^

Mündü

Portions of the Holy Bible in the Mündü language of South Sudan: To Ngü Mürü ka Me bete Gina Ngü

copyright © 2005 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Mündü
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-05-15

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 15 May 2025

9787304f-bc80-5421-9b63-c767eb819b6f

Gina Ngü

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Gina Ngü

Masere si-ngü

Gina Ngü de gina buku esüka wü buku gbü *Ngari Me ꞌburu. Fïngangü ka mere bi wü kpara gü ba, “Müse ba buku ka Gina Ngü ne me-ye.”

Gina Ngü ngbü esere nga wü ngü, te Me mere ta gügü te enga gina ne. Ah ngbü esere ngü ka kotö ake kpï, te Me mere, de wü e gbü wü ꞌburu. Ah ngbü kpah esere ngü ka gina wü kpara, ta te Me o ewü, wü kundu nih, Adama ake Awa ne. (Gina Ngü 1-5)

Gina Ngü ngbü kpah esere nga mere ngu ta te si, fü ah amörö mere bi wü kpara füh kotö ne ꞌburu, fü Me ayia aküwa bü nzö wü Nüwa de wü di ye ne. (Gina Ngü 6-10)

Gina Ngü ngbü kpah esere nga ngü ka Abarayama, te di de kundu ye wü di enga *Yïsarayele, wü kpara te Me fe ewü, fü ah ayia anzö *ngüte de ewü ne. (Gina Ngü 12-25)

Gina Ngü ngbü kpah esere nga ngü ka Yïsaka, ye Abarayama (Gina Ngü 21-27), abe kpah te ye Yïsaka de ïrï ye *Yakobo, ta te Me du fü ïïrï na tïne *Yïsarayele ne. (Gina Ngü 25-35)

Gina Ngü ngbü kpah emala nga ngü ka *Yüsefa, ye Yakobo, de wü di enga ni ye. (Gina Ngü 37-50)

1

Dene ngü ta te Me mere te enga gina

1 Ta gügü, te enga gina, Me o tö ake kpï me-ye. 2 Ta gbü sïkpï la, ngu ngbü ka-ye füh kotö ne bü faaa. Fü sü angbü ꞌduwa mbirrri. Fü *Nzïla Wazi Me akoro angbü endoro füh ngu la, da emere tima.

3 Fü Me ayia amala ngü, gü ba dene, “Sü lofo elofo.” Fü sü ayia alofo ꞌduwa raaa! 4-5 Fü Me aceka sü te elofo la. Fü ngü la areke gbü jijia na afa sü. Fü ah aye süka malofo sü ake mbiri sü. Fü ah agü ïrï sü malofo la, gü ba, “ra-sü”. Fü ah agü ïrï mbiri sü la, gü ba, “biti”. Dela tima ta te Me mere gbü gina sïkpï.

6 Gbü eꞌbaꞌbasu sïkpï, fü Me ayia amala ngü, gü ba dene, “Kpï koro ekoro etü ngu la, de ah ye süsüka na, de gara ngbü kpa tikpi, de gara ngbü kötö.” 7 Te di bala, fü kpï ayia akoro esüka ngu la, ae gara kpa tikpi, fü gara angbü nda-ye kötö, kpah baka te Me mala la. 8 Fü Me ayia agü ïrï e la, gü ba, “kokpï”. Dela tima ta te Me mere gbü eꞌbaꞌbasu sïkpï.

9 Gbü ebabata sïkpï, fü Me ayia amala ngü, gü ba, “Ah le de ngu, te ngbü faaa ne, biti te-ye ebiti, ꞌburu gbü sü biringbö, de ngu ngbü gbü sü ka-ye kpikpi ye, de tö ngbü nda-ye kpah gbü sü ka-ye kpah kpikpi ye.” Fü e la ayia amere te-ye kpah bala. 10 Fü Me agü ïrï ngu, te biti te-ye la, gü ba, “*mere yï-ngu”. Fü ah agü ïrï sü, de te ngu ürü tete na, gü ba, “tö”. Fü Me aceka ngü de te engu mere ne. Fü ngü la areke gbü jijia na fa sü.

11-12 Fü Me ayia amala ngü, gü ba, “Wü jürü e, baka wü gü, wü rü de wü kpü, kö ekö füh kotö ne, de wüh ga, wüh rï, de nguwa ewü di ekö, da erï fï bala füh kotö sene.” Fü wü e la akpo kpah da ekö, da erï te nga ewü bala, baka te Me mala. Fü Me aceka ngü de te engu mere la. Fü ngü la areke gbü jijia na afa sü. 13 Dela ꞌburu tima ta te Me mere gbü ebabata sïkpï.

14 Gbü ebabala sïkpï, fü Me ayia amala ngü, gü ba dene, “Wü ra de wü fe, de wü küfara, wüh koro ekoro, angbü eküte kokpï, de wüh ye süka biti ake ra. Fü ewü adi kpah egü tamu wü sïkpï, de wü re, de wü lakï ka wü e ꞌburu. 15-16 Fü ewü adi kpah elofo sü füh kotö ꞌburu.” Te di bala, fü Me ayia ao ra ake fe, de wü küfara. Fü ra angbü nda-ye miri ka ra-sü. Fü fe angbü nda-ye miri ka biti. 17 Me o wü e la ꞌburu kpa tikpi, de wüh di elofo sü füh kotö kpakine, 18 adi eye süka biti ake ra. Fü Me aceka ngü de te engu mere la. Fü ngü la areke gbü jijia na afa sü. 19 Dela tima ta te Me mere gbü ebabala sïkpï.

20-21 Gbü eꞌbuꞌburuve sïkpï, fü Me ayia amala ngü, gü ba dene, “Wü si, wü angbe cögbörö nü ngu, de wü gara jürü e, te ewü endoro gbü ngu ꞌburu, koro ekoro, de wüh sibi esibi gbü ngu la.” Fü ngü la amere te-ye kpah bala. Fü Me adu kpah amala ngü, gü ba dene, “Wü lu, de wü gara e, te ewü endoro tikpi ꞌburu, koro ekoro.” Fü ngü la amere te-ye kpah bala. Fü Me aceka wü ngü de te engu mere la. Fü ngü la areke gbü jijia na afa sü. 22 Fü ah adu ato wazi fü wü si, gü ba dene, “Wü di ezu azu, de wü sibi asibi gbü wü ngu le ꞌburu.” Fü ah adu kpah amala ngü fü wü lu, gü ba, “Wü sibi kpah esibi füh kotö ne.” 23 Dela ꞌburu tima ta te Me mere gbü eꞌbuꞌburuve sïkpï.

24-25 Gbü sïkpï maꞌdiya, fü Me ayia amala ngü, gü ba dene, “Wü nü ka gü, de wü nü ka kötï, bete wü gara jürü wü e te ewü endoro andoro füh kotö ne, koro ekoro te nga nzö nguwa ewü ꞌburu.” Fü e la ayia amere te-ye kpah bala. Fü Me aceka ngü, de te engu mere la. Fü ngü la areke gbü jijia na afa sü.

26 Fütanga ngü la, fü Me ayia amala ngü, gü ba dene, “Ani mere la kpara, de ah ngbü gegege baka ani. Fü ani ato wazi fefe, teka de ah ngbü miri gbü nzö wü gara wü e, de te ani mere, baka wü nü de wü lu, de wü si ne ꞌburu.” 27 Fü ah adu amere wü kpara la kpah bala. Ah mere ewü komoko ake würüse. 28 Fü ah ato wazi fü ewü, gü ba, “Yi ngbü da ebï wü ye, de wü nguwa yi sibi asibi füh kotö ne ꞌburu. Fü yi angbü gbü nzö gara wü e, de te ma mere ewü, baka wü nü, de wü lu, de wü si, füh kotö ne ꞌburu.” 29 Fü ah adu amala gara ngü fü ewü, gü ba dene, “E-mazü ka-wü ena adi de wü rï zü, bete wü rï-rü ꞌburu.” 30 Fü ah adu amala ngü fü wü nü, de wü lu, de wü gara wü e te ewü endoro andoro füh kotö ne ꞌburu, gü ba, “Nda-wü e-mazü ena adi de wü kpa gü, de wü gara kpa wü e ꞌburu.” 31 Fü Me ayia aceka ngü de te engu mere la ꞌburu, gü ba, “Ah reke ꞌduwa ba-neh-ene-la.” Dela ꞌburu tima ta te Me mere gbü sïkpï maꞌdiya.

2

1 Dela ngü te Me mere, te engu o tö ake kpï, de wü e gbü wü ꞌburu. 2 Me nza tima la gbü wü sïkpï maꞌdiya. Fü ah adu afe te-ye gbü sïkpï lorozi. 3 Fü ah ayia afe sïkpï la, ao ꞌduwa sïkpï ka-ye tete na. Fü ah amala ngü, gü ba, “Wü kpara te ni mere ewü ne, wüh ena angbü efe te-wü gbü sïkpï lorozi, kpah baka ni, te ni fe te-ni, fütanga mere bi tima, ta te ni mere ne, teka fü ewü amaka wazi gbü ngü la.” 4 Dela wü ngü ta te Me mere te enga gina.

Dene ngü ka Adama ake wara ye

Ta gügü, te Me o tö ake kpï tete na, 5-6 wü siti wü e, baka wü ti, de wü siti gü, kö ta nda-wü la de, angü Me o agö füh kotö sene, ta nda la de. Ndo kpah ma, angü kpara, te ena adi esö e, nda kpah ma. Amba ngu ngbü edü ka-ye bü esa tö. Fü wü e angbü ega di. 7 Fü Me ayia acö tö, afa komoko gbügbü na. Fü ah ayia auru wazi ye gbü tö, de te engu fa la. Fü e la ayia awo wazi, akoro kpara tete.

8 Fü Me amala ngü, gü ba dene, “Ni ena ao yï ka-ni to kpa fügö, agbü sü de ïrï ye Edene, teka fü komoko la anü angbü gbügbü na.” 9 Fü ah adu amala ngü, teka de nguwa wü rü, de wü züka nguwa rïrü ka mazü, kö agbü yï la. Fü wü e la akö, aga, angbü erï agbü yï la. Fü gara wü rïrü ꞌbasu angbü kpa etü yï la. Gara biringbö la, Me gü ba, rïrï na ena aküwa wü kpara, de wüh kpi de. Fü gara la angbü nda-ye eto talara ngü fü wü kpara, de wüh wu da eye süka siti ngü ake züka ngü.

10 Gara mere nzö ngu ta ladü gbü Edene sela, te wü e ngbü ega di. Fü ngu la anü aye süka ye, kpa ekere Edene kpala, akoro wü ngu bala. 11 Ïrï gina ngu la de Pïsona. Ah ngbü ego nda-ye ekere nga nzö kötï ka wü Avïla. 12 Wüh ngbü emaka züka *diki-se gbü sü la, de wü züka wü teme te ngbü eci aci. 13 Ïrï eꞌbaꞌbasu ngu la de Giyona. Ah ngbü ego nda-ye ekere nga nzö kötï ka wü Kusi. 14 Ebabata ngu de Idekele,* te ngbü ego nda-ye to kpa fügö, ekere nga nzö kötï ka wü Asura.† Ebabala ngu de Efürata.

15 Fü Me adu aza komoko, de te engu mere la, ao engu agbü yï ka-ye la, de ah di eceka kpï fütanganga na. 16 Fü ah agü ïrï komoko la gü ba, Adama. Fü ah ato rïrï fefe na, gü ba dene, “Wü rï-rü de gbü yï ne, mü ena azü azü ꞌburu. 17 Amba ꞌduwa mene engu de biringbö ka talara ngü ne, mü mere e azü de, angü mü ena akpi.”

18 Fü Me adu afï nga ngü, gü ba dene, “Te komoko ne ngbü kpikpi ye bala, ah reke de. Ni ena amere gara kpara fü ewü angbü ꞌbasu ake di.” Fü Me ayia ato fïngangü gbü nzönzö. 19-20 Fü Me ayia aza wü nü, de wü lu, ta te engu mere ne, anü di fü Adama, de engu gü ïrï ewü. Fü Adama agü ïrï gbü nzö wü nü la biri biri ꞌburu. Fü ïrï la angbü ꞌduwa bala. Fü Adama angbü egïrï kiri ye, kpara te ani ena angbü ake di. Ah gü ba dene, “Esüka wü nü ne ꞌburu, ni maka kiri ni nda-ni de.” 21-22 Fü Me ayia ato mere ra gbü jia Adama. Te Adama ngbü era tete na, fü Me akoro aü babaga na, aza gara biki sasajikara na biringbö, amere würüse gbügbü na. Fü ah adu ani sü, te engu ü la, alügü yere te nga ye. Fü ah ayia aza würüse la, ato fü Adama, amala ngü fefe, gü ba, “Wara mü dene.” 23 Te Adama wu würüse la, fü würüse la areke gbü jijia na afa sü. Fü Adama akpo da ebï ci ka tadu, gü ba dene,

“Züka ngü! Kiri ra koro eyi dene!

Me to züka würüse eyi fere dene!

Biki würüse ne, ah de biki ra.

Ngüte würüse ne, ah de ngüte ra.

Wüh ena adi eï engu, gü ba, würüse,

Angü engu koro gbü komoko.”

24 Dela si-ngü te komoko ngbü eyia ece wö ye ake ni ye, aza wara ye, alala tete na. Fü ewü adu angbü ake di tïne ba kpara biringbö ne. 25 Wü Adama ake wara ye, ta te ewü ngbü ka-wü agbü yï la, wüh ka-wü ꞌbasu mini ngïrïmu. Lümü mere ewü gbü ngü la nda kpah de.

3

Dene ngü te kpürü fiti wü Adama di, ake wara ye

1 Kpürü ta de mere siti mürü mani, te mani kaka fa nda wü gara nü ꞌburu.* Gbü gara ra, fü kpürü ayia akoro amaka wara Adama. Fü ah amala ngü fü würüse la, gü ba dene, “Me gü fü yi neh fe? Me gü ba dene, mere bi wü rïrü de gbü yï ne ꞌburu, yi mere e azü rï ewü de? Ngü la fanü?” 2 Würüse la gü ba dene, “Aꞌa! Ah bala de. Me gü ba dene, ‘Ani di ezü wü rï wü rü la ꞌburu. 3 Amba ꞌduwa mene rü de kpa etü yï de kpala, ani mere e azü rïrï na de. Ani to kpa ani tete na kpah de, angü ani ena akpi.’ ” 4 Kpürü gü ba dene, “Me fiti yi ka-ye nda afiti! Yi kpi nda-yi de. 5 Ah tïrï yi teka te yi ena azü rï-rü la, jia yi ena aü, fü yi awu da aye süka züka ngü ake siti ngü. Fü yi afü te-yi mürü talara, kpah baka ni, Me.” 6 Würüse, fü mü ayia aceka kpï. Fü rï-rü la areke gbü jia mü. Fü mü afï, gü ba, “Te ah bala la, ah de züka rï-rü te türü atürü. Te ani zü la, ah ena afü ani baka mürü talara fanü.” Fü würüse la ayia akolo rï-rü la, azü, aza adu di, ato fü watï ye. Fü watï ye na adu kpah azü. 7 Wüh kpah bü te ezü rï-rü la de, fü jia ewü ayia aü. Fü ewü awu te-wü, te ewü ngbü ka-wü tïne ngïrïmu. Fü ewü ayia akolo kpa rü, azï eküte wü.

8 Etamurago la, fü Me ayia anü agbü yï ka-ye la. Fü wü Adama ake wara ye aje giri Me, te ngbü ekoro la. Fü cürü ayia arï te ewü. Fü ewü akpe awo te-wü gbü zukpa rü. 9-10 Fü Me aï ï, gü ba, “Adama! Adama! Mü neh kaye?” Adama gü ba, “Ani je bü giri ye te ye ngbü ekoro ne. Fü ani akpe awo te-ani teka vi-jia, angü ani akine ngïrïmu.” 11 Me gü ba dene, “Mü wu neh baye, gü ba, ani ngbü ngïrïmu? E-mala ngü la fü mü neh da? Te di bala, mü zü rï-rü ka talara ngü, ta te ma mala nganga fü mü ne eyi? Ngü ta te ma mala fü mü teka rïrü la, mü je de, neh teka ne? Angü ma mala ta eyi fü yi, gü ba, yi mere e azü rï-rü la de.” 12 Adama gü ba dene, “Ngü ka-ni ma. Ah bü de würüse, de te ye to fü ni ne, ah to rï-rü la fü ni me-ye, fü ni azü.” 13 Fü Me adu amala ngü fü würüse la, gü ba, “Ye mere ngü la bala, teka ne?” Würüse la gü ba dene, “Ngü ka-ni nda ma, angü kpürü fiti ni ka-ye nda me-ye. Fü ni ayia aza rï-rü la, azü.”

14 Fü Me adu amala ngü fü kpürü, gü ba dene, “Kpürü deyï, ma ena ato mere kuru te mü, teka ngü te mü mere la, te ena afa nda wü bu mü ꞌburu. Tïtïne, mü ena adi egbeke te-mü füh bu mü gbü zu-tö. Fü butungu adi ego gbü nzö mü, fï mere badi. 15 Ma ena ao gü esüka yi ake würüse ne, kpah esüka wü nguwa mü, de nguwa wü di enga würüse ne. Fü yi adi engbü de gü esüka yi. Te engu maka mü la, engu ena adi edütü nzö mü. Te mü maka engu la, fü mü adi kpah ede tambu lölö na.”

16 Fü Me adu amala ngü fü würüse la, gü ba dene, “Ma ena ato mere kuru te mü, teka *siti ngü te mü mere la. Mü ena adi ebï ye gbü mere cïnga. Gbü ra te mü ena ayaka tete na, mü ena angbü ekeke akeke, fü mü adu ayaka gbü mere cïnga. Gümü watï mü ena adi eke mü. Fü mü angbü fï esakaka na, adi eje ngü kaka-na.”

17-18 Fü Me adu amala ngü fü Adama, gü ba dene, “Baka te mü je ri wara mü, fü mü ayia azü rï-rü la, ta te ma mala nganga fü mü, gü ba, mü mere e azü de ne, te di bala, ma ena ato mere kuru te mü. Ma kïna tö eyi teka ngü ka-mü. Ma ena ao nguwa siti wü rü, baka wü ti, de wü siti gü, ꞌburu gbügbü. Fü ewü adi ekö faaa bala. Fü mü adi emere tima gbü tö la tïne de kpa mü, teka fü wü rï zü adi ekoro gbü tima ka-mü la. 19 Mü ena amere tima de mere siti wütüsü, te ena angbü ego te mü triii! Fü mü adi ezü kümü gbü wütüsü ka-mü la, zalü akoro di gbü ra te mü ena akpi tete na. Fü ewü ati mü agbü tö. Fü kö mü afere te-ye tö, angü ma fa mü ta gbü tö.”

Dela ngü ta te Me mala fü wü kpürü, bete Adama ake wara ye, teka siti ngü ta te ewü mere.

20 Fü Adama ayia agü ïrï wara ye la, gü ba, Awa, angü ah de ni ye wü kpara füh kotö ne ꞌburu.

21 Fütanga ngü la, fü Me ayia amörö nü, aza konü nü la, areke, ato fü wü Adama ake wara ye, gü ba, “Wü za, wü to te-wü.”

22 Fütanga ngü la, fü Me ayia afï nga ngü, gü ba dene, “Wü Adama koro eyi kpah baka ani. Wüh wu da aye süka siti ngü ake züka ngü eyi. Te ani ce ewü o fï kpa gbü yï kpala la, ah esiti. Angü rü ka *küküwa ne ladü kpa etü yï la. Te di bala, te wü Adama du za rï-rü ka küküwa la, fü ewü azü la, wüh ena angbü bala fï mere badi. Te ah bala la, ah reke de. 23 Te di bala, ni ena aza ewü gbü yï la asidi. Fü ewü adi esö e, emaka e-mazü gbü tö, de ta te ni fa ewü gbügbü na ne.” 24 Fü Me ayia aliki ewü agbü yï ka-ye la asidi. Fü ah atima gara wü mere *malayïka ka-ye,† gü ba, “Wü nü, wü ngbü gbamari era yï ka Edene sela, to kpa fügö. Fü wü adi etïrï kaje ka yï la.” Fü Me aza mere maguruma, te ngbü embele sü ambele ba te-wa la, ato esaka wü malayïka ka-ye la, gü ba, “Wü di ecï sü ekere yï la, angü wü kpara ena anü kpala, aza rï-rü ka küküwa la, azü, fü ewü angbü fï mere badi.” Fü wü malayïka la angbü kpala, atïrï kaje la fï bala.

4

Dene ngü ka Kayïna ake Abele

1 Fütanga ngü la, fü wara Adama ayia abï gina enga ye, komoko. Fü ah agü ïïrï na gü ba, Kayïna, angü Me to ye komoko la fü ni me-ye. 2 Fü ah adu abï kpah gara ye komoko, fütanga Kayïna, agü ïïrï na, gü ba, Abele. Fü wü jaji la ayia aga ꞌbasu mini. Kayïna, mü ta nda-mü de kpara, te mü ngbü esö yï. Abele, mü nda-mü ta de mürü wü kambiliki.

3 Gbü gara ra, fü Kayïna ayia aza tari-e gbü yï ka-ye, ato fü Mere Me. 4-5 Fü Abele ayia aza kpah nda-ye züka enga kambiliki, te zege fa sü. Fü ah amörö, awete soso na, ato ꞌburu fü Mere Me. Nda Kayïna, tari-e, de te engu to ne, Me le nda de. Me le ka-ye ꞌduwa nda Abele. Fü ngü la ayia asiti te Kayïna afa ꞌduwa sü. Fü Kayïna angbü da endunduru gbüra ye teka ngü la.

6 Fü Me ayia amala ngü fü Kayïna, gü ba dene, “Kayïna deyï, ye ngbü endunduru gbüra ye, neh teka ne? Ngü te siti te-ye, ah de ne ngü ne? 7 Ah teka ngü, de te ni ce tari-e ka-ye ne? Te ye ena angbü ta emere züka ngü la, de bane, ni ena ale ngü ka-ye de? Amba, te ye ngbü emere *siti ngü la, siti ngü ena angbü kpah efa nga ye, fü ye angbü fï bü emere siti ngü. Te di bala, ah le de ye rü kpekpeke, fü ye aza esaka siti ngü.” Dela ngü te Me mala fü Kayïna. Amba Kayïna le ngü la nda de.

8 Fü Kayïna adu akoro amaka enga ni ye. Fü ah ayia afiti enga ni ye, gü ba dene, “Abele deyï, ani nü ka-ani la, andoro agbü gü.” Fü ewü ayia anü andoro agbü gü. Te wüh koro kpala, fü Kayïna ayia atï te enga ni ye, azoro engu, amörö ka. Fü Abele ayia akpi. Fü Kayïna ayia alügü te-ye adu ka-ye kpa ekötï kpikpi ye.

9 Fü Me akoro ayi-ta Kayïna, gü ba dene, “Kayïna deyï, enga ni mü neh kaye?” Kayïna gü ba dene, “Ho! Ma de kpara te ma ngbü eceka kpï fütanga enga wüna me-ra?” 10 Me gü ba, “Ma wu ngü la eyi ꞌburu. Mü mere mere siti ngü la bala, neh teka ne? Mü ceka la ngüte Abele, de te mü tökö kötö faaa ne. Ah ba e te ngüte enga ni mü la ngbü eyi eku gba engagira ra, de wüh mörö na kö ni. 11-12 Teka ngü la, ma kïna mü eyi. Te mü ena adi eru wü e ka-mü gbü tö la, ah tï akö de. Mü ena aru e ma, e-mazü tï akoro fü mü gbü tö tïne kpo de, angü ah de tö de te nzörö ngüte enga ni mü, de te mü mörö ne. Mü tï ao kötï kpah de. Mü ena angbü fï bü endoro füh kotö ne tikpi tikpi.”

13-14 Kayïna gü ba dene, “Apa! Ye liki ni tïne agba ani kpah eyi! Kïna ka-ye ne, ah fa wazi ni tïne eyi ka. Te ni yia eküte ye asidi, fü ni adi ekpe ye fï badi la, ni ena aküwa? De te ni ena angbü endoro la, te kpara maka ni la, ah ena amörö ni de?” 15 Fü Me amala ngü, gü ba dene, “Wüh tï amörö ye de. Ni ena aceka kpï fütanga ye me-ni. Kpara de te ena amörö ye la, ni ena ato mere kuru tete, du lorozi.” Fü Me aba tere, ao eküte Kayïna, angü wü kpara ena amörö engu. 16 Fü Kayïna ayia engagira Me, akpe ka-ye, angbü ejiji fï bü tikpi tikpi,* kpa ekere Edene, to kpa fügö.

Dene ngü ka wü kundu ye Kayïna

17 Fütanga ngü la, fü Kayïna ayia abï ye komoko, agü ïïrï na, Enoka. Fü Enoka ayia aga, ajï mere kötï. Fü ah agü ïrï ye te kötï la. 18 Ye Enoka de Irada. Ye Irada de Meyujayele. Ye Meyujayele de Metusayele. Ye Metusayele de Lemeke.

19 Fü Lemeke aza wü würüse ꞌbasu. Ïrï ewü de Ada ake Zïla. 20 Fü Ada abï ye, agü ïïrï na Yabala. Wü Yabala de wü kundu ye, ta de wü mürü nü. Wüh jogo ta mere bi wü nü ka kötï. Wüh ngbü endoro de wü nü ka-wü la, da era gbü wü gugu. 21 Fü Ada adu abï gara ye de ïrï ye Yubala. Wü Yubala, de wü kundu ye, ta de wü kpara te ewü wu da emï kuꞌdu, da eu wü ga ꞌduwa ba-neh-ene-la. 22 Zïla bï kpah nda-ye ye komoko, agü ïïrï na Tubala-Kayïna. Engu de mürü boro, te ngbü emï nga nzö wü e zalü ꞌburu. Fü Zïla abï gara ye, würüse, agü ïïrï na Nama.

Dene ci ka Lemeke

23 Gbü gara ra, fü Lemeke ayia amala ngü fü wü wara ye, gü ba dene, “Ni le abï ci, teka acu ngü ni di gbü jia wü. Wü nga la anga, de wü je la ci ka-ni ne.” Fü ah angbü ebï ci ka-ye la bane,

“Ma mörö komoko la teka te engu siya ka te ra,

ba e te kpara mörö kpara gbü gü!

Ma mörö jaji komoko la teka te engu mü ra,

ba e te ma mörö kpara gbü gü!”

24 Fü Lemeke ayia amala ngü, gü ba dene, “Ta gügü, Me gü ba, ‘Te kpara mï Kayïna la, ni ena ato mere kuru tete du lorozi.’ Tïtïne, ni emala nda-ni, gü ba, ‘Nda Me ka-ye mba cüküꞌdaye. Amba nda-ni, te kpara mï ni la, ni ena ato kuru tete me-ni, afa nda Me ka!’ ”

Dene ngü ka Sete ake Enosa

25 Fütanga kpi ka Abele, fü Awa ayia abï gara ye, agü ïïrï na Sete. Fü ah ayia amala, gü ba dene, “Me to gara ye eyi fü ni da Abele, ta te Kayïna mörö engu ne.” 26 Fü Sete ayia aga, abï ye, agü ïïrï na Enosa. Gbü re la, fü ewü akpo da eku gba fü Mere Me, da egbo nga ïïrï na.

5

Dene ïrï wü kundu ye Adama

1 Ta te Me mere wü kpara tete na, ah mere ewü gegege baka ye la. 2 Ah mere ewü ta ꞌbasu, komoko ake würüse. Fü Me ato wazi ye fü ewü, agü ïrï ewü “kpara”.

3 Te Adama mere tete baka wü re kama biri teke ꞌbasu de füh ye nzükpa (130), fü ah ayia abï ye, ye komoko, gegege baka ye la. Fü ah agü ïïrï na Sete. 4 Fü ah mere fütanga ngü la wü re kama ꞌbajena (800), fï da ebï bi wü gara jaji. 5 Te wü re kaka koro tete ꞌburu kama menewa teke biri de füh ye nzükpa (930), fü ah ayia akpi.

6 Fü Sete ayia aga, amere wü re kama biri de füh ye ꞌburuve (105). Fü Sete ayia abï Enosa. 7 Fü ah amere fütanga ngü la wü re kama ꞌbajena de füh ye lorozi (807), fï da ebï bi wü gara jaji. 8 Te wü re kaka koro tete ꞌburu baka kama menewa nzükpa de füh ye ꞌbasu (912), fü ah ayia akpi.

9 Fü Enosa ayia aga, amere wü re teke bala de füh ye nzükpa (90). Fü Enosa ayia abï Kenana. 10 Fü ah mere fütanga ngü la wü re kama ꞌbajena nzükpa de füh ye ꞌburuve (815), fï da ebï bi wü gara jaji. 11 Te wü re kaka koro tete ꞌburu kama menewa de füh ye ꞌburuve (905), fü ah ayia akpi.

12 Fü Kenana ayia aga, amere wü re teke bata de füh ye nzükpa (70). Fü Kenana ayia abï Malalele. 13 Fü ah mere fütanga ngü la wü re kama ꞌbajena de füh ye teke ꞌbasu (840), fï da ebï bi wü gara jaji. 14 Te wü re kaka koro tete ꞌburu kama menewa de füh ye nzükpa (910), fü ah ayia akpi.

15 Fü Malalele ayia aga, amere wü re teke bata de füh ye ꞌburuve (65). Fü Malalele ayia abï Yerede. 16 Fü ah mere fütanga ngü la wü re kama ꞌbajena teke biri de füh ye nzükpa (830), fï da ebï bi wü gara jaji. 17 Te wü re kaka koro tete ꞌburu kama ꞌbajena teke bala nzükpa de füh ye ꞌburuve (895), fü ah ayia akpi.

18 Fü Yerede ayia aga, amere wü re kama biri teke bata de füh ye ꞌbasu (162). Fü Yerede ayia abï Enoka. 19 Fü ah mere fütanga ngü la wü re kama ꞌbajena (800), fï da ebï bi wü gara jaji. 20 Te wü re kaka koro tete ꞌburu kama menewa teke bata de füh ye ꞌbasu (962), fü ah ayia akpi.

21 Enoka ta de kpara te ngbü elala gbü nga Me. Fü Enoka ayia aga, amere wü re teke bata de füh ye ꞌburuve (65). Fü ah ayia abï Metusela. 22 Fü ah mere fütanga ngü la wü re kama bata (300), fï da ebï bi wü gara jaji. 23-24 Fü ah angbü fï bü elala gbü nga Me. Te wü re kaka koro tete ꞌburu kama bata teke bata de füh ye ꞌburuve (365), fü Me ayia aza engu cu ezükü, anü sü di agbü kpï.

25 Fü Metusela ayia aga, amere wü re kama biri teke bala de füh ye lorozi (187). Fü Metusela ayia abï Lemeke. 26 Fü ah mere fütanga ngü la wü re kama lorozi teke bala de füh ye ꞌbasu (782), fï da ebï bi wü gara jaji. 27 Te wü re kaka koro tete ꞌburu kama menewa teke bata de füh ye menewa 969, fü ah ayia akpi.

28 Fü Lemeke ayia aga, amere wü re kama biri teke bala de füh ye ꞌbasu (182). Fü Lemeke ayia abï ye komoko. 29 Fü ah agü ïrï ye ye la Nüwa. Ah gü ba, “Tïtïne dene, cïnga fa te ani sü, teka tö ta te Me kïna ne. Ngü ka mbarase de te ni bï ne, engu ena ale ta-ngü te ani gbü cïnga la.” 30 Fü Lemeke amere fütanga ngü la re kama ꞌburuve teke bala nzükpa de füh ye ꞌburuve (595), fï da ebï bi wü gara jaji. 31 Te wü re kaka koro tete ꞌburu kama lorozi teke bata nzükpa de füh ye lorozi (777), fü ah ayia akpi.

32 Fü Nüwa ayia aga, amere wü re kama ꞌburuve (500). Fü Nüwa akpo da ebï wü jaji. Wü di Nüwa te engu bï ewü, wüh de wü jaji komoko bata. Ïrï ewü de Seme, Ama, bete Yapete.

6

Dene ngü ka wü di enga me de wü jaji würüse

1-2 Ta gügü, o wü kpara kpo da esibi tete füh kotö ne, wü gara wü *di enga me ta ladü. Fü wü di enga me la ayia awu wü jaji würüse de füh kotö ne. Fü wü jaji würüse la areke gbü jia wü di enga me la afa sü. Fü ewü akpo adi eza wü jaji würüse la wara wü tete na. Fü ewü angbü ebï ye de ewü.

3 Fü Mere Me ayia awu ngü la. Fü ngü la ayia asiti gbü jijia ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ah amala ngü, gü ba, “Siti wü kpara de füh kotö ne ngbü efï nda-wü, gü ba, ‘Ani ena angbü fï mere badi?’ Ni le bala de. Angü küte ewü ka-ye de kungba so, te ena azi azi. Te di bala, re ka-ewü ena angbü ngbee kama biri de füh ye teke biri (120), fü ewü akpi.”

4 Fü wü jaji würüse la angbü ebï wü ye fü wü di enga me la. Wü jaji de te ewü bï ewü la, ꞌburu wü angbe cögbörö wü kpara, te ewü ga aga, de mere wazi esaka ewü. Fü ewü angbü eï wü jaji la, gü ba, wü Nefilimi, te gü ba, wü di enga mürü wazi. Fü ïrï ewü angbü ewü gbü nga nzö wü sü ꞌburu.

Dene ngü ka siti ngü ka wü kpara füh kotö ne

5 Ta gbü wü re la, wü kpara ngbü emere *siti ngü, te nga wü sïkpï ꞌburu, efa sü le. Fü fïngangü ka-ewü la angbü esiti gbü jia Me ꞌduwa ba-neh-ene-la. Te Me wu ngü la bala, 6 fü ngü la ake tete ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ah angbü de mere cïnga, teka wü kpara, ta te ni mere, o füh kotö ne. 7 Fü ah adu afï, gü ba, “Te ah bala la, ni ena amörö ewü amörö ꞌburu asidi, de wü lu, de wü nü, de wü e ta te ni mere ne ꞌburu. Ni ena aürü nga ewü aürü ꞌburu ꞌburu asidi!”

8 Amba kpara ta ladü biringbö, te ngü kaka reke gbü jia Me. Ah de Nüwa.

9 Dene ngü ka Nüwa.

Nüwa ta de kpara esüka wü bu ye füh kotö ne, te ngbü emere züka ngü gbü jia Me, de maguma ye biringbö. Fü Nüwa angbü elala gbü nga Me fï mere badi. 10 Wü di Nüwa, ïrï ewü de Seme, Ama, bete Yapete.

11-12 Ta gbü wü re la, wü kpara füh kotö ne ngbü ta ememere *siti ngü fï bü efa sü. Wüh ce züka kaje ka Me ne ka. Fü ewü angbü ele ka-wü ꞌduwa siti kaje ka-wü ne engu. Fü ewü angbü fï bü de wü gü esüka wü, da emömörö te-wü. Fü Me awu ngü la. Fü ngü la ayia asiti tete na afa sü.

13 Fü Me ayia amala ngü fü Nüwa, gü ba dene, “Ma wu eyi, gü ba, wü kpara füh kotö ne ngbü emere fï bü siti ngü. Wüh le ngü ka-ra de. Wüh ngbü emere ꞌduwa siti ngü ka-wü, de te ewü ngbü ele ne. Wüh siti sü eyi ꞌburu de siti ngü ka-wü la. Te di bala, ma ena atima mere siti ngu, te ena amörö ewü, anza tanguwa ewü, de wü e füh kotö ne ꞌburu. 14 ꞌDuwa de-mü Nüwa, te ma ena aküwa mü aküwa, angü mü de züka kpara gbü jia ra. Te di bala, mü goro *zabu, teka fü mü aküwa gbügbü. Mü goro zabu la gbü züka rü, akolo wü guguvu na ba guvu kambü la. De mü gbo ze zabu la, mü ni de gara e baka biküꞌda la ꞌburu. 15 Mü mere zabu la bane. Mamo na di baka süka lö kama biri teke ꞌbasu de füh ye nzükpa (150), de dedebu na di baka e teke biri de füh ye ꞌburuve (25), maga na to kpa tikpi di baka süka lö nzükpa de füh ye ꞌburuve (15). 16 De mü to nzö zabu la kpa tikpi, de mü ce zeze na mba ce. De mü o möngïtï guvu zabu la. Fü mü aye süka zabu la bata, gara kpa tikpi, gara etüngba, gara to kpa kötö. 17 Angü ma ena atima mere siti ngu, fü ah akoro asi füh kotö ne le ꞌburu. Fü wü kpara akpi ꞌburu, kpah de wü nü, de wü gara wü e de te ewü endoro andoro füh kotö ne. Wüh ena akpi, anza tanguwa wü ꞌburu. 18 Amba ꞌduwa de-mü, Nüwa, ma ena aküwa mü nda-ra aküwa, angü mü de kpara te nguwa yi ena asibi füh kotö ne ꞌburu, baka ngü ta te ma mala fü Adama ne. Wü bu mü la ena akpi ꞌburu. Te di bala, ah le de yi lï agbü zabu, de wü wara mü, de wü di mü, de wü wara wü di mü kpah ꞌburu, teka fü yi aküwa esaka mere ngu la. 19-20 Ma ena atima kpah nguwa wü nü de wü lu, de wü gara e te ewü endoro andoro füh kotö ne kpaka mü. Te di bala, ah le de mü za nga nzö nguwa ewü ꞌbasu ꞌbasu ꞌburu, momoko na bete caca na, teka fü yi aküwa de ewü agbü zabu kpala. 21 Fü mü akö mere bi zü-e, te ewü ena adi ezü. Mü kö kpah nda-yi, ao ꞌburu agbü zabu, teka fü yi adi ezü.”

22 Te Nüwa je ngü la bala, fü ah ayia akpo de tima la. Fü ah amere zabu la, akpo da ekö e-mazü, kpah baka e te Me mala fefe na ne.

7

Dene ngü ka mere ngu te si füh kotö ne

1 Te Nüwa mere tima la nza tete ꞌburu, fü Me adu amala ngü fefe na, gü ba dene, “Nüwa deyï, ni wu eyi, gü ba, ye de kpara te ye ngbü ele ngü ka-ni de maguma ye biringbö, esüka wü kpara, te ewü ngbü emere *siti ngü de füh kotö ne. Te di bala, ni ena aküwa ye, de wü kpara ka-ye ꞌburu aküwa. Ah le de wü reke te-wü, fü wü alï agbü *zabu, teka fü wü aküwa esaka mere ngu, te ena asi ne. 2 Ye ro wü züka nü, aza kpaka ye agbü zabu kpala. Ye ro ewü te nga nzö ewü biri biri ꞌburu, momoko na lorozi, ni ye na kpah lorozi. Amba, teka siti wü nü, te wü kpara zü de, ye ro ewü ngbee ꞌbasu ꞌbasu, momoko na bete ni ye na. 3 De ye ro kpah nga nzö nguwa wü lu ꞌburu, momoko na lorozi, de caca na kpah lorozi. Ye mere bala, teka fü ewü adu adi esibi füh kotö ne, sidi nga ngu te ena anzürü tete na, angü tanguwa ewü ena adürü. 4 Kükürü de, angü du sïkpï eyi ngbee lorozi, fü ni atima mere siti agö, te ena alï füh kotö ne ꞌburu. Ah ena alï biti de ra mini, teka wü sïkpï teke ꞌbasu (40). Te di bala, du wü e, de ta te ni o ewü, te ewü endoro andoro füh kotö ne, wüh ena akpi ꞌburu anza anza, fü nga ewü aürü aürü.” 5 Dela wü ngü ta te Me mala fü Nüwa. Fü Nüwa ayia amere ngü la, kpah baka e te Me mala fü ye ne.

6 Gbü re engu ta te mere ngu si tete na ne, re ka Nüwa koro ta eyi kama maꞌdiya (600). 7 Fü Nüwa ayia ake wara ye, de wü di ye, de wü wara wü di ye, areke te-wü, teka alï agbü zabu, angü mere siti ngu ena asi füh kotö ne ꞌburu. 8-9 Wü nü de wü lu, ta te Me mala nga ewü fü Nüwa ne, fü ewü ayia akoro kpah ꞌburu kpakaka na. Fü züka ewü bete siti ewü, cögbörö ewü bete jürü ewü, ayia alï ꞌburu agbü zabu. Wüh lï ta ꞌburu ꞌbasu ꞌbasu, momoko na bete caca na, kpah baka ngü ta te Me mala fü Nüwa ne.

10-11 Baka te wü Nüwa reke te-wü nza tete, fütanga sïkpï lorozi, fü ewü ayia alï agbü zabu. Ngü la mere te-ye gbü fe ka ꞌbasu, gbü sïkpï kaka nzükpa de füh-ye lorozi. Fü mere siti agö ayia akoro alï currru! baka e te wüh ü kpï aü. Fü wü angbe cögbörö yï-ngu akpo kpah da edü gbü tö kpulu! kpulu! Fü mere siti ngu akpo esi. 12 Agö la lï ta biti de ra mini, teka wü sïkpï teke ꞌbasu.

13 Te agö kpo ngbü elï tete na, o wü Nüwa di eyi agbü zabu, ake wara ye, de wü di ye bata ne, Seme, Ama, bete Yapete, bete wü wara ewü ꞌburu. 14 Wü nü ta te Me mala nga ewü fü Nüwa ne, wüh kpah eyi ꞌburu kpala, wü nü ka kötï, abe kpah te wü nü ka gü, de wü lu, bete wü e te ewü endoro andoro füh kotö ne ꞌburu. 15-16 Wüh yia ta kpah te nga nguwa wü la ꞌbasu ꞌbasu, momoko na ake caca na, lï kpah ꞌburu agbü zabu la, kpah baka ngü ta te Me mala fü Nüwa ne. Baka te wü Nüwa di tïne eyi ꞌburu agbü zabu la, fü Me ayia ani mö nga zabu la gbü nga ewü, gbuuu! atümü gö gö gö!

17-18 Fü agö la ayia alï teka sïkpï teke ꞌbasu. Dela agö nda tïne de! Fü ngu akpo da esi ki ki ki! anü maka te-ye yere! Fü ngu asi ꞌduwa asi ꞌba ꞌba ꞌba! Fü ah akpo ee zabu etikpi. Fü zabu ayia angbü füh ngu la. 19-20 Fü ngu la ayia asi, ata wü angbe cögbörö wü da, de wü rü ꞌburu kpa esa ye. 21 Fü wü kpara ayia akpi, de wü nü, de wü lu ꞌburu gbü mere ngu la. 22-23 Fü wü e, de te ewü ndoro andoro füh kotö ne, baka wü angbe cögbörö wü nü, wü zaza, wü kpürü, de wü gara wü jürü wü e, ayia akpi kpah ꞌburu. Wü e kpi nza tanguwa wü ꞌburu ꞌburu. Angü Me le de tanguwa wü e füh kotö ne nza anza ꞌburu ꞌburu asidi.

Fü wü Nüwa ayia aküwa ꞌduwa me-wü, de wü e te ewü di de ewü, kpa gbü zabu de kpala. 24 Fü mere siti ngu la asi angbü fï bala, teka wü fe ꞌburuve.

8

Dene ngü te ngu kpo ngbü enzürü tete

1 Te mere ngu la ngbü esi tete na teka mere bi sïkpï, fü Me angbü efï nga wü Nüwa, de wü kpara ka-ye, de wü gara wü e ꞌburu, te ewü di de ewü, agbü *zabu la. Fü Me ayia atima mere wege, de ah koro, ah fe füh kotö ne. Fü wege akpo angbü efe. 2 Fü mere agö la ayia akolo. Fü ngu te ngbü edü esa tö ne, adu arü. 3 Fü mere ngu la akpo da enzürü ce ce ce, teka mere bi wü fe.

4 Gbü fe ka lorozi, ah te ekoro gbü sïkpï kaka-na nzükpa de füh ye lorozi, fü zabu la anü angbü enzö gara mere da, de ïrï ye Ararata, angü ngu la ngbü fï bü da enzürü ce ce ce. 5 Fütanga ngü la, fü ngu la angbü fï bü da enzürü cüküꞌdaye cüküꞌdaye, teka mere bi wü sïkpï. Ah te ekoro gbü fe ka nzükpa, gbü gina sïkpï kaka-na, fü nzö wü da akpo angbü ekoro etanü mba cüküꞌdaye cüküꞌdaye. 6 Fü wü Nüwa angbü fï gbü zabu enzö da sela teka wü sïkpï teke ꞌbasu.

Fütanga sïkpï teke ꞌbasu, fü Nüwa ayia aü görö zabu la, 7 ayia atima gara lu, te di baka elangba la, de ah nü, ah ceka ngu. Fü lu la anü angbü endoro ka-ye fï bü andoro, zalü te ngu nzürü tete na ꞌburu. Ah du koro kpaka Nüwa nda tïne de.

8 Fü Nüwa acï nga lu la ma. Fü ah afï nga ngü, gü ba dene, “Ngu ne nzürü dene ꞌba eyi fanü fanü na?” Fü ah adu aza mö, atima kpah kpala. 9 Fü mö anü akoro kpala, amaka ngu te si ka-ye la fï asi gbü wü sü ꞌburu. Fü mö la angbü endoro tikpi tikpi, angü e te engu ena atï fefeh na nda ma. Fü ah ayia alügü nga ye, adu kpaka wü Nüwa. Fü Nüwa, ayia aü görö zabu la, ato kpa ye, aza mö la di, alügü kpaka ye agbü zabu la.

10 Fütanga sïkpï kpah lorozi, fü Nüwa adu kpah atima mö la, de engu du kpah aceka la ngu. Fü mö la ayia anü kpah andondoro kpala. 11 Ah te ekoro etamurago, fü mö la alügü nga ye, angbü edu kpaka wü Nüwa. Nüwa te eceka kpï bane de, gbo! te kpa rü te komö mö la. Fü Nüwa awu teke, gü ba, ngu te enzürü fanü. 12 Fü Nüwa adu kpah angbü cüküꞌdaye. Fütanga sïkpï kpah lorozi, fü ah adu kpah atima mö la. Fü mö la adu anü ka-ye tïne kpala ꞌduwa fï. Ah du koro kpaka Nüwa nda tïne de. Te Nüwa wu ngü la bala, fü ah awu, gü ba, “Ngu la nzürü nza eyi.”

13 Te ngu la nzürü nza tete na, dela o re ka Nüwa koro eyi kama maꞌdiya de füh ye biri (601). Gbü re la, gbü gina fe, gbü sïkpï kaka-na biri, fü Nüwa ayia asoko nzö zabu la asidi, teka de ni ceka ngü ka ngu la cu de jia ni. Fü ah ayia aceka kpï kpa kötö. Fü ah awu teke, gü ba, ngu nzürü nza eyi ꞌburu. Fü ah amala, gü ba, “Ah le acï nga tö te ena aürü feke.” Fü ah adu angbü teka fe ꞌbasu. 14 Ah te ekoro gbü fe ka ꞌbasu, gbü sïkpï kaka-na teke biri de füh-ye lorozi, tö ürü nza eyi kege.

15 Te tö ürü nza tete na, fü Me ayia amala ngü fü Nüwa, 16 gü ba dene, “Mü kö ekö gbü zabu la kötö, de wü wara mü, de wü di mü, de wü wara wü di mü ꞌburu, 17 abe kpah te wü nü, de wü e de te mü za ewü kpaka mü la ꞌburu. Wü e la kö ekö ꞌburu kötö, de wüh baya, teka fü ewü adi ezu, da esibi füh kotö ne ꞌburu.” 18 Fü wü Nüwa ayia akö kötö, de wü wara ye, de wü di ye, kpah de wü wara wü di ye ꞌburu. 19 Fü wü nü, de wü lu, de wü jürü wü e, te ewü di agbü zabu la, akpo angbü ekoro te nga wü ꞌbasu ꞌbasu ꞌburu.

20 Fütanga ngü la, fü Nüwa ayia aza wü teme, areke gara sü baka *cangalï, teka adi egbo nga ïrï Me tete na. Fü ah aza züka nga nzö wü nü biri biri, kpah de wü züka wü lu, akoro di, awete. Fü ah aza so ewü, acuru baka takpa fü Mere Me. 21 Te Nüwa curu so la tete, fü se e la adu afu akoro kpaka Me. Fü se so la areke gbü gü Me ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü Me adu afï nga ngü emaguma ye, gü ba dene, “Ma le tïne adu ato mere kuru te wü kpara füh kotö ne nda-ra de. Angü ma wu eyi, gü ba, wü kpara füh kotö ne ka-wü ꞌburu esiti. Fïngangü ka-ewü ka-ye kü esiti gügü gbü jaji te-wü. Ngü ma, te wüh di bü siti wü kpara la, ma du amörö ewü, anza tanguwa ewü, de wü nü, nda-ra tïne de. 22 Te di bala, wü lakï ka wü e füh kotö ne, ena afüfü te-wü akoro ꞌburu, ba e te ni ngbü ele. Bïgü ena akoro anü anza, fü karanga akoro kpah, anü anza. Sü gagaga ena adi ladü, zü ena adi kpah ladü. Ra ena adi ladü, biti ena adi kpah ladü. Wü e la ꞌburu ena angbü efüfü te-wü, zalü akoro di gbü *adu sïkpï, te ni ena agara kotö ne tete na.” Dela ngü te Me mala.

9

Dene ngü ka vüngüte ka wü Me ake Nüwa

1 Fü Me ayia ato wazi fü wü Nüwa de wü di ye, gü ba dene, “Wü di mü ena abï ye, fü ewü asibi asibi füh kotö ne afa sü, teka fü ewü abaya te nga wü sü ꞌburu. 2 Ma o yi eyi baka mere miri gbü nzö wü nü, de wü lu, kpah de wü si agbü ngu ꞌburu. Yi ena angbü de mere wazi gbü nzö ewü, fü ewü adi ekpe yi akpe. 3 Baka ta te ma to wü rï zü bete kpa wuru fü wü Adama, de wüh di ezü ne, tïtïne ma to kpah so wü nü la eyi ꞌburu fü yi, de yi di ezü. 4 ꞌDuwa ngüte, yi mere e adi ezü de. Yi zü so de ngüte gbü ye kpah de. Te yi le amörö nü la, ah le de yi wa awa, fü ngüngüte ayuru feke, fü yi adu azü so la.

5-6 Te kpara mörö kiri ye la, ngü kaka ena adi esiti. Angü ah mörö dela kpara, ta te ma mere engu gegege ba ra ne. Teka ngü la, ma ena ato mere kuru te kpara la. Te ah di de nü te mörö kpara me-ye la, ah kpah esiti, wüh ena amörö engu kpah amörö. Anga te ah di de kpara te mörö kiri ye la, wü miri ena amörö engu kpah amörö, da kiri ye la.

7 Nüwa, ma ngbü emala ngü fü mü, de wü di mü, gü ba, yi di ebï ye, fü yi asibi gbe gbe gbe, teka de wüh baya, gbü wü sü füh kotö ne ꞌburu.”

8 Fü Me adu amala kpah gara ngü fü wü Nüwa de wü di ye la ꞌburu, gü ba dene, 9 “Tïtïne ma le de nih nzö ngüte de nih ma. Fü ra angbü mere *vüngüte ka-yi, kpah de wü kundu yi, te ewü ena akoro sidi nga yi ꞌburu. 10 Ma ena adi kpah vüngüte ka wü nü de wü gara wü e, ta te wü di de yi agbü *zabu ne ꞌburu. 11 Ma le anzö ngüte de yi bala, angü ma le amörö wü kpara, anza tanguwa ewü de wü e ꞌburu, nda-ra tïne de. Ma du tïne, atima mere siti ngu, te ena asi füh kotö ne sene, ba e ta te ma mere ne, kpah de.

12-13 Amba dene ngü te ma ena amere, teka asere kuru ngü ka vüngüte la fü yi. Angü, te agö yia eyi ekoro la, tere ena amü akoro, akolo tü kpï kpa tikpi. Te di bala, te yi wu tere la eyi kpa tikpi la, yi ena adi efï nga kïna ka-ra la. Angü ma mala ta, gü ba, ‘Ma tï adu amörö yi de ngu, baka ta te ma mere ne, tïne de.’ Ma kïna kïna la teka fü yi, de wü kundu yi sidi nga yi, kpah de wü gara wü e te ewü endoro andoro füh kotö ne ꞌburu. Kïna ka-ra la ena angbü bala fï mere badi. 14 Te agö te ebïrï la, tere ena angbü ekoro, da ekolo tü agö la. 15 Te ma wu tere la eyi la, ma ena adu afï nga kïna ta te ma kïna fü yi, de wü kpara, de wü nü ꞌburu, gü ba dene, ‘Ma tï adu atima agö te ena asi füh kotö ne, amörö wü kpara ꞌburu ne tïne de,’ ne. 16 Fanü te tere la koro eyi, ma ena angbü efï nga kïna, ta te ma kïna te-ra di fü yi, de wü gara e füh kotö ne ꞌburu. Angü kïna ka-ra la ena angbü bala, fï mere badi.”

17 Dela ta ngü te Me mala fü wü Nüwa, gü ba dene, “Ni o tere eyi kpa tikpi, baka kuru ngü te ena angbü esere nga kïna ka-ni, te ni o esüka ani, de wü kpara, abe te wü gara e te ewü di füh kotö ne ꞌburu.”

Dene ngü ka Nüwa de wü di ye

18 Wü di Nüwa, de ta te ewü ngbü de ewü agbü zabu ne, ah de wü Seme, Yapete, bete Ama. Ye Ama ta de Kanana. 19 Wü di Nüwa ta ngbee bata. Mere bi nguwa wü kpara füh kotö ne, koro ꞌburu guvu wü di Nüwa de bata la.

20 Nüwa ta de kpara te ngbü esö yï. Ah kpah de gina kpara ta te mere fï. Angü ah ru ta gara rïrü agbü yï ka-ye, de ïrï ye *vinü. Ah ngbü ta emere fï gbü rï vinü la. 21 Ta gbü gara ra, fü Nüwa ayia anzö fï ne nda bü anzö ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü fï ayia agbo engu kpa esa gugu ka-ye. Te engu ngbü era tete, de fï gbü jia ye la, fü bongo kaka-na ayia agbi eküküte na asidi, ace engu ngïrïmu. 22 Fü yeye na de ïrï ye Ama ne,* ayia akoro, amaka wö ye, te ra ngbü ngïrïmu. Fü ah ayia anü amala nga wö ye fü wü di enga ni ye de ꞌbasu ne. 23 Te wü Seme ake Yapete je ngü la bala, fü ewü ayia aza bongo, abu enzö-kpïrï wü, angbü enü di de kürüfe wü, teka angü ani ena awu ngïrïmu eküte wö ani la wu. Fü ewü ayia anü akoro kpaka wö wü la. Fü ewü aza bongo la, ayia abuka eküte wö wü eta kuru jia wü, areke bongo la eküküte na.

24 Nüwa, fü fï ayia alofo gbü jia mü. Fü mü adu azükü, aje ngü la, gü ba dene, “Angü ye ni, jaji, ngbü tïne emü ni.” 25 Fü Nüwa ayia akïna nguwa wü Ama de wü di ye, gü ba dene, “Me to mere kuru te wü Ama de wü Kanana teka ngü la. Wüh ena angbü labï ka wü bu wü.” 26 Fü Nüwa adu agbo nga ïrï Me teka Seme, gü ba, “Me di de Seme, da eto wazi ye fefe na. Fü wü Kanana angbü ba labï kaka-na.” 27 Fü Nüwa adu kpah amala ngü teka Yapete, gü ba, “Me di kpah de Yapete, de ah di eto züka ngü fefe na ꞌduwa ba-neh-ene-la. Wüh ena angbü ka-wü ake Seme gbü sü biringbö. Fü Kanana angbü ba labï esaka ewü ꞌbasu mini.”

Dela ta ngü ka Nüwa, fütanga mere ngu, te si füh kotö ne.

28 Fü Nüwa adu amere fütanga mere yï-ngu la, baka wü re kama bata teke ꞌbasu de füh ye nzükpa (350). 29 Fü re ka Nüwa akoro ꞌburu kama menewa teke ꞌbasu de füh ye nzükpa (950). Fü Nüwa ayia akpi.

10

1 Dene ïrï wü kundu ye Nüwa, te ewü di de wü di wü Seme, Ama, bete Yapete, te wüh bï ewü fütanga mere ngu te si ne.

2 Dene ïrï wü di Yapete. Ah de wü Gomere, Magoga, Madayi, Yavana, Tubala, Meseke, bete Tïrasa. 3 Dene ïrï wü di Gomere. Ah de wü Asekenaza, Rïfata, bete Togarama. 4 Dene ïrï wü di Yavana. Ah de wü Elïsa, Tarasisi, Kiti, bete Dodana. 5 Wüh de wü kpara te ewü ngbü nda-wü era mere yï-ngu. Dela nguwa wü di Yapete. Nguwa ewü la ngbü gbü nga nzö kötï ka-wü kpikpi wü. Mö ka-ewü kpah ꞌdö kpikpi ye kpikpi ye.

6 Dene ïrï wü di Ama. Ah de wü Kusi, Masïrï, Puta, bete Kanana. 7 Dene ïrï wü di Kusi. Ah de wü Seba, Avïla, Sabete, Rama, bete Sabetaka. Dene ïrï wü di Rama. Ah de wü Seba ake Dedana.

8 Fü Kusi abï kpah gara ye, de ïrï ye Nimeroda. Nimeroda ta de gina kpara, te di de mere miri, de mere wazi esaka ye fa sü. 9 Nimeroda kpah de kpara te ngbü emere wü nü. Fü ah angbü emörö wü nü ꞌduwa ba-neh-ene-la. Teka ngü la, te mü de kpara te ngbü emörö wü nü efa sü la, wü bu mü ena agü ïrï Nimeroda te mü, gü ba dene, “Mü de kpeke kpara, te ngbü emörö wü nü kpah baka Nimeroda.”

10 Ta te enga gina, sü ka Nimeroda ka-ye agbü Sïnara. Ah ngbü ta kpala gbü nzö wü kpara ka wü kötï bata, *Babïlona,* Ereke, bete Akada. 11 Fü Nimeroda ayia agbü Sïnara, anü akoro, azoro sü ka wü Asura. Fü ah ajï wü mere kötï kpala, ba e bala. Gara de ïrï ye Nineve, gara de ïrï ye Robota-Ïra, gara de ïrï ye Kala, 12 gara de ïrï ye Resene, te di ezengba wü Nineve ake Kala. Wü kötï bata la ꞌburu ba mere kötï biringbö.

13 Dene ïrï wü di Masïrï. Ah de wü Ludu, Animo, Labo, Nefetu, 14 Patarusu, Kasalu, bete Kafatoro. Kafatoro de mere kundu wü Feleseto. 15 Dene ïrï wü di Kanana. Ïrï gina ye Kanana de Sïdona. Ïrï wü gara ewü de wü Ete, 16 wü Yebusa, wü Amora, wü Girigasa, 17 wü Ivo, wü Arako, wü Sino, 18 wü Aravado, wü Cemaro, de wü Amato. Fütanga ngü la, fü wü nguwa Kanana ayia asibi, abaya gbü mere bi wü sü. 19 Fü nga nzö kötï ka wü Kanana akpo gbü Sïdona, anü to kpa gbü Gerara, akoro di zalü agbü Gaza. Fü ah anü to kpa gbü *Sodomo, Gomora, Adema, be kpah te Zeboyima, akoro di zalü agbü Lasa.

20 Dela ꞌburu ïrï wü di Ama, de nguwa wü kundu ye, kpah de wü mö te ewü ngbü emala.

21 Dene ïrï wü di Seme, te di de enga ni ye Yapete ne. Seme ta de mere kundu ye wü di enga *Ebere. 22 Wü di Seme ta de wü Elama, Asura, Arafakasada, Ludu, bete Arama. 23 Wü di Arama ta de wü Uca, Ula, Getere, bete Masa. 24 Fü Arafakasada abï ye, de ïrï ye Sela. Fü Sela abï ye, de ïrï ye Ebere. 25 Fü Ebere abï wü ye ꞌbasu. Ïrï gina ewü de Pelege. Wüh gü ïïrï na bala, angü ta gbü wü re kaka-na, Me baya wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Ïrï eꞌbaꞌbasu mbarase la de Yoketana.

26 Dene ïrï wü di Yoketana. Ah de wü Alemodada, Selefe, Acaramaveta, Yera, 27 Adorama, Uzala, Dikala, 28 Obala, Abimayele, Seba, 29 Ofiri, Avïla, Yobaba. Dela ꞌburu de wü di Yoketana. 30 Nga nzö kötï ka nguwa wü di Yoketana kpo agbü Masa, anü to kpa fügö enzö mere gümba, zalü akoro agbü Sefara.

31 Dela ꞌburu ïrï wü di Seme, de nguwa wü kundu ye, de wü nga nzö kötï ka-ewü, kpah de wü mö ka-ewü, te ewü ngbü emala.

32 Dela ꞌburu nguwa wü di Nüwa, de wü kundu ewü, de nga nzö kötï ka-ewü, te di de wü kpara, te ewü sibi füh kotö ne, fütanga mere ngu te si. Te di bala, nih kpah ꞌburu de wü kundu ye Nüwa.

11

Dene ngü ta te mere te-ye agbü Babïlona

1 Ta gügü, fütanga mere ngu te si ne, mö ka wü kpara ta ꞌburu biringbö, te wüh ngbü eje ngü gbügbü na esüka wü. 2 Fü gara wü kpara angbü ejiji gbü sü la to kpa fügö, da egïrï sü ka kötï.

Gbü gara ra, fü ewü anü akoro gbü gara züka sü de füh ye kpini baka kpara la. Fü ewü agü ïrï sü la, gü ba, Sïnara. Fü ewü ayia ao kötï ka-wü kpala. 3 Fü ewü ayia afï ngü, gü ba dene, “Wayi, dene züka sü. Ani ngbü ka-ani sene. Te di bala, ah le de ani küꞌda tö, amere biriki di, azö azö kpo kpo kpo, de ah di kpekpeke baka da. Fü ani ajï züka kötï ka-ani sene.” Fü ewü ayia amere biriki ka-wü, teka afa kambü la di, angü rüvü gbü sü la, te wüh ena afa kambü di ne, nda ma. Fü ewü aza mü te di baka biküꞌda la, aꞌbüra füh biriki la, teka de biriki la zoro te-wü, fü ewü angbü kpekpeke. 4 Fü ewü adu afï nga gara ngü, gü ba dene, “Ani jï mere kambü, te ena akoro kpa etongo kpï. Ah le de ani mere bala, teka fü ïrï ani awü gbü wü sü ꞌburu. Angü te ani baya faaa füh kotö ne la, ah esiti.”

5 Fü Me ayia awu ngü te wü kpara la ngbü emere ne. Fü ah ayia akoro aceka kötï ka wü kpara la, bete mere siti kambü, te wüh ngbü ejï ne. 6 Me gü ba, “Tïtïne wü kpara ne, nguwa ewü ngbee biringbö. Mö ka-ewü kpah biringbö. Te wüh kpo eyi emere gina ngü bane, te ni tata ewü de la, wüh ena anü de ngü ka-wü la kpa engagira nü. Ngü te ena afa ewü tïne ma. 7 Amba ni le ngü la bala de. Te di bala, ani nü enü, abaya ewü, de ani o mö ka-ewü kpikpi ye kpikpi ye, teka de wüh mere e aje ngü ka wü bu wü tïne de.” 8 Fü Me akoro, abaya ewü kpah bala. Fü ngü ka kötï ka-ewü, de mere kambü la asiti ꞌburu. Fü ewü abaya tïne faaa! ago angbü gbü nga nzö wü sü füh kotö ne ꞌburu.

9 Dela si-ngü te wüh gü ïrï sü la tete na, gü ba, *Babïlona* ne. Angü gbü sü la, Me füfü mö ka wü kpara, te ewü ngbü ta emala biringbö ne. Fü ah ayia abaya ewü füh kotö ne ꞌburu.

10 Dene ïrï wü kundu ye Seme.

Sidi nga wü re ꞌbasu fütanga mere ngu te si ne, fü re ka Seme ayia akoro kama biri (100). Fü Seme ayia abï ye komoko, agü ïïrï na Arafakasada. 11 Fü ah amere fütanga ngü la, wü re kama ꞌburuve (500), fï da ebï gara wü jaji. Fü Seme ayia akpi.

12 Fü Arafakasada ayia aga, amere wü re teke biri nzükpa de füh ye ꞌburuve (35). Fü ah ayia abï Sela. 13 Fü ah amere fütanga ngü la wü re kama bala de füh ye bata (403), fï da ebï gara wü jaji. Fü Arafakasada ayia akpi.

14 Fü Sela ayia aga, amere wü re teke biri de füh ye nzükpa (30). Fü ah ayia abï *Ebere. 15 Fü ah amere fütanga ngü la wü re kama bala de füh ye bata (403), fï da ebï gara wü jaji. Fü Sela ayia akpi.

16 Fü Ebere ayia aga, amere wü re teke biri nzükpa de füh ye bala (34). Fü ah ayia abï Pelege. 17 Fü ah amere fütanga ngü la wü re kama bala teke biri de füh ye nzükpa (430), fï da ebï gara wü jaji. Fü Ebere ayia akpi.

18 Fü Pelege ayia aga, amere wü re teke biri de füh ye nzükpa (30). Fü ah ayia abï Ruu. 19 Fü ah amere fütanga ngü la wü re kama ꞌbasu de füh ye menewa (209), fï da ebï gara wü jaji. Fü Pelege ayia akpi.

20 Fü Ruu ayia aga, amere wü re teke biri nzükpa de füh ye ꞌbasu (32). Fü ah ayia abï Seruga. 21 Fü ah amere fütanga ngü la wü re kama ꞌbasu de füh ye lorozi (207), fï da ebï gara wü jaji. Fü Ruu ayia akpi.

22 Fü Seruga ayia aga, amere wü re teke biri de füh ye nzükpa (30). Fü ah ayia abï Nayora. 23 Fü ah amere fütanga ngü la wü re kama ꞌbasu (200), fï da ebï gara wü jaji. Fü Seruga ayia akpi.

24 Fü Nayora ayia aga, amere wü re teke biri de füh ye menewa (29). Fü ah ayia abï Tera. 25 Fü ah amere fütanga ngü la wü re kama biri nzükpa de füh ye menewa (119), fï da ebï gara wü jaji. Fü Nayora ayia akpi.

26 Fü Tera ayia aga, amere wü re teke bata de füh ye nzükpa (70). Fü ah akpo ebï ye. Ah bï wü jaji bata, de ïrï wü Abarama, bete Nayora, bete Arana.

Dela ïrï wü kundu kundu ye Seme, te wüh bï ewü fütanga mere ngu ta te si ne.

27-28 Dene ngü ka wü di Tera.

Wü di Tera ta bata, de ïrï wü Abarama, Nayora, bete Arana. Wü Tera ngbü ta de wü di ye la agbü gara sü de ïrï ye Ura.† Fü Arana ayia abï ye, agü ïïrï na Loto. Fütanga ngü la, fü Arana ayia akpi, ciki gbü sü de te wüh bï engu gbügbü, agbü Ura la, o wö ye na di la ladü de jia ye. 29 Fü wü Abarama ake Nayora aga, akoro cögbörö wü komoko. Fü ewü ayia aza wü würüse. Ïrï wara Abarama ta de Sarayï. Ïrï wara Nayora nda de Mïleka.‡ 30 Amba Sarayï bï ye ta nda de.

31 Gbü gara ra, fü Tera ayia aza wü Abarama ake wara ye, bete Loto, te di de kundu ye ne, ace Ura, teka anü agbü tö ka wü *Kanana. Fü ewü anü, anü, akoro gbü gara sü etüngba, de ïrï ye Arana. Fü ewü angbü sela. 32 Fü Tera ayia agbe, angü re kaka koro eyi wü re kama ꞌbasu de füh ye ꞌburuve (205). Fü ah ayia akpi sela.

12

Dene ngü te Me ï Abarama tete

1 Gbü gara sïkpï, te re ka Abarama koro tete ꞌburu baka re teke bata nzükpa de füh ye ꞌburuve (75), fü Me ayia amala ngü fü Abarama, gü ba dene, “Abarama, mü yia eyia, de mü ce gba mü, de wü mürü mü, de mü go ngbü agbü gara ganzi sü, te ma ena agü tatamu fü mü. 2 Te mü le ngü ka-ra la eyi la, ma ena ato wazi fü mü. Fü wü kundu mü abï ye, asibi, afa sü. Fü nguwa yi asibi, akoro ba mere bi nguwa wü kpara. Ma ena ato wazi fü mü, fü ïrï mü adi ewü awü gbü wü sü ꞌburu. Fü ra adu angbü eto züka ngü fü mere bi wü kpara teka ngü ka-mü. 3 Mene kpara te ena amere züka ngü fü mü, ma ena amere kpah züka ngü fefe na. Amba mene kpara te ena asiri mü, ma ena akïna engu. Ma ena aküwa nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu teka ngü ka-mü.”

4-5 Te Abarama je ngü la bala, fü engu amere wü ngü la kpah ce ꞌburu bala.

Fü Abarama ayia agbü Arana sela, aza wara ye, ake Loto, te di de ye enga ni ye ne. Fü ewü akö kpah wü labï ka-wü, te ewü maka de sela ne, de wü nü ka-wü, de wü e ka-wü ꞌburu, anü di kpa gbü tö ka wü *Kanana. Te wü Abarama nü koro tete agbü tö ka wü Kanana, 6 fü ewü ayia aguru sü, anü akoro kpa gbü gara sü kpala de ïrï ye Sekeme, esa mere rü ka More. Ta gbü wü re la, wü Kanana ngbü ta la fï era kötï gbü sü la.

7 Fü Me ayia agü tamu ye fü Abarama, gü ba dene, “Te gara, ni ena ato tö ne ꞌburu fü wü, de wü kundu ye, teka fü ewü angbü gbügbü fï mere badi.” Te Abarama je ngü la tete, fü engu adu areke sü baka *cangalï, teka agbo nga ïrï Me tete na, angü Me gü tamu ye fefe na gbü sü engu la.

8 Fütanga ngü la, fü Abarama ayia anü to gbü kpa ye ka kokpa, anü akoro kpa enzö gümba, te di to kpa fügö ka Betele. Fü ah ayia ade mba gugu sela, ezengba Betele ake Ayï. Fü engu ayia areke sü teka adi egbo nga ïrï Mere Me, da ecu ngü Mere Me sela. 9 Fü Abarama angbü fï bü eka te-ye ce ce ce bala, enü kpa edebu sü to gbü kokpa.

Dela ngü ta te Abarama mere, te Me ï engu tete, fü ah ayia ace Arana ne.

Dene ngü ta te mere te-ye fü Abarama agbü Ezepeto

10 Fütanga wü ngü la, fü tala ayia atï gbü sü ka wü Kanana ꞌburu. Te di bala, fü wü Abarama ayia akpe anü angbü la takü agbü *Ezepeto, teka ngü ka mere siti tala la.

11-12 Baka te ewü yia ngbü enü tete, fü ewü anü akoro gbamari ede Ezepeto. Fü Abarama ayia amala ngü fü wara ye, gü ba dene, “Sarayï deyï, ani koro eyi gbamari ede Ezepeto dene. Te ani ena akoro kpala la, wü kpara ka Ezepeto ena agü jia wü te ye, awu ye, de te ye su afa sü ne. Gümü ye ena ake ewü. Te di bala, te wüh ena awu, gü ba, ni de watï ye la, wüh ena amörö ni teka ngü ka-ye. 13 Amba dene mba gara mani, te ani ena amere, teka fü wü kpara ka Ezepeto amere ni areke areke, angü wüh ena amörö ni. Te wüh yi-ta ye la, ye mere e amala fü ewü, gü ba, ‘Ni de watï ye,’ ne de. Ye mala fü ewü, gü ba, ‘Ni ka-ni de enga ni ye.’ ” Abarama mere ta mani la bala, angü Sarayï su fa sü.

14 Fü ewü ayia anü akoro kpa gbü Ezepeto. Baka te wü kpara ka Ezepeto wu Sarayï, fü Sarayï ayia asu gbü jia ewü afa sü. 15 Fü wü angbe cögbörö kpara ka miri ayia kpah awu Sarayï. Fü ewü anü de ngü la, amala fü miri, gü ba, “Ani maka gara ye würüse kpane, te su fa sü!” Fü ewü adu aza Sarayï, anü de engu kpa gba miri. Fü Sarayï ayia angbü kpala.

16 Fü miri angbü emere ngü Abarama ereke ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ah amala, gü ba, “Ni le ase Sarayï wara ni tete na.” Fü engu ato mere bi wü e fü Abarama, baka wü labï, wü kambiliki, wü yiti, kpah de wü nü, te wüh nü fefeh, ba wü dongï bete kamele, teka ngü ka Sarayï.

17 Fü Me ayia atima mere siti keke agba miri la, de wü kpara ka-ye ꞌburu, teka ngü ka Sarayï, angü ah ka-ye de wara Abarama. 18 Te miri wu bala, fü mamaguma ayia anzu. Fü engu adu aï Abarama, amala ngü fefe, gü ba dene, “Mene ngü de te ye mere de ni de bane, ah de ne ngü ne? Ye mala ta fü ni, gü ba dene, ‘Würüse ne de enga ni ni.’ Ye su wu fü ni bala teka ne? Te ye ena amala ta fü ni, gü ba, ‘Sarayï ka-ye de wara ni la,’ ah ena areke ta afa sü. 19 Ye fiti ni, gü ba, ‘Sarayï ka-ye nda de enga ni ni.’ Fü ye ayia ale, gü ba, ‘Ni za engu eza wara ni tete.’ Dela ꞌba züka ngü na? Te di bala, wara ye eyi dene! Ye za engu eza, de wü nü ka-wü!” 20 Fü miri adu atima wü kpara ka-ye, de wüh gï nga Abarama, ce te kaje. Fü Abarama aza wara ye, de wü e ka-ye ꞌburu, ayia adu ka-wü agbü Kanana.

13

1 Dela mene ngü ta te mere te-ye fü wü Abarama ake Sarayï agbü *Ezepeto. Wüh yia du ka-wü ta agbü *Kanana, kpah de wü Loto.

Dene ngü ka wü Abarama ake Loto

2 Fütanga ngü la, fü wü e ka Abarama ayia asibi tïne afa sü, ah de wü se, kpah de wü nü, ba wü yiti, wü kambiliki, de wü meme. 3 Baka te wü Abarama du koro tete agbü Kanana sela, fü ewü angbü endondoro te nga nzö wü sü sela, zalü anü akoro agbü Betele, gbü sü ta te ewü mere gugu ka-wü tete na te enga gina, ezengba Betele ake Ayï ne. 4 Sü engu la, ah ta kpah de sü, te Abarama gbo nga ïrï Me tete na, te enga gina ne. Fü Abarama adu angbü egbo nga ïrï Me kpah sela.

5 Wü Abarama ngbü ta ejiji te nga wü ndoro la kpah fï bü ake Loto, te di de ye enga ni ye ne. Loto ta kpah de mere bi wü kpara gbü nga ye, kpah de wü nü, ba wü yiti, wü kambiliki, de wü meme esaka ye. 6 Baka ta te wü nü sibi esaka ewü, ake afudu ye fa sü ne, sü du be, fü ewü angbü tete ꞌburu gbü sü biringbö, ne nda tïne de. 7 Angü wü kpara ta te ewü ngbü eceka kpï fütanga wü nü ka Abarama, bete nda Loto ne, du ngbü ewü nga esüka wü, teka ngü ka sü te be de ne. Da ewü ta te ewü ena anü to kpa ekati ne nda ma, angü wü kpara ka Kanana ngbü ta gbü sü la. Wü Pereze ngbü ta nda-wü kpah edebu sü gbü sü la.

8 Te di bala, fü Abarama ayia amala ngü fü Loto, agü ba, “Ye ni deyï, ni le fü nga adi engbü esüka ani de. Ngü de te wü kpara ka-ani ngbü ewü nga di esüka wü la, ah de siti ngü. Angü ani ka-ani mürü. 9 Te di bala ne, te sü de sene be nda de la, ye ceka la mere siti nga nzö sü, de to kpa fügö ne. Dela ꞌburu sü, te ani ena angbü gbügbü na. Te ah bala la, ani ye süka ani eye tïtïne. Ye ceka nda-ye sü eceka. Te ye ngbü ele nda-ye angbü ciki sene la, ni ena aza nda-ni tïne mene sü, te di to kpa fügö ne. Te ye le di mene sü, te di to kpa fügö ne la, ni ena angbü nda-ni tïne ciki sene. Angü ngü ka nga esüka wü kpara esiti.”

10 Fü Loto ayia aceka kpï, awu sü ede ngu Yürüdene, te nü koro zalü kpa gbü Sügara ne. Fü sü engu la ayia atï te nga jijia ꞌduwa kpini, angü ah ta de züka sü, te ngu ngbü gbügbü na fï bü cakö. Ah ta kpah baka sü ka yï, te Me o agbü Edene ne. Ah ngbü kpah baka tö ka wü Ezepeto, te ngu fa gbügbü na sü ne. Angü ngü la mere te-ye ta gügü, o Me siti *Sodomo ake Gomora la de. 11 Te Loto wu bala ne, fü ah ayia afe nda-ye mene sü, te di ede ngu Yürüdene to kpa fügö ne. Fü ewü ayia aye süka wü ake afudu ye. Fü Loto ago angbü nda-ye kpala.

Dela ta ngü te wü Abarama ake Loto ye süka wü tete na. 12 Abarama ngbü nda-ye ta fï gbü sü ka wü Kanana sela. Fü Loto anü angbü nda-ye ede wü mere kötï te di era ngu. Fü ah ade gugu ka-ye gbamari ede gara mere kötï, de ïrï ye Sodomo. 13 Wü kpara ka Sodomo ka-wü ta siti wü kpara, te ewü ngbü ememere fï bü *siti ngü gbü jia Me.

14 Ta te Loto go tete gbü nda-ye sü, fü Me ayia akoro kpaka Abarama, amala ngü fefe na, gü ba, “Mü e la jia mü, de mü ceka nga nzö wü sü ne ꞌburu. Mü ceka la kpï to kpa fügö, to kpa ekati, kpah to gbü kokpa bete kamisü. 15 Wü sü de te mü ngbü eceka la, te gara, ma ena ato ato ꞌburu fü yi, de wü kundu mü, teka fü ewü angbü gbügbü fï mere badi. 16 De-ra Me, ma ena ato wazi fü wü kundu mü la, teka fü ewü angbü ebï wü ye, da esibi efa sü, ba zu-tö la. Angü kpara te ena atanga ewü anza ne nda ma. 17 Te di bala, ah le de mü yia eyia, mü kpo, mü ndoro te nga nzö wü sü la ꞌburu. Mü ceka reke areke, angü dela eyi sü te ma ena ato fü yi.” 18 Te Abarama je ngü de te Me mala fü ye de bala ne, fü ah ayia ago agbü Eberone, ade gugu ka-ye angbü kpala, esa mere rü ka kpara de ïrï ye Mamare. Fü Abarama adu areke sü baka *cangalï kpala, teka adi egbo nga ïrï Me tete na.

14

Dene ngü ka Abarama ake miri ka Sodomo

1-5 Ta gbü wü re la, gara mere miri ta ladü de ïrï ye Kedora-Lawomera. Ah ngbü ka-ye ta to kpa fügö, gbü tö ka wü Elama. Ah de mere kpeke miri, de mere bi wü kpara esa lö ye. Fü Kedora-Lawomera aza wü marajümïya ka-ye, anü de ewü, atï gü gbü nzö mere bi nguwa wü kpara, baka wü kpara ka *Sodomo,* Gomora,† Adema,‡ Zeboyima,§ bete wü Bela.* Fü Kedora-Lawomera ayia afa wü kpara la, adu angbü gbü nzö ewü ꞌburu de wazi. Fü ah ato rïrï fü ewü, de wüh di eto mere bi jiase fü ni, te nga wü re ꞌburu. Fü wü kpara la ale, akpo angbü eto jiase la, teka wü re nzükpa de füh-ye ꞌbasu. Fütanga re nzükpa de füh ye ꞌbasu, fü nguwa wü miri de ꞌburuve, te Kedora-Lawomera ngbü gbü nzö ewü ne, adu ace ka-wü kpo da eto jiase fü Kedora-Lawomera. Fü re afü biringbö.

Fütanga re biringbö la, fü Kedora-Lawomera ayia amala ngü, agü ba, “Te di bala, ni ena ato kuru te wü kpara te ewü gü ba, ‘Ani le ngü ka-ni tïne de,’ ne.” Fü wü Kedora-Lawomera ayia abiti te-wü de wü gara wü miri bata, teka de wüh le ta-ngü te ni. Wü miri la ta miri ka wü Sïnara† de nda wü Elasara,‡ bete nda wü Goyi.§ Fü ewü adu amaka wazi, teka wü mene wü miri, de te ewü gü ba, “Ani le tïne aje rïrï ka Miri Kedora-Lawomera de,” ne. Fü ewü ayia de wü marajümïya ka-wü la, anü atï de gü gbü nzö nguwa wü Refe,* de wü Zuza,† de wü Eme,‡ ayia aza esaka ewü. 6 Fü ewü adu kpah, atï de gü gbü nzö wü Oro, kpa füh da.§ Fü ewü aliki wü Oro zalü akoro di kpa gbü ndu, agbü Eleparana. Fü ewü afa wü Oro. 7 Fü ewü adu kpah anü agbü Ene-Misapata,* afa wü Amaleke, de wü Amora† kpah bala.

8-9 Ta te miri ka Sodomo, de wü gara wü miri gbü nga nzö sü la, je ngü la bala, fü ewü ayia abiti wü marajümïya ka-wü, anü akoro gbü mere sü tele tele de ïrï ye Sidimi.‡ Fü ewü areke te-wü sela, teka atï de gü gbü nzö wü Kedora-Lawomera.

10 Fü wü Kedora-Lawomera ayia asö gü, afa wü miri ka Sodomo de wü bu ye la ꞌburu. Fü wü miri ka Sodomo ayia de wü bu ye, auru de woro. Fü miri ka Sodomo ake miri ka Gomora akpe atï gbü wü cudu, te ewü cu fa sü, angü angbe cögbörö wü cudu fa ta gbü sü la sü. Fü wü gara wü bu wü ayia akpe nda-wü to kpa enzö mere gümba, aküwa ka-wü.

11 Fü wü marajümïya ka Kedora-Lawomera ayia arï gbü wü mere kötï ka Sodomo ake Gomora, akö wü e ka-ewü, de wü gara kpara gbü nga ewü ꞌburu. 12 Fü ewü ayia azoro kpah Loto, te di de ye enga ni ye Abarama, de wü e ka-ye ꞌburu, angü engu ra kötï ta gbamari ede Sodomo. Fü ewü ayia anü sü de engu, de wü e kaka-na la ꞌburu.

13 Ta gbü wü lakï la, Abarama ngbü ta la fï esa mere rü ka Mamare ne. Wü Mamare ngbü ta kpah gbü sü la, de wü di enga ni ye ꞌbasu. Ah de wü Esokole ake Anera. Nguwa wü Mamare ta de Amora. Nguwa Abarama nda de *Ebere. Nguwa wü Mamare nzö ta ngüte de wü Abarama.

Fü gara kpara ta te kpe küwa gbü gü la, ayia akoro amala ngü fü Abarama, gü ba dene, 14 “Wü Kedora-Lawomera koro de gü, siti wü sü ka-ani eyi ꞌburu. Wüh zoro Loto, nü sü di kpah eyi.” Te Abarama je ngü la, fü engu ayia ꞌduwa, abiti wü komoko ka-ye, te ewü wu ngü ka gü kpah kpo. Fü ah adu kpah abiti wü vüngüte ka-ye ꞌburu. Fü ewü ayia, baka wü kpara kama bata nzükpa de füh ye ꞌbajena la (318), anü afa nga wü Kedora-Lawomera, zalü akoro di kpa gbü Dana. 15 Te wü Abarama nü koro tete kpala, fü ah ayia afï nga gara mani. Fü ah ayia aye süka wü kpara ka-ye la, gü ba, “Wü gara fü nda-wü bane, de wü gara fü nda-wü to bane.” Fü ewü ayia gbü biti, anü atï de gü gbü nzö wü Kedora-Lawomera, agüka ewü gbü ïrï-to. Fü wü Abarama ayia asö gü, afa ewü ka. Fü ewü ayia aliki ewü, anü akoro de ewü nengete kpa gbü Oba.§ 16 Fü wü Abarama akö wü e de esaka wü Kedora-Lawomera, de ta te ewü kö gbü gü ne ꞌburu. Fü Abarama adu kpah aza Loto, de wü gara kpara, ta te wüh zoro ewü, de wü würüse ne ꞌburu, adu di.

17 Te Abarama ngbü edu tete, fü miri ka Sodomo ayia anü amaka Abarama kpa te kaje, ede Yerüsalema.* 18 Miri ka Salema ta ladü de ïrï ye Meleke-Sadiki. Engu ta de *mürü gele ka Mere Me. Fü Meleke-Sadiki ayia aza e-mazü bete fï *vinü, akoro di, ato fü wü Abarama. Fü ewü ayia azü. 19 Fü Meleke-Sadiki ayia asü ngüsü gbü nzö Abarama, amala ngü fefe, gü ba dene, “Ma ngbü eku gba fü Mere Me, te o tö ake kpï ne, de ah to wazi fü mü. 20 Ma gbo nga ïrï Me, angü ah to wazi eyi fü mü, fü mü afa wü vügü ka-mü di.” Fü Abarama ayia aza mere bi wü e, de te engu kö gbü nga wü Kedora-Lawomera ne, aye süsüka ba e nzükpa. Fü ah ayia aza bibiri na, esüka wü nzükpa la, ato fü Meleke-Sadiki te ïrï Me, baka tari-e, teka agbo nga ïrï Me di.

21 Fü miri ka Sodomo ayia amala ngü fü Abarama, gü ba dene, “Ye za du wü e, ta te wü vügü ka-ani kö esaka ani la, eza fü ye. Ni ele nda-ni bü wü kpara ka-ni, de ye lügü ewü fü ni.” 22 Fü Abarama alügü ngü fefe, gü ba dene, “Ye za wü kpara ka-ye eza, de wü e la ꞌburu. Ni le aza wü e la nda-ni de, angü ni kïna kïna eyi, de ïrï Mere Me, te o tö ake kpï ne, 23 gü ba, ni tï aza e ꞌduwa kpo de. Te ah ena adi kpah mene engu, te di mba cüküꞌdaye la, ni za nda-ni kpah de. Angü ye ena agü ba, ‘Ni to wazi fü ni, Abarama, me-ni.’ 24 Ni za nda-ni eyi bü wü e-mazü, de te wü kpara ka-ni la zü te kaje. Wü vüngüte ka-ni, de te ani di de ewü ne, wüh za nda-wü e eza.”

Dela ngü ta te Abarama mere, te engu küwa Loto esaka wü Kedora-Lawomera, te wüh zoro engu tete gbü gü ne.

15

Dene ngü ka vüngüte ka Me ake Abarama

1 Gbü gara sïkpï, fü Me ayia akoro kpaka Abarama gbü biti, amala ngü fefe, gü ba dene, “Abarama, mü kpe cürü de. Ma ena adi fü mü ba *vüngüte ka-mü. Fü ra angbü eceka kpï fütanga mü me-ra. Fü ra angbü fü mü baka mere ngisi ka-mü. Fü ra ato mere bi wü züka e fü mü, angü mü to maguma mü eyi fere.” 2-3 Fü Abarama amala ngü, gü ba, “Wayi bala, Mere Miri ka-ra, amba e te mü ena ato fere ne, ah baka neh ene? Angü wü di ra kpah ma ne. Amba, te ma ena akpi la, kpara te ena afï nga ra, areke mbükü ra, neh da? Te wü di enga wüna di ꞌburu nengete agbü Arana kpala ne? Kpara te ena aza e-nga-kpa ra, te gara, ena adi kpah bü enga cörö ka-ra, te ma ga engu, de ïrï ye Eliyezere ne.”* 4 Me gü ba dene, “Fanü fanü, enga cörö ka-mü la, ah tï aza wü e-nga-kpa mü, fütanga kö mü me-ye nda de. Kpara ladü te ena aza wü e-nga-kpa mü la sidi nga kö mü. Ah ena adi zu ye mü, te mü ena abï engu cu me-mü.”

5 Fü Me amala ngü fü Abarama, gü ba, “Mü koro la kpa etanü, de mü ceka wü küfara de kpa tikpi ne. Mü tï eyi atanga ewü? Ma ena ato wazi fü mü. Fü wü kundu mü asibi, akoro kpah coboro, baka wü küfara, de te mü eceka ewü etongo kpï ne.” 6 Fü Abarama ato maguma ye fü Me. Fü Me adu aceka engu baka züka kpara ka-ye teka ngü la.

7 Fü Me amala ngü fü Abarama, gü ba dene, “Abarama, mü wu kpo, ga, ma de kpara te ma ï mü, te mü ngbü ta agbü Ura kpala. Fü ra amala ngü fü mü, de mü ce sü te wüh bï mü gbügbü na ne, teka fü mü akoro angbü gbü *Kanana sene. Fü ra aceka kpï fütanga yi te kaje la, akoro de yi sene, teka fü ra ato tö ne fü yi, fü yi angbü tïne gbügbü na.” 8 Abarama gü ba dene, “Wayi bala, Miri ka-ra, ma ena awu neh baye, ga, mü ena ato tö ne fere, fanü fanü?” 9 Me gü ba, “Mü ena awu ngü la enatikine, angü nih ena anzö ngüte ake nih ma. Mü nü, mü za ca yiti, de re ka-ye bata. Fü mü aza kpah ca meme, de re ka-ye kpah bata. Fü mü aza kpah moko kambiliki, de re ka-ye kpah bata. Fü mü aza kpah mö ka kötï, bete nda gü. Fü mü akö ewü, akoro di, awa fere.”

10 Kpurutokokpï la, fü Abarama ayia anü aza wü e la ꞌburu, akoro de ewü, teka amere gele vüngüte ka-wü la di. Fü ah awete ewü, de wü lu ꞌburu. Fü ah awete so wü nü la ꞌburu, aye esüsüka ꞌbasu ꞌbasu, ace ꞌduwa so wü lu. Fü ah adu aza wü so la, ado ewü kpah ꞌbasu ꞌbasu de ze ye, angü gele ka manzö ngüte ka wü kpara la, ah ka-ye ta bala. Fü Abarama adu angbü kötö. 11 Fü wü nügünü akpo angbü ekoro, teka adoro wü so la. Fü Abarama angbü eliki ewü asidi, zalü anü akoro etamurago.

12 Te ra ngbü etï tete, fü mere ra ayia azoro jia Abarama. Fü sü atï gbü jijia ꞌduwa mbirrri. Fü Abarama angbü eyi ayi, rïrïrïrï, de mere cürü. 13 Fü Me akpo angbü emala ngü fü Abarama, gü ba, “Abarama, mü kpe cürü de. Ma ena angbü baka mere vüngüte ka-mü, fï mere badi. Fü ra ao jia ra eküte mü. Ngü te ma emala fü mü ne, ah de zu ngü, te ena amere te-ye fü wü kundu mü sidi nga mü. Angü te gara, wü kundu mü ena ayia sene, anü akoro agbü gara tö nengete, angbü kpala baka wü ganzi kpara. Wü kpara gbü tö la ena afü ewü ba wü labï ka-wü, ato cïnga te ewü, teka mere bi wü re, baka re kama bala (400). 14-16 Fütanga re kama bala la (400), ma ena adu aküwa wü kundu mü la esaka wü kpara, te ewü ena ato cïnga te ewü la, angü ma ena adu ato kuru te nguwa siti wü kpara la, na cïnga te ewü ena ato te wü kundu mü la. Fü wü kundu mü ayia ace tö la de mere tadu. Fü ewü akö mere bi wü e esaka wü vügü ka-wü la. Fü ewü ayia adu akoro gbü tö ka wü Kanana sene. Gbü re engu la, ma ena ato tö ne fü wü kundu mü. Amba ma to tïtïne de, angü ma ngbü ecï nga wü kpara ka Kanana. Angü wüh ngbü emere *siti ngü efa sü. Ma gü ba, ma ena angbü la mba cüküꞌdaye feke, anga wüh ena afü maguma wü ya? Te gara, te ewü fü maguma wü de la, ma ena adu aliki ewü sene asidi. Fü ra aza tö ka-ewü ne, adu ato fü wü kundu mü. De-mü, Abarama, mü ena ara füh kotö ne, ayiri ayiri. Te mü gbe eyi la, fü wü kundu mü aceka kpï fütanga mü me-wü. Fü mü amaka kpah wü züka ngü. Fü mü adu akpi tïne ferrre.”

17 Baka te sü tï nza tete ꞌburu ꞌburu, fü Abarama adu azükü. Engu ga, ni ceka kpï bane de, gbo! te sila de wa gbü ye, te ngbü ecï acï ba ke la. Fü wa la angbü endoro esüka wü so nü, de te Abarama wete ewü, do ne.

18 Fü Me amala ngü fü Abarama, gü ba, “Ni ena ato tö ne fü wü kundu kundu ye. Fü tö ne angbü ba tö ka-ewü, akpo kü bü era ngu ka wü *Ezepeto, zalü akoro di era mere ngu de ïrï ye Efürata ne. 19 Amba enatikine, tö la, ah ka-ye la esaka nguwa wü gara kpara, de ïrï ewü wü Kena, wü Keneza, kpah bete wü Kadamona. 20 Nguwa wü Ete, de wü Pereze, bete wü Refe go ngbü eyi kpah ꞌburu sela. 21 Wü gara nguwa wü kpara, baka wü Amora, wü Kanana, wü Girigasa, bete wü Yebusa kpah ꞌburu ladü gbü tö la. De-ni, Me, ni ena aliki nguwa wü kpara la, te gara, gbü tö la ꞌburu asidi. Fü ni adu ato tö engu la tïne fü wü kundu ye de nguwa wü. Fü wü angbü sela fï mere badi.”

Dela ngü ta te mere te-ye gbü sïkpï te Me za Abarama ba vüngüte ka-ye tete na ne.

16

Dene ngü ka Abarama ake Agara

1-3 Baka ta te wü Abarama ngbü gbü tö ka wü *Kanana kpala teka wü re nzükpa ne, wara Abarama, de ïrï ye Sarayï ne, bï ye fefe nda de. Te di bala, fü Sarayï ayia afï nga gara labï ka-ye de ïrï ye Agara, te di de egba *Ezepeto ne. Fü Sarayï ayia amala ngü fü watï ye, gü ba dene, “Watï ni deyï, ye ceka la, Me le de ani bï ye ake ye de. Te di eyi bala ne, ye za labï ka-ni, de ïrï ye Agara ne, eza wara ye tete. Fü wü angbü ake di. E-wu neh da? Me ena ato ye fü ani guguvu na.” Fü Abarama ayia ale. 4 Fü Sarayï adu aza Agara, ato fü Abarama, de ah ngbü ba wara ka tete. Fü Abarama angbü ake Agara, awu engu würüse tete. Fü Agara ayia amaka bu.

Te Agara wu tïne, ga, ni eyi de bu ni ne, fü engu adu angbü efala Sarayï. 5 Fü ngü la adu asiti te Sarayï ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü Sarayï adu amala ngü fü Abarama, gü ba, “De bane neh ene ngü ne? Dela ngü ka-ye! Angü Agara ngbü efala ni enatikine ne, teka ngü ka-ye. E-to ta würüse la fü ye neh da? Ah de ni de? Ah du fü te-ye tïne eyi gbuuu! angbü emü ni, teka te engu du maka ye tïne eyi ne. Dela ngbürü zu ngü fanü fanü na? Ah ba ngü de. Me ladü, te ena awu ngü ka-ye la!” 6 Abarama gü ba dene, “Ah ba ngü de. Angü Agara de labï ka-ye. Ye za kpah bü Agara, de ye mere engu, ba e te ye ngbü ele, teka de ah je ngü ka-ye.”

Fü Sarayï adu angbü emere Agara tïne ꞌduwa sisiti. Fü ngü la adu asiti te Agara afa cu sü. Fü Agara adu akpe kpa etü gü, to te kaje te enü agbü Ezepeto.

7 Baka te Agara kpe nü kpa etü gü, fü anü akoro kpa füh du-kpa-ngu, kpa te kaje ka Sura. Fü *Malayïka ka Me akoro amaka engu kpala. 8 Fü malayïka la ayi-tata na, gü ba dene, “Agara deyï, ye koro neh kaye? Ye de labï ka Sarayï de? Ye enü neh kaye?” Agara gü ba, “Ni ngbü ekpe akpe esaka Sarayï.” 9 Malayïka gü ba, “Mü mere e afï nga ngü, te Sarayï mere mü di, la de, angü Me wu ngü te mere mü la eyi. Mü yia eyia, de mü du kpa ka Sarayï, fü mü adi eje ngü kaka-na. 10-11 Angü mü ena abï ye, fü mü agü ïïrï na de Ïsïmayile.* Fü Me ato wazi fü yi, de wü di enga mü la. Fü ewü abï ye, asibi asibi. Kpara te ena atanga wü ata mü anza, nda ma. Angü Me je gba ka-mü, teka ngü de te ngbü emere mü ne eyi. 12 Mbarase ka-mü la ena aga, akoro ba siti nü ka gü de gü te-ye. Mbarase la tï ale ngü ka wü bu ye te gara nda de. Wü bu ye tï ale ngü kaka-na kpah de. Engu ena angbü emere gü bü faaa! de wü kpara ꞌburu. Wü kpara ena angbü ekpü engu ꞌburu akpü. Engu ena ao kötï ka-ye kpikpi ye. Ah ra kötï te gara de wü di enga ni ye nda de.”

13 Fü komö Agara ayia agu. Fü ah afï, gü ba dene, “De bane ne ngü ne? Ma ena aküwa aküwa? Ma wu dene eyi cu Me de? Me wu cïnga ra eyi fanü fanü.” 14 Fütanga ngü la, fü ewü adu angbü eï du-kpa-ngu, te Agara kpe edede la, gü ba, Bïrï-Laroyi. Ah baka e te Agara gü ba, “Bïrï te Me wu cïnga ni gbügbü na.” Enatikine du-kpa-ngu la fï ladü ezengba Kadesa ake Berede.

15 Fütanga ngü la, fü Agara ayia afere nga ye, adu kpa gba Abarama. Fü engu ayia ayaka enga ye la. Fü Abarama agü ïrï mbarase la, Ïsïmayile, kpah ba e te Me mala fü Agara.

16 Dela ngü ta te wüh yaka Ïsïmayile tete na. Wüh yaka engu ta, o re ka Abarama koro eyi ꞌburu teke bala de füh ye maꞌdiya (86).

17

Dene si-ngü ka matï esa basa, te Me mala fü Abarama

1 Fütanga ngü la, fü re afü ba re nzükpa de füh ye bata, o re ka Abarama koro eyi ꞌburu ba re teke bala nzükpa de füh ye menewa (99). Fü Me adu akoro agü tamu ye fü Abarama, amala ngü fefe, agü ba, “Abarama, mü wu kpo, gü ba, ma de Me, te ma di de mere wazi. Mü lala gbü nga ra, fü mü angbü emere fï bü züka ngü gbü jia ra. 2 Ma ena angbü emere fü mü kpah fï bü züka ngü, baka ta te ma mala fü mü te enga gina ne, angü mü tïne eyi de *vüngüte ka-ra. Ma ena ato wazi fü mü, de wü kundu mü, fü ewü abï ye, asibi asibi füh kotö ne afa sü.”

3 Te Abarama je ngü la, fü ah abuka gbüra ye kötö, agbo nga ïrï Me. 4-5 Fü Me arü amala gara ngü fü Abarama, gü ba dene, “Dene kpeke ngü, de te ma ena amere fü mü, angü ma eyi de vüngüte ka-mü. Ma ena afü ïrï mü de Abarama ne, fü ewü angbü eï mü tïne Abarayama, angü ma ena ato wazi fü mü, fü wü kundu mü asibi te gara, akoro mere bi nguwa wü kpara. 6 Wü kundu mü la ena abï ye, fü ewü asibi asibi afa sü. Fü mere bi nguwa wü miri akoro gbü ewü. 7 Baka te nih nzö ngüte eyi ake nih ma, wü kundu mü ena angbü kpah de vüngüte ka-ra fütanga kö mü. Fü ngü la angbü bala, fï mere badi. Fü yi alala, angbü emere fï bü ngü ka-ra. Fü ra angbü eceka kpï fütanga yi. 8 Tö ka wü *Kanana, de te mü ngbü gbügbü na la mba takü ne, ma ena ato te gara ꞌburu fü yi, de wü kundu mü, teka fü ewü angbü gbügbü fï mere badi. Fü ra angbü eceka kpï fütanga yi me-ra.”

9 Fü Me adu kpah, amala gara ngü fü Abarayama, gü ba, “De-mü Abarayama, ah le de mü lala fï te ngü ka-ra, de wü kundu mü sidi nga mü ꞌburu, fï mere badi. 10 Dene eyi gele, te ma to fü yi, teka fü yi adi emere, de wü kundu mü la ꞌburu. Ah le de wü komoko ꞌburu di etï esa *basa. 11 Te yi mere bala la, ngü la ena agü tamu ngü fü wü kpara, gü ba, yi de wü vüngüte ka-ra fanü. 12 Wü kpara gbü nguwa mü ꞌburu di etï kpa esa *basa, be kpah te wü labï ka-mü ꞌburu. Ngü la, ah kpo enatikine, de ah nü kpa engagira nü. Wü jaji komoko ꞌburu, de te wüh ena ayaka ewü, te ewü ra koro eyi sïkpï ꞌbajena la, wüh di eza ewü, egü gbü basa. 13-14 Mene kpara te le atï esa basa de, ah mere e adu angbü ba mürü mü tïne de. Angü ah ce da eje rïrï ka-ra eyi kpo. Te yi ngbü eyi da etï esa basa la, ngü la ena agü tamu ngü fü wü kpara ꞌburu, gü ba, yi de wü vüngüte ka-ra fanü. Fü ngü la angbü bala fï mere badi.”

15 Fü Me adu amala ngü fü Abarayama, gü ba, “Teka wara mü de Sarayï ne, ma ena afü kpah ïïrï na, de wüh di eï engu tïne Sara. 16 De-ra Me, ma ena ato wazi fefe na, fü ah bï ye komoko fü mü. Fü ra ato mere wazi fefe na afa sü, fü ah angbü ata ye mere bi nguwa wü kpara. Fü wü miri akoro kpah ꞌburu guguvu na.”

17 Fü Abarayama angbü fï bü de gbüra ye kötö, da egbo nga ïrï Me. Fü Abarayama angbü efï ngü la. Fü ah angbü emü zo emaguma ye, gü ba, “Ngü la ena amere te-ye, neh baye baye? Ani gbe ka-ani eyi ꞌbasu mini ake Sara ne. Ni ena adu abï ye tïne sidi sidi, o re ka-ni koro tïne eyi kama biri ne (100), fanü fanü? Te re ka Sara koro kpah eyi teke bala de füh ye nzükpa ne (90), engu ena adu abï ye tïne, neh mbi mbi baye baye?”

18 Fü Abarayama adu afï nga gara ye ye, te Agara, egba Ezepeto, bï fü ye ne. Fü ah ayi-ta Me, gü ba, “Anga Ïsïmayile? Ye to wazi fefe na nda-ye de?” 19 Fü Me amala, gü ba, “Ngü te ma mala fü mü ne, mü je mbi mbi de? Gina wara mü, Sara ne, ena abï ye komoko fü mü. Fü mü agü ïïrï na Yïsaka.* Yïsaka ena adi emere ngü ka vüngüte ka-nih de esüka nih de nih ma ne, duu me-ye. Ma ena ato wazi fü wü kundu ye Yïsaka fï mere badi. 20 Amba teka Ïsïmayile, ma je gba ka-mü, te mü ku tekaka ne kpah eyi. Ma ena ato kpah wazi fefe na. Ïsïmayile ena abï wü jaji komoko, baka e nzükpa de füh ye ꞌbasu. Fü ewü angbü ꞌburu wü miri. Fü wü kundu ye na abï ye, asibi kpah afa sü. Fü nguwa ewü akoro ba mere kpeke nguwa wü kpara füh kotö ne. 21 Te di bala, kpara te ena adi de vüngüte ka-ra, ah de Yïsaka, te Sara ena abï engu ne. Ah de Ïsïmayile nda de. Ma ngbü emala fü mü kpekpeke, gü ba, Sara ena abï Yïsaka engu ne, fütanga re ngbee biringbö.” 22 Dela ngü ta te Me mala fü Abarayama, gü ba, “Yïsaka ena adi de vüngüte ka-ni.” Te Me mala ngü la nza tete, fü ah ayia anü sü ka-ye.

23-27 Fü Abarayama adu amere wü ngü de te Me mala fü ye la, kpah nde ꞌduwa gbü ra la. Fü ewü ayia anü atï esa *basa, de wü ye ye Ïsïmayile, de wü komoko ka-ye, bete wü labï ka-ye ꞌburu, ewü te wüh bï ewü kpa gba ka, bete ewü te engu se esaka wü ganzi kpara ne.

Dela ngü ka Abarayama, ta te tï esa basa, o re kaka-na koro eyi ba re teke bala nzükpa de füh ye menewa (99). Re ka Ïsïmayile ta nda-ye ngbee nzükpa de füh ye bata. Wüh tï ake Abarayama esa basa ꞌburu gbü ra biringbö. Wü komoko ka Abarayama tï kpah ꞌburu gbü biri ra la.

18

Dene ngü te Me mala fü Abarayama, gü ba, Sara ena abï ye

1 Gbü gara ra, fü Me adu kpah agü tamu ye fü Abarayama. Dela o Abarayama ngbü ta la fï engbü ede mere rü ka Mamare ne. Etü ra engu la, Abarayama ngbü ta efe te-ye esa mbula gugu ka-ye. 2 Engu ga, ni ceka kpï bane de, gbo! te wü komoko bata, te ewü ngbü ekoro kpakaka na. Wü kpara la, ah ka-ye ta de wü Me, bete wü malayïka ka-ye ꞌbasu. Amba Abarayama wu bala nda-ye de. Fü Abarayama ayia kürrrü, akpe anü amaka ewü kpa te kaje, agü mandï fü ewü, 3 gü ba, “Mandï fü ye, mere kpara. Wü mere e anye sü gba ni sene bü bala de! Wü ngbü la mba cüküꞌdaye feke. 4 Wü nü, wü ngbü la mba kötö, de wüh koro de enga ngu fü wü, teka fü wü azürü lö wü di. De wü du, wü ngbü, wü efe mba te-wü esa rü sene, 5 teka fü ewü akoro mba de enga e-mazü fü wü, fü wü amaka la mba wazi feke. Fü wü adu anü sü ka-wü, angü wü koro maka labï ka-wü eyi dene.” Fü ewü ayia ale ngü la, gü ba, “Wayi, ah de züka ngü.”

6 Fü Abarayama ayia akpe de woro agbü gugu, kpaka Sara, gü ba, “Ye yia eyia kere, de ye za züka zu, de ye mere kümü fü wü mere kpara de bata ne.” 7 Fü Abarayama adu kpah, akpe de woro kpa gbü ꞌbaranga ka wü nü ne, aza enga yiti kpala te zege azege de so ye vürü vürü, anü di, ato fü labï ka-ye, de engu mörö kere, ah zï fü wü ngba ka-ni la. 8 Te wüh zï wuru la nza tete, fü Abarayama adu aza e-mazü la, kpah bete gara wuru te wüh mere de ngu-ka nü, anü di, areke, ao cu me-ye engagira wü ngba la. Fü Abarayama ayia tïne, adu angbü kpa esa rü ede ewü sela, emere ngü ewü.

9 Fü wü ngba la adu ayi-ta Abarayama, gü ba, “Wara ye, Sara, ladü sela?” Fü Abarayama alügü ngü, gü ba, “Sara ladü kpa esa gugu kpane.” 10 Fü mere ewü la ayia amala ngü fü Abarayama, gü ba, “Mere züka ngü ladü, te ma le amala fü mü. Sara ena amaka bu, fü ah abï ye komoko. Ma wu eyi, gü ba, te ma ena adu akoro sene, gbü mene re te ena akoro ne, Sara ena adi de mbarase la eküte ye.”

Amba Sara, te mü ngbü ka-mü kpa esa gugu de kpala, mü je ngü la eyi. 11-12 Te Sara je ngü la tete, fü ah ayia atï de zo. Kükürü de, angü wü Abarayama ake Sara gbe ka-wü ta nda-wü eyi fa sü. Re ka Sara, ta te ena abï ye, guru sü ka-ye nda kpah eyi. Fü Sara afï nga ngü, agü ba dene, “Ni gbe tïne eyi bane, watï ni, Abarayama, gbe kpah eyi ne. Ni ena amaka ye la neh mbi mbi baye baye?”

13-14 Fü Me amala ngü fü Abarayama, gü ba, “Ah mere baye te Sara ngbü emü zo, gü ba, ‘Ni ena abï ye neh mbi mbi baye?’ ne. Ah fï nda-ye, gü ba, baka te ni gbe tïne eyi, ngü la ena afa Me? Wazi Me fa ka-ye sü! Angü ngü biringbö te ena afa Me nda ma! Ni ngbü emala fü ye fanü fanü, gü ba, gbü mene re te ena akoro ne, Sara ena abï ye komoko.” 15 Fü Sara acere nga ye, agü ba, “Ni mü zo nda-ni de.” Fü Me amala fefe, gü ba, “Ye mü zo di bü eyi.” Dela ngü ta te Me mala fü Sara.

Dene ngü te Abarayama ndaꞌba te-ye di teka Sodomo

16 Fütanga ngü la, fü wü ngba de bata la ayia angbü enü to kpa gbü Sodomo. Fü Abarayama ayia agï nga wü ngba la, anü di kpa te kaje la. Fü Me ayia aceka kpï bane, awu Sodomo nengete. 17 Fü ah angbü efï nga ngü kpa emaguma ye, gü ba, “Ni ena angbü ewo ngü, te ni le amere ne, eküte Abarayama, neh teka ne? 18 Ah le de ni mala nga ngü la fefe na, angü engu de züka kpara ka-ni, te ni kïna kïna fefe na, gü ba, ‘Wü kundu ye na ena asibi afa sü, fü ewü angbü kpah de mere wazi esaka ewü ne. Kpah bala, ni ena aküwa nguwa wü kpara füh kotö ne nde ꞌburu te ngü kaka-na,’ ne. 19 Engu kpah de kpara te ni fe engu, o, teka de ah rï wü jaji ka-ye, bete wü kpara ka-ye nde ꞌburu, teka fü ewü angbü eje rïrï ka-ni. Te di tïne eyi bala ne, ni ena amere wü ngü ꞌburu fü Abarayama, kpah baka ngü ta te ni mala fefe na.”

20 Fü Me arü amala ngü fü Abarayama, agü ba, “Ni je nga wü lara bi wü *siti ngü ka wü kpara ka Sodomo ake Gomora, te ewü le ngü ka-ni nda-wü ꞌburu ꞌburu de, ne eyi. 21 Te di bala, ni ena anü kpala, teka aceka ngü la cu me-ni de jia ni. Te ngü la ngbürü bala fanü fanü la, ni ena acuru sü ka-ewü la, amörö ewü ꞌburu nde asidi.” 22 Fü Me ayia atima wü *malayïka ka-ye de ꞌbasu ne, de wüh nü kpa gbü Sodomo. Fü wü Me adu angbü ka-wü ꞌbasu wü ꞌbasu ake Abarayama ciki sela.

23 Fü Abarayama ayia amala ngü fü Me, gü ba, “Mere kpara, mba enga yitangü ka-ra ladü, te ma ele ayi-ta mü di. Te züka wü kpara ladü agbü Sodomo kpala, te ewü mere siti ngü nda-wü de la, mü ena amörö ewü, adünda de wü siti kpara la, kpah ꞌburu nde asidi? 24 Mere kpara, ma endaꞌba te-ra fü mü, gü ba, te mü maka züka wü kpara kpala, te ewü di baka e teke ꞌbasu de füh ye nzükpa la, mü ena acuru Sodomo kpah acuru? Mü tï ace da ecuru sü la, teka ngü ka züka wü kpara la, de? 25 Angü ah tï te mü ena amörö züka wü kpara la, adünda de wü siti ewü de. Ah ena angbü tïne kpah ba e, te ewü di de siti wü kpara la. Wayi Me, mü ngbü erï wü kpara füh kotö ne ꞌburu me-mü, de wüh di emere züka ngü. Te di bala, ma wu eyi, gü ba, mü tï amere siti ngü la bala de.” 26 Me gü ba, “Ah mbi. Te ma maka züka wü kpara kpala, ba e teke ꞌbasu de füh ye nzükpa la, ma tï acuru sü la tïne de.”

27 Fü Abarayama adu kpah afüwa te-ye, ayi-ta Me, gü ba, “Mere kpara, ma de kükürü e gbü jia mü ba tö. Ma ena angbü embü mü de bala, neh teka ne? Mba gara enga yitangü ka-ra kpah ladü, te ma ele ayi-ta mü di. 28 Anga te mü maka züka wü kpara bü ngbee teke ꞌbasu de füh ye ꞌburuve, gara ꞌburuve tïne eyi ma la. Mü ena acuru sü la fï bü acuru, teka wü kpara ngbee ꞌburuve, de te ewü di ma la?” Me gü ba, “Ah mbi. Te ma maka züka wü kpara baka e teke ꞌbasu de füh ye ꞌburuve la, ma curu sü la tïne de.”

29 Fü Abarayama adu kpah andaꞌba te-ye, aku gba fü Me, gü ba, “Anga te ye maka ewü bü ngbee teke ꞌbasu la?” Me gü ba, “Te ni maka züka wü kpara bü ngbee teke ꞌbasu la, ni tï acuru sü la de.”

30 Abarayama gü ba, “Mere kpara, te ni mala kpah mba gara ngü la, ah mere e asiti te ye de. Anga te ye maka bü ngbee teke biri de füh ye nzükpa la?” Me gü ba, “Te ni maka züka wü kpara kpah bü ngbee ba e teke biri de füh ye nzükpa la, ni tï acuru sü la tïne de.”

31 Fü Abarayama adu kpah ayi-ta Me, gü ba, “Mere kpara, ni de töndö kpara, ni ena agü fü ye, dene tïne neh fe? Anga te ye maka züka wü kpara bü ngbee baka e teke biri la?” Me gü ba, “Te ni maka züka wü kpara baka e teke biri la, ni tï acuru sü la tïne de.”

32 Fü Abarayama adu kpah, ayi-ta ngü, gü ba, “Mere kpara, ye mere e aza ngü ne baka siti ngü de. Du ngü ka-ni ngbee biringbö, te ni ena amala fü ye. Anga te ye maka ewü bü ngbee ba e nzükpa la?” Me gü ba, “Ni ena awu ngü la. Te ni maka züka wü kpara baka e nzükpa la, ni tï te ni ena acuru sü la de. Ni ena ace da ecuru sü la, teka züka wü kpara la. ꞌDuwa te ewü koro te nzükpa nda-wü de la, ni ena acuru sü la acuru.”

33 Dela ngü ta te Me mala ake Abarayama, teka ngü ka Sodomo. Te wüh mala ngü la nza tete, fü Me ayia anü sü ka-ye. Fü Abarayama ayia adu kpa ekötï.

19

Dene ngü ta te Me mere agbü Sodomo

1 Etamurago la, fü wü *malayïka de ꞌbasu, ta te Me tima ewü ne, anü akoro agbü *Sodomo. Fü ewü amaka Loto, te ngbü ka-ye emöngïtï ꞌbaranga ka mere kötï la. Te Loto wu ewü tete, fü ah awu, gü ba, wüh ka-wü de wü ganzi kpara. 2 Fü ah agü mandï fü ewü, amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü mere kpara, ah tï eyi fü wü alügü nga wü, adu ara kpa gba ni, teka de wüh to mba ngu, fü wü atökö te-wü? De wü ra agba ni sene, teka fü wü ayia gügü kpurutokokpï, anü sü ka-wü.” Wüh gü ba, “Aꞌa. Ngü ma. Ani ena ara ka-ani bü te ngambasü sene.” 3 Fü Loto amala ngü fü ewü kpekpeke, agü ba, “Te ah bala la, ah ena adi esiti. Wü koro, de wü ra kpa gba ni.” Fü ewü adu tïne ale. Fü ewü ayia anü de wü Loto agba ka. Fü wü kpara ka Loto amere kümü fü ewü. Fü ewü ayia azü.

4 Fütanga ngü la cüküꞌdaye, o wüh go ra kötö la de, fü wü komoko de gbü Sodomo la aze, afü kere ewü, kerekere gbaa. Wüh koro te nga wü gbü Sodomo sela ꞌburu, wü kaꞌdörö de wü cögbörö kpara. 5 Fü ewü akpo da eï ï, gü ba, “Loto! Loto! Wü komoko, de te ewü koro tïne kpaka ye ne, wüh mbi mbi neh kaye? Ye za ewü, de ye koro de ewü kpaka ani kpakine, de ani o ewü ekürüfe ani ba würüse tete.” 6 Te Loto je ngü la tete, fü ngü la asiti tete ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü engu ayia kürrrü, aü möngïtï, akoro kpa etanü, adu ani möngïtï de kürüfe ye. 7 Fü engu amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü di enga ni ni, wü kpara la, wüh de wü ngba ka-ni. Wü mere e amere mene siti ngü de bala eküte ewü de. 8 Wü di ni, wü jaji würüse, ladü sene ꞌbasu, te watï ewü di ma. Te ni ena ato wü jaji würüse la fü wü, fü wü ao ewü ekürüfe wü la, ah reke de? Wü mere e akpülü wü ngba ka-ni de ꞌbasu ne de, angü dela wü kpara ka-ni, te ewü koro kpaka ni.” 9 Fü wü komoko ka Sodomo la, alügü ngü, gü ba, “Ye ngbü emala dela mene ngü de baye? Ye koro sene ba ganzi kpara. Ye ena angbü kpah da eto rïrï fü ani? Ye ka te-ye emöngïtï asidi, angü ani ena amere ye enatikine, afa nda wü kpara la!” Fü ewü akpo enzi Loto emöngïtï asidi, da ededere engu eküte möngïtï, ba e te ewü ena akuru möngïtï la akuru.

10 Fü wü malayïka la ayia aü möngïtï, agbeke Loto, adu di kpaka wü, kpa esambü la, adu ani möngïtï. 11 Fü wü malayïka la ayia ani jia siti wü kpara ka Sodomo la ꞌburu, ꞌduwa ndunga! Wüh ceka kpï nda-wü tïne de. Fü ewü angbü egïrï möngïtï tïne agïrï. Fü ewü ace ngü la, ayia adu agba wü.

12 Fü wü malayïka la ayia ayi-ta Loto, gü ba, “Wü gara wü mürü ye kpah ladü gbü Sodomo sene? Te wüh ladü la, de ye nü enü, de ye biti ewü, de wü jaji ka-ye, de wügiri ye ꞌburu. De ye za ewü, ye kpe de ewü gbü Sodomo sene asidi. 13 Angü Me tima ani teka acuru sü ne, teka mere bi siti ngü ka wü kpara de sene, te ewü ngbü emere ne. Ani ena acuru sü ka Sodomo ne acuru enatikine, asiti ꞌburu nde.”

14 Te Loto je ngü la tete, fü engu ayia anü amala ngü la fü wü jaji komoko de ꞌbasu, ta te ewü dara wü di ye ne. Fü Loto akoro amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü yia eyia kere kere, de wü kpe go ka-wü kpa gbü gara sü, angü Me ena acuru sü ne enatikine.” Amba wügiri ye Loto de ꞌbasu la le aje ngü la nda-wü de. Ngü la du ngbü ka-ye gbü jia ewü, ba e te Loto ngbü egbo kala la. Fü Loto ayia adu ka-ye. Fü kpï ayia aseke.

15 Fü wü malayïka la angbü fï bü emala ngü fü Loto kpekpeke, gü ba, “Kere kere! Mü yia eyia! Mü za wü wara mü, de wü di mü ꞌbasu la, fü mü akpe de ewü, angü yi ena akpi de wü siti wü kpara ka Sodomo, te Me ena ato mere kuru te ewü enatikine ne.” 16 Fü Loto adu angbü ka-ye nda la kpah fï bü ejiji. Amba gbü wü ngü la ꞌburu, Me le ta fï bü eyi, teka ale ta-ngü te Loto. Fü wü malayïka ka Me de ꞌbasu la ayia ale kpa Loto, ake wara ka, bete wü jaji kaka-na de ꞌbasu ne, aba esa kpïrï wü, afaka gö! Fü ewü ayia akpe de ewü.

17 Fü wü malayïka la amala ngü fü ewü, agü ba, “Yi le woro kere kere, angü yi ena akpi! Yi mere e arü gbamari sene de! Yi mere e aceka kpï sidi nga yi kpah de! Yi le fï bü woro, zalü te yi ena akoro tete, kpa füh wü angbe cögbörö da de kpane, teka fü yi aküwa.” 18 Fü Loto alügü ngü fü ewü, gü ba dene, “Mere kpara, 19 te wü da de kpala di bü nengete ne, ani ena akoro akoro kpala? Siti ngü ne ena amaka ani etüngba, fü ani akpi de? Wü de züka kpara, te wü küwa ani eyi. Te di bala ne, de wü du kpah, wü le mba ta-ngü te ani. 20 Wü wu enga ꞌbaranga ꞌdongoni de kpane eyi? Wü tï ale de ani kpe, nü ngbü kpala? Angü ah mba gbamari, ani tï eyi akpe akoro kpala mba kere, fü ani aküwa. Wü tï ace ꞌbaranga la de? Angü ah ka-ye mba ꞌdongoni.” 21 Wü malayïka la gü ba, “Wayi, ani le eyi. Ani ena ace ꞌbaranga la ace, ani curu de. 22 Te di tïne eyi bala ne, ye kpe ekpe kpala kere kere, angü ani tï amere gara ngü la de, zalü te wü ena akpe akoro kpala feke.” Fü wü Loto ayia akpe.

Dela si-ngü te wüh gü ïrï ꞌbaranga la tete, Sügara, angü Loto mala ta, gü ba dene, “Dela kpah mba enga ꞌbaranga ꞌdongoni.”

23 Fü Loto akpe akoro kpa gbü Sügara. Ah kpe koro kpala kpurutokokpï, o ra te ekoro. 24 Fü Me atima wa kpa gbü kpï, te ngbü ekolo etïtï kötö ꞌduwa mbïï mbïï mbïï! Fü wa la angbü etïtï kpa gbü Sodomo ake Gomora, angbü ecuru sü, enü di ꞌduwa hawuu! 25 Fü wa la anza wü kpara de wü e, kpah de mene wü e, te wüh ru kpa gbü yï ne, ꞌduwa ꞌbuti ꞌbuti! Fü tanguwa wü kpara, de wü e gbü Sodomo ake Gomora, anza ꞌduwa anza ꞌburu ꞌburu!

26 Wü malayïka la mala ta ngü eyi fü wü Loto, gü ba, “Te wü te ekpe la, wü mere e arü, aceka kpï kpa fütanga wü de.” Amba wara Loto, ta te mü ngbü ekpe sidi nga wü watï mü ne, fü mü ayia ka-mü, aceka kpï kpa sidi. Fü würüse la afere te-ye ꞌduwa ciki sela, akoro ba mere teme, bubu ba ngütü avuturu la.

27 Fü Abarayama ayia kpurutokokpï la, anü kpa te sü ta te engu yi-ta Me, teka Sodomo tete na ne. 28 Fü Abarayama arü aceka kpï to kpa gbü Sodomo. Fü ah ayia awu mere siti nguwa kpala saꞌdi! te gbala sü ꞌduwa yere! baka nguwa ndi la!

29 Dela ngü ta te Me curu sü ka Sodomo ake Gomora tete, de mere wa ne. Me küwa ta bü duu Loto, angü ah fï ta nga ngü mürü ka-wü ake Abarayama ne.

Dene ngü ka Loto de wü di ye

30 Fütanga ngü la, fü mere cürü akpo angbü emere Loto. Fü engu adu afï, gü ba dene, “Te ni ngbü gbü Sügara sene, ni ena akpi akpi.” Fü engu ayia aza wü di ye, wü jaji würüse de ꞌbasu ne, anü de ewü kpa füh wü da. Fü ewü ayia angbü ka-wü kpa gbü wü gö kpala.

31 Gbü gara sïkpï, fü gina ye Loto ayia amala ngü fü enga ni ye, gü ba dene, “Ye ceka la, wö ani te egbe enza dene. Ani ena amere neh baye, te biri komoko di gbü sü ne, te ena aza ani, teka fü ani abï ye, baka wü bu ani ne, ma ne? 32 Te di bala ne, ah le de ani kpürü fï, ato fü wö ani, de ah nzö, ah küya di. Te ah küya eyi la, fü ani ara ekükürüfe, teka fü ani amaka ye. Angü tanguwa ani ena anza nza.”

33 Etamurago la, fü ewü aza fï, ato fü wö wü. Fü ah anzö fï ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü fï azoro engu. Fü gina yeye na, ayia anü ara ekükürüfe na. Fü ewü angbü ake di. Amba Loto, mü wu ta, gü ba, dene ye ni ne, nda-mü de, ka fï te mü.

34 Kpurutokokpï la, fü gina ye Loto la adu kpah amala ngü fü enga ni ye, gü ba dene, “Enga ni ni deyï, ani ngbü esikine eyi ake wö ni. Enatikine, ah le de ani to kpah mere fï fü wö ani, teka fü ye anü ara ekükürüfe na me-ye, kpah baka nda-ni de esikine ne. Fü ani abï ye de wü wö ani, angü tanguwa ani ena anza.” 35 Fü ewü adu kpah, aza mere fï, ato fü wö wü. Te fï zoro engu tete, fü yeye na, jaji ne, anü kpah, ara ekükürüfe na. Amba Loto, mü wu ngü la nda-mü kpah fï de, ka fï te mü.

36 Fü wü jaji würüse la ayia amaka bu ꞌbasu mini. 37 Fü lakï ka-ewü ka yayaka ayia akoro. Fü gina jaji würüse la ayia ayaka enga ye, jaji komoko. Fü ewü agü ïïrï na Müwaba. Müwaba de mere gina kundu ye nguwa wü kpara, te wüh ngbü eï ewü Müwaba ne. 38 Fü enga ni ye na de sidi ne, ayia abï nda-ye ye, kpah ye komoko, agü ïïrï na Benami. Benami de mere gina kundu ye nguwa wü kpara te wüh ngbü eï Amona ne.

Dela ngü ta te Loto bï wü ye di, eküte wü di ye, wü jaji würüse de ꞌbasu ne.

20

Dene ngü ka wü Abarayama ake Abi-Meleke

1 Fütanga ngü la, fü Abarayama ayia ace sü ka Mamare, adu angbü enü edebu sü, to gbü kokpa, ade gugu ka-ye esüka wü Kadesa ake Sura, angbü sela. Fütanga ngü la, fü ah ayia anü angbü agbü Gerara. 2 Fü Abarayama ayia afiti wü kpara gbü Gerara sela, gü ba dene, “Angü Sara ka-ye nda de enga ni ni.” Miri ka Gerara ta ladü de ïrï ye Abi-Meleke. Fü Abi-Meleke ayia aje nga Sara. Fü engu atima wü kpara ka-ye, de wüh nü, wüh za Sara, koro di fü ni.

3-4 O Abi-Meleke ngbü ake Sara la de, fü Me ayia akoro kpakaka na gbü roto, amala ngü fefe, gü ba, “De-mü, Abi-Meleke, mü kpi ka-mü ne eyi akpi dene, teka ngü ka würüse de te mü za ne. Ah de *siti ngü, angü würüse la, ah de kükürü würüse nda de. Ah ka-ye da wara Abarayama. Te di bala, ngü la siti gbü jia ra eyi fa sü! Ma kïna yi eyi, de wü kpara ka-mü ꞌburu, gü ba, yi tï abï ye tïne de!” Abi-Meleke gü ba, “Mere kpara, ye ena amörö tanguwa ani, anza, neh teka ne? Ni ngbü ake würüse la nda-ni la de! 5 Amba Abarayama fiti ni me-ye, gü ba, ‘Sara ka-ye nda de enga ni ni.’ Fü Sara amala kpah bala, ga, ‘Abarayama ka-ye de enga ni ni.’ Te di bala, ni ena awu ngü la ta, mbi mbi neh baye baye, gü ba, engu de wara Abarayama? Ni ka-ni de züka kpara, angü wü Abarayama fiti ni me-wü. Amba ni mere siti ngü ake di nda-ni la kpah de.” 6 Me gü ba dene, “Mü mala zu ngü. Ma wu kpo, ga, mü wu ta, gü ba, würüse la de wara Abarayama, ne de. Kpah bala, mü ngbü ake würüse la de, angü ma tïrï kaje fü mü me-ra. 7 Te di bala ne, ah le de mü za würüse la, mü lügü engu fü Abarayama. De mü yi-ta Abarayama, de ah ku gba fere teka mü. Angü ah ka-ye de *mürü dofo ka-ra. Te mü lügü wara ka eyi fefe na la, ah ena angbü de tadu. Fü ah aku gba fere, teka fü ra aküwa mü. Amba, te mü lügü Sara enatikine fü watï ye na de la, mü ena akpi, de wü kpara ka-mü nde ꞌburu.” Dela ta ngü te Me mala fü Abi-Meleke gbü roto.

8 Kpurutokokpï la, fü Abi-Meleke ayia abiti wü cögbörö kpara ka-ye, amala nga roto la fü ewü. Fü mere cürü ayia arï te ewü. 9 Fü Abi-Meleke ayia atima ngü gbü nga Abarayama. Te Abarayama koro tete, fü Abi-Meleke ayia amala ngü fefe, gü ba, “Abarayama deyï, ye fiti ni, gü ba, würüse ne de enga ni ni, neh baye baye? Ye mere de ni de bala, neh ene ngü ne? Ye za mere kuru ne, koro di fü ani bane, neh teka ne? Ni mere ta fü ye mbi mbi ne ngü ne? Kpara emere ngü bala ꞌba amere na? 10 Ye mere mene ngü la bala, neh teka ne?”

11 Abarayama gü ba, “Ni cere nga wara ni bala kükürü de, angü ni ngbü efï, gü ba, wü kpara de gbü sü ne, wüh fï nga ngü ka Me nda-wü de. Ni fï, ga, wüh ena amörö ni, teka aza wara ni ne. 12 Ah nda ngbürü fanü, Sara ka-ye nda de enga ni ni, te wö ani bï engu guvu gara würüse. Fü ni adu aza engu wara ni tete. 13 Angü, ta gügü, Me mala ngü fü ni, de ni ce gba wö ni, de ni nü, ni ngbü agbü ganzi tö. Teka ngü la fü ni angbü ejiji tikpi tikpi, ba e dene. Te di bala, fü ni amala fü wara ni, gü ba, ‘Gbü wü sü ꞌburu, te ani ena akoro tete, ye mere e amala, gü ba, “Ni de watï ni,” ne de. Ye cere nga ni acere, gü ba, “Ni ka-ni nda-ni de enga ni ni.” Angü dela mba ngü, te ena ale ta-ngü te ni, fü ni küwa.’ ”

14 Fü Abi-Meleke aza wü kambiliki, wü yiti, bete wü labï, ayia ato fü Abarayama. Fü ah ayia kpah aza Sara, alügü fefe na. 15 Fü Abi-Meleke amala ngü fü Abarayama, gü ba, “Nzö sü de te ye ngbü eceka dene ꞌburu, ah esaka ni. Te ye maka mene sü, te ereke gbü jia ye la, de ye o gba ye gbügbü na.”

16 Fü Abi-Meleke adu amala ngü fü Sara, agü ba, “Ye ceka la mere bi wü e, de te ni to fü enga ni ye la, ah ena akoro akoro ꞌburu ba jiase kutu biri (1000). Ni to wü e la ꞌburu, teka fü wü kpara awu, gü ba, dürü ngü, ta te ni dürü eküte ye ne, ah nza eyi. Angü ah ta de dürü ngü ka-ye nda de. Ah ta de dürü ngü ka-ni.”

17-18 Fü Abarayama adu aku gba fü Me teka wü Abi-Meleke, de Me küwa ewü. Angü Me kïna ta wü Abi-Meleke, de wü wara ye eyi ꞌburu, gü ba, wüh tï abï ye tïne de. Amba, baka te Abi-Meleke lügü Sara tete na, fü Abarayama ayia aku gba fü Me, fü ewü adu abï ye.

21

Dene ngü teka yayaka ka Yïsaka

1 Fü Me ayia ato wazi fü Sara, kpah baka e, ta te engu mala fü Abarayama te enga gina ne. 2-5 Fü Sara ayia amaka bu. Fü lakï kaka-na teka ayaka, ayia akoro, kpah baka ngü ta te Me mala fü ewü ne. Sara bï ye la fü Abarayama tïne gbü gbe ye, o re ka Abarayama koro eyi ꞌburu kama biri (100). Fü mbarase la ara akoro sïkpï ꞌbajena. Fü Abarayama ayia aza engu, agü esa *basa, angü dela gele ka-ewü, baka e ta te Me mala fü ewü ne. Fü Abarayama ayia agü ïrï mbarase la, Yïsaka.*

6-7 Fü Sara adu angbü de mere tadu, teka ye, de te engu bï ne. Fü engu angbü emü zo, gü ba, “Me de mere e! E-wu ta, gü ba, ma ena abï ye bane, neh da? De te ma gbe tïne eyi ne! Ceka la eceka! Ngü te Me mala ne koro eyi ngbürü bala! A bï ye eyi ake Abarayama tïne gbü gbe a dene!” Fü Sara ayia abï ci, gü ba,

“Me to mere tadu eyi fere!

Ma bï ye komoko eyi fanü fanü dene!

Te yi ena aje ngü ne, yi koro ꞌburu,

de nih mü zo ka tadu de nih ma!”

Dene ngü te Sara liki wü Agara ake Ïsïmayile

8 Fü Yïsaka ayia aga. Fü ni ye na ayia atïrï ka tete. Gbü sïkpï te Yïsaka ce ka tete na la, fü wö ye na ayia amere mere karama, teka ngü la. Angü dela ta gele ka-ewü. 9 Fü Sara aceka kpï bane, awu Ïsïmayile, enga Agara,† te du ngbü efala Yïsaka afala. 10 Fü Sara asü ꞌduwa asü kpaaa! de gü eküte Ïsïmayile. Fü ah amala ngü fü Abarayama, gü ba, “Ape! Ni mbü tïne eyi, esaka labï ne ake enga ye! Ye liki ewü eliki. Kükürü de, angü Yïsaka ena aza e-nga-kpa ye, te gara me-ye, fütanga kö ye. Ïsïmayile tï aza e-nga-kpa ye nda ꞌburu ꞌburu de! Ye liki engu eliki!” 11 Fü ngü la asiti te Abarayama ꞌduwa ba-neh-ene-la, angü Ïsïmayile kpah de yeye na.

12-13 Fü Me akoro amala ngü fü Abarayama, gü ba, “Abarayama deyï, ye mere e afï nga ngü, teka Agara ake Ïsïmayile de, angü ni ena aceka kpï fütanga ewü me-ni. Ye mere kpah baka e te Sara ngbü ele la. Ïsïmayile ena ago angbü nengete, kpa gbü gara sü. Fü ni ato wazi fefe na, teka ngü ka-ye. Fü ah abï wü ye, asibi asibi. Fü ni afü wü di Ïsïmayile ba mere nguwa wü kpara, gbü nzö wü kpikpi wü. Amba mene wü kundu kundu ye, te ni mala nga ewü fü ye ne, wüh ena abï ewü gbü nguwa *Yïsaka. Angü ni fe ka-ni Yïsaka.”

14 Fü Abarayama ayia gügü kpurutokokpï, aza wü e-mazü, bete mere kölökö, de ngu gbü ye, ayia ato fü Agara. Fü engu ayia ato kaje fü wü Agara ake Ïsïmayile, gü ba, “Wü yia eyia, wü go, wü ngbü kpa te gara sü nengete.” Fü wü Agara ayia ago ka-wü kpa gbü gü, to anga Bïrï-Saba. Fü ewü angbü ejiji gbü sü la.

15 Fü ngu de te Abarayama to fü ewü gbü kölökö ne ayia anza. Fü gümü ngu ayia akpo angbü emere ewü. Mbarase yia ekpi akpi ka gümü ngu. Fü ngü la ayia ake te ni ye na. Fü ah ayia ace Ïsïmayile esa rü sela. 16 Fü ah ayia anü angbü ka-ye mba canza kpa engagira nü. Fü ah akpo angbü endaꞌba te-ye, gü ba, “Ööö, enga ni te ekpi! Ni ena amere dene baye? Ni le aceka jia enga ni, te ena akpi ka gümü ngu, ne de.” Fü engu atï ꞌduwa eku mere gba.

17 Fü Me ayia aje gba, te Ïsïmayile ngbü eku kpa esa rü la. Fü ah ayia atima *malayïka ka-ye kpaka Agara, de ah mala ngü fefe na, gü ba, “Agara deyï, ah de ne ngü ne? Ye mere e akpe cürü de, angü Me je gba ka enga ye, de te ngbü eku kpa esa rü de kpala, ne eyi. 18 Enga ye tï akpi nda de. Me ena ato wazi fefe na, fü ah abï mere bi nguwa wü kpara. Te di bala, ye mere e akpe cürü de. Ye yia eyia, de ye du, ye e engu tikpi, angü ah ena küwa.” 19 Fü Me ayia agü tamu gara du-kpa-ngu, te di kpala fü Agara. Fü Agara ayia aceka kpï bane, awu du-kpa-ngu la. Fü ah ayia aza mere kölökö la, anü ase ngu la gbügbü cere! Fü ah adu di, ato fü Ïsïmayile. Fü Ïsïmayile ayia anzö ngu la, fü ah ayia tïne aküwa.

20-21 Fü Me angbü fï ele ta-ngü te Ïsïmayile. Fü Ïsïmayile ayia aga, akoro mere komoko. Engu ta de kpara te ngbü emörö wü nü de dïrï ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ni ye na ayia ase würüse fefe na, kpah egba Ezepeto. Angü Agara ta kpah de egba Ezepeto. Fü ewü ao kötï ka-wü kpa etü gü, agbü Parana.

Dene ngü te wü Abarayama reke ezengba wü ake Abi-Meleke

22 Abi-Meleke ta de miri ka wü Feleseto. Gbü gara sïkpï, fü Abi-Meleke aza gara mere kpara ka wü marajümïya ka-ye, de ïrï ye Fïkola. Fü ewü ayia ake di, anü amaka Abarayama kpa gbü Bïrï-Saba. Fü Abi-Meleke amala ngü fü Abarayama, gü ba, “Mere kpara, ma wu kpo, ga, Me ladü ake mü. Ah ngbü eto wazi fü mü, gbü wü ngü ꞌburu, de te mü ngbü emere ne. 23 Te di bala, ma ngbü ele de mü kïna kïna te ïrï Me, ga, mü tï te gara, adu afiti ra tïne de. Mü tï afiti wü di ra, de wü kundu ra tïne kpah ꞌburu nde de. Ah le de mü kïna kïna te ïrï Me bala. Angü ma mere züka ngü eyi fü mü. Te di bala, de mü mere kpah züka ngü fere, de wü kpara ka-ra, gbü sü ne ꞌburu.” 24 Abarayama gü ba, “Wayi, ni le ngü la eyi.”

25 Fü Abarayama ayia amala gara ngü fü Abi-Meleke, gü ba, “Gara enga ngü kpah ladü, te ngbü eke te ni, angü wü kpara ka-ye za du-kpa-ngu ka-ni, de te wü kpara ka-ni jï ne eyi.” 26 Miri Abi-Meleke gü ba, “Amba ni wu mene kpara, de te mere ngü la, nda-ni de. Ni je ngü la kpah bü eyi gömö ye dela. Angü ye ce ta da emala ngü la fü ni gügü, teka ne? Te ah bala, ani ena areke ngü la enatikine.” 27 Fü Abarayama ayia aza wü kambiliki, bete wü yiti, ato fü Abi-Meleke. Fü ewü ayia anzö ngüte ake di.

28 Fü Abarayama adu kpah aza gara wü kambiliki ba e lorozi, areke ewü, ao kpikpi wü. 29 Te Abi-Meleke wu ngü la bala, fü ah amala ngü fü Abarayama, gü ba, “Ngü teka wü kambiliki de lorozi de kpane, neh mbi mbi baye?” 30 Abarayama gü ba, “Ma to wü kambiliki la eyi fü mü. Mü za ewü eza, teka fü wü kpara awu, gü ba, ma jï ta du-kpa-ngu la me-ra.” Fü Abi-Meleke ayia ale ngü la. 31-32 Fü wü Abi-Meleke ayia alügü nga wü, adu de wü mere kpara ka wü marajümïya ka-ye, agba wü.

Dela si-ngü, de te wüh gü ïrï sü la tete, gü ba, Bïrï-Saba. Angü dela sü ta te wü Abarayama nzö ngüte tete ake Abi-Meleke.

33 Fütanga wü ngü la, fü Abarayama ayia aza gara züka rü, aru gbü Bïrï-Saba sela. Fü engu ayia agbo nga ïrï Mere Me, te ngbü engbü fï mere badi ne. 34 Fü Abarayama ara kötï gbü sü ka wü Feleseto sela teka mere bi wü re.

22

Dene ngü te Me re maguma Abarayama di

1 Fütanga ngü la, te Yïsaka ga koro tete mba memere, fü Me ayia are maguma Abarayama. Fü Me akoro aï Abarayama, gü ba, “Abarayama! Abarayama!” Fü Abarayama ayia ale ngü, gü ba, “Waye!” 2 Fü Me amala ngü fefe, gü ba, “Mü za ye mü de Yïsaka, te mü le engu fa sü ne, fü mü anü di agbü tö ka wü Morïya, teka fü mü awa engu amörö, acuru fere baka laꞌbï. Sü de te ma le de mü mere ngü la tete, ma ena agü tatamu na fü mü. Sü engu la ena adi kpa füh mere da de kpala.” Fü Abarayama ayia ale ngü la. Fü kpï ayia aseke.

3 Kpurutokokpï la, fü Abarayama ayia anü da egïrï cï-wa, teka acuru Yïsaka fefe na fü Me, de mere fïngangü emaguma ye. Fü ah ayia aza cï-wa la, ai ao füh dongï ka-ye. Fü Abarayama ayia ake Yïsaka, bete wü labï ka-ye ꞌbasu, abe kpah te dongï la, anü agbü sü, de te Me mala nganga na fefe na ne.

4 Fü ewü anü, anü, anü, ara te kaje ꞌbasu. Fü Abarayama ayia aceka kpï, awu sü de te Me mala nganga na ne, nengete kpa engagira ye kpala. 5 Fü Abarayama ayia amala ngü fü wü labï ka-ye de ꞌbasu ne, gü ba, “Wü ngbü nda-wü sene, de wü dongï ka-ni ne. Ani enü me-ani ake ye ni, kpa füh da de kpala, teka aku gba fü Me. Fü ani adu akoro.”

6 Fü Abarayama ayia aza cï-wa, de te engu ena acuru kö Yïsaka fefeh na ne, ao gbü nzö Yïsaka, de ah bï. Fü Abarayama aza nda-ye nye-wa bete mere maguruma. Fü ewü ayia anü sü ake ye ye. 7 Te wüh ngbü enü tete, fü Yïsaka ayia ayi-ta wö ye, gü ba, “Wüba,” Fü Abarayama ale ngü, agü ba, “Waye, ye ra, ah mere baye?” Yïsaka gü ba, “Wüba, ma bï cï-wa eyi dene. Nye-wa kpah eyi ladü ne. Anga kambiliki de te nih ena awa, amörö fü Me ne, di nda neh kaye?” 8 Fü Abarayama alügü ngü fü ye ye, gü ba, “Enga ra, Me ladü. Ah ena ato kambiliki fü nih me-ye.” Fü ewü angbü fï bü enü ka-wü.

9 Te wüh nü koro tete kpa gbü sü, de te Me mala nganga fü Abarayama ne, fü Abarayama ayia abiti teme, afa e ba *cangalï la. Fü ah ayia andrü cï-wa la ezeze na. Fü ah adu azoro Yïsaka, ai gö gö gö! Fü ah abï engu, ao kpa füh cï-wa la. 10 Fü ah ayia ato kpa ye, aza mere maguruma ka-ye, de ni wa Yïsaka, amörö di. 11 Te Abarayama yia za maguruma tete, de ni wa Yïsaka, fü Me ayia aï engu kpa gbü kpï, gü ba, “Abarayama! Abarayama!” Fü Abarayama ayia ale ngü. 12 Fü Me amala ngü fefe, agü ba, “Mü mere e amörö ye mü de. Ma wu eyi kpo, gü ba, mü le eyi ato ye mü, te di de kporo maguma mü ne, fere. Ma wu kpah eyi kpo, gü ba, mü le ngü ka-ra eyi fanü fanü de maguma mü ꞌburu.”

13 Fü Abarayama ayia, de ni ceka kpï bane de, gbo! te mere moko kambiliki, te didi ngïlï angïlï. Didi lala eyi gbü wü rü. Fü Abarayama ayia anü agbi di kambiliki la, gbü rü la asidi. Fü ah adu aza kambiliki la, anü amörö, acuru fü Me da ye ye la. 14 Dela si-ngü de te Abarayama gü ïrï sü la tete, gü ba, Yakova Yire. Ah ba e te wüh gü ba, “Me ena ato e fere me-ye.” Akoro enatikine, wü kpara ngbü emala, gü ba, “Mere Me ena ato e fü ani gbü sü la kpah bala.”

15 Te Abarayama curu kambiliki la nza tete, fü Me adu kpah aï engu, 16 gü ba, “Abarayama, mü je la ngü ka-ra, te ma emala fü mü ne. Ma wu eyi kpo, gü ba, mü ngbü eje ngü ka-ra aje. Angü mü le tïne eyi ato ye mü fere, te di fü mü ba kporo maguma mü ne. Te di eyi bala ne, de-ra Me, ma kïna kïna eyi te ïrï ra, 17 gü ba, ma ena ato wazi fü mü afa sü, teka de wü kundu mü sibi asibi fa sü, akoro ba wü küfara, anga zu-tö. Fü ewü adi ba kpeke wü kpara, adi eza sü esaka wü vügü ka-wü. 18 Ma ena aküwa nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, teka ngü ka wü kundu mü la. Dela ngü te ma ena amere fü yi, angü mü le ngü ka-ra eyi.”

19 Te Me mala ngü la nza tete, fü wü Abarayama ayia ake Yïsaka, adu kpa esangü da, kpaka wü labï ka-wü, te ewü ngbü ecï nga ewü la. Fü ewü ayia alügü nga wü, adu agbü Bïrï-Saba, angbü kpala.

Dene ïrï wü jaji ka enga ni ye Abarayama

20 Fütanga ngü la, fü Abarayama aje ngü, gü ba, “Gara enga ni ni de ïrï ye Nayora ne, gina wara ka de ïrï ye Mïleka ne, bï wü jaji eyi fefe.” 21 Ïrï wü jaji, de te Mïleka bï ewü ne, ïrï gina de Uca, ïrï wü gara de wü Buza, Kemule,* 22 Kesede, Azo, Piledasa, bete Yidirafa, 23 be kpah te Betuwele. Betuwele engu la ta de wö ye Rebeka. Dela ïrï wü jaji, de te Mïleka bï fü Nayora, enga ni ye Abarayama. Wü jaji la ta ꞌburu ꞌbajena.

24 Fü Nayora abï kpah gara wü jaji bala, ake gara wara ye, de ïrï ye Ruma ne. Ïrï wü jaji la ta de Teba, Gama, Tasa, bete Maka. Dela ꞌburu ïrï wü jaji ka Nayora, enga ni ye Abarayama.

23

Dene ngü teka mbükü Sara, wara Abarayama

1 Fü Sara ayia agbe, o re kaka koro tïne eyi ꞌburu kama biri teke biri de füh ye lorozi (127). Fü engu ayia akpi. 2 Ah kpi kpa gbü Eberone,* gbü tö ka wü *Kanana. Fü Abarayama aku gba kö wara ye sela ꞌduwa ba-neh-ene-la.

3 Fü Abarayama ayia afï nga ngü teka sü te ni ena ati wara ni gbügbü, angü ta gbü wü re la, wüh ngbü ta eti kpara duu gbü gö da. Fü Abarayama ayia gbü gba sela, anü kpaka wü di enga Ete, amala ngü fü ewü, gü ba, 4 “Wü ceka eceka, tïtïne wara ni kpi eyi. Ni gbü sü ka-wü sene ba ganzi kpara, te ni ngbü engbü sene mba takü. Te di bala ne, ni ena anü ati wara ni, neh to kaye? Wü tï eyi ato mba enga sü fü ni, fü ni ati engu gbügbü na?” 5 Fü wü di enga Ete la alügü ngü fefe na, gü ba, 6 “Mere kpara, ye gbü jia ani ba mere kpara ka Me. Te di bala ne, ye ceka kpah bü mene sü de te ena atï te nga jia ye, fü ye ati wara ye gbügbü na. Kpara te ena atïrï sü te ye nda ma.” 7 Fü Abarayama ayia akö ca-e engagira wü di enga Ete la asidi, adu amala ngü fü ewü, gü ba, 8 “Te wü le ngbürü eyi de ni ti wara ni sene la, wü yi-ta Efürona, ye Cowara, 9 de engu to sü ka-ye kpa füh mere da, te wüh ngbü eï, ga Makepela, de gö ye ne, fere. Mere da engu la, ah ladü to kpa enzö yï kaka-na la. De wü yi-ta Efürona, de engu mala ngü la cu de komö ye, gbü jia wü ꞌburu. Fü ni adu tïne, ato jiase fefe na, kpah baka e te engu ngbü ele. Fü ni anü ati wara ni kpala.”

10 Baka te Abarayama ngbü emala ngü la tete, amba Efürona ta kpah ladü esüka wü bu ye, wü di enga Ete, gbü sü ka mabiti ka-wü, emö ꞌbaranga sela. Fü Efürona ayia amala ngü fü Abarayama, gbü jia wü bu ye la kpah ꞌburu, gü ba, 11 “Wayi, mere kpara, ah nda ngbürü bala, ni ena ato da ka-ni la, de wü gö ye la, nde ꞌburu fü ye kükürü. Ni to eyi fü ye, de ye ti wara ye gbügbü na, kpah gbü jia wü mürü ni dene ꞌburu.” 12 Fü Abarayama adu kpah, akö ca-e engagira wü di enga Ete la. 13 Fü Abarayama adu alügü ngü fü Efürona kpah ꞌduwa gbü jia wü kpara la, gü ba, “Ah bala de. Ni ena ato jiase, ase sü la di, fü ah angbü tïne sü ka-ani tete. Ye za jiase ne eza.” 14 Fü Efürona alügü ngü fefe, gü ba, 15 “Te ah bala la, ah mbi. Ah le de ani reke ngü la, teka de ani o fïngangü ka-ani ꞌburu biringbö. Te ye le eyi ato jiase fü ni la, ah le de ye to mbürükü se kama bala (400). Ngü ka jiase la, ah de mere ngü nda kpah de. Ye eza nda-ye bü sü la, de ye ti wara ye gbügbü na.” 16 Fü Abarayama ayia ale ngü ka Efürona la. Abarayama ngbü etanga jiase la, ba e ta te wüh ngbü etanga jiase, gbü mene wü re engu ta de kpala. Fü engu ato ngbürükü se kama bala (400) fü Efürona, kpah ꞌduwa ce baka e, ta te Efürona mala nganga gbü jia wü kpara ne.

17-20 Fü Abarayama ayia ati wara ye, gbü tö ka wü Kanana sela, gbü sü te wüh ngbü eï, ga, Makepela ne. Ah ti engu gbü gö da, angü gele ta gbü mene wü re la ka-ye bala.

Dela ngü ka sü ta te Abarayama se esaka wü di enga Ete, te wüh ngbü eï, ga, Makepela, te di ede Mamare to kpa fügö ne. Abarayama se ta sü la de wü gö da, de wü rü de gbü sü la ꞌburu. Ah se ta sü la esaka Efürona, de mere bi jiase, gbü jia wü di enga Ete, de wü angbe cögbörö kpara ka-wü nde ꞌburu. Fü sü la adu angbü tïne fï badi, sü ka Abarayama, te engu ngbü eti wü mürü ye gbügbü na.

24

Dene ngü teka Rebeka, wara Yïsaka

1 Me ngbü ta eto wazi fü Abarayama, fü ah angbü emere wü ngü di, gbü wü re kaka ꞌburu, te engu mere füh kotö ne.

Fütanga ngü la, fü Abarayama adu tïne agbe afa sü. Fü Abarayama akpo angbü efï ngü teka ye ye, Yïsaka, te ga koro eyi mere komoko ne. Ah le ta eyi de Yïsaka za würüse. Amba Abarayama le de Yïsaka za egba ganzi kpara nda de, angü gele ka wü kpara, ta gbü wü re la, ka-ye nda da eza te-wü esüka wü de wü mürü wü. Wüh za ta te-wü de wü ganzi kpara kpo de. Fü Abarayama angbü efï nga ngü, ga, ni ena amere dene, neh baye, teka fü ani amaka züka würüse fü ye ni, te ni ce tö ka-ani ta eyi gügü, go ra kötï eyi nengete kpa gbü tö ka wü *Kanana de kpakine ne.

2-4 Fü Abarayama ayia aï mere kpara ka tima ka-ye, te ngbü gbü nzö wü bu ye ꞌburu. Engu ta de diri kpara ka tima ka Abarayama, teka mere bi wü re fa sü, angü ah ngbü tïne eceka kpï fütanga mere bi wü e ka Abarayama ꞌburu me-ye. Fü Abarayama ayia amala ngü fü mürü tima ka-ye la, gü ba, “Ma le amala ngü fü mü, teka würüse te ma le ase fü Yïsaka. Ma le de Yïsaka za egba ganzi kpara de. Te di bala, ma ele de mü yia, mü nü kpa gbü sü ka-a, te wü di enga wüna ngbü tete. Fü mü aceka würüse kpala, te di gbü nguwa a. Fü mü ase, adu akoro de engu fü Yïsaka. Amba ah le de mü kïna kïna de ïrï Mere Me, te ngbü gbü nzö wü kpara ꞌburu ne. Mü kïna te mü, gü ba, ‘Ni ena amere wü ngü, de te ma mala fü ni ne.’ Kpah bala, mü kïna lö ra, gü ba, ‘Ni tï aza würüse fefe gbü nguwa ganzi kpara de.’ ” 5 Fü mürü tima la alügü ngü fefe, gü ba, “Anga te würüse engu le ago agbü Kanana kpakine de, teka sü te mo amo la? Te ah bala la, ni ena amere baye? Ni ena adu aza Yïsaka, ago di kpala, teka fü ah aza würüse engu la?” 6 Fü Abarayama agü ba, “Aꞌa, ah bala fï de! Mü mere e aza ye ra, adu di kpala fï de. 7 Angü Mere Me mala ta me-ye, gü ba, ‘Ma yia, de ma ce gba a, gbü sü te wüh bï ra tete, de ma go kpakine.’ Fü Me akïna kïna, gü ba, ‘Ni ena ato tö ka wü Kanana ne fü wü kundu ra.’ Te di bala, te ye ra ena ace sü ne, adu angbü nengete kpala la, ah esiti. Mü ena amaka züka würüse fefe na, angü Me ena atima *malayïka ka-ye, fü ah atï fü mü engagira nü. Fü ah ale ta-ngü te mü. Fü mü amaka züka würüse, ase, adu di fü Yïsaka. 8 Amba, te würüse engu le teka adu ake mü agbü Kanana akine nda de la, de mü ce engu, fü mü adu ka-mü kpakine. Ngü tï amere mü gbü kïna, de te mü kïna te-mü di la de. Te ngü engu kpala kpah baye la, mü mere e aza Yïsaka, adu de engu kpala kpo fï de.” 9 Fü mere mürü tima la ayia akïna lö Abarayama, gü ba, “Ni ena amere wü ngü, de te ye mala fü ni ne, kpah ꞌburu bala.”

10 Fütanga ngü la, fü mere mürü tima la adu areke te-ye, aza wü kamele ka Abarayama nzükpa. Fü ah aza kpah gara bi wü e esaka Abarayama, ayia ao füh wü nü la, teka anü ase würüse la di. Fü ewü ayia anü, anü, akoro nengete, agbü tö ka Padanarama, gbü gara ꞌbaranga de ïrï ye Arana, ta te enga ni ye Abarayama, de ïrï ye Nayora, ra ta kötï gbügbü na ne.

11 Te mere mürü tima ka Abarayama nü koro tete gbü ꞌbaranga la, nga tamurago, gbü lö-ra te wü würüse ngbü ekoro ese ngu tete, fü ah anü de wü kamele ka-ye la, kpa ede du-kpa-ngu la. Fü ah amala ngü fü wü kamele la, de wü ra kötö. 12 Fü mürü tima ka Abarayama la ayia aku gba fü Me, gü ba, “Wayi, Me, te mü di de *vüngüte ka Abarayama, mü ü kaje fere enatikine, de ngü de te ma koro tüngüngü na ne mere te-ye fere, baka e te mere kpara ka-ra ngbü ele ne. Mü mere ngü fü mere kpara ka-ra ba mürü, angü mü de vüngüte kaka-na. 13-14 Mü gara tamu würüse, de te mü fe engu, o eyi ba wara Yïsaka tete ne. Angü ma rü eyi de füh du-kpa-ngu ne. Wü würüse, de te ewü ngbü ekoro ese ngu gbü du-kpa-ngu ne, mene würüse te ma ena ayo ngu tete na, te ah to ngu eyi fere, bete mere bi wü kamele ka-ra ne la, amba dela eyi würüse, te mü fe engu, o eyi wara Yïsaka tete na. Te mü mere ngü la fere bala la, amba mü zu de vüngüte ka mere kpara ka-ra.”

15 Te mürü tima la ngbü la bü emala ngü la bala de, ah gü ba, ni ceka kpï bane de, gbangbara! te gara jaji würüse, te ngbü ekoro de bütü-ngu gbü nzö ye, ase ngu. Ïrï jaji würüse engu la de Rebeka. Ah de ye Betuwele, enga ni ye Abarayama. 16 Rebeka ta de züka jaji würüse, te reke gbü jia wü kpara fa sü. Ah za komoko ta nda la de. Fü Rebeka ayia akoro ase ngu gbü bütü-ngu ka-ye, ayia angbü edu.

17 Te mürü tima la wu Rebeka te ngbü edu bala, fü engu ayia akpe de woro, akoro kpakaka na, amala ngü fefe na, gü ba, “Ye to la mba ngu gbü bütü-ngu ka-ye la, de ni nzö.” 18 Fü Rebeka alügü ngü fefe, gü ba, “Ye nzö enzö, mere kpara.” Fü Rebeka ayia bü wö! ae bütü-ngu la, azoro esaka ye. Fü mürü tima la ayia anzö ngu la. 19 Sidi nga ngu, de te engu nzö la, fü Rebeka ayia amala ngü fefe, gü ba, “Ni ena ato ngu fü wü kamele ka-ye la, de wüh nzö te nga wü ꞌburu.” 20 Fü Rebeka ayia atökö ngu la gbü bütü-ngu ka-ye ꞌburu gbü mere gada, te wüh ngbü eto ngu fü wü nü gbügbü. Fü Rebeka akpe adu kpa füh du-kpa-ngu, ase gara ngu. Fü ah angbü enda nga ye, da ese ngu fï bala. Fü wü kamele anzö ngu te nga wü la ꞌburu. 21 Fü komö mürü tima la ayia agu ka ngü la. Fü engu angbü eceka Rebeka, da efï nga ngü, gü ba, “E-ena adi dela würüse te Me fe engu fü Yïsaka, teka gba ka-ni ne, de?”

22 Te wü kamele nzö ngu tï tete, fü mürü tima la ayia aza mere züka mafe,* te wüh mere gbü *diki-se, ato fü Rebeka, de ah to gbü gü ye. Fü engu adu aza wü kengbe, te wüh mere kpah gbü diki-se, ato te kpakpa na. 23 Fü engu ayi-ta Rebeka, gü ba, “Ye neh mbi mbi de ye da? Te ani nü de wü kpara ka-ni, bete wü nü ka-ni ne, kpa gba wü la, ani tï eyi amaka mba sü ara tete?” 24 Rebeka gü ba, “Ïrï wö ni de Betuwele, ye Nayora. 25 Wü koro ekoro de wü nü ka-wü la ꞌburu, de ani nü kpa ekötï. Wü ena amaka sü ka rara kpa gba ani kpala, te ena atï de wü kpara la, de wü nü ꞌburu. Wüh ena ato kpah zü-e fü wü nü la. Wü koro ekoro.” 26-27 Fü mürü tima la adu angbü de mere tadu te ye, angü würüse la de kundu ye enga ni ye Abarayama. Fü engu agü ba, “Gbo nga e ngbü te ïrï Me, te di de vüngüte ka mere kpara ka-ra ne! Angü ah ngbü emere züka ngü ka vüngüte fü Abarayama, baka ngü ta te engu mala fefe na gügü ne. Amba Me ce ngü la nda de. Teka ra, Me za ra, gü tamu kaje fere teke teke! Fü ra anü akoro eyi kpah te gba wü di enga eyï mere kpara ka-ra.”

28 Fü Rebeka akpe adu kpa ekötï, amala nga ngü la fü ni ye. 29-30 Gara enga ni ye Rebeka ta ladü kpala, de ïrï ye Labana. Fü Labana ayia aje kpah ngü, de te Rebeka mala la. Fü ah awu kpah wü züka mafe, bete wü züka kengbe, te mürü tima ka Abarayama la to gbü kpa Rebeka ne. Fü ah aje kpah wü ngü, te mürü tima la mala fü Rebeka ne. Te Labana je ngü la bala, fü ah ayia amü ꞌduwa de woro, anü kpa füh du-kpa-ngu la, teka awu komoko la cu de jia ye. 31 Te Labana koro kpaka wü mürü tima la, fü engu amala ngü fü ewü, gü ba, “Mere kpara, ye kpakine baka kpara te Me le ye fa sü. Ye rü te kaje neh teka ne? Wü koro ekoro, ani nü kpa ekötï, angü ni reke sü teka wü eyi. Mba enga sü kpah ladü teka wü nü ka-ye, fü ewü ara tete.” 32 Fü mürü tima ka Abarayama la ayia, de wü kpara gbü nga ye, anü de wü Labana kpa ekötï.

Te wüh koro kpa ekötï, fü Labana ayia amala ngü fü wü labï ka-ye, gü ba, “Wü furu wü e füh gü wü kamele la asidi, de wü za züka gü, wü to fü wü kamele la, de wüh zü. De wü za kpah ngu, ato fü wü kpara la, de wü zürü küte wü di.” 33 Fütanga ngü la, fü ewü adu aza e-mazü, akoro di, ato fü wü ngba la. Fü mürü tima la amala ngü fü Labana, gü ba, “Aꞌa, ani tï azü kümü nda-ani la de. Ni le amala la si-ngü, te wüh tima ni tete, koro di gba wü ne, fü wü feke.” Fü Labana alügü ngü fefe na, gü ba, “Ye mala ngü engu la emala.”

34 Fü mürü tima la ayia areke te-ye, akpo emala ngü fü wü Labana, gü ba, “Ni de kpara ka tima ka Abarayama, te di de afudu wö ye ne. 35 Angü Me to wazi fü Abarayama eyi fa sü. Abarayama koro tïne eyi mere kpara, de mere bi wü e esaka ye. Me to mere bi se, wü labï, wü nü, ba wü kambiliki, de wü yiti, abe kpah te wü dongï, de wü kamele eyi fefe na fa sü. 36 Kpah bala, Sara bï ye komoko kpah eyi fü Abarayama, tïne gbü gbe ye dene. Fü Abarayama ayia ato mere bi wü e ka-ye la kpah eyi, ace ao ꞌburu fü ye ye la. 37 Fü Abarayama ayia atima ni, gü ba, ‘Ni koro, ni se würüse fü ye ni la kpakine. Ni mere e, ase würüse la fü ye ni esüka egba wü Kanana, te ani ngbü gbü sü ka-ewü ne, de. 38 Ni nü kpa gbü sü ka nguwa wö ani kpakine, de ni ceka jaji würüse la gbü nguwa wö ani.’ Fü ni, mürü tima, ayia akïna kïna, ga, ni ena amere ngü la ꞌburu kpah bala, baka e te mere ka-ni mala la. 39 Ni yi-tata ta kpah eyi, ga, ‘Anga te würüse la le teka adu agbü tö ka wü Kanana nda de, angü sü mo amo la?’ 40 Fü Abarayama amala fü ni, gü ba, ‘Me, de te ni, Abarayama, le ngü kaka-na ne, engu ena atima malayïka ka-ye engagira nü, de ah ü kaje fü ni, fü ni afe züka würüse fü ye ni gbü nguwa ani. 41 Amba te wü mürü ni le, gü ba, “Jaji würüse engu mere e adu ake ni kpa gbü Kanana de la,” ngü ma, kïna engu de te ni kïna te-ni di ne, tï arï gbü nga ni nda de.’

42 Baka te ni nü koro füh du-kpa-ngu mari ede ꞌbaranga de kpane ne. Fü ni arü, aku gba fü Me, gü ba, ‘Wayi bala Me, ye de vüngüte ka mere kpara ka-ni, Abarayama! Ah le de ye ü kaje fü ni, de ni maka würüse fü ye mere kpara ka-ni. 43 Angü ni rü eyi de füh du-kpa-ngu ne, teka amala ngü fü gara jaji würüse te ena akoro, ase ngu. Ni ena ayi-tata, de ah to ngu fü ni, de ni nzö. 44 Te jaji würüse engu la le eyi ato ngu fü ni, de wü kamele ka-ni ꞌburu la, dela eyi jaji würüse, te ye fe, de ah di wara Yïsaka, ye mere kpara ka-ni ne.’ Dela gba ka-ni tïne, te ni ku fü Me.

45 Kpah bü baka te ni ngbü la eku gba fü Me bala, fü ni awu Rebeka, te ngbü ekoro de bütü-ngu gbü nzö ye. Fü ah akoro kürrrü! anü kpa füh du-kpa-ngu, akpo angbü ese ngu. Fü ni ayia amala ngü fefe na, gü ba, ‘Ye to ngu fü ni, de ni nzö.’ 46 Fü engu ayia kere, ae bütü-ngu la, azoro esaka ye. Fü ah ayia ato ngu la, fü ni anzö. Fü ah adu kpah, ase ngu, ato fü wü kamele ka-ni ꞌburu. 47 Fü ni ayia ayi-tata, gü ba, ‘Ye neh ye da?’ Engu gü ba, ‘Ni de ye Betuwele, te di de ye Nayora, enga ni ye Abarayama,’ ne. Te ni je ngü la bala, fü ni ayia aza mafe ne, ato fefe, teka de engu to gbü gü ye. Fü ni aza kpah wü kengbe, de engu to gbü kpa ye. 48 Fü ni adu agbo nga ïrï Me afa sü, angü engu zu de vüngüte ka mere kpara ka-ni. Teka ne de, angü Me gü tamu kaje la me-ye fü ni, fü ni akoro amaka tangbase ne, de wüh za te-wü ake Yïsaka, angü engu de mürü ye Abarayama fanü fanü.”

49 Fü mürü tima la adu ayi-ta ewü, gü ba, “Wü je ngü, de te ni mala la eyi? Te di bala, wü ena alügü ngü fü mere kpara ka-ni, agü neh fe? Wü tï amere ngü la fefe, baka e te engu ngbü ele? Ah le de wü mala züka ngü emala fü mere kpara ka-ni, te wü le eyi ato jaji würüse ne, fü ye mere kpara ka-ni aza engu wara ye tete la. Amba te wü le de la, de wü mala emala fü ni mbölö, teka de ni wu mene ngü, te ni ena amere.” 50 Fü wü Labana ake Betuwele alügü ngü, gü ba, “Gara ngü gömö a, te a ena amala nda ma, angü ngü la koro ka-ye kpaka Me. 51 A ena ato Rebeka ato fü yi. Mü ena aza engu aza, anü di, ato fü ye Abarayama wara ka tete, baka e te Me mala.”

52 Te mürü tima la je ngü la bala, fü engu ayia abu nzökuta ye kötö, agbo nga ïrï Me. 53 Fü engu ayia aza mere bi wü züka e, ato fü Rebeka, baka wü tüngü, wü ꞌbiri, wü kengbe, de wü bongo. Fü ah adu kpah aza mere bi wü se, ato fü wü di enga ni ye Rebeka, bete ni ye na. 54 Te ngü la nza tete, fü mürü tima la adu tïne, azü e de wü kpara ka-ye. Fü ewü ayia ara sela.

Te kpï seke tete, fü mürü tima la ayia ayi-ta wü di enga ni ye Rebeka, gü ba, “Wü ce kaje fü ani, de ani lügü nga ani, du kpaka mere kpara ka-ani, enatikine.” 55 Fü ewü amala ngü fefe, gü ba, “Te enga ni ani ena angbü la mba de wü ani sene, teka sïkpï nzükpa feke, fü wü ayia tïne, ago de ewü la, ah ena adi esiti?” 56 Mürü tima la gü ba, “Yi mere e atïrï kaje fere enatikine de, angü Me le ta-ngü te ra eyi me-ye, fü ra ayia amere ngü, de te wüh tima ra tüngüngü ne. Te di bala ne, yi ce kaje fere, de ma yia enatikine, de ma du kpaka mere kpara ka-ra.” 57 Wüh gü ba, “Te ah bala la, ani ena aï Rebeka, ayi-tata teka ngü la feke. Fü ani aje ngü la gögömö.”

58 Fü ewü ayia aï Rebeka, ayi-tata, ga, “Rebeka, enga ni ani deyï, ye le eyi ayia enatikine, ago de wü komoko ne agbü Kanana, teka fü ye mere kpara ka-ewü aza ye wara ye tete?” Rebeka gü ba, “Wayi, ni le eyi ago de ewü kpala enatikine.” 59 Te wüh je ngü la cu gömö Rebeka bala, fü ewü aci ꞌburu ale, gü ba, “Rebeka go ka-ye ego de ewü.” Fü ewü ayia eto kpah gara mere würüse, kpara ka tima ka ni ye Rebeka, de ah nü, ah di emere tima fü Rebeka.

60 Fü wü mürü ye Rebeka amala ngü fefe, agü ba,

“Tangbase ka-a, Me to mere wazi fü mü, ꞌduwa ba-neh-ene-la.

Fü mü abï wü ye ba ca e kötö ne.

Fü wü di enga mü la amere kpeke,

adi egü gü da efa wü vügü ka-wü.

Me to wazi la fü mü bala.”

61 Fü wü Rebeka ayia de wü würüse ka tima ka-ye, te Labana to, alï füh wü kamele. Fü ewü ayia go, de wü kpara ka tima ka Abarayama, agbü Kanana.

62 Gbü wü sïkpï la, Yïsaka go ngbü ka-ye gbü gara sü, gbü tö ka wü Kanana sela, te wüh ngbü eï, gü ba, Negebe ne, ede du-kpa-ngu de ïrï ye Bïrï-Laroyi ne. 63 Gbü gara ra bane, fü Yïsaka ayia etamurago, anü da endoro egbere lö ye. Engu ga, ni ceka kpï bane de, gbo! te wü kpara te ewü ngbü egboko ekoro füh mere bi wü kamele. Fü ah ayia anü, teka de ani maka te-ani de wü kpara la.

64 Wü Rebeka ngbü ta ekoro dela me-wü. Fü Rebeka ayia aceka kpï bane, awu Yïsaka nengete. Fü Rebeka ayia akö füh kamele ka-ye ne kötö. 65 Fü ah ayia ayi-ta mürü tima ka Abarayama, gü ba, “Kpara de te ngbü ekoro de kpala, da enü mbi de ani de kpakine, ah de neh da?” Mürü tima la gü ba, “Dela Yïsaka, watï ye ne.” Fü Rebeka ayia aza mere kpa bongo, abuka gbüra ye, ani di. 66 Fü mürü tima la ayia anü kpaka Yïsaka kpala. Fü ah atï te nga ngü te mere te-ye de kpala, amala ꞌburu fü Yïsaka, gü ba, “Ni koro de wara ye eyi dene.” 67 Fü Yïsaka ayia angbü de mere tadu. Fü ah ayia aza Rebeka, adu di, ao gbü gugu, ta te ni ye na, Sara, ngbü gbügbü na ne, wara ye tete. Fü Yïsaka ale Rebeka ꞌduwa cu afa sü. Te di bala, fü jia Yïsaka adu alofo, fütanga kö ni ye la, teka ngü ka Rebeka.

25

Dene ngü teka wü kundu ye Abarayama

1 Gara wara Abarayama ta kpah ladü de ïrï ye Ketura. 2 Ah bï ta bi wü jaji komoko fü Abarayama. Ïrï wü jaji la de Zïmerana, Medana, Mïdïyana Yisibaka, Süwa bete Yokosana. 3 Fü Yokosana ayia abï nda-ye wü Seba ake Dedana. Fü Dedana abï nda-ye nguwa wü kpara, de te wüh ngbü eï ewü, wü Asura, wü Letusima, bete wü Lumina ne. 4 Fü Mïdïyana, ye Abarayama ne, ayia abï nda-ye wü Efa, Efere, Anoka, Abida, bete Eleda. Dela ꞌburu ïrï wü jaji guvu Ketura, de wü ata ye na, te di de gara wara Abarayama ne.

5-6 Te Abarayama di ta la de jia ye ne, engu to ta kpah mere bi wü e eyi fü wü di ye, de te engu bï ewü ake Ketura bete Agara ne. Fü Abarayama ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “Ah reke pe, te wü ena akö wü e ka-wü la, ayia ago di to kpa fügö. Te wü ngbü gbamari ede Yïsaka sene la, ah tï de, angü sü ꞌbe de.” Fütanga kö Abarayama, Yïsaka za wü e-nga-kpa wö ye la ꞌburu me-ye.

7-8 Abarayama kpi ta, o re kaka koro eyi ꞌburu kama biri teke bata nzükpa de füh ye ꞌburuve (175), o engu gbe tïne eyi fa sü. 9-10 Fü Yïsaka ake Ïsïmayile ayia ati engu gbü gö da kpa gbü Makepela.* Dela ta gö da, te Abarayama ti wara ye, Sara, gbügbü na ne. Wüh ti engu kpah ede biki Sara sela.

11 Fütanga kö Abarayama, fü Me adu ato mere wazi fü Yïsaka, kpah ba e ta te engu to fü Abarayama ne. Gbü wü re la, Yïsaka ngbü ta ka-ye fï bü ede du-kpa-ngu, de ïrï ye Bïrï-Laroyi ne.

12 Dene ïrï wü di Ïsïmayile, mbarase ta te Abarayama bï ake gara wara ye, de ïrï ye Agara† ne. 13 Ïrï gina ye Ïsïmayile ta de Nebayota. Fü Ïsïmayile adu kpah abï wü Kedara, Adabele, Mibisama, 14 Misima, Duma, Masa, 15 Adada, Tema, Yeturu, Nafïsa, bete Kedema. 16 Dela ꞌburu ïrï wü di Ïsïmayile. Wüh ꞌburu wü jaji komoko nzükpa de füh ye ꞌbasu. Fü ewü aga akoro ꞌburu baka nga nzö nguwa wü kpara, nzükpa de füh ye ꞌbasu. Fü ewü adi egü ïrï wü kötï ka-wü, kpah ꞌburu te nga nguwa wü la. 17-18 Wü di Ïsïmayile la ra kötï ka-wü ta ezengba wü Avïla ake Sura, ede kaje ka Asura, mari ede *Ezepeto to kpa fügö. Fü ewü angbü da ememere wü gü esüka wü, de wü gara wü kundu ye Abarayama ne. Fü re ka Ïsïmayile ayia akoro ꞌburu kama biri teke biri nzükpa de füh ye lorozi (137), fü engu ayia akpi.

19 Dene ngü teka wü di Yïsaka, ye Abarayama, te ewü bï ake Sara.

20 Yïsaka za ta wara ye, de ïrï ye Rebeka ne,‡ o re kaka koro eyi ba re teke ꞌbasu (40). 21 Fü Yïsaka ara akoro ake Rebeka baka wü re teke biri, wüh bï ye fï de. Fü Yïsaka angbü eku gba fü Me kpekpeke, de Me to ye fü ani ake wara ni. Fü Me ayia aje gba ka Yïsaka la. Fü Rebeka ayia amaka bu. Fü ewü angbü de mere tadu ake watï ye teka ngü la.

22 Fütanga ngü la, fü wü ye de guvu Rebeka la akpo angbü eto mere kuru tete na, angü ah wu de, gü ba, ah de wü dadase. Fü Rebeka ayia amala ngü, gü ba, “Si-ngü gbü ngü ne, neh mbi mbi baye?” Fü Rebeka ayia ayi-ta Me, teka de Me sere si-ngü la. 23 Fü Me amala ngü fefe, gü ba, “Si-ngü la, ah bane. Ye de guvu mü la, ka-ye wü dadase, ꞌbasu mini wü jaji komoko. Wüh ena akoro ba nguwa wü kpara ꞌbasu. Fü ewü angbü emere gü esüka wü ake enga ni ye. Fü wazi gara na afa kiri ye ka. Mene engu, te ena akoro te enga gina ne, ena angbü eje ngü gömö mene de sidi ne.” Dela ngü ta te Me mala fü Rebeka, teka wü dadase, te engu ena abï ne.

24 Fü bu Rebeka ayia andri. Fü Rebeka ayia ayaka wü jaji la ꞌbasu mini, ꞌburu wü jaji komoko. 25-26 Gina ye la, ah ta de mbe kpara, küküte na ngbü de su te ye rurrru, baka su eküte nü la. Fü mene te koro sidi ne azoro lö enga ni ye, gina ne, gö! Wüh gü ïrï gina ye la, Esawu.§ Fü ewü agü ïrï sidi ye la, *Yakobo.* Yïsaka bï ta wü jaji la, o re kaka koro eyi teke bata (60).

27 Fü wü jaji la agere, akoro wü komoko. Esawu ta de kpara te ngbü emörö wü nü ꞌduwa ba-neh-ene-la. Yakobo nda-ye de kpara te ngbü engbü ka-ye bü ekötï, da emere wü tima ka kötï. 28 Fü Yïsaka ale ngü ka ye ye, de Esawu ne, cu afa sü, teka so, ta te engu ngbü ezü esakaka na ne. Fü Rebeka ale nda-ye di ngü ka enga ye, de Yakobo ne, kpah afa sü.

29 Gbü gara sïkpï, Yakobo ngbü ta ega fïrïnda ka-ye. Fü Esawu adu akoro kpa da endoro ka-ye agbü gü ne, de mere tala te ye. 30 Te Esawu je se fïrïnda, te enga ni ye ngbü ega la, fü engu ayia ayo fïrïnda la eküte enga ni ye, gü ba, “Enga wüna, mü tökö la mba fïrïnda ka-mü la akine, ma la, angü ma kpi ka-ra tïne akine ka tala eyi.”† 31 Fü Yakobo ayia alügü ngü fü enga ni ye, gü ba, “Mü efï nda-mü, gü ba, ma ena ato fïrïnda ka-ra fü ni bü kükürü bala? Te mü le de ma to fïrïnda ka-ra ne fü ni la, mü ena amere gara ngü fere feke. Ah le de mü mala emala, gü ba, ma ena adi tïne de gina me-ra fü ni, teka fü ra amaka wazi, ta te mü ena amaka ne. Angü mü ka-mü de gina fere. Ma wu eyi, gü ba, sidi nga kö wö nih, mü ena angbü me-mü de mere kpara. Fü Me ato mere wazi fü mü, baka te engu to fü wü wö nih, de wü kundu nih gügü ne.” 32 Esawu gü ba, “Ma ena angbü ba mere kpara la, neh elaye, te ma eyia eyi ekpi akpi ka tala ne?” 33 Fü Yakobo amala ngü fefe, gü ba, “Te mü le eyi la, de mü kïna te-mü ekïna tïtïne, teka fü ra agü fïrïnda ka-ra ne fü mü.” Fü Esawu ayia akïna te-ye, gü ba, “De-mü Yakobo, mü fere tïne eyi ba gina. Fütanga kö wö nih, mü ena angbü mere kpara me-mü.” 34 Fü Yakobo ayia aza kümü de fïrïnda, ato fü Esawu. Fü Esawu ayia azü. Fü ah ayia anzö ngu, ayia anü sü ka-ye. Ah fï nga ngü la kpah de. Dela ngü ta te Esawu fala ngü ka mere wazi ka Me, te Me le ato fefe na ne.

26

Dene ngü ka Yïsaka ake Abi-Meleke

1 Gbü gara re, fü mere kpïrï tala* adu kpah atï gbü *Kanana, fü Yïsaka ayia anü kpaka Miri Abi-Meleke, te di de miri ka wü Feleseto gbü Gerara sela. 2 Fü Yïsaka ayia afï nga ngü, gü ba, ni le anü agbü *Ezepeto, angü e-mazü ladü kpala. Fü Me akoro amala ngü fü Yïsaka, gü ba, “Mü mere e akpe ago ka cürü agbü Ezepeto la de. Mü ngbü fï bü sela, angü ma ena agü tatamu züka sü fü mü me-ra. 3 Ah le de mü ngbü sela, angü te mü mere bala la, ma ena angbü ake mü, da eto wazi fü mü. Ma ena ato mere tö ka wü Kanana ne fü mü, de wü kundu mü. Fü yi angbü sela fï mere badi. Ma ena amere mere züka ngü fü yi ꞌburu, kpah baka e ta te ma kïna kïna di fü Abarayama ne. 4 Ma ena ato wazi fü wü kundu mü, fü ewü abï wü jaji, asibi asibi afa sü, ba wü küfara. Fü ra ato sü ne ꞌburu fü ewü. Ma ena aküwa nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, teka ngü ka wü kundu mü la. 5 Ma ena angbü de wü yi, fü ra amere wü züka ngü fü yi ꞌburu teka ngü ka wö mü, Abarayama. Teka ne de, angü Abarayama ta de kpara te ngbü eje rïrï ka-ra, da emere wü ngü de te ma ngbü emala fefe na ne ꞌburu kpini kpini.” 6 Te Yïsaka je wü ngü, te Me mala fefe na la, fü engu angbü fï agbü Gerara kpala.

7 Gbü gara sïkpï, fü wü kpara ka Gerara angbü eyi-ta Yïsaka teka wara ka, Rebeka ne, angü Rebeka su ta fa sü. Fü cürü ayia amere Yïsaka. Ah gü ba, “Te ni mala, gü ba, ‘Rebeka de wara ni’ la, e-wu neh da, wü kpara la ena amörö ni, fü ewü adu aza Rebeka.” Fü Yïsaka ayia alügü ngü fü ewü, gü ba, “Rebeka ka-ye de enga ni ni.” 8 Fü Yïsaka ayia ayiri gbü Gerara sela teka mere bi wü sïkpï.

Gbü gara sïkpï, fü Miri Abi-Meleke ayia aceka kpï te görö kambü ka-ye bane, gbo! te wü Yïsaka, te ewü ngbü etanü, emere wutu ka-wü ake Rebeka. 9 Fü Abi-Meleke ayia atima ngü fü wü Yïsaka, de ah koro kere. Fü Yïsaka ayia akoro. Fü Abi-Meleke amala ngü fü Yïsaka, gü ba, “Ni wu eyi, gü ba, Rebeka ka-ye de wara ye. Amba si-ngü de te ye cere nga Rebeka di te ani, gü ba, ‘Angü Rebeka ka-ye de enga ni ni ne,’ neh mbi mbi baye? Ye fiti ani bala, neh kü teka ne?” Yïsaka gü ba, “Ni mala ngü la bala ka cürü. Angü, te ni mala, gü ba, ‘Rebeka de wara ni la,’ e-wu neh da? Wüh ena amörö ni teka ngü kaka-na.” 10 Fü Abi-Meleke amala ngü fü Yïsaka, gü ba, “Ye mere ngü la bala fü ani, neh teka ne? Anga ta te gara kpara esüka ani ena anü ta, agïrï Rebeka würüse tete na la ya? Ngü la ena adi ta de *siti ngü ka da? Angü ngü la de siti ngü gbü jia Me. De bane Me ena ato ta kuru te ani teka ngü la.” 11 Fü Abi-Meleke ayia awu, gü ba, cürü ngbü emere Yïsaka me-ye. Fü ah adu amala ngü fü wü kpara ka-ye ꞌburu, gü ba, “Wü mere e amere siti ngü fü wü Yïsaka de. Mene kpara te ena akpülü ewü ake wara ye la, wüh ena amörö engu ꞌduwa amörö.”

12 Gbü re ka mere tala la, fü Yïsaka ayia asö yï ka-ye gbü tö ka Gerara la. Fü engu aru wü e gbügbü na. Fü Me ato mere wazi gbü yï kaka-na la. Fü wü e kaka la arï afa sü. Fü engu ayia amaka mere langba ndo afa sü le. Amba nda wü bu ye na rï mbi mbi de. 13 Fü Me angbü fï bü eto wazi fü Yïsaka efa sü. Fü wü e kaka-na, ba e-mazü, angbü esibi tïne fï bü efa sü. Fü Yïsaka adu akoro tïne kpeke kpara, de mere bi wü e esaka ye, 14 ba wü kambiliki, wü yiti, bete wü labï. Fü wü kambiliki, de wü yiti kaka-na la, angbü ezu ꞌduwa efa sü. Te wü kpara ka Feleseto du wu, gü ba, Yïsaka maka mere bi wü e eyi ne, fü ewü ayia angbü ekpü engu, teka wü e de esakaka la. 15 Fü ewü afï nga wü du-kpa-ngu, ta te Abarayama, wö ye Yïsaka jï, o engu di la de jia ye ne. Fü ewü akpo asiti wü du-kpa-ngu la, ani ewü ꞌburu asidi, teka wü nü ka Yïsaka ena adi enzö.

16 Baka te züka ngü la ngbü emere te-ye tete fü Yïsaka bala, fü Miri Abi-Meleke ayia gbü gara sïkpï, amala ngü fü Yïsaka, gü ba, “Wazi ye fa nda-ani tïne eyi, angü ye tïne eyi de mere bi wü e esaka ye. Te di bala ne, sü ka-ani be tïne de. Ah reke areke te ye ena ayia akö wü e ka-ye, ago angbü di kpa gbü gara sü.” 17 Fü Yïsaka ayia akö wü e ka-ye, ago angbü ka-ye to kpa fügö, te nga ze ka Gerara kpala.

18 Fü Yïsaka adu afï nga wü du-kpa-ngu, ta te wü kpara ka Abarayama ngbü jï gügü, fü wü kpara ka Feleseto ayia ani ne. Fü wü kpara ka Yïsaka adu aoro wü du-kpa-ngu la, areke te nga wü ꞌburu. Fü Yïsaka agü ïrï wü du-kpa-ngu la kpah ꞌburu, gegege baka e ta te wö ye na gü te enga gina ne. 19 Fü wü kpara ka Yïsaka ayia ajï gara du-kpa-ngu, ede ze ta te ewü ra kötï te nganga na ne. Fü ewü ayia amaka ngu, te ngbü edü ꞌduwa kpulu kpulu kpulu bane. 20 Te wü kpara, de te ewü ngbü ta eceka kpï fütanga wü nü ka wü kpara ka Gerara ne, wu ngu te ngbü edü de bala, fü ewü akpo angbü ewü nga de wü kpara ka Yïsaka, gü ba, “Ngu la ka-ye ngu ka-ani.” Dela si-ngü te Yïsaka gü ïrï du-kpa-ngu la tete, gü ba, Eseke, te gü ba, “Mawü Nga”.

21 Fü wü kpara ka Yïsaka adu kpah ajï gara du-kpa-ngu. Fü wü kpara ka Gerara adu kpah akpo de nga, da eyi-ta komö wü kpara ka Yïsaka. Fü Yïsaka ayia agü ïrï du-kpa-ngu la, gü ba, Sitena, te gü ba, “Makpü”.

22 Fü Yïsaka ayia ace sü la, ago angbü ka-ye kpa gbü gara sü. Fü ah adu kpah ajï gara du-kpa-ngu kpala. Fü wü kpara ka sü la angbü emala, gü ba, “Ngu la ka-ye ngu ka Yïsaka.” Wüh mala siti ngü fefe na nda-wü de. Fü Yïsaka ayia agü ïrï du-kpa-ngu la, gü ba, Robota, te gü ba, “Zö-ngbüngbü”. Yïsaka gü ba, “Me to mere züka gu sü eyi fü ani, teka fü ani ago ara kötï gbügbü na, da emaka wü züka ngü.” Fü wü Yïsaka ayia angbü sela.

23 Gbü gara re, fü wü Yïsaka ayia adu angbü ka-wü agbü Bïrï-Saba, gbü sü ta te wö ye na o kötï tete na gügü ne. 24 Te wü Yïsaka koro kpala, fü Me ayia akoro agü tamu ye fefe gbü biti la, gü ba, “Mü mere e akpe cürü wü kpara ka sü ne nda-mü de. Angü de-ra, Me, te ma di de *vüngüte ka wö mü ne, ma ena angbü fï bü ake mü. Ma tï ace mü nda-ra de. Ma ena ato wazi fü mü, de wü kundu mü, teka ngü ka wö mü, Abarayama. Fü ewü abï ye, asibi asibi, baka ngü ta te ma mala fefe na ne.” 25 Fü Yïsaka ayia areke sü kpala, teka angbü egbo nga ïrï Me gbügbü na. Fü engu ayia kpah, ao kötï ede sü la. Fü wü kpara kaka-na akpo kpah egïrï sü teka ajï du-kpa-ngu ka-wü tete na.

Dene ngü te wü Yïsaka nzö ngüte di ake Miri Abi-Meleke

26 Gbü gara sïkpï, fü Miri Abi-Meleke ayia akoro kpaka Yïsaka, agbü Bïrï-Saba sela. Wüh koro ta de wü mere kpara ka-ye, wü Azata, mere kpara te ngbü eto fïngangü fefe na, bete Fïkola, mere kpara ka wü marajümïya kaka.

27 Fü Yïsaka ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “De-wü deyï, mere bi fe ni wu wü tïne de. Wü koro afa nga ni kpakine neh teka ne? Wüh koro teka aliki ani gbü sü ne, baka engu de tane?” 28 Wüh gü ba, “Ah bala de. Ani mere ta ngü la bala, angü sü be teka ani de wü ye ꞌburu ne nda de. Amba enatikine ani koro bü mba aceka ye. Ani wu eyi tïtïne, gü ba, Me to wazi fü ye eyi cu fa sü. Te di bala ne, ani ele de ani nzö ngüte de wü ye. Amba ani le de ye kïna kïna, 29 gü ba, ‘Ni tï amere siti ngü fü ani de.’ Angü ani mere ta siti ngü fü ye nda-ani kpah de. Ani mala ta fü ye, de ye ce sü ka-ani gbü züka ngü. Te di bala, ah le de ye kïna te-ye ekïna, angü ani wu eyi kpo, gü ba, Me le ye fa sü.” 30 Fü Yïsaka ayia angbü de tadu. Fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye, de wüh mere wü e-mazü fü ewü. Fü ewü ayia azü wü e la, kpah da enzö wü e de ewü ꞌburu gbü sü biringbö.

31 Te kpï seke tete, kpurutokokpï la, fü ewü ayia anzö *ngüte esüka wü, kpah baka e te ewü mala esikine ne. Fü Yïsaka ayia agï nga ewü, ace kpa te kaje. Fü ewü ayia ago agba wü, gbü züka ngü mürü.

32 Gbü ra engu la, fü wü kpara ka Yïsaka adu akoro amala ngü fefe, gü ba dene, “Ani maka ngu gbü du-kpa-ngu, de te ani ngbü ejï ne eyi.” Fü ngü ayia areke te Yïsaka afa sü. 33 Fü Yïsaka ayia agü ïrï du-kpa-ngu la, Saba, baka e te wüh gü ba, “Kïna”. Ah gegege ba ïrï ta te Abarayama gü te du-kpa-ngu, te engu jï gbü sü la. Dela si-ngü de te wüh ngbü eï sü la tete enatikine, gü ba, Bïrï-Saba ne.

Dene ngü teka wü egba ganzi kpara, te Esawu za ewü wara ye tete

34 Te re ka Esawu koro tete ba e teke ꞌbasu, fü engu ayia ase wü würüse ꞌbasu, ꞌburu wü egba ganzi kpara gbü nguwa wü Ete. Ïrï gina wara ka ta de Yudïta.† Ïrï eꞌbaꞌbasu würüse nda ta de Basemata.‡ 35 Fü ngü la asiti ta gbü jia wü wö ye na, Yïsaka ake ni ye na, Rebeka afa cu sü. Angü gbü gele ka-ewü, wüh tï aza te-wü de wü ganzi kpara de.

27

Dene mani te Yakobo maka wazi di esaka wö ye

1 Fütanga wü ngü la, fü Yïsaka agbe tïne afa sü. Jijia na du ceka kpï mbi mbi nda tïne de. Gbü gara ra, fü Yïsaka ayia aï gina ye ye, de Esawu ne, de ah koro kpaka ni. Fü Esawu ayia ale ngü, akoro kpaka wö ye. 2 Yïsaka gü ba dene, “Wayi, Esawu, enga ra, ma gbe nza ka-ra tïne eyi dene. Sïkpï ka kpi ka-ra kpah eyi gbamari. 3-4 Te di bala, ah le de ma ce wazi ka-ra, te Me to fere ne, fü mü, angü mü de gina ye ra, teka fü mü angbü mere mürü kötï fütanga kö ra. Te di bala, de mü za dïrï ka-mü, mü nü, mü gïrï la nü, de mü mörö, fü ra azü ka fele. Te mü mörö nü engu eyi la, de mü fe züka wü so la, de mü zi reke areke. Te ma zü nza eyi la, ma ena ato wazi ka-ra ꞌburu fü mü. Fü ra asü ngüsü esatïkpa mü, teka fü mü amere kpeke.” Fü Esawu ayia anü sü kpa gbü gü, teka agïrï wü nü la, amörö.

5 Amba de, Rebeka, mü je ngü de te Yïsaka ngbü emala fü Esawu ne, nda-mü eyi. Te Rebeka wu, gü ba, Esawu nü sü eyi agbü gü ne, 6 fü ah ayia kere, akpe anü, agïrï *Yakobo, amala ngü fefe, gü ba dene, 7 “Enga ni, ni ngbü tïtïne dene, fü ni aje ri wö ye, te engu ngbü emala ngü fü Esawu, gü ba, ‘Ni ele ato wazi ka-ni, te Me to fü ni, fefe, de ah ngbü ba mere mürü kötï fütanga ni, angü ah de gina ye ni.’ Ah atima Esawu, de ah nü agbü gü, ah gïrï so fü ni feke, teka fü ni ato wazi la fefe na. 8 Te di eyi bala ne, enga ni, dene mani te ye ena amere, afiti wö ye di, teka fü engu ato wazi la fü ye, fü ye angbü ba mere mürü kötï me-ye. 9 Ye nü enü kpa gbü sü te wü meme ngbü ezü e tete na, de ye za wü di enga meme kpala ꞌbasu. Fü ye amörö ewü, akoro de so ewü fü ni, teka fü ni azï züka wuru gbügbü fü wö ye. Wuru engu la, ah ena adi de wuru te wö ye ngbü ele ngüngü na efa sü, de te engu mala nganga na fü Esawu ne. 10 Amba ye ena aza wuru engu me-ye, anü di fü wö ye, de engu zü, angü wö ye ena afï nda-ye, gü ba, dela eyi wuru de te Esawu zï koro di fü ni ne, angü jijia tïne eyi ma. Fü engu ato wazi ka-ye la tïne ꞌburu fü ye.”

11-12 Yakobo gü ba dene, “Anga te wö ni ena ao kpa ye eküte kpa ni, atala la, ni ena amere baye? Angü su de eküte kpa Esawu ne, fa ka-ye nda-ni ne ka. Te di bala, wö ni ena awu teke, gü ba, dela ka-ye kpa ni, ah de kpa Esawu nda de. Fü ngü ka-ni, Yakobo, asiti gbü jia wö ni ꞌduwa afa sü. Ah ena aza ni ba mürü wu, fü mamaguma asiti tïne eküte ni afa sü. Fü engu ao komö ye gbü nga ni. Dela ena adi züka ngü?”

13 Rebeka gü ba, “Ye mere e akpe cürü de. Te ngü la du fü te-ye, mere te-ye bala la, komö wö ye tï arï gbü nga ye nda de. Ngü la ena angbü gbü nzö ni. Ye nü enü, ye zoro nda bü wü di enga wü meme la, de ye du di, fü ye amere ngü engu la, ba e te ni mala fü ye la.”

14 Fü Yakobo ayia anü azoro wü di enga meme ꞌbasu, amörö ewü, akoro de so ewü, ato fü ni ye. Fü Rebeka ayia azï ꞌduwa züka wuru, te di ꞌduwa mene ngütü de te watï ye ngbü ele efa sü ne. 15 Fü Rebeka ayia aza züka bongo gbü nga Esawu, te di ta kpa esambü la, ato fü Yakobo, de engu to te ye, teka fü sese angbü kpah ba se Esawu. 16 Fü Rebeka adu aza kpah konü wü meme la, agbala, ai, ao eküte kpa Yakobo, be kpah te ngüngürü na, angü su ta eküküte baka nda Esawu nda ma. 17 Fü Rebeka ayia aza kümü, bete züka wuru engu, de te engu zï la, ato fü Yakobo, de engu nü di fü wö ye.

18 Fü Yakobo aza e-mazü la, anü di fü wö ye, aï wö ye. Fü Yïsaka ayia ale ngü, gü ba, “Wayi enga ra, mü de neh da?” 19 Yakobo gü ba, “Ah de-ni, Esawu, gina ye ye ne. Ni mere ngü tïne, te ye mala nganga fü ni ne eyi. So de te ye mala nganga na ne eyi dene. Ye yia eyia tikpi, de ye zü. Fü ye adu tïne ato wazi ka-ye la fü ni.” 20 Fü wö ye na alügü ngü, gü ba, “Enga ni, ye mere ngü ye, amaka so la, akoro di kpah bü kere de bala, neh fe ya?” Yakobo gü ba, “Amba Me, te di de *vüngüte ka-ye ne, le ta-ngü te ni me-ye. Fü ni ayia amörö nü la mba kere dene tüngü la.”

21 Yïsaka gü ba, “Ye koro la mari kpa ede ni akine, de ni tala küte ye. Fü ni awu tete, gü ba, ye ngbürü de ye ni, Esawu, fanü fanü.” 22 Fü Yakobo ayia aka te-ye, akoro gbamari ede wö ye. Fü wö ye na atala küküte, aceka, fü ah amala fefe, gü ba, “A! Dene bane ne ngü ne? Angü ri mü akine baka ri Yakobo. Amba kpa mü nda di ba nda Esawu la.” 23 Yïsaka tï ta awu, gü ba, dela Yakobo ne de, angü jijia na ni ka-ye ta eyi. Te engu tala kpa Yakobo, maka su tete, ba su te kpa Esawu ne, fü ah afï nda-ye, gü ba, “Wayi, dela eyi de Esawu fanü. Ni ena ato wazi ka-ni la ato fefe.”

24 Fü Yïsaka adu kpah ayi-ta ngü, gü ba, “Mü mala la ngü fere fanü fanü. Mü ngbürü de Esawu fanü?” Yakobo gü ba, “Wayi, wüba, ma ngbürü de Esawu fanü.” 25 Yïsaka gü ba, “Ah mbi. Mü to e-mazü la eto, de ma zü. Fü ra adu ato wazi ka-ra, te Me to fere, fü mü.” Fü Yakobo ayia ato e-mazü la fü wö ye. Fü wö ye na azü. Fü Yakobo aza kpah fï, ato fü wö ye, anzö.

26 Te Yïsaka zü e la nza tete, engu gü ba, “Enga ra, mü ka te-mü, gbamari kpakine, de ma faka mü.” 27 Fü Yakobo ayia aka te-ye, akoro gbamari kpaka wö ye. Fü wö ye na ayia afaka engu, ayia aje se bongo de eküküte na ne. Fü ah ayia awu, gü ba, dela ngbürü eyi ye ni, Esawu ne. Fü Yïsaka ayia ato wazi ka-ye fü Yakobo, gü ba, “Enga ra, se mü akine gbooo, gegege ba se züka fu-ndo kpa gbü yï, te Me to wazi ye eyi gbügbü na. 28 Ma eyi-ta Mere Me, de ah to wazi fü mü fï bü bala. Me to wazi teka de agö di elï füh wü e ka-mü, de wüh ga reke areke. Me to wazi, de ndo de gbü yï ka-mü la rï arï, de jia ye jete jete bala. Me to wazi, de wü rïrü ka-mü la rï arï rudu rudu. 29 Me to wazi, fü mü angbü ba mere mürü kötï, kpah baka miri gbü nzö wü di enga ni mü ꞌburu. Fü ewü angbü eje ngü ka-mü. Me to wazi fü mü, teka fü mü angbü gbü nzö nguwa wü kpara ꞌburu. Fü nda-mü wazi afa nda-ewü le ꞌburu. Fü ewü angbü nda-wü esatïlö mü. Mene kpara te ena afala mü, Me ena akïna engu. Mene kpara te ah ena angbü egbo nga ïrï mü, da eyi-ta Me tüngü mü la, Me ena angbü kpah ake di.” Dela ngü de te Yïsaka ku gba di fü Me, de ah mere fü Yakobo.

30 Te Yïsaka ku gba de wü ngü la teka Yakobo nza tete, fü Yakobo ayia anü sü ka-ye. Yakobo kpah bü te enü sü bane, Esawu du koro kpah eyi. 31 Fü Esawu ayia aza so, de te engu du koro di ne, azï areke areke. Fü ah aza akoro di fü wö ye. Te engu koro de e la kpaka wö ye, ah gü ba, “Wüba, ma koro eyi. Mü yia eyia tikpi, de mü zü so ka-mü, de te ma zï, koro di fü mü ne, teka fü mü ato wazi ka-mü fere.” 32 Wö ye na gü ba, “Mü neh da?” Esawu gü ba, “Ah de-ni Esawu, gina ye ye ne.” 33 Fü Yïsaka akpo angbü eyï, gbi gbi gbi, teka ngü la. Fü ah ayi-ta ngü, gü ba, “Te ah bala la, anga mene kpara, te koro tïne de so fere ne, ah nda de neh da? Angü ma zü so kaka-na la tïne kpah eyi. Ma to wazi ka-ra kpah eyi fefe na. Me ena adi ka-ye tïne eyi ake di, fü ah angbü ba mere mürü kötï me-ye. Tïtïne mba gara kaje, te wüh ena adu afü ngü la gbügbü na, nda tïne eyi ma.”

34 Te Esawu je ngü de te wö ye mala la, fü engu aba rere ꞌduwa kpa tikpi, “Wuuwu! Wuuwu! Wüba! Anga de-ra! Mü to nda-ra wazi kpah eto!” 35 Yïsaka gü ba, “Ye ni, gara kaje kpala, te ni ena ato nda-ye gbügbü na ne, nda tïne eyi ma. Angü enga ni ye koro fiti ni bü tïtïne dene, fü ni ato wazi ka-ni ne eyi fefe na. Tïtïne ah ena angbü baka mere mürü kötï fütanga kö ni, tïne me-ye. Da ngü la adu afü nda tïne eyi ma.” 36 Esawu gü ba, “Amba wüh gü ïïrï Yakobo nda-wü kü mbi, angü engu de mürü wu. Engu fiti ta ra kpah te enga gina, za wazi ka-ra, ka gina ye ne ka! Mü ceka la! Engu du fiti mü kpah eyi, fü mü ayia ato wazi ka Me, ta te mü yia eto fere ne, tïne fefe!”* Fü Esawu adu kpah andaꞌba te-ye fü wö ye, gü ba, “Wö ni deyï, gara mba du wazi ladü, te ye ena ato fü ni, anga ah nda ma?” 37 Yïsaka gü ba dene, “Ye ni deyï, ni mala eyi, gü ba, Yakobo ena angbü tïne me-ye ba miri ka-wü, de wü kundu ye fï mere badi. Fü wü e gbü yï kaka-na ꞌburu adi erï efa sü. Gara ngü kpala te lakï mba, te ni ena adu amere tüngü ye ne tïne eyi ma.” 38 Esawu gü ba, “Wüna! Amba wüba, wazi esaka mü, te mü ena ato fü kpara nda bü ngbee biringbö? Ma le de mü to nda-ra wazi kpah eto.” Fü Esawu akpo angbü eku tïne fï bü mere siti gba, enü di.

39 Fü Yïsaka adu amala ngü fü Esawu, gü ba dene, “Amba ngü ka-mü ena adi bane. Mü ena ao gba mü gbü sü, te wü e tï aga tete de. Agö lï te sü la mbi mbi kpah de. 40 Mü ena adi mürü gü. Fü mü angbü efa te-mü esaka wü vügü ka-mü de te-dü ka-mü. Enga ni mü ena angbü gbü nzö mü. Te di bala, gara sïkpï ladü, te yi ena agü gü ake di. Fü mü ayia ka-mü, ace engu.” Dela ngü ta te Yïsaka mala fü Esawu.

Dene ngü ka Yakobo, te kpe ngbü agbü Padanarama

41 Fütanga ngü la, fü Esawu adu angbü ekpü Yakobo tïne afa sü, teka ngü ta te wö ewü to wazi ka-ye fü Yakobo ne. Fü Esawu angbü efï ngü, teka de ni mörö Yakobo, amba ah ngbü ekpe cürü teka wö ye. Fü ah angbü efï ngü emaguma ye, gü ba, “Ah mbi! Angü wö ani gbe nza ne eyi dene de. Te engu kpi eyi la, ni ena amörö enga ni ni, Yakobo, asidi.”

42 Te Rebeka je ngü, te Esawu ngbü efï de bala, fü ah ayia aï Yakobo, amala ngü fefe, gü ba, “Enga ni deyï, ngü de te ye mere fü enga ni ye ne, ah ti ngü la eyi guvu ye. Ah ngbü eo jia ye teka sïkpï, te wö ye ena akpi tete na, de ni mörö ye asidi. 43 Enga ni, te di bala ne, ye yia eyia, ye nü agbü Padanarama, kpa gba loko ye, de ïrï ye Labana ne, teka aküwa te-ye. 44 Ye go, ye ngbü ka-ye kpala, zalü te maguma enga ni ye ena agu. 45 Te mamaguma gu eyi la, toto na ena adu aïrï teka ngü, ta te ye mere engu di la. Te ni wu eyi bala la, ni ena atima ngü fü ye, fü ye adu akoro kpakine. Dela ngü te ni ngbü emala fü ye, enga ni, angü, te Esawu mörö ye la, wüh ena adu kpah amörö engu. Te di bala, ngü la ena ato mere cïnga. Angü ah ena adi de mere siti ngü, te wü di enga ni ena akpi anza ꞌduwa ꞌbasu mini, gbü ra biringbö.”

46 Fü Rebeka ayia anü kpaka Yïsaka, afiti engu, gü ba, “Ni mbü ka-ni tïne gbü ngü ka wü wara Esawu, wü egba ganzi kpara ne eyi. Wüh je ngü nda-wü de. Te Yakobo ena aza würüse kpah gbü egba ganzi kpara, baka Esawu la, ah ena adi esiti! Ni ena akpi ka-ni akpi, teka ngü ka wü egba ganzi kpara la! Te di bala, ani ena amere dene mbi mbi baye?”

28

1 Te Yïsaka je ngü la tete, fü ngü la atï gbü jijia na ꞌduwa kürrrü. Angü ta gbü wü sïkpï la, wü kpara za te-wü de wü ganzi kpara nda-wü de. Wüh ngbü eza te-wü ka-wü gbü mürü. Fü Yïsaka ayia aï *Yakobo, amala ngü fefe na, gü ba, “Enga ra, ma le teka de mü za würüse esüka wü egba ganzi kpara gbü *Kanana sene kpo fï de. 2 Ma ele de mü yia eyia, de mü nü kpa gbü nguwa wü ni mü agbü Padanarama, de mü za würüse kpala esüka nguwa wü ni mü la. 3 Me di de mü kpala, de ah to bi wü jaji fü mü. De wü jaji la bï wü ye, sibi asibi. Fü ewü aga akoro mere bi nguwa wü kpara. 4 Me di de yi, de wü kundu mü la, fï mere badi, kpah baka e te engu di de a ake wüba ta gügü ne. Tö ka wü Kanana, te nih ngbü gbügbü na enatikine ba wü ganzi kpara ne, te gara Me ena ato tö engu fü yi, de wü kundu mü. Angü Me mala ta ngü la fü Abarayama gügü, gü ba, ‘Ni ena ato tö ne fü wü kundu ye.’ ” 5 Fü Yakobo ayia anü sü kpala. Dela ta ngü te Yïsaka tima Yakobo tete agbü Padanarama, kpaka loko ye, de ïrï ye Labana ne.*

6-7 Fütanga ngü la, fü Esawu ayia aje ngü la, gü ba, “Wö ni tima Yakobo eyi, de ah nü, ah za würüse agba wü loko ani agbü Padanarama. Angü ah le de Yakobo za egba ganzi kpara de. Yakobo le ngü la kpah eyi. Ngü la areke kpah eyi te wö ni ake ni ni. Wö ni ku gba kpah eyi fü Me, de ah di de Yakobo, da eto wazi fefe na.” 8 Teka ngü la, fü Esawu ayia awu, gü ba, te ah bala la, amba wü wö ni ake ni ni le ngü ka wü wara ni, wü egba ganzi kpara ne, nda-wü de. 9 Te di bala, fü Esawu ayia anü kpaka afudu ye, de ïrï ye Ïsïmayile ne, teka aza gara würüse kpala, teka de ngü la reke gbü jia wü wö ni. Fü Ïsïmayile ayia ato ye ye de ïrï ye Malata† ne, de Esawu za engu. Malata ta de ebabata wara Esawu.

Dene roto te Yakobo roto agbü Betele

10 Baka te Yakobo ayia tete agba wö ye, gbü Bïrï-Saba, enü agbü Padanarama ne, fü ah anü, anü, ara te kaje. 11 Fütanga sïkpï ꞌbasu, fü ah akoro agbü gara sü kpala. Fü ra ayia atï. Yakobo gü ba, “Wayi, te ah bala la, ni ena ara sene.” Fü ah aza mere ngbürükü teme, ayia ao esa nzö ye, atï ara.

12 Te engu ngbü era tete, fü ah aroto mere siti ꞌbeꞌbe, te yia kü kpa tikpi, ngbüüü kötö. Gbü roto la, fü ah awu wü *malayïka ka Me, te ewü ngbü enü füh ꞌbeꞌbe la, ekoro da edu. 13 Fü Me arü nda-ye tikpi, te adu mö ꞌbeꞌbe la, da emala ngü fü Yakobo, gü ba, “Ma de Me, te ma di de *vüngüte ka wü wö mü, wü Abarayama ake Yïsaka. Ma ena ato züka ngü fü mü, angü tö de te mü era fefeh na ne, te gara, ma ena ato fü yi, de wü kundu mü fütanga mü, teka fü yi angbü gbügbü fï mere badi. 14 Fü wü kundu mü abï wü jaji, asibi asibi baka zu-tö. Fü ewü ao gba wü gbü nzö wü sü ꞌburu, zalü akoro to kpa fügö, kpa kati, de wü debu-sü ꞌburu. Fü wü kpara awu züka ngü, te ma ena amere fü mü la. Fü wü kpara la akpo angbü eku gba fere, teka de ma to wazi fü ani, kpah baka e te ma to fü yi, de wü kundu mü la. 15 Ma ena ao jia ra eküte mü, angü siti ngü ena amere mü. Ma ena adi eo jia ra te mü, gbü wü sü te mü ena angbü enü gbügbü na ꞌburu. Fü ra aza mü te gara, adu akoro di kpah gbü sü ka wö mü sene. Ma tï ace mü de. Wü ngü de te ma mala fü mü la, ma ena amere amere ꞌburu.” Dela ngü te Me mala fü Yakobo gbü roto.

16-17 Fü Yakobo ayia azükü gbü roto ka-ye la. Fü cürü angbü emere engu ꞌduwa ba-neh-ene-la. Ah gü ba, “Ata! Dene sü te wüh ekpe akpe, angü Me ladü gbü sü ne fanü fanü. Ni wu ta bala nda-ni de. Sü ne ena adi de gba mere Me, amba ah ena adi de kaje te enü agbü kpï.”

18 Te kpï seke tete, kpurutokokpï la, fü Yakobo ayia abiti wü teme, afa, ao nzüüü bala. Fü ah adu aza teme, de te engu o nzö ye fefeh na ne, ao ga füh mene ewü de te engu fa la, ba *cangalï fü Mere Me. Fü ah adu aza mü, atökö füh teme la, gü ba, te gara, te ni ena adu akoro tete na, ni ena awu, gü ba, dene sü te Me gü tamu ye tete fü ni. 19 Fü Yakobo ayia agü ïrï sü la, ga Betele,‡ ba e te wüh gü ba, “Gba Mere Me”. 20 Fü Yakobo ayia akïna kïna fü Me, gü ba, “Wayi bala, Me, mü mala eyi, gü ba, ‘Ni ena angbü eceka kpï fütanga ra, gbü sü ꞌburu te ma ena angbü endoro gbügbü. Ni ena ato kpah e-mazü fere. Fü ni ato kpah bongo, fü ra adi eto te ra. 21 Fütanga wü ngü la, ni ena aza ra, alügü gbü sü ka wü wö ra zözö.’ Te di bala, ma ena angbü egbo nga ïrï mü fï mere badi, angü mü de *vüngüte ka-ra fanü fanü. 22 Gbü wü e te mü ngbü eto fere ꞌburu, ma ena adi eza tari-e la, elügü fü mü. Te mü to fere baka e nzükpa la, ma ena aza nda-mü biri, alügü fü mü. Dela kïna te ma kïna fü mü enatikine. Teka ngü la, fü ra aza wü teme, afa baka e dene, teka fü ra angbü efï nga ngü la fï mere badi.”

29

Dene ngü ka kokoro ka Yakobo agbü Padanarama

1 Fütanga ngü la, fü *Yakobo ayia anü, anü teka mere bi wü sïkpï. Fü ah anü akoro gbü tö ka Padanarama, 2 kpa füh du-kpa-ngu te di ede Arana, te di mba ce edere sü gbü gü. Bi wü kambiliki ta ladü, te ewü ra kötö gbü wü da-sü bata, ede du-kpa-ngu la. Angü dela ta du-kpa-ngu, de te wü nü ka wü kpara ka Arana ngbü enzö ngu ꞌburu gbügbü na sela. 3 Wüh ngbü ta eni mö du-kpa-ngu la de mere siti teme, angü wü nü ka gü ena adoto jijia na, asiti. Fü wü kpara, de te ewü ngbü eceka kpï fütanga wü nü ka-wü la, adi ekoro ebiti te-wü ꞌburu feke, teka fü ewü adi ewara mere siti teme engu la emö du-kpa-ngu la asidi. Fü ewü adu ato ngu fü wü nü ka-wü. Te wü nü nzö ngu eyi la, fü ewü adu kpah, awara teme la, alügü te nga ye, ani emö du-kpa-ngu la, angü biri kpara tï awara teme engu la kpikpi ye ne nda de.

4 Te Yakobo koro tete kpa füh du-kpa-ngu la, fü engu amala ngü fü wü kpara, te ewü ngbü ecï wü nü ka-wü la, gü ba, “Wü di enga ni ni deyï, ïrï sü ka-wü ne, neh baye?” Fü ewü alügü ngü, gü ba, “Ïrï sü ka-ani ne de Arana.” 5 Yakobo gü ba, “Te di bala ne, wüh wu Labana ye Nayora ne kpo?” Wüh gü ba, “Ani wu engu kpo.” 6-9 Fü Yakobo ayia angbü de tadu. Fü ah amala ngü, gü ba, “Engu ladü mbi?” Wüh gü ba, “Engu ladü mbi. Gara e tete na ꞌburu ma.” Fü Yakobo aceka kpï, awu mere bi wü kambiliki la, te ewü ra ngbü kötö ede du-kpa-ngu la. Fü ah ayia ayi-ta wü kpara la, gü ba, “Si-ngü de te wüh biti wü kambiliki ne tete sene, etü ra ne, neh ene? Te wüh ena ato ngu fü ewü, fü ewü anzö, fü ewü adu alügü ewü, teka fü ewü adu azü e la, ah mere baye?” Wü kpara la gü ba, “Ani ngbü la ecï nga wü bu ani, angü wüh ena akoro ꞌburu feke, teka fü ani awara mere teme de emö du-kpa-ngu la.”

Te Yakobo ngbü la bü emala ngü la fü ewü bala, wüh te eceka de, gara jaji würüse te ekoro de wü kambiliki ka-ye. Fü wü kpara la amala ngü fü Yakobo, gü ba, “Ye ceka la jaji würüse te ngbü ekoro la, ah de mbarase ka Labana. Ïïrï na de Rayele. Ah ngbü ekoro de wü kambiliki ka wö ye, angü ah ngbü eceka kpï fütanga ewü me-ye.” 10-12 Te Yakobo wu, gü ba, dela müka ni, te ngbü ekoro de wü kambiliki ka loko ni ne, fü engu ayia amala ngü fü Rayele, gü ba, “Angü ni de enga akara ye, de ïrï ye Rebeka ne.” Fü Yakobo ayia atï te Rayele, afaka engu. Fü ah angbü eku gba tete ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü Yakobo ayia kürrrü, anü awara teme emö du-kpa-ngu la, teka de wü kambiliki ka loko ni la nzö ngu.

Fü Rayele ayia amü de woro, adu kpa ekötï, amala nga ngü la fü wö ye, gü ba, “Gara jaji komoko koro eyi, de ïrï ye Yakobo, gü ba, ni de enga enga ni ye.”

13 Te Labana je ngü la, gü ba, loko ni koro eyi, fü engu ayia de woro, anü amaka Yakobo, atï tete, afaka engu, adu de engu kpa ekötï. Fü Yakobo ayia atï te nga-ngü de te engu koro di ne, amala ꞌburu fü loko ye. 14 Fü Labana ayia amala ngü fü Yakobo, gü ba, “Ye zu de loko ni, te ye koro guvu ni.” Fü Yakobo ayia angbü gba loko ye sela teka fe biringbö.

Dene ngü te Yakobo za wü di Labana ꞌbasu mini wara ye tete

15 Fütanga fe biringbö la, fü Labana awu, gü ba, Yakobo de kpeke kpara, te ngbü emere tima mbi mbi mbi. Fü Labana amala ngü fü Yakobo, gü ba, “Yakobo deyï, angü tima, de te ye ngbü emere fü ni sene ne, ngbü ele ta-ngü te ni ꞌduwa ba-neh-ene-la. Te di eyi bala ne, ni ele ato e fü ye da tima la. Ni wu ngbürü kpo, gü ba, ye zu de loko ni ne, amba kpara tï amere tima bü kükürü bala de. Te di bala, ah le de ye mala nga mene e, te ye ngbü ele, de ni to fü ye, da tima te ye ngbü emere fü ni ne.”

16 Labana, mü ta de wü di mü, wü jaji würüse ꞌbasu. Ïrï gina de Leya, ïrï jaji engu nda de Rayele. 17 Jia Leya ka-ye ta mba fi fi fi bane. Gbüra Rayele reke nda-ye areke ngüra ngüra bala. 18 Yakobo ngbü ta ele Rayele ka-ye nda cu efa sü. Baka te Labana mala ngü fefe, gü ba, “E te ni ena ato fü ye da tima neh ene?” ne, fü Yakobo ayia amala ngü fü Labana, gü ba, “Loko ni, ni ngbü ele de ye to ye ye Rayele ne fü ni, wara ni tete. Ni ena amere tima fü ye teka wü re lorozi.” 19 Labana gü ba, “Ah de züka ngü, te ni ena ato ye ni fü ye, angü ni le ato ye ni fü ganzi kpara nda-ni de. Te di bala, ye ngbü engbü gba ni sene, de ye mere tima la.” 20 Fü Yakobo ayia angbü gba Labana sela, da emere tima la teka wü re lorozi. Wü re de lorozi la, ga gbü jia Yakobo nda kpo de, angü engu le ta Rayele cu fa sü.

21 Te wü re de lorozi la nza tete, fü Yakobo amala ngü fü Labana, gü ba dene, “Loko ni deyï, ye to wara ni eto, de ni ngbü ake di. Angü tima te ye to fü ni ne nza eyi.” 22 Fü Labana ayia ale ngü la. Fü engu ayia amere mere siti karama, aï mere bi wü kpara, de wüh koro gbü karama la. 23 Te ra tï tete, gbü sïkpï ka karama la, fü Labana ayia amere mani, aza gina ye ye de Leya ne, anü de engu, ato fü Yakobo da Rayele. Amba Yakobo, mü wu bala nda-mü de. Fü Yakobo ayia angbü ake Leya. 24 (Fü Labana ayia ato gara labï ka-ye, jaji würüse, de ïrï ye Zerïfa fü Leya, da ah di ele ta-ngü tete.)

25 Te kpï seke tete, Yakobo ga, ni ceka kpï bane de, gbo! te Leya! Ah de Rayele nda de! Fü maguma Yakobo ayia anzu ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ah anü amaka Labana, amala ngü fefe, gü ba dene, “Ye mere de ni de bane neh ene ngü ne? Ye mere mani fü ni bala teka ne? Ni mere ta tima teka wü re de lorozi ne, nda-ni teka Rayele. Ni mere ta tima la teka Leya?” 26 Fü Labana alügü ngü fü Yakobo, gü ba, “Ni ena aza jaji, ato fü komoko, ace gina, ao neh mbi mbi baye baye? Dela gele ka-ani nda de. 27 Ah ba ngü de, te ye le eyi la, de ye cï nga karama ka Leya, te ena anza feke. Angü wüh ena amere karama la teka mere bi sïkpï ba e lorozi. Te karama la nza eyi la, fü ni adu aza Rayele, ato kpah fü ye, wara ye tete. Fü ye adu kpah amere gara tima fü ni teka wü re lorozi.” 28 Fü Yakobo ale ngü la.

Te karama ka Leya nza tete, fü Labana adu kpah aza Rayele, ato engu fü Yakobo, wara ka tete. 29 (Fü Labana ayia kpah ato gara labï ka-ye, jaji würüse, de ïrï ye Bïla ne, fü Rayele, de ah di ele ta-ngü tete.) 30 Fü Yakobo ayia kpah, angbü ake Rayele. Fü Yakobo ale Rayele nda tïne ꞌduwa, afa Leya ka. Fü Yakobo adu kpah amere tima teka Rayele, teka wü re lorozi.

Dene ngü teka wü di Yakobo

31 Fütanga ngü la, fü Yakobo adu aza wü wara ye la, angbü de ewü. Engu ngbü ta ele Rayele efa Leya di ka. Te Me wu, gü ba, Yakobo le ta Leya mbi mbi de ne, fü Me ato wazi fü Leya de ah di ebï ye. Fü Rayele angbü nda-ye bala, ah bï ye nda de. 32 Fü Leya ayia abï gina enga ye, jaji komoko. Fü ah amala ngü, gü ba, “Me wu cïnga ni eyi, fü engu ayia ato wazi fü ni, abï ye dene. Angü watï ni ena adu ale ni, teka ye de te ni bï fefe na ne.” Fü ah ayia agü ïrï mbarase la Rübena teka ngü la.

33 Fütanga gina ye la, fü Leya abï kpah gara ye, jaji komoko. Fü ah amala ngü, gü ba, “Me wu eyi, gü ba, watï ni le ni de, fü engu ayia ato gara ye komoko, fü ni dene.” Fü ah ayia agü ïrï mbarase la Sïmïyona, teka ngü la.

34 Fütanga engu la, fü Leya adu kpah abï gara ye komoko. Fü ah amala ngü, gü ba, “Watï ni ena adu tïne, ale ni, angü ni bï wü jaji komoko fefe na eyi bata dene.” Fü ah agü ïrï mbarase la *Levi teka ngü la.

35 Fü Leya adu kpah abï gara ye komoko. Ah gü ba, “Ni gbo nga ïrï Me fa sü, angü engu to gara ye komoko kpah eyi fü ni.” Fü ah ayia agü ïrï mbarase la *Yuda teka ngü la.

30

1 Baka te Rayele wu, gü ba, ni bï ye de ne, fü engu adu angbü ekpü tïba ye de Leya ne tïne efa sü. Fü Rayele ayia amala ngü fü Yakobo, gü ba, “Watï ni deyï, ye to ye eto fü ni. Te ah bala de la, ni ena akpi ka cïnga.” 2 Fü maguma Yakobo ayia anzu eküte Rayele. Engu gü ba, “Ho! Ni ena ato ye fü ye, ne mbi mbi baye baye, te ni di de Me kpah de ne? Ah ka-ye de ngü ka Me, te le, ga, ye mere e abï ye de ne.” 3 Rayele gü ba, “Te ah bala, ah le de ye za labï ka-ni, de ïrï ye Bïla ne, de ye ngbü ake di, teka de ah bï wü ye, fü ni aga ewü cu me-ni, ba wü di enga ni.” Fü Yakobo ayia ale ngü la.

4 Fü Rayele aza labï ka-ye la, ato fü Yakobo würüse tete. Fü Yakobo ayia angbü ake Bïla. 5 Fü Bïla ayia abï ye komoko fü Yakobo. 6 Fü Rayele ayia amala ngü, gü ba, “Gba ka-ni, te ni ku fü Me ne, Me je eyi. Engu mere ngü, de te ni ngbü endaꞌba te-ni di fefe, ne eyi. Fü engu ayia ato ye komoko fü ni ne.” Fü ah agü ïrï mbarase la Dana, teka ngü la.

7 Fütanga gina ngü la, fü Bïla adu kpah abï gara ye komoko fü Yakobo. 8 Fü Rayele amala ngü, gü ba, “Ni ngbü ta eo siti maguma eküte enga ni ni, teka te ni bï ye de ne. Amba tïtïne labï ka-ni, Bïla, bï wü ye kpah eyi, fü ni adi ega ewü fü watï ni.” Fü ah ayia agü ïrï mbarase la Nafatalï, teka ngü la.

9 Te Leya wu ngü de te Rayele mere la, fü ah afï, gü ba, “Dela züka ngü. Ni ena amere kpah bala, angü ni du bï gara ye nda-ni tïne de.” Fü engu adu aza labï ka-ye de ïrï ye Zerïfa ne, ato kpah fü watï ye. 10 Fü Zerïfa ayia abï ye komoko fü Yakobo. 11 Fü Leya ayia agü ïrï mbarase la Gada, baka e te wüh gü ba, “Me ngbü de ra zözö.”

12 Fütanga engu dela, fü labï ka Leya adu kpah abï gara jaji komoko fü Yakobo. 13 Leya gü ba, “Ni ngbü de mere tadu emaguma ni. Angü wü bu ni ena amala ꞌburu, gü ba, ni tïne eyi gbü mere tadu.” Fü ah agü ïrï mbarase la Asera, teka ngü la.

14 Te kpïrï zü koro tete, fü gina mbarase ka Leya de ïrï ye Rübena ne, ayia anü kpa gbü gü. Fü engu anü amaka gara rïnga kpala, ah de rïnga te di baka cagbürara.* Fü Rübena ayia aza rïnga la, akoro di, ato fü ni ye. Te Rayele wu rïnga ne tete, fü engu ayia amala ngü fü Leya, gü ba, “Rïnga de te Rübena koro di fü ye ne, ye to kpah nda-ni.” 15 Leya gü ba, “Ape! Ye gbene komoko esaka ni kpah eyi. Watï ni du le ni tïne de, teka ngü ka-ye. Ye le dene kpah agbene rïnga ka-ni?” Fü Rayele amala ngü fü Leya, gü ba, “Te ye le eyi teka ato rïnga ka-ye la fü ni la, ni ena ale, teka de watï ni nü ra enatikine gbü biti ne, kpaka ye.” Fü Leya ayia aza rïnga la, ato fü Rayele.

16 Etamurago la, fü Yakobo ayia kpa gbü yï ka-ye la, edu kpa ekötï. Fü Leya ayia anü amaka watï ye kpa te kaje la, amala ngü fefe na, gü ba, “Watï ni deyï, enatikine ye ena ago ara gbü nga ni, angü Rayele le kpah eyi bala, angü rïnga ka-ni, de te enga ni maka kpa gbü gü ne, ni to kpah eyi fefe.” Fü wü Yakobo ayia adu ake Leya, ayia ara tïne gbü biti la kpakaka na kpala.

17 Fü Leya ayia aku gba fü Me, de ah to gara ye fü ni. Fü Me ayia aje gba ka Leya. Fü ah ato wazi fefe na. Fü Leya ayia abï kpah gara mbarase, jaji komoko. Fü wü di enga Leya akoro ꞌburuve, ꞌburu wü jaji komoko. 18 Leya gü ba “Ngü te ni mere, ta te ni za labï ka-ni, to fü watï ni ne, reke gbü jia Me eyi. Fü Me ayia ato züka ngü fü ni ne, teka ngü la.” Fü ah ayia agü ïrï mbarase ka-ye la Yïsakara, teka ngü la.

19 Fütanga engu dela, fü Leya adu kpah abï gara ye komoko, fü Yakobo. 20 Fü ah amala ngü, gü ba, “Me to züka takpa eyi fü ni. Akpo enatikine, anü kpa engagira nü, watï ni ena angbü egbo nga ïrï ni, angü ni bï bi wü jaji komoko fefe na eyi ꞌburu maꞌdiya dene.” Fü ah ayia agü ïrï mbarase ka-ye la Zebulona, teka ngü la.

21 Fütanga engu la, fü Leya adu kpah abï gara mbarase, tïne jaji würüse. Fü engu agü ïïrï na Dina.

22 Rayele, mü ngbü ta fï eku gba fü Me, teka de ah to ye fü ni. Fü Me ayia afï nga Rayele, aje gba kaka-na la. Fü Me ayia ato wazi fü Rayele. 23-24 Fü Rayele ayia abï ye komoko. Fü ah amala ngü, gü ba, “Ah de züka ngü. Me za lümü gbü jia ni eyi. Ni ena aku gba fü Me, de ah to kpah gara jaji komoko fü ni.” Fü ah ayia agü ïrï mbarase ka-ye la *Yüsefa, teka ngü la.

Dene mani te Yakobo maka mere bi wü nü di esaka Labana

25-26 Fütanga ngü te Rayele bï Yüsefa tete, fü Yakobo ayia afï nga ngü, gü ba, “Tïtïne tima de te ni mere teka wü re nzükpa de füh ye bala, teka wü wara ni de ꞌbasu ne, ah nza eyi. Te di bala, ni le eyi aza ewü, adu de ewü kpa gba ani.” Fü ah ayia amala ngü fü Labana, gü ba, “Wügiri ni deyï, ni yia eyi elügü nga ni, adu agba ani. Ye ce wü wara ni, de wü jaji ka-ni, teka de ni go de ewü agba ani, angü ye wu bü kpo, gü ba, tima, ta te ye to fü ni ne, ni mere nza eyi. Te di bala, lakï tï eyi dene, teka fü ni aza wü wara ni, de wü di ni, ago di agba ani.”

27 Fü Labana alügü ngu fefe, gü ba, “Enga ni, ye mere e ace ni bala de. Tima ka-ye reke fü ni fa sü, angü ngü la, ni gïrï cu agïrï de kuwa, gü ba, Me to wazi fü ni de bane ne, teka ngü ka-ye. 28 Te di bala ne, ah reke fa sü te ye ena angbü la fï bü sene, da emere tima fü ni. De ye mala ngü mene wü e, te ye ngbü ele de ni to fü ye da tima la.”

29-30 Yakobo gü ba, “Ye mala zu ngü! Angü Me to wazi fü ye teka ngü ka-ni fanü. Ye wu kpah bü kpo, gü ba, ni mere tima eyi fü ye reke fa sü. Wü nü ka-ye sibi tïne kpah eyi fa sü, angü ta te ni koro la de ne, wü nü ka-ye sibi bala nda-wü de. Amba tïtïne dene, ni eyi de mere bi wü jaji esaka ni. Te ni ena angbü fï bü emere tima fü ye kükürü bala la, ni ena ato fü wü jaji ka-ni neh ene e ne?”

31 Labana gü ba, “Ah mbi. Te ah bala la, mene e te ye ngbü ele, de ni to fü ye, teka tima la, ah de neh ene?” Yakobo gü ba, “Enga ngü mba ladü, te ni ngbü ele de ye mere fü ni. Te ye mere ngü engu la eyi fü ni la, fü ni adu angbü emere tima, da eceka kpï fütanga wü nü ka-ye, baka e ta te enga gina ne. 32 Ngü te ni ngbü ele de ye mere fü ni ne, ah ba e dene. Te wü nü ka-ye la te ebï wü ye la, de ye di eto gara wü di enga nü ka-ye la fü ni. Te ah di de wü di enga meme la, de ye to mene ewü te ewü ena adi de tere te wü ne. Te ah di de wü kambiliki la, de ye to mene ewü de küte wü ꞌburu bïbïrï bïbïrï ne, teka fü ewü adi ꞌburu nda-ni. Dela ngü de te ni le de ye mere fü ni, teka tima te ni mere fü ye ne. 33 Te ani mere bala la, ah ena adi de züka ngü. Ni tï afiti ye gbü ngü la de, angü te ye koro maka mene wü meme te tere di te wü ma, anga enga kambiliki de küte wü bïbïrï de la, ah le de ye wu, gü ba, ni zi ewü eyi azi.” 34 Labana gü ba, “Ah mbi. Ngü la ngbü ba e te ye mala la.”

35 Fü Labana afï nga gara mani. Fü ah ayia kere de woro, anü kpa te sü te wü nü kaka ngbü ezü e tete ne. Fü ah ayia aye süka wü meme ka-ye, akö ewü de tere te wü ne ꞌburu. Fü ah ayia amere kpah bala teka wü kambiliki, akö ewü de bïbïrï ne kpah ꞌburu. Fü engu akö wü nü de te engu fe ewü la, ato ewü fü wü di ye, wü jaji komoko. 36 Fü ah amala ngü fü ewü, de wüh nü de wü nü la nengete, angü ni le de wü nü la bï küte ewü de wü bu wü ne tïne de. Angü te wüh bï küte wü la sene la, ah ena adi ꞌburu nda Yakobo. Fü wü jaji ka Labana ayia akö wü nü la, anü de ewü teka wü sïkpï bata, teka de süka ewü ngbü nengete. Fü Yakobo angbü nda-ye fï bü eceka kpï fütanga du wü nü la sela.

37 Te Yakobo wu mani de te Labana mere la, fü engu ayia afï nga gara mani, te fa nda Labana la ka. Fü ah ayia anü kpa gbü gü, ade wü yi rü. Fü engu aza wü rü la, asoko ko ewü asidi, ace wü gara, de ah ngbü laꞌbu laꞌbu, teka de wü nü la di eceka. 38 Fü Yakobo ayia akö wü rü la, anü de ewü, ao mari, ede sü te wü meme ka Labana ngbü ekoro enzö ngu tete na, angü wü meme la ngbü elüwa sela. 39 Angü, te wüh ngbü elüwa bala, da eceka tere wü rü la, wüh ena angbü ebï wü ye ka-wü ꞌburu de tere te wü baka e la. 40 Fü Yakobo adu akö wü kambiliki ka-ye, ao ewü mari ede meme ka Labana, te ewü di ꞌburu nde bïbïrï ne, teka wü kambiliki la di ebï wü di enga wü kpah ꞌburu bïbïrï. Fü Yakobo adu amaka mere bi wü meme, de wü kambiliki, teka ngü la. Fü engu akö wü nü ka-ye la, ao kpikpi ye, teka wüh ena angbü endoro de nda Labana.

41 Fü Yakobo angbü emere ngü la kpah fï bü bala. Te Yakobo wu mene wü meme, te ewü zege azege la, fü engu adi eza wü rü de tere te wü la, eo kpa ede ngu la, teka de wü meme la di ewu. 42 Te ah de mene wü meme, te kürü akürü la, ah o wü rü la kpala nda de. Teka ngü la, fü wü di enga meme, te ewü di kpekpeke, de wazi ewü ne, angbü ꞌburu nda Yakobo. Amba mene ewü te wazi ewü di ma ne, ꞌburu nda Labana. 43 Teka ngü la, fü wü nü ka Yakobo azu, afa tïne cu sü. Fü Yakobo akoro tïne kpeke kpara, de mere bi wü e esaka ye. Wü e la, ah de wü kambiliki, wü meme, kpah de wü gara wü e, ba wü kamele, wü dongï, abe kpah te wü labï.

31

Dene ngü teka Yakobo ake Labana

1-2 Fütanga ngü la, fü *Yakobo ayia awu kpo, gü ba, ngü ka-ni du reke gbü jia wügiri ni, Labana ne, baka ta te enga gina ne, nda tïne de. Fü Yakobo adu kpah aje ngü te wü jaji ka Labana ngbü emala, gü ba, “Wü mere bi wü nü, de wü e ꞌburu te di esaka Yakobo ne, ah ꞌburu de wü e ka wö ani. Angü wö ani du ce wü e la esaka Yakobo bala, neh teka ne? Ani wu eyi, gü ba, Yakobo ngbü fï bü efiti wö ani, da ekö wü e kaka la.”

3 Baka te Yakobo ngbü efï nga ngü la bala, fü Me ayia akoro amala ngü fü Yakobo, gbü roto, gü ba “De-mü Yakobo, ma ele de mü yia eyia, tïtïne, mü lügü nga mü, mü du kpa gba wö mü, agbü tö ka wü *Kanana. Ma ena adi ake mü.”

4 Te ngü la mere te-ye bala, fü Yakobo ayia aï wü wara ye de ꞌbasu ne, Rayele ake Leya, de wüh koro kpaka ni, gbü sü te ni ngbü eceka kpï fütanga wü nü ka-ni tete na. 5 Fü ah amala ngü fü wü wara ye la, gü ba, “Ma wu eyi, gü ba, wö yi le ra, ba e ta te enga gina ne, nda tïne de. Te di eyi bala ne, ah ba ngü kpah de, angü Me, te di de *vüngüte ka wü wüba ne, ladü. Engu ngbü ele ta-ngü te ra ne me-ye. 6 Yi wu kpah kpo, gü ba, tima de te ma ngbü emere fü wö yi ne, ma ngbü emere cu de wazi ra ꞌburu. 7 Fü wö yi angbü emere mani de ra, adu angbü emala ngü fere ꞌbasu ꞌbasu bala? Fü ah angbü kpah efüfü ngü ka wü e, de te engu mala nganga, gü ba, ‘Ni ena ato fere ne,’ fï bü afüfü. Ngü ma! Me ka-ye ladü! Amba züka ngü te Me tïrï engu, ah mere siti ngü de ra de. 8 Angü wö yi mala eyi, gü ba dene, ‘Ni ena ato mene wü di enga wü meme de tere wü ne, ꞌburu fere.’ Fü Me ato wazi fü wü meme, fü ewü angbü ebï wü di enga wü kpah ꞌburu de tere te wü. Te wö yi wu bala, fü ah adu afü ngü la, gü ba, ‘Ni ena adi eto fere mene wü di enga meme de küte ewü lambe lambe.’ Baka te engu fü ngü la bala, fü wü meme adu angbü ebï wü di enga wü kpah ꞌburu de küte ewü lambe lambe. 9 Dela si-ngü te Me za mere bi wü meme ka wö yi la, to ewü ꞌburu fere ne.

10 Ta gbü gara biti, gbü lakï te wü meme ngbü elüwa tete, fü ra ayia aroto roto. Fü ra awu wü meme, te ewü ngbü elüwa. Wü moko meme la, wüh ꞌburu ewü de tere te wü. 11 Fü Me amala ngü fere gbü roto la, gü ba, 12 ‘Ma ceka eceka! Wü moko meme ꞌburu, de te ewü ngbü elüwa la, wüh ka-wü ꞌburu de tere te wü. Wü mene la ena azu wü di enga wü kpah ꞌburu de tere te wü. Dela ngü te ni, Me, mere me-ni. Kükürü de, angü ni wu mani de te Labana ngbü emere de ra la eyi.’

13 Gbü roto la, fü Me amala kpah gara ngü fere, gü ba, ‘De-ra Yakobo, ni de Me, ta te ni sere te-ni fere agbü Betele, gbü sü te ma za teme, fü ra afa *cangalï, fü ra adu kpah akïna kïna fü ni, Me, gü ba, “Ma ena adi ecu ngü ni, Me, fï mere badi.” Te di bala, ah le de ma yia eyia, de ma ce gba Labana, fü ra adu agbü sü ka-a, kpa gbü Kanana.’ Me mala ta ngü fere gbü roto la bala.”

Dela ngü ta te Yakobo mala fü wü wara ye, teka wü roto ka-ye la.

14 Fü wü Rayele ake Leya ayia alügü ngü, gü ba, “Ah mbi, dela ka-ye züka ngü. Ani go ka-ani ego agbü Kanana. Teka ne de, angü gara e-nga-kpa kpala, te wö ani ena ato fü ani nda ma. 15 Ani ka-ani gbü jia wö ni tïne eyi ba ganzi kpara la. Ah se ani ka-ye nda eyi asidi, kö jiase ka-ye, züfa nza eyi ꞌburu. 16 Mere bi wü nü, bete wü mene wü e, te Me za esaka wö ani, to fü ye ne, wü e la tïne kpah eyi ꞌburu nda-ani, de wü di enga ani. Te di bala, ani yia eyia, de ani go agbü Kanana, ba e te Me mala fü ye la.”

17-18 De te Yakobo je ngü la bala, fü engu ayia kürrrü, angbü ereke te-ye gbü zi. Fü ah ayia abiti wü e ka-ye ꞌburu, te engu ena ago di agbü Kanana ne. Fü ah adu kpah, abiti wü yiti, de wü kambiliki ka-ye, te engu maka de sela ne, atima ewü ꞌburu kpa engagira nü. Fü ah ao wü wara ye, de wü di ye ꞌburu füh wü kamele, de wüh nü di.

19-20 Wü Yakobo ngbü reke te-wü ꞌburu esalakumu, angü Labana ena atïrï ani. Fü ewü angbü ecï nga sïkpï te Labana ena anü tete agbü gü, awete kala wü kambiliki ka-ye. Te Labana nü sü tete kpala, fü wü Yakobo ayia akpe ka-wü sidi nganga na la. Fü Rayele ayia kpah amere mani, azi faranda ka wö ye, te wüh mï gbü se ne, akpe di mini. Wü Yakobo de wü wara ye fiti ta Labana baka e dela. 21 Fü ewü ayia akolo sü, anü akö ngu de ïrï ye Efürata ne. Fü ewü anü akoro kpa gbü gara sü, te di kpa eze da, to anga Gïlada. Fü ewü ayia ade gugu, angbü sela.

22 Fütanga sïkpï ꞌbasu, fü Labana adu aje nga wü Yakobo, gü ba, “Wüh kpe eyi!” 23 Fü Labana ayia akö wü di enga ni ye, anü afa nga wü Yakobo. Fü ewü afa nga Yakobo baaala, fü ewü anü amaka ewü gbü sïkpï lorozi. 24 Amba Me mala ta ngü fü Labana gbü roto, gbü biti engu de te kpï seke la, gü ba, “Labana deyï, te ye fa nga Yakobo, maka eyi la, ye mere e awü nga ake di de, angü engu de vüngüte ka-ni. Te ye mere engu esiti la, ye ena awu ngü.”

25 Baka te wü Labana nü maka wü Yakobo tete agbü Gïlada, fü ewü anü ade nda-wü gugu kpah mba gbamari ede nda wü Yakobo sela.

26 Te wü Labana maka wü Yakobo tete, fü ah ayia amala ngü fü Yakobo, gü ba, “Ye mere mani de ni bala, neh kü teka ne? Ye kö wü di ni, kpe de ewü bü baka wü kpara, te wüh zoro ewü gbü gü, neh teka ne? Dela ngbürü zu ngü fanü fanü na? 27 Ye ce ta emala nga ye fü ni de, neh teka ne? Wü zi te-wü bü zïrrrï, akpe, anü sü, neh teka ne? Te ni ena awu ta kpo, gü ba, wü yia eyi, ego ago la, de bane ni ena amere mere siti karama, fü wü kpara, teka fü wü ago gbü züka ngü. 28 Ye ceka la, baka te wü yia kpe ka-wü bü bala, ni sü de, gba ngüsü emaguma wü kundu ni, de wü di ni ne. De bala ne töndö ngü ne? 29 Te ni ena aroto ta gbü biti ne de la, de bane ni ena amere ye ta ꞌduwa asiti, teka ngü ka-ye la. Amba Me, te di de *vüngüte ka wö ye ne, koro, mala ngü fü ni, gü ba, ‘Te ni maka ye la, ni mere e awü nga ake ye de.’ 30 Ah mbi! Baka te ye yia ka-ye nda eyi, edu kpa gba wü wö ye, teka gümü ewü ne, anga si-ngü de te ye zi faranda ka-ni tïne tete ne, ah de neh ene ya?”

31 Fü Yakobo ayia alügü ngü fefe na, gü ba, “Ngü te ni ce da emala ngü ni fü ye tete ne, kükürü de, angü ni kpe cürü, gü ba, ye ena aza wü di ye, atïrï ewü de wazi. Dela si-ngü de te ni mala nga ani tete na fü ye de ne. 32 Amba teka faranda ka-ye la, de-ni Yakobo, ni zi faranda ka-ye nda-ni de. Te wüh maka faranda ka-ye la ngbürü eyi esaka biri kpara esüka wü kpara ka-ni sene la, de wüh za kpara la, wüh mörö engu asidi. Te di bala ne, ye gïrï kpï egïrï kpo kpo kpo kpah gbü jia wü kpara ka-ye la, gbü wü gugu ka-ani ne biri biri ꞌburu. Mene e te ye ena amaka, te di de e ka-ye la, de ye za ꞌduwa aza, ye koro di gbü jia wü di enga ni ani, de te ye koro de ewü ne.” Amba Yakobo, mü wu ta, gü ba, Rayele zi faranda la me-ye ne, nda-mü de.

33 Fü Labana ayia akpo angbü egïrï faranda ka-ye ne. Fü ah arï kpa gbü gugu ka Yakobo, agïrï kpï kpala ma. Fü ah adu kpah, arï agïrï kpï gbü gugu ka Leya, de nda wü labï ꞌbasu ne, wü Bïla ake Zerïfa kpah bi ma. Ah maka faranda ka-ye nda kpah de. Fü ah anü kpah agïrï agbü gugu ka Rayele. 34-35 Amba Rayele za ta faranda engu la, wo ka-ye esa gara mere bongo.* Fü ah ayia angbü ka-ye gaa fefeh na, da ecï nga wö ye. Te wö ye na rï kpa gbü nganga na la, fü engu ayia agü mandï fü wö ye ciki da ye. Fü ah amala ngü fü wö ye, gü ba, “Wö ni deyï, maguma ye mere e anzu eküte ni de. Si-ngü te ni yia tikpi, agu mandï fü ye de ne, angü ni ngbü ei ku.” Fü Labana agïrï kpï sela, ayiri ayiri, ah maka faranda ka-ye nda kpah de.

36 Fü maguma Yakobo ayia anzu eküte Labana. Fü ah akpo angbü ewü nga ake di, gü ba, “Angü de bala neh ene ngü ne? Mene *siti ngü de te ni mere fü ye ne, ah mbi mbi de ne ngü ne? Te ye fa nga ani, koro di zalü de kpakine, ba e te ani di tïne wü mürü zi ne? 37 Baka te ye gïrï kpï gbü wü e ka-ani sene ꞌburu ne, ye maka biri e ka-ye eyi gbügbü na? Te ye maka e engu eyi la, de ye za eza, ye koro di, ye o engagira wü di enga ni ye, de wü nda-ni wü kpara sene, teka de wüh ye süka ngü de esüka ani ne kere. 38-39 De-ni Yakobo, ni mere ta tima fü ye, mbü di ambü teka wü re teke biri. Fü wü nü ka-ye ayia ta asibi afa sü ne, ꞌburu teka ngü ka-ni. Wü tima ta te ye to fü ni, teka wü nü ka-ye ne, ni mere eyi ꞌburu mbi. Siti ngü te ni mere gbü tima la, ah de neh ene? Ni mörö ta süka gara wü nü ka-ye, zü eyi? Baka te siti wü nü ngbü ta ezoro süka wü nü ka-ye ne, ni ngbü ta eza nda-ni nü, eo dada na. Te mürü zi koro, zi süka wü nü ka-ye la, fü ni adi kpah eza nda-ni eo dada na. Ni mere ta dela siti ngü? 40 Ni mbü ta ka tima ka-ye la cu fa sü! Ra ngbü ta ecucuru ni, fü zü angbü kpah emere ni gbü biti! Ra gbü jia ni gbü biti kpah ma, teka tima la! 41 Bi wü re ta te ni mere gba ye, baka wü re teke biri ne (20), fï bü gbü wü cïnga bala! Ni mere ta tima fü ye, teka wü wara ni de ꞌbasu la, teka wü re nzükpa de füh ye bala (14). Fütanga ngü la, fü ni adu kpah amere tima fü ye, teka ngü ka wü nü, teka wü re maꞌdiya. Fü ye angbü ta kpah fï bü da efiti ni, enda nganga, da efüfü ri ye fü ni ꞌbasu ꞌbasu. 42 Amba gbü mere bi wü ngü la ꞌburu, Me ngbü ta fï bü ake ni, angü engu de *vüngüte ka-ni, kpah baka wü wö ni, Abarayama ake Yïsaka ne. Te Me ena di ta ake ni de la, de bane ye liki ni eyi gügü, de kpa ni kükürü. Me wu cïnga de te ye to ta eküte ni ne eyi ꞌburu nde. Engu wu züka tima, ta te ni mere fü ye, ne kpah eyi. Dela si-ngü de te Me koro kpaka ye tete esikine gbü biti, gbü roto, amala ngü fü ye kpekpeke ne.”

43 Fü Labana ayia alügü ngü fü Yakobo, gü ba, “Enga ni, ani mere e awü nga de, angü ni ena amere tïne dene neh baye ya? Angü wü jaji würüse ꞌbasu, de esaka ye la ꞌburu wü di ni, abe kpah te wü jaji, de te ewü bï ewü fü ye la, wüh kpah ꞌburu de wü kundu ni ne. Wü nü bete wü gara wü e de esaka ye la, ka-wü kpah ꞌburu wü e ka-ni. Gara ngü te ni ena amere nda ma! Angü wazi ni, te ni ena aza wü e la, adu di kpah ma! 44 Te di bala, ah le de ani mörö kambiliki emörö esüka ani, fü ani azü ake ye, teka areke ngü de ezengba ani ne di. Ani za kpah mere teme de ani rükü, o, de ah gü tamu kïna de esüka ani ne fü wü kpara.”

45 Fü Yakobo ayia ale ngü engu la. Fü ah aza mere ngbürükü teme, arükü, ao, teka de ani di efï nga ngü, de te ani reke esüka ani la tete. 46 Fü ah adu amala ngü fü wü kpara ka-ye, de wüh biti wü teme, wüh fa, wüh o gbü sü biringbö nzüüü. Fü ewü angbü ezü e de wü kpara ka Labana la, ede wü teme bala la. 47 Fü Yakobo ayia agü ïrï mere teme, te wüh rükü la, gü ba, Galede.† Fü Labana ayia agü ïrï wü teme te wüh fa biti la, Yegara-Saduta,‡ 48 gü ba, “Mere bi teme te ani fa ne, ena agü tamu ngü fü wü kpara, gü ba, ani reke ngü ezengba ani eyi.” 49-50 Fü Labana amala gara ngü fü Yakobo, gü ba dene, “Me ladü, te ena adi ewu mene wü ngü de te ye ena angbü emere eta kuru jia ni ne. Te ye ngbü emere wü di ni la esiti, anga te ye nü za kpah gara wü würüse ka-ye la, ye wu, gü ba, Me ladü te ngbü eceka ye de wü ngü la.” Fü ah adu kpah, agü ïrï sü la Mizipa, teka ngü la.

51 Fü Labana adu kpah amala gara ngü fü Yakobo, gü ba, “Dene ngü te ani ena areke ezengba ani enatikine. Angü wü teme te wüh fa ewü dene ne, bete mere teme, te wüh rükü o dene, 52 wüh ena aye zengba tö ka-mü ake nda-ra, fï mere badi. Mü tï aguru sü, anü atï de gü gbü nzö ra, gbü nda-ra sü de. Ma tï kpah aguru sü, anü atï de gü gbü nzö mü, gbü nda-mü sü de. 53 Me ladü, ah ena aceka ngü ka-ani la me-ye. Angü engu de vüngüte ka wü wö nih, wü Abarayama ake Nayora.” Fü Yakobo ayia akïna kïna kpah baka e la, te ïrï Me te di de vüngüte ka wö ye na, Yïsaka ne.

54 Fü Yakobo ayia aza nü, awa amörö fü Me. Fü engu ayia aï wü kpara ka-ye. Fü ewü ayia akoro azü e la de wü kpara ka Labana gbü sü la. Fü ewü ara sela zalü akoro kpurutokokpï.

55 Gügü kpurutokokpï la, fü Labana ayia afaka wü Leya ake Rayele, de wü kundu ye, ayia asü ngüsü emaguma ewü ꞌburu. Fü ah ayia alügü nga ye, adu kpa gba ye.

32

Dene ngü teka Yakobo ake Me

1 Fütanga wü ngü la, fü wü *Yakobo ayia de wü kpara ka-ye, atï te kaje, edu agbü *Kanana. Fütanga bi sïkpï, fü ewü anü akoro agbü tö ka wü Kanana. Fü ewü akoro ede gara ngu kpala. Fü ewü ayia ade gugu ka-wü, angbü sela. Yakobo gü ba, ni ceka kpï bane de, gbangbara! te mere bi wü *malayïka ka Me, te ewü di ka-wü kpah sela. 2 Te Yakobo wu wü malayïka la, fü ah angbü de mere tadu, gü ba, “Me tima wü malayïka ka-ye la, teka ale ta-ngü te ani.” Fü ah ayia agü ïrï sü engu la Manayïma,* teka ngü ka wü malayïka la.

3 Fü wü Yakobo ayia angbü la mba takü gbü Manayïma sela. Fü Yakobo ayia afï nga enga ni ye, Esawu, de tane, ta te sü gü, teka mani, ta te ni mere fefe. Fü engu ayia atima süka wü kpara ka-ye kpa engagira nü, kpaka Esawu, ede da de ïrï ye Seyira, gbü tö ka Edomo ne, 4 gü ba dene, “Te wü nü maka Esawu la, de wü mala fefe, gü ba, ‘Mere kpara deyï, de-ni Yakobo, enga ni ye, ni tima ngü fü ye me-ni. Mere bi wü re te nye sü ne, ni ngbü ta la fï kpa gba loko ani, Labana. 5 Tïtïne ni du koro eyi dene, de mere bi wü kpara, bete wü nü fütanga ni. Ni tima ngü ne fü ye, teka de ye ce wü *siti ngü, ta te ni mere fü ye ne, ꞌburu asidi. Fü ye aza ni ba enga ni ye.’ ”

6 Fü wü kpara ka Yakobo ayia anü amaka Esawu. Fü ewü atï te ngari Yakobo la, amala ꞌburu fefe. Fü ewü adu amala ngü la ꞌburu fü Yakobo, gü ba, “Ani nü maka Esawu eyi. Fü ani amala ngü la ꞌburu fefe. Te engu je ngü la, fü ah ayia angbü ereke te-ye teka akoro kpakine. Engu kpala eyi te kaje enü kpaka ye, de mere bi wü komoko gbü nga ye, baka e kama bala (400).” 7 Te Yakobo je ngü la tete bala, fü mamaguma ayia agürü. Fü ah aza wü kpara de gbü nga ye ne, kpah de wü nü ꞌburu, aye süka ewü ꞌbasu, aza gara ewü, atima kpa engagira nü, aza gara ewü, ao kpa sidi. 8 Ah ngbü efï, gü ba, te Esawu koro teka amörö ani la, de engu mörö gara ewü, de gara ewü la küwa.

9 Fü Yakobo ayia aku gba fü Me, gü ba “Wayi bala Me, mü de *vüngüte ka wü wüba, Abarayama ake Yïsaka. Mü je gba ka-ra. Mere kpara, mü je gba ka-ra, angü mü mala ta cu me-mü, teka de ma ce gba Labana, ma du kpa gbü tö te wüh bï ra gbügbü, kpaka wü mürü ra. Fü mü amala kpah, gü ba, ‘Ni ena angbü fï tundu ake ra,’ ne. 10 Te di bala, Me, ma de siti kpara. Ma tï ta amaka züka ngü, baka te mü mere fere, ato mere bi wü e enatikine fere, ne de. Kükürü de, angü baka ta te ma koro kö Yürüdene ne, e ta te di esaka ra bü duu ngbangba te ma ngbü endoro di. Tïtïne dene, ma ngbü tïne eyi edu de mere bi wü kpara, abe kpah te wü nü, fütanga ra, baka e te ma ye süka ewü eyi de ꞌbasu ne. 11 Ako Me, ma koro engagira mü dene, ayi-ta mü, teka de mü le-ta ngü te ra, de ma küwa esaka enga wüna. Cücürü na ngbü eyi emere ra amere, angü engu ena akoro, amörö a anza, de wü jaji, de wü ni ewü ꞌburu. 12 Wayi, Me, mü tata engu eküte ra atata. Mü fï la nga kïna, ta te mü kïna tüngü ra, gü ba, ‘Ni ena angbü fï ake ra ne, fü ni ato wazi fere, teka de wü kundu ra bï wü ye, sibi asibi baka zu-tö, te ewü tï atanga de,’ ne.” Dela ta gba te Yakobo ku fü Me, kpa gbü Manayïma kpala, teka cürü enga ni ye.

13 Fü Yakobo ayia ara ciki era ngu sela. Fü ah ayia afï nga gara ngü, gü ba, ah le de ni fe mba gara wü nü ka-ni, teka atima ewü engagira nü fü Esawu, baka takpa fefe na. Wü nü ta te engu tima ewü ne, wüh bane. 14 Wü ca meme kama ꞌbasu (200), wü moko meme teke biri, wü ca kambiliki kama ꞌbasu (200), wü moko kambiliki teke biri, 15 wü yï kamele, bete wü di enga wü teke biri de füh ye nzükpa, wü ca yiti teke ꞌbasu, wü moko yiti nzükpa, wü ca dongï teke biri, wü moko dongï nzükpa. 16 Fü Yakobo adu aza wü nü la, aye süka ewü, te nga nguwa wü nü la. Fü ah aza wü labï ka-ye, ao gbü nguwa wü nü la biri biri ꞌburu, atima ewü kpa engagira nü. Fü ah amala ngü fü wü labï la, de wüh di enü biri biri de zengba wü. Wüh mere e anü ꞌburu te sü biringbö de.

17 Fü Yakobo adu amala gara ngü fü mene labï, te tï engagira nü de gina wü nü la, gü ba, “Te Esawu maka ye, fü ah ayi-ta ye, gü ba, ‘Ye neh de kpara ka da? Ye ngbü enü neh kaye? Mürü mere bi wü nü ne, neh da?’ la, 18 de ye lügü ngü fefe na, gü ba dene, ‘Mere kpara deyï, ni de labï ka Yakobo, enga ni ye. Wü mere bi wü nü ne ꞌburu kaka, te engu tima ewü fü ye. Ah to ewü eyi fü ye ba takpa, angü ye de mere enga ni ni. Amba Yakobo engu ladü kpa sidi kpala ekoro.’ ” 19 Fü Yakobo amala ngü la fü wü labï la, te nga wü biri biri kpah ꞌburu bala, gü ba, “Dela ngü te wü ena amala fefe na, te wü maka te-wü la. 20 Wü mala ngü fefe, gü ba, ‘De-ni, Yakobo, labï ka-ye, ni ladü sidi kpala ekoro.’ ” Yakobo to ta mere bi wü züka wü e de bala, teka de sü reke mba eküte Esawu, de engu boro wü siti ngü, ta te ni mere engu di ne. 21 Te Yakobo tima mere bi wü nü la tete bala fü Esawu, fü Yakobo ayia ara ka-ye ciki kpa gbü Manayïma sela.

22 Fü Yakobo ayia gbü biti la, aza wü wara ye de bala ne, bete wü di ye de nzükpa de füh ye biri ne, atima ewü kpa eta ngu.† 23 Fü ah adu kpah aza wü gara e ka-ye ꞌburu, atima kpa eta ngu. 24 Fü Yakobo ace te-ye, angbü nda-ye ciki sela kpikpi ye, ah kö ngu nda de.

Te Yakobo ngbü ta tete kpala, fü gara komoko ayia akoro, atï te Yakobo, akama de gü. Fü ewü akama te-wü, da efüfü te-wü fï bü bala, zalü te kpï kpo ngbü eseke tete. 25 Te komoko la wu tete, gü ba, ni tï agbo Yakobo kötö nda-ni de ne, fü engu ayia amï nzö-ku Yakobo kpööö, afu ka! 26 Fü Yakobo azoro komoko la kpah fï, gö gö gö! Fü komoko la amala ngü fü Yakobo, gü ba, “Ye ce kpa te ni! Kpï seke eyi!” Yakobo gü ba, “Te ye le de ni ce kpa te ye la, de ye sü ngüsü emaguma ni. Ni tï ace kpa te ye de. ꞌDuwa te ye ena asü ngüsü ye emaguma ni feke, fü ni adu ace kpa te ye, fü ye anü.” 27 Komoko la gü ba, “Ïrï ye neh da?” Yakobo gü ba, “Ïrï ni de Yakobo.” 28 Komoko la gü ba, “Ni fü ïrï ye tïne eyi, *Yïsarayele. Kükürü de, angü ye de kpeke kpara, ye mere wü kpara füh kotö ne, fa eyi. Ye mere ni, Me, fa kpah eyi!” 29 Yakobo gü ba, “Mere kpara deyï, ye gü la kpah nda-ye ïrï ye fü ni.” Fü komoko la amala ngü, gü ba, “Ye le aje ïrï ni neh teka ne? Ni tï agü ïrï ni fü ye nda-ni de, angü wü kpara tï aje ïrï ni nda-wü de.” Fü kpara la adu tïne, asü ngüsü emaguma Yakobo. Fü ah ayia anü sü ka-ye. 30 Fü Yakobo adu awu, gü ba, amba kpara te ani kama te-ani ake di ne, ah ka-ye de Me. Fü ah ayia agü ïrï sü la tïne Penuwele, angü ni wu Me eyi de cu jia ni, amba ni kpi nda-ni de. 31 Fü kpï ayia aseke. Fü Yakobo ayia ace Penuwele sela, anü sü. Ah ngbü enü tïne jigbi jigbi, teka nzö-ku ye te fu la.

32 Dela si-ngü gbü gele ka wü di enga Yïsarayele, te ewü le azü nzö-ku de gbü ku nü di de ne, angü komoko la mï ta nzö-ku Yakobo.

33

Dene ngü te Yakobo ake Esawu reke zengba wü di

1 Kpurutokokpï la, fü *Yakobo ayia akö ngu, anü amaka wü wara ye, de wü di ye kpa eta ngu kpala. Fü ewü ale kaje, angbü enü tïne gbü sü biringbö. Fü Yakobo aceka kpï bane de, gbangbara! te wü Esawu, te ewü ngbü ekoro, de mere bi wü komoko fütanga ye, baka e kama bala (400). Te engu wu bala, fü cürü akpo angbü emere engu. Fü ah amala ngü fü wü di ye, de wüh ngbü la de wü ni ewü sela feke. 2 Fü ah adu amala ngü fü wü Bïla ake Zerïfa, de wü di enga wü, de wüh tï nda-wü fütanga ni. De Leya tï nda-ye, de wü di enga ye fütanga ewü. Fü wü Rayele adu atï nda-ye duu sidi ake *Yüsefa. 3 Fü Yakobo atï nda-ye engagira nü, fü ewü anü maka te-wü ake Esawu. Fü Yakobo ayia atï abuka gbüra ye kötö du lorozi, da efüwa te-ye fü Esawu ꞌduwa ba-neh-ene-la.

4 Fü Esawu ayia amü de mere woro, akpe atï te enga ni ye, afaka, akpo angbü eku gba eküküte. Fü Yakobo ayia kpah de gba. 5 Fü Esawu aceka kpï, awu wü würüse, de wü jaji. Fü ah adu ayi-ta Yakobo, gü ba dene, “Mere bi wü kpara, te ewü ngbü efa nga ye, wü würüse de wü jaji ne, wüh de wü da?” Yakobo gü ba, “Mere kpara deyï, dela wü wara ni, bete wü jaji ka-ni, te Me to fü ni.” 6 Fü wü Bïla ake Zerïfa ayia akoro, de wü jaji ka-wü, agü mandï fü Esawu, kpah da efüwa te-wü fefe na. 7 Fü wü Leya akoro kpah de nda-ye wü di enga ye, amere kpah bala. Fü wü Rayele adu akoro nda-ye ake Yüsefa tïne sidi, amere kpah bala.

8 Fü Esawu ayi-ta Yakobo, gü ba dene, “Enga ni ni deyï, ani maka te-ani te kaje de wü kpara, de mere bi wü nü esaka wü. Ngü engu la neh baye?” Fü Yakobo alügü ngü fefe, gü ba, “Ni tima wü nü la kü me-ni fü ye ba takpa, teka de maguma ye gu eküte ni, teka fü ye adu ale ni.” 9 Esawu gü ba, “Enga ni ni deyï, ni tï aza wü nü la de, angü mere bi wü nü kpah ladü esaka ni. Wü nda-ani la ti eyi. Wü nda-ye la ngbü fü ye.” 10 Fü Yakobo adu kpah andaꞌba te-ye fefe, gü ba, “Mere kpara, te ye le ni eyi la, de ye za mba takpa la eza. Baka te ni wu ye enatikine ne, ni ngbü eyi de mere siti tadu emaguma ni, baka e te ni wu Me la. Teka ne de, angü ni wu kpo, gü ba, ye le ni eyi de maguma ye ꞌburu. 11 Te di bala ne, ni ngbü endaꞌba te-ni fü ye, de ye za mba wü nü, de te ni to fü ye la, angü Me le ta-ngü te ni de wü e la me-ye.” Fü Yakobo angbü eso Esawu kpah fï bü bala, zalü fü Esawu ayia ale ngü ka wü nü la.

12 Fü Esawu amala ngü fü enga ni ye, gü ba, “Te ah bala la, de ani nü enü kpa ekötï. Angü ni ena agï nga wü.” 13-14 Fü Yakobo alügü ngü fefe, gü ba, “Mere kpara deyï, ah mbi. Amba ye nü nda-ye enü kpa engagira nü. Ani ena afa nga ye ferrre, angü wazi wü jürü wü jaji, de wü di enga nü ne, tï te ewü ena anü kere kere de. Te di bala, ani ena anü nda-ani ferrre, angü wü nü ena akpi. Ni ena afa nga ye zalü akoro di agba ye, agbü Seyira la.” 15 Esawu gü ba dene, “Te ah bala la, ni ce gara wü komoko ka-ani fü ye, de wü nü de ewü.” Fü Yakobo alügü ngü fefe na, gü ba, “Ye nü enü de wü komoko ka-ye la ꞌburu engagira nü, angü gara e te ena emere ani nda ma. Ani ena afa nga wü.” 16 Fü Esawu ayia ale ngü la. Fü ah ayia anü sü kpah ꞌduwa gbü ra engu la, edu agbü Seyira.

17 Fü Yakobo adu ayia nda-ye, de wü wara ye, de wü jaji ka-ye sidi. Fü ewü anü akoro kpa gbü gara sü kpala, te wüh ngbü eï, gü ba, Sukota. Fü ah ayia ade wü gugu, angbü ka-ye takü gbü sü la.* Fü ewü angbü sela mba cüküꞌdaye. 18-20 Fü ewü ayia ace Sukota, akö Yürüdene kpa eta ngu, anü akoro gbü gara ꞌbaranga de ïrï ye Sekeme, te di gbü tö ka wü *Kanana kpala. Fü ah ayia ao kötï to kpa gbü gü, kpa ede ꞌbaranga la. Fü sü la areke te Yakobo ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ah ayia anü kpaka wü di enga Amüra, wü kpara ka Sekeme, ase sü la esaka ewü de mere bi jiase. Fü Yakobo ayia areke sü sela, teka angbü egbo nga ïrï Mere Me gbügbü na. Fü ah ayia agü ïrï sü la Ele-Loyi-Yïsarayele, baka e te wüh gü ba, Me de *vüngüte ka wü *Yïsarayele.

Dela ngü ta te wü Yakobo yia ce Padanarama, ayia ago angbü ka-wü gbü tö ka-wü, agbü Kanana ne.

34

Dene ngü teka Dina, mbarase ka Yakobo

1 Fü wü *Yakobo ayia angbü gbü Sekeme sela, teka mere bi wü re. Fü wü jaji kaka ayia agegere sela.

Gbü gara sïkpï, fü ye Yakobo, jaji würüse de ïrï ye Dina ne, ayia anü aceka wü bu ye jaji würüse gbü sü la, wü egba Sekeme. 2 Gara enga Sekeme ta la kpala, jaji komoko de ïrï ye kpah Sekeme, te di ta ye miri ka sü de sela, gbü nguwa wü Ivo. Fü Sekeme ayia awu Dina. Fü Dina ayia asu gbü jijia na efa sü. Fü engu ayia atï te Dina, agbene engu, angbü ake di de wazi. 3 Fü gümü Dina adu angbü emere engu tïne ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ah ayia afiti Dina. Fü Dina ago angbü agba ka na kpala, angü ah ale Dina cu fa sü.

4-5 Fü Yakobo ayia aje, gü ba, Sekeme gbene ye ni, Dina ne eyi. Fü engu ayia anga ka-ye tïïï, ah mala ngü ꞌduwa kpo de. Angü engu ngbü ta ecï nga wü di ye, te ewü ngbü ta endoro, eceka kpï fütanga wü kambiliki agbü gü ne.

Fü Sekeme ayia anü kpaka wö ye, te di de miri ka sü la, amala ngü fefe na, gü ba, “Wö ni deyï, jaji würüse de ïrï ye Dina ne su gbü jia ni fa sü. Ni ngbü ele de ye nü kpaka wö ye na, ayi-tata fü ni, teka de ni se engu.” 6 Fü wö ye Sekeme ayia anü akoro kpaka Yakobo, teka ayi-ta Dina fü ye ye. 7 Te wüh ngbü emala ngü engu la tete, fü wü di Yakobo ayia adu akoro amaka ewü. Fü ewü ayia aje, gü ba, angü Sekeme gbene enga ni ani, Dina, eyi. Fü ngü la ayia ake te ewü ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ewü amala ngü, gü ba, “De bala ne töndö ngü ne? Sekeme to lümü gbü nzö ani, de wö ani ꞌburu. Dela eyi siti soko eküte ani, wü di enga *Yïsarayele!”

8 Fü wö ye Sekeme angbü efüwa te-ye fü wü Yakobo fï bü bala, gü ba, “Yakobo deyï, ye ni le ase mbarase ka-ye, Dina ne, wara ye tete na, angü ah ngbü ele engu cu efa sü. Te di bala la, ah le de wü le ngü la ale, 9 angü te ani za te-ani esüka ani de wü la, ah ena adi de züka ngü. Te wü le de ani za egba wü la, ani ena ace kpah egba ani, fü wü kpara gbü nga wü angbü eza. Fü za-te de esüka ani de bala, areke ngü mürü ka-ani ꞌduwa ba-neh-ene-la. 10 Wü ena angbü gbü sü ka-ani, gbü Sekeme sene gbü gu sü. Fü ani ato wü sü de sela kpah ꞌburu fü wü. Fü wü angbü endondoro de wü nü ka-wü gbügbü na, ba e te wü ngbü ele. Fü wü angbü kpah emaka mere bi wü züka wü ngü gbü sü ka-ani ne.” 11 Fü Sekeme ayia amala ngü fü wügiri ye, Yakobo, gü ba, “Ni ngbü ele tangbase ka-wü ne efa sü. Wü le fü ni, de ni za te-ani ake di. Ni ena ato wü e te wü ngbü ele ne nde ꞌburu fü wü. 12 Te wü ngbü ele di kpah bü mere bi jiase la, ngü ma. Ni ena ato ka-wü ato, angü ni ngbü ele Dina efa sü.”

13 Fü ngü la asiti ka-ye ta eküte wü di Yakobo cu afa sü, angü Sekeme to mere lümü eyi eküte enga ni ani. Fü ewü ayia afï nga gara mani, afiti Sekeme di, 14 gü ba, “Ani tï ato enga ni ani fü ye nda-ani de, angü wü tï esa *basa nda-wü de. Te ani le ngü la bala la, ah ena ato mere lümü fü nguwa ani. 15 Amba, te wü le eyi de ani di eza te-ani esüka ani la, de wü komoko gbü nguwa wü ꞌburu di etï esa basa, baka e te di gbü gele ka-ani ne. 16 Te wü le eyi amere ngü la bala la, amba ani tï eyi ato wü egba ani, fü wü adi eza. Fü wü di ani, wü jaji komoko, adi kpah eza egba wü. Te ani mere eyi bala la, fü ani adu angbü tïne de wü gbü mürü. 17 Te wü le de la, ngü ma. Ani ena aza tangbase ka-ani, fü ani anü sü ka-ani.” Amba wüh mala ngü la bala nda-wü de mani.

18 Fü ngü ka-ewü la ayia areke eküte wü Sekeme ake wö ye ꞌduwa ba-neh-ene-la. 19-20 Fü Sekeme ayia kpah ꞌduwa bü kere, amere ngü la, ba e te ewü mala la, teka ne de, angü ah le ta Dina cu fa sü. Fü wü Sekeme ayia anü kpa te sü te wü kpara ngbü ebiti te-wü tete, ayia amala ngü fü wü kpara gbü nguwa wü ꞌburu, de wüh koro, teka aro mö gbü ngü engu la. Fü wü cögbörö wü kpara ka-ewü akoro, anga angbü tïïï, da eje ngü gömö Sekeme. Wüh ngbü eo lümü tete, angü engu ta de mere kpara esüka ewü.

21 Fü Sekeme amala ngü fü wü kpara la, gü ba, “Wü di enga ni ni deyï, wü kpara ne, wüh de züka wü kpara. Ah le de ani le fü ewü, teka de wüh ngbü gbü sü ka-ani sene. Fü ewü angbü kpah endoro de wü nü ka-wü, ba e te ewü ngbü ele. Angü tö ka-ani memere. Ah tï eyi aza ani de ewü ꞌburu. Te ani ena angbü kpah eza te-ani ezengba ani de ewü la, ah ena areke ta kpah afa sü. 22 Enga ngü te ni ena amala fütanga ngü la fü wü, ah dene, te wü kpara la ngbü ele de ani mere, teka fü ani angbü tïne de ewü, ba wü kpara biringbö, gbü mürü ne. Ah de ngü teka fü wü komoko ka-ani ꞌburu adi etï esa *basa. 23 Te di eyi bala ne, ah le de ani mere ngü engu la, kpah baka e te ewü mala la, teka fü wü mere bi wü nü ka-ewü, de wü mere bi wü e ka-ewü la, adu angbü tïne kpah ꞌburu ba nda-ani.” 24 Fü wü kpara ka sü la ayia ꞌburu, ale ngü la. Fü wü komoko gbü sü la ayia ꞌburu, anü atï esa basa gbü ra biringbö.

25-26 Fütanga sïkpï ꞌbasu, o wüh di la fï bü etökö wangü te ka te wü, fü gara wü di Yakobo ꞌbasu de ïrï wü Sïmïyona ake *Levi ayia akö wü dü ka-wü, de wü mere maguruma ka-wü, ayia azi te-wü, anü atï de gü gbü nzö wü kpara la gbü ïrï-to. Fü ewü amörö wü Sekeme ake wö ye, bete wü komoko gbü sü la le ꞌburu. Da ewü te ewü ena amere gü nda ma, angü wüh ꞌburu de ka te wü. Fü ewü aza enga ni wü, Dina, agba wü Sekeme la, adu de engu kpa ekötï.

27 Fü wü gara wü di Yakobo ayia anü kpah kpa gbü ꞌbaranga la, atï te wü e ka wü kpara te ewü mörö ewü la, akö le ꞌburu, teka lümü te Sekeme to gbü nzö enga ni ewü ne. Kpara te ena atïrï kaje, atata ewü nda ma, angü wü komoko gbü sü la kpi nza eyi ꞌburu. 28-29 Fü ewü ayia akö wü nü ka-ewü, ba wü yiti, wü kambiliki bete wü dongï, abe kpah te wü würüse, de wü jaji, de wü e ka-ewü nde ꞌburu, ayia anü sü di.

30 Te Yakobo je ngü la tete, fü ngü la ayia asiti tete ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ah amala ngü fü wü Sïmïyona ake Levi, gü ba dene, “De-wü deyï, wü mere de bane neh ene ngü ne? Wü za mere siti lïya, koro di eyi gbü nzö ani dene. Wü kpara ka *Kanana de wü kpara ka Pereze ena akpü ani tïne ꞌduwa sürü sürü. Wü ceka la eceka! Baka te ani be kpah de ne, te wü kpara ka wü sü la ena adünda te-wü, atï de gü gbü nzö ani la, ani ena amere neh mbi mbi baye?” 31 Wü Sïmïyona ake Levi gü ba, “Wö ani deyï, ye ngbü efï ta de ani mere baye? Ye ceka mere siti lümü te jaji komoko la to gbü nzö enga ni ani ne! Ani ena ace ngü la fefe na ta bü bala, neh baye baye?”

35

Dene ngü te Me mala fü Yakobo,

te engu go koro tete agbü Betele

1 Fütanga ngü la, fü Me ayia agü tamu ye fü *Yakobo agbü Sekeme kpala. Fü ah amala ngü fefe, gü ba, “Yakobo deyï, ma le de mü ce sü ne, fü mü ayia ago angbü agbü Betele, gbü sü ta te ma sere te-ra fü mü, o mü ngbü ekpe esaka enga ni mü, Esawu ne. Te mü koro kpala, ah le de mü reke sü, teka fü mü angbü egbo nga ïrï ra tete na.”

2-3 Te Yakobo je ngü la tete bala, fü engu adu amala ngü la fü wü wara ye, de wü di ye, be kpah te wü kpara gbü nga ye, gü ba, “Ani le eyi ayia ago angbü agbü Betele. Fü ni areke sü teka angbü egbo nga ïrï Mere Me gbügbü na kpala, angü Me de kpara te ngbü ele ta-ngü te ni me-ye, kü gügü, o ni ngbü ta ekpe cürü enga ni ni tete, zalü akoro di dene. Engu ngbü kpah eceka kpï fütanga ni, gbü wü sü te ni ngbü endoro tete ne ꞌburu. Te di bala, ah le de wü kö wü e ka wü faranda, te ewü ngbü emere fü wü me ka wü kundu wü ne, de wü sötö ꞌburu asidi. Te wü mere eyi bala, de wü du wü zürü se wü di enga me la eküte wü ꞌburu asidi. Fü wü adu ato to bongo, areke te-wü, teka anü agbü Betele, angbü egbo nga ïrï Mere Me kpala.”

4 Te wü kpara ka Yakobo je ngü la bala, fü ewü ayia akö wü faranda ka wü di enga me ka-wü la, ato ꞌburu fü Yakobo. Fü ewü agbigbi kpah wü gara wü e ba di, te ewü to gbü güje wü, ato ꞌburu fü Yakobo. Fü Yakobo ayia ajï mere du kpa esa rü agbü Sekeme la, abu ewü, de wü faranda, ꞌburu gbügbü. Fü ah ayia ani nga ewü gö gö gö!

5 Fü wü Yakobo ayia ace Sekeme, akpo angbü enü agbü Betele. Fü Me ato mere cürü guvu wü kpara ka Sekeme, fü ewü ace kaje fü wü Yakobo anü sü ka-wü. Wüh liki nga ewü nda-wü de.

6 Fü wü Yakobo anü, anü akoro kpa gbü Betele,* te di ta kpah gbü tö ka wü *Kanana sela. 7 Fü Yakobo ayia areke sü, teka angbü egbo nga ïrï Me gbügbü sela. Angü dela ta sü te Me gü tamu ye fefe na tete, o engu ngbü ta ekpe esaka enga ni ye ne.

8 Baka te wü Yakobo go ngbü tïne eyi sela, gara würüse de ïrï ye Debora ayia akpi. Ah ta de mürü tima ka Rebeka, ni ye Yakobo. Rebeka koro ta de engu kü gügü agbü Padanarama. Fü ewü ayia ati würüse la esa gara rü gbü Betele sela. Fü ewü agü ïrï rü engu la Alünü-Bakuta, baka te wüh gü ba, “Rü ka cïnga.”

9 Baka te Yakobo yia tete agbü Padanarama, du ngbü gbü Betele ne, fü Me adu kpah agü tamu ye fefe na sela toto, ayia ato wazi fefe na kpah baka engu tane. 10-11 Fü Me amala ngü fefe, gü ba, “Yakobo deyï, ma de Me, te ngbü gbü nzö wü e füh kotö ne ꞌburu. Wüh ngbü ta eï mü Yakobo, amba enatikine wüh ena adi eï mü tïne *Yïsarayele. Ma to wazi eyi fü mü, de mü bï wü ye füh kotö, sibi asibi. De wü kundu mü bi wü jaji sibi kpah asibi, teka de nguwa yi ga koro mere bi nguwa wü kpara, de wü angbe cögbörö miri esüka wü. 12 Tö ta te ma gü ba, ma ena ato fü wü wö mü, wü Abarayama ake Yïsaka ne, ma to kpah eyi fü yi, de wü kundu mü, te wüh ena abï ewü ne.” 13 Te Me mala ngü la nza tete bala, fü engu ayia ꞌduwa, anü sü ka-ye.

14 Fü Yakobo ayia aza mere teme, arükü, ao mbi gbü sü, te Me gü tamu ye tete fefe na la. Fü ah adu kpah aza fï, bete mü, ayia atökö füh teme la, acu ngü Mere Me di.

15 Dela si-ngü te Yakobo gü ta ïrï sü engu la tete, ga, Betele, angü Me gü ta tamu ye fefe na gbü sü la eyi du ꞌbasu.

Dene ngü teka kpi ka Rayele.

16 Fü wü Yakobo ayia ace Betele, angbü enü agbü Beteleme,† o Rayele di ta de bu ye. Baka te ewü di la bü te kaje, enü ne, fü lakï ka Rayele ayia akoro teka ayaka. Fü bu Rayele angbü ekeke ꞌduwa ba-neh-ene-la. 17 Te bu Rayele ngbü fï da emere engu bala ne, fü würüse de te ngbü eyaka wü jaji ne, ayia amala ngü fefe na, gü ba, “Ye mere e akpe cürü de, angü ye ena ayaka ye komoko.” Fü Rayele ayia ayaka ye komoko kpah baka ngü la, fü wawazi akpo angbü enza. 18 Baka te Rayele yia ekpi tete, fü ah ayia agü ïrï mbarase ka-ye la Benoni, te gü ba, “Mere siti kuru.” Amba Yakobo du gü nda-ye, gü ba, Benzamina, te gü ba, “Mbarase te ni o maguma ni tete.” 19 Fü Rayele ayia akpi. Fü ewü ayia ati engu ciki sela, edere kaje te ngbü enü agbü Beteleme ne. 20 Fü Yakobo ayia aza mere siti teme, ao füh mbükü Rayele. Fü teme la ayia angbü fï füh mbükü sela.

21 Fütanga ngü la, fü Yakobo ayia sela, anü akoro agbü gara sü de ïrï ye Migidale-Edere. Fü engu ayia ade gugu, angbü sela.

22 Fütanga ngü la, fü Rübena, te di de gina ye Yakobo ne, ayia anü ara ake Bïla, wara wö ye ne. Fü Yakobo ayia aje ngü la. Fü maguma Yakobo ayia anzu teka ngü la cu afa sü.

Dene ïrï wü di Yakobo

Wü di Yakobo ta te wüh bï ewü agbü Padanarama ne, wüh ta nzükpa de füh ye biri. Fü ewü ayia akoro ꞌburu nzükpa de füh ye ꞌbasu de wü Benzamina. 23 Leya bï ta wü di enga ye ꞌburu maꞌdiya. Gina ye Yakobo ta de Rübena. Fütanganga na tïne wü Sïmïyona ake *Levi, *Yuda, Yïsakara, bete Zebulona. 24 Dene ïrï wü di enga Rayele, wüh ta ngbee ꞌbasu, wü *Yüsefa ake Benzamina. 25 Bïla bï ta nda-ye wü ye kpah ngbee ꞌbasu, wü Dana ake Nafatalï. 26 Zerïfa bï nda-ye wü ye ta kpah ngbee ꞌbasu, wü Gada ake Asera. Dela ꞌburu ïrï wü di Yakobo.

Dene ngü teka kpi ka Yïsaka

27 Fütanga ngü la, fü Yakobo ayia aje ngü, gü ba, wö ni, Yïsaka, gbe tïne eyi fa sü. Fü Yakobo ayia anü akoro kpakaka kpa gbü Mamare, gbü ndama ka Abarayama ta gügü ne. 28-29 Fü Yïsaka ayia akpi. Ah kpi ta gbü gbe ye, o re kaka koro eyi ꞌburu kama biri teke bala (180). Fü wü didi, wü Yakobo ake Esawu, ayia ati engu ciki gbü Mamare sela, gbü gö da ta te wüh ti wü wö ye na, Abarayama, gbügbü na ne.

36

1 Dene si-ngü teka wü di Esawu, de wü kundu ye, te wüh eï ewü, gü ba, wü Edomo ne.

2 Wü wara Esawu ta ꞌburu bata. Ewü de ꞌbasu ne ta de wü egba ganzi kpara, te engu za ewü agbü *Kanana. Ïrï gara ta de Ada,* ïrï gara nda ta Olibama.† 3 Ïrï ebabata wara Esawu ta de Basemata,‡ te wö ye na di ta de Ïsïmayile, afudu ye Esawu ne.

4 Wü wara Esawu la bata mini bï ta ye eyi fefe na. Enga Ada ta de Elifaza. Enga Basemata nda de Rüwele. 5 Wü di enga Olibama nda-wü de Yewusu, Yalama, bete Kora. Dela ta ꞌburu ïrï wü di Esawu, te wüh bï agbü Kanana.

6 Fütanga wü ngü la, fü Esawu ayia akö wü wara ye, de wü di ye, de wü kpara gbü nga ye, abe kpah te wü nü ka-ye, de wü e ka-ye ꞌburu, ayia ace Kanana, anü sü ka-ye kpa gbü gara sü te di nengete ede wü *Yakobo. 7 Kükürü de, angü sü, de ta te ewü ra kötï tete sela ake Yakobo ne, be ta fü ewü, teka wü mere bi wü nü ka-ewü la, nda tïne de. 8 Dela si-ngü ta te Esawu yia ce Kanana tete, ago angbü ka-ye kpa füh wü rüvü, kpa te nga nzö kötï ka Seyira, te wüh ngbü kpah eï, gü ba, Edomo ne.

9 Dene ïrï wü kundu ye Esawu, te engu di de mere kundu ye nguwa wü kpara ka Edomo ne, te ewü go ngbü kpa füh wü rüvü, te nga nzö kötï ka Seyira ne. 10-13 Enga Ada, de ïrï ye ta Elifaza ne, bï wü ye ta ꞌburu ꞌburuve. Ïrï wü jaji la ta de Temana, Omara, Zefo, Gatama, bete Kenaza. Eꞌbaꞌbasu wara Elifaza de ïrï ye Timina ne, bï nda-ye enga ye ngbee biringbö, de ïrï ye Amaleke. Enga Basemata, de ïrï ye Rüwele ne, bï nda-ye wü di ye bala. Ïrï wü jaji la ta de Nata, Zera, Sama bete Mïza. 14 Olibama bï ta nda-ye wü jaji bata. Ïrï wü jaji la ta de Yewusu, Yalama, bete Kora. Olibama ta de ye Ana, ye Zibeyona.

15-16 Dene ïrï wü di Esawu, te ewü du koro cögbörö nga nzö nguwa wü kpara. Gina ye Esawu ta de ïrï ye Elifaza ne, ah ta de wö ye nga nzö nguwa wü kpara lorozi, te ewü ngbü gbü Edomo. Wüh ta de wü Temana, wü Omara, wü Zefo, wü Kenaza, wü Kora, wü Gatama, bete wü Amaleke. Dela ta ꞌburu wü nga nzö nguwa wü kpara de ta te Elifaza bï ewü me-ye. Wüh ngbü ta eï ewü, gü ba, wü Edomo, angü wüh ra ta kötï agbü tö ka Edomo. Elifaza ta de enga Ada, wara Esawu.

17 Rüwele ta nda-ye de wö ye nguwa wü kpara bala. Wü de wü Nata, wü Zera, wü Sama, bete wü Mïza. Dela ta ꞌburu nga nzö nguwa wü kpara ta te Rüwele bï ewü. Rüwele ta de enga Basemata, wara Esawu.

18 Gara wara Esawu, ta de ïrï ye Olibama ne, bï ta nda-ye nguwa wü kpara bata. Wüh ta de wü Yewusu, wü Yalama, bete wü Kora. Dela ta ꞌburu ïrï nguwa wü kpara te Olibama, enga Ana, bï koro di.

19 Dela, ꞌburu ïrï wü kundu ye Esawu, te ewü di de nga nzö nguwa wü kpara, te wüh ngbü eï ewü, gü ba, wü Edomo. Wüh ta ꞌburu wü angbe cögbörö wü miri gbü nzö nguwa wü la.

Dene ïrï wü kundu ye Seyira

20-22 Seyira§ ta de mere kundu ye nguwa wü kpara, ta te ewü ngbü gügü gbü Edomo, o wü Esawu de wü kpara gbü nga ye go koro, o kötï kpala la de ne. Seyira ta de kpara gbü nguwa wü Ori. Ah ta de wü di ye ꞌbajena. Ïrï wü jaji la ta de Lotana, Sübala, Zibeyona, Ana, Disono, Ezere, Disana, abe kpah te tangbase ka-ewü, de ïrï ye Timina. Ye Seyira, de ïrï ye Lotana ne, ta de wü di ye ꞌbasu, wü Ori ake Emana.

23 Ye Seyira, de ïrï ye Sübala ne, ta de wü di ye ꞌburuve. Ïrï wü jaji la ta de Alavana, Manata, Ebala, Sefo bete Onama.

24 Gara ye Seyira, de ïrï ye Zibeyona ne, ta de wü di ye ꞌbasu, wü Aya ake Ana. Ana ta de mbarase te nü maka gara ngu, te di wangü, o engu ngbü ta eceka kpï fütanga wü nü ka wö ye kpa gbü gü.

25 Mene ye Seyira, de ïrï ye Ana ne, bï ta wü jaji ngbee ꞌbasu. Gara de ye komoko, de ïrï ye Disono, bete jaji würüse de ïrï ye Olibama.

26 Mene ye Seyira, de ïrï ye Disono ne, bï ta wü jaji komoko bala, de ïrï wü Emadana, Esebana, Yitarana, bete Kerana.

27 Mene ye Seyira, de ïrï ye Ezere ne, bï ta wü jaji komoko bata, de ïrï wü Bilana, Zavana, bete Akana.

28 Mene ye Seyira, de ïrï ye Disana ne, bï ta wü jaji komoko ngbee ꞌbasu, de ïrï wü Uca ake Arana.

29-30 Dela ꞌburu ïrï wü kundu ye Seyira, te di ta gbü nguwa wü Ori ne. Wü di Seyira ta de lorozi la, wüh ta de wü miri gbü nga nzö nguwa wü, gbü tö ka Seyira sela.

Dene wü miri ka Edomo

31 Dene ïrï wü angbe cögbörö miri, te ewü ngbü zoro sü gbü nzö nguwa wü kpara ka Edomo ta ꞌburu. Wü kpara ka Edomo la o ta nda-wü mere miri kü gügü, o wü kpara ka *Yïsarayele o nda-wü mere miri la de. 32 Gina mere miri ka Edomo ta de Bela, ye Beyora, kpara ka Dinaba. 33 Fü Bela ayia akpi. Fü ewü adu kpah afe gara mere miri, ao dada na. Ïïrï ta de Yobaba, ye Zera, kpara ka Büzara. 34 Fü Yobaba ayia kpah akpi. Fü ewü adu kpah afe gara mere miri, ao dada na, de ïrï ye Üsama, kpara ka Temana. 35 Fü Üsama akoro kpah akpi. Fü ewü adu kpah afe gara mere miri, ao dada na, de ïrï ye Adada, ye Bedada, kpara ka Avïta. Adada sö ta gü ezengba wü de wü nguwa wü kpara ka Mïdïyana, agbü tö ka wü Müwaba. Fü engu ayia afa wü kpara ka Mïdïyana la ka. 36 Fü Adada adu kpah akpi. Fü ewü adu kpah aza gara mere miri, ao dada na, de ïrï ye Samala, kpara ka Masareka. 37 Fü Samala ayia kpah akpi. Fü ewü aza kpah gara mere miri, ao dada na, de ïrï ye Sawüla, kpara ka Robota.* 38 Fü Sawüla ayia kpah akpi. Fü ewü adu kpah aza gara mere miri, ao dada na, de ïrï ye Balanana, ye Akabora. 39 Fü Balanana ayia kpah akpi. Fü ewü adu kpah aza gara mere miri, ao dada na, de ïrï ye Adara, kpara ka Pawu. Ïrï wara Adara ta de Metabele, enga Matarede te ïrï ni ye na di de Mezaba ne. Dela ïrï wü angbe cögbörö wü miri ta te ewü zoro sü gbü Edomo ne.

40 Dene ïrï nguwa wü kpara te Esawu bï ewü. Ah de wü Timina, wü Alava, wü Yetete, 41 wü Olibama, wü Ela, wü Pinona, 42 wü Kenaza, wü Temana, wü Mibizara, 43 wü Magadiyele, de wü Yirama. Dela ꞌburu ïrï nga nzö nguwa wü kpara, te ewü di ta mere nguwa wü kpara gbü Edomo ne. Wüh ꞌburu de wü kpara guvu Esawu, angü engu ta me-ye de gina kpara, gbü nguwa wü kpara ka Edomo. Fü ewü angbü egü ïrï wü sü, te ewü go ngbü gbügbü na ne, te ïrï nguwa ewü la.

37

Dene ngü ka roto ka Yüsefa

1 Wü Yakobo ngbü ta ejiji de wü di ye, gbü tö ka wü *Kanana, kpah baka wü kundu wü tane. 2-3 Ambadu ye Yakobo ta ladü de ïrï ye *Yüsefa, te Yakobo ngbü ele ngü kaka, efa nda wü gara wü di enga ni ye la ꞌburu. Angü ah bï engu tïne gbü gbe ye. Te re ka Yüsefa koro tete baka e nzükpa de füh ye lorozi, fü Yakobo ayia aza züka bongo de züka tere te ye, ato fü Yüsefa.

Wü gara wü di enga eyï Yüsefa, wü di enga Bïla ake Zerïfa, wüh ngbü ta eceka kpï fütanga wü kambiliki ka wö wü. Fü Yüsefa angbü de ewü tïne ba mbarase fütanga ewü. Fü wü di enga ni ye Yüsefa la angbü emere siti ngü. Fü Yüsefa adu angbü emala nga siti ngü ka wü di enga ni ye la ꞌburu fü wö ye.

4 Fü wü di enga ni ye Yüsefa awu, gü ba dene, wö ani le Yüsefa ka-ye fa sü ne. Fü ngü la ayia asiti te ewü afa sü. Fü ewü akpo angbü ekpü Yüsefa ꞌduwa sürü sürü. Wüh le amala züka ngü fefe nda-wü tïne de.

5-7 Ta gbü gara biti biringbö, fü Yüsefa ayia aroto. Fü ah akoro amala nga roto la fü wü di enga ni ye, gü ba dene, “Wü di enga ni ni deyï, ni roto roto gbü biti ne, te ani ngbü ewa ndo. Fü ani adi ezï wü ndo la, da ei ewü baka i-ndo. Fü nda-ni i-ndo ne ayia ae te-ye arü mbiii tikpi. Fü nda-wü i-ndo la akoro ꞌburu, angbü ezuru engagira nda-ni la, baka kpara te ecu ngü mere miri la.” Te wü di enga ni ye na je nga roto kaka-na la bala, fü ngü la ayia asiti te ewü afa sü. 8 Fü ewü akpo emala ngü, gü ba, “Ho! Ye ngbü ele afü te-ye, angbü mere miri gbü nzö ani, fü ani adi nda-ani ꞌburu esa lö ye? Ye ngbü emala te komö ye de bala neh ene ngü ne?” Teka ngü la, fü wü di enga ni ye na adu akpü engu tïne ꞌduwa afa sü, teka ngü te engu mala. Wüh gü ba, “Ah ngbü ecu ngü ye de bala ne, neh teka roto ka-ye la?”

9 Fütanga ngü la, fü Yüsefa adu kpah aroto gara roto. Gbü roto la, fü ah awu wü ra ake fe, bete wü küfara nzükpa de füh ye biri, te ewü yia koro ꞌburu engangagira, angbü ecu ngüngü. 10 Fü ah adu kpah amala nga roto la fü wö ye, de wü di enga ni ye ꞌburu. Te wö ye na je ngü la bala, fü mamaguma ayia asiti eküte Yüsefa, gü ba, “De-ye deyï, dela bala neh ene roto ne? Ye efï nda-ye, gü ba, ni ena ayia cu me-ni, de wü ni ye, de wü di enga ni ye ꞌburu, acu ngü ye fanü fanü?” 11 Fü wü di enga ni ye na ayia ati ngü la fï emaguma wü. Fü wö ye na angbü fï bü da efï ngü la emaguma ye.

Dene ngü te wü di enga ni ye Yüsefa cïnzï engu di

12 Gbü gara ra, fü wü di enga ni ye Yüsefa ayia agbü sü ka-wü, de ïrï ye Eberone ne, aza wü kambiliki ka wö wü, anü di agbü gara sü de ïrï ye Sekeme.

13 Fütanga ngü la, fü Yakobo ayia aï Yüsefa kpaka ye, amala ngü fefe, gü ba dene, “Yüsefa deyï, ni ele atima ye kpaka wü di enga ni ye kpa gbü Sekeme.” Yüsefa gü ba, “Wayi, ni le eyi.” 14 Yakobo gü ba, “Ye nü enü, ye ceka wü di enga ni ye, de ye du, ye mala mene ngü te ngbü emere ewü de kpala, de wü kambiliki ne, fü ni, teka fü ni aje gömö ye.” Fü Yüsefa ayia sela, anü aceka wü di enga ni ye agbü Sekeme.

15 Te engu koro tete agbü Sekeme kpala, ah maka wü di enga ni ye de. Fü ah angbü endondoro da egïrï ewü. Fü gara komoko akoro amaka engu kpala, ayi-tata, gü ba dene, “De-ye deyï, ah mere baye te ye ngbü endoro de bane? Ye ngbü egïrï neh ene?” 16 Yüsefa gü ba dene, “Ni ngbü egïrï wü di enga ni ni. Wüh ngbü de wü kambiliki ka wö ani neh to kaye?” 17 Fü komoko la alügü ngü fefe, gü ba dene, “Ni je ngü te ewü ngbü emala, gü ba, ‘Ani le anü agbü Dotana.’ Ah ba e te ewü nü sü eyi kpala la.” Fü Yüsefa ayia kpah bü ꞌduwa ayia, anü afa nga ewü, amaka agbü Dotana kpala.

18-20 Fü wü di enga ni ye Yüsefa ayia aceka kpï, awu engu nengete te ngbü ekoro. Fü ewü akpo angbü emere e, nzürrrü! da emala, gü ba, “Yi ceka la! Mürü roto la kpah te ekoro de kpala. Te ah koro eyi la, ah le de nih mörö engu amörö, aza kökö na, asö agbü diri du-kpa-ngu. Fü nih adu amala fü wö ye na, gü ba dene, ‘Siti nü zoro engu eyi, züfa ꞌburu.’ Fü nih awu la ngü gbü roto kaka-na la!”

21 Fü Rübena, te di de gina enga ni ewü ne, ayia aje ngü la. Fü ngü la ayia asiti tete afa sü. Fü ah adu afï nga kaje te ni ena aküwa Yüsefa tete na. 22 Fü ah ayia amala ngü fü ewü, gü ba dene, “De-wü deyï, ah tï fü ani amörö engu amörö de, angü engu de enga ni ani. Te ah bala la, ani za bü engu, ani gü agbü diri du-kpa-ngu. Fü engu akpi ka-ye kpala de tete-ye.” Amba Rübena ngbü emala ngü la ka-ye nda de mani, angü fïngangü kaka gü ba, te ani gü engu eyi kpala la, fü ni adu aza engu, alügü kpaka wö ni.

23 Te Yüsefa koro tete kpaka ewü la, fü ewü ayia bü riii, atï tete, azoro engu gö! Fü ewü ayia agbi züka bongo kaka-na, de tere te ye la, asidi. 24 Fü ewü ayia aza engu, anü di, agü agbü diri du-kpa-ngu, te ngu di ta gbügbü na ma.

25 Fü ewü adu angbü ezü kümü ka-wü. Wüh te eceka kpï bane de, gbangbara! te wü Arabï te ewü ngbü ekoro to kpa fügö, agbü Gïlada, de wü e ka-wü, baka wü *rü de züka se wü, de wü gara wü züka wü e ka-wü, te ewü enü di, acïnzï agbü *Ezepeto. Wüh ngbü bï wü e la ta ꞌburu füh wü kamele ka-wü.

26 Fü *Yuda, gara enga ni ye Yüsefa ne, ayia awu wü Arabï la. Fü ah amala ngü fü wü di enga ni ye, gü ba dene, “Te ani mörö enga ni ani ne amörö, fü ani acere nga kökö na eküte wö ani la, ani ena amaka gbügbü na neh ene? 27 Te ah nda bü fïngangü ka-ni la, ah le de ani nü enü, za engu, acïnzï asidi fü wü kpara te ewü ekoro ne. Fü ani aza jiase ka-ani la. Angü engu de enga ni ani. Te ani mörö engu la, ah ena adi esiti.” Fü ewü ale ngü la te nga wü ꞌburu.

28 Te wü Arabï koro tete kpaka ewü sela, fü ewü ayia kere, anü agbeke Yüsefa kpa gbü du la, adu di, ato fü wü Arabï la. Fü wü Arabï la ayia ato mere bi jiase fü ewü, baka teke biri. Fü ewü aza Yüsefa yo! atafa di agbü Ezepeto.

29 Fütanga ngü la, fü Rübena adu anü akoro füh du-kpa-ngu la, aceka kpï bane, yïrï! Yüsefa nda ma! Fü ngü la asiti tete ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ah ayia agbürü bongo te ye, asörö traaa! de mere siti gba. 30 Fü ah ayia alügü nga ye, adu kpaka wü di enga ni ye, ayi-ta ewü, gü ba dene, “Anga mbarase agbü du la nda tïne eyi ma! Ni ena amere baye?” Wü di enga ni ye la le ngü nda-wü de.

31 Fütanga ngü la, fü ewü ayia aza meme, amörö. Fü ewü aza bongo ka Yüsefa, ayili gbü ngüte meme la, 32 aza, adu di, agü tatamu fü wö wü, gü ba, “Wö ani deyï, ani maka bongo ne kötö to kpane de ngüte te ye. Ye ceka la bongo engu mbi mbi mbi. Ah ena adi neh bongo ka da? Ah de bongo ka ye ye de?” 33 Fü Yakobo ayia awu bongo ka Yüsefa teke. Fü ah atï ꞌduwa de gba, gü ba, “Wuuwu! Ye ra, Yüsefa, e-dene bü bongo ka-mü fanü fanü na? Siti nü zoro mü, sösörö mü eyi luru luru, du züfa mü eyi fere dene na? Ma ena amere baye?” 34 Fü ah ayia asösörö bongo te ye ꞌburu ꞌburu. Fü ah adu aza kala bongo ka cïnga, ato te ye. Fü ah aku gba kö ye ye la bala, teka mere bi sïkpï.

35 Fütanga mere bi sïkpï la, fü wü didi, wü jaji komoko de wü jaji würüse, ayia akoro ꞌburu kpakaka na, teka agu mamaguma, de engu ce ngü ka cïnga la tïne asidi. Fü Yakobo alügü ngü fü ewü, gü ba dene, “Ni le ngü ka-wü la de. Ni ena aku gba ye ni la bala, zalü te ni ena akpi, ago agbü tö.” Fü wö ye Yüsefa angbü fï bü eku gba kökö na bala.

36 Baka te wü Arabï la za Yüsefa, nü di agbü Ezepeto, fü ewü anü acïnzï engu fü gara mere kpara ka wü marajümïya kpala de ïrï ye Potifara.

38

Dene ngü ka Yuda ake Tamara

1 Gbü gara sïkpï, fü *Yuda ayia ace wü wö ye de wü di enga ni ye, anü angbü agbü gara sü de ïrï ye Adulama. Fü ah ajï gba ye ta ede gba gara komoko de ïrï ye Ïra. 2 Te Yuda ngbü kpala, fü engu ayia awu gara jaji würüse kpala, egba *Kanana. Fü Yuda ayia ase engu wara ye tete na.* 3 Fü wara ka la ayia abï ye komoko. Fü Yuda agü ïïrï na Ere. 4 Fü wara ka-na adu kpah abï gara ye komoko. Fü ah agü ïïrï na Onana. 5 Fü ewü adu ayia sela, anü angbü agbü gara sü de ïrï ye Keziba. Fü wara ka-na adu abï kpah gara ye komoko. Fü ah agü ïïrï na Sela.

6 Fü Ere ayia aga, akoro mere komoko. Fü Yuda ayia ase züka jaji würüse fefe na, de ïrï ye Tamara. 7 Amba Ere, mü ka-mü ta de siti kpara gbü jia Me fa sü. Fü Me ayia amörö mü asidi, teka *siti ngü ka-mü la.

8 Fü Yuda ayia aï Onana, amala ngü fefe na, gü ba dene, “Ye ni deyï, ye za bende ye ne eza, fü ye abï ye eküküte na, de ah ngbü da enga ni ye te kpi ne.” 9 Te Onana je ngü la, gü ba, “Ye de te ani ena amaka ake bende ni ne, ah ena adi ka-ye ye gina enga ni ni te kpi ne,” fü ngü la ayia asiti tete na afa sü. Teka ngü la, te Onana dünda sü rara ake Tamara, engu le ato ye guvu Tamara nda de. Fü ah angbü etökö ngu ye la kötö. 10 Fü ngü la asiti gbü jia Me ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü Me ayia amörö Onana kpah asidi.

11 Fü mere siti cürü ayia arï te Yuda teka ngü la. Fü Yuda afï nga ngü, gü ba dene, “Ngü ladü gbü nga würüse la, angü wü di ni de ꞌbasu ne kpi eyi ꞌburu esa ngüngü. Tïtïne adu ye ni komoko eyi ngbee biringbö dene. Te ni za würüse la, to kpah fefe na, wara ka tete la, ye ni ne ena akpi ka-ye kpah akpi, ba wü di enga ni ye, te ewü kpi ne.” Angü ah wu, gü ba dene, Me mörö wü di ni me-ye, teka siti ngü ka-ewü, te ewü ngbü emere ne, nda de.

Te di bala, fü Yuda ayia amala ngü fü Tamara gbü mani, gü ba dene, “Ye ni, Sela ne, ah ka-ye nda la mba jaji. Ah tï fü ah aza würüse nda la de. Ye cï la nganga na feke, zalü te engu ena aga, akoro memere. Te di bala, ye du la edu, ye ngbü agba wö ye, baka würüse wökö ka-ani, zalü te ye ni la ena aga tete.” Fü Tamara, fü mü ayia adu angbü agba yi kpaka wö mü.

12 Fütanga wü re la, fü wara Yuda ayia akpi. Fü Yuda aku gbagba na, teke mere bi sïkpï. Fütanga ngü la, fü Yuda ayia amala ngü fü awuba ka-ye, Ïra, gü ba dene, “Ani nü enü agbü Timena, teka awete kala wü kambiliki ka-ani.” Fü ewü ayia areke te-wü teka anü ka-wü kpala.

13 Tamara, mü ka-mü ta gbü lakï la, fï agba wü wö mü ba würüse wökö. Fü mü aje ngü, gü ba dene, “Wügbi ni yia eyi teka anü agbü Timena, awete kala wü kambiliki ka-ye kpala.” 14 Fü Tamara ayia afï nga ngü, gü ba dene, “Wügbi ni fiti ni ka-ye afiti. Ah mala ngü fü ni de mani. Tïtïne yeye na ga koro eyi mere komoko. Ah le ato ni fefe na, wara ka tete fï de. Ah ce ni ka-ye eyi ace. Te di bala ne, ni ena abï ye ake da? Te ah bala, nda-ni mani kpah ladü, te ni ena amere. Ni ena anü, afete engu te kaje. Fü ani amaka ye ake di.”

Fü Tamara ayia ꞌduwa, agbi bongo ka giri eküte ye ne asidi, adu aza züka bongo ka-ye, abu eküte ye, abuka nzö ye de gbüra ye di ꞌburu. Fü ah ayia anü kpa te kaje ka Timena, angbü te di kaje, te enü agbü Enayima. Fü ah angbü efete Yuda kpala.

15 Te Yuda koro tete na, fü ah ayia aceka kpï, awu gara würüse te ngbü te kaje. Fü ah afï, gü ba, würüse la ngbü egïrï wü komoko, angü ah ngbü ewo gbüra ye esa bongo. 16 Te di bala, fü Yuda ayia anü akoro kpaka würüse la, amala ngü fefe, gü ba dene, “De-ye deyï, ni ngbü ele de ani ngbü ake ye.” Yuda, mü wu, gü ba dene, dela Tamara, wara ye ni ne, nda-mü de.

Te Tamara je ngü te Yuda mala fefe na de bala, fü ah ayi-ta Yuda, gü ba dene, “Te di bala, ye ena ato fü ni neh ene?” 17 Yuda gü ba dene, “Te ye le eyi fü ani angbü ake ye la, te ni koro eyi kpa gbü Timena la, ni ena atima enga meme fü ye.” Tamara gü ba, “Züka ngü. Te di bala ne, amba mene e te ye ena ace fü ni, fü ah angbü esaka ni, fü ni awu, gü ba, ye mala ngü la eyi fanü fanü ne, ah de neh ene?” 18 Yuda gü ba, “Te di bala, ye ngbü ele de ni to fü ye neh ene?” Tamara gü ba, “Ye za e gbü kpa ye, ba tüngü, de ye za kpah ku nyarï ka-ye, te ye gü gbü ngürü ye la, de ye to fü ni, bete ngbangba ka-ye la, teka fü ni aza ao kpaka ni sene. Te ye tima enga meme la eyi fü ni fanü fanü la, ni ena alügü wü e ka-ye la.” Fü Yuda aza wü e la, ato fefe na. Fütanga ngü la, fü Tamara ayia anü ake Yuda, fü Yuda awu engu würüse tete na.

19 Fü Tamara ayia alügü nga ye, adu kpa ekötï. Fü ah ayia agbi züka bongo te ye ne, ao, adu aza bongo ka giri, ato alügü eküte ye. Fü ah adu angbü kpah ba würüse wökö. Amba gbü ngü la, Tamara maka bu ka-ye nda-ye eyi.

20 Fü Yuda adu anü akoro agbü Timena. Fü ah aza enga meme la, ayia atima esaka Ïra, de engu du di fü würüse la. Fü ah amala ngü fü Ïra, gü ba dene, “Ye to enga meme fü würüse la, de ah lügü wü e ka-ni, ta te ni ce o kpakaka na ne.” Te Ïra nü koro agbü Enayima kpala, ah maka würüse la nda de. 21 Fü ah ayi-ta wü kpara, gü ba dene, “Würüse de terane, te ngbü eto te-ye fü wü komoko te kaje ne, ah neh kaye?” Wüh gü ba, “Ani wu würüse, te ye mala nganga na la, nda-ani de.” 22 Te Ïra du maka Yuda tete, fü ah amala ngü fefe, gü ba dene, “Ni maka würüse la nda-ni de. Ni yi-ta wü kpara kpala ꞌburu. Wüh gü ba, ‘Ani wu würüse, te ngbü eto te-ye fü wü komoko ne, nda-ani de.’ ” 23 Yuda gü ba, “Ngü ma. Dene ngü ka-ani nda de, angü ni tima meme eyi fefe, ye maka engu nda de. Te di bala, wü e ka-ni la ngbü kpah engbü ꞌburu kpakaka na kpala, angü wü kpara ena amü ani.”

24 Fütanga fe bata, fü Yuda ayia aje ngü, gü ba dene, “Tamara mere siti ngü eyi! Ah eyi de bu ye. Angü ah du fü te-ye eyi baka würüse mürü küla, adi eto te-ye fü wü komoko.” Te Yuda je ngü bala, fü ah ayia atima ngü kpala, gü ba dene, “Te ah eyi bala fanü fanü la, ah le de wüh za Tamara, wüh gü agbü wa, de engu curu, akpi de wü ye la asidi.” 25 Baka te ewü je ngü te Yuda tima la, fü ewü ayia aza Tamara, anü di, de ani gü agbü wa. Fü Tamara ayia amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Kpara te to ye guvu ni ne, wü e kaka-na dene. Wü za la wü e la, wü nü di, agü tatamu na fü wügbi ni, Yuda, de ah ceka la.” Fü ewü ayia ace kpa te Tamara. Fü ewü ayia aza wü e la, anü di kpaka Yuda. 26 Yuda ga, ni ceka kpï bane de, gbo! te wü e ka-ye! Te Yuda wu ngü la, fü ah ayia kürrrü, amala ngü fü ewü, gü ba, “Aꞌa! Tamara mere siti ngü nda de! Ah de-ni, Yuda, ni dürü ngü la eyi me-ni, angü ni le ato Tamara fü ye ni, Sela, de.” Fütanga ngü la, Yuda du ngbü ake Tamara ba würüse tete nda tïne de.

27 Fütanga ngü la, fü lakï ka Tamara ayia atï teka ayaka. Amba wü ye de guvu Tamara ne ka-wü nda wü dadase. 28 Fü gara mbarase ayia ato kpa ye etanü. Fü würüse te ngbü eyaka wü jaji ne, ayia kere, ai diki ku te kpakpa na, gü ba, “Dela eyi gina.” 29 Fü mbarase ayia alügü kpa ye asidi. Fü gara mbarase ayia aluru sü, akoro. Fü würüse la ayia agüka, gü ba dene, “Ah du luru sü, koro fi me-ye neh baye baye?” Fü ewü agü ïrï mbarase la Pereze, baka e te wüh gü ba, “E-luru-sü”. 30 Fütanganga na, fü engu de diki ku te kpa ye ne, adu tïne, amü akoro. Fü ewü agü ïïrï na Zera. Ah ba e te wüh gü ba, “Diki-e”.

Dela ngü ta te mere Yuda ake wara wü di ye, ta te ewü kpi ne. Angü Yuda bï wü Pereze ake Zera eküte Tamara.

39

Dene ngü ta te mere Yüsefa agbü Ezepeto

1 Baka ta te wü di enga ni ye *Yüsefa cïnzï engu fü wü Arabï ne, fü wü Arabï la aza engu anü di agbü *Ezepeto. Fü ewü anü kpah acïnzï engu fü Potifara, te di de mere kpara ka wü marajümïya ka mere miri ka Ezepeto. Fü Potifara ayia aza Yüsefa, adu di agba ye.

2 Fü Yüsefa angbü agba Potifara, kpah baka labï kaka-na. Amba Me ce Yüsefa kpikpi ye nda de. Me ngbü fï bü da ele ta-ngü te Yüsefa, da eto wazi fefe. Teka ngü la, fü tima ka Yüsefa, te engu ngbü emere de kpala ne, angbü enü ka-ye ꞌburu mbi. 3 Te Potifara wu, gü ba, Me ngbü eto wazi gbü tima te Yüsefa ngbü emere ne ꞌburu me-ye, 4 fü ngü ka Yüsefa angbü ereke gbü jia Potifara ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü Potifara afe Yüsefa, ao ba züka kpara ka tima ka-ye, gbü nzö wü gara kpara ka tima ka-ye ekötï la ꞌburu. Fü ah ace ngü ka wü e ka-ye kpah ꞌburu nde esaka Yüsefa. 5 Baka te Potifara o Yüsefa baka mere kpara teka wü ngü ka-ye bala ne, fü Me ato wazi gbü wü e ka Potifara ekötï la ꞌburu, teka ngü ka Yüsefa. 6 Te di bala, Potifara du fï nga ngü teka wü e ka-ye la tïne de, angü ah wu eyi, gü ba, Yüsefa ladü. Fü Potifara angbü tïne de mere tadu, da ezü tïne bü nzïa e.

Yüsefa ka-ye ta de züka jaji komoko, te su asu. Ngü kaka-na reke gbü jia wü kpara fa sü. 7 Fü ngü Yüsefa ayia areke kpah gbü jia wara Potifara. Fü wara Potifara angbü eceka Yüsefa ꞌduwa de gügümü na te ye. Gbü gara ra, fü wara Potifara afiti Yüsefa, gü ba dene, “Yüsefa deyï, ni ngbü ele de ani nü ngbü la mba ake ye.” 8 Amba ngü la tï ta gbü jia Yüsefa nda de. Fü Yüsefa alügü ngü fefe, gü ba dene, “Aꞌa, bala de. Ye ceka la, tïtïne mürü kötï ne fï nga wü ngü de gba ye ne nda tïne de, angü ni ladü sene. Engu ce wü ngü ka-ye eyi ꞌburu esaka ni. 9 Wazi wü e kaka de ekötï ne, tïne ꞌburu esaka ni. Gara e biringbö te engu tïrï te ni nda ma. Nzö de-ye, angü ye de wara ka. Te engu ngbü emere züka ngü fü ni bala la, ah ena areke neh baye, te ni ena amere siti ngü, de bala fü mere kpara ka-ni? Te ni mere ngü la bala, ah ena adi de mere *siti ngü gbü jia Me.” Amba würüse la le ngü te Yüsefa mala la nda de. 10 Gbü wü sïkpï ꞌburu, fü würüse la angbü fï da ekpülü Yüsefa de biri ngü ka-ye la, gü ba, “Yüsefa deyï, ani ngbü ake ye.” Fü ah afiti Yüsefa bala ma. Yüsefa le ngü kaka la nda de. Fü Yüsefa ace ka-ye fï bü kpo da engbü ake di.

11 Gbü gara ra, fü Yüsefa arï angbü ka-ye kpa esambü, da emere tima ka-ye. Gbü sïkpï la, gara wü bu ye, wü kpara ka tima sela ꞌburu ma. Ah ngbü ka-ye bü kpikpi ye. Fü würüse la akoro amaka engu kpikpi ye bala. 12 Te würüse la wu bala, fü ah ayia ꞌduwa, atï eküte Yüsefa, azoro bongo kaka-na gö! gü ba dene, “Ani ngbü engbü ake ye tïtïne sene.” Baka te Yüsefa wu bala, fü ah ayia agbürü te-ye kpüla! amü akoro kpa etanü, ace bongo ka-ye ciki esaka würüse la sela.

13 Te würüse la wu, gü ba dene, Yüsefa kpe eyi kpa etanü, ce bongo ka-ye, o eyi esaka ni ne, fü ah afï nga gara mani ka-ye kere. 14-15 Fü ah ayia aba rere, de mere gba kpa tikpi, aï gara wü mürü tima ka watï ye ꞌburu kpaka ye, amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi ceka la ngü ka enga *Ebere ne! Engu koro sene tïtïne dene, agbene ra, gü ba dene, ‘Ni le awu ra würüse tete.’ Ma le nda-ra de! Fü ra ayia ꞌduwa, aba rere kpa tikpi. Te engu wu bala, fü ah ayia amü akoro kpüla kpa etanü, ace bongo ka-ye, ao de esaka ra ne. Ako! Mbarase la! Watï ra za engu, koro di sene, neh teka ne? Teka ato lümü gbü jia ra?” 16 Fü würüse la ayia aza bongo ka Yüsefa la, ao, gü ba dene, “Te watï ni du koro eyi la, ah ena aceka ngü gbü ngü la me-ye.”

17 Fütanga ngü la, fü mürü kötï adu akoro. Fü wara ka la ayia kpah bü kere, anü amala nga ngü la fefe, gü ba dene, “Watï ni deyï, ye ceka la bü ngü ka labï, enga Ebere ne, ta te ye se engu, de ah mere tima sene ne. Ah koro fütanga ye ne, avi jia ni ꞌduwa ba-neh-ene-la! 18 Fü ni ayia aku gba, da eba rere. Fü cürü arï tete na. Fü ah ayia de woro, amü akoro kpa etanü, ce bongo ka-ye ciki ede ni kötö sela. Bongo engu, ah dene!”

19 Te mürü kötï je ngü la bala gömö wara ye, fü mamaguma ayia asiti. 20 Fü ah ayia anü azoro Yüsefa, ai engu, agü agbü ku, gba mere miri sela. Fü Yüsefa angbü agbü ku kpala. 21 Te di bala, fü Me angbü ele ta-ngü te Yüsefa, angü Me ngbü ele engu de maguma ye ꞌburu. Fü Me angbü engbü ake Yüsefa, da eto wazi fefe na agbü ku kpala. Fü ngü ka Yüsefa ayia areke gbü jia mere kpara ka ku la afa sü. 22 Fü mere kpara la ayia kpah, aza Yüsefa, ao gbü nzö wü kpara ka ku la ꞌburu. Fü Yüsefa angbü eceka kpï fütanga wü tima gbü ku sela tïne ꞌburu me-ye ereke areke. 23 Wü e ka ku ꞌburu, te Yüsefa ngbü eceka kpï fütanga ewü ne, mere kpara ka ku la du fï nga ewü nda tïne de. Angü engu wu eyi, gü ba, Me ladü ake Yüsefa, da eto wazi fefe, gbü wü ngü de te engu ngbü emere ne ꞌburu.

40

Dene ngü te mere te-ye fü Yüsefa agbü ku

1 Ta gbü wü lakï la, wü gara mere kpara ka tima ka mere miri ka wü *Ezepeto ta ladü ꞌbasu. Gara biringbö, tima kaka-na ta teka adi eza ndüꞌba ka miri, anü di fefe na de e-manzö gbü ye. Nda gara nda teka adi eza ambata de züka türü-e, enü di fü miri.

Gbü biri sïkpï, fü wü kpara de ꞌbasu la ayia amere *siti ngü gbü jia miri ka Ezepeto la. 2 Fü ngü la ayia asiti gbü jia miri la ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü mamaguma ayia asiti eküte wü kpara ka-ye la. 3 Fü miri ayia aza ewü, agü agbü ku, kpah gbü sü te wüh gü *Yüsefa gbügbü na ne. 4 Fü mere kpara ka wü marajümïya la ayia amala ngü fü Yüsefa, gü ba dene, “Yüsefa deyï, ye di eceka kpï fütanga wü mere kpara ka miri la.” Fü wü kpara la ara agbü ku kpala bala teka mere bi sïkpï.

5 Gbü gara biti, fü wü kpara ka miri de ꞌbasu la ayia aroto. Si-ngü ta gbü wü roto ka-ewü la ꞌburu kpikpi ye kpikpi ye.

6 Kpurutokokpï la, fü Yüsefa ayia anü kpaka wü kpara la. Fü ah akoro amaka ewü da efï nga ngü ꞌduwa ba-neh-ene-la. 7 Fü Yüsefa ayia amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Ah mere neh baye te wü ngbü bü tïïï, de mere siti fïngangü de bane? E-mere wü neh ene?” 8 Wüh gü ba, “Ani ngbü bala kükürü de, angü ani roto roto gbü biti ne. Ani ngbü efï, gü ba, ngü ladü gbü wü roto la. Amba kpara te ena amala nga si roto la fü ani nda ma.” Yüsefa gü ba, “Te di bala, wü mala nga roto ka-wü la amala fü ni. Ni ena ayi-ta Mere Me, fü engu asere si roto ka-wü la fü ni. Angü Me de kpara te ngbü esere ngü fü wü kpara ꞌburu.”

9 Dela ꞌduwa, fü mene te ngbü eto e-manzö fü miri ne, ayia amala nga nda-ye roto fü Yüsefa, gü ba dene, “Ni roto gbü biti ne, te ni wu mere siti rïrü. 10 Rïrü engu la, yakpakpa na bata. Fü rü la ayia ayi. Ni te eceka de, gbo! te rïrï na te mbe, ngbü ngbaaa bane. 11 Te ni wu e la bala, fü ni awu ndüꞌba ka mere miri ne esaka ni. Fü ni ayia akolo rï-rü la, angbü da efï ngungu na. Fü ni ayia atökö gbü ndüꞌba la, aza, anü di, ato fü mere miri, kpah fï baka tima ka-ni, ta te ni ngbü emere ne. Dela roto ka-ni te ni roto ne, ah bala.”

12 Fü Yüsefa ayia amala si-ngü gbü roto kaka la fefe na, gü ba dene, “De-ye deyï, roto ka-ye la, ngü gbügbü na bane. Yakpa rü de te ya bata la, wüh baka sïkpï bata. 13 Angü fütanga sïkpï bata, miri ena ayia aï ye engagira ye, amala ngbanga ka-ye. Fü ah ace siti ngü ka-ye la ꞌburu. Fü ah adu alügü ye gbü tima ka-ye, ta te ye ngbü emere ne. Fü ye adu kpah adi eto e-manzö fefe na.”

14 Fü Yüsefa adu arü amala gara ngü fü komoko la, gü ba dene, “De-ye deyï, te ye du koro eyi kpa gba mere miri kpala, te ngü la mere te-ye eyi fanü la, ye di efï nga ni. To ye mere e aïrï te ni de. Te ye ena anü amaka miri la, ye mala nga ni fefe, de engu ce kpa te ni, gbü ku sene asidi. 15 Teka ne de, angü wüh gü ni gbü ku sene bü kükürü bala. Ni mere siti ngü nda-ni de. Siti wü kpara zoro ni ka-wü nda-wü me-wü, ta te ni ngbü agbü sü ka-ani to kpa fügö ne. Fü ewü ayia akoro de ni gbü Ezepeto sene, acïnzï ni asidi. Baka te ni ngbü sene, fü ewü ayia aza ni, agü gbü ku bü kükürü dene. Te di bala, si-ngü te ni ngbü di gbü ku sene, ah de neh ene? De ye mala nga ngü la fü mere miri, de ah fï nga ngü teka ni.”

16 Fü mene kpara te ngbü emere ambata fü mere miri, ayia aje ngü de te Yüsefa mala fü kiri ye, gü ba, roto kaka-na la de züka ngü gbü ye ne. Fü ah ayia amala nga nda-ye roto fü Yüsefa, gü ba dene, “Ni roto nda-ni te ni bï wü kuwu bata gbü nzö ni, de ambata gbü ye, 17 kpah de mere bi wü türü-e. Fü ni angbü enü de wü e la fü mere miri. Baka te ni ngbü enü tete, fü mere bi wü lu akoro, adoro wü e de gbü nzö ni la, anza ꞌburu.”

18 Fü Yüsefa ayia amala nga nda-ka roto la, gü ba dene, “De-ye deyï, nda-ye roto la, ngü gbügbü bane. Wü kuwu de bata, te ye bï gbü nzö ye la, ah de wü sïkpï bata. 19 Fütanga sïkpï bata, mere miri ena aï ye engagira ye, amala ngbanga ka-ye. Fü ah amörö ye, agï kö ye te rü etikpi. Fü wü lu akoro angbü edoro kö ye la. Dela ngü gbü roto ka-ye la.”

20 Kpah bala, fütanga sïkpï bata, fü sïkpï ka mere miri, ta te wüh yaka engu gbügbü ayia kpah atï. Fü miri ayia amere karama teka sïkpï la. Fü ah ayia aï wü angbe cögbörö wü kpara ka-ye ꞌburu. Fü ewü ayia akoro gbü karama la. Fü miri ayia atima wü kpara agbü ku, aza wü kpara ka-ye de ꞌbasu ne, akoro di engagira ye, de wü angbe cögbörö kpara ka-ye la. 21 Fü mere miri ayia alügü mene kpara ka-ye, te ngbü eto e-manzö fü ye ne, gbü tima ka-ye, kpah baka e te Yüsefa mala ne. 22 Fü mere miri ayia aza mene kpara ka ambata ne, amörö engu, aza kökö, agï te rü, kpah gegege baka ngü te Yüsefa mala fü ewü la. 23 Amba kpara te to e-manzö fü miri ne, du fï nga Yüsefa nda de. Ah mala ngari Yüsefa fü mere miri kpah de, angü toto ïrï ka-ye teka ngü la eyi.

41

Dene ngü te Yüsefa mala nga roto ka mere miri ka Ezepeto di

1 Fütanga re ꞌbasu, fü mere miri ka *Ezepeto ayia aroto te engu rü ngbü kpa era mere ngu, de ïrï ye Nile ne. 2 Fü ah aceka kpï, awu züka wü yiti lorozi, te ewü ꞌbo gegere ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ewü akoro era ngu la, angbü da ezü e ka-wü. 3 Fü gara wü yiti kpah lorozi, te ewü kürü akürü, jogo jogo bala, ayia akoro kpah, efa nga wü bu wü era ngu sela. 4 Fü ewü de jogo jogo ne, ayia atï te wü züka ewü la, azüfa, anza ꞌburu. Fütanga ngü la, fü mere miri la ayia azükü gbü roto la.

5 Fü mere miri la adu kpah, atï ara. Fü gara roto adu kpah akoro gbü nzönzö. Fü ah aroto nzö-ndo lorozi, ꞌburu eküte lö-ndo biringbö. Fü nzö-ndo la azï jia ye areke afa sü ꞌburu mudu. 6 Fü wü gara lö-ndo lorozi adu kpah akö, ao nzö ye kpah lorozi. Amba mene nzö-ndo lorozi de sidi la, yavü ka-wü ayavü, ce bü caca na. 7 Fü wü ca-ndo la adu atï te züka nzö-ndo la, azüfa ewü, anza ꞌburu.

Dela wü roto ka mere miri te roto. Fü ah ayia azükü gbü roto ka-ye la.

8 Te kpï seke tete na, fü mere miri la adu angbü efï ngü ꞌduwa efa sü. Fü ah ayia aï wü mürü landri de wü mürü talara ꞌburu. Fü ah ayia amala nga wü roto la ꞌburu fü ewü. Fü ah adu ayi-ta ewü, de wüh sere nga si wü roto ka wü yiti, de wü ndo la, fü ni. Fü wü kpara la agïrï si wü roto la ma, wüh maka sisi nda-wü de. Fü ngü ka roto la angbü fï bü esiti fïngangü ka miri la, angü roto la fa wü kpara la eyi ꞌburu.

9 Fü kpara te ngbü eto e-manzö fü miri ne ayia aje ngü la. Fü ngü ka *Yüsefa ayia atï emamaguma, teka ngü ta te wüh gü ewü tete agbü ku ne. Fü ah ayia anü amala ngü fü mere miri, gü ba, “Wayi, mere miri ka-ani, ni de siti kpara. Angü ni mere siti ngü ta eyi fü ye. 10 Mere miri deyï, baka te ye kö ani, ake kpara ka ambata, gü agbü ku ne, 11 roto koro ta gbü nzö ani ꞌbasu mini kpala. Kpara ka ambata, roto nda-ye roto kpah kpikpi ye, nda-ni kpah kpikpi ye. 12 Te ani roto roto la, gara enga *Ebere ta ladü agbü ku kpala, te ti de mürü tima ka mere kpara ka wü marajümïya ka-ye la. Fü enga Ebere la ayia amala nga si wü roto ka-ani la ꞌburu fü ani. 13 Fü wü ngü te ta engu sere fü ani la, ayia amere te-wü fü ani kpah ꞌburu bala. Angü ye za ni, alügü da tima ka-ni, baka ta te enga gina. Fü ye aza kpara ka ambata, agï engu, emörö te rü. Wü ngü la mere te-wü kpah ꞌburu fanü baka ta te enga Ebere la mala fü ani. Dela ta ngü te mere te-ye, te ani roto tete agbü ku kpala.”

14 Te mere miri je ngü la bala, fü ah adu afï nga ngü, gü ba, te enga Ebere sere nga si roto ka kpara ka-ni reke areke bala la, ah tï asere nga si nda-ni roto ne de? Fü ah ayia ꞌduwa, atima wü kpara ka-ye kpa gbü ku la, aï Yüsefa. Fü ewü akpe de woro, anü amaka Yüsefa agbü ku la. Fü ewü aza engu, adürü nzönzö areke areke. Fü ewü aza züka bongo, ato tete, akoro de engu kpaka mere miri ka Ezepeto la.

15 Fü mere miri la ayia amala ngü fü Yüsefa, gü ba dene, “Ni roto gbü biti ne. Gbü fïngangü ka-ni, roto la de ngü gbü ye. Amba gara kpara, de te ena asere si roto la fü ni, nda ma. Fü ewü ayia amala nga ye fü ni, gü ba, ‘Ye tï eyi asere si-ngü gbü roto.’ Fü ni ayia aï ye dene teka ngü la.” 16 Yüsefa gü ba dene, “Wayi bala, miri ka-ni, te Me le eyi la, ah ena asere si roto ka-ye la fü ni, angü ni tï asere si roto la fü ye, de tete-ni, de. Amba ni wu, gü ba, Me tima züka ngü eyi fü ye gbü roto ka-ye la, te ena agu maguma ye.”

17 Fü miri ayia amala nga roto la fü Yüsefa, gü ba dene, “Ni roto bala, te ni rü ngbü era mere ngu Nile ne. 18 Fü wü yiti lorozi, te ewü ꞌbo, gegere agegere ꞌduwa ba-neh-ene-la, fü ewü ayia akoro da ezü e ka-wü füh gümba, era mere ngu la. 19 Ni te edu awu kpala de, fü wü gara ewü, te ewü kürü akürü, kpah lorozi, koro kpah eyi. Ni wu wü yiti, te ewü kürü siti bala, gügü la fï de. 20 Fü siti wü yiti la ayia atï te züka wü bu wü la, azüfa ewü ꞌburu. 21 Te wü siti yiti la züfa wü bu wü la nza tete na, wüh ꞌbo koro memere kpah de. Wüh kürü ka-wü fï bü akürü, jogo jogo te nga wü la. Fütanga ngü la, fü ni ayia azükü.

22 Fü ni adu aroto kpah te biri lö-ndo yaba nzö ye lorozi. Fü ah azï jia ye ꞌburu mudu tete. 23 Fü ni adu kpah awu gara lö-ndo, de nzö ye kpah lorozi. Amba mene nzö-ndo la yavü ayavü, ce bü caca. 24 Fü ca-ndo la ayia azüfa wü züka ndo la ꞌburu, anza ka.

Dela roto te ni roto. Fü ni amala nga roto la fü wü mürü talara ꞌburu. Fü roto la afa ewü ꞌburu. Kpara esüka ewü te ena asere si roto la fü ni nda ma.”

25 Fü Yüsefa ayia amala ngü fü mere miri la, gü ba, “Mere kpara deyï, wü roto de te ye roto ꞌbasu la, si-ngü gbü ewü ka-ye ngbee biringbö. Me wu eyi, gü ba, gara ngü ladü kpa engagira nü, te ni, Me, ena amere. Fü ah akoro amala nga ngü la ꞌburu gbü roto ka-ye la, teka fü ye areke te-ye, angbü nzo. 26 Wü züka yiti de lorozi, de wü züka nzö-ndo la, wüh ka-wü de wü züka wü re lorozi, te ena akpo enatikine. Si-ngü ka-ewü ꞌburu biringbö. 27 Teka siti wü yiti, de siti wü nzö-ndo la, wüh de siti wü re ka kpïrï tala, kpah lorozi, te ena akoro fütanga züka wü re la. 28 Si-ngü gbü ewü kpah ꞌburu biringbö, baka te ni mala fü ye la.

Dela ngü te Me sere fü ye, teka ngü de te Me ena amere kpa engagira nü. 29 Mene wü re de te ewü ena akpo enatikine baka wü re lorozi ne, ah ena adi ꞌburu de züka wü re, te wü kpara ena angbü de mere bi wü zü-e esaka wü afa sü, gbü Ezepeto sene. 30-31 Fütanga ngü la, fü mere siti kpïrï tala ayia atï gbü nzö wü kpara ka Ezepeto sene kpah ꞌburu. Siti tala la ena amere wü kpara kpah de wü re lorozi. Fü wü kpara angbü de mere cïnga. Fü ewü angbü efï nga züka wü e, ta te ewü ngbü emere gbü züka wü re la ma. Wüh fï nganga, maka de, angü zü esaka ewü tïne ma. Fü mere siti cïnga la ayia afü kere wü kpara kerekere gbaa. 32 Ngü de te ye roto roto la tete dü ꞌbasu ne, ah kükürü de, angü Me ngbü emala ngü la kpekpeke, gü ba, ‘Ngü te ni ena amere la, ah tï ayiri nda tïne de.’ ”

Dela ngü te Yüsefa mala fü mere miri ka Ezepeto la, teka roto kaka-na.

33 Fü Yüsefa adu, andaꞌba te-ye, ato fïngangü fü mere miri la, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ah ena areke afa sü, te ye ena areke te-ye mbi mbi mbi, gbü züka wü re de lorozi ne, teka mere kpïrï tala te ena akoro ne. Te di bala, ah le de ye gïrï züka kpara ka-ye, te jijia mba amba, teka fü ye afe engu, ao gbü nzö wü kpara ka-ye ꞌburu. Fü kpara la angbü mere kpara fütanga ye. 34 Ah ena adi bü nzö engu kpikpi ye ne de. Ah le de ye fe kpah wü gara kpara, ao ewü fütanganga na, gbü nzö wü gara kötï ka-ye biri biri ꞌburu, de wüh di ele ta-ngü te mere kpara la. Fü wü kpara la angbü ebiti wü e, eo gbü kafa ka-ye, ace ao bala, teka siti tala te ena akoro. Te ah de lakï ka ndo, anga lakï gara zü koro me-ye la, ah le de kpara ye süka e ka-ye la gbü wü ꞌburuve, de ah za süsüka na biringbö, ah to fü ye. Fü ye aza ao, teka aküwa wü kpara gbü mere kpïrï tala te ena akoro. 35 Ah le de wü kpara di ebiti mere bi wü zü gbü kafa ka-ye bala, gbü wü re de lorozi ne ꞌburu. Fü ewü adi eceka kpï fütanga wü zü la aceka mbi mbi mbi ereke areke. Fü ah angbü kpala, 36 angü mene gara re lorozi, de te ena akoro sidi nga engu la, ah ena adi tïne siti wü re. Te ye mere bala la, wü kpara ena angbü ekoro, adi emaka wü e ꞌburu kpaka ye. Fü ewü aküwa esaka mere kpïrï tala la. Dela ngü te ni fï, gü ba, ah tï atï de ye mere bala.”

Dela ta fïngangü te Yüsefa to fü mere miri ka Ezepeto, teka kpïrï tala te ena atï gbü nzö wü kpara ne.

Dene ngü te mere miri o Yüsefa tete, mere kpara gbü Ezepeto

37 Fütanga ngü te Yüsefa mala fü mere miri la, fü ngü la ayia atï gbü jia miri ꞌduwa kpini. Fü wü angbe cögbörö kpara kaka-na ale kpah ngü la bala. 38 Fü miri adu amala ngü fü wü angbe cögbörö kpara ka-ye la, gü ba dene, “Züka ngü! Wü ceka la komoko la! Engu de kpeke kpara, te Me to wazi fefe na me-ye. Ni ena aza engu, ao kpara te ena adi ebiti wü e la me-ye gbü Ezepeto sene. Angü ani tï amaka kpeke kpara bakaka la nda-ani de.”

39 Fü mere miri la adu amala ngü fü Yüsefa, gü ba dene, “Yüsefa deyï, ni wu eyi, gü ba, ye de kpeke kpara, te ye wu ngü eyi fa sü, angü Me gü tamu ngü, de te ena amere te-ye kpa engagira nü, ne eyi fü ye. 40 Te di bala, ni ele ao ye fütanga ni, teka fü ye angbü gbü nzö wü sü ka-ni ne ꞌburu, de wü kpara ka-ni ngbü ꞌburu esaka ye.”

41-42 Fütanga ngü la, fü mere miri la ayia ꞌduwa, aza tüngü ka miri ka-ye, ato te jikpa Yüsefa. Fü ah amala ngü fefe na, gü ba, “Tïtïne, ni o ye eyi mere kpara gbü sü ka-ni ne ꞌburu.” Fü ah adu kpah aza mere bi züka wü bongo ka-ye, ato fü Yüsefa. Fü ah aza züka mangbaꞌda gbü diki-se, agü gbü ngüngürü na. 43 Fü ah aza arabïya, te wü nü ngbü egbeke, ato kpah fü Yüsefa. Te wü kpara wu Yüsefa da enü de arabïya la, fü ewü angbü ꞌburu da emï koko, de wü karayi, da egbo nga ïrï Yüsefa di.

44 Fü miri la adu amala ngü fü Yüsefa, gü ba dene, “Yüsefa deyï, ni o ye eyi fütanga ni. Kpara gbü Ezepeto sene, te ena amere ngü eta kuru jia ye, ena adi ma. Ni to wazi eyi fü ye, teka amere tima la di ꞌburu. Gara kpara te ena ayi-ta ye, gü ba, ‘Ye mere ngü bala, neh teka ne?’ ne, ah ena adi kpah ma. Te kpara le amere ngü sene la, ah ena ayi-ta ye feke. Dela ngü te ni, mere miri, mala me-ni bala.”

45 Fü mere miri la adu agü ïrï Yüsefa tïne Zafenata-Paneya, te di de ïrï ka wü Ezepeto. Fü ah adu aza gara jaji würüse de ïrï ye Asenata, ato fü Yüsefa, de ah ngbü wara ka tete. Asenata ta de ye gara mere kpara, de ïrï ye Potifera.*

46 Dela ngü ta te mere miri ka Ezepeto fe Yüsefa tete, ao engu gbü nzö wü sü ka-ye ꞌburu, o re ka Yüsefa di ta la bü ngbee teke biri de füh ye nzükpa. Fü Yüsefa angbü endoro te nga nzö wü kötï ka Ezepeto la ꞌburu, da eceka tima ka ndo, te wüh ngbü ebiti gbü wü sü la tïne ꞌburu me-ye.

47-48 Fü wü Yüsefa akpo de tima ka-wü la, angbü da endoro, da ebiti wü zü la, angü wü kpara mere zü ta gbü wü re la ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü wü e arï tïne ꞌduwa ba sirimbi la. Fü e angbü kötö ꞌduwa faaa! Fü wü kpara angbü eto wü e la, fü wü Yüsefa angbü ebiti gbü wü kafa ka mere miri, te wüh jï te nga wü nzö kötï la ꞌburu. Fü wü Yüsefa angbü emere tima la kpini kpini bala, teka wü re lorozi la ꞌburu. 49 Fü wü kafa la asi ꞌburu de wü e gbü wü gbe gbe gbe, dada te wüh ena atanga nda tïne ma.

50-52 Gbü züka wü re lorozi la, fü Yüsefa ayia abï wü jaji komoko ꞌbasu ake wara ye, Asenata ne. Fü Yüsefa agü ïrï gina ye ye la Manase, gü ba, “*Siti ngü ta te wü di enga ni ni mere ni di ne, ni ce eyi fü ewü ꞌburu.” Fü engu adu agü ïrï eꞌbaꞌbasu na la Efürayïma, gü ba, “Me to wazi eyi fü ni. Ni sibi eyi gbü sü, ta te ni maka mere cïnga tete na ne.”

53 Fü mene züka wü re de lorozi la ayia anza. 54-55 Fütanga ngü la, fü mere siti kpïrï tala ayia atï gbü nzö wü kpara, kpah baka ngü ta te Yüsefa mala ne. Fü tala la angbü eyükü sü gbü sü ka wü Ezepeto ꞌduwa ayükü. Fü ah atï kpah gbü nzö wü kpara te nga wü gara sü füh kotö la nde ꞌburu. Fü wü kpara ka Ezepeto aci ꞌburu de gba. Fü ewü akpo angbü enü kpaka miri, angbü eku gba fefe na teka e-mazü. Angü e-mazü ka-ye duu gbü kafa ka mere miri ka Ezepeto la. Fü miri la angbü etima ewü kpaka Yüsefa, gü ba, “Wü nü, wü se e esaka Yüsefa la, teka fü wü aküwa.” 56 Te Yüsefa wu bala, fü ah ayia aü mö wü kafa, akpo da ecïnzï wü e la fü wü kpara. 57 Fü gara wü kpara agbü wü gara sü angbü kpah ekoro da ese wü e kpaka Yüsefa gbü Ezepeto sela, angü tala tï ta te nga wü sü füh kotö ne ꞌburu.

42

Dene ngü ka wü Yüsefa de wü di enga ni ye

agbü Ezepeto

1 Ta gbü wü re ka mere kpïrï tala la, wü *Yakobo, wö ye *Yüsefa, ngbü ka-wü ta fï agbü tö ka wü *Kanana kpala. Baka te mere kpïrï tala la tï tete, fü tala la azoro sü, akoro agbü tö ka Kanana kpah ꞌburu. Fü tala la angbü emere wü Yakobo agbü Kanana kpala ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü Yakobo ayia aje ngü, gü ba, “Ndo ladü agbü *Ezepeto.” Fü ah ayia amala ngü fü wü di ye, gü ba dene, “Wü di ni deyï, ah mere neh baye, te wü ngbü bü eceka kpï, da ekpi tala de bane ne? 2 Wü yia eyia, wü nü agbü Ezepeto, wü se mba ndo, adu di, fü ani ezü ka tala te ani ke. Angü ni je eyi, gü ba, ndo ladü agbü Ezepeto kpala.”

3 Fü wü didi ayia ale ngü la. Fü ewü ayia baka wü kpara nzükpa, anü agbü Ezepeto, teka ase ndo. 4 Amba Yakobo le de Benzamina, te di de zu enga ni ye Yüsefa ne, mere e anü gbü nga wü di enga ni ye la nda de, angü gara siti ngü ena amere engu te kaje. 5 Fü wü di Yakobo la anü amaka te-wü de wü gara wü bu wü, te ewü ngbü kpah enü ase nda-wü jia ndo agbü Ezepeto la. Angü mere tala la tï gbü tö ka Kanana kpah ꞌburu.

6 Amba Yüsefa, mü ka-mü ta mere kpara fütanga mere miri ka Ezepeto la. Mü kpah me-mü de kpara te ngbü ecïnzï wü ndo la. Wü kpara ꞌburu, te ewü ngbü enü ese ndo ne, ngbü ekoro kpaka Yüsefa feke. Te di bala, fü wü di enga ni ye na ayia akoro kpah kpakaka na, teka ase ndo ka-wü. Fü ewü ayia abu nzökuta wü engagira Yüsefa, angbü ecu ngüngü. Amba wüh wu ta, gü ba, Yüsefa de enga ni ani, ne nda-wü de.

7-9 Fü Yüsefa ayia awu wü di enga ni ye teke. Fü ah angbü eceka ewü, te ewü ngbü ebuka gbüra wü, da ecu ngü ye ne. Fü ah afï nga roto ka-ye, ta te engu roto ne, amaka. Fü ah ayia amere mani, afü te-ye fü ewü baka ganzi kpara, da emala ngü fü ewü gbü mö ka wü Ezepeto. Fü gara kpara angbü efü ngü la, gbü mö ka wü *Ebere. Fü Yüsefa angbü emala ngü fü ewü ꞌduwa kuwa kuwa bala, gü ba dene, “Yi koro neh kaye?”

Fü ewü alügü ngü, gü ba dene, “Ani koro ka-ani agbü Kanana, agïrï mba enga ndo, ase.” Yüsefa gü ba dene, “Yi ngbü esu ka-yi wu! Yi de wü mürü mani! Yi koro sene de mani, awu tö ka-a ne, teka adu amala nganga na fü wü vügü!”

10 Wüh gü ba dene, “Mere kpara, ah bala de. Ani koro ka-ani bü nzö teka ase ndo. Ani de wü mürü mani nda-ani de. 11 Ani ka-ani ꞌburu de wü di kpara biringbö. Ani de züka wü kpara. Fanü fanü, ani su wu de.”

12 Yüsefa gü ba dene, “Wü ngbü esu ka-wü dela wu! Wü ka-wü nda-wü wü mürü mani fanü! Wü ena adu amala nga tö ka-ani ne fü wü vügü ka-ani!”

13 Wüh gü ba dene, “Mere kpara deyï, ani endaꞌba te-ani fü ye. Ani su wu nda-ani de. Ani ka-ani ꞌburu de wü di kpara biringbö. Wö ani bï ani ta baka wü kpara nzükpa de füh ye ꞌbasu. Fü gara enga ni ani biringbö ayia adürü. Ambadu ka-ani ladü kpa ekötï, kpaka wö ani, agbü Kanana kpala.”

14 Yüsefa gü ba dene, “Wü ngbü fï bü esu wu, neh teka ne? Ni wu eyi, gü ba, wü de wü mürü mani! 15-16 Te ah bala, ni ele awu ngü ka-wü la mbi mbi mbi. Ni ena aza wü, agü ꞌburu agbü ku. Fü ni awu la ngü ka-wü la. Angü wü mala eyi fü ni, gü ba dene, ‘Gara enga ni ani kpah ladü kpaka wö ani kpala.’ Te di bala, ni ele awu enga ni wü la cu de jia ni feke. Gara süka wü biringbö nü za engu, koro di fü ni. Te ah koro de engu eyi la, fü ni awu, gü ba, wü mala eyi zu ngü fanü fanü. Fü ni ace kpa te wü. Te ah du koro de la, amba wü ka-wü de wü mürü mani.” Fü Yüsefa akïna lö mere miri ka wü Ezepeto la, gü ba, “Te yi koro de engu de la, yi du agbü Kanana kpah de. Yi ena angbü gbü ku sene, zalü te ma ena awu enga ni yi la cu de jia ra.” 17 Fü Yüsefa ayia aza ewü, agü agbü ku. Fü ewü ara kpala sïkpï bata.

18 Fütanga sïkpï bata la, fü Yüsefa atima kpara de wüh za ewü, koro de ewü engagira ni. Fü ah arü amala ngü fü ewü, gü ba dene, “De-wü deyï, ni ele aküwa wü, angü ni ka-ni de kpara ka Me. Te di bala, ni ele ngü biringbö de wü mere, fü ni ace kpa ni te wü. 19 Ni le de gara süka wü biringbö ngbü ciki gbü ku sene. Fü gara wü la ayia ago de ndo fü wü kpara ka-wü de kpa ekötï la, de wüh zü ka tala. 20 Te wü du koro eyi kpa ekötï la, de wü za enga ni wü engu la, du di fü ni kpakine. Te ni wu mbarase la eyi cu de jia ni la, ni ena awu, gü ba, ngü ka-wü eyi fanü, fü ni ace kpa te wü.” Te wüh je ngü la, fü ewü ayia ꞌburu ale ngü la.

21 Fütanga ngü la, fü ewü akpo da ero mö esüka wü sela, gü ba dene, “Yi ceka la! Mere kuru koro kpah eyi eküte nih dene! Maguma Me siti eyi eküte nih, teka mere *siti ngü, ta te nih mere eküte Yüsefa ne. Angü ah ku gba ta te-ye eyi fü nih ma, nih le ngü tete na de. Nih wu cïcïnga na kpah de. Dela eyi mere siti dürü ngü ka-nih, te nih mere.” 22 Fü Rübena ayia amala ngü fü wü di enga ni ye la, gü ba dene, “Ni mala ta fü wü eyi, gü ba dene, ‘Ani mere e amere siti ngü fü mbarase la de.’ Wü le aje ngü, de ta te ni mala fü wü ne, ꞌburu ꞌdö de. Enatikine ani maka mere siti kuru eyi gbü ngü la.”

23 Yüsefa, mü ngbü eje ngü, de te wü di enga ni mü ngbü emala esüka wü, la nde ꞌburu. Amba wüh wu bala nda-wü de, angü Yüsefa ngbü emala ngü fü ewü ꞌburu gbü ganzi mö. Fü gara kpara angbü efü ngü la fü ewü. 24 Te Yüsefa je ngü de te ewü ngbü emala la, fü zikiꞌdi gba ayia amo engu. Fü ah ayia afü kpa ekere e, angbü eku gba kpala, angü wüh ena awu ngura gbü jia ni wu. Fü ah aku gba kpala baaala, ayia atüka te-ye, adu kpaka wü di enga ni ye. Fü ah adu aza gara süka ewü de ïrï ye Sïmïyona ne, ai engu gbü jia ewü sela, agü agbü ku. Fü ah ace kpa te wü bu ye na.

Dene ngü teka dudu ka wü di enga ni ye Yüsefa agbü Kanana

25 Fütanga ngü la, fü Yüsefa ayia amala ngü fü wü mürü tima ka-ye, gü ba dene, “Wü nü enü, wü cö ndo gbü wü kombo ka wü kpara ne, de wü to kpah gara e-mazü fü ewü teka kaje.” Amba Yüsefa le aza jiase esaka wü di enga ni ye la nda de. Fü ah afï nga mani, amala fü wü kpara ka-ye la, gü ba, “Wü kpara ka-ni deyï, te wü za jiase ka wü kpara la eyi la, de wü za jiase la, lügü fü ewü zïrrrï, gbü mani, gbü kombo, gbü jia ndo ka-ewü la.” Fü wü kpara ka Yüsefa la adu amere kpah bala.

26 Fü wü di enga ni ye Yüsefa ayia abï jia ndo ka-wü gbü wü kombo la, ao füh wü dongï ka-wü, angbü ego di kpa ekötï.

27 Te wüh ngbü ego tete na, fü sü atï te ewü te kaje. Fü gara süka ewü ayia afuru mö kombo ka-ye, teka acö jia ndo, ato fü dongï ka-ye. Ah ga, ni ceka kpï de, gbo! te jiase ka-ye gbü jia ndo la. 28 Fü ah adu amala ngü fü wü di enga ni ye, gü ba dene, “Wü di enga ni ni deyï, wü ceka la! Nda-ni jiase, de te ni se ndo di ne, ka-ye ladü dene!” Fü ewü aci ꞌburu angbü eyï ayï ka cürü. Maguma ewü tïne kpo ma. Fü ewü agü ba dene, “Ata! Me mere fü ani de bane neh ene ngü ne?”

29 Fü ewü ayia ago akoro kpa ekötï, kpaka wö wü, agbü *Kanana. Fü ewü ayia amala nga ngü la ꞌburu fü wö wü, gü ba dene, 30 “Wö ani deyï, ngü mere ani agbü Ezepeto kpala fa sü. Komoko de kpala, te di de mere kpara ka wü Ezepeto, te ngbü ecïnzï ndo ne, ngbü emala ngü fü ani ꞌduwa kuwa kuwa bala. Ah gü ba, ‘Ani de siti wü kpara. Ani koro gbü mani, awu sü ka-ani.’ 31 Ani gü ba, ‘Ah bala de. Ani de mürü mani nda-ani de. Ani de züka wü kpara, te ani yia cu agba wö ani. 32 Ani ꞌburu wü di kpara biringbö, angü wüh bï ani ꞌburu nzükpa de füh ye ꞌbasu. Fü gara enga ni ani ayia adürü. Amba gara na ladü kpa ekötï akine.’ 33 Mere kpara la gü ba dene, ‘Ni ele awu ngü te ani mala ne cu de jia ni. Te ah bala la, ni ele fü Sïmïyona angbü ciki kpala, de du ani ne lügü nga wü, du de jia ndo fü wü kpara ka-ani kpa ekötï, teka tala.’ 34 Ah gü ba dene, ‘Te ani du koro eyi kpa ekötï kpakine la, de ani za enga ni ani, Benzamina ne, du koro di, teka fü ni awu engu cu de jia ni. Te ni wu engu eyi la, fü ni ale, gü ba, ngü ka-ani, ka-ye fanü. Fü ni adu ace kpa te Sïmïyona, teka fü ani adu tïne, angbü ese wü e-mazü ka-ani ba e te ani ngbü ele.’ Dela ngü de te mere kpara ka wü Ezepeto la mala fü ani kpala. Fü ani ayia alügü nga ani, adu akoro dene.” Dela ngü te wü di enga ni ye Yüsefa mala fü wö wü.

35 Baka te ewü kpo ngbü eü wü kombo ka-wü, teka afü jia ndo la gbü wü gara e ne, wüh te eceka de, gbo! te jiase ka-ewü, ta te ewü se ndo di ne, ka-wü ꞌburu ladü te nga wü biri biri ꞌburu. Te wüh wu jiase la, fü ewü angbü de mere cürü te wü, de wü wö wü ꞌburu.

36 Fü wö ewü, Yakobo, ayia amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi ceka la bü mere siti cïnga de eküte ra ne! Yüsefa dürü kpah eyi! Sïmïyona dürü kpah eyi! Yi yia kpah eza Benzamina esaka ra asidi! Ma ena amere ngü ra tïne neh fe? Yi ena aza engu, adu di kpala, amere de engu neh ene? Ööö! Wüh le amörö wü di ra ne anza fere le ꞌburu?”

37 Fü Rübena ayia amala ngü fü wö ye, gü ba dene, “Wö ni deyï, ah bala de. Ye to Benzamina esaka ni, de ni ceka kpï fütanganga na me-ni. Ye fï nga ngü de. Angü engu tï akpi de. Ni ena adu de engu, akoro di kpaka ye akine. Te ni du koro de engu de la, de ye za wü di ni de ꞌbasu ne, ye mörö ewü asidi dada na.” 38 Yakobo gü ba dene, “Aꞌa! Ni le bala de! Ye ni Benzamina nü de! Angü ni ewü bï ewü ngbee ꞌbasu ake Yüsefa. Yüsefa kpi kpah eyi. Dudu esaka ni ngbee biringbö dene. Te siti ngü mere engu esaka wü kpa te kaje la, ni ena amere dela tïne neh baye? Engu dela, ni ena akpi tïne ka mere cïnga de? Ye ni, Benzamina, tï anü de wü kpala de! Ni mala eyi dela!”

43

Dene ngü ka Yüsefa ake Benzamina

1-2 Fütanga ngü la, fü wü *Yakobo ayia angbü ezü ndo, ta te wüh koro di agbü *Ezepeto ne, anza. Amba mere kpïrï tala la ka-ye fï ladü. Fü Yakobo ayia amala ngü fü wü di ye, gü ba dene, “Wü di ni deyï, wü du la kpah edu agbü Ezepeto, teka ase gara jia ndo, adu di fü ani.”

3 Fü *Yuda ayia amala ngü fü wö ye, gü ba dene, “Ani ena amere neh baye? Angü mere kpara de ka wü Ezepeto la mala ta ngü fü ani eyi kpekpeke, gü ba dene, ‘Te ani le adu kpaka ni kpala la, ah le de ani za enga ni ani, Benzamina, du di kpo. Te engu ma la, de ani mere e adu akoro kpala tïne de.’ 4 Te di bala la, te ye le eyi de ani du kpah, ase gara ndo kpala la, ah le de ani nü tïne de wü Benzamina. 5 Te ye le de la, ani tï te ani ena anü kpala kpikpi ani nda-ani kpah de, angü komoko la mala ta ngü fü ani eyi ꞌduwa kpekpeke, gü ba dene, ‘Te ani du kpala kpikpi ani la, ah ena adi esiti.’ ”

6 Yakobo gü ba dene, “Anga yi mala nga enga ni yi fefe na, neh teka ne? Te engu di ka-ye ta kpa ekötï akine ne. Dela siti ngü! Yi to mere cïnga te ra bala, neh teka ne?” 7 Wüh gü ba dene, “Wö ani deyï, komoko la ngbü ta eyi-ta ani ꞌduwa kpini kpini, teka wü ngü de kpa gba ani kpakine ne ꞌburu, gü ba dene, ‘Wö ani ladü de jia ye? Anga gara enga ni ani kpah ladü?’ Te mere kpara yi-ta ngü bala la, de ani nga tïne bü anga? Ani wu ta neh kpo, gü ba, engu ena ayi-ta ani teka Benzamina, de ani du koro de engu? Ani wu bala de. Dela si-ngü te ani mala nganga na tete na ne.”

8 Fü Yuda ayia amala ngü fü wö ye, agü ba dene, “Wö ani deyï, ye ce kaje fü Benzamina, de ani nü de ewü, ase ndo, angü ani ena akpi anza de wü jaji ka tala. 9 Ni ena adi eceka kpï fütanga Benzamina me-ni, zalü te ani ena adu akoro de ewü kpaka ye akine. Te ni du koro de engu de la, de lïya engu la ngbü tïne gbü nzö ni fï mere badi. 10 Te di bala, ah le de ani nü ꞌduwa anü enatikine, angü ani du ra eyi fa sü dene. Te ye ena angbü ta etïrï engu de la, de ani nda nga ani agbü Ezepeto dene eyi du ꞌbasu.”

11 Yakobo gü ba dene, “Te ah bala la, ah le de wü mere wü ngü bane. Wü za wü züka wü e, te di kpa gbü sü de sene ne, ba *se-mü, bete züka wü rï-rü, de wü gara rü ka wuru de se ye, bete kölökö ka wü. Dela wü e te ewü ena aza, anü di, ato fü mere kpara la, baka takpa ka-wü fefe na. 12 Wü za kpah mere bi jiase, teka ase ndo di. Fü wü aza kpah gara jiase, da engu ta te wüh lügü gbü kombo ka-wü ne. E-wu neh da, wü kpara la mere ngü la gbü ïrï-to. 13 Kpah bala, ah le de wü za enga ni wü, Benzamina, eza gbü nga wü. De wü yia ꞌduwa enatikine, anü agbü Ezepeto, kpaka komoko la. 14 Mere Me di de wü, de gbüra wü reke gbü jia komoko la areke, de mamaguma gu eküte wü agu. Fü ah alügü enga ni wü, de te engu zoro, tïrï o de kpala ne. Kpah bala, Me gu mamaguma, de engu mere e ato kpa ye te Benzamina kpah de. Wü nü enü, Me ladü. Te wü kpara le amörö Benzamina la, wüh mörö emörö.”

15 Fü wü di Yakobo ayia ꞌduwa kere, aza wü takpa la, areke ꞌburu, aza kpah jiase, ta te wüh lügü fü ewü gbü kombo ne, bete gara jiase, te ewü ena ase ndo di. Fü ewü ayia tïne de wü Benzamina, anü agbü Ezepeto.

Te wüh koro kpala, fü ewü anü kürrrü, asere te-wü kpaka *Yüsefa. 16 Te Yüsefa wu Benzamina esüka wü di enga ni ye la, fü ah ayia amala ngü fü mere mürü tima ka-ye la, gü ba dene, “Ye wu eyi, wü komoko ne, wüh de wü ngba ka-ani. Ye za ewü, ye du de ewü kpa ekötï. De ye nü, ye za mere siti yiti, ye wa, de wüh mere fü ani. Angü ani ena azü e ka tü-ra enatikine de ewü.” Amba wü di enga ni ye Yüsefa wu engu nda-wü la fï de. Ah gbü jia ewü ka-ye ba ganzi kpara la. 17 Fü mürü tima ka Yüsefa la ayia aza ewü, anü de ewü kpa gba Yüsefa, kpah baka ngü te engu mala fefe na la.

18 Te wüh koro te möngïtï ꞌbaranga ka Yüsefa, fü mere cürü akpo arï te wü, angü wüh ngbü efï, gü ba dene, “Wüh ngbü efiti ani, arï de ani kpala, teka azoro ani gbü ïrï-to, akö wü nü ka-ani ꞌburu, adu afü ani, ao labï ka-wü tete. Ani wu de, anga maguma ewü ngbü esiti te ani ne, teka jiase ka-ewü, ta te ewü lügü fü ani gbü jia ndo ne?” 19 Fü ewü ayia ace te-wü, arü ka-wü ciki emöngïtï ꞌbaranga la, gü ba, te ani rï kpala la, wüh ena azoro ani.

Fü ewü amala ngü fü komoko ka Yüsefa la, gü ba dene, 20 “Mere kpara, mba enga ngü ladü kpaka ani cüküꞌdaye, te ani le amala fü ye. Ani koro ta sene, ase ndo. Te ani se ndo la, fü ani alügü nga ani, angbü ego, 21 fü sü atï te ani, fü ani ara te kaje. Gbü biti la, fü ani ayia afuru mö kombo ka-ani ciki gbü sü la, teka ato ndo fü wü nü ka-ani. Fü ani ayia amaka jiase, ta te ani se ndo di, ne ꞌburu da ye, gbü kombo ka-ani. Jiase la, ani za du koro di kpah eyi esaka ani sene. 22 Ani du koro dene kpah de gara jiase, ase gara ndo di, angü ani wu mene kpara, de ta te o jiase la gbü kombo ka-ani, ne nda-ani de.”

23 Fü komoko la alügü ngü fü ewü, gü ba dene, “Ngü ma. Wü kpe cürü de. Angü jiase de ta te wü se ndo di de sene ne, ah ka-ye nda ladü esaka ni. E-wu neh da, ah ena adi dela Mere Me, te za jiase la me-ye, lügü gbü kombo ka-wü la.” Te wüh je ngü la bala, fü ewü ayia arï anü kpa ekötï la. Fü komoko la ayia anü aza Sïmïyona, akoro di fü ewü.

24 Fü wü mürü tima la ase ngu, ato fü ewü, fü ewü azürü lö wü di. Fü ewü ato kpah e fü wü nü ka-ewü, azü. 25 Fü wü di enga ni ye Yüsefa ayia aza wü takpa ka-wü, te ewü koro di fü mere kpara la, ao nzo, angü wüh wu eyi, gü ba, “Ani ena azü e enatikine gbü ra ne, de wü mere kpara la.” 26 Etü ra la, fü Yüsefa adu akoro agba ye. Fü wü di enga ni ye na ayia akoro kpakaka na la, afüwa te-wü, abuka gbüra wü kötö, acu ngüngü na. Fü ewü aza wü takpa la, ato fefe na. 27 Fü Yüsefa agü mandï fü ewü, ayi-ta ewü, gü ba dene, “Yi ꞌburu mbi? Wö yi, ta te yi mala nganga, gü ba, ah gbe eyi ne, ah kpah ladü mbi?” 28 Fü ewü alügü ngü, gü ba dene, “Wayi, mere kpara, engu ladü mbi.” Fü ewü adu kpah abuka gbüra wü, acu ngüngü na.

29 Fü Yüsefa ayia aceka kpï, awu Benzamina, te di de zu enga ni ye guvu ni ye ne. Fü engu ayi-ta ewü, gü ba dene, “Dela enga ni yi, de ta te yi mala nganga na ne?” Fü ah ayia amala ngü fü Benzamina, gü ba dene, “Enga ra, Me di de mü.” 30 Fü cïnga Benzamina ayia arï tete ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ngura akpo angbü ekoro gbü jijia. Fü ah ayia sela bü ferrre, arï kpa esambü ka-ye ka rara, angbü eku gba kpala. 31 Nganga yiri kpah de, fü ah adu atüka te-ye, aza ngu, azürü gbüra ye di, adu kpah akoro angbü kpaka ewü kpala. Fü ah adu amala ngü fü wü mürü tima ka-ye, gü ba dene, “Wüh koro de e-mazü ekoro fü ani.”

32-33 Fü wü kpara kaka-na akö da-ngbüngbü, ado areke teka e-mazü la. Fü ewü aza mere züka da-ngbüngbü la, agü fi fü gina ewü. Fü ewü adu agü nda wü gara la fï bala, te nga re ka-ewü, zalü akoro di te ambadu. Fü ngü la ayia aga gbü jia ewü ꞌduwa ba-neh-ene-la, wüh gü ba, “Komoko ne wu ani te nga re ka-ani, neh baye baye?”

Fü wü mürü tima ka Yüsefa akoro de e-mazü la. Fü ewü ato nda Yüsefa kpah kpikpi ye. Fü ewü adu ato nda wü di enga ni ye kpah kpikpi ye. Fü ewü ato nda wü gara wü kpara ka Ezepeto la kpah kpikpi ye. Angü wü kpara ka Ezepeto zü e te sü biringbö de wü *Ebere nda-wü de, angü gele ka wü Ebere gbü jia ewü esiti.

34 Fü Yüsefa adu aza kpah nda-ye züka so, de te engu ngbü ezü ne, ato fü wü di enga ni ye la, te nga ewü ꞌburu. Ah to nda Benzamina ꞌduwa gbe,* fa nda wü di enga ni ye la ka. Fü ewü azü e la, asika di ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ewü ato kpah fï, fü ewü anzö. Fü ewü ayia angbü tïne de mere tadu ka fï gbü jia wü la.

44

Dene ngü te Yüsefa re maguma wü di enga ni ye di

1 Fütanga ngü la, fü *Yüsefa ayia afï nga gara mani. Fü ah amala ngü fü mürü tima ka-ye la, gü ba dene, “Ani ena amere gara mani fü wü kpara la. Ye nü enü, ye kö kombo ka ewü la ꞌburu, de ye nü di, ye cö ndo gbügbü na ꞌburu gbe gbe gbe. Te wüh to jiase eyi fü ye la, de ye za, ye o lügü gbü wü kombo ka-ewü, te nga ye biri biri ꞌburu. 2 De ye nü, ye za kpah mere züka ndüꞌba ka-ni, de ye wo gbü ndo gbü kombo ka jia ndo ka ambadu ewü la.” Fü mürü tima ka Yüsefa la ayia amere wü ngü, de te engu mala fefe na la, kpah ꞌburu bala. Fü kpï ayia aseke.

3 Kpurutokokpï la, fü wü di enga ni ye Yüsefa ayia areke te-wü, akö wü kombo ka-wü, ao füh wü nü ka-wü. Fü ewü ayia agü mandï fü wü Yüsefa, ayia ace ewü, atï te kaje, ego.

4 Kpah baka nga ngü ne, fü Yüsefa ayia aï mürü tima ka-ye la, amala ngü fefe na, gü ba dene, “De-ye deyï, ye kpe ekpe, ye fa nga wü kpara la. Te ye maka ewü eyi la, de ye mala ngü, to cürü guvu ewü, gü ba dene, ‘Wü mere dela bala neh ene ngü ne? Baka te ani mere fü wü züka ngü, wü du mere nda-wü siti ngü fü ani, neh baye baye? 5 Wü nü zi ndüꞌba ka mere kpara ka-ni, neh teka ne? Te ndüꞌba la di ka-ye nda kü ndüꞌba kaka, te engu ngbü enzö e ka-ye gbügbü, da ewu wü ngü gbügbü na ne? Wü mere dela eyi ꞌduwa *siti ngü, te tï de!’ ” Dela ngü te Yüsefa mala fü mürü tima ka-ye la.

6 Fü komoko la ayia ale woro fütanga ewü, anü amaka ewü kpa te kaje la. Fü ah ayia amala ngü fü ewü, gü ba dene, “De-wü deyï, ah mere neh baye te wü zi e ka mere kpara ka-ni, akpe anü sü di ne?” 7 Te wüh je ngü la bala, fü ewü ace te-wü, arü, alügü ngü fefe na, gü ba dene, “Apa! Mere kpara! Mü mala de bala mene ngü de baye? A de mürü zi nda-a de. A zi e ka-yi nda-a kpah de. 8 Mü ceka la, jiase ta te a maka gbü kombo ka-a ne, a du koro di sene. A mala nganga fü mü de? Te di bala ne, a ena adu azi kpah e ka mere kpara baka e la, neh baye baye? 9 Te ah bala la, mü koro ekoro, agïrï kpï gbü wü kombo ka-a ne. Te mü maka ndüꞌba la eyi gbü kombo ka gara kpara esüka a la, engu me-ye de mürü zi, de ye mörö engu asidi! Fü wü du a ne adu angbü tïne ꞌburu labï ka-yi.” 10 Mürü tima la gü ba dene, “Wayi, yi mala eyi mbi! Ma ena agïrï kpï gbü wü kombo la agïrï. Amba ma ena aza bü nzö mürü zi, te ma ena amaka ndüꞌba la gbü kombo kaka-na ne, te ma ena adu de engu kpikpi ye, ao labï ka-a tete. Wü bu ye na ago ka-wü fï ago agba wü.”

11 Fü ewü ayia ꞌduwa, abï wü kombo ka-wü, ao kötö. Fü ewü atï te mö ewü, afufuru ꞌburu asidi, de mürü tima la koro gïrï kpï gbügbü na. 12 Fü mürü tima ka Yüsefa la akpo angbü egïrï kpï gbü wü kombo ka-ewü la, biri biri ꞌburu. Ah kpo te gina ewü, zalü koro di te Benzamina, te di de ambadu ewü ne. Ah te ekoro te nda Benzamina, fü ah ayia aceka kpï bane, gbo! te ndüꞌba gbü kombo kaka-na. 13 Te wü di enga ni ye na wu ndüꞌba ka mere kpara la gbü e ka Benzamina, fü ewü aci ꞌburu de gba, atï te bongo ka-wü eküte ewü ne, angbü esösörö. Fü ewü adu akö wü kombo ka-wü la ꞌburu, ao alügü kpah füh wü nü ka-wü, alügü nga wü, adu ꞌburu agba Yüsefa.

14 Te wüh du koro kpala, wüh maka Yüsefa, te ngbü ka-ye fï ekötï sela. Fü ewü ayia ꞌburu, atï kötö, da efüwa te-wü fü Yüsefa. 15 Fü Yüsefa ayia amala ngü fü ewü, gü ba dene, “De-wü deyï, wü mere de bala neh ene ngü ne? Ngü la gbü jia wü kpala baka züka ngü? Ni ka-ni de mürü talara. Me gü tamu ngü la eyi, fü ni awu akine.” 16 Fü *Yuda ayia amala ngü fü Yüsefa, gü ba dene, “Mere kpara, ngü gömö ani, te ani ena amala fü ye ne, ah tïne ma. Ye wu la mba cïnga ani. Ani de siti wü kpara. Ani fï, gü ba, Me to kuru fü ani, teka siti ngü te ani mere gügü ne. Te di bala, gara ngü te ani ena amala nda ma. Ye gu la maguma ye agu. Ani ena angbü ꞌburu sene ba wü labï ka-ye. Angü ani kpah ꞌburu baka mbarase te wüh maka e la gbü kombo kaka-na ne.” 17 Yüsefa gü ba dene, “Aꞌa, ngü la tï gbü jia ni nda de. Ni ele aza ka-ni nzö kpara, de te zi e ka-ni ne, ao sene. Te di bala, wü bu ye na ena ayia ka-wü ꞌburu, ago kpa ekötï kpaka wö wü. Angü dela ngü ka-ewü nda de.”

18 Fü Yuda ayia aka te-ye gbamari engagira Yüsefa, amala ngü fefe, gü ba dene, “Mere kpara deyï, gara enga ngü mba ladü sene gömö ni, te ni le amala fü ye. Te di bala, maguma ye mere e asiti eküte ni de. Teka ne, angü ye ka-ye cu baka mere miri. 19-20 Ngü te ni le amala fü ye ne, ah dene. Mere kpara, baka ta te ani koro sene te enga gina ne, ye yi-ta ta ani, gü ba, ‘Wö ani ladü?’ Ani gü ba, ‘Wayi engu ladü. Engu gbe tïne eyi fa sü.’ Ye gü ba dene, ‘Anga gara enga ni ani ladü?’ Ani gü ba, ‘Wayi, gara enga ni ani kpah ladü kpaka wö ani kpala. Ni ewü bï ewü ta ngbee ꞌbasu. Fü ah ayia akpi ka-ye. Amba gara enga ni ye na la kpi ka-ye kpah eyi ne. Wö ani du o maguma ye tïne bü duu te engu de biringbö la. Ah le engu kpah fa ani ꞌburu, angü ah bï engu tïne gbü gbe ye.’ 21 Ye gü ba, ‘Te ah bala la, de ani nü, ani za engu, du koro di, de ni wu engu cu de jia ni.’ 22 Ani gü ba, ‘Mere kpara deyï, mbarase la tï ace wö ani de. Te ah ce engu bü eyi la, wö ani ena akpi ꞌduwa akpi. Angü wö ani ngbü eo maguma ye ꞌburu tete.’ 23 Ye gü ba dene, ‘Te ani le akoro de enga ni ani la de la, ani mere e adu akoro kpakine de.’ 24 Fü ani ayia alügü nga ani, adu akoro kpaka wö ani kpa ekötï. Fü ani amala ngari ye la kpah ꞌburu fefe na. Amba wö ani le ta de mbarase la nü kpakine nda de.

25 Amba baka te jia ndo ka-ani la nza tete, fü wö ani ayia amala ngü fü ani, gü ba dene, ‘Ani lügü nga ani elügü, adu kpakine, ase mba gara e-mazü fü ani.’ 26 Fü ani amala ngü fefe na, gü ba dene, ‘Ani tï adu kpikpi ani nda-ani de, ꞌduwa te engu le eyi de ani nü de wü Benzamina, ta te ye mala nganga na ne, angü ye mala ta ngü fü ani kpekpeke, gü ba dene, “Te ani za engu, du koro di de la, de ani mere e adu akoro kpaka ni sene kpah de.” ’ 27 Wö ani gü ba dene, ‘Te ani za engu eyi, anü di kpakine, gbü *Ezepeto sene la, de ani ceka kpï fütanganga na mbi mbi mbi. Angü wara ni, Rayele, bï ewü ta fü ni ngbee ꞌbasu. 28 Gara dürü ta kpah eyi. Anga siti nü zoro engu me-ye ya? Ni wu de. 29 Baka te engu dene lakï tïne eyi bü me-ye ne, ani le kpah eyi, eza engu esaka ni asidi, neh teka ne? Ngü la ena ato mere cïnga te ni efa sü, angü ni gbe ka-ni nza eyi dene. Fanü te siti ngü nü mere engu kpah eyi la, ni ena akpi ka-ni tïne bü akpi ka cïnga.’ Dela ngü te wö ani mala fü ani, teka ngü ka enga ni ani ne.

30-31 Te di bala, te ani du koro bü kpikpi ani kpaka wö ani la, ah ena adi de züka ngü? Te wö ani wu engu esüka ani de la, engu ena akpi ka-ye ka cïnga. Angü mamaguma le mbarase la fa sü. Amba te wö ani kpi la, siti ngü la ena angbü gbü nzö ni, Yuda. 32 Angü ni mala ta fü wö ani, gü ba dene, ‘Ah le de engu ce kpa te mbarase la, de ah nü de wü ani, angü de-ni Yuda, ni ena adi eceka kpï fütanganga na me-ni. Te ni du koro de engu de la, de siti ngü la ngbü gbü nzö ni, fï badi.’

33 Te ngü la mere te-ye eyi kpah bala la, ni le adu awu mere cïnga ka wö ni nda-ni de. Te di bala, ni efüwa te-ni fü ye, te ah tï eyi la, de ye ce la mba kpa te mbarase ne, de engu du de wü di enga ni ye kpaka wö ani. Ye za tïne bü ni, ye o dada na sene, teka de ni ngbü tïne me-ani labï ka-ye. 34 Angü, te ah bala de la, ni tï adu kpala, angbü eceka cïnga, te wö ani ena akpi di ne, nda-ani de!

Mere kpara, dela ngü te ni, Yuda, ngbü endaꞌba te-ni di fü ye.”

45

1 Te *Yüsefa je ngü te *Yuda mala la, fü ngü la ayia ato mere cïnga tete afa sü. Dada na, te engu ena atüka te-ye ma. Fü ah adu amala ngü fü wü kpara ka *Ezepeto, de te ewü ngbü de ewü kpa esambü la ꞌburu, gü ba, “Wü koro kpa etanü. Wü ce ani de wü kpara ne kpikpi ani,” angü ah le eyi agü tamu ye fü wü di enga ni ye. Fü wü kpara ka Ezepeto la ayia akoro ka-wü ꞌburu kpa etanü, anü sü ka-wü, ace wü Yüsefa, ao de wü di enga ni ye sela kpikpi wü. 2 Fü Yüsefa ayia aku mere gba de ri ye kpa tikpi. Fü wü kpara ka Ezepeto, te ewü di ta de kpa etanü la, ayia aje riri na la. Fü ewü akpe amala ngü la fü mere miri.

3 Fü Yüsefa ayia tïne amala ngü fü wü di enga ni ye, gbü mö ka-wü, gü ba dene, “Wü di enga wüna, dene de-ra Yüsefa!” Fü ah ayi-ta ewü kpekpeke, gü ba, “Wö ni zu ladü ezükü fanü fanü na? Engu kpala mbi? E te mere wö ni kpala, neh ene?” Te wüh wu, gü ba, engu de Yüsefa, fü maguma ewü ayia akolo ꞌduwa tuu! Fü ewü anga ꞌduwa tïïï. Da ngü te ewü ena alügü fefe na tïne ma, ka cürü, bete lümü.

4 Te Yüsefa wu, gü ba, maguma wü di enga ni ni kolo eyi, fü ah adu amala gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Wü ka te-wü gbamari kpa ede ni akine.” Fü ewü ayia, aka te-wü gbamari. Fü engu adu amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Ma dene zu enga ni yi fanü fanü, ta de te yi cïnzï ra fü wü ganzi kpara ne. Fü wü kpara la aza ra, akoro di, de kpa gbü Ezepeto de kpakine. Fanü fanü, dene de-ra. 5 Yi mere e, afï nga ngü la tïne de. Lümü mere e amere yi kpah de. Angü dela ngü te Me mere e ka-ye me-ye, eküte ra. Ah tima ra engagira nü agbü Ezepeto kpakine, teka de ma küwa mere bi wü kpara gbü kpïrï tala ne. 6 Yi wu eyi, gü ba, tala ne mere wü kpara eyi, de re ꞌbasu dene. Amba du wü siti re ka tala la ladü, ꞌburuve, kpa engagira nü. Gbü wü re de ꞌburuve la, wü kpara tï asö e, anga aru gara e kpo de. 7 Te di bala, Me tima ra sene, de ma mere mere kpeke ngü, aküwa nih, de mere bi wü kpara, gbü mere siti tala la, angü nguwa nih ena akpi anza ka tala la. 8 Amba si-ngü te ma koro di sene, ah teka siti ngü, ta te yi mere ra di ne, nda de. Me tima ra ka-ye nda me-ye kpakine. Me to kpah mere wazi eyi fere, du o ra kpah eyi mere kpara ka miri, te miri ngbü eje riri na, da ece wü ngü ka-ye ꞌburu esasaka na. Angü Me o ra mere kpara gbü nzö wü kpara ka Ezepeto sene ꞌburu.”

9 Fü Yüsefa ayia amala ngü fü wü di enga ni ye, gü ba, “Wü yia eyia kere, wü du kpaka wö ani. De wü mala fü wö ani, gü ba dene, ‘De-ni Yüsefa, ni tima ri ni dene me-ni. Ni ka-ni ladü kpakine. Me za ni, o eyi baka mere kpara, gbü nzö wü kpara ka Ezepeto ꞌburu. Te di bala, ah le de engu yia kpala eyia kere, de ah go kpaka ni, agbü Ezepeto kpakine. 10 Ah kö wü kpara ka-ye, wü di ye, de wü kundu ye, de wü nü ka-wü, de wü gara wü e te di esaka ewü kpala ꞌburu, koro di kpakine, teka fü ewü angbü gbamari ede ni sene. Ah koro kere, ah mere e amere kuru de, angü züka sü ladü ede ni kpakine, de ïrï ye Gosene, te ewü ena ago angbü gbügbü na. 11 Te wü go ngbü eyi gbü Gosene la, ni ena angbü eceka kpï fütanga wü me-ni, gbü mere kpïrï tala ne. Angü du re ka kpïrï tala la ladü kpa engagira nü baka wü re ꞌburuve. Ah le de wü go de wü wö ani, ngbü gbamari sene, angü wü ena akpi anza ka tala. Dela ri ni, Yüsefa, te ni tima fefe na.’ ”

12 Fü Yüsefa adu amala ngü fü Benzamina, de wü gara wü di enga ni ye la ꞌburu, gü ba dene, “Yi ceka la ra zalü kpo kpo kpo, teka fü kuru ra atï gbü jia yi. Kuru ra tï gbü jia yi kpala, baka kuru Yüsefa, la fï de? 13 Te di bala, yi du kpala, yi mala nga ngü, te yi wu de sene, ꞌburu fü wö nih, gü ba, ‘Ma ladü agbü Ezepeto kpakine, ba mere kpara de mere bi wü e esaka ra.’ Amba ah le de yi za engu, du koro di kpakine kere.”

14 Fü Yüsefa ayia afaka Benzamina de gba. Benzamina, fü mü atï afaka enga ni mü kpah de gba. 15 Fü Yüsefa akpo afaka wü di enga ni ye la, te nga ewü biri biri ꞌburu, fï de gba. Fü ewü adu tïne, angbü ero mö esüka wü de tadu.

16 Fü mere miri ka Ezepeto aje ngü la, gü ba dene, “Wü di enga ni ye Yüsefa koro eyi kpaka Yüsefa sela.” Fü mere miri la ayia angbü de mere tadu te ye, de wü angbe cögbörö kpara ka-ye ꞌburu. 17 Fü mere miri la ayia aï Yüsefa, amala ngü fefe, gü ba dene, “Yüsefa deyï, züka ngü, te wü di enga ni ye koro eyi kpaka ye sene. Ye mala ngü fü ewü, de wüh lügü nga wü agbü *Kanana. 18 De wüh za wö wü, de wü kpara ka-wü kpala, du koro de ewü ꞌburu kpaka ani, agbü Ezepeto sene. Angü ni ena ato züka sü fü ewü, gbü Ezepeto sene. Fü ewü angbü amaka mere bi e-mazü gbü sü la. Fü ewü angbü engbü de mere tadu. 19 Ye mala kpah fü ewü, gü ba, wü mere arabïya, te wü nü ngbü egbeke agbeke ne, ladü esaka ni. Wüh ena aza wü arabïya la, adu di kpala, akö wü wö wü, de wü würüse, de wü jaji ꞌburu gbügbü na, teka adu de ewü kpakine. 20 Wüh mere e afï nga wü e de kpa gbü Kanana la de. Wüh ena akoro amaka züka wü e agbü Ezepeto kpakine afa sü. Angü ni me-ni de mere miri ka wü kpara ka Ezepeto.” Dela ngü te mere miri la mala fü Yüsefa, de ah mala fü wü di enga ni ye.

21 Fü Yüsefa ayia amere ngü la, kpah baka e de te mere miri mala la. Fü Yüsefa aza wü arabïya, ato fü wü di enga ni ye. Ah to kpah wü e-mazü teka fü ewü azü te kaje. 22 Fü Yüsefa aza kpah züka bongo, ato fü ewü. Fü ah ayia aza nda Benzamina, ato ꞌburuve. Fü ah aza kpah mere bi jiase ato kpah fefe na. 23 Fü ah akö mere bi züka wü e, atima fü wö ye. Fü engu aza ndo, de wü gara e-mazü, ato, de wü wö ni di ezü te kaje. Fü ah aza wü e la, ao ꞌburu füh wü nü. Ah ta de mere bi wü nü baka teke biri. 24 Fü Yüsefa ayia atima wü di enga ni ye la, gü ba dene, “Wü nü enü mbi, de wü du koro kere. Amba wü mere e awü nga te kaje de.”

25 Fü wü di enga ni ye Yüsefa ayia gbü Ezepeto sela, alügü nga wü, adu. Fü ewü anü bala, zalü akoro ekötï agbü Kanana, kpaka wö wü. 26 Fü ewü ayia amala nga ngü de kpala ꞌburu fü wö wü, gü ba dene, “Wö ani deyï, enga ni ani, Yüsefa, ka-ye ladü. Ah kpi nda de. Engu ka-ye ladü agbü Ezepeto kpala. Wüh o engu tïne eyi, mere kpara fütanga mere miri ka Ezepeto. Engu ngbü eyi gbü nzö wü kpara ka Ezepeto ꞌburu.” Te *Yakobo je ngü la bala, fü mamaguma ayia agürü ꞌduwa wööö! Fü ah afï ngü, gü ba, “Wüh ngbü esu ka-wü nda-wü wu! Wüh ngbü efiti ni dela afiti!” 27 Fü ewü atï te ngari Yüsefa, amala ꞌburu fü wö wü. Baka te Yakobo du wu wü arabïya de te Yüsefa tima, abï wü ne, fü maguma mü adu agu. Fü ah adu afï, gü ba, ngü la eyi fanü. 28 Fü ah ayia amala ngü, gü ba dene, “Wayi, ma wu eyi, gü ba, ngü la ena adi fanü. Ye ra, Yüsefa kpi nda de. Te ah bala, ma ena anü anü agbü Ezepeto, awu ye ra la cu de jia ra, o ra kpi la de dene.”

46

Dene ngü ka wü Yakobo, te ewü go agbü Ezepeto

1 Fütanga ngü la, fü wü *Yakobo ayia areke te-wü, de wü di ye, aza wü e ka-wü, ao ꞌburu gbü wü arabïya, ta te mere miri ka wü *Ezepeto tima ne. Fü ewü ayia aza wü wara wü, de wü jaji, ao kpah ꞌburu gbü wü arabïya, ayia atï te kaje, ego agbü Ezepeto, kpah de wü nü ka-wü ꞌburu. Fü ewü anü bala, akoro agbü gara sü kpala, de ïrï ye Bïrï-Saba. Fü ewü ayia ara sela. Fü Yakobo ayia amörö nü sela teka agbo nga ïrï Mere Me di, kpah baka e ta te wö ye na mere de sela.

2 Fü Me ayia amala ngü fü Yakobo gbü roto, gü ba dene, “Yakobo deyï, 3-4 Mü je la ngü ka-ra, te ma emala fü mü ne, angü ma de Mere Me, te di de *vüngüte ka wö mü. Mü mere e akpe cürü, teka ago angbü agbü Ezepeto, ne de. Angü ma ena afete yi te kaje, zalü akoro di kpala. Ma ena angbü kpah fï de wü yi agbü Ezepeto kpala. Fü ra ato wazi fü wü di mü kpala, fü ewü abï ye, asibi afa sü ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ewü akoro mere nguwa wü kpara. Fü ra adu alügü ewü te gara, adu akoro di kpah gbü *Kanana sene. Amba teka mü Yakobo, mü ena akpi ciki agbü Ezepeto kpala, esaka *Yüsefa. Fü ah areke da mü me-ye.” Dela ngü ta te Me mala fü Yakobo gbü roto agbü Bïrï-Saba. 5-6 Fü wü Yakobo adu ayia gbü Bïrï-Saba sela. Wü didi na za ta engu, de wü jaji, de wü würüse ka-wü, o ꞌburu gbü wü arabïya, de te miri ka Ezepeto tima ne. Fü ewü ayia akö wü nü ka-wü, angbü enü agbü Ezepeto. 7 Wü kpara ta te ewü go de wü Yakobo agbü Ezepeto ne, ah de wü didi, de wü wara wü didi, wü kundu ye wü jaji komoko, de wü jaji würüse.

8 Dene ïrï wü di *Yakobo Yïsarayele, de wü kundu ye, ta te engu go ngbü de ewü agbü Ezepeto. 9 Mene wü jaji guvu Leya, wüh dene. Rübena, te di de gina ye Yakobo, de wü di ye bala, wü Anoka, Palu, Ezerone, bete Karumi. 10 Sïmïyona, de wü di ye maꞌdiya, wü Yemüwele, Yamina, Üwada, Yakina, Zowara, be kpah te Sawüla, ta te engu bï ake egba Kanana ne. 11 *Levi, de wü di ye bata, Gerusona, Kowata, bete Merari. 12 *Yuda, de wü di ye bata, wü Sela, Pereze, bete Zera. Amba wü Ere ake Onana kpi ka-wü ta eyi ꞌbasu mini ciki agbü Kanana. Baka te wüh ngbü agbü Ezepeto kpala, fü Pereze ayia aga akoro mere komoko. Fü ah ayia abï wü di ye ꞌbasu, wü Ezerone ake Amula. 13 Yïsakara, de wü di ye bala, wü Tola, Puva, Yobo, bete Simerona. 14 Zebulona, de wü di ye bata, wü Serede, Elono, bete Yelele. 15 Dela ꞌburu wü di Yakobo ta te engu bï agbü Padanarama ake mene wara ye, Leya ne. Gara enga Leya ta kpah ladü, jaji würüse de ïrï ye Dina. Wü di Yakobo, ta te engu bï ake Leya, wü de wü jaji guvu wü ꞌburu teke biri nzükpa de füh ye bata (33).

16 Dene ïrï wü di enga Zerïfa. Gada, de wü di ye lorozi, wü Zifeyona, Agï, Suni, Ezebone, Eri, Arodi, bete Areli. 17 Asera, de wü di ye ꞌburuve, wü Yimena, Yiseva, Yisevi, Beriya, be kpah te jaji würüse de ïrï ye Sera. Beriya bï kpah nda-ye wü jaji ꞌbasu, wü Ebere ake Malekiyele. 18 Wü di Yakobo, ta te engu bï ake Zerïfa,* de wü ye guvu wü ta ꞌburu nzükpa de füh ye maꞌdiya (16).

19 Dene ïrï wü di enga Rayele, mene wara Yakobo, ta te Yakobo le engu fa sü ne. Rayele bï ye fefe na ngbee ꞌbasu, wü Yüsefa ake Benzamina. 20 Baka ta te Yüsefa ngbü agbü Ezepeto kpala ne, ah za ta egba kpara ka Ezepeto, de ïrï ye Asenata.† Fü ewü ayia abï ye ake di kpah ꞌbasu, wü Manase ake Efürayïma. 21 Benzamina, mü bï nda-mü wü jaji ta nzükpa, wü Bela, Bekere, Asebele, Gera, Namana, Eyi, Rosi, Mupima, Upima bete Arada. 22 Dela ꞌburu wü di ye Yakobo, ta te engu bï ake Rayele ne. Wü di enga Rayele, de wü jaji guvu wü ꞌburu nzükpa de füh ye bala (14).

23 Dene ïrï wü di enga Bïla,‡ Dana ake ye ye de Usima. 24 Nafatalï, de wü di ye bala, wü Yasele, Guni, Yezere, bete Silema. 25 Dela ꞌburu wü di Yakobo ta te engu bï ake Bïla. Wü di enga Bïla, de wü jaji guvu wü ta ꞌburu lorozi (7).

26 Wü di Yakobo, de wü kundu ye na, ta te ewü go de ewü agbü Ezepeto ne, wüh ꞌburu teke bata de füh ye maꞌdiya (66). Ah du koro tïne teke bata de füh ye lorozi ne (67) de Yakobo engu na. 27 Baka te ewü koro, dünda te-wü de wü Yüsefa agbü Ezepeto ne, fü ewü ayia akoro ꞌburu baka wü kpara teke bata de füh ye nzükpa (70). Angü Yüsefa za ta gara egba kpara ka Ezepeto sela. Fü ewü ayia abï ye ake di ꞌbasu.§

Dene ngü ka wü Yakobo, de wü di ye, agbü Ezepeto

28 Ta te wü Yakobo nü koro tïne gbamari ede Ezepeto ne, fü Yakobo ayia atima Yuda kpa engagira nü kpaka Yüsefa, teka amala ngü ani fefe, teka de ani nü maka te-ani agbü Gosene. 29 Te Yüsefa je ngü la, fü ah ayia ꞌduwa, alï gbü arabïya ka-ye, anü de woro, akoro agbü Gosene, amaka wö ye. Fü Yüsefa atï te wö ye, afaka, da eku gba eküküte na ꞌduwa ba-neh-ene-la. 30 Fü wö ye na amala ngü fefe, gü ba dene, “Ye ra, Yüsefa, ma wu mü eyi cu de jia ra dene. Ah de mere züka ngü. Ma fï ta, gü ba, mü kpi ka-mü ta eyi gügü. Ma wu mü eyi dene. Ngü ma, te ma kpi ka-ra tïtïne la, ma tï afï ngü tïne de.”

31 Fü Yüsefa ayia amala ngü fü wü di enga ni ye, de wü kpara gbü nga wö ye la ꞌburu, gü ba dene, “Wü di enga ni ni deyï, ni yia eyi, teka anü amala nga wü fü mere miri, gü ba dene, ‘Wü wö ni, de wü kpara gbü nga ye koro eyi sene. 32 Wüh koro eyi de wü e ka-wü ta de kpa gbü Kanana ne ꞌburu, baka wü kambiliki, wü meme, de wü yiti fa sü, angü wüh ka-wü de wü mürü wü nü.’ Dela ngü de te ni ena anü amala fü mere miri tïtïne.” 33 Fü Yüsefa amala kpah gara ngü fü wü di enga ni ye, gü ba, “Te miri ï wü kpaka ye, yi-ta wü, gü ba dene, ‘Tima ka-wü neh ene la?’ 34 De wü mala kpah fefe na la, gü ba dene, ‘Ani de wü mürü wü nü, angü dela tima ka wü kundu ani ta gügü.’ Te wü mala eyi bala la, miri ena ale ale fü wü angbü gbü Gosene sene, angü wü kpara ka Ezepeto le wü mürü nü adi engbü ede mere kötï ka-wü nda-wü kpo de.”

47

1-2 Fütanga ngü la, fü *Yüsefa ayia aza süka wü di enga ni ye ꞌburuve, anü de ewü kpaka miri, teka amala nga wü wö ye, te ewü koro ne. Te wüh koro kpaka miri la, fü Yüsefa amala ngü fefe na, gü ba dene, “Wayi, mere miri, wü di enga ni ni, de wü wö ni, de ta te ewü di agbü *Kanana ne, wüh koro eyi ꞌburu sene. Wü wara wü, de wü jürü jaji, de wü nü ka-wü, abe kpah te wü e ka-wü ꞌburu, wüh eyi ꞌburu ladü agbü Gosene.” 3-4 Miri gü ba, “Wayi, ah reke ꞌduwa ba-neh-ene-la, te wü wö ye, de wü di enga ni ye go koro eyi sene.”

Fü miri ayia ayi-ta wü di enga ni ye Yüsefa, gü ba dene, “Tima ka-wü neh ene?” Wüh gü ba, “Ani de wü kpara, te ani eceka kpï fütanga wü nü, angü dela tima ka wü kundu ani kü ta gügü. Ani ele la mba enga sü gbü *Ezepeto sene, teka angbü gbügbü, de wü nü ka-ani mba takü, angü mere siti tala tï eyi agbü Kanana. Sü te wü nü ka-ani ena adi ezü e tete na, nda tïne kpah ma. Ani ele ta angbü la mba gbü Gosene sene. Ah ena atï atï fü ye?”

5-6 Fü mere miri la amala ngü fü Yüsefa, gü ba dene, “Ah mbi. Baka te wü wö ye, de wü di enga ni ye, go koro eyi sene ne, ni to sü fü ewü eyi gbü Gosene sene, de wüh o kötï ka-wü gbügbü na. Te di bala, ah le de ye ceka züka sü te reke areke, ao ewü gbügbü na. Ni ele kpah de ye fe gara ewü, te jia ewü mba amba, fü ewü adi eceka kpï fütanga wü nü ka-ni.”

7 Fütanga ngü la, fü Yüsefa adu aza wö ye, anü ake di kpaka miri. Te wüh koro kpala, fü *Yakobo ayia agü mandï fü miri, gü ba dene, “Me di de ye, de ah to wazi fü ye.” 8 Fü miri ayi-tata na, gü ba, “Mere kpara deyï, re ka-ye neh eyi fe?” 9 Yakobo gü ba dene, “Re ka-ni koro eyi baka e kama biri teke biri de füh ye nzükpa (130). Amba re la ka-ye bü de bi wü ngü gbü ye, tadu gbügbü nda ma. Ah koro baka re ka wü kundu ani tane kpah de.” 10 Te Yakobo yia, ngbü ego tete, fü ah adu kpah amala ngü fü mere miri, gü ba, “Me di de ye, de ah to wazi fü ye. Ye ngbü ka-ye engbü, ani tadu eyi.” Fü wü Yüsefa adu ake wö ye, akoro kpa ekötï. 11 Fü Yüsefa adu anü aceka züka sü, ato fü wü wö ye, de wü di enga ni ye, gbü Gosene sela, kpah baka ngü te mere miri mala fefe na ne.

Dela ngü ta te Yüsefa mere, te wü wö ye, de wü di enga ni ye go koro maka engu tete agbü Ezepeto. 12 Fü Yüsefa angbü eto e-mazü fü wü wö ye, de wü di enga ni ye, de wü kpara gbü nga ewü la ꞌburu.

Dene ngü te Yüsefa mere gbü mere kpïrï tala,

ta te tï agbü Ezepeto ne

13 Fütanga ngü la, fü siti tala la adu angbü emere wü kpara ka Ezepeto, de wü kpara ka Kanana tïne ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü tala angbü euru ewü tïne ꞌduwa efa sü. E te mü ena awu ba e-mazü, gbü sü la tïne kpo ma. 14 Fü wü kpara aci ꞌburu, angbü enü kpaka Yüsefa, adi ese ndo. Fü Yüsefa angbü ebiti jiase ka ndo la ꞌburu, eo ao. Fü ah angbü enü di, eto fü miri. 15 Fü jiase ayia anza esaka wü kpara ka Ezepeto, bete wü kpara ka Kanana ꞌburu.

Baka te jiase nza esaka wü kpara la ꞌburu, fü ewü ayia anü kpaka Yüsefa, akpo angbü endaꞌba te-wü fefe na, gü ba dene, “Ani ena amere baye? Jiase nza esaka ani eyi! Ye ceka la cïnga te ani! Ah le de ye le la mba ta-ngü te ani de e-mazü, angü ani ena akpi ka tala.” 16 Fü Yüsefa alügü ngü fü ewü, gü ba dene, “Te jiase nza esaka wü eyi la, de wü nü, wü koro de wü nü ka-wü, adi ese e-mazü di.” 17 Fü ewü ayia adu kpa ekötï, angbü eza wü nü ka-wü, baka wü kambiliki, wü meme, wü yiti, kpah de wü dongï, de wü gara wü nü, ekoro di, adi ese ndo di kpaka Yüsefa.

18 Fütanga re biringbö, fü ewü adu kpah akoro kpaka Yüsefa, ayi-tata, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ani ena amere tïne eyi baye? Te jiase nza esaka ani, de wü nü ka-ani kpah eyi ꞌburu de bane? E te ani ena ato fü ye, teka ndo tïtïne nda tïne ma! Ani ena amere baye? Angü tala la ngbü fï bü emere ani dene! Du e te lakï esaka ani tïne bü ngïrï ani kükürü, bete tö ka-ani. Amba gara e gbü tö la nda tïne kpah ma. 19 Ye mere e ace ani akpi ka tala de! Ye to la mba enga ndo fü ani, de ani zü. Te gara kaje tïne ꞌburu ꞌburu ma la, de ye za tïne ani, de wü tö ka-ani ꞌburu. Fü ani angbü tïne wü labï ka miri, teka e-mazü, angü ani ena akpi, anza ka tala. Wü yï ka-ani fere te-wü tïne ꞌburu zugu dene. Te ah bala, ye to mba enga nguwa ndo fü ani, teka fü ani anü aru gbü wü yï ka-ani.” 20 Fü Yüsefa ayia ale. Fü ah ayia ase wü yï esaka wü kpara ka Ezepeto ꞌburu fü mere miri.

Dela ngü ta te Yüsefa mere, gbü wü re ka mere kpïrï tala, ta te ngbü emere wü kpara agbü Ezepeto ne. 21 Fü ah aza wü kpara la, te nga wü sü gbü Ezepeto sela, ao ꞌburu baka wü labï ka mere miri. 22 ꞌDuwa yï ka wü mene wü mürü gele, te Yüsefa se nda de. Angü miri ngbü ta eto e-mazü fü ewü me-ye kükürü. Teka ngü la, wü mürü gele la cïnzï wü yï ka-wü, teka e-mazü nda-wü de.

23 Fü Yüsefa ayia aza ndo, ato fü wü kpara ka Ezepeto, gü ba dene, “De-wü deyï, ni se wü, de wü yï ka-wü, tïne eyi ꞌburu. Tïtïne dene, ni o wü tïne eyi ꞌburu wü labï ka mere miri. Wü yï ka-wü la ꞌburu, ah tïne nda mere miri. Te di bala, nguwa ndo dene, wü du di, wü ru gbü yï ka mere miri la. 24 Te ndo la rï eyi la, de wü za bebete na, akoro di, ato fü mere miri. Fü wü aza gara na, ao nguwa tete. Amba dudu na la, wüh zü azü. Wü je ngü la eyi?” 25 Wüh gü ba, “Wayi, mere kpara, ye mere züka ngü eyi fü ani ꞌduwa ba-neh-ene-la. Te di bala, ani ena angbü tïne wü labï ka mere miri, fï mere badi.”

26 Fü Yüsefa ayia ao ngü la baka rïrï, gbü nzö wü kpara ka Ezepeto ꞌburu. Dela si-ngü te ngü la ngbü enatikine tete gbü Ezepeto baka rïrï, te gü ba, “Te mü maka ngulu ka ndo ꞌburuve la, mü ena ato ngulu biri fü miri, ace du nda-mü bala la fü mü.” Amba rïrï la, ah teka wü kükürü kpara, ah teka wü mürü gele nda de, angü Yüsefa se ta yï ka wü mürü gele nda de. Ah za ewü, o baka wü labï kpah de.

Dene ngü te Yakobo mala teka kpi ka-ye

27 Fütanga mere kpïrï tala la, wü *Yakobo Yïsarayele ngbü ka-wü ta fï agbü *Ezepeto, gbü sü de ïrï ye Gosene ne. Fü ewü amaka mere bi züka wü gara e kpala afa sü. Fü ewü abï kpah wü jaji kpala, fü ewü asibi afa sü. 28 Fü Yakobo amere agbü Ezepeto kpala, ꞌburu baka wü re nzükpa de füh ye lorozi, zalü fü re kaka-na anü akoro ꞌburu baka kama biri teke ꞌbasu de füh ye lorozi (147).

29-30 Te Yakobo Yïsarayele wu, gü ba, re ka-ni eyi mari fü ni akpi, fü ah ayia atima ngü fü ye ye, Yüsefa, de ah koro kpaka ni. Fü Yüsefa ayia akoro kpaka wö ye. Fü Yakobo amala ngü fefe na, gü ba dene, “Yüsefa deyï, ni eyi mari teka akpi. Te ye le ngü ka-ni eyi fanü fanü la, de ye mere e ati kö ni gbü Ezepeto sene de. Ye za kö ni, du di, ti agbü Kanana, kpa gbü sü, ta te wüh ti wü wö ani tete na ne. Ni ele de ye kïna lö ni, gü ba, ‘Ni ena amere ngü la bala.’ ” Yüsefa gü ba, “Wayi, ni le eyi amere ngü ka-ye, de te ye mala la.” 31 Yakobo gü ba, “De ye kïna lö ni ekïna!” Fü Yüsefa ayia akïna lö wö ye kpah bala. Fü Yakobo ayia ari te-ye, agbo nga ïrï Me ciki füh ngbaga ka-ye, te engu ngbü era fefeh na ne. Fü Yüsefa ayia adu kpa gba ye.

48

Dene ngü te Yakobo yi-ta Me di, teka wü Efürayïma ake Manase

1 Fütanga ngü la, fü Yüsefa aje ngü, gü ba dene, “Wö ni eyi de keke.” Fü *Yüsefa ayia de wü di ye, wü Manase ake Efürayïma, anü aceka wö ye.

2 Te wü Yüsefa koro tete kpala, *Yakobo, mü ngbü era ka-mü ara kötö ka keke la. Fü ewü anü amala ngü fefe, gü ba dene, “Wü Yüsefa koro eyi aceka ye.” Fü Yakobo atüka te-ye, ayia angbü tikpi. 3 Fü ah amala ngü fü Yüsefa, gü ba dene, “Ta gügü, o ra di gbü sü de ïrï ye Betele,* gbü *Kanana ne, fü Me, te di de mere mürü wazi ne, ayia agü tamu ye fere, gü ba, ‘De-ni Me, ni ena adi fï ake ra. 4 Fü ni ato wazi fere, teka fü ra abï bi wü jaji. Fü wü di ra asibi afa sü, akoro baka mere bi nguwa wü kpara. Te gara, ni ena ato tö ka wü Kanana ꞌburu fü wü kundu ra, teka fü ewü angbü gbügbü fï mere badi.’ Dela ngü ta te Me mala fere agbü Betele.†

5 Tïtïne sïkpï ka-ra eyi mari fü ra akpi. Te ma kpi eyi la, wüh ena aza wü e-nga-kpa ra, aye süsüka, ato ꞌburu fü wü di ra. Wüh tï ato fü wü kundu ra nda-wü de, angü ah de gele ka nguwa nih. Te di bala, Yüsefa, ye ra, ma ngbü efï ngü teka wü di mü de ꞌbasu ne, wü Efürayïma ake Manase, te yi bï ewü o ra koro gbü *Ezepeto sene la de ne. Tïtïne dene, ma ele fü ewü angbü tïne kpah baka wü di ra, teka fü ewü aza kpah e-nga-kpa ra gbü nga ra, baka wü gara wü di ra ne. 6 Wü gara wü di mü te wüh ena abï ewü sidi ne, wüh tï aza e-nga-kpa ra nda-wü de. Wüh ena aza nda-wü e-nga-kpa, gbü nga wü Efürayïma ake Manase. Dela ngü te ena amere te-ye, teka wü Efürayïma ake Manase.

7 Si-ngü te ma mere ngü la tete na bala, ah teka ngü ka ni mü, Rayele, angü ma le engu fa sü. Ah kpi ta eyi gügü, agbü Kanana. Dela o nih yia tete agbü Padanarama, teka anü agbü Beteleme.‡ Te engu kpi tete ne, ma ngbü de mere cïnga fa sü, fü ra ayia ati engu ciki te kaje.”

8-10 Fü Yakobo ayia aceka kpï, awu wü di Yüsefa de ꞌbasu ne, wü Efürayïma ake Manase, te ewü rü mba canza bane. Amba ah wu ewü reke mbi mbi nda de, angü engu gbe ka-ye tïne eyi fa sü. Jijia na tï aceka kpï mbi mbi kpah de. Fü ah adu ayi-ta Yüsefa, gü ba dene “E-rü ngbü nda-wü de kpala, neh wü da?” Yüsefa gü ba, “Dela wü di ni, de te Me to fü ni agbü Ezepeto sene ne.” Yakobo gü ba dene, “Ye za ewü, ye koro de ewü gbamari fü ni, teka de ni sü ngüsü emaguma ewü.” Fü Yüsefa ayia aza ewü, akoro de ewü gbamari kpaka wö ye. Fü wö ye na ayia afaka ewü, aza ewü, ao eri lö ye. 11 Fü ah amala ngü fü Yüsefa, gü ba dene, “Yüsefa deyï, ta te ye dürü tete na ne, ni ngbü efï nda-ni, gü ba dene, ye dürü eyi fï badi. Ni tï adu wu ye tïne kpo de. Amba Me mere fü ni nda bü züka ngü. Enatikine dene, ni du wu ye tïne eyi, kpah de wü di ye mini, baka e dene.” 12 Fü Yüsefa ayia amala ngü fü wü di ye la, de wüh yia tïne eri lö kundu wü sela asidi. Fü engu ayia atï abuka gbüra ye kötö, acu ngü wö ye.

13 Fü Yüsefa adu aza wü di ye la, aka de ewü, alügü kpah kpaka wö ye, teka de ah sü ngüsü emaguma ewü. Ah za Manase o gbü kokpa ka wö ye, angü engu de gina. Fü ah aza Efürayïma, ao gbü kamisü, angü engu de jaji. 14 Fü Yakobo ayia ayïngï kpa ye, adu aza nda kokpa, ao gbü nzö Efürayïma, jaji ne. Fü ah adu aza nda kamisü, ao gbü nzö Manase. 15 Fü Yakobo aku gba fü Me, teka wü Yüsefa de wü di ye la, gü ba dene, “Me, mü de *vüngüte ka wü wüba, Yïsaka, ake *Abarayama. Mü kpo ngbü eceka kpï fütanga ra kü gügü, gbü ra ta te wüh bï ra tete na, zalü akoro di dene. 16 Mü ngbü eküwa ra gbü wü siti ngü ꞌburu. Tïtïne ma ngbü eyi-ta mü teka wü jaji ne, wü Efürayïma ake Manase, de mü to wazi fü ewü, de wüh bï wü ye, de nguwa a sibi asibi, anü kpa engagira nü fï mere badi. Teka de ïrï wü wö a, wü Abarayama ake Yïsaka, mere e adürü de.”

17-18 Baka te Yüsefa wu wö ye, te o kpa ye ka kokpa gbü nzö jaji ne, ngü la tï gbü jijia na nda de. Fü ah amala ngü, gü ba, “Wö ni deyï, ah bala de. Ah le de ye o kpa ye ka kokpa ne gbü nzö Manase, angü Manase me-ye de gina fü Efürayïma.” Fü Yüsefa ayia ta, de ni za kpa wö ni ka kokpa ne, de ni o gbü nzö Manase. 19 Fü wö ye na ayia atïrï kpa ye ka-ye gbere! ao kpa ye la fï gbü nzö Efürayïma, gü ba, “Ye ni, ni wu kpo! Manase nda ngbürü de gina me-ye fanü. Wü jaji la ꞌbasu mini ena angbü ba wü mere kpara, de mere bi wü di wü, te ewü ena asibi afa sü. Amba ngü ka Efürayïma ena afa nda Manase afa, fü wü kundu ye na akoro mere bi nguwa wü kpara.”

20 Dela ngü ta te Yakobo to wazi di fü wü Efürayïma ake Manase, te engu o Efürayïma tete engagira nü fü gina enga ni ye ne. Fü ah mala ngü, gü ba, “Te wü bu wü ena awu züka ngü, de te Me to fü wü ne, wüh ena angbü eku gba fü Me, gü ba dene, ‘Me di eto kpah züka ngü fü ani, baka e ta te engu to fü wü Efürayïma ake Manase ne.’ ”

21 Fü Yakobo amala ngü fü Yüsefa, gü ba dene, “Ni wu eyi, sïkpï ka kpi ka-ni koro eyi mari. Ni wu kpah eyi, gü ba, fütanga ni, Me ena adi fï bü de wü. Fü engu aza wü te gara, alügü ꞌburu agbü Kanana, angü dela sü ka wü kundu ani ta gügü, te Me to fü ani ne. 22 Te di bala ne, ni ena aza gara mere züka sü, agbü Kanana la, ato fü ye, Yüsefa. Sü la, ni za ta esaka wü di enga Amora gbü gü, de te-dü, bete keze. Ni ena ato sü la fü ye, Yüsefa, angü ye eyi de mere kpara gbü nzö wü di enga ni ye la ꞌburu. De sü la ngbü esaka ye, de wü di ye, de wü kundu ye, fï mere badi.”

49

Dene adu ngü te Yakobo mala teka wü di ye

1 Fü *Yakobo ayia aï wü di ye la ꞌburu kpaka ye, gü ba dene, “Wü koro la ꞌburu, wü biti te-wü kpakine, de ni mala wü ngü de te ena amere te-ye fü wü te gara, te Me ena alügü wü tete agbü *Kanana ne.”

2 Te wü di *Yakobo Yïsarayele koro tete ꞌburu, fü ah akpo angbü ebï ci ka-ye, gü ba dene,

“Wü di Yakobo, yi biti te-yi gbü sü biringbö sene,

teka aje ngü ka-ra, ka wö yi.

3 Rübena, mü de gina ye ra.

Mü ta baka wazi ra.

Ma bï mü ta o ra di la kpah kpekpeke.

Mü ngbü ta gbü nzö wü di enga ni mü ꞌburu.

Wazi mü fa ta nda-wü kpah afa.

4 Rübena, mü de gina ye ra.

Wazi mü ta baka mere ngu te ngbü ego ago.

Tïtïne mü mere *siti ngü eyi.

Wazi mü nza eyi enatikine!

Rübena, mü mere siti ngü eyi.

Wazi mü tï afa nda wü di enga ni mü tïne de.

Angü mü ngbü eyi ake wara wö mü.

Mü to lümü eyi gbü jia wö mü!

5 Sïmïyona ake *Levi, yi de mürü gü!

Yi za maguruma ka-yi mere gü di!

Sïmïyona ake Levi, yi de mürü gü!

6 Sïmïyona, ma tï arï gbü ngü ka-yi la nda-ra de!

Yi ngbü emörö wü kpara, angü maguma yi esiti!

Levi, ngü ka-yi la, de ngü ka-ra nda de.

Yi ngbü esiya ka te wü kpara bü kükürü!

7 Sïmïyona, ma le ngü ka-yi la nda-ra de.

Nguwa yi ena abaya gbü wü sü ka-nih ꞌburu.

Levi, Me ena ato kuru te yi ka ngü la.

Nguwa yi ena aye süka ye jürü jürü.

8 *Yuda, mü de kpeke kpara.

Wü di enga ni mü ena adi ꞌburu agbo nga ïrï mü.

Wü di enga ni mü ena ecu ngü mü.

Wü vügü ka-mü ena angbü ꞌburu esa lö mü.

9 Yuda, mü de kpeke kpara.

Yuda, mü ka-mü baka kami.

Kami te nü mörö nü ka-ye,

te za so ka-ye, go di.

Fü ah ra kötö eme so ka-ye.

Kpara te ena akpülü engu nda ma.

Yuda, mü de kpeke kpara.

Kpara te ena akpülü mü kpah ma.

10 Yuda, mü de kpeke kpara.

Wü di mü ena angbü miri fï badi.

Wü di mü ena aza ngbangba ka miri esaka wü fï badi.

Angü Mere Miri te Me ena atima fü nih,

ah ena adi de kundu kundu mü.

Mere Miri te ena angbü gbü nzö wü kpara ꞌburu.

Nga nzö nguwa wü kpara ꞌburu ena aje rïrï kaka-na.

11 Wü kpara ꞌburu ena angbü de tadu, teka ngü ka Miri la,

Mere Miri, Mere Miri ena akoro.

Sü ena areke de mere bi zü gbü ye.

Wü e ena arï rudu rudu,

fü ewü asibi afa sü.

12 Mere Miri, Mere Miri ena akoro.

Wü kpara ena azü e asika nde.

Fü ewü angbü fï bü de mere tadu!

Wü nü ena asibi, fü wü kpara adi ezü fï bü so.

13 Zebulona, mü ena angbü era mere ngu.

Mere bi *zabu ena adi ekoro kpaka mü.

Sü ka-mü ena akpo era ngu la,

akoro zalü agbü sü ka wü Sïdona.

14 Yïsakara, mü baka gbï.

Sü ka-mü reke te mü fa sü.

Mü baka gbï te ngbü ebiti wü e gbü nze ye.

Angü mü fe te-mü nda-mü de.

15 Yïsakara, sü ka-mü reke te mü fa sü.

Mü fü te-mü labï gbü sü ka-mü.

Mü ngbü emere tima efa sü.

Mü fe te-mü kpah de.

16 Dana, mü de kpeke kpara.

Wü kundu mü ena asibi, akoro mere nguwa wü kpara.

Miri te ena angbü gbü nzö nguwa mü.

Ah ena aye süka ngü ka wü kpara mbi mbi mbi.

17 Dana, mü baka enga kpürü te ngbü edere kaje,

da ecï nü te ngbü ebï kpara te kaje.

Kpürü ena ade tambu lö nü la.

Fü kpara de te di fefeh na, ayere atï kötö.

18 Me, ma ngbü eo jia ra kpaka mü.

Mü ena aküwa a esaka *siti ngü ka-a.

Mü ena akoro areke wü sü ꞌburu.

19 Gada, wü mürü gü ena akoro,

atï de gü gbü nzö mü.

Amba mü ena adu amï ewü ꞌburu.

Fü mü aliki nga ewü, anü di.

20 Asera, mü ena adi emaka mere bi zü.

Fü ndo ka-mü adi erï ꞌburu ba mudu.

Zü ena afa esaka mü sü,

de züka wü türü e, baka e ka wü miri.

21 Nafatalï, ngü ka-mü reke fa sü.

Mü ka-mü baka mügara.

Mü ena ale mere woro da eviti kpa etikpi.

Nafatalï, mü ena abï wü jaji, te ewü ena asu kpah baka mü.

22 Yüsefa, mü de kpeke kpara.

Mü baka züka rü te erï efa sü.

Rïrü te wüh ru era ngu.

Rïrü te ngbü erï gbeee, rudu rudu.

23 Yüsefa, mü de kpeke kpara.

Wü vügü ka-mü koro, tï gü gbü nzö mü.

Fü ewü alofo mü de wü keze ka-wü.

Yüsefa, amba mü kpe cürü nda-mü de.

24 Yüsefa, mü de kpeke kpara.

Mü i maguma mü gö gö gö!

Yüsefa, mü zoro dïrï ka-mü gö!

Mü fa wü vügü ka-mü eyi.

Yüsefa, mü de kpeke kpara.

Me to wazi la me-ye fü mü.

Me ka-ye de mere wazi.

Me ngbü eceka kpï fütanga nguwa nih ꞌburu,

Baka kpara te eceka kpï fütanga kambiliki ka-ye.

Yüsefa, Me di de mü.

Me to wazi ka-ye fü mü.

Me ka-ye de mürü wazi.

Me ngbü eküwa wü kpara,

te ewü ngbü eto te-wü fefe na.

25 Yüsefa, Me di de mü.

Me ka-ye de *vüngüte ka-nih.

Me to agö fü mü de ah lï.

Me to ngu fü mü, te tï anzürü gbü karanga de.

Yüsefa, Me di de mü.

Me to wazi fü wü wara yi.

Wü wara yi ena abï wü jaji gbe gbe gbe.

Wü di yi la ena aga ꞌburu kpeke wü kpara.

26 Yüsefa Me di de mü.

Me to wazi fü wü di mü.

Me to wazi gbü yï ka-mü,

de wü e ka-mü di erï efa sü!

Yüsefa, Me di de mü.

Me to züka wü e ka-ye fü mü.

Züka ngü ka Me ngbü fü mü fï badi, baka da.

Yüsefa, Me o mü eyi gbü nzö wü di enga ni mü ꞌburu.

27 Benzamina, mü de kpeke komoko.

Mü ngbü emere ngü baka siti nü.

Benzamina, mü ena angbü ezü so, biti de ra mini!

Kpara te ena amofo e ka-mü nda ma.”

28 Dela ci ka Yakobo, te engu bï, da esara wü di ye di. Ah bï ci la teka ewü biri biri ꞌburu, kpah te nga ngü ka-ewü. Wü di Yakobo nzükpa de füh ye ꞌbasu la, wüh ꞌburu wü kundu ye nguwa wü kpara nzükpa de füh ye ꞌbasu.

Dene ngü ka kpi ka Yakobo

29-30 Fütanga ngü la, fü Yakobo adu amala ngü fü wü di ye, gü ba dene, “Tïtïne, ni gbe nza eyi. Ni eyi gbamari teka akpi. Te ni kpi eyi la, de wü bï kö ni, du di gbü sü ka-ani, agbü Kanana. Fü wü ati ni gbü mbükü, kpa gbü sü ka wü kundu ani kpala, gbü gö da de ïrï ye Makepela,* te wüh ngbü eti wü kundu ani gbügbü na ne. Angü sü de kpala, Abarayama, ta te di de kundu ani ne, se me-ye esaka Efürona, enga Ete. Engu se sü la ta me-ye, de wüh di eti wü kpara ka-ani gbügbü na. 31 Angü wüh ti kundu ani Abarayama ake wara ye, Sara, ta gbü sü la. Wüh ti wö ni, Yïsaka, ake wara ye, Rebeka, kpah sela. De-ni Yakobo, ni ti mene wara ni, de ïrï ye Leya ne, kpah sela. 32 Teka ngü la, ah le de wü za kö ni, nü di, ti kpah kpala, angü dela sü ka kundu ani, ta te engu se esaka wü Ete ne.” 33 Yakobo mala ngü la ta bala fü wü di ye. Fü ah adu ara kötö, ace kpa te ye, akpi.

50

1 Te *Yüsefa wu, gü ba, wö ni kpi eyi, fü ah ayia atï afaka kö wö ye esangü ye de mere gba. 2 Fütanga gba te engu ku la, fü ah anü aï wü kpara, te ewü ngbü ereke kövö, amala ngü fü ewü, de wüh koro de rü, teka areke kö wö ni di, angü ah ena azi. Fü wü kpara la ayia akoro de rü la. Fü ewü angbü efuru rü la te kö *Yakobo baaala, 3 zalü teka fe biri de tü ye, angü gele ka rü engu la, ah ka-ye bala. Fü kö Yakobo angbü baaala, ah zi nda de. Fü wü kpara ka *Ezepeto akoro, aku gba kö *Yakobo Yïsarayele, teka fe ꞌbasu de tü ye, da ecu ngüngü ba mere miri la. Wüh le ati kökö kere de, angü gele ka wü Ezepeto ka-ye bala.

4-5 Te wüh ku gba Yakobo nza tete na, fü Yüsefa ayia anü kpaka wü kovo ka miri, gü ba dene, “Ani ku gba wö ni nza eyi. Ni ele ati kökö na. Gbü ra te wö ni yia akpi tete na, engu mala ngü fü ni, de ni kïna te-ni, gü ba dene, ‘Te ni kpi eyi la, de-ni Yüsefa, ni za kö ni, adu di, ati agbü *Kanana, gbü sü ta te ni, Yakobo, reke kpala.’ Fü ni ayia akïna lölö na eyi, teka amere ngü la bala. Te di bala, dene ngü te ni ele amala fü miri, de miri le fü ni, teka fü ni aza kö wö ni, anü di, ati agbü Kanana. Fü ni adu kpakine.”

6 Fü wü kpara la ayia anü kpaka miri, amala ngari Yüsefa la kpah bala ꞌburu fefe na. Fü miri ayia ale ngü la, gü ba dene, “Ni le eyi fü Yüsefa, de engu za kö wö ye, ah du di agbü Kanana, kpah baka kïna kaka, te engu kïna la.”

7-9 Fü Yüsefa ayia areke te-ye, aza kö wö ye, anü di agbü Kanana. Fü mere bi wü kpara ayia agï nga kö Yakobo, anü di agbü Kanana kpala. Ah ta de wü cögbörö wü kpara ka Ezepeto ꞌburu, bete wü marajümïya, te ewü lï füh wü nü, de wü arabïya ka-wü. Wü kpara ka Yüsefa, de wü di enga ni ye na, bete wü kpara gbü nga wö ye na nü kpah eyi ꞌburu, ce bü wü jürü wü jaji, de wü nü ka kötï ka-ewü, agbü Gosene sela. Dela ta ꞌburu wü kpara, te ewü nü gï nga kö Yakobo agbü Kanana.

10 Fü ewü ayia atï te kaje, anü, anü, anü zalü akoro gbamari kpa ede ngu de ïrï ye Yürüdene. Fü ewü akoro füh gara da de ïrï ye Atada. Fü ewü ara sela sïkpï lorozi, da eku gba kö Yakobo ꞌduwa ba-neh-ene-la. 11 Fü wü kpara de gbü sü la ayia awu wü Ezepeto, te ewü ngbü eku gba ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ewü, ayia afü ïrï sü la, gü ba, “Abele-Masïrïyïma,” te gü ba, gba ka wü Ezepeto. Sü engu la gbamari ede Yürüdene.

12-14 Fü wü di Yakobo aza kö wö wü, abï anü di, ati agbü Makepela, gbü sü, ta te engu mala nganga na fü ewü ne. Sü la ka-ye gbamari to kpa fügö, ede Mamare. Angü Abarayama, te di de kundu ye Yakobo ne, se ta sü la me-ye esaka Efürona, teka fü ewü adi eti ani gbügbü na. Fü ewü ayia ati Yakobo kpala.

Te wüh ti Yakobo tete na, fü wü Yüsefa ayia de wü di enga ni ye, de wü kpara de te ewü gï nganga na, koro di agbü Kanana ne ꞌburu, ayia alügü nga wü, adu agbü Ezepeto.

Dela ngü ta te mere te-ye teka kö Yakobo, te wü di ye na bï kökö na, du di, ti agbü Kanana, gbü sü, ta te wüh ngbü eti wü kundu wü gbügbü na ne.

Dene ngü ka Yüsefa de wü di enga ni ye

15 Fütanga ngü la, fü wü di enga ni ye Yüsefa adu angbü de mere siti fïngangü emaguma wü, gü ba, “E-wu neh da, Yüsefa ti ngü, ta te ani mere engu di esiti ne, eyi emaguma ye. Baka te wö ani kpi eyi ne, engu ena adu afü te-ye, amere ani esiti.”

Fü cürü akpo angbü emere ewü ꞌduwa ba-neh-ene-la. 16 Fü ewü ayia atima tima kpaka Yüsefa, gü ba, “Dene ngari wö ani, ta te engu mala, ce o fü ye, te engu yia akpi tete na ne. Ah gü ba, 17 ‘Yüsefa deyï, ye mere e ao ngü, ta te ani mere ye di ne, emaguma ye eküte ani, teka adu amere ani fütanga ni esiti de.’ Te di eyi bala ne, ani ngbü endaꞌba te-ani fü ye teka ngü la, de ye wu cïnga ani, angü ani ꞌburu wü kpara ka Me, kpah baka wö ani tane.” Te Yüsefa je ngü la bala, fü engu ayia atï ꞌduwa de gba.

18 Fü wü di enga ni ye Yüsefa ayia akoro kpakaka na la, atï abuka gbüra wü ꞌburu kötö, andaꞌba te-wü, gü ba, “Mere kpara, ani tïtïne dene eyi ꞌburu wü kpara, te ani di esaka ye.” 19 Fü Yüsefa adu arü amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi mere e akpe cürü de. Ma tï ato kuru te yi, teka *siti ngü ka-yi, ta te yi mere fere ne de. Angü dela tima ka Me. 20 Yi mere ta siti ngü ngbürü eyi fere ne, amba Me du fü ngü la eyi, o ba züka ngü tete fü nih ꞌburu, de ma koro kpakine, teka aküwa mere bi wü kpara. 21 Yi mere e akpe cürü de. Ma ena adi kpah fï eceka kpï fütanga yi, de wü kpara ka-yi ꞌburu.”

Dela wü ngü ta te Yüsefa mala fü wü di enga ni ye de züka maguma ye, kpah de züka ri ye. Te wü di enga ni ye na je ngü la bala, fü maguma ewü adu agu.

Dene ngü ka kpi ka Yüsefa

22 Fütanga ngü la, fü Yüsefa angbü agbü Ezepeto kpala, de wü mürü ye la ꞌburu. Fü re ka Yüsefa ayia akoro ꞌburu kama biri de füh ye nzükpa (110). 23 Fü Yüsefa ayia awu wü di Efürayïma, de wü kundu ye Efürayïma, cu de jia ye. Kpah bala ye Manase, de ïrï ye Makira ne, bï kpah nda-ye wü jaji ꞌburu, o Yüsefa di la ladü de jia ye. Fü Yüsefa agü ïrï te wü jaji la kpah ꞌburu me-ye. Fü ah angbü eceka kpï fütanga ewü.

24 Fü Yüsefa ayia agbe. Fü sïkpï kaka-na ayia akoro gbamari teka akpi. Fü Yüsefa ayia amala ngü fü wü di ye, de wü di enga ni ye, gü ba dene, “Sïkpï ka-ni koro kpah eyi, teka fü ni akpi. Amba, ni wu eyi, gü ba, Me ena adi de wü. Te gara kpala, Me ena adu kpah alügü wü agbü tö ka-ani, agbü Kanana. Angü Me kïna kïna ta eyi bala, fü wü kundu ani, wü *Abarayama, Yïsaka, bete Yakobo, gü ba, ‘Ni, Me, ni ena ato tö ka wü Kanana la fü wü, de wü kundu wü.’ ” 25 Fü Yüsefa amala ngü la fü wü di ye la, gü ba dene, “Wü kïna te-wü ekïna tïtïne, gü ba, ‘Te gara, te Me ena alügü ani agbü Kanana la, ani ena aza biki ni, adu di, ati kpala.’ ” Fü ewü ayia ale ngü la, akïna te-wü fefe na kpah bala.

26 Fütanga ngü la, fü Yüsefa ayia ace kpa te ye, akpi, o re kaka koro eyi ꞌburu kama biri de füh ye nzükpa (110).

Fü wü kpara te ewü ereke kövö ayia aza rü ka-wü, akoro di, afuru eküte kö Yüsefa, angü ah ena azi zi. Fü ewü aza kökö, ao gbü sanduku, ayia ani mömö na ani. Amba wüh ti engu la de. Fü kö Yüsefa angbü agbü Ezepeto sela, ecï nga re, de te Me ena alügü wü di enga Yïsarayele tete na, agbü Kanana ne.

Adu ngü ka Yüsefa ta bala.

* 2:14 2:14 Idekele de Tigire gbü ngü Giriki.

† 2:14 2:14 Gbü wü gara buku, Asura de Asïrïya.

* 3:1 3:1 Kpürü la, ah de Satana. Mü ena amaka ngü la gbü Ngü te sere te-ye 12:9.

† 3:24 3:24 Ïrï nguwa wü malayïka la de Keruba.

* 4:16 4:16 Ndoro ka Kayïna la, gbü gara buku, wüh ngbü eï, gü ba, Nodo. Amba si-ngü Nodo, gbü ngü Ebere, ah de ndoro tikpi tikpi.

* 9:22 9:22 Ama de wö ye Kanana.

* 10:10 10:10 Babïlona kpah de Babela.

* 11:9 11:9 Babïlona kpah de Babela.

† 11:27-28 11:27-28 Ura ta de ꞌbaranga, te di gbü nga nzö kötï ka wü Kasado.

‡ 11:29 11:29 Wö ye Mïleka ta de Arana. Enga ni ye Mïleka, tangbase, ta kpah ladü de ïrï ye Yïseke.

* 14:1-5 14:1-5 Ïrï miri ka Sodomo ta de Bera.

† 14:1-5 14:1-5 Ïrï miri ka Gomora ta de Birasa.

‡ 14:1-5 14:1-5 Ïrï miri ka wü Adema ta de Sinaba.

§ 14:1-5 14:1-5 Ïrï miri ka wü Zeboyima ta de Semebere.

* 14:1-5 14:1-5 Wüh du ngbü ta eï Bela kpah Sügara.

† 14:1-5 14:1-5 Ïrï miri ka wü Sïnara ta de Amurafera.

‡ 14:1-5 14:1-5 Ïrï miri ka wü Elasara ta de Ariyoka.

§ 14:1-5 14:1-5 Ïrï miri ka wü Goyi ta de Tïdala.

* 14:1-5 14:1-5 Wüh mere gü de wü Refe ta kpa gbü Asetorata-Karunema.

† 14:1-5 14:1-5 Wüh mere gü de wü Zuza ta kpa gbü Ama.

‡ 14:1-5 14:1-5 Wüh mere gü de wü Eme ta kpa gbü Save-Kïratema.

§ 14:6 14:6 Ïrï da ka wü Oro ta de Seyira.

* 14:7 14:7 Wüh du ngbü ta eï Ene-Misapata kpah Kadesa.

† 14:7 14:7 Wü Amora ngbü ta agbü Acacona-Tamara.

‡ 14:8-9 14:8-9 Mere yï-ngu du gbala sü tïtïne eyi füh mere sü tele tele la.

§ 14:15 14:15 Oba ta gara ꞌbaranga ede Damaseke edebu sü kpala.

* 14:17 14:17 Sü la ka-ye kpa gbü mere kpanguwa ka Save.

* 15:2-3 15:2-3 Eliyezere la, wüh bï engu ta gbü gara ganzi sü de ïrï ye Damaseke.

* 16:10-11 16:10-11 Ïsïmayile ba e te wüh ena aga, Me wu cïnga ra.

* 17:19 17:19 Si-ngü gbu ïrï de Yïsaka ne, gü ba, ah mü zo.

* 21:2-5 21:2-5 Yïsaka baka e te ewü ga, ah mü zo.

† 21:9 21:9 Agara de egba Ezepeto. Ïsïmayile de enga Agara, te ewü bï ta ake Abarayama.

* 22:21 22:21 Kemule bï ta gara ye de ïrï ye Arama.

* 23:2 23:2 Ta gbü wü re la, wüh ngbü eï Eberone, gü ba, Kiriyota-Aruba.

* 24:22 24:22 Mafe de e te wü würüse ngbü eto gbü gü wü.

* 25:9-10 25:9-10 Makepela la, ah gbamari ede Mamare. Dela ta sü te Abarayama se ta gügü esaka Efürona, ye Cowara, enga wü Ete.

† 25:12 25:12 Agara ta de egba Ezepeto.

‡ 25:20 25:20 Rebeka ta de ye Betuwele, gbü nguwa wü Aramïya, te ewü ra kötï kpa gbü Padanarama ne. Labana ta de enga ni ye Rebeka.

§ 25:25-26 25:25-26 Ngü te wüh gü ïrï gina ye la tete Esawu, angü ah de mbe kpara.

* 25:25-26 25:25-26 Ngü te wüh gü ïrï sidi ye la tete, Yakobo ne, angü engu zoro lö gina.

† 25:30 25:30 Si-ngü de ta te ewü fü ïrï Esawu tete, ga, ïïrï na tïne de Edomo, teka ngü la. Angü ah yi fïrïnda de te diki adiki esaka enga eyï. Ngü gbü Edomo ka-ye nda baka e te wüh ena agü, ga, Diki-e.

* 26:1 26:1 Tala la, ah kpah baka engu de ta te tï o Abarayama di la ladü de jia ye.

† 26:34 26:34 Ïrï wö ye Yudïta de Beri.

‡ 26:34 26:34 Ïrï wö ye Basemata de Elono.

* 27:36 27:36 Si-ngü gbü ïrï de Yakobo ne gü ba, “Kpara te zoro lö kiri ye.” Dela ngü mani teka kpara te ngbü efiti fiti.

* 28:5 28:5 Labana ta de kpara gbü nguwa wü Aramïya, ye Betuwele. Engu ta de enga ni ye Rebeka, te di de ni ye Yakobo ake Esawu ne.

† 28:9 28:9 Malata ta de enga ni ye Nebayota.

‡ 28:19 28:19 Wüh gü ïrï sü la ta gügü de Luza.

* 30:14 30:14 Ïrï rïnga engu de mandraka. Ta gügü, gbü mene wü re la, wü kpara ngbü emala, ga, ah de rü te würüse kötï ena amere, teka fü watï ye na angbü ele engu efa sü. Wü gara wü kpara emala, ga, ah de rïnga ka bï ye.

* 31:34-35 31:34-35 Dene bongo te ewü ngbü eï füh gü kamele.

† 31:47 31:47 Galede, gbü mö ka wü Yakobo, ah ba e te wüh gü ba, “Teme te gü tamu ngü fü wü kpara.”

‡ 31:47 31:47 Yegara-Saduta, gbü mö ka wü Labana, ah baka e te wüh gü ba, “Teme te gü tamu ngü fü wü kpara.”

* 32:2 32:2 Manayïma ba e te ewü gü ba, wü da-sü ka wü kpara te ewü biti te-wü, angbü ka-wü sela.

† 32:22 32:22 Ïrï ngu la de Yaboka.

* 33:17 33:17 Dela si-ngü de te wüh gü ïrï sü la tete Sukota. Ah ba e te ewü ga, wü gugu.

* 35:6 35:6 Wü kpara ka Kanana ngbü ta eï sü engu la, gü ba, Luza.

† 35:16 35:16 Ta gbü wü re la, wüh ngbü ta eï Beteleme de Efarata.

* 36:2 36:2 Ïrï wö ye Ada ta de Elono, gbü nguwa wü Ete.

† 36:2 36:2 Ïrï wö ye Olibama ta de Ana gbü nguwa wü Ivo. Ïrï wö ye Ana ta de Zibeyona.

‡ 36:3 36:3 Basemata ta de enga ni ye Nebayota.

§ 36:20-22 36:20-22 Seyira de ïrï kpara, ah kpah de ïrï sü.

* 36:37 36:37 Robota ta ede mere ngu.

* 38:2 38:2 Ïrï wö ye würüse la de Suwa.

* 41:45 41:45 Potifera ta de kpara te di de mürü gele ka Ono.

* 43:34 43:34 Wüh gü ba, Yüsefa to ta so fü Benzamina, fa nda wü di enga ni ye na la, du ꞌburuve.

* 46:18 46:18 Zerïfa ka-ye ta kpara ka tima ka Leya, te wö ye na, Labana, to me-ye fefe na.

† 46:20 46:20 Asenata ta de ye Potifera, ta te di de mürü gele ka Ono ne.

‡ 46:23 46:23 Bïla ka-ye ta mürü tima ka Rayele te wö ye na Labana to fefe na.

§ 46:27 46:27 Wü kpara ta te wü Yakobo go de ewü agbü Ezepeto ne, wüh tanga wü labï de wü kpara ka tima, nda-wü de.

* 48:3 48:3 Wüh gü ïrï sü la ta gügü de Luza.

† 48:4 48:4 Ta gügü wüh ngbü eï Betele, Luza.

‡ 48:7 48:7 Ta gügü wüh ngbü eï Beteleme, Efarata.

* 49:29-30 49:29-30 Makepela ka-ye to kpa fügö ede Mamare.

Matayo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Dene ngü ta te

Matayo

ba teka Yesu Kurisito

Masere si-ngü

Kpara te ba buku ka Matayo ne, ena adi de Matayo, te wüh ngbü eï engu *Levi ne. Matayo de süka wü *kpara ka Yesu, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne. Ah kpah de Matayo, ta te ngbü ero *jiase, da eto fü miri ka wü Rüma ne.

Wü ngü de te Matayo ba ne, sere fü nih mbölö, gü ba, Yesu de Miri, ta te Me tima, teka aküwa wü kpara füh kotö ne. Angü Me mala ta eyi fü wü *di enga Yïsarayele gügü, gü ba, “Ni ena atima Miri fü wü, teka aküwa wü, baka mere miri ka-wü, *Davidi, tane.” Mere bi wü kpara te Matayo ba ngü ne fü ewü, ah de wü di enga ni ye na, wü di enga Yïsarayele. Te di bala, ah mala fü ewü, gü ba, “Wü *mürü dofo mala ta nga Yesu, de mere bi wü ngü te Yesu ena amere, o wüh bï Yesu la de.” Matayo mala kpah fü ewü, gü ba, “Yesu de kundu ye Miri Davidi.” Te di bala, ah le de wü di enga Yïsarayele wu awu, gü ba, Yesu de kpara te Me tima me-ye fanü. Amba Yesu koro teka aküwa bü nzö wü di enga Yïsarayele nda de. Ah koro kpah teka aküwa wü kpara ꞌburu.

Matayo sere kpah, gü ba, Yesu de kpeke kpara, te wu da erï wü kpara ka-ye, de ngü ka Me, ereke areke. Wü rïrï ka Yesu baka nda wü gara kpara nda de. Ah ka-ye de to rïrï.

Wü ngü te mü ena amaka gbü buku ka Matayo, wüh dene.

Sapïta 1:1–2:23 Ïrï wü kundu ye Yesu, bete ngü ka mabï Yesu

Sapïta 3:1-12 Ngü ka Yüwane Mürü Babatïza

Sapïta 3:13–4:11 Ngü ka babatïza ka Yesu, bete ngü te Satana re engu di

Sapïta 4:12–18:25 Ngü te Yesu mere agbü Galïlaya

Sapïta 19:1–20:34 Ngü te Yesu mere, te engu yia tete agbü Galïlaya,

enü agbü Yerüsalema ne

Sapïta 21:1–27:66 Adu ngü ka Yesu, bete ngü ka kpi kaka

Sapïta 28:1-20 Ngü ka züzükü ka Yesu gbü kpi

1

Dene ngü teka Yesu Kurisito E-küwa-nih

1 Yesu *Kurisito de kpara te Me tima engu kpa füh kotö kpakine, teka aküwa wü kpara. Angü Me reke ta ngü la me-ye bala, gü ba, ni ena atima engu, de wüh bï engu gbü nguwa *Davidi, fü engu angbü kpah Mere Miri gbü nzö wü kpara ba Miri Davidi. Yesu Kurisito engu ne, ah kpah de kundu ye *Abarayama, ta te Me mala ngü fefe, gü ba, ni ena aküwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu teka ngü kaka ne. Dene ïrï wü mere kundu kundu ye Yesu Kurisito.

2 Abarayama ta de wö ye *Yïsaka,

fü Yïsaka abï *Yakobo.

Fü Yakobo abï *Yuda de wü di enga ni ye nzükpa de füh ye biri ne.

3 Fü Yuda abï Pereze.*

Fü Pereze ayia abï Ezerone.

Fü Ezerone abï Rama.

4 Fü Rama abï nda-ye ye ye, de ïrï ye Amïnadaba.

Fü Amïnadaba abï Nasona.

Fü Nasona abï Salamona.

5 Fü Salamona abï Büwaza, ïrï ni ye na de Rakaba.

Fü Büwaza abï Obede, ïrï ni ye na de Ruta.

Fü Obede abï Yese.

6 Fü Yese adu abï Davidi, te di ta de mere miri ka wü *Yïsarayele ne.

Fü Davidi abï *Solomona, ïrï ni ye na de Beteseba, te di ta wara Uriya ne.

7 Fü Solomona abï Robama.

Fü Robama abï Abïya.

Fü Abïya abï nda-ye Asa.

8 Fü Asa adu abï nda-ye Yosafata.

Fü Yosafata abï Yorama.

Fü Yorama abï Uziya.

9 Fü Uziya abï Yütama.

Fü Yütama abï Aza.

Fü Aza abï Izikiya.

10 Fü Izikiya abï nda-ye Manase.

Fü Manase abï Amona.

Fü Amona abï Yüsiya.

11 Fü Yüsiya abï Yekoniya de wü di enga ni ye.

Gbü re te Yekoniya ngbü miri gbü *Yudaya tete, fü wü kpara ka *Babïlona akoro de gü, azoro engu, de wü kpara ka-ye ꞌburu, ago di agba wü, labï tete.

12 Fü Yekoniya abï Salatïyele tïne kpala.

Fü Salatïyele abï Zerubabela.

13 Fü Zerubabela adu abï Abiyuda tïne agbü Yudaya, o wüh du eyi agbü tö ka-wü.

Fü Abiyuda abï Elïyakima.

Fü Elïyakima abï Azora.

14 Fü Azora abï Zadoka.

Fü Zadoka abï Akimi.

Fü Akimi abï Eliyuda.

15 Fü Eliyuda abï Elazara.

Fü Elazara abï Matana.

Fü Matana abï Yakobo.

16 Fü Yakobo ayia abï *Yüsefa. Ah de Yüsefa ta te za *Marïya, te wü kpara ngbü efï, gü ba, engu de wö Yesu ne. Amba Yesu ka-ye de Ye Me.

17 Te di bala, te kpo te *Abarayama, akoro te Miri *Davidi, wüh baka wü kpara nzükpa de füh ye bala. Akpo gbü re ka Miri Davidi, akoro gbü re te wüh zoro wü kpara ka Yudaya labï tete agbü Babïlona, wüh baka wü kpara nzükpa de füh ye bala. Kpah bala, akpo gbü re, te ewü di labï tete agbü Babïlona, akoro te Yesu *Kurisito, wüh kpah nzükpa de füh ye bala.

Dene ngü ka yayaka ka Yesu

Luka 2:1-7

18 Ngü ka yayaka ka Yesu kpo ta bane. *Marïya ta de gara jaji würüse, ta te wüh dara engu fü gara komoko de ïrï ye *Yüsefa. Te wüh dara engu, wüh wu engu würüse tete nda-wü la de. Fü Marïya ayia amaka bu, gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me. 19 Te Yüsefa wu, gü ba, wara ni, Marïya, maka bu eyi, fü ngü la ato fïngangü fefe afa sü. Ah gü ba, “Te di bala, ah tï fü ni aza engu wara ni tete tïne de. Amba ni le aï engu engagira wü mere kpara, aye süka ngü kaka la, nda-ni kpah de. Te ah bala, ah le fü ni agïrï kaje, ace engu bü zïrrrï bala.” Angü Yüsefa ka-ye ta de züka kpara, te le ato mere lümü te Marïya de.

20 O Yüsefa ngbü efï ngü la bala, fü Me ayia atima *malayïka ka-ye kpakaka na gbü roto, agü ba, “Yüsefa,† mü mere e akpe cürü, teka aza Marïya wara mü tete, ne de, angü bu de te engu maka la, ah maka gbü siti kaje de, ah maka bu dela gbü wazi ka Nzïla Wazi Me. 21 Ye de te Marïya ena abï la, ah ena adi ye komoko, fü mü agü ïïrï na Yesu, angü engu ena aküwa wü kpara ka-ye gbü *siti ngü ka-ewü ꞌburu me-ye.” Si-ngü gbü ïrï de Yesu la, gü ba, *E-küwa-nih.

22-25 Fütanga roto la, fü Yüsefa azükü. Fü ah adu amere wü ngü, de te malayïka mala fe ye ne ꞌburu. Fü ah adu aza Marïya wara ye tete. Amba wüh ngbü ake di baka würüse ake komoko de, zalü gbü sïkpï te Marïya nü yaka gina enga ye tete. Fü Yüsefa agü ïïrï na Yesu, baka te malayïka mala fefe.

Wü ngü dela mere te-wü bala kükürü de, angü ah tï kpini de ngü, ta te gara *mürü dofo ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Gara jaji würüse, te ngbü ake komoko la de, ena amaka bu. Fü ah abï ye komoko. Fü ewü agü ïïrï na Imanüwele.”‡ Ah ba e te wüh gü ba, “Me eyi tundu de wü nih.”

2

Dene ngü ka wü e-wu-ngü, te ewü koro aceka vürü Yesu

1-2 Wüh bï ta Yesu agbü Beteleme, gbü tö ka *Yudaya, gbü re ta te gina *Erode ngbü di mere miri gbü Yudaya ne. Ta gbü re la, gara wü e-wu-ngü ta ladü kpa gbü gara sü nengete, to kpa fügö, te ewü wu si-ngü teka wü küfara fa sü. Gbü gara sïkpï bane, fü ewü awu to küfara. Fü ewü ayia awu teke, gü ba, wüh bï mere miri eyi fanü gbü tö ka Yudaya. Fü wü e-wu-ngü la ayia anü akoro agbü Yerüsalema. Fü ewü amala ngü, gü ba, “Ani koro dene teka acu ngü vürü mbarase, de te wüh bï engu, te ena angbü Mere Miri ka wü *Yïsarayele te gara ne. Angü ani wu küfara, de te gü tamu ngü ka yayaka kaka fü ani ne eyi. Te di bala, wüh yaka engu neh to kaye?”

3 Te Miri Erode je ngü la bala, fü mamaguma ayia anzu. Fü wü kpara ka Yerüsalema angbü ꞌburu de mere cürü, da efï nga ngü, teka ngü la. 4 Fü Miri Erode ayia abiti wü mere *mürü gele, de wü *mürü rïrï ꞌburu, ayi-ta ewü, gü ba, “Angü Mere Miri de te Me gü ba, ‘Ni ena atima engu teka aküwa ani ne,’ wüh ena abï engu neh to kaye?” 5 Fü wü kpara la alügü ngü fefe, gü ba, “Wüh ena abï miri la agbü Beteleme, gbü tö ka Yudaya sene. Angü gara *mürü dofo ba ngü la ta eyi gbü *Ngari Me, gü ba, 6 ‘Wü ceka la Beteleme, te di de enga kötï cüküꞌdaye, esüka wü bu ye gbü tö ka Yudaya ne, mere züka ngü ena akoro gbügbü. Angü wüh ena abï Mere Miri gbü sü la, te ena angbü eceka kpï fütanga wü kpara ka-ni, wü di enga Yïsarayele.’ ”*

7 Te Miri Erode je ngü la bala, fü ah ayia aï wü e-wu-ngü, te ewü koro kpa fügö ne, kpaka ye kpikpi wü, aro mö de ewü esalakumu. Fü ah ayi-ta ewü, gü ba, “Angü wü wu küfara la neh elaye?” Fü ewü asere ngü la fefe. 8 Fü Miri Erode adu amala fü ewü, gü ba, “Wüh ba ta eyi gbü Ngari Me, gü ba, wüh ena abï Mere Miri la agbü Beteleme. Te di bala, wü nü enü kpala, wü gïrï sü de te wüh bï engu tete la. Te wü maka engu eyi la, de wü du mala nganga na fü ni. Angü ni le kpah anü kpala acu ngüngü na.” Amba ah mala ngü la de mani. Engu ngbü efiti ewü teka de ni nü, ni mörö mbarase la.

9-10 Te wü e-wu-ngü la je ri miri bala, fü ewü ayia ale kaje ka-wü, anü sü. Wüh te eceka de, gbo! te küfara de te ewü ngbü efa nganga na ne. Te wüh wu küfara la bala, fü ewü angbü de mere tadu. Fü küfara la atï fï bü engagira ewü, enü. Fü ah anü arü mbiii füh kambü, te wüh ngbü de vürü Yesu gbügbü na ne. 11 Fü ewü ayia arï kpa esambü la, amaka vürü Yesu ake *Marïya, te di de ni ye na ne. Fü ewü ayia abu nzökuta wü kötö, teka acu ngü Yesu. Fü ewü ayia afuru wü e ka-wü, te ewü koro di ne. Ah de züka *diki-se, ake züka *se-mü, bete *rü te wüh ecuru acuru de züka se ye. Fü ewü aza wü e la ato, teka acu ngü Yesu di.

12 Fütanga ngü la, baka te wü e-wu-ngü la yia edu tete agba wü, fü Me atima *malayïka ka-ye, amala ngü fü ewü gbü roto, gü ba, “Wü mere e adu akoro tïne kpaka Miri Erode de. Wü du ka-wü te gara kaje.” Fü wü kpara la ayia adu agbü tö ka-wü te gara kaje, baka ngü te Me mala fü ewü la.

Dene ngü te wü Yüsefa kpe de Yesu di agbü tö ka Ezepeto

13 Fütanga wü e-wu-ngü la, fü Me atima malayïka ka-ye kpaka *Yüsefa, amala ngü fefe gbü roto, gü ba, “Yüsefa deyï, ye yia eyia kere, ye za vürü mbarase ne, ake ni ye, de ye kpe de ewü nengete agbü *Ezepeto, angü Miri *Erode ena agïrï vürü mbarase ne, teka amörö. Wü ngbü kpala zalü akoro gbü sïkpï te ni ena adu amala ngü fü wü me-ni.” 14 Te Yüsefa je ngü la bala, fü ah aza vürü mbarase la, ake ni ye, bü ꞌduwa gbü biti la, akpe de ewü agbü Ezepeto. 15 Fü ewü angbü kpala, teka mba re cüküꞌdaye, zalü koro gbü re te Miri Erode kpi tete. Ngü la mere te-ye bala kükürü de, angü ah tï kpini de ngü ta te gara *mürü dofo ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Ni, Me, ni ena atima ye ni agbü Ezepeto, fü ni adu aï engu, alügü gbü tö ka-wü.”†

Dene ngü te Miri Erode mörö wü jaji di agbü Beteleme

16 Fü Miri *Erode angbü acï nga wü e-wu-ngü la ma. Wüh fü go kpakaka nda-wü de. Fü mamaguma ayia asiti afa sü teka ngü la. Fü engu awu, gü ba, “Wüh fiti ni ka-wü nda-wü afiti!” Fü engu ayia atima wü marajümïya ka-ye agbü Beteleme, agü ba, “Wü nü kpala, wü gïrï wü jaji komoko gbü nga nzö sü la ꞌburu, de wü mörö ewü amörö ꞌburu asidi. Wüh kpo te wü jaji komoko, te wüh bï ewü gbü re ne, akoro te mene ewü te re ka-wü koro eyi ꞌbasu.” Ah mala ngü la bala teka ngü te wü e-wu-ngü mala fefe, teka sïkpï te ewü wu küfara la tete. Fü wü marajümïya ayia anü agbü Beteleme, amörö wü jaji, baka te Miri Erode mala fü ewü.

17 Ngü la tï kpini de ngü ta te Me mala, gömö gara *mürü dofo de ïrï ye Yeremaya gügü, gü ba, 18 “Mere bi wü würüse ngbü eku yiyi, da eku gba de mere ngura, teka ngü ka wü di enga wü, te ewü kpi nza. Wüh le de wüh le ta-ngü te ani, agu maguma ani kpah de. Gba ka-ewü la, ah ba e te Rayele, te di de ata ani, wü di enga *Yïsarayele ne, ngbü eku gba la me-ye, angü wü di enganga nza eyi ꞌburu.”‡

Dene ngü te wü Yüsefa ake Marïya du de Yesu agbü Nazareta

19 Fütanga kpi ka *Erode, fü Me adu atima *malayïka ka-ye kpaka *Yüsefa agbü *Ezepeto kpala, amala ngü fefe gbü roto, gü ba, 20 “Yüsefa deyï, ye yia eyia, ye za mbarase la ake ni ye, ye du de ewü agbü tö ka-wü, wü *Yïsarayele. Angü wü kpara ta te ewü ngbü egïrï engu teka amörö ne, wüh kpi ka-wü eyi.” 21 Fü Yüsefa ayia ꞌduwa, aza Yesu ake ni ye, adu de ewü agbü tö ka wü Yïsarayele.

22 Te wüh ngbü edu tete, fü Yüsefa ayia aje ngü, gü ba, “Wüh o gara ye Erode, de ïrï ye Arukïlayo ne, eyi miri da wö ye, agbü *Yudaya kpala.” Te di bala, fü Yüsefa ayia akpe cürü, ah le adu angbü agbü Yudaya nda-ye tïne de. Fü Me adu amala ngü fefe kpah gbü roto, gü ba, “Ye nü, ye ngbü gbü nzö kötï ka *Galïlaya.” 23 Fü wü Yüsefa ayia anü angbü agbü Galïlaya kpala. Fü ewü ao gba wü gbü gara kötï, de ïrï ye Nazareta.

Ngü ka ngbüngbü ka wü Yesu agbü Nazareta la, ah tï kpini te ri Me, de te engu mala ta gömö wü *mürü dofo, gü ba, “Wüh ena angbü eï Miri la, ‘kpara ka Nazareta’. ”

3

Dene ngü ka Yüwane Mürü Babatïza

Marako 1:2-8; Luka 3:1-18; Yüwane 1:19-28

1 Sidi nga mere bi wü re, fü gara komoko de ïrï ye *Yüwane Mürü Babatïza anü angbü kpa etü gü, gbü tö ka *Yudaya sela. Fü ah akpo da erï dofo, de ngü ka Me fü wü kpara de kpala, 2 gü ba, “Wü fü maguma wü, angü Mere Miri, te Me ena atima aküwa ani ne, koro eyi.”

3 Yüwane Mürü Babatïza de kpara, ta te *mürü dofo Yïsaya mala nganga na gbü *Ngari Me, gü ba, “Gara kpara ena akoro, angbü emala ngü de mere ri ye kpa etü gü, gü ba, ‘Mere Miri, te ena aküwa ani ne, ah te ekoro! Ah le de wü reke kaje fefe! Wü ni wü cudu, wü o kpini, teka fü engu anü tete na.’ ”*

4 Yüwane ngbü ta eto bongo ka-ye, te ewü gbï gbü su nü de ïrï ye kamele, sisiti gbulukusu bane. Ah ngbü ta ei ku konü etadu ye. Zü-e kaka te engu ngbü ezü, ah ka-ye ta bü mbïra te di baka eci, bete wü, de te engu ngbü emaka agbü gü kpala.

5 Fü mere bi wü kpara ayia akoro kpaka Yüwane, teka aje ngü ka Me gögömö na. Gara ewü koro gbü wü kötï ede ngu de ïrï ye Yürüdene. Gara ewü koro gbü wü gara nga nzö kötï ka Yudaya. Gara ewü koro nengete agbü Yerüsalema. 6 Te wü kpara la je ngü ka Me gömö Yüwane de bala, fü maguma ewü ayia agürü. Fü ewü akpo da emala nga wü *siti ngü ka-wü fü Me de cïnga. Fü Yüwane angbü eto *babatïza fü ewü gbü ngu Yürüdene.

7 Fü mere bi wü *mürü rïrï ka wü *Yïsarayele ayia kpah akoro kpaka Yüwane, teka de engu to babatïza fü ani. Gara ewü de wü *Farusi, gara ewü de wü *Saduke. Te Yüwane wu ewü te ewü ngbü ekoro, fü ah awu teke, gü ba, maguma ewü ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. Fü ah adu amala ngü fü ewü, gü ba, “De-yi, wü siti kpara! Mani ka-yi baka nda kpürü! Yi efï nda-yi, gü ba, ‘Ani ena aküwa gbü kuru, te Me ena ato fü wü siti kpara te gara ne,’ bü teka ngü te yi ngbü emala de komö yi, kükürü kükürü de bala? E-mala ngü la fü yi bala neh da? 8 Te yi le aküwa fanü la, ah le de yi fü maguma yi, adi emere wü ngü te ena areke gbü jia Me. 9 Yi fï nda-yi, gü ba, ‘Me ena aküwa ani, angü ani de wü kundu ye *Abarayama ne?’ Ah bala de! Ma emala fü yi dene zu ngü. Te Me le la, ah tï eyi afü wü teme ne ꞌburu, akoro di wü di Abarayama tete, te ngü ka-ewü ena areke gbü jijia, afa nda-yi ka! 10 Yi ceka la, Me eyi nzo teka ato kuru fü yi, baka kpara te di de gifi esaka ye, teka agïrï mene rü te rï de, fü engu ade, agü agbü wa.

11 Amba Me tima gara kpara eyi, te ena akoro arï yi sidi nga ra, wawazi na fa nda-ra ka. Ma nda-ra bü baka labï kaka-na, angü engu me-ye de mere kpara fere. Nda-ra, ma ngbü eto babatïza fü yi de ngu kükürü. Amba nda-ka, ah ena akoro ato babatïza fü yi de wazi ka *Nzïla Wazi Me, te di baka wa, te ena afü yi, fü yi amere ngü ka Me areke areke. 12 Ah ena akoro de körö ka-ye esaka ye, teka afeke jia ndo ka-ye di. Te engu feke ndo ka-ye eyi la, fü ah aza nzïnzïla la, ao agbü kafa. Fü engu akö caca na la, abu agbü mene wa, te ünü nda kü de.”

Dela kpeke ngü ka Me ta te Yüwane Mürü Babatïza ngbü erï wü kpara di.

Dene ngü ka babatïza ka Yesu

Marako 1:9-11; Luka 3:21-22

13 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia agbü *Galïlaya, anü akoro kpaka *Yüwane agbü ngu Yürüdene, teka aza *babatïza. 14 Te Yüwane wu ngü la bala, fü ah angbü de fïngangü teka ngü ka Yesu la, angü ngü la tï gbü jijia de. Fü ah amala fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ah tï fere ato babatïza fü mü me-ra de. Ah le ta fü ra aza babatïza ngbürü esaka mü, angü mü de mere kpara fere.” 15 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Bala de. Ye to babatïza eto fü ni. Ah le fü ngü la amere te-ye enatikine, angü Me le ngü la me-ye bala.” Te Yüwane je ngü la bala, fü ah adu ale. Fü ewü arï agbü ngu, fü Yüwane ato babatïza fü Yesu.

16 Te Yesu koro tete gbü ngu, enü kpa füh gümba, fü ah aceka kpï bane de, gbo! te kpï te ü te-ye. Fü *Nzïla Wazi Me akoro agbü kpï baka mö, arü gbü nzönzö. 17 Fü ri Me ayia awü agbü kpï, gü ba, “Dene zu Ye ra, te ma o maguma ra eküküte. Ngü kaka reke gbü jia ra ꞌduwa ba-neh-ene-la.”

Dela ngü te mere te-ye, te Yesu za babatïza tete esaka Yüwane.

4

Dene ngü te Satana re Yesu di

Marako 1:12-13; Luka 4:1-13

1 Fütanga ngü te *Yüwane to *babatïza fü Yesu nza tete, fü *Nzïla Wazi Me ayia aza Yesu, anü di kpa etü gü, teka de *Satana re engu kpala. 2 Fü Yesu ara kpa etü gü kpala sïkpï teke ꞌbasu, ah zü e nda de. Fü tala ayia amere engu kpala afa sü.

3 Fü Satana ayia akoro kpaka Yesu, amala ngü fefe, gü ba, “Te mü zu de Ye Me fanü fanü la, mü fü la wü teme ne, de wüh koro zü-e, fü mü azü.” 4 Yesu gü ba, “Mü fï, gü ba, ngü te ena aküwa kpara, ah bü duu de zü-e? *Ngari Me gü neh fe? E te ena aküwa kpara fanü fanü, ah ka-ye de ngü ka Me.”*

5 Fü Satana adu afï nga gara mani. Fü ah adu aza Yesu, anü di agbü Yerüsalema, alï ake di kpa enzö *Mere Kambü ka Me kpa tikpi, 6 agü ba, “Te mü zu de Ye Me fanü la, mü ce la te-mü, mü tï kpa kötö. Gara ngü tï amere mü de, angü wüh ba ta gbü Ngari Me, gü ba, ‘Me ena atima wü *malayïka ka-ye, teka ale ta-ngü te mü. Wüh ena akoro abï mü esaka wü, mü tï amo lö mü eküte teme de.’ ”† 7 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Bala de. Wüh ba ta gbü Ngari Me kpah eyi, gü ba, ‘Mü mere e are maguma Mere Me de.’ ”‡

8 Fütanga ngü la, fü Satana adu kpah aza Yesu, anü di kpa füh mere rüvü kpa tikpi, asere nga nzö wü sü füh kotö ne, de züka wü ngü ka kotö ne ꞌburu fefe na, 9 agü ba, “Te ye tï kötö, acu ngü ni ba me ka-ye la, ni ena ato wü e la ꞌburu fü ye.” 10 Te Yesu je ngü la bala, fü ah amala ngü fefe, gü ba, “Satana, mü ce ra ace! Angü Ngari Me mala eyi, gü ba, ‘Mü di ecu nzö ngü Mere Me kpikpi ye, de mü di emere duu rïrï kaka.’ ”§

11 Te Satana je ngü la bala, fü ah ayia ace la mba Yesu. Fü wü *malayïka ka Me akoro teka ale ta-ngü te Yesu.

Dene ngü te Yesu kpo de tima ka-ye tete agbü Galïlaya

Marako 1:14-15; Luka 4:14-15

12 Fütanga ngü la, fü Miri Anïtïpa *Erode azoro *Yüwane, agü agbü ku. Te Yesu yia agbü gü la du koro tete, fü ah aje nga Yüwane bala, fü ah ayia ace sü la, adu ka-ye agbü *Galïlaya. 13 Ah du ngbü agbü Nazareta nda-ye tïne de. Ah go ngbü ka-ye agbü Kaparanama, te di era mere ngu de ïrï ye Galïlaya. Tö la, ah ta de sü, te nguwa wü Nafatalï, bete nguwa wü Zebulona ngbü tete. Fü Yesu angbü endoro gbü wü sü la, da emala to ngü ka Me fü wü kpara de kpala.

14 Ngü la tï kpini de ngü ta te *mürü dofo Yïsaya ba gbü *Ngari Me gügü, gü ba, 15 “Me ena amere züka ngü fü wü kpara gbü tö ka Zebulona bete nda Nafatalï, te ewü ngbü engbü eta ngu Yürüdene, era mere ngu, agbü tö ka Galïlaya, esüka wü *ganzi kpara ne. 16 Angü, teka mere bi re, wü kpara la ngbü ka-wü ta gbü mere cïnga ka *siti ngü, gbü siti ngbami* ka kpi, angü wüh wu ngü ka Me ta nda-wü de. Amba tïtïne wüh küwa eyi, angü Mere Miri koro eyi kpaka ewü, teka aü fïngangü ka-ewü.”† Dela ngü ta te Yïsaya ba teka tö ka Galïlaya.

17 Te Yesu ngbü endoro agbü Galïlaya kpala, ah ngbü da emala to ngü ka Me fü wü kpara, gü ba, “Ah le de wü fü maguma wü, angü Miri te Me tima, teka aküwa wü, koro eyi.”

Dene ngü ka gina wü kpara, ta te Yesu ï ewü

Marako 1:16-20

18 Gbü gara ra, fü Yesu ayia anü andoro edere mere ngu de ïrï ye Galïlaya. Fü engu awu wü gara komoko ꞌbasu, te ewü ngbü egü yïmba ka-wü gbü ngu teka azoro si, angü ah de tima ka-ewü. Ah de Sïmüna Petero ake enga ni ye, de ïrï ye Anderïya. 19 Fü Yesu arü amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi nü kpakine, yi lala gbü nga ra. Ma ena ao yi, teka angbü efü wü kpara, de wüh le ngü ka Me, da tima ka si te yi ngbü emere ne.” 20 Te wüh je ngü la bala, fü ewü ayia ace tima ka si ka-wü la, te wüh ngbü emere la, adu alala gbü nga Yesu.

21 Fü wü Yesu ayia sela, anü kpa engagira nü mba cüküꞌdaye. Fü ewü anü amaka kpah wü gara kpara ꞌbasu. Ah de wü *Yakobo ake *Yüwane, wü di Zebedayo. Wüh ngbü ta de wü wö wü gbü *zabu, da ekpokpo jia yïmba ka-wü. Fü Yesu adu aï ewü kpah bala. 22 Fü ewü ayia ace wö wü, de wü zabu ka-wü la sela, anü ka-wü, alala gbü nga Yesu.

Dene ngü ka wü tima te Yesu ngbü mere

23 Gbü wü sïkpï la, Yesu ngbü ta endoro gbü nzö kötï ka *Galïlaya ꞌburu, da erï wü kpara de to ngü ka Me, kpa *esambü ka biti-te ka-ewü. Ah ngbü ta emala ngü ka *küküwa te Me tima fü ewü ne, kpah da eküwa wü kpara gbü wü keke ka-wü ꞌburu. 24 Teka ngü la, fü nga Yesu awü gbü sü la ꞌburu, akoro zalü agbü tö ka Sïrïya. Te di bala, fü wü kpara angbü eza wü kpara de wü keke ka-wü kpikpi ye kpikpi ye, enü ekoro di kpaka Yesu. Gara ewü de *siti wü di enga me guvu wü, gara ewü te kö-nürü ngbü emere ewü, de mene ewü te küte ewü kpi akpi, ngbü walawala, kpah bete mene ewü te küte ewü ngbü eke efa sü. Wüh ngbü koro de wü kpara la ꞌburu kpaka Yesu, fü engu angbü eküwa ewü. 25 Teka ngü la, fü mere bi wü kpara ka Galïlaya ayia ale ngü ka Yesu, akpo angbü efa nganga. Gara wü kpara koro nda-wü nengete agbü Dekapoli,‡ gara ewü koro agbü Yerüsalema, de wü gara wü kötï ka *Yudaya ꞌburu, gara ewü koro nda-wü kpa eta ngu Yürüdene. Wü kpara la koro ꞌburu teka aje ngü de gömö Yesu la.

5

Dene ngü te Yesu rï wü kpara di,

teka züka ngü te ewü ena amaka te gara

Luka 6:20-23

1 Te Yesu wu mere bi wü kpara, te ewü koro kpaka ye de bala, fü engu ayia alï kpa füh rüvü adu angbü kötö. Fü wü kpara kaka-na ayia akoro angbü edede na kpala. 2 Fü Yesu akpo da erï ewü, gü ba dene,

3 “Wü kpara, te ewü ngbü endaꞌba te-wü engagira Me,

ba wü mürü cïnga,

wüh ena amaka züka ngü me-wü,

angü Me ena aküwa ewü agbü sü ka-ye, agbü kpï.

4 Wü kpara, te ewü ngbü eku gba teka *siti ngü ka-wü,

wüh ena amaka züka ngü me-wü,

angü Me ena agu maguma ewü me-ye.

5 Wü kpara te ewü o te-wü ba mere kpara de,

wüh ena amaka züka ngü me-wü,

angü Me ena ato züka sü fü ewü.

6 Wü kpara, te ewü o maguma wü ꞌburu

teka amere ngü te ena areke gbü jia Me,

wüh ena amaka züka ngü me-wü,

angü Me ena ato wazi ye fü ewü, teka amere ngü la di.

7 Mene wü kpara, te ewü ngbü eboro siti ngü ka wü bu ewü,

wüh ena amaka züka ngü me-wü,

angü Me ena aboro kpah siti ngü ka-ewü.

8 Wü kpara, te ewü ngbü emere ngü ka Me

de maguma wü biringbö,

wüh ena amaka züka ngü me-wü,

angü wüh ena awu Me cu de jia wü.

9 Mene wü kpara, te ewü ngbü ereke ngü esüka wü bu wü,

wüh ena amaka züka ngü me-wü,

angü Me ena ï ewü, wü di ye.

10 Wü kpara, te wü bu wü ngbü ekpülü ewü,

da eto cïnga te ewü,

teka te wüh ngbü fï bü da elala gbü ngü ka Me ne,

wüh ena amaka züka ngü me-wü,

angü Me ena aküwa ewü agbü sü ka-ye, agbü kpï.

11 Wayi, nda-yi, ah le de yi ngbü fï bü da elala gbü nga ra. Angü, te wü kpara ngbü esoko yi, da ekpülü yi, eto mere cïnga te yi, kpah da emala mere bi wü siti ngü eküte yi de wu, teka ngü ka-ra la, ngü ma, yi ena amaka züka ngü te gara. 12 Te wüh mere yi bala, ah le de yi ngbü de zo, kpah de mere tadu! Me ena ato mere bi wü züka ngü fü yi te gara agbü kpï, baka nda wü *mürü dofo ka Me ta gügü ne, angü wüh ngbü ta etüka te-wü kpah bala.”

Dene wü mani te Yesu mala fü wü kpara ka-ye,

teka ngbüngbü ka-ewü füh kotö ne

13 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “De-yi, wü kpara ka-ra, ah le de yi di emere züka ngü esüka wü kpara füh kotö sene, teka fü yi ato wazi fü ewü, baka ngütü te ngbü ereke wü e. Amba te yi mere wü ngü te ngbü ereke areke gbü jia Me nda-yi de la, yi ena adi baka cambiri ngütü, te mi de. Wüh ena amere de cambiri ngütü la neh ene? Wüh ena aza, abu kpa füh ka, angü tima kaka tïne ma.

14 Ah le de yi di kpah baka ze-wa, te ena angbü elofo sü fü wü kpara füh kotö sene, teka fü wü kpara ꞌburu adi ewu wü züka ngü te yi ngbü emere ne, baka mere kambü te wüh jï ga füh rüvü, te tï awo te-ye de, angü wü kpara ꞌburu tï eyi awu mbi mbi mbi. 15 Te mü siya wa gbü biti la, mü ena amere di ne? Mü ena ao esa kuwu? Ah bala de! Mü ena ao mba füh gara e kpa tikpi, teka alofo sü fü wü kpara esambü ꞌburu. 16 Te di bala, ah le fü yi angbü emere wü züka ngü esüka wü kpara füh kotö sene, baka ze-wa te ngbü elofo sü esambü ꞌburu. Te yi mere bala, wü kpara ꞌburu ena agbo nga ïrï Wö yi, Me agbü kpï, teka züka ngü ka-yi, te yi ngbü emere la.”

Dene ngü te Yesu rï wü kpara di, teka Rïrï ka Me

17 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Wü gara yi ngbü efï nda-wü, gü ba, ma koro dene teka asiti wü *Rïrï te di gbü *Ngari Me ne? Ah bala de. Ma koro teka asiti wü Rïrï la nda-ra de. Amba ma koro ka-ra teka asere si-ngü gbü wü Rïrï la fü yi, teka fü yi aje mbi mbi mbi. 18 Ngü te ma ngbü emala fü yi dene, ah de zu ngü. Ah ele fü yi adi fï bü da emere wü ngü baka te Rïrï ka Me ngbü ele, zalü akoro di gbü *adu sïkpï. Angü ngü ka Me ena angbü fï mere badi, gara ngü te ena afü te-ye gbügbü na, nda ma. 19 Teka ngü la, te mü ce gara enga ngü cüküꞌdaye gbü Rïrï ka Me eyi asidi, mü ga, ni le engu la de, fü mü angbü kpah erï wü bu mü de ngü la bala, Me tï ale ngü ka-mü agbü sü ka-ye agbü kpï de. Amba, te mü ngbü emere wü Rïrï ka Me ꞌburu ereke areke, da erï wü bu mü de wüh mere kpah bala la, ngü ka-mü ena areke kpah areke gbü jia Me, fü ah ao mü agbü sü ka-ye agbü kpï. 20 Dene ngü te ma le amala fü yi, te yi le angbü kpara ka Me la, ah le de yi di emere wü ngü, te ena angbü ereke gbü jia Me, afa nda wü *Farusi de wü *mürü rïrï ka. Angü wü Farusi de wü mürü rïrï ngbü efï nda-wü, gü ba, ani de züka wü kpara ka Me me-ani. Amba wüh ngbü emala ngü la bü de komö wü kükürü. Nda-yi, ah le de yi di emere ngü ka Me de maguma yi ꞌburu, afa nda wü Farusi di ka.”

Dene ngü te Yesu mala teka siti maguma

21 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “*Rïrï ka Me ta te *Müse mala nganga fü wü kundu nih ne, yi je nda-yi de? Engu gü ba, ‘Mü mere e amörö kpara de, angü ngü la esiti gbü jia Me.’* Fü wü kundu nih adu amala, gü ba, ‘Mene kpara te ena amörö kiri ye, wüh ena ato kuru tete.’ 22 Nda-ra, ngü te ma le amala fü yi, ah bü duu ngü ka mamörö kpara de. Amba te mü ngbü ekpü enga ni mü la, ngü la kpah esiti gbü jia Me. Wüh ena ato kpah kuru te mü. Baka te mü ena asoko kiri mü, gü ba, ‘Ye de töndö kpara,’ la, wüh ena akolo ngü ka-mü. Anga te mü ena afala kiri mü, gü ba, ‘Ye röfö aröfö,’ la, wüh ena agü mü agbü du ka wa!

23 Mü mere e ato takpa fü Me de siti fïngangü emaguma mü de! Te mü ngbü enü kpa esambü ka Me teka ato takpa fü mere Me, fü mü adu afï nga gara ngü amaka, te di ezengba yi ake kiri mü la, 24 te di bala, ah le fü mü ace takpa ka-mü la ciki ede *cangalï kpala, de mü yia kere, mü nü kpaka kiri mü la, areke ngü la esüka yi feke, fü mü adu ato takpa ka-mü la fü Me.

25-26 Te ngü ladü esüka yi ake kiri mü füh kotö sene, ah le de yi reke ngü esüka yi kere, angü Me wu ngü la kpo! Angü te mü kpi eyi la, Me ena adu akolo ngü la tïne me-ye! Ma emala fü yi dene zu ngü! Me ena ato mü esaka wü *malayïka ka-ye, fü ewü agü mü agbü du ka wa fï mere badi.”

Dene ngü te Yesu mala teka ngü ka waza

27 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “*Rïrï ka Me, ta te *Müse mala nganga fü wü kundu nih, gü ba, ‘Mü mere e amere waza de, angü ngü la, ah esiti gbü jia Me ne,’† yi je ngü la nda-yi de? 28 Amba nda-ra, ngü te ma le amala fü yi, baka to ngü füh ngü la, ah dene. Te mü ngbü efï nga würüse, da ekpi gügümü emaguma mü la, ah kpah esiti gbü jia Me, angü ah ba e te mü mere waza eyi ake di emaguma mü.

29 Yi di ekpe *siti ngü akpe! Te jia mü ngbü efiti mü me-ye, teka fü mü atï gbü siti ngü la, ah le fü mü agbi jia mü engu la, agü kötö. Angü ah ena areke pe, te gara e biringbö eküte mü kpi me-ye la, ka mene ngü de te wüh ena aza mü de küte mü ꞌburu, agü agbü mere du ka wa ne. 30 Te kpa mü ngbü efiti mü me-ye, teka fü mü atï gbü siti ngü la, ah le de mü wa kpa mü engu la awa, mü gü kötö. Angü ah ena areke pe, te gara e biringbö eküte mü kpi me-ye la, ka mene ngü te wüh ena aza mü de küte mü ꞌburu, agü agbü mere du ka wa ne.”

Dene ngü te Yesu mala teka ngü ka mace würüse

Matayo 19:7-9; Marako 10:11-12; Luka 16:18

31 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Rïrï ka wü kundu nih, gü ba, ‘Te komoko le ace wara ye la, ah le de engu ba köcökpa, ato fü wara ye feke, fü wara ka na ayia ago ka-ye agba wü.’‡ 32 Nda-ra, ngü te ma le amala fü yi dene, ah de to ngü. Te kpara ce wara ye bü kükürü bala, ah teka ngü ka waza de la, ah mere *siti ngü eyi gbü jia Me. Angü te würüse la ena anü aza gara komoko te gara la, ngü la ena adi gbü jia Me baka waza, angü mü to engu dela me-mü, de ah mere waza. Kpah bala, komoko te za würüse, te watï ye na ce engu la, ah mere waza kpah eyi gbü jia Me.”

Dene ngü te Yesu mala teka ngü ka kïna

33 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Rïrï ka wü kundu nih, gü ba, ‘Te mü kïna te-mü te ïrï Me la, mü mere e ace ngü la de. Mü mere ngü la amere, gegege baka kïna te mü kïna te-mü di la, angü mü mala ngü la eyi gbü jia Me.’ Yi wu ngü la bala de? 34-37 Amba nda-ra, ngü te ma le amala fü yi dene, ah de to ngü, gü ba, yi mere e akïna te-yi ꞌburu ꞌburu de. Mü mere e akïna te-mü te ïrï kpï kpah de, angü kpï ka-ye de sü ka Me. Mü mere e akïna te-mü te ïrï kotö ne kpah de, angü kotö ne ka-ye de e ka Me, te engu mere o me-ye. Mü mere e akïna te-mü te ïrï Yerüsalema kpah de, angü Yerüsalema de mere kötï ka Mere Miri Me. Mü mere e akïna ngürü mü, anga lö mü kpah de, angü küte mü ꞌburu de e ka-mü nda de, ah de e ka Me, te engu mere me-ye. Ah le de mü mala ngü bü mbölö. Te mü le ngü la eyi, mü mala, gü ba, ‘Wayi, ni ena amere bala.’ Te mü le de, mü mala kpah mbölö, gü ba, ‘Ni tï amere bala de.’ Angü, te mü mala mere bi wü ngü ngïlï di angïlï, teka afiti kiri mü di la, dela ka-ye ngü te koro esaka *Satana. Ngü ꞌburu te mü mala, gü ba, ni ena amere, mü mere e ace ngü la de, angü Me wu ngü la eyi. Ah le de mü mere ngü la amere bala.”

Dene ngü te Yesu mala teka malügü na-ngü fü kpara

Luka 6:29-30

38 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Rïrï ka wü kundu nih, gü ba, ‘Te kpara sö jia mü mbürü la, ah le de mü za engu, nü di kpaka wü *kovo de wüh sö kpah jijia. Anga te kpara mï te mü, kürü la, wüh ena akürü kpah nda-ka.’§ Yi wu ngü la bala gügü de? 39 Nda-ra, ngü te ma le amala fü yi dene, ah de to ngü, gü ba, yi mere e alügü siti ngü fü wü bu yi de. Yi mere e amere gü kpaka kpara, anga vügü te mere mü esiti ne, kpah de. Te kpara be gbüra mü la, mü mere e asü gü* fefe de. Mü ce gbüra mü fefe, de ah du, ah be kpah toto. 40 Te kpara ï mü engagira miri, gü ba, mü to bongo ka-mü biringbö, na jiase ka-ni esaka mü la, mü mere e asü gü fefe de. Mü za gara bongo ka-mü, be kpah te gara la, mü to fefe. 41 Te marajümïya za mü de wazi, teka anü abï e ka-ye baka kilometere biringbö la, mü mere e asü gü fefe de. De mü gï nganga de e kaka la kilometere ꞌbasu. 42 Te kpara yo e eküte mü la, de mü to e la fefe. Te kpara le aza matiti esaka mü, mü mere e afï nga ngü de. Mü to matiti la eto fefe.”

Dene ngü te Yesu mala teka wü vügü ka-nih

Luka 6:27-28, 32-36

43 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Rïrï ka wü kundu nih, gü ba, ‘Ah le de mü le wü mürü mü, fü mü adu akpü wü vügü ka-mü.’ Yi wu ngü la bala gügü de? 44 Nda-ra, ngü te ma le emala fü yi dene, ah de to ngü, gü ba, ah le de yi le kpah vügü ka-yi ale. Kpah bala, te gara kpara ngbü emere mü esiti la, de mü di kpah eyi-ta Me tekaka, de Me boro *siti ngü kaka. 45 Kükürü de, angü te yi mere bala, wü kpara ena awu, gü ba, yi de wü di Me fanü fanü, angü mü ngbü emere züka ngü kpah baka nda Me. Angü Me ngbü eto agö, de ah di elï agbü yï ka züka wü kpara, be kpah te nda siti wü kpara. Me to kpah ra, de ah di esü fü züka wü kpara, kpah fü siti wü kpara ꞌburu. 46 Anga te yi ngbü ele bü nzö mene wü kpara te ewü ngbü ele ngü ka-yi ne, yi efï, gü ba, Me ena ato züka ngü fü ani teka ngü la? Aꞌa, ah bala de. Angü wü siti kpara, te ewü le ngü ka Me de ne, wüh ngbü emere ngü de bala me-wü. 47 Te yi ngbü emere züka ngü bü nzö fü wü di enga ni yi la, yi efï, gü ba, Me ena agbo nga ïrï ani teka ngü la? Aꞌa, ah bala de. Angü siti wü kpara, te ewü le ngü ka Me de ne, wüh ngbü emere züka ngü bü nzö fü wü bu wü bala me-wü. 48 Dela ngü te ma le amala fü yi, gü ba, ah le de yi di ele wü kpara ꞌburu, da emere züka ngü fü ewü de züka maguma yi, kpah baka te Wö yi, Me agbü kpï, ngbü emere fü yi ne.”

6

Dene ngü te Yesu mala teka mato e fü wü mürü cïnga

1 Fü Yesu adu amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Wü di enga wüna, yi ceka te-yi ꞌbe! Te yi le amere züka ngü te ïrï Me la, yi mere e adi emere ngü la gbü jia wü kpara de. Angü, te mü mere ngü la gbü jia wü kpara, teka fü ewü agbo nga ïrï ni di la, ngü ka-mü la tï areke gbü jia Me nda de. Te di bala, Me tï agbo nga mü, ato takpa fü mü gbü ngü la, nda de.

2 Te di bala, te mü le ale ta-ngü te wü mürü cïnga la, mü mere e amere ngü la gbü jia wü kpara de. Angü wü kpara ladü te ewü le, de wü bu ani di eceka ani ba züka wü kpara ka Me. Teka ngü la, te ewü le ato e fü wü mürü cïnga la, wüh ngbü emere ngü la te wü kaje, anga kpa *esambü ka biti-te, fü ewü angbü eba wü rere de ngü ka-wü la, teka fü wü kpara ꞌburu awu ani, adi egbo nga ïrï ani tete. Fanü fanü, ma emala fü yi dene zu ngü, gü ba, te wü kpara gbo nga ïrï ewü eyi teka ngü la, Me tï agbo nga ewü nda tïne de, angü wüh maka takpa ka-wü eyi kpaka wü kpara. 3 Amba nda-yi, wü kpara ka-ra, te yi ele ato e ka-yi fü wü mürü cïnga la, yi mere e amala nga ngü la fü gara kpara de, anga te ah zu de enga ni mü la, mü mala fefe kpah de. 4 Mü to e la esalakumu, angü Me wu wü ngü ꞌburu. Te di bala, Me wu e te mü to fü wü mürü cïnga la eyi. Engu ena adu ato züka ngü fü mü te gara me-ye.”

Dene ngü te Yesu mala teka maku gba fü Me

Luka 11:2-4

5 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Wü di enga wüna, ma emala fü yi, gü ba, te mü ele aku gba fü Me la, mü mere e amere ngü la gbü jia wü kpara de. Angü wü gara kpara ladü te ewü le, de wü bu ani ceka ani ba züka kpara ka Me. Te di bala, wüh ngbü nda-wü erü tikpi, adi eku gba fü Me gbü jia mere bi wü kpara kpa *esambü ka biti-te, anga te nga wü kaje, teka fü wü kpara angbü eceka ani. Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Wü kpara ena agbo nga ïrï ewü teka ngü la, amba Me tï agbo nga ewü teka ngü la nda de. 6 Amba nda-mü, te mü ele ayi-ta Me la, ah le de mü ku gba fü Me esalakumu. De mü rï ka-mü kpa esambü kpikpi mü, ni mö nga mü ani, anga de mü nü, mü gïrï sü, te mü ena ayi-ta Me tete kpikpi mü, angü engu de Wö nih. Te mü ku gba fü Me esalakumu bala, Me ena agbo nga mü me-ye, angü engu wu ngü te di emaguma mü la kpo.

7 Kpah bala, te yi ngbü eku gba fü Me la, yi mere e adi emala bi wü ngü de. Wü kpara te ewü ngbü eku gba fü wü di enga me, wüh ngbü esama mere bi wü töndö ngü gömö wü de bala me-wü, angü wüh efï nda-wü, gü ba, ‘Me ngbü eje gba ka-ani, teka mere bi wü ngü ka-ani la.’ 8 Yi mere e adi emere ngü baka nda-ewü la de, angü Me de Wö yi. Engu wu wü ngü te yi ngbü ele kpakaka na ne eyi gügü, o yi mala nganga fefe la de. 9 Te di bala, dene kaje te yi ena aku gba fü Me tete na.

Wayi bala Wö a Me.

Mü de mere Me te mü di agbü kpï.

Ah le de wü kpara ꞌburu gbo nga ïrï mü,

angü mü de Me biringbö.

10 Mü koro angbü gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu.

De wü kpara ꞌburu di eje rïrï ka-mü.

De wüh di emere wü ngü te mü ele füh kotö ne ꞌburu,

kpah baka e te ewü emere agbü kpï.

11 De mü to zü-e fü a enatikine de a zü.

12 De mü boro *siti ngü ka-a emaguma mü asidi,

angü angbü kpah eboro siti ngü ka wü bu a fü ewü.

13 Mü to wazi fü a, fü a arü di kpekpeke gbü re-ngü ka *Satana,

angü a ena adürü.

De mü küwa a aküwa esaka Satana.

A yi-ta mü de wü ngü la,

teka ne de, angü mü de mere Miri ka-a.

Mü de mere wazi fa wü kpara ꞌburu.

Mü de mere kpara te ewü egbo nga ïrï mü fï mere badi.

Ah di bala.

14 Wü di enga wüna, ah le de yi di eboro siti ngü ka wü bu yi aboro, angü te yi boro siti ngü ka wü bu yi la, Wö yi, Me agbü kpï, ena aboro kpah siti ngü ka-yi. 15 Amba te yi boro siti ngü ka wü bu yi de, Wö yi, Me agbü kpï ne, tï aboro siti ngü ka-yi kpah de.”

Dene ngü te Yesu mala teka maꞌbï-te

16 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Wü di enga wüna, te yi le *aꞌbï te-yi, teka aku gba fü Me la, yi mere e asere te-yi gbü jia wü kpara, gü ba, ani ngbü eꞌbï te-ani ne de. Angü wü gara kpara ladü, te ewü le, de wü bu ani di eceka ani ba züka wü kpara ka Me. Te di bala, te ewü ngbü eꞌbï te-wü la, wüh ngbü engbü de mere cïnga, teka fü wü kpara awu ngü la, fü ewü agbo nga ïrï ani tete. Yi mere e amere ngü baka nda-ewü la de! Angü, te yi le de wü kpara di egbo nga ïrï ani la, ngü la gbü jia Me ka-ye esiti! Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Te wü kpara gbo nga ïrï yi teka ngü la, Me tï agbo nga yi nda tïne de! 17 Amba nda-yi, te yi le aꞌbï te-yi, teka aku gba fü Me la, ah le de yi zürü gbüra yi azürü, de yi gü mü eküte yi. 18 Yi reke te-yi areke, ba kpara te ngbü de tadu, angü wü kpara ena awu, gü ba, yi ngbü eꞌbï te-yi. Te yi mere ngü la esalakumu bala la, Me ena awu ngü te di emaguma yi la me-ye, fü engu agbo nga yi.”

Dene ngü te Yesu mala teka wü e füh kotö ne

Luka 12:33-34; 16:13

19 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Yi mere e ao maguma yi teka wü e füh kotö ne de, angü wü e füh kotö ne ena anza ka-wü anza. Wü gara ena agörö, wü ka ena alafa wü gara, wü gara ena akï, wü gara ena azi, wü mürü zi ena azi wü gara. 20-21 Amba ah le fü yi ato maguma yi teka adi emere ngü ka Me, fü yi ao fïngangü ka-yi ꞌburu teka züka ngü te yi ena amaka agbü kpï, angü ngü ka Me tï anza nda de.

22 Jia nih ka-ye baka ze-wa te ngbü elofo sü fü nih. Te mü o fïngangü ka-mü ꞌburu teka ngü ka Me la, Me ena asere züka kaje fü mü, fü mü amaka züka ngü. Angü mü ena angbü baka kpara te ngbü endoro gbü ra-sü. 23 Amba, te mü ngbü de siti fïngangü emaguma mü, da edürü te kaje ka Me asidi, teka wü e de füh kotö ne la, mü baka kpara te jijia ni ani, te ngbü endoro gbü mbiri sü. Mü ceka te mü ꞌbe, angü te mü le ngü ka Me de maguma mü ꞌbasu ꞌbasu la, ah ena adi gegege ba e te jia mü ni ani la. Mü ena adürü te kaje ka Me asidi, mü tï awu ngü ka Me ꞌburu ꞌburu de, angü mü ngbü endoro gbü ngbami!*

24 Yi ce ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu asidi, angü kpara biringbö tï ara fü wü miri ꞌbasu nda kü de. Angü mü ena ale ngü ka gara, fü mü ace nda gara. Te mü ngbü eje rïrï ka gara ereke areke, mü ena angbü efala gara la afala. Te di bala, ah le de yi o maguma yi ꞌburu, teka adi emere ngü ka Me. Amba yi mere e ao maguma yi teka wü e füh kotö ne de.”

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye,

gü ba, wü mere e afï nga wü e de

Luka 12:22-31

25 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Dene ngü te ma le amala fü yi, wü di enga wüna. Yi mere e asiti fïngangü ka-yi, teka ngü ka e-mazü, anga e-manzö nda-yi de. Angü Me le yi fa sü. Anga yi mere e angbü de mere fïngangü teka bongo te yi ena amaka, adi eto eküte yi ne, kpah de. Ngü ka küte yi fa ngü ka bongo ka. Te di bala, Wö nih Me, te o nih ne, ah tï ato wü e la fü nih de? Ah tï eyi ato wü e la fü nih, angü engu le nih fa sü. Kpah bala, ngü ka *küküwa fa ngü ka zü-e ka. Me te ngbü eküwa nih ne, ah ena adi kpah eto zü-e fü nih me-ye.

26 Yi ceka la bü wü lu, te wüh ru e kpah de, wüh biti wü e fü wü kpah de, kafa ka-ewü kpah ma. Amba Me ce ewü nda de! Ah ngbü fï bü eto zü-e fü ewü! Yi efï nda-yi, gü ba, ngü ka-ani fa ngü ka wü lu la de? Me tï ace yi, fü yi akpi ka tala de. 27 Te sïkpï ka kpi ka-mü koro eyi la, wazi mü ladü teka afa te-mü esaka kpi la, fü mü adu angbü acï nga gara sïkpï? Aꞌa, wazi mü nda ma! 28 Fïngangü ka-yi mere e asiti teka ngü ka bongo de. Yi ceka la wü yi-rü, wüh ngbü ekoro neh baye baye? Baka te wüh mere tima ꞌburu de, wüh reke bongo tüngü wü kpah de ne. 29 Ma emala fü yi dene zu ngü. Miri *Solomona, ta te di de mere bi wü e esaka ye ne, bongo kaka-na su baka yi-rü agbü gü ne, kpah de. 30 Yi wu eyi, gü ba, Me ngbü ereke wü yi-rü eküte wü rü, baka züka bongo te su asu fa sü. Fïngangü ka-yi gü ba, ngü ka-ani fa ngü ka wü yi-rü la de? Yi wu awu, gü ba, Me tï eyi ato züka bongo fü ani. Te di bala, ah le de yi to maguma yi ꞌburu fü Me.

31 Yi mere e angbü esiti fïngangü ka-yi, teka wü e te yi ena azü, anga e te yi ena anzö, anga bongo te yi ena ato eküte yi ne, nda-yi de. Ah le de yi to maguma yi ꞌburu fü Me. Yi mere e angbü de maguma yi ꞌbasu ꞌbasu de. 32 Wü kpara te ewü wu ngü ka Me de ne, wüh ngbü eo to wü teka wü e füh kotö ne bala me-wü. Amba nda-yi, yi mere e adi emere ngü bala de, angü Wö yi, Me, ladü. Ah ena ato wü e la fü yi me-ye, angü ah wu kpo, gü ba, cïnga wü e la ngbü emere yi. 33 Te di bala, yi to maguma yi fü Me feke, da emere tima kaka, angü wü e de te yi ngbü efï nga ewü la, Me ena adu ato fü yi.

34 Wü di enga wüna, te yi te engbü la, yi mere e asiti fïngangü ka-yi, teka ngü te ena adi egambi ne de. Angü ngü te ena akoro de egambi la, ah ena amere te-ye ka-ye bü teka sïkpï engu la. Yi ce ngü ka gambi la esaka Me, angü gbü wü sïkpï ꞌburu cïnga ka-ye fï bü ladü.”

7

Dene ngü te Yesu mala teka makolo ngü ka kpara

Luka 6:37-41

1-2 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Wü di enga wüna, yi mere e adi esiti ïrï wü bu yi, da ekolo ngü ka-ewü, de. Angü Me ena akolo ngü ka-yi te gara, kpah ba e te yi ngbü emere fü wü bu yi la.

3-4 Wü di enga wüna, yi ngbü emala nga wü *siti ngü ka wü bu yi, da ekolo ngü ka-ewü neh teka ne? Ah le de yi fï nga siti ngü ka-yi te enga gina. Angü te mü le aza enga ca-gü gbü jia enga ni mü, o mere ndugu rü di ladü gbü jia mü la, ah de züka ngü? 5 Mü dela mürü mani! Angü te enga gina, ah le fü mü agbi la mere ndugu rü, te di gbü jia mü ne, feke, teka fü jia mü alofo raaa! Fü mü adu tïne, aza enga ca-gü, te di gbü jia enga ni mü ne sidi.

Dene ngü te Yesu mala teka wü kpara,

te ewü ngbü efala ngü ka Me

6 Te yi to jiase ka-yi fü wü bürü anga wü mba la, wüh ena ale? Aꞌa, wüh tï ale nda-wü de. Wüh ena aceka jiase la gbü jia wü baka töndö e, angü tima ka e la fü ewü nda ma. Wü bürü ena adu anyüma yi, fü wü mba adu adoto wü e la, asiti ka. Kpah bala, te yi ngbü erï wü bu yi de *Ngari Me, fü ewü angbü efala ngü la afala la, yi ce ewü ace. Yi mere e adi fï bü da emala Ngari Me fü ewü de. Angü wüh ka-wü baka wü bürü, de wü mba la.”

Dene ngü te Yesu mala, gü ba, nih di fï bü eyo e kpaka Me

Luka 11:9-13

7 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi efï nda-yi, gü ba, Me le ato züka ngü fü ani de? Ah bala de. Te cïnga e ngbü emere mü la, mü ngbü fï bü da eyo eküte Me, Me ena ato e la ato fü mü. Mü ngbü fï bü da eyi-tata gbü wü sïkpï ꞌburu. Mü mere e ace da eï engu de, ah ena amere ngü la fü mü. 8 Angü wü kpara ꞌburu, te ewü ngbü eyo e te Me ne, Me ngbü eto e la fü ewü ato. Wü kpara ꞌburu, te ewü ngbü egïrï e kpaka Me, wüh ngbü emaka amaka. Me ngbü kpah eü möngïtï fü mene wü kpara, de te wüh ngbü eï engu ne.

9 Gara süka yi ladü sene, te di de wö ye wü jaji, te yeye na yo kümü tete la, ah ena aza teme, ato fefe? 10 Anga te yeye na yo si tete la, ah ena aza kpürü, ato fefe? 11 Anga de-yi, te yi di de siti wü kpara ne, yi wu da eto wü züka e fü wü jaji ka-yi ereke areke. Yi fï nda-yi, gü ba, Me, te di de Wö nih agbü kpï ne, ah tï ato züka wü e fü yi afa sü de?

12 Te di bala, wü ngü ꞌburu te yi ngbü ele de wü kpara di emere fü ani, ah le de yi di kpah emere wü ngü engu la fü wü kpara bala. Angü dela si-ngü gbü wü *Rïrï, te *Müse, de wü gara wü *mürü dofo, ba gbü *Ngari Me.”

Dene ngü te Yesu mala teka wü kaje ꞌbasu

13-14 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Te yi ele aküwa la, ah le de yi le ngü ka Me de maguma yi ngbee biringbö, angü wü kaje ladü ꞌbasu. Te di bala, ah le de yi fe kaje ngbee biringbö. Angü gara la, ah de mere kaje, te mere bi wü kpara ngbü enü ꞌburu tete na. Amba mere kaje la, ah de kaje ka *küküwa nda de. Ah ka-ye de kaje, te ena ato kpi fü kpara fï mere badi. Gara kaje engu ne, ah de suzu kaje, te mere bi wü kpara wu mbi mbi de. Ah le de yi o to yi teka amaka suzu kaje la, angü dela mene kaje, te yi ena amaka küküwa gbügbü, fï mere badi.”

Dene ngü te Yesu mala teka rïrï ka wü mürü mani

15 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi ceka te-yi mbi, angü wü mürü mani ladü, te ewü ena akoro, asiti fïngangü ka-yi gbü ngü ka Me. Angü wüh ena angbü esu wu fü yi, gü ba, ani ngbü erï yi dela de ngari Me. Amba ngü ka-ewü la, ah de ngari Me nda de, angü maguma ewü ka-ye sisiti baka nda siya. 16 Yi ena angbü ewu ewü bü teka *siti ngü te ewü ngbü emere, kpah ba e te yi ngbü ewu wü rü ꞌburu teka rï ewü. Mü tï eyi amaka rï manga eküte patra? Anga mü tï eyi amaka rï güwava eküte rü ngenee? 17 Ah bala de! Rü manga ena arï ꞌduwa rï manga. Rü ngenee ena arï ꞌduwa rï ngenee. Wü züka rü ꞌburu ngbü erï fï bü wü züka rï-rü, te ereke areke ba-neh-ene-la. Nda wü siti rü kpah bala, wüh ngbü erï fï bü siti rï wü eküte wü. 18 Züka rü tï arï siti rï-rü eküte ye de. Siti rü tï arï züka rï-rü te ye de. Kpah bala, wü züka kpara ngbü emere züka ngü me-wü. Wü siti kpara ngbü emere nda-wü fï bü siti ngü. 19-20 Te di bala, yi ena awu wü siti mürü wu la teka wü siti ngü ka-ewü, te ewü ngbü emere. Wü rü ꞌburu te ewü rï züka rï wü de, wüh ena ade ewü ade, agü agbü wa. Ngü ka wü mürü wu la ena adi kpah bala.”

Dene ngü te Yesu mala teka züka wü kpara ka-ye

Luka 6:46-49

21 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “E-ena aküwa agbü sü ka Me agbü kpï neh wü da? Angü mere bi wü kpara ladü te ewü ngbü eï ra, gü ba, ‘Ma de Miri ka-ani,’ bü kükürü bala. Wüh tï aküwa nda-wü de, angü maguma ewü ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. ꞌDuwa wü mene kpara te ewü ngbü emere züka ngü, te reke gbü jia Wüba Me, wüh ena aküwa me-wü. 22 Kpah bala, gbü *adu sïkpï, te ma ena akolo ngü ka wü kpara tete, mere bi wü kpara ena andaꞌba te-wü fere, gü ba, ‘Mere kpara, ani de wü kpara ka-ra, angü ani ngbü ta eto ngari ra fü wü kpara. Ani ngbü kpah eliki *siti wü di enga me guvu wü kpara te ïrï ra. Ani ngbü ta emere bi wü kpeke ngü te ïrï ra.’ 23 Amba, de-ra Yesu, ma ena adu amala fü ewü mbölö, gü ba, ‘De-wü deyï, ma le ngü ka-wü de, angü wü le ngü ka-ra nda-wü de! Wü yia sela eyia de töndö ngü ka-wü la! Angü wü de siti wü kpara.’

24 Mene kpara te ngbü eje ngü ka-ra, fü ah angbü kpah elala tete, engu ena adi baka kpeke kpara, te maka züka sü füh ndu-ta. Fü ah ajï kambü ka-ye fefeh. 25 Fütanga ngü la, fü mere agö ayia alï de mere wege, fü ngu ayia asi. Amba kambü la mürü nda de, angü wüh jï kambü la te züka sü. 26 Amba te mü le aje ngü ka-ra, te ma ngbü erï mü di ne, de la, mü ena adi baka töndö kpara, te jï kambü ka-ye bü gbü siki, riri na rï gbü tö nda de. 27 Te di bala, te mere agö ena alï de mere wege, fü ngu ayia asi la, kambü ka-mü la ena amürü ꞌduwa amürü, ꞌbüwaa! asidi.”

28 Dela ngü te Yesu mala fü mere bi wü kpara kpa füh rüvü. Fü ngü kaka la aga gbü jia wü kpara afa sü. Angü kpara te ena arï wü kpara baka nda Yesu la, ah nda ma. 29 Yesu mala ngü la fü ewü de mere wazi ka Me. Ah mala baka nda wü *mürü rïrï, te ewü ngbü emala diri nga ngü ne, nda de.

8

Dene ngü te Yesu küwa gara mürü jiakö di

Marako 1:40-45; Luka 5:12-16

1 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia akö kpa füh rüvü la kötö, angbü enü. Fü mere bi wü kpara ayia afa nganga na. 2 Te wü Yesu ngbü enü tete, fü gara komoko, de *jiakö eküte ye, ayia akoro kpaka Yesu. Fü engu ayia abu nzökuta ye kötö engagira Yesu, andaꞌba te-ye, gü ba, “Akooo, mere kpara! Ye de mere mürü wazi! Ni ngbü eyi-ta ye, te ah gbü jia ye ꞌbe la, de ye küwa ni gbü keke ne.” 3 Fü Yesu ayia ao kpa ye eküte komoko la, gü ba, “Wayi, ma le eyi. Küte mü reke ereke!” Baka te Yesu mala ngü la tete, ꞌduwa fü küküte ayia areke, adu da ye.

4 Fü Yesu adu amala ngü fefe, gü ba, “Ye mere e amala nga ngü la fü wü gara kpara de, ye je ngü la eyi? Amba ah le de ye nü enü, ye mere ngü, ta te *Müse ba gbü *Rïrï ka Me ne. Ye za nü, ye nü di kpaka *mürü gele ka Mere Me, de ah wa, ah to fü Me teka ngü la. Teka fü wü kpara ꞌburu awu, gü ba, küte ye reke eyi fanü.”*

Dene ngü ka mere kpara ka wü marajümïya ka wü Rüma,

te to maguma ye fü Yesu

Luka 7:1-10

5 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia anü akoro agbü Kaparanama. Fü gara mere kpara ka wü marajümïya ka wü *Rüma ayia akoro kpaka Yesu, andaꞌba te-ye fefe, 6 agü ba, “Mere kpara, ni koro ayi-ta ye teka de ye küwa gara labï ka-ni, angü keke ngbü emere engu efa sü. Ah ladü kpala, era ara kpa esambü. Wawazi nza eyi ꞌburu.” 7 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Ni ena anü kpala, aküwa engu.” 8 Fü mere wü marajümïya la adu amala ngü fü Yesu, gü ba, “Akooo, mere kpara, ni ka-ni de *ganzi kpara. Ah tï fü ye arï kpa esambü ka-ni nda de, angü rïrï ka gele ka-wü, wü di enga *Yïsarayele, le bala de. Ni wu eyi, gü ba, wazi ye ladü. Te ye mala bü ngü de komö ye la, labï ka-ni la ena aküwa aküwa. 9 Ni tï kpah eyi awu ngü la bala, angü ni ngbü kpah esa rïrï ka wü mere kpara ka-ni. Kpah bala, wü gara marajümïya ladü, te ewü di esa rïrï ka-ni. Te ni mala ngü fü gara, gü ba, ye nü enü la, ah ena anü kere, baka te ni mala fefe. Anga te ni mala fü gara, gü ba, ye koro ekoro akine la, ah ena akoro kpah kere. Anga te ni mala ngü fü labï ka-ni, gü ba, ye mere ngü ne bane, ah ngbü kpah emere ngü la kere bala, baka te ni mala fefe.”

10 Te Yesu je ngü gömö komoko la bala, fü ngü la ayia areke tete afa sü. Fü engu ayia afü te-ye, amala ngü fü mere bi wü kpara, te ewü ngbü efa nga ye ne, agü ba, “Ceka la! Kpara te to maguma ye fere baka komoko la, ma maka füh kotö ne nda-ra la kü de! Ngü te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü. Gbü nguwa nih, wü Yïsarayele, kpara te to maguma ye bala, ah nda ma. Amba ah ka-ye ꞌduwa de komoko la, te di de ganzi kpara ne! 11 Te di bala, ma emala fü yi dene zu ngü. Mere bi wü ganzi kpara ena ayia agbü gara wü sü nengete nengete füh kotö ne, akoro angbü tundu agbü sü ka Me, de wü *Abarayama, *Yïsaka bete *Yakobo, wü kundu nih ta gügü ne, me-wü, angü wü ganzi kpara la to maguma wü eyi fere. 12 Amba mere bi wü di enga Yïsarayele, te ewü ngbü efï, ga, ani de wü kpara ka Me me-ani ne, wüh ena aliki ewü, ato agbü mbiri sü kpa etanü kpala, fü ewü angbü eku gba, da enyüma gbü te wü de mere cïnga, angü wüh le ngü ka-ra de.”

13 Fü Yesu adu amala ngü fü mere kpara ka wü marajümïya la, gü ba, “Ah mbi. Mü go ka-mü ego. Labï ka-mü küwa eyi, angü mü to maguma mü eyi fere.” Bü ciki gbü lö-ra engu la, fü labï ka mere marajümïya la ayia aküwa gbü keke la.

Dene ngü te Yesu küwa mere bi wü mürü keke di

Marako 1:29-34; Luka 4:38-41

14 Gbü gara ra, fü wü Yesu anü akoro kpa gba Sïmüna Petero, fü ewü amaka ni ye wara Petero, te ra kötö ka keke, angü küküte na rï ngbü wüwütü bala. 15 Fü Yesu ayia azoro kpa würüse la, fü keke la ayia anza. Fü würüse la ayia anü amere kümü, ato fü ewü.

16 Ah te ekoro etamurago la, fü mere bi wü kpara ayia aza wü mürü keke, bete mene ewü te *siti wü di enga me ngbü emere ewü, akoro de ewü kpaka Yesu. Fü Yesu aliki wü siti wü di enga me la guvu wü kpara la ꞌburu asidi. Fü ah aküwa kpah mere bi wü gara mürü keke la ꞌburu.

17 Ngü te Yesu küwa mere bi wü mürü keke la, tï kpini de ngü ta te *mürü dofo Yïsaya ba gbü *Ngari Me ta gügü, gü ba, “Miri te Me ena atima ne, ah ena aküwa nih gbü wü keke ka-nih ꞌburu.”†

Dene ngü te Yesu mala, gü ba, te kpara le afa nga ni la,

ah tüka te-ye atüka

Luka 9:57-60

18 Fütanga ngü la, fü mere bi wü kpara aci akoro, abiti te-wü, angbü ede Yesu. Te Yesu wu bala, fü ah ayia amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Ani lï elï gbü *zabu, anü kpa etangu.” Ah mala bala, angü ah le anü arï ewü kpala. 19 Wüh la bü ereke te-wü, fü gara *mürü rïrï biri ayia akoro kpaka Yesu, amala ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, ni ele afa nga ye, gbü wü sü ꞌburu, te ye ena angbü enü tete. Ni ena alala fï gbü nga ye, ni tï ace nga ye de.” 20 Fü Yesu alügü ngü fü komoko la, gü ba, “Ah le de mü wu awu, gü ba, te mü le afa nga ra la, züka ngü te mü ena amaka füh kotö ne nda ma. Angü de-ra, *Ye Kpara ka Kpï, sü fere füh kotö sene, teka ara, afe te-ra tete, nda ma. Angü wü zaza ngbü era nda-wü gbü wü gö ka-wü. Wü lu ngbü era nda-wü kpah gbü wü suta ka-wü. Amba nda-ra sü fere bala nda ma.” Te komoko la je ngü la bala, fü ah adu ace da efa nga Yesu.

21 Fütanga ngü la, fü gara *kpara ka Yesu biringbö, ayia amala ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, wö ni gbe eyi. Ni le adu acï nganga. Te ah kpi eyi la, fü ni ati engu feke, fü ni adu akoro afa nga ye sidi.” 22 Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, “Mü ce wü di enga ni mü, te ewü le ngü ka-ra de ne, de wüh ti wö mü me-wü, angü wüh ka-wü eyi baka wü kövö. Amba nda-mü, mü koro, mü lala gbü nga ra.”

Dene ngü te Yesu tata mere wege di

Marako 4:35-41; Luka 8:22-25

23 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, alï gbü *zabu, teka anü kpa etangu mere ngu *Galïlaya. 24 Baka te ewü yia, nü la mba ce bane, wüh te eje kpala de, gbu gbu gbu! mere wege te ekoro, da efe jia ngu la de wazi. Fü zabu akpo da eyiki, efüfü te-ye, da ekolo ngu gbü ye efa sü. Zabu la yia ta ebu ewü abu agbü ngu. Amba Yesu, mü ngbü ka-mü era ara.

25 Fü wü kpara ka Yesu ayia akoro azükü engu, amala ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, mere kpara! Ani te ekpi! Ani te ekpi! Ye zükü la ezükü, de ye küwa ani!” 26 Fü Yesu ayia azükü, amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi ekpe neh cürü ne? Yi to maguma yi fere mbi mbi la fï de?” Fü engu ayia arü, atata wege ake mere ngu la, gü ba, “Wüh nga anga.” Fü sü ayia anga ꞌduwa, ngbiii!

27 Fü ngü la aga gbü jia wü kpara ka Yesu la afa sü, fü ewü angbü emala ngü esüka wü, gü ba, “Apa! De bane neh ene ngü ne? Mene komoko ne, neh baye baye, te engu ngbü emala ngü bü de komö ye, fü wege ake ngu angbü eje riri na ne?”

Dela ngü ta te Yesu mere, te engu to rïrï fü mere wege tete.

Dene ngü te Yesu küwa wü komoko ꞌbasu,

de wü siti wü di enga me guvu wü

Marako 5:1-20; Luka 8:26-39

28 Te wü Yesu kö mere ngu la tete de wü kpara ka-ye, fü ewü anü akoro agbü gara sü de ïrï ye Gadara. Baka te ewü ngbü la enü tete, fü ewü amaka te-wü de wü mürü maröfö ꞌbasu, te *siti wü di enga me ngbü emere ewü kpekpeke efa sü, eküte ewü dela gü tïne de! Wüh ngbü ta engbü ka-wü etü wü mbükü. Te di bala, wü kpara tï aguru sü te kaje engu la tïne de, teka ngü ka-ewü. 29 Te wü mürü maröfö la wu Yesu te ngbü ekoro, fü ewü ayia akpo eba rere, da emala ngü fü Yesu, de mere ri wü kpa tikpi, gü ba, “De-ye, Ye Mere Me, ye ele amere de ani ne ngü ne? Ye le ato kuru te ani bü gügü, o *adu sïkpï koro la de, neh teka ne?”

30 Amba mere bi wü mba ka kötï ta ladü gbamari gbü sü la, da ezü e ka-wü. 31 Fü wü di enga me la afüwa te-wü fü Yesu, gü ba, “Te ye le aliki ani guvu wü kpara ne asidi la, de ye tima ani, fü ani anü arï guvu wü mba la.” 32 Fü Yesu ayia ale ngü ka-ewü la, amala ngü fü ewü, gü ba, “Wayi, wü nü enü, wü rï aguvu wü mba la.” Fü wü di enga me la akoro guvu wü kpara ꞌbasu ne, anü arï aguvu wü mba la. Te di bala, fü wü mba la aci ꞌburu de mere woro, yurrru! ago kpa esa gö, agürü agbü mere ngu. Fü ewü anzö ngu, akpi ꞌburu kpala.

33 Te wü kpara, de te ewü ngbü eceka kpï fütanga wü mba la, wu ngü la bala, fü ewü ayia ale woro, anü agbü mere kötï, amala nga ngü, te Yesu mere la, fü wü kpara kpala, gü ba, “Yesu liki wü di enga me guvu wü mürü maröfö de ꞌbasu ne eyi asidi.”

34 Te wü kpara agbü mere kötï je nga ngü la bala, fü ewü amala, gü ba, “Dela sirimbi!” Fü ewü ayia akö te-wü ꞌburu, anü kpaka Yesu, andaꞌba te-wü fefe, de ah ce sü ka-ani la ace. Fü wü Yesu ayia alï gbü *zabu, anü sü ka-wü.

9

Dene ngü te Yesu küwa gara kpara te küküte kpi akpi ꞌburu

Marako 2:1-12; Luka 5:17-26

1 Te wü Yesu kö mere ngu de wü kpara ka-ye la tete, fü ewü anü akoro agbü Kaparanama, gbü sü te engu ngbü engbü gbügbü.

2 Fütanga ngü la, fü wü gara kpara abï gara komoko füh kaꞌda, te küküte kpi akpi ꞌburu, akoro di kpaka Yesu. Fü Yesu awu, gü ba, “Wü kpara la to maguma wü eyi fü ni fanü fanü.” Fü Yesu ayia amala ngü fü mürü keke la, gü ba, “Enga ra, mü gu maguma mü, angü wü *siti ngü ka-mü, ta te mü mere gbü jia Me ne, ma boro eyi ꞌburu asidi.”

3 Te wü gara *mürü rïrï je ngü te Yesu mala fü komoko la de bala ne, fü ngü la ayia ake te ewü. Fü ewü angbü efï ngü emaguma wü, gü ba, “Apa! Dene ne töndö ngü ne? Komoko la le ao te-ye da Me? Ah ngbü ka-ye dela efala Me!”

4 Amba Yesu wu fïngangü ka-ewü la kpo. Fü ah adu afü te-ye, amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi ngbü de siti fïngangü emaguma yi, neh teka ne? 5-6 Yi wu de, gü ba, ma de *Ye Kpara ka Kpï? Te di bala, wazi ra ladü, teka adi eza siti ngü ka wü kpara füh kotö ne, gbü nzö ewü di asidi. Yi fï nda-yi, gü ba, ngü te ma mala fü mürü keke, gü ba, ma boro siti ngü ka-ye eyi ne, ah de töndö ngü kükürü? Yi ena awu ngü la enatikine!”

Fü Yesu adu afü te-ye, amala ngü fü mürü keke la, gü ba dene, “De-ye deyï, ye yia eyia tikpi, de ye za darara ka-ye, ye go kpa ekötï.” 7 Te di bala, fü komoko la ayia arü tikpi, aza darara ka-ye, ale kaje, ago agba ye.

8 Fü ngü la aga gbü jia wü kpara la afa sü. Fü ewü akpo da egbo nga ïrï Me, teka wazi de te Me to fü Yesu ne.

Dela ngü te Yesu gü tamu wazi, de te Me to fü ye ne tete, fü wü mürü rïrï.

Dene ngü ka Matayo te Yesu ï engu

Marako 2:13-17; Luka 5:27-32

9 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia gbü sü la, anü sü ka-wü. Te wü Yesu ngbü eguru sü tete, fü ah awu gara komoko de ïrï ye Matayo *Levi,* te ngbü gbü sü ka tima ka-ye, da ero *jiase ka wü e, eto fü miri ka wü Rüma. Fü Yesu arü amala ngü fefe, gü ba, “Matayo, ma ele de mü fa nga ra, baka *mürü tima ka-ra.” Fü Matayo ayia ꞌduwa, alala gbü nga Yesu.

10 Fütanga ngü la, fü Matayo ayia areke zü-e agba ye. Fü ah ayia aï wü Yesu, de mere bi wü bu ye, ta te ewü ngbü ero jiase de ewü ne, kpah de mere bi wü kpara, te wü *Farusi le ewü kpah de. Angü wü Farusi la ngbü efï, gü ba, wüh de siti wü kpara. Fü wü kpara la angbü ezü e de wü Yesu kpala. 11 Fü gara wü Farusi ayia aje ngü la. Fü ewü ayia akoro kpaka wü *kpara ka Yesu, ayi-ta ewü, gü ba, “Ah mere baye, te mere kpara ka-wü ngbü ezü e, de wü siti kpara de bala ne?”

12 Te Yesu je ngü la bala, fü ah ayia amala ngü fü wü Farusi la, gü ba, “Te keke te mü ma la, mü ena anü anü kpaka mürü kuwa? Mü tï anü de. ꞌDuwa te keke ladü te mü, fü mü anü kpaka mürü kuwa, de ah küwa ni. 13 Ngü ka-ra kpah bala. Ma koro füh kotö ne teka züka wü kpara de. Ma koro ka-ra teka aï siti wü kpara, de wüh fü maguma wü, fü ewü aküwa. Amba nda-yi, wü Farusi, te yi gü ba, ani de züka kpara me-ani ne, ah le de yi je la si-ngü gbü ngü te Me mala gbü *Ngari ye, gü ba, ‘De-ni, Me, dene ngü te ni le, de wü mere. Ni le de wü ceka cïnga wü bu wü, ale ewü de züka maguma wü. Angü te wü mere bala de la, mere bi wü nü, de te wü ngbü ewa, eto fü ni baka laꞌbï ne, ni Me, ni tï ale nda-ni de!’† Dela ngü ta te *mürü dofo Oseya ba gbü Ngari Me, teka yi.”

Dene ngü ta te wüh yi-ta Yesu di, teka to rïrï kaka

Marako 2:18-22; Luka 5:33-38

14 Fütanga ngü la, fü wü gara kpara ka *Yüwane Mürü Babatïza akoro kpaka Yesu, ayi-tata, agü ba, “Nda-ani, wü kpara ka Yüwane, gara wü sïkpï ladü te ani zü e de, da *eꞌbï te-ani, teka adi eku gba fü Me. Nda wü Farusi kpah bala. Anga ah mere neh baye, te nda-ye wü kpara ne, le ngü ka gele ka-ani mbi mbi de, fü ewü angbü ezü e gbü wü sïkpï ꞌburu ne?” 15 Fü Yesu alügü ngü fü ewü gbü mani, gü ba, “Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, te wüh ï wü kpara gbü karama la,‡ wüh tï azü e te ewü ï ewü tüngüngü gbü karama la de? Wüh ena azü e azü, angü mürü karama la ladü tundu de ewü. Amba te gara, te wü vügü ena aza mürü karama la, esüka wü awuba ye asidi la, wüh tï azü e de, ka cïnga emaguma wü.”

16 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü mani fü ewü, teka to rïrï ka Me te engu ngbü erï wü kpara di ne, gü ba, “Te diri bongo ka-mü sörö asörö la, mü tï eyi aza to bongo teka atükü te didiri na la? Mü tï amere bala de, angü didiri na la ena adu kpah asörö ka-ye asörö. 17 Kpah bala, te mü le aküꞌda fï ka-mü la, de mü mere e aküꞌda gbü diri bütü körö körö ne de. Angü diri bütü la ena adü, aöfö ka-ye, fü fï ka-mü la atökö ka-ye ꞌburu akötö. Ah le fü mü aküꞌda fï ka-mü gbü to bütü, teka fü fï ka-mü angbü ꞌbe. Kpah bala, te mü le to rïrï ka-ra la, mü tï alala fï bü eküte diri gele ka wü kundu mü nda-mü de.”

Dene ngü te Yesu küwa ye Yayïrü,

bete gara würüse

Marako 5:21-43; Luka 8:40-56

18 Baka te Yesu ngbü la emala ngü la tete fü wü kpara sela, fü gara mere kpara ayia akoro, atï eri lö Yesu, andaꞌba te-ye fefe, gü ba, “Mere kpara, ye ra jaji würüse, kpi eyi tïtïne. Ma endaꞌba te-ra fü mü, de mü koro, mü zükü engu.” 19 Fü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, afa nganga na.

20 Te wüh ngbü enü tete, fü gara würüse ayia azi te-ye ꞌbïlï! amofo mö bongo ka Yesu, to kpa ekükürüfe. Angü ngüte ngbü ta ego eküküte teka wü re nzükpa de füh ye ꞌbasu. 21 Würüse la fï ta emaguma ye, gü ba, “Te ni mofo bü nzö mö bongo kaka-na la, ni ena aküwa gbü keke ka-ni la aküwa.”

22 Fü Yesu afü te-ye, awu würüse la, amala ngü fefe, gü ba, “Enga ra, mü gu maguma mü. Mü küwa eyi, angü mü to maguma mü eyi ꞌburu fere.” Yesu bü te emala ngü la bala, ꞌduwa fü keke ka würüse la ayia anza.

23 Fü wü Yesu anü akoro agba mere kpara la. Te wüh koro tete kpala, fü ewü amaka mere bi wü kpara, te ewü ngbü eku gba de yiyi, da ebï ci gba, füh kö mbarase la. 24 Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü yia eyia, wü koro ekoro kpa etanü, angü jaji würüse ne kpi nda de, ah ngbü ka-ye era ara.” Fü wü kpara la akpo da emü Yesu, da efala ngü kaka la, angü wüh wu eyi fanü, gü ba, mbarase la kpi ka-ye eyi. 25 Te wü kpara la koro tete ꞌburu kpa etanü, fü Yesu arï kpa esambü, azoro kpa jaji würüse la. Fü jaji würüse la azükü gbü kpi cukuru! ayia arü tikpi.

26 Dela ngü ta te Yesu zükü jaji würüse la tete gbü kpi. Fü nga-ngü la ayia awü, abaya esüka wü kpara gbü nga nzö sü la ꞌburu.

Dene ngü te Yesu küwa wü kpara ꞌbasu te jia ewü ni ani

27 Gbü gara ra, o wü Yesu ngbü enü andoro, fü wü gara kpara ꞌbasu, te jia ewü ni ani, ayia akpo da efa nga Yesu, da eku gba, endaꞌba te-wü fü Yesu, gü ba, “Ako Yesu, Mere Miri te Me tima ye teka aküwa ani ne, ye ceka la cïnga te ani ne, baaa!” 28 Fü Yesu ayia arï kpa esambü, gbü sü te ewü ngbü engbü tete. Fü wü kpara ꞌbasu la ayia akoro kpakaka na, angü wüh le ace nganga de. Fü Yesu ayi-ta ewü, gü ba, “Wü wu eyi, gü ba, ni tï eyi aü jia wü fanü?” Wü kpara la gü ba, “Wayi, mere kpara, ani wu eyi bala!” 29 Fü Yesu amofo jia ewü, agü ba, “Ah mbi. Baka te yi to maguma yi eyi fere fanü ne, ah le de jia yi ü eü.” 30 Fü jia wü kpara la ayia aü te-ye. Fü Yesu adu amala ngü fü ewü kpekpeke, gü ba, “Wü mere e amala nga ngü la fü kpara biringbö kpo de.” 31 Amba wü kpara la le amere ngü, te Yesu mala fü ewü ne, nda-wü de. Fü ewü akpo da emala nga Yesu fü wü kpara, gbü nga nzö wü sü la ꞌburu.

Dene ngü te Yesu küwa kpara te ro mö de

32 Baka te wü Yesu yia enü tete, fü ewü akoro kpah de gara kpara te ro mö de, angü *siti wü di enga me ngbü emere engu me-wü bala. 33 Te Yesu liki siti wü di enga me guvu komoko la tete, ꞌduwa fü engu akpo da ero mö. Fü ngü la aga gbü jia mere bi wü kpara la afa sü. Fü ewü angbü da emala ngü esüka ewü, gü ba, “Ani wu mene ngü de bane gügü gbü tö ka *Yïsarayele sene la de.”

34 Amba wü *Farusi kpo da emala nda-wü, gü ba, “Yesu maka wazi, teka aliki *siti wü di enga me la di, esaka *Satana, te di de miri ka wü di enga me ne!”

Dene ngü te cïnga mere bi wü kpara rï di te Yesu

35 Fütanga ngü la, fü Yesu angbü endoro gbü wü kötï ka sü la ꞌburu, da erï wü kpara de to ngü ka Me, kpa *esambü ka biti-te ka-ewü. Fü ah angbü kpah da emala fü ewü, gü ba, “Me ngbü eï wü, de wü koro kpaka ni, fü ni afü wü, akoro di züka wü kpara ka-ni.” Kpah bala, engu ngbü da eküwa wü kpara gbü wü keke ka-ewü ꞌburu. Fü mere bi wü kpara angbü efa nganga na.

36 Gbü gara sïkpï, fü Yesu ae jia ye, aceka mere bi wü kpara te ewü ngbü efa nga ye ne. Fü ngü ka wü kpara la ato mere cïnga emamaguma, angü wü kpara la ngbü de mere fïngangü, angü maguma ewü ꞌbasu ꞌbasu. Wüh ngbü ka-wü baka wü kambiliki, te kpara di fütanga ewü ma. 37 Teka ngü la, fü Yesu ayia amala gara mani fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Ah le de yi le ta-ngü te wü kpara la, angü wüh le ta eyi ato maguma wü fü Me ne, amba kpara te ena arï ewü de to *ngari Me nda ma. Wüh baka ndo te ndri eyi agbü yï, amba kpara teka awa ndo la, ao gbü kafa nda ma. 38 Yi ena amere de ngü la neh baye? Ah le de yi ku gba fü Me kpekpeke, teka de engu tima wü gara kpara, ale ta-ngü te yi, amala ngari Me fü ewü, angü engu me-ye de mürü yï la.”

10

Dene ngü te Yesu tima wü kpara ka-ye, nzükpa de füh ye ꞌbasu, teka amala ngari ye

Marako 3:13-19; 6:7-11; Luka 6:12-16; 9:1-5

1 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia afe wü *mürü tima ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, ato wazi fü ewü, teka de wüh nü, wüh di eliki *siti wü di enga me, da eküwa wü kpara gbü keke ka-wü. 2 Dene ïrï wü kpara nzükpa de füh ye ꞌbasu ne. Ah de Sïmüna, te Yesu gü gara ïrï tete, gü ba, Petero,* ake enga ni ye, de ïrï ye Anderïya. *Yakobo, ake enga ni ye, de ïrï ye *Yüwane, wü di Zebedayo. 3 *Fïlïpo ake Batülümayo.† Toma ake Matayo,‡ kpara ta te ngbü ero *jiase fü miri ka Rüma ne, bete *Yakobo ye Alofaya, ake Tadayo,§ 4 bete gara Sïmüna, ta te ngbü emere gü teka tö ka-a, ake *Yuda Keriyota ta te to Yesu fü wü vügü ne.

5-6 Fü Yesu ayia amala ngü fü wü kpara ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, gü ba, “Ma ngbü etima yi dene, teka anü amala ngari ra fü wü kpara. Yi nü la bü nzö kpaka wü di enga *Yïsarayele feke, angü wüh dürü te kaje ka Me eyi asidi, baka wü kambiliki, te ewü dürü adürü agbü gü. Amba yi mere e anü kpaka wü *ganzi kpara, de wü kpara ka *Samarïya, la de. 7 Te yi te endoro gbü wü kötï ka-nih, wü Yïsarayele la, yi di emala ngari ra fü ewü, gü ba, ‘Miri, te Me tima teka aküwa ani ne, koro eyi. Ah le de wü fü maguma wü afü.’ 8 Ah le de yi ngbü kpah da eküwa wü mürü keke, da ezükü wü kpara gbü kpi, kpah da eküwa wü mürü *jiakö. De yi di kpah eliki *siti wü di enga me guvu wü kpara asidi. Ma to wazi ne fü yi, teka amere ngü la di kükürü. Ah le de yi mere wü ngü la fü wü kpara, kpah kükürü. Yi mere e ayo jiase te wü kpara de!

9 Te yi te enü la, yi mere e aza wü e esaka yi de. Yi mere e aza jiase esaka yi ꞌburu ꞌburu de. 10 Yi za kombo kpah de, yi za bongo ꞌbasu ꞌbasu de, yi za gara kamaka kpah de, yi za ngbangba esaka yi kpah de. Wü kpara te yi ena amala ngari ra fü ewü la, wüh ena ale ta-ngü te yi de wü e la ꞌburu me-wü, angü ah le de kpara te ngbü emere tima ne, maka na tima ka-ye.

11 Gbü wü sü te yi ena anü akoro gbügbü na, ah le de yi gïrï mene kpara te di de züka maguma ye, fü yi angbü kpa gba ka, zalü gbü sïkpï te yi ena ayia tete gbü sü engu la. 12 Gbü kötï te yi ena akoro gbügbü na la, gina ngü te yi ena amala fü ewü, ah dene. Yi to mandï fü ewü, gü ba, ‘Me di de yi, gbü kötï ne.’ 13 Te wü kpara ka kötï la de züka wü kpara, de lele ka Me emaguma wü la, mandï ka-yi, de te yi to de gu ngü ka Me gbü ye ne, ah ena angbü fü ewü. Amba te ewü le ngü ka-ra gömö yi de, züka gu ngü ka Me, te yi to fü ewü ne, tï angbü gbü kötï la nda de.

14 Te wü kpara gbü wü sü engu la le ngü ka-yi nda-wü de la, yi yia sela asidi, de yi bunda zu-tö ka gba ewü la esatïlö yi asidi, ciki sela, teka agü tamu ngü la fü ewü, gü ba, ‘Me le ngü ka-wü de, angü wü le ngü ka wü kpara ka Me, kpah de.’ 15 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Gbü sïkpï te Me ena akolo lïya ka wü kpara tete, ah ena ato siti kuru gbü nzö wü kpara la, afa nda siti wü kpara ka *Sodomo bete Gomora* ta gügü ne ka.

16 Yi ceka ꞌbe, angü ma tima yi dene baka wü kambiliki esüka wü siti kpara, te ewü di baka siti wü nü. Te di bala, ah le fü yi amba jia yi amba baka kpürü, amba yi mere siti ngü fü wü kpara de. Yi di kpah emere wü ngü ꞌburu ferrre baka wü mö.” Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, te engu tima ewü ne.

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye,

teka cïnga te ena amere ewü te gara

17-18 Fü Yesu adu amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi ceka te-yi ꞌbe, angü te gara wü vügü ka-ra ena akoro azoro yi, anü di engagira wü miri, fü ewü asüma yi de juru gbü jia wü kpara ꞌburu. Te di bala, yi ena amala ngari ra fü ewü. Kpah bala, wüh ena azoro yi, akoro di engagira wü mere miri ka wü *ganzi kpara, fü yi amala ngari ra kpah fü wü ganzi kpara la. 19 Gbü ra te wüh ena azoro yi, akoro di tete engagira wü miri la, fïngangü ka-yi mere e asiti, teka ngü de te yi ena amala fü ewü, ne de. Angü *Nzïla Wazi Me ena ato züka fïngangü fü yi me-ye, teka amala mere kpeke ngü di fü ewü. 20 Angü, wü ngü de te yi ena adi emala ne, ah ena adi de ngü ka-yi nda de, ah ena adi de ngü te Nzïla Wazi Me ena adi eto fü yi me-ye.

21 Yi ceka te-yi ꞌbe, angü wü di enga ni yi, de wü wö yi, ena ato yi cu me-wü fü wü vügü, fü ewü amörö wü gara yi, teka te yi le ngü ka-ra. Wü jaji ena afü te-wü, agü gü kpaka wü wö wü, ato ewü fü kpi teka ngü ka-ra. 22 Wü kpara ꞌburu ena angbü ekpü yi akpü, teka te yi le ngü ka-ra. Ngü ma, yi rü kpekpeke gbü wü cïnga la ꞌburu, angü Me ena aküwa yi te gara agbü sü ka-ye agbü kpï. 23 Te wüh ngbü emere yi esiti gbü gara kötï, teka te yi le ngü ka-ra la, de yi kpe, yi nü, yi ngbü kpa gbü gara kötï, amala ngari ra fü wü kpara kpala. Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. De-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ma ena adu akoro de wazi ka Wüba, o yi nza tima ka-yi gbü wü sü ꞌburu te di gbü tö ka-nih, wü *Yïsarayele ne, la de.

24 Ngü ka mbarase tï afa ngü ka mere kpara ka-ye de. 25 Te di bala, ngü ka-yi ena adi gbü jia wü kpara kpah baka nda-ra, angü yi de wü kpara ka-ra. Ma mala ngü la kükürü de, angü te wüh ngbü egü siti ïrï eküte ra, gü ba, ma de miri ka wü muruyi la, wüh tï afala yi bala de? Wüh ena adu asoko yi, wü kpara ka-ra, kpah bala. Teka ngü la, ah le di yi rü kpekpeke, kpah baka ra.

26 Te di bala, yi mere e akpe cürü wü vügü ka-yi de. Ah le de yi mala ngari ra fü ewü mbölö. 27 Angü wü ngü te ma ngbü emala fü yi esalakumu ne, ah le de yi mala wü ngü la de mere ri yi fü wü kpara ꞌburu, baka kpara te ngbü erï dofo. 28 Yi mere e akpe cürü wü vügü ka-yi de, angü wüh tï eyi amörö bü küte yi kükürü, amba wüh tï amofo *küküwa ka-yi nda-wü kü de. Te di bala, ah le fü yi akpe ꞌduwa Me kpikpi ye, angü, te yi ce ngü ka-ra la, engu de wazi teka amörö küte yi, aza kpah küküwa ka-yi, agü agbü wa. 29-31 Yi mere e akpe cürü de, angü Me ngbü eceka kpï fütanga yi me-ye. Yi ceka la wü lu, te ewü sibi fa sü ne, Me ngbü eceka kpï fütanga ewü biri biri ꞌburu. Toto ïrï teka biri süka ewü de. Amba ah kpah bala teka ngü ka-yi, angü Me le yi fa nda mere bi wü lu la ka. Ah tanga wü su-nzö yi biri biri kpah eyi ꞌburu. Te di bala, to Me tï aïrï te yi tïne de.

32 Mene kpara te kpe cürü de, fü ah amala nga ye gbü jia wü kpara ngbaa ngbaa ngbaa, gü ba, ‘Ni de kpara ka-ra la,’ gbü *adu sïkpï, ma ena amala nganga kpah engagira Wüba Me, ngbaa ngbaa ngbaa, gü ba, ‘Engu de kpara ka-ra fanü.’ 33 Amba te mü cere nga mü, gü ba, ‘Ni wu ra de la,’ gbü adu sïkpï, ma ena amala tüngü mü kpah bala, engagira Wüba, Me, gü ba, ‘Ma wu mü kpah de.’

34 Yi efï nda-yi, gü ba, ma koro teka fü yi amaka gu ngü esüka wü kpara füh kotö sene? Aꞌa, ah bala de! Kokoro ka-ra füh kotö ne ena ato makpü, fü wü kpara angbü ekpü yi akpü, angü yi de wü kpara ka-ra. 35 Angü teka ngü ka-ra, wü jaji komoko ena akpü te-wü de wü wö wü. Wü jaji würüse ena akpü te-wü de wü ni wü. Wü würüse ena akpü kpah te-wü de wü wara wü di enga wü. 36 Te di bala, wü vügü ka-yi ena adi kpah bü ciki esüka wü mürü yi.

37 Te mü le afa nga ra la, ah le de mü ce ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu. Te mü le ngü ka wö mü, anga ni mü, fa ngü ka-ra di ka la, mü tï angbü kpara ka-ra nda-mü de. Te mü le ngü ka wü di mü, anga wü di enga mü, fa ngü ka-ra di ka la, mü tï angbü kpara ka-ra nda-mü kpah de. 38 Wayi, te mü le alala gbü nga ra, ah le de mü reke te-mü fü kpi, baka kpara te ngbü ebï rü gbegbete ka-ye, te wüh ena amörö engu fefeh na. Angü, te mü mere bala de la, mü de kpara ka-ra de. 39 Amba, te mü le aküwa te-mü de tete-mü la, mü tï aküwa te-mü nda-mü de. Angü, te mü ce te-mü, o fü kpi teka ngü ka-ra la, Me ena aküwa mü me-ye, fï mere badi.

40 Ma emala fü yi dene zu ngü. Mene kpara te ena ale yi de züka maguma ye, aza yi gbü mürü la, kpara engu la ngbü dela kpah ele ra. Kpah bala, mene kpara te ele ra de züka maguma ye la, ah ngbü dela kpah ele Wüba Me, te tima ra ne. 41 Mene kpara te ena ale yi, baka wü *mürü dofo ka Me, de züka maguma ye, teka te yi ngbü emala ngari Me fü ani ne, Me ena ato kpah mere züka ngü fefe, te gara agbü kpï kpala, kpah baka e te engu ena ato fü yi. Kpah bala, mene kpara te ena aza yi gbü mürü, angü yi de züka wü kpara ka Me la, Me ena ato kpah mere züka ngü fefe, te gara agbü kpï kpala, kpah baka e te engu ena ato fü yi. 42 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Mene kpara te ena ale ta-ngü te yi, ato mba e fü yi ba gu ngu, teka te yi di de kpara ka-ra ne, Me ena ato mere züka ngü fefe, te gara agbü kpï kpala.”

11

1 Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne. Fü engu ayia atima ewü, teka anü amala ngari Me fü wü kpara gbü nga nzö sü ka *Galïlaya la ꞌburu, kpah da eküwa wü mürü keke.

Fütanga wü ngü la, fü Yesu ayia anü andoro gbü wü kötï ka Galïlaya ꞌburu, teka arï wü kpara de to ngari Me.

Dene ngü te Yesu mala teka Yüwane Mürü Babatïza

Luka 7:18-35

2 Gbü wü sïkpï la, *Yüwane Mürü Babatïza ka-ye fï la bü agbü ku. Fü ah ayia aje nga wü ngü te Yesu ngbü emere la. Yüwane, fü mü ayia atima wü gara kpara ka-mü kpaka Yesu.

3 Fü wü kpara ka Yüwane la anü akoro kpaka Yesu, ayi-tata, gü ba, “Mere kpara ka-ani tima ani me-ye, teka ayi-ta ye, gü ba, ‘Ye ngbürü de Ye Me, ta te Me mala nganga, gü ba, ni ena atima füh kotö ne? Anga ah le de ani di la fï bü ecï nganga?’ ” 4 Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi du edu, yi mala nga wü ngü, de te ma ngbü emere gbü jia yi ne, ꞌburu fü Yüwane, gü ba, 5 ‘Wü kpara te jia ewü ni ani, wüh kpo eyi eceka kpï. Wü kpara de lö wü walawala, wüh kpo eyi enü nü. Küte wü mürü *jiakö reke kpah eyi. Wü kpara te güje ewü do ado, wüh kpo eyi eje ngü. Wü kövö kpo eyi ezükü gbü kpi. Wü mürü cïnga kpo eyi eje ngari Me. Wü ngü la ꞌburu ngbü eyi emere te-wü, ba e ta te wü *mürü dofo ba gbü Ngari Me ne.’* 6 Te di bala, yi mala fü Yüwane, gü ba, ‘Mene kpara te ena alala fï bü eküte ra, Me ena aceka engu ba züka kpara ka-ye, fü ah angbü de mere tadu te gara.’ ” 7 Fü wü kpara la ayia adu kpaka Yüwane, mere kpara ka-wü.

Fü Yesu adu afü te-ye, akpo angbü emala nga Yüwane fü mere bi wü kpara la, gü ba, “Yi ngbü efï teka Yüwane, egü neh fe? Ta te yi ngbü enü kpa etü gü, da eje ngü gömö Yüwane ne, yi nü kpala neh teka ne? Yi ngbü ta efï ngü teka Yüwane, gü ba, engu de töndö kpara, de maguma ye ꞌbasu ꞌbasu, te ngbü emere ngü baka gala, te wege ngbü efe me-ye ne? Aꞌa, ah bala de! 8 Anga fïngangü ka-yi gü ba, engu de mere miri, te to züka bongo eküte ye? Aꞌa, ah bala kpah de, angü wü kpara te ewü ngbü eto züka bongo eküte wü, wüh ngbü etü gü nda-wü de! Wüh engbü ka-wü gbü mere kötï, anga gba wü miri. 9 Amba ma wu eyi, gü ba, yi nü ta kpaka Yüwane kükürü de, angü engu de mürü dofo ka Me fanü. Te di bala, ah le de yi wu awu, gü ba, ngü ka Yüwane fa nda wü gara wü mürü dofo ka Me ꞌburu ka. 10 Angü Yüwane me-ye de kpara, ta te wüh ba ngü kaka-na gbü *Ngari Me, gü ba dene, ‘Me mala ngü fü Ye ye, gü ba, “Ni ena atima mürü tima ka-ni kpa engagira nü, teka areke kaje fü ye.” ’ ”†

11 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Esüka wü mürü dofo, de wü diri wü kpara ka Me ta gügü ne ꞌburu, gbü jia Me, kpara te ngü kaka fa nda *Yüwane Mürü Babatïza, nda ma. Amba mene kpara te to maguma ye fere ꞌburu, ngü kaka ena afa nda Yüwane ka, angü *Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi fefe me-ye.

12 Ah kpo gbü sïkpï ta te Yüwane kpo de tima ka-ye, zalü akoro di dene, ngü ka Me ngbü eyi ega esüka wü kpara, angü mere bi wü kpara ngbü eyi eto te-wü, da elala gbü ngü ka Me. Amba siti wü kpara, te ewü di vügü ka ngü ka Me ne, ngbü kpah eyi egïrï kaje, teka atïrï tima ka Me la de wazi. 13 *Müse de wü gara wü mürü dofo ka Me ta gügü ne, wüh ngbü ꞌburu emala nga ngü, de te ngbü emere te-ye gbü wü sïkpï ne. Gina mürü dofo la de Müse, adudu na de Yüwane Mürü Babatïza, te mala nga kokoro ka-ra ne. 14 Ma emala fü yi dene zu ngü, gü ba, Me tima Yüwane Mürü Babatïza me-ye, teka amala ngari ye fü wü kpara, kpah baka e te engu tima mürü dofo *Ïlïya ta gügü ne. 15 Te güje yi ladü la, ah le de yi da güje yi, aje ngü ka-ra la areke areke.”

16 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara la, gü ba, “Wü kpara te ewü le ngü ka-ra de ne, ma ena amala teka ewü, agü neh fe? Wüh neh baka wü da? Angü ma reke ewü eyi ma! Wüh le züka ngü nda-wü de. Wüh baka wü jaji te ewü ngbü ega yïkï de wü bu wü. Angü gara wü bu ewü ngbü ta emala ngü fü ewü, gü ba, 17 ‘Ani reke wü ma! Wü le züka ngü nda-wü de! Angü ani ngbü emï kuꞌdu fü wü, wü le alo bï de. Ani ngbü ebï ci gba fü wü, wü le aku gba kpah de!’

18 Wü di enga wüna, yi ceka la! Baka ta te *Yüwane Mürü Babatïza koro ngbü esüka yi sene ne, ah zü e fa sü de, ah nzö fï kpah de. Te di bala, wü gara kpara ngbü ta efala engu, gü ba, ‘Engu de *siti wü di enga me guvu ye!’ 19 Amba de-ra, te ma koro esüka yi sene, ma ngbü ezü e, kpah da enzö e, fü wü kpara angbü kpah efala ra, gü ba, ‘Ma de mürü kü. Ma ngbü kpah eküya. Ma kpah de awuba ka siti wü kpara.’ Wü kpara te ewü ngbü efala ngü ka-ra ne, ngbü efï nda-wü, gü ba, ani wu ngü fa sü. Amba wüh wu ngü nda-wü kü de. Ah ena adi bü nzö mene wü kpara te ewü le ngü ka-ra eyi ne, wüh ena angbü ewu si-ngü la me-wü.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara, teka ngü ka Yüwane Mürü Babatïza.

Dene ngü ka wü kpara, te ewü le ngü ka Yesu de

Luka 10:13-15

20 Fütanga wü ngü la, fü Yesu akpo da emala ngü fü wü kpara gbü wü kötï, te engu ngbü endoro gbügbü na ne. Angü engu mere bi wü kpeke lara ngü gbü jia wü kpara gbü wü kötï engu la ma, amba wüh le afü maguma wü nda-wü de. Teka ngü la, fü Yesu amala ngü fü wü kpara la kpekpeke, gü ba, 21 “De-yi wü kpara ka Korazïna, bete wü kpara ka Betesayïda, Me ena ato mere kuru te yi te gara, angü yi le ngü ka-ra de. Kükürü de, angü wü mere kpeke ngü, de te ma ngbü emere gbü wü sü ka-yi ne, te ma ena angbü emere ta bala fü wü *ganzi kpara, baka wü kpara ka Tera ake Sïdona la, de bane wüh ngbü ta eyi de mere cïnga te wü, teka *siti ngü ka-wü. Wüh ena angbü ta kpah eto kala bongo eküte wü, eza kpah mbï ebu gbü nzö wü, da endaꞌba te-wü fü Me, gü ba, ‘Ani le eyi afü maguma ani!’ 22 Teka ngü la, gbü *adu sïkpï te Me ena akolo ngü ka wü kpara tete, ah ena ato mere kuru te yi, wü kpara ka Korazïna ake Betesayïda, afa nda wü kpara ka Tera bete Sïdona ka.

23 Kpah bala, de-yi, wü kpara ka Kaparanama, yi fï nda-yi, gü ba, ngü ka-ani ena areke gbü jia Me, fü ani akoro agbü kpï? Aꞌa! Ah bala de! Ngü ka-yi ena asiti gbü jia Me asiti, fü yi anü agbü du ka wa, angü yi le ngü ka-ra de. Kükürü de, angü wü mere kpeke ngü, de te ma ngbü emere gbü wü sü ka-yi ne, te ma ena angbü emere ta bala fü wü siti kpara ka *Sodomo la, de bane wüh fü ta maguma wü eyi. Me tï ta acuru ewü de.‡ 24 Ma emala fü yi dene zu ngü. Gbü *adu sïkpï te Me ena akolo ngü ka wü kpara tete, Me ena ato mere siti kuru gbü nzö yi, afa nda wü kpara ka Sodomo ka, angü yi le ngü ka-ra de.”

Dene gba ka Yesu fü Me

Luka 10:21

25 Sidi nga ngü la, fü Yesu ayia agbo nga ïrï Me, gü ba, “Wayi, Wüba Me, mü de Miri agbü kpï, mü kpah de Miri gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Ma ngbü egbo nga ïrï mü, angü mü to wazi eyi fü wü kpara ka-ra, teka aje to ngari mü ne. Kükürü de, angü wüh o fïngangü ka-wü eyi ꞌburu, teka adi eje ngü la ba wü vürü jaji. Amba teka wü cögbörö kpara, te ewü le aje ngü ka-mü de ne, wüh tï awu si-ngü ka-mü de, angü wüh gü ba, ani wu ngü fa sü. 26 Wayi bala Wüba, ngü la reke cu te mü, angü mü le me-mü, de wü kpara ka-ra je si-ngü ka-mü.”

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye

Luka 10:22

27 Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Wüba Me to wazi ka wü ngü eyi ꞌburu esaka ra, teka de ma koro, ma sere ngü ka-ni la fü yi. Kpara biringbö te wu ngü ka-ra mbi mbi mbi nda ma, ꞌduwa Wüba Me, te engu wu ngü ka-ra me-ye. Kpah bala, kpara biringbö, te wu ngü ka Wüba Me, nda ma. Ma wu ngü kaka duu me-ra, be kpah te wü kpara te ma gü tamu ngü ka Me fü ewü ne.

28 De-yi wü kpara, te yi ndïrï eyi, ka wü tiri ngü ka-yi ne, yi le ngü ka-ra, de yi nü kpaka ra kpakine. Ma ena aza wü tiri ngü la gbü nzö yi asidi, fü yi afe te-yi. 29 Yi to maguma yi fere, de yi ce te-yi ꞌburu, adi eje rïrï ka-ra. Angü ma de mürü *züka maguma, te ma ngbü ewu cïnga wü kpara. Te yi le ngü ka-ra la, ma ena agu maguma yi kpina, fü yi afe te-yi. 30 Angü rïrï te ma ena ato fü yi ne, ah kpekpeke nda de. Rïrï la ena ato kpah wazi fü yi, fü ah ale ta-ngü te yi.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye.

12

Dene ngü te Yesu mala teka sïkpï ka Me

Marako 2:23-28; Luka 6:1-5

1 Fütanga ngü la, gbü gara *sïkpï ka Me, fü wü Yesu angbü enü de wü kpara ka-ye. Fü ewü afü kpuru gbü gara yï ka ndo, akpo da esösörö fï ndo la, etitiri, ezü, ka tala te ewü. 2 Fü wü gara *Farusi awu ngü la. Fü ngü la asiti gbü jia ewü, angü wüh ngbü efï, gü ba, “Masörö fï ndo la, ah de tima.” Angü *Rïrï te Müse to fü wü *Yïsarayele mala, gü ba, “Gbü sïkpï ka Me, wüh mere e amere tima ꞌburu ꞌburu de.” Teka ngü la, fü wü Farusi la ayia amala ngü fü Yesu, gü ba, “Ye ceka la! Wü kpara ka-ye ne ngbü emere tima gbü sïkpï ka Me, neh teka ne? Wü je rïrï ka-ani ne nda-wü de? Wü le asiti gele ka-ani, neh teka ne, te ewü ngbü esösörö fï ndo la gbü sïkpï ka Me de bala ne?”

3 Te Yesu je ngü la, fü ah alügü ngü fü ewü, gü ba, “Yi tanga *Ngari Me nda-yi neh de? Ngü ta te wüh ba teka mere Miri *Davidi ne, ah gü neh fe? Ta gbü gara ra, tala mere Davidi de wü kpara gbü nga ye. 4 Fü Davidi ayia akoro kpaka *mürü gele ka Mere Me, ayi-tata teka e-mazü. Fü mürü gele la ayia aza ambata, de te wüh ngbü eto fü Mere Me ne, ato fü Davidi. Amba *Rïrï ta te *Müse to fü wü mürü gele, gü ba, ambata la teka wü kükürü kpara fa fa fa nda de. ꞌDuwa wü mürü gele ka Mere Me ngbü ezü me-wü. Fü Davidi aza ambata la, azü, ato kpah fü wü kpara gbü nga ye la ꞌburu.* Te di bala, wüh mala ta eyi fefe, gü ba, ‘Ye ngbü esiti gele?’ Wüh mala bala de!

5 Kpah bala, gbü Rïrï ta te Me to fü Müse, wüh ba, gü ba, ‘Wü mürü gele, te ewü emere tima gbü *Mere Kambü ka Me ne, ah le de wüh mere tima ka-wü la kpah gbü sïkpï ka Me.’† Yi wu bala de? Te wü mürü gele la ngbü eyi emere tima gbü sïkpï ka Me bala la, yi ena amala fü ewü, agü ba, ‘Wü ngbü esiti gele ka-ani?’ Yi tï amala bala de, angü yi wu kpo, gü ba, ngü ka gele ka Kambü ka Me la fa ngü ka gele ka sïkpï ka Me afa. 6 Ma emala fü yi dene zu ngü. De-ra *Ye Kpara ka Kpï, Me to wazi eyi fere fa ngü ka gele ka Kambü ka Me bete nda sïkpï ka Me ꞌburu ka.

7 Wüh ba kpah gara ngü gbü Ngari Me, gü ba, ‘De-ni, Me, dene ngü te ni le, de wü mere. Ni le de wü ceka cïnga wü bu wü, ale ewü de züka maguma wü. Angü te wü mere bala de la, mere bi wü nü, te wü ngbü ewa, eto fü ni baka laꞌbï ne, ni tï ale nda-ni de!’‡ Ta te yi ena awu si-ngü la awu mbi mbi mbi, gü ba, ngü ka züka maguma fa ngü ka gele afa la, de bane yi tï amala siti ngü eküte wü kpara ka-ra de. Angü ngü te ewü mere la, ah siti gbü jia Me nda de. 8 De-ra, Ye Kpara ka Kpï, Me to wazi eyi fere, fa ngü ka gele la ka. Ma de mürü sïkpï ka Me la me-ra. Ma ngbü eto to Rïrï ka Me fü wü kpara ka-ra me-ra.”

Dene ngü ka komoko te Yesu reke kpakpa na gbü sïkpï ka Me

Marako 3:1-6; Luka 6:6-11

9 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia gbü sü la, anü arï kpa *esambü ka biti-te. 10 Gara komoko ta ladü kpa esambü ka biti-te la, te kpakpa na ze aze. Wü *Farusi ta kpah ladü kpala. Fü ewü angbü efete Yesu, da egïrï kaje te ani ena amaka siti ngü kaka, fü ani amala nganga fü wü *kovo. Teka ngü la, fü ewü ayi-tata teka komoko te kpakpa ze aze la, gü ba, “Gbü jia ye, ah de züka ngü teka aküwa kpara gbü *sïkpï ka Me bane? *Rïrï te Me to fü Müse gü neh fe?” 11 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Te kpara ladü esüka yi sene, de kambiliki ka-ye ngbee biringbö la, te kambiliki kaka la tï gbü mere du gbü sïkpï ka Me la, engu ena amere baye? Ah ena ace kambiliki ka-ye la kpala, angü ah de sïkpï ka Me? 12 Ngü ka kpara fa ngü ka kambiliki la de? Te di bala, ah de züka ngü teka ale ta-ngü te kpara gbü sïkpï ka Me. Angü Rïrï ka Me mala, gü ba, ah le de nih di emere züka ngü.”

13 Fü Yesu adu amala ngü fü komoko la, gü ba, “Mü gbere kpa mü egbere.” Fü komoko la ayia agbere kpa ye. Fü kpakpa na areke te-ye, adu zürrrü te nga ye, kpah baka gara na la.

14 Te wü Farusi wu ngü la bala, fü ngü la ake te ewü, angü Yesu reke kpa komoko la gbü sïkpï ka Me. Fü ewü ayia anü, akpo da egïrï kaje, de ani mörö Yesu asidi.

Dene ngü te Me mala fü mürü dofo Yïsaya teka Yesu

15 Te Yesu wu, gü ba, wü *Farusi ngbü eyi egïrï kaje teka amörö ni asidi, fü ah ayia ka-ye, ace sü la. Fü mere bi wü kpara aci anü, afa nganga na. Fü Yesu aküwa wü mürü keke, esüka wü kpara la ꞌburu. 16 Te di bala, fü Yesu amala ngü fü wü kpara, de te engu küwa ewü ne kpekpeke, de wüh mere e, amala nga ni fü wü kpara de, angü Yesu le acu ngü ye de.

17 Teka wü ngü te Yesu ngbü ele ta-ngü te wü kpara de gu maguma de bala ne, fü wü kpara adu awu, gü ba, Me fe engu tima me-ye fanü. Angü ngü la tï kpini de ngü, ta te Me mala gömö *mürü dofo Yïsaya, gü ba, 18 “Ceka la! Dene kpara te ni, Me, fe teka amere tima ka-ni, angü ni le engu de maguma ni ꞌburu, da engbü de tadu teka ngü kaka-na. Ni ena ato *Nzïla Wazi ni emamaguma. Ah ena amala nga ni fü wü kpara füh kotö ne ꞌburu, gü ba, ni, Me, ena aküwa ewü. 19 Kpara ka-ni la tï adi ewü nga, da ega yïkï de wü kpara nda de. Ah tï adi emala ngü de mere ri ye, adi ecu ngü ye, kpah de. 20 Wü kpara te wazi ewü di ma, baka gala te lölö di walawala, anga baka wa te ngbü nuuu ne, engu tï adi emere ewü esiti de. Engu ena adi ele ta-ngü te ewü, da erï ewü ferrre, de züka maguma ye. Ah ena amere tima ka-ye la bala, zalü te wü kpara ꞌburu ena aje rïrï ka-ni, Me, mbi mbi mbi. 21 Te di bala, wü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu ena ao maguma wü eküküte.”§

Dela ngü te Me mala gömö mürü dofo Yïsaya ta gügü, teka ngü ka Yesu, o wüh bï engu la de.

Dene ngü te Yesu lügü fü wü Farusi,

teka ngü te ewü mala eküküte

Marako 3:20-30; Luka 6:43-45; 11:14-23

22 Fütanga ngü la, fü wü gara kpara akoro de gara komoko kpaka Yesu, te jijia ni ani. Ah ro mö nda kpah de, teka *siti wü di enga me te di guguvu. Fü Yesu ayia aküwa komoko la. Fü komoko la akpo da ero mö, kpah da eceka kpï. 23 Fü ngü la aga gbü jia wü kpara ꞌburu afa sü. Fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba, “Yesu ena adi de kundu ye Miri *Davidi, te Me le atima teka aküwa ani ne, de?”

24 Baka te wü *Farusi je ngü te wü kpara ngbü emala gömö wü de bala ne, fü ngü la ake te ewü efa sü. Fü ewü amala, gü ba, “Me to wazi la fü Yesu me-ye nda de. Yesu maka wazi, teka adi eliki wü di enga me di la, esaka *Satana,* miri ka *siti wü di enga me ne.”

25 Te Yesu wu fïngangü ka wü Farusi la bala, fü ah ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “Te nguwa wü kpara biringbö kpo ngbü emere gü esüka wü la, ngü la ena adi mbi? Ah reke nda de! Nguwa ewü ena akpi, anza ka! Kpah bala, te wü kpara gbü kötï biringbö kpo eyi da emömörö te-wü la, ah ena atï atï? Ah tï kpah de! Kötï la ena asiti, fü ewü abaya asidi! 26 Angü, te Satana du ngbü tïne eyi cu egü gü de wü kpara ka-ye la, ah ena ayiri gbü miri ka-ye la ayiri? Engu tï ayiri de, ngü kaka ena anza.”

27 Fü Yesu adu ayi-ta wü Farusi la, gü ba, “Te yi gü ba, ma ngbü eliki wü di enga me de wazi ka Satana la, amba e-ngbü eto wazi fü wü kpara ka-yi, teka adi eliki wü di enga me di, neh da? Teka ngü la, wü kpara ka-yi, ena adi emala nga yi zu me-wü fü wü kpara, gü ba, ngü te yi mala la, ah de töndö ngü. 28 Ma emala fü yi fanü fanü, gü ba, ma ngbü eliki wü di enga me ne gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me. Te di bala, ah le de yi wu, gü ba, ma de kpara te Me tima teka aküwa ani ne!

29 Yi fï la nga ngü ne mbi mbi mbi! Te kpeke kpara ladü, te di de wazi ye fa sü, e-ena arï kpa esambü kaka, agbene wü e kaka, neh da? Angü ah ngbü eceka kpï fütanga kambü ka-ye ꞌbe ꞌbe ꞌbe. Amba, te gara kpeke kpara koro, te wawazi fa nda gina kpara la, ah ena azoro engu, ai gö! agbene wü e kaka ꞌburu, anü sü di. Te di bala, ah le de yi wu, gü ba, wazi ra fa nda Satana, te ngbü embü yi de füh kotö ne ka.

30 Mene kpara te le ngü ka-ra de, engu de vügü ka-ra. Te kpara le ta-ngü te ra gbü tima ka-ra kpah de la, engu ngbü dela egïrï kaje teka asiti tima ka-ra la.

31 Ma emala fü yi dene zu ngü. Wü *siti ngü ꞌburu, de te wü kpara ngbü emere, te kpara fü maguma ye la, Me ena aboro wü ngü kaka la ꞌburu. Kpah bala, wü ngü te wü kpara ngbü emala esiti te ïrï Me ne, Me ena aboro kpah asidi. Amba ꞌduwa kpara te ngbü efala Nzïla Wazi Me, Me tï aboro siti ngü kaka la kpo fï de. 32 Wayi, te mü mala bü siti ngü, da efala ra di la, ngü ma! Me ena aboro siti ngü la, te mü fü maguma mü eyi la. Amba ꞌduwa te mü ngbü emala siti ngü, da efala Nzïla Wazi Me la, Me tï aboro siti ngü ka-mü la nda de. Lïya ka-mü la ena angbü gbü nzö mü bala fï mere badi.

33 Ngü ka-yi kpah baka ngü ka rü te ngbü erï, fü wü kpara angbü ewu rïrï na. Züka rü ngbü erï kpah bü züka rï-rü, fü wü kpara angbü ezü. Siti rü ngbü erï nda-ye kpah siti rï-rü, te wü kpara tï azü de. Ah bala de? Angü züka rï-rü tï arï eküte siti rü ne, nda de. Anga siti rï-rü tï arï eküte züka rü ne, kpah de. Te di bala, yi tï awu rü teka ngü ka rïrï na. Kpah bala, wü kpara tï eyi awu maguma yi, teka wü ngü te yi ngbü emere.

34 De-yi wü *Farusi, yi de siti wü kpara! Yi de wü mürü mani baka kpürü! Te di bala, yi tï amala züka ngü nda-yi de. Angü wü ngü de te kpara ngbü emala te komö ye ne, ah de wü ngü te ngbü ekoro emamaguma. 35 Te di bala, züka kpara ngbü emere züka wü ngü ka-ye duu me-ye, angü züka wü ngü ladü emamaguma. Kpah bala, siti kpara ngbü emere nda-ye kpah fï bü siti wü ngü, te di emamaguma.

36 Ma emala fü yi dene zu ngü. Gbü sïkpï te Me ena akolo ngü ka wü kpara tete, ah ena ato kuru te yi, teka siti wü ngü te yi ngbü emala ne. 37 Angü wüh ena aye süka ngü ka-mü, te nga wü ngü de te ngbü ekoro gömö mü ne. Te mü ngbü ta emala züka ngü la, ngü ka-mü ena adi mbi, angü mü ena amaka tadu gbü ngü la. Amba te mü ngbü ta emala siti ngü la, ngü ka-mü ena adi kpah esiti, angü mü ena amaka cïnga gbü ngü la.”

Dene ngü te Yesu mala, teka ngü te ena asere fü wü kpara,

gü ba, Me tima ni me-ye

Luka 11:29-32

38 Fütanga ngü la, fü wü gara *mürü rïrï de wü *Farusi ayia amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ani ena awu baye baye, gü ba, Me tima ye me-ye fanü? Ah le de ye mere la gara talara ngü, fü ani awu.” 39 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “De-yi, yi ka-yi de siti wü kpara, te yi le ngü ka Me nda-yi de. Te ma ena amere wü talara ngü gbü jia yi la, yi ena ale ngü ka-ra fanü? Yi tï ale nda-yi de! Te di bala, Me tï agü tamu talara ngü biringbö fü yi nda de. Amba ah ena adi bü mene talara ngü, te ena amere te-ye baka nda *Yona tane. 40 Fanü fanü, ngü ka-ra ena adi kpah baka nda Yona. Angü Yona tï ta gbü mere *yï-ngu, fü mere si ayia ami engu. Fü Yona ara guvu mere si la sïkpï bata. Gbü ebabata sïkpï la, fü si la ayia azï Yona kpa edere ngolo, füh siki. Fü Yona ayia anü agbü Nineve, ba e ta te Me mala fefe, de ah nü mala ngari ni, Me, fü wü kpara de kpala ne. Fü ngü ka Yona la agü tamu wazi ka Me fü wü kpara ka Nineve. Fü ewü ayia afü maguma wü. Kpah bala, de-ra *Ye Kpara ka Kpï, kö ra ena ara gbü tö sïkpï bata. Gbü *ebabata sïkpï la, fü ra adu azükü.

41 Te di bala, gbü *adu sïkpï te Me ena akolo ngü ka wü kpara füh kotö ne ꞌburu tete, ah ena ato mere kuru te yi, angü yi le ngü ka-ra de. Wü kpara ka Nineve ena ayia gbü sïkpï la, amala nga *siti ngü ka-yi, angü wüh je ta ri Yona, fü ewü afü maguma wü, adu ale ngü ka Me. Amba ngü ka-ra, te fa nda Yona ka ne, yi le aje nda-yi de. 42 Kpah bala, mere würüse ta te engu di de miri ka Seba, ena ayia kpah amala nga siti ngü ka-yi. Angü würüse la yia ta agbü tö ka-ye nengete, fü ah akoro teka aje kpeke rïrï gömö Miri *Solomona. Angü Me to ta mere wazi fü Solomona, teka adi ewu wü ngü di. Amba wazi rïrï ka-ra, te fa nda Miri Solomona ka ne, yi le nda-yi kpah de! Dela si-ngü te Me ena ato mere kuru te yi tete ne, angü engu tima ra teka aküwa yi, amba yi le ngü ka-ra nda-yi de!”

Dela ngü te Yesu lügü fü wü Farusi, te ewü yi-tata teka talara ngü.

Dene ngü te Yesu mala teka wü di enga me,

te ewü koro eyi guvu kpara asidi

Luka 11:24-26

43 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Te Me liki wü *di enga me eyi guvu kpara asidi la, wü di enga me la ena amere baye? Wüh ena anü, angbü endoro gbü wü siti sü te ürü aürü, agïrï sü te ewü ena angbü tete. Amba, te ewü maka sü de la, 44 wüh ena adu afï nga ngü, gü ba, ‘Ani du la edu agbü sü ka-ani, ta te ani ngbü gbügbü na ne.’ Te wüh du kpaka kpara la, fü ewü amaka sü emaguma kpara la fï bü kükürü, baka kambü te kpara di gbügbü na ma la, 45 wüh ena anü agïrï gara wü bu wü, de ani ngbü de ewü. Fü ewü anü amaka wü gara wü bu wü lorozi, te wazi ewü fa nda gina ewü la ka. Fü ewü adu arï, angbü de ewü guvu kpara la. Te di bala, adu ngü ka kpara la ena angbü baye? Ah ena angbü emere wü *siti ngü tïne, efa mene wü ngü, de ta te engu ngbü emere te enga gina ne ka. Te di bala, ah le de yi ceka te-yi mbi, angü dela ngü te ena amere yi, wü siti kpara, angü yi le ngü ka-ra nda-yi de.”

Dene ngü te Yesu mala teka wü ni ye, de wü di enga ni ye

Marako 3:31-35; Luka 8:19-21

46 Baka te Yesu ngbü la fï bü erï mere bi wü kpara bala, fü wü ni ye Yesu de wü di enga ni Yesu akoro, angbü kpa etanü, angü da ewü, te ewü ena arï, akoro kpaka Yesu, aro mö de ewü, ma, teka ngü ka mere bi wü kpara la. 47 Fü gara kpara ayia amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara deyï, wü ni ye, de wü di enga ni ye, koro eyi, ngbü kpa etanü kpane. Wüh ngbü ta ele aro mö de wü ye.” 48-49 Te Yesu je ngü la bala, fü ah ayia amala ngü fü kpara la, gü ba, “Ah mbi, amba de-yi, wü kpara te yi biti te-yi sene, teka aje ngü ka-ra ne, yi kpah de wü di enga wüna, de wü wüna. 50 Angü te kpara ngbü emere züka ngü, te reke gbü jia Wüba Me agbü kpï la, kpara la kpah de enga wüna, anga wüna.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü mere bi wü kpara la.

13

Dene mani ta te Yesu mala teka nguwa te wüh moko

Marako 4:1-20; Luka 8:4-15

1 Bü gbü sïkpï engu la, fü Yesu ayia sela, anü akoro era mere ngu *Galïlaya. Fü ah ayia angbü ka-ye kötö kpala, akpo da erï wü kpara ka-ye de ngari Me. 2 Fü mere bi wü kpara aci akoro gbe kpakaka na la. Te engu wu bala, fü ah ayia alï ka-ye agbü *zabu, aka te-ye mba canza, anü angbü ka-ye kpala füh ngu, angü wü kpara ena adere ni. Fü mere bi wü kpara la areke te-wü, angbü nda-wü edere ngu sela, da eje ngü gögömö na.

3 Fü Yesu angbü erï ewü de mere bi wü ngü ꞌburu gbü mani, gü ba dene, “Gara komoko ta ladü, te za nguwa ndo ka-ye, anü di, amoko kpa agbü yï. 4 Te engu kpo ngbü emoko nguwa ka-ye la, fü wü gara jia ndo la, atï te kaje. Fü wü lu awu, akoro adoro. 5 Fü wü gara jia ndo la atï füh sï-da, te tö di sela mbi mbi ma. Fü nguwa la ayia akö kere, angü tö sela sere sere. 6 Te ra kpo ngbü esü tete, fü wü fu-ndo la aürü ka-wü ꞌburu, angü sï ewü rï gbü tö mbi mbi nda de. 7 Fü wü gara nguwa ndo la atï ka-wü esüka wü ti. Fü wü nguwa la akö, aga de wü fu-ti la ꞌburu. Fü wü ti awündü züka fu-ndo la. Fü ndo la afü te-ye ꞌburu yï-andüla tete, angü wü fu-ti la ta ewü eyi ꞌburu. 8 Fü wü gara nguwa ndo la, atï nda-wü gbü züka sü. Fü ewü ayia akö, aga agere, arï gbrrri! Gara zï jia ye mbi, gara zï jia ye fa sü, gara zï jia ye reke ꞌduwa ba-neh-ene-la,* angü wüh tï gbü züka tö.” 9 Fü Yesu adu amala fü ewü, gü ba, “Te güje mü ladü la, de mü da güje mü te ngü ka-ra la mbi mbi mbi.”

Dela ngü te Yesu mala teka nguwa te wüh moko gbü tö.

10 Fütanga ngü la mba cüküꞌdaye, fü wü *kpara ka Yesu ayia akoro kpakaka, ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, ah mere neh baye, te mü ngbü emala ngü fü wü kpara ne, gbü mani de bane ne?” 11 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Wü kpara ta gügü ne, wüh je si-ngü ka Me nda-wü de. Ngü ka Me ngbü gbü jia ewü ꞌdaaa, ah wo te-ye awo. Amba nda-yi, wü kpara ka-ra, yi tï eyi aje si-ngü la, angü ma ngbü esere ngü la fü yi me-ra, gü ba, Me le de wü kpara ꞌburu to maguma wü fü ni. Amba wü gara kpara la tï aje si-ngü la nda-wü de, angü wüh le aje ngü ka-ra de. 12 Kükürü de, angü te mü le ngü ka-ra ne eyi la, Me ena adu agü tamu gara wü ngü fü mü gbe. Amba te mü le aje ngü ka-ra nda-mü de la, mba enga ngü cüküꞌdaye, te di gbü nzö mü ne, ah ena adürü ka-ye adürü asidi.

13 Dela si-ngü te ma ngbü emala ngü fü wü kpara tete gbü mani, angü mere bi wü kpara le ngü ka-ra de. Wüh ngbü eceka ngü ka-ra, amba wüh tï awu sisi nda-wü de. Wüh ngbü kpah bü eje ngü ka-ra, te ma ngbü emala ne, amba sisi na rï gbü nzö ewü mbi mbi nda kpah de. 14 Wü kpara te ewü ngbü emere ngü de bala ne, wüh ena adi baka wü kpara, ta te Me mala ngü ka-ewü gömö *mürü dofo Yïsaya, gü ba dene, ‘De-wü deyï, wü ena aceka ngü ka-ni, Me, ma, wü tï awu si-ngü la nda-wü de. Wü ena aje ngari ni, Me, ma, ngü la tï arï gbü nzö wü kpah de. 15 Angü nzö wü koro eyi kpekpeke teka ngü ka-ni. Wü ni güje wü ka-wü ani, angü wü le aje ngü ka-ni de. Wü ni jia wü kpah ani, angü wü le awu si-ngü ka-ni kpah de. Angü te wü ena aje ta si-ngü ka-ni, Me, mbi mbi la, de bane wü ena ace *siti ngü ka-wü, adu ale ngü ka-ni. Fü ni, Me, aküwa wü.’† Dela ngü ta te Me mala gügü teka wü kpara, te ewü le ngü ka-ra de ne.

16 Amba nda-yi, ah le de yi ngbü de mere tadu, angü yi ngbü eceka wü ngü, de te ma ngbü emere ne, cu de jia yi! Yi ngbü kpah eje wü ngü te ma ngbü emala ne, cu de güje yi ereke areke! 17 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Ta gügü wü *mürü dofo, de wü gara kpara ka Me ꞌburu, ngbü ta de gümü ngü ka-ra te wü, teka awu ra cu de jia wü, teka de ani di eje ngü, baka te ma ngbü emala fü yi dene, cu de güje ani. Amba wüh je nda-wü de, angü wüh kpi ka-wü eyi gügü.”

18 Fü Yesu adu amala fü ewü mbölö, gü ba, “Dene si-ngü gbü mani ka kpara te moko nguwa ne. Ah le de yi da güje yi reke areke, teka aje ngü gbügbü. 19 Si mani ka nguwa te tï te kaje, ah baka ngü ka mene wü kpara, te wüh mala ngari Me fü ewü, amba ngü la rï gbü nzö ewü de, angü wüh le aje de. Fü *Satana awu bala, ayia kere, akoro aza ngü la emaguma ewü asidi. 20 Mene nguwa te tï füh sï-da, ah baka mene wü kpara, te wüh mala ngari Me fü ewü. Fü ewü ale ngü la kere, de mere tadu. 21 Amba wüh rü kpekpeke gbü ngü ka Me de, angü maguma ewü ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. Teka ne de, angü wüh to maguma wü fü Me mbi mbi de. Sidi nga sïkpï mba cüküꞌdaye, baka te cïnga koro maka ewü teka ngü ka Me, fü ewü ayia ace ngü ka Me ka. 22 Mene nguwa te tï esüka wü ti ne, ah baka wü gara kpara te ewü je ngari Me mbi, amba fïngangü ka-ewü ka-ye teka wü ngü de füh kotö ne. Fü gümü wü e ka kotö ne adürü fïngangü ka-ewü, teka ngü ka Me asidi. Teka ngü la, wüh mere tima ka Me mbi mbi de. Wüh ka-wü baka ndo te koro eyi yï-andüla tete. 23 Mene wü nguwa te ewü tï nda-wü gbü züka sü ne, ah baka mene wü kpara, te ewü je ngari Me, fü ewü ale de maguma wü biringbö, azoro ngü la de kpa wü ꞌbasu, ao to wü, angbü emere. Te di bala, wü kpara la baka ndo te rï reke areke gbrrri. Gara zï jia ye mbi, gara zi jia ye fa sü, gara zi jia ye reke ꞌduwa ba-neh-ene-la.

Dela si-ngü gbü mani teka nguwa ndo la.”

Dene gara wü mani te Yesu mala fü mere bi wü kpara

Marako 4:30-34; Luka 13:18-21

24 Gbü gara sïkpï fü Yesu adu amala kpah gara mani fü mere bi wü kpara la, gü ba, “Tima ka Me, ah kpah baka ngü ka gara kpara te nü ru ndo ka-ye agbü yï. 25 Gbü biti, o wü kpara ngbü ꞌburu era ara, fü gara vügü kaka-na akoro, amoko nguwa siti gü gbü ndo kaka la, ayia anü sü ka-ye. 26 Te ndo la kpo ngbü ekö, fü nguwa siti gü la akpo kpah ekö. Fü fu-ndo angbü ega tundu de wü siti gü la. 27 Fü wü kpara ka tima ka mürü ndo la, akoro amala ngü fefe, gü ba, ‘Apa, mere kpara! Nguwa ta te ye ru ne, ah ka-ye bü de ndo kpikpi ye de? Amba tïtïne siti gü du kö koro gbügbü, neh baye baye?’ 28 Fü engu alügü ngü fü ewü, gü ba, ‘Gara vügü ka-ni nü mere ngü la bala me-ye.’ Fü wü kpara ka tima kaka ayi-tata, gü ba, ‘Ye ele de ani nü gbürü wü siti gü gbü ndo la asidi?’ 29 Amba mürü ndo la le bala de. Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, ‘Wü mere bala la de. Angü te wü nü gbürü wü siti gü la tïtïne la, wü ena agbürü wü fu-ndo ekuru wü siti gü la. 30 Wü ce wü siti fu-gü la bala. Te ndo la ndri eyi ꞌburu la, ni ena amala fü wü kpara ka tima, gü ba, “Wü gbürü la wü siti gü de gbü ndo la te enga gina. Fü wü ai, abiti nzönzö nzönzö bala. Fü wü agü ewü agbü wa. Fü wü adu awa ndo ka-ni la, abiti ewü ꞌburu agbü kafa.” ’ ”

31-32 Fütanga wü ngü la, fü Yesu adu amala kpah gara mani fü ewü, gü ba, “Ma le amala gara ngü mani, teka agü tamu ngü ka Me di fü yi. Angü, ngü ka Me ka-ye baka jia gara rü de ïrï ye müsïtada, te di de jia ye baka jia lïꞌba, jürrrü bane. Te mü ru jia rü la, ah ena aga, akoro mere rü, te wü lu ena angbü efe te-wü gbügbü. Kpah bala, ngü ka Me ena aga te gara, akoro memere, baka ngü ka rü la.”

33 Fütanga ngü la, fü Yesu adu kpah amala gara mani fü ewü, gü ba, “Ngü ka Me ka-ye kpah baka *kö, te würüse ngbü eküꞌda zu ambata di. Fü kö la angbü emere tima ka-ye gbü ambata la ferrre. Fü ah akpo da eu, eu, zalü akoro memere.”

Dela wü mani ꞌbasu te Yesu mala fü wü kpara, teka ngü ka Me, te kpo mba ꞌdongoni, amba te gara, ah ena aga akoro memere.

34 Yesu ngbü ta emala bi wü ngü ka-ye fü wü kpara la, ꞌburu gbü mani. Ah mala si wü ngü la fü ewü mbölö mbölö nda de. 35 Ngü te Yesu ngbü mere la, Me sere fefe me-ye, de ah di egü tamu ngü fü wü kpara di. Ngü la tï kpah kpini de ngü, ta te Me mala gömö gara *mürü dofo, gü ba, “Ni ena angbü erï wü kpara ꞌburu gbü mani. Engu ena amala kpah nga wü ngü te wo te-ye awo fü ewü.”‡

Dene si mani ka siti gü

36 Fütanga wü ngü la, fü Yesu ace bi wü kpara la, ayia arï ka-ye kpa esambü. Fü wü kpara kaka-na ayia akoro kpakaka na, ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, ye gü la tamu si mani ka siti gü, te ye mala nganga, fü ani ne.” 37 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ah mbi. Mene kpara te moko züka nguwa ndo gbü yï ne, ah ka-ye de-ra, *Ye Kpara ka Kpï. 38 Yï engu ne, ah ka-ye de kotö ne. Züka nguwa ndo, te ewü ru la, ah de yi, wü kpara te yi le ngü ka-ra, fü yi ato maguma yi fere. Siti nguwa gü la, ah de wü kpara ka *Satana. 39 Vügü te nü moko siti nguwa gü la, ah ka-ye de Satana. Kpïrï ndo, ah de *adu sïkpï, te Me ena akolo ngü ka wü kpara ꞌburu tete. Wü kpara ka tima, te ewü ena awa ndo la, ah de wü *malayïka ka Me.

40-42 Angü gbü adu sïkpï, de-ra Ye Kpara ka Kpï, ma ena atima wü malayïka ka-ra, fü ewü anü aro la fi wü kpara, te ewü ngbü efiti wü bu wü, de wü siti kpara ꞌburu, agü ewü agbü mere du ka wa, kpah ba e te wü kpara ka tima ro siti gü agbü yï, fü ewü agü agbü wa ne. Wü siti kpara la ena angbü kpala da eku gba de mere cïnga, da enyüma gbü te wü. 43 Amba wü kpara ka Me ena angbü agbü sü ka Me, fü ewü angbü eci aci baka ra te ngbü eci agbü kpï. Fü wü kpara ꞌburu angbü egbo nga ïrï ewü. Te güje yi ladü, ah le de yi da güje yi te ngü ka-ra ne mbi mbi mbi.”

Dene gara wü mani ꞌbasu, te Yesu mala

44 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü ewü, gü ba, “Ngü ka kpara te je ngü ka-ra, fü ah afü maguma ye, ara fü Me, ah kpah baka ngü ka gara komoko ta te nü ngbü emere tima gbü yï. Fü ah ayia amaka mere bi jiase ta te gara kpara wo, o gbü tö sela gügü. Fü ah adu aza jiase la, awo kpah, ao te nga jia ye, gbü yï sela. Fü ah ayia adu agba ye, aza wü e ka-ye, acïnzï ꞌburu asidi. Fü ah amaka bi jiase, adu anü ase yï engu la, teka de jiase, ta te wüh wo o gbü tö la, ngbü tïne fü ni.

45 Ngü ka kpara te je ngü ka-ra, fü ah afü maguma ye, ara fü Me, ah kpah baka ngü ka mere kpara te ngbü egïrï züka ꞌbiri, te wüh ngbü ese de mere bi jiase, teka de ni se fü ni. 46 Fü kpara la anü amaka gara memere na, te su fa sü, de mere bi jiase gbü ye. Fü engu adu anü acïnzï wü gara e ka-ye ꞌburu. Fü ah aza jiase la, anü ase ꞌbiri engu la di. Fanü fanü, ngü ka Me fa wü gara ngü füh kotö ne ꞌburu.”

Dene mani teka mazoro si de yïmba

47 Fü Yesu adu amala kpah gara mani fü ewü, gü ba dene, “Me ena ato kuru te wü kpara te ewü le ngü ka-ra de, te gara. Ngü la, ah kpah baka ngü ka yïmba, te ewü egü gbü ngu, teka azoro wü si di. Te wüh gü yïmba la eyi gbü ngu la, bi wü si, gbü nguwa wü kpikpi ye kpikpi ye, ena aba ꞌburu gbü yïmba la. 48 Te yïmba la diri tïne eyi ka bi wü si gbü ye la, fü wü mürü yïmba la agbeke yïmba ka-wü la kpa füh gümba, teka afe züka wü si gbügbü na la. Fü ewü aza züka wü si ka-wü la ꞌburu, ao gbü kuwu. Fü ewü adu amörö wü sisiti na la ꞌburu, abu kö ewü agbü gü. 49 Ngü ka Me ena amere te-ye te gara, gbü *adu sïkpï, kpah bala. Angü wü *malayïka ka Me ena akoro, teka aye süka züka wü kpara de siti wü kpara. 50 Wüh ena aza siti wü kpara la ꞌburu agü agbü mere du ka wa. Fü ewü angbü eku gba kpala de mere cïnga, da enyüma gbü te wü.”

51 Fü Yesu adu ayi-ta wü kpara ka-ye la, gü ba, “Wü ngü de te ni ngbü emala fü wü ne, wü je sisi na eyi mbi mbi mbi?” Fü ewü alügü ngü, gü ba, “Wayi, mere kpara, ani je eyi mbi.” 52 Fü engu amala fü ewü, gü ba, “Te di bala, de-yi, wü kpara ka-ra, yi ena adi baka mürü kötï, te rï gbü kafa ka-ye, teka agïrï wü e, te engu ena agafa fü wü kpara, wü didiri na be kpah te wü toto na. Ma mala ngü la kükürü de, angü yi wu da erï wü kpara de gina *Rïrï ka Me, be kpah te to ngü ka-ra, te ma ngbü emala fü yi ne, kpo.”

53 Te Yesu mala ngü la fü wü kpara ka-ye nza tete, fü ewü ayia ace sü la, anü sü ka-wü.

Dene ngü ka Yesu agbü Nazareta

Marako 6:1-6

54 Fü wü Yesu adu anü ka-wü agbü Nazareta, gbü kötï ka-wü, ta te engu ga gbügbü na ne. Fü engu akpo da erï wü kpara kpa *esambü ka biti-te ka-wü kpala. Fü ngü ka Yesu, te engu ngbü erï wü kpara di ne, aga gbü jia wü kpara la afa sü. Fü ewü angbü da emala ngü esüka ewü, gü ba, “Apa! Angü komoko ne maka de mere kpeke rïrï de bane neh kaye? Wü mere kpeke ngü ka talara, te engu ngbü emere kpa te wü gara sü ne, e-to wazi la fefe na neh da? 55 Komoko ne, de ye kpara, ta te ngbü eforo rü de sene ne de? *Marïya kpah bü de ni ye na. Wü di enga ni ye na bü de wü *Yakobo, *Yüsefa, Sïmüna, bete Yudi, 56 be kpah te wü tangbase kaka, te ani wu ewü ꞌburu kpo ne! Wüh ꞌburu de wü kpara de sene ne! Te di bala, Yesu nü maka nda-ye mere wazi, angbü emere wü lara ngü di, de bane, neh ka-ye?” 57 Teka ngü la, wü kpara ka Nazareta le ngü ka Yesu nda-wü de, angü Yesu ga nza kpah bü esüka ewü sela.

Fü Yesu adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Te mü de *mürü dofo la, wü kpara ena angbü ecu ngü mü acu gbü wü sü ꞌburu. Amba ꞌduwa gbü sü te ewü bï mü tete, wüh tï acu ngü mü nda-wü de. Dela si-ngü te yi le acu ngü ra tete na nda-yi de ne.”

58 Teka ngü la, Yesu tï amere wü ngü ka talara gbü Nazareta fa sü nda de, angü wüh le ngü kaka nda-wü de.

14

Dene ngü ka kpi ka Yüwane Mürü Babatïza

Marako 6:14-29; Luka 3:19-20; 9:7-9

1 Gbü wü re engu la, Anïtïpa *Erode ta de mere miri ka wü *Galïlaya. Gbü gara sïkpï, fü miri la ayia aje nga Yesu. Angü ïrï Yesu wü eyi gbü wü sü la ꞌburu. 2 Te engu je nga Yesu bala, fü ah angbü de cürü. Fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Wayi, komoko la, ah ena adi de *Yüwane Mürü Babatïza, ta te ni mörö engu ne. Ah ena azükü gbü kpi dela eyi me-ye! Dela si-ngü te engu ngbü emere bi wü ngü ka talara de bala.”

3-4 Yüwane kpi ta kükürü nda de. Ngü ladü gbügbü na. Angü Miri Anïtïpa Erode mörö Yüwane ta me-ye, teka ngü ka wara ye, de ïrï ye Erodïya ne. Angü miri la fa ta würüse la esaka gara enga ni ye, de ïrï ye *Fïlïpo. Fü ah adu aza engu wara ye tete. Teka ngü la, fü Yüwane ayia amala ngü fü miri la, gü ba, “De-ye deyï, ngü te ye mere la, ah de *siti ngü. Ye fiti wara enga ni ye baye? Ah tï ta fü ye amere bala de. Angü dela siti ngü gbü jia Me!” Teka ngü la, fü ngü ake te Miri Anïtïpa Erode. Fü ah ayia azoro Yüwane, agü agbü ku. 5 Miri la ngbü ta egïrï kaje de ni mörö Yüwane tete na, amba cürü ngbü kpah emere engu amere, angü wü kpara ꞌburu ngbü ta eceka Yüwane, baka *mürü dofo ka Me.

6 Gbü gara sïkpï, fü Miri Anïtïpa Erode ayia amere mere karama ka-ye, teka afï nga sïkpï, te wüh yaka engu tete na. Enga wara miri la ta ladü, ye würüse. Fü jaji würüse la ayia akpo da elo bï engagira wü kpara, te ewü koro gbü karama la. Fü bï ka jaji würüse la areke gbü jia ewü afa sü. 7 Fü miri la ayia amala ngü fü jaji würüse la, akïna te-ye gbü jia wü kpara ꞌburu, gü ba dene, “Enga ni, bï ka-ye la reke gbü jia ani fa sü. Mene e te ye ngbü ele, de ye yi-ta ni tüngüngü, ni ena ato ato fü ye. Ni tï atïrï de.”

8 Fü jaji würüse la ayia akpe kpaka ni ye, ayi-tata, gü ba, “Ni ni deyï, mene e te ye ele de ni yo te miri, ah de neh ene?” Fü ni ye na amala fefe, gü ba, “Ye mala fü miri, de wüh nü, wüh mörö Yüwane, de wüh wa nzönzö na, wüh o gbü gada, wüh koro di fü ye, teka fü ani awu, gü ba, Yüwane kpi eyi fanü.” Fü jaji würüse la akpe adu kpaka miri la, amala kpah bala.

9-10 Fü ngü la ato mere fïngangü fü Miri Anïtïpa Erode. Amba teka ngü ka kïna, de te engu kïna te-ye di, gbü jia wü ngba ka-ye ne, ah le ace kïna ka-ye la tïne de, ka vi-jia. Te di bala, fü ah ayia amala ngü fü wü marajümïya ka-ye, teka de wüh nü agbü ku, awa nzö Yüwane, akoro di, ato fü jaji würüse la. 11 Fü ewü anü ade ngürü Yüwane, aza nzönzö, akoro di gbü gada, ato fü jaji würüse la. Fü jaji würüse la ayia aza e la, anü di, ato fü ni ye. Dela ta kaje te *Yüwane Mürü Babatïza kpi tete.

12 Te wü kpara ka Yüwane Mürü Babatïza je ngü la, fü ewü akoro, abï kökö na, anü di, ati. Fü ewü adu anü amala nga ngü la fü Yesu.

Dene ngü te Yesu to zü-e di fü mere bi wü kpara

Marako 6:31-44; Luka 9:10-17; Yüwane 6:1-13

13 Te Yesu je, gü ba, wüh mörö *Yüwane Mürü Babatïza eyi ne, fü engu ayia de wü kpara ka-ye, alï gbü *zabu, anü sü ka-wü kpa etangu, gbü sü te kötï di tete ma. Amba mere bi wü kpara je eyi, gü ba, wü Yesu nü sü eyi kpala. Fü wü kpara la aci ꞌburu, ayia afa nga wü Yesu to füh gümba de lö wü. 14 Te wü Yesu nü koro tete gbü sü la, fü ewü amaka mere bi wü kpara kpala kpah gbe. Fü engu angbü de mere cïnga teka ngü ka-ewü. Fü engu akpo da eküwa wü mürü keke, te wü kpara la za ewü koro di ne.

15 Ah te ekoro etamurago, fü wü *kpara ka Yesu ayia akoro kpakaka na, amala ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, ye ceka la ra te etï. Ani ena amere de mere bi wü kpara ne, neh baye? Tala mere ewü de? Ah le ta fü ye amala ngü fü ewü, de wüh nü kpa gbü wü gara kötï, agïrï e, ase, azü. Angü sü kpakine edere sü, kötï tete nda ma.” 16 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Dela neh ene ngü ne? Yi mere e ace wü kpara la, fü ewü ago de. Ah le de yi to zü-e me-yi fü ewü.” 17 Wüh gü ba, “Akooo, mere kpara! Ambata esaka ani sene ngbee ꞌburuve bete si ꞌbasu. Wü e la ena atï de mere bi wü kpara la atï fanü?” 18 Yesu gü ba, “Yi za wü e la, yi koro di kpaka ra akine.” 19 Te wüh koro de ambata bete si la kpaka Yesu, fü engu amala ngü fü bi wü kpara la, de wüh ngbü kötö, füh wü fu-gü sela. Fü engu ayia aza ambata ꞌburuve bete wü si ꞌbasu la, aceka kpï kpa tikpi, agbo nga ïrï Me tekaka. Fü ah akukuru tü wü e la, ato esaka wü kpara ka-ye, de wüh gafa fü wü kpara la. 20 Fü wü kpara ꞌburu azü e la, asika di, ace dudu. Fü wü kpara ka Yesu ayia aro du wü e la, asi gbü wü kuwu nzükpa de füh ye ꞌbasu.

21 Dela ngü ta te Yesu mere, te engu to zü-e di fü mere bi wü kpara. Wü kpara te ewü zü wü e la, wüh ta baka wü komoko kutu ꞌburuve (5,000). Amba wüh tanga wü jaji de wü würüse nda-wü de.

Dene ngü ka Yesu, te engu nü nü füh ngu

Marako 6:45-56; Yüwane 6:14-21

22 Fütanga zü-e la, fü Yesu amala ngü fü wü *kpara ka-ye, gü ba dene, “Wü lï elï gbü *zabu, fü wü anü sü nda-wü kpa engagira nü, kpa etangu. Nda-ni, ni ena ato la kaje fü wü kpara ne feke, de wüh go agba wü. Fü ni adu afa nga wü.” Fü wü kpara ka Yesu ayia alï gbü zabu anü sü. 23 Fü Yesu ato kaje fü mere bï wü kpara la. Fü ewü abaya, teka ago agba wü. Fü engu adu ayia ka-ye sela, anü kpa füh mere rüvü kpikpi ye, teka aku gba fü Me. Fü engu angbü kpala, da eku gba fü Me, zalü koro di gbü biti, 24 o wü kpara kaka di nda-wü eyi nengete kpa etü ngu gbü zabu. Fü wege akpo angbü efe jia ngu kpekpeke, da enzi ewü, elügü kpa sidi. Fü ngu angbü ekada de ewü.

25 Ah te ekoro emözekpï, fü Yesu ayia akoro, angbü enü kpaka ewü de lo ye füh ngu. 26 Te wü kpara ka Yesu wu Yesu, te ngbü enü füh ngu kpaka wü de bala, wüh wu, gü ba, ah de Yesu ne, nda-wü de. Fü ngü la ato mere cürü fü ewü afa sü. Fü ewü akpo da eba rere, angü wüh fï nda-wü, gü ba, “Ah ka-ye de kuru kpara te ngbü ekoro kpaka ani! Dela sirimbi!” 27 Fü Yesu ayia kere, amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi mere e akpe cürü de. Ah ka-ye de-ra.”

28 Te Petero wu, gü ba, ah de Yesu, fü Petero amala ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, te ah ngbürü de mü fanü la, de mü mala ngü fere, de ma kö füh ngu, ma nü kpaka mü la.” 29 Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, “Wayi, mü koro ekoro.” Fü Petero ayia akö gbü *zabu, akpo angbü enü kpaka Yesu füh ngu. 30 Baka te Petero wu wege te ngbü efe kpekpeke, fü ah akpo erï gbü ngu ne, fü cürü arï tete. Fü ah aku gba te ïrï Yesu, gü ba, “Akooo, mere kpara, mü küwa ra eküwa!” 31 Fü Yesu ayia ato kpa ye kere, azoro engu, amala ngü fefe, gü ba, “Apaa Petero! Amba mü to maguma mü fere fanü fanü, nda-mü neh la de? Mü le awu wazi ka-ra fï de, neh teka ne?” 32 Fü wü Yesu ake Petero adu alï agbü zabu kpaka wü bu wü. Fü wege la adu anga. 33 Teka ngü la, fü wü wü kpara ka Yesu, te ewü di gbü zabu la, akpo angbü egbo nga ïrï Yesu, gü ba, “Ye zu de Ye Me fanü fanü.”

34 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia akö ngu kpa etangu, akoro gbü gara sü de ïrï ye Genezareta. 35 Te wü kpara ka Genezareta wu, gü ba, ah de Yesu, fü ewü akpo da amala nganga fü wü kpara gbü sü la ꞌburu, teka de wüh za wü mürü keke ka-wü, akoro di ꞌburu kpaka Yesu, de ah küwa ewü. 36 Fü wü kpara la ayia andaꞌba te-wü fü Yesu, de Yesu le fü wü mürü keke, de wüh di emofo bü mö bongo kaka la, teka fü ewü aküwa. Fü Yesu ayia ale ngü la. Te di bala, mene wü kpara, ta te ewü ngbü mofo mö bongo ka Yesu ne, wüh ngbü küwa gbü keke ka-wü la eyi ꞌburu.

15

Dene ngü te Yesu mala teka gele ka wü Yïsarayele

Marako 7:1-13

1 Fütanga ngü la, fü wü gara wü *mürü rïrï de wü *Farusi ayia agbü Yerüsalema, anü akoro kpaka Yesu. Fü ewü ayi-ta Yesu, gü ba, 2 “Ah mere neh baye, te wü kpara ka-ye ce da emere rïrï ka gele ka wü kundu ani ne? Angü ani ngbü ewu ewü, te wüh le azü e la, wüh le adi ezürü kpa wü te nga rïrï ka gele ka-ani de.” Wüh mala bala kükürü de, angü rïrï ka gele ka wü *Yïsarayele gü ba, te mü le azü e, mü ena azürü kpa mü gbü gara kaje kpikpi ye. Anga te mü ena amere gara ngü, mü ena azürü kpa mü, kpah gbü gara kaje kpikpi ye.

3 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Amba de-yi, yi le aje *Rïrï ka Me de, neh teka ne? Yi ele nda-yi fï bü adi emere wü rïrï ka gele ka wü kundu yi? Dela züka ngü? 4 Angü Me to ta Rïrï eyi fü nih, gü ba dene, ‘Ah le fü mü adi ecu ngü wö mü ake ni mü, da eje rïrï ka-ewü.’* ‘Mene kpara te ngbü efala wö ye ake ni ye, ah le de wüh mörö engu amörö asidi.’† 5 Amba nda-yi, yi gü ba, te kpara kïna te-ye, gü ba dene, ‘Ni le ato e fü wö ni ake ni ni tïne de, angü ni le ato wü e ka-ni la fü Me takpa tete la,’ ngü la ngbü ereke gbü jia yi efa sü. 6 Amba te kpara la du ngbü cüküꞌdaye, fü ah adu afü fïngangü ka-ye, fü ah ayia akoro kpaka yi, wü mürü rïrï, agü ba, ‘Ni le areke kïna ta te ni kïna te-ni di ne la,’ yi le nda-yi de. Yi gü ba, ‘Kpara la mere e ace kïna ka-ye la de de de.’ Fü kpara la ayia ace wö ye ake ni ye gbü cïnga teka ngü ka-yi la. Dela züka ngü? Yi le adi ecu ngü ka rïrï ka gele ka-yi, afa Rïrï te Me to ne? 7 Yi de wü mürü mani! Fanü fanü, *mürü dofo Yïsaya wu mani ka-yi la eyi gügü. Angü Me mala ta ngü la gögömö na, gü ba dene, 8 ‘Ni le ngü ka wü mürü mani la de. Angü wüh ngbü egbo nga ïrï ni nda-wü bü de komö wü kükürü, amba maguma ewü le ni nda de. 9 Wüh ngbü egbo nga ïrï ni, da erï wü kpara, gü ba, “Ani ngbü eto Rïrï ka-ni, Me, fü wü kpara.” Amba dela Rïrï ka-ni nda de. Ah ka-ye de kükürü gele ka wü kundu wü.’‡ Dela ngü ta te Me mala gömö Yïsaya teka yi.”

Dene ngü te Yesu mala teka wü ngü te ngbü esiti kpara

Marako 7:14-23

10 Fütanga ngü la, fü Yesu adu aï bi wü kpara, de te ewü ngbü efa nga ye la, amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi da la güje yi, fü yi aje si-ngü te ma le amala fü yi ne mbi mbi mbi. 11 Fïngangü ka-yi gü ba, e te ena asiti yi gbü jia Me, ah de e-mazü? Aꞌa, ah bala de. Ngü te ena asiti yi gbü jia Me, ah ꞌduwa de siti fïngangü te yi ngbü efï emaguma yi, da emala ne.”

12 Fütanga ngü la, o wü Yesu du ngbü kpikpi wü de wü kpara ka-ye, fü wü kpara kaka ayia aka te-wü gbamari edede na, amala ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, ngü te mü mala la, ah ke te wü *Farusi eyi fa sü. Mü wu bala de?” 13 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Yi mere e afï nga ngü ka wü Farusi la baka mere kpeke ngü ne nda-yi de. Angü wüh ka-wü baka siti gü, gbü yï ka Wüba Me. Te di bala, Wüba Me ena agbürü ewü asidi, angü ah ru ewü me-ye nda de. 14 Yi ce ewü ace. Wüh ngbü efï, gü ba, ani wu ngü fa sü, amba wüh wu ngü ꞌburu ꞌburu nda-wü de. Wüh ka-wü baka kpara, te jijia ni ani, te ele agbeke kiri ye, agü tamu kaje fefe. Te di bala, ngü te ena amere te-ye fü ewü, ah de ne ngü ne? Wüh ena atï ka-wü ꞌbasu mini agbü mere du!”

15 Te Yesu mala ngü la bala, fü Petero ayi-ta Yesu, gü ba, “Mere kpara, ah le de mü gü tamu si-ngü gbü ngü mani, teka ngü te ena asiti kpara gbü jia Me, te mü mala tïne fü wü Farusi ne, fü a.” 16 Yesu gü ba, “Yi kpah bala? Yi je si-ngü la nda-yi kpah de? 17 Zü-e te mü ezü, ah ena asiti mü gbü jia Me neh baye baye? Angü zü-e, te mü ngbü ezü ne, ah nü kpa emaguma mü nda de. Ah enü ka-ye agbü nza mü, anü sü ka-ye agbü gü. Te di bala, zü-e tï asiti mü gbü jia Me nda de! 18 Amba ngü te ena asiti mü gbü jia Me, ah de *siti ngü, te mü ngbü efï emaguma mü, fü mü adu angbü emala te komö mü. 19 Angü te kpara ngbü de siti fïngangü emaguma ye la, wü ngü te engu ena angbü emere ne, ah ena adi kpah ꞌburu de siti wü ngü. Engu ena amörö kpara. Gara, ah ena amere waza, anga yala. Gara, ah ena azi e ka wü kpara. Gara, ah ena asu wu, amala ambalaꞌba eküte kpara, de wü soko. 20 Dela ꞌburu wü siti ngü, te ewü ena asiti mü gbü jia Me. Amba te mü zü e de libiti te kpa mü la, ngü la tï asiti mü gbü jia Me nda de!”

Dene ngü ka egba ganzi kpara, te wu, gü ba, wazi Yesu fa sü

Marako 7:24-30

21 Fütanga wü ngü la, fü wü Yesu ayia ace sü la. Fü ewü anü de wü kpara ka-ye agbü wü gara nzö kötï, gbü tö ka wü Kanana, te di gbamari ede mere kötï ka Tera ake Sïdona. 22 Fü gara würüse sela akoro, afüwa te-ye kpaka Yesu, agü ba, “Akooo mere kpara, kundu ye *Davidi, te Me tima ye aküwa ani ne, ye ceka la bü cïnga te ni ne. Mbarase ka-ni ladü, jaji würüse, te *siti wü di enga me ngbü emere engu esiti.” 23 Yesu, mü lügü ngü fü würüse la nda-mü de. Fü wü kpara kaka-na aka te-wü gbamari edede, amala ngü fefe na kpekpeke, gü ba, “Mere kpara, ye mala ngü fü würüse la, de ah ce da afa nga ani de rere ka-ye la, angü engu ka-ye de egba *ganzi kpara.” 24 Yesu gü ba, “Wayi, ah ngbürü bala. Angü Me tima ra fi teka aküwa wü di enga *Yïsarayele, de te wüh dürü te kaje ka Me asidi ne. Ah tima ra kpaka wü ganzi kpara nda de.” 25 Amba würüse la le ace ngü la nda de. Fü ah aka te-ye akoro, abu nzökuta ye engagira Yesu, afüwa te-ye kpakaka na, gü ba, “Akooo! Mere kpara, mü le ta-ngü te ra baaa!” 26 Fü Yesu alügü ngü fefe gbü mani, gü ba, “Te zü-e ladü la, ah le de wüh to la fü wü jaji feke. Angü te wüh za kümü, te wüh le ato fü wü jaji, asötö fi fü wü bürü la, ah de siti ngü.” Yesu mala ngü la bala, angü würüse la ka-ye ganzi kpara fefe. 27 Fü würüse la alügü ngü, gü ba, “Wayi, mere kpara, mü mala ngbürü zu ngü. Amba ma kpah baka bürü, te ngbü ero kporo e, te ngbü egürü kötö ne.” 28 Fü ngü ka würüse la ayia areke te Yesu afa sü. Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, “Ngü de te mü ngbü ele ne, ah ena amere te-ye fü mü baka e te mü le la, angü mü to maguma mü eyi fere fanü.” Kpah bü ꞌduwa gbü lö-ra engu la, fü yïanga na la ayia aküwa.

Dene eꞌbaꞌbasu ngü, te Yesu to kpah zü-e di fü mere bi wü kpara

Marako 8:1-10

29 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia adu ka-wü kpa eküte mere ngu *Galïlaya. Fü ewü anü angbü ka-wü kpa gbü gü, kpa etü wü rüvü kpala. 30 Fü mere bi wü kpara ayia aza wü mürü keke ka-wü, akoro di kpaka Yesu. Wü mene ewü te lö ewü di walawala, wü mene ewü te jia ewü di ma, de wü mene ewü te ewü ro mö de, kpah de mere bi wü gara mürü keke. Fü Yesu ayia aküwa ewü ꞌburu. 31 Fü mere bi wü kpara la awu, gü ba, “Wü mürü keke la küwa eyi ꞌburu. Wü gara ta te ewü ro mö de, wüh du eyi ero mö. Wü kpara ta de lö wü walawala, wüh du eyi enü nü. Wü kpara ta te jia ewü di ma, wüh du eyi eceka kpï.” Fü ngü la aga gbü jia ewü afa sü. Teka ngü la, fü ewü akpo da egbo nga ïrï Mere Me, te di de *vüngüte ka wü *Yïsarayele ne.

32 Fütanga ngü la, fü Yesu aï wü kpara ka-ye, amala ngü fü ewü, gü ba, “Cïnga wü kpara ne ngbü erï te ra efa sü, angü wüh ra eyi sïkpï bata dene, zü-e nza esaka ewü eyi. Te ma ce ewü, ago bala la, ah tï de. Wüh ena andïrï te kaje ka tala.” 33 Fü wü kpara kaka-na alügü ngü fefe, gü ba, “Ööö, mere kpara, ani ena amaka de mere bi zü-e, te ena atï de mere bi wü kpara baka e la, neh kaye? Te ani di kpakine kpa etü gü, kötï kpah ma ne.” 34 Fü Yesu adu ayi-ta ewü, gü ba, “Ambata esaka wü sela neh fe?” Wüh gü ba, “Ambata esaka ani ngbee lorozi bete wü jürü si mba ꞌdongoni. E-di dela e, te ena atï de mere bi wü kpara de bala?”

35 Fü Yesu adu afü te-ye, amala ngü fü mere bi wü kpara la, de wüh ngbü ꞌburu kötö. 36 Fü engu aza wü ambata lorozi de wü jürü si la, agbo nga ïrï Me tekaka. Fü ah adu akukuru tü wü ambata la, ato esaka wü kpara ka-ye. Fü ewü ayia agafa fü mere bi wü kpara la. 37 Fü mere bi wü kpara la, azü e la, asika di, atï te nga wü kpini, ace dudu. Fü wü *kpara ka Yesu aro du e la, asi gbü wü kuwu lorozi. 38 Wü kpara ta te wüh zü e la, wüh baka wü komoko kutu bala (4,000). Amba wüh tanga wü jaji de wü würüse nda-wü de.

39 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia alï gbü *zabu de wü kpara ka-ye, akö ngu, anü sü ka-wü agbü tö ka Magadana.

16

Dene ngü ka wü Farusi de wü Saduke, te ewü le afiti Yesu

Marako 8:11-13

1 Fütanga ngü la, fü gara wü *Farusi ayia de gara wü *Saduke, akoro kpaka Yesu. Amba wüh koro ka-wü nda-wü de mani, egïrï nga siti ngü, te Yesu ena adürü gbügbü. Fü ewü ayi-tata, gü ba, “Mere kpara deyï, ye mere la mere lara ngü ka talara fü ani, teka fü ani awu, gü ba, Me tima ye me-ye fanü fanü.” 2 Yesu, fü mü ayia alügü ngü fü wü kpara la, gü ba, “Yi ceka la, te gbüra kpï ngbü ngïla ngïla etamurago la, yi tï eyi awu, gü ba, ‘Agö tï alï egambi de.’ Ah bala de? 3 Anga kpurutokokpï, te jia kpï esiti la, yi tï kpah eyi awu, gü ba, ‘Enatikine, agö ena alï alï.’ Te yi tï eyi awu si-ngü teka wü ngü, te ewü ngbü egü tamu wü ngü, de wü lakï füh kotö ne, ꞌburu areke areke la, ah le ta de yi wu kpah awu, gü ba, Me tima ra me-ye. Yi wu bala de, neh teka ne? Yi de wü mürü kögö-nzö! 4 Yi ka-yi de siti wü kpara! Yi le ngü ka Me nda-yi de! Yi ngbü eyi-ta ra, de ma mere kpeke ngü ka talara gbü jia ani, teka fü ani awu, gü ba, Me tima ra me-ye fanü. Te di bala, Me tï agü tamu lara ngü biringbö fü yi nda de, teka kögö-nzö ka-yi la! Amba ah ena adi bü mene lara ngü, te ena amere te-ye, kpah baka nda *Yona tane. Angü Me ena aküwa ra gbü kpi, kpah ba e ta te engu küwa Yona guvu mere si ne.”

Fü Yesu ayia ace ewü sela, anü sü ka-ye kpa te gara sü.

Dene ngü te Yesu mala teka siti fïngangü ka wü Farusi,

de wü Saduke

Marako 8:13-21

5 Fütanga ngü la, fü wü Yesu alï ka-wü gbü *zabu, akö ngu de wü kpara ka-ye la, kpa etangu. Amba to wü kpara kaka-na la ïrï ta aïrï, teka aza ambata fü wü. 6 Fü Yesu akpo angbü emala ngü fü ewü de mani, gü ba, “Wü ceka te-wü mbi, teka ngü ka ambata ka wü *Farusi bete nda wü *Saduke, te wüh ngbü emere de *kö gbü ye ne.” 7 Amba ngü te Yesu mala la, wü kpara kaka je sisi na nda-wü de. Angü fïngangü ka-ewü lala ka-ye fï bü teka ngü ka zü-e. Fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba, “Yesu ngbü emala ngü ka kö gbü ambata ne, angü ah wu eyi, gü ba, ambata esaka ani ma?”

8 Amba Yesu wu ngü de te ewü ngbü emala esüka wü ne kpo. Teka ngü la, fü ah afü te-ye, amala ngü fü ewü, gü ba, “De-yi, yi to maguma yi fere de, neh teka ne? Yi fï nda-yi, gü ba, ma ngbü emala ngü ne, teka te ani za ambata de? Fïngangü ka-yi la fï bü teka ngü ka zü-e? 9 Wü ngü te ma ngbü mere, te yi wu cu de jia yi ne, ngü la rï gbü nzö yi la fï de? Yi fï la nga ambata ꞌburuve terane, te ma za, kukuru to fü bi wü kpara kutu ꞌburuve (5,000) ne. Yi du ro dudu na, biti gbü wü kuwu neh fe? 10 Anga gara na, te ma za ambata lorozi, ato fü bi wü kpara kutu bala (4,000) ne. Yi du ro biti gbü wü kuwu neh fe? 11 Yi fï nga ngü la nda-yi de, neh teka ne? Ah le de yi wu awu, gü ba, ma tï kpah eyi ato gara zü-e fü yi. Amba ngü ka kö gbü ambata, te ma mala nganga fü yi ne, yi wu sisi na de, neh teka ne? Yi fï nda-yi, gü ba, ‘Ma ngbü emala nga ambata fanü?’ Ah bala nda de. Amba ma ngbü emala fü yi, gü ba, ‘Yi ceka te-yi mbi, teka siti fïngangü ka wü Farusi, de wü Saduke.’ ”

12 Te di bala, fü wü *kpara ka Yesu, adu aje tïne si-ngü la, gü ba, ngü te Yesu ngbü emala fü ani ne, ah mala ngü la teka mene kö, te wüh ngbü eküꞌda ambata di ne, nda de. Amba ah ngbü emala ngü la ka-ye, teka siti fïngangü ka wü Farusi, de wü Saduke ne.

Dene kpeke ngü te Petero mala teka Yesu

Marako 8:27-30; Luka 9:18-21

13 Fütanga wü ngü la, fü wü Yesu ayia anü de wü kpara ka-ye, agbü gara sü, te di ede mere kötï de ïrï ye Kayïsarïya Fïlïpoyi. Te wüh koro kpala, fü Yesu ayi-ta wü kpara ka-ye, gü ba, “Angü wü kpara ngbü efï tüngü ni, *Ye Kpara ka Kpï, egü neh fe? Wüh ngbü emala, gü ba, ni de neh da?” 14 Fü ewü alügü ngü fefe, gü ba, “Wü kpara ngbü efï, gü ba, ye de kpeke kpara. Angü wü gara kpara ngbü emala nda-wü, gü ba, ye de *Yüwane Mürü Babatïza, te zükü me-ye gbü kpi. Wü gara gü ba, ye de mürü dofo *Ïlïya. Wü gara emala nda-wü, gü ba, ye de mürü dofo Yeremaya, anga gara kpara esüka wü *mürü dofo ka Me ta gügü ne.”

15 Fü Yesu adu ayi-ta ewü, gü ba, “Anga cu de-wü, wü ngbü efï nda-wü, gü ba, ni de neh da?” 16 Sïmüna Petero, fü mü ayia arü amala ngü fefe, gü ba, “Mü de Mere Miri, te Me tima teka aküwa a ne! Mü de Ye Mere Me!”

17 Fü Yesu adu afü te-ye, amala ngü fefe, gü ba, “Wayi, Sïmüna ye *Yona, Me to wazi eyi fü mü, fanü fanü. Angü ngü de te mü mala teka ra ne, mü wu ngü la de tete-mü nda-mü de. Ah ka-ye de Wüba, Me, te di agbü kpï ne, ah sere ngü la fü mü me-ye. 18 Te di bala, dene ngü te ma le amala fü mü. Enatikine, ïrï mü ena adi tïne de Petero.* Angü fanü fanü, mü tïtïne de kpeke kpara baka da. Te di bala, ma ena ajï mere kambü ka-ra füh da engu la. Kambü ka-ra la, ah de wü kpara ka-ra, te ewü ena ato maguma wü fere kpah baka mü. Angü ngü ka-ra ena ato wazi fü ewü, fü ewü arü kpekpeke. Te di bala, wazi ka kpi tï afa ewü de, angü ma ena aküwa ewü me-ra. 19 Te di bala, ma ena ato wazi fü mü, teka fü mü adi emala ngari ra di, fü wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Ah ena adi ba e te ma to mafüta fü mü, te ena aü möngïtï ka *küküwa fü wü kpara. Angü mene ngü te mü ena akolo kpa füh kotö kpakine, Me ena ale ngü la kpah bala.” Dela ngü te Yesu mala fü Petero.

20 Fütanga ngü la, fü Yesu adu afü te-ye, amala ngü fü wü kpara ka-ye ꞌburu kpekpeke, gü ba, “Wü mere e amala la nga ni fü wü kpara, gü ba, ‘Ni de Miri te Me tima ne,’ nda-wü de.”

Dene ngü te Yesu mala teka ngü ka kpi ka-ye

Marako 8:31–9:1; Luka 9:22-27

21 Ah kpo bü gbü wü sïkpï engu la, fü Yesu akpo tïne emala nga ye fü wü kpara ka-ye mbölö mbölö, gü ba, “Ah le fü ani anü agbü Yerüsalema, angü mere cïnga ladü te ena amaka ni kpala. Wü *mere kovo de wü *mürü rïrï ena ato mere kuru te ni, fü ewü amörö ni asidi. Amba gbü *ebabata sïkpï, Me ena azükü ni gbü kpi la.”

22 Petero, te mü je ngü la, fü mü aza Yesu, anü di mba edere sü, akpo emala ngü fefe kpekpeke, gü ba, “Ata, mere kpara! Ah tï fü ngü la, amere mü baka e la kpo de!” 23 Te Yesu je ngü la bala, fü ah afü te-ye, amala ngü fü Petero, gü ba, “Mü ce ra de ngü ka-mü, ka *Satana la. Mü le de ma mere rïrï ka Me de, neh teka ne? Fïngangü ka-mü la, ah de ngü ka Me nda de. Dela ka-ye siti fïngangü ka wü kpara de füh kotö ne.”

24 Sidi nga ngü la, fü Yesu afü te-ye, amala ngü fü wü kpara ka-ye la ꞌburu, gü ba, “Te mü ele angbü zu kpara ka-ra la, mü lala fï bü gbü nga ra. Mü mere e afï nga wü e ka-mü ꞌburu ꞌdö de. Mü reke te-mü teka kpi ka-mü, baka kpara te ngbü ebï mere rü gbegbete, te wüh ena abere engu tete na, amörö. 25 Angü te mü le aküwa te-mü de tete-mü la, mü tï aküwa te-mü nda-mü de. Amba te mü ce te-mü o fü kpi teka ngü ka-ra la, Me ena aküwa mü me-ye. 26 Mü fï la nga kuru mü! Angü, te mü ce ngü ka Me, fü mü adu ato te-mü ꞌburu teka ngü ka kotö ne, teka adi emaka mere bi jiase, de mere bi wü züka e de füh kotö ne ꞌburu la, wü e la ena aküwa mü fanü? Wüh tï aküwa mü nda-wü de, angü mü ce ngü ka Me eyi! Te di bala, gara e te mü ena ato fü Me, teka afa kuru mü di, ah de neh ene? E nda ma! 27 Mü fï nga *adu sïkpï, te gara, te ma ena adu akoro tete na! Angü de-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ma ena adu akoro füh kotö ne, de wazi ka Wüba, de wü *malayïka kaka mini. Fü ra akolo ngü ka wü kpara ꞌburu, ato takpa fü ewü, te nga wü ngü te wüh ngbü mere.

28 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü fanü fanü. Wü gara kpara ladü esüka yi sene, wüh tï akpi la de, zalü te wüh ena awu mere wazi te Me to fere, Ye Kpara ka Kpï, te ma ena aküwa wü kpara di ne feke.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara, te ewü le afa nga ye.

17

Dene ngü ka küte Yesu te fü te-ye

Marako 9:2-13; Luka 9:28-36

1 Sidi nga sïkpï maꞌdiya, fü Yesu ayia aza wü Petero, *Yakobo bete *Yüwane,* anü de ewü kpa enzö mere rüvü. Fü ewü angbü de ewü kpala kpikpi wü. 2 Fü küte Yesu akpo da efü te-ye, gbü jia wü kpara ka-ye la. Fü gbügbüra na akpo angbü eci baka ra. Fü bongo kaka-na avi ꞌduwa kpïlïlï, ba ra-sü la. 3 Wü *kpara ka Yesu de bata ne, te eceka kpï bane de, gbo! te wü kpara ꞌbasu, te ewü koro ngbü ero mö de wü Yesu. Amba wü kpara la, wüh ka-wü de diri wü kpara ka Me ta gügü, wü *Müse ake *Ïlïya.

4 Petero, te mü wu ngü la bala, fü mü ayia nda-mü bü kere, amala ngü fü Yesu, gü ba, “Ako, mere kpara, ah reke ta ngbürü pe te nih ena angbü ka-nih bü sene, angü sü de sene reke gbü jia ra fa sü. Te di bala, te mü le la, ma ena ajï wü gugu bata, nda-mü biringbö, nda Müse biringbö, nda Ïlïya kpah biringbö.”

5 Petero bü te emala ngü la bala de, ꞌduwa fü sangu te vi avi kpïlïlï bane, ayia akoro agba ewü ꞌburu. Fü ri Me ayia awü gbü sangu la, gü ba, “Dene zu Ye ra, te maguma ra le fa sü. Yi di eje ꞌduwa rïrï kaka-na.”

6 Te wü kpara ka Yesu de bata ne wu ngü la bala, fü cürü arï te ewü afa sü. Fü ewü atï abuka gbüra wü ꞌburu kötö. 7 Fü Yesu ayia akoro kpaka ewü, amofo ewü, gü ba, “Yi kpe cürü de, yi yia eyia tikpi.” 8 Fü ewü ayia ae gbüra wü tikpi bane, yïrrrï! Wü Müse ake Ïlïya nda-wü tïne ma, ka-ye bü Yesu kpikpi ye, te rü ede ewü sela!

Dela ngü te wü kpara ka Yesu de bata ne wu wazi Me di eküte Yesu. Fü ewü ayia ace sü la, adu kpa esa gö, kpaka wü bu wü.

9 Baka te Yesu yia tete kpa füh rüvü kpala, edu de wü kpara ka-ye de bata ne, kpaka wü bu wü, fü engu amala ngü fü ewü kpekpeke, gü ba, “Yi mere e amala nga ngü la fü wü kpara de, zalü te gara, te Me ena azükü ra, *Ye Kpara ka Kpï, tete gbü kpi.” 10 Fü wü kpara kaka-na de bata ne adu kpah ayi-tata na, gü ba, “Mere kpara, anga wü *mürü rïrï ngbü emala ngü, gü ba, ‘Mürü dofo *Ïlïya ena adu akoro feke, teka areke kaje fü Miri, de te Me ena atima ne’. Te di bala, ngü la ena adi neh baye?” 11 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba dene, “Wayi, *Ngari Me mala ngbürü bala fanü, gü ba, Ïlïya ena akoro feke, teka areke maguma wü kpara. 12 Ma emala fü yi dene zu ngü. Ïlïya koro ka-ye ta nda-ye eyi. Amba wü mere *kovo le engu nda-wü de. Fü ewü amere engu esiti, baka te wüh ngbü ele. Teka ngü ka-ra, Ye Kpara ka Kpï, wüh ena ato mere cïnga te ra, kpah bala.” 13 Te di bala, fü wü kpara kaka-na la adu awu teke, gü ba, Yesu ngbü emala nga *Yüwane Mürü Babatïza.

Dene ngü te Yesu küwa gara mbarase

de siti wü di enga me guvu ye

Marako 9:14-29; Luka 9:37-43

14 Te wü Yesu du tete kpa esa gö, fü ewü amaka bi wü kpara kpala, fï bü da ecï nganga. Fü gara komoko ayia akoro kpaka Yesu, abu nzökuta ye engangagira, afüwa te-ye fefe, 15 gü ba, “Ako, mere kpara, mü ceka la bü cïnga te mbarase ka-ra ne baaa! *Siti wü di enga me ngbü emere engu esiti, da eto mere cïnga tete. Wüh ngbü egbofo engu, egü gbü wa. Wü gara ne, egü gbü ngu. 16 Ma za ta engu, koro di kpaka wü kpara ka-mü ne, amba wüh tï aküwa engu nda-wü de.”

17 Te Yesu je ngü la bala, fü ah ayia amala ngü fü wü *kpara ka-ye, gü ba, “De-yi, wü kpara ka re ne, amba yi ka-yi neh siti wü kpara bane? Yi le ato maguma yi fere de, neh teka ne? Yi ngbü efï, gü ba, ma ena angbü de wü ani sene teka re neh fe, teka fü yi ato maguma yi fere?” Fü ah adu afü te-ye, amala ngü fü wö ye mbarase la, gü ba, “Ye koro de mbarase la kpakine!”

18 Fü Yesu adu amala ngü kpekpeke fü siti wü di enga me, te ewü ngbü emere mbarase la, gü ba, “Wü ce engu ace!” Fü wü di enga me la akoro guvu mbarase la, ꞌduwa bü gbü lö-ra engu la. Fü mbarase la ayia aküwa.

19 Te wü gara kpara la baya tete, fü wü kpara ka Yesu aka te-wü gbamari edede, ayi-tata na, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ani tï aliki siti wü di enga me la de, neh teka ne?” 20-21 Yesu gü ba, “Ngü la mere te-ye kükürü de, angü yi to maguma yi fü Me, mbi mbi la de. Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Te yi ena ato ta maguma yi mba eyi cüküꞌdaye fü Me, baka jia rï bongo la, de bane ngü tï afa yi nda de. Yi tï ta kpah bü eyi amala ngü fü mere rüvü ne, gü ba, ‘Ye yia sela eyia asidi, de ye nü kpa gbü gara sü la,’ de bane, ah tï kpah bü eyi anü.”

Dene eꞌbaꞌbasu ngü te Yesu mala teka kpi ka-ye

Marako 9:30-32; Luka 9:43-45

22 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia ace sü la, anü akoro gbü nga nzö kötï ka wü *Galïlaya. Te wüh koro biti te-wü kpala de mere bi wü kpara te ewü ngbü efa nganga ne, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Fanü fanü, ah tï ayiri de, wü vügü ka-ra ena azoro ra, *Ye Kpara ka Kpï, fü ewü ato ra fü siti wü kpara. 23 Fü ewü amörö ra asidi. Amba gbü *ebabata sïkpï, Me ena adu azükü ra gbü kpi la.” Te wü *kpara ka Yesu je ngü la bala, fü ewü angbü ꞌburu de mere cïnga emaguma ewü afa sü.

Dene ngü ka jiase, teka areke Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema di

24 Ta gbü wü re la, wü *mürü gele ka wü *Yïsarayele ngbü ta ero jiase esaka wü di enga Yïsarayele te nga wü re ꞌburu, teka adi ereke *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema di. Gbü gara sïkpï, o Yesu du koro de wü kpara ka-ye agbü Kaparanama, fü wü kpara te ewü ngbü ero jiase la, akoro kpaka Petero, ayi-tata, gü ba, “Mere kpara ka-wü ngbü eto jiase teka areke Mere Kambü ka Me di, ato?” 25 Fü Petero alügü ngü fü ewü, gü ba, “Wayi, ah ngbü eto ato.”

Te Petero du tete kpa ekötï, ꞌduwa fü Yesu akpo da emala ngü fefe fi me-ye, gü ba, “Petero deyï, ye ngbü efï nda-ye neh baye? Wü kpara, te ewü ena ase ngürü wü fü wü miri ka kotö ne, neh wü da? Ah de wü jaji ka-ewü, anga ah ena adi de wü kükürü kpara?” 26 Fü Petero alügü ngü fefe, gü ba, “Ah de wü kükürü kpara.” Yesu gü ba, “Te ah bala, wü jaji ka miri se ngürü wü nda-wü de. 27 Amba ma le de ngü ka-nih siti gbü jia wü kpara la de. Te di bala, mü za ngïlï ka-mü, mü nü agbü ngu, teka agü si. Mene si te mü ena azoro te enga gina la, mü ü gögömö na, mü ena amaka jiase, te ena atï tüngü nih ꞌbasu mini. De mü za jiase engu la, mü du di, mü to fü wü kpara la.”

18

Dene yitangü ka wü kpara ka Yesu teka kpara

te ena angbü memere

Marako 9:33-37; Luka 9:46-48

1 Fütanga ngü la, fü wü *kpara ka Yesu ayia akoro kpakaka na, ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, mene kpara te ye ena afe, fü ah angbü memere fütanga ye te gara, te ye ena angbü tete Miri füh kotö ne, neh da?” 2 Fü Yesu ayia aza gara mbarase cüküꞌdaye, ao esüka ewü. 3 Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Ah le de yi fü fïngangü ka-yi, fü yi angbü eo ngü ka-yi kötö, baka nda wü jaji, te ewü o ngü ka-wü memere nda-wü de ne. Angü te ah bala de la, yi tï arï agbü sü ka Me kpo de. 4 Te mü le de ngü ka-ni ngbü memere gbü jia Me la, ah ele de mü ngbü esüka wü bu mü baka jaji. Mü mere e ao ngü ka-mü memere de. 5 Mene kpara te ena aza mbarase cüküꞌdaye baka engu ne gbü mürü, teka ngü ka-ra la, ah le ka-ye dela cu ra.”

Dene ngü te Yesu mala teka ngü ka fiti

Marako 9:42-47; Luka 17:1-2

6 Fü Yesu adu amala gara ngü fü wü *kpara ka-ye, gü ba dene, “Ah ena adi de mere siti ngü fü mene kpara, te fiti kpara ka-ra, anga ah de mere kpara, anga mbarase cüküꞌdaye. Angü te kpara ka-ra la dürü, du ngbü emere *siti ngü la, Me ena ato mere kuru te mene kpara te fiti engu la! Ah reke ta pe, te wüh ena aza mere siti wö, ai gbü ngürü mürü fiti la, fü ewü agü engu di, agbü mere *yï-ngu. Fanü, ah le ta de mürü fiti la kpi kpala, o engu fiti kpara ka-ra la, la de. Angü kuru de te Me ena ato ta fü mürü fiti la, teka fiti kaka la, ah ena afa mene kpi te wüh gü engu di gbü ngu ne ka. 7 Me ena ato mere kuru te wü kpara füh kotö ne, teka ngü ka siti ngü ka-ewü, te wüh ngbü emere. Angü füh kotö ne, te nga wü sïkpï ꞌburu, re-ngü tï alakï de. Amba mene kpara te ngbü efiti wü bu ye, de wüh mere siti ngü ne, Me ena ato mere kuru tete, afa nda wü bu ye, de te engu ngbü efiti ewü la ka.

8 Yi di ekpe siti ngü akpe! Te kpa mü, anga lö mü, ngbü efiti mü me-ye, teka de mü mere siti ngü la, ah le de mü wa kpa mü, anga lö mü la, awa, mü gü akötö. Angü, ah ena areke pe te gara e biringbö eküte mü ena akpi me-ye, fü mü aküwa, ka engu te wüh ena aza mü, de küte mü ꞌburu, agü gbü mere du ka wa. 9 Anga te ah de jia mü, te ngbü efiti mü me-ye, teka fü mü atï gbü siti ngü la, ah le de mü gbi jia mü la agbi, mü gü akötö. Angü, ah reke pe, te mü ena aküwa de jia mü ngbee biringbö, ka engu de te wüh ena agü mü, de jia mü ꞌbasu mini, agbü du ka wa.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, teka kuru te Me ena ato fü wü mürü fiti te gara.

Dene mani te Yesu mala teka kambiliki te dürü

Luka 15:3-7

10 Fü Yesu adu amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Yi mere e adi efala wü kükürü kpara de. Angü Wüba, Me, ngbü efï nga ewü kpekpeke. Ah le de süka ewü biringbö dürü te kaje ka-ni ne de. Teka ngü la, fü engu afe gara wü *malayïka ka-ye, teka adi eceka kpï fütanga ewü. 11 Angü de-ra, *Ye Kpara ka Kpï, Me tima ra füh kotö ne, agïrï wü kpara de bala, teka aküwa ewü.

12 Yi ngbü efï nda-yi neh baye? Te gara kpara ladü de wü kambiliki esaka ye kama biri (100), fü gara na biringbö esüka ewü ayia adürü la, engu ena amere baye? Ah ena ace engu adürü fï bala? Aꞌa! Ah ena ace du wü kambiliki ka-ye la, gbü sü te ewü ngbü ezü e tete sela. Fü engu ayia anü agïrï mene engu biringbö te dürü ne. Ah bala de? 13 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Te engu nü maka kambiliki ka-ye biringbö, de te dürü ne eyi la, ah ena angbü de mere siti tadu tekaka, afa nda mere bi ewü, de te ewü dürü nda-wü de ne. 14 Ah kpah bala teka ngü ka wü kpara, te ewü ngbü edürü te kaje ka Me asidi ne. Angü Wö yi, Me, le de kpara dürü fï ne nda de.”

Dene ngü te Yesu mala teka maboro ngü

15 Fü Yesu adu amala gara ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba dene, “Te gara enga ni mü gbü ngü ka Me mere *siti ngü fü mü la, ah le de mü nü kpakaka, de yi ro mö teka ngü la ake di, ꞌbasu yi ꞌbasu. Te engu le ngü la eyi, fü ah adu ace siti ngü la, ah de züka ngü, angü süka yi du reke ake di eyi. Kpah bala, engu küwa gbü siti ngü la eyi. 16 Amba te engu le ace siti ngü ka-ye la de la, de mü za gara kpara ka Me biringbö, anga ꞌbasu, yi nü de ewü kpakaka na. Angü wüh ena ale ta-ngü te mü, arï engu, de ah ce siti ngü la. 17 Te engu je ri wü kpara la kpah de, de mü mala ngü la fü wü kpara ka Me ꞌburu, de wüh ye süka ngü kaka. Te engu je ri yi ꞌburu kpah de la, de yi liki engu esüka yi gbü tima ka Me asidi. Yi du, yi ceka engu baka siti kpara, te le ngü ka Me nda de.

18 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Ma ena ato wazi fü yi, wü kpara ka-ra, teka aye süka ngü ka wü kpara füh kotö ne. Angü ngü te yi ena akolo füh kotö sene, Me ena ale kpah bala.

19 Dene kpah gara ngü te ma ena amala fü yi. Te wü kpara ꞌbasu esüka yi sene, ngbü de fïngangü biringbö, teka ayo e kpaka Me la, Me ena ato e la ato fü ewü, baka te ewü ngbü ele. 20 Te wü kpara ꞌbasu, anga bata, biti te-wü teka amere ngü te ïrï ra la, ma ena adi kpah ladü esüka ewü.”

Dene ngü te Yesu mala, teka kpara te le ace ngü fü kiri ye de

21 Fütanga ngü la, fü Petero ayia aka te-ye gbamari ede Yesu, ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, te enga ni ni ngbü fï bü da emere *siti ngü fü ni la, ni ena aboro siti ngü kaka-na, anda nganga, adu neh fe? Ni ena aboro du lorozi?” 22 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “E-mala fü mü, gü ba, ah ena adi du lorozi, neh da? Mü ena adi fï bü eboro wü siti ngü kaka te nga wü sïkpï ꞌburu!”

23 Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara ka-ye ꞌburu, gü ba dene, “Ah le de wü kpara te ewü ra fü Me, di eboro siti ngü ka wü bu wü, kpah baka te Me ngbü eboro siti ngü ka-ewü. Angü ngü la ena adi ge baka ngü ka gara miri, ta te ï wü kpara ka tima ka-ye, de wüh koro, wüh to jiase te ewü ngbü ero, ebiti ne. 24 Ah te eceka de, wüh koro de gara kpara ka tima kaka, te zü mere bi jiase, de te engu ngbü ro teka mere bi re ne eyi. 25 Kpara engu la tï ato mba enga jiase bane nda de. Angü engu siti wü jiase la eyi ꞌburu. Teka ngü la, fü miri la amala ngü fü mere kpara ka tima ka-ye, agü ba, ‘Te komoko la to jiase ka-ni de, ah le de wü za engu, wü cïnzï, de wü jaji ka-ye, de wü wara ye ꞌburu asidi, na jiase ka-ni la.’ 26 Te kpara ka tima kaka la je ngü la bala, fü ah ayia atï, abu nzökuta ye kötö engangagira, afüwa te-ye kpakaka na, gü ba, ‘Akooo Miri, ye o la züka maguma kpaka ni, de ye ce ngü fü ni. Ni ena alügü na jiase ka-ye la te gara ꞌburu.’ 27 Te miri je ngü la bala, fü cïcïnga ayia arï tete, angü ah wu eyi, gü ba, jiase ka-ni la fa ta sü. Kpara la tï te engu ena alügü fü ni kere nda de. Fü engu ace ngü la fefe bala, ato kaje fefe na, de ah ago kpa gba ye.

28 Fü komoko la ayia ale kaje ego kpa gba ye. Fü ah anü amaka te-ye ake gara kiri ye, ta te ewü ngbü emere tima de ewü. Kiri ye na la za ta mba enga jiase esasaka, gü ba, ‘Ni ena alügü kere.’ Fü komoko la ayia atï ꞌduwa eküte kiri ye la, azoro ngüngürü gö gö gö! amala ngü fefe kpekpeke, gü ba, ‘De-ye deyï, ye lügü jiase ka-ni kere, tïtïne sene!’ 29 Fü kiri ye na la ayia atï eri lölö, afüwa te-ye fefe na, gü ba, ‘Akooo, ye o la mba züka maguma kpaka ni, ni ena alügü jiase ka-ye la baaa!’ 30 Komoko la le nda-ye kpo de. Fü ah ayia aza kiri ye la, anü di, agü agbü ku, zalü te engu ena alügü na jiase ka-ni la ꞌburu.

31 Te wü bu ye na, wü kpara ka tima, wu ngü la bala, fü ewü angbü de mere cïnga afa sü. Fü ewü anü amala nga ngü la ꞌburu fü miri.

32 Te miri la je ngü la bala, fü engu ayia aï kpara ka tima ka-ye la, amala ngü fefe, gü ba, ‘Ah mere baye? Amba ye ka-ye de siti kpara bala? Ye füwa ta te-ye kpaka ni, fü ni ayia ace ngü ka mere jiase ka-ni ne fü ye bü bala. 33 Ah mere baye, te ye le ace siti ngü ka kiri ye ne, nda-ye de ne?’ 34 Fü maguma miri ayia asiti te kpara ka tima ka-ye la afa sü. Fü ah aza engu, agü agbü ku, de engu ngbü gbü mere cïnga kpala, zalü te engu ena alügü na jiase ka-ni la ꞌburu feke.”

35 Te Yesu mala nga ngü la fü wü kpara ka-ye, nza tete, fü ah adu amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Ngü ka Wüba, Me, kpah baka ngü ka miri la. Ah le fü yi aboro ngü fü wü bu yi de züka maguma yi fanü fanü, angü, te yi boro ngü ka wü bu yi de, Me boro siti ngü ka-yi nda kpah de.”

Dela ngü ta te Yesu rï wü kpara ka-ye di, gbü gara nzö kötï ka *Galïlaya.

19

Dene ngü te Yesu mala, teka mene kpara te le ace wara ye

Marako 10:1-12

1 Fütanga ngü te Yesu rï wü kpara la nza tete, fü engu ayia de wü kpara ka-ye gbü *Galïlaya sela, anü ka-wü kpa etangu Yürüdene, gbü nga nzö kötï ka *Yudaya. 2 Fü mere bi wü kpara gbü sü la ayia akoro kpah kpakaka. Fü engu ayia aküwa wü mürü keke esüka ewü.

3 Fü wü gara *Farusi ayia akoro kpaka Yesu, teka are mamaguma. Fü ewü ayi-tata na, gü ba dene, “Gbü fïngangü ka-ye, *Rïrï ka Me, gü neh fe? Kpara tï eyi ace wara ye, teka gara siti ngü te engu mere?” 4 Fü Yesu alügü ngü fü wü Farusi la, gü ba, “Yi tanga ngü ta te *Müse ba gbü *Ngari Me ne, nda-yi de? Müse ba, gü ba, ‘Ta te enga gina, Me mere komoko ake würüse.* 5 Fü Me amala ngü fü ewü, gü ba, “Dela si-ngü te komoko ngbü eyia, ece wö ye ake ni ye, aza wara ye, alala tete na. Fü ewü adu angbü ake di tïne baka kpara biringbö ne.” ’† 6 Yi wu, gü ba, Me o yi ta eyi me-ye, de yi za te-yi, fü yi akoro baka e biringbö, ne de? Te Me o yi eyi biringbö la, yi mere e aye süka yi tïne de!”

7 Fü wü Farusi la adu ayi-ta Yesu, gü ba, “Te ah bala la, anga ngü ta te *Müse ba gbü gara buku, gü ba, ‘Te komoko le ace wara ye la, ah le de engu ba köcökpa, ato fü wara ye feke, fü wara ka na ayia ago ka-ye agba wü.’‡ Si-ngü gbü ngü la gü neh fe?” 8 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Müse ba ta ngü la bala teka ne de, angü nzö wü kundu yi kpekpeke, kpah baka nda-yi! Amba te Me o gina wü kpara tete, ngü la bala nda ma. 9 Dene ngü te ma emala fü yi. Te wara mü mere waza nda de, fü mü ayia ace engu, adu aza gara würüse la, mü mere *siti ngü eyi, angü mü mere dela waza.”

10 Fütanga ngü la, fü wü *kpara ka Yesu ayia amala ngü fefe, gü ba, “Apa, mere kpara! Te ngü ka maza würüse tïne eyi cu bala la, ah reke pe, te wü kpara ena angbü ka-wü ta bala, wüh za würüse nda-wü de!” 11 Fü Yesu amala fü ewü, gü ba, “Bi wü kpara tï aje rïrï la nda-wü de, ꞌduwa wü kpara de te Me to wazi eyi fü ewü, teka amere ngü la. 12 Amba ngü te ngbü etïrï wü gara kpara, te ewü za würüse di de ne, ah ka-ye kpikpi ye kpikpi ye. Wü gara kpara za würüse de, angü wüh bï ewü kü bala. Wü gara za würüse de, angü wü gara kpara siti ewü me-wü. Amba wü gara kpara le aza würüse de, kü me-wü, teka tima ka Me, de ani di eo to ani ꞌburu tete. Te wazi mü ladü teka amere ngü la bala la, de mü mere emere baka nda-ewü la.”

Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, teka ngü ka komoko ake würüse.

Dene ngü ka Yesu de wü jürü jaji

Marako 10:13-16; Luka 18:15-17

13 Fütanga ngü la, fü wü gara kpara aza wü jaji ka-wü, akoro di kpaka Yesu, de engu o kpa ye gbü nzö ewü, aku gba fü Me, teka de Me to wazi fü ewü. Te wü *kpara ka Yesu wu ngü la bala, fü ngü la asiti te ewü. Fü ewü akpo da eliki wü jaji la. 14 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye la kpekpeke, gü ba, “Yi ce wü jaji la, de wüh koro kpaka ra. Yi mere e atïrï ewü de, angü wü kpara te ewü ena akoro agbü sü ka Me agbü kpï, ah de wü kpara, te ewü fü ngü ka-wü, koro baka nda wü jürü jaji de bala. Angü wü jürü jaji cu ngü wü de, wüh mere mani kpah de.” 15 Fü Yesu abiti wü jaji la, ao kpa ye gbü nzö ewü.

Dela ngü ta te Yesu mere fü wü jürü jaji. Sidi nga ngü la, fü engu ayia anü sü ka-ye agbü gara sü.

Dene ngü te Yesu mala teka wü kpara de mere bi e esaka wü

Marako 10:17-31; Luka 18:18-30

16 Fütanga ngü la, fü gara jaji komoko, te di de mere bi wü e esaka ye, ayia akoro kpaka Yesu. Fü ah ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, ni ena amere ne züka ngü ne, teka fü ni aküwa agbü sü ka Me fï mere badi?” 17 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Mü ngbü eyi-ta ra teka züka ngü neh teka ne? Züka kpara biringbö nda ma, ꞌduwa Me kpikpi ye. Mü wu bala de? Amba te mü le aküwa fï mere badi la, ah le de mü mere wü *Rïrï ka Me ꞌburu mbi mbi mbi.” 18 Fü komoko la ayi-ta Yesu, gü ba, “Neh mene wü rïrï deyi?” Yesu gü ba, “Wü rïrï engu, wüh dene.

‘Mü mere e amörö kpara de.

Mü mere e amere waza de.

Mü mere e azi e de.

Mü mere e adi esutu wu te wü bu mü de.

19 Mü je rïrï ka wö mü ake ni mü,

de mü le wü bu mü, kpah baka e te mü ngbü ele küte mü.’ ”§

20 Fü ye komoko la alügü ngü fü Yesu, gü ba, “Wayi, mere kpara, gara ngü te ma ena adu amere, ah kpah ladü? Angü wü ngü de te mü tanga ewü la, ma ngbü eyi emere ewü ꞌburu.” 21 Yesu gü ba, “Te mü ele de ngü ka-ni reke areke gbü jia Me la, mü nü, mü cïnzï wü e ka-mü ꞌburu. Fü mü aza jiase la, ato ꞌburu fü wü mürü cïnga, de mü du, mü lala gbü nga ra. Angü te mü mere bala, mü ena amaka *küküwa te gara agbü sü ka Me agbü kpï.”

22 Te ye komoko la je ngü la gömö Yesu bala, fü engu ayia ace Yesu, anü sü ka-ye agba ye, de mere cïnga emaguma ye. Angü engu ta de mere bi wü e esaka ye fa sü.

23 Teka ngü la, fü Yesu afü te-ye, amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Mene wü kpara, te ewü di de mere bi wü e esaka wü ne, ah kpekpeke teka fü ewü ato maguma wü fü Me. 24 Ma ngbü enda nga ngü ne fü yi, gü ba, ah kpekpeke fü mene wü kpara de mere bi wü e esaka wü, teka fü ewü afü maguma wü, ara fü Me. Angü ah baka ya,* te le arï gbü enga gö sögbe.† Ah tï eyi arï fanü? Ah tï arï nda de! Amba ngü ka mene kpara de mere bi wü e esaka ye, ah kpah bala. Ah ena adi kpekpeke fefe, teka afü maguma ye, ara fü Me.” 25 Te wü *kpara ka Yesu je ngü la bala, fü maguma ewü ayia akolo ka ngü la. Fü ewü akpo da eyi-ta tete-wü, gü ba dene, “Te ngü la tïne bala la, kpara biringbö te ena aküwa neh da?” 26 Fü Yesu aceka ewü, adu amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Kpara te ena aküwa te-ye de tete-ye nda ma. Angü ngü la fa wü kpara eyi ꞌburu. ꞌDuwa Me te ena aküwa mü me-ye. Angü ngü te ena afa Me nda ma.”

27 Petero, fü mü ayia amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ye ceka la, ani ce wü e ka-ani eyi ꞌburu, teka alala gbü nga ye. Te di bala, ngü ka-ani ena adi baye?” 28 Fü Yesu alügü ngü, gü ba, “Wayi, yi ena amaka züka ngü amaka, angü yi lala eyi gbü nga ra. Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Gbü sïkpï te ma ena angbü te gara baka mere Miri de mere wazi, de-yi, wü kpara ka-ra nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, yi ena angbü kpah wü cögbörö kpara ede ra, teka akolo ngü ka nguwa wü di enga *Yïsarayele, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne. 29 Kpah bala, te mü ce wü e ka-mü teka ngü ka-ra, Me ena ato mere bi züka ngü fü mü, afa nda-mü te mü ce la. Anga te mü ce neh ene. Te ah de gba mü, wü di enga ni mü, wü wö mü ake ni mü, wü di mü, anga wü yï ka-mü, te mü ce ewü teka ngü ka-ra la, Me ena ato mere bi züka ngü fü mü füh kotö sene, da wü e te mü ce la. Kpah bala, Me ena aküwa mü te gara agbü sü ka-ye agbü kpï, fï mere badi. 30 Amba yi mere e acu ngü yi nda-yi de, angü bi wü kpara, te ewü mere te-wü baka wü cögbörö kpara füh kotö ne, te gara Me ena afü ewü baka kükürü wü kpara. Kpah bala, mene ewü, de te ewü di ba kükürü wü kpara füh kotö ne, te gara Me ena afü ewü, ao angbe cögbörö wü kpara fü wü bu wü agbü sü ka-ye, agbü kpï.”

Dela ngü te Yesu mala, teka wü kpara de mere bi wü e esaka wü.

20

Dene mani te Yesu mala teka wü kpara te ewü mere tima gbü yï

1 Fütanga ngü la, fü Yesu adu kpah amala gara mani fü ewü, gü ba, “Gara ngü ladü, te ma ele amala fü yi, teka züka ngü te yi ena amaka kpaka Me. Gara komoko ta ladü, te di de mere yï ka rïrü ka-ye. Fü wü rï-rü kaka la ayia andri. Gbü gara sïkpï, fü komoko la ayia kpurutokokpï, anü agïrï wü kpara teka amere tima gbü yï ka-ye la. 2 Fü ah amaka wü gara kpara, aro mö de ewü areke areke teka tima la, gü ba, ‘Ni ena ato jiase fü wü baka kama biri (100), teka tima ka sïkpï biringbö.’ Fü wü kpara la ale. Fü komoko la ayia atima ewü agbü yï ka-ye.

3 Ah te ekoro gbü lö-ra menewa, fü engu adu kpah kpa te kaje. Fü ah awu wü gara kpara, te ewü ngbü ka-wü erürü te kaje bü kükürü bala. 4 Fü engu amala ngü fü ewü, gü ba, ‘Wü nü enü amere tima agbü yï ka-ni kpala. Ni ena ato jiase fü wü areke areke, teka tima la.’ 5 Fü wü kpara la ale, ayia anü fütanga wü bu wü.

Sidi nga ewü la, etü ra, fü mürü yï la ayia kpah, anü agïrï gara wü kpara teka tima ka-ye. Fü ah amala ngü fü ewü kpah bala. Fü ah adu kpah anda nga ye gbü lö-ra bata ka tamurago. Fü ah amaka kpah gara wü kpara, atima ewü agbü yï ka-ye la.

6 Gbü wü ngü la ꞌburu, tima kaka agbü yï ne nza nda la fï de. Ah te ena akoro kpah gbü lö-ra ꞌburuve ka tamurago, fü engu adu kpah anü amaka wü gara kpara, te ewü rü ngbü ka-wü bü kükürü te kaje. Fü komoko la ayi-ta ewü, gü ba, ‘Ah mere baye, te wü ngbü erürü te kaje sene, bü kükürü kükürü gbü ra ne gbuuu, de bane? Wü le amere tima de?’ 7 Fü wü kpara la alügü ngü fefe, gü ba, ‘Anga kpara te ena aza ani gbü tima nda kpah ma ne, ani ena amere baye?’ Komoko la gü ba, ‘Ah mbi, te ah bala, wü nü enü sidi nga wü bu wü, amere tima agbü yï ka-ni kpala.’

8 Te wü kpara la mere tima tete te nga wü ꞌburu, koro di etamurago, fü komoko la ayia aï mere kpara ka tima ka-ye, amala ngü fefe, gü ba, ‘Ye nü enü, ye ï wü kpara ka tima la biri biri ꞌburu, de ye to jiase fü ewü ꞌburu yoo, na tima te ewü mere la. Ye kpo de mene wü kpara, te ewü koro sidi ne, akoro te mene ewü, te ewü kpo de tima kü kpurutokokpï ne.’

9 Fü wü kpara ta te ewü koro gbü tima, gbü lö-ra ꞌburuve ka tamurago ne, akoro aza jiase ka-wü biri biri ꞌburu, baka kama biri, kama biri, kpah baka e te engu le ato fü mene wü kpara, te ewü koro kü kpurutokokpï ne. 10 Wü kpara ta te ewü kpo de tima kü kpurutokokpï ne, fü ewü awu wü bu wü, te ewü ngbü emaka jiase de bala ne, fü ewü angbü de tadu, efï ngü emaguma wü, gü ba, ‘Wayi, te ah bala la, ani ena amaka nda-ani jiase tïne afa sü!’ Amba de, wüh ena ato jiase la fü ewü ꞌburu kpah bü ngbee kama biri, kama biri, baka nda wü bu wü la.

11 Fü maguma wü kpara, ta te ewü kpo de tima kü kpurutokokpï ne, ayia asiti. Fü ewü akpo da emala ngü eküte mere kpara la, teka jiase de te wüh to fü ani kpah baka nda wü bu ani, te ewü koro sidi ne. 12 Fü ewü akoro, awü nga fü mürü yï la, gü ba, ‘Ye ceka la! Ani ngbü mere tima gbü mere ra ne gbuuu! Ye nü to jiase fü ani kpah baka nda wü kpara, te ewü koro mba tïtïne, mere tima bü teka lö-ra ngbee biringbö, neh teka ne? Nda-ani, ra ngbü curu ani ne bü kükürü bala?’ 13 Te mürü yï la je ngü la bala, fü ah alügü ngü fü ewü, gü ba, ‘Wü di enga ni ni, ni fiti wü nda-ni de. Angü wü le tïne me-wü, teka amere tima gbü ra biringbö, teka jiase kama biri. Ah bala de? 14 Ngü la du siti gbü jia wü neh teka ne? Wü za jiase ka-wü eza, de wü du agba wü. Ni le me-ni ato jiase fü wü kpara, te ewü koro sidi ne, ꞌburu bala. 15 Wü ngbü engbü de kanga, teka te ni di de züka kpara ne? Ni tï amere ngü de jiase ka-ni, baka ngü te ni ngbü ele ne, de? De bala ne töndö ngü ne!’ ”

16 Te Yesu mala mani la nza tete, fü ah adu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Si-ngü ka mani la, ah teka ngü ka-yi wü kpara ka-ra. Angü züka ngü te wü kpara ka-ra ena amaka kpaka Me ne, ah de *küküwa fï mere badi, te nga ewü biri biri ꞌburu. Mene wü kpara te ewü o ngü ka-wü kötö, Me ena adu afü ewü, ao kpa engagira nü. Amba mene wü kpara te wüh ngbü eo ngü ka-wü memere, baka wü angbe cögbörö wü kpara ne, Me ena adu afü ewü, ao kpa sidi.”

Dene ebabata ngü te Yesu mala, teka kpi ka-ye

Marako 10:32-34; Luka 18:31-33

17 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, teka anü agbü Yerüsalema. Te wüh ngbü enü tete te kaje kpa etüngba kpala, fü engu ayia ace te-ye arü, aï wü *kpara ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, esüka bi wü kpara la, anü de ewü cüküꞌdaye edere sü. 18 Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü di enga wüna, yi wu eyi, gü ba, nih ngbü enü dene agbü Yerüsalema. Te nih ena akoro kpala, wüh ena azoro ra, *Ye Kpara ka Kpï ne, anü di engagira wü *mere kovo bete wü *mürü rïrï, te ewü le ngü ka-ra de. Wü mere kovo la ena akolo ngü ka-ra, gü ba, ‘Ah le de wüh mörö ra asidi.’ 19 Fü ewü ayia ato ra fü wü *ganzi kpara. Fü wü ganzi kpara la akpo emü ra, da efala ra, kpah da esüma ra de juru. Fü ewü adu abere ra, amörö füh rü gbegbete. Amba Me ena adu azükü ra gbü *ebabata sïkpï.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, o wüh ngbü enü tete agbü Yerüsalema.

Dene yitangü ka ni ye wü Yakobo ake Yüwane

Marako 10:35-45

20 Fütanga ngü la, fü wara Zebedayo ayia de wü di enga ye ꞌbasu, *Yakobo ake *Yüwane, akoro kpaka Yesu kpikpi wü. Fü engu abu nzökuta ye engagira Yesu, andaꞌba te-ye fefe. 21 Te Yesu wu bala, fü ah ayi-tata, gü ba, “Ye ngbü ele ne ngü ne?” Würüse la gü ba, “Mere kpara, ngü biringbö te ma ele kpaka mü, ah dene. Gbü sïkpï te mü ena angbü mere miri tete, ah le de mü za wü jaji ka-ra de ꞌbasu ne, mü o gara gbü kokpa, de gara ngbü nda-ye gbü kamisü ede mü. Fü yi angbü de ewü gbü miri la.”

22 Fü Yesu adu amala ngü fü wü Yakobo ake Yüwane, gü ba, “Ngü te yi yi-ta ra di la, yi wu sisi na mbi mbi de. Te yi le amaka wazi baka nda-ra la, ah le de yi zü kpah mere cïnga baka nda-ra, de te ma ena azü ne. Yi tï eyi azü mere cïnga, baka nda-ra la? Ngü la tï afa yi de?” Fü ewü ale ngü, gü ba, “Wayi, ani le eyi amere ngü la.” 23 Yesu gü ba, “Ah mbi. Yi ena azü mere cïnga baka nda-ra fanü fanü. Amba ma tï ao yi baka mere kpara fütanga ra nda-ra de. Ngü la, ah ka-ye de ngü ka Wüba, Me, angü ah reke sü la eyi teka wü kpara ka-ye, te engu fe ewü ne.”

24 Fü du wü *kpara ka Yesu nzükpa ne ayia aje ngü la. Fü maguma ewü ayia asiti eküte wü Yakobo ake Yüwane, da efï ngü emaguma wü, gü ba, “Wüh ele ao te-wü ba mere kpara gbü nzö ani?”

25 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah adu aï wü kpara ka-ye la ꞌburu kpaka ye, amala ngü fü ewü, gü ba, “De-yi, yi wu kpah bü kpo, gü ba, wü miri füh kotö ne ngbü engbü gbü nzö wü kpara de mere wazi. Fü ewü angbü emere wü kpara esa lö wü la, ba e te ewü ngbü ele. 26-27 Yi le amere kpah bala? Ah bala de. Te mü le angbü ba mere kpara esüka wü bu mü la, mü fü te-mü ba jaji, te ngbü emere tima fü wü bu ye. 28 Te di bala, ah le de yi fü fïngangü ka-yi baka nda-ra. Angü de-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ma koro füh kotö ne, neh teka ne? Yi efï nda-yi, gü ba, ma koro ta teka angbü ba mere miri, teka fü wü bu ra angbü emere tima fere? Ah bala nda de. Ma koro teka amere tima fü wü kpara, da ele ta-ngü te ewü. Angü ma ena ato te-ra fü kpi, teka afa wü kpara gbü *siti ngü ka-ewü, fü ewü aküwa.”

Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, teka mene kpara te ena angbü memere gbü jia Me.

Dene ngü ka Yesu de wü kpara te jia ewü ni ani

Marako 10:46-52; Luka 18:35-43

29 Fütanga ngü la, o wü Yesu ngbü fï bü enü te kaje ka Yerüsalema, fü ewü anü akoro agbü Yeriko. Fü ewü ayia sela de mere bi wü kpara gbü nga wü, teka anü agbü Yerüsalema. 30 Fü ewü anü amaka gara wü komoko ꞌbasu te jia ewü ni eyi ani, te ewü koro ngbü edere kaje. Te wü komoko de ꞌbasu la je ngü, gü ba, “Wü Yesu ngbü enü sü dela me-wü ne,” fü ewü ayia akpo da eba rere te ïrï Yesu, gü ba, “Yesu! Kundu ye Miri *Davidi! Ani wu eyi, gü ba, Me tima ye teka aküwa ani ne! Ye ceka la bü cïnga te ani ne baaa!”

31 Fü wü kpara aci ꞌburu, amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Wü nga anga!” Amba wü kpara de ꞌbasu la le ngü ka-ewü la nda-wü de. Fü ewü angbü fï bü eba rere kpa tikpi, gü ba, “Mere kpara! Miri ka-ani! Ye ceka la bü cïnga te ani ne baaa!”

32 Te Yesu je ri wü kpara la, fü ah ace te-ye, arü. Fü ah adu aï ewü kpaka ye, ayi-ta ewü, gü ba, “De-wü deyï, wü ele de ni mere fü wü ne ngü ne?” 33 Wüh gü ba, “Akooo, mere kpara, a le ta de mü ü jia a, teka de a di eceka kpï!” 34 Fü Yesu aceka wü kpara la de mere cïnga emaguma ye, fü ah ayia amofo jia ewü. Fü jia ewü ayia aü te-ye ꞌduwa raaa! Fü ewü atï kpah bü ꞌduwa gbü nga wü Yesu, angbü enü de ewü.

Dela ngü ta te Yesu ü jia wü kpara de ꞌbasu la tete.

21

Dene ngü ta te Yesu ngbü erï tete agbü Yerüsalema

Marako 11:1-10; Luka 19:29-38; Yüwane 12:12-15

1 Fütanga ngü la, fü wü Yesu anü baaala, anü akoro gbamari ede Yerüsalema. Fü ewü ale kaje ka Betefage, te fü esa mere da de ïrï ye Olïve. Fü Yesu ayia atima gara wü kpara ka-ye ꞌbasu kpa engagira nü, 2 gü ba, “Wü nü enü agbü kötï de kpa engakara wü la. Te wü koro kpala, wü ena amaka yï dongï, te wüh i, o kpala, ake enga ye. Wü furu wü dongï la, de wü za ewü, wü koro di fü ni akine. 3 Amba te gara kpara yi-ta wü, gü ba, ‘Wü ngbü efuru wü nü la teka ne la?’ de wü lügü ngü fefe, gü ba, ‘Mere kpara ka-ani ngbü ele me-ye. Ani ena alügü fü wü enatikine.’ Te wü mala bala la, wüh ena ace wü nü la fü wü.”

4 Ngü la mere te-ye bala kükürü de, angü ngü la tï kpini de ngü ta te *mürü dofo Zakarïya, ba gbü *Ngari Me, gü ba, 5 “Me mala ngü fü wü kpara ka Yerüsalema,* gü ba, ‘Wü ceka la! Miri, te ni le atima fü wü ne, ah ena koro kpaka wü, füh enga dongï. Ah ka-ye de züka kpara, de gu maguma ye, te ngbü emere ngü ꞌburu ferrre.’ ”†

6 Fü wü *kpara ka Yesu de ꞌbasu la ayia anü amere ngü la, kpah ꞌburu baka te Yesu mala fü ewü ne. 7 Fü ewü afuru dongï la ake enga ye, aza adu di fü Yesu. Fü ewü ayia aza wü bongo ka-wü, agbala, agü füh gü enga dongï la. Fü Yesu adu alï, angbü fefeh. Fü ewü ale kaje angbü enü agbü Yerüsalema.

8 Fü mere bi wü kpara akpo da efufuru wü bongo ka-wü, angbü egbala te kaje. Wü gara ngbü nda-wü edoro wü zukpa rü, eo ereke areke te kaje, teka agbo nga ïrï Yesu di. 9 Fü mere bi wü kpara, ta te wüh ngbü enü de wü Yesu ne, angbü ꞌburu egbo nga ïrï Yesu. Gara nda-wü kpa engagira nü, wü gara nda-wü kpa sidi, da eba rere de tadu, emï koko, da ebï ci, gü ba,

“Nih gbo nga ïrï Me!

Me to wazi fü mü, angü ah tima mü fü a me-ye!

Mü za wazi ka kundu kundu nih *Davidi!

Mü koro eyi angbü gbü nzö a, baka mere Miri Davidi engu!

Me di de mü!

Nih gbo nga ïrï Me kpa gbü kpï!”

10 Te Yesu ngbü erï tete enü agbü Yerüsalema, fü sü angbü eyiki ꞌduwa ayiki teka wü kpara. Fü wü gara kpara angbü ꞌburu de mere fïngangü, da eyi-ta ngü esüka wü, gü ba, “Apa! Mere kpara te wüh ngbü egbo nganga na de bane, neh da?” 11 Fü mere bi wü kpara, de te ewü ngbü efa nganga na ne, fü ewü angbü elügü ngü fü wü kpara ka Yerüsalema, gü ba, “Ah de Yesu, *mürü dofo ka Me, te koro agbü *Galïlaya ne.”‡

Dene ngü ta te Yesu liki wü kpara di,

etambasü Mere Kambü ka Me

Marako 11:15-19; Luka 19:45-46

12 Te wü Yesu du koro tete agbü Yerüsalema, fü ewü anü akoro etambasü *Mere Kambü ka Me. Fü ewü amaka mere bi wü kpara kpala, te wüh ngbü ecïnzï wü nü de wü lu,§ teka fü wü kpara adi ese, eto laꞌbï tete fü mere Me. Wü gara ngbü nda-wü da ekura jiase. Fü ngü la ayia asiti gbü jia Yesu afa sü. Fü engu ayia aliki ewü ꞌburu asidi, anzinzi wü cangalï de wü gbaꞌda ka wü kpara la, agbogbofo ꞌburu kötö. 13 Fü ah amala ngü fü ewü kpekpeke, gü ba, “Me mala ta teka Kambü ka-ye, gü neh fe? Me gü ba, ‘Kambü ka-ni, ah de sü te wü kpara ena angbü egbo nga ïrï ni gbügbü.’ Yi wu bala de? Amba nda-yi, yi du fü tambasü Kambü ka Me eyi, ba sü ka wü mürü zi!”

14 Fütanga ngü la, fü wü kpara te jia ewü ni ani, de wü mene te lö ewü di walawala, agbeke te-wü, akoro kpaka Yesu kpa etambasü Mere Kambü ka Me kpala. Fü engu ayia aküwa ewü ꞌburu.

15 Te wü mere *kovo, de wü *mürü rïrï wu wü mere kpeke ngü, te Yesu mere ne, fü ngü la ayia asiti te ewü, angü wü jaji ngbü fï bü da egbo nga Yesu kpa etambasü Mere Kambü ka Me kpala, gü ba, “Gbo nga e ngbü te ïrï Me! Nih gbo nga ïrï Yesu, kundu ye Miri *Davidi!” 16 Fü wü mere kovo la ayi-ta Yesu, gü ba, “Ceka la! Wü jaji ne ngbü egbo nga ïrï ye, gü ba, ye de Mere Miri, te Me tima teka aküwa ani ne. Ye le atïrï ewü de, neh teka ne?” Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ma tï atïrï ewü nda-ra de! Angü Me mala eyi, gü ba, ‘De-ni Me, ni to wazi eyi fü wü jürü jaji, de wüh di egbo nga ïrï ni di ereke areke.’* Yi wu bala de?”

17 Fü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, ace wü angbe cögbörö kpara la sela. Etamurago la, fü ewü anü ara ka-wü agbü Betanïya.

Dene ngü te Yesu kïna rü figi di

Marako 11:12-14, 20-24

18 Gügü kpurutokokpï, fü wü Yesu ayia agbü Betanïya, edu kpah agbü Yerüsalema. O wüh ngbü enü tete, fü tala ayia amere Yesu. 19 Fü engu afü jia ye, awu rü figi. Fü ah afü akoro kpuru esa rü la, de ni maka ta rïrï na, teka azü ka tala. Amba te engu nü koro kpa esa rü la, rïrï na nda ma, ka-ye bü kpakpa na kükürü. Fü Yesu ayia akïna rü la, gü ba, “Mü tï arï tïne kpo fï de!” Bü gbü lö-ra la, fü rü la ayia akpi.

20 Te wü *kpara ka Yesu wu ngü la bala, fü ngü la aga gbü jia ewü afa sü. Fü ewü ayi-ta Yesu, gü ba, “Dene neh ene ngü ne? Rü la ürü bü kere de bala teka ne?” 21 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Te yi ena ato ta maguma yi fü Me fanü fanü, maguma yi ngbü ꞌbasu ꞌbasu de la, de bane Me ena ato wazi fü yi, teka fü yi amere wü mere kpeke ngü di kpah bala. Yi tï ta eyi amala ngü fü mere da la, gü ba dene, ‘Ye yia eyia sela, ye nü, ye tï agbü mere ngu.’ Ngü la tï ta kpah eyi amere te-ye, ba e te yi mala la. Amba te maguma yi ngbü engbü ꞌbasu ꞌbasu la, yi tï amere ngü bala ne nda-yi de. 22 Te di bala, te mü to maguma mü fü Me fanü fanü la, mene ngü te mü ena ayi-tata kpaka Me, Me ena ato ato fü mü.”

Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye.

Dene ngü te wü angbe cögbörö kpara ka wü Yïsarayele yi-ta Yesu di

Marako 11:27-33; Luka 20:1-8

23 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia sela, anü akoro agbü Yerüsalema. Fü Yesu ayia arï kpa etambasü *Mere Kambü ka Me, akpo angbü erï wü kpara. Fü wü angbe cögbörö *kovo ayia akoro kpaka Yesu, ayi-tata, gü ba, “De-ye deyï, ye ngbü emere wü ngü de bala ne, neh gbü wazi ka da? Kpara te tima ye, aliki wü kpara etambasü Mere Kambü ka Me ne, neh da?” 24 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ni ele kpah ayi-ta wü de ngü biringbö, de wü lügü fü ni feke, fü ni adu amala nga kpara te to wazi fü ni ne, sidi. 25 Yitangü ka-ni la, ah teka *Yüwane Mürü Babatïza. E-tima engu teka ato babatïza fü wü kpara neh da? Ah de Me de? Anga ah mere ngü la de tete-ye?”

Fü ewü akpo da ega yïkï esüka wü, gü ba, “Ani ena alügü ngü la fefe, agü neh fe? Angü te ani mala, gü ba, ‘Me to wazi fü Yüwane me-ye la,’ Yesu ena adu kpah ayi-ta ani, gü ba, ‘Te ah bala la, ani le ngü kaka de, neh teka ne?’ 26 Amba te ani mala, gü ba, ‘Yüwane ngbü mere ngü la de tete-ye’ la, ah kpah esiti, angü mere bi wü kpara ne ena afala ani, anga amere ani esiti, angü wüh le ngü ka Yüwane fa sü, gü ba, engu de *mürü dofo ka Me.”

27 Te di bala, fü wü angbe cögbörö kpara la alügü ngü fü Yesu, gü ba, “Ani wu kpara te to wazi fü Yüwane ne, nda-ani de.” Kpah bala, fü Yesu adu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Wayi, ah mbi! Baka te yi le amala nga Yüwane de ne, ma tï amala nga kpara, te to wazi fere ne, fü yi kpah de.”

Dene mani te Yesu mala teka wü jaji komoko ꞌbasu

28 Fütanga ngü la, fü Yesu adu amala gara ngü fü wü cögbörö kpara la gbü mani, gü ba, “Ah le de yi fï nga ngü ne mbi mbi mbi. Gara komoko ta ladü de wü di ye ꞌbasu. Gbü gara ra, fü engu anü amala fü gina ye ye, gü ba, ‘Ye ni deyï, ye nü la mba enatikine ale ta-ngü te ni agbü yï ka-ni ke.’ 29-30 Fü gina yeye la alügü ngü fefe, gü ba, ‘Aꞌa! Ni le nda-ni de!’ Te komoko la wu, gü ba, ye ni le anü de ne, fü ah ayia anü kpaka gara ye ye, amala ngü fefe, gü ba, ‘Ye ni deyï, ye nü la mba enatikine, ale ta-ngü te ni, agbü yï ka-ni.’ Fü yeye la ale ngü la ꞌduwa ale, gü ba, ‘Wayi, wö ni, ni ena anü.’ Amba, ah du nü nda de. Sidi nga ngü la, fü gina mbarase la adu afü fïngangü ka-ye. Fü ah adu anü, amere tima la.”

31 Fü Yesu adu ayi-ta wü cögbörö kpara la, gü ba, “Esüka wü jaji de ꞌbasu ne, kpara te mere ngü de te wö ye ngbü ele ne, ah de neh da?” Wüh gü ba, “Ah de gina mbarase.” Yesu gü ba, “Wayi, ah ngbürü bala. Amba dene kpeke ngü te ma le amala fü yi. Ah le de yi wu, gü ba, wü siti wü kpara baka wü kpara de te ewü ngbü ero *jiase fü miri, de wü würüse mürü waza, te wüh fü maguma wü, ale ngü ka-ra la, wüh ena aküwa me-wü agbü sü ka Me agbü kpï. Amba nda-yi, te yi gü ba, ani de züka wü kpara ka Me me-ani ne, yi tï aküwa nda-yi de, angü yi le ngü ka-ra de. 32 Angü Yüwane koro ta, gü tamu züka kaje ka Me fü yi, gü ba, ah le de yi fü maguma yi, yi le ngü ka Me, amba yi le ngü ka Yüwane la nda-yi de. Amba wü siti kpara le ngü kaka ka-wü ta bü me-wü, fü ewü ayia ace *siti ngü ka-wü, adu ale ngü ka Me. Baka te yi wu siti wü kpara la, te ewü fü maguma wü de bala ne, yi le afü maguma yi nda-yi kpah de.”

Dela ngü te Yesu lügü fü wü cögbörö kpara ka wü Yïsarayele la.

Dene mani te Yesu mala teka wü kpara,

te ewü ngbü eceka kpï fütanga rïrü

Marako 12:1-12; Luka 20:9-19

33 Fütanga ngü la, fü Yesu adu kpah amala gara mani fü wü cögbörö kpara la, gü ba, “Yi je la gara ngü te ma le amala fü yi dene. Gara komoko ta ladü, te maka züka sü, fü ah ayia aru mere bi rü *vinü ka-ye gbü sü la. Fü ah adu ajï ꞌbaranga ekekere na kerekere gbaa. Fü ah areke kpah sü, teka adi efi rï-rü la gbügbü na. Fü ah ajï kpah kambü teka fü wü kpara adi engbü gbügbü, da efete yï la. Fü engu aza wü kpara ka tima, ao kpala, aro mö de ewü areke areke, de wüh di eceka kpï fütanga yï ka-ni la mbi mbi mbi, angü ni ena anü andoro agbü gara sü nengete.

34 Te kpïrï ka makolo rï-rü la koro tete, fü komoko la ayia atima wü labï ka-ye, kpaka wü kpara ka tima ka-ye la, teka aza rï-rü la fü ye. 35 Fü wü kpara de te ewü ngbü emere tima agbü yï la, ayia azoro wü labï la. Fü ewü amiki gara, amörö gara, asötö gara de teme. Fü ngü la ato mere fïngangü fü mürü rïrü la. 36 Teka ngü la, fü ah ayia atima kpah mere bi wü gara labï ka-ye, afa mene ewü te enga gina ne ka. Fü wü siti kpara la ayia amemere ewü kpah bala. 37 Fütanga ngü la, fü engu adu afï nga ngü, gü ba, ‘Te ni tima tïne cu ye ni kpaka wü kpara la, wüh ena akpe cürü mbarase la akpe.’ Fü ah ayia atima ye ye la kpaka ewü kpala.

38 Te wü kpara la wu ye mürü rïrü la te ngbü ekoro, fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba, ‘Ceka la! Ye mürü rïrü ne te ekoro! Engu ena aza e-nga-kpa wö ye, te gara me-ye. Te di bala, ah le de ani mörö engu asidi, teka fü yï ka-ewü ne angbü te gara fü ani.’ 39 Fü ewü ayia azoro ye mürü rïrü la, anü di agbü gü, amiki engu kpö kpö kpö! amörö ka.”

40 Fü Yesu adu ayi-ta wü cögbörö kpara la, gü ba, “Gbü fïngangü ka-yi, te mürü rïrü la du koro kpaka siti wü kpara la, ah ena amere de ewü neh baye?” 41 Wüh gü ba, “Ah ena amörö siti wü kpara la ꞌburu, adu aza wü gara kpara, ao ewü teka adi eceka kpï fütanga wü rïrü ka-ye la, teka fü ewü angbü eto rï-rü kaka la fefe gbü kpïrï ka-ye.”

42 Fü Yesu amala ngü fü wü cögbörö kpara la, gü ba, “Ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me, teka ngü la, gü neh fe? Ngü la gü ba, ‘Wü gara kpara ngbü ta ejï *Mere Kambü ka Me. Fü ewü amaka gara mere rü, te ewü le nda-wü de. Fü ewü ace rü la asidi. Tïtïne rü ta te ewü ce la, Me du o tïne eyi mere kpeke rü de wazi ye, te wü bu ye na ngbü engbü ꞌburu eküküte. Nih gbo nga ïrï Me, angü engu mere mere züka ngü eyi fü nih!’† 43 Te di bala, ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, Me tï ale yi ba wü kpara ka-ye tïne kpo fï de! Ah ena adu ale ka-ye ꞌduwa wü *ganzi kpara, te ewü ngbü ele ngü kaka. 44 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü, angü te kpara tï füh rü engu la, ah ena akukuru akukuru, coro coro! Kpah bala, te rü la tï füh kpara la, rü la ena akpaꞌda engu akpaꞌda.”

45 Te wü angbe cögbörö wü *kovo la je mani te Yesu mala la, fü ewü awu teke, gü ba, Yesu ngbü emala mani la eküte ani, teka te ani le ngü kaka nda-ani de ne. Fü ngü la ake te ewü afa sü. 46 Teka ngü la, wüh le ta de ani zoro Yesu gbü lö-ra la, amba dada ma, angü wüh ngbü ekpe cürü mere bi wü kpara la. Angü mere bi wü kpara la le ta ngü ka Yesu fa sü, gü ba, engu de *mürü dofo ka Me.

Dela mani te Yesu mala teka wü cögbörö kpara, te ewü le ngü kaka de ne.

22

Dene mani te Yesu mala teka mene wü kpara,

te ewü ena aküwa te gara, gbü sü ka Me

Luka 14:15-24

1 Fütanga ngü la, fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara la gbü mani, gü ba, 2 “Ma le asere la fü yi, kaje te Me ngbü ele, de wü kpara ꞌburu koro tete wü kpara ka-ni. Kaje la, ah baka e dene. Gara miri ta ladü, te reke mere karama teka ye ye, te ele aza würüse. Fü miri la atima ngü fü mere bi wü kpara, teka de wüh koro, wüh zü karama la. 3 Te sïkpï ka karama la tï tete, fü miri la ayia atima wü kpara ka tima ka-ye, de wüh nü, wüh ï wü kpara, de te ni tima ngü fü ewü terane ne, gü ba, ‘Tïtïne sïkpï ka karama tï eyi. Wüh koro ekoro ꞌburu enatikine, azü e.’ Amba wü kpara, de te wüh ï ewü ne, wüh le akoro nda-wü de.

4 Fü engu adu kpah atima wü gara kpara ka tima ka-ye, gü ba, ‘Wü nü, wü mala ngü fü wü kpara, de te ni ï ewü ne, kpekpeke, gü ba, “Tïtïne ni mörö mere bi wü yiti ka-ni eyi. Wüh zï wü e la kpah eyi ꞌburu, ce o nzo. Ah le de wü koro kere, teka azü wü e la, angü wü e la ena asiti!” ’

5 Amba wü kpara la, yi fï ngü teka karama la nda-yi de! Fü yi ayia anü ka-yi, teka amere wü ngü ka-yi, ba e te yi ngbü ele. Fü gara anü ka-ye, amere tima agbü yï ka-ye. Fü gara anü nda-ye, ase wü e ka-ye. 6 Fü wü gara azoro wü kpara ka tima ka miri la, amemere lara ewü, adu amömörö ewü ꞌburu.

7 Fü ngü la ayia ake te miri la afa sü. Fü engu ayia atima wü marajümïya ka-ye, amömörö wü kpara la, acuru kötï ka-ewü ꞌburu asidi.

8 Fütanga ngü la, fü engu adu amala ngü fü wü kpara ka tima ka-ye, gü ba, ‘Tïtïne, wüh reke wü e teka karama ne ꞌburu eyi nzo. Amba wü kpara, ta te ni ï ewü teka azü karama ne, wüh le akoro nda-wü de. Te di bala, ni ena amere ngü wü e ka-ni ne, neh baye? 9 Te ah bala, de wü nü te enga wü kötï biri biri ꞌburu, de wü gïrï bü mene wü kpara te wü ena amaka, wü ï ewü, de wüh koro, wüh zü wü e ne.’ 10 Fü wü kpara ka tima la ayia abaya te enga wü kötï. Fü ewü ayia abiti wü kpara te ewü maka ne, wü siti wü kpara, abe kpah te wü züka wü kpara mini. Fü wü kpara asi gbü kambü, de te wüh ngbü ezü e ka karama gbügbü na ne, ꞌduwa gbe!

11 Fü miri la ayia arï kpa esambü, teka aceka wü ngba ka-ye ne. Fü jijia ayia atï eküte gara kpara biringbö, te to züka bongo te-ye nda de. 12 Fü engu aï kpara la, amala fefe, gü ba, ‘Awuba ni deyï, ah mere baye, te ye le ato züka bongo, te ni to fü ye ne, nda-ye de ne?’ Fü jia kpara la ayia avi. Dada te engu ena alügü ngü nda ma. 13 Fü miri la amala ngü fü wü kpara ka tima ka-ye, gü ba, ‘Wü zoro engu, de wü i lölö na, de wü kpakpa na ꞌburu. Wü za engu, wü gü gbü mbiri sü kpa etanü kpala, de ah ngbü, ah ku gba da enyüma gbü te-ye kpala.’ ”

14 Teka ngü la, fü Yesu adu kpah amala ngü fü wü kpara la, gü ba, “Me ngbü eï wü kpara ꞌburu de wüh küwa, amba wü kpara te ewü ena akoro kpaka Me, wüh ena adi biri biri. Wüh ena adi ꞌduwa mene wü kpara, te ewü ena afü maguma wü, ale ngü ka Me de maguma wü biringbö.”

Dene ngü ta te wüh yi-ta Yesu di, teka mase ngürü

Marako 12:13-17; Luka 20:20-26

15 Fütanga ngü la, fü wü *Farusi ayia abiti te-wü, angbü efï ngü, gü ba, “Ani ena afiti Yesu, de engu mala siti ngü, teka fü ani azoro engu tete, neh baye baye?” 16 Fü ewü atima wü gara kpara ka-wü, bete wü gara kovo ka Miri Anïtïpa *Erode, kpaka Yesu.

Fü ewü akoro amaka Yesu, amala ngü fefe na, gü ba, “Mere kpara, ani wu eyi, gü ba, ye de kpeke kpara, te ye ngbü emala zu ngü ka Me fü ani fanü fanü. Angü ye kpe cürü wü kpara nda-ye ꞌburu ꞌdö de, ye ngbü ele ka-ye ꞌduwa ngü ka Me. 17 Te di bala, gara ngü ladü te ani le ayi-ta ye di. Ah tï atï fü ani angbü fï bü da ese ngürü ani fü *Kayïsara, miri ka wü *Rüma, te ngbü gbü nzö ani ne? Anga ah tï de? *Rïrï ka Müse gü neh fe?”

18 Amba Yesu, mü wu fïngangü ka-ewü la nda-mü eyi kpo. Fü mü ayia amala fü ewü, gü ba, “Wü de wü mürü mani! Wü le afiti ni bala neh teka ne? 19 Wü za la biri jiase sela, wü sere fü ani.” Fü ewü aza gara jiase biringbö, ato fefe. 20 Fü Yesu adu ayi-ta ewü, gü ba, “Kuru kpara, bete ïrï kpara, de eküte jiase ne, ah de nda da?” 21 Fü ewü alügü ngü fü Yesu, gü ba, “Ah de kuru Miri Kayïsara.” Yesu gü ba, “Wayi, ah mbi! Te ah de kuru miri la, de yi lügü e ka miri fü miri. De yi lügü nda Me kpah fü Me.”

22 Te wü mürü mani la je ngü, de te Yesu lügü fü ewü de bala ne, fü ewü ayia anga. Fü ewü ayia ace Yesu de wü kpara ka-ye sela, anü sü ka-wü.

Dene ngü ta te wüh yi-ta Yesu di,

teka züzükü gbü kpi

Marako 12:18-27; Luka 20:27-40

23 Wü gara wü kpara ta ladü esüka wü di enga *Yïsarayele, te wüh ngbü eï ewü, gü ba, wü *Saduke. Wü kpara la, wüh ngbü efï nda-wü, gü ba, te kpara kpi eyi la, ah kpi eyi fï badi, ah du azükü gbü kpi la nda tïne de.

Gbü sïkpï la, fü wü gara Saduke la ayia akoro kpaka Yesu, ayi-tata gbü mani, gü ba dene, 24 “Mere kpara, gara ngü ladü te ani le ayi-ta ye di. *Müse ba ta ngü fü ani gbü *Rïrï ka Me, gü ba, ‘Te kpara kpi, ce wara ye, o wüh bï ye ake di la de la, ah le de enga ni ye na za würüse gbü nganga na la, teka abï ye dada na, angü ïïrï ena adürü.’* 25 Amba, te wü kpara ena azükü gbü kpi azükü fanü fanü la, ngü la ena adi baye? Angü gara wü komoko ta ladü, wüh guvu ni wü lorozi. Fü gigina aza würüse, fü ah akpi ace würüse la, o wüh bï ye ake di la de. Fü gara enga ni ye na ayia aza würüse la. 26 Fü ah ayia kpah akpi, o wüh bï ye la de. Fü ebabata enga ni ye na ayia aza würüse la. Fü ngü la amere te-ye bala, te nga ewü lorozi la ꞌburu, wüh bï ye te würüse la nda-wü de. 27 Fü würüse la adu akpi nda-ye tïne sidi nga ewü ꞌburu. 28 Te wü kpara ena azükü azükü gbü kpi fanü la, würüse la ena adi neh wara da? Kükürü de, angü wü kpara de lorozi la ꞌburu, za ta würüse la eyi wara ewü tete!”

29 Fü Yesu adu amala ngü fü wü Saduke la, gü ba, “Yi fï nda-yi, gü ba, Me tï azükü wü kpara gbü kpi nda de? Yi dürü bala, neh teka ne? Yi le aje si-ngü gbü *Ngari Me de, neh teka ne? Yi le awu wazi ka Me kpah de, neh teka ne? 30 Gbü sïkpï te Me ena azükü wü kpara tete gbü kpi, ngü ka za-te ena adi nda ma. Angü, te Me zükü wü kpara eyi gbü kpi la, Me ena adu afü ewü baka wü *malayïka ka-ye, fü ewü angbü fï mere badi agbü kpï.

31 Amba, Me mala gbü *Ngari ye, teka ngü ka züzükü ka wü kpara gbü kpi, gü neh fe? 32 Me mala ta ngü fü *Müse, gü ba, ‘De-ni Me, ni de *vüngüte ka *Abarayama, ake *Yïsaka bete *Yakobo.’† Amba gbü ra ta te Me mala ngü la tete, o wü Abarayama kpi ka-wü eyi gügü. Fïngangü ka-yi gü ba, Me ena amala ngü teka wü kövö, gü ba, ‘Wüh de wü vüngüte ka-ni?’ Ah bala de. Me mala ngü la, angü wü Abarayama ka-wü eyi ladü ezükü, agbü sü ka Me fï mere badi.”

33 Dela ngü ta te Yesu mala fü wü Saduke, gü ba, Me ena azükü wü kpara ka-ye, fü ewü angbü fï mere badi agbü sü ka-ye agbü kpï kpala. Ta te mere bi wü kpara gbü sü la je ngü la bala, fü ngü la aga gbü jia ewü ꞌburu afa sü, angü Yesu za ngü gömö wü Saduke eyi.

Dene ngü te Yesu mala teka kpeke Rïrï ka Me

Marako 12:28-34

34 Te wü *Farusi wu, gü ba, Yesu za ngü gömö wü *Saduke eyi ne, fü ewü aci akoro kpaka Yesu. 35 Fü gara mere kpara esüka ewü, te di de *mürü rïrï, adu afï nga gara yitangü, teka are maguma Yesu di. Fü Farusi la ayi-ta Yesu, gü ba, 36 “Mere kpara deyï, nda-ni yitangü kpah ladü. Esüka wü *Rïrï ka Me ꞌburu, kpeke rïrï, te fa wü bu ye ꞌburu, neh engu deyi?” 37 Yesu gü ba, “Kpeke rïrï te Me to fü ani, gü ba dene,

‘Mü le Mere Me de maguma mü ꞌburu.

Mü o fïngangü ka-mü kpah ꞌburu eküküte.

Mü to te-mü kpah ꞌburu fefe.’‡

38 Dela kpeke Rïrï te Me to fü ani, te fa wü bu ye ꞌburu. 39 Gara Rïrï engu na, gü ba dene, ‘Mü le wü bu mü kpah baka e te mü ngbü ele küte mü.’§ Dela gina wü kpeke Rïrï ta te Me to fü ani. 40 Wü ngü de ꞌbasu la biti wü si-ngü ta te *Müse, de wü gara wü *mürü dofo ka Me, ba gbü *Ngari Me ne eyi ꞌburu, gbü ewü.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü Farusi, teka kpeke Rïrï ka Me.

Dene ngü ta te Yesu mala, teka Kurisito te Me ena atima füh kotö ne

Marako 12:35-37; Luka 20:41-44

41 O wü *Farusi ngbü ꞌburu tete ede Yesu, fü Yesu adu ayi-ta ewü, gü ba, 42 “Yi ngbü eo jia yi da ecï nga *Kurisito, Miri te Me ena atima teka aküwa yi ne. Ah mbi. Fïngangü ka-ye gü ba, wüh ena abï engu neh gbü nguwa da?” Wüh gü ba, “Miri la ena adi kundu kundu ye *Mere Miri Davidi, te ena angbü gbü nzö ani kpah baka Davidi.” 43 Yesu gü ba, “Miri la ena adi baka Davidi fanü? Angü Davidi ba ta ngü cu me-ye, gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me, gü ba dene,

44 ‘Me mala ngü fü Miri ka-ni, gü ba dene,

“Ye ngbü gbü kokpa ka-ni sene!

Angü ni fe ye, o eyi Mere Miri!

Te di bala, ye ena angbü gbü nzö wü kpara ꞌburu!

Angü ni ena ao wü vügü ka-ye ꞌburu esa lö ye!” ’*

45 Te Davidi mala, gü ba, ‘Engu de Miri ka-ni la,’ te di bala, wawazi na fa nda Davidi de? Ma ngbü emala fü yi, gü ba, ngü kaka ena afa nda Davidi ka!”

46 Dela ngü ta te Yesu mala, teka Mere Miri, te Me ena atima teka aküwa wü kpara. Fü komö wü *Farusi la agu ꞌburu agu, wüh du mala gara ngü tïne de. Fütanga ngü la, gara kpara te du le aga yïkï ake di nda tïne ma.

23

Dene ngü te Yesu mala, teka wü mürü rïrï

Marako 12:38-39; Luka 11:46-51; 13:34-35; 20:45-47

1 Fütanga ngü la, fü Yesu arü amala ngü fü wü kpara ka-ye, de mere bi wü kpara la ꞌburu, 2-3 gü ba, “Mene wü *Farusi, te ewü gü ba, ani de wü *mürü rïrï ne, wüh ngbü nda-wü bü erï wü kpara de *Rïrï te Me to fü Müse ne, kükürü kükürü bala. Wüh wu Rïrï di bü kpo, amba wüh mere wü ngü, te ewü ngbü erï yi di la, nda-wü de. Te di bala, ah le fü yi adi eje wü ngü, te ewü ngbü erï yi di la, fü yi angbü emere ereke areke. Amba yi mere e angbü emere mani baka nda-wü la de. Angü wüh ngbü emala fü yi, de yi di emere Rïrï ka Me, amba nda-wü, wüh le adi emere Rïrï ka Me de maguma wü ꞌburu nda-wü de. 4 Wüh ngbü eza wü gara mere bi rïrï ka-wü, eo kpekpeke füh Rïrï ka Me, baka mere tiri e, te ewü ngbü eo gbü nzö wü kpara. Amba cu de-ewü bane, wüh mere Rïrï engu la nda-wü de!

5 Wü mürü rïrï la, wüh ngbü emere mere bi wü rïrï ka gele ka-wü la, teka de wü kpara wu ani baka züka wü kpara ka Me. Teka ngü la, fü ewü angbü eba wü *Ngari Me eküte wü e, angbü ei eraku wü, wü gara gbü wü kpa wü. Fü ewü angbü fï bü eto bongo, te wüh ngbü emere tima ka Me di ne, eküte wü, teka fü wü kpara adi eceka ani ba wü züka kpara ka Me. 6 Kpah bala, wüh ngbü ele, de wü kpara ꞌburu di ecu ngü ani. Teka ngü la, te ewü koro gbü sü ka karama, anga te ewü rï kpa *esambü ka biti-te la, wüh le ꞌduwa adi engbü füh züka kpökpö, kpa engagira nü. 7 Kpah bala, te ewü maka te-wü de wü kpara te kaje la, wüh le de wüh di egü mandï fü ani, da ecu ngü ani acu, kpah da eï ani, ‘Mere kpara.’

8-10 Amba de-yi, wü kpara ka-ra, yi mere e ao te-yi, de wü kpara di ecu ngü yi ne de. Yi mere e ale de wüh di eï yi, mere kpara ne, kpah de, angü ma de mere kpara ka-yi ꞌduwa me-ra. Te di bala, yi ꞌburu de wü di enga ni. Kpah bala, yi cu ꞌduwa ngü Me. Yi mere e acu ngü wü kpara füh kotö sene, ao ewü memere baka Wö yi, Me ne, kpah de. Angü Me, te di agbü kpï ne, de Wö yi ꞌduwa me-ye kpikpi ye. 11 Te mü le angbü mere kpara esüka wü bu mü la, ah le de mü fü te-mü baka labï, te ngbü emere tima fü wü bu ye. 12 Te mü le ao te-mü memere la, Me ena adu ao mü baka labï. Amba te mü o te-mü baka labï la, Me ena adu ao mü mere kpara me-ye.”

13 Fü Yesu adu afü te-ye, akpo da emala ngü fü wü *mürü rïrï la, gü ba, “De-yi wü Farusi, te yi gü ba, ani de wü *mürü rïrï ne, Me ena ato mere kuru te yi te gara, angü yi de wü mürü mani. Yi gü ba, ani de züka wü kpara ka Me me-ani, amba yi le to ngari Me, de te ma ngbü emala ne, nda-yi de. Gara *siti ngü ka-yi te fa sü, angü yi ngbü kpah etïrï kaje fü wü gara kpara, de wüh mere e, ale to ngü ka Me la kpah de. Te di bala, yi de wü mürü mani!

14 De-yi wü mürü rïrï, Me ena ato mere kuru te yi te gara, angü yi de wü mürü mani. Yi ngbü ezi e ka wü würüse wökö gbü mani, ece ewü, eo gbü cïnga. Yi ngbü kpah eyi-ta Me, teka mere bi lö-ra, de wü kpara di ecu ngü ani, kpah teka fü ewü adi eceka ani ba kpeke wü kpara. Te di bala, yi ena amaka mere siti kuru te gara afa sü!*

15 De-yi wü mürü rïrï, Me ena ato mere kuru te yi te gara, angü yi de wü mürü mani. Yi ngbü endoro gbü wü sü füh kotö ne ꞌburu, teka agïrï kpara te yi ena afü, de ah le ngü ka-ani la, gü ba, ah de zu ngü ka Me. Amba te kpara la du le ngü ka-yi eyi la, fü yi adu angbü erï engu, de mere bi wü siti ngü ka-yi, te yi ngbü emere ne. Te di bala, Me ena adu ato mere siti kuru te yi afa sü, angü yi rï engu de siti ngü ka-yi la me-yi!

16-19 De-yi wü mürü rïrï, Me ena ato mere kuru te yi te gara. Angü yi ngbü erï wü kpara de ngü ka Me de mani, amba ngü de te yi ngbü erï ewü di la, ah de ngü ka Me nda de. Yi ngbü emala, gü ba, ‘Te kpara kïna te-ye te ïrï *Mere Kambü ka Me la, kïna kaka la, tï amere engu esiti de.† Kpah bala, te kpara kïna te-ye te ïrï *cangalï, te wüh ngbü ecuru laꞌbï fefeh fü Me ne la, kïna la mere engu esiti kpah de.’‡ De bala ne töndö ngü ne? Te kpara kïna te-ye bala, fü ah adu ace kïna ka-ye la, Me ena ato kuru tete ato! Angü wü e la ꞌburu de kpeke e gbü jia Me. Te ah de Kambü ka Me, bete *diki-se de gbügbü la, anga cangalï, te wüh ngbü eto laꞌbï fü Me fefeh, bete laꞌbï la, wüh ꞌburu de kpeke ngü gbü jia Me. 20-21 Te di bala, te mü kïna te-mü te ïrï Kambü ka Me la, mü ngbü dela ekïna te-mü kpah te ïrï Me. Kpah bala, te mü kïna te-mü te ïrï cangalï, te wüh ngbü eto takpa fefeh fü Me ne la, mü ngbü dela kpah ekïna te-mü te ïrï Me. 22 Te mü ngbü ekïna te-mü te ïrï kpï la, mü ngbü dela kpah ekïna te-mü te ïrï Me, angü kpï de kpökpö ka Me.

23 De-yi wü *mürü rïrï, Me ena ato mere kuru te yi te gara, angü yi de wü mürü mani. Angü yi ngbü eo fïngangü ka-yi kpekpeke teka rïrï ka gele ka-yi. Baka te yi ngbü eto tari wü e ka-yi ꞌburu fü Mere Me ereke areke ne, ah esiti de. Amba yi le ato maguma yi fü Me de, teka ne? Yi le ale ta-ngü te wü mürü cïnga kpah de. Kpah bala, yi ngbü ekolo ngü ka wü kpara de mani. Yi ngbü emere ngü bala, teka ne? Dela ngü te siti gbü jia Me fa sü. 24 Yi gü ba, ‘Ani ngbü erï wü bu ani,’ amba yi wu ngü ꞌburu ꞌburu de! Yi ngbü eo fïngangü ka-yi mba teka enga ngü cüküꞌdaye, fü yi adu ace memere na ne ka. Yi ngbü baka kpara te gü jia ye bü te enga bükümü cüküꞌdaye gbü ngu te engu le anzö, fü ah ayia aza bükümü asidi. Amba mere siti nzeke ladü gbü ngu la. Fü kpara la adu aza nzeke la, anzö, ami aguvu ye!

25 De-yi wü mürü rïrï, Me ena ato mere kuru te yi te gara, angü yi de wü mürü mani. Angü maguma yi baka ndüꞌba anga sila, de te yi ngbü ezürü bü küküte ereke areke ne, amba yi zürü gbügbü na nda-yi de. Siti fïngangü, de ngü ka zi, bete gümü e sibi emaguma yi fa sü! 26 De-mü, te mü gü ba, ni de *Farusi ne, jia mü ni eyi ani! Ah le fü mü areke maguma mü, teka de wü kpara ꞌburu wu mü, gü ba, mü zu de kpara ka Me fanü.

27 De-yi wü mürü rïrï, Me ena ato mere kuru te yi te gara, angü yi de wü mürü mani. Yi baka wü mbükü te wüh fa de ründü reke areke, amba kpa gbügbü kpala, bü wü biki kpara, te zi eyi azi, te sese ngbü efu afu. 28 Ah teka ngü ka-yi kpah bala. Wü kpara ngbü eceka yi baka züka wü kpara nda-wü bü kükürü, amba kpa emaguma yi, wü mani de wü *siti ngü sibi fa sü!

29 De-yi wü mürü rïrï, Me ena ato mere kuru te yi te gara, angü yi de wü mürü mani. Yi ngbü esu wu te-yi, da ereke mbükü wü *mürü dofo ka Me ta gügü ne, gü ba, ani ngbü dela ecu ngü ewü. 30 Amba wü kundu yi ngbü mömörö wü mürü dofo la me-wü! Yi ngbü esu wu, gü ba, ‘Te ani ena adi ta ladü gbü wü re ka wü kundu ani de kpala la, de bane ani tï ale ngü ka-ewü, te ewü ngbü mömörö wü mürü dofo la, nda-ani de.’ 31 Amba ngü ka-yi de te yi ngbü emere la, ah kpah baka nda wü kundu yi, angü yi le amörö ra, kpah baka te wü kundu yi mörö wü mürü dofo la. Teka ne de, angü yi le aje ngü ka-ra, te ma ngbü erï yi di ne, nda-yi kpah de. 32 Ngü ma! Ah le de yi mere siti ngü la emere bala eküte ra, angü maguma yi ngbü fï bü enzu, baka nda wü kundu yi!

33 Yi de siti wü kpara baka wü kpürü! Yi ngbü fï bü da emömörö wü kpara! Yi ena aküwa neh baye baye? Te di bala, Me ena ato mere siti kuru te yi, te gara. 34 Amba fanü fanü, Me le ta eyi fü yi aküwa. Te di bala, fü Me amala, gü ba, ni ena atima wü mürü dofo kpaka yi, kpah de wü kpeke kpara, te ewü ena arï yi de ngari ni, Me, teka fü yi afü maguma yi, adu kpaka ni. Amba wüh ena arï yi de ngü la bala ma! Yi tï ale ngü ka-ewü la nda-yi de! Yi ena abere gara ewü, amörö füh *rü gbegbete. Fü yi asüma gara ewü gbü jia wü kpara ꞌburu. Yi ena aliki kpah gara ewü gbü wü mere kötï ka-yi asidi. 35-36 Te di bala, Me ena ato mere kuru te yi teka ngü la. Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü, ah le de yi ceka ꞌbe! Ah kpo te kpi ka Abele, gina kpara ta te wüh mörö füh kotö ne,§ akoro te kpi ka Zakarïya, ta te wüh mörö etambasü *Mere Kambü ka Me ne,* lïya ka ngüte wü kpara ka Me la ꞌburu ena adi gbü nzö yi, angü yi le ngü ka-ra de.”

37 Fü Yesu adu angbü de mere cïnga, gü ba, “Ööö! Yi ceka la mere cïnga te ena amaka wü kpara ka Yerüsalema ne te gara! Angü wüh ngbü emömörö wü mürü dofo, te Me ngbü etima fü ewü ne ꞌburu amörö asidi. Ma ngbü ta ele abiti wü di enga *Yïsarayele ꞌburu, teka aküwa ewü, baka yï-ngü te ngbü ebiti wü di enga ye, esa mbula ye, amba wüh le nda-wü de! 38 Te di bala, Me tï ale ngü ka-ewü kpah de! Ah ena ayia ka-ye ace mere Kambü ka-ewü, ka Me, agbü Yerüsalema de kpala. Fü wü vügü akoro, amümürü mere Kambü la, de mere kötï ka-ewü ꞌburu, te gara. 39 Ma emala fü yi dene zu ngü. Wüh tï awu ra tïne de, zalü te ewü ena afü maguma wü, adu ale ngü ka-ra, gü ba, Me tima ra me-ye fanü.”

Dela ngü ta te Yesu mala teka mere kuru, te Me ena ato te wü di enga *Yïsarayele ne.

24

Dene ngü ta te Yesu mala teka ngü te ena amere te-ye te gara

Marako 13:1-13; Luka 21:5-19

1 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia ace tambasü *Mere Kambü ka Me, akpo angbü enü ka-wü. Fü wü *kpara kaka arü amala ngü fefe na, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ye ceka la, züka Kambü ka Me ne. Wüh jï engu kpekpeke, reke areke!” 2 Yesu gü ba, “Yi mere e afï, gü ba, Mere Kambü ka Me la ka-ye kpekpeke ne, de. Angü, ma mala fü yi dene zu ngü, te gara, wüh ena amürü kambü la amürü ꞌburu kötö. Da biringbö, te wüh ena ace ao füh kiri ye sela, ena adi ma.” 3 Fü wü Yesu ayia ace sü la, anü alï angbü ka-wü kpa füh da de ïrï ye Olïve ne.

Te wüh koro kpala, fü wü kpara kaka ayia akoro kpakaka, ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, mba ngü ladü te ani le ayi-ta ye di. Ye gü ba, ‘Wüh ena amürü mere Kambü ka Me la asidi.’ Ngü la ena amere te-ye neh elaye? Ah ena adi gbü *adu sïkpï, te ye ena adu akoro, angbü ba mere miri füh kotö ne? Anga ngü, te ena agü tamu ngü la fü ani, gü ba, sïkpï la koro eyi gbamari, ah de ne ngü ne?”

4 Fü Yesu alügü ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba, “Yi ceka te-yi mbi teka wü mürü fiti, angü wüh ena afiti yi. 5 Kükürü de, angü mere bi wü kpara ena akoro, amere mani te ïrï ra, afiti wü bu wü, gü ba, ‘Ani me-ani de mere miri, te Me tima teka aküwa wü kpara.’ Te di bala, mere bi wü kpara ena ale ngü ka-ewü la. Amba nda-yi, yi mere e ale ngü ka-ewü la de. 6-8 Angü mere bi wü ngü ladü, te wüh ena amere te-wü feke, o adu sïkpï la koro la de. Nguwa wü kpara ena ayia atï de gü, gbü nzö nguwa wü gara kpara. Yiki-tö ena amere te-ye gbü mere bi wü sü füh kotö ne. Kpah bala, gbü wü gara sü, mere siti kpïrï tala ena atï gbü nzö wü kpara. Dela ꞌburu wü ngü te wüh ena amere te-wü füh kotö ne, o adu sïkpï koro la de. Wü ngü la ꞌburu ena adi baka gina keke, te kpo da emere würüse te ele ayaka. Te di bala, yi mere e akpe cürü de, angü Me ladü, te ena areke wü ngü la ꞌburu, ba e te engu le.

9 Amba nda-yi, yi ceka te-yi mbi, de yi rü kpekpeke, angü wü kpara füh kotö ne ꞌburu ena angbü ekpü yi akpü teka ngü ka-ra. Wüh ena azoro wü gara yi, ato fü wü miri, ato cïnga te ewü. Fü ewü amömörö kpah wü gara yi. 10 Gbü wü sïkpï engu la, mere bi wü kpara ka-ra ena ace ngü ka-ra. Gara ewü ena akpo da ekpü yi. Kpah bala, wü gara ena angbü da egü tamu yi fü wü vügü. 11 Mere bi wü mürü wu ena akoro teka afiti wü kpara ka Me, gü ba, ‘Ani de wü *mürü dofo ka Me.’ Fü mere bi wü kpara ale ngü ka-ewü. 12 Wü kpara ena akpo kpah angbü emere bi wü *siti ngü, gbü wü sü füh kotö ne ꞌburu. Teka ngü la, mere bi wü kpara ena ace ngü ka-ra. 13 Amba te mü tüka te-mü, alala gbü ngü ka-ra, akoro di gbü *adu sïkpï la, Me ena aküwa mü aküwa fï mere badi.

14 Amba ah le de yi mala ngari ra fü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu feke, de wüh fü maguma wü, o ra du koro la de.”

Dene ngü te Yesu mala teka mere cïnga,

te ena amere wü kpara ka Yerüsalema te gara

Marako 13:14-20; Luka 21:20-23

15 Fü Yesu adu amala ngü fü ewü, teka *Mere Kambü ka Me, te wüh ena amürü la, gü ba, “Fanü fanü sirimbi ladü, te ena agü tamu sïkpï la fü yi. Angü gara vügü ka Me ladü, te ena akoro, asiti sü, da emere wü gara lara ngü kpa esa Mere Kambü ka Me la, gegege ba e te *mürü dofo de ïrï ye Danyele ba ta gügü gbü *Ngari Me ne.”* Dela ngü te Yesu lügü fü wü kpara ka-ye, teka sirimbi, te ena akoro agü tamu sïkpï, te ewü ena amürü Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema tete na ne. De-mü, te mü ngbü etanga ngü ne, ah le fü mü ao fïngangü ka-mü, teka aje si-ngü la mbi mbi mbi.

16 Fü Yesu adu amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Te yi wu sirimbi la eyi la, yi mere e angbü gbü *Yudaya de! Yi kpe ꞌduwa kpa enzö mere gümba, agbü gü! 17 Kpah bala, te siti ngü la koro maka mü, te mü ngbü efe te-mü kpa esa e la, mü mere e adu arï kpa esambü, akö wü e ka-mü tïne de. Mü kpe ꞌduwa akpe, angü siti ngü la ena amaka mü. 18 Te siti ngü la koro maka mü, da esö e ka-mü kpa gbü yï la, mü mere e adu kpa ekötï, ato züka bongo te mü kpah de. Mü kpe ꞌduwa akpe.

19 Gbü wü sïkpï la, mere siti cïnga ena amere wü würüse, te ewü ena adi de bu wü, kpah bete mene ewü, de te ewü ena adi de wü vürü jaji eküte wü ne. Dela ne cïnga ne! Cïnga la ena afa wü gara cïnga füh kotö ne ꞌburu. 20 Ah le fü yi adi eku gba fü Me, teka de siti ngü la mere e akoro gbü *sïkpï ka Me de, angü wüh ena ani wü möngïtï ꞌbaranga ꞌburu ani. Anga ngü la mere e amere te-ye gbü bigü kpah de, angü agö bete zü ena amere yi esiti, te yi ena akpe la. 21 Kü baka te Me mere kotö ne, mere cïnga baka e la mere te-ye nda la de. Gara cïnga te ena akoro baka engu la fütanganga na, ah ena adi kpah ma. 22 Fü Me adu afï nga wü kpara ka-ye, te engu fe ewü ne, gü ba, ‘Te di bala, ni ena akolo sïkpï la mba cogbo, teka ngü ka wü kpara ka-ni la, angü wüh ena akpi.’ Te Me ena amere ta bala de la, de bane kpara biringbö, te ena aküwa te gara, esaka siti ngü la, ena adi kpo ma.”

Dene ngü teka dudu ka Yesu füh kotö ne

Marako 13:21-27; Luka 21:25-28

23-24 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Gbü wü sïkpï la, wü mürü wu ena akoro, adi efiti wü bu wü. Gara ena agü ba, ‘Ni de miri, te Me tima ni teka aküwa wü.’ Gara ena agü ba, ‘Ni nda-ni de *mürü dofo, te ni ngbü emala ngari Me fü wü kpara.’ Wüh ena akpo angbü emere bi wü ngü ka talara, te ena afiti wü kpara ꞌburu. Wüh ena agïrï kpah kaje teka afiti cu yi, wü kpara ka-ra. Te di bala, yi ceka te-yi ꞌbe, yi mere e aje ngü ka wu ka-ewü la nda-yi de! Te gara kpara mala ngü fü yi, gü ba, ‘Miri te Me tima ne koro eyi! Ah ladü kpakine,’ anga ‘Ah ladü kpane,’ yi mere e ale ngü kaka la nda-yi kpah de. 25 Yi ceka te-yi mbi, angü ma ngbü eyi emala ngü ne fü yi te enga gina dene, o ngü la koro la de, teka fü yi amba jia yi amba, angü wü mürü wu la ena afiti yi. 26 Te di bala, te wüh mala fü yi, gü ba, ‘Yi ceka la! Miri te Me tima ne koro eyi! Engu ladü agbü gü kpala,’ yi mere e anü kpala nda-yi de. Kpah bala, te wüh gü ba, ‘Miri la wo te-ye eyi kpakine la,’ yi mere e ale ngü la nda-yi kpah de. 27 Kükürü de, angü dudu ka-ra, *Ye kpara ka Kpï, wü kpara gbü nga nzö sü füh kotö ne, ena aci awu ngü la te nga wü ꞌburu. Angü ah ena adi baka ülele te ngbü eü, da elofo sü. Dudu ka-ra ena adi bala, ah tï awo te-ye de! 28 Angü wü kpara ꞌburu ena awu ngü la. Ah ena adi baka sü te kö nü di ladü tete, fü wü nügünü, de wü gara wü lu, abiti te-wü ꞌburu füh kö nü la.

29 Fütanga ngü la, gara wü ngü ena ayia kpah amere te-wü kere, baka ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba dene,

‘Wü lara ngü ena akpo da emere te-wü kpa gbü kpï.

Angü kokpï, de wü e kpa tikpi ꞌburu, ena akpo da eyiki.

Wü küfara ena akpo kpah da egügürü.

Ra ena afü te-ye baka biti.

Fe tï adu asü kpah de.’†

30 Fütanga ngü la, de-ra Ye Kpara ka Kpï, fü ra adu tïne akoro. Wü kpara ꞌburu ena aci da eku gba ka cürü, angü wüh ena awu ra agbü kpï kpala, te ma ngbü ekoro de mere wazi, baka Mere Miri. Fü ewü aci ꞌburu acu ngü ra. 31 Kono ena awü, fü wü kpara aje ꞌburu. Fü ra ayia atima wü *malayïka ka-ra, teka abiti wü kpara ka-ra, te ma fe ewü ne. Wüh ena abiti ewü edebu wü sü bala ne ꞌburu, akoro di fere. Fü a angbü tundu de ewü fï mere badi.”

Dene mani ta te Yesu mala teka dudu ka-ye

Marako 13:28-31; Luka 21:29-33

32 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü gbü mani, gü ba, “Ngü ka dudu ka-ra ena adi baka ngü ka wü rü. Angü te yi wu wü rü, te ngbü eyi ayi, da eto to kpa wü la, yi ngbü egü neh fe? Yi tï eyi awu, gü ba, bigü koro eyi. Ah bala de? 33 Kpah bala, te yi wu wü sirimbi, te ma mala nganga fü yi ne eyi la, de yi wu awu, gü ba, sïkpï ka dudu ka-ra la koro eyi gbamari.

34 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Siti cïnga la ena amaka yi fanü, amba ngü la tï anza ngü ka-yi, wü kpara ka-ra nda de. 35 Ngü te ma ngbü emala fü yi dene, ah de kpeke ngü, te ena angbü fï mere badi. Angü Me ena agara kotö ne ake kpï, fü ngü ka-ewü anza ꞌburu. Amba ngü ka-ra tï anza nda de.”

Dene ngü te Yesu mala, gü ba,

nih reke te-nih nzo, teka dudu ka-ni

Marako 13:32-37; Luka 12:41-48; 17:26-30, 34-36; 21:34-36

36 Fü Yesu adu kpah, amala fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Te yi le ayi-ta ra, gü ba, sïkpï, te ma ena adu akoro tete na, ena adi elaye la, ma ena alügü ngü fü yi, gü ba, sïkpï la, kpara biringbö, te wu ngü kaka, nda ma. Wü *malayïka agbü kpï, wüh wu kpah de. De-ra, te ma di de Ye Me ne, ma wu kpah de. ꞌDuwa Wüba Me wu ngü teka sïkpï la duu me-ye. 37 Te di bala, ah le de yi reke te-yi ngbü nzo, angü sïkpï ka dudu ka-ra ena adi baka ngü, ta te mere te-ye gbü re ka mere kundu nih *Nüwa ne. 38-39 Angü wü kpara ena angbü ezüfa wü e, da enzönzö wü fï ka-wü, kpah da eza te-wü, wüh tï afï ngü ka Me nda-wü kpah de. Ma ena adu akoro, agüka ewü gbü ngü ka-ewü la, kpah ba e ta te mere agö güka wü kpara gbü sïkpï, te Nüwa rï tete gbü *zabu, fü mere ngu la amörö ewü ꞌburu ne.

40 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Gbü sïkpï te ma ena adu akoro tete, te wü kpara ꞌbasu ngbü emere tima agbü yï la, ma ena aküwa mene kpara te le ngü ka-ra eyi. Fü ra ace mene kpara te le ngü ka-ra de ne. 41 Te wü würüse ꞌbasu ngbü eyö zu ka-wü tundu gbü sü biringbö la, ma ena aküwa mene te le ngü ka-ra eyi. Fü ra ace kpah mene te le ngü ka-ra de ne. 42 Te di bala, de yi reke te-yi, yi ngbü nzo, angü yi wu sïkpï, de te Miri ka-yi ena adu akoro tete na ne, nda-yi de.

43 Ah le de yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Angü te mürü kötï ena awu ta kpo, gü ba, ‘Mürü zi ena akoro gbü biti ne, teka azi wü e ka-ni la,’ de bane, ah tï ara nda de. Ah ena angbü ta ecï sü, teka afete mürü zi la, aliki, angü mürü zi la ena arï kpa esambü, azi wü e ka-ni. 44 Teka ngü la, ma ngbü emala ngü ne fü yi kpekpeke, gü ba, ah le fü yi adi ecï sü, angbü kpah nzo, angü sïkpï ka-ra, *Ye Kpara ka Kpï, te ma ena adu akoro tete ne, yi wu nda-yi de.”

45 Fü Yesu adu kpah amala gara mani fü ewü, gü ba, “Te mü ena adi de mere kpara ka tima gbü nzö wü bu mü la, ah le fü mü amere tima ka-mü mbi mbi mbi. Te mere kpara ka-mü yia nü agbü gara sü nengete la, ah le de mü mere wü ngü ꞌburu te engu ce, o esaka mü, da egafa zü-e fü wü bu mü, kpah ba e te engu mala fü mü ne, reke areke. 46 Angü te mere kpara ka-mü du maka mü, da emere wü ngü la ꞌburu mbi mbi mbi la, ngü la ena ato mere tadu fü mü. 47 Ma ngbü emala fü mü dene zu ngü. Mere kpara ka-mü ena ace wü ngü ka-ye ꞌburu esaka mü. Fü ah ao mü ba mere kpara, te ena angbü eceka kpï fütanga wü e ka-ye ꞌburu. 48 Anga te mü fï emaguma mü, gü ba, ‘Mere kpara ka-ni tï adu akoro kere nda de,’ 49 fü mü angbü ka-mü bü tündü, da emimiki wü bu mü, efï ka-mü bü nzö nga mü, fü mü angbü ka-mü bü da ezüfa wü e, da enzö wü fï, eküküya di la, 50 de-ra mere kpara ka-mü, ma ena adu akoro gbü sïkpï te mü wu de, fü ra amaka mü gbü ïrï-to. 51 Te di bala, ma ena aza mü, ato esüka siti wü kpara, de wü mürü mani. Fü ra ato mere siti kuru te yi. Fü yi angbü da enyüma gbü te yi de ewü, de mere cïnga kpala!”

25

Dene kpah gara mani te Yesu mala, teka ngü ka dudu ka-ye

1 Fütanga ngü la, fü Yesu adu kpah amala gara mani fü ewü, gü ba, “Sïkpï ka dudu ka-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ena adi baka ngü te mere te-ye fü wü jaji würüse nzükpa, ta te ewü reke te-wü, ecï nga komoko, te le akoro aza kiri wü. Fü ewü ayia aza wü lamba ka-wü, asiya. Fü ewü ayia anü gbü biti la, kpa gba kiri wü, te komoko le aza ne. Fü ewü angbü kpala da ecï nga komoko la. 2-4 Wü gara jaji würüse de ꞌburuve ne, wüh de kpeke wü kpara. Fü ewü aza kpah gara mü-wa ka-wü gbü kölökö, anü di mini. Amba wü gara ewü de ꞌburuve ne, wüh ka-wü de töndö wü kpara, wüh za gara mü-wa nda-wü de. 5 Amba komoko ne, mü koro nda-mü kere de. Teka ngü la, fü wü jaji würüse nzükpa ne, ayia andïrï, atï ꞌburu de ra.

6 Ah te enü akoro etü biti la, fü komoko la ayia akoro, agüka wü kpara ꞌburu agüka. Fü ewü ayia aje ri wü kpara da emï koko, de wü rere kpa tikpi, gü ba, ‘Wayi! Komoko te le akoro aza tangbase ka-ani ne, koro eyi! Wü za lamba ka-wü eza, de wü koro kere! Teka de ani nü, maka te-ani de ewü, kpa te kaje kpala!’ 7 Fü wü jaji würüse de nzükpa ne ayia atïtï, azükü gbü ra, amaka wü lamba ka-wü ꞌburu nuuu! Fü ewü ayia sela, akpo da ee ku lamba ka-wü, amba mü-wa nza eyi! 8 Fü mene töndö ewü de ꞌburuve ne, amala ngü fü wü bu wü, gü ba, ‘Akooo, wü di enga ni ani, wü le mba ta-ngü te ani de mü-wa, angü nda-ani nza eyi!’ 9 Fü mene wü jaji würüse de ꞌburuve, te jia ewü mba amba ne, ayia alügü ngü fü wü bu wü la, gü ba, ‘Du mü-wa ka-ani mba cüküꞌdaye. Ah tï atï tüngü ani ꞌburu nda de. Wü kpe kere, wü se nda-wü.’ 10 Fü töndö wü jaji würüse la akpe anü teka ase mü-wa. Fü watï ye kiri ewü ne ayia akoro fütanga ewü la. Fü wü mene kpeke ewü, te ewü di nzo ne, ayia anü, amaka te-wü de wü komoko la. Fü ewü ayia atï de lamba ka-wü engagira nü, anü de wü komoko la agba ka. Fü komoko la aza ewü, arï di kpa esambü, de te wüh reke teka karama la, ani mö nga wü gö gö gö!

11 Fütanga ngü la mba cüküꞌdaye, fü mene töndö ewü ne adu akoro, arü emöngïtï, da eï ï, gü ba, ‘Mere kpara! Mere kpara! Ye ü möngïtï fü ani ke!’ 12 Fü komoko la alügü ngü fü ewü, gü ba, ‘Wü neh wü da? Ni wu wü nda-ni de! Ni tï adu aü möngïtï ka-ni kpah de!’ ”

13 Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara ka-ye kpekpeke, gü ba, “Yi ceka te-yi ꞌbe, de yi reke te-yi, ngbü nzo! Angü yi tï awu sïkpï, anga lö-ra, de te ma ena adu akoro tete na ne, nda-yi de.”

Dene mani te Yesu mala, teka wü kpara ka tima bata

14 Fütanga ngü la, fü Yesu adu kpah amala gara mani fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Sïkpï ka dudu ka-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ena adi kpah baka ngü, te mere te-ye fü wü kpara ka tima ka gara komoko, te yia nü nengete, agbü gara sü. Te komoko la yia enü tete, fü ah aï wü kpara ka tima ka-ye, ato jiase esaka ewü biri biri ꞌburu, de wüh mere tima di, teka fü jiase la aga. 15 Fü engu ato jiase fü gina kpara baka kama ꞌburuve. Fü ah ato jiase fü eꞌbaꞌbasu kpara, baka kama ꞌbasu. Fü ah ato nda ebabata kpara, kama biri. Ah ngbü ye süka jiase la fü ewü bala, te nga wazi ewü gbü tima. Fü ah ayia anü sü ka-ye agbü gara sü.

16 Fü mene kpara te maka jiase kama ꞌburuve ne, fü ah anü amere tima de jiase la. Fü ah ayia amaka gara fefeh na kpah kama ꞌburuve. 17 Fü eꞌbaꞌbasu kpara, te maka nda-ye kama ꞌbasu ne, anü, amere kpah bala. Fü ah ayia amaka kpah gara fefeh na kama ꞌbasu. 18 Fü kiri ewü, de te maka nda-ye jiase ngbee kama biri ne, ayia anü, ajï du, aza jiase, de te mere kpara to fefe la, ati gbügbü.

19 Fü mere kpara ka-ewü la ayia ayiri kpala baaala. Fü engu alügü nga ye adu akoro agba ye. Fü ah ayia aï wü kpara ka tima ka-ye, teka aceka jiase ka-ye, de te engu to esaka ewü ne. 20 Fü mene kpara, ta te maka jiase kama ꞌburuve ne, ayia akoro engagira mere kpara ka-ye la, agü ba, ‘Mere kpara deyï, ye to ta jiase fü ni kama ꞌburuve. Ye ceka la, tïtïne ni maka gara kpah eyi fefeh na, kama ꞌburuve. Te di bala, wü jiase ka-ye eyi ꞌburu kutu biri dene.’ 21 Fü mere kpara kaka-na, angbü de tadu. Fü ah agbo nga ïïrï na, agü ba, ‘Wayi! Dela züka ngü! Ye de kpeke kpara! Ni to ta enga tima fü ye, ye mere eyi ꞌduwa reke areke. Te di bala, ni ena ace mere bi wü ngü ka-ni esaka ye, fü ni ao ye mere kpara gbü tima ka-ni. Ye koro ekoro, de ani ngbü te sü biringbö tundu ake ye, de mere tadu.’

22 Fütanga ngü la, fü eꞌbaꞌbasu kpara ayia kpah, akoro, agü ba, ‘Mere kpara, ye to ta jiase fü ni, kama ꞌbasu. Ye ceka la, tïtïne ni maka gara kpah eyi fefeh na, kama ꞌbasu. Te di bala, wü jiase ka-ye eyi ꞌburu kama bala dene.’ 23 Fü mere kpara kaka angbü kpah de tadu. Fü ah agbo kpah nga ïïrï na, agü ba, ‘Wayi! Dela züka ngü! Ye kpah de kpeke kpara! Ni to ta enga tima fü ye, ye mere eyi ꞌduwa reke areke. Te di bala, ni ena ace mere bi wü ngü ka-ni esaka ye. Fü ni ao ye mere kpara gbü tima ka-ni. Ye koro ekoro, de ani ngbü te sü biringbö tundu ake ye, de mere tadu.’

24-25 Fü mene kpara, ta te nda-ka jiase di ngbee kama biri ne, adu akoro sidi nga wü bu ye la, amala fü mere kpara ka-ye la, gü ba, ‘Wayi, mere kpara, ye ceka la, jiase ka-ye ta te ye to fü ni ne, ah dene. Ni kpe cürü ye, angü ni wu eyi, gü ba, ye de kpeke kpara. Te ye ru e de la, ye ngbü ka-ye fï bü emaka e. Teka ngü la, fü ni aza jiase ka-ye la, awo gbü tö. Ah dene.’ 26-27 Fü ngü la asiti te mere kpara kaka la. Fü ah amala ngü fefe, gü ba, ‘Ye de siti kpara! Ye kpah de mürü töndö! Te ye ena awu ta kpo, gü ba, ni de kpeke kpara, te ni ngbü emaka wü e gbü wazi ka-ni la, ye za ta jiase ka-ni la, ao kpaka wü kpara, te ewü ngbü eceka kpï fütanga jiase ne, de, neh teka ne? Baka te ni du ne, de bane ni ena amaka jiase ka-ni la, de gara na füh ye.’

28 Fü mere kpara la adu afü te-ye, amala ngü fü wü gara kpara ka tima ka-ye, gü ba, ‘Wü za jiase de kama biri la esasaka asidi, de wü to fü mene kpara, te nda-ka di kutu biri ne. 29 Angü mene kpara te mere tima kpekpeke, fü ah amaka mere bi e, wüh ena aza kpah gara wü e, ato fefe. Amba mene kpara te mere tima mbi mbi de, mba enga e te di esasaka, wüh ena aza esasaka asidi. 30 Amba teka ngü ka komoko ne, engu de töndö kpara! Wü za engu, wü gü agbü mbiri sü, de ah ngbü, ah ku gba, da enyüma gbü te ye de mere cïnga kpala.’ ”

Dela ngü te Yesu mala teka wü kpara ka-ye, de wüh ngbü kpekpeke, da eo to wü, teka tima te ni to fü ewü ne, de wüh di emere de wazi wü ꞌburu, zalü koro gbü sïkpï, te ni ena adu akoro tete.

Dene ngü te Yesu mala teka ngü ka wü kpara,

te engu ena akolo gbü adu sïkpï

31 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba, “Gbü *adu sïkpï, de-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ma ena adu akoro de mere wazi, de wü *malayïka ka-ra mini. Fü ra angbü füh kpökpö ka-ra, teka akolo lïya ka wü kpara füh kotö ne ꞌburu. 32 Fü wü malayïka la abiti wü kpara füh kotö ne ꞌburu engagira ra. Fü ra adu aye süka ngü ka-ewü, baka e te kpara ngbü eye süka wü kambiliki ka-ye de wü meme. 33 Mene züka wü kpara, te ewü di ba wü kambiliki ne, ma ena aza ewü, ao gbü kokpa ka-ra. Amba mene siti ewü, te ewü di baka wü meme ne, ma ena ao ewü gbü kamisü ka-ra.

34 Fü ra adu amala fü züka wü kpara, te ewü di gbü kokpa ka-ra ne, gü ba, ‘De-wü, wü de wü kpara te Wüba, Me, küwa wü eyi. Wü koro ekoro akine, de a ngbü de mere tadu gbü züka sü ka Me, ta te engu reke ce o fü wü gügü, o engu mere kotö ne la de ne. 35 Angü wü ngbü ta ele ta-ngü te ra, o ra ngbü de wü füh kotö ne. Wü to ta e-mazü fere, o tala ngbü emere ra. Wü to ta ngu fere, o gümü ngu ngbü emere ra. Ma ngbü ta ekolo sü te kaje ba ganzi kpara, fü wü aza ra ngba tete agba wü. 36 Ma ngbü ta ngïrïmu, fü wü ato bongo fere. Ta te ma ngbü eke tete, fü wü akoro ta aceka ra, ale ta-ngü te ra. Ta te ma ngbü agbü ku, fü wü akoro aceka ra, ale kpah ta-ngü te ra.’

37 Te züka wü kpara la ena aje ngü la bala, wüh ena alügü ngü fere, gü ba, ‘Apa! Mere kpara! Ngü la mere te-ye bala, neh elaye? Ani maka ye te tala ngbü emere ye, fü ani ato zü-e fü ye, neh elaye? Gümü ngu ngbü ta emere ye, fü ani ato ngu fü ye anzö, neh elaye? 38 Ye koro ta baka ganzi kpara, fü ani aza ye ngba tete agba ani, neh elaye? Ye ngbü ngïrïmu, fü ani ato bongo fü ye, neh elaye? 39 Ye ngbü ta eke, anga wüh zoro ta ye gbü ku, fü ani anü aceka ye, ale ta-ngü te-ye, dela neh elaye? Ani wu ngü la nda-ani de.’ 40 Ma ena alügü ngü fü ewü, gü ba, ‘Ma ngbü emala fü wü dene zu ngü. Wü ngü ta ꞌburu, te wü ngbü mere fü wü mürü cïnga de kpakine ne, wü ngbü mere dela ꞌburu fere. Angü wü mürü cïnga la de wü di enga wüna!’

41 Fütanga ngü la, ma ena adu afü te-ra, amala ngü fü siti wü kpara, de te ewü di gbü kamisü ka-ra ne, agü ba, ‘De-wü deyï, wü de siti wü kpara! Ma le ngü ka-wü de! Wü yia gbü jia ra sela asidi! Wüh ena aza wü, asö agbü mere wa, te wüh deke teka *Satana de wü kpara ka-ye. Wü ena angbü kpala fï mere badi! 42 Kükürü de, angü wü le ta-ngü te ra ta de. Tala ngbü ta emere ra, wü le ato zü-e fere de. Ma ngbü ta ekpi gümü ngu, wü le ato ngu fere kpah de. 43 Ma koro ta agba wü baka ganzi kpara, wü le aza ra ngba gba wü de. Ma ngbü ta engbü ngïrïmu, wü le ato bongo fere de. Ma ngbü ta eke ake, wü le ale ta-ngü eküte ra kpah de. Wüh zoro ra ta, gü agbü ku, wü le anü aceka ra kpah de.’

44 Wüh ena alügü ngü fere, gü ba, ‘Apa! Mere kpara! Ngü la mere te-ye bala, neh elaye? Ani maka ta ye de tala te ye neh elaye? Ta te gümü ngu ngbü emere ye ne, ani wu ye nda-ani ta de. Ye ngbü ta enü te kaje, neh elaye? Ye ngbü ta ngïrïmu, anga eke ake, neh elaye? Wüh zoro ye gbü ku ta elaye, fü ani ace ta kpo da ele ta-ngü te ye ne?’ 45 Ma ena alügü ngü fü ewü, gü ba, ‘Ma ngbü emala fü wü dene zu ngü! Gbü wü sïkpï ta te wü ngbü engbü de wü bu wü kpa füh kotö kpakine ne, wü le adi ele ta-ngü te wü mürü cïnga de. Te di bala, wü ngü de te wü le amere fü wü bu wü de ne, wü ce dela da emere cu fere. Angü wü mürü cïnga la de wü di enga wüna!’

46 Teka ngü la, wüh ena aza siti wü kpara la, agü ewü agbü mere du ka wa, fï mere badi. Amba teka züka wü kpara ne, wüh ena aküwa ka-wü agbü sü ka Me fï mere badi.”

Dela wü ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye teka adu sïkpï, te engu ena adu akoro tete ba Mere Miri.

26

Dene ngü ta te wü mere kpara ka wü Yïsarayele

ngbü egïrï kaje te ani ena amörö Yesu tete

Marako 14:1-2; Luka 22:1-2

1 Te Yesu rï wü kpara ka-ye de ngü la nza tete, fü engu adu amala gara ngü ka cïnga fü ewü, gü ba, 2 “Yi wu eyi, gü ba, *Karama ka Pasïka ena atï fütanga sïkpï ꞌbasu?* Gbü sïkpï ka karama la, wü vügü ka-ra ena azoro ra, *Ye Kpara ka Kpï, ato fü wü miri ka *Rüma, teka fü ewü abere ra, amörö füh *rü gbegbete.”

3 Gbü wü sïkpï la, baka te Yesu ngbü erï wü kpara ka-ye, fü mere kpara füh kpökpö ka wü mere *kovo, de ïrï ye Kayafa ne, ayia kpah aï wü angbe cögbörö kpara ka wü *Yïsarayele ꞌburu, abiti agba ye. 4 Fü ewü akpo angbü egïrï kaje, te ani ena azoro Yesu tete gbü zi, amörö. 5 Wüh gü ba, “Ani ceka ꞌbe, angü mere bi wü kpara biti te-wü eyi gbü Yerüsalema sene, teka amere mere karama ka Pasïka ne. Te ani zoro Yesu gbü jia ewü la, wüh ena aci ꞌburu de gü eküte ani! Te di bala, ani gïrï kaje, de ani zoro engu gbü zi.”

Dene ngü te gara würüse tökö züka se-mü di gbü nzö Yesu

Marako 14:3-9; Yüwane 12:1-8

6 Ta gbü wü sïkpï la, wü Yesu ngbü ta engbü ka-wü agbü Betanïya, agba gara komoko de ïrï ye Sïmüna, ta te di de *jiakö te ye ne. 7 Fü gara würüse akoro amaka ewü, te ewü ngbü da ezü e kpala. Würüse la koro de züka *se-mü gbü enga kölökö, te ewü ngbü ese de mere bi jiase.† Fü würüse la ayia atökö se-mü la ꞌburu gbü nzö Yesu.

8 Te wü *kpara ka Yesu wu ngü te würüse la mere bala ne, fü ngü la asiti eküte ewü. Fü ewü angbü emala ngü esüka wü, gü ba, “Arape! Wüh ngbü esiti mere bi jiase de bala, neh kü teka ne? Ah za züka e la, etökö kötö bü kükürü kükürü bala! Dela züka ngü? 9 Ah le ta de wüh za züka se-mü la, cïnzï de mere bi jiase, teka ale ta-ngü di eküte wü mürü cïnga.”

10 Amba Yesu wu fïngangü ka wü kpara ka-ye la eyi. Teka ngü la, fü ah ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi ngbü ekpülü würüse ne, teka ne? Yi ce engu ace! Ngü de te engu mere, te engu tökö se-mü di gbü nzö ra ne, ah de mere züka ngü gbü jia ra. 11 Angü te yi le ale ta-ngü te wü mürü cïnga la, yi tï eyi amere ngü la gbü wü gara sïkpï, angü mere bi wü mürü cïnga ladü füh kotö ne. Amba nda-ra, du sïkpï ka-ra füh kotö ne mba cüküꞌdaye. 12 Würüse ne tökö se-mü ne gbü nzö ra, baka e te wüh ngbü emoko se-mü eküte kövö. Kükürü de, angü sïkpï ka kpi ka-ra koro eyi gbamari. 13 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Gbü wü sü ꞌburu, te wüh ena angbü emala ngari ra tete, fü wü kpara füh kotö ne, wüh ena angbü efï nga würüse ne, kpah da emala nga ngü de te engu mere ne.”

Dene ngü te Yuda Keriyota reke, teka ato Yesu di fü wü vügü

Marako 14:10-11; Luka 22:3-6

14 Fütanga ngü la, fü *Yuda Keriyota, te di de biri kpara esüka wü *kpara ka Yesu nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, ayia anü akoro kpaka wü mere *kovo ka wü Yïsarayele, 15 amala ngü fü ewü, gü ba, “Ni le eyi ato Yesu fü wü. Te di bala, wü ena ato fü ni neh ene?” Te wü mere kpara la je ngü la bala, fü ngü la areke te ewü. Fü ewü ayia ꞌduwa atanga jiase teke biri de füh ye nzükpa, ato fü Keriyota. 16 Te di bala, ah kpo bü gbü lö-ra engu la, fü Keriyota akpo angbü egïrï kaje, te ni ena agü tamu Yesu tete fü wü kpara la.

Dene ngü ka Yesu te zü Karama ka Pasïka de wü kpara ka-ye

Marako 14:12-26; Luka 22:7-23

17 Te sïkpï ka *Karama ka Pasïka‡ koro tete na, fü wü *kpara ka Yesu ayia amala ngü fefe na, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ani ena azü nda-ani karama ne, neh kaye? Ye mala emala fü ani, de ani nü teka areke sü engu na.” 18 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Wü nü enü agbü Yerüsalema, kpa gba gara kpara kpala, de wü mala ngü fefe, gü ba, ‘Mere kpara ka-ani tima ani kpaka ye, amala ngü fü ye, de ye to sü fü ni, teka fü ani akoro, azü karama ka Pasïka de wü kpara ka-ni gbügbü, angü sïkpï ka-ni koro eyi gbamari.’ ”

19 Fü wü kpara la ayia anü, amere wü ngü la kpah ꞌburu, baka te Yesu mala fü ewü ne. Fü ewü ayia areke zü-e ka Karama ka Pasïka la ꞌburu kpa gba komoko la.

20 Etamurago la, fü wü Yesu ayia akoro, angbü kötö, akpo da ezü karama la de wü kpara ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne. 21 Te wüh ngbü ezü e la tete, fü Yesu ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Gara kpara ladü esüka yi sene, te ena ato ra fü wü vügü.” 22 Te wüh je ngü la bala, fü ngü la ato mere cïnga emaguma ewü. Fü ewü akpo da eyi-ta Yesu te nga wü biri biri, gü ba dene, “Mere kpara, ah de ni? Ni ena ato ye me-ni?” 23 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ah de mene kpara, te a ngbü ezü e ake di tundu gbü gada biringbö ne. Ah ena ato ra fü wü vügü me-ye. 24 De-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ngü ka kpi ka-ra tï ka-ye kpini, de ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me ne. Amba mere cïnga ena adi fü mene kpara, te ena ato ra fü wü vügü ne, angü Me ena ato mere kuru tete. Ah reke ta pe, te wüh ena abï engu nda-wü de.”

25 Te Yesu mala ngü la bala, fü *Yuda Keriyota, kpara te to Yesu fü wü vügü ne, adu ayi-ta Yesu, gü ba, “Mere kpara, ah ena adi de-ra?” Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Ah ngbürü bala, mü mala eyi dela!”

26 Fütanga ngü te Yesu mala la, fü ewü adu angbü fï da ezü e ka-wü. Baka te ewü du ngbü ezü e ka-wü la, fü Yesu ayia akpo da emere gara ngü. Fü ah ayia aza ambata, agbo nga ïrï Me tekaka na, akukuru tütü. Fü ah ayia agafa fü wü kpara ka-ye la, gü ba, “Dene küte ra. Yi za eza, de yi zü.”

27 Fütanga ambata la, fü engu adu aza ndüꞌba de ngu *vinü gbü ye. Fü ah adu agbo nga ïrï Me fefeh na, ayia ato fü ewü, gü ba, “Yi za ngu vinü ne, yi nzö te nga yi ꞌburu, 28 angü ah de *ngüte ra. Yi nzö ba e, te yi ngbü enzö *ngüte de wü Me. Angü ngüte ra engu ne, ah ena atökö, teka areke ngü ezengba wü kpara de wü Me, teka fü Me aboro wü *siti ngü ka-ewü. 29 Ngü te ma emala fü yi dene, ah de zu ngü. Akpo enatikine, ma tï anzö ngu vinü tïne kpo de, zalü akoro di gbü sïkpï te Me ena ao ra Mere Miri tete na.”

30 Te wüh zü karama la nza tete, fü ewü ayia abï ci ka Me.§ Fü ewü ayia ace sü la, anü sü ka-wü agbü sü te ewü ngbü eï, gü ba, Getesemane, te di esangü da de ïrï ye Olïve ne.

Dene ngü te Yesu mala fü Petero

Marako 14:27-31; Luka 22:31-34; Yüwane 13:36-38

31 Fütanga ngü la, o wü Yesu ngbü enü tete agbü Getesemane, fü ah adu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Enatikine, gbü biti ne, yi ena akpe abaya ꞌburu ka cürü, ace ra kpikpi ra, baka e ta te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, ‘Wüh ena amörö kpara, de te ngbü eceka kpï fütanga wü kambiliki ne, fü wü kambiliki la adu abaya ka-wü ꞌburu.’* 32 Ngü ma! Te ma zükü gbü kpi eyi la, ma ena anü sü agbü *Galïlaya fi me-ra. Fü yi adu anü amaka ra kpala.”

33 Fü Petero ayia amala ngü fü Yesu, gü ba, “Ni tï akpe nda-ni kü de! Ngü ma, te wü bu ni kpe ꞌburu la, ni tï ace nga ye nda-ni kü de.” 34 Yesu gü ba, “Öꞌöö, Petero enga wüna, mü mala ngbürü mbi ne, amba ngü te ma ngbü emala dene, ah de zu ngü. Enatikine, gbü biti ne, o moko-ngü mï koko la de, mü ena acere nga mü du bata, gü ba, ‘Ni wu ra de.’ ” 35 Fü Petero adu kpah amala ngü la kpekpeke, gü ba, “Ma tï acere nga ra kü de! Ngü ma, te ah kpah bü de kpi la, nih ena akpi ake nih ma! Ma kpe cürü de!” Fü gara wü *kpara ka Yesu ayia amala kpah ꞌburu bala.

Dene ngü ka Yesu agbü Getesemane

Marako 14:32-42; Luka 22:39-46

36 Fütanga ngü la, fü wü Yesu anü akoro agbü Getesemane. Te wüh koro kpala, fü engu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “De-wü deyï, wü ngbü la sene. Ni ena anü nda-ni kpa edere sü, teka aku gba fü Me.” 37 Fü engu aza bü nzö Petero ake *Yakobo bete *Yüwane,† anü de ewü cüküꞌdaye kpa edere sü. Fü mere cïnga bete fïngangü akpo da emere Yesu, fü mamaguma akpo da egürü. 38 Fü engu ayia amala ngü fü wü Petero, gü ba, “Maguma ra ngbü eyi egürü de mere cïnga efa sü, teka ngü ka kpi, te ma ena akpi ne. Te di bala, yi ngbü gbamari ede ra sene, fü nih adi ecï sü tundu de nih ma.”

39 Fü Yesu ayia ace wü Petero, anü mba canza edere sü. Fü engu atï, abuka gbüra ye kötö, aku gba fü Me, agü ba, “Wüba, sïkpï ka-ra koro eyi dene! Te ah gbü jia mü mbi la, de mü za cïnga la eküte ra asidi. Amba ngü la, ma ce o eyi esaka mü. Ah le fü mü amere ba e te mü ngbü ele. Ah di ba e te ma le me-ra de.”

40 Fü engu ayia adu kpaka wü Petero, amaka ewü ꞌburu da era ara. Fü ah amala ngü fü wü Petero, gü ba, “Ah mere baye? Yi tï angbü ezükü, fü nih acï sü de nih ma mba cüküꞌdaye, nda-yi de? 41 Ah le de yi di ecï sü, da eku gba fü Me, angü *Satana ena afiti yi! Wayi, ah fanü, maguma yi ngbü ele ngü ka-ra, amba wazi yi, te yi ena amere ngü la di, nda ma.”

42 Fü Yesu ayia ace ewü, adu anü kpah kpa edere sü, aku gba fü Me, gü ba, “Wüba, te mü le aza cïnga la eküte ra asidi de la, de ah ngbü bala, de mü mere emere baka e te mü ngbü ele, angü ma ce ngü la eyi esaka mü!” 43 Fü engu adu kpah amaka wü kpara ka-ye la, wüh tï ra ka-wü kpah eyi, angü ra zoro jia ewü eyi fa sü. 44 Fü Yesu adu kpah ace ewü, anü teka aku ebabata gba fü Me, emala fï bü ngü biringbö, baka mene te enga gina ne.

45-46 Fütanga ngü la, fü Yesu adu akoro kpaka wü kpara ka-ye de bata ne, amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi la fï bü era ara, da efe te-yi? Ah ti eyi! Yi zükü ezükü! Yi yia eyia, nih nü, angü sïkpï ka-ra, *Ye Kpara ka Kpï, tï eyi enatikine! Tïtïne wüh te ekoro teka azoro ra, ato fü wü vügü. Yi ceka la! Kpara te ena agü tamu ra ne, ah eyi te ekoro de kpane!”

Dene ngü te wüh zoro Yesu tete

Marako 14:43-50; Luka 22:47-53; Yüwane 18:3-12

47 Baka te Yesu ngbü la fï bü emala ngü la fü wü kpara ka-ye, fü *Yuda Keriyota, te di biri kpara esüka wü *kpara ka Yesu nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, ayia akoro de mere bi wü kpara gbü nga ye, te wü angbe cögbörö *kovo tima ewü, azoro Yesu. Wüh koro ta de wü mere maguruma, bete wü ngbondo esaka wü. 48-49 Fü Keriyota akoro ꞌduwa afaka Yesu, da egü mandï fefe, gü ba dene, “Mere kpara, mü ladü!” Ah mere ngü la bala, kükürü de, angü ah mala ta fü ewü, gü ba, “Mene kpara te ni ena afaka, agü mandï fefe, dela eyi engu. De wü zoro engu azoro!” 50 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Enga wüna, mene ngü, de te mü koro sene teka amere ne, de mü mere emere.” Fü wü kpara la ayia ꞌduwa, aka te-wü, azoro Yesu.

51 Fü gara kpara, esüka wü kpara ka Yesu, ayia agbi mere maguruma ka-ye, ade güje gara kpara ka tima ka mere kpara füh kpökpö, akolo gbö! 52 Fü Yesu amala ngü fü kpara ka-ye la, gü ba, “Mü ce ngü la ace! Mü lügü maguruma ka-mü kpa da ye! Angü mene kpara te ngbü egü gü de maguruma, wüh ena amörö engu kpah de maguruma. 53 Fïngangü ka-mü gü ba, ah le de ma mere gü? Te ma ena ale ta agü gü la, de bane ma ena ayi-ta Wüba, Me, de engu tima mere bi wü *malayïka‡ fere, teka ale ta-ngü te ra. Mü wu bala de? 54 Amba te ma ena amere ngü la ta bala la, ngü ta te wü *mürü dofo ba gbü *Ngari Me, gü ba, ‘Ma ena azü cïnga bala ne,’ ngü la ena mere te-ye baye baye?”

55 Fü Yesu adu afü te-ye amala ngü fü wü kpara, te ewü koro azoro ye ne, gü ba, “Ah mere neh baye, te yi koro de wü mere maguruma, bete wü ngbondo esaka yi ne? Ma de siti kpara? Ma ngbü ta engbü etambasü *Mere Kambü ka Me ka-yi, da erï wü kpara de ngü ka Me gbü wü sïkpï ꞌburu ne, yi wu bala de? Yi le ta azoro ra kpala de, neh teka ne? 56 Wayi, ngü ma! Yi tï eyi azoro ra. Angü wü ngü la ngbü emere te-ye bala, teka ngü ta te wü mürü dofo ba gbü Ngari Me, teka ra ne, de ah tï kpini.” Te wü kpara ka Yesu wu ngü la bala, fü ewü akpe ka-wü, abaya ꞌburu, ace Yesu bü kpikpi ye.

Dene ngü ka Yesu engagira mere kpara füh kpökpö

Marako 14:53-65; Luka 22:54-55, 63-71

57 Fü wü kpara, te ewü zoro Yesu ne, aza engu anü di kpa gba Kayafa, te di mere kpara füh kpökpö ka wü *Yïsarayele. Angü wü mere *kovo ka wü Yïsarayele biti te-wü eyi kpala, teka akolo ngü ka Yesu.

58 Amba Petero, mü ngbü fï bü efa nga wü Yesu mba kpa sidi gbü zi, zalü koro di etambasü ka mere kpara füh kpökpö la. Fü mü anü arï angbü kötö esüka wü kpara ka tima ka mere kpara la, teka awu ngü te wüh ena amere de Yesu.

59 Fü wü angbe cögbörö kpara la abiti te-wü, akpo da egïrï mene wü kpara, te ena amala ngü eküte Yesu de wu, gü ba, “Engu mere *siti ngü eyi fanü,” teka de ani mörö engu tete na. 60 Wüh gïrï ngü la ma, wüh maka nda-wü de! Angü mere bi wü kpara, te ewü koro mala siti ngü eküte Yesu ne, ngü ka-ewü ka-ye ꞌburu kpikpi ye kpikpi ye, angü ah ka-ye ꞌburu de wu. Fü wü gara kpara ꞌbasu ayia arü, amala ngü eküte Yesu de wu, 61 gü ba, “Komoko ne mala ta siti ngü, gü ba, ‘Ni ena amürü Mere Kambü ka-ani, ka Me, te wü kundu ani jï ne, ꞌburu asidi, fü ni adu ajï alügü gbü sïkpï ngbee bata kükürü.’ ”

62 Te mere kpara füh kpökpö la je ngü la bala, fü ah ayia arü tikpi, amala ngü fü Yesu, gü ba, “De-mü, mü je la bi wü ngü, te wü kpara ngbü emala eküte mü ne! Mü tï alügü ngü de?” 63 Fü Yesu anga ka-ye tïïï, ah lügü ngü nda de. Fü mere kpara füh kpökpö la adu amala ngü fü Yesu, gü ba, “Ma ngbü ekïna mü te ïrï Me! Mü mala la zu ngü fü a! Mü ngbürü de Ye Me, te engu tima füh kotö ne, teka aküwa a?” 64 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Ah ngbürü bala, mü mala eyi dela. Amba ngü te ma ngbü emala fü yi dene, ah de kpeke ngü. Te gara, yi ena awu ra, *Ye Kpara ka Kpï, te ma ena angbü gbü kokpa ka Me, baka Mere Miri! Fü ra adu kpah akoro sene, de mere wazi ka Me, baka agö te biti te-ye teka alï!”

65 Te mere kpara füh kpökpö je ngü te Yesu mala la, fü ah ayia asörö bongo de eküte ye ne ꞌduwa traaa! Fü engu amala ngü, gü ba, “Apa! Komoko ne le afü te-ye ba Me! Yi wu eyi? Ngü nza eyi dela! Nih edu kpah agïrï kpara, te ena amala nga siti ngü kaka, neh teka ne? Ah mala siti ngü ka-ye tïne cu eyi de komö ye dela! 66 Yi ngbü efï nda-yi neh baye?” Fü wü kpara la ango te nga wü ꞌburu wooo, gü ba, “Engu de siti kpara! Wüh mörö engu amörö!”

67 Fütanga ngü la, fü ewü ayia akpo da esü ngüsü gbügbüra na, da emï engu, kpah da ebebe engu. 68 Fü ewü angbü emala ngü fefe, gü ba, “Te ye de Ye Me la, de ye gü la ïrï kpara, te ngbü emï ye ne, fü ani!”

Dene ngü te Petero cere nga ye di

Marako 14:66-72; Luka 22:56-62; Yüwane 18:15-18, 25-27

69 Baka te Petero ngbü ka-ye fï etambasü ka mere kpara la, fü gara jaji würüse, kpara ka tima ka mere kpara la, ayia akoro aceka jia Petero, ayi-tata na, gü ba, “Ye de neh da? Ye de süka wü kpara te ngbü endoro gbü nga Yesu § ne de?” 70 Fü cürü ayia arï te Petero. Fü ah ayia acere nga ye, gbü jia ewü gbere, gü ba, “Ngü te ye ngbü emala la, ni wu nda-ni de! Ye gü neh fe?”

71 Fü Petero ayia ka-ye sela, anü angbü kpa emöngïtï ka ꞌbaranga. Fü gara jaji würüse ka mere kpara la adu kpah awu engu, anü amala nganga fü wü kpara, te ewü ngbü de sela ne, gü ba “Wü ceka la! Komoko la, ah ka-ye de *kpara ka Yesu!”* 72 Fü Petero adu kpah acere nga ye, gbere! Fü ah ayia akïna te-ye, gü ba, “Fanü fanü, ni wu kpara ka-wü la nda-ni kü de!”

73 Fütanga ngü la mba cüküꞌdaye, fü wü gara kpara, de te ewü ngbü gbü ꞌbaranga la, akoro kpaka Petero, amala ngü fefe, gü ba, “Ye zu de kpara ka Yesu, angü ye kpah de kpara ka *Galïlaya. Ani tï eyi awu ngü la, teka ri ye.” 74 Fü Petero ayia akïna te-ye kpo kpo kpo, gü ba, “Ma emala fü yi dene zu ngü te ïrï Me! Ma wu ngü ka komoko la nda-ra kü de! Ma su wu de!” Petero bü te emala ngü la bala, fü moko-ngü ayia amï koko. 75 Fü Petero adu afï nga ri Yesu, de ta te engu mala fü ye, gü ba, “O moko-ngü mï koko la de, ye ena acere nga ye, du bata, gü ba, ‘Ni wu ni de,’ ne.” Fü Petero ayia akoro kpa etanü, akpo da eku gba, de mere cïnga emaguma ye ꞌduwa ba-neh-ene-la.

27

Dene ngü ka kpi ka Yuda Keriyota

1 Bü gügü kpurutokokpï, fü wü mere *kovo ka wü Yïsarayele abiti te-wü, aro mö esüka wü, teka ngü ka Yesu, gü ba, “Ah le de wüh mörö engu asidi.” 2 Fü ewü aza Yesu, anü de engu engagira Miri *Pïlatü, te mere miri ka wü *Rüma o engu gbü nzö wü kpara ka *Yudaya ne. Amba wüh i kpakpa na fï bü ai.

3 Fü *Yuda Keriyota, kpara te to Yesu fü wü vügü ne, awu, gü ba, wüh kolo ngü ka Yesu eyi esiti, wüh za engu nü di eyi engagira Miri Pïlatü, teka amörö engu asidi. Fü mamaguma ayia akolo teka ngü la. Fü engu ayia aza jiase teke biri de füh ye nzükpa, te wüh to fü ye ne, anü di, alügü kpaka wü mere wü kovo la, 4 amala ngü fü ewü, gü ba, “Ma mere *siti ngü eyi! Ma to züka kpara eyi fü kpi!” Fü wü mere kpara la alügü ngü fü Keriyota, gü ba, “Ah de ngü ka-ani de! Ah de ngü ka-ye!” 5 Fü Keriyota ayia aza jiase la, amoko esaka ye kötö, kpa esa *Mere Kambü ka Me la. Fü ah ayia anü agï te-ye, amörö.

6 Fü wü mere kovo ka wü Yïsarayele ayia, aro jiase la. Fü ewü amala ngü, gü ba, “Jiase dela, ah de jiase ka ngüte kpara. Ani tï aza, ao gbü kombo, amere tima ka Me di de, angü rïrï ka-ani gü ba, jiase te wüh to teka ngüte kpara la, wüh tï amere tima ka Me di de.” 7 Fü ewü adu amaka fïngangü, gü ba, “Ah le de ani za jiase la, anü ase sü di, teka fü ani angbü eti wü ganzi kpara gbügbü na.” Fü ewü anü, ase sü la esaka wü kpara, te ewü ngbü efo sila. Angü sü la, ah ta de sü te wüh ngbü ecö tö ka sila ka-wü tete. 8 Si-ngü te wüh du gü ïrï sü la tete, gü ba, “Sü ka ngüte” ne, angü wüh se sü la de jiase, te wü kovo to fü Keriyota teka Yesu ne.

9-10 Ngü ka jiase te mere te-ye bala, ah baka ngü ta te *mürü dofo Yeremaya, ba ta gügü gbü *Ngari Me ne, gü ba, “Jiase de te wüh za teka ase sü ka kpara te ngbü efo sila ne, ah de jiase teke biri de füh ye nzükpa, te di baka jiase ta te wü di enga Yïsarayele ngbü ese labï di.”

Dene ngü ka Yesu engagira Miri Pïlatü

Marako 15:1-15; Luka 23:1-5, 13-25; Yüwane 18:28-40; 19:4-16

11 Te wüh koro de Yesu engagira Miri *Pïlatü, fü miri arü ayi-ta Yesu, gü ba dene, “De-mü, wüh gü ba, mü de Miri ka wü *Yïsarayele ne, ngü la fanü?” Yesu gü ba, “Ah bü de te mü mala la.”

12 Fü wü mere *kovo ka wü Yïsarayele akpo da emala bi wü kpeke ngü eküte Yesu de wu. Amba Yesu lügü ngü fü ewü nda de. 13 Fü Miri Pïlatü adu amala ngü fü Yesu, gü ba, “Bi wü ngü de te wü kpara ne ngbü emala eküte mü ne, mü je nda-mü de? Te mü nga bü tïïï de bane?” 14 Fü Yesu anga ka-ye tïïï. Ah lügü ngü fefe na nda-ye kpah de. Fü ngü la aga gbü jia Miri Pïlatü ꞌduwa ba-neh-ene-la.

15 Ta gbü wü re la, gbü mere sïkpï ka *Pasïka ꞌburu, Miri Pïlatü ngbü ta ece kpa te gara kpara ka ku biringbö, baka e te wü di enga Yïsarayele ngbü ele. 16 Amba gbü wü sïkpï la, gara kpara ta ladü agbü ku kpala, de ïrï ye Baraba,* te wü kpara wu ngü kaka ꞌburu kpo, angü ah ngbü ta emere gü teka tö ka-wü. 17-18 Fü mere bi wü kpara aci, abiti te-wü kpaka Miri Pïlatü, teka ayi-tata, de ah ce kpa te kpara biringbö ka ku fü ani. Amba Miri Pïlatü wu eyi, gü ba, maguma wü kovo la siti eküte Yesu eyi, fü ewü aza engu, akoro di engagira ni ne, de ni mörö engu asidi. Teka ngü la, fü Pïlatü angbü egïrï kaje, de ni küwa Yesu esaka ewü. Fü Pïlatü arü amala ngü fü mere bi wü kpara la, gü ba dene, “Wü le, de ni lügü fü wü neh da? Ni ena alügü Baraba? Anga ni ena ace kpa te Yesu, te wü ngbü eï engu, gü ba, *Kurisito ne?”

19 O Miri Pïlatü ngbü tete füh kpökpö teka akolo ngü ka Yesu, fü wara ka atima ngü fefe, gü ba, “Watï ni deyï, ye ceka ꞌbe! Ye mere e ato kpa ye eküte züka kpara la nda-ye de! Angü gbü biti ne, ni roto engu, fü ngü la ato mere cïnga fü ni.”

20 Gbü ngü la, fü wü mere *kovo ka wü Yïsarayele akpo da efiti mere bi wü kpara la, da emala ngü fü ewü, teka de wüh yi-ta miri, de ah ce kpa ye te Baraba, de ah mörö Yesu asidi. 21 Te di bala, fü Miri Pïlatü ayi-ta ewü, gü ba, “Wü le de ni ce neh kpa te da?” Wüh gü ba, “Ani le nda-ani Baraba!” 22 Fü Miri Pïlatü adu ayi-ta wü kpara la, gü ba, “Amba Yesu, te yi ngbü eï engu, gü ba, ah de Miri ka wü Yïsarayele ne, yi le de ma mere de engu baye?” Fü wü kpara la aci ꞌburu, alügü ngü de mere ri wü kpa tikpi, gü ba dene, “Wüh mörö engu amörö! Wüh bere engu eküte *rü gbegbete!” 23 Fü Miri Pïlatü adu ayi-ta ewü, gü ba, “Wü le de ni mörö engu, neh teka ne? Ah mere ne siti ngü ne?” Fü wü kpara la adu akpo da eba rere, afa engu tïne ne di ka, gü ba dene, “Wüh mörö engu amörö! Wüh bere engu eküte rü gbegbete!”

24 Te Miri Pïlatü wu, gü ba, ni tï amere gara ngü tïne de, angü mere bi wü kpara la zoro fï bü ngü la gömö wü kpekpeke ne, fü engu ayia aza ngu, azürü kpa ye di, gbü jia wü kpara la ꞌburu. Fü ah adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Ngüte Yesu, mere e angbü gbü nzö ni de! Angü ah de ngü ka-wü, te wü le eyi amere bala!” 25 Te wü kpara la je ngü la bala, fü ewü aci ꞌburu, amala ngü, gü ba, “Ah le de ngüte komoko la ngbü gbü nzö a, de wü kundu a, fï mere badi.”

26 Fü Miri Pïlatü ayia ace kpa te Baraba, alügü fü ewü, ba e te ewü le. Fü ah adu amala ngü fü wü marajümïya, de wüh süma Yesu de juru.† Fü ewü asüma Yesu de ka. Fü Miri Pïlatü adu aza Yesu, ato fü wü marajümïya ka-ye, de wüh nü, wüh bere engu eküte rü gbegbete.

Dene ngü ka wü marajümïya, te ewü ngbü efala Yesu

Marako 15:16-20; Yüwane 19:1-3

27 Fütanga ngü la, fü wü marajümïya ayia aza Yesu, anü di agbü ꞌbaranga, gbü sü ka Miri Pïlatü, te wüh ngbü eï, gü ba, Peretorïyama ne. Fü ewü adu aï wü bu wü ꞌburu, abiti ede Yesu. 28 Fü ewü akpo da emü Yesu, gü ba, “Baka te engu di de mere miri ne, ah le de ani cu ngüngü na.” Fü ewü ayia agbi bongo ka Yesu ꞌburu asidi, adu aza diri ngboro bongo ka-ewü, nzenze baka nda miri la, ato eküküte. 29 Fü ewü agara bïbï gbü ti, ato gbü nzö Yesu, baka *madudu ka wü miri. Fü ewü ade e baka gbaraka, ato esasaka baka ngbangba ka miri. Fü ewü akpo angbü ebu nzökuta wü kötö, ba wü kpara te ewü ngbü ecu ngü miri la, gü ba, “Wayi! Mandï fü ye, mere miri ka wü *Yïsarayele!” 30 Fü ewü angbü esü ngüsü gbügbüra na, adu aza ngbangba esasaka la, akpo da emï nzönzö na di. 31 Te wü marajümïya la fala Yesu nza tete, fü ewü adu agbi nze bongo ka-wü la eküküte asidi, adu ato bongo kaka-na, alügü tete. Fü ewü aza engu, anü di teka abere füh rü gbegbete.

Dene ngü ka Yesu, te wüh bere füh rü gbegbete

Marako 15:21-32; Luka 23:26-43; Yüwane 19:17-27

32 Te wü marajümïya za Yesu tete, teka anü amörö ne, fü ewü anü amaka te-wü de wü gara komoko de ïrï ye Sïmüna, te di de kpara ka Kurene. Fü wü marajümïya azoro engu, ato esa *rü gbegbete, te ewü ena abere Yesu fefeh na ne, angü Yesu ngbü ta enü, da etï, da etï, teka tiri rü la. 33 Fü Sïmüna abï mere rü la, anü zalü akoro di agbü Gologota, sü te ewü ena amörö Yesu tete na la. Gologota la, ah baka e te wüh gü ba, “Sü ka biki-nzö,” angü ah de sü te wüh ngbü emörö siti wü kpara tete.

34 Fü wü gara kpara awu cïnga Yesu. Fü ewü aza ngu *vinü, te wüh mere de rü gbü ye, süsü bala, ato fü Yesu, de ah nzö. Amba, te Yesu re vinü la, ah le anzö nda de.

35 Fü wü marajümïya la aza Yesu, agbi bongo kaka-na asidi, aza engu, abere eküte rü gbegbete, gö gö gö! adu ae rü gbegbete la tikpi. Fü ewü aza bongo ka Yesu, akpo da esö gümare teka wü bongo kaka la. 36-38 Fü ewü aza ngü te wüh ba teka Yesu, abere eküte rü gbegbete la, to tikpi, te gü ba, “Dene Yesu, Mere Miri ka wü *Yïsarayele.” Fü ewü ayia aza wü mürü zi ꞌbasu, abere ewü eküte wü rü gbegbete ka-ewü ede nda Yesu, gara gbü kokpa, gara gbü kamisü. Fütanga ngü la, fü ewü adu angbü kötö, da efete Yesu, angü wü kpara kaka ena akoro aküwa engu.

39 Fü wü gara kpara, te ewü ngbü enü te kaje la, awu Yesu. Fü ewü angbü egü nzö wü de tadu, da esoko engu, 40 gü ba dene, “Ata! De-ye deyï, ye gü ta, ga, ‘Ni de mere mürü wazi. Ni tï eyi amürü *Mere Kambü ka Me, adu afa gara gbü sïkpï ngbee bata!’ Te ye de Ye Me fanü fanü la, de ye küwa te-ye, ye kö kötö!” 41 Wü mere *kovo ka wü Yïsarayele ngbü ta kpah efala engu, gü ba, 42 “Komoko la ngbü ta eküwa wü gara kpara. Ah mere neh baye, te engu tï aküwa te-ye de ne? Te engu ena adi ta de Mere Miri, te Me tima fü ani fanü la, ah le ta de engu küwa te-ye, kö kötö, teka fü ani awu mere wazi kaka, adu ale ngü kaka. 43 Angü ah ngbü ta emala ngü, gü ba, ‘Ni de Ye Me, Me ena aküwa ni.’ Te ah bala la, ah mbi! Ani ena awu ngü la. Te Me ngbü ele ngü kaka fanü la, de ah küwa engu!” 44 Fü wü mürü zi de ꞌbasu, ta te wüh bere edede na ne, angbü kpah esoko engu bala.

Dene ngü ka kpi ka Yesu

Marako 15:33-41; Luka 23:44-49; Yüwane 19:28-30

45 Fütanga ngü la, ah te enü akoro etü ra, fü sü ayia atï ꞌduwa mbirrri, baka biti la. Fü e la ayiri bala, zalü akoro gbü lö-ra bata ka tamurago.

46 Gbü lö-ra engu la, fü Yesu ayia aku gba de mere ri ye kpa tikpi, gü ba dene, “Eli, Eli, lama sabakatanï?” Ah baka e te wüh gü ba dene, “Me, Mere Miri ka-ra, mü ce ra kpikpi ra, neh teka ne?”

47 Wü gara kpara, ta te wüh rü gbü sü la, wüh je ngü, te Yesu mala la, mbi mbi nda-wü de. Fü gara ewü afï, gü ba dene, “Ah ngbü dela neh eï *Ïlïya, de ah koro, ah küwa ni?” 48 Fü biri kpara esüka ewü, ayia bü kere de woro, anü aza e ba lïfa, föꞌdö föꞌdö bala, agü gbü fï, ato te nzö e baka gbaraka la, ae, ato te komö Yesu, de ah ꞌbü. 49 Fü gara ewü amala ngü fefe, gü ba, “Ye ce la engu ace, ani ceka la. E-wu neh da, anga Ïlïya ena akoro aküwa engu ya?”

50 Fütanga ngü la, fü Yesu adu kpah, aku gba de mere ri ye kpa tikpi. Fü ah ayia ace maguma ye, akpi.

51 Gbü lö-ra te Yesu kpi tete na la, fü mere bongo, ta te wüh i, kolo tü *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema di, baka ngisi ne, ayia asörö tü ye de tete-ye mbaaa, kü kpa tikpi, ngbüüü kötö! Fü tö ayia ayiki te-ye, fü wü da angbengbe te-wü. Fü ngü la angbü gbü jia wü kpara ba sirimbi. 52 Fü wü mbükü ayia aü te-wü. Fü mere bi wü kpara ka Me, ta te ewü kpi ne, fü Me azükü ewü ꞌburu gbü kpi la. 53 Fütanga ngü te Yesu zükü tete gbü kpi ne, fü wü kpara ka Me, te wüh zükü la, akoro anü arï ꞌburu agbü Yerüsalema. Fü mere bi wü kpara awu ewü cu de jia wü.

Dela ta ngü te Yesu kpi tete na.

54 Mere kpara ka wü marajümïya, de wü marajümïya ka-ye, te ewü ngbü efete Yesu ne, fü ewü awu yiki-tö, bete ra te ünü teka lö-ra bata ne, fü wü ngü la angbü gbü jia ewü baka sirimbi. Fü ewü akpe cürü ka ngü la, gü ba, “Apa! Te ah bala la, komoko ne, ah ka-ye de Ye Me fanü fanü!”

55-56 Bi wü würüse, ta te ewü ngbü efa nga Yesu ne, kpah ladü gbü sü te Yesu kpi tete na la. Wüh de wü *Marïya Egba-Magadala, bete *Marïya ni ye Yakobo ake Yüsa, bete wara Zebedayo, te di de ni ye wü *Yüwane ake *Yakobo, kpah de mere bi wü bu wü, ta te ewü nü koro agbü Yerüsalema de wü Yesu ne. Angü te wü Yesu ngbü ta la da endoro agbü *Galïlaya ne, wü würüse la ngbü ta efa nganga na, da ele ta-ngü tete. Gbü lö-ra te Yesu kpi tete na, wü würüse la ngbü nda-wü kpala, mba canza edere sü, da eceka kpï. Fü ewü awu ngü ka kpi kaka-na la ꞌburu.

Dene ngü teka kö Yesu

Marako 15:42-47; Luka 23:50-56; Yüwane 19:38-42

57 Gara *kpara ka Yesu ta ladü gbü sü la, de ïrï ye *Yüsefa, kpara ka Arïmatayo,‡ te di de mere bi wü e esaka ye. 58 Te Yesu kpi tete, fü engu anü kpaka Miri *Pïlatü etamurago la, andaꞌba te-ye fefe na, gü ba dene, “Mere kpara, ni le ayi-ta ye de gara ngü biringbö. Te ah tï gbü jia ye la, ni ele de ye to kö Yesu fü ni, ni ti.” Fü Miri Pïlatü ayia ale de wüh to kö Yesu fefe, de ah nü di, ah ti.

59 Fü wü Yüsefa ayia anü, aza kö Yesu eküte rü gbegbete asidi, anü di, agaga de züka bu bongo, te engu se toto. 60 Fü ewü aza kö Yesu, anü di, ati gbü to mbükü, ta te engu jï fü ye gbü da, angü gele ka wü *Yïsarayele ta bala. Fü ewü awara gara mere siti ngbürükü da, ao emö mbükü la, ani di. Fü ewü adu anü sü ka-wü.

61 Fü *Marïya Egba-Magadala ake kiri ye, *Marïya ni ye wü Yüsa ne, fü ewü angbü ka-wü mba canza kötö, da eceka kpï mbiii to kpaka mbükü la. Fü ewü awu sü te ewü ti Yesu tete na ne.

Dela ngü ta te wüh ti Yesu tete na.

Dene ngü ka wü marajümïya, te ewü ngbü efete mbükü Yesu

62 Baka egambi la, te di de *sïkpï ka Me ka wü *Yïsarayele ne, fü wü *mere kovo ka wü Yïsarayele, de wü *Farusi ayia abiti te-wü ꞌburu, anü akoro kpaka Miri *Pïlatü. 63 Fü ewü amala ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, ani ngbü efï nga gara ngü, ta te mürü wu la ngbü emala, o engu di ta la ladü de jia ye ne. Angü ah ngbü ta emala, gü ba, ‘Te ni ena kpi la, gbü *ebabata sïkpï, ni ena adu azükü.’ 64 Te di bala, ani ngbü efï, gü ba, ah ena adi mbi, te ye ena atima wü marajümïya, teka anü aceka kpï fütanga mbümbükü la mbi mbi mbi, zalü akoro di gbü ebabata sïkpï la. Angü wü kpara kaka-na ena adu akoro, azi kökö na, atafa di. Fü ewü adu afü ngü, angbü esu wu fü wü kpara, gü ba, ‘Yesu, mere kpara ka-ani, zükü ka-ye eyi gbü kpi!’ Te di bala, mene wu, de te wüh ena adu asu sidi ne, ah ena afa gigina na ne tïne ka!” 65 Fü Miri Pïlatü alügü ngü fü ewü, agü ba, “Wayi, ah mbi, yi za wü marajümïya la, yi nü de ewü o kpala, teka de wüh ceka kpï fütanga mbümbükü la. De yi mere ngü la ba e te yi le.”

66 Fü wü mere kpara la ayia de wü marajümïya la, anü kpa füh mbükü Yesu, adete dere mbükü la gö gö gö! Fü ewü amala ngü fü wü marajümïya la, de wüh ngbü kpala, adi efete mö mbükü la kpekpeke, angü wüh ena azi kö Yesu.

28

Dene ngü ka Yesu te zükü gbü kpi

Marako 16:1-10; Luka 24:1-12; Yüwane 20:1-10

1 Gügü kpurutokokpï, gbü sïkpï ka biri ka wü *Yïsarayele, te di de sïkpï ka Me ka-nih ne, fü *Marïya Egba-Magadala ayia ake gara kiri ye, *Marïya ne, anü teka aceka mbükü Yesu. 2-4 Baka te wü würüse la yia ngbü enü tete, fü yiki-tö ayia amere te-ye kpa füh mbükü Yesu kpala. Fü wü marajümïya, ta te ewü ngbü eceka kpï fütanga mbükü Yesu ne, ayia awu *malayïka ka Me. Fü ewü akpo angbü eyï ayï de mere cürü. Fü ewü atïtï ꞌburu kötö, angbü baka wü kövö la. Fü malayïka la ayia anzi mere da de emö mbükü la asidi.

Te wü würüse la nü koro kpa füh mbükü kpala, fü ewü aceka kpï bane, gbo! te malayïka ka Me, te ngbü ka-ye ga füh mere da, ta te wüh o emö mbükü ne! Gbügbüra na ngbü eci aci lelele bala! Bongo kaka vi kpah avi kpïlïlï! 5 Fü malayïka la arü amala ngü fü wü würüse la, gü ba, “Yi kpe cürü de! Ma wu eyi, gü ba, yi ngbü egïrï Yesu, ta te wüh bere engu füh rü gbegbete ne. 6 Engu sene nda ma, angü ah zükü ka-ye gbü kpi eyi, baka ta te engu mala fü yi ne. Yi ceka la sanga, ta te ewü o kökö gbügbü na ne. Ah eyi kükürü! 7 Te di bala, yi nü enü kere kere, yi mala nganga na fü wü kpara kaka, gü ba dene, ‘Yesu zükü eyi! Ah tafa ka-ye eyi kpa engagira nü agbü *Galïlaya. Wü nü enü, wü ena amaka engu kpala!’ Dela ngü te ma le amala fü yi, ah dela.”

8 Te wü würüse la je ngü gömö malayïka bala, fü ewü ayia kpa füh mbükü la ꞌduwa kere, de mere cürü te wü, kpah de mere tadu emaguma wü teka ngü la. Fü ewü anü de woro, teka amala nga ngü la fü du wü *kpara ka Yesu la.

9 O wüh ngbü la bü enü tete, fü ewü aceka kpï, gbo! te Yesu, te rü te kaje. Fü ah agü mandï fü ewü, gü ba, “Me di de yi!” Fü wü würüse la akoro kpakaka na, atï, abu nzökuta wü kötö, azoro lölö na, da ecu ngüngü na. 10 Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba. “Yi kpe cürü de! Yi nü enü, yi mala fü wü di enga wüna, de wüh nü agbü Galïlaya, angü wüh ena amaka ra kpala.” Fü wü würüse la ayia anü amala ngü la, ba e te Yesu mala fü ewü la.

Dene ngü ka wü marajümïya, te ewü ngbü efete mbükü Yesu

11 Amba, o wü würüse la nü koro kpa füh mbükü Yesu la de, fü wü marajümïya, ta te ewü ngbü eceka kpï fütanga mbükü Yesu ne, fü wazi ewü ayia adu akoro. Fü ewü ayia sela ꞌduwa, anü akoro agbü Yerüsalema, amala nga wü ngü, de te ngbü mere te-ye kpa füh mbükü Yesu ne, ꞌburu fü wü mere *kovo ka wü Yïsarayele, gü ba dene, “O ani ngbü efete mbükü, fü yiki-tö ayia amere te-ye. Fü *malayïka ka Me akoro, anzi mere da de emö mbükü la asidi. Tïtïne kö Yesu gbü mbükü la nda ma!”

12 Fü wü mere kovo la ayia aï wü gara wü bu wü, abiti, teka aro mö de ewü, agïrï mani, te ani ena amere teka ngü la. Fü ewü afï nga gara mani, amaka. Fü ewü ayia aza mere bi jiase, ato fü wü marajümïya la, 13 amala ngü fü ewü kpekpeke, gü ba, “Ah le fü yi amala ngü la fü wü kpara, gü ba, ‘Wü *kpara ka Yesu koro gbü biti ne, o ani ngbü era ara, azi kökö na, anü sü di.’ 14 Te di bala, yi mere e akpe cürü de. Angü a wu eyi, gü ba, te Miri *Pïlatü je, gü ba, wüh zi kö Yesu eyi, o yi ngbü era ara la, ah ena azïnga, fü ah ato kuru te yi. Amba, ngü ma, a ena anü, agu mamaguma me-a.” 15 Fü wü marajümïya la aje rïrï ka wü mere kovo la, aza jiase la. Fü ewü akpo da esu wu la fü wü kpara, gü ba, “Wü kpara ka Yesu koro zi kö Yesu eyi.” Fü ngü la awü, abaya esüka wü di enga *Yïsarayele ꞌburu, zalü akoro di enatikine dene.

Dene ngü te Yesu gü tamu ye di fü wü kpara ka-ye

Marako 16:14-18; Luka 24:36-39; Yüwane 20:19-23; Mürü Tima 1:6-8

16 Fütanga ngü la, fü du wü *kpara ka Yesu, nzükpa de füh ye biri ne, ayia anü agbü *Galïlaya. Fü ewü anü alï kpa füh gümba, ta te Yesu mala nganga na fü ewü ne. 17 Fü ewü akoro amaka Yesu kpala. Baka te ewü wu Yesu, fü ngü la aga gbü jia ewü afa sü. Fü ewü abu nzökuta wü kötö, agbo nga ïïrï na. Amba maguma gara ewü fï bü ꞌbasu ꞌbasu, angü ngü la ngbü gbü jia ewü baka sirimbi.

18 Gbü gara sïkpï, fü Yesu akoro kpah, amala ngü fü ewü, gü ba, “Wüba Me to mere wazi eyi fere, mene wazi agbü kpï, de mene füh kotö ne ꞌburu esaka ra. 19 Te di bala, yi baya, yi nü te nga sü füh kotö ne ꞌburu, de yi mala ngari ra fü nguwa wü kpara ꞌburu nde. Te wüh le ngü ka-ra eyi la, de yi to *babatïza fü ewü te ïrï Wüba Me, de ïrï ra Ye Me, kpah de ïrï *Nzïla Wazi Me. 20 Yi mala nga wü rïrï, ta te ma mala fü yi ne, ꞌburu fü ewü, de wüh di emere kpah bala. Ah le fü yi awu awu, gü ba, gbü wü sïkpï ꞌburu, ma ena angbü de wü yi tundu, zalü akoro di gbü *adu sïkpï, te ma ena adu akoro tete füh kotö ne.”

Dela ngü ta te Miri Yesu mala fü wü kpara ka-ye, te engu zükü tete gbü kpi.

* 1:3 1:3 Enga ni ye Pereze de Zera, ïrï ni ewü de Tamara.

† 1:20 1:20 Malayïka ï Yüsefa, gü ba, Kundu ye *Davidi. Ah mala bala kükürü de, angü ah le ato wazi fü Yüsefa, teka de engu wu awu, gü ba, te ni za Marïya la, ye de te engu ena abï la ena adi gbü nguwa Miri Davidi.

‡ 1:22-25 1:22-25 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 7:14.

* 2:6 2:6 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Mïka 5:2.

† 2:15 2:15 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Oseya 11:1.

‡ 2:18 2:18 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yeremaya 31:15.Rayele ta de wara Yakobo. Ah de Yakobo te wüh fü ïïrï, gü ba, Yïsarayele ne. Yeremaya gü ba, Rayele ngbü eku gba agbü Rama, angü Rama de sü ta te wüh mörö mere bi wü di enga Yïsarayele gbügbü, gbü lakï ka mürü dofo Yeremaya. Ngü la mere ta te-ye, o Rayele kpi ka-ye eyi gügü. Amba wüh gü ba, ah ba e te Rayele ngbü eku gba me-ye, angü te engu ena awu ngü la ta me-ye, de bane ah ena aku gba la ta me-ye bala, angü dela ꞌburu wü ata ye na.

* 3:3 3:3 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 40:3.

* 4:4 4:4 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 8:3.

† 4:6 4:6 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Ci ka wü Davidi 91:11-12.

‡ 4:7 4:7 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 6:16.

§ 4:10 4:10 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 6:13.

* 4:16 4:16 Ngbami de mbiri sü baka biti.

† 4:16 4:16 Mü ena amaka ngü la gbü Yïsaya 9:1-2.

‡ 4:25 4:25 Si-ngü gbü ïrï de Dekapoli ne, gü ba, wü kötï nzükpa.

* 5:21 5:21 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 20:13.

† 5:27 5:27 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 20:14.

‡ 5:31 5:31 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 24:1.

§ 5:38 5:38 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 21:24, buku Rïrï ka Gele ka wü Levi 24:20, bete buku ka Manda nga Rïrï 19:21.

* 5:39 5:39 Asü gü, ah de zïzïnga.

* 6:23 6:23 Ngbami de mbiri sü baka biti.

* 8:4 8:4 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Rïrï ka Gele ka wü Levi 14:1-32.

† 8:17 8:17 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 53:4.

* 9:9 9:9 Matayo Levi de kpara te ba buku ne me-ye.

† 9:13 9:13 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Oseya 6:6.

‡ 9:15 9:15 Karama la, ah de karama ka za würüse.

* 10:2 10:2 Si-ngü gbü ïrï Petero gü ba, baka da.

† 10:3 10:3 Gara ïrï Batülümayo de Natanïyele.

‡ 10:3 10:3 Gara ïrï Matayo de Levi.

§ 10:3 10:3 Gara ïrï Tadayo de Yuda, ye Yakobo.

* 10:15 10:15 Mü ena amaka ngü ka Sodomo bete Gomora gbü Gina Ngü 19.

* 11:5 11:5 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 35:5-6.

† 11:10 11:10 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Malakï 3:1.

‡ 11:23 11:23 Mü ena amaka ngü ka Sodomo gbü Gina Ngü 19:24.

* 12:4 12:4 Mü ena amaka ngü la gbü 1 Samüwele 21:1-6.

† 12:5 12:5 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Namba 28:9-10bete buku ka Rïrï ka Gele ka wü Levi 24:8.

‡ 12:7 12:7 Mü ena amaka ngü la gbü Oseya 6:6.

§ 12:21 12:21 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 42:1-4.

* 12:24 12:24 Gara ïrï Satana de Belezebuba.

* 13:8 13:8 Gara zï jia ye teke biri de füh ye nzükpa, gara teke bata, gara teke ꞌburuve.

† 13:15 13:15 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 6:9-10.

‡ 13:35 13:35 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 78:2.

* 15:4 15:4 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 20:12.

† 15:4 15:4 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 21:17.

‡ 15:9 15:9 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 29:13.

* 16:18 16:18 Si-ngü gbü ïrï Petero gü ba, baka da.

* 17:1 17:1 Yüwane de enga ni ye Yakobo.

* 19:4 19:4 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 1:27.

† 19:5 19:5 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 2:24.

‡ 19:7 19:7 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 24:1.

§ 19:19 19:19 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü di enga Yïsarayele 20:12-16.

* 19:24 19:24 Ya te wüh mala nganga de sene, gbü ngü Giriki, wüh mala ka-wü nga kamele.

† 19:24 19:24 Sögbe de libira anga sïndanï.

* 21:5 21:5 Gara ïrï Yerüsalema de Sïyona.

† 21:5 21:5 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Zakarïya 9:9.

‡ 21:11 21:11 Yesu de kpara ka Nazareta, te di gbü tö ka Galïlaya.

§ 21:12 21:12 Wü lu te ewü ngbü ecïnzï la, wüh de wü mö ka kötï.

* 21:16 21:16 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 8:2.

† 21:42 21:42 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 118:22-23.

* 22:24 22:24 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 25:5-6.

† 22:32 22:32 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 3:6, 15.

‡ 22:37 22:37 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 6:5.

§ 22:39 22:39 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Rïrï ka Gele ka wü Levi 19:18.

* 22:44 22:44 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Ci ka wü Davidi 110:1.

* 23:14 23:14 Veresï 14 ne, gbü wü gara buku, wüh ba nda-wü de.

† 23:16-19 23:16-19 Yesu mala kpah gara ngü, gü ba, “Wü mürü rïrï ngbü emala ngü, gü ba, ‘Amba te kpara kïna te-ye te ïrï diki-se, de te ewü o kpa esambü ka Me la, ah mere e ace ngü la de, angü kïna kaka la ena amere engu esiti.’ ”

‡ 23:16-19 23:16-19 Yesu mala kpah gara ngü, gü ba, “Wü mürü rïrï ngbü emala ngü, gü ba, ‘Amba te kpara kïna te-ye te ïrï laꞌbï, de te wüh ngbü ecuru fü Me füh cangalï la, engu mere e ace ngü la kpo de, angü kïna kaka la ena amere engu esiti.’ ”

§ 23:35-36 23:35-36 Mü ena amaka ngü ka kpi ka Abele gbü Gina Ngü 4:8.

* 23:35-36 23:35-36 Mü ena amaka ngü ka kpi ka Zakarïya gbü buku ka 2 Ngangü 24:20-22.

* 24:15 24:15 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Danyele 9:27; 11:31; 12:11.

† 24:29 24:29 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 13:10; 34:4.

* 26:2 26:2 Mü ena amaka si-ngü ka Pasïka la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 12. Mü tï kpah amaka si-ngü la gbü “Si wü gara kpeke ngü te di gbü Ngari Me ne.”

† 26:7 26:7 Wüh o ta se-mü la gbü enga kölökö, te wüh mere gbü gara e de ïrï ye alabasïta.

‡ 26:17 26:17 Gbü Karama ka Pasïka la, wü ngbü ezü ambata de kö gbü ye de. Mü ena amaka si-ngü ka Pasïka la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 12. Mü tï kpah amaka si-ngü la gbü “Si wü gara kpeke ngü te di gbü Ngari Me ne.”

§ 26:30 26:30 Ci ka Me te ewü bï la, ah de ci te wü di enga Yïsarayele ngbü ebï te nga re ꞌburu, teka karama ka Pasïka la.

* 26:31 26:31 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Zakarïya 13:7.

† 26:37 26:37 Wü Yakobo ake Yüwane de wü di Zebedayo.

‡ 26:53 26:53 Mere bi wü malayïka baka kutu teke bata nzükpa de füh ye ꞌbasu (72,000).

§ 26:69 26:69 Jaji würüse la gü ba, Yesu de kpara ka Galïlaya.

* 26:71 26:71 Jaji würüse la, gü ba, Yesu de kpara ka Nazareta.

* 27:16 27:16 Gara ïrï Baraba kpah de Yesu.

† 27:26 27:26 Juru te wüh süma Yesu di, ah de juru konü de biki gbü ye.

‡ 27:57 27:57 Arïmatayo de sü ka wü Yüsefa, te wüh bï engu tete.

Marako

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Dene ngü ta te

Marako

ba teka Yesu Kurisito

Masere si-ngü

Kpara te ba buku ne ena adi de Marako, te di de mürü ye Baranaba ne (Kolosayï 4:5). Ah ngbü ta kpah endoro de wü Pawülü ake Baranaba, teka mba wü lakï cüküꞌdaye (Mürü Tima 12:25; 13:5). Ïrï ni ye na de *Marïya. Gba wü ta agbü Yerüsalema, gbü sü te mere bi wü *kpara ka Yesu ngbü ta ebiti te-wü tete na ne (Mürü Tima 12:12).

Fütanga ngü la, fü Marako adu akoro tïne kpara, te ngbü ele ta-ngü te Petero, gbü tima ka Yesu (1 Petero 5:13). Gbü wü lakï ta te Yesu ngbü endoro tete na, da emala ngari Me ne, Marako ka-ye ta la jaji, ah ndoro de wü Yesu fa sü de. Te di bala, wüh gü ba, mere bi wü ngü te Marako ba teka Yesu ne, ah je wü ngü la gömö Petero.

Marako ba wü ngü ne, o engu di ka-ye ta agbü *Rüma. Ah ba ngü ne fü wü kpara ka Rüma, te ewü di de wü di enga *Yïsarayele nda-wü de ne. Dela si-ngü te engu le amala mere bi ngü, ta te wü *mürü dofo mala teka Yesu ne, nda de ne. Ah mala kpah wü gara si-ngü teka gele ka wü di enga Yïsarayele, angü wü Rüma wu si-ngü teka gele la nda-wü de.

Marako gü ba, “Yesu de Ye Me (Sapïta 1:1), ah kpah de *Ye Kpara ka Kpï, te engu koro füh kotö ne, fü ah ato te-ye akpi, teka afa wü kpara gbü *siti ngü ka-ewü, teka de wüh maka *küküwa ka badi (Sapïta 10:45).” Marako mala mere bi ngü, ta te Yesu ngbü rï wü kpara di ne, ꞌburu nda de. Amba Marako ngbü sere ngü teka Yesu, gü ba, “Yesu ka-ye de mere mürü wazi, te ngbü mere bi wü talara ngü, baka te engu ngbü küwa wü mürü keke. Ah ngbü liki kpah *siti wü di enga me guvu wü gara kpara. Engu ngbü boro kpah siti ngü ka wü kpara.”

Marako ba ngü ne ta gbü ngü *Giriki. Mene köcökpa ta te Marako ba zu me-ye ne, tïtïne ah esaka nih nda ma. Mene köcökpa te di esaka nih ne, ah ka-ye bü mene ewü, ta te wü gara kpara ba, te nga wü ngü ta te Marako ba ne. Ah ge baka te adu ngü ta te Marako ba, teka züzükü ka Yesu gbü kpi ne, dürü ka-ye eyi. Angü ngü la nü rü bü etüngba gbü sapïta 16:8. Sidi nga ngü la, ah baka te gara kpara du ba ngü teka züzükü ka Yesu ne me-ye, füh du ngü ka Marako la (Sapïta 16:9-20). Wü kpara te ewü gïrï ngü gbü *Ngari Me fa sü ne, gü ba, wü ngü de gbü Sapïta 16:9-20 ne, Marako ba me-ye nda de. Amba wü ngü de te gara wü kpara la ba ne, ah ka-ye de zu ngü, angü ah tï kpini de wü ngü te wü Matayo ake Luka ba ne. Te di bala ne, wü ngü la ena angbü ka-wü da wü bala.

Wü ngü te mü ena amaka gbü buku ka Marako, wüh dene.

Sapïta 1:1-13 Makpo ngü teka ngü ka Yesu,

Sapïta 1:14–9:50 Wü ngü ta te Yesu mere agbü Galïlaya,

Sapïta 10:1-52 Wü ngü ta te Yesu mere, o engu yia tete agbü Galïlaya,

da enü agbü Yerüsalema ne

Sapïta 11:1–15:47 Adu ngü ka Yesu, bete ngü ka kpi kaka-na

Sapïta 16:1-8 Ngü ka züzükü ka Yesu gbü kpi

Sapïta 16:9-20 Adu ngü, te wüh ba füh ngü te Marako ba ne

1

1 Dene züka tofo ngü ka Me teka Yesu *Kurisito, te di de Ye Me.

Matayo 3:1-12; Luka 3:1-18; Yüwane 1:26-28

2 Ngü la kpo ba e ta te wü Yïsaya, ba gbü *Ngari Me ta gügü, o wü bï Yesu la de, gü ba, “Me mala ngü fü Ye ye, gü ba, ‘Ni ena atima mürü tima ka-ni kpa engagira nü, teka areke kaje fü ye.’ ”* 3 *Mürü dofo Yïsaya gü ba, “Gara kpara ena akoro, angbü emala ngü de mere ri ye kpa etü gü, gü ba dene, ‘Mere Miri, te ena aküwa ani ne, ah te ekoro! Ah le de wü reke kaje fefe! Wü ni wü cudu, wü o kpini, teka fü engu anü tete na.’ ”†

4 Mürü tima engu la, ah de *Yüwane Mürü Babatïza. Fü engu akoro fütanga mere bi wü re, angbü kpa etü gü, da emala ngari Me fü wü kpara kpala. Fü mere bi wü kpara angbü ekoro kpakaka na, adi eje ngari Me gögömö na. Fü ah angbü emala ngü fü ewü, gü ba dene, “Wü ce *siti ngü ka-wü ꞌburu asidi, wü fü maguma wü, teka fü wü aza *babatïza, fü Me aboro siti ngü ka-wü ꞌburu.” Dela ngü ta te Yüwane mala fü wü kpara la, te engu ngbü eto babatïza fü ewü. 5 Fü mere bi wü kpara ayia anü kpakaka na, teka aje ngari Me gögömö na. Wü gara ewü koro agbü Yerüsalema, de wü gara nga nzö kötï ka *Yudaya ꞌburu. Te wü kpara la je ngü ka Me gömö Yüwane de bala, fü maguma ewü ayia agürü. Fü ewü akpo da emala nga wü siti ngü ka-wü fü Me de cïnga. Fü Yüwane angbü eto babatïza fü ewü gbü ngu Yürüdene.

6 Yüwane ngbü ta eto bongo ka-ye te ewü gbï gbü su nü de ïrï ye kamele, sisiti gbulukusu bane. Fü ah ngbü ei ku konü etadu ye. Zü-e kaka-na ta nda bü mbïra te di baka eci, bete wü, te engu ngbü emaka agbü gü la.

7 Fü Yüwane amala ngü ka Me fü wü kpara, gü ba dene, “Me tima gara kpara eyi, te ena akoro arï yi sidi nga ra, wawazi na fa nda-ra ka. Ma nda-ra bü baka labï kaka, te ena areke kaje fefe. Ma be teka tima la nda-ra de, angü engu me-ye de mere kpara fere. 8 Nda-ra, ma ngbü eto babatïza fü yi de ngu kükürü. Amba nda-ka, ah ena ato babatïza fü yi de wazi ka *Nzïla Wazi Me, teka fü yi angbü emere ngü ka Me ereke areke.”

Dene ngü ka babatïza ka Yesu

Matayo 3:13-17; 4:1-17; Luka 3:21-23; 4:1-15

9 Baka ta te Yüwane ngbü emala ngari Me kpa etü gü ne, Yesu ngbü ka-ye gbü gara kötï de ïrï ye Nazareta.‡ Gbü gara ra, fü Yesu ayia anü kpaka Yüwane kpa etü gü la. Fü Yüwane ayia ato *babatïza fefe gbü ngu Yürüdene. 10 Te engu to babatïza nza tete, fü Yesu ayia akoro kpa füh gümba. Ah te eceka kpï de, gbo! te kpï te ü te-ye. Fü *Nzïla Wazi Me akoro kpa gbü kpï baka mö, arü gbü nzö Yesu. 11 Fü ri Me awü kpa gbü kpï la, gü ba dene, “Mü zu de Ye ra, te maguma ra ngbü tete. Ngü ka-mü reke gbü jia ra ꞌduwa ba-neh-ene-la.”

12 Fütanga ngü la, fü Nzïla Wazi Me aza Yesu, anü di kpa etü gü, 13 kpa gbü sü ka siti wü nü. Fü ah ara kpala sïkpï teke ꞌbasu. Fü *Satana akoro afiti Yesu kpala ma. Fü wü *malayïka ka Me angbü ta ele ta-ngü te Yesu kpala.

14 Fütanga ngü la, fü ewü azoro Yüwane, anü di agü agbü ku. Te Yesu je ngü la, fü ah ayia ace sü la, adu ka-ye agbü *Galïlaya. Fü ah angbü endoro da emala ngari Me fü wü kpara kpala, 15 gü ba dene, “Mere sïkpï koro eyi gbamari. Miri te Me tima teka aküwa wü ne, koro eyi. Te di bala, wü ce *siti ngü ka-wü, de wü le to ngü ka Me de maguma wü biringbö.”

Dene ngü ka gina wü kpara ta te Yesu ï ewü

Matayo 4:18-22

16 Gbü gara ra, fü Yesu ayia anü andoro era mere ngu de ïrï ye *Galïlaya. Fü engu akoro amaka wü gara komoko ꞌbasu, te ewü ngbü egü yïmba ka-wü gbü ngu teka azoro si, angü ah de tima ka-ewü. Ah de Sïmüna Petero ake enga ni ye, de ïrï ye Anderïya. 17 Fü Yesu arü amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi nü kpakine, yi lala gbü nga ra. Ma ena ao yi, teka angbü efü wü kpara, de wüh le ngü ka Me, da tima ka si te yi ngbü emere ne.” 18 Te wüh je ngü la, fü ewü ayia kere, ace tima ka si ka-wü la, te ewü ngbü emere la, adu alala gbü nga Yesu.

19 Fü wü Yesu ayia sela, anü kpa engagira nü mba cüküꞌdaye. Fü ewü anü amaka wü gara wü kpara ꞌbasu. Ah de wü *Yakobo ake *Yüwane, wü di Zebedayo. Wüh ngbü ka-wü gbü *zabu, da ekpokpo jia yïmba ka-wü. 20 Fü Yesu ayia aï ewü kpah bala. Fü ewü ayia ace wö wü, Zebedayo, agbü zabu kpala, de wü kpara ka tima ka-ye. Fü ewü ayia anü alala gbü nga Yesu.

Dene ngü ka Yesu de wü siti wü di enga me

Luka 4:31-37

21 Gbü gara ra, fü wü Yesu ayia anü akoro agbü Kaparanama. Fü *sïkpï ka Me amaka ewü kpala. Fü ewü ayia anü arï kpa *esambü ka biti-te. Fü Yesu akpo da erï wü kpara kpala. 22 Fü rïrï kaka-na la ayia aga gbü jia wü kpara la afa sü. Wüh gü ba, “Rïrï ka komoko ne ka-ye kpikpi ye. Angü ah ngbü emala mere kpeke ngü, baka kpara te Me tima engu me-ye. Wü kpara ka-ani, te ewü ngbü erï ani de sene ne, wüh rï ani bala nda-wü de.”

23 Gara komoko ta ladü kpa esambü ka biti-te la, de *siti wü di enga me guvu ye. Fü komoko la ayia akpo da eba rere kpa tikpi, gü ba, 24 “Yesu§ deyï, tima ka-ani gbü ngü ka-ye nda ma. Ye koro sene teka ne? Teka amörö ani asidi? Ani wu ye kpo. Ye de züka kpara te Me tima ye me-ye füh kotö ne.” 25 Fü Yesu ayia amala ngü fü siti wü di enga me la, gü ba dene, “Yi nga anga, de yi koro guvu komoko la asidi!” 26 Fü siti wü di enga me la ayia agbürü komoko la, agbo kötö, da eba rere. Fü ewü ayia ace komoko la, akpe, atafa ka-wü.

27 Dela ngü ta te Yesu mere, te engu liki siti wü di enga me di, guvu gara komoko asidi. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara ꞌburu, baka mere ngü cucu. Fü ewü akpo da eyi-ta tete-wü, gü ba dene, “Apa! De bane ne ngü ne? Amba rïrï ka Yesu ne, ah ka-ye de kpeke rïrï fanü fanü. Angü ah ngbü eto rïrï fü siti wü di enga me, fü ewü angbü eje ngü kaka!” 28 Teka ngü la, fü ïrï Yesu ayia awü gbü nga nzö wü sü ka *Galïlaya ꞌburu.

Dene ngü ka Yesu te küwa mere bi wü mürü keke

Matayo 8:14-17; Luka 4:38-41

29 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia ace *kambü ka biti-te. Fü ewü anü de wü *Yakobo ake *Yüwane, kpa gba wü Sïmüna Petero ake Anderïya. 30 Te wüh koro kpala, fü ewü amaka wügiri ye Sïmüna, würüse, te keke ngbü emere engu efa sü, te ra ngbü kötö. Küküte ꞌburu wütü awütü. Fü ewü amala nga würüse la fü Yesu. 31 Fü Yesu ayia anü akoro kpaka würüse la, azoro kpakpa na, ae engu tikpi. Fü soko würüse la ayia alofo. Fü würüse la ayia anü amere kümü, ato fü ewü.

32 Etamurago la, te ra tï tete na, fü mere bi wü kpara ayia aza wü mürü keke ka-wü, bete wü kpara te *siti wü di enga me ngbü emere ewü ne, akoro de ewü kpaka Yesu. 33 Fü wü kpara gbü sü la aci abiti te-wü gbe gbe gbe kpa emöngïtï ka kambü te Yesu di gbügbü na. 34 Fü Yesu ayia aküwa mere bi wü kpara de wü keke eküte wü la ꞌburu. Fü ah aliki *siti wü di enga me guvu gara ewü asidi. Fü siti wü di enga me la angbü eku gba. Fü Yesu ayia atïrï ewü. Kükürü de, angü wüh wu ta eyi, gü ba, Yesu ka-ye de kpara te Me tima engu me-ye füh kotö ne.

Dene ngü ka Yesu, te ndoro da eto ngari Me,

gbü wü sü ka Galïlaya

Luka 4:42-44

35 Gügü emözekpï, o sü lofo la de, fü Yesu ayia kpikpi ye, ace Kaparanama, anü akoro kpa gbü gara sü, kpa gbü gü, teka aku gba fü Me. 36 Te wü Sïmüna Petero zükü tete, Yesu nda ma! Fü ewü ayia anü agïrï engu. 37 Fü ewü anü amaka Yesu agbü gü kpala, amala ngü fefe, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ani du edu kpa ekötï, angü wü kpara ꞌburu ngbü egïrï ye, teka de ye küwa ani.” 38 Yesu gü ba, “Ani nü la kpa gbü gara sü, teka fü ni amala ngari Me fü mene wü kpara de kpala. Angü dela tima ka-ni, te Me tima ni tüngüngü.”

39 Fütanga ngü la, fü Yesu akpo da endoro gbü wü kötï ka *Galïlaya ꞌburu nde, da erï wü kpara de to ngü ka Me, kpa *esambü ka biti-te ka-ewü, kpah da eliki *siti wü di enga me guvu wü gara kpara, te ngbü emere ewü ne, asidi.

Dene ngü te Yesu küwa gara mürü jiakö di

Matayo 8:2-4; Luka 5:12-16

40 Gbü gara ra, fü gara komoko ayia akoro kpaka Yesu, de *jiakö te ye. Fü komoko la abu nzökuta ye kötö, andaꞌba te-ye, gü ba, “Ni wu eyi, gü ba, ye de mere mürü wazi fa sü. Te ah ꞌbe gbü jia ye la, de ye reke la mba küte ni ne.” 41 Fü ngü komoko la ake te Yesu afa sü. Fü ah ayia ao kpa ye eküte komoko la, gü ba, “Wayi, ma le eyi. Küte mü reke ereke.” 42 Fü jiakö ayia agürü eküte komoko la asidi. Fü küküte adu akoro te nga ye. 43 Fü Yesu amala ngü fü komoko la kpekpeke, 44 gü ba, “De-ye deyï, ye mere e amala nga ngü la fü wü gara kpara de. Ye nü enü, ye mere ngü, ta te *Müse ba gbü *Rïrï ka Me ne. Ye za nü, ye nü di kpaka *mürü gele ka Mere Me, de ah wa, ah to fü Me teka ngü la. Teka fü wü kpara ꞌburu awu, gü ba, küte ye reke eyi fanü.”* 45 Amba ngü te Yesu mala fü komoko la, ah je nda de. Fü ah ayia anü, akpo da emala nga ngü la fü wü kpara bü faaa. Fü nga ngü la awü, abaya gbü wü sü ꞌburu. Teka ngü la, da Yesu te engu ena angbü agbü mere kötï ngbaangba gbü jia wü kpara ne tïne ma. Fü ah angbü ka-ye ewo te-ye agbü gü. Te wüh je nga Yesu bala, fü mere bi wü kpara ayia te nga nzö wü kötï ꞌburu, angbü ekoro kpakaka na agbü gü la.

2

Dene ngü te Yesu küwa gara komoko te küküte kpi akpi ꞌburu

Matayo 9:1-8; Luka 5:17-26

1 Gbü gara sïkpï, fü wü Yesu ayia adu kpa ekötï, agbü Kaparanama. Te wü kpara je nganga na, gü ba, Yesu du koro eyi kpa ekötï ne, 2 fü mere bi wü kpara aci akoro abiti te-wü gbe, kpa esambü te Yesu ngbü gbügbü na ne. Fü sü ani kpa esambü ꞌburu yere. Fü gara wü kpara angbü nda-wü kpa etanü, ede möngïtï. Fü Yesu angbü emala to ngari Me fü ewü.

3 Baka te Yesu ngbü la emala to ngari Me fü wü kpara la, fü ewü ayia akoro de gara komoko, te küküte kpi akpi ꞌburu. Wü kpara te ewü bï engu, wüh baka wü kpara bala. Fü ewü abï engu füh kaꞌda, de ani koro di kpaka Yesu, de ah küwa engu. 4 Te wüh koro kpala, fü ewü amaka mere bi wü kpara, te ewü ni sü emöngïtï ꞌburu yere. Da ewü, te ewü ena arï kpa esambü de mürü keke la, akoro di kpaka Yesu ne, nda ma. Te di bala, fü ewü ayia afï nga gara mani. Fü ewü ayia alï kpa tikpi, enzö kambü, afuru nzö kambü la mbiii te sü, te Yesu ngbü ero mö tete na ne. Fü ewü ai ku te kaꞌda ka mürü keke la, abï engu di, ato te görö te ewü furu la ferrre, ao kötö engagira Yesu.

5 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah awu, gü ba, wü kpara la to maguma wü eyi fü ni fanü fanü. Fü ngü la areke gbü jijia na afa sü. Fü ah ayia amala ngü fü mürü keke la, gü ba dene, “Enga ra, *siti ngü ka-mü ta te mü mere gbü jia Me ne, ma za gbü nzö mü eyi asidi.”

6 Gara wü *mürü rïrï ta kpah ladü kpala. Te wüh je ngü te Yesu mala fü komoko la bala, fü ewü angbü efï nga ngü emaguma wü, 7 gü ba dene, “Dene ne töndö ngü ne? Yesu yia efü te-ye ba Me? Angü kpara füh kotö ne, te tï aza siti ngü gbü nzö wü kpara, ah ngbürü ladü? Ah nda ma! ꞌDuwa Me te ngbü eza siti ngü ka wü kpara me-ye.”

8 Amba Yesu wu fïngangü ka-ewü la eyi. Fü ah ayia ayi-ta ewü, gü ba dene, “Yi ngbü efï nga ngü la emaguma yi bala, neh teka ne? 9-10 Yi wu de, gü ba, ma de *Ye Kpara ka Kpï? Te di bala, wazi ra ladü, teka adi eza siti ngü ka wü kpara füh kotö ne, gbü nzö ewü di asidi. Yi fï nda-yi, gü ba, ma mala töndö ngü kükürü? Yi ena awu ngü la enatikine.” Fü Yesu adu afü te-ye, amala ngü fü mürü keke la, gü ba dene, 11 “De-ye deyï, ye yia eyia, ye za darara ka-ye, ye go kpa ekötï.” 12 Fü mürü keke la ayia ꞌduwa cukuru, gbü jia wü kpara ꞌburu, arü atikpi. Fü ah aza darara ka-ye, ayia ago di agba ye.

Dela ngü ta te Yesu mere, te engu küwa komoko, te küküte na kpi akpi ne. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara la afa ꞌduwa sü. Fü ewü aci ꞌburu, agbo nga ïrï Me, gü ba, “Ani wu ngü de bala gügü la de!”

13 Fü wü Yesu ayia anü andoro kpa era mere ngu. Fü mere bi wü kpara angbü ekoro kpakaka na la, teka aje ngü gögömö na. Fü Yesu angbü erï ewü de to ngari Me kpala.

Dene ngü ka Levi, te Yesu ï engu

Matayo 9:9-13; Luka 5:27-32

14 Gbü gara ra, fü Yesu ayia anü andoro. Fü ah amaka gara komoko de ïrï ye *Levi Matayo, ye Alofaya, te ngbü ka-ye ero *jiase ka wü e esaka wü kpara, adi eto fü Miri ka wü Rüma. Fü Yesu arü amala ngü fü Levi, gü ba dene, “Levi deyï, mü yia eyia, mü lala gbü nga ra.” Fü Levi ayia ace tima ka-ye la, alala gbü nga Yesu.

15 Fütanga ngü la, fü Levi ayia aï wü Yesu de wü kpara ka-ye agba ye. Fü ah aï kpah mere bi wü bu ye, de te ewü ngbü ero jiase de ewü ne, abe kpah te gara wü kpara, te wü *mürü rïrï gü ba, wüh de siti wü kpara ne. Fü wü kpara la akoro ꞌburu, angbü ezü e tundu de wü Yesu kpala. Angü wü kpara la ngbü ta ꞌburu efa nga Yesu.

16 Wü gara mürü rïrï ta ladü, te ewü eï ewü, gü ba, wü *Farusi. Wü Farusi la, wüh de wü kpara te ewü le adi emere gele ka-wü mbi mbi mbi. Fü wü Farusi aje ngü, gü ba, “Yesu ngbü ezü e de wü siti wü kpara.” Fü ewü ayia akoro amaka wü *kpara ka Yesu, ayi-ta ewü, gü ba, “Ah mere baye, te Yesu ngbü ezü e de wü siti wü kpara ne?” 17 Te Yesu je ngü te ewü mala la, fü ah amala ngü, gü ba dene, “Te keke te mü ma la, mü ena anü anü kpaka mürü kuwa? Mü tï anü de. ꞌDuwa te mü de keke te mü la, mü ena anü anü kpaka mürü kuwa, de ah küwa ni. Ngü ka-ra kpah bala. Angü ma koro füh kotö ne, neh teka wü da? Teka aküwa züka wü kpara? Ah bala de. Ma koro teka aküwa siti wü kpara, de wüh ce *siti ngü ka-wü asidi.”

Dene ngü ta te ewü yi-ta Yesu di, teka to rïrï kaka

Matayo 9:14-17; Luka 5:33-38

18 Gbü wü gara sïkpï, wü *Farusi zü e de. Wüh ngbü *eꞌbï te-wü, teka adi eku gba fü Me. Wü kpara ka *Yüwane Mürü Babatïza ngbü emere kpah bala. Gbü ngü la, fü wü kpara ayia akoro kpaka Yesu, ayi-tata, gü ba dene, “De-ye deyï, wü kpara ka Yüwane, de wü Farusi ꞌburu, wüh zü e enatikine de, teka aku gba fü Me. Anga ah mere baye, te nda-ye wü kpara ne, ngbü nda-wü ezü e ne? Wüh fï nga gele ka-ani mbi mbi mbi nda-wü de?” 19 Fü Yesu ayia alügü ngü fü ewü gbü mani, gü ba dene, “Te wü ngba nü agbü karama la,* wüh tï azü e de? Wüh tï eyi azü e, angü mürü karama la ladü tundu de ewü. 20 Amba te gara, te wü vügü ena aza mürü karama la, esüka wü awuba ye asidi la, wüh tï azü e de, ka cïnga emaguma wü.”

21 Fü Yesu adu amala gara wü mani fü ewü, teka to rïrï ka Me, te engu ngbü erï wü kpara di ne, gü ba dene, “Te diri bongo ka-mü sörö asörö la, mü tï eyi aza to bongo, teka atükü te didiri na la? Mü tï amere bala de, angü didiri na la ena adu kpah asörö ka-ye asörö. 22 Kpah bala, te mü le aküꞌda fï ka-mü la, de mü mere e aküꞌda gbü diri bütü körö körö ne de. Angü diri bütü la ena adü, aöfö ka-ye, fü fï ka-mü la atökö ka-ye ꞌburu akötö. Ah le fü mü aküꞌda fï ka-mü gbü to bütü, angü fï ka-mü la ena asiti siti. Kpah bala, te mü ngbü ele to rïrï ka-ra la, mü tï alala fï bü eküte diri gele ka wü kundu mü nda-mü de.”

Dene ngü te Yesu mala teka sïkpï ka Me

Matayo 12:1-8; Luka 6:1-5

23 Gbü gara *sïkpï ka Me, fü wü Yesu angbü enü de wü kpara ka-ye. Fü ewü afü kpuru gbü yï ka ndo. Te wüh ngbü enü tete, fü wü *kpara ka Yesu la akpo da esösörö fï ndo, da etitiri koko na, ezü ka tala.

24 Fü wü gara *Farusi awu ngü la bala. Fü ngü la asiti gbü jia ewü, angü wüh ngbü efï, gü ba, “Masörö fï ndo la, ah de tima.” Angü *Rïrï ta te Müse to fü wü *Yïsarayele ne, gü ba, “Wüh mere e adi emere tima gbü sïkpï ka Me ꞌburu ꞌburu de.” Fü wü Farusi la akoro amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “De-ye deyï, wü kpara ka-ye ne, ngbü emere tima gbü sïkpï ka Me, neh teka ne? Ngü la siti gbü jia Me fa sü!”

25 Yesu gü ba dene, “De-wü deyï, wü tanga *Ngari Me nda-wü neh de? Ngü ta te wüh ba teka *Mere Miri Davidi ne, ah gü neh fe? Ta gbü gara ra, fü tala ayia amere wü Davidi, de wü kpara gbü nga ye. 26 Fü Davidi ayia akoro kpaka *mürü gele ka Mere Me, ayi-tata teka e-mazü. Fü mürü gele la ayia aza ambata, de te wüh ngbü eto fü Mere Me ne, ato fü Davidi. Fü Davidi azü, ato kpah fü wü kpara gbü nga ye ꞌburu. Wüh mala ta eyi fefe, gü ba, ‘Ye ngbü esiti gele?’ Wüh mala bala de! Amba gbü *Rïrï ta te Müse to fü wü mürü gele ne, ambata la, ah teka wü kükürü kpara fa fa fa nda de. ꞌDuwa wü mürü gele ka Mere Me ngbü ezü me-wü. Dela ngü ta te Davidi mere, ta gügü, o Abïyatara di de mere kpara füh kpökpö ka wü mürü gele.”†

27 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Me o wü kpara füh kotö ne, neh teka ne? Teka amere gele ka sïkpï ka-ye? Ah bala de. Me o sïkpï ka-ye teka fü wü kpara adi efe te-wü gbügbü na. 28 De-ra, *Ye Kpara ka Kpï, Me to wazi eyi fere, fa ngü ka gele la di ka. Ma de mürü *sïkpï ka Me la me-ra. Ma ngbü kpah eto to *rïrï ka Me fü wü kpara ka-ra me-ra.”

3

Dene ngü ka komoko te Yesu reke kpakpa na gbü sïkpï ka Me

Matayo 12:9-14; Luka 6:6-11

1 Gbü gara *sïkpï ka Me, fü Yesu anü arï kpa *esambü ka biti-te. Gara komoko ta ladü kpala te kpakpa na ze aze. 2 Wü gara *Farusi ta kpah ladü kpala. Fü ewü angbü efete Yesu, da egïrï kaje te ani ena amaka siti ngü kaka tete, fü ani amala nganga fü wü *kovo. Fü ewü angbü eceka Yesu, da efete engu kpekpeke, anga engu ena aküwa komoko la gbü sïkpï ka Me ya? Angü wüh ngbü efï nda-wü, gü ba, maküwa kpara, ah de tima. 3 Fü Yesu ayia aï komoko te kpakpa na ze aze la, gü ba dene, “De-ye deyï, ye koro la kpa engagira nü akine.” Fü komoko la ayia akoro. 4 Fü Yesu ayi-ta wü Farusi la, gü ba dene, “Gbü jia yi, ah le fü kpara amere ne ngü ne, gbü sïkpï ka Me? Wüh di emere züka ngü? Anga *siti ngü reke me-ye? Ah le de nih küwa kpara? Anga ah le de nih ce kpara fü kpi? *Rïrï ka Me, te *Müse mala fü nih ne, gü neh fe?” Fü ewü anga ka-wü tï. Wüh le ngü nda-wü de. 5 Fü Yesu ayia aceka kpï füh ewü ngberrre ꞌburu. Fü mamaguma ayia asiti teka ngü ka-ewü la, angü nzö ewü kpekpeke. Fü ah adu arü amala ngü fü komoko la, gü ba dene, “Mü gbere kpa mü egbere.” Fü komoko ayia agbere kpa ye. Fü kpakpa na ayia areke, adu zürrrü te nga ye.

6 Te wü Farusi wu ngü la, fü ngü la ake te ewü, angü Yesu reke kpa komoko la gbü sïkpï ka Me. Fü ewü ayia akoro kpa etanü, anü abiti te-wü de wü kovo ka Miri Anïtïpa *Erode. Fü ewü akpo da egïrï kaje, te ani ena amörö Yesu tete na.

Dene ngü ka Yesu, de mere bi wü kpara, ede mere ngu

7-8 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, anü andoro kpa era mere ngu. Fü mere bi wü kpara ayia rurrru! anü afa nganga na, angü wüh je nga wü mere kpeke ngü, te engu ngbü emere ne. Wü kpara la koro te nga mere bi wü sü. Gara ewü koro agbü nga nzö kötï ka wü *Galïlaya. Gara ewü koro nengete, agbü Yerüsalema, de wü gara nga nzö kötï ka *Yudaya. Gara ewü koro gbü nga nzö kötï ka wü Edomaya, gara gbü nga nzö kötï kpa etangu Yürüdene, gara agbü wü mere kötï de ïrï wü Tera bete Sïdona de wü sü ede ewü.

9 Te Yesu wu mere bi wü kpara la, fü ah ayia amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Wü nü la enü, wü koro de *zabu, de ni lï gbügbü, angü wü kpara ne ena adere ni.” 10 Yesu mala ngü la bala kükürü de, angü mere bi wü mürü keke koro eyi sela. Fü ewü angbü egbene sü agbene, gü ba dene, “Wayi, ah le de ani zoro küte Yesu, teka fü ani aküwa.” Angü wüh wu eyi, gü ba, Yesu ngbü eyi eküwa mere bi wü kpara. 11 Gara wü kpara te *siti wü di enga me ngbü emere ewü, te ewü wu Yesu tete, fü ewü atï kötö, aba rere, gü ba, “Yesu, mü de Ye Me.” 12 Fü Yesu amala ngü fü siti wü di enga me la kpekpeke, gü ba, “Wü mere e agü tamu ni de.”

Dela ngü ta te Yesu küwa mere bi wü kpara tete.

Dene ngü ka wü kpara nzükpa de füh ye ꞌbasu, te Yesu fe ewü

Matayo 10:1-4; Luka 6:12-16

13 Gbü gara ra, fü wü Yesu ayia anü kpa enzö mere rüvü. Fü ah ayia aï wü *kpara ka-ye la kpaka ye kpala. 14 Fü ah ayia afe süka ewü nzükpa de füh ye ꞌbasu, ao ewü, wü *mürü tima ka-ye. Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Ma fe yi teka fü nih angbü endoro de nih ma. Te gara, ma ena atima yi, teka fü yi adi emala ngari ra fü wü kpara. 15 Ma ena ato wazi fü yi teka fü yi adi eliki *siti wü di enga me di.”

16 Dene ïrï wü kpara te Yesu fe ewü ne. Sïmüna, te Yesu gü gara ïrï tete na, gü ba, Petero,* 17 wü *Yakobo ake *Yüwane, wü di Zebedayo, te Yesu gü ïrï te ewü, gü ba, wü Büwanerage, gü ba, wüh baka mügbara. 18 Wü Anderïya, bete *Fïlïpo, bete Batülümayo,† bete Matayo,‡ bete Toma, bete *Yakobo ye Alofaya, bete Tadayo,§ bete Sïmüna ta te di kpara te mere gü teka tö ka-wü. 19 Abe kpah te *Yuda Keriyota, ta te gü tamu Yesu fü wü vügü ne.

Dela ta ngü ka wü kpara te Yesu fe ewü.

Dene ngü ka Yesu de wü di enga ni ye

Matayo 12:22-32, 46-50; Luka 8:19-21; 11:14-22; 12:10

20 Fütanga ngü la, fü mere bi wü kpara adu abiti te-wü kpaka Yesu gbe. Da wü Yesu, te ewü ena azü e de wü kpara ka-ye, nda ma. 21 Fü wü di enga ni ye Yesu, te ewü di kpa gbü gara sü, ayia aje ngü la. Fü ewü afï nda-wü, gü ba dene, “Nzö Yesu siti eyi.” Fü ewü ayia anü kpakaka na, de ani zoro engu, adu di kpa ekötï.

22 Fü nga wü ngü, te Yesu ngbü emere la, adu kpah awü akoro zalü agbü Yerüsalema. Fü gara wü *mürü rïrï ayia agbü Yerüsalema kpala, anü akoro kpaka Yesu teka awu ngü la cu de jia wü. Te wüh wu wü kpeke ngü, te Yesu ngbü emere ne, fü ewü akpo da emala siti ngü, gü ba, “Yesu maka wazi teka aliki *siti wü di enga me di ne, neh kaye? *Satana* to wazi la fefe me-ye, angü engu de miri ka wü di enga me!” 23 Te Yesu je ngü la, fü ah ayia aï wü mürü rïrï la kpaka ye, adu arü amala ngü fü ewü de mani, gü ba dene, “Satana ena aliki te-ye de tete-ye, neh baye baye? 24 Te nguwa wü kpara biringbö kpo eyi emere gü esüka wü la, züka ngü ena adi ladü? Ngü la reke nda de, angü nguwa wü kpara la ena anza. 25 Kpah bala, te wü kpara gbü kötï biringbö kpo eyi da emömörö te-wü la, ah ena atï atï? Ah tï nda de. Kötï la ena asiti, fü ewü abaya asidi. 26 Angü te Satana ena angbü eto wazi fere me-ye, teka aliki wü kpara ka-ye di la, ah ena adi ba e te engu siti tima ka-ye me-ye. De bane, ngü ka Satana ena anza ka!”

27 Teka ngü la, fü Yesu adu arü amala gara mani fü ewü, gü ba dene, “Te kpeke kpara ladü, te di de wazi ye fa sü, e-ena arï kpa esambü kaka, agbene wü e kaka, neh da? Angü, ah ngbü eceka kpï fütanga kambü ka-ye ꞌbe ꞌbe ꞌbe. Amba, te gara kpeke kpara koro, te wawazi fa nda gina kpara la, ah ena azoro engu, ai gö! agbene wü e kaka ꞌburu, anü sü di. Te di bala, ah le de yi wu, gü ba, wazi ra fa nda Satana, te ngbü embü yi de füh kotö ne ka.”

28 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Ngü te ma emala fü yi dene, ah de kpeke ngü. Wü *siti ngü ꞌburu te wü kpara ngbü emere ne, te kpara fü maguma ye la, Me ena aboro ngü kaka la ꞌburu. Kpah bala, wü ngü te wü kpara ngbü emala esiti te ïrï Me ne, Me ena aboro kpah asidi. 29 ꞌDuwa kpara te ngbü esoko *Nzïla Wazi Me, Me boro ngü kaka-na la kpo fï de. Lïya kaka-na la ena angbü fï gbü nzönzö na fï mere badi.” 30 Yesu mala ngü la bala, teka te wü mürü rïrï la soko Nzïla Wazi Me, gü ba, “Yesu maka wazi la esaka *siti wü di enga me,” ne.

31-32 Fütanga ngü la, fü wü di enga ni ye Yesu ayia akoro de wü ni ye na. Te wüh koro tete, fü ewü amaka bi wü kpara te ewü biti te-wü, ngbü ede Yesu. Da ewü te ewü ena arï akoro kpaka Yesu kpa esambü la, ah nda ma. Fü ewü arü kpa etanü, atima kpara kpakaka na, gü ba, “Ye nü, ye ï Yesu fü ani.” Fü kpara la akoro amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “Mere kpara deyï, wü ni ye, de wü di enga ni ye, ladü kpa etanü kpane. Wüh ngbü ta ele awu ye.” 33-34 Yesu gü ba dene, “Ah mbi.” Fü ah adu aceka kpï füh wü kpara la ngberrre ꞌburu, gü ba, “Amba de-yi, wü kpara te yi biti te-yi sene, teka aje ngü ka-ra ne, yi kpah de wü di enga wüna, de wü wüna. 35 Angü te mü ngbü ele ngü ka Me da emere la, mü ena adi fere baka wüna, anga enga wüna.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü mere bi wü kpara la.

4

Dene mani ta te Yesu mala teka nguwa te wüh moko

Matayo 13:1-23; Luka 8:4-15

1 Gbü gara ra, fü Yesu adu anü andoro era mere ngu *Galïlaya, adu kpah angbü erï wü kpara kpala. Fü mere bi wü kpara aci kpah, akoro kpakaka na la gbe. Te engu wu bala, fü ah ayia alï ka-ye gbü *zabu, angbü kpala füh ngu, angü wü kpara ena adere ni. Fü bi wü kpara la angbü nda-wü kpa füh gümba, da eje ngü gögömö na. 2 Fü Yesu angbü erï ewü de mere bi wü ngü ꞌburu gbü mani, gü ba, 3 “Yi da la güje yi, de yi je ngü ka-ra ne. Gara komoko ta ladü, te le amoko ndo ka-ye. Fü ah ayia aza nguwa ndo, anü di agbü yï, amoko. 4 Te engu ngbü emoko ndo la, fü wü gara jia ndo atï te kaje. Fü wü lu awu jia ndo la. Fü ewü ayia kere, akoro adoro nguwa la, ami ka. 5 Fü gara nguwa atï füh wü sï-da, te tö di sela mbi mbi ma. Fü nguwa la ayia akö kere, teka ne de, angü tö sela sere sere. 6 Fü ra ayia asü. Fü fu-ndo la ayia aürü ka-ye ꞌburu, angü sïsï na rï gbü tö mbi mbi de. 7 Fü gara nguwa atï esüka wü ti. Fü nguwa la akö aga de wü fu-ti la ꞌburu. Fü wü ti awündü züka fu-ndo la. Fü ah adu afü te-ye yï-andüla tete. Ah zï jia de. 8 Fü gara nguwa atï gbü züka sü. Fü ah ayia akö, agere, arï gbrrri! Gara zï jia ye mbi, gara zï jia ye fa sü, gara zï jia ye reke ꞌduwa ba-neh-ene-la,* angü ah tï gbü züka tö.”

9 Fü Yesu adu amala fü ewü, gü ba, “Te güje mü ladü la, de mü da güje mü te ngü ka-ra la mbi mbi mbi.”

Dela ngü te Yesu mala teka nguwa te wüh moko gbü tö.

10 Fütanga ngü la, te Yesu di kpikpi ye, fü wü kpara te engu fe ewü, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, ayia de wü gara wü kpara kaka-na, anü kpakaka na. Fü ewü ayi-tata teka si mani te engu mala la. 11 Yesu gü ba, “Ta gügü, wü kpara je si-ngü ka Me nda-wü de. Ngü ka Me ngbü gbü jia ewü ꞌdaaa, ah wo te-ye awo. Nda-yi, wü kpara ka-ra, ma ngbü eyi esere ngü la fü yi ꞌburu mbölö mbölö, gü ba, Me le de wü kpara ꞌburu to maguma wü fü ni. Amba wü gara kpara la tï aje si-ngü la nda-wü de, angü wüh le ngü ka-ra de. Teka ngü la, ma ngbü emala ngü la fü ewü ꞌburu de mani. 12 Ah kpah baka ngü ta te Me mala teka wü kpara la, gömö *mürü dofo Yïsaya, gü ba dene, ‘De-wü deyï, wü ena aceka ngü ka-ni ma, wü tï awu si-ngü la nda-wü de. Wü ena aje ngari ni, Me, ma, ngü la tï arï gbü nzö wü kpah de. Angü, te wü ena aje ta si-ngü ka-ni, Me, mbi mbi la, de bane wü ena ace *siti ngü ka-wü, adu ale ngü ka-ni, teka fü ni aboro siti ngü ka-wü.’† Dela ngü ta te Me mala gügü teka wü kpara, te ewü le ngü ka-ra de ne.”

13 Fü Yesu adu amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi tï awu si mani ka nguwa la nda-yi kpah de? Te di bala, yi ena awu si wü ngü gbü wü gara mani ꞌburu, neh baye baye? 14 Ma ena amala si-ngü la fü yi. Kpara te moko nguwa la, ah baka kpara te emala ngari Me. 15 Nguwa te tï te kaje, ah baka mene wü kpara, te wüh mala ngari Me fü ewü, amba ngü la rï gbü nzö ewü nda de. Fü *Satana awu ngü la, ayia kere, akoro aza ngü la emaguma ewü asidi. 16 Nguwa te tï füh wü sï-da, ah baka mene wü kpara, te wüh mala ngari Me fü ewü. Fü ewü ayia aje ngü la, ale de züka tadu. 17 Amba wüh rü kpekpeke gbü ngü ka Me de, angü maguma ewü ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. Teka ne de, angü wüh to maguma wü fü Me mbi mbi de. Nga ngü la yïrï kpah de, fü cïnga ayia akoro teka ngü ka Me la. Teka wü ngü la, fü wü kpara la ayia ace ngü ka Me kere, teka ngü ka cïnga la. Fü ewü adu angbü emere gara wü ngü ka-wü. 18 Nguwa te tï esüka wü ti, ah baka mene wü kpara, te ewü le ngari Me eyi, 19 amba fïngangü ka-ewü ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. Wüh ngbü efï nga wü e ka füh kotö ne. Fü gümü jiase ayia amere ewü, bete gümü wü gara wü e fa sü. Teka ngü la, wüh tï amere tima ka Me mbi mbi de, fü ngü ka Me ayia afü te-ye emaguma ewü baka yï-andüla. 20 Nguwa de te tï gbü züka sü, ah baka mene wü kpara, te wüh mala ngari Me fü ewü. Fü ewü aje ngü la, ayia ale de maguma wü ꞌburu. Fü ngü ka Me la aga kpa emaguma ewü baka ndo te zï jia ye mbi, gara zï jia ye fa sü, gara zï jia ye reke ꞌduwa ba-neh-ene-la.‡

Dela si-ngü gbü mani teka nguwa ndo la.”

Dene gara mani te Yesu mala teka ngü ka Me

Luka 8:16-18

21 Fü Yesu adu amala gara mani fü mere bi wü kpara la, gü ba dene, “Te mü siya wa ka-mü gbü biti, akoro di, ao kpa esambü la, mü ena amere di baye? Mü ena abuka sila fefeh? Anga mü ena ao esa ngbaga? Ah bala de. Mü ena ao wa ka-mü kpa tikpi füh e, teka fü ah alofo sü mbi. 22 Kpah bala, ngü ka-ra te wü kpara je mbi mbi de, te wo te-ye awo fü ewü ne, wüh ena awu ngü la te gara, angü Me ena agü tamu ngü la fü ewü me-ye. 23 Te güje mü ladü la, de mü da güje mü teka aje ngü ka-ra la mbi mbi mbi.”

24 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Ngü te ma ngbü emala fü yi ne, yi o fïngangü ka-yi ꞌburu tete na. Teka ne de, angü, te mü fï nga ngü ka-ra mbi mbi la, sisi na ena arï gbü nzö mü. Fü Me adu agü tamu gara wü ngü fü mü gbe. 25 Angü te mü le ngü ka-ra ne eyi, Me ena adu agü tamu gara wü ngü fü mü gbe. Amba, te mü le aje ngü ka-ra nda-mü de la, mba enga ngü cüküꞌdaye, te di gbü nzö mü ne, ah ena adürü ka-ye adürü asidi.”

Dene mani ta te Yesu mala, teka nguwa te ngbü ega de tete-ye

26 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü mere bi wü kpara la de mani, gü ba dene, “Ngari Me ngbü efü maguma kpara, fü ah akoro kpara ka Me, neh baye baye? Ngü la, ah baka nguwa ndo, te gara kpara moko gbü yï ka-ye. 27 Kpara la tï aga ndo ka-ye la me-ye nda de, amba wü e la ena angbü ega ka-wü de tete-wü. Te di bala, nguwa la ena ato sï ye, fü ah akö, 28 angü nguwa la ngbü emaka wazi ka-ye gbü tö. Fü ah ato fu ye. Fü ah akpo angbü ega, adu ao gba ye. Fü ah akpo ezï jia ye, akoro ndo. 29 Te kpïrï ndo la koro eyi la, fü mürü ndo la awu, gü ba, ‘Wayi, ndo ka-ni ndri eyi. Fü ah aza maguruma ka-ye, anü agbü yï, awa ndo ka-ye la di.’ ”

Dene mani ta te Yesu mala, teka nguwa müsïtada

Matayo 13:31-32; Luka 13:18-19

30 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Ma ena amala gara mani fü yi teka agü tamu ngü ka Me di fü yi. 31 Angü ngü ka Me, ah baka jia gara rü de ïrï ye müsïtada, te di de jia ye baka lïꞌba, jürrrü bane. 32 Te mü ru nguwa la, ah ena akö, aga, akoro mere rü, da eto sa-e, te wü lu ena angbü efe te-wü gbügbü. Kpah bala, ngü ka Me ena aga te gara, akoro memere, baka ngü ka rü la.”

33 Dela ngü ka Me, ta te Yesu mala fü bi wü kpara la gbü mani. Ah ngbü mala bi wü gara ngü fü ewü, gbü mani kpah bala. Ah ngbü emala wü ngü la fü ewü ferrre, de wüh je mbi. 34 Amba ah mala si wü ngü la fü ewü mbölö mbölö nda de. Ah ngbü emala wü ngü la fü ewü ꞌburu gbü mani. ꞌDuwa te ewü du ngbü kpikpi wü, de wü kpara ka-ye la, fü ah angbü esere si-ngü la fü ewü tïne mbölö mbölö.

Dene ngü te Yesu tata mere wege di

Matayo 8:23-27; Luka 8:22-25

35 Gbü ra la, etamurago, fü Yesu ayia amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Ani nü enü kpa etangu.” 36 Fü wü *kpara ka Yesu ayia alï gbü *zabu, te engu di gbügbü na. Fü ewü anü sü ka-wü, yo! ace mere bi wü kpara la kpa füh gümba kpala. Wü gara zabu ngbü ta kpah enü kpala. 37 Wüh te ekoro kpa etü mere ngu *Galïlaya la, fü mere wege ayia akpo angbü efe jia ngu la de wazi. Fü zabu angbü eyiki, da efüfü te-ye, ekolo ngu gbü ye. Fü ngu angbü esi gbü zabu la. Zabu la yia ta ebu ewü abu agbü ngu.

38 Yesu, mü ngbü ka-mü gbü zabu to kpa sidi kpala, era ka-mü ara, o nzö mü ga füh bongo. Fü wü kpara kaka akoro azükü engu, gü ba dene, “Mere kpara! Mere kpara! Ani te ekpi! Ani te ekpi! Te ani kpi la, ngü ena asiti te-ye de?” 39 Fü Yesu ayia azükü. Fü ah adu arü amala ngü fü wege, gü ba, “Wege, mü nga enga! Ngu, mü ngbü ziii.” Fü wege ayia anga. Fü ngu ayia angbü ziii. Fü sü ayia anga ꞌduwa ngbiii.

40 Fü Yesu adu arü amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Yi ekpe neh cürü ne? Yi to maguma yi fere mbi mbi la de? Ah le de yi to maguma yi fere.” 41 Fü cürü arï te ewü afa sü, teka ngü ka wazi ka Yesu la. Fü ewü angbü da eyi-ta tete-wü, gü ba dene, “Apa! De bane neh ene ngü ne? Kpara ladü füh kotö ne, te tï amala ngü fü wege bete mere ngu, fü ewü aje rïrï kaka-na baka e la?”

Dela ngü ta te Yesu mere, te engu to rïrï fü mere wege tete.

5

Dene ngü te Yesu küwa gara komoko

de mere bi siti wü di enga me guvu ye

Matayo 8:28-34; Luka 8:26-39

1-2 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia anü de *zabu la, anü akoro kpa etangu mere ngu *Galïlaya. Fü ewü ayia akö, akoro kpa füh gümba, gbü tö ka wü Garasa. Fü ewü amaka gara komoko kpala, de *siti wü di enga me guvu ye, te ewü mere engu, o ba mürü maröfö. Komoko la koro ka-ye kpa esüka wü mbükü, 3-4 angü ah ngbü era ka-ye etü wü mbükü. Wüh ngbü ta ei engu ai de ku-se, edü wü kengbe gbü lölö na ꞌburu. Fü engu akolo ku-se la, akukuru wü kengbe la kpah ꞌburu asidi. Teka ne de, angü nda-ka wazi fa nda wü kpara ꞌburu. Kpara te tï ai engu nda tïne ma. 5 Komoko la ngbü ta endoro kpa füh wü da, enzö wü gümba, da endoro etü wü mbükü, eku gba biti de ra, da edütü te-ye de teme.

6 Fü komoko la ayia awu Yesu nengete. Fü ah ayia ale woro, akpe akoro kpaka Yesu, abu nzökuta ye kötö engangagira, andaꞌba te-ye fefe. 7-8 Fü Yesu arü amala ngü fü wü *siti wü di enga me, te ewü ngbü emere komoko la, gü ba dene, “Wü ce engu ace!” Fü komoko la aba rere kpa tikpi, de mere ri ye, gü ba, “Yesu, Ye Mere Me, ye ce ni ace! Tima ka-ni gbü ngü ka-ye nda ma. Ni kïna ye eyi te ïrï Me, gü ba, ye mere e ato cïnga te ni de!” 9 Fü Yesu ayi-ta komoko la, gü ba, “Ïrï ye neh da?” Komoko la ga, “Ïrï ni de Bi-nzö-gü.” Ah gü ïrï ye bala, angü wü di enga me la sibi guguvu fa sü. 10 Fü wü di enga me la afüwa te-wü fü Yesu, gü ba dene, “Ye mere e aliki ani te sü ne asidi de.”

11 Gara wü mba ka kötï ta ladü sela, mere bi ewü baka kutu ꞌbasu (2,000). Wüh ngbü ka-wü füh mere gümba da ezü e ka-wü. 12 Fü wü di enga me la afüwa te-wü fü Yesu, gü ba, “Ye tima ani kpaka wü mba la, de ani nü rï guvu ewü.” 13 Fü Yesu ayia ale ngü ka-ewü la. Fü wü di enga me la ayia akoro guvu komoko la asidi, ace engu, akpe arï aguvu wü mba la. Fü wü mba la ayia ka-wü, yurrru! de mere woro, ago kpa esa gö. Fü ewü agürü agbü mere ngu, anzö ngu, akpi ꞌburu.

14 Te wü kpara, de te ewü ngbü eceka kpï fütanga wü mba la, wu ngü la bala, fü cürü amere ewü. Fü gara ewü akpe de woro, anü amala nga ngü, te Yesu mere la fü wü kpara agbü mere kötï, bete wü sü edede la ꞌburu. Te wü kpara la je ngü la bala, fü ewü ayia anü akoro gbü sü la, teka aceka ngü la cu de jia wü. 15 Te wüh koro kpala, fü ewü amaka komoko, ta te di de mere bi wü di enga me guvu ye ne, nzönzö na fü te-ye tïne, koro eyi mbi. Ah to bongo kpah eyi te-ye. Fü ah adu angbü ka-ye kötö ede wü Yesu. Fü wü kpara angbü de mere cürü, gü ba, “Dela sirimbi!”

16 Fü wü kpara te ewü wu ngü la cu de jia wü ne, fü ewü ayia amala nga ngü la fü wü bu wü, gü ba, “Yesu liki wü di enga me guvu komoko ne eyi asidi. Fü wü di enga me la ayia arï aguvu wü mba ka kötï. Fü wü mba la akpe atï ꞌburu agbü ngu, akpi kpala.” 17 Fü wü kpara la aci ꞌburu, amala ngü fü Yesu, gü ba, “Ye yia sene eyia, ye ce sü ka-ani, de ye nü kpa gbü gara sü.”

18 Fü wü Yesu ayia alï gbü *zabu, de ani nü. Fü komoko, de te *siti wü di enga me koro guguvu na ne, ayia ayi-ta Yesu, gü ba dene, “Ni ele de ani nü ka-ani ake ye.” 19 Yesu le nda de, gü ba, “Aꞌa. Ye du edu kpa gba wü, kpaka wü mürü ye, de ye mala nga züka ngü te Me mere fü ye ne, angü Me wu cïnga ka-ye eyi fanü.” 20 Fü komoko la ayia adu ka-ye, angbü endoro gbü nga nzö kötï de ïrï ye Dekapoli,* adi emala nga ngü te Yesu mere fü ye ne. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara de kpala afa sü.

Dene ngü te Yesu küwa ye Yayïrü,

bete gara würüse

Matayo 9:18-26; Luka 8:40-56

21 Fütanga ngü la, fü wü Yesu adu alügü nga wü kpa etangu mere ngu *Galïlaya. Fü mere bi wü kpara aci akoro, abiti te-wü kpaka Yesu era ngu kpala. 22 Gara komoko ta ladü kpala de ïrï ye Yayïrü. Engu ta de mere kpara te ngbü emere tima kpa *esambü ka biti-te. Te Yayïrü wu Yesu tete, fü engu ayia akoro, atï eri lö Yesu, 23 andaꞌba te-ye fefe, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ye koro, ye küwa ye ni, mba jaji würüse, angü keke ngbü emere engu efa sü. Ah yia eyi ekpi akpi. Ye koro la, de ye o kpa ye eküküte na, de ah küwa.” 24 Te Yesu je ngü la, fü ewü ayia anü de wü Yayïrü. Fü mere bi wü kpara aci anü kpah gbü nga ewü, enzinzi te-wü, da ededere Yesu.

25 Amba gara mürü keke ta kpah ladü sela. Ah de gara würüse, te ngüte ngbü ego tete gbü wü sïkpï ꞌburu. Ah mere engu eyi bala teka wü re nzükpa de füh ye ꞌbasu. 26 Ngü la ngbü ta eto mere cïnga fü würüse la efa sü. Ah ngbü ta enü kpaka mere bi wü mürü kuwa, eto mere bi jiase fü ewü, de wüh küwa ni. Wüh to rü fefe ma. Wüh küwa engu nda-wü kpah de. Fü keke la angbü fï ega ngü, enü kpa engagira nü. Fü jiase anza esasaka na ꞌburu, teka keke la. 27 Te würüse la je nga Yesu, gü ba, “Engu koro eyi sela ne,” fü ah ayia anü kpala. Te engu koro kpala, fü ah ayia azi te-ye ꞌbïlï ꞌbïlï, esüka mere bi wü kpara la, anü amofo mö bongo ka Yesu to kpa ekükürüfe. 28 Angü ah fï, gü ba, “Te ni mofo bü mö bongo ka Yesu la, ni ena aküwa.” 29 Würüse la bü te emofo bongo ka Yesu bane, ꞌduwa fü ngüte la ayia akolo. Fü würüse la adu awu, gü ba, keke ka-ni nza eyi.

30 Yesu, fü mü awu emaguma mü, gü ba, gara kpara mofo bongo ka-ni eyi, angü wazi ka-ni, de te Me to fü ni ne, mere tima eyi. Fü ah arü, afü te-ye, gü ba, “E-mofo bongo ka-ni neh da?” 31 Fü wü kpara kaka amala ngü fefe, gü ba dene, “Mere kpara, ye ena angbü eyi-ta ngü bala ne, ye wu mere bi wü kpara, te ewü ngbü egbene sü agbene, ne de? Fü ye adu ayi-ta ngü, gü ba, ‘E-zoro bongo ka-ni neh da?’ ” 32 Fü Yesu angbü fï bü da eceka kpï ede ye, egïrï kpara te mofo bongo ka-ye ne. 33 Te würüse la wu, gü ba, keke ka-ni nza eyi ne, fü ah ayia akoro de mere lümü, atï eri lö Yesu, da eyï ayï de cürü, afüwa te-ye fü Yesu, gü ba dene, “Ah de ni, ni mofo bongo ka-ye me-ni, fü keke ka-ni anza dene.” 34 Yesu gü ba dene, “Enga ra, mü küwa eyi fï badi, teka te mü to maguma mü eyi fere. Mü nü enü de gu maguma.”

35 Baka te Yesu ngbü emala ngü fü würüse la, fü wü kpara gba Yayïrü, te mbarase kaka ngbü eke ake ne, akpe akoro. Fü ewü amala ngü fü Yayïrü, gü ba dene, “Yayïrü deyï, ah nza eyi. Ye mere e ambü mere kpara la tïne de, angü mbarase ka-ye ne kpi eyi.” 36 Amba Yesu, mü le ngü ka-ewü la nda-mü de. Fü mü adu amala ngü fü Yayïrü, gü ba dene, “Yayïrü deyï, ye kpe cürü de. Ye to maguma ye fü ni.”

37 Fü wü Yesu ayia de wü Petero, *Yakobo bete *Yüwane,† anü kpa gba Yayïrü. Fü ewü ace mere bi wü kpara la sidi nga wü, angü Yesu le de bi wü kpara la nü fa nga ni kpala tïne de. 38 Te wüh nü koro agba Yayïrü, fü ewü amaka mere bi wü kpara kpala, da eku mere siti gba, de wü yiyi. Dela gba nda tïne de! 39 Fü Yesu adu arü amala ngü fü wü kpara la, gü ba dene, “Wü ngbü eku gba neh teka ne? Mbarase la kpi akpi nda de. Ah ngbü era ka-ye ara.” 40 Fü ewü aci ꞌburu angbü emü engu, gü ba, “Dene ne töndö ngü ne?” Fü Yesu ayia aliki ewü ꞌburu etanü, aza ꞌduwa wö ye mbarase, ake ni ye na, bete wü Petero de wü bu ye, te ewü koro de ewü ne. Fü ewü ayia arï te sü, te wüh o kö mbarase la tete. 41 Te wüh koro kpa esambü la, fü ewü ayia awu kö mbarase. Fü Yesu ato kpa ye, azoro kpa mbarase di, aï mbarase la, amala ngü fefe gbü ngü mündü ka-wü, gü ba, “Talïta gumi!” Ah ba e te ewü gü ba dene, “Jaji würüse deyï, ye yia eyia tikpi.” 42-43 Fü jaji würüse la azükü, ayia cukuru atikpi da endoro. Angü mbarase la, re kaka-na koro eyi nzükpa de füh ye ꞌbasu. Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Wü mere e amala nga ngü la fü wü bu wü fa fa fa de.” Fü ah adu amala ngü fü wü wö ye mbarase la, ake ni ye na, gü ba, “Wü mere kümü, wü to fü mbarase la.”

Dela ngü ta te Yesu küwa ye Yayïrü di. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara afa sü.

6

Dene ngü ka Yesu agbü Nazareta

Matayo 13:54-58

1 Gbü gara ra, fü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, ace sü era mere ngu *Galïlaya, adu anü agbü kötï ka-wü, ta te engu ga gbügbü na ne. 2 Fü *sïkpï ka Me amaka ewü kpala. Fü Yesu ayia anü arï kpa *esambü ka biti-te, akpo da arï wü kpara kpala. Fü bi wü kpara angbü da eje ngü gögömö na. Fü ngü la aga gbü jia ewü afa sü. Fü ewü angbü da emala ngü esüka wü, gü ba dene, “Angü komoko ne maka de mere kpeke rïrï de bane neh kaye? Mere kpeke ngü ka talara, te engu ngbü emere kpa te gara sü ne, e-to wazi la fefe na neh da? 3 Te engu di kpah bü de kpara, te ngbü eforo rü de sene ne? Te ni ye na di kpah bü de *Marïya ne. Ani wu wü di enga ni ye na kpah kpo ne, wü *Yakobo, *Yüsefa, Yudi, bete Sïmüna, abe kpah te wü jaji würüse, te ewü di ꞌburu wü kpara de sene ne. Te di bala, Yesu maka de nda-ye wazi de bala neh kaye?” Teka ngü la, wüh le ngü kaka nda-wü ꞌburu ꞌburu de. 4 Fü Yesu adu arü alügü ngü fü ewü, gü ba dene, “Te mü de *mürü dofo la, wü kpara gba yi tï acu ngü mü nda-wü de. Amba ꞌduwa agbü gara wü sü fü wü kpara angbü ecu ngü mü. Dela si-ngü te yi le acu ngü ra tete na nda-yi de ne.”

5 Teka ngü la, ah tï fü Yesu amere kpeke wü ngü ka talara kpa gbü sü ka-wü la nda de, angü wü kpara de kpala, de wü mürü ye na, wüh le ngü kaka-na nda-wü de. ꞌDuwa mba wü mürü keke biri biri, te engu ngbü eo kpa ye gbü nzö ewü, fü keke ka-ewü angbü enza.

6 Dela ngü ta te mere Yesu, gbü sü ta te engu ga gbügbü na. Fü ngü la aga gbü jia Yesu afa cu sü, angü wü kpara kpa gba ewü la le ngü kaka nda-wü de.

Fütanga ngü la, fü Yesu angbü endoro gbü wü kötï kpala ꞌburu nde, da erï wü kpara de to ngü ka Me.

Dene ngü te Yesu tima wü kpara ka-ye, nzükpa de füh ye ꞌbasu, teka amala ngari Me

Matayo 10:5-14; Luka 9:1-6

7 Gbü gara ra, fü Yesu aï wü kpara ka-ye, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne kpaka ye, angü ah le atima ewü, teka anü amala to ngari Me agbü wü gara sü. Fü engu ato wazi fü ewü, teka fü ewü adi eliki *siti wü di enga me di, de wü muruyi. Fü ah ayia atima ewü ꞌbasu ꞌbasu, 8 gü ba dene, “Yi nü enü, yi mala ngari ra fü wü kpara. Te yi te enü la, yi mere e aza mere bi wü e esaka yi de. Yi za ambata kpah de. Yi za kombo kpah de. Yi za jiase kpah de. Yi za ꞌduwa ngbangba esaka yi, fü yi anü di. 9 Yi mere e ato bongo eküte yi ꞌbasu ꞌbasu kpah de. Yi to bü mba kamaka gbü lö yi. 10 Mene sü te yi ena anü akoro gbügbü na, te wü kpara la za yi eyi gbü mürü, de yi ngbü nzö gba kpara biringbö la, zalü gbü sïkpï te yi ena ayia anü sü tete. 11 Mene sü te ewü le ngü ka-yi gbügbü de, yi mere e angbü sela de. Yi yia sela, de yi bunda zu-tö ka kötï ka-ewü la, te lö yi asidi, ciki sela, de wüh wu ngü la, teka agü tamu ngü la fü ewü, gü ba dene, ‘Me le ngü ka-wü de, angü wü le ngü wü kpara ka-ni, Me, kpah de.’ ” Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, te engu tima ewü ne.

12 Fü wü *kpara ka Yesu la ayia anü sü, abaya, angbü da emala ngari Me fü wü kpara, gü ba, “Wü ce *siti ngü ka-wü asidi. Wü fü maguma wü, adu ale ngü ka Me.” 13 Fü ewü amaka mere bi wü kpara, de siti wü di enga me guvu ewü. Fü ewü aliki siti wü di enga me la guvu ewü asidi. Fü ewü amaka kpah mere bi wü mürü keke. Fü ewü afuru mü gbü nzö ewü. Fü ewü ayia aküwa.

Dene ngü ka kpi ka Yüwane Mürü Babatïza

Matayo 14:1-12; Luka 3:19-20; 9:7-9

14 Gbü wü re engu la, Anïtïpa *Erode ta de mere miri ka wü *Galïlaya. Gbü gara ra fü miri la aje nga Yesu. Angü ïrï Yesu wü ka-ye eyi gbü wü sü la ꞌburu. Fü wü kpara angbü eyi-ta tete-wü, gü ba, “Apa! Yesu mbi mbi neh da?” Wü gara ga, “Engu de *Yüwane Mürü Babatïza, ta te wüh mörö engu ne. Ah zükü me-ye gbü kpi. Teka ngü la, fü engu angbü emere wü kpeke ngü ka talara.” 15 Gara kpara gü ba, “Engu de gara *mürü dofo, baka wü mürü dofo ta te ewü ngbü emala ngari Me gügü ne.” Gara gü ba dene, “Wayi! Engu de mürü dofo *Ïlïya.”

16 Te Miri Anïtïpa Erode je nga Yesu, fü ah akpe cürü, angbü de mere fïngangü, gü ba, “Wayi, komoko la, ah de Yüwane, ta te ni mörö engu ne. Ah zükü me-ye gbü kpi.” 17-19 Angü Yüwane kpi ta kükürü nda de. Ngü ladü gbügbü na. Miri Anïtïpa Erode mörö Yüwane ta me-ye, teka ngü ka wara ye, de ïrï ye Erodïya ne. Angü miri la fa ta würüse la esaka gara enga ni ye, de ïrï ye *Fïlïpo. Fü ah adu aza engu wara ye tete. Teka ngü la, fü Yüwane ayia amala ngü fü miri la, gü ba, “De-ye deyï, ngü te ye mere la, ah de siti ngü. Ye fiti wara enga ni ye baye? Ah tï ta fü ye amere bala de. Angü dela siti ngü gbü jia Me!” Teka ngü la, fü miri la ayia azoro Yüwane, agü gbü ku. Erodïya, fü mü aje kpah ngü la, ati ngü la guvu mü. Fü mü akpo da egïrï kaje de ni mörö Yüwane asidi. Mü maka de, angü watï mü le de. 20 Miri la ngbü ekpe cürü, angü ah wu eyi, gü ba, Yüwane de züka kpara ka Me. Te di bala, fü ah angbü egïrï kaje teka aküwa Yüwane esaka wara ye. Ah le ta de ni di eje ngari Me gömö Yüwane, angü ngü la reke tete na areke. Amba gara mamaguma le nda de, angü ngü la ngbü kpah esiti fïngangü kaka asiti.

21 Amba, Erodïya, mü ngbü fï bü egïrï kaje, amörö Yüwane tete na. Gbü gara ra, fü mü ayia amaka kaje engu ne. Angü watï mü mere mere karama ka-ye, teka afï nga sïkpï te wüh yaka engu tete na. Fü ah ayia aï cögbörö wü kpara ka-ye, de wü nzö-gü ka-ye, de wü mere kpara ka Galïlaya ꞌburu. 22 Fü Erodïya ayia atima enga ye, jaji würüse, de ah nü, ah lo bï engagira miri, de wü ngba ka-ye. Fü jaji würüse la akpo da elo bï, elo bï ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü bï kaka ayia areke gbü jia miri de wü ngba ka-ye afa sü. Fü miri ayia amala ngü fü jaji würüse la, gü ba dene, “Enga ni, ngü ka-ye reke gbü jia ani fa sü. Te di bala, ni ena ato fü ye neh ene?” 23 Fü miri la ayia akïna te-ye gbü jia wü kpara ꞌburu, gü ba, “Mene e te ye ngbü ele, de ye yi-ta ni tüngüngü, ni ena ato ato fü ye. Ni tï atïrï de. Te ye le kpah de ni ye süka sü ka-ni fü ye la, ni ena aye aye.”

24 Fü jaji würüse la ayia akpe kpaka ni ye, ayi-tata, gü ba dene, “Ni ni deyï, mene e te ye le de ni yi-ta miri tekaka, de ah to fü ni, neh ene?” Ni ye na gü ba, “Enga ni deyï, ye mala fü miri de ah tima kpara, ah nü, ah mörö Yüwane Mürü Babatïza. De ah wa nzönzö na, ah koro di fü ye, teka fü ani awu, gü ba dene, Yüwane kpi eyi fanü.”

25 Fü jaji würüse la ayia akpe adu kpaka miri, amala ngü fefe, gü ba dene, “Wayi, mere kpara, ngü te ni le, ah dene. Ni ele de wüh mörö Yüwane asidi. Fü ewü awa nzönzö na, ao gbü gada, akoro di, ato fü ni enatikine.” 26 Fü ngü la asiti gbü jia Miri Anïtïpa Erode afa sü. Amba teka ngü ka kïna, de te engu kïna te-ye di, gbü jia wü ngba ka-ye ne, ah le ace kïna ka-ye la tïne de, ka vi-jia. 27 Te di bala, fü ah ayia atima marajümïya ka-ye, gü ba, “Ye nü, ye koro de nzö Yüwane.” Fü marajümïya la ayia anü agbü ku, ade ngürü Yüwane, akolo gbö! 28 aza nzönzö na, ao gbü gada, akoro di, ato fü jaji würüse la. Fü jaji würüse la aza nzö Yüwane, ayia anü di, ato fü ni ye.

29 Dela ta ngü te Yüwane Mürü Babatïza kpi tete. Te wü kpara kaka-na je ngü la, fü ewü akoro, abï kökö na, anü di, ati.

Dela si-ngü te Miri Anïtïpa Erode kpe cürü Yesu tete, gü ba, engu de Yüwane Mürü Babatïza, te zükü me-ye gbü kpi.

Dene ngü te Yesu to zü-e di fü mere bi wü kpara

Matayo 14:13-21; Luka 9:10-17; Yüwane 6:1-13

30 Fütanga ngü la, fü wü *mürü tima ka Yesu, ta te engu tima ewü ne, adu akoro kpaka Yesu. Fü ewü akpo amala nga ngü ꞌburu, te ewü ngbü mere kpala, kpah de ngü te ewü ngbü rï wü kpara di. 31 Fü mere bi wü kpara aci abiti te-wü kpaka ewü la, wü gara da ekoro, wü gara da ego. Da sü te wü Yesu ena azü e tete ma, da fe te-wü kpah ma. Te di bala, fü Yesu adu arü amala ngü fü wü mürü tima ka-ye ne, gü ba dene, “Ani nü la mba afe te-ani kpa te gara sü, te wü kpara di tete ma.” 32 Fü ewü ayia alï gbü *zabu, anü kpa te gara sü te kötï di tete ma.

33 Te wü mere bi wü kpara la wu, gü ba, wü Yesu nü sü eyi kpala, fü ewü aci ꞌburu, anü de woro, afa nga Yesu. Amba wüh le nda-wü kaje de lö wü to kpa füh gümba. Fü ewü akpe akoro agbü sü, te wü Yesu enü tete na ne, fi me-wü. 34 Te wü Yesu nü koro gbü sü la, fü ewü amaka mere bi wü kpara kpala kpah gbe. Fü cïnga ewü arï te Yesu, angü wüh ngbü gbü jijia baka wü kambiliki, te kpara di gbü nga ewü ma. Fü ah ayia akpo erï ewü de mere bi wü ngü, zalü koro di etamurago.

35 Etamurago la, fü wü kpara ka Yesu ayia akoro amala ngü fefe, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ye ceka la, ra te etï dene! Ani ena amere baye, teka wü mere bi wü kpara ne? Tala mere ewü de? Te sü di kpakine edere sü, kötï kpah ma ne. 36 Ah le ta de ye mala ngü fü ewü, de wüh nü kpa gbü gara kötï, agïrï e, ase, azü.” 37 Yesu gü ba dene, “Yi ena ato zü-e fü wü kpara la me-yi.” Wüh gü ba, “Apa! Wü kpara la sibi fa sü! Ani ena amaka mere bi zü-e, tüngü wü kpara la, neh kaye? Anga ani ena ase e la neh de jiase fe? Ah ba e te mü ena amere tima teka re biringbö, fü mü amaka jiase la.”* 38 Yesu gü ba, “Ambata esaka wü sela neh fe? Wü nü la, wü ceka.” Fü ewü ayia anü aceka, amaka ambata ngbee ꞌburuve, bete si ꞌbasu. Fü ewü adu amala nganga na fü Yesu.

39 Ta gbü sü la, züka fu-gü ladü fula fula, bane. Fü Yesu adu arü, amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Wü biti wü kpara la tundu tundu, de wüh ngbü la kötö, füh gü sene.” 40 Fü ewü ayia abiti te-wü gbü wü da-sü ka-wü, gara ewü kama biri (100), wü gara ewü teke ꞌbasu de füh wü nzükpa. 41 Fü Yesu aza ambata ꞌburuve bete si ꞌbasu la, ayia aceka kpï kpa tikpi, agbo nga ïrï Me teka zü-e la. Fü ah ayia akukuru tü wü ambata la, aza ato esaka wü kpara ka-ye, de wüh gafa fü wü kpara ꞌburu. Fü ewü adu agafa wü si kpah bala. 42 Fü wü kpara aci ꞌburu, azü e la, asika nde. 43 Fü wü *kpara ka Yesu ayia aro du zü-e la, asi gbü wü kuwu nzükpa de füh ye ꞌbasu.

44 Dela ngü ta te Yesu mere, te engu to zü-e di fü mere bi wü kpara. Wü kpara te ewü zü e la, wüh baka wü komoko kutu ꞌburuve (5,000).

Dene ngü ka Yesu te engu nü nü füh ngu

Matayo 14:22-36; Yüwane 6:14-21

45 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Wü za *zabu eza, anü nda-wü kpa engagira nü, kpa etangu, kpa gbü Betesayïda. Nda-ni, ni la ece kpa te bi wü kpara ne, de wüh go agba wü feke. Fü ni adu afa nga wü.” Fü wü *kpara ka Yesu ayia alï gbü zabu, anü sü. 46 Fü Yesu ato mandï fü mere bi wü kpara la. Fü ewü abaya, ago agba wü. Fü Yesu ayia anü kpa enzö mere rüvü kpikpi ye, angbü kpala, da eku gba fü Me. 47 Fü du ra la atï te Yesu, kpa enzö rüvü la kpikpi ye, o wü kpara kaka di nda-wü nengete, kpa etü ngu gbü zabu.

48 Ah te ekoro emözekpï, o kpï seke nza la de, fü Yesu ayia aceka kpï, awu wü kpara ka-ye, te ewü ngbü embü ambü ka mere wege. Angü wege la ngbü enzi ewü, elügü kpa sidi. Fü Yesu ayia, de ni nü kpaka ewü la. Amba wüh ka-wü nengete etü ngu. Fü ah ayia angbü enü de lö ye füh ngu. Fü ah anü, anü akoro gbamari ede zabu la. 49-50 Fü ewü ayia awu engu da enü füh ngu de bala, wüh gü ba, “Dela sirimbi!” Fü mere cürü ayia arï te ewü. Fü ewü afï nda-wü, gü ba, “Dela kuru kpara, te koro gbü mbükü!” Fü ewü ayia aba rere ka cürü kpa tikpi, angü wüh wu, gü ba, ah de Yesu ne, nda-wü de. Fü Yesu akoro amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi gu maguma yi agu. Yi kpe cürü de, ah ka-ye de-ra.” 51 Fü ah ayia alï kpaka ewü agbü zabu. Fü mere wege, te ngbü emere ewü la, ayia anga.

Dela ngü ta te Yesu mere te engu nü tete na de lö ye füh ngu. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara kaka-na ꞌduwa ba-neh-ene-la. 52 Angü wüh wu si-ngü gbü ngü ta te engu mere, te engu to zü-e fü wü mere bi wü kpara la, nda-wü de. Nzö ewü kpekpeke, angü wüh to maguma wü fü Yesu mbi mbi la de.

53 Fü wü Yesu ayia akö ngu kpa etangu, akoro gbü gara sü de ïrï ye Genezareta. Fü ewü ai zabu ka-wü, ace edere ngolo sela. 54 Wüh te ekoro kpala, fü wü kpara aci ꞌburu awu, gü ba, Yesu koro eyi. 55 Fü ewü ayia abaya, akpe de woro kpa gbü wü gara kötï kpala ꞌburu nde, amala nga ngü la fü wü kpara ꞌburu. Fü ewü akpo da ebï wü mürü keke de darara ka-wü, enü de ewü kpa te sü te ewü je, gü ba, Yesu ladü tete na. 56 Gbü wü sü ꞌburu te Yesu ngbü ekoro tete na, agbü wü mere kötï, bete wü jürü kötï edere sü ne, wü kpara ngbü ebï wü mürü keke ka-wü, ekoro di, eo gbü ngambasü. Fü ewü angbü da efüwa te-wü fü Yesu, gü ba, “Ani ele amofo bü mba mö bongo ka-ye, de ani küwa.” Wü kpara ta te ewü ngbü emofo mö bongo ka Yesu ne, fü ewü angbü eküwa, gbü keke ka-wü la ꞌburu.

7

Dene ngü te Yesu mala, teka gele ka wü Yïsarayele

Matayo 15:1-20

1 Gbü gara ra, fü wü Yesu amaka te-wü de wü *Farusi, de wü gara wü *mürü rïrï, te ewü koro kpa gbü Yerüsalema. 2-5 Wü Farusi le rïrï ka gele ka-wü fa sü. Angü gele ka-ewü teka azürü e, ah fa sü. Te mü le azü e, mü ena azürü kpa mü gbü gara kaje kpikpi ye. Te mü koro da ese e, mü ena azürü kpa mü kpah gbü gara kaje kpikpi ye. Gele teka azürü ndüꞌba ka-ye kpikpi ye. Gele teka azürü sila kpah kpikpi ye. Gele teka azürü e, te wüh mï gbü se kpah kpikpi ye. Dela gele ka wü kundu kundu wü *Yïsarayele, ta te wü Farusi le fa sü. Te mü mere bala de, wüh gü ba, “Ah esiti gbü jia Me.”

Te wü Farusi la koro kpaka Yesu, fü ewü awu kaje te wü *kpara ka Yesu ngbü ezürü kpa wü di, teka azü e ne, ah baka rïrï ka gele ka-ewü, ka wü Yïsarayele, nda de. Fü ewü adu ayi-ta Yesu, gü ba dene, “Ah mere baye te wü kpara ka-ye ne ngbü ezü e de libiti te kpa wü de bala? Wüh ce gele ka wü kundu ani, neh teka ne?” 6 Yesu gü ba dene, “De-yi deyï, yi ngbü ele gele ka wü kundu nih efa sü bala, neh teka ne? Yi de wü mürü mani! Fanü fanü, *mürü dofo Yïsaya wu mani ka-yi la eyi gügü. Angü Me mala ta ngü la gögömö na, gü ba dene, ‘Ni le ngü ka wü mürü mani la de. Angü wüh ngbü egbo nga ïrï ni nda-wü bü de komö wü kükürü, amba maguma ewü le ni nda de. 7 Wüh ngbü egbo nga ïrï ni, da erï wü kpara, gü ba, “Ani ngbü eto *Rïrï ka-ni, Me, fü wü kpara.” Amba dela Rïrï ka-ni nda de. Ah ka-ye de kükürü gele ka wü kundu wü.’* Dela ngü ta te Me mala gömö Yïsaya teka yi.”

8-9 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Rïrï ka Me, ta te engu to fü yi ne, yi le aje de, neh teka ne? Yi ngbü ele ꞌduwa rïrï ka gele ka wü kundu yi. Dela neh züka ngü? 10 Angü *Müse to ta *Rïrï ka Me fü yi, gü ba dene, ‘Ah le fü mü adi ecu ngü wö mü ake ni mü, da eje rïrï ka-ewü.’† ‘Mene kpara te ngbü efala wö ye ake ni ye, ah le de wüh mörö engu amörö asidi.’‡ Dela eyi Rïrï ka Me. 11 Nda-yi, wü *mürü rïrï, yi ce ngü ka Me la teka gara gele ka-yi de ïrï ye korobana ne. Korobana la, ah baka e te kpara kïna te-ye, gü ba dene, ‘Ni le ato e fü wü wö ni ake ni ni tïne de. Ni ena ato e la fü Me.’ Dela e te ewü gü ba, korobana. 12 Te kpara la du ngbü cüküꞌdaye, fü mamaguma ayia agu, fü ah akoro kpaka yi, wü mürü rïrï, gü ba, ‘Ni le areke kïna te ni kïna te-ni di la asidi,’ yi le nda-yi de. Yi gü ba, ‘Kpara la mere e ace kïna ka-ye la de.’ Fü kpara la ayia ace wü wö ye de wü ni ye ꞌburu gbü cïnga teka ngü ka-yi la. 13 Gbü ngü la, yi ngbü ece *Rïrï ka Me asidi, ao gele ka wü kundu nih kpa engagira nü. Angü fanü fanü mere bi wü ngü ladü te yi ngbü emere kpah ba e la.” Dela ngü ta te Yesu mala fü wü mürü rïrï la.

14 Fü Yesu adu arü amala ngü fü wü kpara ꞌburu, gü ba dene, “Yi je la ngü te ma ngbü emala fü yi ne mbi mbi mbi. 15 Ngü te ena asiti mü gbü jia Me, ah de ne ngü ne? Ah ena adi de zü-e te mü ngbü ezü? Ah bala de. Ah ena adi ꞌduwa *siti ngü te mü ngbü efï emaguma mü, ah ena asiti mü gbü jia Me me-ye. 16 Te güje mü ladü, de mü da güje mü te ngü te ma mala la.”

17 Fü wü Yesu ayia ace wü kpara la, arï kpa esambü. Fü wü *kpara ka Yesu akoro ayi-tata na teka ngü te engu mala la, gü ba dene, “Si-ngü la, ah gü neh fe?” 18 Yesu gü ba dene, “Yi kpah bala? Yi je si-ngü la nda-yi kpah de? Zü-e te mü ezü, ah ena asiti mü gbü jia Me, neh baye baye? 19 Angü zü-e nü kpa emaguma mü nda de. Ah enü ka-ye kpa gbü nza mü, anü sü ka-ye agbü gü.” Ngü te Yesu mala la, ah baka e te engu gü ba, zü-e te kpara ezü, ah ꞌburu mbi gbü jia Me. 20 Fü Yesu agü ba, “Ngü te ena asiti mü gbü jia Me, ah de siti ngü, te mü ngbü efï emaguma mü. 21-22 Angü te kpara ngbü de siti fïngangü emaguma ye la, wü ngü te engu ena angbü emere ne, ah ena adi kpah ꞌburu de siti wü ngü. Ah ena amere yala, ah ena afiti wara kiri ye, ah ena amere waza. Gara ena ati ngü guvu ye, asoko kpara, amörö kpara. Gara ena akpi gümü e, amere zü, azi e ka kiri ye. Gara ena acu ngü ye, afiti kiri ye de mani, emere wü gara töndö ngü, te Me le de. 23 Wü kpara ꞌburu ngbü emere wü ngü de bala, ah teka siti ngü te di emaguma ewü. Dela wü ngü te ena asiti mü gbü jia Me me-ye.”

Dene ngü ka egba Sarüfanisiya, te wu, gü ba, wazi Yesu fa sü

Matayo 15:21-28

24 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ace sü la, ayia anü kpa gbü nga nzö kötï ka Tera. Fü ewü anü akoro agba gara kpara kpala. Yesu le ta de wü kpara wu ni nda-wü de. Amba dada na te engu ena awo te-ye nda ma. 25 Gara würüse ta la kpala, te *siti wü di enga me ngbü emere yïanga, jaji würüse, efa sü. Fü würüse la aje ngü, gü ba, “Yesu koro eyi.” Fü ah ayia anü akoro kpaka Yesu, abuka gbüra ye kötö, 26 andaꞌba te-ye fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ye koro, ye küwa enga ni, aliki siti wü di enga me guguvu asidi.” Amba würüse la de egba Sarüfanisiya, ah de egba *Yïsarayele nda de. 27 Fü Yesu adu arü amala ngü fü würüse la de mani, gü ba dene, “Te zü-e ladü la, ah le de wüh to la fü wü jaji feke. Angü te wüh za kümü, te wüh le ato fü wü jaji, asötö fi fü wü bürü la, ah de siti ngü.” Yesu mala bala, angü würüse la ka-ye de *ganzi kpara fefe. 28 Fü würüse la alügü ngü, gü ba, “Wayi, mere kpara, ah ngbürü bala fanü. Anga te wü jaji ngbü da ezü e la, wü bürü ngbü nda-wü fï bü ezü kpokporo na, te ngbü egürü kötö, la de?” 29 Fü ngü la ayia areke te Yesu afa sü. Fü ah alügü ngü fefe, gü ba, “Wayi, mü lügü ngü la eyi mbi. Siti wü di enga me la ce enga mü eyi. Mü go ego agba mü.” 30 Fü würüse la ayia ago agba ye, amaka enga ye kpala te ra ka-ye kötö. Siti wü di enga me la ce engu eyi fanü.

Dene ngü te Yesu küwa gara komoko, te gügüje di ma

31 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia agbü nga nzö kötï ka Tera, fü ewü ale kaje ka Sïdona. Fü ewü adu ale kaje ka Dekapoli, anü akoro era mere ngu *Galïlaya. 32 Te wü Yesu koro kpala, fü ewü aza gara komoko te gügüje na di ma, te ro mö mbölö mbölö kpah de, akoro di kpaka Yesu. Fü ewü andaꞌba te-wü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara deyï, ye o kpa ye gbü nzö enga ni ani ne, aküwa engu.” 33 Fü Yesu ayia aza komoko ne esüka mere bi wü kpara la, anü di kpa edere sü. Fü ah ayia aza jikpa ye ato gbü güje komoko la, adu asü ngüsü te jikpa ye, ato te mimi na. 34 Fü ah arü ae jia ye kpa tikpi, awo wazi, gü ba dene, “Afata,” baka ngü te ewü gü ba, “Gügüje ü te-ye eü.” 35 Fü güje komoko la ayia aü. Fü mimi na ayia afuru te-ye. Fü komoko la akpo da emala ngü mbölö mbölö. 36 Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara la kpekpeke, gü ba dene, “De-wü deyï, wü mere e amala nga ngü la fü wü bu wü de.” Amba wü kpara la le aje ngü ka Yesu la nda-wü de. Fü ewü ayia akpo da emala nga ngü la fü wü kpara ꞌburu. 37 Fü ngü la aga gbü jia wü kpara ꞌduwa ba-neh-ene-la. Wüh gü ba, “Yesu ngbü emere wü ngü ꞌburu ꞌdö mbi. Angü ah ngbü ereke wü kpara ꞌburu. Yi ceka la, wü kpara ta te güje ewü di ma, wüh kpo tïne eyi eje ngü! Wü kpara ta te ewü ro mö de ne, wüh kpo tïne eyi ero mö!”

8

Dene eꞌbaꞌbasu ngü ta te Yesu to kpah zü-e di

fü mere bi wü kpara

Matayo 15:32-39

1 Gbü gara ra, fü mere bi wü kpara adu akoro, abiti te-wü kpaka Yesu gbe. Fü Yesu akpo angbü erï ewü. Fü ewü ara kpala sïkpï bata. Fü zü-e ayia anza esaka ewü. Fü Yesu ayia aï wü kpara ka-ye kpaka ye, amala ngü fü ewü, gü ba dene, 2 “Tïtïne cïnga wü kpara ne ngbü erï te ra arï, angü nih ra eyi de ewü sene sïkpï bata dene. Zü-e esaka ewü tïne eyi ma. 3 Te ma mala ngü fü ewü de wüh go agba wü la, wüh ena andïrï ka-wü andïrï te kaje ka tala, angü gara ewü koro nengete.” 4 Fü wü kpara kaka-na alügü ngü fefe, gü ba, “Ööö mere kpara, ani ena amaka mere bi zü-e, tüngü wü kpara la, neh kaye? Te ani di kpakine kpa edere sü, kötï sene kpah ma ne.” 5 Yesu gü ba dene, “Ambata esaka wü sela neh fe?” Wüh gü ba, “Ambata ngbee lorozi.” 6 Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara la ꞌburu, de wüh ngbü kötö. Fü ah ayia aza ambata la, agbo nga ïrï Me tekaka. Fü ah adu akukuru tü ambata la ꞌburu, aza ato fü wü kpara ka-ye, de wüh gafa fü wü kpara la ꞌburu. Fü ewü ayia aza ambata la, agafa fü wü kpara la ꞌburu. 7 Wü jürü si ta kpah ladü esaka ewü mba rooo. Fü Yesu akö wü si la, agbo nga ïrï Me, ato fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Wü gafa kpah egafa fü ewü.” 8 Fü wü kpara la aci ꞌburu azü e la, asika di. Fü wü *kpara ka Yesu aro dudu na gbü wü kuwu lorozi. 9 Wü kpara ta te ewü zü e la, wüh baka wü kpara kutu bala (4,000). Fü Yesu ayia ato kaje fü wü kpara la ꞌburu, de wüh go agba wü. 10 Fü wü Yesu ayia alï agbü *zabu de wü kpara ka-ye, anü ka-wü kpa etangu, agbü nga nzö kötï ka Dalamanuta.

Dene ngü ka Yesu de wü Farusi

Matayo 16:1-4

11 Fütanga ngü la, fü gara wü *Farusi ayia akoro kpaka Yesu de mani, akpo da ekpülü engu de yïkï ka-wü, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ye mere la mere lara ngü ka talara fü ani, teka fü ani awu, gü ba, Me tima ye me-ye fanü fanü.” 12 Fü ngü ka-ewü la ake te Yesu afa sü. Fü ah ayia awo wazi, agü ba, “De-yi, siti wü kpara de gbü wü re ne, yi le de ma mere mere ngü ka talara gbü jia ani, neh teka ne? Ngü te ma emala dene, ah de zu ngü. Ma tï amere ngü ka talara gbü jia yi nda-ra de.” 13 Fü ah ayia ace wü Farusi la, adu alï gbü *zabu de wü kpara ka-ye, anü sü ka-wü.

Dene ngü te Yesu mala teka siti fïngangü ka wü Farusi

Matayo 16:5-12

14-15 Te wü Yesu ngbü ekö mere ngu la tete de *zabu, fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü de mani, gü ba dene, “De-wü deyï, wü di eceka te-wü mbi teka ambata ka wü *Farusi bete nda Miri Anïtïpa *Erode, te wüh ngbü emere de *kö ne, angü kö ka-ewü la, ah esiti.” Amba wü *kpara ka Yesu, te yi lï gbü zabu la, to yi ïrï teka aza zü-e fü yi eyi. Yi za bü enga ambata ngbee biringbö. 16 Te di bala, wüh je si mani te Yesu mala la nda-wü de, angü fïngangü ka-ewü lala fï bü teka ngü ka zü-e. Fü ewü angbü da eyi-ta tete-wü, gü ba dene, “Si-ngü la neh baye? Ah mala ngü la fü ani bala ne, teka te ambata di esaka ani ma ne?” 17 Te Yesu wu fïngangü ka-ewü bala, fü ah amala fü ewü, gü ba dene, “De-yi, yi ngbü efï ngü bala, neh teka ne? Fïngangü ka-yi la fï bü teka ngü ka zü-e? Ngü te ma mala ne, ah rï gbü nzö yi la fï de? Nzö yi kpekpeke! 18 Wü ngü te ma ngbü emere, te yi ngbü ewu cu de jia yi ne, ngü la rï gbü nzö yi la fï de? 19 Yi fï la nga ambata ꞌburuve terane, te ma za, kukuru to fü bi wü kpara kutu ꞌburuve (5,000) ne. Yi du ro dudu na, biti gbü wü kuwu neh fe?” Wüh gü ba, “Nzükpa de füh ye ꞌbasu.” 20 Yesu gü ba, “Anga gara na, te ma za ambata lorozi, ato fü bi wü kpara kutu bala (4,000) ne. Yi du ro biti gbü wü kuwu neh fe?” Wüh gü ba, “Kuwu si lorozi.” 21 Yesu gü ba dene, “Te di bala, ngü te ma mala fü yi ne, yi je sisi la de, neh teka ne? Ah le de yi wu awu, gü ba, ma tï kpah eyi ato gara zü-e fü yi. Amba ngü ka kö gbü ambata, te ma mala nganga fü yi ne, yi wu sisi na de, neh teka ne?”

Dene ngü ka gara komoko te Yesu ü jijia

22 Fü wü Yesu anü de *zabu, anü akoro agbü Betesayïda. Te wüh koro kpala, fü wü kpara akoro de gara komoko te jijia na di ma, kpaka Yesu. Fü ewü andaꞌba te-wü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ye reke la jia enga ni ani ne.” 23 Fü Yesu ayia azoro kpa komoko la, aza engu, anü di canza kpa edere sü. Fü ah asü ngüsü te jikpa ye, ao gbü jia komoko la. Fü ah ao kpa ye gbü nzö komoko la, gü ba, “De-ye deyï, ye ceka la kpï eceka. Ye te ewu e?” 24 Komoko ne, jia mü ceka kpï mba cüküꞌdaye, fü mü agü ba dene, “Ni ngbü ewu sü akine mba sawu sawu bala. Wü kpara ngbü gbü jia ni baka wü ndugu rü la.” 25 Fü Yesu adu kpah ao kpa ye gbü jia komoko la. Fü jia komoko la ayia alofo, raaa! Fü komoko la akpo da ewu wü kpara, de wü e, ꞌburu mbi mbi mbi. 26 Fü Yesu amala ngü fefe, agü ba dene, “De-ye deyï, ye go ego agba wü. Ye mere e adi endoro agbü mere kötï, anga agba wü kpara ꞌda ꞌda ꞌda de.” Dela ngü te Yesu mere, ta te engu reke jia gara komoko agbü Betesayïda.

Dene kpeke ngü te Petero mala teka Yesu

Matayo 16:13-20; Luka 9:18-21

27 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, anü gbü wü jürü kötï te di ede Kayïsarïya Fïlïpoyi. Te wüh ngbü enü tete te kaje, fü Yesu ayia ayi-ta ewü, gü ba dene, “Wü kpara ngbü efï, gü ba, ni de neh da?” 28 Wüh gü ba dene, “Wü kpara ngbü efï, gü ba, ye de kpeke kpara. Angü wü gara kpara ngbü emala nda-wü, gü ba, ‘Ye de *Yüwane Mürü Babatïza, te zükü gbü kpi.’ Wü gara gü ba dene, ‘Ye de mürü dofo *Ïlïya.’ Wü gara gü ba dene, ‘Ye de gara *mürü dofo, baka wü mürü dofo ka Me ta gügü ne.’ ” 29 Yesu gü ba dene, “Anga cu de-wü, wü ngbü efï nda-wü, gü ba, ni de neh da?” Petero, fü mü ayia arü, alügü ngü fü Yesu, gü ba dene, “Mü de *Kurisito, Mere Miri, te Me tima teka aküwa a ne!” 30 Fü Yesu amala ngü fü ewü ꞌburu kpekpeke, gü ba dene, “De-wü deyï, wü mere e amala fü wü kpara, gü ba, ni de Kurisito ne, la de.”

Dene ngü te Yesu mala teka ngü ka kpi ka-ye

Matayo 16:21-28; Luka 9:22-27

31 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia akpo emala ngü fü wü kpara ka-ye, teka kpi ka-ye, gü ba dene, “Mere cïnga ladü, te ena amere ra. Dela cïnga nda de. Angü ah le de cïnga mere *Ye Kpara ka Kpï bala. Wü *kovo, de wü *mürü gele, de wü *mürü rïrï, wüh le ngü ka-ra nda-wü de. Wüh ena amörö ra, amba gbü *ebabata sïkpï, Me ena adu azükü ra.” 32 Yesu mala ngü ka kpi ka-ye la ꞌburu mbölö mbölö. Te Petero je ngü la, fü ah ayia aza Yesu esüka wü bu ye edere sü, amala ngü fefe, gü ba dene, “Ngü la mere e adi bala de.” 33 Fü Yesu afü te-ye, aceka wü gara kpara ka-ye. Fü ah adu amala ngü fü Petero kpekpeke, gü ba dene, “Mü ce ra de ngü ka-mü ka *Satana la! Angü fïngangü ka-mü la, ah de ngü ka Me nda de. Dela ka-ye siti fïngangü ka wü kpara de füh kotö ne.”

34 Fü Yesu ayia abiti wü kpara ka-ye, de mere bi wü kpara, ꞌburu te sü biringbö. Fü ah akpo da erï ewü, gü ba dene, “Te mü ele angbü baka zu kpara ka-ra la, mü mere e afï nga wü e ka-mü ꞌburu ꞌdö de. Mü reke te-mü teka kpi ka-mü, baka kpara te ngbü ebï mere *rü gbegbete, te wüh ena abere engu fefeh na, amörö. Fü mü ayia alala gbü nga ra. 35 Te mü le aküwa te-mü de tete-mü, mü tï aküwa te-mü nda-mü de. Amba te mü ce te-mü, o fü kpi teka ngü ka-ra la, Me ena aküwa mü me-ye. 36 Mü fï la nga kuru mü! Te mü ce ngü ka Me, fü mü adu ato te-mü ꞌburu teka ngü ka kotö ne, da emaka mere bi jiase, de mere bi wü züka e de füh kotö ne ꞌburu la, wü e la ena aküwa mü fanü? Wüh tï aküwa mü nda-wü de, angü mü ce ngü ka Me eyi. 37 Te di bala, gara e te mü ena ato fü Me, teka afa kuru mü di, ah de neh ene? E nda ma! 38 Mü fï nga *adu sïkpï, te gara, te ma ena adu akoro tete na. Angü de-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ma ena adu akoro füh kotö ne, de wazi ka Wüba, de wü *malayïka kaka mini. Te di bala, mü mere e akpe cürü siti wü kpara, de füh kotö ne, nda-mü de. Angü te mü ce ngü ka-ra, teka cürü ewü la, ma ena ace mü kpah ace gbü sïkpï, te ma ena adu akoro tete.”

9

1 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü fanü fanü. Wü gara kpara ladü esüka yi sene, wüh tï akpi la de, zalü te wüh ena awu mere wazi, te Me to fere, *Ye Kpara ka Kpï, te ma ena aküwa wü kpara di, ne feke.” Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara, te ewü le afa nga ye.

Dene ngü ka küte Yesu te fü te-ye

Matayo 17:1-13; Luka 9:28-36

2 Fütanga sïkpï maꞌdiya, fü Yesu ayia aza wü Petero, *Yakobo, bete *Yüwane. Fü ewü anü akoro kpa enzö mere rüvü. Te wüh koro kpala, fü küte Yesu akpo da efü te-ye, da ecï acï gbü jia ewü. 3 Fü bongo kaka-na avi kpah avi kpïlïlï, angbü da ecï acï baka ra. Kpara te ena azürü bongo, avi akoro di bala, ah nda ma. 4 Wüh te eceka kpï bane de, gbo! te wü kpara ꞌbasu. Ah de wü *Ïlïya ake *Müse, diri wü kpara ka Me ta gügü ne. Fü Yesu angbü da ero mö de ewü. 5-6 Fü mere cürü ayia arï te wü Petero. Fü fïngangü ka-wü akpo da endoro ꞌdaaa. Fü Petero ayia amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “Mere kpara, sü de sene, ah reke gbü jia ni fa sü. Ah tï ta fü ani angbü sene. Te di bala, ani ena ajï wü gugu bata, nda-ye biringbö, nda Müse biringbö, nda Ïlïya kpah biringbö.” Ah mala ngü la bala, angü ah wu züka ngü, te engu ena amala ne, nda de. 7 Petero bü te emala ngü la, fü sangu ayia akoro, agba ewü ꞌburu. Fü ri Me awü gbü sangu la, gü ba dene, “Dene zu Ye ra, te maguma ra le engu fa sü. Yi di eje ꞌduwa rïrï kaka-na.” 8 Wüh te eceka kpï bane de, yïrrrï! Wü Müse ake Ïlïya nda-wü tïne ma! Yesu ka-ye bü eyi kpikpi ye.

9 Fü wü Yesu ayia kpa füh rüvü kpala, alügü te-wü, adu kpa esa gö. Te wüh ngbü edu tete, fü Yesu ayia amala ngü fü wü Petero, gü ba dene, “De-wü deyï, wü mere e amala nga ngü la fü wü kpara de, zalü te gara, te ni, Ye Kpara ka Kpï, ena azükü tete na gbü kpi.” 10 Fü ewü angbü da efï nga ngü la emaguma wü, da eyi-ta tete-wü, gü ba dene, “De bala neh ene ngü ne, te Yesu mala, gü ba, ‘Ni ena azükü gbü kpi ne.’ ” 11 Fü ewü adu ayi-ta Yesu, gü ba dene, “Mere kpara deyï, wü *mürü rïrï gü ba, ‘*Ïlïya ena akoro feke, teka areke kaje fü Miri te Me ena atima la.’ Te di bala, ngü la ena adi neh baye?” 12-13 Yesu gü ba dene, “Wayi, *Ngari Me mala ngbürü bala fanü, gü ba, Ïlïya ena akoro feke, teka areke maguma wü kpara. Amba Ïlïya koro ka-ye ta eyi.* Fü siti wü kpara ayia amere engu, de mere siti ngü ka-wü, kpah baka e ta te wü *mürü dofo ba gbü *Ngari Me tekaka ne. Kpah bala, wü mürü dofo ba ta teka ni, *Ye Kpara ka Kpï, gü neh fe? Wüh gü ba, ‘Wü kpara ena ato kpah mere cïnga te ni, da efala ni.’ ” Dela ngü ta te Yesu mala fü wü Petero teka Ïlïya, o wüh ngbü edu tete kpa esa gö.

Dene ngü te Yesu küwa gara mbarase

de siti wü di enga me guvu ye

Matayo 17:14-20; Luka 9:37-43

14 Fütanga ngü la, fü wü Yesu adu akoro kpa esa gö. Fü wü Yesu amaka bi wü kpara kpala gbe, kpah de gara wü *mürü rïrï, te ewü ngbü da ega yïkï de wü kpara kaka, te ewü ce ewü de kpala. 15 Te wü kpara la wu Yesu, fü ngü la aga gbü jia ewü ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ewü aci ꞌburu, anü de woro, akoro kpakaka, agü mandï fefe na. 16 Fü Yesu arü amala ngü fü wü mürü rïrï la, gü ba dene, “Wü ngbü ega yïkï de wü kpara ka-ni, egü neh fe?” 17 Fü gara komoko esüka ewü ayia amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ni koro de mbarase ka-ni, de ye liki *siti wü di enga me guguvu na asidi. Angü wü di enga me la ngbü emere mbarase la esiti, ah tï amala ngü de. 18 Gbü wü gara sïkpï, e la ngbü egbürü engu, egbogbofo kötö. Fü mbarase angbü da enyüma gbü te ye. Fü durufu angbü ekoro gögömö na, tuku tuku bala! Fü küküte na aürü, angbü jökötö. Ni koro sidi nga ye sene. Fü ni amaka bü wü kpara ka-ye. Fü ni ayi-ta ewü, de wüh liki wü di enga me la, amba wüh tï aliki nda-wü de.”

19 Te Yesu je ngü la, fü ah adu arü amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “De-wü, wü kpara ka re ne, wü ena ato maguma wü fü ni mbi mbi neh elaye? Ni ena angbü de wü sene teka re neh fe, teka fü ngü ka-ni arï gbü nzö wü? Te di bala, wü za mbarase la, koro di kpakine.” 20 Baka te wüh ngbü ekoro de mbarase la, fü siti wü di enga me la ayia awu Yesu. Fü ewü ayia agbürü mbarase la, agbo kötö. Fü mbarase la angbü da eyili te-ye kötö, fü durufu angbü ekoro gögömö.

21 Fü Yesu ayi-ta wö ye mbarase la, gü ba dene, “Siti wü di enga me la kpo da emere engu neh elaye?” Wö ye mbarase ga, “Ah kpo de engu gügü, o engu di la gbü jaji te-ye. 22 Ah ngbü fï da emere engu bala. Gara ne, ah ngbü egbürü engu, egbo agbü wa, gara ne gbü ngu, ta de ni mörö engu asidi. Wayi, mere kpara, ye ceka cïnga ni, ale ta-ngü te ni. Te wazi ye ladü la, de ye küwa ye ni la.” 23 Yesu gü ba dene, “Ngü la ena afa ni? Ah fa ni nda de. Ah de ngü ka-ye. Te ye le ngü ka-ni de maguma ye biringbö la, ngü te ena afa ye nda ma.” 24 Fü wö ye mbarase la ayia andaꞌba te-ye fü Yesu, gü ba dene, “Ni le ngü ka-ye ngbürü eyi ne, amba maguma ni kpakine ꞌbasu ꞌbasu. Ni ena amere baye? Ye to wazi fü ni, teka de maguma ni ngbü biringbö.” 25 Fü Yesu ae jia ye, awu mere bi wü kpara te ewü koro. Fü ah adu arü amala ngü fü siti wü di enga me la, gü ba dene, “De-wü, de te wü ngbü emere mbarase ne, de engu je ngü de, ah ro mö kpah de ne, wü ce engu ece. Wü mere e amere engu tïne de.” 26 Fü siti wü di enga me la aba rere kpa tikpi, ayia agbürü mbarase la, agbo kötö. Fü mbarase la aboto ꞌduwa aboto baka kövö. Fü ewü ayia akoro guguvu na asidi. Fü wü kpara afï, gü ba, “Mbarase la kpi eyi.” 27 Fü Yesu ayia azoro kpa mbarase la, ae engu tikpi. Fü mbarase la ayia arü tikpi. Siti wü di enga me la ce engu tïne eyi!

28 Fü wü Yesu ayia adu kpa ekötï. Te wüh du ngbü kpikpi wü, fü wü kpara kaka-na ayi-tata na, gü ba dene, “Ani tï aliki siti wü di enga me la de, neh teka ne?” 29 Yesu gü ba, “Mene *siti wü di enga me ne, wüh koro guvu kpara kükürü kükürü bala nda-wü de. Ah le aku gba fü Me feke, fü Me ato wazi, teka aliki siti wü di enga me la di.”

Dene eꞌbaꞌbasu ngü te Yesu mala teka kpi ka-ye

Matayo 17:22-23; Luka 9:43-45

30 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia ace sü la, anü akoro gbü nga nzö kötï ka wü *Galïlaya. Yesu le ta de wü kpara wu ani nda-wü de. 31 Angü ah ngbü da erï wü kpara ka-ye de kpeke ngü, gü ba dene, “Te gara, wü vügü ka-ra ena azoro ra, *Ye Kpara ka Kpï, fü ewü ato ra fü siti wü kpara. Fü ewü amörö ra asidi. Amba gbü *ebabata sïkpï, Me ena adu azükü ra gbü kpi la.” 32 Ngü te Yesu mala la, wü kpara kaka-na, wüh je sisi na mbi mbi nda-wü de. Wüh le ta de ani yi-tata na teka si-ngü la. Wüh du yi-tata na nda-wü de, ka lümü.

Dene yïkï te wü kpara ka Yesu ga, teka kpara esüka wü,

te ena angbü ba mere kpara

Matayo 18:1-5; Luka 9:46-48

33 Fütanga ngü la, fü wü Yesu adu akoro kpa ekötï, agbü Kaparanama. Baka te ewü du koro tete, fü Yesu ayi-ta wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Te ani di tïne te kaje, da edu ne, wü ngbü emala esüka wü ne ngü ne?” 34 Fü ewü anga ka-wü tï ka lümü. Angü wüh ngbü tïne da ega yïkï, gü ba dene, “Kpara te ena angbü mere kpara esüka ani, fütanga Yesu, neh da?” 35 Amba Yesu wu fïngangü ka-ewü la kpo. Fü Yesu ayia angbü kötö, amala ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba dene, “Te mü ele angbü mere kpara gbü nzö wü bu mü la, ah le de mü o ngü ka-mü kötö, ba mbarase te ngbü emere tima fü wü kpara, teka fü ngü ka-mü areke gbü jia Me.”

36 Fü Yesu ayia aza gara mbarase cüküꞌdaye, ao esüka ewü. Fü ah adu abï mbarase la esaka ye, gü ba dene, 37 “Mene kpara te ena aza mbarase, baka engu ne, gbü mürü teka ngü ka-ra la, ah le ra eyi. Kpah bala, te mü le ra eyi la, mü le Wüba Me, te tima ra ne kpah eyi.”

Dene ngü ka kpara te ngbü eliki siti wü di enga me te ïrï Yesu

Luka 9:49-50

38 Fütanga ngü la, fü *Yüwane adu amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ani maka gara kpara, te ngbü eliki *siti wü di enga me guvu wü kpara, te ïrï ye. Teka ngü la, fü ani ayia atata engu, angü ah de kpara esüka ani nda de.” 39 Yesu gü ba dene, “Yi mere e atata engu de. Kpara la ngbü emere mere kpeke ngü la de wazi ka-ra. Te di bala, ah ena adu afü te-ye, amala siti ngü te ïrï ra, neh baye baye? 40 Kpara te di de vügü ka-nih de, dela eyi kpara ka-nih.

41 Ngü te ma emala dene, ah de zu ngü. Mene kpara te ena ale ta-ngü te yi, ato mba e fü yi ba gu ngu, teka te yi di de wü kpara ka-ra ne, Me ena ato mere züka ngü fefe, te gara agbü kpï.”

Dene ngü te Yesu mala teka ngü ka fiti

Matayo 18:6-9; Luka 17:1-2

42 Fü Yesu adu amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Kpara te fiti kpara ka-ra, anga ah de mere kpara, anga mbarase cüküꞌdaye, fü engu adürü te kaje ka Me asidi la, Me ena ato mere kuru tete. Ah ena adi ta mbi, te wüh ena aza mere siti wö, ai gbü ngürü mürü fiti la, fü ewü aza engu di, agü agbü mere yï-ngu feke, o engu fiti wü kpara la, la de. Angü kuru de te Me ena ato ta te mürü fiti la, teka fiti kaka la, ah ena afa mene kpi, te wüh gü engu di gbü ngu, ne ka.

43-44 Yi di ekpe *siti ngü akpe! Te kpa mü ngbü efiti mü me-ye, teka de mü mere siti ngü la, ah le de mü wa kpa mü la awa, mü gü akötö. Angü ah ena areke pe, te gara e biringbö eküte mü ena akpi me-ye, fü mü aküwa, ka engu te wüh ena aza mü, de küte mü ꞌburu, agü gbü mere du ka wa. Angü wa te ngbü ecuru kpara kpala, ah ünü nda de. 45-46 Kpah bala, te lö mü ngbü efiti mü me-ye, teka de mü mere siti ngü la, ah le de mü wa lö mü la awa, mü gü akötö. Angü, ah ena areke pe, te gara e biringbö eküte mü ena akpi me-ye, fü mü aküwa, ka engu te wüh ena aza mü, de küte mü ꞌburu, agü gbü mere du ka wa. 47 Anga te ah de jia mü, te ngbü efiti mü me-ye, teka fü mü amere siti ngü la, ah le de mü gbi jia mü la agbi, mü gü akötö. Angü ah reke pe, te mü ena aküwa de jia mü ngbee biringbö, ka engu te wüh ena agü mü de jia mü ꞌbasu mini, agbü du ka wa. 48 Angü kpa gbü wa la, cïnga fa sü. Wa ngbü ecuru wü kpara kpala. Wü ru kpah ladü kpala, te ewü ngbü ezü kpara. Cïnga la nza nda de, fï mere badi!

49 Wü kpara ꞌburu te ewü le adi de kpara ka-ra, ah le de Me reke ewü, baka se te wüh ngbü eto gbü wa, teka fü ewü angbü *nzïla. 50 Yi nda-yi baka ngütü, angü ngütü reke fa sü. Amba te ngütü mi tïne de la, wüh ena amere di neh baye? Wüh ena abu agbü gü. Ah le de yi ngbü ba züka ngütü, te mi ami. Yi ce ngü ka yïkï, fü yi adi ele te-yi esüka yi ale.”

Dela wü ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye.

10

Dene ngü te Yesu mala, teka mene kpara te le ace wara ye

Matayo 19:1-9

1 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia ace sü la, anü agbü nga nzö kötï ka *Yudaya, anü akö Yürüdene kpa eta ngu. Te wüh koro kpala, fü mere bi wü kpara aci abiti te-wü kpaka Yesu. Fü engu adu akpo da erï ewü, baka te engu ngbü emere gügü ne.

2 Fü wü gara *Farusi ayia akoro kpaka Yesu, teka are mamaguma. Fü ewü ayi-tata na, gü ba dene, “Yesu deyï, te kpara ce wara ye la, ngü la ena adi esiti gbü jia Me?” 3 Fü Yesu adu ayi-ta ewü, gü ba dene, “*Müse ba ta ngü fü ani, gbü *Rïrï ka Me teka ngü la, gü neh fe?” 4 Wüh ga, “Müse le ta eyi, gü ba dene, ‘Te komoko ele ace wara ye la, ah le de engu ba köcökpa, ato fü wara ye feke, fü wara ka la ayia ago ka-ye agba wü.’ ”* 5 Yesu gü ba dene, “Müse ba ta ngü la bala teka ne de, angü nzö wü kundu yi ta kpekpeke, kpah baka nda-yi! 6 Mü nü, mü ceka ngü ta te Müse ba, teka gina wü kpara, te Me o füh kotö ne. Müse gü ba, ‘Me mere komoko ake würüse.’† 7 Fü Me amala ngü fü ewü, gü ba, ‘Dela si-ngü te komoko ngbü eyia, ece wö ye ake ni ye, aza wara ye, alala tete na. 8 Fü ewü adu angbü ake di tïne baka kpara biringbö ne.’‡ Yi wu, gü ba, Me o yi ta eyi me-ye, de yi za te-yi, fü yi akoro baka e biringbö, ne de? 9 Te Me o yi eyi biringbö la, yi mere e aye süka yi tïne de!”

10 Fü wü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, adu ka-wü kpa ekötï. Fü wü kpara kaka-na ayia ayi-tata na teka ngü la. 11 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba dene, “Te mü ce wara mü, fü mü ayia aza gara würüse la, mü mere *siti ngü eyi, angü mü mere dela waza. 12 Kpah bala, teka würüse te yia esaka watï ye, anü aza gara komoko. Ah mere waza kpah eyi.”

Dela ta ngü te Yesu mala teka komoko ake wara ye.

Dene ngü ka Yesu de wü jürü jaji

Matayo 19:13-15; Luka 18:15-17

13 Gbü gara ra, fü wü gara kpara ayia akoro de wü jaji ka-wü kpaka Yesu, de engu o kpa ye gbü nzö ewü, teka de Me to wazi fü ewü. Te wü *kpara ka Yesu wu ngü la bala, fü ngü la asiti te ewü. Fü ewü akpo da eliki wü jaji la. 14 Te Yesu wu ngü la bala, fü mamaguma ayia anzu. Fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye la kpekpeke, gü ba dene, “Yi ce wü jaji la, de wüh koro kpaka ra. Yi mere e atïrï ewü de, angü wü kpara te maguma ewü di ba nda wü jürü jaji de bala, wüh ka-wü de wü kpara ka Me. Angü wü jürü jaji cu ngü wü de, wüh mere mani kpah de. 15 Ngü te ma emala dene, ah de kpeke ngü. Te mü ele ara fü Me, ah le de mü fü maguma mü, ba nda wü jürü jaji. Te maguma mü ngbü ba nda wü jaji de la, mü tï arï gbü sü ka Me agbü kpï kpah de.” 16 Fü Yesu ayia abï wü jaji la esaka ye, ao kpa ye gbü nzö ewü. Fü ah ayia aku gba fü Me teka ewü, de Me to wazi fü ewü. Dela ngü ta te Yesu mere fü wü jürü jaji.

Dene ngü te Yesu mala, teka wü kpara de mere bi e esaka wü

Matayo 19:16-30; Luka 18:18-30

17 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia de ani ce sü la. Baka te ewü ngbü eyia tete, fü gara komoko akpe akoro, abu nzökuta ye engagira Yesu, ayi-tata, gü ba dene, “Züka mere kpara, ni ena amere baye, teka fü ni aküwa agbü sü ka Me fï mere badi?” 18 Yesu gü ba, “Mü ga, ‘Ma de züka kpara,’ neh teka ne? Züka kpara ladü füh kotö ne? Züka kpara füh kotö ne biringbö nda ma, ꞌduwa Me kpikpi ye, mü wu bala de? 19 Te mü le aküwa la, ah le de mü mere wü *Rïrï ka Me ꞌburu, mbi mbi mbi. Mü wu Rïrï la de? Rïrï la gü ba,

‘Mü mere e amörö kpara de.

Mü mere e amere waza de.

Mü mere e azi e de.

Mü mere e adi esutu wu te wü bu mü de.

Mü mere e afiti kiri mü de mani de.

Mü je rïrï ka wö mü ake ni mü.’ ”§

20 Komoko ne gü ba, “Mere kpara, ni kpo da emere wü ngü la eyi kü gügü, o ni di la jaji, zalü akoro dene, ni ngbü fï bü emere wü rïrï la.” 21 Fü Yesu aceka jia komoko la. Fü ngü ka komoko la areke tete na afa sü. Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, “Ah de züka ngü. Amba gara ngü ladü biringbö, te mü mere la de. Mü du edu, mü cïnzï wü e ka-mü ꞌburu asidi. Fü mü aza jiase la, ato ꞌburu fü wü mürü cïnga. Fü mü adu alala gbü nga ra. Te di bala, mü ena amaka *küküwa te gara, agbü sü ka Me agbü kpï.” 22 Te komoko la je ngü la, fü ah akpo da endunduru gbüra ye, de mere cïnga emaguma ye. Fü ah ayia alügü nga ye, adu kpa gba ye, de mere fïngangü gbü nzö ye, angü wü e fa ta esasaka sü.

23 Fü Yesu afü te-ye, amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Atï! Te mü de kpara de mere bi wü e esaka mü la, mü ena afü te-mü, ato maguma mü fü Me, neh baye baye?” 24 Fü ngü la aga gbü jia wü *kpara ka Yesu afa sü. Fü Yesu adu anda nga ngü la, gü ba, “Ah de kpeke ngü teka fü kpara ato maguma ye fü Me. 25 Ah baka ya,* te le arï gbü enga gö sögbe.† Ah tï eyi arï kpala fanü? Ah tï arï nda de! Amba ngü ka mene kpara de mere bi wü e esaka ye, ah kpah bala. Ah ena adi kpekpeke fefe, teka afü maguma ye, ara fü Me.” 26 Fü ngü anza gömö wü kpara ka Yesu ꞌburu. Fü ewü akpo da eyi-ta tete-wü, gü ba dene, “Te ngü la tïne bala la, biri kpara ladü te ena aküwa?” 27 Fü Yesu aceka jia ewü, gü ba dene, “Kpara te ena aküwa te-ye de tete-ye nda ma. Angü ngü la fa wü kpara eyi ꞌburu. ꞌDuwa te Me ena aküwa mü me-ye. Angü ngü te ena afa Me nda ma.”

28 Petero, fü mü arü amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ye ceka la, ani ce wü e ka-ani eyi ꞌburu, teka alala gbü nga ye. Te ah di bala ne, ngü ka-ani ena adi baye?” 29-30 Yesu gü ba, “Wayi, yi ena amaka züka ngü. Ngü te ma emala dene, ah de zu ngü. Te mü ce wü e ka-mü teka ra, teka amala ngari ra fü wü kpara la, Me ena ale ta-ngü te mü fanü. Mü ena amaka kpah cïnga füh kotö ne, angü wü vügü ka-nih ladü. Amba Me ena ato mere bi züka ngü fü mü, afa nda-mü te mü ce la. Anga mü ce neh ene? Te ah de gba mü, wü di enga ni mü, wü wö mü ake ni mü, anga wü di mü, te mü ce ewü teka ra la, Me ena ato kpah mere bi züka ngü fü mü füh kotö sene, da wü e te mü ce la. Kpah bala, Me ena aküwa mü gbü sü ka-ye agbü kpï, fï mere badi. 31 Amba yi mere e acu ngü yi nda-yi de, angü bi wü kpara, te ewü mere te-wü baka wü cögbörö kpara füh kotö ne, te gara, Me ena afü ewü baka kükürü wü kpara. Kpah bala, mene ewü, de te ewü di ba kükürü wü kpara füh kotö ne, te gara Me ena afü ewü, ao angbe cögbörö wü kpara fü wü bu wü agbü sü ka-ye, agbü kpï.”

Dela ngü te Yesu mala, teka wü kpara de mere bi wü e esaka wü.

Dene ebabata ngü te Yesu mala, teka kpi ka-ye

Matayo 20:17-19; Luka 18:31-34

32 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia angbü enü agbü Yerüsalema. Te wüh ngbü enü tete, fü Yesu ayia atï nda-ye kpa engagira nü. Fü wü kpara kaka-na angbü efa nganga na de mere fïngangü gbü nzö wü. Fü mere bi wü kpara angbü kpah enü fütanga ewü de mere cürü te wü. Fü Yesu adu kpah aza wü kpara ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne mba canza edere sü. Fü ah akpo da emala ngü fü ewü, teka ngü te ena amere ye agbü Yerüsalema kpala, 33 gü ba dene, “Te nih ena akoro agbü Yerüsalema la, wüh ena azoro ra, *Ye Kpara ka Kpï, anü di engagira wü *mere kovo bete wü *mürü rïrï, te ewü le ngü ka-ra de ne. Wü mere kpara la ena akolo ngü ka-ra, gü ba, ‘Ah le de wüh mörö ra asidi.’ Fü ewü ayia ato ra fü wü *ganzi kpara. 34 Fü wü ganzi kpara la akpo angbü emü ra, da efala ra, da esü ngüsü gbüra ra, da esüma ra de juru. Fü ewü amörö ra asidi. Gbü *ebabata sïkpï, Me ena adu azükü ra gbü kpi la.” Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye teka kpi ka-ye.

Dene yitangü ka Yakobo ake Yüwane

Matayo 20:20-28

35 Fütanga ngü la, fü wü *Yakobo ake *Yüwane, wü di Zebedayo ayia arü amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “Mere kpara deyï, gara enga ngü ladü gömö ani, te ani ele ayi-ta ye di.” 36 Yesu gü ba dene, “Wü mala emala.” 37 Wüh gü ba, “Gbü sïkpï te ye ena angbü mere miri tete na, ani ele angbü ede ye, baka wü cögbörö kpara ka-ye, gara gbü kokpa, gara gbü kamisü.” 38 Yesu gü ba, “Ngü te yi mala la, yi wu sisi na mbi mbi de. Te yi le amaka wazi baka nda-ra la, ah le de yi zü kpah mere cïnga baka nda-ra, de te ma ena azü ne. Yi tï eyi azü mere cïnga, baka nda-ra la? Ngü la tï afa yi de?” 39 Wüh gü ba dene, “Wayi, ani le eyi amere ngü la.” Yesu gü ba, “Ah mbi. Yi ena azü mere cïnga baka nda-ra fanü fanü. 40 Amba ma tï ao yi baka mere kpara, fütanga ra, nda-ra de. Ngü la ka-ye de ngü ka Wüba Me, angü ah reke sü la eyi teka wü kpara ka-ye, te engu fe ewü.”

41 Fü du wü *kpara ka Yesu nzükpa ne ayia aje ngü la. Fü maguma ewü ayia asiti eküte wü *Yakobo ake *Yüwane. Fü ewü angbü da efï ngü emaguma wü, gü ba, “Wüh ele ao te-wü ba mere kpara gbü nzö ani?” 42 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah adu aï wü kpara ka-ye la ꞌburu kpaka ye, amala ngü fü ewü, gü ba dene, “De-yi, yi wu eyi, gü ba, wü miri füh kotö ne ngbü engbü gbü nzö wü bu wü de mere wazi, fü ewü angbü emere wü kpara esa lö wü ne, baka e te ewü ele. 43-44 Yi le amere kpah bala? Ah bala de. Te mü ele angbü ba mere kpara esüka wü bu mü la, mü fü te-mü baka jaji, te ngbü emere tima fü wü bu ye. 45 Te di bala, ah le de yi fü fïngangü ka-yi baka nda-ra. Angü de-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ma koro füh kotö ne, neh teka ne? Yi efï nda-yi, gü ba, ma koro ta teka angbü ba mere miri, teka fü wü bu ra angbü emere tima fere? Ah bala nda de. Ma koro teka amere tima fü wü kpara, da ele ta-ngü te ewü. Angü ma ena ato te-ra fü kpi, teka afa wü kpara gbü *siti ngü ka-ewü, fü ewü aküwa.”

Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, teka mene kpara te Me ena ao memere.

Dene ngü ka Yesu ake Batïmaya

Matayo 20:29-34; Luka 18:35-43

46 Baka te wü Yesu ngbü fï bü enü te kaje ka Yerüsalema, fü ewü anü akoro agbü Yeriko. Fü ewü ayia sela de mere bi wü kpara gbü nga wü, teka anü agbü Yerüsalema. Fü ewü amaka gara komoko de ïrï ye Batïmaya,‡ te ngbü edere kaje, da eyo e te wü kpara, angü jijia na nda ma. 47 Fü Batïmaya aje ngü, gü ba dene, “Yesu§ koro eyi.” Fü ah ayia aba rere kpa tikpi, gü ba dene, “Yesu! Kundu ye *Davidi! Ni wu eyi, gü ba, Me tima ye teka aküwa ani ne! Ye ceka la bü cïnga te ni baaa!” 48 Fü wü kpara aci ꞌburu, amala ngü fefe, gü ba dene, “Ye nga enga!” Batïmaya le ngü ka-ewü la nda de. Ah ngbü fï eba rere kpa tikpi bala, gü ba, “Yesu! Kundu ye Davidi! Ye ceka la bü cïnga te ni baaa!”

49 Fü Yesu arü amala ngü, gü ba, “Wü ï engu akine.” Fü ewü ayia aï Batïmaya kpaka Yesu, gü ba dene, “Yesu te eï ye. Ye gu maguma ye, de ye yia eyia, ye nü kpakaka na la.” 50 Fü Batïmaya ayia agbi mere bongo ka-ye asidi, ace kötö. Fü ah ayia akpe anü kpaka Yesu. 51 Fü Yesu ayi-ta Batïmaya, gü ba dene, “De-ye deyï, ye ele de ni mere fü ye ne ngü ne?” Batïmaya gü ba, “Akoo, mere kpara, ma ele de mü ü jia ra, teka de ma di eceka kpï!” 52 Yesu gü ba, “Ah mbi. Mü küwa eyi, teka te mü to maguma mü eyi fü Me. Mü go ego.” Fü jia Batïmaya ayia aü raaa! Fü Batïmaya ayia akpo da efa nga wü Yesu.

11

Dene ngü ta te Yesu ngbü erï tete agbü Yerüsalema

Matayo 21:1-11; Luka 19:29-38; Yüwane 12:12-15

1 Fütanga ngü la, wü Yesu ngbü fï enü agbü Yerüsalema. Fü ewü anü, anü akoro gbamari ede Yerüsalema, angü wüh le kaje ka Betefage ake Betanïya, te di esa mere da de ïrï ye Olïve. Te wüh nü koro gbamari kpala, fü Yesu ayia atima gara wü kpara ka-ye ꞌbasu kpa engagira nü, 2 gü ba, “Wü nü enü agbü kötï de kpa engakara wü la. Te wü koro kpala, wü ena amaka dongï, te wüh i, o kpala, enganga na, te wüh lï fefeh na la de. Wü furu dongï la, wü du di fü ni akine. 3 Te wüh yi-ta wü, gü ba, ‘Wü ngbü efuru enga nü la teka ne?’ la, de wü lügü ngü fü ewü, gü ba dene, ‘Mere kpara ka-ani ngbü ele me-ye. Ani ena alügü fü wü enatikine.’ ”

4 Te wüh je ngü la, fü wü kpara ꞌbasu la ayia anü agbü Betanïya. Fü ewü amaka enga dongï, te wüh i o etanü, ede möngïtï. Fü ewü ayia afuru dongï la, ba e te Yesu mala fü ewü. 5 Fü wü gara kpara ayi-ta ewü, gü ba, “Ah mere baye, te wü ngbü efuru enga dongï ne?” 6 Fü ewü ayia alügü ngü fü ewü, gü ba dene, “Mere kpara ka-ani ngbü ele me-ye. Ani ena alügü enatikine.” Fü wü kpara la ale. Fü ewü ayia aza dongï la, adu di kpaka Yesu.

7 Te wüh koro de dongï la kpaka Yesu, fü ewü agü wü bongo ka-wü füh gügü na. Fü Yesu ayia alï fefeh na, anü di agbü Yerüsalema. 8 Fü mere bi wü kpara ayia akoro, teka agbo nga ïrï Yesu. Fü gara ewü agbala bongo ka-wü kötö te kaje. Wü gara ngbü nda-wü edoro wü zukpa rü, da egü te kaje, teka agbo nga ïrï Yesu di. 9 Fü gara wü kpara atï kpa engagira nü fefe na, gara ewü nda-wü kpa sidi. Fü ewü angbü ꞌburu egbo nga ïrï Yesu, da ebï ci, da emï koko, gü ba,

“Nih gbo nga ïrï Me!

Me to wazi fü mü, angü ah tima mü fü a me-ye!

10 Mü za wazi ka kundu kundu nih *Davidi!

Mü koro eyi angbü gbü nzö a, baka mere Miri Davidi engu!

Me di de mü!

Nih gbo nga ïrï Me kpa gbü kpï!”

11 Baka te Yesu nü koro agbü Yerüsalema, fü ah anü arï kpa etambasü *Mere Kambü ka Me. Fü ah aceka kpï, aceka wü ngü de kpala ꞌburu. Fü ewü ayia de wü kpara ka-ye, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, adu kpa gbü Betanïya, ara kpala, angü sü yia etï atï.

Dene ngü te Yesu kïna rü figi di

Matayo 21:18-19

12 Kpurutokokpï la, fü wü Yesu ayia ace Betanïya, edu agbü Yerüsalema. O wüh ngbü enü tete, fü tala ayia amere Yesu. 13 Fü Yesu aceka kpï, awu nzö rü figi, te kpakpa na bi abi. Fü ah afü kpuru akoro kpala, de ni maka rïrï na. Te wüh nü koro kpa esa rü la, rïrï na nda ma, ka-ye bü kpakpa na kükürü. Angü ah de fe kaka, te ngbü erï tete na, nda de. 14 Fü Yesu ayia akïna rü engu la, gü ba dene, “Mü ngbü fï bala. Wü kpara tï azü rï mü tïne fï de, fï mere badi.” Fü wü *kpara ka Yesu ayia aje ngü de te engu mala la.

Dene ngü ta te Yesu liki wü kpara di,

etambasü Mere Kambü ka Me

Matayo 21:12-13; Luka 19:45-48

15 Te wü Yesu du koro tete agbü Yerüsalema, fü ewü ayia anü akoro etambasü *Mere Kambü ka Me. Fü ewü amaka mere bi wü kpara kpala, te ewü ngbü ecïnzï wü nü de wü lu,* teka fü wü kpara adi ese, eto laꞌbï tete fü Me. Wü gara ngbü nda-wü da ekura jiase. Fü ngü la ayia asiti gbü jia Yesu afa sü. Fü engu ayia aliki ewü ꞌburu asidi, anzinzi wü cangalï de wü gbaꞌda ka wü kpara la, agbogbofo ꞌburu kötö.

16 Fü ah amaka kpah wü gara kpara te ewü ngbü da ebï e ka-wü, ekolo sü di kpuru etambasü Kambü ka Me la. Fü Yesu ayia atïrï kaje la te ewü, gbere. 17 Fü ah akpo da erï wü kpara, gü ba dene, “Me mala ta teka Kambü ka-ye, gü neh fe? Me gü ba, ‘Kambü ka-ni, ah de sü te wü kpara füh kotö ne ꞌburu ena akoro angbü egbo nga ïrï ni gbügbü.’† Yi wu bala de? Amba nda-yi, yi du fü tambasü Kambü ka Me eyi, ba sü ka wü mürü zi!”

18 Fü wü mere *mürü gele bete wü *mürü rïrï ayia aje ngü la. Fü ngü la asiti te ewü afa sü. Fü ewü akpo da egïrï kaje de ani mörö Yesu tete na. Wüh maka kaje kere de, angü cürü ngbü emere ewü, teka mere bi wü kpara te ewü le ka-wü ngü ka Yesu, gü ba, “Engu ngbü erï ani de mere kpeke rïrï.”

19 Etamurago la, fü wü Yesu ayia ace Yerüsalema, ayia adu agbü Betanïya.

Dene ngü ta te Yesu mala, teka maku gba fü Me

Matayo 21:20-22

20 Kpurutokokpï la, fü wü Yesu alügü te-wü, edu agbü Yerüsalema. Te wüh ngbü edu te kaje la, fü ewü adu amaka rü de esikine, te Yesu kïna ne. Rü la ürü ka-ye eyi, de sï ye ꞌburu. 21 Petero, fü mü adu afï nga kïna, te Yesu kïna rü la di ne. Fü mü amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “Mere kpara, ye ceka la! Rü de esikine te ye kïna ne, ah ürü ka-ye eyi!” 22 Yesu gü ba, “Ah de wazi ka Me. Te yi to maguma yi fü Me, Me ena ato wazi fü yi kpah bala. 23 Ngü te ma emala dene, ah de zu ngü. Te mü ena ato ta maguma mü fü Me ꞌburu ꞌburu la, Me ena ato wazi fü mü, teka fü mü amere wü mere kpeke ngü di kpah bala. Mü tï eyi amala ngü fü mere siti da la, gü ba dene, ‘Mere da la yia eyia, ah tï agbü mere ngu.’ Ah ena amere te-ye kpah bala. Amba te maguma mü ngbü ꞌbasu ꞌbasu la, Me to wazi fü mü nda de. 24 Kpah bala, mene ngü te mü ena ayi-ta Me tete na, ah le de mü o maguma mü ꞌburu te Me, gü ba, ‘Fanü fanü, Me tï eyi amere ngü la fü ni.’ Te maguma mü ngbü ꞌbasu ꞌbasu de la, Me ena amere ngü la fü mü amere fanü. 25-26 Te mü ngbü eku gba fü Me, mü mere e ati ngü te kiri mü emaguma mü de. Mü boro *siti ngü ka kiri mü emaguma mü asidi feke, teka fü Me, te di de Wö nih agbü kpï ne, aboro kpah wü siti ngü ka-mü.” Dela ngü te Yesu mala, teka kpara te le aku gba fü Me.

Dene ngü te wü mere kovo ka wü Yïsarayele yi-ta Yesu di

Matayo 21:23-27; Luka 20:1-8

27 Fütanga ngü la, fü wü Yesu adu anü akoro agbü Yerüsalema. Fü Yesu angbü endoro ka-ye etambasü ka *Mere Kambü ka Me. Fü wü mere *kovo ayia de wü *mürü rïrï, akoro kpaka Yesu, ayi-tata, 28 gü ba dene, “De ye deyï, ngü te ye mere esikine de sene ne, ye mere ngü la neh de wazi ka da? Kpara te tima ye, aliki wü kpara etambasü Mere Kambü ka Me ne, neh da?” 29 Yesu gü ba, “Gara ngü ladü biringbö, te ni ele ayi-ta wü di feke. Te wü lügü ngü la eyi, fü ni adu amala nga kpara, de te to wazi la fü ni ne. 30 Yitangü ka-ni, ah teka *Yüwane Mürü Babatïza. Kpara te to wazi fü Yüwane, de ah to babatïza fü wü kpara, neh da? Me to wazi fefe me-ye de? Anga ah mere ngü la de tete-ye?” 31 Fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba dene, “Ani ena alügü ngü la fefe, agü neh fe? Te ani gü ba, ‘Me to wazi fü Yüwane me-ye la,’ ah esiti, angü Yesu ena adu kpah ayi-ta ani, agü ba dene, ‘Te di bala ne, ah mere baye, te ani le ngü ka Yüwane de ne?’ 32 Te ani mala fefe, gü ba, ‘Yüwane mere ngü la de tete-ye la,’ ah tï kpah de, angü maguma wü kpara ꞌburu ena asiti te ani.” Wüh ngbü ekpe cürü teka mere bi wü kpara, angü wü kpara ngbü ele ngü ka Yüwane, gü ba, “Engu ka-ye zu de *mürü dofo ka Me.” 33 Te di bala, fü wü angbe cögbörö kpara la adu alügü ngü fü Yesu, gü ba dene, “Ani wu kpara te to wazi fü Yüwane ne, nda-ani de.” Yesu gü ba, “Wayi, ah mbi! Te ah bala la, ni tï amala nga kpara, te to wazi fü ni ne, kpah de.”

12

Dene mani te Yesu mala teka wü kpara,

te ewü ngbü eceka kpï fütanga rïrü

Matayo 21:33-46; Luka 20:9-19

1 Fütanga ngü la, fü Yesu adu kpah amala ngü fü wü cögbörö kpara la de mani, gü ba dene, “Gara komoko ta ladü, te nü maka züka sü, fü ah ayia aru rü *vinü ka-ye gbügbü. Fü ah adu ajï ꞌbaranga ekekere na kerekere gbaa. Fü ah areke kpah sü, teka adi efi rï-rü la gbügbü na. Fü ah ajï kpah kambü teka fü wü kpara adi engbü gbügbü, da efete yï la. Fü engu aza wü kpara ka tima, ao kpala, aro mö de ewü areke areke, de wüh di eceka kpï fütanga yï ka-ni la mbi mbi mbi, angü ni ena anü andoro agbü gara sü nengete. 2 Te kpïrï ka makolo rï-rü la koro tete na, fü komoko la ayia atima gara labï ka-ye kpaka wü kpara ka tima ka-ye la, gü ba, ‘Wü to rï-rü ka-ni la fü ni.’ 3 Fü labï la ayia anü akoro kpaka wü kpara ka tima la. Fü ewü ayia azoro labï la, amï engu, alügü kpaka mere kpara ka-ye, de kpa ye kükürü. 4 Fü mürü rïrü la adu kpah atima gara labï ka-ye. Fü labï la anü akoro kpaka ewü. Fü ewü amï nzönzö na, amemere lalara. Fü labï la akpe adu kpaka mere kpara ka-ye kpah de kpa ye kükürü. 5 Fü mürü rïrü la adu kpah atima gara labï ka-ye. Fü ewü amiki labï la, amörö ka. Fü ewü angbü ememere wü labï ka mürü rïrü la fï bü bala, emimiki gara ewü, emömörö gara ewü. 6 Gara labï te mürü rïrü la ena adu atima nda tïne ma. Tïne bü eyi duu kporo yeye na, te mamaguma ngbü tete na ne. Fü ah afï, gü ba dene, ‘Te ni tima ye ni la, wüh ena akpe cücürü na akpe.’ Fü ah ayia atima ye ye la kpaka ewü. 7 Te wü kpara la wu ye mürü rïrü la te ngbü ekoro, fü ewü amala ngü esüka wü, gü ba dene, ‘Ceka la! Ye mürü rïrü ne te ekoro! Engu ena aza e-nga-kpa wö ye, te gara me-ye. Te di bala, ah le de ani mörö engu asidi, teka fü yï ka-ewü ne angbü te gara fü ani.’ 8 Fü ewü ayia azoro ye mürü rïrü la, amï, amörö, aza kökö na, asö agbü gü.”

9 Fü Yesu adu ayi-ta wü cögbörö kpara la, gü ba, “Gbü fïngangü ka-yi, mürü rïrü la ena amere de wü siti kpara la, neh baye? Ah ena ayia akoro kpaka ewü de mere wazi, amömörö ewü ꞌburu. Fü ah aza to wü kpara, ao eme rïrü ka-ye la.” Dela mani te Yesu mala fü wü cögbörö kpara ka wü *Yïsarayele.

10 Fü ah adu ayi-ta wü cögbörö kpara la, gü ba dene, “*Ngari Me mala teka ngü la, gü neh fe? Ah gü ba, ‘Wü gara kpara ngbü ta ejï *Mere Kambü ka Me. Fü ewü amaka gara mere rü, te ewü le nda-wü de. Fü ewü ace rü la asidi. Tïtïne rü ta te ewü ce la, Me du o tïne eyi mere kpeke rü de wazi ye, te wü bu ye na ngbü engbü ꞌburu eküküte. 11 Nih gbo nga ïrï Me, angü engu mere mere züka ngü eyi fü nih!’ ”*

12 Fü wü cögbörö kpara la awu, gü ba, Yesu mala mani la eküte ani, teka te ani le ngü kaka nda-ani de ne. Fü ngü la ake te ewü afa sü. Fü ewü angbü egïrï kaje teka de ani zoro Yesu. Wüh le azoro engu gbü jia wü kpara nda-wü de, angü maguma wü kpara ena asiti eküte ani. Te di bala, fü ewü ayia ace engu, ago ka-wü.

Dene ngü ta te wüh yi-ta Yesu di, teka mase ngürü

Matayo 22:15-22; Luka 20:20-26

13 Fütanga ngü la, fü wü cögbörö kpara atima gara wü *Farusi kpaka Yesu, bete gara wü kovo ka Miri Anïtïpa *Erode, gü ba dene, “Wü fiti Yesu, de engu mala siti ngü eküte miri ka wü *Rüma, teka de ani zoro engu gbü riri na la.”

14 Fü ewü anü akoro amaka Yesu, amala ngü fefe, gü ba dene, “Mere kpara, ani wu eyi, gü ba, ye de kpeke kpara, te ye ngbü emala zu ngü ka Me fü ani fanü fanü. Angü ye kpe cürü kpara nda-ye ꞌburu ꞌdö de. Ye ngbü ele ka-ye ꞌduwa ngü ka Me. Te di bala, gara ngü ladü te ani le ayi-ta ye di. Ah tï atï fü ani ase ngürü ani fü *Kayïsara, Miri ka wü Rüma, te ngbü gbü nzö ani ne? 15 Anga ah tï de? *Rïrï ka Müse gü neh fe?”

Amba Yesu, mü wu mani ka-ewü la nda-mü eyi kpo. Fü mü ayia alügü ngü fü ewü, gü ba, “Wü ngbü ere maguma ni de ngü bala, neh teka ne? Wü za la biri jiase sela, wü sere fü ani.” 16 Fü ewü aza gara jiase biringbö, ato fefe na. Fü ah aceka jiase la, agü ba dene, “E-gbü jiase ne, neh kuru da? Wüh ba eküküte na ne, neh ïrï da?” Wüh ga, “Ah de kuru Kayïsara, te di de Miri ka wü Rüma ne.” 17 Yesu gü ba, “Ah mbi! Te ah de nda miri la, de yi lügü fü miri. De yi lügü nda Me kpah fü Me.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara la, teka mase ngürü. Fü ngü kaka la aga gbü jia wü kpara la afa sü.

Dene ngü ta te wüh yi-ta Yesu di, teka züzükü gbü kpi

Matayo 22:23-33; Luka 20:27-38

18 Wü gara kpara ta ladü esüka wü di enga *Yïsarayele, te wüh eï ewü, gü ba, wü *Saduke. Wüh fï nda-wü, gü ba, “Te kpara kpi eyi la, ah kpi eyi fï mere badi. Ah du azükü gbü kpi tïne de.”

Te di bala, fü gara wü Saduke akoro kpaka Yesu, ayi-tata gbü mani, gü ba dene, 19 “Mere kpara, gara ngü ladü te ani le ayi-ta ye di. *Müse ba ta ngü fü ani gbü *Rïrï ka Me, gü ba, ‘Te kpara kpi, ce wara ye, o wüh bï ye ake di la de la, ah le de enga ni ye na za würüse gbü nganga na la, teka abï ye dada na, angü ïïrï na ena adürü.’† 20 Amba, te wü kpara ena azükü gbü kpi azükü fanü fanü la, ngü la ena adi baye? Angü gara wü komoko ta ladü, wüh guvu ni wü lorozi. Fü gina ewü ayia aza würüse. Fü ah ayia akpi, o wüh bï ye ake di la de. 21 Fü eꞌbaꞌbasu adu aza würüse nga kpa enga ni ye la. Fü ah ayia akpi. Wüh bï ye ake di kpah de. Fü ebabata na adu kpah aza würüse la. Fü ah ayia kpah akpi, ace engu fï kükürü. 22 Wü jaji komoko de lorozi la, wüh za würüse la te nga wü ꞌburu. Fü ewü akpi ꞌburu, wüh bï ye te würüse la nda-wü de. Fütanga ewü la ꞌburu, fü würüse la adu kpah akpi. 23 Te wü kpara ena azükü azükü gbü kpi fanü la, würüse la ena adi neh wara da? Kükürü de, angü engu ta eyi wara ewü ꞌburu.”

24 Yesu gü ba, “Yi fï nda-yi, gü ba, Me tï azükü wü kpara gbü kpi nda de? Yi dürü bala, neh teka ne? Yi wu si-ngü de te wüh ba gbü *Ngari Me ne de, neh teka ne? Yi le awu wazi ka Me kpah de, neh teka ne? 25 Gbü sü ka Me agbü kpï kpala, wü kpara za te-wü nda-wü de. Angü te wü kpara zükü eyi gbü kpi la, Me ena afü ewü baka wü *malayïka ka-ye.

26 Wüh ba ngü gbü *Ngari Me teka ngü ka züzükü gbü kpi, gü neh fe? Gbü ra ta te Me gü tamu ye tete fü *Müse,‡ Me mala ta fefe, gü neh fe? Ah gü ba dene, ‘De-ni Me, ni de *vüngüte ka *Abarayama, ake *Yïsaka bete *Yakobo.’ 27 Amba, gbü ra ta te Me mala ngü la tete, o wü Abarayama kpi ka-wü eyi gügü. Me ena amala ngü teka wü kövö, gü ba, ‘Wüh de wü vüngüte ka-ni?’ Ah bala de. Me mala ngü la, angü wü Abarayama ka-wü eyi ladü ezükü, agbü sü ka Me fï mere badi. Te di bala, fïngangü ka-yi te gü ba, wü kpara tï azükü gbü kpi nda-wü de ne, ngü la de mere siti wu!”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü Saduke, gü ba, “Me ena azükü wü kpara ka-ye, fü ewü angbü fï mere badi agbü sü ka-ye agbü kpï kpala.”

Dene ngü ta te Yesu mala teka kpeke Rïrï ka Me

Matayo 22:34-40

28 Gara *mürü rïrï ngbü ta eje yïkï te wü *Saduke ngbü ega de wü Yesu ne. Te engu je ngü te Yesu lügü fü ewü la, fü ngü la areke gbü jijia na afa sü. Fü mürü rïrï la adu ayi-ta Yesu, gü ba dene, “Mere kpara deyï, nda-ni yitangü kpah ladü. Esüka wü *Rïrï ka Me ꞌburu, kpeke rïrï, te fa wü bu ye ꞌburu, neh engu deyi?” 29 Yesu gü ba, “Kpeke Rïrï te Me to fü nih, wü di enga *Yïsarayele, gü ba dene,

‘Me ka-ye ngbee biringbö.

Ah de miri ka-nih me-ye.

Kpara te fa engu nda ma.

30 Mü le Me de maguma mü ꞌburu.

Mü o fïngangü ka-mü kpah ꞌburu tete.

Mü le ngü kaka de wazi mü kpah ꞌburu.

Mü to te-mü kpah ꞌburu fefe.’§

Dela kpeke Rïrï te Me to fü nih, te fa wü bu ye ꞌburu. 31 Eꞌbaꞌbasu na gü ba dene, ‘Mü le wü bu mü, baka e te mü ngbü ele küte mü.’* Dela gina wü kpeke *Rïrï ta te Me to fü nih. Gara rïrï te fa ewü dela nda ma.”

32 Te mürü rïrï la je ngü te Yesu mala la, fü ngü la areke tete afa sü. Fü ah alügü ngü fü Yesu, gü ba dene, “Wayi, mere kpara, mü mala zu ngü fanü fanü. Me ka-ye kü biringbö. Gara kpara te fa engu kpo fï ma. 33 Te mü le Me de maguma mü ꞌburu, o fïngangü ka-mü ꞌburu tete, fü mü ale ngü kaka de wazi mü kpah ꞌburu, fü mü adu ale wü bu mü, baka e te mü ngbü ele küte mü la, ngü ka-mü ena areke gbü jia Me afa sü. Gele ka wü kundu nih gü ba, te mü le de ngü ka-ni reke gbü jia Me la, ah le de mü za nü, awa fefe. Amba ngü ka lele fa ngü ka gele la ka.”

34 Fü ngü ka mürü rïrï la adu areke gbü jia Yesu afa sü. Fü Yesu adu amala ngü fefe, gü ba dene, “Wayi, fïngangü ka-mü mbi. Mü eyi gbamari akoro zu kpara ka Me.”

Dela ngü ta te Yesu mala, teka kpeke Rïrï ka Me. Fütanga ngü la, gara kpara, te du le aga yïkï ake di, nda tïne ma.

Dene ngü ta te Yesu mala, teka Miri te Me ena atima füh kotö ne

Matayo 22:41-45; Luka 20:41-44

35 Fütanga ngü la, fü Yesu angbü da erï wü kpara etambasü ka *Mere Kambü ka Me, gü ba dene, “Wü *mürü rïrï mala teka *Kurisito, Miri te Me ena atima füh kotö ne, teka aküwa wü kpara, gü neh fe? Wüh gü ba, ‘Miri la ena adi de kundu ye Mere Miri *Davidi, te ena angbü gbü nzö ani kpah baka Davidi,’ ah bala de? Amba Miri la ena angbü baka Davidi fanü? 36 Angü Davidi ba ta ngü cu me-ye, gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me, gü ba dene,

‘Me mala ngü fü Miri ka-ni, gü ba dene,

“Ye ngbü gbü kokpa ka-ni sene.

Angü ni fe ye, o eyi Mere Miri.

Te di bala, ye ena angbü gbü nzö wü kpara ꞌburu!

Angü ni ena ao wü vügü ka-ye ꞌburu esa lö ye!” ’†

37 Dela ngü ta te Davidi ba teka Miri la, gü ba, ‘Engu de miri ka-ni.’ Te di bala, wawazi na fa nda Davidi de? Ma emala fü yi, gü ba, ngü kaka ena afa nda Davidi afa.”

Dela ngü ta te Yesu mala teka Mere Miri, te Me ena atima teka aküwa wü kpara. Fü mere bi wü kpara angbü eje ngü kaka-na la de mere tadu.

Dene ngü ta te Yesu mala teka wü mürü rïrï

Matayo 23:1-7; Luka 20:45-47

38 Fü Yesu adu arï wü kpara la, gü ba, “Yi ceka ꞌbe teka ngü ka wü *mürü rïrï. Yi mere e angbü baka ewü de. Angü wüh le de wü kpara ꞌburu di ecu ngü ani. Te di bala, fü ewü angbü eto ngboro bongo eküte wü, endondoro di esüka wu kpara. Wüh ngbü ele de wü kpara ꞌburu ngbü egü mandï fü ani baka wü mere kpara. 39 Te wüh koro kpa *esambü ka biti-te la, wüh ngbü ele adi engbü füh züka da-ngbüngbü te reke areke. Gbü wü sü ka karama, wüh ngbü emere kpah bala. Wüh ele ka-wü bü adi engbü gbü wü sü ka wü cögbörö kpara. 40 Wüh le de wü kpara ꞌburu wu ani baka züka wü kpara ka Me. Te di bala, wüh ngbü emere dela züka ngü te ena reke gbü jia Me? Ah bala de! Te wüh ngbü eku gba fü Me la, wüh ngbü eza mere bi wü ngü te komö wü gbe! Amba ngü ka Me emaguma ewü nda ma. Wüh ngbü kpah da ezi wü e ka wü würüse wökö de mani. Te di bala, Me ena ato mere siti kuru te wü mürü rïrï la te gara afa sü.” Dela ngü te Yesu mala, teka wü mürü rïrï la.

Dene ngü ka takpa ka würüse wökö

Luka 21:1-4

41 Fütanga ngü la, fü Yesu adu angbü kötö ede kuwu, te wü kpara ngbü eto takpa fü Me gbügbü na. Fü ah angbü eceka wü kpara, te ewü ngbü eto takpa ka-wü la. Wü gara kpara te ewü di de mere bi wü e esaka wü, wüh ngbü eto nda-wü mere bi jiase. 42 Fü gara würüse wökö, mürü cïnga, ayia akoro ato nda-ye mba ꞌduwa enga jiase ngbee ꞌbasu, baka e te wüh ena ase ambata biringbö di. 43 Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “De-yi, yi ceka la ngü ka würüse la. Ngü te ma emala dene, ah de zu ngü. Jiase te würüse wökö la to ne, ah reke gbü jia Me, fa nda wü bu ye la ꞌburu. 44 Angü wü kpara de mere bi e esaka wü ne, e te ewü to fü Me, ngüngü gbü jia ewü nda ma, angü dudu ladü esaka ewü. Amba würüse la to nda-ye jiase eyi ꞌburu. Dudu na esasaka, te engu ena ase mba enga zü-e di, nda tïne ma.” Dela ngü te Yesu mala teka takpa, te wüh ngbü eto fü Me.

13

Dene ngü ta te Yesu mala teka ngü te ena amere te-ye te gara

Matayo 24:1-14; Luka 21:5-19

1 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia ace tambasü *Mere Kambü ka Me. Fü gara *kpara ka Yesu arü amala ngü fefe na, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ye ceka la, züka Kambü ka Me ne, te wüh fa de angbe cögbörö da ne!” 2 Yesu gü ba dene, “Mü ceka la bü mere züka Kambü ka Me ne? Te gara, wüh ena amürü kambü la amürü ꞌburu asidi. Da biringbö, te wüh ena ace ao füh kiri ye, ena adi ma.”

3 Fü ewü ayia ace sü la, adu anü alï kpa füh da de ïrï ye Olïve, adu angbü eceka Mere Kambü ka Me, te di kpa eta ngu de kpala. Fü Petero ayia ake *Yakobo, *Yüwane bete Anderïya, anü ayi-ta Yesu, 4 gü ba, “Mere kpara, gara ngü ladü te ani le ayi-ta ye di. Ye gü ba, ‘Wüh ena amürü mere Kambü ka Me la asidi.’ Ngü la ena amere te-ye neh elaye? Anga ngü, te ena agü tamu ngü la fü ani, gü ba, sïkpï la koro eyi gbamari, ah de ne ngü ne?”

5 Fü Yesu alügü ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi ceka te-yi mbi teka wü mürü fiti, angü wüh ena afiti yi. 6 Angü mere bi wü kpara ena akoro, amere mani te ïrï ra, afiti wü bu wü, gü ba, ‘Ani de Miri, te Me tima ani me-ye.’ Te di bala, mere bi wü kpara ena ale ngü ka-ewü la. Amba nda-yi, yi mere e ale ngü ka-ewü la de. 7-8 Angü mere bi wü ngü ladü, te wüh ena amere te-wü feke, o *adu sïkpï la koro la de. Nguwa wü kpara ena ayia atï de gü gbü nzö nguwa wü gara kpara. Yiki-tö ena amere te-ye gbü mere bi wü sü füh kotö ne. Kpah bala, gbü wü gara sü, mere siti kpïrï tala ena atï gbü nzö wü kpara. Dela ꞌburu wü ngü te ena amere te-wü füh kotö ne, o adu sïkpï koro la de. Wü ngü la ꞌburu ena adi baka gina keke, te kpo da emere würüse te ele ayaka. Te di bala, yi mere e akpe cürü de, angü Me ladü, te ena areke wü ngü la ꞌburu, ba e te engu le.

9 Amba nda-yi, yi ceka te-yi mbi, de yi rü kpekpeke, angü wü vügü ka-ra ena azoro gara yi, anü di ato fü wü cögbörö kpara, de wü miri. Fü ewü amï yi teka ngü ka-ra. Te di bala, yi ena amala ngari ra fü wü mere kpara la. 10 Angü, ah le de wüh mala ngari ra fü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu feke, o adu sïkpï koro la de. 11 Gbü ra te yi ena arü engagira wü mere kpara la, yi mere e angbü de mere fïngangü gbü nzö yi de. Yi mala bü mene ngü te *Nzïla Wazi Me ena ato te komö yi. Angü, ngü te yi ena adi emala la, ah ena adi de ngü kaka, ah de ngü ka-yi nda de. 12-13 Yi ngbü ꞌbe ꞌbe ꞌbe, angü wü kpara ꞌburu ena angbü ekpü yi teka ngü ka-ra. Wü di enga ni yi ena afü te-wü ba wü vügü ka-yi, agü tamu yi fü wü vügü, amörö yi. Wü wö yi ena amere kpah bala, fü wü di yi amere kpah bala. Amba ah le de mü i maguma mü, zalü koro di gbü ra te cïnga la ena anza, fü mü aküwa.”

Dene ngü te Yesu mala, teka mere cïnga,

te ena amere wü kpara ka Yerüsalema te gara

Matayo 24:15-22; Luka 21:20-23

14 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, teka *Mere Kambü ka Me, te wüh ena amürü la, gü ba, “Fanü fanü sirimbi ladü te ena agü tamu sïkpï la fü yi. Angü gara vügü ka Me ladü, te ena akoro, asiti sü kpa esa Mere Kambü ka Me.” Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, teka sirimbi, te ena akoro agü tamu sïkpï, te wüh ena amürü Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema tete na. (De-mü, te mü ngbü etanga ngü ne, ah le fü mü ao fïngangü ka-mü teka aje si-ngü la mbi mbi mbi.)

Fü Yesu adu kpah amala fü ewü, gü ba dene, “Te yi wu sirimbi la, yi mere e angbü agbü *Yudaya de. Yi kpe ꞌduwa kpa enzö mere gümba, agbü gü! 15 Te siti ngü la koro maka mü, te mü ngbü efe te-mü kpa esa e la, mü mere e adu arï kpa esambü, akö wü e ka-mü, tïne de. Mü kpe ꞌduwa akpe, angü siti ngü la ena amaka mü. 16 Te siti ngü la koro maka mü da esö e ka-mü kpa gbü yï la, mü mere e adu kpa ekötï, ato züka bongo te mü, kpah de. Mü kpe ꞌduwa akpe. 17 Angü sirimbi la ena agü tamu mere siti cïnga, te ena akoro eküte yi, te fa wü gara cïnga füh kotö ne ꞌburu. Yi ceka la, mere cïnga ka wü würüse, te ewü di de bu wü, kpah bete mene ewü, de te ewü di de vürü wü jaji eküte wü ne. Dela ne cïnga ne! 18 Ah le fü yi adi eku gba fü Me, de siti ngü la mere e akoro gbü bigü de. Angü agö bete zü ena amere wü kpara, te ewü ena akpe la. 19 Kü baka te Me mere kotö ne, mere cïnga baka e la mere te-ye nda la de. Gara cïnga te ena akoro fütanganga na, baka engu la, ah ena adi kpah ma. 20 Fü Me adu afï nga wü kpara ka-ye, te engu fe ewü ne, gü ba, ‘Te di bala, ni ena akolo sïkpï la mba cogbo, teka ngü ka wü kpara ka-ni la, angü wüh ena akpi.’ Te Me ena amere ta bala de la, de bane kpara biringbö, te ena aküwa esaka siti ngü la, ena adi kpo ma.”

Dene ngü teka dudu ka Yesu füh kotö ne

Matayo 24:23-31; Luka 21:25-27

21-22 Fü Yesu adu kpah, amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Gbü wü sïkpï la, wü mürü wu ena akoro, adi efiti wü bu wü. Gara ena agü ba, ‘Ni de miri, te Me tima ni teka aküwa wü.’ Gara ena agü ba, ‘Ni nda-ni de *mürü dofo, te ni ngbü emala ngari Me fü wü kpara.’ Wüh ena akpo angbü emere bi wü ngü ka talara, te ena afiti wü kpara ꞌburu. Wüh ena agïrï kpah kaje teka afiti cu yi, wü kpara ka-ra. Te di bala, yi ceka te-yi mbi, yi mere e aje ngü ka wu ka-ewü la nda-yi de! Te gara kpara mala ngü fü yi, gü ba, ‘Miri te Me tima ne koro eyi! Ah ladü kpakine,’ anga ‘Ah ladü kpane,’ yi mere e ale ngü kaka la nda-yi kpah de. 23 Yi ceka te-yi mbi, angü ma ngbü eyi emala ngü ne fü yi te enga gina dene, o ngü la koro la de, teka fü yi amba jia yi amba, angü wü mürü wu la ena afiti yi.

24 Fütanga ngü la, gara wü ngü ena ayia kpah amere te-wü, baka e ta te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba dene,

‘Wü lara ngü ena akpo da emere te-wü kpa gbü kpï.

Angü kokpï de wü e kpa tikpi ꞌburu ena akpo da eyiki

25 Wü küfara ena akpo kpah da egügürü.

Ra ena afü te-ye baka biti.

Fe tï adu asü kpah de.’*

26 Fütanga ngü la, de-ra *Ye Kpara ka Kpï, fü ra adu tïne akoro. Wü kpara ꞌburu ena aci awu ra kpa gbü kpï, te ma ngbü ekoro de mere wazi, baka Mere Miri. Fü ewü aci ꞌburu acu ngü ra. 27 Fü ra ayia atima wü *malayïka ka-ra, teka abiti wü kpara ka-ra, te ma fe ewü. Wüh ena abiti ewü edebu sü bala ne ꞌburu, akoro di fere. Fü a angbü tundu de ewü fï mere badi.”

Dene mani ta te Yesu mala teka dudu ka-ye

Matayo 24:32-35; Luka 21:29-33

28 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü gbü mani, gü ba, “Ngü ka dudu ka-ra, ah baka ngü ka wü rü. Angü te yi wu wü rü te ngbü eyi ayi, da eto to kpa wü la, yi ngbü egü neh fe? Yi tï eyi awu, gü ba, bigü koro eyi. Ah bala de? 29 Kpah bala, te yi wu wü sirimbi, te ma mala nganga fü yi ne eyi la, de yi wu awu, gü ba, sïkpï ka dudu ka-ra la koro eyi gbamari.

30 Ngü te ma emala dene, ah de zu ngü. Siti cïnga la ena amaka yi fanü, amba ngü la tï anza ngü ka-yi, wü kpara ka-ra nda de. 31 Ngü te ma ngbü emala fü yi, ah de kpeke ngü, te ena angbü fï mere badi. Angü Me ena agara kotö ne ake kpï, fü ngü ka-ewü anza ꞌburu. Amba ngü ka-ra tï anza nda de.”

Dene ngü te Yesu mala, gü ba, nih reke te-nih nzo,

teka dudu ka-ni

Matayo 24:36-51; Luka 21:34-36

32 Fü Yesu adu kpah, amala fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Te yi le ayi-ta ra, gü ba, sïkpï te ma ena adu akoro tete na, ena adi elaye la, ma ena alügü ngü fü yi, gü ba, kpara biringbö, te wu ngü la, nda ma. Wü *malayïka agbü kpï, wüh wu kpah de. De-ra, te ma di de Ye Me, ma wu kpah de. ꞌDuwa Wüba Me, ah wu sïkpï la duu me-ye. 33 Te di bala, yi ceka te-yi mbi, da ecï sü, angü yi wu sïkpï la nda-yi de. 34 Ngü la ena adi baka mere kpara te yia, ce gba ye, anü kpa gbü gara sü. Fü ah aï wü kpara ka tima ka-ye, agafa tima fü ewü, te ewü ena adi emere sidi nga ni. Fü ah amala ngü fü kpara te ecï möngïtï, gü ba, ‘Ye cï sü mbi mbi mbi, da ecï nga dudu ka-ni.’ 35 Kpah bala, ma emala ngü fü yi, gü ba, yi ceka te-yi mbi, da ecï nga dudu ka-ra, angü yi wu sïkpï ka dudu ka-ra la nda-yi de. Anga ma ena adu akoro neh etamurago, etü biti, te gina gba moko-ngü, anga kpurutokokpï? Yi wu kpah de. 36 Yi ceka te-yi mbi, angü te ma du koro maka yi gbü ïrï-to, anga da era ra la, ah ena adi esiti.”

37 Dela wü ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, teka ngü te ena amere te-ye te gara. Yesu mala ngü la kpah fü nih ꞌburu, gü ba, “Nih ceka te-nih mbi mbi mbi, da ecï sü.”

14

Dene ngü ta te wü mere kovo ka wü Yïsarayele

ngbü egïrï kaje, te ani ena amörö Yesu tete

Matayo 26:1-5; Luka 22:1-2

1 Ngü ne ngbü emere te-ye ta gbü mere sïkpï ka wü *Yïsarayele, te ewü eï, gü ba, *Pasïka ne.* Ah de *sïkpï te wüh zü ambata de kö gbü ye de. Te du sïkpï ka Pasïka la lakï tïne ngbee sïkpï ꞌbasu ne, fü wü mere *kovo ka wü Yïsarayele ayia abiti te-wü, de wü *mürü rïrï, de wü mere *mürü gele. Fü ewü akpo angbü egïrï kaje, te ani ena azoro Yesu tete na gbü zi, amörö. 2 Fü ewü angbü ero mö esüka wü teka ngü la, gü ba dene, “Ani ceka ꞌbe, angü mere bi wü kpara biti te-wü eyi sene, teka mere sïkpï te di gbamari ne. Te ani zoro Yesu gbü jia ewü la, wüh ena aci de gü eküte ani! Te di bala, ani gïrï kaje, de ani zoro engu gbü zi.”

Dene ngü te gara würüse tökö züka se-mü di gbü nzö Yesu

Matayo 26:6-13; Yüwane 12:2-8

3 Ta gbü wü sïkpï la, wü Yesu ngbü ta engbü ka-wü agbü Betanïya, agba gara komoko de ïrï ye Sïmüna, ta te di de *jiakö te ye ne. Fü gara würüse akoro amaka ewü, te ewü ngbü da ezü e kpala. Würüse la koro de *züka se-mü esaka ye, te wüh se de mere bi jiase.† Fü würüse la aza enga kölökö de se-mü la gbü ye, ayia amï mö kölökö la, akuru mbürrrü! Fü ayia atökö se-mü la ꞌburu gbü nzö Yesu.

4 Te wü gara kpara wu ngü te würüse la mere bala ne, fü ngü la asiti eküte ewü ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba, “Würüse la mere ngü la bala, neh teka ne? Ah za züka e ne, etökö kötö bü kükürü kükürü bala! Dela züka ngü? 5 Ah le ta de wüh za züka se-mü la, cïnzï de mere bi jiase,‡ teka ale ta-ngü di eküte wü mürü cïnga.” Fü ewü aci ꞌburu ekpülü würüse la. 6 Fü Yesu adu arü amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi ekpülü engu neh teka ne? Yi ce engu ace. Ngü de te engu mere, te engu tökö se-mü gbü nzö ra ne, ah de mere züka ngü gbü jia ra. 7 Angü du sïkpï ka-ra füh kotö ne mba cüküꞌdaye. Te yi le ale ta-ngü te wü mürü cïnga, yi tï eyi amere ngü la sidi nga ra, baka e te yi le, angü mere bi wü mürü cïnga ladü füh kotö ne. 8 Amba würüse ne tökö se-mü gbü nzö ra, baka e te wüh ngbü emoko se-mü eküte kövö. Kükürü de, angü sïkpï ka kpi ka-ra koro eyi gbamari. 9 Ngü te ma emala dene, ah de zu ngü. Gbü wü sü ꞌburu te wüh ena amala ngari ra tete fü wü kpara füh kotö ne, wüh ena angbü efï nga würüse ne, kpah da emala nga ngü de te engu mere ne.”

Dene ngü te Yuda Keriyota reke, teka ato Yesu di fü wü vügü

Matayo 26:14-16; Luka 22:3-6

10 Fütanga ngü la, fü *Yuda Keriyota, te di biri kpara esüka wü *kpara ka Yesu nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, ayia anü kpaka wü mere *kovo ka wü Yïsarayele. Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Ni ena agïrï kaje, te ni ena ato Yesu di fü wü.” 11 Te wü mere kpara la je ngü te Keriyota mala fü ewü de bala ne, fü ngü la areke gbü jia ewü ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ewü alügü ngü fefe na, gü ba dene, “Te ye to Yesu fü ani fanü fanü la, ani ena ato jiase fü ye.” Te di bala, fü Keriyota akpo da egïrï züka kaje, te ni ena agü tamu Yesu tete fü ewü.

Dene ngü ka Yesu te zü Karama ka Pasïka de wü kpara ka-ye

Matayo 26:17-30; Luka 22:7-23

12 Dene gele ta te wü di enga *Yïsarayele ngbü emere teka *Karama ka Pasïka. Gbü gina sïkpï ka Pasïka la, wüh mürü kötï ꞌburu ngbü eza togo kambiliki, anü di kpaka wü *mürü gele ka Mere Me, de wüh wa, ato fü Me. Te mürü gele wa eyi, fü wü mürü kötï aza so kambiliki la, anü di, azü de wü kpara agba wü ꞌburu.§

Te di bala, te sïkpï ka Pasïka la koro tete na, fü wü *kpara ka Yesu arü amala ngü fefe na, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ani ena azü nda-ani karama ka Pasïka ne, neh kaye? Ye mala emala fü ani, de ani nü, teka areke sü engu na.” 13 Fü Yesu ayia atima wü kpara ka-ye ꞌbasu, gü ba, “Wü nü kpa gbü Yerüsalema kpala. Wü ena amaka gara komoko kpala, te se ngu ka-ye, ego di. Wü fa nga komoko la, zalü koro di gbü kötï, te engu ena arï gbügbü. 14 De wü mala ngü fü mürü kötï la, gü ba, ‘Mere kpara ka-ani gü ba dene, “Ye to kambü ka ngba fü ani, teka fü ani azü karama ka Pasïka ne gbügbü, de wü kpara ka-ni.” ’ 15 Mürü kötï ena agü tamu mere guvu kambü, te di kpa tikpi füh kiri ye, de wü e gbü ye ꞌburu nzo. Te di bala, de wü reke zü-e fü ani kpala.”

16 Fü wü kpara ꞌbasu la ayia anü agbü Yerüsalema. Fü ewü amaka wü e ꞌburu, kpah baka e te Yesu mala fü ewü. Fü ewü areke sü kpala teka azü Pasïka ka-wü la.

17 Etamurago la, fü wü Yesu ayia de wü *mürü tima ka-ye, anü akoro agbü Yerüsalema. Fü ewü anü akoro agbü sü, te wüh reke de kpala. 18 Fü ewü akpo da ezü karama ka-wü.

Te wüh ngbü ezü e tete, fü Yesu ayia amala ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba dene, “Ngü te ma emala fü yi dene, ah de zu ngü. Gara kpara ladü esüka yi sene, te ena ato ra fü wü vügü. A ngbü ezü e ne cu ake di!” 19 Te wüh je ngü la bala, fü ngü la ato mere cïnga fü ewü. Fü ewü akpo da eyi-ta Yesu, te nga wü biri biri, gü ba dene, “Ah de ni? Ni ena ato ye me-ni?” 20 Yesu gü ba dene, “Ah de kpara esüka yi, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne. Kpara te a ngbü ezü e ake di tundu gbü gada biringbö ne. 21 De-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ma ena amaka cïnga, fü ra akpi, baka e ta te wüh ba gbü *Ngari Me teka ra ne. Amba ah ena adi de mere cïnga fü mene kpara, te ena ato ra fü wü vügü ne. Dela cïnga nda de! Ah reke ta pe, te wüh ena abï engu nda-wü ta de.”

22 Baka te ewü du ngbü kpah ezü e ka-wü la, fü Yesu ayia akpo da emere gara ngü. Fü ah ayia aza ambata, agbo nga ïrï Me tekaka na, adu akukuru, ayia agafa fü ewü, gü ba dene, “Dene küte ra. Yi za eza, de yi zü.” 23 Fü engu adu aza ndüꞌba de ngu *vinü gbü ye, agbo nga ïrï Me tekaka, ayia ato fü ewü. Fü ewü anzö te nga ewü ꞌburu. 24 Fü ah adu amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Dene *ngüte ra. Yi nzö enzö, ba e te yi enzö *ngüte de wü Me. Angü ngüte ra engu ne, ah ena atökö, teka areke ngü ezengba wü kpara de wü Me. 25 Ngü te ma emala dene, ah de zu ngü. Akpo enatikine, ma tï anzö ngu vinü tïne kpo de, zalü akoro di gbü sïkpï te Me ena ao ra Mere Miri tete na.”

26 Te wü Yesu zü karama la nza tete, fü ewü ayia abï ci ka Me.* Fü ewü ayia ace sü la, anü kpa füh da de ïrï ye Olïve.

Dene ngü te Yesu mala fü Petero

Matayo 26:31-35; Luka 22:31-34; Yüwane 13:36-38

27 Fütanga ngü la, o wü Yesu ngbü enü agbü Getesemane, fü ah adu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Yi ena akpe abaya ꞌburu ka cürü, ace ra kpikpi ra, baka e ta te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, ‘Wüh ena amörö kpara de te ngbü eceka kpï fütanga wü kambiliki ne, fü wü kambiliki la adu abaya ka-wü ꞌburu.’† 28 Ngü ma! Te ma zükü gbü kpi eyi la, ma ena anü sü engagira nü agbü *Galïlaya. Fü yi adu anü amaka ra kpala.”

29 Fü Petero ayia amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “Ni kpe de! Te wü bu ni kpe akpe ꞌburu la, nda-ni, ni tï ace ye de.” 30 Yesu gü ba dene, “Petero enga wüna, ngü te ma emala dene, ah de zu ngü. Enatikine, gbü biti ne, o moko-ngü mï eꞌbaꞌbasu koko la de, mü ena acere nga mü du bata, gü ba, ‘Ni wu ra de.’ ” 31 Fü Petero adu kpah amala ngü la kpekpeke, gü ba, “Ma ce mü de. Te ah kpah bü de kpi la, nih ena akpi ake nih ma! Ma kpe cürü de!” Fü gara wü *kpara ka Yesu, fü ewü aci ꞌburu, amala nda-wü kpah bala.

Dene ngü ka Yesu agbü Getesemane

Matayo 26:36-46; Luka 22:39-46

32 Fü wü Yesu anü akoro agbü Getesemane. Fü Yesu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “De-wü deyï, wü ngbü la sene. Ni ena anü nda-ni kpa edere sü cüküꞌdaye, teka aku gba fü Me.” 33 Fü engu ayia aza Petero, ake *Yakobo bete *Yüwane, anü de ewü cüküꞌdaye kpa edere sü. Fü mere cïnga bete fïngangü akpo da emere Yesu, fü mamaguma akpo da egürü. 34 Fü ah amala ngü fü wü Petero, gü ba, “Maguma ra te egürü ka mere cïnga, baka e te ma ena akpi akpi la. Yi ngbü ede ra sene, adi ecï sü.”

35 Fü engu ayia anü cüküꞌdaye edere sü. Fü ah abuka gbüra ye kötö, aku gba fü Me, gü ba, “Wüba, te ah reke te mü la, kpi ka-ra te ekoro ne, de mü nzi ngü la eküte ra asidi. 36 Wayi, Wüba, ngü te ena afa mü, ah nda ma. Te ah gbü jia mü mbi la, ma ele de mü nzi siti ngü la eküte ra asidi. Ngü la, ma ce o eyi esaka mü, de ah ngbü ba e te mü ngbü ele. Ah di ba e, te ma le me-ra ne, de.”

37 Fü engu ayia adu kpaka wü Petero, amaka ewü da era ara. Fü ah amala ngü fü Petero, gü ba dene, “Ah mere baye? Mü ngbü era ka-mü ara? Mü tï angbü ezükü, fü nih acï sü de nih ma mba cüküꞌdaye, nda-mü de? 38 Ah le de yi di ecï sü, da eku gba fü Me, angü *Satana ena afiti yi! Wayi, ah fanü, maguma yi ngbü ele ngü ka-ra, amba wazi yi, te yi ena amere ngü la di, nda ma.”

39 Fü Yesu adu kpah anü agbü sü, te engu ngbü eku gba fü Me tete na ne. Fü ah aku gba fü Me, amala ngü kpah baka engu de tïne ne. 40 Fütanga ngü la, fü ah adu kpah amaka wü Petero fï da era ara, angü ra ngbü emere ewü efa sü. Fü ngü anza gömö ewü ꞌburu, ka vi-jia.

41 Fü engu ayia anü kpah kpala, aku gba fü Me, adu kpah amaka ewü fï da era ara. Fü ah ayia amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi la fï bü era ara? Ah ti eyi! Angü sïkpï ka-ra, *Ye Kpara ka Kpï tï eyi enatikine! Wüh to ra eyi fü wü vügü! 42 Yi yia la eyia, nih reke te-nih! Yi ceka la! Kpara te ena agü tamu ra ne, ah eyi te ekoro de kpane!”

Dene ngü te wüh zoro Yesu tete

Matayo 26:47-56; Luka 22:47-53; Yüwane 18:3-12

43 Baka te Yesu ngbü la fï bü da emala ngü la fü wü kpara ka-ye, fü *Yuda Keriyota, te di de biri kpara esüka wü *kpara ka Yesu, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, ayia akoro, de mere bi wü kpara gbü nga ye, te wü angbe cögbörö *kovo tima ewü, azoro Yesu. Wüh koro ta de wü mere maguruma, de wü ngbondo esaka wü. 44 Angü Yuda Keriyota mala ta fü ewü, gü ba, “Ni ena agü tamu Yesu fü wü. Mene kpara te ni ena afaka, dela eyi engu. Wü zoro engu gö! anü di kpaka wü mere kpara.” 45 Fü Keriyota akoro kürrrü, afaka Yesu, gü ba dene, “Mere kpara, mü ladü!” 46 Fü ewü ayia ꞌduwa azoro Yesu.

47 Fü gara kpara ka Yesu ayia aza mere maguruma ka-ye, ade güje gara kpara ka tima ka mere kpara füh kpökpö, akolo tuu!

48 Fü Yesu arü amala ngü fü wü kpara te ewü zoro engu ne, gü ba dene, “Dene neh ene ngü ne? Ah mere neh baye te yi koro de wü mere maguruma, de wü ngbondo esaka yi ne. Ma de siti kpara? 49 Gbü wü sïkpï ne ꞌburu, ma ngbü engbü de wü yi, etambasü *Mere Kambü ka Me, da erï wü kpara kpala. Yi wu bala de? Yi le ta azoro ra kpala de, neh teka ne? Ah mbi. Yi zoro ra ezoro, angü wüh ba ta ngü la eyi gbü *Ngari Me teka ra bala.” 50 Fü wü *kpara ka Yesu aci ꞌburu, akpe, ace engu.

51 Gara jaji komoko ta ladü kpala, te bu mba bu bongo ka rara te-ye, angbü efa nga wü Yesu, te wüh zoro engu. Fü ewü adu afü te-wü azoro kpah jaji komoko la. 52 Fü jaji komoko la ayia akpe, ace bongo ka-ye ciki esaka ewü, anü sü ngïrïmu.

Dene ngü ka Yesu engagira mere kpara füh kpökpö

Matayo 26:57-68; Luka 22:54-55, 63-71

53 Fü wü kpara, te ewü zoro Yesu ne, aza engu anü di kpa engagira mere kpara füh kpökpö ka wü di enga *Yïsarayele. Angü wü mere *kovo ka wü Yïsarayele biti te-wü kpala, teka akolo ngü ka Yesu.

54 Amba Petero, mü ngbü nda-mü da efa nga wü Yesu, mba kpa sidi gbü zi, zalü koro di etambasü ka mere kpara füh kpökpö. Fü mü anü arï angbü kötö, eya te-mü te wa, esüka wü komoko ka mere kpara füh kpökpö la.

55 Fü wü mere kovo la abiti te-wü, akpo da egïrï mene wü kpara, de te ewü ena amala ngü eküte Yesu de wu, gü ba, “Engu mere siti ngü eyi fanü,” teka de ani mörö engu tete na. Wüh gïrï ngü la ma, wüh maka nda-wü de! 56 Angü mere bi wü kpara, te ewü koro mala siti ngü eküte Yesu ne, ngü ka-ewü ka-ye ꞌburu kpikpi ye kpikpi ye, angü ah ka-ye ꞌburu de wu. 57 Fü wü gara kpara ayia arü amala ngü eküte Yesu de wu, gü ba dene, 58 “Ani je gara siti ngü ta te Yesu mala, gü ba, ‘Ni ena amürü *Mere Kambü ka Me, te wü kundu ani jï ne, ꞌburu asidi, fü ni adu ajï alügü gbü sïkpï ngbee bata. Amba, ah ena adi tïne de mene kambü, te wü kpara jï de kpa wü ne de.’ ” 59 Amba ngü ka-ewü, te ewü mala la, ah koro biringbö kpah de. Ah ka-ye fï bü kpikpi ye kpikpi ye.

60 Fü mere kpara füh kpökpö ayia arü tikpi. Fü ah amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “De-ye deyï, ye lügü ngü fü ani de, neh teka ne? Ye je ngü de te wü kpara ngbü emala eküte ye ne de?” 61 Fü Yesu anga ka-ye tïïï, ah lügü ngü nda de. Fü mere kpara la adu ayi-ta Yesu kpekpeke, gü ba dene, “Yesu, mü de neh da? Mü mala la zu ngü fü a! Mü ngbürü de Ye Me, te engu tima füh kotö ne teka aküwa a ne?” 62 Yesu gü ba, “Wayi, ah ngbürü bala. Te gara yi ena awu ra, *Ye Kpara ka Kpï, te ma ena angbü gbü kokpa ka Me, baka Mere Miri! Fü ra adu kpah akoro sene de mere wazi ka Me, baka agö te biti te-ye teka alï!”

63-64 Te mere kpara füh kpökpö je ngü te Yesu mala la, fü ah ayia asörö bongo eküte ne ꞌduwa traaa! Fü engu amala ngü, gü ba, “Apa! Komoko ne le afü te-ye ba Me? Yi wu eyi? Ngü nza eyi dela! Nih edu kpah agïrï kpara, te ena amala nga siti ngü kaka, neh teka ne? Ah mala siti ngü ka-ye tïne cu eyi de komö ye dela! Yi ngbü efï nda-yi neh baye?” Fü ewü aci ꞌburu amala ngü, gü ba dene, “Ah de siti kpara! Wüh mörö engu amörö!”

65 Fü ewü akpo da ememere engu. Gara ewü esü ngüsü gbügbüra na. Wü gara i jijia na, da emiki engu, gü ba dene, “Te ye gü ba, ‘Ni de *mürü dofo ka Me,’ la, de ye mere la ngü ka talara. Ye gü la ïrï kpara de te mï ye ne.” Fü wü marajümïya ka mere kpara la aza engu, anü di, da ebebe.

Dene ngü te Petero cere nga ye di

Matayo 26:69-75; Luka 22:55-62; Yüwane 18:15-18, 25-27

66-67 Petero, mü ngbü ka-mü fï bü etambasü ka mere kpara la, da eya te-mü te wa. Fü gara jaji würüse, kpara ka tima ka mere kpara la, ayia akoro aceka jia Petero, ayi-tata, gü ba dene, “Ye de neh da? Ye kpah de süka wü kpara, te ewü ngbü endoro gbü nga Yesu‡ ne de?” 68 Fü cürü ayia arï te Petero. Fü ah acere nga ye, gbere, gü ba dene, “Ngü te mü mala la, ma je nda-ra mbi mbi de. Mü gü neh fe?” Fü Petero ayia ace da wa la, anü arü kpa emöngïtï ka ꞌbaranga la. ꞌDuwa fü moko-ngü ayia amï gina koko.

69 Fü würüse la adu kpah amaka Petero. Fü ah arü amala ngü fü wü bu ye, gü ba dene, “Wü ceka la! Komoko la, ah ka-ye de kpara ka Yesu!” 70 Fü Petero adu acere nga ye kpah gbere, gü ba, “Aꞌa! Ni wu komoko ka-ye la nda-ni de.”

Fütanga ngü la mba cüküꞌdaye, fü wü kpara la adu amala ngü fü Petero, gü ba dene, “Fanü fanü, ye de kpara ka Yesu, angü ye kpah de kpara ka *Galïlaya, bakaka.” 71 Fü Petero ayia akïna te-ye, gü ba, “Ma wu komoko la nda-ra de.”

72 Petero bü te emala ngü la de, fü moko-ngü ayia amï eꞌbaꞌbasu koko. Fü Petero adu afï nga ngü, ta te Yesu mala fü ye, gü ba, “Ye ena acere nga ye du bata, o moko-ngü mï eꞌbaꞌbasu koko la de ne.” Fü ngü la ato mere cïnga fü Petero. Fü ah ayia akpo da eku gba de mere ngura ꞌduwa ba-neh-ene-la.

15

Dene ngü ka Yesu engagira Miri Pïlatü

Matayo 27:1-2, 11-26; Luka 23:1-5, 13-25; Yüwane 18:28–19:16

1 Gügü kpurutokokpï la, fü wü mere *kovo ka wü *Yïsarayele adu afï nga ngü, te ani ena amere teka Yesu. Fü ewü amaka ngü la, adu aza Yesu, ai engu, anü di kpa engagira mere kpara de ïrï ye *Pïlatü, de te Miri ka wü *Rüma o engu me-ye gbü nzö wü kpara ka *Yudaya ne. 2 Te wüh koro de Yesu engagira Miri Pïlatü, fü miri arü amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “De-mü, wüh gü ba, mü de Miri ka wü Yïsarayele ne. Ngü la fanü?” Yesu gü ba, “Ah bü de te mü mala la.”

3 Fü wü mere kovo ka wü Yïsarayele akpo da emala bi wü ngü eküte Yesu de wu. Amba Yesu lügü ngü fü ewü nda de. 4 Fü Miri Pïlatü adu amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “Gara ngü gömö ye, te ye ena amala fütanga wü ngü ne nda ma? Ye je bi wü ngü, te ewü emala eküte ye ne, de?” 5 Yesu lügü ngü fefe na nda-ye kpah de. Fü ngü la aga gbü jia Miri Pïlatü ꞌduwa ba-neh-ene-la.

6 Ta gbü wü re la, gbü mere sïkpï ka *Pasïka ꞌburu, Miri Pïlatü ngbü ta ece kpa te gara kpara ka ku biringbö, ba e te wü di enga Yïsarayele ngbü ele. 7-11 Te di bala, fü wü gara kpara ayia akoro kpaka Miri Pïlatü, ayi-tata, gü ba dene, “Mere kpara, ah ena atï atï fü ye ace kpa te kpara ka ku biringbö fü ani, kpah baka e te ye ngbü emere gbü wü sïkpï ka Pasïka ꞌburu ne?” Baka te Miri Pïlatü, wu eyi, gü ba, maguma wü kovo la siti eyi eküte Yesu, fü ewü aza engu akoro di kpaka ni, teka de ni mörö engu asidi ne, fü engu ayia agïrï kaje, de ni küwa Yesu tete na. Fü ah ayia amala ngü fü wü kpara la, gü ba dene, “Wü le de ni ce neh kpa te da? Te ni ce kpa te Yesu, miri ka-wü ne, ah esiti?” Te wü kpara la je ngü te Miri Pïlatü mala de bala ne, fü ewü aci ꞌburu, amala ngü fü Miri Pïlatü, gü ba, “Ani ele de ye ce kpa te Baraba engu fü ani!” Wüh mala bala kükürü de, angü wü kovo to ta ngü eyi guvu ewü gügü, gü ba, “Te Pïlatü gü ba, ni le ace kpa te Yesu la, de wü ce ka-wü kpo. Wü mala fefe, gü ba, ‘Ani le ka-ani Baraba engu.’ ” Baraba ta süka wü kpara te wüh gü gbü ku, teka te wüh ngbü emömörö wü kpara teka tö ka-wü. 12 Miri Pïlatü gü ba, “Anga Yesu, de te wüh ngbü eï engu, gü ba, ah de Miri ka wü *Yïsarayele ne, ni ena amere de engu neh ene?” 13 Fü ewü aci ꞌburu, aba rere kpa tikpi, gü ba dene, “Wüh mörö engu amörö! Wüh bere engu eküte *rü gbegbete!” 14 Miri Pïlatü gü ba, “Teka neh? Engu kpo neh ene lïya ne? Ah mere ne *siti ngü ne?” Fü ewü adu akpo da eba rere, afa engu de tïne ne ka, gü ba, “Wüh mörö engu amörö! Wüh bere engu eküte rü gbegbete!”

15 Fü cürü arï te Miri Pïlatü, teka mere bi wü kpara la. Fü ah adu ale ngü ka-ewü. Fü ah ayia ace kpa te Baraba fü ewü, ba e te ewü le. Fü ah adu aï wü marajümïya ka-ye de wüh süma Yesu. Fü ewü asüma Yesu de siti juru konü de biki gbü ye. Fütanga ngü la, fü Miri Pïlatü adu aza Yesu, ato fü wü marajümïya ka-ye, de wüh nü, wüh bere engu eküte rü gbegbete.

Dene ngü ka wü marajümïya, te ewü ngbü efala Yesu

Matayo 27:27-31; Yüwane 19:2-3

16 Fütanga ngü la, fü wü marajümïya ayia aza Yesu, anü di agbü ꞌbaranga, gbü sü ka Miri Pïlatü, te wüh ngbü eï, gü ba, Peretorïyama ne. Fü ewü adu aï wü bu wü ꞌburu, abiti ede Yesu. 17 Fü ewü akpo da emü Yesu, gü ba, “Baka te engu di de mere miri ne, ah le de ani cu ngüngü na.” Fü ewü ayia agbi bongo ka Yesu asidi, adu aza diri ngboro bongo ka-wü, nzenze baka nda miri la, ato eküküte na. Fü ewü agara bïbï gbü ti, ato gbü nzö Yesu, baka *madudu ka wü miri. 18 Fü ewü angbü egü mandï fefe, da ede kpa wü, gü ba dene, “Wayi! Mandï fü ye, mere miri ka wü Yïsarayele!” 19 Fü ewü aza e baka gbaraka la, akpo da emï nzönzö na di, da esü ngüsü gbügbüra na, kpah da ebu nzökuta wü kötö, ba wü kpara te ewü ngbü ecu ngü miri la. 20 Te wüh fala Yesu nza tete, fü ewü agbi nze bongo tete na la asidi, adu ato bongo kaka-na, alügü tete. Fü ewü aza engu, anü di teka abere füh *rü gbegbete.

Dene ngü ka Yesu, te wüh bere füh rü gbegbete

Matayo 27:32-44; Luka 23:26-43; Yüwane 19:17-27

21 Te wü marajümïya za Yesu tete, teka anü amörö ne, fü ewü anü amaka te-wü de wü gara komoko de ïrï ye Sïmüna,* kpara ka Kurene, te ngbü enü ka-ye te kaje, agbü Yerüsalema. Fü ewü azoro Sïmüna, ato esa *rü gbegbete, te ewü ena abere Yesu tete na ne, angü Yesu ngbü ta enü, da etï, da etï, teka tiri rü la.

22 Fü Sïmüna abï mere rü la, anü di fütanga Yesu, zalü akoro di gbü sü de ïrï ye Gologota, sü te wüh ena amörö Yesu tete na ne. Gologota la, ah baka e te wüh gü ba, “Sü ka biki-nzö,” angü ah de sü te wüh ngbü emörö siti wü kpara tete. 23 Fü gara kpara awu cïnga Yesu, aza ngu *vinü, te di de rü gbü ye,† ato fü Yesu. Amba Yesu le nda de. 24-25 Fü wü marajümïya aza Yesu, agbi bongo kaka-na asidi, aza engu, agbere eküte rü gbegbete, abere engu gö gö gö! adu ae rü gbegbete la tikpi. Ngü la mere te-ye gbü lö-ra menewa ka kpurutokokpï. Fü ewü aza bongo ka Yesu la, asö de gümare, aye süsüka na esüka wü. 26 Fü ewü aba nga siti ngü kaka, ao eküte rü gbegbete la, to tikpi, gü ba dene, “Dene Mere Miri ka wü Yïsarayele.” 27 Fü ewü ayia aza wü mürü zi ꞌbasu, abere ewü eküte wü rü gbegbete ka-ewü ede nda Yesu, gara gbü kokpa, gara gbü kamisü. 28 (Ngü‡ la tï kpini de ngü ta te wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, “Wüh ena akolo ngü ka züka kpara ka-ni, Me, dünda de wü siti kpara.”§)

29 Fü wü gara kpara, te ewü ngbü enü te kaje la, awu Yesu. Fü ewü akpo da esoko engu, da egü nzö wü de tadu, gü ba dene, “Ata! Ye gü ta, ga, ‘Ni de mere mürü wazi. Ni tï eyi amürü *Mere Kambü ka Me, adu afa gara gbü sïkpï ngbee bata!’ 30 Te ye de mere wazi bala, de ye kö la ekö kötö, ye küwa te-ye.” 31 Wü mere *kovo ka wü Yïsarayele ngbü kpah da emü Yesu bala, da emala ngü esüka wü, gü ba dene, “Komoko la ngbü ta eküwa wü gara kpara. Ah mere neh baye, te engu tï aküwa te-ye de ne? 32 Te engu ena adi ta de Mere Miri te Me tima fü ani fanü la, ah le ta de engu küwa te-ye, de ah kö kötö, teka fü ani awu mere wazi kaka, adu ale ngü kaka.” Wü mürü zi, te ewü bere ewü de wü Yesu ne, wüh ngbü kpah da esoko engu bala.

Dene ngü ka kpi ka Yesu

Matayo 27:45-56; Luka 23:44-49; Yüwane 19:28-30

33 Fütanga ngü la, ah te enü akoro etü ra, fü sü ayia atï ꞌduwa mbirrri, baka biti la. Fü e la ayiri bala, zalü akoro gbü lö-ra bata ka tamurago. 34 Gbü lö-ra engu la, fü Yesu ayia aku gba de mere ri ye kpa tikpi, gü ba dene, “Eloyi, Eloyi, lama sabakatanï?” Ah baka e te wüh gü ba dene, “Me, Mere Miri ka-ra, mü ce ra kpikpi ra, neh teka ne?” 35 Wü gara kpara te ewü di kpala, wüh je ngü te Yesu mala la mbi mbi nda-wü de, fü gara ewü afï, gü ba dene, “Ah ngbü dela neh eï *Ïlïya, de ah koro, ah küwa ni?” 36 Fü gara komoko ayia akpe de woro, aza e baka lïfa föꞌdö föꞌdö bala, agü gbü fï, ato te nzö e baka gala la, aza ato te komö Yesu, de ah ꞌbü, gü ba dene, “E-wu neh da, anga Ïlïya ena akoro aküwa engu?”

37 Fü Yesu ayia aku gba kpa tikpi, ayia ace maguma ye, akpi.

38 Gbü lö-ra te Yesu kpi tete na, fü mere bongo ta te wüh i, kolo tü *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema di, baka ngisi ne, fü ah ayia asörö te-ye de tete-ye, mbaaa kü kpa tikpi ngbüüü kötö. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara ba sirimbi.

Dela ta ngü te Yesu kpi tete na.

39 Gara mere kpara ka wü marajümïya ngbü ta eceka Yesu kpala. Te engu je gba ka Yesu bala, fü ah awu kaje te Yesu kpi tete na, fü ah agü ba, “Komoko ne, ah ka-ye de Ye Me fanü fanü.”

40-41 Bi wü würüse ta te ewü ngbü efa nga Yesu ne, kpah ladü gbü sü te Yesu kpi tete na la. Wüh de wü *Marïya Egba-Magadala, bete Salüme, bete *Marïya ni ye wü Yakobo* ake Yüsa, kpah de mere bi wü bu wü, te ewü nü koro agbü Yerüsalema de wü Yesu. Angü, te wü Yesu di ta da endoro agbü *Galïlaya, wü würüse la ngbü ta efa nganga na, da ele ta-ngü tete. Gbü lö-ra te Yesu kpi tete na, wü würüse la ngbü nda-wü mba canza edere sü kpala, da eceka kpï. Fü ewü awu ngü ka kpi kaka ꞌburu.

Dene ngü teka kö Yesu

Matayo 27:57-61; Luka 23:50-55; Yüwane 19:38-42

42-43 Gara komoko ta ladü de ïrï ye *Yüsefa kpara ka Arïmatayo,† te di de mere kpara esüka wü mere *kovo ka wü Yïsarayele. Ah kpah de kpara te ngbü eo jia ye teka Miri, te Me ena atima teka aküwa wü kpara ne. Sïkpï de ta te Yesu kpi tete na ne, ah ka-ye ta sïkpï te wü kpara ngbü ereke te-wü tete, teka *sïkpï ka Me ka wü Yïsarayele. Te di bala, etamurago la, fü Yüsefa ayia, ai maguma ye gö, anü kpaka Miri *Pïlatü, andaꞌba te-ye fefe na, gü ba dene, “Mere kpara, ni le ayi-ta ye de gara ngü biringbö. Te ah tï eyi gbü jia ye la, ni ele de ye to kö Yesu fü ni, ni ti.”

44 Fü Miri Pïlatü adu afï nga ngü la, gü ba dene, “Yesu mere ngü ye, adu akpi kece neh fe?” Fü Miri Pïlatü ayia aï mere kpara ka wü marajümïya ka-ye, ayi-tata, gü ba dene, “Yesu kpi eyi fanü?” 45 Komoko la ga, “Wayi, ah kpi eyi fanü.” Te Miri Pïlatü je ngü la bala, fü ah ayia ale ngü ka Yüsefa, ato kö Yesu fefe.

46 Fü Yüsefa ayia anü ase züka bu bongo, akoro di. Fü ah adu aza kö Yesu eküte *rü gbegbete asidi, adu agaga de bu bongo la. Fü ah anü de kö Yesu, ati agbü gara gö da, te wüh jï sere sere bane, angü gele ka wü *Yïsarayele ta bala. Fü ah awara mere ngbürükü da, ao emö nga mbükü la, ani di.

47 Dela ta ngü te ewü ti kö Yesu tete na. *Marïya Egba-Magadala ake *Marïya ni ye Yüsa, wüh ngbü nda-wü fï bü da eceka ngü la. Fü ewü awu sü te wüh ti Yesu tete na ne.

16

Dene ngü te mere te-ye kpa füh mbükü Yesu

Matayo 28:1-8; Luka 24:1-8; Yüwane 20:1-12

1 Kpurutokokpï la, wü kpara ꞌburu ngbü efe te-wü, angü ah de *sïkpï ka Me. Etamurago la, te ra tï tete na, *sïkpï ka Me nza eyi. Te di bala, fü *Marïya Egba-Magadala ayia de wü Salüme, bete *Marïya ni ye Yakobo, ayia anü ase *züka se-mü, teka amoko eküte kö Yesu.

2 Gügü kpurutokokpï, fü ewü ayia anü kpa füh mbükü. 3 Te wüh ngbü enü tete na, fü ewü angbü emala ngü esüka wü, gü ba dene, “Anga mere siti da, te wüh ni mö mbükü la di ne, ani ena amere di, neh baye? Kpara te ena anzi da la asidi neh da, teka fü ani arï kpala?” 4 Fü ewü anü akoro kpa füh mbükü la, aceka kpï, yïrrrï! Da, ta te wüh o emö mbükü ne, wüh nzi eyi asidi!

5 Fü ewü ayia arï agbü gö da, te wüh ti Yesu gbügbü na ne. Gbo! te gara jaji komoko de züka bu bongo te ye, te ngbü gbü mbükü kpala gbü kokpa. Fü cürü arï te ewü ꞌduwa ba-neh-ene-la. 6 Fü jaji komoko la ayia amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi kpe cürü de. Ma wu eyi, gü ba, yi ngbü egïrï Yesu, kpara te wüh bere engu te *rü gbegbete ne. Ah zükü eyi. Yi ceka la sanga, ta te wüh o kökö gbügbü na ne. Engu sene ma! 7 Yi du edu, yi mala ngü la fü wü Petero de wü bu ye, gü ba dene, ‘Yesu zükü eyi! Ah nü sü eyi kpa engagira nü agbü *Galïlaya. Wüh nü enü, fü ewü amaka engu kpala, kpah ba ngü ta te engu mala fü ewü ne.’ ”

8 Te wü würüse la je ngü la bala, fü ewü ayia akoro kpa etanü, ale woro de mere cürü emaguma wü. Wüh mala ngü la fü wü gara kpara nda-wü de, ka cürü.

Köcökpa engu ta te Marako ba de kpa ye ne, ah dürü ka-ye eyi gügü. Amba wü gara wü köcökpa ladü fa sü, ta te wü diri wü kpara ta gügü ba esaka Marako. Wü köcökpa la gegege ba nda Marako te dürü ne. Gbü gara wü köcökpa la baka Marako 16:9-20 ngbürü ladü. Gbü gara wü köcökpa baka Marako 16:9-20 nda ma. Anga Marako ba ngü la me-ye fanü? Anga gara kpara? Nih wu de. Amba wü ngü la tï kpini de wü ngü te wü Matayo ake Luka ba ne.

Dene ngü ka züzükü ka Yesu agbü kpi

Matayo 28:9-10, 16-20; Luka 24:9-53; Yüwane 20:11-23; Mürü Tima 1:6-11

9 Gbü sïkpï ka biri ka wü *Yïsarayele, te di de *sïkpï ka Me ka-nih ne, gügü emözekpï, amba Yesu zükü ka-ye gbü kpi eyi. Gina kpara te Yesu gü tamu ye fefe, ah de *Marïya Egba-Magadala, ta te engu liki *siti wü di enga me guguvu na lorozi ne. 10 Fü Marïya ayia anü amaka wü bu ye, wü *kpara ka Yesu, te ewü ngbü da eku gba Yesu. 11 Fü Marïya amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Yesu zükü eyi! Ni wu engu eyi cu de jia ni.” Amba wüh le ngü la nda-wü de, gü ba, “Ah ka-ye de wu!”

12 Fütanga ngü la, fü wü gara *kpara ka Yesu ꞌbasu ayia ace Yerüsalema, adu agba wü. Fü Yesu akoro amaka ewü te kaje. Amba wüh wu, gü ba, ah de Yesu ne, nda-wü de, angü küküte fü te-ye ka-ye eyi kpikpi ye. Fü Yesu ayia agü tamu ye fü ewü. Fü ewü adu awu engu. 13 Fü ewü ayia alügü nga wü, adu anü amala nga ngü la fü wü bu wü. Amba wü bu ewü le ngü ka-ewü la kpah de.

14 Fütanga ngü la, fü wü kpara ka Yesu nzükpa de füh ye biringbö ne, angbü ezü e ka-wü kpa esambü. Fü Yesu akoro agü tamu ye fü ewü. Fü ah arü amala ngü fü ewü, gü ba dene, “De-wü deyï, ah mere baye te nzö wü ngbü kpekpeke bala? Wü bu wü mala nga ni fü wü, gü ba, ‘Ni zükü eyi ne,’ wü le ngü la de, neh teka ne?”

15 Fü Yesu adu arü amala gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi nü, yi baya te nga sü füh kotö ne ꞌburu, de yi mala ngari ra fü wü kpara ꞌburu nde. 16 Mene kpara te to maguma ye fere, de yi to *babatïza fefe na, fü Me aküwa engu. Mene kpara te le ngü ka-ra la de, ah küwa kpah de. 17 Wü kpara te ewü ena ato maguma wü fere, Me ena ato wazi fü ewü me-ye, teka fü ewü amere wü angbe cögbörö tiri ngü di, teka fü wü kpara awu, gü ba, ngari ra ka-ye de zu ngü fanü fanü. Angü yi ena angbü da eliki *siti wü di enga me guvu wü kpara asidi. Yi ena angbü da emala bü ganzi mö ka wü gara kpara. 18 Yi ena azoro wü siti kpürü de kpa yi, kpürü de yi nda de. Te yi nzö siti rü la, ah mere yi esiti kpah de. Fü yi adi eo kpa yi gbü nzö wü mürü keke, fü keke ka-ewü adi egu.”

Dela ta ngü te Miri Yesu mala fü wü kpara ka-ye, te engu zükü tete gbü kpi.

19 Fütanga ngü la, fü Me ayia aza Yesu, ago di agbü sü ka-ye, agbü kpï. Fü Yesu angbü kpala gbü kokpa ka Me. 20 Te wü *kpara ka Yesu je ngü te engu mala fü ewü la, fü ewü ayia abaya te nga wü sü ꞌburu, angbü da emala ngü ka Yesu fü wü kpara ꞌburu nde. Fü Miri Yesu angbü da eto wazi fü ewü teka tima ka-ye la. Fü ah angbü kpah eto wazi fü ewü, de wüh ngbü emere wü mere tiri ngü ka talara di, teka fü wü kpara awu, gü ba, “Ngü ka Yesu, te ewü ngbü emala la, ah ka-ye de zu ngü fanü fanü.”

Dela ngü teka Yesu *Kurisito, Ye Me. Adudu na bala.

* 1:2 1:2 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Malakï 3:1.

† 1:3 1:3 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 40:3.

‡ 1:9 1:9 Nazareta ka-ye gbü nga nzö kötï ka Galïlaya.

§ 1:24 1:24 Komoko la gü ba, “Yesu de kpara ka Nazareta.”

* 1:44 1:44 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Rïrï ka Gele ka wü Levi 14:1-32.

* 2:19 2:19 Dene karama te wüh mere teka ase würüse.

† 2:26 2:26 Mü ena amaka ngü la gbü 1 Samüwele 21:1-6.

* 3:16 3:16 Si-ngü gbü ïrï Petero, gü ba, baka da.

† 3:18 3:18 Gara ïrï Batülümayo de Natanïyele.

‡ 3:18 3:18 Gara ïrï Matayo de Levi.

§ 3:18 3:18 Gara ïrï Tadayo de Yuda. Ah de ye Yakobo.

* 3:22 3:22 Gara ïrï Satana de Belezebuba.

* 4:8 4:8 Gara zï jia ye teke biri de füh ye nzükpa, gara teke bata, gara kama biri.

† 4:12 4:12 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 6:9-10.

‡ 4:20 4:20 Gara zï jia ye teke biri de füh ye nzükpa, gara teke bata, gara kama biri.

* 5:20 5:20 Si-ngü gbü ïrï de Dekapoli ne, gü ba, wü kötï nzükpa.

† 5:37 5:37 Yüwane de enga ni ye Yakobo.

* 6:37 6:37 Ngü te wüh ba gbü ngü Giriki gü ba “Denarïya 200.” Ta gbü sïkpï la, te mü mere tima teka ra biringbö, wüh ena ato denarïya biringbö fü mü.

* 7:7 7:7 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 29:13.

† 7:10 7:10 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 20:12.

‡ 7:10 7:10 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 21:17.

* 9:12-13 9:12-13 Yesu mala ngü la, gü ba, “Ïlïya koro eyi,” teka ngü ka Yüwane Mürü Babatïza.

* 10:4 10:4 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 24:1.

† 10:6 10:6 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 1:27.

‡ 10:8 10:8 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 2:24.

§ 10:19 10:19 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü di enga Yïsarayele 20:12-16.

* 10:25 10:25 Ya te wüh mala nganga de sene, gbü ngü Giriki, wüh mala ka-wü nga kamele.

† 10:25 10:25 Sögbe de libira anga sïndanï.

‡ 10:46 10:46 Ïrï wö ye Batïmaya de Tïmaya.

§ 10:47 10:47 Yesu de kpara ka Nazareta.

* 11:15 11:15 Wü lu te ewü ngbü ecïnzï la, wüh de wü mö ka kötï.

† 11:17 11:17 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 56:7.

* 12:11 12:11 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 118:22-23.

† 12:19 12:19 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 25:5-6.

‡ 12:26 12:26 Me gü tamu ye fü Müse gbü gara rü, te ngbü eci aci baka wa. Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü di enga Yïsarayele 3:1-15.

§ 12:30 12:30 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 6:4-5.

* 12:31 12:31 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Rïrï ka Gele ka wü Levi 19:18.

† 12:36 12:36 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 110:1.

* 13:25 13:25 Mü ena amaka ngü la gbü Yïsaya 13:10; 34:4, bete Yüwele 2:10.

* 14:1 14:1 Gbü Karama ka Pasïka la, wü ngbü ezü ambata de kö gbü ye de. Mü ena amaka si-ngü ka Pasïka la gbü “Si wü gara kpeke ngü te di gbü Ngari Me ne.”

† 14:3 14:3 Ïrï se-mü la de nada, wüh o ta gbü enga kölökö, te wüh mere gbü gara e, de ïrï ye alabasïta.

‡ 14:5 14:5 Jiase, te wüh mala nganga de sene, gbü ngü Giriki, ah de denarïya kama bata (300). Ah baka mere bi jiase te mü ena amaka, te mü mere tima teka re biringbö.

§ 14:12 14:12 Wüh ngbü ezü so kambiliki la de ambata de kö gbü ye de. Mü ena amaka si-ngü la gbü buku ka Gogo ka wü di enga Yïsarayele 12. Mü tï kpah amaka si-ngü la gbü “Si wü gara kpeke ngü te di gbü Ngari Me ne.”

* 14:26 14:26 Ci ka Me te ewü bï la, ah de ci te wü di enga Yïsarayele ngbü ebï te nga re ꞌburu, teka karama ka Pasïka la.

† 14:27 14:27 Mü ena amaka ngü la gbü Zakarïya 13:7.

‡ 14:66-67 14:66-67 Jaji würüse la gü ba, “Yesu de kpara ka Nazareta.”

* 15:21 15:21 Sïmüna de wö ye Alekezanda ake Rufusu.

† 15:23 15:23 Ïrï rü la de mire. Ah de rü te ena ato ra gbü jia kpara.

‡ 15:28 15:28 Gbü wü gara buku veresï 28 nda ma, amba gbü wü gara ah ladü.

§ 15:28 15:28 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 53:12.

* 15:40-41 15:40-41 Mene Yakobo dene, ah de mere Yakobo, kpara ka Yesu ne, nda de. Yakobo la ka-ye la kaꞌdörö.

† 15:42-43 15:42-43 Arïmatayo de sü ka wü Yüsefa, te wüh bï engu tete.

Luka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Dene ngü ta te

Luka

ba teka Yesu Kurisito

Masere si-ngü

Kpara te ba buku ne, ah ena adi de gara mürü kuwa, ta te to maguma ye fü Yesu, de ïrï ye Luka ne. Engu ngbü ta endoro de wü Pawülü (Kolosayï 4:14). Luka engu ne, ah de enga *Yïsarayele nda de. Ngü te engu ba ne ngbü esere fü nih, gü ba, “Yesu le kpah eyi aküwa wü *ganzi kpara, kpah baka te engu küwa wü di enga Yïsarayele ne.” Ah sere kpah, gü ba, “Yesu ngbü ewu cïnga wü kpara, baka wü mürü keke, wü kpara te e di esaka ewü ma, wü kpara te *Satana i ewü eyi gbü ku ka-ye, bete mene wü kpara te wü bu wü ngbü ekpa ngü ewü akpa ne.”

Luka ba kpah gara buku, teka wü ngü te mere te-ye, sidi nga gogo ka Yesu agbü kpï. Mü ena amaka wü ngü la gbü buku ka wü Mürü Tima ka Yesu. Luka ba wü buku de ꞌbasu ne, tima fü gara awuba ye, de ïrï ye Teyofile. Wüh gü ba, Teyofile la ta de gara mere kpara ka wü *Rüma. Luka le de Teyofile wu, gü ba, ngü ka Yesu ka-ye de zu ngü fanü fanü.

Wü ngü te mü ena amaka gbü buku ka Luka, wüh dene.

Sapïta 1:1-4 Masere ngü

Sapïta 1:5–2:52 Ngü teka mabï Yüwane Mürü Babatïza ake Yesu,

bete gaga ka-ewü

Sapïta 3:1-20 Ngü ka Yüwane Mürü Babatïza

Sapïta 3:21–4:13 Ngü teka babatïza ka Yesu,

bete ngü te Satana re maguma Yesu di

Sapïta 4:14–9:50 Wü ngü te Yesu mere agbü Galïlaya

Sapïta 9:51–19:27 Wü ngü te Yesu mere o engu yia tete agbü Galïlaya,

da enü agbü Yerüsalema ne

Sapïta 19:28–23:56 Adu ngü ka Yesu, bete ngü ka kpi kaka-na

Sapïta 24:1-53 Züzükü ka Yesu gbü kpi, bete gogo kaka-na agbü kpï

1

Dene ngü te Luka ba teka Yesu Kurisito

1-3 Wayi bala, mere kpara Teyofile, ma ngbü eba ngü ne fü mü teka ngü ka Yesu *Kurisito. Angü bi wü kpara kpo ta eyi, ere da eba ngü teka ngü ka Yesu, ta te engu ngbü emere esüka nih de sene ne. Wüh ba ngü la, gegege baka te ewü je gömö wü kpara, de te ewü wu ngü la ta cu de jia wü ne. Kpah bala, ma ngbü ta egïrï lö ngü la. Ma maka eyi mbi. Tïtïne fü ra adu afï, gü ba, ah reke fa sü, te ma ena aba nga wü ngü, de te mere te-wü la, ꞌburu fü mü. 4 Ma mere bala, teka de mü wu mbi mbi mbi, gü ba, ngü ka Yesu, ta te ewü ngbü erï mü di ne, ah ka-ye de zu ngü fanü.

Dene ngü te malayïka ka Me mala,

teka ngü ka yayaka ka Yüwane Mürü Babatïza

5 Gbü wü re ta te gina *Erode ngbü mere miri tete, gbü nga nzö sü ka *Yudaya, gara mürü gele ka Me ta ladü de ïrï ye Zakarïya.* Ïrï wara ka ta de Elïzabeta, te di kpah gbü nguwa *Arona. 6 Wü Zakarïya ake wara ye, Elïzabeta, ta ꞌbasu mini de züka wü kpara gbü jia Me, te ewü ngbü emere wü rïrï ka Me ꞌburu de maguma wü biringbö. 7 Amba, wüh bï ye ta nda-wü de, angü Elïzabeta ka-ye ta de wündü. Kpah bala, wüh gbe ka-wü ta eyi ꞌbasu mini, re ka-ewü nye sü kpah eyi fa sü.

8 Gbü gara sïkpï, wü Zakarïya de wü bu ye ngbü ta emere tima ka-wü gbü *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema. 9 Fü ewü amere gele ka mafe kpara, teka afe mene kpara, te ena arï agbü *nzïla sü kpa esambü ka Me, teka adi ecuru *rü de züka se ye baka kïcï kpala. Fü ïrï Zakarïya akoro me-ye. Fü Zakarïya arï agbü nzïla sü teka amere tima ka gele la engakara Me. 10 Gbü lö-ra te Zakarïya rï tete kpala, fü mere bi wü kpara angbü nda-wü da eyi-ta Me kpa etanü.

11 Fü *malayïka ka Me ayia akoro kpaka Zakarïya kpa esambü ka Me kpala, arü gbü kokpa ede *cangalï, de te wüh ngbü ecuru züka se-rü fü Me tete na la. 12 Te Zakarïya wu malayïka ka Me la, fü fïngangü kaka ayia adürü ka cürü.

13 Fü malayïka la amala ngü fü Zakarïya, gü ba, “Zakarïya, mü kpe cürü de, angü Me je gba ka-mü eyi. Wara mü, Elïzabeta, ena abï ye komoko fü mü. Fü mü agü ïïrï na *Yüwane. 14 Mü ena angbü de tadu teka ngü kaka. Kpah bala, mere bi wü kpara ena angbü de tadu teka ngü kaka-na. 15 Angü ah ena adi de mere kpeke kpara gbü tima ka Me. Te di bala, ah tï anzö fï nda de. Angü, gbü sïkpï te wüh ena ayaka engu tete, Me ena ato wazi ka *Nzïla Wazi ye fefe. 16 Ah ena alügü mere bi wü di enga *Yïsarayele, ta te ewü dürü gbü ngü ka Me ne, ꞌburu te züka kaje ka Me. 17 Engu ena angbü endoro, da emere tima ka Me, gbü wazi ka Nzïla Wazi Me, gegege baka nda *Ïlïya, *mürü dofo ka Me ta gügü ne. Ngü te engu ena arï wü kpara di ne, ena areke ngü esüka wü wö ye wü jaji, de wü di wü ꞌburu me-ye. Ah ena arï wü mürü kögö-nzö, de wüh fü maguma wü, adu angbü emere züka ngü gbü jia Me. Ah ena areke kpah maguma wü kpara, teka fü ewü angbü nzo, acï nga Mere Miri te Me ena atima.” Dela ngü ta te malayïka ka Me mala fü Zakarïya.

18 Te Zakarïya je ngü la bala, fü mamaguma akolo. Fü ah ayia amala ngü fü malayïka la, gü ba, “Ngü la, ma ena awu baye baye, gü ba, ah de zu ngü? Angü tïtïne a gbe ka-a eyi ꞌbasu mini fa sü.” 19 Fü malayïka la alügü ngü fefe, gü ba, “Ma de malayïka Gabürele. Ma ngbü erü engakara Me, teka angbü emere wü tima kaka-na. Engu tima ra me-ye teka amala ngü la fü mü. 20 Mü le aje ri ra de, neh teka ne? Te di bala, mü tï aro mö de. Mü ena angbü aböbö, zalü akoro gbü sïkpï te wara mü ena ayaka tete.” Fü malayïka la ayia anü sü ka-ye.

21 Gbü lö-ra engu la, fü ngü la aga gbü jia mere bi wü kpara, te ewü ngbü nda-wü ecï nga Zakarïya kpa etanü ne, afa sü, angü Zakarïya yiri agbü *nzïla sü ka Me la eyi fa sü. 22 Te Zakarïya koro tete kpa etanü, ah tï aro mö nda tïne de. Fü ah angbü emala ngü fü wü kpara la bü de kpa ye. Fü wü kpara la awu teke, gü ba, Me sere gara ngü eyi fü Zakarïya agbü nzïla sü ka-ye kpala.

23 Te sïkpï ka tima ka Zakarïya nza tete, fü engu ayia ago kpa gba ye. 24-25 Sidi nga sïkpï mba cüküꞌdaye, fü wara ka, Elïzabeta amaka bu. Fü Elïzabeta amala ngü, gü ba, “Wayi, ni gbo nga ïrï Me, teka züka ngü te engu mere fü ni ne! Angü ngü ta te wüh ngbü efala ni di ne, Me reke ngü engu na la eyi.” Fü Elïzabeta ayia awo ngü la teka fe ꞌburuve. Ah mala fü wü kpara ꞌburu ꞌburu de.

Dene ngü te malayïka ka Me mala

teka ngü ka yayaka ka Yesu

26-27 Fütanga ngü la, fü Me ayia atima *malayïka ka-ye, Gabürele, kpaka gara jaji würüse de ïrï ye *Marïya, agbü gara kötï de ïrï ye Nazareta, gbü nga nzö sü ka *Galïlaya. Ngü la mere te-ye, o bu Elïzabeta mere eyi fe maꞌdiya. Marïya ta de jaji würüse, te wüh dara engu fü gara komoko de ïrï ye *Yüsefa, ta te di gbü nguwa Miri *Davidi. 28 Fü Malayïka Gabürele ayia arï kpaka Marïya kpa esambü, amala ngü fefe, gü ba, “Mandï fü mü, Marïya. Mü ngbü de tadu, angü Me ladü tundu de mü. Ah o *züka maguma ye eyi te mü, fü ah ato mere wazi fü mü teka ngü la.” 29 Te Marïya je ngü la bala, fü mamaguma agürü. Fü ah angbü da eyi-ta tete-ye, gü ba, si-ngü gbü mandï la gü neh fe?

30 Fü malayïka la amala ngü fefe, gü ba, “Marïya, mü kpe cürü de, angü ngü ka-mü reke gbü jia Me fa sü. 31 Mü ena amaka bu, fü mü abï ye komoko, agü ïïrï na Yesu. 32 Mbarase la, ah ena angbü mere kpara. Wüh ena angbü eï engu Ye Me. Mere Me ena ato wazi fefe, de ah ngbü mere miri füh kpökpö ka kundu ye, *Davidi. 33 Ah ena angbü mere miri gbü nzö nguwa *Yïsarayele ꞌburu, fï mere badi. Wazi miri kaka tï anza kpo fï de.”

34 Baka te Marïya je ngü la bala, fü ah amala ngü fü malayïka la, gü ba, “Apa! Ngü la ena amere te-ye bala, neh baye baye? Baka te ni wu ngü ka komoko nda-ni la de ne.”

35 Fü malayïka alügü ngü fefe, gü ba, “*Nzïla Wazi Me ena ato wazi la fü mü me-ye. Angü mbarase de te mü ena abï ne, ah ena adi de Ye Me. 36 Mü ceka la, mürü mü, Elïzabeta, maka bu kpah eyi, gbü gbe ye. Wü kpara ngbü ta efala engu, gü ba, ‘Ah de wündü, ah tï abï ye de.’ Tïtïne engu eyi de bu, fe maꞌdiya dene. 37 Angü ngü te ena afa Me, nda kü ma.”

38 Te Marïya je ngü la bala, fü ah amala, gü ba, “Wayi, ma de labï ka Me. Ma eyi esa rïrï kaka. Ah le fü ngü la amere te-ye fere, baka te mü mala la.” Fütanga ngü la, fü malayïka la ayia ace engu, anü sü ka-ye.

Dene ngü te Marïya nü ceka Elïzabeta tete

39 Te *Marïya je nga Elïzabeta, gü ba, engu eyi de bu ye ne, fü ah ayia bü kere, gbü wü sïkpï la, anü aceka Elïzabeta, agba wü Zakarïya, te di eze wü da agbü *Yudaya. 40 Te engu koro agba Zakarïya, fü ah amaka Elïzabeta, agü mandï fefe. 41-42 Te Elïzabeta je ri Marïya, te gü mandï fü ye ne, fü engu awu ꞌduwa te mbarase kpo da emere wutu guvu ye. Fü Elïzabeta amaka wazi ka *Nzïla Wazi Me, amala ngü de ri ye kpa tikpi, gü ba, “Marïya, Me le ngü ka-mü eyi fanü, fa wü würüse füh kotö ne ꞌburu. Kpah bala, engu ena ato wazi fü mbarase, de te mü ena abï ne. 43 De-mü, te mü di de ni ye Miri ka-ra ne, mü koro aceka ra tïne bü cu me-mü bane? Apa! Ngü la neh baye? 44 Marïya, mü ceka la, te ma je ri mü, de te mü to mandï fere ne, mbarase kpo ꞌduwa da emere wutu de tadu guvu ra. 45 Züka ngü di fü mü, de te mü to maguma mü eyi fü Me, teka ale ngü de te engu mala fü mü ne. Te di bala, wü ngü la ena amere te-wü ꞌburu tenga riri na, ba e te engu mala fü mü.” Dela ngü te Elïzabeta mala fü Marïya.

Dene ci ka tadu te Marïya bï

46 Teka ngü la, fü *Marïya angbü de tadu, ayia akpo ebï ci, gü ba,

“Maguma ra ngbü eyi de mere tadu.

47 Ma egbo nga ïrï Mere Me, te küwa ra ne.

48 Angü engu fï nga ra eyi, te ma di de labï kaka-na ne.

Akpo enatikine, anü kpa engagira nü,

wü kpara ꞌburu ena adi emala nga ra, gü ba,

‘Ma de würüse te Me to züka ngü eyi fefe.’

49 Me mere mere kpeke ngü eyi fere.

Ma egbo nga ïïrï na, angü engu de wazi fa sü.

Ah ka-ye kpah *nzïla.

50 Wü kpara ꞌburu, te ewü ngbü emere rïrï kaka,

engu ena aküwa ewü fï mere badi.

51 Ah ngbü emere wü mere kpeke ngü.

Ah baya wü mürü kögö-nzö eyi,

angü wawazi na fa sü.

52 Ah gügürü wü miri,

de te ewü ngbü engbü gbü nzö wü kpara füh kotö ne,

eyi ꞌburu kötö.

Fü ah aza wü kükürü kpara, adu ao da ewü.

53 Ah to mere bi wü e fü wü kpara,

te ewü ngbü ekpi de tala ne.

Amba wü kpara,

ta te ewü di de mere bi wü e esaka wü ne,

ah liki ewü eyi de kpa wü kükürü.

54 Ah koro teka ale ta-ngü te wü kpara ka-ye,

wü di enga *Yïsarayele, de *züka maguma ye,

55 kpah baka ngü ta te engu mala fü *Abarayama,

gü ba, ‘Ni ena amere wü ngü la bala te gara fefe na,

de wü di ye ꞌburu, fï mere badi,’ ne.”

Dela ci ta te Marïya bï, te engu koro tete kpaka Elïzabeta.

56 Fü Marïya angbü kpaka Elïzabeta kpala, teka wü fe bata. Fü ah ayia ago kpa gba wü, agbü Nazareta.

Dene ngü ka yayaka ka Yüwane Mürü Babatïza

57 Fütanga ngü la, fü sïkpï ka Elïzabeta ayia atï teka ayaka. Fü engu ayaka mbarase ka-ye la, jaji komoko. 58 Te wü bu ye Elïzabeta, de wü mürü ye na je ngü la, fü ewü angbü de tadu afa sü, gü ba, “Me to züka ngü eyi fefe.”

59 Gbü sïkpï ꞌbajena, fütanga yayaka la, fü ewü akoro, teka agü mbarase la esa *basa. Wüh le ta agü ïrï wö ye na, Zakarïya, eküküte. 60 Fü Elïzabeta ace kpo, gü ba, “Aꞌa, ïïrï na ena adi *Yüwane.” 61 Fü ewü alügü ngü fefe, gü ba, “Apa! Ïrï kpara baka e la ladü gbü nguwa yi fanü? Ah nda ma.” 62 Fü ewü ayi-ta Zakarïya bü de kpa wü, gbü ngü la, angü ah tï aro mö nda de. Wüh gü ba, “Ye ele de wüh gü ïrï mbarase ne, neh da?” 63 Fü Zakarïya ayo köcökpa. Fü ah aba ngü fefeh, gü ba, “Ïïrï na de Yüwane.” Fü ngü la aga gbü jia wü kpara ꞌburu aga afa sü.

64 Kpah bü gbü lö-ra engu la, fü mi Zakarïya ayia afuru te-ye. Fü ah akpo tïne da ero mö mbölö mbölö. Fü ah akpo da egbo nga ïrï Me de mere ri ye kpa tikpi. 65 Teka ngü la, fü cürü arï te wü bu ye na la afa sü. Fü ngü la awü, abaya esüka wü kpara te nga nzö rüvü ka *Yudaya sela ꞌburu, tïne ꞌduwa ba-neh-ene-la. 66 Mene wü kpara ꞌburu ta te ewü je nga ngü la, fü ewü angbü de mere fïngangü, da eyi-ta ngü esüka wü, gü ba, “Apa! Ngü ka mbarase la, ah ena angbü te gara, neh baye?” Angü wüh tï eyi awu, gü ba, mbarase la, Me to wazi eyi me-ye fefe fanü fanü.

Dene ci te Zakarïya gbo nga ïrï Me di

67 Fütanga ngü la, fü *Nzïla Wazi Me ato wazi fü Zakarïya. Fü engu akpo da emala ngü baka *mürü dofo, da ebï ci, gü ba,

68 “Gbo nga e fü Mere Me,

te di de Mere Miri agbü kpï,

te ngbü gbü nzö wü kpara ka-ye, wü *Yïsarayele.

Nih gbo nga ïrï Mere Me,

angü ah koro eyi teka aküwa nih, wü kpara ka-ye.

69 Me tima kpeke kpara eyi teka aküwa nih,

engu de kundu ye Miri *Davidi.

70 Ah mala ta wü ngü la gügü gömö wü mürü dofo ka-ye,

71 gü ba, ‘Ni ena atima Mere Miri,

te ena aküwa nih esaka wü vügü ka-nih.’

72 Wayi, Me sere *züka maguma ye eyi fü nih.

Ah fï nga ngü ta te engu mala

fü kundu nih, *Abarayama ne, eyi,

73 gbü sïkpï ta te ewü *nzö ngüte tete ake di, gü ba,

74 ‘Ni ena aküwa nih esaka wü vügü ka-nih,

teka fü nih amere tima ka-ni de wazi, cürü tïne ma.

75 Teka de nih ngbü ba züka wü kpara ka-ni,

da emere wü züka ngü gbü jia ni,

te nga wü sïkpï ꞌburu,

o nih di la ladü de jia nih, füh kotö sene.’

76 Te di bala, de-mü, ye ra, wüh ena angbü eï mü, gü ba,

mü de mürü dofo ka Mere Me.

Angü mü ena anü kpa engagira nü,

da ereke kaje fü Mere Miri te Me ena atima.

77 Kpah teka agü tamu ngü la fü wü kpara kaka, gü ba,

‘Ah ena akoro teka aküwa ewü,

angü ah ena aboro *siti ngü ka-ewü.’

78 Kükürü de, angü züka maguma ka Me fü nih fa sü.

Engu ena atima kpara te ena aküwa nih,

te ena alofo sü fü nih füh kotö ne.

79 Teka ngü la, sü ena alofo gbü jia wü kpara ꞌburu,

ta te ewü ngbü gbü mbiri sü ka kpi ne, alofo.

Nih ena angbü endoro tïne te züka kaje,

de gu ngü emaguma nih teka ngü ka Me.”

Dela ci ka Zakarïya ta te engu bï teka ngü ka ye ye, *Yüwane Mürü Babatïza ne.

80 Fü mbarase la aga, akoro mere komoko. Fü engu amaka kpah wazi, angbü kpeke kpara gbü jia Me. Fü engu angbü kpa etü gü kpala, zalü koro di gbü sïkpï, te engu koro gü tamu ye fü wü di enga Yïsarayele tete.

2

Dene ngü ka yayaka ka Yesu

1 Gbü wü re engu la, fü mere Miri *Kayïsara Agusito ato kpeke rïrï, gü ba, wü kpara ꞌburu nü ba ïrï wü gbü köcökpa, teka fü ni awu, gü ba, wüh neh fe? 2 Ngü la mere te-ye, o Kuriniyo ngbü ta miri tete, gbü nga nzö kötï ka Sïrïya. Ngü la, ah de gina ngü, te wüh ba ïrï wü kpara bala. 3 Teka ngü la, fü wü kpara ꞌburu ayia anü aba ïrï wü, agbü sü te nguwa ewü di gbügbü na.

4 *Yüsefa, fü mü ayia agbü Nazareta,* teka anü aba ïrï mü agba yi, agbü Beteleme,† te di de kötï ta te wüh bï Miri *Davidi gbügbü na, angü Yüsefa koro gbü nguwa Davidi. 5 Fü ewü anü ake *Marïya, würüse ta te engu le aza ne, teka aba ïrï wü kpala ake di. Amba bu Marïya ndri ka-ye eyi. Ah gbamari teka ayaka. 6 Fü sïkpï ka yayaka atï fü Marïya, o wüh di ciki agbü Beteleme kpala. 7 Fü Marïya ayaka gina enga ye, ye komoko. Fü engu agaga mbarase la de bongo, aseke engu gbü külü e, te wü yiti ngbü ezü e gbügbü na, ciki esambü ka wü yiti la, angü wüh maka ta züka sü ka rara nda-wü de.

Dene ngü te malayïka ka Me mala fü wü mürü kambiliki

8 Gara wü kpara ta ladü gbü sü la, te ewü ngbü endoro de wü kambiliki ka-wü gbü gü, da efete ewü. 9 Gbü biti la, fü Me atima gara *malayïka ka-ye kpaka ewü. Fü wazi ka Me alofo sü ede ewü kpala ꞌburu raaa! Fü cürü ayia arï te ewü afa sü.

10 Fü malayïka la amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi mere e akpe cürü de, angü ma koro kpaka yi de züka tofo ngü, te ena areke wü kpara füh kotö ne ꞌburu. 11 Angü enatikine gbü Beteleme,‡ wüh yaka Miri, te Me tima teka aküwa yi ne, eyi. 12 Dene ngü te yi ena awu engu tete. Yi ena amaka vürü jaji, te wüh gaga engu de bongo, seke gbü külü e, te wü yiti ngbü ezü wü e ka-wü gbügbü na ne.”

13 Fütanga ngü te malayïka mala la, rurrru! fü mere bi wü malayïka ka Me ayia agbü kpï, akoro arü, abiti te-wü ede kiri wü la. Fü ewü akpo da ebï ci, da egbo nga ïrï Me, gü ba,

14 “Nih gbo nga ïrï Me.

Nih gbo nga Me agbü kpï.

Me to züka gu ngü eyi fü wü kpara ka-ye.

Wü kpara te engu le ngü ka-ewü,

wüh ena angbü de mere tadu füh kotö ne ꞌburu.”

15 Te wü malayïka la nza ci ka-wü tete, fü ewü ayia ace wü mürü kambiliki la, ago ka-wü agbü kpï.

Fü wü mürü kambiliki la amala ngü esüka wü ngberrre, gü ba, “Ani nü la enü agbü Beteleme, teka aceka mene ngü, de te Me sere fü ani ne, cu de jia ani.” 16 Fü ewü ayia bü kere, anü akoro agbü Beteleme, amaka *Marïya ake *Yüsefa, bete vürü mbarase, te wüh seke engu gbü külü e, te wü yiti ngbü ezü e gbügbü na la, fanü.

17 Te wü mürü kambiliki koro wu ngü la bala, fü ewü amala nga ngü, de te malayïka mala fü ewü, teka ngü ka mbarase la, ꞌburu fü wü kpara. 18 Baka te wü kpara je ngü de gömö wü mürü kambiliki la, fü ngü la aga gbü jia ewü ꞌburu afa sü. 19 Fü Marïya akpo angbü da efï nga ngü la emaguma ye. 20 Fü wü mürü kambiliki la ale kaje ka-wü ago, da ecu ngü Me, kpah da egbo nga ïïrï na, teka wü ngü ꞌburu te ewü nü ceka cu de jia wü, baka te ewü je gömö wü malayïka ka Me ne.

Dene ngü te ewü gü ïrï Yesu tete na

21 Gbü sïkpï ꞌbajena, fütanga yayaka la, fü wü *Yüsefa ake *Marïya aza mbarase, anü di, agü esa *basa, baka te di gbü gele ka wü *Yïsarayele. Fü ewü agü ïïrï na Yesu, ïrï ta te *malayïka mala nganga fü Marïya, o engu maka bu la de ne.

22-24 Fütanga ngü la, fü sïkpï ayia atï fü Marïya, teka fü ewü areke ngü kaka sidi nga yayaka, baka te di gbü *Rïrï ka Müse. Te di bala, fü wü Yüsefa ake Marïya ayia anü de vürü mbarase, agbü *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema, teka ato takpa fü Me, ba e te *Müse ba gbü Rïrï ka Me, gü ba, “Wüh ena adi eto wü mö ꞌbasu, teka areke ngü ka würüse, te bï ye, di.”§ Wüh le kpah ao Yesu engagira Mere Me, angü wüh ba ta kpah eyi, gbü Rïrï ka Me, gü ba, “Te würüse bï gina enga ye, te ah de komoko la, ah le fü ewü aza engu, akoro di, ao engagira Mere Me.”*

25 Gara kpara ta ladü agbü Yerüsalema kpala, de ïrï ye Sïmïyona. Engu de züka kpara, te le ngü ka Me de maguma ye biringbö. Ah ngbü ta kpah eo jia ye teka miri, te Me ena atima teka aküwa ani, wü di enga Yïsarayele ne. Angü *Nzïla Wazi Me ngbü ta eto wazi fefe me-ye. 26 Fü Nzïla Wazi Me la amala ngü fefe, gü ba, ye tï akpi la de, zalü te ye ena awu Miri la cu de jia ye feke.

27 Fü wü Marïya ake Yüsefa aza Yesu, anü akoro di kpa etambasü Kambü ka Me, teka ao engu engagira Mere Me, baka te di gbü rïrï ka gele ka-ewü. Gbü sïkpï la, fü Nzïla Wazi Me aza Sïmïyona, anü di kpah kpala, teka awu Yesu. 28 Te Sïmïyona koro maka ewü kpala, fü ah abï Yesu esaka ye, akpo da egbo nga ïrï Me, gü ba, 29-31 “Wayi Mere Me, enatikine ma wu Mere Miri E-küwa-nih eyi cu de jia ra, kpah ba e ta te mü mala fere. Te di bala, ma tï e ka-ra eyi akpi tïne, de gu maguma. Angü mbarase ne, mü tima engu teka aküwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu. 32 Engu ena adi de ra-sü te ena agü tamu züka kaje ka-mü fü wü *ganzi kpara ꞌburu. Kpah bala, wü kpara ena agbo nga wü kpara ka-mü, wü di enga Yïsarayele, teka ngü kaka.”

33 Fü ngü de te Sïmïyona mala, teka Yesu ne, aga gbü jia wü Marïya ake Yüsefa afa sü. 34 Fü Sïmïyona ayia ao kpa ye füh wü Marïya, ayi-ta Me, de ah to wazi fü ewü. Fü ah amala ngü fü Marïya, ni ye Yesu, gü ba, “Mbarase ka-mü ne, Me fe engu teka are maguma wü kpara. Angü wü gara kpara ena ato maguma wü fefe, fü ewü aküwa. Amba mene ewü de te ewü le ngü kaka de ne, wüh küwa kpah de. Angü engu de Ri Me te Me tima fü nih, amba mere bi wü kpara tï ale ngü la nda-wü de. 35 Te di bala, siti fïngangü ka-ewü, ta te wo te-ye awo ne, ena asere te-ye. Amba nda-mü Marïya, cïnga ena akuru maguma mü, teka ngü ka mbarase ne, baka te wüh sö e de maguruma la.”

36-37 Gara mere würüse wökö ta kpah ladü kpala, de ïrï ye Ana, ye Fanüwele.† Engu ta de *mürü dofo ka Me, te Nzïla Wazi Me ngbü ta eto wazi fefe, de ah di emala ngari Me. Wüh za ta te-wü ake watï ye, ra ngbee re lorozi. Fü watï ye na akpi ace engu. Fü würüse la angbü kpikpi ye, fütanga watï ye, zalü te re kaka koro tete teke bala de füh ye bala (84). Ah ngbü ta endoro etambasü *Mere Kambü ka Me te nga wü sïkpï ꞌburu, da egbo nga ïrï Me, ra de biti, da eku gba fefe, kpah da *eꞌbï te-ye. 38 Te wü Yüsefa ake Marïya koro de Yesu etambasü ka Mere Kambü ka Me la, fü Ana akoro kpaka ewü. Te engu wu Yesu, fü ah akpo ꞌduwa da egbo nga ïrï Me. Fü ah adu akpo da emala nga Yesu fü bi wü kpara, de te ewü ngbü ecï nga miri, te Me ena atima, teka aküwa wü di enga Yïsarayele ne, gü ba, miri la koro eyi dene.

39 Te wü Yüsefa ake Marïya nza wü ngü, te di gbü *Rïrï ka Me ꞌburu tete, fü ewü ayia ago agba wü, agbü Nazareta, te di gbü nga nzö sü ka *Galïlaya.

40 Fü Yesu aga, akoro züka kpeke mbarase. Fü engu awu wü ngü afa sü. Fü Me angbü ele ta-ngü tete, da eto wazi fefe.

Dene ngü ka Yesu de wü mürü rïrï,

kpa etambasü Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema

41-42 Wü *Yüsefa ake *Marïya ngbü ta enü agbü Yerüsalema tenga wü re ꞌburu, teka azü *Karama ka Pasïka, baka rïrï ka gele ka wü di enga *Yïsarayele. Te re ka Yesu koro tete nzükpa de füh ye ꞌbasu, fü ewü anü agbü Yerüsalema, teka azü Karama ka Pasïka de wü ni ye.

43-44 Te wü sïkpï ka karama la nza tete, fü ni ye Yesu ake Yüsefa ayia ka-wü de wü bu wü, atï te kaje, angbü ego. Fü ewü anü gbü ra dela gbuuu, wüh fï nda-wü, gü ba, “Yesu dene ladü de wü bu ye sela, ego.” Amba Yesu, mü ce te-mü ka-mü, ngbü eyi ciki agbü Yerüsalema kpala. Etamurago la, fü ewü akpo da egïrï engu esüka wü bu ye, angü gbü sïkpï engu la, wüh wu engu de. 45 Wüh gïrï engu ma, wüh maka de. Fü ewü ara te kaje. Fü kpï aseke. Fü ewü alügü nga wü adu agbü Yerüsalema, teka agïrï engu kpala.

46 Te wüh du koro tete agbü Yerüsalema la, fü ewü ara aseke kpah kpï. Tïne gbü sïkpï engu la, fü ewü adu amaka Yesu kpa etambasü *Mere Kambü ka Me, te ngbü esüka wü *mürü rïrï, da eje ngü gömö ewü, kpah da eyi-ta ewü de wü kpeke yitangü. 47 Wü ngü de te engu ngbü elügü fü wü mürü rïrï la, ah ka-ye ꞌburu wü kpeke ngü. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara la afa sü.

48 Te wü ni ye Yesu maka engu kpa esüka wü kpara la tete, fü komö ewü ayia agu ka ngü la. Fü ni ye na, Marïya, amala ngü fefe na, gü ba, “Enga ni, ye mere ani ake wö ye bala, neh teka ne? Te ani ngbü egïgïrï ye de mere cïnga emaguma ani de bane ne!” 49 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Yi ngbü egïrï ra, neh teka ne? Yi wu de, gü ba, ah le fü ra angbü engbü esambü ka Wüba?” 50 Amba ngü de te Yesu mala fü ewü de bala ne, wüh wu si-ngü gbügbü na nda-wü de.

51 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia ago de wü ni ye, agbü Nazareta. Angü ah ngbü ta eje rïrï ka-ewü ereke areke. Fü ni ye na ao to ye fï te ngü te Yesu lügü fü ewü la.

52 Fü Yesu aga, akoro mere kpeke komoko, te wu ngü fa sü. Ngü kaka reke gbü jia Me fa sü, gbü jia wü kpara kpah bala.

3

Dene ngü ka Yüwane Mürü Babatïza

Matayo 3:1-12; Marako 1:1-8; Yüwane 1:19-28

1-2 Ta gbü re te mere miri *Kayïsara Tiberïya ngbü füh kpökpö ka wü *Rüma teka re nzükpa de füh ye ꞌburuve,* dela o wü Anasï ake Kayafa di ta de wü mere kpara füh kpökpö ka wü *mürü gele ka wü *Yïsarayele agbü Yerüsalema. Ta gbü wü re la, *Yüwane ye Zakarïya ngbü ta engbü ka-ye kpa etü gü kpala. Fü Me ayia amala ngü fefe, de ah kpo de tima ka-ye. 3 Fü Yüwane ayia akpo da endoro gbü wü kötï te ewü di agbü gü, gbamari ede mere ngu Yürüdene, da emala ngari Me, gü ba, “Wü ce *siti ngü ka-wü ꞌburu asidi, wü fü maguma wü, teka fü wü aza *babatïza, fü Me aboro siti ngü ka-wü ꞌburu.” 4 Ngü la tï kpini baka ngü te *mürü dofo Yïsaya ba ta gügü gbü *Ngari Me, gü ba, “Gara kpara ena akoro, angbü emala ngü de mere ri ye kpa etü gü, gü ba, ‘Mere Miri, te ena aküwa ani ne, te ekoro! Ah le de wü reke kaje fefe mbi mbi mbi. 5 Wüh ena ani wü cudu ꞌburu ani. Wüh ena asoro mere rüvü asoro, fü ewü agbigbi wü ndugu rü, de wü da ꞌburu asidi. Wüh ena afü wü cïngïlï kaje ꞌburu, ao mbi. Angü ah le de kaje la ngbü ngba ngba ngba teka Mere Miri la, 6 teka fü wü kpara ꞌburu awu, gü ba, Me tima kpara eyi teka aküwa ani.’ ”† Dela ngü ta te Yïsaya ba teka ngü ka Yüwane.

7 Fü mere bi wü kpara aci akpo da ekoro kpaka Yüwane, teka de ah to babatïza fü ani. Te Yüwane wu ngü la bala, fü engu amala fü ewü, gü ba, “De-yi, wü mürü mani! Yi baka wü kpürü, angü maguma yi esiti! Yi efï nda-yi, gü ba, ani ena aküwa gbü kuru, te Me ena ato fü wü siti kpara te gara ne, bü teka ngü, te yi ngbü emala bü de komö yi kükürü kükürü de bala? E-mala ngü la fü yi bala, neh da? 8 Te yi le aküwa fanü la, ah le de yi fü maguma yi, adi emere wü ngü te ena areke gbü jia Me. Yi efï nda-yi, gü ba, ‘Ani ena aküwa, angü ani de wü kundu ye *Abarayama,’ ne? Aꞌa! Yi mere e afï nga ngü bala de! Te Me le la, ah tï eyi afü wü teme ne ꞌburu, akoro di wü di Abarayama tete, te ngü ka-ewü ena areke gbü jijia, afa nda-yi ka! 9 Yi ceka la, Me eyi nzo teka ato kuru fü yi, baka kpara te di de gifi esaka ye, teka agïrï mene rü te rï de, fü engu ade, agü agbü wa.”

10 Te mere bi wü kpara la je ngü gömö Yüwane bala, fü maguma ewü ayia akolo. Fü ewü akpo da eyi-tata, gü ba, “Ani ena amere tïne dene neh baye?” 11 Fü Yüwane alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ah le de yi di ele ta-ngü te-yi esüka yi. Te mü de bongo esaka mü ꞌbasu la, mü za gara, mü to fü kiri mü, de te ngbü ngïrïmu ne. Te mü de zü-e esaka mü, ah le fü mü aye süsüka, ato gara fü kiri mü te ngbü engbü tala.”

12 Fü wü gara kpara, te ewü ngbü ero *jiase, eto fü miri, akoro kpaka Yüwane, de ah to babatïza fü ani. Fü ewü ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, ani ena amere nda-ani baye?” 13 Fü Yüwane amala ngü fü ewü, gü ba, “Jiase te yi ngbü ero esaka wü kpara ne, yi mere e ao gara jiase fefeh de, ah ngbü ba e te wü miri mala fü yi.”

14 Wü marajümïya ta kpah ladü sela, fü ewü ayi-ta Yüwane, de nda-wü ngü, gü ba, “Amba de ani, nda-ani ngü ena adi neh baye?” Fü Yüwane alügü ngü kpah fü ewü, gü ba, “Yi mere e angbü egbürü jiase ka wü kpara de wazi de, angü dela zi. Yi mere e angbü ezoro wü kpara bü kükürü, da esutu wu eküte ewü kpah de. Jiase ka tima te wüh ngbü eto fü yi la, ah le fü yi adi eza de züka maguma yi.”

15 Teka ngü la, fü mere bi wü kpara akpo da eyi-ta tete-wü, teka ngü ka Yüwane, gü ba, “Anga engu ena adi de *Kurisito, Miri te Me tima teka aküwa ani ne?” 16 Te Yüwane wu ngü la bala, fü engu amala ngü fü mere bi wü kpara la, gü ba, “Ma de Kurisito engu nda-ra de! Ma ngbü eto babatïza fü yi de ngu kükürü. Amba Mere Miri engu ladü, te ena akoro sidi nga ra. Wawazi na fa nda-ra ka. Ma nda-ra bü baka labï kaka, te ena areke kaje fefe. Ma be teka tima la nda-ra de, angü engu me-ye de mere kpara fere. Te engu ena akoro la, ah ena ato babatïza fü yi de wazi ka *Nzïla Wazi Me, te di baka wa, teka fü yi amere tima ka Me areke areke. 17 Ah ena akoro de körö esaka ye, teka afeke jia ndo ka-ye di. Te engu feke jia ndo ka-ye eyi la, ah ena aza jijia na, ao agbü kafa. Fü engu adu akö caca na la, acuru acuru gbü mere wa te ünü nda de.” 18 Dela ngari Me te Yüwane ngbü erï wü kpara di. Fü ah angbü kpah emala mere bi wü gara ngü gbü mani fü ewü bala.

19 Fü Yüwane angbü ta kpah erï Miri Anïtïpa *Erode, teka bi wü siti ngü te engu ngbü emere, baka te ewü za te-wü ake Erodïya, te di de wara enga ni ye, de ïrï ye *Fïlïpo ne. 20 Teka ngü la, fü miri la adu amere kpah gara mere siti ngü, teka te engu zoro Yüwane, gü agbü ku ne.

Dene ngü ka babatïza ka Yesu

Matayo 3:13-17; Marako 1:9-11

21 Te enga gina, o Miri Anïtïpa *Erode zoro *Yüwane, gü agbü ku la de, fü Yesu ayia akoro kpaka Yüwane, teka aza *babatïza, o mere bi wü kpara za nda-wü eyi ꞌburu. Fü Yüwane ayia ato babatïza fefe. Fütanga babatïza, fü Yesu akpo da eku gba fü Me. Fü kpï ayia aü te-ye. 22 Fü *Nzïla Wazi Me akoro kpala baka mö, arü gbü nzö Yesu. Fü ri Me ayia awü kpa gbü kpï, gü ba, “Mü zu de Ye ra, te ma le fa sü, te ma o maguma ra eküküte.” Dela ngü ta te mere te-ye, te Yesu za babatïza tete esaka Yüwane.

Dene ïrï wü kundu ye Yesu

23 Yesu kpo ta de tima, te Me tima engu de ah mere ne, o re kaka koro eyi teke biri de füh ye nzükpa. Wü kpara ngbü ta efï nda-wü, gü ba, engu de ye *Yüsefa, watï ye *Marïya, te di de ye Eli ne. 24 Angü nguwa ewü kpo ta bane. Eli ta de ye Matata. Matata de ye Levi. Levi de ye Meleki. Meleki de ye Yanayï. Yanayï de ye Yüsefa. 25 Yüsefa de ye Matatïya. Matatïya de ye Amüsa. Amüsa de ye Nawuma. Nawuma de ye Eseli. Eseli de ye Naga. 26 Naga de ye Mata. Mata de ye Matatïya. Matatïya de ye Semeyini. Semeyini de ye Yüseka. Yüseka de ye Yoda. 27 Yoda de ye Yüwane. Yüwane de ye Resa. Resa de ye Zerubabela. Zerubabela de ye Salatïyele. Salatïyele de ye Neri. 28 Neri de ye Meleki. Meleki de ye Adï. Adï de ye Küsama. Küsama de ye Elemadama. Elemadama de ye Ere. 29 Ere de ye Yesüwa. Yesüwa de ye Eliyezere. Eliyezere de ye Yürïma. Yürïma de ye Matata. Matata de ye Levi. 30 Levi de ye Sïmïyona. Sïmïyona de ye Yuda. Yuda de ye Yüsefa. Yüsefa de ye Yünama. Yünama de ye Elïyakima. 31 Elïyakima de ye Meleya. Meleya de ye Mena. Mena de ye Matata. Matata de ye Natana. Natana de ye *Davidi, ta te di miri ka wü di enga *Yïsarayele ne. 32 Davidi ta de ye Yese. Yese de ye Obede. Obede de ye Büwaza. Büwaza de ye Salamona. Salamona de ye Nasona. 33 Nasona de ye Amïnadaba. Amïnadaba de ye Adimina. Adimina de ye Rama. Rama de ye Ezerone. Ezerone de ye Pereze. Pereze de ye Yuda. 34 Ah de *Yuda, te di de ye Yakobo ne. *Yakobo de ye Yïsaka. *Yïsaka de ye Abarayama. *Abarayama de ye Tera. Tera de ye Nayora. 35 Nayora de ye Seruga. Seruga de ye Ruu. Ruu de ye Pelege. Pelege de ye *Ebere. Ebere de ye Sela. 36 Sela de ye Kenana. Kenana de ye Arafakasada. Arafakasada de ye Seme. Seme de ye *Nüwa. Nüwa de ye Lemeke. 37 Lemeke de ye Metusela. Metusela de ye Enoka. Enoka de ye Yerede. Yerede de ye Malalele. Malalele de ye Kenana. 38 Kenana de ye Enosa. Enosa de ye Sete. Sete de ye *Adama. Adama nda-ye tïne de gina kpara ta te Me mere engu ne.

4

Dene ngü te Satana re Yesu di

Matayo 4:1-11; Marako 1:12-13

1 Fütanga ngü te *Yüwane to *babatïza fü Yesu nza tete agbü Yürüdene, fü *Nzïla Wazi Me ayia arï emaguma Yesu. Fü Nzïla Wazi Me la ayia aza engu, anü di kpa etü gü. 2 Fü tala ayia amere Yesu agbü gü kpala ꞌduwa ba-neh-ene-la, angü ah ra sïkpï teke ꞌbasu, ah zü e de. Fü *Satana angbü fï bü da ere mamaguma gbü wü sïkpï la. 3 Fü Satana ayia amala ngü fefe, gü ba, “Te mü zu de Ye Me fanü fanü la, mü mala ngü fü teme dene, de ah fü te-ye, koro zü-e tete fü mü, fü mü azü.” 4 Yesu gü ba, “Mü fï, gü ba, e te ena aküwa kpara, ah bü duu de zü-e? *Ngari Me gü neh fe? E te ena aküwa kpara fanü fanü, ah ka-ye de ngü ka Me.”*

5 Fütanga ngü la, fü Satana ayia aza Yesu, anü di kpa füh mere rüvü kpa tikpi, asere wü züka ngü de füh kotö ne, de wü nga nzö sü ꞌburu fefe na bü kere kere bala, 6 gü ba, “Ceka la wü e la, ah ꞌburu de nda-ra. Ma tï eyi ato bü nzö fü mene kpara, te ma le ngü kaka. 7 Te mü cu ngü ra ba me ka-mü la, ma ena ato wü e la ato ꞌburu fü mü. Ma ena ato kpah wazi fü mü, de wü züka wü e de füh kotö ne ꞌburu.” 8 Fü Yesu adu alügü ngü fefe, gü ba, “Wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, ‘Mü di ecu nzö ngü Mere Me kpikpi ye, de mü di emere duu rïrï kaka.’ ”†

9 Te Satana je ngü la bala, fü ah adu kpah aza Yesu, anü di agbü Yerüsalema, alï ake di kpa enzö *Mere Kambü ka Me kpa tikpi. Fü ah ayia amala ngü fefe, gü ba, “Te mü zu de Ye Me fanü la, mü ce la te-mü, mü tï kpa kötö kpala, ah mere ngü de. 10 Angü wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, ‘Me ena atima wü *malayïka ka-ye teka ale ta-ngü te mü. 11 Wüh ena akoro abï mü esaka wü, mü tï amo lö mü eküte teme de.’ ”‡ 12 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Wüh ba kpah eyi gbü Ngari Me, gü ba, ‘Mü mere e are maguma Mere Me de.’ ”§

13 Te Satana re Yesu tete de wü ngü la ꞌburu bi ma ne, fü ah ayia ace la mba engu teka gara sïkpï.

Dene ngü te Yesu kpo de tima ka-ye tete agbü Galïlaya

14 Fütanga wü ngü la, fü Yesu ayia kpala, adu agbü *Galïlaya. Fü *Nzïla Wazi Me angbü ake di, da eto wazi emamaguma. Fü nganga ayia awü gbü nga nzö sü la ꞌburu. 15 Fü engu akpo da erï wü kpara gbü wü *kambü ka biti-te ka-ewü kpala. Fü wü kpara ꞌburu angbü egbo nganga na.

16 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia anü akoro agbü Nazareta, gbü sü ta te engu ga gbügbü na. Gbü *sïkpï ka Me, fü engu ayia arï kpa esambü ka biti-te, baka te engu ngbü emere gügü gbü wü sïkpï ka Me ꞌburu. Fü ah ayia arü tikpi teka atanga *Ngari Me fü ewü. 17 Fü ewü aza buku ka *mürü dofo Yïsaya, ato fefe na, de ah tanga. Fü engu aza buku la, aü, amaka sü de te ewü ba ngü gbügbü kpala, gü ba, 18 “Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi fere, angü Me fe ra eyi teka aza ngari ni, Me, anü di, amala fü wü mürü cïnga. Ah tima ra kpah kpaka wü kpara agbü ku, teka amala fü ewü, gü ba, ‘Ni, Me, ena afuru wü gbü ku la afuru.’ Ah tima ra kpah de ma nü kpaka wü kpara de te jia ewü ni ani, gü ba ‘Ni ena aü jia wü.’ Ah tima ra kpah teka aküwa wü labï gbü cïnga ka-ewü. 19 Ah tima ra kpah kpaka wü kpara ka-ye, amala ngü fü ewü, gü ba dene, ‘Sïkpï te ni, Me, ena aküwa wü tete, koro eyi.’ ”

20 Te Yesu tanga wü ngü la nza tete, fü engu alügü buku la kpaka mürü tima. Fü ah adu angbü ka-ye kötö. Fü wü kpara ꞌburu de kpa esambü ka biti-te la angbü da eceka engu de kpeke jia. 21 Fü engu akpo da emala ngü fü wü kpara la, gü ba, “Ngü ta te wüh ba gbü buku ne, ah tï eyi kpini baka e te yi ngbü ewu dene.”

22 Teka ngü la, fü ngü ka Yesu aga gbü jia wü kpara ꞌburu, teka kpeke ngü, de te engu ngbü emala fü ewü la. Fü ewü akpo tïne angbü da emala nganga na esüka wü, gü ba, “Apa! Ye komoko la, ah de ye *Yüsefa de?”

23 Te Yesu je ngü la bala, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü kpeke ngü ꞌburu, te yi ngbü eje nga ra di, te ma ngbü emere agbü Kaparanama ne, yi ngbü efï, gü ba, ma mere gbü sü ka-nih sene de, neh teka ne? Ngü ka-yi baka ngü mani, te wüh ngbü emala, gü ba, ‘Te mü de mürü kuwa la, ah le de mü di kpah eküwa wü mürü mü.’ 24 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Angü te mü de *mürü dofo la, wü kpara gbü wü gara sü ꞌburu ena angbü ecu ngü mü me-wü, amba ꞌduwa wü mürü mü, wüh cu ngü mü nda-wü de.

25 Dene kpah gara kpeke ngü te ma ngbü emala fü yi. Yi efï nda-yi, gü ba, Me tï ale ta-ngü te wü *ganzi kpara de? Aꞌa, ah bala de! Yi ceka la, gbü wü re ta te mürü dofo *Ïlïya ngbü emere tima ka Me tete na, agö lï de, teka re bata de tü ye. Fü mere tala ayia atï gbü sü la ꞌburu. Gbü wü re la, mere bi wü wökö ta ladü gbü tö ka wü *Yïsarayele. 26 Amba Me tima ta Ïlïya kpaka ewü, teka ale ta-ngü te ewü, nda de. Me tima engu ka-ye bü duu kpaka gara würüse wökö, te di de ganzi kpara agbü Zarefata, agbü tö ka Sïdona. Yi fï nga ngü la nda-yi neh de? 27 Kpah bala, gbü wü re ta te Ïlïsa ngbü emere tima tete, mere bi wü mürü *jiakö ta ladü gbü tö ka wü Yïsarayele, amba wüh küwa ꞌburu de. ꞌDuwa Namana kpikpi ye, te di de ganzi kpara, kpara ka Sïrïya ne, küwa ka-ye bü duu me-ye.”

28 Te mere bi wü kpara la je ngü la tete bala, fü ewü azïnga eküte Yesu. 29 Fü ewü ayia azoro Yesu, agbeke engu, anü di kpa etanü mba canza ede mere kötï ka-wü. Fü ewü aza engu, alï di kpa füh mere rüvü,* de ani nzi engu, agü akötö. 30 Yïrï! Fü Yesu adürü ka-ye bü esüka ewü sela, anye sü ka-ye.

Dene ngü ka Yesu de wü siti wü di enga me

Marako 1:21-28

31 Gbü gara ra, fütanga ngü la, fü Yesu anü akoro agbü Kaparanama.† Gbü *sïkpï ka Me, fü Yesu arï kpa *esambü ka biti-te, akpo da erï wü kpara kpala. 32 Fü ngü de te Yesu ngbü erï ewü di la, ayia aga gbü jia ewü ꞌburu afa sü. Angü ah ngbü ta erï wü kpara la de mere wazi, baka mere kpara te Me tima engu me-ye.

33 Gara komoko ta ladü, kpa esambü ka biti-te la, de *siti wü di enga me guvu ye. Fü komoko la ayia akpo da eba rere de mere ri ye, gü ba, 34 “Apa! Yesu,‡ nda-ani ngü de wü ye, ah de ne ngü ne? Ye koro dela teka amörö ani asidi? Ani wu ye kpo. Ye de züka kpara te Me tima füh kotö ne!” 35 Fü Yesu arü amala ngü fü siti wü di enga me la kpekpeke, gü ba, “Yi nga anga, de yi koro guvu komoko la asidi!” Fü siti wü di enga me la ayia agbürü komoko la, agbo kötö, esüka wü kpara sela. Fü ewü ayia akoro guguvu, akpe, atafa ka-wü. Wüh mere engu esiti de.

36 Fü ngü la aga gbü jia wü kpara ꞌburu afa sü. Fü ewü angbü emala ngü esüka wü, gü ba, “Apa! Dene bane neh ene ngü ne? Yi ceka la, Yesu ngbü emala ngü fü wü di enga me de wazi, fü ewü angbü eje ngü kaka, angbü ekoro guvu kpara asidi! Ah maka de wazi la neh kaye?” 37 Teka ngü la, fü nga Yesu awü esüka wü kpara gbü nga nzö sü la ꞌburu.

Dene ngü ka Yesu te küwa mere bi wü mürü keke

Matayo 8:14-17; Marako 1:29-34

38 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia ace *kambü ka biti-te la. Fü ah ayia anü ka-ye agba Sïmüna Petero. Gbü sïkpï la, ni ye wara Sïmüna ngbü ta eke ake. Sosoko rï ta fa sü. Fü ewü andaꞌba te-wü fü Yesu, de ah küwa engu. 39 Fü Yesu akoro, arü ede würüse la, amala ngü fü keke la kpekpeke. Bü baka te engu mala ngü la, fü keke la ayia anza. Fü würüse la ayia anü ꞌduwa amere kümü, ato fü ewü.

40 Etamurago la, te ra tï tete na, fü wü kpara gbü wü sü la ayia aza wü mürü wü, te ewü di de wü keke te wü ꞌburu, akoro de ewü kpaka Yesu, de ah küwa ewü. Fü Yesu ayia ao kpa ye gbü nzö ewü biri biri ꞌburu. Fü keke ka-ewü la anza ꞌburu. 41 Wüh koro ta kpah de mere bi wü kpara, de *siti wü di enga me guvu wü. Fü Yesu amala ngü fü siti wü di enga me la. Fü ewü ayia akoro guvu wü kpara la asidi, da eku gba de mere ri wü, gü ba, “Yesu, ye de Ye Me fanü fanü!” Teka ngü la, fü Yesu angbü emala ngü fü ewü kpekpeke, da etïrï ewü, gü ba, “Wü nga anga.” Kükürü de, angü siti wü di enga me la wu ta eyi, gü ba, Yesu ka-ye de *Kurisito te Me tima engu füh kotö ne.

Dene ngü te Yesu ndoro de to ngari Me tete,

gbü wü sü ka Galïlaya

Marako 1:35-39

42 Te kpï seke tete, fü Yesu ayia agbü Kaparanama kpala, anü ka-ye agbü gü, teka aku gba fü Me. Fü mere bi wü kpara akpo da egïrï engu. Te wüh nü maka engu, wüh le ta de engu ce ani, anü agbü gara sü de. Fü ewü angbü egïrï kaje teka atïrï engu. 43 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Ah le fü ni anü kpah agbü gara wü sü, amala ngü ka Me fü wü kpara de kpala. Angü Me tima ni ngbürü teka ngü la. Wü mere e atïrï ni sela de.”

44 Fü Yesu ayia akpo da endoro gbü nga nzö wü sü la ꞌburu, da erï wü kpara de ngü ka Me, kpa *esambü ka biti-te ka-ewü.

5

Dene ngü ka Yesu ake Sïmüna Petero

1 Gbü gara sïkpï, fü Yesu akoro angbü ede mere ngu de ïrï ye *Galïlaya.* Fü mere bi wü kpara akoro teka aje ngari Me gögömö na. Fü ewü akpo da enzinzi te-wü da egbene sü. 2 Fü Yesu aceka kpï, ayia awu wü *zabu ꞌbasu te wüh i o edere ngolo. Wü mümürü koro gbügbü na eyi. Wüh ngbü ezürü wü yïmba ka si ka-wü. 3 Gara zabu la, ah de nda Sïmüna Petero. Fü Yesu ayia alï angbü gbügbü. Fü ah ayi-ta Sïmüna, teka de ah ka de zabu la mba cüküꞌdaye etü ngu. Fü Yesu angbü ka-ye gbü zabu la, kpa etü ngu kpala. Wü kpara nda-wü ꞌburu füh gümba. Fü engu akpo da erï wü kpara de to ngari Me.

4 Te Yesu mala ngari Me nza tete, fü ah amala ngü fü Sïmüna, gü ba, “Ye ka de zabu la kpa etü ngu, gbü sü te cu acu, fü wü agü yïmba ka-wü de wü bu ye la, teka fü wü azoro si.” 5 Fü Sïmüna amala ngü fefe na, gü ba, “Akoo! Mere kpara, ani mere tima di bü eyi gbü biti ne, ngïrrrï! ani maka e nda-ani mbele de. Amba teka ngü de te ye mala la, ani ena agü yïmba engu la bü agü bala.”

6 Te wüh gü yïmba ka-wü tete, baka te Yesu mala fü ewü la, fü ewü ayia azoro mere bi si gbe gbe gbe. Dela si tïne de! Yïmba ka-ewü yia ekolo akolo, teka tiri wü si. 7 Fü wü Sïmüna aï wü bu wü, te ewü di gbü gara zabu ne, da ecökölö ewü de kpa wü, teka de wüh koro, ale ta-ngü te ani. Fü ewü akoro, aro wü si gbü wü zabu de ꞌbasu ne, asi ꞌburu gbe! Zabu yia tïne erï arï esa ngu teka tiri wü si te fa sü.

8-9 Te Sïmüna wu ngü la bala, fü cürü arï tete afa sü. Fü ah ayia abu nzökuta ye kötö, eri lö Yesu, andaꞌba te-ye fefe, gü ba, “Mere kpara, mü yia ede ra sela asidi, angü ma ka-ra de siti kpara.” Angü ngü ka mere bi wü si la ga gbü jia wü Sïmüna de wü bu ye cu fa sü.

10 Fü cürü ayia arï kpah te wü bu ye Sïmüna de ꞌbasu, wü *Yakobo ake *Yüwane, wü di Zebedayo, te ewü ngbü gbü gara zabu ne, afa sü.

Fü Yesu ayia amala ngü fü Sïmüna, gü ba, “Mü mere e akpe cürü de. Akpo enatikine, mü ena angbü ezoro wü kpara fü Me.”

11 Fü ewü agbeke wü zabu ka-wü la edere ngolo, ace ao sela, ayia bü kürrrü, alala gbü nga Yesu.

Dene ngü ka gara mürü jiakö, te Yesu küwa

Matayo 8:2-4; Marako 1:40-45

12 Gbü gara sïkpï, o wü Yesu ngbü tete gbü gara mere kötï, fü gara komoko te di de *jiakö eküte ye, ayia akoro kpaka Yesu. Fü engu ayia abu nzökuta ye kötö engagira Yesu, andaꞌba te-ye fefe, gü ba, “Akoo, mere kpara! Ye de mere mürü wazi! Ni ngbü eyi-ta ye, te ah gbü jia ye ꞌbe la, de ye küwa ni gbü keke ka-ni ne.” 13 Fü Yesu ayia ao kpa ye eküte komoko la, gü ba, “Wayi, ma le eyi. Küte mü reke ereke!” Baka te Yesu mala ngü la tete, ꞌduwa fü keke la ayia ace engu.

14 Fü Yesu adu amala ngü fü komoko la kpekpeke, gü ba, “De-ye deyï, ye mere e amala nga ngü la fü wü gara kpara de. Ye nü enü, ye mere ngü, ta te *Müse ba gbü *Rïrï ka Me ne. Ye za nü, ye nü di kpaka *mürü gele ka Mere Me, de ah wa, ah to fü Me teka ngü la, teka fü wü kpara ꞌburu awu, gü ba, küte ye reke eyi fanü.”†

15 Teka ngü la, fü nga Yesu ayia awü tïne afa sü. Fü mere bi wü kpara aci angbü da ebiti te-wü, teka adi eje to ngari Me gögömö na. Kpah bala, teka de Yesu küwa ani gbü wü keke ka-ani. 16 Amba fü Yesu angbü enü ewo te-ye agbü gü, teka adi eku gba fü Me kpikpi ye, kpala.

Dene ngü te Yesu küwa gara komoko te küküte kpi akpi ꞌburu

Matayo 9:2-8; Marako 2:2-12

17 Gbü gara sïkpï, Yesu ngbü ta erï wü kpara de to ngari Me. Fü mere bi wü kpara akoro teka aje ngü la gögömö na. Gara wü *Farusi, de wü *mürü rïrï, ta kpah ladü esüka ewü. Gara ewü koro ta agbü wü nzö kötï ka *Galïlaya, gara nengete agbü *Yudaya, bete mene wü gara te ewü koro agbü mere kötï, Yerüsalema ne. Fü Me angbü eto mere wazi fü Yesu teka aküwa wü mürü keke la di.

18 Wüh te eceka de, wü gara kpara bï gara komoko te küküte kpi akpi, koro di eyi, ta de ani nü di kpaka Yesu. Fü ewü agïrï kaje, ta de ani rï de mürü keke la kpa esambü, ao engagira Yesu. 19 Amba dada ma, angü mere bi wü kpara ni ta kaje eyi ꞌburu. Da ewü te wüh ena arï akoro kpaka Yesu ma. Fü gara fïngangü akoro gbü nzö ewü. Fü ewü ayia alï kpa enzö kambü, afuru nzö kambü la, ai ku te kaꞌda la, ato komoko la di te görö, de te ewü furu la, ferrre esüka wü kpara la, ao ꞌduwa mbiii engagira Yesu, de ah küwa engu.

20 Te Yesu wu ngü de te wü kpara la mere de bala, fü ah awu teke, gü ba, wüh to maguma wü eyi fü ni fanü fanü. Fü ah adu amala ngü fü mürü keke la, gü ba, “Enga wüna, ma boro *siti ngü ka-mü, te mü mere gbü jia Me ne, eyi!”

21 Te wü mürü rïrï, de wü Farusi je ngü la bala, fü ngü la ake te-wü. Fü ewü angbü da efï ngü emaguma wü, gü ba, “Apa! Dene ne töndö ngü ne? Komoko la neh da, te ngbü efala Me de bala? Ah ngbü eo te-ye baka Me? Kpara biringbö füh kotö ne, te tï aboro siti ngü ka kpara ladü? Ah nda ma! Ah ka-ye ꞌduwa de Me kpikpi ye, te tï aboro siti ngü ka kpara.”

22 Amba Yesu wu fïngangü ka-ewü la eyi, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi ngbü efï ngü la emaguma yi bala, neh teka ne? 23-24 Yi wu de, gü ba, ma de *Ye Kpara ka Kpï? Te di bala, wazi ra ladü, teka adi eza siti ngü ka wü kpara füh kotö ne, gbü nzö ewü asidi. Yi fï nda-yi, gü ba, ma mala töndö ngü kükürü? Yi ena awu ngü la enatikine!”

Fü Yesu adu afü te-ye, amala ngü fü mürü keke la, gü ba, “De-ye deyï, ye yia eyia, ye za darara ka-ye, ye go kpa ekötï.” 25 Yesu kpah bü te emala ngü la anza, fü mürü keke la ayia ꞌduwa, arü tikpi gbü jia wü kpara la ꞌburu. Fü ah aza darara ka-ye la, ago agba ye, de mere tadu, kpah da egbo nga ïrï Me.

26 Dela ngü te Yesu küwa mürü keke la tete. Fü ngü la aga gbü jia mere bi wü kpara la afa sü. Fü ewü akpo da egbo nga ïrï Me, de mere cürü emaguma wü, gü ba, “Apa! Enatikine ani wu mere kpeke ngü eyi!”

Dene ngü ka Levi te Yesu ï engu

Matayo 9:9-13; Marako 2:13-17

27 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia akoro kpa etanü. Fü ah awu gara komoko de ïrï ye *Levi Matayo, te ngbü gbü sü ka tima ka-ye, da ero *jiase ka wü e esaka wü kpara, teka angbü eto fü miri ka wü Rüma. Fü Yesu arü amala ngü fefe, gü ba, “De-mü Levi, mü yia eyia, mü fa nga ra!” 28 Fü Levi ayia ace wü e ka tima ka-ye la ꞌburu sela, ayia kürrrü, alala gbü nga Yesu.

29 Fütanga ngü la, fü Levi ayia amere mere karama fü Yesu kpa gba ye. Fü bi wü bu ye, te ewü ngbü ero jiase fü miri de ewü ne, akoro kpah gbü karama la, be kpah te bi wü gara kpara. Fü ewü angbü ezü e de wü Yesu tundu.

30 Te wü *Farusi, de wü gara *mürü rïrï wu ngü la bala, fü ewü angbü edi ngü eküte wü Yesu gbü ngingiri ngü, gü ba, “Ah mere baye, te wü Yesu ngbü ezü e, de wü siti kpara de bala ne?” 31 Te Yesu je ngü la bala, fü ah adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Te keke te mü ma la, mü ena anü kpaka mürü kuwa anü? Mü tï anü de. ꞌDuwa te keke ladü te mü, fü mü anü kpaka mürü kuwa, de ah küwa ni. 32 Ngü ka-ra kpah bala. Ma koro füh kotö ne, neh teka wü da? Teka züka wü kpara? Aꞌa, ah bala de! Ma koro ka-ra teka siti wü kpara, aï ewü, de wüh fü maguma wü.”

Dene ngü ta te ewü yi-ta Yesu di, teka to rïrï kaka

Matayo 9:14-17; Marako 2:18-22

33 Gbü gara sïkpï, fü wü gara kpara akoro kpaka Yesu, ayi-tata, gü ba, “Wü *Farusi zü e de, da *eꞌbï te-wü, teka adi eku gba fü Me, teka bi sïkpï. Wü kpara ka *Yüwane Mürü Babatïza ngbü emere kpah bala. Anga ah mere neh baye, te nda-ye wü kpara ne, ngbü ezü e gbü wü sïkpï ꞌburu ne? Wüh le gele ka-ani mbi mbi nda-wü de?” 34 Fü Yesu alügü ngü fü ewü gbü mani, gü ba, “Yi fï nda-yi, gü ba, te wüh ï wü kpara gbü karama la,‡ wüh tï azü e de? Wüh ena azü e azü, angü mürü karama la ladü tundu de ewü. 35 Amba te gara, te wü vügü ena aza mürü karama la, esüka wü awuba ye asidi la, wüh tï azü e de, ka cïnga emaguma wü.”

36 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü mani fü ewü, teka to ngari Me, te engu ngbü erï wü kpara di ne, gü ba, “Te diri bongo ka-mü sörö asörö la, mü tï eyi aza to bongo, teka atükü te didiri na la? Mü tï amere bala de, angü didiri na la ena adu kpah asörö ka-ye asörö. 37 Kpah bala, te mü le aküꞌda fï ka-mü la, de mü mere e aküꞌda gbü diri bütü körö körö ne de. Angü diri bütü la ena adü, aöfö ka-ye, fü fï ka-mü la atökö ka-ye ꞌburu akötö. 38 Ah le fü mü aküꞌda fï ka-mü gbü to bütü, angü fï ka-mü la ena asiti siti. Kpah bala, te mü ngbü ele to rïrï ka-ra la, mü tï alala fï bü eküte diri gele ka wü kundu mü nda-mü de. 39 Wü gara kpara ngbü emala, gü ba, ‘Duru fï reke ka-ye me-ye.’ Teka ngü la, wü kpara le adi enzö to fï fütanga duduru na nda-wü de.”

Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara teka to rïrï, te engu ngbü erï wü kpara di.

6

Dene ngü te Yesu mala teka sïkpï ka Me

Matayo 12:1-8; Marako 2:23-28

1 Gbü gara *sïkpï ka Me, fü wü Yesu angbü enü de wü *kpara ka-ye. Fü ewü afü kpuru gbü yï ka ndo. Te wüh ngbü enü tete, fü wü kpara ka Yesu akpo da esösörö fï ndo la, da etitiri koko na, ezü ka tala.

2 Fü wü gara *Farusi awu ngü la. Fü ngü la asiti gbü jia ewü, gü ba, “Masörö fï ndo la, ah de tima.” Angü rïrï ka wü *Yïsarayele gü ba, “Gbü sïkpï ka Me, mü mere e amere tima ꞌburu ꞌburu de.” Teka ngü la, fü wü Farusi la ayia akoro amala ngü fü wü Yesu, gü ba, “Wü ceka la! Wü ngbü emere tima gbü sïkpï ka Me, neh teka ne? Wü je rïrï ka-ani ne nda-wü de? Wü le asiti gele ka-ani neh teka ne, te wü ngbü esösörö fï ndo la gbü sïkpï ka Me de bala ne?”

3 Te Yesu je ngü la bala, fü ah alügü ngü fü ewü, gü ba, “De-wü deyï, wü tanga *Ngari Me nda-wü neh de? Ngü ta te wüh ba teka Mere Miri *Davidi ne, ah gü neh fe? Ta gbü gara ra, tala mere Davidi de wü kpara gbü nga ye. 4 Fü Davidi ayia akoro kpaka *mürü gele ka Mere Me, ayi-tata teka e-mazü. Fü mürü gele la ayia aza ambata, de te wüh ngbü eto fü Mere Me ne, ato fü Davidi. Fü Davidi azü, ato kpah fü wü kpara gbü nga ye ꞌburu.* Wüh mala ta eyi fefe, gü ba, ‘Ye ngbü esiti gele?’ Wüh mala bala de! Amba gbü rïrï ta te *Müse to fü wü mürü gele ne, ambata la, ah teka wü kükürü kpara fa fa fa nda de. ꞌDuwa wü mürü gele ka Mere Me ngbü ezü me-wü.” 5 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba, “De-ra, *Ye Kpara ka Kpï, Me to wazi eyi fere, fa ngü ka gele la ka. Ma de mürü sïkpï ka Me la me-ra. Ma ngbü eto to *Rïrï ka Me fü wü kpara ka-ra me-ra.”

Dene ngü ka komoko, te Yesu reke kpakpa na gbü sïkpï ka Me

Matayo 12:9-14; Marako 3:1-6

6 Gbü gara *sïkpï ka Me, fü Yesu anü arï kpa *esambü ka biti-te, akpo da erï wü kpara kpala. Gara komoko ta ladü kpala, te kpakpa na ka kokpa ze aze.

7 Wü gara *mürü rïrï, de wü *Farusi ta kpah ladü kpala. Fü ewü angbü efete Yesu, da egïrï kaje te ani ena amaka siti ngü kaka tete, fü ani amala nganga fü wü *kovo. Fü ewü angbü eceka Yesu, da efete engu kpekpeke, anga engu ena aküwa komoko la gbü sïkpï ka Me ya? Angü wüh fï nda-wü, gü ba, maküwa kpara, ah de tima.

8 Amba Yesu wu fïngangü ka-ewü la eyi kpo. Teka ngü la, fü engu amala ngü fü komoko, de te kpakpa na ze aze ne, gü ba, “De-ye deyï, ye yia eyia, de ye koro la kpa engagira nü akine.” Fü komoko la ayia akoro. 9 Fü Yesu amala ngü fü wü mürü rïrï la, gü ba, “Ma ele ayi-ta yi de ngü biringbö. Gbü jia yi, ah tï fü kpara adi emere neh ene ngü ne, gbü wü sïkpï ka Me? *Rïrï ka Me, te *Müse mala fü nih, gü neh fe? Wüh di emere züka ngü? Anga siti ngü reke me-ye? Ah le de nih küwa kpara? Anga ah le de nih ce kpara fü kpi?” 10 Fü engu ayia aceka kpï füh ewü ngberrre ꞌburu. Fü ah adu amala ngü fü komoko la, gü ba, “Mü gbere kpa mü egbere!” Fü komoko la ayia agbere kpa ye. Fü kpakpa na areke te-ye, adu zürü! te nga ye.

11 Te wü mürü rïrï la wu ngü la bala, fü ngü la ake te ewü afa sü, angü Yesu reke kpa komoko la gbü sïkpï ka Me. Fü maguma ewü ayia asiti eküte Yesu. Fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba, “Ani ena amere de Yesu neh baye?”

Dene ngü ka wü kpara nzükpa de füh ye ꞌbasu, te Yesu fe ewü

Matayo 10:1-4; Marako 3:13-19

12 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia ka-ye, anü kpa enzö mere rüvü, teka aku gba fü Me kpala. Fü ah angbü kpala da eyi-ta Me gbü biti la ngïrrrï. 13 Te kpï seke tete, fü engu aï wü *kpara ka-ye ꞌburu kpaka ye. Fü ah ayia afe wü gara kpara nzükpa de füh ye ꞌbasu, esüka wü kpara ka-ye la, ao ewü, wü *mürü tima ka-ye. 14 Dene ïrï wü kpara, de te engu fe ewü ne. Sïmüna, de te Yesu gü gara ïrï tete, gü ba, Petero,† ake enga ni ye de ïrï ye Anderïya. Wü *Yakobo ake *Yüwane, wü *Fïlïpo ake Batülümayo,‡ 15 wü Matayo§ ake Toma, bete *Yakobo ye Alofaya, ake Sïmüna ta te ngbü emere gü teka tö ka-wü ne. 16 Gara de *Yuda, ye Yakobo, te wüh gü gara ïïrï na Tadayo, bete *Yuda Keriyota ta te to Yesu fü wü vügü ne.

Dela ta ngü ka wü kpara te Yesu fe ewü.

Dene ngü ka Yesu de mere bi wü kpara

17-18 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia kpa enzö mere rüvü la, adu kpa esa gö. Fü ah adu amaka mere bi wü gara wü *kpara ka-ye, te ewü ngbü gbü züka sü te di sele sele bala. Fü ewü ayia angbü de ewü sela. Fü mere bi wü gara wü kpara ayia akoro kpah kpakaka na, teka aje to ngari Me gögömö. Wüh koro ta agbü Yerüsalema bete tö ka *Yudaya ꞌburu. Gara ewü koro nengete agbü Tera ake Sïdona.* Gara wü kpara la koro ta teka fü Yesu aküwa ani gbü wü keke ka-ani. Gara ewü de wü kpara, ta te *siti wü di enga me ngbü emere ewü. 19 Wü mürü keke la ꞌburu le amofo küte Yesu, angü wüh wu eyi, gü ba, wawazi na ladü, teka aküwa ani ꞌburu.

Dene ngü te Yesu mala, teka ngü ka tadu bete ngü ka cïnga

Matayo 5:1-12

20 Fütanga ngü la, fü Yesu ae gbüra ye, aceka wü *kpara ka-ye. Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba,

“De-yi, wü mürü cïnga,

Me ena ato züka ngü fü yi te gara,

angü yi ena amaka *küküwa,

angbü agbü sü ka Me agbü kpï.

21 De-yi, wü kpara te yi ngbü engbü de tala tïtïne,

Me ena ato züka ngü fü yi te gara,

angü yi ena amaka mere bi zü-e.

De-yi, wü kpara te yi ngbü eku gba tïtïne,

Me ena ato züka ngü fü yi te gara,

angü yi ena angbü de mere tadu.

22 Kpah bala, de-yi, wü kpara te wü bu yi ngbü ekpü yi akpü, da esoko yi, kpah da efala yi, teka ngü ka-ra ne, Me ena ato züka ngü fü yi te gara. 23 Te wüh mere mü bala la, ah le de mü ngbü ka-mü de tadu emaguma mü, angü te gara, mü ena amaka mere züka ngü agbü sü ka Me agbü kpï. Mü mere e afï nga ngü de, angü ta gügü, wü kundu ewü ngbü emere siti ngü fü diri wü *mürü dofo ka Me kpah bala.

24 Amba nda-yi, wü kpara de mere bi e esaka yi,

yi ena amaka cïnga te gara,

angü yi maka züka ngü nda-yi eyi füh kotö ne.

25 De-yi, wü kpara te yi ngbü ezü züka e enatikine,

yi ena amaka cïnga te gara,

angü tala ena angbü emere yi.

De-yi, wü kpara te yi ngbü de tadu enatikine,

yi ena amaka cïnga te gara,

angü yi ena angbü eku gba.

26 Kpah bala, de-yi, te wü kpara ꞌburu ngbü egbo nga ïrï yi de enatikine ne, yi ena amaka cïnga te gara, angü wü kpara ngbü ta egbo nga siti wü mürü wu ta gügü ne kpah bala.”

Dene ngü te Yesu mala, gü ba,

ah le de kpara di ele wü vügü ka-ye

27 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba, “De-yi te yi ngbü eje ri ra ne, dene ngü te ma ele amala fü yi. Ah le de yi di ele wü vügü ka-yi de maguma yi ꞌburu, kpah da emere züka ngü fü wü kpara te ewü ngbü ekpü yi. 28 Wü kpara te ewü ngbü esoko yi, da eto cïnga te yi, ah le de yi ku gba fü Me teka ewü, de Me boro *siti ngü ka-ewü la. 29 Te kpara be gbüra mü la, mü mere e azïnga tete de, de mü ce gbüra mü fefe, de ah du, ah be kpah toto. Te kpara gbene bongo ka-mü la, de mü ce kpah gara bongo ka-mü fefe na, de ah za kpah bala. 30 Te kpara yo e eküte mü la, mü mere e atïrï engu de. Te kpara za e ka-mü la, mü mere e ayo de, mü ce e engu la fefe. 31 Mene züka ngü, de te yi ele de wü kpara di emere fü yi ne, de yi di kpah emere bala fü wü bu yi.

32 Te yi ngbü ele bü nzö wü kpara, de te ewü ngbü ele ngü ka-yi ne la, Me ena ato züka ngü fü yi, neh baye baye? Angü wü siti kpara, de te ewü le ngü ka Me de ne, wüh ngbü emere ngü la esüka wü bala me-wü. 33 Amba te yi ngbü emere züka ngü bü nzö fü wü kpara, de te ewü ngbü emere züka ngü fü yi ne la, Me ena ato züka ngü fü yi, neh baye baye? Wü siti kpara ngbü emere ngü bala me-wü. 34 Kpah bala, te yi ngbü eto e bü nzö fü wü kpara, de te yi wu eyi, gü ba, wüh ena alügü nana fü ani ne, Me ena ato züka ngü fü yi, neh baye baye? Angü wü siti kpara, te ewü le ngü ka Me de ne, wüh ngbü emere kpah bala esüka wü me-wü, angü wüh wu eyi kpo, gü ba, wüh ena alügü na e la alügü fü ani.

35 Amba nda-yi, wü kpara ka-ra, ah le de ngü ka-yi ngbü kpikpi ye. Ah le de yi le wü vügü ka-yi ale, da emere züka ngü fü ewü. Kpah bala, te yi to e fü wü kpara la, yi mere e afï nganga na tïne de. Angü te yi mere bala, Me ena ato mere bi züka ngü fü yi, agbü sü ka-ye agbü kpï. Kpah bala, wüh ena awu, gü ba, yi zu de wü di Me fanü. Angü Me ngbü emere züka ngü fü wü siti kpara, de wü züka kpara kpah ꞌburu. 36 Te di bala, yi di ewu cïnga wü bu yi, kpah baka Wö yi, Me, te ngbü ewu cïnga yi ne.”

Dene ngü te Yesu mala, gü ba,

mü mere e akolo lïya ka wü bu mü de

Matayo 7:1-5

37 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Wü di enga wüna, yi mere e adi esiti ïrï wü bu yi, da ekolo lïya ka-ewü de, angü Me ena akolo lïya ka-yi kpah bala. Angü, te yi ngbü eboro siti ngü ka wü bu yi la, Me ena aboro *siti ngü ka-yi, te yi ngbü emere ne, kpah aboro. 38 Yi di eto e fü wü bu yi, teka fü Me adi kpah eto e fü yi. Angü te yi mere bala la, Me ena ato mere bi züka ngü fü yi, afa mene te yi ngbü eto ne ka. Teka ne de, wü ngü de te yi ngbü emere fü wü bu yi ne, Me ena adi emere fü yi kpah bala.”

39 Fütanga ngü la, fü Yesu amala gara ngü fü ewü gbü mani, gü ba dene, “Kpara te jijia ni ani, tï ale ta-ngü te kiri ye, de te jijia ni kpah ani ne, nda de. Kükürü de, angü wüh ena atï ka-wü ꞌbasu mini agbü mere du. Kpah bala, kpara te to maguma ye fü Me de, tï arï wü bu ye de ngari Me kpah de.

40 Ngü ka mbarase tï afa nda mere kpara ka-ye de. Amba mene mbarase te ngbü eje rïrï ka mere kpara ka-ye mbi mbi mbi la, ah ena adu te gara, angbü emere wü ngü kpah baka mere kpara ka-ye la.

41-42 Te mü le aza enga ca-gü gbü jia enga ni mü, o mere ndugu rü di ladü gbü jia mü la, ah de züka ngü? Mü dela mürü mani! Angü te enga gina, ah le fü mü agbi la mere ndugu rü, te di gbü jia mü ne feke, teka fü jia mü alofo raaa! Fü mü adu aza enga ca-gü, te di gbü jia enga ni mü ne, sidi.”

Dene ngü te Yesu mala teka rï-rü

Matayo 12:33-35

43 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü ewü gbü mani, gü ba dene, “Siti rï-rü tï eyi arï eküte züka rü, de te wüh ngbü ezü rïrï na ne? Ah bala de. Kpah bala, züka rï-rü tï arï eküte siti rü ne, kpah de. 44 Mü ena awu wü rü ꞌburu teka rï ewü. Mü tï eyi amaka rï manga eküte patra? Anga mü tï eyi amaka rï güwava eküte rü ngenee? Ah bala de! Rü manga ena arï ꞌduwa rï manga. Rü ngenee ena arï ꞌduwa rï ngenee. 45 Te di bala, züka kpara ngbü emere züka ngü ka-ye duu me-ye, angü züka ngü ladü emamaguma. Kpah bala, siti kpara ngbü emere nda-ye wü siti ngü, angü mamaguma esiti. Angü ngü te mü ngbü emala de komö mü, kpah da emere ne, ah de ngü de te ngbü ekoro emaguma mü.”

Dene ngü mani te Yesu mala, teka wü kpara ꞌbasu,

te ewü jï kambü ka-wü

Matayo 7:24-27

46 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi ngbü eï ra, mere kpara, mere kpara, bü kükürü bala, neh teka ne? Amba wü ngü de te ma ngbü erï yi di ne, yi le aje de, neh teka ne? Dela züka ngü? 47 Mene kpara te ngbü eje ngü ka-ra, fü ah angbü kpah emere ne, ma ena asere ngü kaka fü yi. 48 Engu ena adi baka mene kpara te ele ajï kambü ka-ye. Fü ah amaka züka sü füh ndu-ta teka kambü la. Fü ah ajï du, arï areke, areke teka ato rü kambü la gbügbü. Baka te engu jï kambü ka-ye la nza tete, fü mere agö ayia alï. Kambü la mürü nda de, angü wüh jï kambü la reke areke te züka sü, füh nduta. 49 Amba te mü le aje ngü ka-ra, de te ma ngbü erï mü di ne, de la, mü ena adi baka kpara te jï kambü ka-ye bü gbü siki, riri na rï gbü tö nda de. Te mere agö lï la, kambü la ena amürü ka-ye kere, angü ah ngbü bü ngönzö ngönzö füh siki.”

Dela wü ngü te Yesu rï mere bi wü kpara di gbü mene sü te di sele sele, gbü sïkpï te engu fe wü *mürü tima ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne tete.

7

Dene ngü ka labï ka mere kpara ka wü marajümïya ka wü Rüma, te Yesu küwa engu

Matayo 8:5-13

1 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, anü akoro agbü Kaparanama. 2-3 Gara mere kpara ka wü marajümïya ka wü *Rüma ta ladü kpala, te labï kaka ngbü eke efa sü. Keke la fa engu eyi, ah yia ta ekpi akpi. Te mere kpara la je nga Yesu, fü ah amala ngü fü wü gara *kovo ka wü *Yïsarayele, de wüh nü kpaka Yesu, ayi-tata de engu koro, ah küwa labï ka-ni la, angü ngü labï kaka la ke tete na ta fa sü. 4 Te wü mere kpara ka wü Yïsarayele la koro tete kpaka Yesu, fü ewü andaꞌba te-wü fefe, gü ba, “Akoo mere kpara! Ah le de ye le ta-ngü te komoko la, aküwa labï kaka, angü engu de züka kpara fanü fanü. 5 Ah jï ta *kambü ka biti-te fü ani me-ye, angü ah le ngü ka nguwa ani, wü Yïsarayele, fa sü.”

6 Te Yesu je ngü la bala, fü ah ayia kürrrü, anü de wü kpara la. Te wüh nü koro gbamari ede gba mere kpara ka wü marajümïya la, fü mere kpara la ayia awu ewü te ewü ngbü ekoro. Fü ah atima gara wü awuba ye, anü amaka Yesu te kaje. Fü ewü amala ngari mere kpara la fü Yesu, agü ba, “Mere kpara, deyï, ye mbü te-ye de. Angü ni ka-ni de *ganzi kpara, ah tï fü ye arï kpa esambü ka-ni nda-ye de, angü rïrï ka gele ka-wü, wü di enga Yïsarayele, le bala de. 7 Te di bala, ah tï fü ni akoro kpaka ye me-ni kpah de. Amba ni wu eyi, gü ba, wazi ye ladü. Te ye mala ta bü ngü kpa da ye kpala la, labï ka-ni la ena aküwa aküwa. 8 Angü ni tï kpah eyi awu ngü la bala, teka te ni ngbü kpah esa rïrï ka wü mere kpara ka-ni ne. Kpah bala, wü gara marajümïya ladü, te ewü di esa rïrï ka-ni. Te ni mala ngü fü gara, gü ba, ye nü enü la, ah ena anü kere, baka te ni mala fefe. Anga te ni mala fü gara, gü ba, ye koro ekoro akine la, ah ena akoro kpah kere. Anga te ni mala ngü fü labï ka-ni, gü ba, ye mere mene ngü ne, ah ngbü kpah emere ngü engu la kere, baka te ni mala fefe.”

9 Te Yesu je ngü la bala, fü ngü la aga gbü jijia. Fü engu afü te-ye, amala ngü fü mere bi wü kpara, te ewü ngbü efa nga ye ne, agü ba, “Kpara te to maguma ye fere baka komoko la, ma maka füh kotö ne nda-ra la kü de. Anga gbü nguwa nih, wü di enga Yïsarayele, kpara te to maguma ye bala, ah kpah ma. Amba ah ka-ye ꞌduwa de komoko la, te di de ganzi kpara ne.”

10 Fü wü kpara, ta te ewü tima ewü ne, ayia ace Yesu te kaje sela. Fü ewü adu akoro kpaka mere kpara la, amaka labï la, keke kaka nza eyi!

Dene ngü ka enga würüse wökö, te Yesu zükü engu gbü kpi

11 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia de wü *kpara ka-ye, anü agbü gara kötï de ïrï ye Nayïna. Fü mere bi wü kpara angbü efa nga ewü.

12 Gara würüse wökö ta ladü gbü kötï la, ah bï ye kü bü ngbee biringbö, jaji komoko. Fü mbarase la ayia akpi ka-ye. Te wü Yesu nü koro kpa emöngïtï ꞌbaranga ka kötï la, fü ewü amaka te-wü de mere bi wü kpara, te ewü bï kö mbarase la, enü di, ati. Fü ni ye mbarase la angbü enü fütanga kö enga ye la, da eku gba.

13 Te Miri Yesu wu ngü la bala, fü cïnga würüse la arï tete. Fü ah amala ngü fefe, gü ba, “Ye ku gba de!” 14 Fü Yesu anü akoro gbamari, amofo kaꞌda de te wüh bï kövö fefeh na la. Fü wü kpara la ace te-wü, arü. Fü Yesu amala ngü fü kövö la, gü ba, “Mbarase, ma emala ngü fü mü, mü zükü ezükü, mü yia tikpi!” 15 Fü kövö la azükü, ayia tikpi, akpo da ero mö. Fü Yesu aza engu, alügü fü ni ye na.

16 Fü ngü la ato cürü te wü kpara la ꞌburu. Fü ewü akpo da egbo nga ïrï Me, da emala ngü, gü ba, “Wü ceka la, mere *mürü dofo ka Me koro eyi esüka ani!” Fü wü gara amala nda-wü, gü ba, “Yesu de kpara te Me tima me-ye, teka aküwa ani!” 17 Fü tofo ngü ka Yesu la, awü abaya te nga nzö kötï gbü sü la ꞌburu.

Dene ngü te Yesu mala teka Yüwane Mürü Babatïza

Matayo 11:2-19

18 Te wü kpara ka *Yüwane Mürü Babatïza je nga Yesu, teka wü ngü de te engu ngbü emere de bala, fü ewü anü amala nganga fü Yüwane agbü ku kpala. Te Yüwane je ngü la gömö wü kpara ka-ye bala, fü ah aï gara wü kpara ka-ye ꞌbasu, 19 atima ewü kpaka Miri Yesu, teka ayi-tata, gü ba, “Ye ngbürü me-ye de Ye Me, ta te Me mala nganga na, gü ba, ni ena atima füh kotö ne? Anga ah le de ani cï nga gara kpara te ena akoro?”

20 Te wü kpara la nü koro kpaka Yesu kpala, fü ewü amala ngü fefe, gü ba, “Yüwane Mürü Babatïza tima ani, teka ayi-ta ye, gü ba, ‘Ye ngbürü de Ye Me, ta te Me mala nganga, gü ba, “Ni ena atima füh kotö ne?” Anga ah le de ani di la fï bü ecï nganga?’ ”

21 Wü kpara la koro ta, maka Yesu, te ngbü eküwa mere bi wü mürü keke, kpah da eliki *siti wü di enga me, te ngbü emere wü gara kpara. Ah ngbü kpah da eü jia mere bi wü kpara, de te ni eyi ani ne. 22 Baka te Yesu mere ngü la nza tete, fü ah adu alügü ngü fü wü kpara ka Yüwane Mürü Babatïza la, gü ba, “Yi du edu, yi mala nga wü ngü, de te ma ngbü emere, ne ꞌburu fü Yüwane, gü ba, ‘Wü kpara de te jia ewü ni ani, wüh kpo eyi eceka kpï. Wü kpara de lö wü walawala, wüh kpo eyi enü nü. Wü mürü *jiakö küwa eyi. Wü kpara te güje ewü do ado, wüh kpo eyi eje ngü. Wü kövö kpo eyi ezükü gbü kpi. Wü mürü cïnga ngbü eyi eje ngari Me. Wü ngü la ꞌburu ngbü eyi emere te-wü, ba e ta te wü *mürü dofo ba gbü *Ngari Me ne.’* 23 Te di bala, yi mala fefe, gü ba, ‘Mene kpara te ena alala fï bü eküte ra, Me ena aceka engu ba züka kpara ka-ye, fü ah angbü de mere tadu te gara.’ ” 24 Fü wü kpara la ayia adu kpaka Yüwane, mere kpara ka-wü.

Fü Yesu adu afü te-ye, akpo angbü emala nga Yüwane fü mere bi wü kpara la, gü ba, “Yi ngbü efï teka Yüwane, egü neh fe? Ta te yi ngbü enü kpa etü gü, da eje ngü gömö Yüwane ne, yi nü kpala neh teka ne? Yi ngbü ta efï, gü ba, Yüwane de töndö kpara, de maguma ye ꞌbasu ꞌbasu, te ngbü emere ngü baka gala, te wege ngbü efe me-ye ne? Aꞌa, ah bala de! 25 Anga fïngangü ka-yi, gü ba, Yüwane de mere miri, te to züka bongo eküte ye? Aꞌa, ah bala kpah de, angü wü kpara te ewü ngbü eto züka bongo eküte wü, bete wü kpara te ewü di de mere bi wü e esaka wü ne, ngbü kpa etü gü nda-wü de! Wüh engbü ka-wü gbü mere kötï, anga gba wü miri. 26 Amba ma wu eyi, gü ba, yi nü ta aceka Yüwane kükürü de, angü engu de *mürü dofo ka Me fanü. Wayi, ma emala fü yi dene zu ngü, gü ba, ngü ka Yüwane fa nda wü mürü dofo ꞌburu ka. 27 Angü Yüwane me-ye de kpara, ta te wüh ba ngü kaka-na gbü Ngari Me, gü ba dene, ‘Me mala ngü fü Ye ye, gü ba, “Ni ena atima mürü tima ka-ni kpa engagira nü, teka areke kaje fü ye.” ’ ”†

28 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Esüka wü mürü dofo ka Me ꞌburu, kpara te fa Yüwane Mürü Babatïza nda ma. Amba mene kpara te to maguma ye fere ꞌburu, ngü kaka ena afa nda Yüwane ka, angü *Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi fefe me-ye.

29 Mere bi wü kpara je ngari Me ta gömö Yüwane, de wü siti wü kpara ꞌburu. Fü ewü ayia ale ngü la, afü maguma wü, aza *babatïza esakaka. 30 Amba wü *Farusi de wü *mürü rïrï, le afü maguma wü nda-wü de, angü wüh o maguma wü fï bü teka gele ka-wü. Te di bala, wüh le aza babatïza esaka Yüwane kpah de.”

31 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara la, gü ba, “Wü kpara te ewü le ngü ka-ra de ne, ma ena amala teka ewü, agü neh fe? Wüh neh baka wü da? 32 Wüh ena areke ewü ma! Wüh le züka ngü nda-wü de! Wüh de wü mürü yïkï, baka wü jaji te ewü ngbü ega yïkï esüka wü. Angü wü gara wü bu ewü ngbü ta emala ngü fü ewü, gü ba, ‘Ani reke wü ma! Wü le züka ngü nda-wü de. Angü ani ngbü emï kuꞌdu fü wü, wü le alo bï de. Ani ngbü ebï ci gba fü wü, wü le aku gba kpah de!’ 33 Angü, baka ta te Yüwane Mürü Babatïza koro ngbü esüka yi sene, ah zü e fa sü de, ah nzö fï kpah de. Te di bala, wüh ngbü ta efala engu, gü ba, ‘Engu de *siti wü di enga me guvu ye!’ 34 Amba de-ra, te ma koro esüka yi sene, ma ngbü ezü e, kpah da enzö e, fü ewü angbü kpah efala ra, gü ba, ‘Ma de mürü kü. Ma ngbü kpah eküya. Ma kpah de awuba ka siti wü kpara.’ 35 Wü kpara te ewü ngbü efala ngü ka-ra ne, ngbü efï nda-wü, gü ba, ani wu ngü fa sü. Amba wüh wu ngü nda-wü kü de. Ah ena adi bü nzö mene wü kpara, te ewü le ngü ka-ra eyi ne, wüh ena angbü ewu si-ngü la me-wü.”

Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara, teka ngü ka Yüwane Mürü Babatïza.

Dene ngü ka Yesu ake gara Farusi de ïrï ye Sïmüna

36 Fütanga ngü la, fü gara *Farusi de ïrï ye Sïmüna, aï Yesu, kpa gba ye teka azü e. Fü Yesu ayia anü akoro agba ka. Fü ewü angbü ezü e. 37 Gara würüse ta ladü gbü sü la, te ngbü emere wü *siti ngü efa sü. Te engu je, gü ba, wü Yesu ngbü ezü e agba Sïmüna, fü ah ayia aza *züka se-mü gbü kölökö,‡ arï di kpa esambü, gbü nga wü Yesu, o wüh ngbü ezü e. 38 Fü würüse la akoro angbü eri lö Yesu, akpo da eku gba de ngura. Fü ngungura angbü ego eküte lö Yesu. Fü würüse la angbü ekö ngura la de su-nzö ye, da efaka lö Yesu. Fü ah adu aza züka se-mü ka-ye la, akpo etökö da efuru eküte lö Yesu.

39 Te Sïmüna wu ngü la bala, fü ah akpo da efï nga ngü emaguma ye, gü ba, “Ho! Te Yesu ena adi ta *mürü dofo ka Me fanü fanü la, de bane ah wu eyi, gü ba, ‘Würüse de te engbü emofo ni ne, ah ka-ye de siti würüse, mürü küla.’ ”§

40 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah amala ngü fü mürü kötï la, gü ba, “Sïmüna, ni le amala mba enga ngü fü ye.” Fü Sïmüna ale ngü, gü ba, “Wayi, mere kpara, ye mala emala.” 41 Fü Yesu amala ngü fefe gbü mani, gü ba, “Wü kpara ꞌbasu ta ladü, te ewü za matiti ka gara kpara. Gara za nda-ye mere bi jiase, baka kama ꞌburuve (500), gara za nda-ye ngbee teke ꞌbasu de füh ye nzükpa (50). 42 Amba jiase esaka ewü ꞌbasu mini, teka alügü matiti ka kpara la di ne, nda ma. Fü mürü jiase la awu cïnga ewü. Fü ah adu ace ngü la fü ewü. Te di bala, kpara te ena ale mürü jiase la afa sü, esüka ewü de ꞌbasu ne, neh da?” 43 Fü Sïmüna alügü ngü fefe, gü ba, “Ni efï, gü ba, ah ena adi de mene kpara de mere bi jiase gbü nga ye ne.” Yesu gü ba, “Wayi, ye mala eyi mbi.”

44 Fü Yesu afü te-ye kpaka würüse la, adu amala ngü fü Sïmüna, gü ba, “Mü wu würüse ne eyi? Ah le ngü ka-ra fa nda-mü ka. Ceka la, te ma koro gba mü sene, mü le ato ngu fere azürü lö ra di de. Amba würüse ne, ah zürü lö ra eyi de ngura ye. Fü ah adu akö de su-nzö ye. 45 Kpah bala, tïne te mü gü mandï fere ne, mü faka ra nda-mü de. Amba würüse ne, ah ce da efaka lö ra nda de. 46 Mü za ra reke areke, ba ngba ka-mü ne, kpah de.* Amba würüse ne, ah za ra cu reke areke. 47 Teka ngü la, ma ngbü emala fü mü, gü ba, mere bi wü *siti ngü ka würüse la, te engu mere la, Me boro eyi ꞌburu asidi. Nih tï eyi awu ngü la bala, angü ah le ra eyi fa sü. Amba te mü gü ba, ni mere siti ngü fa sü de, te ah bala, mü le ngü ka-ra mbi mbi nda-mü kpah de.”

48 Fü Yesu adu amala ngü fü würüse la, gü ba, “Ma boro wü siti ngü ka-mü eyi ꞌburu.”

49 Te gara wü *Farusi, de te ewü ngbü ezü e de wü Yesu ne, je ngü la bala, fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba, “Komoko la ngbü eboro siti ngü ka wü kpara, ne baye baye? Ah ngbü efï, gü ba, ni de Me?”

50 Fü Yesu adu amala tïne adu ngü fü würüse la, gü ba, “Mü küwa eyi, angü mü to maguma mü eyi fere. Mü nü enü de gu maguma.”

8

Dene ngü ka wü würüse, ta te ewü ngbü efa nga Yesu

1 Fütanga ngü la, fü Yesu akpo da endoro de wü *kpara ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, gbü wü nga nzö kötï ka sü la ꞌburu. Ah ngbü ta emala to ngari Me fü wü kpara kpala, kpah da esere fü ewü, gü ba, “Miri te Me tima teka aküwa wü koro eyi, ah le de wü fü maguma wü afü.” 2 Wüh ngbü endoro kpah de wü gara würüse, ta te engu liki *siti wü di enga me guvu ewü, de wü gara ta te engu küwa ewü gbü wü keke ka-ewü ne. Ah de wü *Marïya Egba-Magadala, ta te Yesu liki siti wü di enga me guguvu lorozi ne, 3 bete Yüwana, wara Kuza, te di de kpara te engbü eceka kpï fütanga tima ka Miri Anïtïpa *Erode ne, bete Süzana, de mere bi gara ewü. Wü würüse la ngbü ta eza wü e ka-wü, adi ele ta-ngü di te wü Yesu.

Dene mani ta te Yesu mala, teka nguwa te wüh moko

Matayo 13:1-23; Marako 4:1-20

4 Mere bi wü kpara ngbü ta fï bü ekoro kpaka Yesu, teka adi eje to ngari Me gögömö na. Wüh koro ta gbü nga nzö wü kötï ka sü la ꞌburu.

Gbü gara sïkpï, fü Yesu, ayia akpo da emala ngari Me fü mere bi wü kpara la gbü mani, gü ba, 5 “Gara komoko ta ladü, te za nguwa ka-ye, anü di, amoko kpa agbü yï. Te engu koro kpala, fü ah akpo emoko nguwa ka-ye la. Fü wü gara nguwa atï nda-wü te jia kaje, fü wü kpara angbü edoto. Fü wü lu awu nguwa la, ayia akoro kere, adoro, ami. 6 Fü gara bete nguwa atï füh sï-da, te tö di sela mbi mbi ma. Fü nguwa la ayia akö kere, teka ne de, angü tö sela sere sere. Fü ra ayia asü. Fü fu-ndo la aürü ka-ye ꞌburu, angü sasa na ka-ye de da. 7 Fü gara nguwa atï esüka wü ti. Fü nguwa la akö aga de wü fu-ti la ꞌburu. Fü wü ti awündü züka fu-ndo la. Fü ah adu afü te-ye yï-andüla tete, angü wü fu-ti la ta ewü eyi ꞌburu. 8 Amba wü gara nguwa tï nda-wü gbü züka sü. Fü ewü ayia akö ꞌburu, aga, arï, azï jia wü, gbrrri, afa sü, baka e kama biri (100) te nzö ndo biringbö.” Fü Yesu adu amala ngü fü ewü de mere ri ye, gü ba, “Te güje mü ladü la, de mü da güje mü te ngü ka-ra la mbi mbi mbi.” Dela ngü te Yesu mala teka nguwa, te wüh moko.

9 Te wü *kpara ka Yesu je ngü la bala, fü ewü ayi-tata, gü ba, “Si-ngü gbü mani la, gü neh fe?” 10 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ta gügü, wü kpara je si-ngü ka Me nda-wü de. Ngü ka Me ngbü gbü jia ewü ꞌdaaa, ah wo te-ye awo. Nda-yi, wü kpara ka-ra, ma ngbü eyi esere ngü la fü yi ꞌburu mbölö mbölö, gü ba, Me le de wü kpara ꞌburu to maguma wü fü ni. Amba wü gara kpara la tï aje si-ngü la nda-wü de, angü wüh le ngü ka-ra de. Teka ngü la, ma ngbü emala ngü la fü ewü ꞌburu de mani. Ah kpah baka ngü ta te Me mala teka wü kpara la, gömö *mürü dofo Yïsaya, gü ba dene, ‘Wü ena aceka ngü ka-ni ma, wü tï awu sisi na nda-wü de. Wü ena aje ngari ni, Me, ma, ngü la tï arï gbü nzö wü mbi mbi kpah de.’* Dela ngü ta te Me mala gügü teka wü kpara, te ewü le ngü ka-ra de ne.”

11 Fü Yesu akpo da emala si mani la fü ewü, gü ba, “Dene si-ngü gbü mani ka nguwa ne. Nguwa te wüh moko agbü yï ne, ah ka-ye baka ngari Me, te ewü ngbü emala fü wü kpara. 12 Nguwa te tï te kaje, ah ba wü mene kpara, te wüh mala ngari Me fü ewü, amba ngü la rï gbü nzö ewü, fü ewü ao emaguma wü ne de. Te *Satana wu ngü la bala, fü ah ayia kere, akoro aza ngü la emaguma ewü asidi, angü wüh ena ara fü Me, fü ewü aküwa. 13 Nguwa te tï füh sï-da, ah ba mene wü kpara, te wüh mala ngari Me fü ewü, fü ewü ayia aje ngü la, ale de mere tadu te wü. Amba wüh rü kpekpeke gbü ngü ka Me de. Wüh to maguma wü bü teka sïkpï mba cüküꞌdaye. Baka te cïnga maka ewü, fü ewü ayia ace ngü ka Me ka. 14 Nguwa te tï nda-ye esüka wü ti ne, ah baka mene wü kpara te ewü le ngari Me la eyi, amba wüh maka wazi teka arü kpekpeke, gbü ngü ka Me nda-wü de. Angü fïngangü ka-ewü ka-ye ꞌbasu ꞌbasu, teka ngü ka jiase, de ngü ka tadu, de wü gara e füh kotö ne. Fü wü ngü la angbü esiti fïngangü ka wü kpara la, wüh tï amere tima ka Me mbi mbi nda-wü de. Fü ewü angbü ka-wü ꞌburu baka yï-andüla tete. 15 Amba, mene nguwa te tï gbü züka sü ne, ah baka mene wü kpara de te ewü je ngari Me, fü ewü ale de maguma wü biringbö, azoro ngü la de kpa wü ꞌbasu, ao to wü, angbü emere. Wü kpara la, wüh baka ndo te rï reke areke, gbrrri bala. Dela si-ngü gbü mani teka nguwa ndo la.”

Dene gara mani te Yesu mala teka ngü ka Me

Marako 4:21-25

16 Fütanga ngü la, fü Yesu amala kpah gara mani fü ewü, gü ba, “Yi je eyi, gü ba, te wüh siya wa teka alofo sü kpa esambü gbü biti la, wüh ngbü ebuka neh esa sila? Anga eo esa ngbaga? Ah bala de. Wüh ngbü esiya wa, eo kpa tikpi füh e, teka fü ah angbü elofo sü fü wü kpara ꞌburu. Angü, te wü kpara ena angbü erï kpa esambü la, fü ewü angbü eceka kpï tete mbi mbi mbi. 17 Kpah bala, ngü ka-ra te wü kpara je mbi mbi de, te wo te-ye awo fü ewü ne, wüh ena awu ngü la te gara, angü Me ena adu asere ngü la fü ewü me-ye ngbaa ngbaa ngbaa. 18 Yi da güje yi teka ngü, de te ma ngbü emala fü yi ne, mbi mbi mbi. Kükürü de, angü te mü le ngü ka-ra ne eyi la, Me ena adu agü tamu gara wü ngü fü mü gbe. Amba te mü le aje ngü ka-ra nda-mü de, mba enga ngü cüküꞌdaye te di gbü nzö mü ne, ah ena adürü ka-ye adürü asidi.”

Dene ngü ka ni ye Yesu de wü di enga ni ye na

Matayo 12:46-50; Marako 3:31-35

19 Fütanga ngü la, fü wü di enga ni ye Yesu ayia akoro kpakaka na de wü ni ye na. Te wüh koro tete, fü ewü amaka mere bi wü kpara, te wüh biti te-wü, ngbü ede Yesu, teka aje to ngari Me gögömö. Amba da wü ni ye na, te ewü ena arï anü kpakaka kpa esambü la, nda ma. 20 Te wü kpara la wu ngü la bala, fü ewü amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara deyï, wü ni ye, de wü di enga ni ye, koro eyi, ngbü kpa etanü kpane. Wüh ngbü ele awu ye.” 21 Te Yesu je ngü la bala, fü ah ayia amala ngü fü wü kpara la ꞌburu, gü ba, “Ah mbi, amba mene wü kpara, te ewü ngbü eje rïrï ka Me, angbü emere ne, wüh kpah baka wüna, de wü di enga wüna.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü mere bi wü kpara la.

Dene ngü te Yesu tata mere wege di

Matayo 8:23-27; Marako 4:35-41

22 Gbü gara sïkpï, fü Yesu ayia amala ngü fü wü *kpara ka-ye, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, gü ba, “Ani nü la kpa etangu.” Fü wü kpara kaka ayia ale. Fü ewü alï ꞌburu gbü *zabu, teka akö ngu.

23 Fü ewü anü, anü, anü akoro kpa etü mere ngu *Galïlaya la. Amba Yesu tï ka-ye eyi era ara. Fü mere wege ayia akoro kere, akpo da efe jia ngu de wazi. Fü zabu akpo da eyiki, efüfü te-ye, da ekolo ngu gbü ye. Fü ngu angbü esi gbü zabu la. Zabu la yia ta ebu ewü abu agbü ngu.

24 Fü wü *kpara ka Yesu angbü de cürü. Fü ewü anü azükü engu, gü ba, “Mere kpara, mere kpara, ani te ekpi! Ani te ekpi!” Fü Yesu ayia azükü, awu ngü la bala. Fü ah amala ngü fü siti wege la, gü ba, “Wege, mü nga anga! Ngu, mü ngbü ziii!” Fü wege ayia anga. Fü ngu angbü ziii. Fü sü ayia anga ꞌduwa ngbiii!

25 Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi ekpe neh cürü ne? Yi to maguma yi fere mbi mbi la fï de?” Fü ngü la aga gbü jia wü kpara kaka-na la afa sü. Fü ewü angbü de cürü, da emala ngü esüka wü, gü ba, “Apa! De bane neh ene ngü ne? Komoko la neh da, te ngbü emala ngü bü de komö ye, fü wü wege de wü ngu angbü eje rïrï kaka-na ne?”

Dela ngü ta te Yesu mere, te engu to rïrï fü mere wege tete.

Dene ngü te Yesu küwa gara komoko,

de mere bi siti wü di enga me guvu ye

Matayo 8:28-34; Marako 5:1-20

26 Te wü Yesu kö ngu tete, fü ewü akoro kpa füh gümba, agbü tö ka wü Garasa, te di kpa etangu mere ngu *Galïlaya.

27-29 Gara komoko ta ladü kpala, te *siti wü di enga me sibi guguvu gbe fa sü. Teka mere bi sïkpï, ah ngbü engbü ka-ye ngïrïmu. Ah ngbü ta ekötï nda kpah de, ah ngbü era ka-ye etü wü mbükü. Fü wü di enga me la angbü ta emere engu efa sü. Fü wü kpara angbü ꞌburu ekpe engu akpe. Fü ewü angbü edü wü kengbe gbü kpakpa, de wü lölö na. Fü ah angbü ekukuru wü kengbe la eküte ye asidi. Fü wü di enga me la angbü eza engu, enü di agbü gü.

Baka te wü Yesu ngbü la bü ekoro kpa füh gümba, fü komoko la awu Yesu. Fü ah akoro atï kötö eri lölö na, da eba rere. Fü Yesu amala ngü fü wü siti wü di enga me la, gü ba, “Wü ce engu ace!” Fü komoko la andaꞌba te-ye kpaka Yesu, da emala ngü fefe de mere ri ye, gü ba, “Yesu, Ye Mere Me, ye ele amere de ni ne ngü ne? Tima ka-ni gbü ngü ka-ye nda ma! Ni ngbü endaꞌba te-ni fü ye, de ye mere e ato kuru te ni la de!” 30 Te Yesu je ngü la bala, fü ah ayi-tata, gü ba, “Ïrï ye neh da?” Fü komoko la alügü ngü, gü ba, “Ïrï ni de Bi-nzö-gü.” Ah gü ïrï ye bala, angü wü di enga me sibi guguvu gbe fa sü. 31 Fü wü di enga me la, andaꞌba te-wü fü Yesu, gü ba, “Ye mere e aliki ani, ato agbü mere du ka cïnga ne de.”

32 Mere bi wü mba ka kötï ta ladü gbü sü la, te ewü ngbü ezü e füh gümba sela. Fü wü di enga me la afüwa te-wü fü Yesu, gü ba, “Ye tima ani, de ani nü rï kpa guvu wü mba la.” Fü Yesu ayia ale ngü la fü ewü, de wüh nü, baka te ewü mala. 33 Fü wü di enga me la ayia akoro guvu komoko la asidi, ace engu, akpe arï aguvu wü mba la. Fü wü mba la aci de mere woro, ago kpa esa gö, agürü agbü mere ngu, anzö ngu, akpi ꞌburu kpala.

34 Te wü kpara, de te ewü ngbü eceka kpï fütanga wü mba la, wu ngü la bala, fü cürü amere ewü. Fü gara ewü akpe de woro, anü amala nga ngü, te Yesu mere la, fü wü kpara agbü mere kötï, bete wü sü edede la ꞌburu. 35 Te wüh je ngü la, fü mere bi wü kpara akpe akoro, teka aceka ngü la cu de jia wü. Fü ewü akoro amaka komoko, ta te wü di enga me ngbü emere engu ne, te ngbü ka-ye eri lö Yesu sela. Ah to tïne züka bongo eküte ye, fïngangü kaka du koro kpah eyi mbi. Fü ngü la ato cürü fü wü kpara la afa sü, gü ba, “Dela sirimbi!”

36 Fü wü kpara, de te ewü wu ngü la cu de jia wü ne, ayia angbü emala nga komoko la fü wü bu wü, gü ba, “Yesu liki wü di enga me guguvu na me-ye.” 37 Fü ngü la ato mere fïngangü, de cürü fü wü kpara ka sü la ꞌburu. Fü ewü aci ꞌburu ayi-ta Yesu, de ah ce sü ka-ani.

Fü Yesu alï de wü kpara ka-ye gbü *zabu, teka anü ka-wü. 38 Fü komoko de te wü di enga me koro guguvu na ne, ayia andaꞌba te-ye fü Yesu, gü ba, “Ni ele anü ka-ni ake ye.” Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, 39 “Aꞌa, ye du edu kpa gba wü, fü ye amala nga züka ngü, de te Me mere fü ye ne, fü wü di enga ni ye.” Fü komoko la ayia adu, angbü endoro gbü nga nzö kötï la, da emala nga ngü, de te Yesu mere fü ye ne, fü wü kpara.

Dene ngü te Yesu küwa ye Yayïrü,

bete gara würüse

Matayo 9:18-26; Marako 5:21-43

40 Fütanga ngü la, fü wü Yesu alügü nga wü adu kpa etangu agbü sü ka-wü, agbü *Galïlaya. Te wü Yesu du koro tete, fü mere bi wü kpara aci akoro kpakaka na de mere tadu, angü wüh ngbü ta kü ecï nganga. 41 Gara komoko ta ladü kpala de ïrï ye Yayïrü. Engu ta de mere kpara te ngbü emere tima kpa *esambü ka biti-te. Fü Yayïrü ayia akoro, atï eri lö Yesu, andaꞌba te-ye fefe gü ba, “Mere kpara deyï, ye koro la mba agba ni, teka aküwa ye ni.” 42 Angü yeye na ka-ye ta ngbee biringbö, ye würüse te re kaka di baka nzükpa de füh ye ꞌbasu. Mbarase la ngbü ta eke efa sü, ah yia ekpi akpi. Te Yesu je ngü la, fü ewü ayia anü de wü Yayïrü. Fü mere bi wü kpara aci kpah anü gbü nga ewü, da enzinzi te-wü, ededere Yesu.

43 Amba gara würüse ta kpah ladü sela, te ngüte ngbü ego tete teka wü re nzükpa de füh ye ꞌbasu. Ngü la ngbü ta eto mere cïnga fü würüse la efa sü. Ah ngbü ta enü kpaka mere bi wü mürü kuwa, de wüh küwa ni, amba wü mürü kuwa la to rü fefe ma, ah le ta-ngü tete de. 44 Te würüse la je nga Yesu, gü ba, “Engu koro eyi sela ne,” fü ah ayia agbeke te-ye, anü kpala. Te engu koro kpala, fü ah ayia azi te-ye ꞌbïlï ꞌbïlï, esüka mere bi wü kpara la, anü amofo mö bongo ka Yesu to kpa ekükürüfe. Würüse la kpah bü te emofo bongo ka Yesu, ꞌduwa fü ngüte la ayia akolo tete.

45 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah ayi-ta ngü, gü ba, “E-mofo bongo ka-ni neh da?” Fü wü kpara ꞌburu acere nga wü gbere. Fü Petero ayia amala ngü, gü ba, “Mere kpara, ye ena angbü eyi-ta ngü bala ne, ye wu mere bi wü kpara, te ewü ngbü egbene sü agbene, ne de?” 46 Fü Yesu angbü de ngü la fï gömö ye, gü ba, “Gara kpara mofo ni eyi, angü ni wu eyi kpo, gü ba, wazi te Me to fü ni ne mere tima eyi.” 47 Te würüse la wu, gü ba, Yesu wu ngü la eyi, fü ah aka te-ye, akoro atï eri lö Yesu, küküte ꞌburu eloꞌböka ka cürü. Ah du cere nga ye tïne de. Fü ah amala fü Yesu gbü jia wü kpara la ꞌburu, gü ba, “Ah de ni, ni mofo bongo ka-ye me-ni. Teka ngü la, fü ni ayia aküwa dene.” 48 Fü ngü la areke te Yesu, fü ah amala fefe, gü ba, “Enga ra, mü küwa eyi, teka te mü to maguma mü eyi fere. Mü nü enü de gu maguma.”

49 Baka te Yesu ngbü la bü emala ngü fü würüse la, fü gara kpara akpe akoro agba Yayïrü, te mbarase kaka ngbü eke ake ne, amala ngü fefe, gü ba, “Yayïrü deyï, ah nza eyi! Ye mere e ambü mere kpara la tïne de, angü ye ye kpi ka-ye eyi.” 50 Te Yesu je ngü la bala, fü ah amala ngü fü Yayïrü, gü ba, “Ye mere e akpe cürü de. Te ye to maguma ye ꞌburu fü ni, mbarase ka-ye ena aküwa.”

51-53 Fü wü Yesu ayia anü akoro agba Yayïrü. Fü ewü amaka wü kpara kpala ꞌburu da eku gba de mere cïnga te wü, teka kpi ka mbarase la. Te Yesu wu ngü la bala, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü mere e aku gba de, angü mbarase la ngbü era ka-ye ara, ah kpi akpi nda de!” Fü wü kpara la, aci ꞌburu angbü emü ngü ka Yesu la amü, angü wüh wu eyi fanü, gü ba, mbarase la kpi ka-ye eyi.

Fü Yesu ayia arï te sü, te ewü o kö mbarase la tete. Ah le fü mere bi wü kpara arï kpa esambü kpala de. Ah za bü Petero, *Yüwane ake *Yakobo gbü nga ye, bete wö ye mbarase la, ake ni ye na. 54 Fü Yesu ato kpa ye, azoro kpa jaji würüse la, amala ngü fefe, gü ba, “Enga ra, mü yia eyia tikpi!” 55 Fü mbarase la ayia azükü gbü kpi. Fü Yesu adu amala ngü fü wü wö ye na ake ni ye na, de wüh to zü-e fefe. 56 Fü ngü la aga gbü jia wö ye mbarase la, ake ni ye na afa sü. Fü Yesu amala ngü fü ewü kpekpeke, gü ba, “Wü mere e amala nga ngü la fü wü kpara de de de.”

9

Dene ngü te Yesu tima wü kpara ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu tete, teka amala ngari Me

Matayo 10:5-14; Marako 6:7-13

1-2 Gbü gara ra, fü Yesu aï wü kpara ka-ye, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne kpaka ye, angü ah le atima ewü, teka anü amala to ngari Me agbü wü gara sü. Fü engu ato wazi fü ewü, teka fü ewü adi eliki *siti wü di enga me di, de wü muruyi, kpah da eküwa wü mürü keke. Fü engu amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi nü enü, yi mala ngari ra fü wü kpara, gü ba, ‘Miri, te Me tima teka aküwa ani ne, koro eyi. Ah le de wü fü maguma wü afü.’ Yi di kpah eküwa wü mürü keke. 3 Te yi te enü, yi mere e aza wü e esaka yi de. Yi za ngbangba de. Yi za kombo kpah de. Yi za ambata kpah de. Yi za jiase kpah de. Yi za bongo ꞌbasu ꞌbasu kpah de. 4 Gbü wü sü te yi ena anü akoro gbügbü na, te wü kpara la za yi eyi gbü mürü, de yi ngbü nzö gba kpara biringbö la, zalü gbü sïkpï te yi ena ayia anü sü tete. 5 Kpah bala, teka mene wü sü te wü kpara le ngü ka-yi gbügbü de, yi mere e angbü sela de. Yi yia sela asidi, de yi bunda zu-tö ka sü ka-ewü la te lö yi, ce ciki sela, teka agü tamu ngü la fü ewü, gü ba dene, ‘Me le ngü ka-wü de, angü wü le ngü wü kpara ka-ni, Me, kpah de.’ ” Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, te engu tima ewü ne.

6 Fütanga ngü la, fü wü *kpara ka Yesu la ayia anü andoro gbü wü kötï ka sü la biri biri ꞌburu, da emala to ngari Me fü wü kpara, kpah da eküwa wü mürü keke gbü wü sü la ꞌburu.

Dene ngü te fïngangü ka Miri Anïtïpa Erode siti tete,

teka ngü ka Yesu

Matayo 14:1-2; Marako 6:14-16

7-8 Fütanga ngü la, fü ïrï Yesu awü ka-ye tïne gbü wü sü la ꞌburu. Fü wü kpara akpo da eyi-ta tete-wü, gü ba, “Apa! Mene kpara la neh da?” Wü gara ewü gü ba, “Ah de *Yüwane Mürü Babatïza, ta te Miri Anïtïpa *Erode mörö ne, ah zükü me-ye gbü kpi.” Wü gara gü ba, “Ah ena adi de gara *mürü dofo, te zükü me-ye gbü kpi.” Wü gara gü ba, “Ah de mürü dofo *Ïlïya, te zükü me-ye gbü kpi.”

Fü Miri Anïtïpa Erode aje nga Yesu, fü fïngangü kaka akpo angbü endoro faaa. 9 Teka ngü la, fü ah angbü efï ngü, gü ba, “Angü ni mörö ta Yüwane eyi ne, amba mene kpara, te ni ngbü kpah eje nganga ne, neh da?” Fü ah akpo da egïrï kaje, de ni wu Yesu, cu de jia ni.

Dene ngü te Yesu to zü-e di fü mere bi wü kpara

Matayo 14:13-21; Marako 6:30-44; Yüwane 6:1-13

10 Fü wü *mürü tima ka Yesu, ta te engu tima ewü ne, adu akoro kpakaka. Fü ewü amala nga wü ngü, de te ewü nü mere kpala ne, ꞌburu fefe. Fü Yesu ayia aza nzö bü ewü, anü di agbü gara sü de ïrï ye Betesayïda.

11 Te wü kpara je, gü ba, Yesu nü sü eyi agbü Betesayïda, fü mere bi ewü aci ayia anü afa nganga na kpala. Te Yesu wu ngü la bala, fü ah awu cïnga ewü. Fü ah akpo da emala to ngari Me fü ewü, kpah da eküwa wü gara mürü keke esüka ewü.

12 Etamurago la, o ra tï nza la de, fü wü *kpara ka Yesu, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, ayia angbü de mere fïngangü. Fü ewü ayia anü kpaka Yesu, amala ngü fefe, gü ba. “Mere kpara, ani ena amere baye, teka mere bi wü kpara ne? Baka te ani di kpakine edere sü, kötï kpah ma ne, ani ena amere baye? Ah le de ye mala ngü fü wü kpara la, de wüh nü agbü mere kötï, teka agïrï zü-e, kpah bete sü ka rara fü wü kpala.” 13 Te Yesu je ngü la bala, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi ena ato zü-e fü ewü enatikine me-yi.” Wüh gü ba, “Apa! Mere kpara! Ambata esaka ani sene ngbee ꞌburuve bete si ꞌbasu ne. Wü e la ena atï de mere bi wü kpara la kü atï fanü? Anga te ani ena anü ase e la, ah ena aza jiase neh fe?” 14 Wüh mala ngü la bala kükürü de, angü wüh wu eyi, gü ba, wü kpara la sibi fa sü, wü kpara la ta ꞌburu baka wü komoko kutu ꞌburuve (5,000).* Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba, “Yi biti wü kpara la, de wüh ngbü kötö tundu tundu, baka wü kpara teke ꞌbasu de füh ye nzükpa gbü sü biringbö.”

15 Baka te wü kpara kaka-na je ngü la bala, fü ewü anü ꞌduwa abiti wü kpara la ꞌburu, angbü gbü wü da-sü ka-wü, baka te engu mala la. 16 Fü Yesu ayia aza wü ambata ꞌburuve la, bete wü si ꞌbasu ne esaka ye, ae jia ye, aceka kpï kpa tikpi, agbo nga ïrï Me teka zü-e la. Fü ah akukuru tü wü ambata la, ato esaka wü kpara ka-ye, de wüh gafa fü wü kpara la ꞌburu. 17 Fü wü kpara la aci ꞌburu, azü e la, asika di, ace dudu na kötö sela. Fü wü kpara ka Yesu adu aro du wü e la ꞌburu, abiti gbü wü kuwu, asi gbe gbe gbe, nzükpa de füh ye ꞌbasu.

Dela ngü ta te Yesu mere, te engu to zü-e di fü mere bi wü kpara ne.

Dene kpeke ngü te Petero mala teka Yesu

Matayo 16:13-28; Marako 8:27–9:1

18 Gbü gara ra, fü Yesu anü angbü ka-ye kpikpi ye, da eku gba fü Me. Fü wü kpara kaka ayia akoro kpakaka na. Fü Yesu ayi-ta ewü, gü ba, “Angü wü kpara ngbü emala tüngü ra egü neh fe? Wüh gü ba, ma de neh da?” 19 Fü ewü alügü ngü fefe, gü ba, “Wü kpara ngbü efï, gü ba, ye de kpeke kpara. Angü wü gara kpara ngbü emala nda-wü, gü ba, ‘Mü de *Yüwane Mürü Babatïza.’ Wü gara ewü gü ba, ‘Mü de mürü dofo *Ïlïya.’ Wü gara emala nda-wü, gü ba, ‘Mü de biri kpara esüka wü *mürü dofo ka Me ta gügü ne, te zükü me-ye gbü kpi.’ ” 20 Fü Yesu adu ayi-ta ewü, gü ba, “Anga cu de-yi, yi ngbü efï nda-yi teka ra, egü neh fe?” Petero, fü mü ayia arü amala ngü fefe, gü ba, “Mü de *Kurisito, Mere Miri te Me tima teka aküwa a ne!”

21 Te Yesu je ngü gömö Petero de bala, fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye la kpekpeke, gü ba, “Yi mere e amala nga ra fü wü kpara, gü ba, ma de Kurisito, ne de.”

22 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü teka kpi ka-ye, gü ba, “Mere cïnga ladü te ena amere ra, angü ah le de cïnga mere *Ye Kpara ka Kpï bala. Wü angbe cögbörö kpara, de wü mürü gele ka Me, bete wü *mürü rïrï, wüh ngbü eyi ekpü ra. Te di bala, wüh ena amörö ra amörö. Amba gbü *ebabata sïkpï, Me ena azükü ra gbü kpi la.”

23 Fütanga ngü la, fü Yesu amala ngü fü mere bi wü kpara la ꞌburu, gü ba, “Te mü le angbü zu kpara ka-ra la, mü mere e afï nga wü e ka-mü ꞌburu ꞌdö de. Mü reke te-mü teka kpi ka-mü, baka kpara te ngbü ebï mere *rü gbegbete, te wüh ena abere engu fefeh na, amörö. Fü mü ayia alala fï bü gbü nga ra. 24 Te mü le aküwa te-mü de tete-mü la, mü tï aküwa te-mü nda-mü de. Amba te mü ce te-mü o fü kpi, teka ngü ka-ra la, Me ena aküwa mü me-ye. 25 Mü fï la nga kuru mü! Angü te mü ce ngü ka Me, fü mü adu ato te-mü ꞌburu teka ngü ka kotö ne, da emaka mere bi jiase, de mere bi wü züka e, de füh kotö ne ꞌburu la, wü e la ena aküwa mü fanü? Wüh tï aküwa mü nda-wü de, angü mü ce ngü ka Me eyi! 26 Mü fï nga *adu sïkpï, te ma ena adu akoro tete na. Angü de-ra, Ye Kpara ka Kpï, ma ena adu akoro füh kotö ne, de wazi ka Wüba, de wü *malayïka kaka mini. Angü te mü ce ngü ka-ra, ma ena ace mü kpah ace, gbü adu sïkpï, te ma ena adu akoro tete na. 27 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü fanü fanü. Wü gara kpara ladü esüka yi sene, wüh tï akpi la de, zalü te wüh ena awu mere wazi te Me to fere, Ye Kpara ka Kpï, te ma ena aküwa wü kpara di ne feke.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara te ewü le afa nga ye.

Dene ngü ka küte Yesu te fü te-ye

Matayo 17:1-8; Marako 9:2-8

28 Fütanga sïkpï ꞌbajena, fü Yesu aza wü Petero ake *Yüwane, bete *Yakobo. Fü ewü ayia anü kpa enzö mere rüvü, teka aku gba fü Me kpala. 29 Te wüh koro kpala, fü gbüra Yesu ayia afü te-ye, o engu ngbü eku gba fü Me. Fü bongo kaka avi ꞌduwa kpïlïlï! Ah ngbü kpah eci aci baka ra. 30-31 Wüh te eceka kpï bane de, gbo! te wü kpara ꞌbasu, te ewü koro de mere wazi ka Me. Fü ewü angbü ero mö de wü Yesu, teka ngü ka kpi kaka-na, te engu ena akpi agbü Yerüsalema ne. Amba wü kpara la, wüh ka-wü de diri wü kovo ka Me ta gügü, wü *Müse ake *Ïlïya. 32 Te ngü la ngbü emere te-ye tete, Petero de wü bu ye ne kpi ka-wü eyi de ra. Fü ewü adu azükü, awu Yesu, de wü kpara ꞌbasu, te ewü ngbü de ewü ne, te küte ewü ngbü ꞌburu eci aci gbü wazi ka Me. 33 Baka te wü kpara la yia ece Yesu tete, fü Petero ayia amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, wü kpara ne di ngbü enü neh ka-ye? Ah reke ta ngbürü pe te ani ena angbü ka-ani bü sene, angü sü de sene reke gbü jia ni fa sü. Te di bala, ani ena ajï wü gugu bata, nda-ye biringbö, nda Müse biringbö, nda Ïlïya kpah biringbö.” Petero mala ngü la bü bala, angü ah wu züka ngü, te engu ena amala ne, nda de.

34 Petero bü te emala ngü la bala, fü sangu ayia akoro agba ewü ꞌburu. Fü ngü la ato mere cürü eküte wü Petero afa sü. 35 Fü ri Me ayia awü gbü sangu la, gü ba, “Dene zu de Ye ra, te maguma ra le engu fa sü, angü ma fe engu me-ra. Yi di eje rïrï kaka-na.”

36 Fütanga ri Me de te ewü je ne, wüh te efü jia wü bane de, yïrrrï! wü Müse ake Ïlïya nda-wü tïne eyi ma, bü Yesu te ngbü ka-ye kpikpi ye. Fü ngü la aga gbü jia wü *kpara ka Yesu de bata la afa sü. Fü komö ewü agu ꞌduwa agu. Gbü wü sïkpï la, wüh mala nga ngü, de te ewü wu la, fü biri kpara mbele de.

Dene ngü te Yesu küwa gara mbarase

de siti wü di enga me guvu ye

Matayo 17:14-18; Marako 9:14-27

37 Te kpï seke tete, kpurutokokpï la, fü wü Yesu ayia de wü kpara ka-ye de bata la, adu kpa esa gö. Fü ewü anü amaka te-wü kpah de mere bi wü kpara te kaje. 38-39 Esüka mere bi wü kpara la, gara komoko ta ladü te yeye di ngbee biringbö, ye komoko. *Siti wü di enga me ngbü ta emere mbarase la, da egbofo engu kötö. Fü ah angbü eku gba. Fü durufu angbü ekoro gögömö tuku tuku bala! Te e la kpo eyi da emere engu la, ah ngbü emere engu sisiti, ah le ace engu kere de. Te komoko la wu Yesu, fü ah akpo endaꞌba te-ye fefe na, gü ba, “Akoo, mere kpara! Ye ceka la cïnga te ani ne baaa! Ni le de ye küwa la ye ni ne, angü siti wü di enga me ngbü emere engu ꞌduwa ba-neh-ene-la. 40 Ni za engu koro ta di kpaka wü kpara ka-ye, sidi nga ye sene, de wüh küwa engu ne, amba wazi ewü, te ewü ena aliki wü di enga me la di, nda ma. Fü ni angbü ecï nga ye di dene.”

41 Te Yesu je ngü la bala, fü ah ayia amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “De-yi wü kpara ka re ne, yi de wü siti kpara, yi le ato maguma yi fü Me de, neh teka ne? Ma ena angbü de wü yi sene teka re neh fe, teka fü ngü la arï gbü nzö yi?” Fü ah adu afü te-ye, amala ngü fü wö ye mbarase la, gü ba, “Ye koro de mbarase la akine!” 42 Te wö ye mbarase la za ta mbarase la, enü di tete kpaka Yesu, wüh te ekoro gbamari, fü wü di enga me la ayia agbürü engu, agbo kötö. Fü mbarase akpo eyiyili te-ye. Te Yesu wu bala, fü ah ayia amala ngü fü wü di enga me la kpekpeke, gü ba, “Wü ce engu ace!” Fü wü di enga me ayia ace mbarase la. Fü mbarase la ayia aküwa. Fü Yesu aza engu, ato fü wö ye. 43 Fü komö wü kpara la agu ꞌburu agu, ga, “Ani wu mere wazi ka Me enatikine eyi!”

Dene eꞌbaꞌbasu ngü te Yesu mala teka kpi ka-ye

Matayo 17:22-23; Marako 9:30-32

44 Baka te mere bi wü kpara la ngbü la fï bü emala nga ngü la esüka wü, fü Yesu afü te-ye, amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Ngü de te ma emala fü yi dene, ah le de ngü la rï gbü nzö yi mbi mbi mbi. Angü wüh ena ato ra fü wü vügü ka-ra, fü ewü amörö ra.” 45 Amba ngü de te Yesu mala fü ewü la, wüh wu si-ngü gbügbü na nda-wü de, angü si-ngü la wo te-ye ka-ye fü ewü awo. Wüh le ta de ani yi-ta Yesu teka si-ngü la. Wüh du yi-tata na nda-wü de, ka lümü.

Dene yïkï te wü kpara ka Yesu ga, teka kpara esüka wü,

te ena angbü ba mere kpara

Matayo 18:1-5; Marako 9:33-40

46 Fütanga ngü la, fü wü *kpara ka Yesu, akpo da ega yïkï esüka wü, gü ba, “Kpara te ena angbü mere kpara esüka ani fütanga Yesu neh da?” 47 Te Yesu wu fïngangü ka-ewü bala, fü ah ayia aza mbarase cüküꞌdaye, ao ede ye. 48 Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Mene kpara te ena ao ngü ka-ye kötö, baka jaji la, ah ena adi ka-ye me-ye de mere kpara gbü jia Me. Mene kpara te ena aza mbarase baka engu ne gbü mürü, te ïrï ra la, ah le ka-ye dela cu ra. Kpah bala, te mü le ra eyi la, amba mü le Wüba Me, te tima ra ne, kpah eyi.”

49 Fütanga ngü la, fü *Yüwane ayia amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ani maka gara komoko kpane, te ngbü eliki wü di enga me guvu wü kpara te ïrï ye. Te ani wu ngü la, fü ani atata engu, de ah ce ngü la asidi, angü engu de kpara esüka ani nda de.” 50 Te Yesu je ngü la bala, fü ah alügü ngü fü Yüwane, gü ba, “Yi mere e atata engu de, angü mene kpara te gü gü de wü nih de, ah ngbü dela ele ta-ngü te nih.”

Dene ngü ka nünü ka Yesu agbü Yerüsalema

51 Fütanga ngü la, baka te sïkpï ka Yesu koro tete gbamari, teka ago agbü kpï, fü Yesu ayia areke te-ye, teka anü agbü Yerüsalema. 52 Fü ah ayia atima wü gara kpara ka-ye engagira nü, teka areke sü fü wü gbü gara kötï biringbö, gbü tö ka *Samarïya. Fü wü Yesu adu ayia de wü gara kpara ka-ye, tïne fütanga ewü.

53 Te wü kpara gbü kötï engu la wu, gü ba, wü Yesu te enü agbü Yerüsalema, fü ngü la asiti te ewü. Te di bala, wüh le de Yesu ra gba ani sela de.

54 Te wü *Yakobo ake *Yüwane wu ngü la bala, fü ngü la ake te ewü, fü maguma ewü ayia anzu. Fü ewü amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ah le de nih ku gba fü Me, de ah tima wa, teka acuru wü kpara la!” 55 Te Yesu je ngü la bala, fü ah afü te-ye, amala ngü fü ewü kpekpeke, gü ba, “Yi ce ngü la, angü dela fïngangü ka *Satana. Yi wu bala de? De-ra, *Ye kpara ka Kpï, ma koro füh kotö ne teka amörö kpara nda-ra de, amba ma koro teka aküwa ewü.”

56 Fütanga ngü la, fü ewü ale kaje ka-wü, anü sü, ara agbü gara kötï.

Dene ngü te Yesu mala, gü ba, te kpara le afa nga ni la,

ah tüka te-ye atüka

Matayo 8:19-22

57 Te wü Yesu ngbü enü tete te kaje ka Yerüsalema la, fü gara kpara ayia akoro kpaka Yesu, amala ngü fefe, gü ba, “Ni ele afa nga ye, gbü wü sü ꞌburu, te ye ena angbü enü tete. Ni ena alala fï gbü nga ye, ni tï ace nga ye de.” 58 Fü Yesu alügü ngü fü komoko la, gü ba, “Ah le de mü wu awu, gü ba, te mü le afa nga ra la, züka ngü te mü ena amaka füh kotö ne nda ma. Angü de-ra, *Ye Kpara ka Kpï, sü fere füh kotö ne, teka ara, afe te-ra tete, nda ma. Angü wü zaza ngbü era nda-wü gbü wü gö ka-wü. Wü lu ngbü era nda-wü kpah gbü wü suta ka-wü. Amba nda-ra, sü fere bala nda ma.” Te komoko la je ngü la bala, fü ah adu ace da efa nga Yesu.

59 Gbü gara sïkpï, fü Yesu amala ngü fü gara kpara, gü ba, “Mü lala gbü nga ra.” Fü kpara la alügü ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, ni le eyi. Amba wö ni gbe eyi. Ni le adu acï nganga. Te ah kpi eyi la, fü ni ati engu feke, fü ni adu akoro afa nga ye sidi.” 60 Yesu gü ba, “De-mü, mü nü, mü mala ngari Me fü wü kpara. Mü ce wü di enga ni mü, te ewü le ngü ka-ra de ne, de wüh ti wö mü me-wü, angü wüh ka-wü kpah eyi baka kövö la.”

61 Gbü gara sïkpï, fü gara kpara amala kpah ngü bala fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ni le eyi afa nga ye. Amba ah le de ni nü la kpa ekötï, asere ngü la fü wü di enga ni ni feke. Ye cï nga ni. Ni ena adu akoro.” 62 Te Yesu je ngü la bala, fü ah amala ngü fefe, gü ba, “Te maguma mü ꞌbasu ꞌbasu la, mü tï ara fü Me, amere tima kaka mbi mbi de.”

10

Dene ngü te Yesu tima wü kpara ka-ye,

teke bata nzükpa de füh ye ꞌbasu

1 Fütanga ngü la, fü Miri Yesu ayia afe kpah gara wü kpara ka-ye teke bata nzükpa de füh ye ꞌbasu (72) ne, teka atima ewü ꞌbasu ꞌbasu kpa engagira nü, gbü wü sü ꞌburu te engu ele anü tete. 2 Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Bi wü kpara ladü, te ewü di eyi nzo teka ato maguma wü fere. Amba wü kpara te ewü ena amala ngü ka-ra fü ewü, wüh ka-wü mba nzoko. Ah baka yï te di memere fa sü, amba wü kpara, te ewü ena amere tima gbü yï la, wüh be nda-wü de. Te di bala, ah le de yi yi-ta Me, te di de mere mürü tima la, de ah tima wü gara kpara, teka ale ta-ngü te yi gbü tima la. 3-4 Yi nü enü! Yi mere e aza mere bi wü e esaka yi de. Yi mere e aza jiase de, yi za kombo kpah de, yi za gara kamaka fü yi kpah de. Yi mere e angbü erürü te kaje, da egü mandï fü wü kpara ꞌdaaa de. Te di bala, yi ceka ꞌbe, angü ma tima yi dene baka wü kambiliki esüka wü siti kpara, te ewü di baka siti wü nü.

5 Te yi koro gbü gara kötï, gina ngü te yi ena amala fü ewü, yi ena ato mandï fü ewü, gü ba, ‘Me di de yi, gbü kötï ne.’ 6 Te mürü kötï la de züka kpara, de lele ka Me emaguma ye la, mandï ka-yi, de te yi to de gu ngü ka Me gbü ye ne, ah ena angbü fefe na. Amba te mürü kötï la le ngü ka-yi de, züka gu ngü ka Me, te yi to fü ewü ne, tï angbü gbü kötï la nda de.

7 Gbü mene kötï, de te wüh ena ale ngü ka-yi, yi ngbü duu sela, yi zü wü e ꞌburu, de te wüh ena angbü eto fü yi ne. Anga te ah de e-manzö, baka ngu, yi mere e ace de, angü ah le fü kpara te ngbü emere tima ne, amaka na tima ka-ye. Yi mere e angbü endoro, da era gba wü kpara fa fa fa, da egïrï wü züka ngü, ne de. 8 Gbü wü sü ꞌburu, de te yi ena akoro gbügbü, te wüh le ngü ka-yi la, yi ngbü sela. Wü e ꞌburu, de te wüh ena ato fü yi ne, yi zü azü. Yi mere e ace de. 9 Te yi maka wü mürü keke gbü wü sü la, de yi küwa ewü aküwa. De yi mala kpah fü wü kpara ꞌburu gü ba, ‘Wü fü maguma wü efü, angü Miri, te Me tima teka aküwa ani ne, koro eyi.’ 10-11 Amba te yi nü koro gbü wü gara sü, te wü kpara le ngü ka-yi de la, yi mere e angbü sela de. Yi yia sela asidi, de yi furu zu-tö gba ewü la esatïlö yi asidi, de yi mala fü ewü, gü ba, ‘Ani mere ngü la kükürü de, angü ani mere bala teka ace kïna ka Me gbü nzö wü. Amba ah le fü wü awu, gü ba, Miri, te Me tima teka aküwa ani ne, koro eyi.’ ”

12 Fütanga ngü la, fü Yesu amala fü ewü, gü ba, “Ngü te ma emala fü yi dene, ah zu de kpeke ngü. Gbü sïkpï te Me ena akolo ngü ka wü kpara, ah ena ato mere kuru te wü kpara gbü sü la, afa nda siti wü kpara ka *Sodomo ta gügü ne afa.”

13 Fü Yesu adu amala gara ngü, teka wü kpara gbü wü kötï, te engu ngbü emere tima ka-ye gbügbü ne, gü ba, “De-yi wü kpara ka Korazïna, de wü kpara ka Betesayïda, Me ena ato mere kuru te yi te gara, angü yi le ngü ka-ra de. Angü wü mere kpeke ngü, de te ma ngbü emere gbü wü sü ka-yi ne, te ma ena angbü emere ta bala fü wü *ganzi kpara, baka wü kpara ka Tera ake Sïdona la, de bane wüh ngbü ta eyi de mere cïnga te-wü, teka *siti ngü ka-wü, da eto kala bongo eküte wü, eza kpah mbï abu gbü nzö wü, da endaꞌba te-wü fü Me, agü ba, ‘Ani le eyi afü maguma ani!’ 14 Teka ngü la, gbü sïkpï te Me ena akolo ngü ka wü kpara, ah ena ato mere kuru te yi, wü kpara ka Korazïna ake Betesayïda, afa nda wü kpara ka Tera bete Sïdona ka. 15 Kpah bala, de-yi, wü kpara ka Kaparanama, yi fï nda-yi, gü ba, ngü ka-ani ena areke gbü jia Me, fü ani akoro agbü kpï? Aꞌa! Ah bala de! Ngü ka-yi ena asiti gbü jia Me asiti, fü yi anü agbü du ka wa, angü yi le ngü ka-ra de.”

16 Fütanga ngü la, fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara ka-ye, te engu yia etima ewü la, gü ba, “Kpara te ena aje ri yi, engu ngbü dela eje ri ra. Mene kpara te je ri yi de, ah je ri ra kpah de. Kpah bala, kpara te je ri ra de, ah je ri Me te tima ra ne, kpah de.”

Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye teke bata nzükpa de füh ye ꞌbasu (72), te engu tima ewü ne. Fü ewü ayia anü amere tima, kpah baka e te Yesu mala fü ewü la.

Dene ngü ka dudu ka wü kpara ka Yesu,

teke bata nzükpa de füh ye ꞌbasu ne

17 Te wü *kpara ka Yesu teke bata nzükpa de füh ye ꞌbasu (72) ne mere tima ka-wü nza tete, fü ewü adu akoro kpaka Yesu. Fü ewü angbü de mere tadu, da emala nga ngü la fefe, gü ba, “Wayi bala, mere kpara, baka e te ani nü ne, ani ngbü eto rïrï fü *siti wü di enga me te ïrï ye. Fü ewü angbü eje ri ani, da ekpe ani akpe!” 18 Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, “Ngü la mere te-ye kükürü de, angü Me sö *Satana eyi kpa kötö. Fü ra awu engu te ngbü eyere, etï baka ülele ka mügbara, angü Me nza wawazi eyi. 19 Yi je la ngü de te ma emala fü yi ne. Ma to wazi eyi fü yi, teka amere gü de wü siti wü di enga me, te ewü di de vügü ka-nih ne, da eza esaka ewü. Te di bala, yi tï eyi adoto wü kpürü, de wü etünü* gbü lö yi. Gara siti ngü biringbö tï amere yi kpo de. 20 Yi ngbü de tadu, teka ngü ka wü di enga me, de te ewü ngbü eje rïrï ka-yi ne? Wayi, ah mbi, amba ah le fü yi angbü de mere tadu, angü wüh ba ïrï yi eyi gbü buku ka *küküwa agbü kpï.”

Dene ngü teka tadu ka Yesu

Matayo 11:25-27; 13:16-17

21 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia angbü de mere tadu emaguma ye, teka ngü te Me mere fü wü kpara ka-ye, te wü bu ewü ngbü eceka ewü baka töndö kpara ne. Fü ah akpo da egbo nga ïrï Me gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me, gü ba, “Wayi, Wüba Me, mü de Miri agbü kpï, mü kpah de Miri füh kotö ne, gbü nzö wü kpara ꞌburu. Ma ngbü egbo nga ïrï mü, angü mü wo ngü ka-mü te wü e-wu-ngü, de angbe cögbörö wü kpara ꞌburu, awo. Fü mü adu agü tamu ngü la fü töndö wü kpara, te ewü di ka-wü baka wü jaji ne. Ah fanü Wüba, ngü engu ka-ye bala, angü mü le ngü la me-mü, de ah mere te-ye bala.

22 Wüba, mü ce wü ngü eyi ꞌburu esaka ra. Kpara biringbö te wu ngü ka-ra mbi mbi mbi nda ma, ꞌduwa de-mü Wüba, mü wu ngü ka-ra ka-mü me-mü. Kpah bala, kpara biringbö, te wu ngü ka-mü, Wüba, nda ma. Ma wu ngü ka-mü duu me-ra, de wü kpara te ma gü tamu ngü ka-mü fü ewü ne.”

23 Fütanga ngü la, fü Yesu adu afü te-ye kpaka wü kpara ka-ye, amala ngü bü nzö fü ewü, gü ba, “Me mere züka ngü eyi fü yi, angü yi ngbü eceka wü ngü, de te ma ngbü emere ne, cu de jia yi! 24 Angü ta gügü wü *mürü dofo, de wü miri, de wü diri kpara ka Me ꞌburu, ngbü ta eo gümü ra, de ani wu ra cu de jia ani, baka te yi ngbü ewu dene, amba wüh wu ra nda-wü de. Wüh le ta de ani di eje ngü, te ma ngbü emala ne, baka te yi ngbü eje de güje yi dene, amba wüh je nda-wü kpah de.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye teke bata nzükpa de füh ye ꞌbasu (72) ne, gbü sïkpï, te ewü du koro kpakaka na, fütanga tima, de te engu tima ewü di ne.

Dene mani te Yesu mala teka ganzi kpara te mere züka ngü

25 Fütanga ngü la, fü gara *mürü rïrï biringbö ayia akoro kpaka Yesu, teka are mamaguma gbü mani. Fü ah ayi-ta Yesu, gü ba, “Mere kpara, ni ena amere neh baye, teka fü ni aküwa, angbü gbü sü ka Me, fï mere badi?” 26 Yesu gü ba, “Gbü *Rïrï ka Me te engu to fü nih ne, wüh ba teka ngü la, gü neh fe?” 27 Fü mürü rïrï la, alügü ngü, gü ba, “Ma je ngü gbü Rïrï la, gü ba,

‘Mü le Mere Me de maguma mü biringbö,

mü o fïngangü ka-mü kpah ꞌburu tete,

mü le ngü kaka de wazi mü kpah ꞌburu,

mü to te-mü kpah ꞌburu fefe.

De mü le wü bu mü kpah baka e te mü ngbü ele küte mü.’ ”

28 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Züka ngü, mü mala ngü la eyi reke areke. Ah le de mü mere bala, teka fü mü aküwa.”

29 Fü mürü rïrï la adu afï ngü emaguma ye, gü ba, “Te ni le ngü la ꞌduwa ale la, wü kpara ena afï, gü ba, Yesu za ngü gömö ni eyi.” Fü ah adu kpah ayi-ta Yesu, gü ba, “Mene wü bu ni, te ni ena ale ewü ne, neh mene ewü deyï?”

30 Fü Yesu adu amala ngü fefe gbü mani, gü ba, “Ta gbü biri ra, gara komoko yia ta agbü Yerüsalema, teka anü agbü Yeriko. Te engu nü koro kpa etüngba kpala, fü ah anü amaka te-ye de wü siti kpara, te ewü ngbü efete wü kpara. Fü wü kpara la azoro engu, amï, agbo kötö, agbene wü bongo kaka ꞌburu, aza wü jiase kaka, akpe ka-wü, atafa, ace engu gbülüküsü kötö sela.

31 Fütanga ngü la mba cüküꞌdaye, fü gara *kovo ka Me angbü enü kpah bü te kaje engu la. Fü engu anü akoro, gbo! te komoko la kötö! Fü cürü arï tete, fü ah ade sü ka-ye edere sü, anye sü.

32 Sidi nga kovo la, fü gara kpara gbü nguwa *Levi, te ewü ngbü emere tima kpa esambü ka Me, ayia kpah akoro te sü te ewü mï komoko la tete. Fü ah aka te-ye, akoro gbamari, aceka komoko la bala, akolo sü ka-ye kpah kpa edere sü, atafa.

33 Fütanga enga Levi la, fü gara komoko angbü kpah efü te kaje la. Ah ka-ye de *ganzi kpara, enga *Samarïya. Te enga Samarïya la wu komoko la bala, fü cïnga komoko la arï tete afa sü. 34 Fü ah aka te-ye, akoro gbamari kpakaka na. Fü ah ae engu tikpi, aza rü te wüh mere de ngu *vinü, azürü wü ka de eküküte la di, aꞌbüra de mü, ai de züka bongo. Fü ah ae engu, ao füh nü ka-ye, de te engu ngbü endoro di ne, abï engu, anü di agbü kambü ka wü ngba. Fü ah ale ta-ngü tete kpala areke areke.

35 Baka egambi la, fü ah aza jiase, ato fü mere kpara ka tima ka kambü ka wü ngba la, amala ngü fefe, gü ba, ‘Ni ce komoko ne eyi esaka ye, de ye le ta-ngü tete na mbi mbi mbi. Te jiase la be de, de ye za jiase ka-ye, ye se wü e tüngüngü na di. Ni ena adu akoro, alügü na jiase ka-ye la ꞌburu da ye.’ ”

36 Dela ngü ta te Yesu mala fü *mürü rïrï la. Fü ah adu ayi-tata na, gü ba, “Esüka wü kpara ta de bata la, kpara te mere züka ngü neh da?” 37 Fü mürü rïrï la alügü ngü, gü ba, “Ah de mene kpara, de te le ta-ngü te komoko la.” Fü Yesu adu amala ngü fefe, gü ba, “Wayi, ah ngbürü baka te mü mala la. Mü nü enü, de mü mere züka ngü fü wü bu mü kpah bala.”

Dene ngü ka Yesu de wü Marïya ake Marata

38 Baka te wü Yesu ngbü la fï bü enü tete agbü Yerüsalema, fü ewü anü akoro agbü Betanïya. Fü gara würüse de ïrï ye Marata ayia aza ewü agba ye, baka wü ngba ka-ye. 39 Gara enga ni ye Marata ta ladü de ïrï ye *Marïya. Te wü Yesu koro ngbü kötö, fü Marïya akoro angbü kötö eri lö Yesu, teka aje ngari Me gögömö na. 40 Fü maguma Marata angbü enzu te Marïya, teka bi wü tima, te engu ngbü emere zü-e fü wü Yesu ne. Angü Marïya ce ta engu gbü tima la kpikpi ye. Fü Marata akoro kpaka Yesu, amala ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, ngü la gbü jia ye neh baye, te enga ni ni, Marïya, ce ni, embü de tima kpikpi ni de bane ne? Ye mala fefe, de ah koro, ah le ta-ngü te ni ke!” 41 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Apaa, Marata, mü ngbü engbü de mere fïngangü ne bü teka mere bi wü tima te mü ngbü emere ne? Ah le bala de. Ah le de mü o fïngangü ka-mü biringbö teka ngü ka Me. 42 Ngü de te enga ni mü, Marïya fe, teka angbü eje ri ra ne, ah de züka ngü te reke fa sü. Wüh tï aza ngü la esasaka na asidi de.” Dela ngü te Yesu mala fü Marata teka ngü ka maje ngari Me.

11

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, teka maku gba fü Me

Matayo 6:9-13; 7:7-11

1 Gbü gara sïkpï biringbö, Yesu ngbü ta eku gba fü Me gbü gara sü. Te engu ku gba fü Me nza tete, fü gara kpara biringbö esüka wü kpara kaka-na, ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, ye gü tamu maku gba fü Me fü ani, kpah baka nda *Yüwane Mürü Babatïza, ta te engu gü tatamu fü wü kpara ka-ye ne ke.” 2 Fü Yesu amala fü ewü, gü ba, “Te yi ngbü eku gba fü Me la, yi di emala fefe, gü ba,

Wayi bala Wö a Me agbü kpï!

Ah le fü wü kpara ꞌburu agbo nga ïrï mü,

angü mü de Me biringbö.

Mü de Mere Miri.

Mü koro, mü ngbü gbü nzö wü kpara füh kotö ne,

baka e te mü ngbü engbü agbü kpï.

3 De mü to zü-e fü a gbü wü sïkpï biri biri ꞌburu.

4 Mü boro wü *siti ngü ka-a emaguma mü asidi,

angü a ngbü kpah eboro siti ngü ka wü kpara,

de te ewü ngbü emere fü a ne.

De mü ce a, fü a atï gbü re-ngü ka *Satana, de,

angü a ena adürü.”

Dela gba te Yesu gü tatamu fü wü kpara ka-ye, de wüh di eku bala fü Me.

5-6 Fütanga ngü la, fü Yesu adu kpah amala ngü fü ewü, gü ba, “Te ngü fa mü, fü mü anü kpaka gara kiri mü gbü biti, ayi-tata, gü ba, ‘De-ye deyï, gara enga ni ni koro eyi, gbü gara sü nengete, tïtïne kpaka ni gbü biti ne. Amba mba enga e, te ni ena ato fefe tïtïne de ah zü ne, nda ma. Ni koro dene ayi-ta ye, teka de ye le ta-ngü te ni, ato mba ambata ngbee bata fü ni, teka fü ni ato fefe na, de ah zü.’ 7 Te mü mere bala, kiri mü te di kpa esambü ne, ena alügü ngü fü mü, agü neh fe? Ah ena alügü ngü, gü ba, ‘Aꞌa, ah tï de! Mü ce da embü ni gbü biti bane! Angü ani rï eyi de wü jaji ka-ni ꞌburu kpa esambü era ara. Ani ni möngïtï ka-ani kpah eyi. Ni tï akoro, teka ato ambata fü mü gbü biti bane, nda-ni de.’ Kpara ladü te ena alügü ngü bala fü enga ni ye? Ah nda ma! 8 Ma ngbü emala fü yi dene kpeke ngü, te engu le ayia teka ato ambata la fü mü de, amba teka ïï, de te mü ngbü fï bü embü engu di ne, engu ena ayia tïne bü bala, ato wü e de te mü ngbü ele ne fü mü, teka fü mü ace da embü ni.

9 Nda-ra, ngü de te ma le amala fü yi ne, ah dene. Yi fï nda-yi, gü ba, Me le ato züka ngü fü ani de? Ah bala de. Te cïnga e ngbü emere mü la, mü ngbü fï bü da eyo eküte Me, Me ena ato e la ato fü mü. Mü ngbü fï bü da eyi tata gbü wü sïkpï ꞌburu, mü mere e ace da eï engu de, ah ena amere ngü la fü mü. 10 Angü wü kpara ꞌburu, de te ewü ngbü eyo e ne, Me ngbü eto e la fü ewü ato. Wü kpara ꞌburu, de te ewü ngbü egïrï e kpaka Me, wüh ngbü emaka amaka. Me ngbü kpah eü möngïtï fü mene wü kpara, de te ewü ngbü eï ï ne. 11-12 Gara süka yi ladü sene te di de wö ye wü jaji, te yeye na yo zü-e tete la, ah ena aza kpürü, ato fefe? 13 De-yi, te yi di de siti wü kpara ne, te yi wu da eto züka wü e fü wü jaji ka-yi ereke areke la, amba yi fï nda-yi, gü ba, Me te di de Wö nih agbü kpï ne, tï ato züka ngü fü ani afa sü di de? Te di bala, ah le de yi yi-tata, de ah to *Nzïla Wazi ye fü yi. Ah ena ato Nzïla Wazi la ato fü yi. Angü dela ngü te reke eküküte cu fa sü!”

Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, teka maku gba fü Me.

Dene ngü te Yesu mala teka siti wü di enga me

Matayo 12:22-30, 43-45; Marako 3:22-27

14 Gbü gara sïkpï, fü Yesu ayia aliki *siti wü di enga me guvu gara kpara, ta te ro mö de. Te wü di enga me la koro tete guguvu asidi, fü komoko la akpo da ero mö ereke areke. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara afa sü.

15 Fü gara wü kpara akpo da emala ngü esüka wü, gü ba, “Yesu ngbü emere ngü la kükürü de, angü *Satana,* te di de miri ka wü di enga me ne, ngbü eto wazi la fefe na me-ye, teka adi eliki wü di enga me la di.” 16 Wü gara kpara ngbü nda-wü ta egïrï kaje, teka akpa ngü ka Yesu. Teka ngü la, fü ewü ayi-tata, de ah mere ngü ka talara fü ani, teka fü ani awu, gü ba, ah ngbü emere tima ka-ye la, de wazi ka Me fanü. 17 Amba Yesu wu fïngangü ka-ewü la eyi kpo, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Te nguwa wü kpara biringbö kpo eyi da emere gü esüka wü la, ngü la ena adi mbi? Ah reke nda de. Nguwa ewü ena akpi, anza ka. 18 Kpah bala, te Satana du ngbü tïne cu egü gü esüka wü de wü kpara ka-ye la, ah ena ayiri gbü miri ka-ye la ayiri? Ngü kaka ena anza ka. Te di bala, ngü te yi mala, gü ba, Satana ngbü eto wazi fere me-ye, teka fü ra adi eliki wü di enga me di ne, ah de töndö ngü.”

19 Fü Yesu adu ayi-ta wü kpara la, gü ba, “Te yi gü ba, ma ngbü eliki wü di enga me de wazi ka Satana la, amba e-ngbü eto wazi fü wü kpara ka-yi, teka adi eliki wü di enga me di, neh da? Teka ngü la, zu wü kpara ka-yi, ena adi emala nga yi me-wü fü wü kpara, gü ba, ngü te yi mala la, ah de töndö ngü. 20 Ma emala fü yi fanü fanü, gü ba, ma ngbü eliki wü di enga me gbü wazi ka Me. Te di bala, ah le de yi wu, gü ba, kpara te Me tima aküwa yi ne koro eyi!

21 Yi fï la nga ngü ne mbi mbi mbi! Te kpeke kpara ladü de wü e ka gü esaka ye la, e-ena agbene wü e kaka neh da? Angü ah ngbü eceka kpï fütanga kambü ka-ye ꞌbe ꞌbe ꞌbe. 22 Amba te gara kpeke kpara koro, te wawazi fa nda gina kpara la, fü ah amere gü kpakaka na, afa engu la, ah ena agbene wü e kaka, ta te engu ngbü eo fïngangü ka-ye tete na la ꞌburu. Fü ah aza wü e la, anü di, agafa fü wü kpara ka-ye. Te di bala, yi tï eyi awu, gü ba, wazi ra fa nda Satana, te ngbü embü yi de füh kotö ne, ka. 23 Te di bala, te mü le ngü ka-ra de, mü de vügü ka-ra. Te mü le ta-ngü te ra gbü tima ka-ra de, mü ngbü nda-mü dela egïrï kaje teka asiti tima la.”

24 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Te wü di enga me koro eyi guvu kpara asidi la, wüh ena amere baye? Wüh ena anü, angbü endoro, gbü wü siti sü te ürü aürü, egïrï mene sü te wüh ena angbü tete. Amba, te wüh maka sü kpala de la, wüh ena adu afï nga ngü, gü ba, ‘Ani du la edu agbü sü ka-ani, ta te ani ngbü gbügbü na,’ ne. 25 Te wüh du kpaka kpara la, fü ewü amaka maguma kpara la mböömbö, *Nzïla Wazi Me gbügbü na ma la, 26 wüh ena anü agïrï gara wü bu wü, de ani ngbü de ewü. Fü ewü anü amaka wü gara wü bu wü lorozi, te wazi ewü fa nda gina ewü la. Fü ewü adu arï angbü de ewü guvu kpara la. Te di bala, adu ngü ka kpara la ena angbü baye? Ah ena angbü emere wü siti ngü, tïne afa mene wü ngü, de te engu ngbü ta emere te enga gina, ne ka.”

27 Te Yesu ngbü la bü emala wü ngü la bala, fü gara würüse ayia esüka mere bi wü kpara la, amala ngü fefe, gü ba, “Wayi bala, mere kpara, züka ngü ngbü fü mene würüse ta te bï mü, aga mü de ngu-ka ye ne!” 28 Te Yesu je ngü la bala, fü ah adu amala ngü fü würüse la, gü ba, “Wayi, amba züka ngü te fa ngü la, ah ka-ye fü wü kpara, de te ewü ngbü eje ngari Me, da emere wü rïrï kaka-na ne!”

Dene ngü te Yesu mala teka ngü te ena asere fü wü kpara, gü ba, Me tima ni me-ye

Matayo 12:38-42

29 Fütanga ngü la, fü mere bi wü kpara akpo da ekoro kpaka Yesu, teka aje ngü gögömö na. Fü Yesu ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “De-yi, wü kpara ka re ne, yi ka-yi de siti wü kpara. Angü yi ngbü eyi-ta ra, de ma mere lara ngü ka talara gbü jia ani, teka fü ani awu, gü ba, Me tima ra me-ye fanü. Te di bala, Me tï agü tamu lara ngü biringbö fü yi nda de. Ah ena adi bü mene lara ngü, te ena amere te-ye baka nda *Yona tane. 30 Fanü fanü ngü ka-ra ena adi kpah baka nda Yona. Angü Yona tï ta gbü mere *yï-ngu, fü mere si ayia ami engu. Fü Yona ara guvu mere si la sïkpï bata. Gbü *ebabata sïkpï la, fü si la ayia azï Yona kpa edere ngolo füh siki. Fü Yona ayia anü agbü Nineve ba e ta te Me mala fefe, de ah nü, ah mala ngari ni, Me, fü wü kpara de kpala ne. Fü ngü ka Yona la agü tamu wazi ka Me fü wü kpara ka Nineve. Fü ewü ayia afü maguma wü.† Kpah bala, de-ra *Ye Kpara ka Kpï, kö ra ena ara gbü tö sïkpï bata, fü ra adu azükü.

31-32 Te di bala, gbü *adu sïkpï, te Me ena akolo ngü ka wü kpara füh kotö ne tete, ah ena ato mere kuru te yi, wü kpara ka re ne, angü yi le ngü ka-ra de. Wü kpara ka Nineve ena ayia gbü sïkpï la, amala nga siti ngü ka-yi, angü wüh je ta ri Yona, fü ewü afü maguma wü, adu ale ngü ka Me. Amba ngü ka-ra, te fa nda Yona ka ne, yi le aje nda-yi de. Kpah bala, mere würüse, ta te engu di de miri ka Seba, ena ayia kpah amala nga siti ngü ka-yi, angü ah yia ta agbü tö ka-ye, nengete kpala, akoro teka agbo nga ïrï Miri *Solomona, teka wazi te Me to fü Solomona ne.‡ Amba wazi ra te fa nda Solomona ka ne, yi le nda-yi kpah de! Dela si-ngü te Me ena ato mere kuru te yi tete, angü engu tima ra teka aküwa yi, amba yi le ngü ka-ra nda-yi de!”

Dela ngü ta te Yesu mala fü bi wü kpara la, teka ngü ka talara, te ewü le de Yesu mere fü ani.

Dene ngü te Yesu mala teka jia kpara

33 Fütanga ngü la, fü Yesu amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Te wüh siya wa, teka alofo sü kpa esambü gbü biti la, wüh ngbü ebuka neh esa sila? Ah bala de. Wüh ngbü esiya wa, eo kpa tikpi, ga füh e, teka fü ah angbü elofo sü kpa esambü ꞌburu.

34 Jia mü, ah baka ze-wa te ngbü elofo sü fü mü. Te jia mü ngbü eceka kpï ꞌbe la, mü ka-mü baka kpara te ngbü endoro gbü ra-sü. Amba te jia mü ceka kpï mbi mbi de la, mü ka-mü baka kpara te ngbü endoro gbü mbiri-sü. 35-36 Angü te jia mü ü eyi aü, awu ngü ka-ra mbi mbi la, wü *siti ngü de te mü ena amere, mü ena awu ewü ꞌburu, gü ba, ni ngbü dela emere siti ngü, ꞌduwa fü mü ace, angü ma ena angbü elofo sü fü mü me-ra. Teka ngü la, ah le fü mü aü jia mü aü gbü ngü ka-ra, angü ah ena adi baka ze-wa fü mü. Te mü le ngü ka-ra de la, ah ena adi ba e te jia mü ni eyi, fü mü angbü endoro gbü biti.”

Dene ngü te Yesu mala teka wü Farusi de wü mürü rïrï

Matayo 23:29-36

37 Te Yesu mala ngü la fü wü kpara nza tete, fü gara *Farusi aï Yesu teka de ah nü, ah zü e kpa gba ni. Fü Yesu anü arï kpa esambü, angbü kötö. 38 Baka te Yesu kpo da ezürü kpa ye, ah mere baka rïrï ka gele ka wü *Yïsarayele ne nda de. Fü ngü la asiti te Farusi la, angü fïngangü kaka gü ba, mere kpara baka Yesu, te ngbü erï wü kpara de bala ne, ena amere ta rïrï ka gele ka-ani, ka wü Yïsarayele, areke areke.

39 Fü Miri Yesu awu ngü te di emamaguma la teke. Fü ah alügü ngü fefe, gü ba, “De-yi, wü Farusi, yi ele nda-yi bü adi ezürü wü kpa yi, de küte wü ndüꞌba bete wü sila, amba kpa emaguma yi, siti fïngangü bete gümü wü e ladü, te sibi fa sü! 40 Dela töndö ngü! Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, Me de te mere küte yi ne, ah mere maguma yi kpah me-ye nda de? 41 Yi za gara wü e ka-yi, te di gbü wü ndüꞌba de wü sila ka-yi la, de yi to fü wü mürü cïnga. Te yi mere bala, ngü ka-yi ena areke gbü jia Me.”

42 Fü Yesu amala ngü fü wü Farusi la, gü ba, “De-yi wü Farusi, Me ena ato mere kuru te yi te gara! Angü yi ngbü eo fïngangü ka-yi kpekpeke teka rïrï ka gele ka-yi. Baka te yi ngbü eto tari wü e ka-yi ꞌburu fü Mere Me ereke areke ne, ah esiti de, amba to yi ïrï eyi teka ale Me de maguma yi, anga teka amere züka ngü fü wü mürü cïnga. Dela ngü te siti gbü jia Me fa sü.

43 De-yi wü Farusi, Me ena ato mere kuru te yi te gara! Angü yi o to yi ꞌburu teka de wü kpara di ecu ngü ani. Teka ngü la, te yi rï kpa *esambü ka biti-te la, yi le ꞌduwa adi engbü füh züka kpökpö kpa engagira nü. Kpah bala, te yi maka te-yi de wü kpara te kaje la, yi le de wüh di egü mandï fü ani, da ecu ngü ani acu.

44 De-yi wü Farusi, Me ena ato mere kuru te yi te gara! Yi baka wü mbükü te wü kpara ngbü endondoro fefeh, angü wüh wu de. Wüh ngbü eceka küte yi ba züka wü kpara ne bü kükürü, amba kpa emaguma yi, wü siti ngü de wü libiti sibi fa sü!”

45 Teka ngü la, fü gara *mürü rïrï biringbö ayia amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, gbü wü ngü ka-ye, de te ye ngbü emala la, ye ngbü dela kpah efala ani.” 46 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “De-yi wü mürü rïrï, Me ena ato kpah mere kuru te yi ato! Angü yi fü rïrï ka Me, o baka mere tiri e, te wüh ngbü eo gbü nzö wü kpara. Amba cu de-yi, yi mere rïrï engu la nda-yi de!

47 De-yi, wü mürü rïrï, Me ena ato kuru te yi te gara! Angü yi ngbü esu wu te-yi, da ereke mbükü wü *mürü dofo ka Me ta gügü ne, gü ba, ani ngbü ecu ngü ewü. Amba wü kundu yi ngbü mömörö wü mürü dofo la ta me-wü! 48 Ngü ka-yi de te yi ngbü emere la, ah kpah baka nda wü kundu yi, angü yi le aje ngü ta te wü mürü dofo la mala ne, nda-yi kpah de. 49 Angü Me te wu ngü ꞌburu ne, mala ta ngü ka-yi la eyi, gü ba, ‘Ni ena atima wü mürü dofo, de wü *mürü tima ka-ni fü yi, teka amala ngari ni fü yi. Amba yi le ngü la nda-yi de! Fü yi angbü emömörö wü gara, kpah da eto cïnga te wü gara.’ 50-51 Kpah bala, de-yi wü kpara ka re ne, te yi le aje rïrï ka Me de ne, Me ena ato mere kuru gbü nzö yi teka ngü la. Te di bala, ma ngbü emala fü yi dene zu ngü, ah kpo te kpi ka Abele, gina kpara te kpi füh kotö ne,§ akoro te kpi ka Zakarïya, ta te wüh mörö engu kpa *esambü ka Me, gbü *nzïla sü ne,* lïya ka ngüte wü kpara ka Me la ꞌburu, ah ena adi gbü nzö yi, wü kpara ka re ne.

52 De-yi wü mürü rïrï, Me ena ato kpah mere kuru te yi te gara, angü yi wu ngü ka Me ꞌburu kpo, reke areke. Amba yi le amere ngü la nda-yi de. Kpah bala, wü gara kpara te ewü le ta ale ngü ka Me ne, fü yi angbü etïrï kaje fü ewü kpah gbere!”

53-54 Fü Yesu ayia ace sü la, anü sü ka-ye. Fü ngü ka Yesu la angbü eke eküte wü mürü rïrï de wü *Farusi efa sü. Fü ewü akpo da ekpülü Yesu de mere bi kpeke wü yitangü, teka afete engu, de engu mala ngü dürü, fü ani azoro engu tete.

12

Dene wü gara ngü te Yesu rï wü kpara di

1 Gbü gara sïkpï, fü mere bi wü kpara abiti te-wü kpaka Yesu gbe afa sü, fü ewü angbü edodoto lö wü bu wü. Fü Yesu akpo da emala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi ceka te-yi mbi, teka siti mani ka wü *Farusi la. Angü wüh le de wü kpara ceka ani ba züka kpara. Te di bala, wüh ngbü ewo wü *siti ngü ka-wü, te wüh ngbü emere ne, awo. 2 Amba wü ngü ꞌburu de te wüh ngbü ewo awo ne, wü kpara ena awu ngü la te gara. Kpah bala, mene ngü te wü kpara ngbü emere gbü mani, anga esalakumu ne, ngü la ena asere te-ye te gara ꞌburu, te ngambasü. 3 Angü wü ngü ꞌburu de te yi ngbü emala gbü ngingiri ngü kpa esambü ne, wü ngü la ena awü te gara, de mere ri kpa tikpi.

4 Wü di enga wüna, dene ngü te ma ele amala fü yi, yi ena akpe neh cürü da? Mü ena akpe wü siti kpara füh kotö ne, te ewü ngbü emörö wü kpara ne? Mü kpe ewü de, angü wüh tï eyi amörö bü küte mü kükürü. 5 Ah le fü mü akpe ꞌduwa Me kpikpi ye. Angü te ngü ka-mü siti gbü jijia na la, engu de wazi teka amörö küte mü, aza kpah kuru mü, agü agbü wa. 6-7 Yi mere e akpe cürü de, angü Me ngbü eceka kpï fütanga yi me-ye. Yi ceka la wü lu te ewü sibi fa sü ne, Me ngbü eceka kpï fütanga ewü biri biri ꞌburu, toto ïrï teka biri süka ewü de. Amba teka ngü ka-yi, ah kpah bala, angü Me le yi, fa nda mere bi wü lu la ka. Ah tanga wü su-nzö yi biri biri kpah eyi ꞌburu.

8 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Mene kpara te kpe cürü de, fü ah amala nga ye gbü jia wü kpara ngbaa ngbaa ngbaa, gü ba, ‘Ni de kpara ka-ra’ la, ma ena amala nganga kpah gbü jia wü *malayïka ka Me gbü *adu sïkpï, ngbaa ngbaa ngbaa, gü ba, ‘Engu de kpara ka-ra fanü.’ 9 Amba te mü cere nga mü, gü ba, ‘Ni wu ra de la,’ ma ena amala tüngü mü kpah bala, gbü jia wü malayïka ka Me, gbü adu sïkpï, gü ba, ‘Ma wu mü kpah de.’

10 Mene kpara, te ena amala siti ngü eküte ra, *Ye Kpara ka Kpï, te ah fü maguma ye la, Me ena aboro siti ngü kaka la. Amba mene kpara te le ngü ka *Nzïla Wazi Me de, fü ah angbü esoko engu asoko ne, Me tï aboro *siti ngü kaka kpo fï de.

11 Te wü kpara ena aï yi, teka akolo lïya ka-yi, engagira wü *kovo, anga engagira wü miri, teka te yi di de wü kpara ka-ra la, yi mere e akpe cürü de. Yi mere e adi efï nga ngü, teka ngü te yi ena alügü fü ewü ne, kpah de. 12 Angü Nzïla Wazi Me ena agü tamu wü ngü, te yi ena alügü fü ewü gbü sïkpï la, ꞌburu me-ye.”

Dene ngü te Yesu mala teka gümü wü e ka kotö ne

13 Fütanga ngü la, fü gara kpara ayia esüka mere bi wü kpara la, amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ah le fü ye amala ngü fü enga ni ni ne, teka de ah ye süka wü e-nga-kpa, te wö ani kpi, ce o ne, esüka ani.” 14 Te Yesu je ngü la bala, fü ah alügü ngü fefe, gü ba, “De-mü, mü ce kükürü ngü la! Mü efï nda-mü, gü ba, ma koro füh kotö ne, teka aye süka wü e ka-ani?”

15 Fü Yesu afü te-ye, amala ngü fü mere bi wü kpara la ꞌburu, gü ba, “Yi ceka te-yi ꞌbe, teka ngü ka gümü wü e de füh kotö ne. Angü kpara tï aküwa bü teka wü e ka-ye nda de.”

16 Fü ah ayia amala gara ngü mani fü ewü, gü ba, “Gara komoko ta ladü, te di de mere bi wü e esaka ye. Fü ah amaka züka sü ka yï, angbü eru wü e ka-ye gbügbü na. Fü e kaka angbü erï efa sü. 17 Fü komoko la adu afï ngü, gü ba, ‘E gbü yï ka-ni rï eyi fa sü. Te kafa ka-ni be de ne, ni ena amere baye?’ 18 Fü ah adu amaka züka fïngangü, gü ba, ‘Wayi, tïtïne, ngü de te ni ena amere, ah dene! Wü kafa ka-ni ne, ni ena amürü ewü ꞌburu amürü asidi, teka fü ni ajï gara memere na, afa ewü la. Fü ni abiti jia wü e ka-ni, kpah de gara wü e ka-ni ꞌburu gbügbü.’ 19 Fü komoko la angbü de mere tadu, da emala ngü tïne emaguma ye, gü ba, ‘Wayi! Tïtïne wü e ka-ni sibi fa sü. Wü e la tï eyi ale ta-ngü te ni teka mere bi wü re. Gara ngü te ni ena adu amere tïne ma. Ni ena angbü efe te-ni, fü ni adi ezü wü e ka-ni, da enzö wü e ka-ni la, de mere tadu.’ 20 Fü Me amala ngü fefe, gü ba, ‘Mü ka-mü de töndö kpara! Ceka la! Gbü biti ne, ma ena aza kuru mü, fü mü akpi! Mere bi wü e ka-mü la, mü ena ace ewü neh fü da?’ ”

21 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Te mü o to mü ꞌburu, teka amaka mere bi wü e ka kotö ne, te ngü ka-mü reke gbü jia Me de la, mü tï aküwa nda-mü de. Mü ena akpi kpah baka nda komoko la.”

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, gü ba,

Me ena aceka kpï fütanga wü me-ye

Matayo 6:19-21, 25-34

22 Fütanga ngü la, fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Dene ngü te ma ele amala fü yi. Yi mere e asiti fïngangü ka-yi, teka ngü ka e-mazü, nda-yi de. Anga yi mere e angbü de mere fïngangü teka bongo te yi ena amaka, adi eto eküte yi ne kpah de. 23 Angü ngü ka küte mü fa ngü ka bongo ka. Te di bala, Wö nih Me, te o küte nih ne, ah tï ato bongo fü nih de? Kpah bala, ngü ka *küküwa fa ngü ka zü-e ka. Me te ngbü eküwa nih ne, ena adi kpah eto zü-e fü nih.

24 Yi ceka la bü wü lu, te ewü ru e kpah de, wüh biti wü e fü wü kpah de, kafa ka-ewü kpah ma. Amba Me ce ewü nda de, ah ngbü fï bü eto zü-e fü ewü! Yi efï nda-yi, gü ba, ngü ka-ani fa ngü ka mere bi wü lu la de? Me tï ace yi, fü yi akpi ka tala de.

25 Te sïkpï ka kpi ka-mü koro eyi la, wazi mü ladü teka afa te-mü gbü kpi la, teka adu angbü teka gara sïkpï? Aꞌa, wazi mü nda ma. 26 Te yi tï amere enga ngü cüküꞌdaye bane de la, yi di ngbü esiti fïngangü ka-yi teka wü gara ngü, neh teka ne?

27 Yi ceka la wü yi-rü, wüh ngbü ekoro neh baye baye? Baka te wüh mere tima ꞌburu de, wüh tükü bongo kpah de. Miri *Solomona ta te di de mere bi wü e esaka ye ne, bongo kaka-na su baka yi-rü agbü gü ne, kpah de. 28 Yi wu eyi, te Me ngbü ereke wü yi-rü eküte wü rü, baka züka bongo te su asu fa sü ne, fïngangü ka-yi gü ba, Me tï ato züka bongo fü ani de? Te di bala, yi to maguma yi fü Me mbi mbi de, neh teka ne?

29 Yi mere e angbü esiti fïngangü ka-yi, teka wü e te yi ena azü, anga ngu te yi ena anzö ne, de. Ah le de yi to maguma yi ꞌburu fü Me. Yi mere e angbü de maguma yi ꞌbasu ꞌbasu de. 30 Wü kpara te ewü wu ngü ka Me de, wüh ngbü egïrï wü e füh kotö ne bala me-wü. Amba nda-yi, yi mere bala de, angü Wö yi, Me, ladü. Ah ena ato wü e fü yi me-ye, angü ah wu kpo, gü ba, cïnga wü e la ngbü emere yi. 31 Te di bala, yi to la maguma yi, da emere tima ka Me feke, angü wü gara e la ꞌburu, Me ena adu ato fü yi sidi, gbü sïkpï te engu le me-ye.

32 Yi ngbü ekpe cürü teka ne? Teka te wazi yi di mba cüküꞌdaye ne? Yi kpe cürü de! Angü Me, te di de Wö yi, ena aceka kpï fütanga yi, da eto wazi fü yi, teka amere tima ka-ye di me-ye, angü dela ngü te reke gbü jijia. 33-34 Te di bala, yi cïnzï wü e ka-yi ꞌburu asidi, de yi to jiase engu la fü wü mürü cïnga. Angü wü e ka füh kotö ne ena anza ka-wü ꞌburu anza. Wü gara, wü mürü zi ena azi, anga wü gara, wü ka ena alafa, asiti. Amba, te yi to maguma yi teka ngü ka Me agbü kpï la, ngü la tï anza de.”

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye,

de wüh ngbü da ecï sü

Matayo 24:45-51

35-36 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Ah le de yi reke te-yi, de yi rü kpekpeke, angü yi baka wü kpara ka tima, te ewü ngbü ecï nga mere kpara ka-wü, te ena adu akoro gbü sü ka karama gbü biti. Yi to bongo te yi reke areke, de yi siya wa ka-yi, ngbü di nzo, teka te mere kpara ka-yi ena adu akoro, akü möngïtï la, yi ena adi nzo, teka aü fefe na. 37 Te mere kpara la du maka wü kpara ka-ye ezükü da ecï nga ye la, ah ena angbü de mere tadu. Engu ena ato mere züka zü-e fü ewü, de mere bi wü gara züka ngü. 38 Anga, te mere kpara ka-ewü la ena adu etü biti, anga gügü emözekpï la, ah le de engu maka ewü ezükü, teka fü ewü angbü de tadu. 39-40 Ah ena adi kpah bala teka ngü ka-ra, te ma di de mere kpara ka-yi ne. Te ma du maka yi nzo gbü tima ka-ra la, ma ena angbü kpah de mere tadu. Te di bala, ah le de yi ngbü nzo teka adi ecï nga sïkpï ka-ra, angü yi wu sïkpï engu la de. Angü ma ena adu amaka yi kpah gbü ïrï-to, baka mürü zi, te ngbü ekoro gbü biti, amaka mürü kötï da era ara.”

41 Teka ngü la, fü Petero ayia amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ye ngbü emala ngü mani dela nzö bü fü ani, anga fü wü kpara ꞌburu?” 42 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba dene, “Te mü ena adi de mere kpara gbü nzö wü bu mü, ah le fü mü amere tima ka-mü mbi mbi mbi. Te mere kpara ka-mü yia nü agbü gara sü nengete, ah le de mü mere wü ngü ꞌburu te engu ce esaka mü, da egafa zü-e fü wü bu mü, kpah ba e te engu mala fü mü. 43 Angü, te mere kpara ka-mü du maka mü da emere wü ngü la ꞌburu mbi la, ah ena ato mere tadu fü mü. 44 Ma emala fü mü dene zu ngü, mere kpara ka-mü la ena ace wü ngü ka-ye ꞌburu esaka mü. Fü ah ao mü ba mere kpara gbü nzö wü e ka-ye ꞌburu. 45-46 Amba, te kpara ka tima la fï emaguma ye, gü ba, ‘Mere kpara ka-ni tï adu kere de,’ fü ah angbü ka-ye bü tündü, adi emere wü bu ye esiti, da eto cïnga te ewü. Ah ngbü efï ka-ye bü nzö nga ye, da ezüfa wü e, da enzö wü fï, eküküya di. Te di bala, mere kpara kaka la ena adu akoro amaka engu gbü ïrï-to, gbü sïkpï te engu wu de. Fü ah ato mere siti kuru tete, aliki engu asidi, teka ngü ka kögö-nzö ka-ye la.

47 Mene kpara ka tima, te wu wü ngü, de te mere kpara kaka ngbü ele, ne eyi, fü ah ace ngü la ladru la, engu ena azü juru gbü ngü la afa sü. 48 Amba te engu wu ngü la de, fü ah amere dürü-ngü gbü tima ka-ye la, wüh ena asüma engu mba cüküꞌdaye. Amba nda-yi wü kpara ka-ra, te ma ngbü erï yi de mere bi wü ngü ne, ah le fü yi adi emere wü ngü ꞌburu mbi. Fü yi angbü erï wü bu yi kpah bala, angü dela tima te ma to fü yi.”

Dene ngü te Yesu mala, teka tima ka-ye, te engu ena amere

Matayo 10:34-36

49 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba “Wayi, tima te Me tima ra tete füh kotö ne, ah baka wa te ena aye süka ngü ka wü kpara füh kotö ne. Ma ele de ngü la mere te-ye kere! 50 Kpah bala, mere cïnga ladü, te ena amere ra te gara. Ah le de ngü la mere te-ye kere, teka fü ah anza kpah kere!

51 Yi efï nda-yi, gü ba, ma koro teka fü yi amaka gu ngü esüka wü kpara füh kotö sene? Aꞌa, ah bala de! Kokoro ka-ra füh kotö ne ena ato makpü, fü wü kpara angbü ekpü yi akpü, angü yi de wü kpara ka-ra. 52 Angü wü kpara ꞌburuve, gbü kötï biringbö, ena aye süka wü, teka ngü ka-ra. Te wü kpara ꞌbasu le ngü ka-ra, wü bu ewü de bata ne tï ale ngü ka-ra de, fü ewü akpo da ekpü te-wü teka ngü la. 53 Kpah bala, wü jaji komoko ena akpü te-wü de wü wö wü, teka ngü ka-ra. Wü jaji würüse ena akpü te-wü de wü ni wü. Wü würüse ena akpü kpah te-wü de wü wara wü di enga wü.”

Dene ngü te Yesu mala teka ngü ka wü lakï

54 Fü Yesu adu amala kpah ngü fü mere bi wü kpara la, gü ba, “Te yi wu wege, te ngbü ekoro to kpa ekati, da edu to kpa fügö la, yi ena awu teke, gü ba, agö ena alï. Ah bala de? 55 Kpah bala, te yi wu wege, te ngbü efe edu to kpa ekati la, yi ena awu kpah teke, gü ba, ra ena asü enatikine asü. Ah ena adi kpah bala fanü. 56 De-yi wü mürü kögö-nzö! Yi wu si-ngü gbü kuru wü ngü, te ngbü egü tamu lakï füh kotö ne, ꞌburu reke areke. Amba yi wu wü si-ngü teka tima ka-ra de, neh teka ne?

57 Te yi gü ba, ani wu ngü ka Me reke areke la, amba yi le amere ngü ka Me mbi mbi de, neh teka ne? 58 Te ngü ladü esüka yi ake kiri mü la, ah le de yi reke ngü la esüka yi kere, o engu ï mü engagira miri la de. Angü wüh ena ato mü fü wü marajümïya, fü ewü agü mü agbü ku. 59 Te di bala, ma emala fü mü dene zu ngü, wüh tï ace kpa te mü kere de, zalü te mü ena ato wü jiase kaka-na la anza ꞌburu feke. Ngü ka Me ka-ye kpah bala. Ah le de mü reke ngü ka-mü kpaka Me kere, o *adu sïkpï koro la de!”

Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara teka ngü ka kögö-nzö.

13

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara,

gü ba, ah le de wüh fü maguma wü

1 Fütanga ngü la, fü wü gara kpara akoro kpaka Yesu, amala nga ngü ta te Miri *Pïlatü mere, te engu mörö wü gara kpara ka *Galïlaya, o wüh ngbü eto laꞌbï fü Mere Me kpa etambasü ka *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema ne. 2 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Yi efï nda-yi, gü ba, wü kpara la, wüh kpi teka te ewü mere siti ngü fa wü gara kpara gbü Galïlaya la ꞌburu? 3 Aꞌa, ah bala de! Ma emala fü yi dene zu ngü. Te yi fü maguma yi, ace *siti ngü ka-yi de la, yi ena akpi kpah ꞌburu baka wü kpara la.

4 Kpah bala, yi ngbü efï nga wü kpara ta nzükpa de füh ye ꞌbajena, te mere kambü ka Silowa mürü gbü nzö ewü ne, gü ba, Me to kuru te ewü bala, angü siti ngü ka-ewü fa nda wü bu wü agbü Yerüsalema ne ꞌburu? 5 Aꞌa, ah bala de! Ma emala fü yi dene zu ngü. Te yi fü maguma yi, ace siti ngü ka-yi de la, yi ena akpi kpah ꞌburu baka wü kpara la.”

6 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü gbü mani, gü ba, “Gara kpara ta ladü, te ru rïrü ka-ye agbü yï. Amba rü la le arï nda de. 7 Fütanga re bata, fü komoko la ayia amala ngü fü kpara ka tima, te ngbü eceka kpï fütanga yï ka-ye la, gü ba, ‘Ceka la, teka re bata dene, ni ngbü ekoro sene ta teka akolo rï-rü la, amba ah rï nda de. Te ah bala la, ye de rü la ade asidi, angü ah ngbü etïrï sü sene kükürü.’ 8 Fü kpara ka tima la alügü ngü fefe, agü ba, ‘Enane, mere kpara, ye ce la rü la ace gbü re dene. Ni ena asö sasa na. Fü ni ao wü ca-e, de ah zi esasa. 9 E-wu neh da, ah ena adu arï. Anga, te ah du rï tïne kpah fï de la, gbü re sidi ne, fü ewü adu ade tïne asidi.’ ”

Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara la, gü ba, ah le de wüh fü maguma wü kere, angü du sïkpï, te Me to fü ewü, ka-ye mba cüküꞌdaye.

Dene ngü ka würüse te Yesu küwa engu gbü sïkpï ka Me

10 Gbü gara *sïkpï ka Me, fü Yesu akpo da erï wü kpara kpa *esambü ka biti-te. 11 Fü ah awu gara würüse kpala, te *siti wü di enga me ngbü emere engu, teka re nzükpa de füh ye ꞌbajena. Wü di enga me la diri engu adiri, ngbü tïne cüngülü bala. Ah tï agbere te-ye de. 12 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah ayia aï würüse la kpaka ye, amala ngü fefe, gü ba, “Enga wüna, keke ka-mü nza eyi.” 13 Fü ah ao kpa ye gbü nzönzö. ꞌDuwa fü keke kaka ayia anza. Fü kükürüfe agbere te-ye. Fü würüse la akpo da enü nü tïne mbi mbi mbi, da egbo nga ïrï Me teka ngü la.

14 Te mere kpara ka kambü ka biti-te la wu ngü la bala, fü mamaguma ayia anzu, teka te Yesu küwa mürü keke la gbü sïkpï ka Me ne. Angü rïrï ka gele ka wü di enga *Yïsarayele le bala de. Fü mere kpara la ayia amala ngü fü mere bi wü kpara la, gü ba, “De-wü deyï, te keke ka-wü ladü, ah le fü wü angbü ekoro di kpaka Yesu gbü wü kükürü sïkpï, de ah küwa wü. Wü mere e akoro di gbü sïkpï ka Me de, angü rïrï ka Me mala bala.”

15 Te Miri Yesu je ngü la bala, fü ah amala ngü fü mere kpara la, gü ba, “De-yi, wü mürü mani! Te wü nü ka-mü ladü, mü tï afuru ewü, anü di kpa esa bïrï, fü ewü anzö ngu, gbü sïkpï ka Me de? 16 Te yi tï eyi awu cïnga wü nü ka-yi la, yi tï awu cïnga kpara de, neh teka ne? Würüse la kpah de egba *Yïsarayele, kundu ye *Abarayama, baka nih. *Satana i engu eyi teka re nzükpa de füh ye ꞌbajena dene. Baka te ma furu engu gbü ku ka Satana asidi ne, ngü la siti gbü jia yi, neh teka ne?”

17 Ngü de te Yesu lügü ne, fü ah ato vi-jia fü wü vügü kaka la ꞌburu. Amba wü gara kpara ngbü nda-wü ꞌburu de tadu, teka wü mere kpeke ngü, te Yesu ngbü emere la, angü wü ngü la reke gbü jia ewü fa sü.

Dene gara wü mani te Yesu mala

Matayo 13:31-33; Marako 4:30-32

18 Fü Yesu adu amala gara ngü fü wü kpara la, gü ba dene, “Ma ena amala gara ngü mani, teka agü tamu ngü ka Me fü yi. 19 Angü ngü ka Me ka-ye baka jia gara rü de ïrï ye müsïtada, te di de jia ye baka jia lïꞌba, jürrrü bane. Te mü ru nguwa la agbü tö, ah ena aga, akoro mere rü, te wü lu ena angbü efe te-wü gbügbü.”

20 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Ma ena amala kpah gara mani fü yi teka ngü ka Me la. 21 Angü ngü ka Me ka-ye baka *kö, te würüse ngbü eküꞌda zu ambata di. Fü kö la angbü emere tima ka-ye gbü ambata la. Fü ah akpo da eu, eu, zalü akoro memere, te wüh tï eyi amere bi wü ambata gbügbü.”

Dela wü mani ꞌbasu, te Yesu mala fü wü kpara, teka ngü ka Me, te ena akpo mba ꞌdongoni, fü ah adu akoro memere.

22 Fü Yesu ayia ace sü la, angbü fï bü da enü te kaje ka Yerüsalema. Ah ngbü enü da erü gbü wü kötï ꞌburu te nga kaje la, da erï wü kpara de ngari Me.

Dene ngü te Yesu mala teka ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu

23 Fütanga ngü la, fü gara kpara ayia ayi-ta Yesu, gü ba, “Mere kpara, wü kpara te ewü ena aküwa, fü ewü akoro agbü sü ka Me, wüh neh fe? Ah ena adi bü mba wü kpara nzoko de?” 24 Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara la ꞌburu, gü ba dene, “Ah le de yi le ngü ka Me de maguma yi biringbö, teka fü yi arï agbü sü ka Me. Angü möngïtï, te wüh erï tete kpala ne, ka-ye mba cüküꞌdaye. Fanü, mere bi wü kpara ele arï kpala, amba wüh maka kaje de. 25 Angü mürü kötï ena ayia ani möngïtï ka-ye la. Te di bala, te yi ena akoro sidi, yi tï arï kpala de. Yi ena angbü nda-yi kpa etanü da ekü möngïtï, endaꞌba te-yi, gü ba, ‘Mere kpara! Mere kpara! Ye ü la möngïtï fü ani ke!’ Ah ena alügü ngü fü yi, gü ba, ‘Yi neh wü da? Yi koro neh kaye? Ma wu yi nda-ra de!’ 26 Yi ena agü ba, ‘Mere kpara, ye mere bala de! Ani wu ye ta cu de jia ani! Ani ngbü ta ezü e de wü ye. Ye ngbü ta erï wü kpara gbü mere kötï ka-ani! Ye mere e ace ani bala de, baaa!’ 27 Ah ena agü ba, ‘Ma wu yi de! Yi de siti wü kpara! Yi yia emöngïtï ka-ra sela asidi!’ 28 Te di bala, yi ena angbü eku mere gba, da ezü gbü te yi, angü yi ena awu wü kundu yi, wü *Abarayama, ake *Yïsaka, bete *Yakobo, de wü *mürü dofo ka Me ꞌburu, te ewü ngbü ka-wü eyi agbü züka sü ka Me, amba de-yi, yi tï arï gbügbü na de. 29 Fütanga ngü la, wü *ganzi kpara ena ayia te nga wü sü ꞌburu, akoro arï agbü sü ka Me la, angbü kötö, akpo da ezü e ka-wü, de mere tadu te-wü. 30 Angü wü gara kpara te wü bu wü ngbü eceka ewü ba töndö wü kpara füh kotö sene ne, Me ena aceka ewü baka züka wü kpara ka-ye, fü ah aza ewü, ao kpa engagira nü. Amba mene wü kpara te ewü ngbü efï, gü ba, ani ka-ani de wü kpeke kpara ne, Me ena adu ao ewü kpa sidi.”

Dene ngü te Yesu mala teka Yerüsalema

Matayo 23:37-39

31 Fütanga ngü la, fü gara wü *Farusi ayia akoro kpaka Yesu, amala ngü fefe, gü ba dene, “Ye mere e angbü sene de! Angü Miri Anïtïpa *Erode ngbü egïrï ye, teka amörö.” 32 Te Yesu je ngü la, fü ah alügü ngü fü ewü, gü ba dene, “Yi nü, yi mala fü mürü mani la, gü ba, ‘Ma tï akpe de. Enatikine ma ngbü emere tima ka-ra, da eküwa wü kpara, da eliki *siti wü di enga me. Egambi, ah ena adi kpah bala. Amba egarambi, ma ena anza tima ka-ra la. 33 Ah le de ma nü, ma koro agbü Yerüsalema feke, angü wü *mürü dofo ka Me ꞌburu ngbü ekpi kpala.’ ”

34 Fü Yesu adu angbü de mere cïnga, gü ba, “Ööö! Yi ceka la mere cïnga te ena amaka wü kpara ka Yerüsalema te gara ne! Angü wüh ngbü emömörö wü mürü dofo, te Me ngbü etima fü ewü ne ꞌburu amörö. Ma ngbü ele ta abiti wü kpara ka Yerüsalema, ꞌburu, teka aküwa ewü, baka yï-ngü te ngbü ebiti wü di enga ye, esa mbula ye, amba wüh le nda-wü de! 35 Te di bala, Me tï ale ngü ka-ewü kpah de! Ah ena ayia ka-ye ace *Mere Kambü ka-ewü agbü Yerüsalema de kpala kükürü, fü wü vügü akoro, amümürü Mere Kambü la, de mere kötï ka-ewü ꞌburu, te gara. Ma emala fü yi dene zu ngü, wüh tï awu ra de, zalü te ewü ena afü maguma wü, adu ale ngü ka-ra, gü ba, Me tima ra me-ye fanü.”

Dela ngü te Yesu mala teka mere cïnga te ena amere wü kpara ka Yerüsalema.

14

Dene ngü ka gara mürü keke,

te Yesu küwa engu kpah gbü sïkpï ka Me

1 Gbü gara *sïkpï ka Me, fü Yesu anü agba gara mere kpara ka wü *Farusi, teka azü e kpala. Fü wü gara Farusi, ta te ewü ngbü ezü e de ewü ne, angbü eceka engu kpekpeke, teka ngü ka rïrï ka gele ka-wü.

2 Gara komoko ta ladü kpala, te küküte u au. Fü komoko la akoro arü engagira Yesu. 3 Te Yesu wu fïngangü ka wü *mürü rïrï de wü Farusi la bala, fü ah ayi-ta ewü, gü ba, “*Rïrï ka Me mala, teka maküwa kpara gbü sïkpï ka Me, gü neh fe?” 4 Fü wü Farusi la anga ka-wü tï, wüh lügü ngü nda-wü de. Fü Yesu aza mürü keke la, aküwa engu. Fü ah ato kaje fefe na, de ah nü sü ka-ye.

5 Fü Yesu adu amala ngü fü wü Farusi la, gü ba, “Te gara yiti, anga kambiliki ka-mü, tï gbü mere du gbü sïkpï ka Me la, mü ena amere neh baye? Mü tï aküwa engu gbü sïkpï la de?” 6 Ngü te wü Farusi la ena alügü fü Yesu nda ma.

Dene ngü te Yesu mala teka da-ngbüngbü

7 Fü Yesu angbü eceka ngü ka wü ngba, de te ewü ngbü ekoro gbü karama ne, angü wüh ngbü efe wü da-ngbüngbü, te reke areke. Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, 8 “Te wüh ï mü gbü karama la, mü mere e anü ꞌduwa angbü füh züka da-ngbüngbü, te reke fa sü, ne de. Angü e-wu neh da, wüh ï gara mere kpara te fa mü kpah eyi. 9 Te di bala, mürü kötï la ena akoro, amala fü mü, gü ba, ‘Enga wüna, mü ce sü la fü mere kpara.’ Mü ena ayia adu, anü angbü kpa sidi, de mere lümü te mü! 10 Amba, te wüh ï mü gbü karama la, mü nü, mü ngbü ka-mü kpa sidi kpala feke. Te di bala, mürü kötï la ena akoro, aï mü me-ye, agü ba, ‘Enga wüna, mü nü, mü ngbü gbü züka sü de kpa engagira nü de kpala.’ Te mü mere bala, wü kpara ꞌburu ena awu mü ba mere kpara. 11 Angü mene kpara te ena ao te-ye memere, ngü kaka ena adu kpa sidi. Amba mene kpara te ena ao te-ye kötö ba jaji la, Me ena ao engu mere kpara me-ye.”

12 Fü Yesu adu amala ngü fü mürü kötï, te ï ye la, gü ba, “Te mü le aï wü kpara teka azü e agba mü la, mü mere e aï bü wü awuba ka-mü de. Mü mere e aï bü nzö wü di enga ni mü, anga wü mürü mü ne, kpah de. Mü ï kpah bü nzö wü kpara, te ewü di de mere bi e esaka wü ne, kpah de. Kükürü de, angü wü kpara la ena adu kpah aï mü, teka alügü na wü e, de te mü mere fü ewü ne. 13 Te mü le ato zü-e ka karama fü wü kpara la, ah le de mü ï kpah wü mürü cïnga, wü mürü keke, wü kpara te lö ewü ze aze, de wü kpara te jia ewü ni ani ne, kpah mini. 14 Te mü mere bala la, Me ena ato mere züka ngü fü mü. Angü wü mürü cïnga la tï alügü na wü e la fü mü nda-wü de. Amba gbü sïkpï te Me ena azükü wü kpara ka-ye gbü kpi tete, engu ena alügü na wü e la ꞌburu fü mü me-ye.”

Dene mani te Yesu mala teka mere karama

Matayo 22:1-10

15 Te wü kpara, ta te ewü ngbü ezü e de wü Yesu ne, je ngü la bala, fü biri kpara esüka ewü ayia amala ngü fü Yesu, gü ba, “Te ah bala la, ani ena angbü de mere tadu te gara, da ezü karama agbü sü ka Me agbü kpï, afa engu de füh kotö ne ka.”

16 Fü Yesu ayia amala ngü fefe gbü mani, gü ba, “Gara mere komoko ta ladü te reke mere karama agba ye. Fü ah atima ngü fü mere bi wü kpara, teka de wüh koro, wüh zü e gbü karama la. Fü ewü ale ngü te nga wü ꞌburu mbi. 17 Gbü lö-ra te wüh reke wü zü-e tete, o eyi ꞌburu nzo, fü engu ayia atima kpara ka tima ka-ye, de ah nü, ah ï wü kpara, de te ni tima ngü fü ewü terane, gü ba, ‘Tïtïne sïkpï ka karama tï eyi, wüh koro ekoro ꞌburu enatikine, azü e.’ 18 Fü wü kpara la ace ꞌburu kpo. Fü gina kpara amala ngü fü mürü tima la, gü ba, ‘Aꞌa, tima fa te ni sü. Ni se la yï ka-ni esaka gara kpara tïtïne. Ni yia enü dene kpala, teka aceka yï la. Ye mala fü mere kpara ka-ye, de ah ce siti ngü la fü ni, angü ni tï akoro kpala de.’ 19 Fü gara kpara amala nda-ye, gü ba, ‘Ni se wü yiti ka-ni eyi nzükpa,* ah le fü ni anü aceka ewü. Ye mala fü mere kpara ka-ye, de ah ce siti ngü la fü ni, angü ni tï akoro kpala de.’ 20 Fü gara amala nda-ye, gü ba, ‘Ni za würüse la bü mba tïtïne dene. Teka ngü la, ni tï anü de.’

21 Fü kpara ka tima la alügü te-ye, adu kpaka mere kpara ka-ye. Fü ah amala ngari wü kpara la ꞌburu fefe, gü ba, ‘Wü kpara la ce eyi ꞌburu kpo!’ Te mere kpara la je ngü la bala, fü mamaguma ayia anzu. Fü ah amala ngü fü kpara ka tima ka-ye la, gü ba, ‘Ye yia eyia kere, ye nü agbü mere kötï, ye gïrï wü kpara te mere kaje kpala, wü mürü cïnga, wü mürü keke, wü kpara te jia ewü ni ani, de ewü te lö ewü ze aze, ye koro de ewü ꞌburu akine, teka azü karama ka-ni ne.’

22 Fü kpara ka tima la ayia anü, amere kpah bala. Fütanga lö-ra mba cüküꞌdaye, fü ah adu akoro kpaka mere kpara ka-ye, amala ngü fefe, gü ba, ‘Mere kpara, ngü de te ye mala fü ni ne, ni mere eyi ꞌburu, amba du sü la fï ladü.’ 23 Fü mere kpara la ayia amala ngü fü kpara ka tima ka-ye la, gü ba, ‘Te ah bala la, de ye du kpah edu, ye gïrï wü gara kpara gbü nga nzö wü kötï ka sü la ꞌburu, ye koro de ewü sene, teka fü wü kpara asi gbü karama ka-ni sene gbe. 24 Ni ngbü emala fü ye dene zu ngü, wü kpara terane, te ni ï ewü, te ewü ce kpo ne, enatikine, ni le fü biri ewü ato kpa ye, are ngu ngütü wuru ka-ni ne de de de!’ ”

Dela wü ngü ta te Yesu mala fü wü *Farusi, te engu ngbü ezü e tete de ewü.

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara te ewü le afa nga ye

25 Ta gbü wü sïkpï la, mere bi wü kpara ngbü efa nga Yesu. Te Yesu wu wü kpara la bala, fü ah afü te-ye, amala ngü fü ewü, gü ba, 26 “Te mü le afa nga ra la, ah le de mü ce ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu. Angü ah le fü mü ace ngü ka wö mü ake ni mü, bete wara mü, de wü di mü, de wü di enga ni mü ꞌburu. Ah le kpah de mü ce te-mü cu akpi, teka ngü ka-ra. 27 Wayi, te mü le alala gbü nga ra la, ah le de mü reke te-mü fü kpi, baka kpara te ngbü ebï mere *rü gbegbete ka-ye, te wüh ena amörö engu fefeh na. Angü, te mü mere bala de la, mü de kpara ka-ra nda-mü de.

28 Ngü la, ah ena adi baka e dene. Angü te mü le ajï mere kambü ka-mü la, gina ngü te mü ena amere, ah de ne ngü ne? Ah le fü mü abiti wü e, te mü ena ajï kambü la di, ꞌburu feke. Fü mü adu akpo ejï kambü la. 29 Angü te mü mere bala de, fü tima ka kambü la anü arü etüngba la, wü kpara ena akpo emü mü, da efala mü, 30 gü ba, ‘Ceka la, kpara ne kpo da ejï kambü ka-ye ꞌbe, amba wawazi teka anza tima la di nda ma!’

31-32 Kpah bala, te gara miri le agü gü ake gara kiri ye la, ah le de engu fï nga ngü la mbi mbi mbi feke. Angü te wawazi be, teka afa kiri ye la di, nda de la, miri la ena amere baye? Ah le de engu tima gara kpara ka-ye kpaka kiri ye la kere, teka areke ngü de esüka ewü la. Angü kiri ye ena akoro de mere wazi, anza ngü kaka.

33 Dela ngü te ma le amala fü yi. Te mü le afa nga ra, ah le fü mü afï nga ngü la mbi mbi mbi feke. Angü ah ele fü mü ace wü e ka-mü, de wü kpara ka-mü ꞌburu, fü mü alala gbü nga ra. Te mü mere bala de la, mü tï angbü züka kpara ka-ra kpah de.

34-35 Ah le de yi da güje yi te ngü ka-ra ne mbi mbi mbi. Angü mene kpara te ce ngü ka-ra, gü ba, ngü ka-ra ka-ye nda kpekpeke la, wüh ena ace engu kpah ace, baka cambiri ngütü gbü soro, te wüh ngbü ebu kpa füh ka ne. Angü tima kaka tïne eyi ma.”

15

Dene ngü ka kambiliki te dürü

Matayo 18:12-14

1 Gbü gara sïkpï, wü kpara te ewü ngbü ero *jiase fü miri ka wü Rüma, de wü gara siti wü kpara, ngbü ta ekoro kpaka Yesu, teka adi eje ngari Me gögömö na. 2 Te wü *Farusi de wü *mürü rïrï wu bala, fü ewü akpo da edi ngü te Yesu, gü ba, “Komoko la ngbü ezü e de wü siti kpara, te ewü le rïrï ka Me de, neh teka ne?”

3 Te Yesu wu ngü la, fü ah ayia amala ngü fü ewü gbü mani, gü ba, 4 “Te mü de wü kambiliki esaka mü teke ꞌburuve, fü bibiri na esüka ewü adürü la, mü ena amere baye? Mü ena ace engu, de ah dürü fï bala? Aꞌa! Mü ena ayia ace mene ewü teke bala nzükpa de füh ye menewa ne sela, fü mü anü, teka agïrï engu de te dürü ne. Mü ena anü agïrï engu bala, bala, zalü te mü ena amaka engu, alügü esüka wü bu ye feke. 5 Te mü maka kambiliki ka-mü la eyi, mü ena angbü de mere tadu. Fü mü aza kambiliki ka-mü la, abï engu esügü mü, 6 adu di, alügü kpa esüka wü bu ye. Fü mü aï wü awuba mü de wü ajï-kötï ka-mü, gü ba, ‘Ani ngbü de tadu, angü kambiliki ka-ni, ta te dürü ne, ni maka eyi.’ ”

Dela mani te Yesu mala fü wü mürü rïrï la. 7 Fü ah adu amala gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Me ena angbü de mere tadu, teka siti kpara biringbö, te ena afü maguma ye, adu ale ngü ka Me. Kpah bala, tadu la ena afa nda mere bi wü kpara,* te ewü ngbü efï, gü ba, ‘Ani de wü züka kpara ka Me me-ani. Ani mere *siti ngü nda-ani de.’ ”

Dene ngü ka jiase te dürü

8 Fü Yesu adu amala kpah gara mani fü wü kpara la, gü ba, “Gara würüse ta ladü, te di de jiase esaka ye nzükpa. Te bibiri na dürü la, ah ena amere baye? Ah ena anü asiya wa, aka sa kambü ꞌburu, da egïrï jiase ka-ye la kpekpeke, zalü te engu ena amaka. Ah ena adi bala de? 9 Te engu maka jiase ka-ye la eyi, ah ena angbü de mere tadu, aï wü mürü ye, de wü awuba ye, amala fü ewü, gü ba, ‘Ani ngbü de tadu, angü jiase ka-ni, ta te dürü ne, ni maka eyi.’ 10 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Me de wü *malayïka ka-ye ꞌburu ena angbü kpah de mere tadu, te siti kpara biringbö ena ace *siti ngü ka-ye, adu ale ngü ka Me.”

Dene ngü ka mbarase te dürü

11 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü mani fü ewü, gü ba, “Gara komoko ta ladü de wü di ye ꞌbasu, ꞌburu wü jaji komoko. 12 Gbü gara sïkpï, fü sidi ye ayia amala ngü fü wö ye, gü ba, ‘Wö ni deyï, ye to nda-ni e-nga-kpa, te ni ena amaka te gara sidi nga ye, te ye ena akpi la.’ Fü wö ye na adu aza wü e ka-ye la, agafa fü ewü ꞌbasu mini ake enga ni ye.

13 Fütanga sïkpï mba cüküꞌdaye, fü sidi ye la ayia acïnzï wü e ka-ye la ꞌburu asidi, aza jiase la, ayia ace gba wö ye, anü kpa te gara sü nengete. Fü ah angbü eröfö ngü ye, da endondoro kpala, asiti wü jiase ka-ye la ꞌburu ꞌdaaa, teka wü tadu ka füh kotö ne. 14 Te engu siti wü jiase la nza tete ꞌburu, fü mere kpïrï tala ayia atï gbü sü la. Fü cïnga arï tete afa sü, angü gara e te engu ena azü nda tïne ma. 15 Fü ah ayia anü kpaka gara kpara gbü sü la, ayi-tata, de ah to tima fü ni. Fü kpara la ale, ato tima fefe, teka fü ah adi eceka kpï fütanga wü mba ka-ye. 16 Fü ah angbü eceka wü mba, te ewü ngbü ezü ca-e ka-wü la, fü gümü e la akpo kpah da emere engu. Angü kpara biringbö te ena ato e-mazü fefe na nda ma.

17 Fütanga ngü la, fü fïngangü kaka adu afü te-ye, gü ba, ‘Ööö, ni ngbü ekpi ka tala sene kükürü, neh teka ne? Ceka la, kpa gba wö ni, wü kpara ka tima kaka kpala ngbü ezü züka e, esika di, gbü wü sïkpï ꞌburu. 18 Te ah bala la, ni ena adu ka-ni adu kpaka wö ni, fü ni amala fefe, gü ba, “Wö ni deyï, ni mere *siti ngü eyi gbü jia Me, gbü jia ye kpah mini. 19 Ah tï fü ni angbü baka ye ye tïne de. Ye za ni, ye o tïne bü baka kpara ka tima ka-ye.” ’ 20 Fü engu ayia aza kaje, angbü edu ka-ye kpaka wö ye.

Baka te engu di la mba ce ede kötï nengete, fü jia wö ye na ayia atï tete kpala. Fü cïcïnga na arï te wö ye. Fü ah ayia ale woro, amaka te-wü ake di kpa te kaje kpala. Fü ah atï tete, afaka engu de mere lele. 21 Fü mbarase la ayia amala ngü fü wö ye, gü ba, ‘Wüba, ma mere siti ngü eyi gbü jia Me, gbü jia mü kpah mini. Ah tï fere angbü baka ye mü, ne tïne de.’ 22 Fü wö ye na ayia kere, amala ngü fü wü kpara ka tima ka-ye, gü ba, ‘Wü kpe kere kere kpa ekötï, wü koro de züka bongo fefe, de ah to te-ye. Wü za kpah tüngü, wü to te jikpakpa, de wü za kpah kamaka, wü to gbü lölö na. 23 Wü nü, wü za enga yiti, te zege azege de mü te ye la, wü mörö, de ani zü karama. Angü ani de tadu teka ye ni, te du koro ne. 24 Angü ye ni ne dürü ta eyi adürü, fü ani adu amaka engu enatikine dene. Ah ba e te engu kpi ta akpi, fü ah adu azükü gbü kpi la.’ Fü ewü akpo de karama la, tïne de mere tadu.

25 Amba, gina mbarase ka komoko la ngbü ta ka-ye agbü yï, da emere tima. Etamurago, te engu du koro tete gbamari ede kötï, fü ah aje ri wü kpara, te ewü ngbü ebï ci, da elo bï. 26 Te engu je ngü la bala, fü ah aï gara kpara ka tima ka-wü, ayi-tata, gü ba, ‘Mere ngü la ngbü emere te-ye bala teka ne?’ 27 Fü kpara ka tima la alügü ngü fefe, gü ba, ‘Ngü la ngbü emere te-ye kükürü de! Enga ni ye, ta te dürü ne, ah du koro me-ye. Fü wö ye aza züka enga yiti, amörö fefe, angü engu du koro eyi de züka küte ye.’

28 Gina mbarase, te mü je ngü la bala, fü maguma mü ayia asiti. Mü le akoro kpaka ewü la de. Te wö ye na wu ngü la bala, fü ah akoro kpakaka na, andaꞌba te-ye fefe, de ah akoro kpaka ani gbü karama la. 29 Fü mbarase la ace ka-ye kpo. Fü ah amala ngü fü wö ye, gü ba, ‘Wüba, mü je la ri ra ne. Ma ngbü ele ta-ngü te mü sene gügü. Wü rïrï ka-mü ꞌburu, te mü ngbü eto fere ne, ma ngbü emere ewü amere. Amba mba enga meme bane, te mü to fere, teka fü a azü de wü awuba ra ne, mü to kpah de. 30 Mü ceka la, enatikine ye mü te du koro ne, ah siti ta jiase ka-mü ꞌburu teka ngü ka wü jaji würüse, fü mü adu aza bü züka enga yiti ka-mü, amörö fefe? Mü mere ngü la bala neh teka ne?’ 31 Fü wö ye na andaꞌba te-ye fefe, gü ba, ‘Enga ra, nih nda-nih ake nih ma sene, teka wü sïkpï ꞌburu. Wü e ka-ra ne ꞌburu, wüh de wü e ka-mü. 32 Amba enatikine, enga ni mü, ta te dürü ne, du koro eyi. Te di bala, ah tï fü nih amere karama, angbü de mere tadu tekaka na de? Angü ah gegege baka ta te engu kpi akpi, fü ah adu azükü gbü kpi la.’ ”

Dela wü mani ta te Yesu mala fü wü *mürü rïrï ne.

16

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye teka jiase

1 Fütanga ngü la, fü Yesu adu amala gara ngü mani fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Gara komoko ta ladü de mere bi wü e esaka ye. Gbü gara sïkpï, fü wü gara kpara akoro kpaka mere kpara la, amala nga siti ngü ka mere kpara ka tima kaka la, gü ba dene, ‘Ah ngbü esiti wü e ka-ye.’ 2 Te kpara la je ngü la bala, fü ah ayia aï kpara ka tima ka-ye la, amala ngü fefe, gü ba, ‘Ah mere baye, te ni ngbü eje bi wü ngü gbü nga ye de bane ne? Ah de ne ngü ne? Ah le de ye sere la nga wü tima ka-ye ꞌburu fü ni, angü ni le ye gbü tima ka-ni tïne de, teka wü siti ngü ka-ye, de te ni ngbü eje ne.’

3 Te kpara ka tima la je ngü la bala, fü ah akpo da efï ngü emaguma ye, gü ba, ‘Apa! Te mere kpara ka-ni za ni gbü tima la eyi asidi la, ni ena amere baye? Te wazi ni teka asö e di kpah ma, ni wu da ngü ka to-fere-eto nda-ni kpah de ne.’ 4 Fü ah adu afï nga gara ngü, gü ba, ‘Wayi! Te ah bala, ni wu gara mani eyi, te ni ena amere. Te mere kpara ka-ni ena ace ni gbü tima la, ni wu kaje eyi, te wü kpara ena ale ta-ngü te ni, te gara di.’

5 Fü kpara ka tima la ayia aï wü gara kpara, ta te ewü za matiti ka mere kpara ka-ye ne, biri biri ꞌburu, ayi-ta ewü, gü ba, ‘Angü matiti ka mere kpara ka-ni gbü nga ye ta neh fe?’ 6 Fü gina kpara la amala nda-ye, gü ba, ‘Ah ta ꞌburu sila ka mü teke ꞌburuve.’ Fü kpara ka tima la amala fefe, gü ba, ‘Ye ceka la, dene köcökpa te mere kpara ka-ni to, teka ngü ka matiti ka-ye la, tïtïne ye ngbü kötö kere, de ye ba, gü ba, ah ka-ye ngbee teke ꞌbasu de füh ye nzükpa, fü dudu la angbü tïne fü ye.’ 7 Fü ah adu ayi-ta gara, gü ba, ‘Amba nda-ye, ah ta neh fe?’ Fü kpara la alügü ngü fefe, gü ba, ‘Ah ta ꞌburu kombo ka ndo teke ꞌburuve.’ Fü kpara ka tima la amala fefe, gü ba, ‘Te ah bala la, köcökpa teka matiti ka-ye la, ah ladü sene, ye za, ye ba gbügbü na, gü ba, ah ta ka-ye ngbee teke bala, fü dudu la angbü tïne fü ye.’ Dela ngü ta te kpara ka tima la mere, teka mere bi wü kpara, ta te ewü di de matiti ka mere kpara kaka gbü nga wü.

8 Fü mere kpara ka kpara ka tima la, aje ngü la. Fü ngü ka siti kpara ka tima la ayia areke gbü jijia afa sü, teka te engu reke wü ngü ka-ye ꞌburu de mani. Angü fanü fanü, wü kpara te ewü le ngü ka Me de ne, wüh de züka mani fa sü teka adi emere wü ngü de bala esüka wü, afa nda wü kpara ka Me.”

9 Fü Yesu adu amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Te mere bi wü e ka füh kotö ne ladü esaka mü, ah le de mü mere tima de wü e la reke areke, adi ele ta-ngü te wü bu mü di, teka fü ngü ka-mü areke gbü jia Me. Angü te gara, te wü e de esaka mü la ena anza la, fü mü amaka *küküwa agbü sü ka Me agbü kpï.

10 Mene kpara, te ngbü emere wü jürü ngü, te wüh to fefe la, de maguma ye biringbö ereke areke la, te wüh to mere kpeke tima fefe, ah ena amere kpah de maguma ye biringbö ereke areke. Amba mene kpara, te ngbü emere wü jürü ngü de maguma ye ꞌbasu ꞌbasu la, te wüh to mere kpeke ngü fefe de engu mere la, ah ena amere kpah de maguma ye ꞌbasu ꞌbasu. 11 Kpah bala, te Me to züka wü e ka füh kotö ne fü mü, fü mü adu asiti wü e la bü kükürü bala, ah ena ato küküwa fü mü agbü kpï baye baye? 12 Te gara kpara to e ka-ye esaka mü, fü mü asiti e la bü kükürü bala la, Me ena ato züka ngü fü mü ato?

13 Mü ce ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu asidi, angü kpara biringbö tï amere tima esaka wü miri ꞌbasu de. Te mü le ngü ka gara, mü ena ace nda gara. Te mü ngbü eje rïrï ka gara ereke areke, mü ena angbü efala gara la afala. Te di bala, te yi to maguma yi eyi fü Me fanü, ah le de yi mere e ao to yi teka jiase de.”

Dene ngü te Yesu mala fü wü Farusi teka jiase

Matayo 5:31-32; 11:12-13; Marako 10:11-12

14 Te wü *Farusi je ngü te Yesu ngbü emala fü wü kpara ka-ye teka jiase la, fü ngü la ayia ake te ewü, angü wüh le ngü ka jiase fa sü. Fü ewü angbü da efala ngü ka Yesu la. 15 Fü Yesu adu amala ngü fü ewü, gü ba, “De-yi, wü Farusi, yi ngbü esere te-yi gbü jia wü kpara, gü ba, ani de züka wü kpara, amba Me wu ngü te di emaguma yi ne kpo. Angü mene ngü de te wü kpara ngbü ecu ngüngü, gü ba, ah de züka ngü ne, amba gbü jia Me, ah ka-ye de töndö ngü kükürü.

16 Ta gügü, o *Yüwane Mürü Babatïza kpo de tima la de, yi ngbü eje ngari Me ꞌduwa gbü Rïrï, te Me to fü yi gömö *Müse, be kpah te wü ngü ka Me te wü *mürü dofo ngbü emala fü yi. Enatikine, a kpo eyi emala nga züka ngü, gü ba, Me tima kpara eyi teka aküwa yi. Te di bala, mere bi wü kpara ngbü egïrï kaje de wazi, teka amaka *küküwa la.

17 Amba yi mere e afï, gü ba, ‘Rïrï ta te Me to esaka Müse ne, tï afü te-ye baka kükürü ngü ne,’ nda de. Angü *Rïrï ka Me ka-ye de mere kpeke ngü. Ngü gbügbü biringbö tï anza de. Kpï ake tö ena anza anza, anga Rïrï ka Me tï anza nda de. 18 Baka Rïrï te Me to esaka Müse, teka ngü ka mace würüse. Amba, ma ngbü emala fü yi fanü fanü, gü ba, mene komoko te ena ace wara ye, fü ah adu aza gara würüse la, ah mere *siti ngü eyi, angü ah mere dela waza. Kpah bala, mene komoko te ena aza mene würüse, de te watï ye na ce engu ne, ah mere waza kpah eyi.”

Dene ngü ka Lazaro ake komoko de mere bi wü e esaka ye

19 Fü Yesu adu kpah amala gara mani fü wü *Farusi la, gü ba dene, “Gara komoko ta ladü, te di de mere bi wü e esaka ye. Ah ngbü eto wü züka bongo, te su asu, te-ye, te wüh ngbü ese de mere bi jiase. Gbü wü sïkpï ꞌburu, ah ngbü engbü ka-ye ꞌbe, da ezü wü züka e ka-ye. 20 Gara mürü cïnga ta kpah ladü, gbü kötï engu la, de ïrï ye Lazaro, de wü ka eküte ye. Ah ngbü engbü emöngïtï ꞌbaranga ka mere kpara la, angü züka sü fefe ma. 21 Ah ngbü ta ele de ni di ezü bü kporo zü-e, gbü nga mere kpara la. Kpah bala, wü bürü ngbü ta ekoro, ela wü ka de eküküte la, da embü engu.

22 Gbü gara sïkpï, fü Lazaro ayia akpi. Fü wü *malayïka ka Me aza engu, anü di agbü kpï, kpaka *Abarayama, fü ewü angbü ezü e ka-wü ake di kpala. Fü komoko de mere bi wü e esaka ye ne, adu kpah akpi. Fü ewü ati engu.

23 Fü kuru mere kpara la akoro agbü du ka wa. Fü ah angbü gbü mere cïnga, teka wa te ngbü ecuru engu. Fü ah ae jia ye tikpi, awu Abarayama ake Lazaro, nengete gbü züka sü, te ewü ngbü ezü e ka-wü. 24 Fü mere kpara la andaꞌba te-ye fü Abarayama de gba, gü ba, ‘Akoo, wö ni Abarayama, ye ceka la cïnga te ni ne, ye tima la bü mba Lazaro, teka fü engu anü ato jikpa ye gbü ngu, akoro di, atü mba füh mi ni, angü wa ne ngbü emere ni tïne esiti!’ 25 Fü Abarayama alügü ngü fefe, gü ba, ‘De-ye deyï, ye fï la nga wü ngü ta te ye ngbü emere, o ye di la de jia ye ne. Gbü wü sïkpï la, ye ngbü ta emaka mere bi wü züka ngü, amba Lazaro ngbü nda-ye ta gbü cïnga. Te di bala, ngü la du fü te-ye eyi, angü Lazaro maka züka ngü ka-ye eyi sene, amba ye du ngbü nda-ye eyi emaka cïnga. 26 Kpah bala, mere du ladü ezengba ani sela, ah tï fü wü kpara ka-ani de sene ne, anü kpaka wü kpala de. Kpah bala, nda-wü, wü kpara de kpala, tï akoro kpaka ani kpakine kpah de.’

27 Fü komoko la adu amala ngü fü Abarayama, gü ba, ‘Wö ni, te ah bala la, ni eyi-ta ye, de ye tima Lazaro tïtïne kpa gba ani, 28 angü wü di enga ni ni ladü kpala ꞌburuve. Ah le de engu nü, ah rï ewü, teka fü ewü afü maguma wü. Angü wüh ena akoro angbü gbü siti sü ka cïnga ne kpah baka ni.’ 29 Abarayama gü ba, ‘*Rïrï ka Müse ladü kpala. Wü *mürü dofo ka Me ba ngü la kpah eyi gbü buku, ce o fü ewü kpala. Ah le de wü di enga ni ye je wü rïrï la, fü ewü afü maguma wü.’ 30 Fü komoko la agü ba, ‘Akoo, wüba Abarayama, engu la tï ale ta-ngü de. Amba te gara kpara zükü gbü kpi, fü ah anü akoro, amala nga wü ngü de sene ne cu me-ye fü ewü la, wüh ena ale ngü kaka ale, fü ewü afü maguma wü.’ 31 Fü Abarayama amala fefe, gü ba, ‘Aꞌa. Te wüh le aje ngü ka *Müse, de nda wü mürü dofo ka Me, nda-wü de la, amba wüh de wü mürü kögö-nzö. Anga te gara kpara ena azükü gbü kpi kpah bü cu me-ye la, wüh tï aje ngü kaka kpah de.’ ”

Dela mani ta te Yesu mala fü wü *Farusi, teka ngü ka gümü jiase.

17

Dene ngü te Yesu mala teka ngü ka fiti

Matayo 18:6-7, 21-22; Marako 9:42

1 Fütanga ngü la, fü Yesu adu amala ngü fü wü *kpara ka-ye, gü ba, “Füh kotö ne, gbü wü sïkpï ꞌburu, ngü ka re-ngü tï alakï kpara de, amba teka mene kpara te ena afiti kiri ye, de ah dürü te kaje ka Me asidi, Me ena ato mere kuru fefe ato. 2-3 Yi ceka te-yi mbi, angü mene kpara te ena afiti kiri ye, de engu tï gbü *siti ngü, ah esiti! Ah ena adi ta mbi, te wüh ena ai mere siti wö gbü ngürü mürü fiti la, fü ewü aza engu di, agü agbü mere *yï-ngu feke, o engu fiti wü kpara la, la de. Angü kuru de te Me ena ato ta fü mürü fiti la, teka fiti kaka la, ah ena afa mene kpi te wüh gü engu di gbü ngu ne ka.

Te enga ni mü mere siti ngü, ah le fü mü arï engu. Te engu ce siti ngü ka-ye eyi la, de mü boro siti ngü kaka-na la. 4 Anga te engu mere siti ngü fü mü du lorozi gbü sïkpï biringbö, fü ah angbü ekoro, endaꞌba te-ye fü mü kpah du lorozi, teka wü ngü la, de mü boro wü siti ngü la kpah ꞌburu.”

Dene ngü teka mato maguma fü Me

5 Fütanga ngü la, fü wü *mürü tima ka Yesu amala fefe, gü ba, “Mere kpara, ye to wazi fü ani, teka de ani to maguma ani fü Me fanü fanü.” 6 Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, “Te yi ena ato ta maguma yi eyi fü Me mba cüküꞌdaye bane la, de bane yi tï eyi amala ngü fü mere rü la, gü ba, ‘Ye yia sela eyia, ye nü, ye ru te-ye agbü mere yï-ngu de kpala.’ De bane ah tï eyi aje ri yi, fü ah ayia anü aru te-ye kpala fanü.”

Dene ngü te Yesu mala teka kpara ka tima

7 Fü Yesu adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Te biri kpara esüka yi sene de kpara ka tima ka-ye, te ngbü esö e kaka, anga eceka kpï fütanga wü nü kaka, te kpara ka tima la du koro kpa ekötï fütanga tima la, mere kpara kaka ena amala fefe, agü neh fe? Ah ena amala, gü ba, ‘Ye koro kpakine, ye zü e?’ Aꞌa, ah bala de! 8 Ah ena amala fefe, gü ba, ‘Ye koro de e-mazü fü ni. Fü ye adu azü nda-ye sidi.’ 9 Gbü wü ngü la ꞌburu, mere kpara la tï agbo nga ïrï kpara ka tima ka-ye la de, angü dela ka-ye bü tima kaka. 10 Ah kpah bala teka ngü ka-yi. Te yi ngbü emere wü ngü de te Me mala fü yi ne ꞌburu ereke areke la, yi mere e agbo nga yi teka ngü la de. Ah le de yi mala bü, gü ba, ‘Ani ngbü nda-ani emere bü mene wü tima, te Me to fü ani amere,’ ne. Angü wazi ka-ye ꞌburu esaka Me.”

Dene ngü ka wü kpara nzükpa de jiakö te-wü te Yesu küwa ewü

11 Fütanga ngü la, o wü Yesu ngbü enü fï bü te kaje ka Yerüsalema, fü ewü ayia afü esüka wü nga nzö sü ka *Samarïya ake *Galïlaya. 12 Wüh te enü akoro agbü gara kötï bane de, fü ewü amaka wü kpara nzükpa, de *jiakö te wü, te ewü ngbü ka-wü mba canza edere sü. 13 Fü ewü akpo da endaꞌba te-wü de mere ri wü fü Yesu, gü ba, “Ööö, Yesu, mere kpara, ye ceka la bü cïnga te ani ne!” 14 Fü Yesu afü jia ye aceka ewü, adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Wayi, te ah bala, wü nü enü, wü sere te-wü fü wü *mürü gele ka Mere Me, teka fü wü amere gele, baka te wüh ngbü emere fü wü kpara, te jiakö nza eküte ewü eyi fanü fanü ne.” Fü wü kpara la ayia, teka anü kpaka wü mürü gele la. O wüh ngbü la bü enü tete te kaje, fü küte ewü ayia areke te-ye, adu te nga ye.

15-16 Gara biri *ganzi kpara ta ladü esüka ewü, te di ka-ye enga Samarïya. Te engu wu, gü ba, ni küwa eyi ne, fü ah alügü nga ye, adu kpaka Yesu, da egbo nga Me de mere ri ye. Fü ah anü akoro atï kötö eri lö Yesu, abuka gbüra ye, ato wayi bala fü Yesu. 17 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah amala ngü, gü ba, “Wü kpara tïne te ewü küwa ne, wüh nzükpa de? Wü gara ewü menewa ne, wüh neh ka-ye? 18 Biri kpara esüka ewü de menewa la, te ena adu teka agbo nga Me, ato wayi bala fefe na ne, nda ma? Bü ganzi kpara ne du koro ka-ye nzö me-ye? Dene neh ene ngü ne?” 19 Fü Yesu adu amala ngü fü enga Samarïya la, gü ba, “Ye yia eyia tikpi, ye nü ka-ye enü. Ye küwa eyi, angü ye to maguma ye eyi fü Me.”

Dene ngü te Yesu mala,

teka kaje te Me ena aküwa wü kpara ka-ye tete

Matayo 24:23-28, 37-41

20 Fütanga ngü la, fü gara wü *Farusi akoro kpaka Yesu, ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, sïkpï te Me ena aküwa wü kpara ka-ye tete, ah ena adi elaye?” Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Kaje te Me ngbü eküwa wü kpara tete, ah de e te wü kpara tï awu de jia wü nda-wü de. 21 Te di bala, wüh tï amala, gü ba, ‘Ceka la! *Küküwa la ladü sene, anga ah ladü to kpala,’ ne kpah de. Kükürü de, angü küküwa ka Me la ladü emaguma kpara.”

22 Fü Yesu adu afü te-ye, amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Te gara, sidi nga ra, yi ena ao jia yi teka awu sïkpï ka-ra, *Ye Kpara ka Kpï, te ma ena adu akoro tete füh kotö ne, amba yi tï awu sïkpï engu la nda-yi de. 23 Wü gara kpara ena amala fü yi, gü ba, ‘Yi ceka la, ma koro eyi ngbü to kpala!’ Amba ah ka-ye de wu! Yi mere e ale ngü ka-ewü la nda-yi de. 24 Angü dudu ka-ra, Ye kpara ka kpï, wü kpara gbü nga nzö sü füh kotö ne ena aci awu ngü la te nga wü ꞌburu. Angü ah ena adi baka ülele ka mügbara, te ngbü eü kpa tikpi, da elofo sü ne. Dudu ka-ra ena adi bala, ah tï awo te-ye de! 25 Amba te enga gina, ma ena azü mere cïnga feke, angü wü kpara de füh kotö ne le ngü ka-ra nda-wü de!

26-27 Gbü sïkpï ka-ra, te ma ena adu akoro tete, ngü ta te mere te-ye gbü re ka *Nüwa, ena adu kpah amere te-ye. Angü wü kpara ena angbü ezüfa wü e, da enzönzö wü fï ka-wü, da eza te-wü, wüh tï afï ngü ka Me nda-wü kpah de. Ma ena adu akoro agüka ewü gbü ngü ka-ewü la, kpah ba e ta te mere agö güka wü kpara gbü sïkpï, te Nüwa lï tete agbü *zabu, fü mere ngu la amörö ewü ꞌburu ne.

28 Ngü ka dudu ka-ra, ah ena adi kpah ba ngü, ta te mere te-ye agbü *Sodomo, gbü re te Loto ngbü ta tete de kpala. Angü wü kpara ena angbü ezüfa wü e, da enzönzö wü fï ka-wü. Wüh ena angbü da ese wü e ka-wü, wü gara ena angbü esö wü yï ka-wü, da ejï wü kambü. Wüh tï afï nga ngü ka Me kpah de. 29 Te di bala, ma ena adu akoro agüka ewü, kpah ba e ta te Me tima siti wa agbü kpï baka agö, fü ah akoro güka wü kpara ka Sodomo, gbü sïkpï te wü *malayïka ka Me za wü Loto, kpe di gbü Sodomo asidi ne. Fü wa la amörö wü kpara ka Sodomo ꞌburu. 30 Dela ngü te ena amere te-ye, gbü sïkpï ka-ra, Ye Kpara ka Kpï, te ma ena adu akoro asere te-ra tete füh kotö ne.

31 Kpah bala, gbü sïkpï engu la, mene kpara te ena adi kpa enzö kambü, engu mere e akö kötö, adu arï kpa esambü, teka akö wü e ka-ye, tïne de. Kpah bala, mene kpara te ena adi agbü yï, ah mere e adu kpa ekötï, aza wü e ka-ye tïne de. 32 Yi fï la ngü te mere wara Loto.* Angü engu du ceka kpï kpa sidi, afï nga wü e ka-ye. Fü ah ayia afere te-ye ciki sela, akoro ba mere teme, bubu ba ngütü avuturu la. 33 Mene kpara te le aküwa te-ye de tete-ye, ah tï aküwa nda de. Amba mene kpara te ena ace te-ye akpi teka ngü ka-ra, Me ena aküwa engu me-ye.

34 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü, gbü biti te ma ena adu akoro tete, te wü kpara ꞌbasu ngbü era füh kaꞌda biringbö la, ma ena aküwa mene kpara te le ngü ka-ra eyi, fü ra ace mene kpara te le ngü ka-ra de ne. 35 Te wü würüse ꞌbasu ngbü eyö zu ka-wü tundu gbü sü biringbö la, ma ena aküwa mene te le ngü ka-ra eyi, fü ra ace kpah mene te le ngü ka-ra de ne. 36 Te wü kpara ꞌbasu ngbü emere tima agbü yï biringbö la, ma ena aküwa mene te le ngü ka-ra eyi, fü ra ace kpah mene te le ngü ka-ra de ne.”

37 Te wü *kpara ka Yesu je ngü la bala, fü ewü ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, ngü la ena amere te-ye neh to siye?” Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Sïkpï ka-ra la tï awo te-ye de, angü wü kpara ꞌburu ena awu ngü la. Ah ena adi baka sü te kö nü di ladü tete, wü nügünü, de wü gara wü lu, ena abiti te-wü ꞌburu füh kö nü la.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, teka sïkpï te engu ena adu akoro tete na.

18

Dene mani te Yesu mala teka würüse wökö ake siti miri

1 Fütanga ngü la, fü Yesu adu amala gara cingangü de mani fü wü kpara ka-ye, teka asere fü ewü, gü ba, “Wüh mere e ambü de, wüh ngbü fï da eyi-ta Me.” 2 Fü ah amala fü ewü, gü ba, “Gara miri ta ladü, gbü gara kötï biringbö, te ngbü ekolo ngü ka wü kpara te siti kaje, angü ah fï ngü ka Me ꞌburu ꞌburu de. Ah ngbü eceka wü kpara gbü jia ye ꞌburu kpaakpa. 3 Gbü gara sïkpï, fü gara kpara amere siti ngü fü gara würüse wökö gbü kötï engu la. Fü würüse la ayia anü kpaka miri la, teka de engu ye süka ngü ka-ani ake vügü ka-ni la. Miri la le nda de. 4 Fü würüse la angbü ekoro kpaka miri la, gbü wü sïkpï ꞌburu, teka ngü ka-ye la. Amba miri la le akolo ngü ka würüse la nda de. Fütanga mere bi sïkpï, fü miri la akpo da efï ngü emaguma ye, gü ba, ‘Ni ena amere baye? Fanü fanü, ni kpe cürü Me de, ni ngbü kpah eceka wü kpara gbü jia ni ꞌburu kükürü. 5 Amba ngü ka würüse wökö, te ngbü ekoro gbuuu embü ni ne, ah le de ni kolo ngü kaka la mbi. Angü ah ena angbü ekoro fï bü da embü nzö ni sene, gbü wü sïkpï ꞌburu.’ ”

6 Fü Miri Yesu adu amala fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi fï la nga mene ngü, de te siti miri la mala ne. Ah du le ta-ngü te würüse wökö la eyi, angü ah mbü engu eyi fa sü. 7 Yi efï, gü ba, Me tï ale ta-ngü te wü kpara ka-ye neh de? Te wüh ngbü fï bü da eku gba fefe ra de biti la, Me ena ale ta-ngü te ewü ale. 8 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü, Me tï ayiri, teka ale ta-ngü te wü kpara ka-ye de. Amba gbü sïkpï te ma ena adu akoro tete füh kotö ne, ma ena amaka bi wü kpara, te ewü di eyi ꞌburu nzo gbü ngü ka Me fanü?”

Dene mani te Yesu mala, teka züka kpara ake siti kpara

9 Fütanga ngü la, fü Yesu adu amala gara mani, teka ngü ka wü kpara, de te ewü ngbü efï emaguma wü, gü ba, ani ka-ani de züka wü kpara gbü jia Me me-ani. Teka ngü la, fü ewü angbü efala wü bu wü afala. 10 Fü Yesu amala ngü, gü ba, “Wü kpara ꞌbasu yia ta nü kpa etambasü *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema, teka aku gba fü Me. Gara ta de *Farusi, gara de kpara te ngbü ero *jiase ka wü miri. 11 Te Farusi la koro tete etambasü la, fü ah arü tikpi, gbü jia wü kpara ꞌburu, aku nda-ye gba fü Me, gü ba, ‘Wayi bala Me, ni gbo nga ye, angü ni de züka kpara gbü jia ye. Ni mere *siti ngü baka gara wü kpara ne de. Angü wü gara ewü de mürü zi, wü gara ewü de mürü wu, wü gara ewü de mürü waza, wü gara ewü ngbü efiti wü bu wü teka ngü ka gümü e, baka kpara te ngbü ero jiase ne. 12 Amba nda-ni, ni ngbü emere ꞌburu wü ngü, te reke areke gbü jia ye. Gbü wü sïkpï lorozi, ni ngbü *eꞌbï te-ni du ꞌbasu. Ni ngbü kpah eto wü tari wü e ka-ni ꞌburu fü ye. Fanü fanü, ni de züka kpara!’

13 Amba kpara te ngbü ero jiase ne, mü nü rü nda-mü mba edere sü kpala. Mü le ae jia mü tikpi kpah de, teka cïnga emaguma mü. Fü mü ayia andaꞌba te-mü fü Me, gü ba, ‘Akoo Me, ye ceka la cïnga ni, de ye boro *siti ngü ka-ni, angü ni ka-ni de siti kpara.’ ”

14 Fü Yesu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi fï nda-yi, gü ba, esüka wü kpara de ꞌbasu ne, e-reke gbü jia Me neh ngü ka da? Ma emala fü yi dene zu ngü, ngü ka kpara te ro jiase reke me-ye. Te di bala, mene kpara te ngbü eo ngü ka-ye memere, Me tï ale ngü kaka de. Amba mene kpara, te ngbü endaꞌba te-ye fü Me, teka wü siti ngü ka-ye la, Me ena ao engu ba mere kpara me-ye.”

Dene ngü ka Yesu de wü jürü jaji

Matayo 19:13-15; Marako 10:13-16

15 Fütanga ngü la, fü gara wü kpara ayia akoro de wü jürü jaji ka-wü kpaka Yesu, de engu o kpa ye gbü nzö ewü, teka de Me to wazi fü ewü. Te wü *kpara ka Yesu wu ngü la bala, fü ngü la asiti te ewü. Fü ewü akpo da eliki wü jaji la. 16 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah ayia aï wü jürü jaji la kpaka ye. Fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye la kpekpeke, gü ba, “Yi ce wü jaji la, de wüh koro kpaka ra. Yi mere e atïrï ewü de. Angü wü jürü jaji cu ngü wü de, wüh mere mani kpah de. Mene wü kpara te maguma ewü di baka nda wü jaji de bala ne, wüh ena aküwa gbü sü ka Me agbü kpï me-wü. 17 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Te mü le ara fü Me, ah le de mü fü maguma mü ba nda wü jürü jaji. Angü te maguma mü ngbü ba nda wü jaji de la, mü tï arï gbü sü ka Me agbü kpï kpah de.”

Dela ngü ta te Yesu mere fü wü jürü jaji.

Dene ngü te Yesu mala teka wü kpara de mere bi e esaka wü

Matayo 19:16-30; Marako 10:17-31

18 Fütanga ngü la, fü gara mere kpara ayia akoro kpaka Yesu, ayi-tata, gü ba, “Züka mere kpara, ni ena amere baye, teka fü ni aküwa agbü sü ka Me, fï mere badi?” 19 Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, “Mü ï ra züka kpara neh teka ne? Züka kpara füh kotö ne nda ma, ꞌduwa Me kpikpi ye. Mü wu bala de? 20 Te mü le aküwa la, ah le de mü mere wü *Rïrï ka Me ꞌburu mbi mbi mbi. Mü wu Rïrï la de? Rïrï la gü ba,

‘Mü mere e amere waza de.

Mü mere e amörö kpara de.

Mü mere e azi e de.

Mü mere e adi esutu wu te wü bu mü de.

Mü je rïrï ka wö mü ake ni mü.’ ”*

21 Fü mere kpara la alügü ngü, agü ba, “Ni kpo da emere wü ngü la eyi kü gügü, o ni di la jaji, zalü akoro di dene, ni ngbü fï bü emere wü Rïrï la.” 22 Te Yesu je ngü la bala, fü ah amala ngü fefe, gü ba, “Ah de züka ngü. Amba du ngü ladü biringbö te mü mere la de. Te di bala, mü du edu, mü cïnzï wü e ka-mü ꞌburu asidi. Fü mü aza jiase engu la, ato fü wü mürü cïnga, fü mü adu alala gbü nga ra, teka fü mü adu amaka *küküwa te gara, agbü sü ka Me agbü kpï.” 23 Te mere kpara la je ngü la bala, fü ah angbü de mere cïnga emaguma ye. Fü ah ayia alügü nga ye, edu agba ye, de mere fïngangü gbü nzö ye, angü engu ta de mere bi wü e esaka ye fa sü.

24 Fü Yesu aceka nga mere kpara la. Fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Wü kpara te ewü di de mere bi wü e esaka wü ne, ah kpekpeke fü ewü teka afü te-wü, ato maguma wü fü Me! 25 Ah baka ya† te le arï gbü enga gö sögbe ne.‡ Ah tï eyi arï kpala fanü? Ah tï arï nda de. Amba ngü ka mene kpara de mere bi wü e esaka ye, ah kpah bala. Ah ena adi kpekpeke fefe, teka afü maguma ye, ara fü Me.”

26 Te wü *kpara ka Yesu je ngü la gögömö na bala, fü ewü akpo da eyi-ta tete-wü, gü ba, “Te ngü la tïne bala la, biri kpara ladü te ena aküwa?” 27 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Kpara te ena aküwa te-ye de tete-ye nda ma. Angü ngü la fa wü kpara eyi ꞌburu. ꞌDuwa te Me ena aküwa mü me-ye, angü ngü te ena afa Me nda ma.”

28 Petero, fü mü arü amala ngü fü Yesu, gü ba dene, “Mere kpara deyï, ye ceka la, ani ce wü e ka-ani eyi ꞌburu, teka alala gbü nga ye. Te di bala ne, ngü ka-ani ena adi baye?” 29-30 Fü Yesu amala fü ewü, gü ba, “Wayi, yi ena amaka züka ngü amaka. Ngü te ma emala fü yi dene, ah de kpeke ngü. Te mü ce wü e ka-mü teka ngü ka-ra, teka amala ngari Me fü wü kpara la, Me ena ato mere bi züka ngü fü mü, afa nda-mü te mü ce ne ka. Anga mü ce neh ene. Te ah de gba mü, wara mü, wü di enga ni mü, wö mü ake ni mü, anga wü di mü, te mü ce ewü teka ngü ka-ra la, Me ena ato mere bi züka ngü fü mü füh kotö ne, da wü e te mü ce la. Kpah bala, Me ena aküwa mü gbü sü ka-ye agbü kpï fï mere badi.”

Dela ngü te Yesu mala, teka wü kpara de mere bi wü e esaka wü.

Dene ebabata ngü te Yesu mala, teka kpi ka-ye

Matayo 20:17-19; Marako 10:32-34

31 Fütanga ngü la, fü Yesu amala ngü fü wü kpara ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, gü ba, “Yi wu eyi, gü ba, nih ngbü enü dene agbü Yerüsalema. Te nih ena akoro kpala, wü ngü ꞌburu, ta te wü *mürü dofo ba gbü *Ngari Me teka ngü ka-ra, *Ye Kpara ka Kpï ne, wüh ena amere te-wü. 32 Angü wüh ena ato ra esaka wü *ganzi kpara, fü ewü akpo emü ra, da efala ra, da esü ngüsü gbüra ra. 33 Wüh ena asüma ra de juru, fü ewü amörö ra. Amba Me ena adu azükü ra gbü kpi la gbü *ebabata sïkpï.” 34 Amba ngü de te Yesu mala la, wü kpara kaka je sisi na nda-wü de. Angü si-ngü la wo te-ye fü ewü awo, ah rï gbü nzö ewü kpah de.

Dene ngü te Yesu küwa kpara te jijia ni ani

Matayo 20:29-34; Marako 10:46-52

35 Baka te wü Yesu ngbü la fï bü enü te kaje ka Yerüsalema ne, fü ewü anü akoro gbamari ede Yeriko. Fü ewü amaka gara komoko, te jijia na ni ani, te ngbü edere kaje, da eyo e te wü kpara. 36 Fü komoko la aje giri mere bi wü kpara, te ewü ngbü enye sü ne. Fü ah ayi-ta ngü teka ngü la, gü ba, “Wü di enga ni ni, e-ngbü emere te-ye ne ngü ne?” 37 Fü ewü alügü ngü fefe, gü ba, “Ah de Yesu,§ te ngbü enye sü me-ye.” 38 Te komoko la je ngü la bala, fü ah akpo eba rere kpa tikpi, da eï Yesu, gü ba, “Yesu! Kundu ye *Davidi! Ni wu eyi, gü ba, ye koro teka aküwa ani! Ye ceka la bü cïnga te ni ne baaa!” 39 Fü wü kpara, ta te ewü tï engakara nü ne, ayia amala ngü fefe kpekpeke, gü ba, “Ye nga anga!” Amba komoko la, mü le aje ngü ka-ewü la nda-mü de. Fü mü angbü fï bü da eba rere te ïrï Yesu kpa tikpi, gü ba, “Yesu! Kundu ye Davidi! Ye ceka la bü cïnga te ni ne baaa!”

40 Te Yesu je ngü la, fü ah ace te-ye, arü, agü ba, “Wü koro de engu akine!” Fü ewü aza komoko la, akoro di kpaka Yesu. Fü Yesu ayi-tata, gü ba, 41 “De-ye deyï, ye le de ni mere fü ye ne ngü ne?” Fü komoko la alügü ngü fefe, gü ba, “Akoo, mere kpara, ma le de mü ü jia ra, teka fü ra adi kpah eceka kpï!” 42 Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, “Wayi, ceka la, mü küwa eyi, angü mü to maguma mü eyi fü Me!” 43 Yesu bü te emala ngü la bala, ꞌduwa fü jia komoko la aü te-ye, raaa! Fü engu ayia kürrrü, akpo efa nga wü Yesu, da egbo nga ïrï Me. Te mere bi wü kpara la wu ngü la bala, fü ewü angbü ꞌburu de tadu, kpah da egbo nga ïrï Me teka ngü la.

19

Dene ngü ka Yesu ake Zakayü

1 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia anü arï kpuru gbü Yeriko. 2 Gara komoko ta ladü kpala, de ïrï ye Zakayü. Ah de mere kpara, te ngbü eceka kpï fütanga wü kpara, te ewü ngbü ero *jiase fü miri ka wü Rüma. Zakayü ta de mere bi wü e esaka ye. 3 Te wü Yesu ngbü enye sü tete, fü Zakayü angbü ta egïrï kaje de ni wu Yesu. Amba teka mere bi wü kpara, te ewü ngbü enü gbü nga Yesu ne, dada te engu ena awu Yesu nda ma, angü ah ka-ye de piti kpara. 4 Te Zakayü wu bala, fü ah ayia akpe anü kpa engagira nü, alï agbü rü* kpa tikpi, teka fü ni awu Yesu mbi mbi mbi. Angü wü Yesu ena akoro, aguru sü kpuru te kaje engu la.

5 Te wü Yesu nü koro mbi esa rü la, fü ah ayia ae jia ye kpa tikpi, aceka Zakayü, adu amala ngü fefe, gü ba, “Zakayü, ye kö ekö kere kötö akine. Angü enatikine, ni ena anü ara agba ye.” 6 Te Zakayü je ngü la bala, fü ah ayia akö kere kötö, ale ngü la de mere tadu. Fü ah ayia aza wü Yesu, anü de ewü kpa gba ye.

7 Te mere bi wü kpara wu ngü la bala, fü ewü ayia akpo da emala ngü gbü ngingiri ngü, gü ba, “Ayï, wü ceka la! Komoko ne yia enü ara dene kpa gba siti kpara de bala?”

8 Te wü Yesu nü koro kpa gba Zakayü, fü Zakayü ayia arü amala ngü fü Miri Yesu, gü ba, “Mere kpara, ni ena aye süka wü e ka-ni, aza gara, ato fü wü mürü cïnga. Kpah bala, te ni za ta wü e ka gara kpara eyi de mani la, ni ena adu alügü nana fefe du bala.” 9 Te Yesu je ngü la bala, fü ah ayia amala ngü fefe, gü ba, “Enatikine, ma koro eyi gba yi sene, teka aküwa yi, angü yi to maguma yi eyi fü Me kpah baka kundu yi, *Abarayama. 10 Angü de-ra, *Ye Kpara ka Kpï, Me tima ra füh kotö ne, teka agïrï wü kpara, te ewü dürü te kaje ka Me de bala, teka aküwa ewü.”

Dene ngü mani te Yesu mala teka wü kpara ka tima nzükpa

11 Fütanga ngü la, te wü Yesu nü koro gbamari ede Yerüsalema, fü ah amala kpah gara mani fü wü kpara, te ewü ngbü eje ngü gögömö na ne, angü wüh ngbü ta efï nda-wü, gü ba, Me ena akoro angbü gbü nzö ani tïtïne. 12 Fü Yesu amala fü ewü, gü ba, “Gara ye miri ta ladü, te di de mere bi wü e esaka ye. Baka te wö ye na kpi, fü ah areke te-ye, teka anü agbü gara sü nengete, agba mere mürü tö la, teka fü ewü ato wazi fü ni, ao ni miri, da wö ni. 13 Fü engu ayia aï wü kpara ka tima ka-ye nzükpa kpaka ye, ato jiase fü ewü biri biri ꞌburu, amala fü ewü, gü ba, ‘Wü za e la, wü mere tima di, teka amaka gara fefeh. Wü mere bala, zalü gbü sïkpï te ni ena adu akoro tete.’

14 Amba gara wü kpara gbü tö ka-ewü la le ngü kaka nda-wü de. Fü ewü atima gara wü kpara kpaka mere miri, mürü tö la, teka asiti ngü la, gü ba, ‘Ani le fü komoko la angbü miri gbü nzö ani de!’ 15 Amba mere miri la le ngü ka-ewü la nda de. Fü ah adu ao ye miri la, miri da wö ye.

Fü mere kpara la ayia adu agba wü. Fü ah aï wü kpara ka tima ka-ye, ta te engu to jiase fü ewü ne, teka awu nga tima, de te wüh mere de jiase la. 16 Fü gina kpara ka tima kaka ayia arü, amala ngü fefe, gü ba, ‘Mere kpara, jiase ta te ye to fü ni ne, ni maka gara eyi fefeh nzükpa dene.’ 17 Fü mere kpara kaka amala ngü fefe, gü ba, ‘Wayi, ye de kpeke kpara! Angü enga tima ꞌdongoni, ta te ni to fü ye ne, ye mere eyi mbi. Te ah bala, ni ena ao ye mere kpara adi eceka kpï fütanga wü kötï nzükpa.’

18 Fü eꞌbaꞌbasu kpara ka tima akoro, asere nda-ye ngü, gü ba, ‘Mere kpara, nda-ni kpah bala. Jiase ta te ye to fü ni ne, ni maka gara eyi fefeh ꞌburuve.’ 19 Fü mere kpara la amala fefe, gü ba, ‘Wayi, nda-ye, ni ena ao ye mere kpara, adi eceka kpï fütanga wü kötï ꞌburuve.’

20-21 Fü gara ayia kpah akoro, amala ngü, gü ba, ‘Mere kpara, ye ceka la, jiase ka-ye ta te ye to fü ni ne, ah dene. Ni kpe cürü, angü ni wu kpo, gü ba, ye de kpeke kpara, te ye ru e de la, ye ka-ye fï bü emaka e. Teka ngü la, fü ni aza jiase ka-ye la, agaga de kala bongo, awo awo. Ah dene.’ 22-23 Fü mere kpara la amala ngü fefe, gü ba, ‘Ye de siti kpara! Te ye wu ta kpo, gü ba, ni de kpeke kpara, te ni ngbü emaka wü e gbü wazi ka-ni la, ye du za ta jiase ka-ni la, ao kpaka wü kpara, te ewü ngbü eceka kpï fütanga jiase ka wü kpara, de neh baye? De bane, baka te ni du koro dene, ni ena amaka ta jiase ka-ni la, de gara na füh ye. Te ah bala, ni ena akolo ngü ka-ye, te nga ngü ka-ye te ye mere la.’

24 Fü mere kpara la adu amala ngü fü wü komoko ka-ye, te ewü ngbü de kpala ne, gü ba, ‘Wü za jiase de esasaka la, wü to fü mene kpara te maka nda-ye nzükpa ne.’ 25 Fü ewü alügü ngü fefe, gü ba, ‘Apa, mere kpara! Nda-ka jiase kpah ladü nzükpa ne, wüh ena adu kpah ato gara fefe na?’ 26 Fü mere kpara la adu amala ngü fü ewü, gü ba, ‘Ni emala fü wü dene zu ngü. Mene kpara te mere tima kpekpeke, fü ah amaka mere bi e, wüh ena aza kpah gara wü e, ato fefe. Amba mene kpara te mere tima mbi mbi de, mba enga e te di esasaka ne, wüh ena aza asidi. 27 Amba teka ngü ka wü vügü ka-ni, te ewü le de ni ngbü miri gbü nzö ani de ne, wü nü, wü zoro ewü, wü koro de ewü engagira ni sene, de wü mörö ewü gbü jia ni asidi.’ ”

Dela mani ta te Yesu mala teka wü kpara ka tima nzükpa la.

Dene ngü ta te Yesu ngbü erï tete agbü Yerüsalema

Matayo 21:1-9; Marako 11:1-10; Yüwane 12:12-15

28 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia atï engagira nü, ale kaje tïne, enü anü agbü Yerüsalema, de wü kpara ka-ye gbü nga ye. 29 Te wüh nü koro gbamari ede Yerüsalema, fü ewü ale kaje ka Betefage ake Betanïya, te di esa mere da de ïrï ye Olïve ne. Fü Yesu ayia atima gara wü kpara ka-ye ꞌbasu kpa engagira nü, 30 gü ba, “Wü nü enü agbü kötï de kpa engakara wü la. Te wü koro kpala, wü ena amaka dongï, te wüh i, o kpala. Enganga na, te wüh lï fefeh na la de. Wü furu dongï la, de wü za koro di fü ni akine. 31 Amba te gara kpara yi-ta wü, gü ba, ‘Wü ngbü efuru enga nü la teka ne la,’ de wü lügü ngü fefe, gü ba, ‘Mere kpara ka-ani ngbü ele me-ye.’ ”

32 Fü wü kpara de te Yesu tima ewü ne, ayia anü amaka wü ngü la kpah ꞌburu, baka te Yesu mala fü ewü ne. 33 Fü ewü akpo da efuru enga dongï la. Fü wü mürü nü la akoro, ayi-ta ewü, gü ba, “Ah mere baye, te wü ngbü efuru enga dongï ne?” 34 Wü *kpara ka Yesu la gü ba, “Mere kpara ka-ani ngbü ele me-ye.”

35 Fü ewü afuru enga dongï la, aza, adu di kpaka Yesu. Fü ewü aza bongo ka-wü, agbala, agü füh gü enga dongï la, ae Yesu, ao fefeh na. Fü ewü ale kaje, angbü enü agbü Yerüsalema. 36 Fü mere bi wü kpara ayia akoro angbü egbo nga ïrï Yesu. Fü gara ewü angbü egbala wü bongo ka-wü kötö te kaje, teka fü Yesu angbü enü fefeh na. 37 Te wü Yesu koro tete gbamari ede Yerüsalema, gbü sü te wüh kpo da ebiki tete kpa esa gö, fü mere bi wü kpara ka Yesu, te wüh ngbü enü de ewü ne, aci ꞌburu, angbü de mere tadu. Fü ewü akpo da emï koko, da eba rere, egbo nga ïrï Me de mere ri wü kpa tikpi, teka wü mere kpeke ngü ka Yesu, te ewü ngbü wu ne. 38 Fü ewü angbü ebï ci, gü ba,

“Gbo nga e ngbü te ïrï Me!

Me to wazi fü mü, angü ah tima mü fü a me-ye.

Mü de mere miri te ena aküwa a!

Gbo nga e ngbü te ïrï Me agbü kpï!”

39 Te wü gara *Farusi, de esüka mere bi wü kpara la, je ngü la bala, fü ewü amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara deyï, ye mala ngü fü wü kpara ka-ye la, de wüh nga anga.” 40 Yesu gü ba, “Wüh ena anga teka ne? Ma emala fü yi dene zu ngü, angü Me le me-ye de wüh gbo nga ïrï ra bala. Te wü kpara la ena ace da egbo nga ïrï ra la, ngü la ena asiti te Me, fü ah adu ato wazi fü wü da, de wüh gbo nga ïrï ra tïne me-wü!”

41 Te wü Yesu nü koro tïne cu gbamari ede Yerüsalema kpala, fü Yesu ayia ae jia ye, aceka kpï, awu Yerüsalema. Fü ah akpo da eku gba de ngura, teka siti ngü te ena amere te-ye te gara kpala ne. 42 Fü ah amala ngü, gü ba, “Ööö! De-yi, wü kpara ka Yerüsalema, yi ceka la mere cïnga, te ena amaka yi te gara! Te yi ena ale ta ngü ka-ra, te Me tima ra teka aküwa yi ne eyi la, de bane, yi ena aküwa ta fanü. Amba tïtïne, yi le nda-yi de, angü ngü la wo te-ye ka-ye awo gbü jia yi. 43 Te di bala, te gara, wü vügü ka-yi ena akoro de wazi, afü kere ꞌbaranga ka-yi gbaa, ani nga yi. 44 Wüh ena amörö yi de wü jaji ka-yi, anza ꞌburu asidi. Fü ewü amümürü wü mere kambü ka-yi ꞌburu akötö. Da biringbö, te ewü ena ace ao füh kiri ye, kpo ma! Kükürü de, angü kpara te Me tima teka aküwa yi ne, yi le engu nda-yi de!”

Dene ngü ta te Yesu liki wü kpara di,

etambasü Mere Kambü ka Me

Matayo 21:12-13; Marako 11:15-18

45 Te wü Yesu du koro tete agbü Yerüsalema, fü engu anü sü ꞌduwa, arï kpa etambasü *Mere Kambü ka Me. Fü engu amaka mere bi wü kpara, te ewü ngbü ecïnzï wü e ka-wü kpala. Fü ah ayia akpo ꞌduwa eliki ewü, 46 gü ba, “Me mala teka Kambü ka-ye, gü neh fe? Me gü ba, ‘Kambü ka-ni, ah de sü te wü kpara ena angbü egbo nga ïrï ni gbügbü.’† Yi wu bala de? Amba nda-yi, yi fü tambasü Kambü ka Me eyi, ba sü ka wü mürü zi!”

47 Fütanga ngü la, fü Yesu akpo angbü erï wü kpara gbü wü sïkpï ꞌburu etambasü Kambü ka Me. Wü angbe cögbörö *kovo de wü *mürü rïrï ngbü ta egïrï kaje teka amörö engu. 48 Amba wüh maka kaje te ewü ena azoro engu tete ne nda-wü de, angü cürü ngbü emere ewü, teka ngü ka mere bi wü kpara, te ewü ngbü ꞌburu eje ngü gömö Yesu de mere tadu te wü ne.

20

Dene ngü te wü angbe cögbörö kpara ka Yïsarayele

yi-ta Yesu di

Matayo 21:23-27; Marako 11:27-33

1 Gbü gara sïkpï, o Yesu ngbü erï wü kpara de ngari Me etambasü *Mere Kambü ka Me, fü wü mere *kovo ka-ewü, wü *mürü gele, de wü *mürü rïrï ayia akoro kpakaka na, 2 ayi-tata, gü ba, “De-ye deyï, ye ngbü emere wü ngü de bala ne, neh gbü wazi ka da? Kpara te tima ye, aliki wü kpara etambasü Mere Kambü ka Me ne, neh da?” 3 Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, “Ni ele kpah ayi-ta wü de ngü biringbö, de wü lügü fü ni. 4 Yitangü ka-ni la teka *Yüwane Mürü Babatïza. E-tima engu teka ato babatïza fü wü kpara neh da? Ah de Me de? Anga ah mere ngü la de tete-ye?”

5 Fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba. “Ani ena alügü ngü la fefe, agü neh fe? Anga te ani mala, gü ba, ‘Me to wazi fü Yüwane me-ye’ la, Yesu ena adu kpah ayi-ta ani, gü ba, ‘Te ah bala la, ani le ngü kaka de, neh teka ne?’ 6 Amba te ani mala, gü ba, ‘Yüwane ngbü emere ngü la de tete-ye,’ la, ah kpah esiti, angü maguma bi wü kpara ne ꞌburu ena asiti eküte ani, fü ewü asötö ani, amörö de teme, angü wüh le ngü ka Yüwane fa sü, gü ba, engu de *mürü dofo ka Me.”

7 Te di bala, fü wü angbe cögbörö kpara la alügü ngü fü Yesu, gü ba, “Ani wu kpara te to wazi fü Yüwane ne, nda-ani de.” 8 Fü Yesu adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Wayi, ah mbi! Te ah bala la, ni tï amala nga kpara te to wazi fü ni ne kpah de.”

Dene mani te Yesu mala teka wü kpara,

te ewü ngbü eceka kpï fütanga rïrü

Matayo 21:33-46; Marako 12:1-12

9 Fütanga ngü la, fü Yesu akpo da emala ngü fü wü kpara gbü mani, gü ba, “Gara komoko ta ladü te ru mere bi wü rü *vinü ka-ye. Fü ah adu aza wü kpara ka tima, ao kpala, aro mö de ewü areke areke, de wüh di eceka kpï fütanga yï ka-ni la mbi mbi mbi. Fütanga ngü la, fü ah ayia ka-ye, anü kpa gbü gara sü nengete, teka mere bi wü re. 10 Te kpïrï ka makolo rï-rü la koro tete, fü komoko la ayia atima biri gara labï ka-ye, kpaka wü kpara ka tima la, teka aza rï-rü fü ye. Fü wü kpara ka tima la azoro labï la, amï engu, alügü kpaka mere kpara de kpa ye kükürü. 11 Fü mürü rïrü la ayia atima kpah gara labï ka-ye kpaka ewü. Fü ewü azoro kpah engu, amï, asosoko engu, amemere lalara, alügü engu de kpa ye kpah kükürü. 12 Fü mürü rïrü la adu atima kpah ebabata labï ka-ye. Nda-ka la, wüh du mere engu kpah bala. Wüh siya ka eküküte, aza engu, asö kpa etanü. Fü labï la akpe adu de kpa ye kpah kükürü. 13 Fütanga ngü la, fü mürü rïrü la adu afï ngü, gü ba, ‘Tïtïne ni ena amere baye? Te ah bala, ni ena atima tïne cu ye ni, de te ni le engu fa sü ne. Angü wüh ena akpe cücürü na, fü ewü aje ngü kaka.’ Fü ah ayia atima ye ye la kpaka ewü. 14 Te wü kpara la wu ye mürü rïrü la te ngbü ekoro, fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba, ‘Ceka la! Ye mürü rïrü la te ekoro! Engu ena aza e-nga-kpa wö ye, te gara me-ye. Te di bala, ah le de ani mörö engu asidi, teka fü yï ka-ewü ne angbü te gara fü ani.’ 15 Fü ewü ayia azoro ye mürü rïrü la, anü di agbü gü, amiki engu kpö kpö kpö! amörö ka.”

Fü Yesu adu ayi-ta wü kpara la, gü ba, “Gbü fïngangü ka-yi, mürü rïrü la ena amere de wü siti kpara la neh baye? 16 Ah ena ayia akoro kpaka ewü de mere wazi, amömörö ewü ꞌburu, adu aza wü gara kpara, ao ewü teka aceka kpï fütanga wü rïrü ka-ye la.” Te wü angbe cögbörö kpara la je ngü la bala, fü ngü la ake te ewü afa sü. Fü ewü amala ngü, gü ba, “Ngü la tï amere te-ye bala de!”

17 Fü Yesu afü te-ye, aceka ewü, amala ngü fü ewü, agü ba, “Ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me, teka ngü la, gü neh fe? Ah gü ba, ‘Wü gara kpara ngbü ta ejï *Mere Kambü ka Me. Fü ewü amaka gara rü, te ewü le nda-wü de. Fü ewü ace rü la asidi. Tïtïne rü ta te ewü ce la, Me du o tïne eyi mere kpeke rü de wazi ye, te wü bu ye na ngbü engbü ꞌburu eküküte.’* 18 Kpara te ena atï füh rü la, ah ena akukuru akukuru, coro coro! Kpah bala, te rü la tï füh kpara la, rü la ena akpaꞌda engu akpaꞌda.”

19 Te wü angbe cögbörö wü kpara, wü mürü gele, de wü *mürü rïrï, je ngü la bala, fü maguma ewü ayia anzu, angü wüh wu eyi, gü ba, Yesu mala mani la eküte ani, teka te ani le ngü kaka nda-ani de ne. Te di bala, wüh le ta de ani zoro Yesu gbü lö-ra la, amba dada ma, teka mere bi wü kpara la, angü wüh le ngü ka Yesu fa sü.

Dene ngü ta te wüh yi-ta Yesu di, teka mase ngürü

Matayo 22:15-22; Marako 12:13-17

20 Fütanga ngü la, fü wü angbe cögbörö wü kpara la akpo angbü afete komö Yesu afete, anga ah ena amala siti ngü ya. Kpah bala, fü ewü ayia atima wü gara kpara kpaka Yesu gbü mani, teka agïrï kaje, afiti Yesu de engu mala siti ngü eküte miri ka wü *Rüma, teka de ani zoro engu tete, anü di engagira miri la. Amba wü kpara la mere mani, fü te-wü baka züka wü kpara, te ewü le ngü ka Yesu eyi fanü. 21 Te di bala, fü wü mürü mani la akoro amaka Yesu, amala ngü fefe na, gü ba, “Mere kpara, ani wu eyi, gü ba, ye de kpeke kpara, te ye ngbü emala zu ngü ka Me fü ani fanü fanü. Angü ye kpe cürü wü kpara nda-ye ꞌburu ꞌdö de, ye ngbü ele ka-ye ꞌduwa ngü ka Me. 22 Te di bala, gara ngü ladü te ani le ayi-ta ye di. Ah tï atï fü ani ase ngürü ani fü *Kayïsara, miri ka wü Rüma, te ngbü gbü nzö ani ne? Anga ah tï de? *Rïrï ka Müse gü neh fe?”

23 Amba Yesu, mü wu mani ka-ewü la nda-mü eyi kpo. Fü mü ayia amala ngü fü ewü, gü ba, 24 “Wü za la biri jiase sela, wü sere fü ani.” Fü ewü aza gara jiase biringbö, ato fefe. Fü ah aceka jiase la, agü ba dene, “Kuru kpara bete ïrï kpara, de te wüh ba eküte jiase ne, neh nda da?” Fü ewü alügü ngü, gü ba, “Ah de nda miri Kayïsara.” 25 Yesu gü ba, “Ah mbi! Te ah bala la, yi lügü e ka miri fü miri. Te ah de nda Me la, de yi lügü kpah fü Me.”

26 Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara, teka mase ngürü. Angü gara siti ngü gbügbü, te ewü ena azoro engu di, ah nda ma. Fü komö ewü agu ꞌburu agu gbü ngü la.

Dene ngü ta te wüh yi-ta Yesu di, teka züzükü gbü kpi

Matayo 22:23-33; Marako 12:18-27

27 Wü gara kpara ta ladü esüka wü di enga *Yïsarayele, te wüh ngbü eï ewü, gü ba, wü *Saduke. Wüh ngbü efï nda-wü, gü ba, te kpara kpi eyi la, ah kpi eyi fï mere badi. Ah du azükü gbü kpi tïne de. Te di bala, fü wü gara Saduke la ayia akoro kpaka Yesu, ayi-tata gbü mani, teka aza ngü gögömö na. 28 Fü ewü amala ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, gara ngü ladü te ani le ayi-ta ye di. *Müse ba ta ngü fü ani gbü *Rïrï ka Me, gü ba, ‘Te kpara kpi, ce wara ye, o wüh bï ye ake di la de la, ah le de enga ni ye na za würüse gbü nganga na la, teka abï ye dada na, angü ïïrï na ena adürü’† 29 Amba, te wü kpara ena azükü gbü kpi azükü fanü fanü la, ngü la ena adi baye? Angü gara wü komoko ta ladü, wüh guvu ni wü lorozi. Fü gigina aza würüse, fü ah akpi ka-ye ace würüse la, o wüh bï ye ake di la de. 30 Fü eꞌbaꞌbasu ayia aza wökö gbü nga enga ni ye la. Fü ah ayia kpah akpi, o wüh bï ye la de. 31 Fü ebabata adu kpah aza. Fü ah ayia kpah akpi, ace würüse la fï kükürü. Ngü la ngbü mere te-ye bala fü ewü lorozi ꞌburu, te ewü ngbü za würüse la. Fü ewü akpi ꞌburu ace würüse la bü bala, wüh bï ye tete nda-wü de. 32 Fü würüse la adu akpi nda-ye tïne sidi nga ewü ꞌburu. 33 Te di bala, te wü kpara ena azükü azükü gbü kpi fanü la, würüse la ena adi neh wara da? Kükürü de, angü wü kpara de lorozi la ꞌburu, za ta würüse la eyi wara wü tete!”

34 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Wü kpara füh kotö sene eza te-wü me-wü. 35 Amba mene wü kpara, te Me le eyi azükü ewü gbü kpi ne, te wüh koro eyi agbü sü ka Me agbü kpï kpala la, wüh za te-wü nda-wü tïne de. 36 Wüh tï akpi tïne kpah de, wüh ena angbü ka-wü tïne baka wü *malayïka ka Me. Wüh ena adi tïne wü di Me, angü wüh zükü gbü kpi eyi.

37 Amba, wüh ba teka ngü ka züzükü gbü kpi gbü *Ngari Me, gü neh fe? Gbü ra ta te Me gü tamu ye tete fü *Müse ne,‡ Me gü ba dene, ‘De-ni Me, ni de *vüngüte ka *Abarayama, ake *Yïsaka bete *Yakobo.’ 38 Amba gbü ra ta te Me mala ngü la tete, o wü Abarayama kpi eyi gügü. Me ena amala ngü teka wü kövö, gü ba, ‘Wüh de wü vüngüte ka-ni?’ Ah bala de. Me mala ngü la, angü wü Abarayama ka-wü eyi ladü ezükü agbü sü ka Me fï mere badi.”

39 Fü wü gara *mürü rïrï, te wüh ngbü eï ewü *Farusi ne, angbü kpala, eje ngü te Yesu ngbü elügü fü wü Saduke la. Fü ewü amala ngü fefe, gü ba, “Wayi, mere kpara, ye mala eyi zu ngü!” Angü ngü te Yesu mala la tï kpini de ngü, te wü Farusi la ngbü ele. Amba wü Saduke la le ngü la bala nda-wü de. 40 Fütanga ngü la, gara kpara te du le aga yïkï ake Yesu nda tïne ma.

Dene ngü ta te Yesu mala, teka Miri te Me ena atima füh kotö ne

Matayo 21:41-45; Marako 12:35-37

41 Fütanga ngü la, fü Yesu amala ngü fü wü kpara, gü ba, “Wü *mürü rïrï mala teka *Kurisito, Miri te Me ena atima füh kotö ne, teka aküwa wü kpara, gü neh fe? Wüh gü ba, ‘Kurisito ena adi de kundu ye Mere Miri *Davidi, te ena angbü gbü nzö ani kpah baka Davidi.’ Ah bala de? Amba Miri la ena adi baka Davidi fanü? 42 Angü Davidi ba ta ngü cu me-ye gbü *Ngari Me, gü ba dene,

‘Me mala ngü fü Miri ka-ni, gü ba dene,

“Ye ngbü gbü kokpa ka-ni sene.

Angü ni fe ye, o eyi Mere Miri.

Te di bala, ye ena angbü gbü nzö wü kpara ꞌburu!

43 Angü ni ena ao wü vügü ka-ye ꞌburu esa lö ye!” ’§

44 Dela ngü ta te Davidi ba teka Miri la, gü ba, engu de Miri ka-ni. Te di bala, wawazi na fa nda Davidi de? Ma emala fü yi, gü ba, ngü kaka ena afa nda Davidi afa.”

Dela ngü ta te Yesu mala teka Mere Miri te Me ena atima teka aküwa wü kpara.

Dene ngü ta te Yesu mala teka wü mürü rïrï

Matayo 23:1-4; Marako 12:38-40

45 Fütanga ngü la, o mere bi wü kpara ngbü eje ngü gömö Yesu tete, fü ah afü te-ye amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, 46 “Yi ceka te-yi mbi teka ngü ka wü *mürü rïrï. Yi mere e angbü baka ewü de. Angü wüh le de wü kpara ꞌburu ngbü ecu ngü ani. Te di bala, fü ewü angbü eto wü ngboro bongo eküte wü, endondoro di esüka wü kpara. Wüh ngbü ele de wü kpara ꞌburu ngbü egü mandï fü ani baka wü mere kpara. Te wüh koro kpa *esambü ka biti-te la, wüh ele adi engbü füh züka da-ngbüngbü kpa engagira nü. Gbü wü sü ka karama, wüh ngbü emere kpah bala. Wüh ele ka-wü bü adi engbü gbü wü sü ka wü cögbörö kpara. 47 Wüh le de wü kpara ꞌburu wu ani baka züka wü kpara ka Me. Amba de, wüh ngbü ezi wü e ka wü würüse wökö de mani, ece ewü gbü cïnga. Wüh ngbü kpah eyi-ta Me teka mere bi lö-ra, teka fü wü kpara acu ngü ani, adi eceka ani ba kpeke wü kpara. Te di bala, Me ena ato mere siti kuru te wü mürü rïrï la te gara, afa sü!”

Dela ngü ta te Yesu mala, teka wü mürü rïrï la.

21

Dene ngü ka takpa ka würüse wökö

Marako 12:41-44

1 Fütanga ngü la, fü Yesu adu angbü kötö ede kuwu, te wü kpara ngbü eto takpa fü Me gbügbü na. Fü ah angbü eceka kpï, awu wü kpara te ewü di de mere bi wü e esaka wü, te ewü ngbü ekoro egü takpa ka-wü gbü kuwu la. 2 Fü ah adu awu gara würüse wökö biringbö, te di ka-ye mürü cïnga. Fü würüse la ayia akoro agü nda-ye enga jiase ka-ye ngbee ꞌbasu, baka e te wüh ena ase ambata biringbö di. 3 Te Yesu wu bala, fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Ma emala fü yi dene zu ngü. Jiase te würüse wökö ne to ne, ah reke gbü jia Me, fa nda wü bu ye ne ꞌburu. 4 Angü wü kpara de mere bi wü e esaka wü ne, e te ewü to fü Me, ngüngü gbü jia ewü ma, angü dudu ladü esaka ewü. Amba würüse ne to nda-ye jiase ka-ye eyi ꞌburu. Dudu na esasaka, te engu ena ase mba enga zü-e di, nda tïne ma.”

Dela ngü ta te Yesu mala, teka takpa te wüh ngbü eto fü Me.

Dene ngü ta te Yesu mala,

teka ngü te ena amere te-ye te gara

Matayo 24:1-14; Marako 13:1-13

5 Fütanga ngü la, fü gara wü *kpara ka Yesu akpo da emala ngü teka *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema ne, gü ba, “Kambü ne su fa sü! Ceka la, wü angbe cögbörö da te ewü fa di, kpah de wü züka e eküküte, te wü miri to ba takpa fü Me.” Te Yesu je ngü la bala, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, 6 “Yi ngbü eceka dela bü mere züka Kambü ka Me ne? Te gara, wüh ena amürü kambü la amürü ꞌburu kötö. Da biringbö, te wüh ena ace ao füh kiri ye sela, ena adi ma.”

7 Te wü kpara kaka-na je ngü la bala, fü ewü ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, ngü la ena amere te-ye neh elaye? Anga ngü te ena agü tamu ngü la fü ani mbi mbi mbi, gü ba, siti ngü la koro eyi gbamari, ah de ne ngü ne?”

8 Fü Yesu alügü ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi ceka te-yi mbi teka wü mürü fiti, angü wüh ena afiti yi. Angü mere bi wü kpara ena akoro, amere mani te ïrï ra. Fü ewü angbü efiti wü kpara, gü ba, ‘Ani de miri te Me tima ani me-ye.’ Wü gara ena amala nda-wü, gü ba, ‘*Adu sïkpï koro ka-ye eyi!’ Amba yi mere e aje ngü ka-ewü la de. 9-11 Angü mere bi wü lara ngü ladü, te ewü ena amere te-wü feke, o adu sïkpï la koro la de. Yi mere e akpe cürü de, angü Me ladü te ena aceka kpï fütanga yi, gbü wü ngü la ꞌburu. Wü gü ena amere te-wü gbü mere bi wü sü füh kotö ne. Nguwa wü kpara ena ayia amere gü esüka wü. Kpah bala, gara miri ena amere gü ake kiri ye. Yiki-tö ena amere te-ye kpekpeke, gbü mere bi wü sü füh kotö ne. Kpah bala, gbü wü gara sü, mere siti kpïrï tala ena atï gbü nzö wü kpara. Gbü wü gara sü, wü siti keke ena amere wü kpara. Wü gara lara ngü ena amemere te-wü kpa tikpi, te ena ato mere cürü fü wü kpara füh kotö ne. Dela ꞌburu wü ngü te ena amere te-wü füh kotö ne, o adu sïkpï koro la de.

12 Amba ah le de yi ceka te-yi mbi, angü gara wü siti ngü ladü te ena amere yi feke. Wüh ena akpo da ekpülü yi, teka ngü ka-ra. Wüh ena azoro gara yi, anü di ato fü wü angbe cögbörö wü kpara, de wü miri. Fü ewü aza yi, agü agbü ku. 13 Yi mere e akpe cürü de, angü wü ngü la ena adi fü yi ba züka kaje, teka fü yi amala ngü ka-ra fü wü mere kpara la. 14 Te di bala, gbü wü ngü la ꞌburu, fïngangü ka-yi mere e asiti, teka ngü de te yi ena amala fü ewü ne, de. 15 Angü ma ena ato wazi de züka fïngangü fü yi me-ra, teka amala mere kpeke ngü fü ewü. Te di bala, wü vügü ka-yi la tï aza ngü gömö yi de.

16 Yi ceka te-yi ꞌbe, angü wü di enga ni yi, de wü wö yi, de wü ni yi, ena ato yi fü wü vügü cu me-wü. Wü vügü la ena akolo ngü ka-yi, fü ewü amörö wü gara yi teka ngü ka-ra. 17 Angü wü kpara ꞌburu ena angbü ekpü yi akpü, teka ngü ka-ra. 18-19 Ngü ma, yi rü kpekpeke gbü wü cïnga la, angü Me ena aküwa yi agbü sü ka-ye agbü kpï. Biri kpara esüka yi tï adürü de.”

Dene ngü te Yesu mala, teka mere cïnga,

te ena amere wü kpara ka Yerüsalema te gara

Matayo 24:15-19; Marako 13:14-17

20 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Te yi wu mere bi wü marajümïya, te ewü koro te gara, fü kere Yerüsalema gbaa la, yi wu awu, gü ba, sïkpï ka cïnga ka Yerüsalema koro eyi. Angü wüh ena amümürü wü kambü, amömörö wü kpara kpah ꞌburu. 21 Te di bala, te mü ngbü engbü agbü Yerüsalema, anga agbü tö ka *Yudaya la, ah le de mü kpe agbü gü kere, te ngü la koro eyi la! Te ngü la maka mü agbü gü, mü mere e akpe adu agbü mere kötï tïne de! 22 Angü sïkpï engu la, ah ena adi de sïkpï, te Me ena ato mere kuru te wü kpara ka Yerüsalema tete, baka ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me.

23 Ako! Yi ceka la mere cïnga, te ena amere wü kpara gbü wü sïkpï engu la! De bala ta ne cïnga ne! Cïnga la, ena afa sü fü mene wü würüse, te ewü di de bu wü, kpah bete mene ewü, te ewü di de vürü wü jaji esaka wü. Angü maguma Me ena anzu eküte wü kpara gbü Yerüsalema sene ꞌburu, fü ah ato mere kuru te ewü. 24 Wüh ena adodoro wü gara kpara, amörö de maguruma, azoro wü gara kpara, anü di agbü wü gara ganzi sü nengete, ao ewü labï ka-wü. Wü *ganzi kpara la ena adoto Yerüsalema zu adoto esa lö wü, zalü akoro di gbü sïkpï, te Me ena afe me-ye.”

Dene ngü teka dudu ka Yesu füh kotö ne

Matayo 24:29-31; Marako 13:24-27

25 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Te sïkpï ka-ra, te ma ena adu tete, yia ekoro gbamari la, mere bi wü sirimbi ena akpo da emere te-wü. Angü yi ena awu wü sirimbi te ena amere te-wü agbü kpï, wü gara gbü jia fe, wü gara gbü jia ra, wü gara kpah gbü jia wü küfara. Wü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu ena aloꞌböka ka cürü, teka ngü ka mere *yï-ngu, te ena angbü ekada, da eyiki de mere giri ye. 26 Te di bala, wü kpara ena aboto ka cürü, teka ngü te ena amere te-ye, te gara füh kotö ne. Angü wü nga nzö sü ꞌburu ena asiti, da eyiki te-wü, kpah de wü e agbü kpï mini.

27 Fütanga wü sirimbi la, yi ena adu awu ra, *Ye Kpara ka Kpï, te ma ena adu akoro. Wü kpara ꞌburu ena aci awu ra kpa gbü kpï, te ma ngbü ekoro de mere wazi baka Mere Miri. Fü ewü aci ꞌburu acu ngü ra. 28 Te di bala, te yi ena awu wü sirimbi la, te ewü ena akpo da emere te-wü la, yi rü kpekpeke, da eo jia yi teka ra, angü yi tï eyi awu, gü ba, ‘*Küküwa ka-ani koro eyi gbamari.’ ”

Dene mani ta te Yesu mala teka dudu ka-ye

Matayo 24:32-35; Marako 13:28-31

29 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü gbü mani, gü ba, “Ngü ka dudu ka-ra ena adi baka ngü ka wü rü. 30 Angü te yi wu wü rü, te ngbü eyi ayi, da eto to kpa wü la, yi ngbü egü neh fe? Yi tï eyi awu, gü ba, bigü koro eyi. Ah bala de? 31 Kpah bala, te yi wu wü sirimbi, te ma mala nganga na fü yi ne eyi la, de yi wu awu, gü ba, sïkpï ka dudu ka-ra eyi gbamari.

32 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Siti cïnga la ena amaka yi fanü, amba ngü la tï anza ngü ka-yi, wü kpara ka-ra nda de. 33 Ngü te ma ngbü emala fü yi dene, ah de kpeke ngü, te ena angbü fï mere badi. Angü Me ena agara kotö ne ake kpï, fü ngü ka-ewü anza ꞌburu. Amba ngü de te ma ngbü emala fü yi ne, ah tï anza nda de.”

Dene ngü te Yesu mala, gü ba, nih ceka te-nih mbi

34-35 Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba, “Yi ceka te-yi ꞌbe. Yi mere e ao to yi teka wü ngü ka tadu ka kotö ne, de. Yi mere e ao to yi teka ngü ka fï, anga fïngangü teka wü e ka-yi, kpah de. Ah le de yi ngbü nzo, angü sïkpï ka dudu ka-ra, yi tï awu de. Ah ena agüka yi gbü ïrï-to, baka te nü ngbü eba gbü ku. Angü sïkpï ka dudu ka-ra ena atata wü kpara füh kotö ne kpah ꞌburu atata bala. 36 Amba nda-yi, yi reke te-yi areke, yi ngbü nzo, da eci sü, kpah da eyi-ta Me gbü wü sïkpï ꞌburu, teka fü yi amaka wazi, aküwa gbü wü siti ngü la ꞌburu. Te di bala, sïkpï la tï agüka yi, ato cürü fü yi de. Angü yi ena arü engagira ra, *Ye Kpara ka Kpï, de mere tadu emaguma yi.”

Dela wü ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, teka wü ngü te ewü ena amere te-wü te gara, kpah teka sïkpï ka dudu ka-ye.

37-38 Gbü wü sïkpï ꞌburu, fü Yesu angbü ta erï wü kpara etambasü *Mere Kambü ka Me. Fü wü kpara angbü ekoro kpakaka bü gügü kpurutokokpï, teka adi eje ngari Me gögömö na. Amba ah te ekoro etamurago la, fü engu angbü enü era ka-ye kpa füh da, de ïrï ye Olïve ne.

22

Dene ngü te Yuda Keriyota to Yesu di fü wü vügü

Matayo 26:1-5, 14-16; Marako 14:1-2, 10-11

1 Ngü ne mere te-ye ta gbü mere sïkpï ka wü Yïsarayele, te wüh eï, gü ba, *Pasïka.* Te sïkpï ka Pasïka la koro tete gbamari, 2 fü wü angbe cögbörö kpara ka wü *Yïsarayele, wü mürü gele, de wü *mürü rïrï angbü nda-wü da egïrï kaje, te ani ena azoro Yesu tete gbü zi, amörö. Amba dada ma, teka ngü ka mere bi wü kpara, te ewü le ngü ka Yesu fa sü ne, angü wüh ena aci de gü eküte ani.

3 Te di bala, fü *Satana ayia arï emaguma *Yuda Keriyota, te di de biri kpara esüka wü *kpara ka Yesu, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne. 4 Fü Keriyota ayia anü akoro kpaka wü angbe cögbörö wü kpara la, de wü marajümïya ka-wü, amala ngü fü ewü, gü ba, “Ni ena agïrï kaje, te ni ena ato Yesu di fü wü.” 5 Fü wü kpara la angbü ꞌburu de mere tadu teka ngü la. Fü ewü amala ngü fefe, gü ba, “Te ye to Yesu fü ani fanü fanü la, ani ena ato jiase fü ye.” 6 Fü ngü la areke te Keriyota. Fü ah akpo da egïrï züka kaje, te ni ena ato Yesu di fü ewü gbü zi, gbü lö-ra te mere bi wü kpara ena adi ma.

Dene ngü ka Yesu te zü Karama ka Pasïka de wü kpara ka-ye

Matayo 26:17-29; Marako 14:12-25

7 Dene gele ta te wü Yïsarayele ngbü emere teka *Karama ka Pasïka. Gbü gina sïkpï ka Pasïka la, wü mürü kötï ꞌburu ngbü eza togo kambiliki, enü di kpaka wü mürü gele ka Mere Me, de wüh wa, ato fü Me. Te mürü gele wa eyi la, fü wü mürü kötï aza so kambiliki la, anü di, azü de wü kpara agba wü ꞌburu.†

Te di bala, te sïkpï ka Pasïka la koro tete, 8 fü Yesu amala ngü fü wü Petero ake *Yüwane, gü ba, “Wü nü enü, teka areke zü-e ka Karama ka Pasïka fü ani.” 9 Fü ewü ayi-ta Yesu, gü ba, “Mere kpara, ye ele de ani nü reke e la neh kaye?” 10 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Wü nü kpa gbü Yerüsalema. Wü ena amaka gara komoko kpala, te bï ngu ka-ye gbü sila, ego di kpa ekötï. Wü fa nganga na, zalü koro di gbü kötï, te engu ena arï de ngu la gbügbü. 11 De wü mala ngü fü mürü kötï la, gü ba, ‘Mere kpara gü ba, “Sü te ani ena azü Karama ka Pasïka tete, de wü kpara ka-ni ne, ah neh kaye?” ’ 12 Mürü kötï la ena agü tamu mere guvu kambü, te di kpa tikpi füh kiri ye. Wü ena amaka sü te wüh reke eyi ꞌburu nzo, teka karama ka-ani la. Te di bala, wü reke zü-e fü ani kpala.”

13 Fü wü Petero ayia anü agbü Yerüsalema, amaka wü ngü la kpah ꞌburu baka te Yesu mala fü ewü la. Fü ewü areke Karama ka Pasïka la fü wü gbü kambü engu la. 14 Etamurago la, te wüh reke wü e la ꞌburu nza tete, fü wü Yesu ayia akoro angbü kötö, akpo da ezü karama la de wü kpara ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne.

15 Te wüh ngbü ezü e la tete, fü Yesu amala ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba, “Ma le ngü ne cu fa sü, de nih zü Pasïka ne de nih ma tundu bane feke, o ra zü cïnga la de. 16 Angü ma ngbü emala fü yi dene zu ngü, ma tï adu azü karama de bane ne tïne de, zalü akoro di gbü sïkpï te Me ena ao ra Mere Miri tete, fü wü kpara adu awu si-ngü teka karama ne mbi mbi mbi.”

17 Fü Yesu ayia aza ndüꞌba de ngu *vinü gbü ye, agbo nga ïrï Me tekaka, adu amala fü wü kpara ka-ye la, gü ba, “Yi za e la eza, yi gafa esüka yi ꞌburu. 18 Angü ma ngbü emala fü yi dene zu ngü, akpo enatikine, ma tï anzö ngu vinü tïne kpo de, zalü akoro di gbü sïkpï, te Me ena ao ra Mere Miri tete na.”

19 Fü engu ayia aza ambata, agbo nga ïrï Me tekaka, adu akukuru, agafa fü ewü, gü ba dene, “Dene küte ra, te ma to fü kpi tüngü yi. Yi ngbü da emere ngü la fï bala sidi nga ra, teka adi efï nga ra tete.”

20 Fütanga zü-e la, fü engu ayia aza ndüꞌba de ngu vinü gbü ye, ato fü ewü kpah bala, gü ba, “Dene ngüte ra. Yi nzö enzö, ba e te yi ngbü enzö *ngüte de wü Me. Angü ngüte ra engu ne, ah ena atökö, teka areke zengba yi de wü Me.”

21 Fü engu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Kpara te ena ato ra fü wü vügü ne, ah ladü esüka nih sene. 22 De-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ma ena amaka cïnga, fü ra akpi, baka ngü te Me le me-ye. Amba mere cïnga ena adi fü mene kpara, te ena ato ra fü wü vügü la!” 23 Fü wü *kpara ka Yesu akpo da eyi-ta ngü esüka wü, gü ba, “Mene kpara esüka ani, te ena amere ngü de bala, ah ena adi de neh da?”

Dene yïkï te wü kpara ka Yesu ngbü ega esüka wü

24 Fütanga ngü la, fü wü kpara ka Yesu akpo de mere yïkï esüka wü, gü ba, “Kpara esüka ani te ena angbü ba mere kpara fü wü bu ye, fütanga Yesu, neh da?” 25 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “De-yi, yi wu eyi, gü ba, wü miri füh kotö ne ngbü engbü gbü nzö wü kpara de mere wazi. Kpah bala, wü miri la ngbü egbo nga wü, gü ba, ani de züka kpara. 26 Nda-yi, yi le amere kpah bala? Ah bala de! Te mü le angbü ba mere kpara gbü jia Me la, ah le de mü fü te-mü baka jaji, te ngbü emere tima fü wü bu ye. 27 Kpara te di memere fü kiri ye neh da? Kpara te ngbü nda-ye kötö ezü e, anga ah ena adi de mene kpara te reke e la fefe. Amba nda-ra, ma koro füh kotö ne baka mere kpara de. Ma koro teka ale ta-ngü te wü kpara. Ah le de yi mere kpah bala!

28 Nih ngbü eyi de nih ma sene teka bi re. Wü re-ngü de te ngbü emere ra ne, yi wu kpah eyi ꞌburu, yi ce ra nda-yi de. 29 Teka ngü la, baka te Wüba Me o ra ba Mere Miri, kpah bala, ma ena ato wazi fü yi me-ra, teka fü yi angbü wü miri tete. 30 Gbü sïkpï te ma ena adu akoro angbü Miri tete gbü nzö wü kpara, nih ena angbü de nih ma tundu, da ezü e de mere tadu. Kpah bala, yi ena angbü füh wü kpökpö baka wü miri ede ra, da ekolo ngü ka wü kpara füh kotö ne, de nguwa wü di enga *Yïsarayele ꞌburu.”

Dene ngü te Yesu mala fü Petero

Matayo 26:31-35; Marako 14:27-31

31 Fütanga ngü la, fü Miri Yesu amala ngü fü Sïmüna Petero, gü ba, “Sïmüna, Sïmüna, mü je la ngü ne! *Satana yi-ta Me eyi teka yi, de ni re maguma yi, baka kpara te efeke jia ndo ka-ye. 32 Amba ma yi-ta Me kpah eyi teka ngü ka-mü, teka de mü ce ngü ka-ra de. Te di bala, te mü ena adu alügü maguma mü kpaka ra la, de mü to wazi fü wü di enga ni mü.” 33 Petero gü ba, “Mere kpara, ngü ma, te wüh zoro mü, gü gbü ku la, ma tï ace mü de. Anga te ah di bü de kpi la, nih ena akpi ake nih ma.” 34 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Petero enga wüna, ngü te ma emala fü mü dene, ah de zu ngü. Enatikine, gbü biti ne, o moko-ngü mï koko la de, mü ena acere nga mü du bata gbere! gü ba, ‘Ni wu ra de.’ ”

35 Fütanga ngü la, fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara ka-ye la ꞌburu, gü ba, “Angü ta te ma tima yi amala ngari Me fü wü kpara ne, yi nü ta de kpa yi kükürü, yi za e esaka yi ꞌburu de. Te di bala, gbü wü sïkpï la, yi maka ta wü e de?” Fü ewü alügü ngü, gü ba, “Aꞌa, kpara maka ta wü e eyi fa sü.” 36 Fü Yesu adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Amba enatikine ngü la fü te-ye eyi. Te wü e ka-mü ladü, de mü zoro gö! esaka mü. Te mere maguruma ka-mü ma, ah le fü mü aza bongo ka-mü, acïnzï asidi. Fü mü aza jiase engu la, ase maguruma di. 37 Kükürü de, angü ma ngbü emala fü yi dene zu ngü, gü ba, ngü ta te wü *mürü dofo ba teka ngü ka-ra gbü *Ngari Me ne, ena amere te-ye enatikine! Baka ngü ta te wüh ba, gü ba, ‘Wüh ena akolo ngü ka züka kpara ka-ni, Me, dünda de wü siti kpara.’ ”‡ 38 Te wü kpara ka Yesu je ngü la bala, fü ewü alügü ngü fefe, gü ba, “Wayi, mere kpara, wü maguruma ladü esaka ani sene ngbee ꞌbasu dene.” Wüh mala bala, angü wüh je si-ngü gbü mani te Yesu mala la nda-wü de. Fü Yesu amala fü ewü, gü ba, “Ah ti eyi! Ngü la rü bala!”

Dene gba te Yesu ku fü Me

Matayo 26:36-46; Marako 14:32-42

39 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, anü kpa füh da, de ïrï ye Olïve, kpah baka e te engu ngbü emere gbü wü sïkpï ꞌburu. 40 Te wüh nü koro kpa füh da la, fü Yesu arü amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi ku gba fü Me, de ah to wazi fü yi, angü *Satana ena afiti yi.”

41 Fü engu aka te-ye mba canza edere sü kpikpi ye. Fü ah abu nzökuta ye kötö, akpo da eku gba fü Me, gü ba, 42 “Wüba, sïkpï ka-ra koro eyi dene! Te ah gbü jia mü mbi la, de mü za cïnga la eküte ra asidi. Amba ngü la, ma ce o eyi esaka mü, ah le fü mü amere ba e te mü ngbü ele. Ah di ba e te ma le me-ra ne de.”

43 Fü gara *malayïka ka Me ayia agbü kpï, akoro ato wazi fefe na. 44 Fü cïnga azoro maguma Yesu tïne cu afa sü. Fü engu adu angbü eku gba fü Me kpekpeke. Fü wütüsü angbü ego eküküte, triii! baka ngüte la.

45 Te engu ku gba fü Me nza tete, fü ah ayia tikpi, adu kpaka wü kpara ka-ye. Fü ah amaka ewü ꞌburu te ewü ngbü era ara, angü wazi ewü nza eyi ka cïnga. 46 Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Apa! Yi ngbü neh era ara? Yi le aku gba fü Me nda-yi de? Yi yia eyia tikpi, de yi ku gba fü Me, angü Satana ena afiti yi fiti.”

Dene ngü te wüh zoro Yesu tete

Matayo 26:47-56; Marako 14:43-50; Yüwane 18:3-12

47 Baka te Yesu ngbü la bü emala ngü la fü wü kpara ka-ye, fü *Yuda Keriyota, te di ta esüka wü *kpara ka Yesu nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, ayia akoro de mere bi wü kpara gbü nga ye. Fü Keriyota akoro kpaka Yesu, agü mandï fefe, afaka engu. 48 Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, “Apa, Keriyota! Mü mere dela züka ngü? Mü ngbü egü mandï fere, da efaka ra afaka de bala ne, bü teka agü tamu ra fü wü vügü?”

49 Te wü kpara ka Yesu ne wu ngü la bala, fü ewü afï nga ngü ta te Yesu mala fü wü ne. Fü ewü ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, ah tï fü ani agü gü kpaka ewü, de maguruma de esaka ani ne, de?” 50 Fü gara süka ewü aza maguruma ka-ye, atï te gara mürü tima ka mere kpara füh kpökpö ade gügüje na ka kokpa, akolo gbö! 51 Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi ce ngü la ace!” Fü engu aza güje komoko la, alügü da ye.

52 Fü Yesu arü amala ngü fü wü mere *kovo, te ewü koro azoro engu ne, gü ba, “Ah mere neh baye, te yi ngbü ekoro de wü maguruma, de wü ngbondo esaka yi de bala? Ma de siti kpara? 53 Ma ngbü engbü de wü yi, da erï wü kpara etambasü *Mere Kambü ka Me, gbü wü sïkpï ꞌburu ne, yi wu ngü la de? Yi le ta azoro ra kpala de, neh teka ne? Ah mbi! Ngü ma! Tïtïne, ah de lö-ra ka-yi, wü kpara ka *Satana.”

54 Fü ewü azoro Yesu, anü di agba mere kpara füh kpökpö ka wü mürü gele. Petero, fü mü angbü efa nga ewü mba kpa sidi, gbü zi.

Dela ngü ta te wüh zoro Yesu tete na.

Dene ngü te Petero cere nga ye di

Matayo 26:57-58, 69-75; Marako 14:53-54, 66-72; Yüwane 18:12-18, 25-27

55 Te wüh koro de Yesu agba mere kpara füh kpökpö tete, fü wü marajümïya adeke wa fü wü etambasü, angbü tete na ka zü. Petero, fü mü anü akoro gbü zi, angbü eya te-mü te wa esüka ewü sela.

56 Gara würüse ta ladü kpala, te di de kpara ka tima ka mere kpara la. Fü würüse la awu Petero, te ngbü eya te-ye te wa sela. Fü ah angbü eceka engu kpekpeke, adu amala ngü, gü ba, “Komoko la ngbü ta kpah endoro de wü Yesu tundu.” 57 Te Petero je ngü la bala, fü cürü arï tete. Fü ah acere nga ye gbere, gü ba, “De-ye deyï, ni wu komoko la nda-ni de.”

58 Fütanga ngü la mba cüküꞌdaye, fü gara kpara ayia awu Petero, adu kpah amala ngü fefe, gü ba, “De-ye deyï, ye de *kpara ka Yesu de?” Petero gü ba, “Aꞌa, ni de kpara kaka nda-ni de.”

59 Fütanga lö-ra biringbö, fü gara kpara adu kpah aꞌdü ngü la, da emala nda-ye cu de wazi, gü ba, “Fanü fanü, komoko la ngbü ta engbü de wü Yesu, angü ah kpah de kpara ka *Galïlaya.” 60 Petero, fü mü alügü ngü fefe, gü ba, “Ata! Ngü ka-mü de te mü ngbü emala la, ma wu nda-ra de.” Petero bü te emala ngü la bala, ꞌduwa fü moko-ngü ayia amï koko. 61 Fü Miri Yesu afü gbüra ye mbiimbi, aceka Petero. Fü jia ewü amaka te-ye. ꞌDuwa, fü Petero adu afï nga ngü, de te Yesu mala fü ye, gü ba, “Gbü biti ne, o moko-ngü mï koko la de, ni ena acere nga ni du bata ne.” 62 Fü ngü la ato mere cïnga fü Petero afa sü. Fü ah ayia ꞌduwa, akoro ka-ye kpa etanü, akpo da eku gba de mere ngura ꞌduwa ba-neh-ene-la.

Dene ngü ka Yesu engagira

angbe cögbörö wü kovo ka wü Yïsarayele

Matayo 26:59-68; Marako 14:55-65

63 Fütanga ngü la, fü wü marajümïya ta te ewü zoro Yesu ne, akpo da efala engu, kpah da emiki engu. 64 Fü ewü ai jijia, ani de bongo, adu abe gbügbüra. Fü ewü ayi-tata, gü ba, “Te ye de *mürü dofo ka Me la, de ye mere ngü ka talara. Ye gü la ïrï kpara, de te mï ye ne.” 65 Fü ewü angbü efala engu, da emü, kpah da emala bi wü gara siti ngü fefe.

66 Te kpï seke tete, fü wü angbe cögbörö wü *kovo ka wü Yïsarayele ayia abiti te-wü ꞌburu, wü *mürü gele de wü *mürü rïrï. Fü ewü aza Yesu, akoro di engagira ewü. 67 Fü ewü ayi-tata, gü ba, “Mü mala la ngü ne fü a mbi mbi mbi. Mü ngbürü de *Kurisito, te Me tima füh kotö ne, teka aküwa a fanü?” Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Te ma ena amala ngü la fü yi mbölö bala la, yi tï ale ngü ka-ra kpah de. 68 Kpah bala, te ma ena ayi-ta yi de gara ngü la, yi tï alügü ngü la fere kpah de. 69 Amba sidi nga ngü ne, de-ra, *Ye Kpara ka Kpï, ma ena adu angbü gbü kokpa ka Me, baka Mere Miri. Ngü la tï ayiri de.” 70 Te wü mere kpara la je ngü la bala, fü ewü aci ꞌburu ayi-tata, gü ba, “Amba mü neh de Ye Me?” Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ah ngbürü bala.” 71 Fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba, “Wayi, nih je ngü la tïne eyi cu gögömö na. Nih ngbü tïne egïrï kpara, te ena amala nga siti ngü ka komoko ne, neh teka ne? Ah mala ngü ka-ye eyi cu me-ye de komö ye dela.”

Dela ta ngü te Yesu lügü engagira angbe cögbörö wü kpara ka wü Yïsarayele. Fü wü mere kpara la aci ꞌburu, aza Yesu anü di engagira Miri *Pïlatü.

23

Dene ngü ka Yesu engagira Miri Pïlatü

Matayo 27:1-2, 11-26; Marako 15:1-15; Yüwane 18:28–19:16

1 Fü wü angbe cögbörö wü *kovo ka wü *Yïsarayele akoro de Yesu engagira Miri *Pïlatü, ta te mere miri ka wü *Rüma o engu gbü nzö wü kpara ka *Yudaya ne. 2 Fü ewü akpo da emala mere bi wü ngü de wu eküte Yesu, gü ba, “Komoko la ngbü esiti nzö wü kpara, gü ba, wüh mere e ase ngürü wü fü wü miri ka wü Rüma de. Ah ngbü kpah egbo nga ye, gü ba, ni de miri me-ni.”

3 Te Miri Pïlatü je ngü la bala, fü ah ayi-ta Yesu, gü ba, “Ye ngbürü de miri ka wü Yïsarayele fanü?” Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Ah ngbürü bala.”

4 Fü Miri Pïlatü afü te-ye amala ngü fü wü kovo la, gü ba, “Ma maka siti ngü ka komoko ne nda-ra de. Ma le eyi ace kpa tete.” 5 Te wü kovo la je ngü la bala, fü ewü amala ngü kpekpeke de mere ri wü, gü ba, “Aꞌa! Ah ngbü esiti nzö wü kpara gbü tö ka-ani sene ꞌburu! Ah kpo de ngü ka-ye la agbü *Galïlaya. Tïtïne ah koro de ngü la kpah eyi cu sene.”

6 Te Pïlatü je ïrï Galïlaya, fü ah ayi-ta ewü, gü ba, “Komoko la de kpara ka Galïlaya?” 7 Angü gbü wü sïkpï engu la, Miri Anïtïpa *Erode, te di miri gbü nga nzö sü ka Galïlaya ne, koro ta gbü Yerüsalema sela, teka *Karama ka Pasïka. Te di bala, te Pïlatü je, gü ba, Yesu de kpara ka Galïlaya ne, fü ah ayia atima Yesu kpaka Miri Anïtïpa Erode.

8 Te Miri Anïtïpa Erode wu Yesu, fü engu angbü de mere tadu, angü ah ngbü ta bü eje nga Yesu aje. Ah le ta de ni wu Yesu, teka kpeke wü lara ngü, de te Yesu ngbü emere ne, cu de jia ni. 9 Te di bala, fü Miri Anïtïpa Erode akpo da eyi-ta Yesu de bi wü yitangü, amba Yesu lügü ngü fefe na nda de. 10 Wü mere kovo ka wü Yïsarayele ngbü ta kpah kpala, fü ewü angbü emala bi wü ngü eküte Yesu kpekpeke efa sü. Yesu le ngü kpah de. 11 Teka ngü la, fü wü miri, de wü marajümïya ka-ye, akpo da efala Yesu. Fü ewü aza züka bongo baka nda wü miri la, ato eküküte, angbü emü engu di. Fü Miri Anïtïpa Erode adu alügü engu kpaka Pïlatü.

12 Gbü sïkpï la, fü wü Pïlatü ake Miri Anïtïpa Erode adu ale te-wü, angbü gbü züka awuba. Angü ta te enga gina, wüh le te-wü de.

13 Te wüh du koro de Yesu engagira Pïlatü, fü Pïlatü abiti wü mere kpara ka mürü gele, de wü gara mere kpara ka wü Yïsarayele ꞌburu, kpah de mere bi wü gara kükürü kpara. 14-15 Fü ah adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Komoko ne, yi koro ta de engu engagira ra sene, gü ba, ‘Ah ngbü esiti fïngangü ka wü kpara.’ Yi ceka la, Miri Anïtïpa Erode du lügü engu kpah eyi dene. Angü ah gïrï siti ngü kaka, te wüh ena amörö engu tete ne, kpah ma. Ma ngbü gïrï siti ngü kaka kpah bü engagira yi sene ma, ma maka siti ngü kaka ꞌburu ꞌdö de. Gbü jia a, komoko ne mere siti ngü, te wüh ena amörö engu tekaka ne, nda de. 16 Te ah bala, ma ena asüma engu bü de juru, teka fü ra adu ace engu, ago ka-ye.”

17 Angü, te enga wü re ꞌburu, gbü wü sïkpï ka *Karama ka Pasïka, Miri Pïlatü ngbü ece kpa te gara kpara ka ku biringbö ace. Teka ngü la, fü Pïlatü amala fü ewü, gü ba, “Ni ena ace kpa te Yesu.”

18 Te wü kpara la je ngü la bala, fü ewü ayia aci ꞌburu, da emala ngü de mere ri ewü, gü ba, “Wüh mörö komoko la amörö! Ye mere e ace kpa tete de! Ye ce kpa te Baraba!” 19 Baraba ta de kpara te wüh zoro, gü gbü ku, teka te wüh maka engu, da emere gü gbü mere kötï ka Yerüsalema, da emömörö wü kpara teka tö ka-wü.*

20 Fü Pïlatü adu kpah amala ngü fü wü kpara la, angü ah le ta ace kpa te Yesu. 21 Amba mere bi wü kpara la le ngü la nda-wü de. Fü ewü angbü eba rere kpa tikpi, gü ba, “Wüh mörö engu amörö! Wüh bere engu füh *rü gbegbete!”

22 Ebabata yitangü ka Pïlatü gü ba, “Ni ena amörö engu neh teka ne? Ah mere ne siti ngü ne? Ni maka siti ngü kaka, te tï fü ewü amörö engu tete ne, nda-ni de. Te ah bala, ni ena asüma engu bü de juru kükürü, fü ni ace kpa tete.” 23 Fü Pïlatü ambü te-ye de ngü la ma. Amba wü kpara la ka-wü fï bü emala ngü, da eba rere, gü ba, “Wüh mörö engu amörö!” Fü rere ka-ewü aza sü ꞌburu, angbü engo tïne wooo! bala. 24 Fü Pïlatü adu akolo ngü ka Yesu, ba e te ewü le, angü ah kpe cürü ewü. 25 Fü Pïlatü ayia ace kpa te Baraba, ta te mörö kpara ne, ba ngü te ewü le. Amba fü ah aza Yesu, ato esaka ewü, de wüh mere ngü de engu tïne, baka te ewü ngbü ele.

Dene ngü ka Yesu te wüh bere füh rü gbegbete

Matayo 27:32-44; Marako 15:21-32; Yüwane 19:17-24

26 Fü wü marajümïya aza Yesu, anü di, teka amörö. Te wüh ngbü enü tete, fü ewü amaka gara komoko, de ïrï ye Sïmüna, kpara ka Kurene, te ngbü enü ka-ye agbü Yerüsalema. Fü wü marajümïya azoro engu, ato esa *rü gbegbete ka Yesu ne, de ah bï, angü Yesu ngbü ta enü, da etï, da etï, teka tiri rü la.

27 Fü mere bi wü kpara angbü efa nga wü Yesu, de wü gara wü würüse, te ewü ngbü eku yiyi de gba, teka ngü ka Yesu. 28 Te Yesu wu ngü la bala, fü ah afü te-ye, amala ngü fü wü würüse la, gü ba, “De-yi, wü würüse ka Yerüsalema, yi ku gba teka ra de! Ah le de yi ku gba teka ngü ka-yi, de wü di enga yi. 29 Angü te gara, mere siti cïnga ena amere yi, wü kpara ka Yerüsalema. Gbü wü sïkpï la, te cïnga la kpo eyi da emere te-ye, yi ena amala, gü ba, ‘Züka ngü ka-ye fü wü würüse wündü, angü wüh bï ye nda-wü de.’ 30 Gbü wü sïkpï engu la, wü kpara ena angbü emala ngü tïne bü faaa, gü ba, ‘Ah le de wü da mürü, tï füh ani, anza ngü ka-ani, angü wü vügü ena amaka ani!’ 31 Angü te wüh to cïnga te ra bü kükürü bala, te ma mere siti ngü ꞌburu ꞌburu de ne, wüh ena adu ato cïnga te yi, de te yi ngbü emere siti ngü ne, tïne baye?”

32 Gara wü siti kpara ta ladü ꞌbasu, te wüh za ewü kpah, koro di, teka amörö de wü Yesu.

33 Fü ewü anü akoro gbü sü de ïrï ye Gologota. Gologota la, ah baka e te wüh gü ba, “Sü ka Biki-nzö,” angü ah de sü te wüh ngbü emörö siti wü kpara tete. Fü wü marajümïya aza Yesu, agbi bongo kaka-na asidi, aza engu, agbere füh rü gbegbete, abere engu gö gö gö! adu ae engu de rü gbegbete la tikpi. Fü ewü aza wü siti kpara de ꞌbasu la, abere kpah bala füh nda-wü rü gbegbete, ao ede nda Yesu, gara gbü kokpa, gara gbü kamisü.

34 Baka te wüh e Yesu tikpi, fü ah ayia aku gba fü Me, gü ba, “Wüba, mü boro *siti ngü ka wü kpara ne, angü ngü de te ewü ngbü emere ne, wüh wu nda-wü de.”

Fü wü marajümïya aza wü bongo ka Yesu, akpo da esö gümare, teka wü bongo kaka la.

35 Fü mere bi wü kpara angbü eceka ngü la. Fü angbe cögbörö wü *kovo angbü efala Yesu, gü ba, “Komoko la ngbü ta eküwa wü gara kpara. Ah mere neh baye, te engu tï aküwa te-ye de? Te engu zu de *Kurisito te Me tima me-ye, teka aküwa ani la, ah le de engu küwa te-ye!”

36 Fü wü marajümïya angbü efala engu kpah bala. Fü ewü aza fï, ato fefe na, 37 da emala ngü, gü ba, “De-ye deyï, te ye de miri ka wü *Yïsarayele la, de ye küwa te-ye eküwa.”

38 Fü ewü aba ngü, abere, ao eküte rü gbegbete kaka la to tikpi, gü ba, “Dene Mere Miri ka wü Yïsarayele.”

39 Fü gara siti kpara, te wüh bere engu füh rü gbegbete ede nda Yesu, to gbü kamisü ne, akpo kpah efala Yesu, gü ba, “Ah mere neh baye, te ye küwa te ye de ne? Te ye di de Mere Miri, te Me tima füh kotö ne fanü la, ye küwa te-ye ke! Teka fü ye adu kpah aküwa ani!” 40-41 Te kiri ye la je ngü la bala, fü ah adu azïnga tete, gü ba, “De-ye deyï, ye kpe Me de? Angü ani ena akpi enatikine, kpah baka komoko la, de? Nda-ani, wüh to kuru ne te ani mbi, angü ani ngbü ta emere wü siti ngü fanü. Amba komoko ne, te mere siti ngü ꞌburu de ne, ye ngbü emü engu neh baye?” 42 Fü ah adu amala ngü fü Yesu, gü ba, “Yesu deyï, gbü sïkpï te Me ena ao ye tete, Mere Miri gbü nzö wü kpara la, de ye fï nga ni kpah mini.” 43 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Ma emala fü mü dene zu ngü. Enatikine, nih ena angbü ake nih ma agbü sü ka Me agbü kpï.”

Dene ngü ka kpi ka Yesu

Matayo 27:45-56; Marako 15:33-41; Yüwane 19:28-30

44-45 Fütanga ngü la, ah te enü akoro etü ra, fü sü ayia atï ꞌduwa mbirrri baka biti la. Fü e la ayiri bala, zalü akoro gbü lö-ra bata ka tamurago. Fü mere bongo te wüh o emöngïtï ka *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema, baka ngisi ne, ayia asörö tü-ye de tete-ye ꞌduwa mbaaa, kü kpa tikpi ngbüüü kötö!

46 Fü Yesu ayia amala ngü de mere ri ye kpa tikpi, gü ba, “Wüba, ma ce maguma ra eyi esaka mü.” Te engu mala ngü la bala, fü ah ayia ace maguma ye, akpi.

47 Te mere kpara ka wü marajümïya la wu ngü, de te mere te-ye de bala ne, fü engu agbo nga Me, gü ba, “Fanü fanü, komoko la ka-ye de züka kpara gbü jia Me!” 48 Mere bi wü kpara, ta te ewü ngbü eceka ngü la, te ewü wu wü ngü de te mere te-ye de bala ne, fü ewü ayia angbü edu agba wü de mere cïnga, da eku gba teka ngü la.

49 Wü kpara ꞌburu ta te ewü ngbü engbü de wü Yesu, kpah de wü würüse, ta te ewü yia koro de wü Yesu kü agbü *Galïlaya ne, wüh ngbü nda-wü mba canza edere sü, da eceka kpï. Fü ewü awu wü ngü la ꞌburu cu de jia wü.

Dela ngü ka kpi ka Yesu.

Dene ngü teka kö Yesu

Matayo 27:57-61; Marako 15:42-47; Yüwane 19:38-42

50-51 Gara komoko ta ladü de ïrï ye *Yüsefa. Engu de kpara ka Arïmatayo.† Ah ta de züka kpara, te ngbü eo jia ye teka Miri, te Me ena atima teka aküwa wü kpara ne. Engu ta de gara mere kpara esüka wü *kovo ka wü Yïsarayele. Amba ngü ta te wü bu ye na ngbü emere, da egïrï kaje teka amörö Yesu ne, ah le nda de.

52-54 Ngü la ngbü ta emere te-ye gbü sïkpï ka ꞌburuve, angü ah de sïkpï, te wüh ngbü ereke te-wü teka *sïkpï ka Me ka wü Yïsarayele.‡ Te di bala, etamurago la, Yüsefa, fü mü ayia ai maguma mü, anü kpaka Miri *Pïlatü. Fü ah ayi-tata, da endaꞌba te-ye, gü ba, “Mere kpara, te ye le la, de ye to kö Yesu fü ni, de ni ti.” Fü Miri Pïlatü ayia ale ngü la fefe. Fü Yüsefa ayia aza kö Yesu, adu di, aza züka bu bongo, agaga kö Yesu di. Fü ah aza kö Yesu, anü di, ati gbü to mbükü, de te wüh jï gbü da, angü gele ka wü *Yïsarayele ta bala. Fü ah awara mere siti ngbürükü da, ao emö mbükü la, ani di.

55 Fü wü würüse, ta te ewü koro de wü Yesu agbü *Galïlaya ne, afa nga Yüsefa, anü awu mbükü te wüh ti kö Yesu gbügbü na la, ao te nga jia wü. 56 Fü wü würüse la adu agba wü, areke *züka se-mü, teka de ani du ta di, amoko eküte kö Yesu.

Gbü sïkpï ka maꞌdiya, wü würüse la ngbü ka-wü kpa ekötï, da efe te-wü, kpah baka te rïrï ka gele ka wü Yïsarayele mala, angü ah de *sïkpï ka Me ka-ewü.

24

Dene ngü ka Yesu te zükü gbü kpi

Matayo 28:1-8; Marako 16:1-8; Yüwane 20:1-10

1 Gbü sïkpï ka biri ka wü *Yïsarayele, te di de *sïkpï ka Me ka-nih, fü wü würüse la ayia bü gügü kpurutokokpï, aza *züka se-mü, de ta te ewü reke la, anü di kpa füh mbükü. Wü würüse la, ah de wü *Marïya Egba-Magadala, Yüwana, bete *Marïya ni ye Yakobo, kpah de wü gara wü bu wü. 2 Wüh te ekoro kpala de, gbo! te mö mbükü te di mböömbö kükürü! Angü mere ngbürükü da, ta te wüh ni mö mbükü la di ne, wüh nzi, o eyi edere sü. 3 Fü ewü anü arï gbü gö da kpala, nzaawö! E nda ma! Wüh maka kö Miri Yesu nda-wü de. 4 Fü wü würüse la angbü de mere fïngangü, angü wüh wu ngü, de te ewü ena amere ne, tïne de. Te wüh ngbü la bü efï ngü la bala, fü ewü aceka kpï bane, gbangbara! te wü komoko ꞌbasu, te bongo ka-ewü ngbü eci aci gbele gbele bane. 5 Fü mere siti cürü arï te wü würüse la. Fü ewü agü nzö wü ꞌburu kötö, agu angbü rifaa. Te wü komoko la wu bala, fü ewü ayi-ta ewü, gü ba, “Kpara te di eyi ezükü ne, yi du ngbü egïrï engu esüka wü kövö, neh teka ne? 6 Engu sene nda ma. Ah zükü ka-ye gbü kpi eyi, ba e ta te engu mala fü yi agbü *Galïlaya, 7 gü ba, ‘Wüh ena ato ni, *Ye Kpara ka Kpï, fü wü siti kpara, teka fü ewü abere ni te *rü gbegbete. Amba gbü *ebabata sïkpï, ni ena adu azükü gbü kpi la.’ ”

8 Fü wü würüse la adu afï nga ngü ka Yesu la. 9-10 Fü ewü ayia kpa füh mbükü la, adu kpaka du wü *mürü tima ka Yesu, nzükpa de füh ye biri ne, amala nga wü ngü la ꞌburu fü ewü, kpah de wü gara wü kpara kaka ꞌburu.* 11 Amba wü *kpara ka Yesu la le ngü la nda-wü de. Angü wüh fï, gü ba, ngü de te wü würüse la mala fü ani ne, ah ka-ye de töndö ngü kükürü.

12 Amba Petero, fü mü ayia nda-mü de mere woro, akpe anü akoro kpa füh mbükü la. Te engu koro kpala, fü ah abiki, aceka kpï gbü mbükü. Fü ah awu bü züka bongo, ta te wüh gaga kö Yesu di ne, e gbügbü nda tïne ma. Fü engu ayia alügü te-ye, adu de mere fïngangü emaguma ye.

Dene ngü te mere te-ye te kaje ka Emawu

Marako 16:12-13

13 Etamurago, gbü sïkpï engu la, fü wü gara *kpara ka Yesu ꞌbasu ayia agbü Yerüsalema, edu agba wü agbü Emawu.† 14 Te wü kpara la ngbü enü tete te kaje, fü ewü angbü emala nga wü ngü ka kpi ka Yesu, de te mere te-ye agbü Yerüsalema ne, esüka wü. 15 Baka te ewü ngbü emala ngü la bala esüka wü, enü di, Yesu, fü mü ayia anü akoro gbamari ekürüfe ewü, akpo da enü de ewü tundu. 16 Wüh ceka engu bü eyi ne, amba wüh wu, gü ba, kpara la, ah de Yesu ne, nda-wü de.

17 Fü Yesu ayi-ta ewü, gü ba, “Wü ngbü emala nda-wü, da enü di te kaje ne, ne ngü ne?” Te wüh je ngü la bala, fü ewü ace te-wü, arü de mere cïnga emaguma wü. 18 Fü gara, de ïrï ye Kïlïyopa ne, ayia amala ngü fefe, gü ba, “Apa! Ngü de te mere te-ye agbü Yerüsalema gbü wü sïkpï ne, ye wu nda-ye de?” 19 Fü Yesu ayi-ta ewü, gü ba, “Ah de ne ngü ne?” Fü ewü alügü ngü fefe, gü ba, “Ani ngbü emala ngü ka Yesu.‡ Angü engu ta de *mürü dofo, te Me to mere wazi fefe, fü ah ngbü emere wü kpeke ngü, kpah da erï wü kpara de ngari Me. Ngü kaka reke ta gbü jia Me fa sü, kpah de wü kpara ꞌburu. 20-21 Ani ngbü ta eo jia ani tete, angü ani ngbü ta efï, gü ba, engu ena adi de Miri, te Me tima teka aküwa ani, wü *Yïsarayele. Amba ekere-sikine wü cögbörö *kovo, de wü mere *mürü gele ka-ani zoro engu, to fü wü *Rüma de wü mörö engu. Fü ewü ayia abere engu te *rü gbegbete. 22-23 Gügü kpurutokokpï ne, wü gara wü würüse esüka ani nü tïne kpa füh mbümbükü. Amba te ewü koro kpala, wüh maka kökö nda-wü de. Fü ewü akpe adu amala nga ngü la fü ani, gü ba, ‘Wü *malayïka ka Me sere te-wü fü ani, fü ewü amala ngü fü ani, gü ba, Yesu zükü ka-ye gbü kpi eyi.’ Fü ngü la agürü maguma ani afa sü. 24 Kpah bala, fü wü gara kpara esüka ani, ayia anü tïne kpah kpa füh mbükü kpala. Fü ewü amaka wü ngü la kpah ꞌburu, baka te wü würüse la mala, wüh maka kö Yesu de. Kpah bala, wüh maka cu Yesu engu nda-wü kpah de.”

25 Fü Yesu, te ewü ngbü enü de ewü ne, adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi de töndö kpara! Ngü ta te wü mürü dofo ba, gbü *Ngari Me ne, yi je de? 26 Wüh ba ta gbü Ngari Me teka Miri te Me ena atima la, gü neh fe? Wüh gü ba, ‘Ah ena azü mere cïnga bala feke, fü ah adu amaka wazi ka mere miri ka-ye sidi.’ ” 27 Fü Yesu akpo da emala nga si wü ngü, te wüh ba gbü Ngari Me, teka ngü ka-ye ne, ꞌburu fü ewü, akpo te wü ngü ka *Müse, zalü akoro di te nda wü gara mürü dofo ꞌburu.

28 Fü ewü anü, anü akoro gbamari ede Emawu. Fü Yesu amere te-ye, baka kpara te ele anye sü ka-ye anye la. 29 Fü wü kpara la atïrï engu, gü ba, “Apa! Ra tï nza eyi dene. Ah le fü ye anü ara agba ani.” Fü Yesu ayia ale ngü la. Fü ah anü akoro de ewü kpa ekötï.

30 Fü ewü ayia angbü kötö teka azü e. Fü Yesu ayia aza ambata, agbo nga ïrï Me tekaka. Fü ah akukuru ambata la, ato fü ewü, azü. 31 Fü fïngangü ka wü kpara la ayia aü, fü ewü awu tïne mbi mbi mbi, gü ba, ah ka-ye de Yesu. Bü yïkïrï! fü Yesu ayia adürü ka-ye, ace ewü sela.

32 Te wüh wu ngü la bala, fü ewü akpo da emala ngü esüka wü sela, gü ba, “Apa! Ani wu engu tïne gügü de, neh teka ne? Fanü fanü ngü kaka tïne, te engu ngbü erï ani di, gbü Ngari Me ne, ah ngbü erï emaguma ani baka wa!”

33 Fü ewü ayia bü ꞌduwa kere, edu adu agbü Yerüsalema, teka amala nga ngü la fü wü bu wü.

Dene ngü ka Yesu te sere te-ye fü wü kpara ka-ye

Matayo 28:16-20; Marako 16:14-18; Yüwane 20:19-23; Mürü Tima 1:6-8

Te wü Kïlïyopa du koro tete agbü Yerüsalema, fü ewü amaka du wü *mürü tima ka Yesu nzükpa de füh ye biri ne, te ewü biti te-wü, de wü gara *kpara ka Yesu kpala. 34 Fü wü mürü tima la amala ngü fü wü Kïlïyopa, gü ba, “Miri Yesu zükü ka-ye gbü kpi eyi fanü! Sïmüna Petero wu engu eyi cu de jia ye!” 35 Fü wü Kïlïyopa ayia atï kpah te ngü te mere te-ye fü ewü, te kaje ka Emawu ne, gü ba, “Te Yesu koro maka ani ne, ani wu, gü ba, ah de Yesu ne de. Amba te ani nü koro kpa ekötï, fü ah adu aza ambata, akuru, ato fü ani. Fü ani adu awu tïne, gü ba, ah ka-ye de Yesu fanü.”

36 Baka te wüh ngbü la bü emala nga ngü la esüka wü bala, gbangbara! te Yesu, te koro rü ngbü esüka ewü. Fü ah amala fü ewü, gü ba, “Me di de yi, de ah to gu ngü fü yi.” 37 Fü wü kpara ka Yesu la, angbü ꞌburu eyï ayï ka cürü, angü wüh fï nda-wü, gü ba, “Dela sirimbi!” 38 Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi ngbü ekpe cürü teka ne? Maguma yi ka-ye ꞌbasu ꞌbasu? Yi fï, gü ba, ah de ra de? 39 Ah ka-ye de ra! Yi ceka la nga wü ka esatïkpa ra bete lö ra ne. Yi tala la küte ra. Yi ceka ra sene, ma baka kuru kpara? So bete biki te kuru kpara ladü? Aꞌa, ah nda ma!”

40 Te engu mala ngü la fü ewü bala, fü ah adu asere satïkpa ye fü ewü, bete lö ye, de wüh wu nga ka müsümarï, ta te wüh bere engu di ne. 41 Ngü la rï gbü nzö ewü kere nda de, ah ga gbü jia ewü kpah fa sü, angü wüh ngbü de mere tadu emaguma wü. Teka ngü la, fü Yesu adu ayi-ta ewü, gü ba, “Mba enga e-mazü ladü esaka yi sene?” 42 Fü ewü aza du si te wüh oro aoro, ato fefe na. 43 Fü Yesu aza si la, azü gbü jia ewü sela. Fü ewü adu awu, gü ba, ah de engu fanü fanü, ah de kuru kpara nda de.

Dene adu rïrï te Yesu rï wü kpara ka-ye di

Marako 16:19-20; Mürü Tima 1:9-11

44 Fütanga ngü la, fü Yesu amala fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi fï la nga wü ngü, de ta te ma ngbü emala fü yi, o nih ngbü ta endoro de nih ma ne. Wü ngü ꞌburu, ta te wüh ba teka ra gbü *Ngari Me, ena amere te-wü ꞌburu, baka te wüh ba la.”

45 Fü Yesu akpo da eü fïngangü ka-ewü, erï ewü de Ngari Me, teka fü ewü awu si-ngü la mbi mbi mbi. 46 Fü ah amala fü ewü, gü ba, “Wüh ba ngü la eyi gbü Ngari Me mbölö, teka ra, *Kurisito te Me tima füh kotö ne, teka aküwa wü kpara ne, gü ba, ‘Ah le de engu maka cïnga, fü ah akpi, fü ah adu azükü gbü kpi gbü *ebabata sïkpï.’ ” 47-48 Fü ah adu amala fü ewü, gü ba, “Ah le de yi mala ngari ra fü wü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, de wüh fü maguma wü, teka fü Me aboro *siti ngü ka-ewü, teka ngü ka-ra. Angü yi de kpara, te yi wu wü ngü ka-ra, cu de jia yi. Yi ena akpo de ngü la ciki gbü Yerüsalema sene. 49 Amba ah le de yi ngbü la feke, acï nga wazi ka Me, te ma ena atima fü yi agbü kpï, kpah ba e ta te Wüba mala ne.”

50 Fütanga ngü te Yesu rï wü kpara ka-ye la nza tete, fü ah aza ewü gbü Yerüsalema sela, anü de ewü agbü Betanïya. Te wüh koro agbü Betanïya kpala, fü Yesu ae kpa ye tikpi, ayi-ta Me teka ewü, de ah to wazi fü ewü. 51 Ah te emere ngü la bala, fü Me adu aza engu gbü jia ewü sela, ago di kpaka ye agbü kpï.

52 Te wü *kpara ka Yesu wu ngü la bala, fü ewü agbo nga ïïrï na. Fü ewü ayia alügü nga wü, adu agbü Yerüsalema de mere tadu emaguma wü. 53 Fü ewü angbü ebiti te-wü, gbü wü sïkpï ꞌburu, kpa etambasü *Mere Kambü ka Me, da egbo nga ïrï Me.

* 1:5 1:5 Zakarïya ta gbü nguwa wü mürü gele ka Me gbü nguwa kundu ye Abïya.

* 2:4 2:4 Nazareta de gara nzö kötï ka Galïlaya.

† 2:4 2:4 Beteleme de gara nzö kötï ka Yudaya.

‡ 2:11 2:11 Beteleme de kötï ta te wüh bï Miri Davidi gbügbü. Wüh bï Miri Yesu kpah sela.

§ 2:22-24 2:22-24 “Wü mö ka gü ꞌbasu, anga togo mö ka kötï ꞌbasu.” Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Rïrï ka Gele ka wü Levi 12:1-8.

* 2:22-24 2:22-24 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 13:2, 11-15.

† 2:36-37 2:36-37 Fanüwele, de kpara te di gbü nguwa Asera.

* 3:1-2 3:1-2 Ta gbü wü re la, Pïlatü nda-ye de miri te ngbü eceka kpï fütanga nzö wü sü ka Yudaya. Anïtïpa Erode ta nda-ye miri ka Galïlaya. Enga ni ye Erode de ïrï ye Fïlïpo ngbü nda-ye miri agbü Ituraya bete Turakoniti. Lïsanïya ngbü ta nda-ye miri agbü Abilene.

† 3:6 3:6 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 40:3-5.

* 4:4 4:4 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 8:3.

† 4:8 4:8 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 6:13.

‡ 4:11 4:11 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 91:11-12.

§ 4:12 4:12 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 6:16.

* 4:29 4:29 Dene rüvü te wüh jï mere kötï ka-wü fefeh na.

† 4:31 4:31 Kaparanama de gara kötï gbü nzö kötï ka Galïlaya.

‡ 4:34 4:34 Yesu ka-ye de kpara ka Nazareta.

* 5:1 5:1 Gara ïrï ngu Galïlaya, ah de Genezareta.

† 5:14 5:14 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gele ka wü Levi 14:1-32.

‡ 5:34 5:34 Karama la, ah de karama ka za würüse.

* 6:4 6:4 Mü ena amaka ngü la gbü 1 Samüwele 21:1-6.

† 6:14 6:14 Si-ngü gbü ïrï Petero gü ba, baka da.

‡ 6:14 6:14 Gara ïrï Batülümayo de Natanïyele.

§ 6:15 6:15 Gara ïrï Matayo de Levi.

* 6:17-18 6:17-18 Wü Tera ake Sïdona de wü mere kötï ede mere yï-ngu, te di to kpa ekati.

* 7:22 7:22 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 35:5-6; 61:1.

† 7:27 7:27 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Malakï 3:1.

‡ 7:37 7:37 Kölökö la, wüh reke gbü da de ïrï ye alabasïta ne.

§ 7:39 7:39 Mürü küla de siti mürü waza.

* 7:46 7:46 Gbü gele ka wü di enga Yïsarayele, te ngba koro ekötï la, mürü kötï ena ato ngu fefe, de ah zürü lö ye di, fü ah adu ato züka se-mü fefe, de ah furu gbü nzö ye.

* 8:10 8:10 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 6:9.

* 9:14 9:14 Gbü gele ka wü Yïsarayele, te wüh tanga wü kpara, te ewü biti te-wü la, wüh tanga wü würüse de wü jürü jaji nda-wü de.

* 10:19 10:19 Etünü, ah baka jigbe. Gbü ngü Arabï, ah de agarabu.

* 11:15 11:15 Gara ïrï Satana de Belezebuba.

† 11:30 11:30 Mü ena amaka ngü ka Yona, gbü buku ka Yona.

‡ 11:31-32 11:31-32 Mü ena amaka ngü la gbü gina buku ka wü Wü Miri 10:1, bete eꞌbaꞌbasu buku ka 2 Ngangü 9:1.

§ 11:50-51 11:50-51 Mü ena amaka ngü ka kpi ka Abele gbü Gina Ngü 4:8.

* 11:50-51 11:50-51 Mü ena amaka ngü ka kpi ka Zakarïya gbü eꞌbaꞌbasu buku ka 2 Ngangü 24:20-22.

* 14:19 14:19 Wü yiti la, ah se teka fü ewü adi esö e. Te di bala, ah le anü teka are ewü, anga wüh tï eyi amere tima mbi ya?

* 15:7 15:7 Mere bi wü kpara baka wü kpara teke bala nzükpa de füh ye menewa.

* 17:32 17:32 Mü ena amaka ngü teka wara Loto gbü Gina Ngü 19:26.

* 18:20 18:20 Mü ena amaka wü rïrï ka Me la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 20:12-16.

† 18:25 18:25 Ya te wüh mala nganga de sene, gbü ngü Giriki, wüh mala ka-wü nga kamele.

‡ 18:25 18:25 Sögbe de libira anga sïndanï.

§ 18:37 18:37 Yesu ka-ye de kpara ka Nazareta.

* 19:4 19:4 Ïrï rü la de sïkamü.

† 19:46 19:46 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 56:7.

* 20:17 20:17 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 118:22.

† 20:28 20:28 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 25:5-6.

‡ 20:37 20:37 Me gü tamu ye fü Müse gbü gara rü, te ngbü eci aci baka wa. Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 3:6, 15.

§ 20:43 20:43 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 110:1.

* 22:1 22:1 Gbü Karama ka Pasïka la, wüh ngbü ezü ambata de kö gbü ye de. Mü ena amaka si-ngü ka Pasïka la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 12. Mü tï kpah amaka si-ngü la gbü “Si wü gara kpeke ngü te di gbü Ngari Me ne.”

† 22:7 22:7 Wüh ngbü ezü so kambiliki la de ambata de kö gbü ye ma. Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 12. Mü tï kpah amaka si-ngü la gbü “Si wü gara kpeke ngü te di gbü Ngari Me ne.”

‡ 22:37 22:37 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 53:12.

* 23:19 23:19 Baraba ta de vügü ka miri ka wü Rüma.

† 23:50-51 23:50-51 Arïmatayo de sü ka wü Yüsefa, te wüh bï engu tete.

‡ 23:52-54 23:52-54 Sïkpï ka Me ka wü Yïsarayele la, ah ka-ye gbü sïkpï ka maꞌdiya.

* 24:9-10 24:9-10 Wü würüse la ta Marïya Egba-Magadala, Yüwana, bete Marïya ni ye Yakobo, kpah de wü gara wü würüse ta te ewü di de ewü ne.

† 24:13 24:13 Zengba Emawu ake Yerüsalema, ah baka kilometere 11.

‡ 24:19 24:19 Yesu ka-ye de kpara ka Nazareta.

Yüwane

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Dene ngü ta te

Yüwane

ba teka Yesu Kurisito

Masere si-ngü

Kpara te ba buku ne, ah ena adi de *Yüwane ye Zebedayo, te di biri kpara esüka wü *mürü tima ka Yesu ne. Engu mala, gü ba, “Yesu de Ri Me. Engu za küte, fü ewü abï engu baka nih wü kpara füh kotö ne,” (Sapïta 1:14). Gbü buku ne, Yüwane ngbü eï te-ye, gü ba, “Mene kpara te Yesu le engu fa sü ne,” angü engu le agü ïrï ye nda de. (Mü ceka Sapïta 21:20-24.) Yüwane wu wü ngü ta te Yesu ngbü emere ne cu de jia ye. Ah ba wü ngü ne, teka de wü kpara le, gü ba, Yesu zu de Ye Me fanü. Te wü kpara to maguma wü fü Yesu la, Yesu ena aküwa ewü, fï mere badi (Sapïta 20:31).

Yüwane mala kpah nga wü talara ngü lorozi, te Yesu ngbü mere, teka asere fü wü kpara, gü ba, “De-ni Yesu, ni zu de Ye Me.” Ah mala kpah nga rïrï, te Yesu ngbü rï wü kpara di tüngü ye, abe te ngü ka tima ka-ye ne. Ah ngbü mala wü ngü la gbü mani, gü ba, “Ni ka-ni baka zü-e,” (Sapïta 6:35), “Ni kpah baka ra-sü,” (Sapïta 8:12), “Ni kpah de kpara te ngbü eceka kpï fütanga wü kambiliki ka-ni,” (Sapïta 10:11), “Ni de kaje te enü kpaka Me,” (Sapïta 14:6), “Ni de mere rïrü,” (Sapïta 15:1). Gbü sapïta 13-16, nih ena amaka mene rïrï, te Yesu rï wü mürü tima ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne di, etamurago, gbü sïkpï te wüh zoro engu tete. Gbü sapïta 17, ah de ngü ka gba te Yesu ku fü Me, teka wü kpara ka-ye, te engu le ace ewü ne.

Wü ngü te mü ena amaka gbü buku ka Yüwane, wüh dene.

Sapïta 1:1-18 Ngü ka Ri Me te fü te-ye, akoro kpara tete

Sapïta 1:19-51 Ngü ka Yüwane Mürü Babatïza,

bete ngü ka gina wü kpara te wüh lala gbü nga Yesu

Sapïta 2:1–12:50 Wü ngü te Yesu ngbü rï mere bi wü kpara di

Sapïta 13:1–17:26 Wü ngü te Yesu ngbü rï wü mürü tima ka-ye,

nzükpa de füh ye ꞌbasu, di ne

Sapïta 18:1–19:42 Ngü ka kpi ka Yesu

Sapïta 20:1–21:25 Ngü ka züzükü ka Yesu gbü kpi

1

Dene ngü ka Yesu Kurisito,

o wüh bï engu la de

1-2 Ta gügü, te enga gina, o Me o kotö ne la de, Yesu *Kurisito ladü. Ah ka-ye de Ri Me. Ah ka-ye kpah Me. Wüh ngbü ta ake Me te enga gina. 3 Te Me mere kpï ake tö, ah to tima la ꞌburu esaka Yesu, de ah mere tima la ꞌburu me-ye. Te ah bala la, Yesu ka-ye de kpara, te mere tö ake kpï, de wü e gbü ye, ꞌburu me-ye. 4 Fü Me atima engu füh kotö ne, de ah nü, ah küwa wü kpara, da elofo sü maguma ewü. 5 Angü wü kpara füh kotö ne ngbü ꞌburu gbü biti. Ri Me ka-ye ba Ra-sü te ngbü esü da eliki biti la. Gara wü kpara le Ra-sü la nda-wü de, amba ah ngbü esü ka-ye fï bü asü. Wüh tï atïrï engu nda-wü de.

6 Te Yesu koro füh kotö ne, fü Me ayia atima gara kpara ka-ye de ïrï ye *Yüwane Mürü Babatïza, kpa engagira nü fefe, o Yesu kpo de tima la de. 7 Me tima Yüwane, de ah mala nga Ra-sü la fü wü kpara. Fü Yüwane angbü erï dofo, gü ba, “Ah le de wü kpara ꞌburu fü maguma wü, wüh le ngü ka Ra-sü la.” 8 Gara wü kpara fï ta nda-wü, gü ba, Yüwane me-ye de Ra-sü la. Amba ah bala de. Yüwane ka-ye de kpara te emala nga Ra-sü la fü wü kpara.

9 Ra-sü la, ah ka-ye Yesu, te ena alofo maguma wü kpara füh kotö ꞌburu. 10 Yesu o wü kpara füh kotö ne ꞌburu me-ye. Amba, te engu koro füh kotö ne, wü kpara le ngü kaka nda-wü de. 11 Wüh bï engu gbü nguwa wü *Yïsarayele. Amba wü Yïsarayele la le ngü kaka nda-wü kpah de. 12 Amba teka mene wü kpara ꞌburu, te ewü to maguma wü eyi fü Yesu ne, Yesu fü ewü eyi ba wü di Me. 13 Mü tï afü te-mü ba ye Me de tete-mü nda-mü de. Ah ba e te wüh ngbü eyaka kpara füh kotö ne nda de. Me ena afü mü me-ye, fü ah ao mü ba ye ye.

14 Fü Ri Me la adu afü te-ye, aza küte baka nih, wü kpara füh kotö ne. Fü ah angbü esüka nih. Ah ka-ye de kpara te gü tamu *züka maguma ka Me fü nih, da emala zu ngü ka Me fü wü kpara. De-a, wü *mürü tima kaka, a wu engu cu de jia a. A wu kpah mere wazi kaka, gü ba, engu zu de biri Ye Me biringbö.

15 *Yüwane Mürü Babatïza, wu engu kpah kpo. Fü ah angbü emala ngü kaka fü wü kpara, gü ba, “Yesu ka-ye de kpara, ta te ni mala nganga na fü wü, gü ba ‘Kpara te ena akoro sidi nga ni ne, wawazi na fa nda-ni ka, angü engu ta kü ladü o wüh bï ni la de.’ ” Dela ngü ta te Yüwane mala teka Yesu.

16 Yesu Kurisito ka-ye de kpara te gü tamu züka maguma ka Me fü nih. Teka ngü kaka-na, nih küwa eyi. Nih ena amaka kpah mere bi wü züka ngü, teka ngü kaka. 17 Me to ta *Rïrï ka-ye fü wü Yïsarayele esaka *Müse. Amba züka ngü te Yesu to fü nih ne, ah fa nda Müse ka. Angü Yesu ngbü emala zu ngü ka Me fü nih fanü fanü, gü ba, “Me le nih fa sü.” 18 Kpara biringbö te wu Me de jia ye nda ma. ꞌDuwa Yesu Kurisito kpikpi ye, angü engu de Ye Me, te ngbü ka-ye ake Me. Ah wu Me me-ye, fü ah akoro amala ngü ka Me fü nih fanü fanü.

Dene ngü te Yüwane Mürü Babatïza

mala teka Yesu

19 *Yüwane Mürü Babatïza ngbü ta erï dofo fü wü kpara. Fü gara wü kpara angbü efï nda-wü, gü ba, engu de kpara, te Me tima teka aküwa ani ne. Fü wü angbe cögbörö kpara ka wü Yïsarayele, te ewü ngbü agbü Yerüsalema ne, ayia aje ngü la. Fü ewü atima wü kpara kpaka Yüwane. Wüh tima wü mürü gele, kpah de wü kpara te ewü ele ta-ngü te ewü, gbü nguwa wü *Levi ne. Fü wü kpara la akoro kpaka Yüwane, ayi-tata, gü ba, “Ye de neh da? Ye de *Kurisito, te Me gü ba, ni ena atima teka aküwa ani ne?” 20 Amba Yüwane cere nga ye nda de. Fü ah amala nga ye fü ewü mbölö, gü ba, “Aꞌa. Ni de Kurisito nda-ni de.” 21 Fü ewü adu kpah ayi-tata, gü ba, “Ye de neh da? Ye de mürü dofo *Ïlïya?” Yüwane gü ba, “Bala de. Ni de Ïlïya nda-ni kpah de.” Wüh gü ba, “Ye de mere *mürü dofo, ta te wü mürü dofo ba ngüngü na ne?” Yüwane gü ba, “Aꞌa. Ni de mürü dofo la nda-ni de.” 22 Wüh gü ba, “Te di bala, ye ngbü erï dofo, neh baye baye? Ye di nda-ye de neh da? Ah le fü ani adu alügü zu ngü fü wü kpara, te ewü tima ani ne. Ye ena agü tüngü ye, neh fe?” 23 Yüwane gü ba, “Ma de kpara ta te mürü dofo Yïsaya ba ngüngü gbü *Ngari Me, gü ba, ‘Me ena atima kpara, te ena angbü etü gü, da emala ngü de mere ri ye, gü ba, “Wü reke kaje fü Mere Miri,” ne.’ ”*

24 Gara wü *Farusi ta kpah ladü esüka wü kpara, te wüh tima ewü kpaka Yüwane ne. Fü wü Farusi la ayia ayi-ta Yüwane, gü ba, 25 “Te ye gü ba, ‘Ni de Kurisito de, ni de Ïlïya kpah de, ni de mere mürü dofo la kpah de,’ te di bala, ye ngbü eto babatïza fü wü kpara, neh baye baye?” 26 Yüwane gü ba, “Ma ngbü eto babatïza fü wü kpara ne de ngu kükürü, teka areke kaje fü Mere Miri. Angü Miri engu ne ladü esüka yi sene, amba yi wu engu nda-yi de. 27 Ah ena akpo de tima ka-ye tïtïne. Ah de mere kpara fere, angü wawazi fa nda-ra ka. Ma be te ma ena angbü ba labï kaka nda-ra la de.”

28 Dela ngü ta te Yüwane mala teka Yesu, gbü lakï te engu ngbü eto babatïza fü wü kpara gbü gara kötï de ïrï ye Betanïya,† te di kpa etangu mere ngu de ïrï ye Yürüdene ne.

Dene ngü ka Yesu te di ba Kambiliki ka Me

29 Baka te kpï seke tete, o *Yüwane mürü Babatïza ngbü de wü kpara ka-ye, fü ah awu Yesu te ngbü ekoro. Fü Yüwane ayia amala ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba, “Yi ceka komoko la, ah baka *Kambiliki ka Me, te ena akpi teka afa wü kpara gbü *siti ngü ka-wü. 30 Ah de kpara ta te ma mala ngüngü na fü yi, gü ba, ‘Kpara te ena akoro sidi nga ra ne, ah de mere kpara, te fa ra ka, angü ah ka-ye kü ladü, o wüh bï ra la de.’

31 Ma wu engu gügü nda-ra de. Ma wu engu mba tïtïne. Amba si-ngü te ma koro ato babatïza fü yi tete de ngu ne, ah teka areke kaje fefe, kpah da egü tamu ngü kaka fü yi. 32 Ma wu engu, teka *Nzïla Wazi Me, te koro agbü kpï baka mö, arü gbü nzönzö. 33 Te ah ena adi ta bala de la, de bane ma wu engu nda-ra de. Angü Me, te tima ra, de ma to babatïza fü yi de ngu ne, mala ta ngü fere me-ye, gü ba, ‘Ma ena awu Nzïla Wazi ni, te ena akoro arü gbü nzö gara kpara. Kpara engu la, ah de kpara te ni tima engu, de ah koro, ah to babatïza de Nzïla Wazi ni, Me,’ ne. 34 Ma wu ngü la cu de jia ra. Fü ra adu agara tatamu kpah fü yi, gü ba, ‘Engu de Ye Me.’ ”

Dela ngü ta te Yüwane mala fü wü kpara ka-ye, teka Yesu, te di baka Kambiliki ka Me.

Dene ngü ka Yesu de wü kpara ka

Yüwane Mürü Babatïza

35 Gbü gara sïkpï, fü Yüwane Mürü Babatïza adu angbü kpah kpala, de wü gara kpara ka-ye ꞌbasu. 36 Fü Yüwane awu Yesu te ngbü ekoro. Fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye de ꞌbasu ne, gü ba, “Yi ceka komoko la, ah baka *Kambiliki ka Me!” 37 Te wü kpara de ꞌbasu ne je ngü la, fü ewü ayia kürrrü, afa nga Yesu.

38 Fü Yesu ayia afü te-ye, aceka ewü te ewü ngbü efa nga ye ne. Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü ngbü egïrï, neh ene?” Fü ewü alügü ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, ye ngbü engbü neh siye?” 39 Yesu gü ba, “Yi koro la ekoro, fü yi awu.” Fü ewü anü akoro awu sü, te Yesu ngbü engbü tete. Ngü la mere te-ye gbü lö-ra bala ka tamurago. Fü ewü angbü de ewü, zalü ekoro di gbü biti.

40 Esüka wü kpara de ꞌbasu la, gara de Anderïya, enga ni ye Sïmüna Petero. 41 Fü Anderïya ayia ꞌduwa, anü amaka Sïmüna, amala ngü fefe, gü ba, “A maka *Kurisito, te Me tima engu teka aküwa nih ne eyi!” 42 Fü Anderïya aza Sïmüna, akoro di kpaka Yesu. Fü Yesu aceka Sïmüna, amala ngü fefe, gü ba, “Mü de Sïmüna ye Yona. Ma ena afü ïrï mü la, ao Petero.”‡ (Ah ba e te ewü gü ba, kpeke kpara baka da.)

Fütanga ngü la, fü wü Anderïya ake Sïmüna, bete gara kiri wü la, akpo ꞌduwa da elala gbü nga Yesu.

Dene ngü ka Yesu de wü Fïlïpo ake Natanïyele

43-44 Fütanga ngü te wüh mere ne, fü ewü adu ara. Fü kpï aseke. Fü Yesu afï ngü, gü ba, ni ele adu agbü *Galïlaya. O wüh nü la de, fü ah ayia anü amaka gara komoko de ïrï ye *Fïlïpo, te di de kpara ka Betesayïda, kpah baka wü Anderïya ake Petero. Fü ah amala ngü fefe, gü ba, “Mü koro, mü lala gbü nga ra.” Fü Fïlïpo ayia ale.

45 Fütanga ngü la, fü Fïlïpo ayia anü amaka gara kiri ye, de ïrï ye Natanïyele, amala ngü fefe, gü ba, “Ani maka *Kurisito eyi, kpara ta te wü *Müse ba ta ngü kaka gbü *Ngari Me, gü ba, ‘Me ena atima engu teka aküwa ani ne.’ Ïïrï na de Yesu, kpara ka Nazareta, ye *Yüsefa.” 46 Natanïyele gü ba, “Ho! Dene ne töndö ngü ne? Mere züka ngü tï eyi akoro gbü Nazareta?” Fïlïpo gü ba, “Ye koro la ekoro, de ye ceka cu de jia ye.” Fü ewü ayia anü akoro kpaka Yesu.

47 Te Yesu wu Natanïyele te ngbü ekoro, fü ah ayia amala ngü, gü ba, “Kpara la, ah de züka enga *Yïsarayele, te mani di tete ma.” 48 Natanïyele gü ba, “Ye wu ni neh baye baye?” Yesu gü ba, “Ni wu ye tïne, te ye ngbü esa rü de kpane, o Fïlïpo ï ye la de ne.” 49 Fü Natanïyele ayia agüka, agü ba, “Mere kpara, mü wu ngü ꞌburu! Mü de Ye Me! Mü de Mere Miri ka wü Yïsarayele!” 50 Yesu gü ba, “Ye fü te-ye, le ngü ka-ni bü kere ne, teka ngü te ni mala fü ye, gü ba, ‘Ni wu ye esa rü de kpala’ ne? Ye ena awu wü gara kpeke ngü, te fa engu la!” 51 Fü Yesu adu amala ngü fü ewü ꞌburu, gü ba, “Ngü te ma emala fü yi ne, ah de zu ngü. Te gara, ma ena agü tamu ngü ka Me agbü kpï fü yi. Fü yi awu ra, te ma di baka ꞌbeꞌbe te wü *malayïka ka Me ngbü ekoro agbü kpï, da edu fefeh na.”

2

Dene ngü ta te Yesu mere agbü Kana

1 Fütanga sïkpï ꞌbasu, fü wü Yesu aje ngü, gü ba, gara kpara ngbü emere karama ka wofo, gbü gara kötï ka *Galïlaya, de ïrï ye Kana. Fü ni ye Yesu ayia anü kpala. 2 Fü ewü aï kpah wü Yesu agbü karama la. Fü wü Yesu ayia anü akoro kpala, de wü kpara ka-ye ꞌburu.

3 Te wüh ngbü kpala, fü wü kpara anzö fï anza. Fü ni ye Yesu amala ngü fü Yesu, gü ba, “Fï nza ka-ye esaka ewü eyi.” 4 Yesu gü ba, “Ni ni deyï, de ni mere baye? Ni tï amere gara ngü nda-ni la de, angü lakï ka-ni koro la de.” 5 Fü ni ye Yesu anü amaka wü labï, te ewü ngbü emere tima de kpala, amala ngü fü ewü, gü ba, “Te Yesu mala gara ngü fü wü la, de wü mere kpah bala.”

6 Fü Yesu afü te-ye, aceka wü cögbörö bütü,* maꞌdiya, te wüh o kpala, da ese ngü gbügbü, teka azürü e di, tenga gele ka wü *Yïsarayele. 7 Fü Yesu amala ngü fü wü labï la, gü ba dene, “Wü nü, wü se ngu, wü koro di, de wü tökö gbü wü bütü-ngu la ꞌburu.” Fü ewü ayia anü ase ngu, atökö gbü wü sila la ꞌburu cere cere, kpah baka e te Yesu mala fü ewü la. 8 Fü Yesu adu amala fü ewü, gü ba, “Yi se ngu la mba cüküꞌdaye, yi nü di kpaka kpara te ngbü egafa e la.”

9 Fü ewü ase ngu la, anü di kpakaka na. Fü kpara te egafa e la ayia anzö e la, are. Ah ka-ye de fï! (Amba ah wu, gü ba, e la ka-ye de ngu ne, nda de. ꞌDuwa wü labï, te ewü se ngu la, wu me-wü.)

Baka te kpara te ngbü egafa e re e la, fü ah agüka, adu amala ngü fü watï würüse la, 10 gü ba, “Ata! Fï ne türü fa sü! Wü gara kpara mere ngü, baka nda-mü ne, nda-wü de. Wüh ngbü eto züka fï te enga gina. Fü ewü adu ato mene fï te türü de, tïne sidi, te wü kpara sika eyi. Amba nda-mü, mü wo züka fï te türü fa sü ne, du to sidi, neh teka ne?”

11 Dela ta gina kpeke ngü te Yesu mere, teka agara tamu wazi, te Me to fefe na ne. Ah mere ngü la ta gbü Kana.† De-a, wü kpara kaka-na, a wu ngü la cu de jia a. Fü a ayia ato maguma a fefe tïne afa sü, teka ngü la. 12 Sidi nga ngü la, fü wü Yesu ayia anü agbü Kaparanama, de wü ni ye, de wü di enga ni ye, de wü kpara ka-ye ꞌburu. Amba wüh ra kpala fa sü nda-wü de.

Dene ngü ta te Yesu mere agbü Yerüsalema

13 Gara mere sïkpï ka wü *Yïsarayele ladü, te wüh ngbü eï, gü ba, *Pasïka. Te mere sïkpï la koro tete gbamari, fü wü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, anü agbü Yerüsalema. 14 Te wüh koro agbü Yerüsalema kpala, fü Yesu anü akoro etambasü *Mere Kambü ka Me. Fü ah amaka mere bi wü kpara kpala, te ewü ngbü ecïnzï wü nü de wü lu‡ ka-wü, teka fü wü kpara adi ese, eto laꞌbï tete fü Mere Me. Wü gara ngbü nda-wü ekura jiase. 15 Fü ngü la asiti gbü jia Yesu, angü wüh ngbü ecïnzï e ka-wü la, ciki etambasü Mere Kambü ka Me. Fü Yesu aza ju-ku, akpo eliki ewü, de wü nü ka-wü la di. Fü ah anzinzi wü cangalï ka wü kpara, te ewü ngbü da ekura jiase fefeh la, agbofo ꞌburu kötö. Fü jiase ka-ewü la angbengbe kpah ꞌburu kötö sela. 16 Fü ah amala ngü fü wü kpara, te ewü ngbü ecïnzï wü e la, gü ba, “Dene neh ene ngü ne? Yi ngbü emere ngü la etambasü ka Me, neh teka ne? Yi yia de wü e ka-yi la sene asidi! Sü ne, ah de Kambü ka Wüba! Yi le afü kambü ka Wüba, ao ba sü ka se-e?”

17 Te wü kpara kaka-na wu bala, fü ewü adu awu, gü ba, ngü ka Kambü ka Me ke te Yesu kpah baka nda *Davidi ta gügü. Angü Davidi ba ta ngü la gbü *Ngari Me, gü ba, “Mere Me, ngü ka Kambü ka-mü ke te ra fa sü! Te wü vügü ka-mü mörö ra teka Kambü ka-mü la, ah mere e de, gümü Kambü ka-mü tï anza te ra de!”§

18 Te wü mere kpara ka wü Yïsarayele je ngü te Yesu mere la, fü ngü la ake te ewü afa sü. Fü ewü akoro ayi-ta, gü ba, “De-ye deyï, ye mere ngü la, neh teka ne? Ye gü ba, Me tima ni me-ye? Te ah bala, de ye mere la mere kpeke ngü, te ena aga gbü jia ani, teka fü ani awu, gü ba, Me to wazi la fü ye me-ye fanü.” 19 Yesu gü ba, “Mere kpeke ngü te ma ena amere, ah dene. Te yi mürü Kambü ka Me ne asidi la, ma ena ajï, alügü da ye gbü sïkpï ngbee bata.” 20 Wü mere kpara la gü ba, “Ho! Wüh jï ta kambü la de mere bi re, ba e teke ꞌbasu de füh ye maꞌdiya ne, fü mü agü ba, ‘Ni ena ajï alügü, gbü sïkpï ngbee bata?’ ”

21 Amba Yesu mala la ngü gbü mani tüngü ye. Si-ngü gbü mani la gü ba, “Küte ni, Yesu, baka Kambü ka Me. Te wüh mörö ni la, ni ena adu azükü gbü *ebabata sïkpï.” 22 Te koro gbü sïkpï te wüh mörö engu tete, fü ah adu azükü gbü sïkpï bata kpah ba ngü te engu mala la. Te di bala, de-a, wü kpara kaka, fü a adu afï nga ngü, ta te engu mala ne. Ngü la tï kpini de ngü, ta te wü *mürü dofo ba gbü Ngari Me ta gügü, teka kpara te Me ena atima ne. Fü a adu awu, gü ba, Yesu de Ye Me fanü fanü.

23 Te Yesu ngbü ta agbü Yerüsalema teka mere *Karama ka Pasïka la, fü ah angbü emere wü gara kpeke ngü kpala. Te mere bi wü kpara wu ngü la, fü ewü adu ale ngü kaka, gü ba, engu de Miri te Me tima, teka aliki wü vügü ka-ani ne. 24 Amba Yesu le ato te-ye gbü ngü ka-ewü la nda de, angü ah wu eyi, gü ba, fïngangü ka-ewü ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. 25 Angü engu de kpara, te ngbü ewu ngü emaguma wü kpara ꞌburu. Kpara te ena agü tamu ngü fefe nda ma.

3

Dene ngü ka Yesu ake Nikodemü

1 Gara *Farusi ta ladü de ïrï ye Nikodemü, te di de mere *kovo ka wü *Yïsarayele. 2 Gbü gara sïkpï, fü Nikodemü ayia gbü biti, anü akoro kpaka Yesu. Fü ah amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ani wu eyi, gü ba, wazi ye fa sü, teka ngü ka wü mere bi wü kpeke ngü, te ye ngbü emere ne. Kpah bala, ani wu kpah kpo, gü ba, Me tima ye me-ye, teka arï ani de ngü ka-ye, ka Me. Angü kpara tï amere kpeke ngü ba e la de tete-ye nda de, ꞌduwa te Me to wazi fefe me-ye la.”

3 Yesu gü ba, “Ngü te ma emala fü mü ne, ah de zu ngü. Te mü le akoro kpara ka Me la, ah le de wüh yaka mü toto. Mene kpara te wüh yaka engu toto de, engu de kpara ka Me nda de.” 4 Nikodemü gü ba, “Ata! Te kpara gbe tïne eyi la, wüh ena ayaka engu toto, neh baye baye? Ah ena adu arï guvu ni ye, fü ewü adu ayaka engu kpah toto?”

5-6 Yesu gü ba, “Ngü te ma emala fü mü ne, ah de zu ngü. Wü kpara, te wüh ngbü ebï ewü gbü küte füh kotö ne, wüh de wü kpara ka küte. Amba, te *Nzïla Wazi Me yaka mü me-ye la, ah ena azürü mü, fü mü akoro kpara ka Me fanü fanü.

7 Fïngangü ka-mü ngbü ejiji faaa, teka ngü te ma mala fü mü, gü ba, ah le de wüh yaka mü toto ne? Mü fï nga ngü de. 8 Ngü ka kpara, te wüh eyaka engu toto, ah baka ngü ka wege. Mü tï eyi awu sü te wege koro tete? Anga mü tï eyi awu sü te wege ngbü enü tete? Mü tï awu de! Wege ngbü efe ka-ye baka e te engu ngbü ele. Mü eje nda-mü bü gigiri na kükürü. Mü wu küküte kpah de. Ngü ka kpara te Nzïla Wazi Me yaka engu me-ye ne, ah kpah baka ngü ka wege la.”

9 Nikodemü gü ba, “Ngü la ena adi bala, neh baye baye?” 10 Yesu gü ba, “Mü di ne mere kpara te mü ngbü erï wü bu mü, wü di enga Yïsarayele, me-mü ne, mü tï awu ngü la de, neh teka ne? 11 Ngü te ma emala fü mü ne, ah de zu ngü fanü fanü. Angü ah de ngü te ma wu cu de jia ra. Amba yi le aje ngü ka-ra nda-yi de, neh teka ne? 12 Mü da la güje mü teka ngü te ma ngbü emala fü mü ne, angü ma ngbü emala ngü ka wü e de füh kotö ne fü yi, baka mani. Te yi je si-ngü la de la, ma ena amala nga wü ngü ka Me agbü kpï, fü yi aje sisi na, neh baye baye? 13 Angü kpara te nü koro kpaka Me agbü kpï nda ma. ꞌDuwa de-ra, Ye Me, angü ma yia kpala, akoro sene, teka amala ngü kaka fü yi.

14 Kaje te yi ena akoro tete kpara ka Me, fü yi aküwa fï mere badi, ah kpah baka ngü ta te *Müse mere fü wü kundu nih, te ewü ngbü ejiji tete agbü gü ne. Angü te siti wü kpürü ngbü ta ede ewü kpala ne, Müse mere ta neh ene? Ah za ta kuru kpürü, te wüh mï gbü se, ae ao eküte rü kpa tikpi, teka fü wü kpara adi eceka. Mene wü kpara ta te ewü ngbü eceka kpürü la, wüh kpi nda-wü de, wüh küwa ka-wü ta eyi.* Kpah bala, de-ra *Ye Kpara ka Kpï, wüh ena ae ra eküte rü kpa tikpi, te gara, teka fü wü kpara adi eceka. 15 Te di bala, mene kpara te ena angbü eo jia ye eküte ra, ah ena aküwa ka-ye aküwa fï badi.”

16 Angü Me le ngü ka wü kpara füh kotö ne fa sü, fü ah ayia atima biri Ye ye biringbö, teka aküwa nih. Te di bala, te mü to maguma mü fü Yesu la, mü tï akpi fï de. Mü ena aküwa ka-mü aküwa fï badi. 17 Me tima Ye ye füh kotö ne, neh teka ne? Teka ato kuru te wü kpara? Ah bala de. Me tima Ye ye teka aküwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu. 18 Te mü to maguma mü fü Ye Me la, Me to kuru te mü de. Te mü to maguma mü fefe de la, Me ena ato kuru te mü ato, angü mü le ngü ka biri Yeye na nda-mü de. 19 Si-ngü te Me ena ato kuru tete di te wü kpara ne, angü engu tima ra-sü, koro di füh kotö ne, teka asere kaje ka *küküwa fü ewü, amba wü kpara le ra-sü la nda-wü de. Wü kpara ngbü ele ka-wü biti, efa ra-sü di, teka lümü ka *siti ngü ka-wü te ewü ngbü emere ne. 20 Angü siti kpara le ra-sü nda de. Ah ngbü ekpe ra-sü akpe, angü wüh ena awu siti ngü ka-ni, te ni ngbü emere ne. 21 Kpara te ngbü ele zu ngü ka Me de maguma ye ꞌburu ꞌburu ne, ah ngbü engbü ka-ye gbü ra-sü, teka fü wü kpara awu, gü ba, ngü te ni ngbü emere ne, ah de ngü te ngbü ereke gbü jia Me.

Dene kpah gara ngü te Yüwane Mürü Babatïza

mala teka Yesu

22 Sidi nga ngü la, fü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, ace Yerüsalema, anü andoro agbü wü jürü kötï ede Yerüsalema sela. Fü ewü angbü de wü kpara ka-ye, da eto *babatïza fü wü kpara de kpala. 23-24 Ngü la mere ta te-ye, o wüh gü *Yüwane agbü ku la de. Yüwane ngbü nda-ye ta eto babatïza agbü tö ka *Yudaya, kpah baka Yesu. Ah ngbü ta eto babatïza sela, agbü gara sü de ïrï ye Ayïnona,† angü züka ngu ladü sela, te cu acu. Fü mere bi wü kpara angbü fï bü ekoro kpakaka na, da eza babatïza esakaka na.

25 Gbü gara ra, fü gara enga *Yïsarayele akoro kpaka wü kpara ka Yüwane, akpo da ega yïkï de ewü, teka ngü ka babatïza. 26 Fü komoko la ayia amala nga Yesu fü ewü, gü ba, “Tïtïne mere bi wü kpara ngbü ekoro kpaka Yesu, efa nda Yüwane ka.” Te wü kpara ka Yüwane je ngü la bala, fü ngü la ake te ewü. Fü ewü ayia anü akoro kpaka Yüwane, amala nga Yesu fefe, gü ba, “Mere kpara, ceka la! Kpara ta te ani ngbü de ewü, kpa etangu Yürüdene ne, te ye ngbü egü tatamu, gü ba, engu de Kambiliki ka Me ne, ah kpo eyi eto babatïza fü wü kpara. Bi wü kpara ngbü eyi ꞌburu enü kpakaka na kpala!”

27 Yüwane gü ba, “Züka ngü. Me to wazi la fefe me-ye. Angü kpara tï amere kpeke ngü bala, de tete-ye, nda de. 28 Ma mala ta fü yi eyi, gü ba, ma de *Kurisito te Me tima engu ne nda-ra de. Yi je ngü la ta eyi. Ma nda-ra mene kpara, te wüh tima ra kpa engagira nü fü Kurisito la, teka areke kaje fefe. 29 Te komoko le aza würüse, ah ena atima enga ni ye kpa engagira nü, teka areke ngü la. Kpara la, ah de watï würüse la nda de. Ah de kpara te ena areke ngü fü watï würüse la. Te kpara la wu watï würüse la te ngbü ekoro, ah ena angbü de mere tadu, gü ba, ‘Mere kpara ka-ni koro eyi!’ Enatikine ma ngbü eyi de mere tadu, angü mere kpara ka-ra koro eyi dela! 30 Ah le de ngü ka Yesu nü kpa engagira nü, de nda-ra ngü du kpa sidi.” Dela ngü ta te Yüwane Mürü Babatïza, mala teka Yesu.

31 Yesu de kpara te koro agbü kpï. Ah wu ngü fa nda wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Baka te Yüwane di de kpara füh kotö ne, ah ngbü emala ngü ka Me baka kpara ka kotö ne. Ah tï amala ngü ka Me baka kpara te koro agbü kpï ne nda de. Amba ngü ka Yesu fa nda Yüwane ka, angü engu koro ka-ye agbü kpï. 32 Ah ngbü emala ngü ka Me ereke areke, angü engu koro ka-ye agbü kpï. Ah ngbü emala ngü te engu wu cu de jia ye, amba wü kpara le aje ngü kaka nda-wü de. 33 Te mü le ngü te Yesu gü tatamu fü mü ne eyi la, amba mü wu eyi, gü ba, Me tima engu me-ye fanü fanü. 34 Yesu ngbü emala ngari Me fü nih, angü Me tima engu me-ye. Me to wazi ka *Nzïla Wazi ye eyi ꞌburu fefe, de ah mere ngü di ba e te engu ngbü ele. 35 Angü Wö ye na le engu fa sü, fü ah ace wü ngü ꞌburu esakaka. 36 Kpara te to maguma ye fü Yesu, Ye Me, ah ena aküwa fï mere badi. Amba mene kpara te to maguma ye fü Yesu de, ah küwa kpah de, angü Me ena asü gü fefe fï mere badi.

4

Dene ngü ta te Yesu mala fü egba Samarïya

1-3 Gbü wü sïkpï la, mere bi wü kpara ngbü ta ekoro kpaka Yesu de ah to *babatïza fü ani. Fü wü *kpara ka Yesu angbü eto babatïza fü ewü me-wü, angü Yesu to babatïza nda de. Fü wü Farusi aje, gü ba, mere bi wü kpara le ngü ka Yesu eyi, fa nda *Yüwane ka. Fü maguma ewü ayia asiti teka ngü la. Te Yesu wu bala, fü ah ayia ace tö ka *Yudaya, anü ka-ye agbü *Galïlaya. 4 Amba ah le afü ka-ye kpuru gbü tö ka wü *Samarïya. Fü ah ayia de wü kpara ka-ye, atï te kaje.

5 Fü ewü anü akoro gbü gara kötï ka wü Samarïya de ïrï ye Sïkara.* 6 Gara du-kpa-ngu ladü sela, te *Yakobo jï gügü. Fü wü Yesu anü akoro kpa füh du-kpa-ngu la etü ra, o engu ndïrï eyi ka nü. Fü ah anü angbü efe te-ye ede du-kpa-ngu la. 7-8 Fü wü kpara kaka-na anü ase e-mazü agbü Sïkara.

Fü gara egba Samarïya akoro teka ase ngu. Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, “Ye to ngu fü ni, de ni nzö.” 9 Egba Samarïya la gü ba, “Ye de enga *Yïsarayele de? Ah mere baye, te ye ngbü eyo ngu te ni, te ni di de egba kpara ka Samarïya ne?” Ah mala bala kükürü de, angü wü di enga Yïsarayele le te-wü de wü kpara ka Samarïya nda-wü de.

10 Yesu gü ba, “Te mü ena awu ta züka ngü, de te Me le ato fü mü ne la, anga te mü ena awu ra ta kpah kpo, baka te ma yo ngu eküte mü ne, de bane mü ena ayo ta kpah ngu te ra, fü ra ato mene ngu, de te ena aküwa fü mü fï mere badi ne.” 11 Würüse la gü ba, “Ye ena ase ngu la, neh baye baye? E ka-ye de te ye ena ase ngu di kpah ma! Te du-kpa-ngu engu ne di kpah cucu de bala! Ye ena amaka nda-ye de ngu ka *küküwa ne, neh kaye? 12 Ye fa kundu ani, Yakobo, ta te ce du-kpa-ngu ne fü ani ne? Yakobo jï ta du-kpa-ngu ne me-ye fü wü di ye, de wü nü ka-ye ꞌburu, fü ewü angbü enzö.” 13 Yesu gü ba, “Kpara te ngbü enzö ngu gbü du-kpa-ngu ne, gümü ngu ena adu kpah amere engu. 14 Amba kpara te ena anzö ngu, de te ma ena ato fefe na ne, gümü ngu du amere engu tïne de. Angü ngu te ma ena ato fefe na, ah ena angbü emamaguma baka du-kpa-ngu, te ena aküwa engu fï mere badi.” 15 Würüse la gü ba, “Mere kpara, ye to ngu la eto fü ni, de ni nzö, angü gümü ngu ena adu kpah amere ni. Angü ni ena adu kpah angbü endoro te ngere kaje ne, da ese ngu.”

16 Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, “Ye nü, ye ï watï ye, de wü du koro ake di sene.” 17 Würüse la gü ba, “Watï ni nda ma.” Yesu gü ba, “Ye mala eyi zu ngü! 18 Teka ne de, angü ye za ta wü komoko ꞌburuve, fü ye ace ewü ꞌburu. Te di bala, mene komoko te ye ngbü ake di tïtïne ne, ah de watï ye nda de. Ngü te ye mala la, ah fanü.” 19 Würüse la gü ba, “Mere kpara, ma wu eyi, gü ba, mü de *mürü dofo ka Me. 20 Te di bala, gara ngü ladü te ma ele amala fü mü. Wü kundu a ngbü ta egbo nga ïrï Me, kpa füh mere da ka Samarïya la. Amba de-yi, wü di enga Yïsarayele, yi gü ba, ah le de wü kpara ꞌburu di egbo nga ïrï Me kpa agbü *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema ne. Te di bala, mene sü te wü kpara tï agbo nga ïrï Me gbügbü, ah ena adi neh engu deyï?” 21-23 Yesu gü ba, “Tangbase, mü da güje mü te ngü te ma ngbü emala fü mü ne. Me ka-ye biringbö. Te di bala, ah le de mü gbo nga ïïrï na de maguma mü biringbö. Ngü ka sü te wüh ngbü egbo nga ïïrï tete na, ah de mere ngü nda de. De-yi, wü kpara ka Samarïya, yi ngbü egbo nga ïrï Me te yi wu mbi mbi de. De-a, wü di enga Yïsarayele, a ngbü egbo nda-a zu nga ïrï Me, te a wu kpo. Angü Me gü tamu ngü ka *küküwa eyi fü a. Amba ah ena akpo tïtïne, wü kpara ena angbü egbo nga ïrï Wüba Me, te nga wü sü ꞌburu. Ah ena adi bü duu füh da sene, anga agbü Yerüsalema kpah de. Wüh ena agbo nga ïïrï na de maguma wü le ꞌburu. Angü Wüba Me le eyi bala. 24 Angü Me zu de Me biringbö. Te mü le agbo nga ïïrï na la, ah le de mü gbo nga ïïrï de maguma mü biringbö.”

25 Würüse la gü ba, “Mere kpara, ngü te ye mala la, ah kpekpeke. Ni wu kpo, gü ba, Me ena atima Miri te ena aküwa nih. Te engu koro eyi la, engu ena amala si wü ngü ꞌburu fü ani.” 26 Yesu gü ba, “De-ra, de te ma ngbü emala ngü fü mü ne, ma de Miri la me-ra.”

27 Kpah bü gbü lö-ra la, fü wü *kpara ka Yesu adu akoro, amaka engu da ero mö ake würüse la. Fü ngü la ayia aga gbü jia ewü afa sü. Kpara te ena ayi-ta würüse la, gü ba, “Ye le neh ene?” ne, nda ma. Kpara te ena ayi-ta Yesu, gü ba, “Ah mere baye, te ye ngbü ero mö ake würüse la?” nda kpah ma.

28 Fü würüse la ayia ace sila ka-ye ciki sela, afü nga ye, adu agbü mere kötï la, amala ngü fü wü kpara, gü ba, 29 “Yi nü la akine, yi ceka kpara, de te ma maka engu kpa füh du-kpa-ngu de kpane. Angü ah mala nga wü ngü, te ma mere, te kpara wu de ne, ꞌburu gbü nzö ra. Ah ena adi dela *E-küwa-nih ne de?” 30 Te wüh je ngü la bala, fü mere bi wü kpara aci anü kpaka Yesu.

31 Fü wü kpara ka Yesu angbü endaꞌba te-wü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ani koro de e-mazü eyi. Ye zü la e.” 32 Fü engu adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Gara e-mazü ka-ni ladü, te wü wu nda-wü de.” 33 Fü wü kpara kaka-na angbü eyi-ta ngü esüka wü, gü ba, “Gara kpara koro de e-mazü la fefe me-ye?” 34 Fü Yesu amala fü ewü, gü ba, “Ma ngbü emere tima te Me tima ra di. Ngü la, ah fere baka e-mazü. Ma le fï bü amere tima la, de ah nza anza.”

35 Fü Yesu adu kpah, amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Wü kpara ngbü emala teka ndo, egü neh fe? Wüh ngbü emala, gü ba, ‘Te wüh moko ndo eyi la, ah ena amere fe bala, fü ewü adu awa.’ Ah bala de? Amba yi ceka la bü bi wü kpara, te ewü ngbü ekoro kpaka nih ne. Ma emala fü yi, gü ba, wüh baka ndo te ma moko tïtïne, ah ndri kpah eyi, lakï kaka-na koro kpah eyi, teka awa, aza ao gbü kafa. 36 Angü Wüba tima ra, de ma ru ngari ni emaguma wü kpara baka ndo. Yi nda-yi baka wü kpara, te ewü ngbü ele ta-ngü te ra gbü tima la. Nih biti wü kpara ebiti gbü kafa ka Wüba, de wüh küwa fï mere badi. Te nih mere bala la, mürü ndo la ena ato takpa fü nih, fü nih angbü ꞌburu de mere tadu teka ngü la.

37 Mani te wüh ngbü emala, gü ba, ‘Te kpara ru ndo ka-ye la, gara kpara ena adu akoro awa me-ye ne,’ ah de zu ngü! 38 Enatikine ngü la koro eyi, angü ma ngbü etima yi, teka awa nzïa ndo te yi ru me-yi de. Wü gara kpara mere ta tima la me-wü, fü ewü aï yi, akoro amaka bü nzïnzïa gbü nga ewü la.” Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, te engu wu wü kpara ka *Samarïya, te ewü ngbü ekoro.

39 Angü mere bi wü kpara ka sü la le ngü ka Yesu, teka ngü te würüse la mala fü ewü, gü ba, “Yesu mala nga wü ngü ka-ni, de te ni ngbü emere ne, eyi ꞌburu.” 40 Te di bala, fü ewü akoro kpaka Yesu, ayi-tata teka de ah ngbü kpaka ani sela. Fü Yesu angbü kpala sïkpï ꞌbasu, da arï ewü de ngari Me. 41 Fü mere bi wü kpara ayia kpah ato maguma wü fü Yesu, teka ngü te ewü je gögömö na la. 42 Fü ewü amala ngü fü würüse la, gü ba, “A le ngü ka kpara la ta teka ri mü. Amba tïtïne, a je riri na eyi cu de güje a. Te di bala, a wu eyi, gü ba, engu de kpara, te ena aküwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, angü ah de *E-küwa-nih.”

Dene eꞌbaꞌbasu kpeke ngü,

ta te Yesu mere agbü Kana

43 Sidi nga sïkpï ꞌbasu la, fü wü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, adu agbü *Galïlaya. 44 Yesu mala ta ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Te mü de *mürü dofo la, wü kpara gbü wü gara sü ꞌburu ena angbü ecu ngü mü me-wü, amba ꞌduwa wü mürü mü tï acu ngü mü nda-wü de.” 45 Mere bi wü kpara te ewü ngbü agbü Galïlaya nü ta agbü Yerüsalema teka *Karama ka Pasïka. Fü ewü awu wü kpeke ngü ta te Yesu ngbü emere de kpala. Fü ewü adu amala nga wü ngü la fü wü bu wü, kpa ekötï. Te di bala, te wüh wu Yesu te koro tete agbü Galïlaya, fü ewü angbü de mere tadu, gü ba, engu ena amere wü kpeke ngü gba ani sene, kpah ba e te engu mere agbü Yerüsalema ne.

46 Fü engu adu akoro kpah agbü Kana, gbü sü ta te engu fü ngu, koro di vinü tete na. Gara mere kpara ka miri ta ladü agbü gara kötï de ïrï ye Kaparanama, te yeye na di de keke te-ye, ah yia ta ekpi akpi. 47 Te komoko la je ngü, gü ba, “Yesu du koro eyi, gbü Kana ne,” fü ah ayia agba wü agbü Kaparanama, anü amaka Yesu agbü Kana kpala.

Te engu koro kpaka Yesu, fü ah andaꞌba te-ye fefe na, gü ba dene, “Mere kpara, ye koro kere, aküwa ye ni, angü ah yia eyi ekpi akpi.” 48 Yesu gü ba, “De-yi, wü kpara gbü sü ne, te ma mere kpeke ngü gbü jia yi de la, yi tï ale ngü ka-ra nda-yi kpah de. Ngü ka-yi ena adi fï bü bala?” 49 Komoko la gü ba, “Mere kpara, bala de, baaa! Mü koro mba kere, mü küwa ye ra, angü ah ena akpi.” 50 Yesu gü ba, “Ye mü küwa eyi. Mü du edu.” Fü komoko la ale ngü te Yesu mala fü ye la. Fü ah ayia adu kpa ekötï.

51 Baka te engu ngbü edu kpa ekötï, fü ewü amaka te-wü de wü labï ka-ye te kaje. Fü ewü amala fefe, gü ba, “Mere kpara, ye mü küwa eyi!” 52 Fü engu ayi-ta ewü, gü ba, “Keke la nza eküküte gbü lö-ra fe?” Wüh gü ba, “Keke la nza esikine etü ra, ba lö-ra biringbö.” 53 Fü wö ye mbarase la awu teke, gü ba, “Keke la nza gbü lö-ra te Yesu mala ngü fü ni tete, gü ba, ‘Ye ni küwa eyi ne.’ ” Fü komoko la ayia ato maguma wü fü Yesu, de wü kpara gba ye ꞌburu.

54 Dela eꞌbaꞌbasu kpeke ngü ta te Yesu mere agbü Kana. Ah mala ngü bü de komö ye, fü mbarase la aküwa ciki agba wü, agbü Kaparanama kpala. Yesu mere ngü la, o engu yia tete agbü *Yudaya, ego agbü *Galïlaya.

5

Dene ngü ta te Yesu mere gbü sïkpï ka Me,

ede kara de ïrï ye Beteseda

1 Sidi nga wü ngü dela, fü wü Yesu ayia anü agbü Yerüsalema, teka gara *karama ka wü *Yïsarayele. 2 Gara mere kara ta ladü agbü Yerüsalema kpala,* te ewü gü ïïrï na, gü ba, Beteseda. 3 Mere bi wü mürü keke ngbü era esa e ede kara la. Ah de wü kpara te jia ewü ni ani, gara ewü de lö wü walawala, gara ewü te küte ewü di titiri. Wüh ngbü era kpala, da ecï nga ngu te ena akada. 4 Angü wüh gü ba, gbü gara sïkpï, *malayïka ka Me ngbü ekoro, da eyiki ngu la, fü ngu la angbü ekada teka ngü la. Te di bala, mene kpara, te ena atï fi me-ye fü wü bu ye, gbü ngu la, keke kaka-na ena anza.

5-6 Gbü gara ra, fü wü Yesu akoro füh kara la. Fü ah awu gara komoko kpala, te di de keke te-ye teka mere bi re, baka e teke biri nzükpa de füh ye ꞌbajena. Te Yesu wu komoko la, fü ah awu teke, gü ba, ah ra eyi sela fa sü. Fü ah amala ngü fefe, gü ba, “De-mü, mü ele aküwa?” 7 Mürü keke la gü ba dene, “Mere kpara, ni ena aküwa, neh baye baye? Angü enga ni ni, te ena agü ni gbü ngu la, fü ni aküwa ne, ah nda ma. Ni te egbeke te-ni enü kpala, küte ni titiri, fü wü gara kpara angbü etï ka-wü fi me-wü.” 8 Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, “Enga wüna, ma ena ato wazi fü mü. Mü yia eyia tikpi, de mü za darara ka-mü, mü go kpa ekötï.” 9 Yesu bü te emala ngü la bala, fü keke ka komoko la ayia anza. Fü engu ayia aza darara ka-ye, ago kpa ekötï.

Sïkpï te Yesu küwa komoko la tete, ah de *sïkpï ka Me. Angü gbü gele ka wü di enga Yïsarayele, wüh le de wü kpara mere tima gbü sïkpï ka Me ꞌburu ꞌburu de. 10 Te ah bala, baka te wü *kovo ka wü Yïsarayele wu ngü la, gü ba, komoko la ngbü ebï darara ka-ye gbü sïkpï ka Me, fü ewü aï engu, ayi-tata, gü ba, “Ah mere neh baye, te ye ngbü ebï darara ka-ye gbü sïkpï ka Me ne? Ye wu de, gü ba, gele ka-ani le de wüh mere e abï e gbü sïkpï ka Me de?” 11 Komoko la gü ba, “Ah de ngü ka-ni nda de. Ni ngbü ta eke ka-ni ake, fü gara komoko ayia akoro aküwa ni gbü keke la. Fü ah amala ngü fü ni, gü ba, ‘Ni bï darara ka-ni ebï, ni go di kpa ekötï.’ Fü ni abï darara ka-ni ne tüngü la.” 12 Wüh gü ba, “Kpara te küwa ye neh da?” 13 Amba komoko la je ïrï kpara te küwa ye ne nda de. Angü mere bi wü kpara ta ladü gbü sü, te Yesu küwa komoko la tete ne. Fü Yesu azi te-ye zïrrrï, anü sü ka-ye.

14 Fütanga ngü la, fü Yesu anü amaka komoko la, kpa etambasü *Mere Kambü ka Me. Fü ah amala ngü fefe, gü ba, “Enga wüna, mü ceka te-mü ꞌbe, angü mü küwa eyi gbü keke ka-mü la. Te di bala, ah le de mü ce da emere *siti ngü. Angü gara siti ngü, te ena afa keke la, ena adu kpah amere mü.” 15 Fü komoko la ayia bü kere, anü amala nga ngü la fü wü kovo ka wü Yïsarayele, gü ba, “Kpara te küwa ni ne, ah de Yesu.”

16 Dela si-ngü te wü kovo la kpo da ekpü Yesu tete na, gü ba, “Engu ce gele ka-ani eyi,” angü engu küwa kpara la gbü sïkpï ka Me. Wüh gü ba, ngü la, ah de tima. Ah le ta de ah mere ngü la gbü sïkpï ka Me de.

Dene ngü ta te wü Yesu ga yïkï tete,

de wü kovo ka wü Yïsarayele, teka sïkpï ka Me

17 Te Yesu je ngü la, gü ba, wü *kovo ka wü *Yïsarayele ngbü ewü nga, teka ngü te ni küwa komoko la gbü *sïkpï ka Me ne, fü ah adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Ngü te ma mere ne, ah siti gbü jia yi, neh teka ne? Wüba, Me, ngbü emere kpah bala, angü engu ngbü eto züka ngü fü yi gbü wü sïkpï ꞌburu. Ah ce da emere züka ngü fü yi gbü sïkpï ka Me eyi? Ah ce de! Te ah bala la, züka ngü te ma mere fü komoko la gbü sïkpï ka Me ne, ah siti gbü jia yi, neh teka ne?” 18 Fü ngü la asiti emaguma ewü ꞌduwa ba-neh-ene-la. Wüh gü ba, “Yesu siti gele ka-ani, ka sïkpï ka Me ne eyi. Ah mala kpah gara siti ngü, gü ba, ‘Ni de Ye Me.’ Ah le ao te-ye baka Me?” Fü ewü akpo angbü egïrï kaje, teka de ni mörö engu tete.

19 Fü Yesu adu amala fü ewü, gü ba, “Ngü te ma emala fü yi ne, ah de zu ngü. Te ma mala, gü ba, ma de Ye Me ne, yi ngbü efï nda-yi, gü ba, ‘Ma ngbü emere tima la de tete-ra?’ Ah bala de. Ma ngbü emere ꞌduwa tima te ma wu esaka Wüba. Wü ngü te Wüba ngbü emere, ma ena amere ꞌburu. 20 Wüba ngbü egü tamu wü ngü ka-ye ꞌburu fere, angü ah le ra fa sü. Dela si-ngü te ma ngbü eküwa wü mürü keke tete ne. Gara tima kpah ladü te Wüba gü tatamu fere, te fa engu dela, te ma ena amere, te ena aga gbü jia yi afa sü. 21 Angü Wüba ngbü ezükü wü kövö, da eküwa ewü fï mere badi. Te di bala, de-ra, te ma di de Yeye na ne, ma ena angbü kpah ezükü wü kpara gbü kpi, da eküwa ewü, baka e te ma ngbü ele.

22 Gara tima te Wüba to fere, ah de ngü ka makolo lïya. Angü Wüba gü ba, ‘Ma ena akolo lïya ka wü kpara ꞌburu me-ra. Ni ce tima la eyi ꞌburu esaka ra.’ 23 Wüba ce tima la esaka ra, teka fü wü kpara angbü ecu ngü ra, kpah baka e te wüh ngbü ecu ngüngü. Kpara te cu ngü ra de, ah cu ngü Wüba kpah de, angü engu tima ra me-ye.”

24 Fü Yesu adu amala gara ngü fü wü *kovo la, gü ba, “Ngü te ma emala fü yi dene, ah de zu ngü. Te mü ena aje ngü ka-ra, te mü le kpah ngü ka Wüba te tima ra ne, mü küwa eyi. Mü ena angbü de *küküwa la fï badi. Wüh tï ato kuru te mü tïne de, angü mü küwa gbü kpi eyi.

25 Ngü te ma emala fü yi dene, ah de zu ngü. Amba ah ena akpo tïtïne, ma tï eyi amala ngü fü wü kövö. Mene ewü te ewü ena aje ri ra, ma ena aküwa ewü, angü ma de Ye Me. 26 Wüba to wazi la eyi fere me-ye. Wü e füh kotö ne ꞌburu ngbü eküwa neh baye? Wüba ngbü eküwa ewü me-ye de? Kpah bala, ah to wazi la eyi fere, teka fü ra adi eküwa wü kpara di. 27 Ah to kpah wazi eyi fere, teka akolo lïya ka wü kpara di, angü engu tima ra, *Ye Kpara ka kpï, kpa füh kotö kpakine me-ye.

28 Ngü la mere e aga gbü jia yi de. Angü *adu sïkpï ladü te ena akoro. Gbü sïkpï la, ma ena aï wü kpara ꞌburu, teka akolo ngü ka-ewü. Te di bala, wü kpara te ewü kpi eyi ne, wüh ena aje ri ra, 29 fü ewü azükü gbü kpi ꞌburu. Mene wü kpara, te ewü mere züka ngü, wüh ena azükü, aküwa fï mere badi. Amba mene ewü, te ewü mere *siti ngü ne, wüh ena azükü nda-wü teka amaka cïnga. 30 Ngü de te ma ngbü emere ne, ma mere de tete-ra nda-ra de. Lïya te ma ngbü ekolo ne, ma ekolo ba e te ma je gömö Wüba. Te di bala, ma ngbü ekolo lïya ka wü kpara reke areke, angü ngü te ma ngbü emere ne, ma ngbü emere ngü la ba e te Wüba ngbü ele, angü ah tima ra me-ye.”

Dene ngü te Yesu mala tüngü ye

31 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü wü *kovo la, gü ba, “Yi efï nda-yi, gü ba, ngü te ma emala ne, ma ngbü ecu ngü ra de tete-ra? Ah bala de. Ta te ma ena angbü egbo nga ra de tete-ra la, de bane ngü te ma ngbü emala ne, ah ena adi de töndö ngü kükürü. 32 Wüba Me ngbü emala ngü tüngü ra ereke cu me-ye. Te di bala, fü ra awu, gü ba, ngü te engu ngbü emala tüngü ra ne, ah de zu ngü.

33 *Yüwane Mürü Babatïza mala nga ra fü yi ta kpah eyi, baka te yi tima wü kpara ka-yi kpakaka na ne. Ah mala nga ra fü yi cu reke areke. 34-35 Yüwane ngbü ka-ye ta baka ze-wa te ngbü elofo sü, teka agü tamu züka kaje ka Me fü yi. Fü yi angbü ta de tadu teka ngü la, da ele ngü kaka. Te yi ena ale ta ngü te Yüwane mala teka ra ne eyi la, ah ena adi ta mbi. Amba yi du ce ngü kaka bü kere bala, neh teka ne? Yi mere e afï, gü ba, ma gü ïrï Yüwane dela, angü ma ngbü eo jia ra teka ngü ka kpara füh kotö ne, yi mere e afï bala de. Ma gü ïrï Yüwane gbü ngü la, teka fü yi afï nga ngü ta te engu mala ne, teka fü yi adu ale ngü ka-ra, fü yi aküwa.

36 Te yi le ngü ka Yüwane de la, de yi fï la nga wü mere kpeke ngü te ma ngbü emere ne. Angü wü ngü la, ah de ngü ka-ra de, ah ka-ye de ngü ka Wüba, te engu tima ra ne, fü ra angbü emere wü ngü la gbü wazi kaka. Te yi fï ngü la mbi mbi la, yi ena awu, gü ba, Me tima ra me-ye fanü.

37 Wayi, Wüba te tima ra ne, ah mala zu ngü tüngü ra fü yi gbü *Ngari ye. Yi le ngü kaka la de, neh teka ne? Yi le de engu koro kpaka yi, teka fü yi awu engu cu de jia yi feke? 38 Amba ngü te engu mala fü yi gbü Ngari ye ne, ngü la rï gbü nzö yi de, neh teka ne? Te ngü la ena arï ta gbü nzö yi eyi la, de bane yi ena ale ngü ka-ra, gü ba, Me tima ra me-ye fanü. 39 Yi ngbü fï bü da etanga Ngari Me, da egïrï ngü gbügbü, gü ba, ani ena aküwa teka ngü la. Amba Ngari Me la ngbü emala nga ra fü yi, 40 gü ba, ah le de yi koro kpaka ra, fü ra aküwa yi. Te di bala, yi le ngü la de, neh teka ne?”

41 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü wü kovo la, gü ba dene, “Yi efï nda-yi, gü ba, ma ngbü ele de wü kpara ꞌburu di ecu ngü ra? Ah bala de. Ma ele de wü kpara koro kpaka ra, teka de ma küwa ewü. 42 Amba nda-yi, yi le ngü ka-ra de. Te ah bala, ma wu eyi, gü ba, yi le Me de maguma yi nda-yi kpah de. 43 Angü Me tima ra me-ye. Fü ra akoro kpaka yi de sene gbü wazi kaka. Yi le ra de, angü yi le ka-yi ꞌduwa mene wü kpara te ewü ngbü ekoro, da ecu ngü wü de tete-wü ne.

44 Yi ena ato maguma yi fere, neh baye baye? Angü yi ngbü eo fïngangü ka-yi ꞌburu, gbü wü ngü te ngbü ereke gbü jia wü bu yi ne. Amba yi le afï nga ngü, te ngbü reke gbü jia Me ne, nda-yi de. Te di bala, yi tï ale ngü ka-ra kpah de.

45 Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, ma ena aï ani engagira Wüba, teka fü ah akolo ngü ka-ani, teka te ani le ngü ka-ra de ne? Ah bala de. Kpara te ena aï yi engagira Wüba, ah de *Müse. Yi ngbü fï bü da etanga ngü te Müse ba, da eo fïngangü ka-yi ꞌburu tete. 46 Amba te yi ena aje ta si-ngü, te Müse ba ne, eyi la, de bane yi ena ale kpah ngü ka-ra, angü Müse ba ta ngü la teka ngü ka-ra. Te di bala, yi le ngü la de, neh teka ne? 47 Te yi le ngü ta te Müse ba gbü Ngari Me ne de la, yi ena ale ngü ka-ra, neh baye baye?”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü *kovo ka wü Yïsarayele la agbü Yerüsalema. Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia de wü kpara ka-ye la, adu agbü *Galïlaya.

6

Dene ngü te Yesu to zü-e di fü mere bi wü kpara

Matayo 14:13-23; Marako 6:31-46; Luka 9:10-17

1 Gbü gara ra, fü wü Yesu ayia agbü Kaparanama, alï gbü *zabu, akö ngu kpa etangu *Galïlaya. 2 Fü mere bi wü kpara ayia afa nganga na, angü wüh wu wü mere kpeke ngü ka talara, de te engu ngbü emere, da eküwa wü mürü keke di ne. 3 Te wü Yesu kö ngu la tete na, fü ewü alï kpa füh gümba de wü kpara ka-ye. Fü Yesu angbü kötö, akpo da erï ewü. 4 Ngü la ngbü ta emere te-ye gbamari ede mere sïkpï ka wü Yïsarayele, de ïrï ye *Pasïka ne.

5 Fü Yesu afü jia ye, aceka mere bi wü kpara, te ewü koro ngbü edede na, da eje ngü gögömö na ne. Fü cïnga ewü ayia arï tete, angü wüh ngbü eyi fa sü. Fü ah ayia afü te-ye, amala ngü fü *Fïlïpo, gü ba dene, “Fïlïpo deyï, ye ceka la mere bi wü kpara ne. Ani ena amaka mere bi zü-e, teka ato fü wü kpara ne, neh kaye?” 6 Ah mala ngü la fü Fïlïpo bala, teka are fïngangü kaka di, angü Yesu wu ngü ka-ye, de te engu ena amere ne, kpo. 7 Fü Fïlïpo alügü ngü, gü ba, “Ni wu de. Wü kpara ne sibi fa sü. Te mü mere tima teka re biringbö, fü mü aza jiase la, anü ase ambata di la, ah tï de wü kpara la nda kpah de.”*

8 Fü Anderïya, enga ni ye Petero,† ayia amala ngü fü Yesu, 9 gü ba dene, “Gara mbarase ladü sene, de ambata esaka ye ngbee ꞌburuve, bete si ꞌbasu. Mba enga e cüküꞌdaye de bala, ta de e te ena atï fü mere bi wü kpara de bala?” Yesu gü ba, “Wü koro di ekoro.”

10 Züka fu-gü ta ladü gbü sü la, fula fula bala. Fü Yesu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Wü mala fü wü kpara la, de wüh ngbü kötö füh fu-gü la.” Fü wü kpara la ayia angbü kötö. Wüh baka wü kpara kutu ꞌburuve (5,000). 11 Fü Yesu aza ambata la, adu agbo nga ïrï Me tekaka. Fü ah ayia ato esaka wü kpara ka-ye la. Fü ewü akpo da egafa fü mere bi wü kpara la. Fü ambata la atï te nga wü kpara la ꞌburu kpini. Fü Yesu aza wü si ꞌbasu la, ato fü ewü kpah bala. Fü wü kpara la azü e la, asika di.

12 Te wüh zü e la, sika di, fü Yesu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Wü nü, wü ro du e la, angü ah ena asiti.” 13 Fü ewü aro du e la, abiti gbü wü kuwu, asi ba e nzükpa de füh ye ꞌbasu. Dela ta bü mba ambata ꞌburuve bete si ꞌbasu, te wü kpara la zü, ce dudu ne.

14 Te wü kpara la wu mere kpeke ngü ka talara te Yesu mere la, fü ewü ayia afï, gü ba, “Komoko la, ah zu de *mürü dofo, ta te wüh ba ngü kaka gbü *Ngari Me gügü, gü ba, ‘Me ena atima engu füh kotö ne.’ ” 15 Fü ewü angbü efï ngü la, gü ba dene, “Te komoko la ena adi ta miri gbü nzö ani la, ah ena areke afa sü.” Gara ewü gü ba, “Te ah bala la, ah le de ani reke te-ani, agü gü, teka aliki wü *Rüma, te ewü ngbü gbü nzö ani ne. Fü ani aza Yesu, ao miri ka-ani tete.” Te Yesu wu ngü la bala, ngü la tï gbü jijia na nda de. Fü ah ayia ka-ye bü zïrrrï, adürü esüka ewü, anü alï angbü ka-ye kpa füh mere rüvü kpikpi ye.

Dene ngü ka Yesu te engu nü nü di füh ngu

Matayo 14:24-33; Marako 6:47-52

16-17 Etamurago, o Yesu di la fï kpa füh rüvü kpala, fü wü kpara kaka-na ayia adu kpa esa gö, era ngu, alï gbü *zabu ka-wü, edu agbü Kaparanama, baka te Yesu mala fü ewü. Fü biti ayia amaka ewü, fï da enü nü. 18 Fü mere wege akoro, angbü efe ngu. Fü ngu angbü ekada de ewü. 19 Fü ewü anü de zabu, akoro kpa etü ngu, nengete.‡ Wüh te efü jia wü bane de, gbo! te kpara te ngbü enü kpaka ewü, de lö ye füh ngu. Fü ngü la angbü gbü jia ewü ba sirimbi. Fü cürü ayia arï te-wü. 20 Te kpara la koro gbamari, fü ewü awu, gü ba, ah de Yesu. Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi kpe cürü de, ah ka-ye de-ra.” 21 Fü maguma ewü ayia agu. Fü Yesu ayia alï kpaka ewü agbü zabu. Wüh te enü mba ꞌdongoni bane de, wüh koro eyi edere ngolo, gbü sü te ewü le akoro tete na ne.

Dene ngü ta te Yesu mala,

teka mene e te ena aküwa wü kpara

22 Te kpï seke, wü kpara te Yesu to zü-e fü ewü ne, wüh ka-wü fï bü ladü gbü sü la. Fü ewü akpo da egïrï Yesu. Angü baka esikine la, *zabu ka-ye ta sela ngbee biringbö. Baka te wü *kpara ka Yesu lï nü sü ne, Yesu nü de ewü nda de. Wüh wu eyi, gara kaje te Yesu ena adu akö ngu tete na kpah ma. Fü ewü afï, gü ba, te ah bala la, Yesu ka-ye fï la bü ladü sela. 23-24 Fü ewü akpo da egïrï engu ma. Fü ewü afü jia wü, awu bi wü gara zabu te yia kpa etangu agbü Tiberïya, da ekoro sela. Fü ewü ayia alï gbügbü, anü agbü Kaparanama, teka agïrï Yesu kpala.

25 Fü ewü anü akoro kpa etangu agbü Kaparanama. Fü ewü anü amaka Yesu kpa *esambü ka biti-te. Fü ewü ayi-tata na, gü ba, “Mere kpara, ani gïrï ye kpa etangu kpane ma, angü ye koro kpakine neh elaye?” 26 Yesu gü ba, “Yi ngbü egïrï ra, neh teka ne? Yi ngbü egïrï ra ne bü teka ambata, te ma to fü yi esikine, te yi sika di ne? Yi le kpah de ma to gara fü ani? Fïngangü ka-yi fï bü teka e-mazü? Ah le de yi fï nga kpeke ngü te ma ngbü emere ne, teka fü yi awu sisi na mbi mbi mbi. 27 E-mazü ena aküwa yi fï mere badi? Aꞌa. Ah tï aküwa yi fï mere badi nda de. Gara züka e-mazü ladü esaka ra sene, te ena aküwa yi fï mere badi. Ah le de yi o fïngangü ka-yi eküte ra, angü ma tï eyi aküwa yi me-ra. Wüba tima ra teka ngü la.”

28 Wüh gü ba, “Mere kpara, ani ena amere neh baye, fü ngü ka-ani areke gbü jia Me?” 29 Yesu gü ba, “Züka ngü te Me ngbü ele, ah le de yi to maguma yi fere, angü Me tima ra me-ye.” 30 Wüh gü ba, “Te ah bala la, de ye gü la tamu wazi ye fü ani. Te ye ngbü eto zü-e fü ani gbü wü sïkpï ꞌburu la, ani ena awu, gü ba, Me tima ye me-ye fanü. Te di bala, ani ena alala gbü nga ye. 31 Angü Me tima ta *Müse fü wü kundu ani, te ewü ngbü ejiji agbü gü ne. Fü Müse angbü eto e-mazü fü ewü, te ngbü ekoro agbü kpï ne, te nga wü sïkpï ꞌburu, ba e te wüh ba ta gbü *Ngari Me.§ Fü ewü angbü ezü e la te nga mere bi wü re, baka wü re teke ꞌbasu. Ye tï eyi amere kpah bala? Angü nda-ye, ye to zü-e fü ani bü ngbee du biringbö.”

32 Yesu gü ba, “Ngü te ma emala fü yi ne, ah de zu ngü. E-mazü ta te Wüba to fü wü kundu nih esaka Müse ne, ah to teka areke bü küte ewü kükürü. Gara züka e-mazü ladü, te Wüba ngbü ele ato fü yi enatikine. 33 Angü e-mazü la koro agbü kpï, teka aküwa wü kpara füh kotö ne fï mere badi.” 34 Wüh gü ba, “Wayi, mere kpara, ah le de ye di eto zü-e la fü ani, gbü wü sïkpï ꞌburu, fü ani adi ezü.” 35 Yesu gü ba, “E-mazü te ena aküwa wü kpara fï badi ne, ah ka-ye de-ra. Mene kpara te ena ato maguma ye fere, tala tï amere engu tïne de. Gümü ngu tï amere engu tïne kpah de. 36 Ma mala ta ngü la fü yi eyi gügü, gü ba, yi wu ra eyi cu de jia yi, amba yi le ato maguma yi fere nda-yi de. 37 Kükürü de, angü Me ngbü eto wü kpara ka-ra fere me-ye. Mene wü kpara te Wüba ngbü efe, teka fü ewü ato maguma wü fere ne, ma ena angbü eza ewü de tadu. Ma tï aliki ewü de. 38 Angü dela si-ngü te ma yia tete agbü kpï, koro füh kotö sene, teka amere ne. Angü Wüba tima ra me-ye. Ma koro teka amere ngü ka-ra de. 39 Dene ngü te Me ngbü ele de ma mere füh kotö ne. Ah le de ma di eceka kpï sidi nga wü kpara, te engu to esaka ra ne, angü süka ewü ena adürü. Ah ngbü ele kpah de ma zükü ewü gbü kpi, te gara, gbü *adu sïkpï. 40 Angü Wüba Me ngbü ele de wü kpara ka-ra, te ewü ngbü eo jia wü eküte ra, da eto maguma wü fere ne, küwa aküwa fï mere badi, angü ma ena azükü ewü gbü kpi, gbü adu sïkpï.”

41 Te wü kpara la je ngü te Yesu mala, gü ba, ni de e-mazü te koro agbü kpï ne, fü ewü angbü emala ngü gbü ngingiri ngü, 42 gü ba, “Komoko la mala töndö ngü de bala, neh baye baye? Engu gü ba, ni de neh da? Engu de Yesu, ye *Yüsefa ne, de? Te ani wu wö ye na ake ni ye na, kpah bü kpo ne. Fü engu agü ba, ‘Ni koro agbü kpï?’ ”

43 Yesu gü ba, “Yi ce la ngü ka yïkï ka-yi la ace, de yi da güje yi te ngü te ma emala ne. 44 Te Wüba gü tamu ngü ka-ra emaguma kpara nda de la, ngü la ena adi gbü jijia ba töndö ngü fanü. Angü kpara tï afü te-ye, akoro kpara ka-ra de tete-ye, nda de. Ah le de Wüba o ngü la emamaguma me-ye, fü engu akoro kpara ka-ra. Fü ra adu azükü engu te gara, gbü adu sïkpï. 45 Angü wü *mürü dofo ba ta ngü la eyi gbü *Ngari Me, gü ba, ‘Me ena angbü erï wü kpara ka-ye ꞌburu me-ye.’ Te mü ngbü eje si-ngü, de te Wüba ngbü erï mü di ne, mü ena ato maguma mü fere fanü. 46 Kpara biringbö füh kotö ne, te wu Me de jia ye, ladü? Aꞌa, ah nda ma. ꞌDuwa de-ra, ma wu engu me-ra, angü ma koro kpakaka na me-ra.

47 Ngü te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü. Te mü to maguma mü eyi fere la, mü küwa eyi fï badi. 48 Angü ma de e-mazü te ma ngbü eküwa wü kpara me-ra. 49 Wü kundu nih, ta te Me to e-mazü fü ewü esaka Müse ne, wüh dene fï ladü? Wüh kpi nza ka-wü eyi ꞌburu. 50 Amba mene e-mazü te koro agbü kpï ne, ah de e-mazü te ena aküwa kpara fanü fanü. Te kpara zü e-mazü engu la, ah tï akpi de. 51 Ah ena aküwa fï mere badi. E-mazü engu te koro agbü kpï ne, ah de-ra. Ah de küte ra, te ma ena ato teka aküwa wü kpara füh kotö ne.”

52 Fü wü kpara la akpo da ega yïkï esüka wü, gü ba, “Angü komoko ne ena ato küte ye fü ani azü, neh baye baye?” 53 Yesu gü ba, “Ngü te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü. Ah le fü yi azü küte ra, da enzö *ngüte ra, fü yi aküwa. Angü te yi mere bala de, yi küwa kpah de. 54 Mene kpara te ngbü ezü küte ra, da enzö ngüte ra, ah küwa eyi fï mere badi. Kpah bala, ma ena aküwa engu gbü kpi, gbü *adu sïkpï te ena akoro. 55 Küte ra de züka e-mazü te ena ato *küküwa fï mere badi. Kpah bala, ngüte ra kpah de züka e. Te mü nzö la, ah ena ato tadu emaguma mü, te tï anza de. 56 Te mü ngbü ezü küte ra, da enzö ngüte ra la, nih ena angbü tundu ake nih ma ba wü vüngüte. Fü nih angbü gbü mürü fï mere badi. 57 Wüba te tima ra ne, ah de kpeke mürü wazi. Ma maka wazi la kpah eyi esakaka. Kpah bala, mene kpara te ena azü küte ra, ah ena amaka kpah wazi la esaka ra, fü ah aküwa fï mere badi.

58 Dela ngü te ma mala fü yi, teka e-mazü te koro agbü kpï ne. Ah baka nda wü kundu nih, ta te ewü zü de kpala ne, nda de. Angü wüh kpi ka-wü nza eyi ꞌburu. Mene kpara te ena azü e-mazü ne, ah ena aküwa fï mere badi!”

59 Dela ngü ta te Yesu mala, da erï wü kpara kpa *esambü ka biti-te, agbü Kaparanama.

Dene ngü te wü kpara ka Yesu fï, teka ngü te engu mala la

60 Te wüh je ngü te Yesu mala de bala, fü gara wü kpara esüka wü *kpara kaka la, ayia amala ngü, gü ba, “Mene ngü dela kpekpeke. Ani le aje mene ngü de bala nda-ani de.” 61 Te Yesu wu fïngangü ka-ewü bala, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Ngü ka-ra siti gbü jia yi bü gügü bala? Yi le eyi ace ra tïtïne? Te ah bala, ah mbi, yi nü enü. Gara ngü te ma ena amala fü yi nda ma, angü nzö yi kpekpeke. 62 Amba te yi ena awu ra, te ma ena ayia ago agbü kpï la, ngü la tï arï gbü nzö yi nda kpah de? 63 Yi kpe cürü teka ngü te ma mala fü yi teka küte ra ne? Ah le de yi je si-ngü la mbi mbi mbi. Angü, te yi ena aje ta si-ngü la eyi la, ngü la ena aküwa yi fï mere badi. Yi ce ngü ka cürü asidi, angü yi ena akpi. 64 Ah le de yi to maguma yi fere, angü ma wu kpo, gü ba, wü gara yi ladü te ewü to maguma wü fere la de.”

Yesu mala bala kükürü de, angü ah wu ngü te di emaguma wü kpara la ꞌburu kpo. Ah wu mene ewü, te ewü to maguma wü fü ye de ne kpo. Ah wu mene kpara te ena agü tamu ni, fü wü vügü ne, kpah kpo. 65 Fü ah adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Dela si-ngü te ma mala fü yi, gü ba, ‘Kpara tï afü te-ye, akoro kpara ka-ra de tete-ye, nda de. Ah le de Wüba o ngü la emamaguma me-ye, fü engu akoro kpara ka-ra.’ ”

66 Te wü kpara la je ngü te Yesu mala la, fü wü kpara ayia abaya, ace engu. Wüh du ndoro gbü nganga na nda-wü tïne de. Wüh ce bü duu wü *mürü tima kaka, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne. 67 Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara ka-ye, nzükpa de füh-ye ꞌbasu la, gü ba, “Yi le kpah eyi ace ra, anü gbü nga wü kpara la?” 68-69 Fü Sïmüna Petero adu alügü ngü fefe, gü ba, “Mere kpara, a wu eyi, gü ba, mü zu de Ye Me, te koro agbü kpï. A ngbü da eje züka ngü ka Me gömö mü, de te mü ngbü emala fü a ne. Teka ngü ka-mü la, a ena aküwa fï mere badi. Gara kpara, te ena arï a baka mü, ladü? Angü a ena ayia, anü nda-a ne, gbü nga da?” 70-71 Yesu gü ba, “Ngü te mü mala la, ah de züka ngü.” Fü ah adu afü te-ye, afï nga *Yuda Keriyota,* te ena ato ye fü kpi ne, gü ba, “Akoo! Ma fe yi ta nzükpa de füh ye ꞌbasu, ba wü züka kpara ka-ra. Amba gara kpara esüka yi du fü te-ye eyi vügü ka-ra tete?”

7

Dene ngü ka nünü ka Yesu agbü Yerüsalema,

teka Karama ka Gugu

1 Sidi nga wü ngü la, fü wü Yesu angbü ka-wü fï agbü *Galïlaya, angbü endoro kpala. Yesu le anü andoro agbü *Yudaya de. Angü wü *kovo ka wü Yïsarayele kpala ngbü egïrï engu, teka amörö. 2 Gara karama ka wü *Yïsarayele ta ladü, te wüh ngbü eï, gü ba, *Karama ka Gugu. Te sïkpï ka karama la koro tete gbamari, 3 fü wü di enga ni ye Yesu ayia amala ngü fefe, gü ba, “Ah le de nih nü agbü Yerüsalema teka karama la, teka fü gara wü kpara ka-mü de kpala awu wü mere kpeke ngü ka-mü, te mü ngbü emere ne. 4 Angü, te mü le de bi wü kpara fa nga ni la, de mü mere e adi emere wü ngü la gbü zi de. Mü di emere wü ngü la gbü jia wü kpara ꞌburu ngbaangba, teka fü ewü adi efa nga mü.” 5 Angü gbü wü ngü la ꞌburu, wü di enga ni ye Yesu to maguma wü fefe nda-wü de.

6 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ma tï anü nda-ra la de, angü sïkpï ka-ra koro la de. Nda-yi, yi tï eyi amere ngü ka-yi gbü wü sïkpï ꞌburu. 7 Angü wü kpara ka kotö ne kpü yi nda-wü de. Amba nda-ra, wüh ngbü ekpü ra, teka te ma ngbü erï ewü teka *siti ngü ka-ewü, de wüh ce asidi ne. 8 Te di bala, yi nü ka-yi enü agbü karama la. Ma tï anü nda-ra la de, angü sïkpï ka-ra koro la de.”

9 Te Yesu mala ngü la fü wü di enga ni ye nza tete, fü ewü ayia ka-wü, anü agbü Yerüsalema, teka karama la, ace Yesu ciki gbü Galïlaya sela. 10 Te wü di enga ni ye Yesu nü sü tete agbü karama la, fü wü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, anü afa nga ewü sidi, gbü zi.

Dene kpah gara yïkï te wü kovo ka wü Yïsarayele ga

de wü Yesu, teka sïkpï ka Me

11 Gbü sü ka karama la, wü *kovo ka wü Yïsarayele ngbü ta egïrï Yesu, teka azoro. Wüh gü ba, “Komoko la wo te-ye neh kaye?” 12 Fü mere bi wü kpara angbü emala ngü esüka wü teka Yesu. Gara ewü gü ba, “Yesu ka-ye de züka kpara.” Gara ewü gü ba, “Komoko la ngbü dene efiti wü kpara de?” 13 Wüh ngbü emala ngü la gbü ngingiri ngü, angü wüh le amala ngü teka Yesu mbölö mbölö nda-wü de. Wüh ngbü ekpe cürü wü kovo, angü wü kovo la le ngü ka Yesu nda-wü kü de.

14 Te wüh mere karama la, koro di etüngba, fü Yesu ayia anü akoro agbü Yerüsalema. Fü ah anü akoro etambasü ka *Mere Kambü ka Me, akpo da erï wü kpara kpala. 15 Te wü kovo je ngü te Yesu ngbü erï wü kpara di, fü ngü la aga gbü jia ewü. Fü ewü angbü eyi-ta ngü la esüka wü, gü ba, “Ata! Komoko la gü ba, ni ngbü dela kpah erï wü kpara? Engu gü ba, ni de neh da? Ah wu ngü la neh kaye? Te engu gïrï ngü fa sü kpah de ne.”

16 Te Yesu wu fïngangü ka wü kovo la bala, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Ngü te ma ngbü emala ne, yi fï nda-yi, gü ba, ma ngbü emala ngü, teka agbo nga ïrï ra di? Ah bala de. Angü ah de ngü ka-ra nda de, ah ka-ye de ngü ka Wüba Me, te engu tima ra di, de ma koro, ma rï wü kpara di. 17 Te mü to te-mü teka amere tima ka Me la, mü ena awu si-ngü ka-ra mbi mbi mbi, gü ba, ngü la, ah de zu ri Me fanü. 18 Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, ma ngbü ecu ngü ra gbü wü ngü, de te ma ngbü erï wü kpara di ne? Te ma ena angbü ta emala ngü la de tete-ra la, de bane ma ena acu ngü ra fanü. Amba ah ka-ye de zu ngü ka Me, te engu tima ra di me-ye. Fü ra angbü erï wü kpara di, teka de wüh gbo nga ïïrï na. Te di bala, ah le de yi wu si-ngü te ma ngbü emala ne, angü ah de zu ngü ka Me fanü fanü. 19 Yi gü ba, ‘*Müse ta de mere kpara ka-ani.’ Müse to ta *Rïrï ka Me fü yi de? Tïtïne yi le amere rïrï kaka mbi mbi de. Amba yi le amörö ra kükürü, neh teka ne?”

20 Wü kovo la gü ba, “Mü röfö aröfö? Kpara te le amörö mü neh da?” 21 Yesu gü ba, “Yi di ngbü ekpü ra bala, neh teka ne? Yi ngbü ekpü ra ne, teka ngü te ma mere terane, te ma küwa kpara gbü *sïkpï ka Me ne? Ma wu kpo, gü ba, ngü la ke te yi eyi fa sü, angü yi gü ba, ma ce gele ka-ani eyi. 22 Yi efï nda-yi, gü ba, gele ka sïkpï ka Me fa wü gara gele ꞌburu? Anga gele ka *basa, te yi ngbü emere gbü sïkpï ka Me ne?* Te sïkpï ka jaji komoko tï gbü sïkpï ka Me la, yi tï awa engu de? 23 Te yi ngbü ereke ngü ka wü jaji ka-yi gbü sïkpï ka Me la, ah mere baye, te yi ngbü esiti ïrï ra, teka te ma küwa komoko la gbü sïkpï ka Me ne? 24 Yi ce da ekolo ngü, de te yi wu mbi mbi de ne asidi. Ah le de yi gïrï si-ngü la feke, fü yi adu akolo ngü la mbi mbi mbi.”

Dela ngü ta te Yesu mala etambasü ka *Mere Kambü ka Me, agbü Yerüsalema. Gbü ngü la, wüh zoro engu nda-wü de.

Dene ngü te wü kpara ka Yerüsalema ngbü efï teka Yesu

25 Fütanga ngü la, fü wü kpara ka Yerüsalema akpo da emala ngü esüka wü teka Yesu. Gara ewü, gü ba dene, “Ngü la neh baye? Wüh ngbü tïne egïrï komoko la, teka amörö de? 26 Yi ceka la! Amba ah mere baye, te engu ngbü emala ngü gbü jia wü kpara bü ngbaangba, te wüh le azoro engu de ne?” Gara ewü gü ba, “Yi efï nda-yi, gü ba, wü *kovo ka-ani ne, wu eyi fanü fanü, gü ba, komoko la de *Kurisito, te Me tima aküwa nih ne?” 27 Gara ewü gü ba, “Bala de. Ani wu sü te komoko la koro tete kpo. Amba, teka Kurisito te Me ena atima, wüh tï awu sü te engu ena akoro tete na, nda-wü de!”

28 Yesu, mü ngbü ka-mü fï da erï wü kpara, kpa etambasü *Mere Kambü ka Me. Baka te mü je ngü ka wü kpara la, fü mü adu amala ngü de mere ri mü, gü ba, “Yi wu ra kpo? Mene sü te ma koro tete ne, yi wu kpo? Yi wu nda-yi de, angü ma koro sene de tete-ra nda-ra de. Wüba, te di zu Me ne, tima ra ka-ye me-ye. Yi wu engu nda-yi de. 29 Ma wu engu ka-ra me-ra, teka te ma koro kpakaka na, angü ah tima ra me-ye.”

30 Te wü kovo la je ngü te Yesu mala de bala, fü ngü la ake te ewü afa sü. Fü ewü akpo angbü egïrï kaje, teka de ani zoro engu. Amba wüh gïrï kaje nda-wü ma. Angü Me tïrï kaje fü ewü me-ye, angü sïkpï ka kpi ka Yesu tï nda la de.

31 Gbü ngü te Yesu ngbü erï wü kpara di la, fü mere bi ewü adu ale ngü kaka. Fü ewü angbü emala ngü esüka wü, gü ba, “Wazi komoko la fa sü! Ceka la wü kpeke ngü, de te engu ngbü emere la! Gara kpara te tï amere mere kpeke ngü bala, ah ngbürü ladü? Ah nda ma! Te di bala, engu ka-ye zu de Kurisito te ena aküwa nih ne!”

32 Te wü *Farusi je, gü ba, mere bi wü kpara ngbü eyi ꞌburu ele ngü ka Yesu ne, fü ngü la ake te ewü afa sü. Fü ewü anü amala ngü la fü wü *mürü gele. Fü wü mürü gele la ayia atima wü marajümïya ka-wü, de wüh nü, wüh zoro Yesu. 33 Te Yesu wu bala, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi efï nda-yi, gü ba, ani ena azoro ra enatikine? Aꞌa. Yi tï azoro ra la de, angü du sïkpï ka-ra la ladü. Ma ena adi la ladü esüka yi sene, teka du sïkpï mba cüküꞌdaye, fü ra alügü nga ra, adu kpaka kpara te tima ra ne. 34 Yi ena agïrï ra ma. Yi tï amaka ra de, angü sü te ma ena ayia anü tete ne, yi tï awu de.”

35-36 Fü wü gara kovo ka wü Yïsarayele akpo da emala ngü esüka wü, gü ba, “Komoko ne gü neh fe? Ah gü ba, ‘Ni ena anü agbü gara sü, te ani tï awu de?’ Ah ena anü neh kaye? Ah ena anü kpaka wü gara wü di enga ni ani, te ewü ngbü kpa gbü sü ka wü *Giriki ne? Ah ena anü arï wü *ganzi kpara kpala? Si-ngü la neh baye?” Teka ngü la, wü marajümïya la tï azoro engu la de, ka cürü.

Dene kpah gara yïkï te wü Yïsarayele ga esüka wü,

teka ngü ka Yesu

37 Gbü adu sïkpï ka mere *karama la, fü Yesu ayia esüka wü kpara la, arü amala ngü fü ewü de mere ri ye, gü ba, “Te gümü ngu ngbü emere mü la, de mü koro ekoro kpaka ra, fü ra ato ngu fü mü, anzö. 38 Angü te mü to maguma mü eyi fere la, ngü la ena atï kpini de ngü, ta te wü *mürü dofo ba gbü *Ngari Me, gü ba, ‘*Nzïla Wazi Me ena angbü emaguma mü ba ngu, te ngbü ego. Fü mü angbü de tadu teka ngü la, fï mere badi.’ ” 39 Ngü ta te Yesu mala la, ah mala ngü la teka Nzïla Wazi Me, te Me ena atima fü wü *kpara ka Yesu. Angü ta gbü sïkpï la, Me tima Nzïla Wazi ye fü wü kpara ka Yesu nda la de. Ah du tima tïne sidi nga Yesu, te go agbü kpï ne.

40 Te wü kpara je ngü te Yesu mala la, gara ewü gü ba, “Fanü, komoko la ka-ye de mürü dofo ka Me!” 41 Gara ewü gü ba, “Ah de *Kurisito, te Me tima aküwa ani ne.” Gara ewü gü ba, “Ape! Kurisito ena akoro agbü *Galïlaya fanü? Te ah bala la, engu de Kurisito ne, nda de. 42 Angü wüh ba ta gbü Ngari Me, gü ba dene, ‘E-küwa-nih la ena akoro gbü nguwa Miri *Davidi. Wüh ena abï engu gbü tö ka *Yudaya, agbü Beteleme, te di ta kötï ka Davidi ne.’ ”† 43 Dela ta yïkï te wü kpara la ngbü ega esüka wü, teka ngü ka Yesu. Gara ewü le ngü kaka eyi. Gara ewü le ngü kaka nda-wü de. 44 Nda wü kovo la, wüh ngbü fï bü da egïrï kaje de ani zoro engu. Amba, gbü ngü la, gara kpara te mofo engu nda ma.

45 Fütanga ngü la, fü wü marajümïya la ayia adu kpaka wü *kovo ka-wü la, de kpa wü kükürü. Fü wü kovo la ayi-ta wü marajümïya la, gü ba, “Ah mere baye? Wüh tima wü teka azoro Yesu de? Engu neh kaye? Wü du koro de kpa wü kükürü, neh teka ne?” 46 Wü marajümïya la gü ba, “Ata! Kpara baka komoko la kü ladü? Kpara te ena amala ngü bakaka, neh da?” 47 Wü *Farusi gü ba, “Ah fiti wü neh baye baye? Wü ce ani de töndö ngü ka-wü la! 48 Esüka ani, wü cögbörö kpara, kpara biringbö te le ngü kaka, neh da? 49 Amba de-wü, wü kpah baka wü kükürü kpara, te wüh le gele ka-ani mbi mbi de ne? Te ah bala la, wü le acuru de ewü ꞌburu agbü wa?”

50 Nikodemü, ta kpah ladü esüka wü bu ye, kovo la. Engu ta de gara *Farusi, te koro kpaka Yesu gbü biti, teka aje ngü gögömö na ne. Fü Nikodemü ayia amala ngü fü wü bu ye la, gü ba, 51 “Ah mere baye, te ngü ka Yesu ke te yi de bala? Yi gu la maguma yi cüküꞌdaye. Ah le fü nih aï komoko la engagira nih feke, teka aje ngü gögömö na, teka fü nih awu ngü kaka mbi mbi mbi. Angü dela ngü te di gbü rïrï ka-nih. Nih tï ato kuru te kpara kükürü kükürü bala de. Ah le agïrï si-ngü kaka feke.” 52 Wü bu ye Nikodemü la gü ba, “Nikodemü deyï, ye fü te-ye kpah eyi kpara ka Galïlaya? Ye wu ngü te di gbü *Ngari Me nda-ye de? Wüh ena abï mere *mürü dofo ka Me engu ne gbü Galïlaya?” 53 Sidi nga ngü la, fü ewü adu abaya, ago agba wü.

8

1 Etamurago la, fü wü Yesu ayia etambasü *Mere Kambü ka Me, adu anü ara ka-wü agbü gugu, kpa füh da de ïrï ye Olïve ne.

Dene ngü te Yesu mala

teka würüse te mere siti ngü

2 Gügü kpurutokokpï, fü Yesu adu akoro etambasü *Mere Kambü ka Me. Fü mere bi wü kpara akoro angbü edede na. Fü engu areke te-ye, akpo da erï ewü. 3 Fü wü *Farusi de wü *mürü rïrï ayia aza gara würüse, te ewü maka engu da emere waza ake gara komoko, akoro di engagira Yesu, esüka wü bi wü kpara te Yesu ngbü erï ewü la. 4 Fü wü Farusi la ayi-ta Yesu, gü ba dene, “Mere kpara, a le ayi-ta mü teka ngü ka würüse ne. Angü a maka engu bü tïtïne dene, da emere waza ake gara komoko. 5 Gbü rïrï ta te *Müse to fü nih, ah gü ba, ‘Te kpara mere *siti ngü bala la, ah le de wüh sötö engu, mörö de teme.’ Teka ngü la, fü a aza engu, akoro di kpaka mü dene, teka ayi-ta mü gbü ngü la. Ah le de a mere baye? A mörö engu amörö?” 6 Wüh mala ngü la kükürü de, angü wüh ngbü egïrï kaje, teka de ani zoro Yesu gbü ngü la. Amba Yesu wu ngü ka-ewü la nda-ye kpo. Ah le alügü ngü fü ewü nda de. Ah nga ka-ye tïïï, da eba e ka-ye kötö de jikpa ye.

7 Fü ewü alala fï bü de ngü ka-wü la. Fü Yesu ae nzö ye tikpi, amala ngü fü ewü, gü ba, “Te kpara biringbö ladü esüka yi sene, te mere siti ngü füh kotö ne de la, de engu za teme fi me-ye, de ah esötö würüse la di.” 8 Fü Yesu adu kpah azuru ka-ye, eba e kötö. 9 Te wü kpara la je ngü te Yesu mala la, fü lümü ayia arï te ewü, fü ewü ayia abaya bü biri biri, ago agba wü. Ah kpo te cögbörö wü kovo la, akoro di te jürü ewü. Fü ewü ace bü wü Yesu ꞌbasu wü ꞌbasu ake würüse la sela.

10 Baka te wü kpara la baya tete ꞌburu, fü Yesu ayia ae gbüra ye tikpi, ayi-ta würüse la, gü ba dene, “Wü kpara ne, neh kaye? Kpara biringbö o kpa ye te mü de?” 11 Würüse gü ba, “Mere kpara, kpara biringbö te mere ra esiti nda ma.” Yesu gü ba, “Te ah bala, mü tï eyi anü ka-mü. Ma to kuru te mü kpah de. Amba mü mere e adu amere gara siti ngü tïne de.”

Dela ngü ta te Yesu mere agbü Yerüsalema, te engu za ngü di esaka wü *kovo ka wü Yïsarayele, te ewü ngbü egïrï kaje, teka azoro engu.

Dene ngü te Yesu mala, gü ba, ni de ra-sü fü wü kpara

12 Gbü gara sïkpï, fü Yesu akpo da erï wü kpara, gü ba, “Ma de ra-sü, te ngbü elofo sü fü wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Te mü lala gbü nga ra, mü ena angbü gbü ra-sü, te ena aküwa mü fï mere badi, mü tï andoro gbü ngbami tïne de.”

13 Fü wü *Farusi adu amala ngü fefe, gü ba, “De-ye deyï, ngü te ye mala la, ye ngbü ecu ngü ye de tete-ye. Te ah bala la, ani tï ale ngü ka-ye nda-ani de.” 14 Yesu gü ba, “Bala de. Mene ngü te ma ngbü emala teka ra ne, ah de zu ngü. Angü ma wu kpo, gü ba, ma koro agbü kpï. Ma wu kpah eyi, gü ba, ma ena ago kpah agbü kpï. Amba nda-yi, yi tï awu ngü la nda-yi de. 15 Yi ngbü eo siti maguma yi eküte ra ne, teka te yi ngbü eo fïngangü ka-yi fï bü gbü gele ka-yi ne? Amba nda-ra, maguma ra tï asiti eküte yi nda de. 16 Te ngü ka-yi siti gbü jia ra la, amba ngü ka-yi siti kpah eyi gbü jia Wüba. Angü ma fï ngü la de tete-ra nda de. 17 Te ri wü kpara ꞌbasu tï kpini gbü ngü biringbö la, yi ngbü efï nda-yi, gü ba, ‘Ah de wu?’ Ah de wu nda de! Dela ka-ye zu ngü fanü fanü! Angü wüh ba ta ngü bala gbü *Rïrï ka Müse. 18 Ma ngbü emala nga ra fü yi, gü ba, ‘Ma koro agbü kpï.’ Wüba ngbü emala nga ra fü yi kpah bala, angü ah tima ra me-ye. Ri a tï ake di gbü ngü la kpini. Te di bala, ah de wu nda de.”

19 Wüh gü ba, “Hoo! Wö ye, de te ye ngbü emala nganga na ne, engu neh kaye?” Yesu gü ba, “Yi tï eyi awu Wüba? Baka te yi le ngü ka-ra de ne, yi tï awu Wüba kpah de. Ta te yi ena ale ngü ka-ra ale la, de bane yi tï eyi awu Wüba.”

20 Dela ta ngü te Yesu mala fü wü Farusi, o engu ngbü erï wü kpara etambasü *Mere Kambü ka Me.* Wüh le ta azoro engu, amba kpara biringbö, te o kpa ye tete, nda ma, angü sïkpï kaka tï la de.

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara, te ewü le ngü ka-ye de

21 Fütanga ngü la, fü Yesu adu amala ngü fü wü mere kpara ka wü *Yïsarayele la, gü ba dene, “Ma ena anü ka-ra te gara, agbü gara sü, fü yi agïrï ra ma, yi tï amaka ra de. Te di bala, yi ena akpi anza gbü *siti ngü ka-yi, angü yi le ngü ka-ra nda-yi de.” 22 Fü wü *kovo la amala ngü esüka wü, gü ba, “Komoko la gü neh fe? Ah gü ba, ‘Sü te ni ena anü tete, kpara biringbö tï awu de.’ Ah ena anü neh kaye? Anga ah le amörö te-ye amörö?”

23 Yesu gü ba, “Ma koro ka-ra agbü kpï. Nda-yi, yi de wü kpara ka kotö ne, angü yi ngbü eo fïngangü ka-yi fï bü teka wü ngü ka kotö ne. 24 Dela si-ngü te ma ngbü emala fü yi, gü ba, ‘Yi ena akpi gbü siti ngü ka-yi ne. Angü yi le ngü ka-ra de.’ Ngü te ma ngbü emala fü yi, gü ba, ‘Ma de kpara te Me tima ra fü yi’ ne, te yi le ngü la de la, yi ena akpi gbü siti ngü ka-yi la akpi.” 25 Wüh gü ba, “Mü kü de neh da?” Yesu gü ba, “Yi ngbü eyi-ta ra bala, neh teka ne? Ma mala ta ngü la fü yi gügü de? 26 Mere bi ngü ladü emaguma ra, te ma ngbü ele amala fü yi, teka siti ngü ka-yi. Ma mala ngü la kükürü de, angü ah de mene ngü te ma je gömö kpara te tima ra ne. Kpara engu ne, ah su wu nda de, ah ngbü emala ka-ye zu ngü fanü fanü. Fü ra adu angbü emala ngü ka kpara, te tima ra ne, fü wü kpara ꞌburu.” 27 Amba wü kpara la wu, gü ba, Yesu ngbü emala ngü la teka Wö ye agbü kpï ne, nda-wü de.

28 Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, “Ma wu eyi, gü ba, yi ngbü egïrï kaje teka amörö ra. Ah mbi, sïkpï ena akoro te yi ena ae ra, *Ye Kpara ka Kpï, tete tikpi eküte rü. Gbü ra la, jia yi ena aü, fü yi awu, gü ba, Me tima ra me-ye fanü. Fü yi adu kpah awu, gü ba, wü ngü ꞌburu te ma ngbü erï ani di ne, ah de wü ngü te Wüba gara tatamu fere kpah me-ye. Ma mere wü ngü la de tete-ra nda-ra de. 29 Amba Wüba de te tima ra ne, ah tï ace ra de, ah ena angbü fï bü da eto wazi fere, angü ma ngbü emere fï bü züka ngü, de te engu ngbü ele.”

30 Te wü kpara la je ngü, de te Yesu ngbü emala fü ewü la, fü mere bi ewü ayia ato maguma wü fü Yesu.

Dene ngü ka yïkï te Yesu ga de wü kovo ka wü Yïsarayele,

teka Abarayama

31 Fütanga ngü la, fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara, de te ewü le ngü ka-ye ne, gü ba dene, “Ah le de yi lala gbü ngü ka Me, te ma ngbü erï yi di ne, teka fü yi angbü züka wü kpara ka-ra fanü fanü. 32 Te yi lala gbü ngü ka Me la, yi ena adi eje sisi na mbi mbi mbi, fü yi aküwa gbü *siti ngü ka-yi ꞌburu. Yi tï adu angbü wü labï ka siti ngü tïne de.”

33 Fü gara wü *kovo ayia akolo ngü gömö Yesu, gü ba, “Yesu deyï, ye gü neh fe? Ye ngbü efï nda-ye gü ba dene, ani de wü di enga labï? Te ani di zu de wü kundu ye *Abarayama ne. Te kpo gügü akoro dene, ani ngbü labï ka wü bu ani nda-ani de.”

34 Yesu gü ba, “Ngü de te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü. Te yi ngbü emere siti ngü la, yi ena angbü labï ka siti ngü. 35-36 Te di bala, ah le fü ra aküwa yi gbü siti ngü ka-yi la, angü ma de Ye Me. Te ma küwa yi me-ra la, yi tï angbü labï tïne de. Te mü de labï la, mü tï eyi angbü gba mere kpara ka-mü fï badi? Mü tï angbü bala de, angü, te mürü kötï la le acïnzï mü asidi la, ah tï eyi amere ngü la. Amba ꞌduwa kpara te di zu de ye mürü kötï la, ah tï eyi angbü me-ye fï mere badi.

37 Ma wu eyi, gü ba, yi de wü kundu ye Abarayama fanü. Amba ngü te ma ngbü emala fü yi ne, yi le nda-yi kü de. Fü yi angbü egïrï kaje, teka de ani mörö ra. Dela züka ngü? 38 Amba nda-ra, ngü de te ma ngbü emala ne, ma je gömö Wüba. Nda-yi kpah bala, angü siti ngü de te yi ngbü emere ne, yi je kpah gömö wö yi.”

39 Wüh gü ba, “Hoo! Yesu deyï, ye ngbü emala de bala ne töndö ngü ne? Te ani di ka-ani zu de wü di Abarayama ne!” Yesu gü ba, “Fanü fanü, yi de wü di Abarayama? Ta te yi ena adi wü di Abarayama la, de bane yi ena aje ri ra, kpah baka Abarayama, ta te ngbü eje ri Me ne. 40 Amba yi le ngü ka-ra nda-yi de. Yi ngbü egïrï kaje de ani mörö ra, teka ngari Me te ma ngbü erï yi di ne. Abarayama ngbü ta emere ngü bala? 41 Te yi le eyi amörö ra la, amba wö yi ka-ye kpikpi ye.” Wüh gü ba, “Ani de ye waza nda-ani de! Ani ka-ani zu de wü di Me!”

42 Yesu gü ba, “Te yi ena adi ta zu de wü di Me fanü fanü la, de bane yi ena ale ra ba zu enga ni yi. Angü Me de Wüba, ah tima ra me-ye. Ma koro de tete-ra nda-ra de. 43 Yi le ngü ka-ra de, angü yi le ka-yi fï bü siti ngü. Yi le züka ngü nda-yi de. 44 Te di bala, yi ngbü efï gü ba, wö ani neh da? Wö yi ka-ye de *Satana! Angü yi maka ngü la eyi esakaka, fü yi angbü fï bü da emere ngü, baka te engu ngbü ele. Angü Satana ngbü ele fï bü adi efiti wü kpara, kpah da emörö ewü. Ah kpo de ngü ka-ye la eyi gügü, angü ah le ngü ka Me nda de. Ah ngbü fï bü da esutu wu, angü dela tima kaka.

45 Nda-ra, ma su wu nda-ra de. Ma ngbü erï yi de zu ngü ka Me. Amba yi le ngü ka-ra la nda-yi de, angü yi ka-yi de wü di Satana. 46 Baka te ma ngbü emala zu ngü ka Me fü yi fanü fanü ne, yi le ngü ka-ra de, neh teka ne? Ma mere siti ngü eyi gbü jia Me? Kpara biringbö esüka yi sela, te ena agü tamu siti ngü ka-ra neh da? 47 Dela si-ngü te ma mala fü yi, gü ba, ‘Yi de wü di Me nda-yi de ne.’ Angü wü kpara ka Me ngbü engbü ka-wü fï bü da eje ngü ka Me. Yi le aje ri ra de, angü yi de wü kpara ka Me nda-yi de.”

48 Fü maguma wü kovo la ayia anzu teka ngü la. Fü ewü akpo da esoko Yesu, gü ba, “Ye de *ganzi kpara! Ye kpah de muruyi!” 49 Yesu gü ba, “Bala de! Yï guvu ra nda ma! Ma ngbü ecu ngü Wüba. Te yi ena adi ta wü kpara ka Me la, de bane yi tï asoko ra bala de. 50 Ma gïrï da ra, teka adi ecu ngü ra, nda-ra de. Kpara te le, de yi di ecu ngü ra ne, ah ka-ye de Wüba. Te yi le ngü ka-ra de la, Wüba ena ato kuru te yi me-ye.”

51 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Ngü te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü. Te kpara ngbü emere ngü ka-ra de maguma ye biringbö la, ah kpi nda de.” 52 Wü kovo gü ba, “Tïtïne ani wu eyi, gü ba, ye de muruyi fanü! Kpara ladü te tï akpi de? Amba mere kundu ani, *Abarayama, de wü *mürü dofo, ta te ewü kpi ne. Fü ye amala, gü ba, ‘Mene kpara te ena aje ngü ka-ni ne, ah tï akpi nda de?’ Ye röfö aröfö, te ye ngbü emala ngü de bala? Ye ngbü efï, gü ba, ni de neh da? 53 Ye de mere kpara, te fa kundu ani, Abarayama ne? Ye ce töndö ngü ka-ye la asidi!”

54 Yesu gü ba, “Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, ma o te-ra ba mere kpara ne, de tete-ra? Angü, te ah ena adi ta bala, de bane ngü ka-ra ena adi de töndö ngü kükürü. Amba, kpara te o ra ba mere kpara ne, ah ka-ye de Wüba, te yi ngbü emala, gü ba, ‘Ah de Wö ani ne.’ 55 Yi ngbü esu ka-yi dela wu! Angü yi wu engu nda-yi de. Nda-ra ma wu engu kpo. Fü ra angbü emere riri na. Te ma ena amala, gü ba, ma wu engu de la, de bane ma ena adi kpah de mürü wu, baka yi la.

56 Abarayama ngbü ta eo jia ye teka awu ra. Te engu wu ra tete, fü ah angbü de mere tadu teka ngü ka-ra.” 57 Wüh gü ba, “Apa! Te ye di la bü mbarase, te wüh bï ye tïtïne dene ne! Wü wu te-wü ake Abarayama neh elaye? Abarayama kpi ka-ye ta eyi gügü, o wüh bï wü kundu ani la de!” 58 Yesu gü ba, “Ngü de te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü fanü fanü. O wüh bï Abarayama la de, ma ka-ra ladü!”

59 Te wüh je ngü la, fü maguma ewü ayia asiti. Fü ewü ayia aza teme, de ani sötö Yesu di. Fü Yesu ayia adürü ka-ye bü zïrï bala, afü ka-ye gbu! kpa ekere sü, awo te-ye.

Dela ngü ta te Yesu ngbü erï wü kpara di, etambasü *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema.

9

Dene ngü ka Yesu ake komoko te jijia na ni ani

1 Gbü gara sïkpï, fü Yesu angbü enü de wü kpara ka-ye. Fü ewü awu gara komoko te jijia na ni ani, angü wüh bï engu ta kü bala. 2 Fü wü *kpara ka Yesu ayi-ta Yesu, gü ba, “Mere kpara, si-ngü de te jia komoko ne ni tete na, neh ene? Kpara te mere *siti ngü la neh da? Ah de wö ye na? Anga ah cu de engu?” 3 Yesu gü ba, “Bala de. Ngü la koro teka siti ngü kaka de. Wüh bï engu bala, teka fü ra asere wazi ka Me tete fü wü kpara. 4 Angü Me tima ra füh kotö ne, teka amere tima ka-ye. Te di bala, ah le de nih mere tima ka kpara te tima ra ne emere, o sü tï la de, angü kpara tï amere tima gbü biti nda de. Angü te nih kpi eyi la, nih tï amere tima ka Me tïne de. 5 Baka te ma di la ladü füh kotö sene ne, ma de ra-sü fü wü kpara.”

6 Te Yesu mala ngü la bala, fü ah ayia asü ngüsü kötö, aküꞌda tö di. Fü ah ayia aza aꞌbüra te jia komoko la. 7 Fü ah ayia amala ngü fü komoko la, gü ba, “Ye nü enü, ye zürü gbüra ye, kpa esa bïrï, agbü Sïlowa.”* Fü komoko la ayia anü azürü gbüra ye kpa esa bïrï kpala. Fü jijia na aü te-ye ciki kpala, ꞌduwa raaa! Fü ah akpo da eceka kpï.

8 Te komoko la ngbü edu tete kpa ekötï, fü wü bu ye na, de wü kpara te ewü wu engu kpo ne, fü ewü akpo angbü emala ngü esüka wü, gü ba, “Apa! De bane neh ene ngü ne? Dela kpara ta te ngbü eyo e te wü kpara te kaje ne de?” 9 Gara ewü gü ba, “Ah de engu fanü.” Gara ewü gü ba, “Aꞌa, ah de engu nda de. Ah yia engbü ge bakaka.” Fü komoko la adu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ah de-ra fanü.” 10 Wüh gü ba, “Te ah bala la, jia ye ü te-ye neh baye baye?” 11 Komoko la gü ba, “Kpara de ïrï ye Yesu ne, ü jia ni me-ye. Ah küꞌda bü tö, ꞌbüra te jia ni. Fü ah amala ngü fü ni, gü ba, ‘Ni nü, ni zürü gbüra ni gbü Sïlowa.’ Fü ni ayia anü azürü gbüra ni kpala. Fü jia ni ayia aü te-ye dene.” 12 Wüh gü ba, “Kpara engu na ne, neh siye?” Ah gü ba, “Ni wu nda-ni de.”

Dene ngü ka komoko te Yesu ü jijia

engagira wü Farusi

13 Fütanga ngü la, fü ewü aza komoko, te Yesu ü jijia la, akoro di engagira wü *Farusi, de wüh yi-tata teka ngü ka gele ka-wü. 14 Kükürü de, angü Yesu ü jia komoko la ta gbü *sïkpï ka Me. Angü wü Farusi le de wü kpara mere tima gbü sïkpï ka Me nda-wü de. 15 Fü wü Farusi la ayia ayi-ta komoko la, gü ba, “Wüh ü jia ye, neh baye baye?” Komoko la gü ba, “Yesu küꞌda bü tö, fü ah aꞌbüra te jia ni. Fü ni anü azürü gbüra ni agbü ngu. Fü jia ni ayia aü te-ye dene.” Te komoko la mala ngü la bala, fü ngü la ake te ewü, angü wüh gü ba, “Te kpara küꞌda tö bala gbü sïkpï ka Me la, ah mere dela eyi tima.”

16 Fü gara wü Farusi amala ngü, gü ba, “Te ah bala la, Yesu de kpara ka Me nda de. Ah ka-ye de siti kpara, angü ah le aje rïrï ka-ani nda de, ah ce gele ka sïkpï ka Me eyi asidi.” Gara ewü gü ba, “Siti kpara tï amere kpeke ngü ba e la nda de.” Fü ewü ayia angbü ega yïkï esüka wü teka ngü la.

17 Fü ewü adu ayi-ta komoko la, gü ba, “Te ye gü ba, Yesu ü jia ni me-ye la, ye ngbü efï nda-ye teka ngü kaka, egü neh fe?” Komoko la gü ba, “Yesu de *mürü dofo ka Me.” 18 Wü *kovo ka wü Yïsarayele la le ngü la bala nda-wü de. Fü ewü akpo da emala ngü fü komoko la, gü ba, “Ye ngbü esu ka-ye wu! Jia ye ni nda de!”

Fü ewü atima ngü, aï wü wö ye na, 19 ayi-ta ngü te ewü, gü ba, “Dene zu mbarase ka-wü? Wü bï engu ta kü bala, de jia ye ma? Te di bala, ah du ngbü eceka kpï tïtïne, neh baye baye?” 20 Fü wü wö ye na alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ani wu kpo, ga, engu de mbarase ka-ani, te ani bï engu de jia ye ma. 21 Amba ani wu kpara te ü jijia na ne nda-ani de. Ah ena amala ka-ye me-ye de komö ye. Wü yi-tata na, angü ah koro eyi mere kpara.” 22 Wü wö ye na ngbü emala ngü la de cürü bala, angü wü kovo la mala ngü ta, gü ba, “Mene kpara te le ngü ka Yesu, wüh ena aliki engu *esambü ka biti-te ka-wü asidi.” 23 Dela si-ngü te wüh mala ngü, gü ba, “Mbarase ka-ani la koro eyi mere kpara, ah ena amala ngü la cu me-ye de komö ye,” ne.

24 Fü ewü adu kpah aï komoko la, gü ba, “Mü mala la zu ngü fanü fanü, gbü jia Me. Yesu ü jia mü me-ye fanü fanü? Angü a wu eyi, gü ba, Yesu ka-ye de siti kpara.” 25 Komoko la gü ba, “Anga te engu di de siti kpara la, ma wu nda-ra de. Ma wu nda-ra bü, gü ba, jia ra ni ta ani. Fü Yesu ale ta-ngü te ra. Tïtïne fü ra akpo angbü eceka kpï dene. Gara ngü te ma ena amala nda ma.”

26 Wüh gü ba, “Te ah bala la, Yesu ü jia ye, neh baye baye?” 27 Komoko la gü ba, “Ni mala ngü la tïne fü wü kpah eyi! Wü je ngü la fï de? Wü ngbü fï bü da eyi-ta ni de ngü la, teka ne? Wü le afü te-wü ale ngü kaka-na?”

28 Te wüh je ngü la, fü maguma ewü ayia asiti. Fü ewü ayia asoko engu, gü ba, “Mü le ngü kaka ka-mü bü me-mü! A le ka-a nda-a ngü ka *Müse! 29 Angü a wu eyi, gü ba, Me mala ta ngü fü wü kundu a gömö Müse. Amba a wu sü, te Yesu maka wazi ka-ye tete na ne, nda-a de.” 30 Komoko la gü ba, “Ape! Dela ne töndö ngü ne? Ah mere baye, te yi wu sü te Yesu maka wazi tete na de ne? Amba ma wu eyi, gü ba, engu ü jia ra ne me-ye, angü wüh bï ra ta de jia ra ma. 31-33 Ta gügü, yi wu gara kpara eyi, te ngbü eü jia kpara baka e la? Te Yesu ena amaka wazi la esaka Me de la, ah tï eyi amere ngü bala? Me tï eyi ato wazi ba e la fü siti kpara? Ah bala de, Me ngbü eto wazi fü wü kpara, te ewü ngbü ecu ngüngü na, da emere ngü kaka.” 34 Wüh gü ba, “Ah mere baye, te mü le arï a, te a di de wü kovo ne? *Siti ngü ka-mü, te wüh bï mü di ne, fï ladü gbü nzö mü.” Fü wü kovo la ayia aliki komoko la kpa etanü.

35 Te Yesu je, gü ba, wüh liki komoko la eyi ne, fü engu ayia akoro amaka komoko la, amala ngü fefe, gü ba, “De-ye deyï, ye to maguma ye eyi fü *Ye Kpara ka Kpï?” 36 Komoko la gü ba, “Mere kpara, ni ena ato maguma ni neh fü da? Ye gü tamu Ye Kpara ka Kpï engu la fü ni, angü ni wu engu nda-ni de.” 37 Yesu gü ba, “Mü wu engu kpo! Angü ah de-ra, te ma ngbü emala ngü fü mü ne.” 38 Te komoko la je ngü la bala, fü ah ayia ꞌduwa, atï kötö eri lö Yesu, da ecu ngüngü na, gü ba dene, “Miri ka-ra, ma to maguma ra eyi fü mü.”

39 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Dela si-ngü te ma koro tete na füh kotö ne, teka aye süka ngü ka wü kpara. Te di bala, mene wü kpara te jia wü ni ani ne, wüh angbü eceka kpï. Amba mene wü kpara te ewü ngbü ecere nga wü, gü ba, ‘Jia ani mba amba’ ne, jia ewü ena adu avi.”

40 Fü gara wü *Farusi ayia aje ngü la. Fü ewü ayi-ta Yesu, gü ba, “Ye ngbü efï, gü ba, jia ani ni kpah ani?” 41 Fü Yesu ayia alügü ngü fü ewü, gü ba, “Yi ngbü efï, gü ba, ‘Jia ani ngbürü ladü?’ Te di bala, yi wu ra de, neh teka ne? Te yi ena ale ta eyi, gü ba, ‘Jia ani ma’ la, de bane Me ena awu cïnga yi, fü ah aboro siti ngü ka-yi la. Amba, baka te yi cere nga yi eyi, gü ba, ‘Jia ani ladü’ ne, Me tï aboro *siti ngü ka-yi nda kpah de.”

10

Dene mani te Yesu mala, teka wü kambiliki ka-ye

1-2 Fü Yesu adu kpah amala ngü fü wü *Farusi la, gü ba, “Gara kpeke ngü ladü, te ma le amala fü yi. Ah de ngü ka wü kambiliki. Mene kpara te di de kambiliki esaka ye, ah ngbü erï gbü nga wü kambiliki ka-ye, neh baye baye? Ah ngbü erï te möngïtï de? Amba te kpara mbölö görö, rï tete gbü nga wü kambiliki la, ah de mürü zi de? Mene kpara te ngbü erï gbü nga wü kambiliki ka-ye te möngïtï, ah ka-ye me-ye de mürü wü kambiliki la. 3 Kpara te ngbü efete mö nga wü kambiliki la ena aü möngïtï fefe, fü ah arï agbü ꞌbaranga la, teka aï wü kambiliki ka-ye. Ah ena adi eï ewü ꞌburu te ïrï ewü, fü ewü aje kpah riri na. Fü ewü akoro kpakaka na. 4 Fü ah ayia atï engagira nü fü ewü, akoro de ewü kpa etanü, teka ato e-mazü fü ewü. Wü kambiliki la ena angbü efa nganga na, angü wüh je riri na kpo. 5 Te ah ena adi ta de ganzi kpara la, wü kambiliki la tï afa nganga na nda-wü de. Wüh ena akpe engu ka-wü akpe, angü wüh wu engu nda-wü de.” 6 Ngü de te Yesu mala la, ah mala ngü la gbü mani. Amba wü Farusi la je si-ngü kaka la nda-wü de.

7-9 Fü Yesu adu kpah amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Ngü te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü. Ma ka-ra baka möngïtï ka ꞌbaranga ka wü kambiliki. Te wü kambiliki ka-ra rï ꞌburu agbü ꞌbaranga la, ma ena aküwa ewü esaka wü siti nü. Wüh ena angbü era kpala, gbü züka gu sü, zalü akoro kpurutokokpï. Fü ewü angbü ekoro kpa etanü, egïrï e-mazü ka-wü. Gara wü kpara, ta te ewü koro te enga gina fere ne, wüh gü ba, ‘Ani ena aceka kpï fütanga wü kambiliki la me-ani.’ Amba wüh ka-wü de wü mürü zi. Teka ngü la, wü kambiliki ka-ra le aje ri ewü nda-wü de. 10 Angü mürü zi ngbü ekoro nda-ye bü teka azi wü kambiliki, da emörö wü gara. Amba ma koro nda-ra teka aküwa ewü fï mere badi.

11 De-ra, ma de kpara te ma ngbü ecï wü kambiliki ka-ra mbi mbi mbi, ereke areke, da eto te-ra fü kpi teka ewü, angü ma de mürü ewü. 12-13 Kpara te ngbü ecï wü kambiliki teka jiase, ah ceka kpï sidi nga ewü mbi mbi nda de, angü ah de mürü ewü nda de. Te di bala, te engu wu siti nü te ngbü ekoro la, ah ena akpe ka-ye, ace wü kambiliki la, ao sela. Fü siti nü la akoro azoro wü gara kambiliki la, angbengbe ewü. Angü fïngangü ka kpara la teka wü kambiliki la nda ma. Ah ngbü emere tima la bü teka jiase. Te ah ena adi ta de mürü ewü la, de bane ah tï akpe nda de. 14 Amba nda-ra, ma zu de mürü wü kambiliki la. Ma angbü ecï ewü ereke areke ne, angü wüh de wü e ka-ra. Ma wu ewü kpo, wüh wu ra kpah kpo. 15 Kpah baka e de te Wüba wu ra kpo ne, ma wu Wüba kpah kpo. Ma le wü kambiliki ka-ra fa sü. Ma le eyi ato te-ra, akpi teka aküwa ewü.

16 Gara wü kambiliki ka-ra kpah ladü, te ewü ngbü kpa te gara sü nengete. Ah le fü ra anü aza ewü, adu di, adünda de wü bu ewü, teka fü ewü angbü eje ri ra, da efa nga ra. Fü ra angbü eceka kpï fütanga ewü ꞌburu me-ra.

17 Wüba ngbü ele ra, teka te ma ngbü eje rïrï kaka-na. Angü ma le ato te-ra akpi, teka ngü ka wü kambiliki la. Amba ma ena adu kpah azükü gbü kpi engu la. 18 Gara kpara te di de wazi teka amörö ra nda ma. Ma ena ace te-ra fü kpi la me-ra. Ma de wazi teka ato te-ra fü kpi. Ma kpah de wazi teka azükü gbü kpi la. Angü dela ngü te Wüba mala fere, de ma mere.”

19 Te wüh je ngü gömö Yesu bala, fü wü kpara la akpo kpah de yïkï esüka wü. 20 Fü mere bi ewü amala ngü, gü ba, “Yesu de muruyi. Ah röfö aröfö. Ah mere neh baye, te wü ngbü eje ngü gögömö na ne?” 21 Gara ewü gü ba, “Baye ya? Te komoko la ena adi ta de muruyi la, ah tï eyi aü jia kpara bala?”

Dene ngü ta te Yesu mala

gbü gara mere karama ka wü Yïsarayele

22-23 Fütanga ngü la, te karanga koro tete na, fü wü di enga *Yïsarayele ayia amere gara karama ka-wü agbü Yerüsalema.* Fü Yesu ayia akoro, angbü endoro kpa etambasü *Mere Kambü ka Me la.†

24 Fü wü *kovo ka wü Yïsarayele akoro abiti te-wü ede Yesu, amala ngü fefe na, gü ba, “Ah mere baye, te ye ngbü emala ngü fü ani fï bü gbü mani, da ewo awo ne? Te ye de *Kurisito, de te Me tima fü ani ne la, ah mere baye, te ye le amala ngü la fü ani mbölö mbölö de ne?” 25 Yesu gü ba, “Ma kpo da emala ngü la fü yi eyi kü gügü. Yi le aje nda-yi de. Wü mere kpeke ngü, te ma ngbü emere gbü jia yi, de wazi ka Wüba ne, ah gü tamu ra fü yi nda la fï de?

26 Te yi ena adi ta de wü kambiliki ka-ra la, de bane yi ena ale ngü ka-ra de maguma yi. 27 Angü wü kambiliki ka-ra ngbü eje ri ra, da efa nga ra, angü wüh wu ra kpo. Ma wu ewü kpah kpo. 28 Ma küwa ewü eyi fï mere badi. Wüh tï akpi nda-wü tïne de. Ma zoro ewü eyi gö! de kpa ra ꞌbasu. Gara kpara tï agbürü ewü esaka ra de, 29 angü Wüba to ewü fere me-ye. Kpara tï agbürü ewü esaka Wüba kpah de, angü engu de mere mürü wazi, fa wü e ꞌburu. 30 A ngbü emere wü tima ka-a ake Wüba, ba kpara biringbö.”

31 Te wü kovo ka wü Yïsarayele je ngü te Yesu mala, gü ba, “Ani ake Wö ni ba kpara biringbö ne,” fü ngü la asiti te ewü afa sü. Fü ewü akpo akö teme, de ani sötö Yesu di. 32 Yesu gü ba, “Yi ele asötö ra de teme, teka te ma küwa mere bi wü kpara gbü jia yi sene, de wazi ka Wüba ne?” 33 Wüh gü ba, “Ah bala de! Ani le amörö ye teka wü züka ngü, de te ye ngbü emere ne, nda-ani de. Ani le amörö ye, teka siti ngü te ye mala ne. Angü ye kpah bü de kükürü kpara ba ani ne, ah mere baye te ye ngbü eo te-ye ba Me? Ye ngbü dela afala Me!”

34 Yesu gü ba, “Anga ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, ‘Me mala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Ni o wü baka ni, Me, fü wü adi emere tima ka-ni füh kotö sene ne.” ’‡ Ngü la neh baye? 35 Yi tï afü Ngari Me de, angü Ngari Me de mere kpeke ngü, te ngbü fï mere badi. Ah le de yi je si-ngü ne mbi mbi mbi. Wü kpara ta te Me fe ewü teka tima ka-ye ne, Me ngbü eï ewü ta baka wü me. 36 Nda-ra ngü ka-ra kpah bala. Me fe ra me-ye. Fü ah atima ra füh kotö sene teka tima ka-ye. Te ma gü ba, ‘Ma de Ye Me la,’ ngü la siti te yi, neh teka ne?

37-38 Yi fï la nga tima, te ma ngbü emere ne. Ma ngbü emere wü ngü la, neh de wazi ka da? Te yi wu eyi, gü ba, wü kpeke tima te ma ngbü emere ne, ah de tima ka Me la, ah le de yi le ngü ka-ra. Amba, te ah de tima, te Wüba tima ra di me-ye, nda de la, de yi mere e ale ngü ka-ra kpah de. Te yi le ngü ka-ra ta gügü de la, ah le de yi le ra tïne, teka wü kpeke ngü, de te ma ngbü emere ne. Te yi le ngü ka-ra eyi la, yi ena awu, gü ba, a ka-a ake Wüba kpara biringbö.”

39 Te wüh je ngü gömö Yesu bala, fü ewü ayia agïrï kaje de ani zoro engu. Fü Yesu ayia adürü ka-ye esaka ewü bü zïrrrï bala.

40 Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia ace sü la, adu anü sü ka-wü kpa etangu Yürüdene, angbü kpala. Wüh nü ngbü gbü sü, ta te *Yüwane Mürü Babatïza ngbü eto babatïza fü wü kpara tete na ne. 41 Fü mere bi wü kpara ayia akoro kpaka Yesu, teka aje ngü gögömö na. Fü ngü la aga gbü jia ewü afa sü. Fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba dene, “Amba Yesu ka-ye de *E-küwa-ani fanü, baka ta te Yüwane mala nganga na fü ani ne. Wü ceka la, wawazi na fa sü, angü mere bi wü kpeke ngü, te engu ngbü emere ne, Yüwane mere ta bala de. Amba ngü ta te Yüwane mala tekaka na ne, ah ka-ye de zu ngü.” 42 Teka ngü la, fü mere bi wü kpara adu ato maguma wü fü Yesu.

11

Dene ngü ka kpi ka Lazaro

1-2 Gara komoko ta ladü de ïrï ye Lazaro, te di de wü di enga ni ye ꞌbasu, *Marïya ake Marata. Wüh wu te-wü de wü Yesu fa sü. Gba ewü ta agbü Betanïya. Ah de Marïya ta te tökö *züka se-mü ka-ye te lö Yesu, fü ah ayia afuru de su nzö ye ne.*

Gbü gara ra, fü Lazaro ayia atï de keke, o wü Yesu di sela ma. 3 Fü wü di enga ni ye de ꞌbasu ne atima ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara deyï, züka awuba ka-ye, te ye ngbü ele engu efa sü ne, ah ngbü eke ake.” 4 Te Yesu je ngü la, fü ah agü ba, “Lazaro tï akpi gbü keke la fï nda de. Keke ka Lazaro la koro, teka agü tamu wazi ka Me fü wü kpara. Fü ewü egbo nga ïrï ra gbü ngü la, angü ma de Ye Me.”

5 Yesu le ta wü Lazaro ake Marata bete Marïya fa sü. 6 Amba, baka te engu je nga keke ka Lazaro tete, ah nü kpaka ewü kere nda de. Ah du ra ka-ye sïkpï ꞌbasu feke.

7 Sidi nga ngü la, fü Yesu ayia amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Ani du la edu agbü Betanïya.” 8 Wüh gü ba, “Ayï! Mere kpara, terane wü kpara gbü *Yudaya ngbü egïrï kaje, teka amörö ye. Ye ele dene adu kpah kpala?” 9 Fü Yesu alügü ngü fü ewü gbü mani, agü ba, “Yi mere e afï nga ngü de. Angü te kpï seke eyi la, sü ena angbü ka-ye raaa! zalü akoro etamurago. Te di bala, te mü ngbü endoro gbü ra-sü la, mü tï ado lö mü de, angü sü lofo ka-ye alofo. 10 Amba te mü ce ra-sü, fü mü akpo da endoro gbü biti la, mü ena ado lö mü ado. Te di bala, wü vügü ka-ra tï amofo ra la de, angü sïkpï ka-ra koro la de.”

11 Fü ah adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Lazaro ngbü era ka-ye ara. Ni enü dene anü teka azükü engu gbü ra la.” 12-13 Ah ngbü emala nga kpi ka Lazaro fü wü kpara ka-ye la gbü mani. Amba wü kpara kaka-na la wu, gü ba, Lazaro kpi eyi ne, nda-wü de. Fü ewü amala ngü fefe, ga, “Mere kpara deyï, te engu ngbü era ara la, ah de züka ngü, angü engu ena adu amaka wazi, fü sosoko alofo.” 14 Fü Yesu adu amala ngü la fü ewü tïne mbölö, gü ba, “Lazaro kpi ka-ye eyi. 15 Ma ngbü de tadu teka ngü ka-yi, te Lazaro kpi, o ra di ka-ra sene ne. Angü kpi ka Lazaro la ena aü fïngangü ka-yi, fü yi ato maguma yi fere. Te di bala, nih nü enü agbü gba kaka-na la.” 16 Fü Toma† ayia amala ngü fü wü bu ye, gü ba dene, “Te ah bala la, ani nü enü. Te wüh le amörö mere kpara ka-ani kpala la, de ani kpi tïne de ewü.” Fü ewü ayia anü agbü Betanïya.

Dene ngü te Yesu zükü Lazaro di gbü kpi

17 Te wü Yesu nü koro tete agbü Betanïya, fü ewü aje, gü ba, wüh ti Lazaro eyi, nganga na ra eyi gbü tö sïkpï bala. 18 Betanïya de enga kötï gbamari ede Yerüsalema.‡ 19 Teka ngü la, mere bi wü kpara koro ta agbü Yerüsalema, teka aceka cïnga te wü Marïya ake Marata, teka kpi ka enga ni ewü la.

20 Te wü Yesu koro tete gbamari ede gba wü Marata, fü wü gara kpara akpe anü amala nganga na fü wü Marata, gü ba, “Yesu te ekoro.” Te Marata je ngü la tete bala, fü ah ayia bü kere, ace Marïya kpa esambü la, anü amaka te-wü ake Yesu kpa te kaje.

21 Te Marata koro tete kpaka Yesu, fü ah atï de gba, gü ba, “Mere kpara, te mü ena adi ta ladü sene la, de bane enga wüna tï akpi de. 22 Amba, ah ba ngü de, angü ma wu eyi, gü ba, Me tï eyi amere wü ngü ꞌburu fü mü, te mü ena ayi-tata na la.” 23 Yesu gü ba, “Marata, enga ni mü la ena azükü gbü kpi la azükü.” 24 Marata gü ba, “Wayi, ah ngbürü bala. Ma wu eyi kpo, gü ba, enga wüna ena azükü gbü kpi azükü, gbü *adu sïkpï te wü kpara ꞌburu ena azükü tete.”

25 Fü Yesu amala ngü, gü ba, “Ma de kpara te ngbü ezükü wü kpara gbü kpi, kpah da eküwa ewü. Kpara te to maguma ye fere, ngü ma, te engu kpi la, ah ena adu azükü azükü gbü kpi la. 26 Kpah bala, mene kpara te di ezükü, te ah to maguma ye fere la, ah tï akpi fï nda de. Ah ena aküwa ka-ye aküwa, fï mere badi. Marata, mü je ngü la eyi?” 27 Marata gü ba, “Wayi, mere kpara, ma wu kpo, gü ba, mü de Ye Me. Mü de *E-küwa-a de te Me mala nganga, gü ba, ni ena atima füh kotö ne.”

28 Te Marata mala ngü la bala, fü ah adu kpa ekötï, amala ngü fü enga ni ye gbü zi, gü ba, “Mere kpara koro eyi sene. Ah ngbü eyi-ta ye.” 29 Te Marïya je ngü la bala, fü ah ayia bü kere, akoro kpa etanü, anü kpaka Yesu. 30 Angü Yesu koro ta kpa etambasü nda la de. Ah rü ta la fï bü te kaje, gbü sü te Marata nü maka engu tete na ne. 31 Gara wü kpara ta ladü kpa esambü de wü Marïya. Te ewü wu Marïya, te mü koro tete kere kpa etanü ne, fü ewü afï, gü ba, “Ah ngbü enü dela aku gba kpa füh mbükü.” Fü ewü ayia kpah, anü afa nganga na.

32 Fü Marïya anü akoro kpaka Yesu kpa te kaje kpala. Fü ah atï eri lö Yesu de gba, gü ba, “Mere kpara, te mü ena adi ta ladü sene la, de bane enga wüna tï akpi de.” 33 Te Yesu wu wü Marïya de wü mere bi wü kpara, te ewü ngbü eku gba de bala ne, fü ah angbü de mere cïnga emaguma ye. 34 Fü ah ayi-ta ewü, gü ba, “Wüh ti engu neh siye?” Wüh gü ba, “Mere kpara, ye koro ekoro, ye ceka mbükü la.” 35 Te Yesu je ngü la bala, fü ah ayia atï de gba. 36 Fü ngü la aga gbü jia wü kpara la afa sü. Fü ewü angbü emala ngü esüka wü, gü ba, “Apa! Yi ceka la! Amba Yesu le ngü ka Lazaro neh bala?” 37 Gara ewü gü ba, “Te Yesu ena akoro ta, o Lazaro kpi la de la, de bane, Lazaro tï akpi de, angü wazi Yesu fa sü. Ah ngbü ta eü jia wü kpara, de te ni ani ne.”

38 Fü cïnga wü kpara, te ewü ngbü gbü gba ka Lazaro ne, ayia arï te Yesu afa sü. Te engu ku gba tete, fü ah ayia ꞌduwa, anü akoro kpa füh mbükü la. Mbükü la, ah ka-ye de gö da. Wüh wara ta gara mere ngbürükü da, o emö mbükü la. 39 Fü Yesu agü ba, “Wü nzi da emö mbükü la asidi.” Marata ga, “Ape, mere kpara! Dene se kpara koro tïne eyi esiti de? Angü ah ra gbü tö eyi sïkpï bala dene.” 40 Yesu gü ba, “Mü fï nga ngü tïne, te ma mala fü mü ne, gü ba, ‘Te mü le ngü, de te ma ngbü emala fü mü ne eyi la, mü ena awu wazi ka Me.’ ” 41 Fü ewü ayia anzi ngbürükü da emö mbükü la asidi.

Fü Yesu ae jia ye, aceka kpï kpa tikpi, amala ngü fü Wö ye, gü ba, “Wüba, ma ngbü egbo nga ïrï mü, angü mü ngbü eto wazi fere me-mü, teka amere züka ngü ka-mü di, gbü jia wü kpara. 42 Ma wu eyi kpo, gü ba, mü ngbü eto wazi fere te nga wü sïkpï ꞌburu. Ma mala ngü ne fü mü bala, teka aü fïngangü ka wü kpara, te ewü ngbü ede ra ne, teka de wüh wu, gü ba, mü tima ra me-mü.”

43 Te engu mala ngü la bala, fü ah ayia amala ngü de mere ri ye kpa tikpi, gü ba, “Lazaro, mü koro ekoro!” 44 Fü kövö la ayia azükü agbü mbükü la, akoro kpa etanü! Wüh gaga ta kpakpa na, de wü lölö, de wü küküte ꞌburu de bongo. Wüh i kokomö kpah de kala bongo. Fü Yesu ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi furu wü bongo eküküte la efuru. Yi ce engu, de ah go de lö ye kpa ekötï.” Fü ewü afuru bongo, te wüh gaga eküte Lazaro la. Fü ewü ayia ago de ewü ꞌburu kpa ekötï.

Dene ngü ka wü cögbörö kovo ka wü Yïsarayele,

te ewü le amörö Yesu

45 Fütanga ngü la, fü mere bi wü kpara ka Yerüsalema, ta te ewü koro kpaka wü *Marïya, aceka cïnga te ewü ne, ayia ato maguma wü fü Yesu, angü wüh wu ngü de te Yesu mere, te engu zükü Lazaro gbü kpi ne. 46 Amba fü gara ewü ayia anü nda-wü kpaka wü *Farusi, amala nga ngü la fü ewü, gü ba, “Yesu zükü gara kpara eyi gbü kpi.”

47 Te wü Farusi je ngü la, fü maguma ewü ayia asiti. Fü ewü anü amaka wü mürü gele, de wü gara wü cögbörö *kovo ka wü Yïsarayele. Fü ewü ayia abiti te-wü, akpo da efï nga ngü teka Yesu, gü ba, “Ani ena amere neh baye, teka atïrï komoko la? Angü ah ngbü eyi efiti wü kpara ꞌburu, de wü ngü ka-ye la. 48 Te ani ce engu fï bü bala la, wü kpara ena adu ꞌburu, ale ngü kaka. Fü ewü adu aza engu, ao ba miri. Te wü mere kpara ka *Rüma ena aje ngü la bala la, ngü la ena asiti te ewü afa sü. Fü ewü akoro de gü, amürü *Mere Kambü ka Me ka-ani, anza ta nguwa ani ꞌburu. Angü wüh ena afï, gü ba, ani le ngü kaka kpah eyi.”

49 Esüka wü cögbörö kovo ka wü *Yïsarayele la, gara kpara ta ladü de ïrï ye Kayafa. Ta gbü mene re engu la, engu ta me-ye de mere kpara füh kpökpö ka wü kovo. Fü Kayafa ayia amala ngü fü wü bu ye, gü ba, “Ayï! Nda-yi de bane neh ene cürü ne? 50 Ah le de Yesu kpi gbü ngü ka-ye la me-ye. Angü ah reke ta ngbürü pe te kpara biringbö ena akpi me-ye, teka aküwa mere bi wü kpara ꞌburu, da engu de te nguwa nih ena anza ꞌburu ne.” 51 Amba Kayafa mala ngü la de siti maguma ye, teka amörö Yesu asidi. Me za ta ngü la, o me-ye gögömö na, de ah mala ngü la bala baka *mürü dofo, angü ah ta de mere kpara füh kpökpö. Engu mala dela bü ngü te Me reke, o, teka te Yesu ena akpi, aküwa wü Yïsarayele, 52 ah be kpah te mene wü kpara füh kotö ne ꞌburu, te ewü to maguma wü eyi fü Me ne. Angü Yesu kpi teka aküwa ewü, abiti ewü ꞌburu, ao biringbö, wü di Me.

53 Te wü kovo la je ngü te Kayafa mala la, fü ewü ayia ale ngü la. Fü ewü areke te-wü, akpo ꞌduwa da egïrï kaje teka amörö Yesu tete. 54 Teka ngü la, Yesu le andoro tïne gbü jia wü kovo ka wü Yïsarayele ngbaangba ne de. Fü ah ayia anü ka-ye agbü gara sü de ïrï ye Efürayïma, te di de gara kötï mba canza kpa edere sü.

55 Fütanga ngü la, te sïkpï ka *Pasïka koro tete gbamari, fü mere bi wü kpara angbü egboko, enü agbü Yerüsalema, aꞌbï te-wü teka karama la. 56-57 Wü kpara la ngbü da eo jia wü fï te kaje, da eceka Yesu, anga engu ena akoro? Anga ah ena akpe cürü wü cögbörö kovo ya? Te wüh ngbü kpa etambasü *Mere Kambü ka Me la, fü ewü angbü emala ngü esüka wü, gü ba, “Wü fï nda-wü, gü ba, Yesu ena ai maguma ye, akoro gbü karama ne, te re ne fanü? Ah ngbü ta ekoro gbü wü re ꞌburu. Amba gbü re ne, ah tï akoro de, angü wü kovo ka-ani to ta rïrï kpekpeke, gü ba, ‘Te kpara wu sü de te Yesu ngbü engbü tete na la, de ah koro, ah mala nganga fü ani.’ Angü wüh le azoro engu azoro. Te di bala, te Yesu wu ngü la eyi bala la, ah tï akoro nda de.”

12

Dene ngü ka Yesu ake Marïya

Matayo 26:6-13; Marako 14:3-9

1 Te sïkpï ka mere *karama la koro tete gbamari, dudu tïne ngbee maꞌdiya, fü Yesu ayia anü akoro agbü Betanïya, kpa gbü sü ta te engu zükü Lazaro tete na ne. 2 Te engu koro kpala, fü ewü amere züka e-mazü fü ewü. Wü Marata ngbü ta ereke e-mazü la me-wü. Fü Lazaro angbü esüka wü kpara te ngbü ezü e de wü Yesu la. 3 *Marïya ta kpah ladü sela. Fü Marïya ayia aza *züka se-mü ka-ye de ïrï ye nada ne, te wüh ngbü ese de mere bï jiase, akoro di, atökö te lö Yesu. Fü ah aza mere kala su-nzö ye, afuru se-mü la di te lö Yesu. Fü se mü la ayia agba sü kpa esambü la, truuu bane.

4 Fü ngü la ayia asiti te gara *mürü tima ka Yesu de ïrï ye *Yuda Keriyota, te di de kpara te ena agü tamu Yesu fü wü vügü ne. Fü Keriyota amala ngü, gü ba, 5 “Apa! Ah mere baye? Züka e te wüh ngbü ese de mere bi jiase ne,* wüh ena atökö, asiti bü bala? Ah reke ta pe te ewü ena aza e la, acïnzï de mere bi jiase, ale ta-ngü di te wü mürü cïnga.” 6 Amba Keriyota mala ngü engu la, teka wü mürü cïnga fanü fanü, nda de. Ah mala ngü la de mani, teka jiase la, aza ka-ye fü ye, angü ah ta de kpara te ngbü eceka kpï fütanga jiase ka-ewü ꞌburu me-ye.

7 Fü Yesu adu arü amala ngü fü Keriyota, gü ba, “Mü ce engu ace. Angü ah tökö mü ne eküte ra, baka e te wüh ngbü emoko se-mü eküte kövö. Kükürü de, angü sïkpï ka kpi ka-ra koro eyi gbamari. 8 Te yi le ale ta-ngü te wü mürü cïnga la, ah ngbürü mbi, yi tï eyi amere ngü la sidi nga ra. Angü yi ena adi engbü de ewü sene, te nga wü sïkpï ꞌburu. Amba sïkpï ka-ra, te ma ena angbü de wü yi sene, ah mo nda tïne de. Ma ena ace yi ace tïtïne.”

9 Fütanga ngü la, fü mere bi wü kpara ka Yerüsalema ayia aje, gü ba, Yesu ladü agbü Betanïya. Fü ewü aci ꞌburu, anü kpala teka awu engu. Wüh le ta kpah awu Lazaro, de te Yesu zükü engu gbü kpi ne. 10 Amba teka ngü la, wü cögbörö *kovo ka wü Yïsarayele ngbü nda-wü kpah ereke ngü, teka amörö Lazaro. 11 Angü mere bi wü kpara du kpo eyi ele ngü ka Yesu, teka ngü ka Lazaro, te engu zükü ne. Wüh du le ngü ka wü kovo la tïne de.

Dene ngü ka kokoro ka Yesu agbü Yerüsalema

Matayo 21:1-9; Marako 11:1-10; Luka 19:29-38

12-14 Kpurutokokpï la, fü wü Yesu ayia angbü enü agbü Yerüsalema. Fü Yesu anü amaka enga dongï, alï fefeh, angbü enü di. Fü mere bï wü kpara, te ewü koro gbü Yerüsalema teka *karama la aje, gü ba, “Yesu te ekoro.” Fü ewü aza kpa mbïra, anü amaka te-wü de wü Yesu kpa te kaje, akpo angbü ecu ngüngü, da eba rere, da emï koko, gü ba,

“Wayi bala! Gbo nga e ngbü te ïrï Me!

Me to wazi fü mü, angü a tima mü fü a me-ye!

Angü mü de Mere Miri ka-a fanü!”

15-16 Ngü te Yesu lï di füh enga dongï ne, wü kpara kaka wu si-ngü gbügbü nda-wü de. Amba tïne ꞌduwa sidi nga züzükü kaka gbü kpi, fü ewü adu awu, gü ba, ah gegege ba e ta te wüh ba gbü *Ngari Me ta gügü, gü ba, “Me emala ngü fü wü kpara ka Yerüsalema,† gü ba, ‘Wü kpe cürü de. Wü ceka la, Miri te ni le atima ne, ah ena akoro kpaka wü, füh enga dongï.’ ”‡

17-18 Si-ngü te wü kpara la koro tete, aza Yesu kpa te kaje, arï di agbü Yerüsalema ne, ah kükürü de. Wüh mere ngü la bala, angü wüh je nga ngü ta te Yesu mere, te engu zükü Lazaro tete gbü kpi ne. Angü wü kpara ta te ewü wu ngü la de jia wü ne, wüh du ngbü emala nga ngü la fü wü bu wü me-wü.

19 Te wü *Farusi je ngü la, fü ewü akpo angbü ezü komö wü, gü ba, “Ani ena amere amaka tïne sela ne ngü ne? Wü ceka la aceka! Wü kpara ci ka-wü tïne eyi ꞌburu, ele ngü ka komoko la!”

Dene ngü te Yesu mala teka kpi ka-ye

20 Gara wü di enga *ganzi kpara ta ladü, esüka wü kpara ta te ewü koro, agbo nga ïrï Me gbü mere *karama la. 21 Fü wü ganzi kpara la ayia akoro kpaka *Fïlïpo,§ ayi-tata, gü ba dene, “Mere kpara, ani le awu Yesu.” 22 Fü Fïlïpo ayia amala ngü la fü Anderïya. Fü ewü ayia ꞌbasu mini, anü amala ngü la fü Yesu.

23 Te Yesu je ngü la bala, fü ah arü amala ngü fü wü kpara ꞌburu, gü ba dene, “Ah reke pe, angü sïkpï ka-ra koro eyi dene. Sïkpï engu la, ah de sïkpï te wü kpara ena awu ra tete, gü ba, ma de *Ye Kpara ka Kpï fanü fanü. 24 Ngü te ma emala fü yi ne, ah de zu ngü. Ngü ka kpi ka-ra la, ah baka ngü ka jia ndo. Te jia ndo la ngbü fï bü gbü kafa la, ah tï eyi azï jia ye? Ah tï azï jia ye nda de. Ah ena angbü ka-ye fï bü kpikpi ye. Amba te wüh za jia ndo la, ru gbü tö la, küküte na la ena akpi ka-ye kpala, fü mamaguma adu akö, aga, azï jia ye ꞌduwa ba-neh-ene-la. 25 Te mü le aküwa te-mü de tete-mü la, mü tï aküwa te-mü nda-mü de. Amba te mü ce te-mü, o fü kpi teka ngü ka-ra la, Me ena aküwa mü me-ye fï badi. 26 Te mü le angbü ba züka kpara ka-ra la, de mü lala fï gbü nga ra. Ngü ma, te ah de kpi la, mü mere e akpe cürü de. Te mü rü fï bü kpekpeke gbü ngü ka-ra la, mü ena akoro agbü kpï, fü nih angbü ake nih ma tundu. Te di bala, Wüba ena acu ngü mü, angü mü de züka kpara ka-ra.”

27 Fü Yesu adu arü amala ngü, gü ba, “Ööö! Sïkpï ka kpi ka-ra koro eyi gbamari. Mere siti ra ngü sü eyi fere dene. Maguma ra eyi de mere cïnga ka ngü la. Ma ena amere dene neh baye? Ma tï aku gba fü Wüba, de ah küwa ra gbü ngü la nda-ra de! Angü dela si-ngü te Wüba tima ra tekaka na, teka de ma maka cïnga engu la.” 28 Fü Yesu adu aku gba fü Wö ye, gü ba, “Wayi bala, Wüba, mü gü tamu wazi mü fü wü kpara, teka de wüh gbo nga ïrï mü.” Te engu mala ngü la bala, fü ah aje ri Me, te wü koro agbü kpï, gü ba, “Ma gü tamu wazi ra eyi fü ewü, gbü ngü ka-mü. Ma ena adu kpah agü tamu wazi ra fü ewü toto.”

29 Gara mere bi wü kpara, te ewü rü de wü Yesu ne, wüh je ri Me, te wü agbü kpï ne, mbi mbi nda-wü de. Ah wü gbü güje ewü ba giri e kükürü. Gara ewü gü ba, “Mügbara mere e la me-ye.” Gara ewü gü ba, “*Malayïka ka Me ngbü emala ngü fü Yesu me-ye.” 30 Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba dene, “Me mala ngü la me-ye. Ah mala teka ra nda de. Amba ah mala ngü la teka yi, teka ale ta-ngü te yi, fü yi adu ale ngü ka-ra.

31 Sïkpï ka-ra koro eyi gbamari. Sïkpï engu la, ah de sïkpï, te ma ena agü gü tete ake *Satana, te o te-ye ba miri füh kotö ne. Ma ena afa engu gbü ngü la, fü ra aliki engu asidi. 32 Ah kpah de sïkpï, te wüh ena ae ra tete kpa tikpi eküte rü. Te di bala, ma ena abiti wü kpara gbü nga nzö sü füh kotö ne ꞌburu, de wüh lala gbü nga ra.” 33 Yesu mala ngü la kükürü de. Ah mala ngü la teka agü tamu ngü ka kpi ka-ye, te wüh ena agï engu di kpa tikpi ne.

34 Te mere bi wü kpara la je ngü de te Yesu mala la, fü ngü la ato mere fïngangü fü ewü. Fü ewü alügü ngü fefe, gü ba dene, “Ngü la ena amere te-ye bala, neh baye baye? Ye gü ba, wüh ena ae ni, Ye Kpara ka Kpï, kpa tikpi? Ye de *Kurisito te Me tima teka aküwa ani ne de? Angü ani tanga ta ngü gbü *Ngari Me, gü ba, Kurisito, te Me ena atima fü ani ne, ah tï akpi nda de. Mene Ye Kpara ka Kpï te ena akpi akpi ne, neh engu deyï?” 35 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Yi ce ngü ka yïkï asidi, de yi ceka te-yi mbi. Angü ma la fï mba ladü esüka yi sene ba ra-sü, teka du sïkpï mba cüküꞌdaye. Te ah bala la, yi nü enü kere kere tenga ra-sü engu ne, angü biti ena atï amaka yi tïtïne, fü yi adürü, angü jia biti ma. 36 Baka te ma di la ladü esüka yi sene, ba ra-sü ne, ah le de yi to maguma yi eto fere, teka fü yi afü te-yi, adu akoro ba wü kpara ka ra-sü.”

Fütanga ngü te Yesu mala la, fü ah ayia anü awo te-ye ka-ye ede ewü nengete.

Dene ngü ka wü kpara te ewü le ngü ka Yesu de

37 Yesu mere ta mere bi wü kpeke ngü, te kpara tï amere de, di bü eyi gbü jia wü kpara fa sü ne, amba wü kpara le ngü kaka nda-wü fï de. 38 Fü ngü la atï kpini ba ngü ta te *mürü dofo Yïsaya ba ta gügü gbü *Ngari Me, gü ba dene, “Ako, Mere Miri Me, ani mala ngü ka-ye eyi fü wü kpara, amba kpara biringbö, te le ngü te ani ngbü emala la, nda ma. Kpara te ena agbo nga ïrï ye teka mere wazi ka-ye, de te ye ngbü emere ne, nda kpah ma.”* 39 Kpah bala, wü kpara la le ngü ka Yesu de, angü nzö ewü kpekpeke. Yïsaya du kpah ba ngü te Me mala la, gü ba, 40 “Nzö wü kpara la koro eyi kpekpeke. Wüh ni güje wü ka-wü ani, angü wüh le aje ngü ka-ni de. Wüh ni jia wü kpah ani, angü wüh le awu si-ngü ka-ni kpah de. Te ewü ena aje ta si-ngü ka-ni, Me, mbi mbi la, de bane wüh ena ace *siti ngü ka-wü, adu ale ngü ka-ni, fü ni, Me, aküwa ewü.”† 41 Yïsaya ba ta ngü la teka Yesu, angü Me gü tamu ngü la fefe na me-ye gügü, o wüh bï Yesu la de. Me gü tamu Yesu fü Yïsaya, te Yesu ngbü tete de mere wazi ye, agbü kpï kpala. Fü Yïsaya ayia amala nganga na fü wü kpara.

42 Esüka wü *kovo ka wü Yïsarayele la, mere bi ewü ladü, te ewü ngbü ele ngü ka Yesu. Amba maguma ewü ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. Wüh le asere te-wü de, ka cürü wü bu wü, wü *Farusi. Angü wü Farusi mala ta ngü, gü ba, “Te kpara le ngü ka Yesu la, ah tï arï kpa *esambü ka biti-te ka-ani nda de.” 43 Teka ngü la, fü ewü angbü ekpe cürü wü bu wü la, efa nda Me ka. Angü wüh le de ngü ka-ani reke gbü jia wü bu ani la. Wüh fï nga ngü, teka areke ngü ka-wü gbü jia Me ne, nda-wü de.

44 Baka te Yesu ngbü tete esüka wü kpara la, ah mala ta ngü fü ewü, gü ba, “Mene kpara te le ngü ka-ni, ah le dela duu ngü ka-ni nda de, ah le ngü ka Wö ni, te tima ni ne kpah eyi. 45 Kpara te wu ni eyi, ah wu Wö ni kpah eyi. 46 Angü ni koro füh kotö ne baka ra-sü. Mene kpara te to maguma ye eyi fü ni, ah ena angbü ka-ye gbü ra-sü, ah tï angbü gbü mbiri sü nda de. 47-48 Wü ngü de te ni ngbü emala fü wü ne, te wü le aje de la, wüh ena amaka kuru amaka. Kuru engu la, ni to me-ni nda-ni de. Angü ni koro sene, teka ato kuru te wü kpara, nda-ni de. Ni koro ka-ni teka aküwa ewü. Te kpara le aje ngü, te ni ngbü emala, ne de la, wü ngü te ni ngbü emala la, ah ena ato kuru tete na me-ye gbü *adu sïkpï, te Me ena akolo ngü ka wü kpara tete. 49 Angü wü ngü de te ni ngbü emala fü wü ne, ni so wü ngü la de tete-ni nda-ni de. Wö ni mala nga wü ngü la fü ni me-ye, fü ni angbü emala fü wü kpara dene. 50 Ni wu eyi kpo, gü ba, ngü ka Me ena aküwa mene wü kpara te ewü to maguma wü fü Me. Te di bala, wü ngü de te ni ngbü emala fü wü ne, ah de wü ngü te Wö ni, Me, mala ce o gömö ni. Fü ni angbü emala ngü la kpah bala, fü wü kpara ne.”

Dela ngü ta te Yesu ngbü emala fü wü kpara, te ewü le ngü ka-ye de ne.

13

Dene ngü ka mere ngü mürü, te Yesu mere fü wü kpara ka-ye

1-2 Baka te du sïkpï ka *Pasïka lakï tïne eyi ngbee biringbö ne, fü wü Yesu abiti te-wü de wü *mürü tima ka-ye, angbü da ezü e de ewü. Dela tïne o *Satana kpo eyi da eo siti fïngangü emaguma *Yuda Keriyota,* teka de ah gü tamu Yesu fü wü vügü kaka. Gbü ngü la, Yesu wu eyi kpo, gü ba, sïkpï ka-ni koro eyi gbamari, teka ace sü füh kotö ne, ago ka-ni kpaka Wö ni.

Ta te Yesu di la füh kotö sene ne, ah le wü mürü tima ka-ye de maguma ye ꞌburu. Teka ngü la, ah le agü tamu mere ngü mürü ka-ye fü ewü areke areke. 3 Dene kaje te Yesu gü tamu ngü mürü la di fü ewü. Yesu wu ta bü kpo, gü ba, Me de Wö ni, te tima ni, akoro füh kotö ne. Ah to wazi fü ni kpah me-ye, teka wü ngü ꞌburu. Amba gbü wü ngü la ꞌburu, Yesu le acu ngü ye nda de. 4 Te di bala, fü Yesu ayia gbü sü ka zü-e la, agbi züka bongo ka-ye eküte ye ne asidi. Fü ah adu aza gara kala bongo ka tima, ai etadu ye. 5 Fü ah ayia atökö ngu gbü fara sila, akpo da ezürü lö wü kpara ka-ye di, da efuru ngu la te lö ewü de kala bongo, te engu i etadu ye la.

6 Te engu koro eküte Sïmüna Petero, teka azürü lölö na ne, fü Petero ayia amala ngü fefe, gü ba, “Ata! Mere kpara! Mü ena azürü lö ra tïne cu me-mü?” 7 Fü Yesu alügü ngü fefe na, gü ba, “Ngü de te ma ngbü emere dene, mü tï awu sisi na enatikine nda-mü la de. Mü ena adu awu si-ngü la te gara.” 8 Petero gü ba, “Bala de! Mü tï azürü lö ra kpo de!” Yesu gü ba, “Te ma zürü lö mü de la, mü ena adi de kpara ka-ra neh baye baye?” 9 Petero gü ba, “Te ah tïne eyi bala la, de mü zürü bü duu lö ra de. Ah le de mü zürü tïne wü kpa ra, de wü nzö ra ꞌburu, teka fü ra angbü ba züka kpara ka-mü!” 10 Yesu gü ba, “Te mü zürü küte mü tïne eyi te enga gina la, libiti ena adi eküte mü tïne ma, ꞌduwa te lö mü. Te di bala, ah le de ma zürü bü lö mü, teka fü küte mü ari akoro ngbala. Baka te ma zürü lö yi eyi ne, yi koro eyi ba züka wü kpara, de küte wü ngbalangbala. Amba ꞌduwa kpara biringbö, te di de siti fïngangü emaguma ye eküte ra ba libiti.” 11 Yesu mala ta ngü la bala, angü ah wu kpara te ena agü tamu ye fü wü vügü ne kpo.

12 Te Yesu zürü lö wü kpara ka-ye la ꞌburu nza tete, fü ah adu ato züka bongo ka-ye la, alügü eküte ye, adu angbü kötö, da emala ngü fü ewü, gü ba, “Yi wu si-ngü, de te ma mere fü yi ne eyi? 13 Ma mere ngü la kükürü de. Ah le de yi mere kpah bala. Yi da güje yi reke areke te ngü ka-ra ne. Ah de züka ngü, te yi ngbü eï ra, gü ba, ‘Mere kpara,’ bete ‘Miri,’ angü ma ngbürü bala fanü. 14-16 Esüka wü mbarase ake mere kpara ka-ye, e-ga fa kiri ye neh da? Ngü ka mbarase tï eyi afa nda mere kpara ka-ye? Ah bala de! Yi ceka la, te ma di de miri ka-yi ne, ma yia cu me-ra, fü ra azürü lö yi baka labï, teka agü tamu lele ka-ra fü yi. Te di bala, ah le fü yi adi emere kpah bala fü wü bu yi. Yi mere e ao te-yi ba wü mere kpara de. Angü ma gü tamu ngü mürü eyi fü yi bala, teka fü yi anü amere ngü la kpah bala. 17 Tïtïne yi wu ngü te ma mere la eyi. Te yi ena angbü egü tamu lele la fü wü bu yi kpah bala la, ma ena angbü eceka yi ba züka wü kpara ka-ra.”

Dene ngü ka Yesu ake Yuda Keriyota

18 Fü Yesu adu kpah amala gara ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Ngü te ma mala fü yi, gü ba, yi di ele ta-ngü te wü bu yi ne, angü ma wu eyi, gü ba, gara kpara ladü esüka yi, te le amere ngü la de. Ma wu fïngangü ka-yi eyi ꞌburu, angü ma fe yi me-ra. Ma wu eyi, gü ba, kpara biringbö ladü esüka yi, te ena amere siti ngü, te ena atï kpini de ngü, ta te wüh ba gbü *Ngari Me gügü, gü ba, ‘Kpara te a ngbü ezü e ake di, ah ena adu afü te-ye, ato ra fü kpi.’† 19 Ma ngbü emala ngü la fü yi bala, o ngü la mere te-ye la de. Te di bala, gbü sïkpï te wü ngü la ena amere te-wü tete, ba e te ma mala fü yi la, yi tï eyi awu, gü ba, ma de Ye Me fanü fanü.

20 Ngü te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü. Mene kpara te ena ale ngü ka-yi, wü kpara ka-ra, amba ah le ngü ka-ra kpah eyi, angü ma tima yi me-ra. Kpah bala, kpara te ena ale ngü ka-ra, amba ah le ngü ka Me kpah eyi, angü engu tima ra me-ye.”

21 Fütanga ngü la, fü mere cïnga adu azoro Yesu afa sü. Fü ah amala ngü, gü ba, “Öꞌöö! Yi da la güje yi te ngü te ma ngbü emala fü yi ne. Angü biri kpara ladü esüka yi sene, te ena ato ra fü wü vügü.” 22 Fü ngü la ayia aga gbü jia wü kpara kaka-na la afa sü. Fü ewü akpo da eceka jia wü, da efï nga ngü, gü ba dene, “Yesu mala ngü la, neh teka da?”

23 Gara biri ewü, te Yesu le engu fa sü ne,‡ ta kpah bü ladü sela, te ngbü ka-ye gbamari ede Yesu. 24 Fü Sïmüna Petero akuru jia ye fü komoko la, de ah yi-ta Yesu, anga ah mala ngü la, neh teka da? 25 Fü komoko la aka te-ye, adu agü nzö ye mari ede Yesu, ayi-tata gbü ngingiri ngü, gü ba dene, “Mere kpara, kpara engu la neh da?” 26 Fü Yesu alügü ngü fefe gbü ngingiri ngü, gü ba, “Mene kpara te ma ena afunu kümü, ato gbü wuru, aza ato fefe na ne, ah de engu.”

Te di bala, fü Yesu ayia aza kümü la, ato fü Keriyota. 27 Fü Keriyota aza e la, azü. Fü *Satana adu arï tïne emamaguma ꞌduwa trrrö! Te di bala, fü Yesu amala ngü fefe na, gü ba dene, “Keriyota deyï, ngü te ye le amere ne, ye nü tïne enü, ye mere kere.”

28 Wü bu ye Keriyota, te ewü ngbü ezü e de ewü ne, wüh wu si-ngü, de te Yesu mala ngü tete fü Keriyota de bala ne, nda-wü de. 29 Gara ewü fï nda-wü, gü ba, Yesu ngbü etima Keriyota, teka anü ase e ka *karama fü ani. Gara ewü fï nda-wü, gü ba, anga ah tima engu neh, teka ato e fü wü mürü cïnga? Angü Keriyota ngbü ta emere kpa te jiase ka-ewü me-ye.

30 Fütanga ngü te Keriyota zü e la tete, fü ah ayia ꞌduwa, akoro ka-ye kpa etanü, agbü mbiri sü.

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye,

gü ba, ni ena ace wü

31 Baka te Keriyota yia nü sü tete, fü Yesu afü te-ye, amala ngü fü du wü kpara ka-ye la, gü ba, “Tïtïne ngü kpo eyi dene. Yi ena awu gara ngü te ena agü tamu wazi ra fü yi. Yi ena awu kpah wazi Me gbü ngü la. 32 Ngü la ena amere te-ye amere tïtïne, amba Me ena ato wazi ye fere gbü ngü la. Fü yi adu awu wazi Me kpah gbü ngü la.

33 Wü di enga ra, ma ena adi la mba ladü de wü yi sene, teka du lö-ra mba cogbo. Yi ena adu angbü egïrï ra agïrï, angü sü te ma ena anü tete na, yi tï akoro kpala de, kpah baka ngü ta te ma mala fü wü *kovo ne. 34 Te di bala, dene to rïrï te ma le ato fü yi. Yi di ele te-yi esüka yi ale, ba e te ma ngbü ele yi de maguma ra ꞌburu ne. 35 Te yi le te-yi esüka yi bala la, wü kpara ꞌburu ena awu, gü ba, yi de wü kpara ka-ra fanü.”

36 Fü Petero ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, ye yia enü neh kaye?” Yesu gü ba, “Sü te ma ena anü tete ne, mü tï afa nga ra kpala enatikine de. Mü ena adu afa nga ra te gara.” 37 Petero gü ba, “Mere kpara, ah mere baye, te ni tï afa nga ye enatikine tïne kpah de ne? Amba te ah kpah de kpi la, ni ena ato te-ni akpi teka ngü ka-ye!” 38 Yesu gü ba, “Mü le ngbürü eyi akpi teka ngü ka-ra fanü? Ngü te ma ngbü emala fü mü ne, ah de zu ngü. Enatikine, gbü biti ne, o moko-ngü mï koko la de, mü ena acere nga mü du bata, gü ba, ‘Ni wu ra de.’ ”

14

Dene ngü te Yesu mala, gü ba,

“Ni me-ni de kaje te enü kpaka Me”

1 Fütanga ngü la, fü Yesu afü te-ye, amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, “Yi mere e afï nga ngü de. Yi to maguma yi fü Me, de yi to kpah fere. 2 Ma ngbü eyi enü kpaka Wüba, teka areke sü fü yi. Angü mere bi sü ladü kpala, teka wü kpara ꞌburu. Ngü te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü fanü fanü. 3 Te di bala, yi mere e afï nga ngü de, angü ma ena adu akoro sene, aza yi, anü de yi kpaka ra kpala. Fü nih angbü tïne de nih ma kpala tundu. 4 Sü de te ma ngbü enü tete ne, yi wu kaje engu kpo.”

5 Toma gü ba, “Mere kpara, ani wu sü engu, de te ye ngbü enü tete la nda-ani de. Te di bala, ani ena awu kaje la, neh baye baye?” 6 Yesu gü ba, “Ma zu de kaje te ngbü enü kpaka Wüba. Angü ma ngbü emala fü yi zu ngü ka Wüba. Ma ngbü kpah eküwa wü kpara, te ewü to maguma wü fere. Gara kpara te tï aküwa wü kpara nda ma, ꞌduwa de-ra. Gara kaje ꞌburu ꞌburu nda ma, duu de-ra. 7 Yi kpo eyi da ewu ra mba ce ce ce. Te di bala, yi kpo kpah eyi ewu Wüba. Akpo enatikine anü kpa engagira nü, yi ena adu awu Wüba tïne areke areke.”

8 Fü *Fïlïpo ayia amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, gara yitangü ka-ni ladü sene. Ye gü la tamu Wö ye fü ani, teka de ani wu engu de jia ani. Fü ani ace da embü ye de wü yitangü.” 9 Yesu gü ba “Fïlïpo deyï, te mü wu ra eyi, mü wu Wüba kpah eyi. Ah mere baye, te mü gü ba, ‘Ma gü tamu Wüba fü ani’ ne? Angü ma yiri esüka yi sene eyi fa sü, zalü akoro dene, mü wu ra la fï de? 10 Ngü ta te ma mala fü yi, gü ba, ‘Ma ngbü engbü guvu Wüba, Wüba ngbü kpah engbü guvu ra ne,’ mü le ngü la de, neh teka ne? Ngü de te ma ngbü emala fü yi ne, ma mala de tete-ra nda-ra de. Ah de ngü ka Wüba te ngbü engbü guvu ra ne. Angü engu ngbü ereke tima ka-ye esaka ra me-ye. 11 Ngü te ma mala fü yi, gü ba, ‘Ma ngbü engbü guvu Wüba, Wüba ngbü kpah engbü guvu ra ne,’ ah le de ngü la rï gbü nzö yi mbi mbi mbi. Te ngü la rï gbü nzö yi mbi mbi de, anga yi je sisi na mbi mbi kpah de la, ah le de yi fï nga wü mere kpeke ngü te ma ngbü emere gbü jia yi ne, fü yi adu awu si-ngü la areke.”

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye,

de wüh rü kpekpeke sidi nga ni

12 Fü Yesu adu amala gara ngü fü ewü, gü ba dene, “Ngü te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü. Te mü to maguma mü fere la, ma ena ato wazi fü mü, teka fü mü amere wü kpeke ngü di, kpah ba e te ma ngbü emere ne. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara, fü ewü angbü egbo nga ïrï Wüba, teka ngü ka-mü la. Tima ka-mü la ena afa nda-ra, ta te ma mere ne ka, angü ma ngbü ego ka-ra ago kpaka Wüba. Te ma nü eyi kpala la, ma ena atima wazi fü yi. 13 Mene ngü te yi ena ayi-ta Wüba di, te ïrï ra, ma ena ato ato fü yi. Te di bala, wü kpara ꞌburu ena awu ngü la, fü ewü agbo nga ïrï Wüba, teka wazi te ma to fü yi la. 14 Wayi, wü e ꞌburu te yi ena ayo kpaka Wüba te ïrï ra, ma ena amere wü ngü la fü yi.

15 Te yi le ra de maguma yi ꞌburu la, yi ena aje wü ngü, de te ma ngbü erï yi di ne ꞌburu, kpah da emere ereke areke.

16 Te ma nü koro eyi kpaka Wüba la, ma ena ayi-tata, fü engu atima gara kpara te ena akoro, angbü de wü yi da ra sene, fï mere badi. Kpara la, ah de *Nzïla Wazi Me, te ena akoro ato wazi fü yi, da engbü tundu de wü yi. 17 Nzïla Wazi Me engu la ena angbü emala zu ngari Me fü yi. Yi ena awu engu areke areke, angü engu ena angbü guvu yi. Amba wü kpara te ewü le ngü ka-ra de, wüh tï awu engu kpah de, angü wüh le ngü kaka kpah de.

18 Yi fï nga ngü de, angü ma tï ace yi kpikpi yi de, ma ena adu akoro kpaka yi. 19 Ah ce du lö-ra mba cüküꞌdaye, ma ena ayia teka ace sü füh kotö ne. Te di bala, wü kpara te ewü le ngü ka-ra de, wüh tï awu ra tïne de. ꞌDuwa de-yi, fütanga sïkpï mba cüküꞌdaye, yi ena adu awu ra me-yi. Angü ma ena adu azükü, fü yi aküwa kpah gbü ngü ka-ra la. 20 Gbü sïkpï te ma ena adu akoro tete kpaka yi, yi ena adu awu ngü la areke, gü ba, Wüba ngbü engbü guvu ra fanü. Ma ngbü engbü nda-ra guvu yi. Fü yi angbü nda-yi kpah guvu ra.

21 Te yi je rïrï ka-ra, da emere ngü la ꞌburu ereke areke, ma ena awu, gü ba, yi le ra eyi de maguma yi fanü. Te di bala, Wüba ena ale ngü ka-yi, angü yi ngbü kpah ele ngü ka-ra. Ma ena ale kpah ngü ka-yi, fü ra agü tamu ra fü yi.”

22 Gara *mürü tima ka Yesu ta la kpala de ïrï ye Tadayo.* Fü Tadayo amala ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, ni je ngü la mbi mbi de. Te ye ena adu agü tamu ye fü ani la, ah mere neh baye, te wü gara kpara tï awu ye de ne?” 23 Yesu gü ba, “Te mü le ra eyi fanü fanü la, mü ena aje rïrï ka-ra, da emere ereke areke. Te di bala, Wüba ena ale ngü ka-mü afa sü. Fü a akoro ake Wüba, angbü guvu mü. 24 Mene kpara te le ra nda de, ah le rïrï ka-ra nda kpah de. Ngü te ma emala fü yi ne, ma mala de tete-ra nda-ra de. Ah de ngü ka Wüba te tima ra ne.

25-26 Sidi nga ra sene, Wüba ena atima *Nzïla Wazi ye fü yi, te ena angbü da ra, teka ato wazi fü yi. Nda-ra, ma mala ngü la fü yi mba ce, o ra di la ladü esüka yi sene. Te Nzïla Wazi Me engu koro eyi la, ah ena agü tamu si-ngü, de te ma mala fü yi ne, mbi mbi mbi ꞌburu me-ye. Fü ngü la arï gbü nzö yi areke areke.

27 Yi ngbü engbü de cïnga ne, teka te ma yia ece yi ne? Yi fï nga ngü de, angü ma ena ato gu ngü fü yi, te ena agu maguma yi kpina. Ah ena adi baka nda wü kpara füh kotö ne nda de. Yi fï nga ngü de. Yi ngbü de cïnga kpah de. Yi rü kpekpeke. 28 Ngü te ma mala fü yi, gü ba, ‘Ma ena ace yi, anü kpaka Wüba, fü ra adu akoro kpaka yi sidi ne,’ ngü la ngbü eto cïnga fü yi me-ye? Ah le de ngü la to cïnga fü yi de. Te yi ena ale ra ta, de maguma yi fanü fanü la, de bane yi ena angbü de tadu, teka ngü te ma mala la. Teka ne de, angü ma nü kükürü de, ma ego kpaka Wüba, te di de mere kpara fere, teka fü engu ao ra Mere Miri gbü nzö wü ngü ꞌburu.

29 Tïtïne, ma ngbü emala ngü ne fü yi, o ngü engu mere te-ye la de. Te ma ce yi eyi la, de yi fï nga ngü, de te ma mala fü yi ne, fü yi awu, gü ba, ma togo eyi kpaka Wüba fanü. 30 Ma tï arï yi de gara ngü tïne gbe de, angü lö-ra ma. *Satana, te di de miri ka kotö ne, te ekoro, agü gü kpaka ra. Amba engu tï afa ra de siti ngü ka-ye la nda de. 31 Ma ena ace te-ra esasaka, ba e te Wüba mala fere, teka fü wü kpara awu, gü ba, ma le Wüba eyi, fü ra angbü emere wü ngü, ba e te engu ngbü ele.

Te ah bala, nih yia gbü sü dene eyia, nih nü e ka-nih enü.”

15

Dene ngü te Yesu mala, gü ba,

ah le de wü kpara ka-ni lala eküte ni

1 Fütanga ngü la, fü Yesu afü te-ye, amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, “Nih de nih ma, nih baka rü *vinü. Yi nda-yi baka yakpa rü la, ma nda-ra tïne cu baka rürü na, te ngbü eto wazi fü yi. Wüba nda-ye me-ye baka kpara te ru rü vinü la. 2 Mene yakpa rü te rï de ne, Wüba ngbü ede, egü kötö. Wüba ngbü kpah ereke wü yakpa rü, te ewü ngbü erï la, teka de wüh di erï gbrirrri! ꞌduwa ba-neh-ene-la. 3 Kpah bala, ngü de te ma rï yi di ne, ah reke yi eyi, yi koro eyi *nzïla. 4 Yakpa rü tï eyi arï kpikpi ye? Ah bala de. Te yakpa rü lala eküte rü ye de la, ah tï arï kpah de. Kpah bala, ma le de yi lala eküte ra, baka yakpa rü te lala eküte rü ye, teka fü ra ato wazi fü yi, teka fü yi amere züka ngü di. Angü te yi lala eküte ra de la, ngü ka-yi tï areke gbü jia Me kpah de.

5 Wayi, ma de rü vinü engu la, yi baka yakpa ra. Te yi lala eküte ra, fü ra angbü eto wazi fü yi la, yi ena amere züka ngü afa sü. Angü yi tï amere ngü ka-ra de tete-yi nda-yi de. 6 Mene kpara te lala eküte ra de, ah ena adi ba yakpa rü, te wüh de ade, gü kötö. Te yakpa rü la ürü eyi la, tima kaka tïne neh ene? Wüh ena aza engu, agü agbü wa, fü ah acuru acuru. 7 Te yi lala eküte ra, fü ngari ra angbü emaguma yi la, mene ngü te yi ena ayi-tata kpaka Wüba, ah ena ato ato fü yi. 8 Te yi ngbü ba wü züka kpara ka-ra la, yi ena angbü emere wü züka ngü afa sü. Te yi mere bala la, wü kpara ena angbü egbo nga ïrï Wüba, teka ngü ka-yi la.

9 Ma le yi fa sü, kpah baka e te Wüba ngbü ele ra. Ah ele de yi lala eküte ra, teka fü nih angbü ele te-nih de nih ma. 10 Te yi je rïrï ka-ra, da emere mbi mbi mbi la, nih ena angbü ele te-nih efa sü. Kpah baka e te ma ngbü eje rïrï ka Wüba, fü a angbü ele te-a ake di ne. 11 Ma ngbü emala ngü ne fü yi, teka fü le-te ka-nih ato tadu fü yi, kpah baka te le-te ka-a ake Wüba ngbü eto tadu fere ne.

12 Dene eyi rïrï ka-ra fü yi. Ah le de yi di ele wü bu yi, kpah baka e te ma ngbü ele yi ne. 13 Yi fï la nga lele ka-ra. Lele ka-ra fa nda wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Kpara tï eyi ato te-ye, akpi teka aküwa wü di enga ni ye fanü? Ngü bala ladü? Ma wu ngü bala füh kotö sene nda-ra la kü de! 14 Te yi ngbü eyi emere wü ngü, de te ma ngbü erï yi di ne la, yi ena adi zu de wü di enga wüna fanü fanü. 15 Ma ngbü eï yi wü di enga wüna kükürü de, angü wü ngü ta te ma je gömö Wüba ne, ma mala eyi ꞌburu fü yi. Yi le wü ngü la kpah eyi. Ma tï aceka yi tïne ba wü jaji de, angü jaji tï awu ngü, de te mere kpara kaka ngbü emere ne, nda de. 16 Ma fe yi, o ba wü di enga wüna me-ra. Amba yi fe ra me-yi nda-yi de. Ma fe yi, teka fü yi adi emere wü ngü, te ena angbü areke gbü jia Me. Fü yi angbü ba rü vinü, te ngbü erï gbrirrri! te nga wü re ꞌburu. Angü ma ngbü ele de züka ngü ka-yi la nü kpa engagira nü. Ah mere e anza nda de. Te yi mere bala la, mene e te yi ena ayo kpaka Wüba te ïrï ra la, Wüba ena ato e la ato fü yi. 17 Dela rïrï ka-ra te ma mala fü yi, ah le fü yi adi ele te-yi ale.”

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye,

gü ba, wü kpara ena akpü wü, kpah baka e te wüh kpü ni

18 Fü Yesu adu amala gara ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba dene, “Yi rü kpekpeke, angü wü kpara, te ewü le ngü ka-ra de ne, wüh ena akpü yi, kpah ba e te ewü ngbü da ekpü ra enatikine ne. 19 Kükürü de, angü ma fe yi me-ra, teka fü yi ace da emere *siti ngü baka nda wü kpara la. Te yi ena angbü ta emere siti ngü baka ewü la, de bane wüh ena ale ngü ka-yi ale. Amba nda-yi ngü ka-ye kpikpi ye. Dela eyi si-ngü te wüh ena adi ekpü yi tete na ne. 20 Yi fï la nga mene ngü, ta te ma mala fü yi ne, gü ba, ‘Ngü ka mbarase tï afa nda mere kpara ka-ye de,’ ne. Angü, te wüh ngbü ekpü mere kpara la, wüh ena ale wü jaji kaka? Wüh tï ale de! Te di bala, wüh ena akpü yi, kpah baka e ta te wüh kpü ra. Te wüh ena aje ta ri ra la, de bane wüh ena aje ri yi kpah aje. 21 Wüh ena amere wü ngü la ꞌburu eküte yi bala, angü yi de wü kpara ka-ra. Angü wüh le ngü ka-ra nda-wü de. Wüh le, gü ba, ma de Ye Me, te Me tima ra me-ye ne, kpah de.

22-24 Wü kpara ngbü ekpü ra, neh teka ne? Ma koro füh kotö ne teka amala ngari Me fü ewü, amba wüh le ngü la de, neh teka ne? Dela eyi siti ngü te ena angbü gbü nzö ewü fï badi ne. Angü te ma ena akoro ta, amala nga wü ngü la fü ewü de la, de bane siti ngü tï angbü gbü nzö ewü nda de. Ma koro esüka ewü sene, fü ra amere mere bi wü kpeke ngü, te gara kpara tï amere de. Fü ewü awu wü ngü la cu de jia wü. Wüh fï nga ngü la nda-wü kpah de. Fü ewü akpo angbü ekpü a ake Wüba akpü. Angü te kpara ngbü ekpü ra la, ah ngbü dela kpah ekpü Wüba. Dela eyi mere siti lïya gbü nzö ewü. 25 Ngü la tï kpini de ngü ta te Miri *Davidi ba gügü gbü *Ngari Me, gü ba, ‘Wüh ngbü ekpü ni kükürü, angü ni mere siti ngü fü ewü ꞌburu ꞌburu de.’*

26 Wü di enga wüna, yi kpe cürü de, angü ma ena atima *Nzïla Wazi Me, te ena akoro ale-ta ngü te-yi, sidi nga ra. Ah ena akoro kpaka Wüba, fü ah angbü de wü yi sene. Ah ena aü jia yi, teka fü yi aje si-ngü te ma ngbü emala fü yi ne mbi mbi mbi. 27 Kpah bala, ah le de yi mala nga ra fü wü kpara ꞌburu, angü nih ngbü eyi de nih ma tundu.

16

1 Ma mala ngü la fü yi kükürü de, angü te wü kpara ena akpo da ekpü yi, ah le fü yi arü kpekpeke gbü ngü ka-ra. 2 Angü wüh ena amere yi sisiti. Wüh ena aliki wü gara yi *esambü ka biti-te ka-wü asidi. Fü ewü amörö kpah wü gara yi, gü ba, ani ngbü dela emere züka ngü gbü jia Me. 3 Wüh ena amere wü ngü la ꞌburu eküte yi bala, angü wüh le ngü ka-ra nda-wü de. Wüh le, gü ba, Ma de Ye Me ne, kpah de. 4 Ma ngbü emala ngü la fü yi bala, angü te sïkpï ka ngü la koro eyi la, wü kpara la ena amere wü siti ngü la eküte yi bala, fü yi adu afï nga ngü la, gü ba, ma mala ngü la ta fü ani eyi gügü. Te di bala, yi ena adu arü kpekpeke.”

Dene kpah gara ngü te Yesu mala,

teka ngü te ena amere wü kpara ka-ye sidi nga ye

Fü Yesu adu amala gara ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba, “Ma mala ta ngü la fü yi te enga gina nda-ra la de, angü ma la ladü de wü yi sene, da eceka kpï fütanga yi. 5 Tïtïne ma le eyi adu kpaka Wüba te tima ra ne. Ah mere baye, te yi le ayi-ta ra, teka ngü la nda-yi de ne? 6 Yi ngbü de cïnga teka ngü te ma mala fü yi ne? Aꞌa. Yi mere e angbü de cïnga teka ngü la de.

7 Ngü te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü. Ah reke ta fa sü, te ma ena anü kpaka Wüba kpala, angü te ma nü eyi la, ma ena atima *Nzïla Wazi Me, te ma ngbü emala nganga na, fü yi ne. Amba, te ma nü de la, ah tï akoro kpaka yi kpah de. 8-11 Te Nzïla Wazi Me la koro eyi la, ah ena amala ngari Me fü wü kpara kpekpeke. Fü ngü la aü jia ewü. Ah ena amala wü ngü bata fü ewü. Gina ngü gü ba, ‘Wüh ngbü emere *siti ngü efa sü, angü wüh le ngü ka-ra nda-wü de.’ Eꞌbaꞌbasu ngü gü ba, ‘Ma de Ye Me, te ma ngbü emere züka ngü gbü jia Me duu me-ra. Angü ma ngbü ego kpaka Wüba te tima ra ne. Wü kpara tï awu ra nda-wü tïne de.’ Ebabata ngü gü ba, ‘Me ena akolo lïya gbü nzö wü kpara füh kotö ne, angü ah kolo lïya ka *Satana eyi.’

12 Wü gara ngü ta ladü emaguma ra, te ma le amala fü yi ne, ma tï amala fü yi tïne de. Angü yi tï aje si-ngü la tïtïne mbi mbi la de. 13-14 Ah le de *Nzïla Wazi Me koro kpaka yi feke, teka asere si-ngü la fü yi. Angü te engu koro eyi la, ah ena angbü emala wü ngü, de te engu ngbü eje gömö ra ne fü yi, teka fü yi adu aje sisi na mbi mbi mbi. Fü yi angbü egbo nga ïrï ra gbü wü ngü la. 15 Wü ngü ka Wüba ꞌburu, ah kpah de ngü ka-ra, angü fïngangü ka-a ake di ꞌburu biringbö. Teka ngü la, fü ra amala fü yi, gü ba, ‘Wü ngü te Nzïla Wazi Me ena amala fü yi ne, ah ena aje gömö ra.’

16 Fütanga lö-ra mba cüküꞌdaye, yi tï awu ra de. Yi fï nga ngü de, angü yi ena adu awu ra sidi nga sïkpï mba cüküꞌdaye.”

17 Te wüh je ngü te Yesu mala la, fü wü gara kpara kaka angbü da efï nga ngü emaguma wü, gü ba, “Ngü de te engu mala, gü ba, ‘Fütanga lö-ra mba cüküꞌdaye ne, ani tï awu ni de, fü ani adu awu ni sidi nga sïkpï mba cüküꞌdaye’ ne, si-ngü gbü ngü la gü neh fe? Baka te engu mala, gü ba ‘Ni edu kpaka Wö ni,’ ne, ani je si-ngü la kpah de. 18 Ngü de te engu mala, gü ba, ‘Sïkpï mba cüküꞌdaye,’ la, ah gü neh fe? Ani wu si-ngü de te engu ngbü emala la, nda-ani ꞌburu ꞌburu de.”

19 Te Yesu wu, gü ba, wü kpara ka-ni la le ayi-ta ni teka ngü la, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Ma mala ta ngü fü yi, gü ba, ‘Fütanga lö-ra mba cüküꞌdaye, yi tï awu ra de, yi ena adu awu ra sidi nga sïkpï cüküꞌdaye.’ Ngü la ngbü eto mere fïngangü emaguma yi, neh teka ne? 20 Ngü te ma ngbü emala fü yi ne, ah de zu ngü. Gbü wü sïkpï ne, yi ena angbü da eku gba de ngura. Amba wü kpara te ewü le ngü ka-ra de, wüh ena angbü nda-wü de tadu. Yi ena angbü nda-yi de cïnga, teka sïkpï mba cüküꞌdaye. Fütanga ngü la, cïnga ka-yi ena anza, fü yi adu angbü de mere tadu. 21 Cïnga ka-yi la, ah baka cïnga ka würüse te ena abï ye. Angü, te sïkpï ka yayaka kaka koro eyi la, engu ena angbü de cïnga. Te engu yaka eyi la, ah du fï nga cïnga ka-ye la tïne de. Ah ena angbü tïne de mere tadu, teka ngü ka mbarase ka-ye la. 22 Nda-yi kpah bala. Tïtïne yi ngbü eyi de cïnga, angü ma yia eyi ece yi. Yi mere e afï nga ngü de, angü ma ena adu akoro kpaka yi, fü yi adu angbü de tadu. Tadu ka-yi la ena angbü fï badi, ah tï anza de. 23 Te sïkpï engu ena akoro, yi ena adi awu ngü ka-ra areke. Yi tï ayi-ta ra tïne de.

Ngü te ma ngbü emala fü yi, ah de zu ngü. Te yi ena ayi-ta Wüba teka wü ngü ꞌburu te ïrï ra la, Wüba ena ato wü ngü la fü yi ꞌburu. 24 Kü baka te nih ngbü de nih ma ne, yi yo e te ïrï ra kpaka Wüba nda-yi la de. Te di bala, yi yo e eyo kpaka Wüba, ah ena ato e la fü yi ato, fü yi angbü de mere tadu. 25 Ma ngbü emala wü ngü la fü yi ꞌburu gbü mani. Amba gbü sïkpï te ena akoro, ma tï amala ngü fü yi tïne gbü mani de. Ma ena amala nga Wüba fü yi tïne mbölö. 26 Gbü wü sïkpï te ena akoro la, yi ena ayi-ta wü ngü ꞌburu kpaka Wüba te ïrï ra. Wüba ena amere wü ngü la amere ꞌburu fü yi. Angü yi ena angbü eyo e kpaka Wüba tïne me-yi sidi nga ra, fü ah angbü eto wü ngü la fü yi, 27 angü ah le ngü ka-yi fa sü. Kükürü de, angü yi le ngü ka-ra eyi de maguma yi biringbö. Yi le kpah ngü te ma ngbü emala fü yi, gü ba, ma de Ye Me, ne eyi. 28 Wayi, ma yia ta kpaka Wüba, akoro füh kotö sene. Amba tïtïne dene ma yia eyi ece kotö ne, adu kpaka Wüba.”

29 Fütanga ngü la, fü wü kpara ka Yesu adu amala ngü fefe, gü ba, “Wayi! Mü mala ngü dela fü a tïne eyi mbölö! Ah de mani gbü ye tïne de! 30 Fanü, a wu eyi kpo, gü ba, mü wu wü ngü ꞌburu. Ngü tïne te a ngbü efï emaguma a afï, o a mala ngü la fü mü la de ne, mü wu ngü la, lügü kpah eyi! Teka ngü la, a wu tïne eyi kpo, gü ba, amba mü zu de Ye Me fanü.” 31 Yesu gü ba, “Bala? Yi to maguma yi eyi fere fanü? Aꞌa. Maguma yi ka-ye fï la bü ꞌbasu ꞌbasu. 32 Yi ena awu ngü la enatikine, angü yi ena akpe, abaya ꞌburu, ace ra kpikpi ra. Amba ma kpikpi ra nda-ra de, angü Wüba ena ato wazi fere.

33 Dela eyi ngü te ma mala fü yi, teka fü yi angbü de gu ngü emaguma yi sidi nga ra. Füh kotö ne, wü kpara te ewü le ngü ka-ra de, wüh ena ato cïnga te-yi. Yi rü kpekpeke, yi kpe cürü de. Ma ena ale-ta ngü te yi, angü wazi ra fa nda wü kpara füh kotö ne ꞌburu.”

Dela eyi ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, gbü sïkpï te wüh zoro engu tete na ne.

17

Dene ngü te Yesu ku gba di kpaka Wö ye, teka wü kpara ka-ye

1 Fütanga ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye la, fü engu ayia ae jia ye tikpi, aku gba fü Wö ye, gü ba, “Wüba, mü to wazi fere, angü sïkpï ka kpi ka-ra tï eyi dene. Mü to wazi fere, de ma rü kpekpeke gbü cïnga la, teka fü wü kpara adu awu wazi mü eküte ra, fü ewü angbü egbo nga ïrï nih gbü ngü la. 2 Ma yi-ta mü teka ngü la, angü mü o ra ta ba miri gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu, teka fü ra aküwa wü kpara te mü to ewü fere ne.”

3 Yesu mala ngü la kükürü de, angü wü kpara tï eyi aküwa fï mere badi, te ewü to maguma wü eyi fü Me, te di de zu Me fanü fanü ne. Ah le kpah de wüh to maguma wü fü Yesu Kurisito, angü ah de kpara te Me tima engu teka aküwa wü kpara.

4 Yesu gü ba, “Wüba, tima ta te mü to fere amere ne, ma mere nza eyi. Ma mala ngari mü eyi fü wü kpara, kpah ba e te mü mala fere ne, fü mere bi ewü ato maguma wü fü mü. 5 Tïtïne Wüba, te ah bala la, ma ngbü eyi-ta mü, de mü to wazi fere, teka fü nih adu angbü tundu ake nih ma agbü kpï kpala, baka e ta te nih ngbü tundu ake nih ma te enga gina, o nih mere kotö ne la de ne.

6 Wüba, mü ceka wü kpara ka-ra, te mü fe ewü esüka wü bu wü, ato fere ne. Angü ma mala nga mü eyi fü ewü ꞌburu, fü ewü aje ngari mü kpah eyi, da emere ereke areke. 7 Te di bala, wüh wu kpah eyi, gü ba, wü ngü ꞌburu, de te ma ngbü emala fü ani ne, ma je gömö mü. 8 Angü ngari mü, ta te mü to fere ne, ma mala eyi ꞌburu fü ewü. Fü ewü ale ngü la areke areke, ato maguma wü fü mü. Wüh wu kpah eyi kpo, gü ba, ma de Ye mü, te mü tima ra me-mü.

9 Wüba, ma ngbü eyi-ta mü teka wü kpara ka-ra ne, de mü le ta-ngü te ewü, da eto wazi fü ewü, angü wüh ka-wü de wü kpara ka-mü, te mü fe ewü, to fere. Ma yi-ta mü teka wü kpara ꞌburu nda-ra de, ꞌduwa teka wü kpara ka-ra ne. 10 Angü wü kpara ka-ra ꞌburu de wü kpara ka-mü. Kpah bala, wü kpara ka-mü ꞌburu de wü kpara ka-ra, angü mü fe ewü, to fere me-mü. Fü ewü awu wazi ra, gü ba, ma de Ye mü fanü. 11 Wüba, ma ngbü eyi-ta mü, de mü mere kpa te wü kpara ka-ra ne gbü wazi ka-mü, teka de wüh rü kpekpeke sidi nga ra, angü ma ena adi tïne füh kotö sene ma. Kpah bala, ah le de mü to wazi fü ewü, teka fü fïngangü ka-ewü angbü biringbö, fü ewü adi ele te-wü, baka nih ake nih ma, te fïngangü ka-nih di biringbö ne. Mü mere kpa te ewü, angü süka ewü ena adürü. 12 Baka ta te ma ngbü de ewü füh kotö sene ne, ma ngbü eceka kpï fütanga ewü me-ra, da ele ta-ngü te ewü, de wüh rü kpekpeke gbü ngü ka-mü. Kpara te dürü esüka ewü, ah ngbee biringbö, te yia ce ngü ka-mü. Ah de kpara te mü mala nganga ta gügü, gbü *Ngari mü, gü ba, engu ena adürü ne.

13 Wüba, tïtïne ma le eyi adu ka-ra kpaka mü. Baka te ma ngbü de wü kpara ka-ra füh kotö sene ne, ma mala bi wü ngü eyi fü ewü, teka de wüh rü kpekpeke gbü ngü ka-ra. Teka ngü la, wüh ena angbü de mere tadu, kpah baka e te ma ngbü de tadu teka ngü ka-mü ne. 14 Ma mala ngari mü eyi fü ewü, fü ewü ayia ale ngü la. Wü kpara de te ewü le ra de ne, ngbü ekpü ewü ka ngü la, angü wü kpara ka-ra le *siti ngü ka wü kpara la nda-wü de, kpah baka ra, te ma le siti ngü ka-ewü de ne. 15 Wüba, mü le ta-ngü te ewü, angü wüh tï ace sü füh kotö ne la de. Ma ngbü eyi-ta mü, de mü liki *Satana eküte ewü asidi, angü ah ena afiti ewü. 16 Wüh le siti ngü ka wü bu wü füh kotö ne nda-wü de, fü ewü adu alala ka-wü gbü nga ra, angü ma le siti ngü ka wü kpara füh kotö ne kpah de. 17 Te di bala, ma ngbü eyi-ta mü, de mü fü ewü ba wü di mü, de ngari mü, angü wüh le ngari mü eyi de maguma wü. 18 Angü ma ena atima ewü, amala ngari mü fü wü kpara, kpah baka e te mü tima ra, amala ngari mü füh kotö ne. 19 Te di bala, ma to te-ra eyi akpi teka ewü, teka de wüh to kpah te-wü ꞌburu ꞌburu, gbü ngü ka-mü.

20 Wüba, ma ngbü eyi-ta mü teka wü kpara ka-ra, te a ngbü de ewü ne. Ma ngbü kpah eyi-ta mü fü wü gara kpara, te ewü ena ato maguma wü fere sidi, teka ngari mü, te ewü ena aje gömö ewü ne. 21 Mü to wazi fü ewü, teka fü fïngangü ka-ewü angbü ꞌburu biringbö, baka e te fïngangü ka-nih di tundu ake nih ma ne. Mü to wazi fü ewü teka fü fïngangü ka-ewü angbü biringbö, fü ewü alala gbü ngü ka-nih. Te wü kpara füh kotö ne ena awu fïngangü ka-ewü biringbö bala la, wüh ena awu fanü, gü ba, ma de Ye mü, te mü tima ra me-mü. 22 Wazi ta te mü to fere ne, ma to eyi fü ewü, teka fü fïngangü ka-ewü angbü di kpah biringbö baka nda-nih. 23 Baka te fïngangü ka-mü di emaguma ra ne, ah le de nda-ra ngbü kpah emaguma ewü, teka de fïngangü ka-ewü ngbü kpah biringbö. Angü, te wü kpara füh kotö ne wu bala la, wüh ena awu fanü, gü ba, ma de Ye mü, te mü tima ra me-mü. Fü ewü awu kpah, gü ba, mü ngbü ele wü kpara ka-ra kpah baka e te mü ngbü ele ra.

24 Wüba, ma ngbü eyi-ta mü teka wü kpara ka-ra, te mü to ewü fere ne, angü ma ngbü ele de a ngbü tundu de ewü, kpaka mü agbü kpï kpala. Teka de wüh wu wazi ra, wazi ta te mü to fere agbü kpï ne, angü mü le ra ta eyi gügü, o nih reke kotö ne la de.

25 Wüba, mü de züka kpara, amba wü kpara füh kotö ne wu mü nda-wü de. Ma wu mü ka-ra bü me-ra. Wü kpara ka-ra ne wu mü kpah eyi, gü ba, mü tima ra me-mü. 26 Angü ma mala ngü ka-mü eyi fü ewü. Ma ena angbü kpah emala ngü ka-mü fü ewü bala, teka fü fïngangü ka-ra angbü emaguma ewü, teka fü mü ale ewü de maguma mü ꞌburu, kpah baka e te mü ngbü ele ra ne.”

Dela gba ta te Yesu ku kpaka Wö ye, teka wü kpara ka-ye.

18

Dene ngü te wüh zoro Yesu tete na

Matayo 26:47-56; Marako 14:43-50; Luka 22:47-53

1 Te Yesu ku gba kpaka Wö ye nza tete, fü ah ayia de wü kpara ka-ye la, anü kpa etangu gara ngu de ïrï ye Kïdïrona. Fü ewü anü akoro gbü gara sü kpala, te wüh ru rïrü de ïrï ye Olïve gbügbü na. 2 *Yuda Keriyota wu sü engu la ta kpo, angü Yesu ngbü ta enü de wü kpara ka-ye kpala.

3 Fü Yuda Keriyota ayia anü gbü mani, amala ngü la fü wü mere *kovo* ka wü Yïsarayele, gü ba, “Wü Yesu ladü kpikpi wü gbü gara sü kpane.” Te wü kovo la je ngü la bala, fü ewü ayia bü kere, aï wü marajümïya,† teka de wüh nü, wüh zoro Yesu kpala. Fü ewü atima ewü de wü Keriyota, de ah nü, ah gü tamu sü la fü ewü. Wüh ꞌburu de wü mere maguruma, de wü dü esaka wü, kpah de wü ke, angü ngü la ngbü ta emere te-ye gbü biti.

4-5 Te Yesu wu wü marajümïya, te Keriyota ngbü ekoro de ewü la, fü ah ayia anü, amaka te-ye de ewü, angü ah wu eyi, gü ba, sïkpï ka cïnga ka-ni koro eyi dela. Fü ah ayi-ta ewü, gü ba, “Yi ngbü egïrï neh da?” Wüh gü ba, “Ani ngbü egïrï Yesu, kpara ka Nazareta.” Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Kpara te yi ngbü egïrï ne, ah de-ra. Ma dene.”

6 Te wü kpara la je ngü te Yesu lügü fü ewü la, fü ewü aviti, adu kpa sidi ka cürü, atï ꞌburu kötö, ngbele kübaka! 7 Fü Yesu adu kpah ayi-ta ewü, gü ba, “Wüh ngbü egïrï neh da ya?” Wüh gü ba, “Ani ngbü egïrï Yesu, kpara ka Nazareta ne.” 8 Yesu gü ba, “Ma mala tïne fü yi, gü ba, ‘Kpara de te yi ngbü egïrï ne, ah de-ra.’ Te ah bala la, de yi ce wü kpara ka-ra, de wüh nü ka-wü.”

9 Yesu mala ngü la bala, teka de wüh mere e azoro wü kpara ka-ni de, kpah baka ngü te engu mala tïne fü Wö ye, gü ba, “Wö ni, ni ceka kpï fütanga wü kpara, ta te ye to fü ni ne eyi reke areke. Süka ewü biringbö dürü esaka ni nda de.”‡

10 Te Petero wu, gü ba, wü kpara la le eyi azoro Yesu ne, fü engu ayia agbi maguruma ka-ye, atï te gara kpara ka tima ka mere kpara füh kpökpö,§ ade gügüje na ka kokpa, akolo tuu! 11 Fü Yesu amala ngü fü Petero, gü ba, “Ayï! Mü mere bala teka ne? Mü za maguruma ka-mü, mü lügü da ye! Cïnga te Wüba le de ma zü ne, ma tï ace nda-ra de!”

12 Fütanga ngü la, fü wü marajümïya de wü mere kpara ka-wü, de wü gara *kovo, ayia azoro Yesu, ai kpakpa na de ku, gö gö gö! 13 Fü ewü aza Yesu, anü di engagira gara mere kovo ka wü Yïsarayele de ïrï ye Anasï, te di de wügiri ye Kayafa, kpara te ngbü füh kpökpö ne. 14 Ah de Kayafa ta te mala ngü fü wü kovo ka wü Yïsarayele, gü ba, “Ah reke ta ngbürü pe te kpara biringbö ena akpi me-ye, teka aküwa mere bi wü kpara ꞌburu,” ne.*

Dene ngü te Petero cere nga ye teka Yesu

Matayo 26:59-66, 69-75; Marako 14:55-72; Luka 22:55-62, 66-71

15 Te wüh ngbü enü de Yesu tete, fü Petero angbü efa nga ewü gbü zi. Fü gara *kpara ka Yesu angbü kpah efa nga ewü gbü zi. Fü ewü afa nga wü Yesu, zalü akoro di emöngïtï ꞌbaranga ka Anasï. Fü kiri ye Petero la ayia arï kpa gbü nga wü Yesu kpala, angü mere kpara la wu engu kpo. 16 Da Petero te ena arï kpala nda ma, angü wüh wu engu de. Ah ngbü nda-ye ciki etanü. Te kiri ye na la wu bala, fü ah adu akoro amala ngü fü würüse, te ngbü efete möngïtï ka ꞌbaranga la, de ah ce kaje fü Petero, teka de engu rï kpah mini. Fü würüse la ale ngü la. Fü Petero ayia arï agbü ꞌbaranga la. 17 Fü würüse la aceka Petero. Fü ah ayia ayi-tata, gü ba, “Mü de süka wü kpara ka Yesu ne de?” Petero gü ba, “Aꞌa! Ma de kpara kaka nda-ra de!”

18 Gbü lakï la, wü marajümïya de wü kpara ka tima ka kötï la, deke ta wa ka-wü, eya te-wü tete ka zü. Fü Petero ayia anü arï kpah esüka ewü kpala, da eya te-ye.

19 Amba Yesu, mü ka-mü kpa esambü. Fü Anasï akpo da eyi-ta Yesu kpekpeke, gü ba dene, “Ye mala la nga wü kpara ka-ye fü ani. Wüh neh fe? Wüh ladü gbe? Ye ngbü erï ewü neh, de ne rïrï ne?” 20-21 Fü Yesu alügü ngü fefe na, gü ba, “Angü mü ngbü eyi-ta ra de bala, neh teka ne? Te mü le akolo lïya ka-ra la, de mü kolo mbi! Amba ah le de mü ï wü gara kpara, teka de wüh mala nga ra fü mü me-wü. Angü ma mala ngü esalakumu nda-ra de. Ma ngbü ta erï wü kpara la ngbaangba gbü jia wü kpara ꞌburu. Gara kpa *esambü ka biti-te ka-nih, gara kpa etambasü *Mere Kambü ka Me.”

22 Fü gara marajümïya ayia abe gbüra Yesu, amala ngü fefe, gü ba, “Ye ngbü elügü ngü fü mere kpara bala, teka ne?” 23 Yesu gü ba, “Mü be ra baye? Ngü ladü bala? Te ma mala siti ngü la, de mü mala nga siti ngü ka-ra la, gbü jia wü kpara. Te ma mala züka ngü ne, mü du be ra, neh teka ne?”

24 Fü Anasï ayi-ta Yesu ma, Yesu lügü ngü nda de. Fü ah ayia atima Yesu engagira Kayafa, o wüh furu ku te kpakpa na la de.

25 Petero, mü fï bü engbü de wü kpara la eküte wa sela. Fü gara süka ewü ayi-ta Petero, gü ba, “Mü de kpara ka Yesu de?” Petero gü ba, “Aꞌa! Ma de kpara kaka nda-ra de!” 26 Gara kpara ka tima ka Kayafa ta kpah ladü sela, te di de mürü ye kpara ta te Petero de gügüje na ne. Fü komoko la ayia ayi-ta Petero, gü ba, “Mü de kpara, te ma wu engu de wü Yesu kpane, ne de?” 27 Fü Petero alügü ngü fefe, gü ba, “Ma de engu nda-ra de!” ꞌDuwa ngbere! de gba moko-ngü mini, kpah ba e te Yesu mala fü Petero ne.†

Dene ngü ka Yesu engagira Miri Pïlatü

Matayo 27:1-2, 11-31; Marako 15:1-20; Luka 23:1-5, 13-25

28 Baka te Kayafa yi-ta Yesu nza tete, fü ewü aza Yesu, gügü kpurutokokpï la, anü di kpa gba gara mere kpara ka wü *Rüma, de ïrï ye *Pïlatü, te mere miri ka wü Rüma o engu, de ah ngbü gbü nzö wü kpara ka *Yudaya ne. Amba wü *kovo ka wü Yïsarayele le arï kpa esambü ka Miri Pïlatü nda-wü de, angü engu de *ganzi kpara. Wüh ngbü ta eꞌbï te-wü teka *Karama ka Pasïka. Angü gele ka-ewü gü ba, te mü rï kpa esambü ka ganzi kpara la, mü tï azü karama engu la de. Teka ngü la, fü ewü atima Yesu kpa esambü, kpaka Miri Pïlatü kpikpi ye, de wü marajümïya ka-wü. Amba wüh ngbü ka-wü ciki kpa etanü.

29 Fü Miri Pïlatü, akoro kpa etanü, ayi-ta ewü, gü ba, “Angü komoko la mere ne siti ngü ne? Te yi za bü engu, koro di kpaka ra ne.” 30 Wüh gü ba, “Te komoko la ena amere ta siti ngü de la, de bane a tï aza engu akoro di kpaka mü kpah de.” 31 Miri Pïlatü gü ba, “Ah mbi. Te ngü ka-yi bala la, ma tï arï gbügbü nda-ra de. Yi za engu eza, yi nü di, de yi to kuru tete, baka e te di gbü rïrï ka-yi.” Wüh gü ba, “Aꞌa! Ah le de wü mörö engu amörö! Amba wazi a teka amörö engu nda ma, angü rïrï ka-yi, wü Rüma, gü ba, a tï amörö kpara de tete-a nda-a de. Ah le de yi to wazi fü a me-yi.”

32 Wü *Yïsarayele to Yesu fü Miri Pïlatü ne, teka de engu mörö Yesu, baka te di gbü gele ka wü Rüma. Fü ngü la ayia atï kpini de ngü ta te Yesu mala, gü ba, “Te wüh mörö ni la, wüh ena ae ni eküte rü kpa tikpi.”‡

33 Fü Miri Pïlatü adu arï kpa esambü, te wüh ngbü ekolo lïya ka wü kpara gbügbü ne. Fü ah aï Yesu engagira ye, ayi-tata, gü ba, “Mü ngbürü de mere miri ka wü Yïsarayele fanü?” 34 Yesu gü ba, “Wüh mala ngü la fü mü amala? Anga mü fï ngü la de tete-mü?” 35 Miri Pïlatü gü ba, “Mü ngbü emala ngü fere bala, ma de enga Yïsarayele? Ma ka-ra de enga Rüma! Ma wu ngü ka-yi la nda-ra de. Wü nguwa mü, wü kovo ka-yi, za mü, koro di engagira ra me-wü. Te di bala, ma le ayi-ta mü, angü mü mere fü ewü, ne siti ngü ne?” 36 Yesu gü ba, “Ngü ka-ra baka ngü ka wü miri füh kotö ne nda de. Te ma ena adi ta ba wü miri füh kotö ne la, de bane wü marajümïya ka-ra koro ta eyi, agü gü de wü marajümïya te ewü zoro ra ne, aküwa ra esaka ewü. Amba ngü ka-ra ka-ye kpikpi ye. Wazi ra teka angbü ba miri, koro ka-ye kpaka Me.” 37 Miri Pïlatü gü ba, “Mü zu de miri fanü?” Yesu gü ba, “Wayi, mü mala eyi! Si-ngü te ma koro tete na füh kotö ne, ah teka amala zu ngari Me fü wü kpara. Mene kpara te di de kpara ka Me fanü fanü, ah ena aje rïrï ka-ra me-ye.” 38 Miri Pïlatü gü ba, “Ho! Mü gü ba, ‘Ni koro teka amala ngari Me fü wü kpara?’ Dela neh lö ngari Me lö?”

Fü Miri Pïlatü adu akoro kpa etanü, kpaka wü kovo ka wü Yïsarayele la, amala ngü fü ewü, gü ba, “Ma gïrï siti ngü ka komoko la eyi ma, ma maka nda-ra de. 39 Te di bala, ma du fï nga gara ngü, maka eyi. Te ma ena ace kpa tete na la, ah ena adi esiti? Angü engu de miri ka-yi. Kpah bala, enatikine, ah de mere sïkpï ka *karama ka-yi.” Miri Pïlatü mala ngü la bala, angü ta gbü wü re ꞌburu, gbü gele ka wü Yïsarayele, ah le de mere kpara di ece kpa te gara kpara ka ku biringbö, gbü sïkpï ka Pasïka la.

40 Baka te wü kovo la je ngü te Miri Pïlatü mala fü wü, gü ba, “Ni le ace kpa te Yesu ne,” fü ewü akpo amala ngü de rere, gü ba, “Yesu nda kü de! A le nda-a Baraba!” Baraba engu ne, ah ka-ye de siti kpara ka gü, te ngbü egü gü de wü Rüma, teka tö ka-wü.

19

1 Fütanga ngü la, fü Miri *Pïlatü ayia amala ngü fü wü marajümïya ka-ye, de wüh süma Yesu de juru. Fü ewü ayia asüma Yesu de ka. 2 Te wüh süma Yesu tete, fü wü marajümïya akpo angbü emü engu. Fü ewü agara bïbï gbü ti, ato gbü nzö Yesu baka *madudu ka wü miri. Fü ewü adu aza diri ngboro bongo ka-ewü, nzenze baka nda miri la, ato kpah eküküte. 3 Fü ewü akoro, angbü ezuru engangagira, da egü mandï fefe, gü ba, “Wayi! Mandï fü ye, mere miri ka wü *Yïsarayele!” Fü ewü angbü ebe gbügbüra na.

4 Fütanga ngü la, fü wü marajümïya alügü Yesu kpaka Miri Pïlatü. Fü Miri Pïlatü ayia adu akoro kpa etanü, kpaka wü *kovo la, amala ngü fü ewü, gü ba, “De-wü deyï, ni le ace kpa te komoko la, angü ni gïrï siti ngü kaka la nda-ni eyi ma, ni maka nda-ni de. Ni süma engu eyi. Ni tï ato gara kuru tete, nda-ni tïne de. Wüh ena aza engu, akoro di, fü wü awu engu cu de jia wü.” 5 Fü ewü anü akoro de Yesu kpa etanü, gbü jia wü kpara la. Bïbï te wüh gara gbü ti ne, fï bü ladü gbü nzönzö, kpah fï bü de nze bongo la eküte ye. Fü Miri Pïlatü amala ngü fü ewü, gü ba, “Engu tïne eyi dela.”

6 Te wü kovo, de wü marajümïya ka-wü, wu Yesu bala, wüh le awu cïcïnga na nda-wü de. Wüh ka-wü fï bü de rere ka-wü la, da emala ngü de mere ri wü kpa tikpi, gü ba, “Wüh mörö engu amörö! Wüh bere engu eküte rü!” Miri Pïlatü gü ba, “Aꞌa! Ma le nda-ra de! Te yi le bala la, yi za engu, de yi nü mörö me-yi, teka de lïya la ngbü gbü nzö yi! Angü ma gïrï siti ngü kaka nda-ra eyi ma.” 7 Fü wü kovo la alügü ngü fefe, gü ba, “Gbü rïrï ka-ani, ah le de engu kpi akpi, angü ah mala, gü ba, ‘Ni de Ye Me.’ Ah le ao te-ye ba Me!”

8 Te Miri Pïlatü je ïrï Ye Me de bala, fü cürü ayia amere engu afa sü. 9 Fü ah aza Yesu, adu di kpa esambü, ayi-tata, gü ba, “Mü de ye da?” Yesu le ngü fefe na nda-ye de. Ah nga ka-ye tïïï! 10 Miri Pïlatü gü ba, “Ah mere baye, te mü le alügü ngü fere de ne? Mü wu de, gü ba, ma de wazi amörö mü? Anga ma kpah de wazi ace kpa te mü?” 11 Yesu gü ba, “Wayi, mü de mere kpara fanü fanü, angü Me to wazi la fü mü me-ye. Te Me ena ato ta wazi la fü mü de la, de bane mü tï amere ngü fere kpah de. Te di bala, siti ngü ka wü kpara, te ewü zoro ra, akoro di engagira mü ne, ah fa nda-mü eyi ka.”

12 Te Miri Pïlatü je ngü la bala, fü ah ayia akoro kpa etanü, kpaka wü kovo la, amala ngü fü ewü, gü ba, “Ni le ace kpa te Yesu.” Wüh gü ba, “Te mü ce kpa te komoko la, mü ena awu ngü la me-mü! Angü ah o te-ye ba miri. Te di bala, ah ngbü ele amere gü kpaka *Kayïsara, te di de mere miri ka-nih ꞌburu ne. Te mü le ngü kaka la, amba mü le ngü ka Kayïsara nda-mü de. Te mü ce kpa mü tete la, a ena atima ngü la fü Kayïsara, fü mü awu ngü ka-mü!”

13 Te Pïlatü je ngü la bala, fü cürü Mere Miri Kayïsara arï tete, angü Kayïsara de mere miri ka-ewü fanü. Fü Miri Pïlatü adu amala ngü, de wüh koro de Yesu kpa etanü. Fü ah ayia angbü füh kpökpö ka-ye, te engu ngbü ekolo lïya ka wü kpara fefeh na.* 14 Ngü la ngbü ta emere te-ye etü ra, gbü sïkpï te wüh ngbü ereke te-wü teka azü mere *Karama ka Pasïka.

Fü Miri Pïlatü ayia angbü kötö, teka akolo lïya la. Fü ah amala ngü fü wü kovo la, gü ba, “Mere miri ka-yi dela!” 15 Fü ewü amala ngü de mere ri wü kpa tikpi, gü ba, “Ye mörö engu amörö! Ye mörö engu amörö! De ye bere engu füh rü!” Pïlatü gü ba, “Ah tï eyi fü ra amörö miri ka-yi?” Wü kovo la gü ba, “Ani le ngü ka komoko la nda-ani de! Miri ka-ani ka-ye bü Kayïsara.”

16 Te Miri Pïlatü wu, gü ba, ngü ka wü kpara la fa ni eyi ne, fü engu ayia ale, de wüh za Yesu, wüh nü di, wüh mörö. Angü gara ngü te engu ena amere, nda tïne ma.

Dene ngü te wüh bere Yesu di füh rü gbegbete

Matayo 27:32-44; Marako 15:21-32; Luka 23:26-43

Fütanga ngü la, fü wü marajümïya ayia aza Yesu kpaka wü. 17 Fü ewü aza mere tiri rü, te ewü ena abere engu fefeh na ne, ao esüsügü. Fü ewü aza engu, anü di agbü sü de ïrï ye Gologota,† te di ba e te wüh gü ba, sü ka biki-nzö.

18 Te wüh nü koro tete kpala, fü wü marajümïya ayia aza Yesu, abere kpakpa na de wü lölö na eküte *rü gbegbete la. Fü ewü adu ae engu kpa tikpi. Fü ewü ayia aza kpah wü gara kpara ꞌbasu, abere ewü füh wü rü gbegbete, ao ede Yesu sela, gara gbü kokpa, gara gbü kamisü.

19-22 Fü wü marajümïya aza ngü te wüh ba, gü ba, “Dene Yesu, kpara ka Nazareta, Mere Miri ka wü Yïsarayele,” ne, ao eküte rü gbegbete la kpa tikpi. Angü Miri *Pïlatü mala ta ngü fü wü kpara ka-ye, de wüh ba ngü la bala. Wüh ba ngü la gbü wü ngü bata, gbü ngü ka wü *Rüma, gbü ngü *Ebere, kpah gbü ngü *Giriki, teka fü wü kpara ꞌburu adi etanga. Baka te wü mere *kovo ka wü Yïsarayele wu ngü te Miri Pïlatü ba la, fü ewü amala ngü fefe, gü ba, “Komoko la de miri ka-ani nda de! Ah le de wüh fü ngü la afü, gü ba, ‘Engu o te-ye ba miri de tete-ye.’ ” Miri Pïlatü gü ba, “Wüh tï afü ngü la de. Ngü te ni ba eyi, ah ngbü fï bala.” Fü wü marajümïya aza e la, ao eküte rü gbegbete ka Yesu kpa tikpi, teka fü wü kpara adi eceka. Fü mere bi wü kpara angbü etanga ngü la, angü sü engu la ta gbamari ede mere kötï.

23-24 Te wü marajümïya bere Yesu füh rü gbegbete nza tete, fü ewü aza mere bongo kaka ne, aye süsüka na esüka wü, angü wüh ta de wü kpara bala. Fü ewü adu kpah aza mene bongo kaka-na, te su fa sü ne. Fü ewü amala ngü esüka wü, gü ba, “Ani mere e asörö engu ne de. Angü bongo la reke fa sü. Te di bala, ah le de ani sö gümare tüngüngü. Mene kpara te ena azü la, de engu za e ka-ye fü ye.” Fü ewü amere ngü la kpah bala, ba e te wüh ba gbü *Ngari Me ta gügü, gü ba,

“Wüh ye süka bongo ka-ni esüka wü.

Gara bongo ka-ni la, wüh sö gbü gümare.”‡

25-26 Baka te wü marajümïya ngbü emere wü ngü ka-wü la tete, wü gara wü kpara ꞌburuve ta ladü ede rü gbegbete la. Ah de wü ni ye Yesu, ake enga ni ye, bete *Marïya wara Kïlïyopa, abe kpah te *Marïya Egba-Magadala, bete gara *kpara ka Yesu biringbö, te Yesu le ngü kaka fa sü ne.§ Te Yesu wu ni ye, te ngbü de cïnga ede kpara ka-ye la, fü ah ayia amala ngü fü ni ye, gü ba dene, “Wüna, mü ceka komoko la, ah tïne eyi ba enga mü.” 27 Fü ah adu kpah amala ngü fü kpara ka-ye la, gü ba, “De-mü, mü za wüna tïne ba ni mü.” Te di bala, fütanga kpi ka Yesu, fü kpara la aza *Marïya ni ye Yesu, adu di kpa gba ye.

Dene ngü ka kpi ka Yesu

Matayo 27:45-56; Marako 15:33-41; Luka 23:44-49

28-30 Fütanga ngü la, fü Yesu adu angbü baaala. Fü engu ayia amala ngü, gü ba, “Gümü ngu ngbü emere ra.” Ngü la tï kpini de ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me gügü ne.* Gbü sü la, gara sila ta ladü kpala de fï gbü ye. Te wü marajümïya je, gü ba, Yesu ngbü eyo ngu ne, fü gara ewü anü aza e ba lïfa, te di föꞌdö föꞌdö bane. Fü ewü ato eküte rü ba gala, ayia ato gbü fï la. Fü ah aza e la, ae, ato te komö Yesu, de ah ꞌbü. Te Yesu nzö fï la, fü ah awu, gü ba, ngü de te Wö ni tima ni amere ne, ni mere nza eyi ꞌburu. Fü ah adu amala ngü, gü ba, “Ah nza eyi!” Fü ah agü nzö ye, ace kpa te-ye, akpi.

Dene ngü teka kö Yesu

Matayo 27:57-61; Marako 15:42-47; Luka 23:50-56

31 Sïkpï ta te Yesu kpi tete na la, ah de sïkpï te wü kpara ngbü ereke te-wü tete na, teka mere *Karama ka Pasïka. Te di bala, wü *Yïsarayele le kö kpara ngbü füh *rü gbegbete gbü biti la nda-wü de. Fü ewü ayia etamurago la, anü kpaka Miri *Pïlatü, ayi-tata, teka akukuru lö wü kpara la, de wüh kpi kere, teka fü ewü aza kö ewü, anü di, ati. Fü Miri Pïlatü ale ngü la fü ewü bala.

32 Fü wü marajümïya ayia akuru lö wü kpara ꞌbasu, de te wüh bere ewü de wü Yesu ne. 33 Wüh te ekoro te Yesu, teka de ani kuru lölö na de, amba Yesu kpi ka-ye eyi. Fü ewü ayia agüka ka ngü la. Wüh du kuru lölö na nda-wü tïne de. 34 Fü gara marajümïya ayia aza dü, asö sajikara Yesu di. Fü kpïrï ngüte akpo da ekoro gbü nga dü la, de ngu gbü ye.

35 Ma wu ngü la cu de jia ra, ah de wu nda de. Fü ra ayia aba nga ngü la, teka fü yi ato maguma yi fü Yesu fanü fanü.

36 Ngü te wü marajümïya mere la, ah tï kpini de ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me gügü, gü ba, “Wüh kuru bibiki na biringbö nda-wü de.”† 37 Gara gü ba, “Te gara, wüh ena awu kpara, ta te wüh sö de dü ne.”‡

38 Te wüh ngbü emere ngü la, fü gara kpara de ïrï ye *Yüsefa, te di de kpara ka Arïmatayo§ ne, ayia anü kpaka Miri Pïlatü. Yüsefa ta de *kpara ka Yesu, amba ah le amala nga ye mbölö nda de. Ah ngbü ele ngü ka Yesu esalakumu, angü ah ngbü ekpe cürü wü mere *kovo ka wü Yïsarayele. Fü Yüsefa ayia ai maguma ye, anü kpaka Miri Pïlatü, ayi-tata teka kö Yesu, de ni za, ni ti. Fü Miri Pïlatü ale ngü la fefe. 39 Fü ewü anü aza kö Yesu ake Nikodemü. Ah de Nikodemü ta te nü kpaka Yesu gbü biti, teka aje ngü gögömö na ne.* Nikodemü za ta *züka mü de se ye,† akoro di, teka amoko eküte kö Yesu.

40 Fü wü Yüsefa ake Nikodemü ayia ꞌbasu mini, aza kö Yesu, agaga de züka bu bongo, amoko züka se-mü la te kökö, baka gele ka wü Yïsarayele, te wüh ngbü emere teka mati kpara. 41 Fü ewü aza kö Yesu, anü di, ati mba kere kere. Angü sü te wüh bere wü Yesu tete ne, ah ta gbamari ede sü, te wüh ngbü eti wü kpara tete na. Wüh reke ta gara gö da sela baka mbükü, ce o nzo. Amba wüh ti kpara gbügbü na la de. 42 Fü ewü aza kö Yesu, ati sela. Wüh mere ngü la kere kere bala, o ra tï la de, angü sïkpï ka Pasïka koro eyi gbamari. Fü ewü awara mere ngbürükü da, ao emö gö da la.

20

Dene ngü teka züzükü ka Yesu gbü kpi

Matayo 28:1-10; Marako 16:1-11; Luka 24:1-12

1 Gbü sïkpï ka biri ka wü *Yïsarayele, te di de *sïkpï ka Me ka-nih ne, bü gügü o kpï seke nza la de, fü *Marïya Egba-Magadala ayia anü kpa füh mbükü Yesu. Ah te ekoro kpala, yïrrrï! mere da, ta te wüh o emö mbükü la, ah ka-ye eyi edere sü. Fü engu ayia agüka, angbü de cïnga teka ngü la.

2 Fü ah ayia akpe kpaka wü *kpara ka Yesu, teka amala nga ngü la fü ewü. Fü ah amaka wü Petero, te ewü ngbü ake mene kpara ka Yesu, te Yesu le ngü kaka fa sü* ne. Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Ö! Wü di enga ni ni, wüh zi kö Yesu eyi. Anga wüh nü di, o neh kaye? Ni wu de! Ani ena amere ngü la neh baye?” 3 Bü ꞌduwa fü wü Petero ayia ake kiri ye la, akpe de mere woro, anü kpa füh mbükü la.

4 Amba fü kiri ye Petero la ayia akpe de mere woro, akoro fi me-ye. 5 Te engu koro kpala, fü ah abiki, aceka kpï gbü mbükü, yïrrrï! kö Yesu nda ma! Ah wu bü wü bongo, ta te wüh gaga kö Yesu di ne. Amba ah rï kpala nda de.

6 Petero, te mü koro nda-mü sidi ne, fü mü ayia arï ꞌduwa agbü mbükü, te wüh jï gbü gö da la, teka awu ngü la mbi mbi mbi. Fü ah awu kpah bü wü bongo la, te ewü ngbü kötö kpala. Kpara gbügbü nda ma. 7 Fü ah awu kpah gara bongo, ta te wüh buka gbüra Yesu ne. Ah ngbü ka-ye edere sü, ba e te wüh gara agara. Fü ngü la aga gbü jia Petero afa sü. 8 Fü kiri ye Petero la ayia arï kpah gbü nga Petero, agbü mbükü kpala. Te engu wu wü bongo la bala, fü ah ale, gü ba, Yesu zükü eyi gbü kpi fanü fanü.

9 Te wüh wu ngü la de jia wü bala, fü ewü adu ale. Fü ngü ta te wüh ba gügü gbü *Ngari Me ne, adu arï gbü nzö ewü. Angü, ta te enga gina, wüh wu si-ngü ta te wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, “Yesu ena akpi, fü ah adu azükü,” ne, nda-wü de.

10 Fü wü Petero ayia ago ꞌbasu mini kpa ekötï.

11 Te wü Petero nü sü tete, fü *Marïya Egba-Magadala adu kpah akoro, angbü eku gba füh mbükü la. Fü ah abiki, aceka kpï gbü mbükü la. 12 Gbo! te wü *malayïka ka Me ꞌbasu, te küte ewü ngbü ecï acï gbele gbele bala! Wüh ngbü gbü sanga, ta te wüh o kö Yesu gbügbü na ne, gara ngbü erïrï nzö, gara ngbü nda-ye etata lö.

13 Fü wü malayïka la amala ngü fü Marïya, gü ba, “Wüna, mü ngbü eku gba, neh teka ne?” Fü Marïya alügü ngü fü ewü, gü ba, “Wüh za kö mere kpara ne ka-wü eyi. Ma wu de, anga wüh nü di, o ne neh kaye?”

14 Baka te Marïya ngbü fï bü da endaꞌba te-ye teka ngü la, fü ah ayia afü te-ye, aceka kpï ekürüfe ye bane, gbo! te gara komoko te rü ngbü ekükürüfe sela. Anga ah ka-ye de Yesu, amba Marïya wu bala nda de. 15 Ah fï nda-ye, gü ba, ah de kpara te ngbü emere tima gbü sü la. Fü Yesu ayia ayi-tata, gü ba, “Ah mere baye, te mü ngbü eku gba de bala? Mü ngbü egïrï neh da?” Fü Marïya alügü ngü fefe, gü ba, “Ööö! Mere kpara, mü za kö miri ka-a ne me-mü? Te di bala, de mü mala fere ke, fü ra anü, aza e ka-ra.”

16 Fü Yesu aï engu te ïïrï na, gü ba, “Marïya.” Te Marïya je ïrï ye de bala ne, fü ah awu teke, gü ba, ah de Yesu. Fü ah afü te-ye kpakaka na, amala ngü, gü ba, “Apa! Mere kpara!”† 17 Fü Marïya ayia ta, de ni faka engu. Yesu gü ba, “Mü mere e afaka ra de. Mü nü enü kpaka wü di enga wüna, de mü mala fü ewü, gü ba, ‘Ma zükü gbü kpi eyi. Ma ngbü eyi ereke te-ra teka ago kpaka Wüba, te di de Me agbü kpï ne. Engu kpah de Wö yi, angü yi ngbü eje rïrï kaka-na.’ ”

18 Te Marïya wu ngü la bala, fü engu akpe anü amala ngü la fü wü *kpara ka Yesu, gü ba, “Wü di enga wüna, ma wu Miri Yesu ne eyi! Ah zükü gbü kpi eyi!” Fü Marïya akpo angbü emala nga wü ngü, de te Yesu mala fü ye ne, ꞌburu fü ewü.

Dene ngü te Yesu sere te-ye fü wü mürü tima ka-ye

Marako 16:14-18; Luka 24:36-49

19 Gbü sïkpï engu la, ah te ekoro etamurago, fü wü kpara ka Yesu abiti te-wü kpa esambü. Wüh ni mö nga wü ani, angü wüh ngbü ekpe cürü, teka wü *kovo ka wü Yïsarayele ena amere ani esiti.

Wüh te efü jia wü bane de, gbo! te Yesu, te koro, rü esüka ewü. Fü Yesu agü mandï fü ewü, gü ba, “Me di de yi.” 20 Fü ah agara tamu nga ka gbü kpa ye la fü ewü, de nga dü, te wüh sö sasajikara di ne. Te wü kpara kaka wu, gü ba, ah de Yesu fanü fanü ne, fü ewü angbü de mere tadu teka ngü la.

21 Fü ah adu kpah amala fü ewü, gü ba, “Me di de yi. Tïtïne ma ena atima yi, teka ato ngari ra fü wü kpara, kpah baka e te Wüba tima ra ne.” 22 Fü ah ayia awo wazi ye gbü nzö ewü, gü ba, “Ma ngü eto wazi ka *Nzïla Wazi Me fü yi, teka tima la. 23 Mene wü kpara, te ewü ena aje ngari Me gömö yi, da eto maguma wü fü Me, yi ena ayi-ta Me, de ah boro *siti ngü ka-ewü. Me ena ale ngü la kpah bala. Amba mene ewü, te ewü le ato maguma wü fü Me de ne, siti ngü ka-ewü ena angbü gbü nzö ewü.”

Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, gbü sïkpï te engu zükü tete gbü kpi ne.

Dene ngü ka Yesu ake Toma

24-25 Fütanga ngü la, fü wü kpara ka Yesu la adu amaka te-wü de wü Toma Dadase, te di gara kiri ewü ne. Fü ewü amala ngü fefe, gü ba, “Miri Yesu zükü eyi! Ani wu engu eyi cu de jia ani!” Toma gü ba, “Dela neh ene töndö ngü ne? Ma tï ale ngü la nda-ra de. ꞌDuwa te ma wu engu eyi cu de jia ra, fü ra ato jikpa ra gbü nga ka müsümarï de gbü kpakpa la, bete nga dü, de te wüh sö sasajikara di ne la, fü ra adu ale ngü la.”

26 Sidi nga sïkpï lorozi, fü wü Toma adu abiti te-wü de wü bu ye la. Wüh ngbü kpah kpa esambü, ni mö nga wü ani. Fü Yesu akoro arü esüka ewü, agü mandï fü ewü, gü ba, “Me di de yi.” 27 Fü ah aï Toma, gü ba, “Toma, mü fï nda-mü, gü ba, ma zükü gbü kpi de? Mü nü akine, de mü ceka la kpa ra, de mü o jikpa mü gbü nga ka ne. De mü o kpah kpa mü gbü nga ka esajikara ra ne. Mü ngbü ega yïkï, neh teka ne? Ah le de mü to maguma mü fere.” 28 Fü Toma ayia ale ngü, gü ba, “Ööö miri ka-ra, mü ngbürü de mere Me fanü fanü!” 29 Yesu gü ba, “Mü wu ra cu de jia mü feke, fü mü adu ato maguma mü fere? Ah de züka ngü. Ah esiti de. Amba gara wü kpara, te ewü ena akoro sidi nga mü, ato maguma wü fere, o wüh wu ra la de ne, züka ngü ka-ewü ena afa nda-mü ka.”

Dene si-ngü teka buku ne

30 Dela wü ngü ta te Yesu mere, o engu di ta la füh kotö sene ne. Yesu mere ta mere bi wü kpeke ngü gbü jia wü kpara ka-ye, amba wüh ba wü ngü la ꞌburu gbü buku ne, nda-wü de. 31 Ma ba wü ngü la bala, teka fü yi ale, gü ba, Yesu de *E-küwa-nih, ah kpah de Ye Me fanü fanü. Wü di enga wüna, ah le de yi to maguma yi fü Yesu, teka fü yi aküwa fï mere badi.

21

Dene gara ngü te Yesu du kpah sere te-ye di fü wü kpara ka-ye

1 Fütanga ngü la, fü Yesu adu kpah asere te-ye fü wü kpara ka-ye, ede mere ngu *Galïlaya.* Amba ngü la mere te-ye ta bane. 2 Ta gbü gara ra, wü Sïmüna Petero ngbü ta de wü Toma Dadase, bete Natanïyele kpara ka Kana, bete *Yakobo ake *Yüwane wü di Zebedayo, kpah de gara wü *kpara ka Yesu de ꞌbasu ne. 3 Fü Petero amala ngü fü wü bu ye la, gü ba, “Ni le anü azoro si.” Wü bu ye na la gü ba, “Ah mbi. Ani ena anü de wü.” Fü ewü ayia anü, alï gbü *zabu, anü akoro kpa etü ngu, akpo angbü egü yïmba ka-wü, teka azoro si. Amba gbü biti la, wüh maka se e mbele nda-wü de.

4 Baka te kpï ngbü eseke tete, bü gügü kpurutokokpï, fü ewü awu gara kpara te koro, rü kpa füh gümba la. Anga ah ka-ye de Yesu. Amba wüh wu, gü ba, ah de engu ne nda-wü de.

5 Fü Yesu ayi-ta ewü, gü ba, “Wü di enga ra, yi zoro si eyi?” Wüh gü ba dene, “Aꞌa! A zoro si nda-a mbele de!” 6 Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi gü la yïmba ka-yi to gbü kokpa, yi ena amaka si.” Fü ewü ayia agü yïmba ka-wü, ba e te Yesu mala la. Wüh te ga, ani gbeke yïmba ka-ani etanü bane de, gbo! te mere bi wü si te sibi gbü yïmba rudu rudu! Fü ewü egbeke yïmba ka-wü la bi ma, ka tiri wü si la.

7 Gara *mürü tima, ta te Yesu le engu fa sü ne,† ta ladü sela. Te engu wu ngü la bala, fü ah awu teke, gü ba, kpara la ka-ye de Yesu. Fü ah amala ngü fü Petero, gü ba, “Amba kpara la ka-ye de Miri ka-ani.” Te Petero je ngü la bala, fü engu agüka, ayia ꞌduwa, ato bongo ka-ye, angü ah ta ngïrïmu. Fü ah atï gbü ngu, akpo edo bojo, teka akoro kpaka Yesu, kpa füh gümba. 8 Angü gümba la, ta mba gbamari, baka süka lö kama biri (100). Fü wü bu ye na angbü ka-wü ciki gbü zabu, angbü egbeke si ka-wü gbü yïmba ne ferrre, akoro di kpa füh gümba.

9 Te wüh koro tete, fü ewü amaka Yesu kpala. Ah deke wa eyi, o si fefeh, angbü enzu. Ambata kpah ladü kpala. 10 Fü Yesu amala fü ewü, gü ba, “Yi za gara si te yi maka la, yi koro di akine.”

11 Fü Petero adu anü alï agbü zabu la, agbeke yïmba de si gbü ye la, akoro di kpa füh gümba. Wü cögbörö si sibi gbü yïmba la fa sü, baka kama biri teke ꞌbasu nzükpa de füh ye bata (153). Yïmba la ngbü ka-ye bü da ye, ah kolo kpah de.

12 Fü ngü la ayia aga gbü jia ewü afa sü. Wüh le ta ayi-ta Yesu, gü ba, “Ye de neh da,” ne. Amba wüh du yi-tata nda-wü de, ka lümü, angü wüh wu eyi, gü ba, ah ka-ye de Yesu fanü.

Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi koro akine, yi ngbü kötö, azü e.” Fü ewü akoro angbü edede na. 13 Fü Yesu ayia aza ambata bete si la, agafa fü ewü. Fü ewü azü.

14 Dela ta ebabata ngü te Yesu sere te-ye di fü wü kpara ka-ye, fütanga züzükü ka-ye gbü kpi.

Dene ngü te Yesu mala fü Petero

15 Te wüh zü e la nza tete, fü Yesu aza Petero, anü di mba canza edere sü, amala ngü fefe, gü ba, “Petero,‡ mü le ra eyi de maguma mü ꞌburu, fa nda wü bu mü?” Petero gü ba, “Wayi, mere kpara, mü wu kpo, gü ba, ma le ni eyi fanü fanü.” Yesu gü ba, “Te ah bala la, ma ena ao mü ba kpara, te ena adi eceka kpï fütanga wü kpara ka-ra, te ewü di ba kambiliki ne.”

16 Fü Yesu adu kpah amala ngü la fü Petero, gü ba, “Petero, mü le ra eyi de maguma mü ꞌburu?” Petero gü ba, “Wayi, mere kpara, mü wu kpo, gü ba, ma le ni eyi.” Yesu gü ba, “Te ah bala la, mü di eceka kpï fütanga wü kpara ka-ra.”

17 Fü Yesu adu kpah, anda nga ngü la, gü ba, “Petero, mü le ra eyi fanü?” Fü Petero ayia angbü de cïnga, teka ngü te Yesu yi-ta ye di, zalü du bata ne. Fü Petero alügü ngü fü Yesu, gü ba, “Mere kpara, angü mü wu maguma ra kpo, gü ba, ma le ni eyi fanü.” Yesu gü ba, “Te di bala, de mü ceka kpï fütanga wü kpara ka-ra reke areke.”

18 Fü Yesu adu amala kpah gara ngü fü Petero, gü ba, “Ngü te ma ngbü emala fü mü ne, ah de zu ngü. Baka ta te mü di la kaꞌdörö ne, mü ngbü ta emere wü ngü, ba e te mü ngbü ele. Mü ngbü ta ereke te-mü, ngbala ngbala, fü mü angbü enü gbü wü sü, ba e te mü ngbü ele. Amba, te mü ena agbe la, mü tï amere wü ngü la tïne de. Mü ena agbala kpa mü, fü gara kpara ai kpa mü la, angbü egbeke mü, enü di gbü sü, te mü le de.” 19 Ngü de te Yesu mala la, ah le ta amala nga kpi, te Petero ena akpi di ne. Angü wüh ena amörö engu teka ngü ka-ni, teka te engu ngbü fï bü erü kpekpeke gbü ngü ka-ni. Te di bala, wü kpara ena agbo nga ïrï Me, teka ngü la. Fü Yesu adu amala ngü fü Petero, gü ba, “Mü lala gbü nga ra.”

20 Fü Petero afü te-ye, aceka kpï kpa sidi, awu kpara te Yesu le engu fa sü ne.§ 21 Te Petero wu komoko la bala, fü ah adu ayi-ta Yesu, gü ba, “Anga komoko la? Ngü kaka ena adi baye?” 22 Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, “Mü yi-ta ngü bala, neh teka ne? Te ma le fü engu angbü ka-ye bala, akoro di gbü sïkpï, te ma ena adu akoro tete na la, ah de ngü ka-mü? De-mü, ah le de mü lala gbü nga ra.”

23 Fütanga ngü la, fü ngü la ayia abaya esüka wü *kpara ka Yesu. Fü gara ewü akpo da efï ngü, gü ba, “Kpara la tï akpi nda de. Ah ena angbü ka-ye fï mere badi.” Amba Yesu mala bala nda de. Ah mala ka-ye, gü ba, “Te ni le me-ni la, engu ena angbü ka-ye bala, akoro gbü sïkpï te ni ena adu akoro tete na. Amba ah de ngü ka Petero nda de.”

Dene adu ngü te Yüwane ba teka Yesu

24 Kpara de te ba ngü ne, ah de-ra, *Yüwane, kpara de te Yesu le fa sü ne. Ma wu ngü la cu de jia ra, fü ra adu aba dene. Ngü de te ma ba ne, ah de wu de.

25 Yesu mere ta mere bi wü ngü fa sü. Te ma ena angbü ta eba nga nzö ewü biri biri ꞌburu la, de bane ah ena anza mere bi wü köcökpa füh kotö ne ꞌburu.

Ngü te ma ba teka Yesu, ah nza bala.

* 1:23 1:23 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 40:3.

† 1:28 1:28 Mene Betanïya ne ka-ye kpikpi ye. Ah de mene engu ede Yerüsalema ne nda de.

‡ 1:42 1:42 Petero gbü ngü Ebere de Kefa.

* 2:6 2:6 Bütü la, wüh mere ta gbü da. Wüh ga fa sü ba baramili.

† 2:11 2:11 Kana de gara kötï ka Galïlaya.

‡ 2:14 2:14 Wü nü la, ah de wü yiti de wü kambiliki bete mö ka kötï.

§ 2:17 2:17 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 69:9.

* 3:14 3:14 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Namba 21:6-9.

† 3:23-24 3:23-24 Ayïnona de sü gbamari ede Salima.

* 4:5 4:5 Sïkara gbamari ede mere yï ta te Yakobo to fü ye ye de ïrï ye Yüsefa ne.

* 5:2 5:2 Kara la, ah gbamari ede möngïtï ka wü kambiliki agbü Yerüsalema kpala. Wüh jï yafu edede na ba e ꞌburuve.

* 6:7 6:7 Jiase la ta denarïya 200. Angü ta gbü wü re la, te mü mere tima teka sïkpï biringbö, wüh ena ato denarïya biri fü mü.

† 6:8 6:8 Anderïya kpah de gara kpara esüka wü kpara ka Yesu nzükpa de füh ye ꞌbasu ne.

‡ 6:19 6:19 Wüh nü baka miles bata, anga kilometere ꞌburuve, fü ewü akoro etü ngu la.

§ 6:31 6:31 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 16:4-36, bete Ci ka wü Davidi 78:24.

* 6:70-71 6:70-71 Ïrï wö ye Yuda Keriyota, ta de Sïmüna.

* 7:22 7:22 Kpara te kpo de gele ka basa, ah ka-ye de Abarayama, angü Me sere ngü la fefe me-ye. Fü Müse adu aba ngü la gbü *Ngari Me. Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 17:1-27.

† 7:42 7:42 Mü ena amaka ngü la gbü 2 Samüwele 7:12bete Mïka 5:2.

* 8:20 8:20 Ngü la ngbü emere te-ye gbü sü, te wüh o kuwu, de te wüh ngbü eto takpa gbügbü.

* 9:7 9:7 Sïlowa ba e te wüh gü ba dene, kpara te wüh tima engu atima.

* 10:22-23 10:22-23 Karama la, ah de Karama te wüh ngbü efï nga sïkpï, te wüh reke Mere Kambü ka Me tete.

† 10:22-23 10:22-23 Sü te Yesu ndoro tete la, ah kpa esa yafu te wüh eï, gü ba, yafu ka Solomona ne.

‡ 10:34 10:34 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 82:6.

* 11:1-2 11:1-2 Mü ena amaka ngü la gbü Yüwane 12:1-8.

† 11:16 11:16 Gara ïrï Toma de Dadase.

‡ 11:18 11:18 Betanïya ka-ye gbamari ede Yerüsalema. Ah koro miles ꞌbasu de, ah baka kilometere bata.

* 12:5 12:5 Ngü Giriki gü ba, mere bi jiase baka 300 denarïya. Ah baka mere bi jiase te mü ena amaka te mü mere tima teka re biringbö.

† 12:15-16 12:15-16 Gara ïrï Yerüsalema de Sïyona.

‡ 12:15-16 12:15-16 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Zakarïya 9:9.

§ 12:21 12:21 Fïlïpo engu la, ah de kpara ka Betesayïda te di gbü nzö kötï ka Galïlaya.

* 12:38 12:38 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 53:1.

† 12:40 12:40 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 6:10.

* 13:1-2 13:1-2 Ïrï wö ye Yuda Keriyota de Sïmüna.

† 13:18 13:18 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 41:9.

‡ 13:23 13:23 Kpara te Yesu le fa sü ne, ah Yüwane ye Zebedayo, te ba buku ne. Mü ena amaka ngü la gbü Masere Si-ngü.

* 14:22 14:22 Gara ïrï Tadayo de Yuda, ah de Yuda Keriyota nda de.

* 15:25 15:25 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 35:19bete 69:4.

* 18:3 18:3 Wü kovo la de wü mere mürü gele, de wü Farusi.

† 18:3 18:3 Wü marajümïya la, gara ewü de wü marajümïya ka wü kovo la, gara ewü de wü marajümïya ka wü Rüma.

‡ 18:9 18:9 Mü ena amaka ngü la gbü Yüwane 17:12.

§ 18:10 18:10 Ïrï kpara ka tima la de Malakusu.

* 18:14 18:14 Mü ena amaka ngü la gbü Yüwane 11:50.

† 18:27 18:27 Mü ena amaka ngü la gbü Yüwane 13:38.

‡ 18:32 18:32 Mü ena amaka ngü la gbü Yüwane 3:14-15; Yüwane 12:32-33.

* 19:13 19:13 Ïrï sü la de Gabata, angü wüh fa ta da kötö gbü sü la.

† 19:17 19:17 Ïrï Gologota la, ah ka-ye gbü ngü Ebere. Wü Rüma ngbü eï sü la gbü ngü ka-wü, gü ba, Kalavarïya.

‡ 19:23-24 19:23-24 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 22:18.

§ 19:25-26 19:25-26 Kpara te Yesu le fa sü ne, ah Yüwane ye Zebedayo, te ba buku ne. Mü ena amaka ngü la gbü Masere Si-ngü.

* 19:28-30 19:28-30 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 22:15.

† 19:36 19:36 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü di enga Yïsarayele 12:46; Namba 9:12, bete Ci ka wü Davidi 34:20.

‡ 19:37 19:37 Mü ena amaka ngü la gbü Zakarïya 12:10.

§ 19:38 19:38 Arïmatayo de sü ka wü Yüsefa, te wüh bï engu tete.

* 19:39 19:39 Mü ena amaka ngü la gbü Yüwane 3:1-15.

† 19:39 19:39 Mü la de mire bete alowe. Titiri na fa sü, baka e 100.

* 20:2 20:2 Kpara te Yesu le fa sü ne, ah de Yüwane, ye Zebedayo, te ba buku ne. Mü ena amaka ngü la gbü Masere Si-ngü.

† 20:16 20:16 Mere kpara, gbü ngü Ebere, gü ba, “Raboni”.

* 21:1 21:1 Wü Rüma ngbü eï ngu la, Tiberïya.

† 21:7 21:7 Kpara te Yesu le fa sü ne, ah de Yüwane, ye Zebedayo, te ba buku ne. Mü ena amaka ngü la gbü Masere Si-ngü.

‡ 21:15 21:15 Petero de ye Yüwane.

§ 21:20 21:20 Kpara la, ah de engu ta te ngbü gbamari ede Yesu, o wüh ngbü ezü karama tete. Fü ah ayi-tata, gü ba, “Kpara te ena ato ye fü wü vügü neh da ya?” Ah ka-ye de Yüwane ye Zebedayo, te ba buku ne. Mü ena amaka ngü la gbü Masere Si-ngü.

Wü Mürü Tima ka Yesu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Dene wü ngü te

Wü Mürü Tima ka Yesu

ngbü mere sidi nga Yesu

Masere si-ngü

Buku ne, Luka ba kpah me-ye. Engu ba züka tofo ngü teka Yesu ne kpah me-ye. Ngü de gbü buku ne, ah ka-ye fï bü du tofo ngü, de te Luka ba teka ngü ka Yesu ne. Ah kpo te gogo ka Yesu agbü kpï, anü akoro te wü ngü te wü *mürü tima ka Yesu du ngbü mere sidi nga Yesu ne. Angü *Nzïla Wazi Me to ta wazi fü ewü, fü ewü akpo da endoro, da emala ngü ka Yesu fü wü kpara. Wüh kpo de ngü la agbü Yerüsalema, anü akoro di agbü *Yudaya bete *Samarïya. Fü ewü andoro akoro te adu sü füh kotö ne ꞌburu (Wü Mürü Tima 1:8).

Luka de te ba buku ne, ah ta de kpara, te ewü ngbü endoro de wü Pawülü. Dela si-ngü te nih ngbü etanga gbü wü gara sü, te Luka ngbü emala ngü teka wü Pawülü la, ah mala de, gü ba, “Wüh mere bane,” amba, ah ngbü emala, gü ba, “A mere ngü bane, anga bala,” (Wü Mürü Tima 16:10-17; 20:5–21:18 bete 27:1–28:16). Luka ngbü emala ngü la da eto te-ye gbügbü. Kükürü de, angü engu ta ladü de wü Pawülü, gbü lakï te ngü la ngbü emere te-ye tete. Ah ge baka te Luka di ta ladü ake Pawülü, fü engu angbü ele ta-ngü te Pawülü gbü wü lakï te Pawülü di tete na gbü ku agbü *Rüma ne, zalü anü akoro gbü sïkpï te wüh mörö Pawülü tete na (2 Timoteyo 4:11).

Wü ngü te mü ena amaka gbü buku ka wü Mürü Tima, wüh dene.

Sapïta 1 Wü mürü tima ka Yesu reke te-wü teka amala ngari Yesu

Sapïta 2:1–8:3 Wü mürü tima ka Yesu mala ngari Yesu gbü Yerüsalema

Sapïta 8:4–12:25 Wü mürü tima ka Yesu mala ngari Yesu agbü nga nzö sü ka Yudaya ake Samarïya

Sapïta 13–28 Pawülü mala ngari Yesu agbü mere bi wü nga nzö sü füh kotö ne

Sapïta 13–14 Gina ndondoro ka Pawülü teka amala ngari Yesu

Sapïta 15:1-35 Ngü ka mabiti ka wü mürü tima ka Yesu agbü Yerüsalema

Sapïta 15:36–18:22 Eꞌbaꞌbasu ndondoro ka Pawülü teka amala ngari Yesu

Sapïta 18:23–21:16 Ebabata ndondoro ka Pawülü teka amala ngari Yesu

Sapïta 21:17–28:31 Ngü ka Pawülü te wüh i engu agbü ku

1

1 Wayi bala, enga wüna Teyofile, ngü ta te ma ba gbü gina köcökpa ka-ra ne, ah de nga ngü ta te Yesu kpo de tima ka-ye, da erï wü kpara di, 2 zalü koro gbü sïkpï te engu go tete agbü kpï. Amba, o engu go agbü kpï la de, ah to rïrï fü wü *mürü tima ka-ye ta te engu fe ewü la, gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me, teka tima te ewü ena amere sidi nga ye. 3 Angü fütanga kpi kaka-na, engu ngbü ekoro da esere te-ye fü wü mürü tima ka-ye la teka sïkpï teke ꞌbasu, teka fü ewü awu, gü ba, ni zükü gbü kpi eyi fanü. Ah ngbü kpah da erï ewü de ngari Me.

4 Gbü gara sïkpï, o wü Yesu ngbü eyi tundu de wü kpara ka-ye la, fü engu ayia ato rïrï fü ewü, gü ba, “Yi mere e ayia agbü Yerüsalema sene de. Ah le fü yi angbü sene, acï nga ngü ta te Wüba gü ba, ni ena ato fü yi ne. Ah de Nzïla Wazi Me, ba e te ma mala nganga na fü yi, gü ba dene, 5 ‘*Yüwane to ta *babatïza fü yi de ngu kükürü, amba sidi ne, Me ena ato babatïza fü yi, fü ah ato kpah wazi ka Nzïla Wazi ye fü yi.’ Ngü la ena amere te-ye fanü fütanga sïkpï mba cüküꞌdaye.”

Dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ka-ye,

teka tima te ewü ena amere sidi nga ye

Marako 16:19-20; Luka 24:50-53

6 Fütanga ngü la, fü wü *kpara ka Yesu abiti te-wü edede, ayi-tata, gü ba, “Mere kpara, sïkpï te ye ena ato wazi fü ani, wü di enga *Yïsarayele, teka fü ani aliki wü vügü ka-ani tete, ah ena adi elaye?” 7 Fü Yesu alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ngü ka sïkpï la, ah de ngü ka-yi nda de. Kükürü de, angü ngü la, ah ka-ye de ngü ka Wüba, angü ah wu ngü ka sïkpï engu la ka-ye me-ye. 8 Amba nda-yi, sidi nga sïkpï mba cüküꞌdaye, yi ena amaka wazi ka *Nzïla Wazi Me, te ena akoro angbü gbü nzö yi. Ah ena ato wazi fü yi teka adi emala nga ra di fü wü kpara. Yi ena akpo de ngü la gbü Yerüsalema sene, kpah agbü nga nzö sü ka *Yudaya, *Samarïya, zalü koro di agbü adu sü füh kotö ne ꞌburu.”

9 Te Yesu mala ngü la fü wü kpara ka-ye nza tete, ꞌduwa fü Me adu aza engu gbü jia ewü, ago di kpaka ye agbü kpï. Wüh du wu engu tïne de, ka sangu te koro gba engu gbü jia ewü. 10 O wüh ngbü la fï bü eceka kpï agbü kpï, fü ewü agü jia wü, gbo! te wü kpara ꞌbasu, de bu bongo te wü. 11 Fü wü kpara la amala ngü fü ewü, gü ba, “De-yi wü kpara ka *Galïlaya, yi ngbü erü fï bü da eceka kpï agbü kpï de bala, teka ngü ka Yesu, de te Me za engu, go di agbü kpï ne? Fanü fanü, te gara, engu ena adu akoro füh kotö ne kpah bala.”

12 Dela ngü te mere te-ye kpa füh da de ïrï ye Olïve ne.

Dene ngü ka kpara te za tima gbü nga Yuda Keriyota

Fütanga gogo ka Yesu agbü kpï ne, fü wü kpara ka Yesu ayia kpa füh da la, adu agbü Yerüsalema, angü sü la ka-ye gbamari ede mere kötï la. 13 Te wüh du koro agbü Yerüsalema, fü ewü anü arï kpa esambü te di ga füh kiri ye, angü ah de kambü te ewü ngbü gbügbü na. Wüh ta de wü Petero, *Yüwane, *Yakobo, Anderïya, *Fïlïpo, Toma, Batülümayo, Matayo, *Yakobo ye Alofaya, bete Sïmüna* be kpah te *Yuda ye Yakobo. 14 Gbü wü sïkpï ꞌburu, wüh ngbü ta ebiti te-wü, da eku gba fü Me de maguma wü biringbö. Wü di enga ni ye Yesu kpah ladü de ewü kpala, bete *Marïya ni ye Yesu, de wü gara würüse, ta te ewü ngbü endoro de ewü.

15 Gbü gara sïkpï, fü wü *kpara ka Yesu ayia abiti te-wü baka wü kpara kama biri teke biri (120). Fü Petero ayia esüka ewü, amala ngü fü ewü, gü ba, 16-17 “Wü di enga wüna, ma ele amala gara ngü fü yi teka ngü ka *Yuda Keriyota, angü ah le de nih fe gara kpara dada na. Yi wu siti ngü kaka kpo. Angü ah ta de biri kpara esüka nih, te Yesu fe engu ta teka tima kpah baka nih. Fü ah adu afü te-ye vügü ka Yesu, agü tatamu, fü wü marajümïya azoro. Te di bala, ah le de nih fe gara kpara dada, baka ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me tekaka. Angü *Nzïla Wazi Me mala ngü kaka ta eyi gügü gömö Miri *Davidi.”

18-19 Petero mala bala, angü wü kpara agbü Yerüsalema je eyi ꞌburu, ga, Keriyota kpi eyi teka siti ngü ka-ye. Wüh to ta jiase fefe teka ngü ka Yesu. Te engu kpi tete, fü ewü aza jiase la, ase sü di, teka adi eti wü kpara gbügbü na. Amba engu ta de gina kpara te nzönzö tï gbü sü engu la, angü ah kpi, fü bubu na asü, fü nzanza na akoro etanü ꞌdaaa. Teka ngü la, fü ewü agü ïrï sü la gbü mö ka-wü, gü ba, “Akela damu”, baka e te wüh gü ba, “Sü ka ngüte”.

20 Fü Petero adu amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Angü Davidi ba ngü teka Keriyota gbü gara ci ka-ye, gü ba, ‘Ah le fü sü kaka afü te-ye ndama, biri kpara mere e angbü kpala kpo fï de.’† Gara gü ba, ‘Ah le fü gara kpara aza tima dada na.’‡ 21-22 Te di bala, wü di enga wüna, ah le de ngü la mere te-ye fanü. Ah le fü ani afe gara kpara da Keriyota, teka ale ta-ngü te ani gbü tima ka-ani, da emala nga züzükü ka Miri Yesu ne fü wü kpara. Ah le kpara de te ani ngbü ta endoro de wü Yesu tundu de ewü, o Yesu ngbü ta la endoro de tima ka-ye füh kotö sene ne, akpo gbü sïkpï te *Yüwane to babatïza tete fefe, zalü koro di gbü sïkpï te engu yia tete esüka ani, go agbü kpï.”

23 Te wüh je ngü la bala, fü ewü afe wü kpara ꞌbasu, *Yüsefa Barasaba,§ ake Matatïya. 24 Fü ewü ayia ayi-ta Me, gü ba, “Ako Me, mü wu ngü te di emaguma wü kpara ꞌburu. Esüka wü kpara de ꞌbasu ne, ah tï fü mü agü tamu mene kpara te mü fe engu eyi, 25 teka fü engu aza tima da Keriyota, teka amala ngari mü, angü Keriyota kpi ce tima la eyi.”

26 Esüka ïrï wü kpara ꞌbasu de te wüh fe ewü ne, fü ewü aza ïrï kpara te Me fe eyi esüka ewü. Fü ïrï Matatïya akoro bü me-ye. Fü engu erï esüka wü *mürü tima ka Yesu nzükpa de füh ye biri ne.

2

Dene ngü te Nzïla Wazi Me to wazi tete fü wü kpara ka Yesu

1 Te koro gbü sïkpï teke ꞌbasu de füh ye nzükpa (50), fütanga sïkpï te Yesu zükü tete gbü kpi, sïkpï la, ah ka-ye de mere sïkpï ka karama ka wü *Yïsarayele, te wüh ngbü eï *Petekosïta ne. Fü wü *kpara ka Yesu abiti te-wü ꞌburu, kpah ba e te ewü ngbü emere gügü ne. 2 Wüh te eje de, fü giri e angbü ewü gbu gbu gbu gbu bane, baka mere wege. Fü giri e la awü gbü mere kambü, de te ewü ngbü gbügbü na ne ꞌburu. 3 Fü ewü awu e te ngbü eci aci ba mi-wa, te koro baya esüka ewü, ngbü kpah gbü nzö ewü biri biri ꞌburu. 4 Fü *Nzïla Wazi Me asi emaguma ewü ꞌburu. Fü ewü akpo da emala ngari Me fü wü kpara, gbü wü gara ganzi mö, te ewü je gügü la de, angü Nzïla Wazi Me to wazi la fü ewü me-ye.

5 Gbü sïkpï la, mere bi wü kpara koro ta ngbü agbü Yerüsalema, teka karama la. Wüh de wü gara wü di enga Yïsarayele, te ewü yia gbü nga nzö sü füh kotö ne ꞌburu, teka aku gba fü Me agbü Yerüsalema. 6 Te wüh je giri e la bala, fü mere bi wü kpara la aci, akpe akoro gbü sü la, teka awu ngü, te ngbü emere te-ye de kpala. Fü ngü la aga gbü jia ewü afa sü, angü wüh ngbü eje ngü de te wü kpara ka Yesu ngbü emala la, gbü wü mö ka-ewü biri biri ꞌburu. 7-11 Fü komö ewü agu ka ngü la ꞌduwa agu. Angü wü kpara la koro te nga nzö sü füh kotö ne ꞌburu. Gara ewü ka-wü cu wü di enga Yïsarayele, gara ewü de *ganzi kpara, te ewü le adi emere gele ka wü Yïsarayele. Wü gara kpara yia agbü Parutiya, gara gbü Madayï, gara gbü Elama, gara gbü Mesopotamïya. Gara ewü de wü kpara ka *Yudaya, gara yia gbü Kapadokïya, gara gbü Potïyü, gara gbü Asïya. Gara koro agbü Fïrïgïya, gara gbü Pafïlïya, gara gbü *Ezepeto, gara gbü Libiya, gbamari ede Kurene. Gara ewü de wü kpara ka *Rüma, gara ewü de wü kpara ka Kürete bete wü kpara te ewü koro gbü sü ka wü Arabï. Fü ewü akpo da eyi-ta tete-wü, gü ba, “Apa! De bane neh ene ngü ne? Wü kpara, te ewü ngbü emala ngü la, wüh ꞌburu de wü kpara ka *Galïlaya. Amba ah mere baye, te ani ngbü eje wü kpeke ngü ka Me de gömö ewü la, zu bü cu gbü wü mö ka-ani kpikpi ye kpikpi ye ne?”

12 Fü ngü la aga te nga jia wü kpara la ꞌburu. Fü ewü angbü tïne bü de yitangü gömö ewü bü ꞌdaaa, gü ba, “Apa! Mene ngü de bala ne ngbü egü tïne fe? Si-ngü la ena adi baye? Ah de wazi ka Me de? Me mere ngü la me-ye de?”

Dene ngü te Petero mala fü wü kpara la, gü ba,

Yesu de kpara te Me tima teka aküwa ani

13 Esüka wü kpara te ewü je ngü la, wü gara kpara ngbü efala wü *kpara ka Yesu la nda-wü afala, gü ba, “Ho! Wü kpara la ngbü eküya ka-wü aküya de fï de?”

14 Petero, fü yi ayia te nga yi nzükpa de füh ye ꞌbasu ne le ꞌburu tikpi. Fü mü akpo emala ngü fü mere bi wü kpara la, de mere ri mü kpa tikpi, gü ba dene, “De-yi, wü di enga wüna, wü di enga Yïsarayele, ngü de te ma ele amala fü yi ne, ah le fü yi aje si-ngü la, awu mbi mbi mbi. 15 Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, wü kpara ne küya aküya de fï? Aꞌa, ah bala nda de, angü dene la bü lö-ra menewa ka kpurutokokpï. Wüh ngbü eküya gügü kpurutokokpï bala aküya fanü? 16 Ngü de te a ngbü emere ne, a maka wazi ka *Nzïla Wazi Me, kpah baka ngü ta te Me mala nganga na gügü, gömö *mürü dofo Yüwele, 17 gü ba, ‘Dene ngü te ni, Me, ena amere gbü sïkpï, te ni ena atima kpara ka-ni füh kotö ne tete. Gbü sïkpï la, ni ena ato wazi ka Nzïla Wazi ni fü wü kpara ka-ni ꞌburu. Wü jaji komoko de wü jaji würüse, wüh ena angbü emala ngari ni fü wü kpara de wazi ka Nzïla Wazi ni la, baka wü mürü dofo ka Me. Nzïla Wazi ni ena angbü esere ngari ni fü wü kaꞌdörö de wü kovo gbü roto. 18 Ni ena ato wazi ka Nzïla Wazi ni fü wü kpara ka tima ka-ni, wü komoko de wü würüse ꞌburu, teka fü ewü angbü emala ngari ni fü wü bu wü di. 19 Gbü sïkpï la, ni ena amere wü lara ngü gbe, gara kpa tikpi agbü kpï kpala, gara füh kotö kpakine. Wüh ena awu e ba ngüte, de wa, bete nguwa te gba sü kpuuu! 20 Ra ena afü te-ye ba biti. Fe ena afü te-ye kpah afü didiki baka ngüte la. Fütanga ngü la, ni ena akoro füh kotö ne ba Mere Miri. 21 Te di bala, mene wü kpara te ewü ena aku gba fü ni, de ni küwa ani, wüh ena aküwa ꞌduwa me-wü.’* Dela ngü ta te Me mala gömö mürü dofo Yüwele, teka wazi ka Nzïla Wazi Me, ba e te yi wu de enatikine.”

22 Fü Petero adu amala kpah gara ngü fü wü kpara la, gü ba dene, “Wü di enga wüna, yi je la ngü de te ma le amala fü yi ne. Kpara te Me tima fü yi, teka aküwa yi, ah ka-ye de Yesu.† Ah le ta de yi wu ngü la mbi, angü Me to ta wazi fefe, teka aküwa wü mürü keke, kpah da emere mere bi wü gara kpeke wü ngü di. Ah mere wü ngü la cu gbü jia yi, gbü Yerüsalema sene. Ngü la rï gbü nzö yi la de? 23 Me tima Yesu eyi fü yi, fü yi aza nda-yi engu, ato fü wü siti kpara, teka fü ewü abere engu, amörö füh *rü gbegbete. Dela ꞌburu kaje te Me fe ta me-ye, reke eyi gügü baka fïngangü ka-ye. 24 Amba Me le de engu ngbü esa wazi ka kpi nda de, fü ah ayia azükü engu gbü kpi la asidi.

25-30 Miri *Davidi mala ngü ka züzükü ka Yesu la ta eyi gügü. Angü Nzïla Wazi Me gü tamu ngü la eyi fefe me-ye, gü ba, ‘Me ena atima Mere Miri füh kotö ne teka aküwa wü kpara.’ Angü Me kïna kïna fefe ta eyi, gü ba, ‘Te gara, ni, Me, ena aza gara kundu kundu ye, ao engu Mere Miri baka ye.’ Te di bala, Davidi ba ngü teka Yesu gbü gara ci ka-ye, gü ba dene,

‘Wüba Me, ma wu eyi, gü ba, mü ladü ake ra.

Mü tï ace ra nda-mü de.

Gbü wü sïkpï ꞌburu, mü ngbü eto wazi fere.

Ma ngbü de mere tadu teka ngü ka-mü.

Ma gbo nga ïrï mü, de ci de koko mini.

Te ma ena akpi, ma tï akpe cürü kpah de.

Angü mü le ra de maguma mü ꞌburu.

Mü tï ace ra gbü kpi nda-mü de.

Küte ra tï azi gbü tö kpah de.

Mü mala ngü la eyi fere, gü ba, “Mü ena azükü ra gbü kpi.”

Mü ena aza ra, ago di kpaka mü agbü kpï kpala.

Fü nih angbü de nih ma de mere tadu fï mere badi.’‡

Dela ngü ta te Davidi ba gbü *Ngari Me, teka ngü ka Yesu.”

Fü Petero adu amala kpah gara ngü fü wü kpara la, gü ba dene, “Wü di enga wüna, yi wu cu me-yi, gü ba, kundu nih Davidi ne kpi ta eyi gügü, fü ewü ati engu gbü mbükü. Zalü akoro enatikine dene, mbümbükü fï bü ladü esüka nih sene. Ah zükü gbü kpi nda de. 31 Te ah bala, ngü te engu mala, gü ba, ‘Me tï ace ni gbü kpi de ne,’ si-ngü gbü ngü la neh baye? Davidi mala ngü la teka ngü ka-ye nda de. Ah mala neh teka da? Ah mala ngü la de wazi ka Nzïla Wazi Me, teka ngü ka *Kurisito, Mere Miri te Me ena atima sidi nga ye. Me gü tamu ngü ka Mere Miri la fefe eyi gügü, fü engu amala ngü kaka la, gü ba, ‘Me tï ace engu gbü kpi de. Küküte tï azi gbü tö kpah de.’ 32 Mere Miri la, ah ka-ye de Yesu, angü biri kpara te Me zükü engu gbü kpi, ah ka-ye duu Yesu kpikpi ye. Yesu zükü gbü kpi fanü, angü a wu ngü la cu de jia a.

33 Fütanga ngü la, fü Me aza Yesu, anü di, ao ba Mere Miri gbü kokpa ka-ye agbü kpï kpala. Fü engu ato wazi ka Nzïla Wazi ye fefe, kpah ba e te engu mala. Enatikine, Yesu tima Nzïla Wazi ye eyi gbü nzö a dene. Fü a amaka wazi gbü ngü la, teka amala ngü kaka fü yi gbü mö ka-yi biri biri ꞌburu, kpah ba e te yi ngbü eceka enatikine ne. 34-35 Angü Davidi ba ta kpah gara ngü, te Nzïla Wazi Me sere fefe, gü ba,

‘Me mala ngü fü Miri ka-ni, gü ba dene,

“Ye ngbü gbü kokpa ka-ni sene.

Angü ni fe ye, o eyi Mere Miri.

Te di bala, ye ena angbü gbü nzö wü kpara ꞌburu!

Angü ni ena ao wü vügü ka-ye ꞌburu esa lö ye!” ’§

Yi efï nda-yi, gü ba, Davidi de kpara te Me za, go di agbü kpï? Aꞌa. Ah bala de. Amba ah mala ta ngü la teka Yesu.

36 De-yi, wü di enga wüna, wü *Yïsarayele, dela ngü te ma le amala fü yi enatikine. Yesu ka-ye de kpara te Me tima engu teka aküwa nih. Nda-yi, yi mörö engu, amba Me ce engu gbü kpi la nda de! Ah o engu kpah eyi Mere Miri gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu.”

37 Te mere bi wü kpara la je ngü te Petero mala de bala, fü maguma ewü akolo ꞌduwa tuu! Fü ewü ayi-ta Petero de wü gara wü bu ye la, gü ba, “Apa! Wü di enga wüna, kpara ena amere tïne dene neh baye?” 38 Petero, fü mü ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “Yi fü maguma yi efü, adu ale ngü ka Yesu Kurisito, de yi za *babatïza te ïïrï na. Fü Me aboro *siti ngü ka-yi, ato Nzïla Wazi ye fü yi. 39 Angü dela ngü te Me kïna te-ye di gügü, gü ba, ‘Ni ena aküwa wü kpara ꞌburu, te ni fe ewü, ba wü kpara ka-ni ne.’ Ah mala ngü la eyi, teka yi de wü di yi, kpah teka wü kpara, te ewü ngbü gbü wü gara sü nengete ne ꞌburu.”

40 Fü Petero amala kpah gara bi wü ngü fü ewü, gü ba, “Fanü fanü, Yesu ka-ye de kpara te Me tima teka aküwa ani.” Fü ah amala ngü la fü ewü kpekpeke, gü ba, “Wü le ngü ka Yesu, teka fü wü aküwa esaka mere kuru, te Me ena ato fü siti wü kpara füh kotö ne te gara.”

41 Fü mere bi wü kpara esüka wü kpara, te ewü ngbü eje ngü gömö Petero la, ayia ato maguma wü fü Yesu. Fü wü Petero ato babatïza fü ewü, wü kpara la ta kutu bata gbü sïkpï engu la. 42 Fü wü kpara la ao maguma wü, teka angbü eje rïrï gömö wü *mürü tima ka Yesu. Fü ewü angbü engbü tundu de wü di enga ni wü, de maguma wü biringbö, gbü wü sïkpï ꞌburu. Fü ewü angbü ezü wü e ka-wü ꞌburu tundu, kpah da ebiti te-wü tundu, teka adi eku gba fü Me, da egbo nga ïïrï na.

43 Ta gbü wü sïkpï la, fü wazi ka *Nzïla Wazi Me asi emaguma wü mürü tima ka Yesu. Fü ewü angbü eküwa wü mürü keke, kpah da emere mere bi wü gara kpeke ngü. Teka ngü la, fü wü kpara angbü ecu ngü ka-ewü. 44 Wü *kpara ka Yesu la, ngbü ta engbü ka-wü ꞌburu tundu, da ebiti wü e ka-wü ꞌburu tundu, teka adi ele ta-ngü di esüka wü. 45 Gbü wü ngü la, wüh ngbü kpah ecïnzï gara wü e ka-wü, teka agafa jiase la fü wü bu wü biri biri ꞌburu, baka te cïnga ka-ewü di ladü. 46 Gbü wü sïkpï ꞌburu, wüh ngbü ebiti te-wü kpa etambasü ka *Mere Kambü ka Me. Fü ewü angbü ezü wü e ka-wü esüka wü ꞌburu de tadu, kpah de züka maguma, da egbo nga ïrï Me. 47 Fü ngü ka-ewü la angbü ereke gbü jia wü kpara ꞌburu efa sü. Teka ngü la, gbü wü sïkpï ꞌburu, fü Me angbü eto wü gara kpara esüka ewü, te engu fe teka aküwa.

3

Dene ngü ka wü Petero ake komoko de lö ye walawala

1 Gbü gara sïkpï,* fü wü Petero ayia ake *Yüwane, anü kpa etambasü ka *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema, teka agbo nga ïrï Me kpala. 2 Wüh te ekoro emö ꞌbaranga ka tambasü la,† fü ewü amaka gara komoko de lö ye walawala, gbamari ede möngïtï la. Angü, gbü wü sïkpï ꞌburu, komoko la ngbü engbü ede möngïtï kpala, da eyo e te wü kpara, de te ewü ngbü ekoro erï gbü ꞌbaranga la. Wüh ngbü ebï engu ganzi, eo kötö kpala, angü ah tï anü nü nda de, kü baka e te ewü yaka engu tete. 3 Te komoko la wu wü Petero ake Yüwane yia eyi erï kpala, fü engu ayia ayo e te ewü. 4 Fü wü Petero ake Yüwane arü, angbü eceka engu de kpeke jia. Fü Petero amala ngü fefe, gü ba, “De-ye deyï, ye ceka la ani akine.” 5 Fü komoko la ae jia ye, angbü eceka ewü kpah de kpeke jia, angü ah fï nda-ye, gü ba, ni ena amaka mba e esaka ewü.

6 Fü Petero amala ngü fefe, gü ba, “Mü efï nda-mü gü ba, jiase ladü esaka ra? Aꞌa, jiase nda ma. Amba gara e ladü esaka ra sene, te ma ena ato fü mü. Ma emala fü mü, te ïrï Yesu,‡ Miri te Me tima fü nih ne, mü yia eyia tikpi, de mü nü nü!” 7 Fütanga ngü la, fü Petero azoro kpa komoko la ka kokpa, ae engu tikpi. Bü kece bane de, fü Me ato wazi gbü lölö na. 8 Cinzili, fü komoko la aviti, arü füh lö ye, akpo ꞌduwa enü nü, da eviti de tadu, da egbo nga ïrï Me. Fü ewü arï tïne de wü Petero tundu kpa etambasü ka Mere Kambü ka Me. 9 Fü mere bi wü kpara awu engu, te ngbü enü nü, da egbo nga ïrï Me, de mere tadu te ye. 10 Fü wü kpara la awu, gü ba, komoko la, ah de komoko ta te ani ngbü ewu da eyo e te wü kpara, de lö ye walawala ne. Fü komö ewü ayia agu teka ngü la.

Dene ngü te Petero mala fü wü kpara,

teka komoko, te engu küwa de wazi Yesu ne

11 Ngü ka komoko la ga gbü jia wü kpara la ꞌburu, fü ewü aci akpe anü kpaka wü Petero kpala,§ teka aceka ngü la cu de jia wü, angü komoko la ce tïne nga wü Petero nda de.

12 Te Petero wu ngü la bala, fü ah amala ngü fü mere bi wü kpara la, gü ba, “De-yi, wü di enga wüna, wü di enga *Yïsarayele, ah mere baye? Ngü ka komoko te küwa ne, ga gbü jia yi fa sü bala? Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, kpara küwa engu neh de tete-a? Anga a maka mere wazi la, angü a de züka wü kpara gbü jia Me? Aꞌa, ah bala de. Komoko ne küwa ka-ye duu teka wazi ka Yesu! 13 Mere Me* to wazi la fü Yesu kükürü de, angü ah tima engu me-ye. Amba nda-yi, yi le ngü kaka ta de, fü yi azoro engu, anü di engagira Miri *Pïlatü, de ah mörö engu. Pïlatü le ta ace kpa tete, angü ah maka siti ngü kaka de. Yi le nda-yi ꞌburu ꞌburu de. 14 Yesu ka-ye de züka kpara, te Me tima fü yi, amba yi le engu nda-yi de. Yi le ta nda-yi bü Baraba, siti kpara te ngbü emörö wü kpara ne, de Miri Pïlatü ce kpa tete na fü ani, da Yesu. 15 Miri te Me tima fü nih, teka aküwa nih ne, yi mörö engu ta me-yi. Dela züka ngü? Me le ngü la nda de, fü ah ayia azükü engu gbü kpi la. Nda-a, a wu ngü la cu de jia a.

16 Yi wu komoko ne de? Ah tï ta eyi anü nü bala? Ah maka wazi la baye baye? Yesu to wazi fefe me-ye! Angü ah to maguma ye eyi fü Yesu, fü Yesu aküwa engu!

17 Wü di enga wüna, tïtïne, ma wu eyi, gü ba, ngü ta te yi mere de wü mere *kovo ka-yi, te yi mörö Yesu tete na ne, yi mere ta ngü la bala, angü yi wu si-ngü la mbi mbi de. 18 Amba Me mere ngü la bala me-ye, teka areke ngü, baka ngü ta te engu mala gömö wü *mürü dofo ta gügü ne ꞌburu, gü ba, ‘*Kurisito te ni ena atima füh kotö ne, ah ena azü cïnga bala.’

19 Wü di enga wüna, yi fü maguma yi efü. Yi du, yi le ngü ka Yesu, teka fü Me aboro wü *siti ngü ka-yi, fü ah adu aküwa yi, afü yi ba wü di ye. 20 Te di bala, yi ena amaka mere tadu gbü sïkpï te Yesu ena adu akoro tete na. Yesu ena adu füh kotö ne fanü, angü engu de *Kurisito te Me fe engu eyi gügü, teka aküwa nih.

21 Enatikine, Yesu Kurisito ngbü engbü ka-ye agbü kpï. Ah le de engu ngbü ka-ye kpala, zalü akoro di gbü sïkpï te Me fe me-ye. Gbü sïkpï la, engu ena adu akoro füh kotö ne, teka areke wü ngü ꞌburu toto, baka te Me mala ta gömö wü mürü dofo ka-ye ne.

22 *Müse mala ta ngü ka Yesu, gü ba, ‘Mere Me ena atima gara mürü dofo fü wü, gbü nguwa wü, te ena amala ngü ka Me fü wü kpah baka ni. Ah le de wü je wü ngü ka Me ꞌburu gögömö. 23 Te mü je ngü kaka de, wüh ena amörö mü asidi!’† Dela ngü ta te Müse mala teka Yesu.

24 Fütanga Müse, fü Samüwele amala kpah nga wü ngü la de wü bu ye wü *mürü dofo ꞌburu. Ngü ta te wüh mala nganga la, ah de ngü ka Yesu te ngbü emere te-ye gbü wü sïkpï ne.

25 Wü di enga wüna, ah le de yi fü maguma yi enatikine. Ah le de yi le ngü, ta te Me mala fü wü kundu nih, gömö wü mürü dofo ne. Ah le de yi je rïrï ka Me, angü yi de wü nguwa *vüngüte kaka. Angü Me mala ta fü *Abarayama, gü ba, ‘Ni ena aküwa nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, bü teka ngü ka kundu wü, Abarayama.’‡ 26 Wü di enga wüna, ma le amala fü yi enatikine, gü ba, kpara te Me tima füh kotö ne teka aküwa nih ne, ah ka-ye de Yesu. Ah tima engu kpaka nih, wü di enga Yïsarayele feke, teka fü engu ato wazi fü nih ꞌburu, teka fü nih ace wü siti ngü ka-nih, adu ale ngü kaka.”

Dela ngü ta te wü Petero mala, teka ngü ka komoko de lö ye walawala, te engu küwa ne.

4

Dene ngü te wü mere kpara ka Yïsarayele yi-ta wü Petero di,

teka komoko te ewü küwa ne

1 Baka te wü Petero ake *Yüwane ngbü la bü erï mere bi wü kpara etambasü *Mere Kambü ka Me la, fü wü *kovo ka Me, ayia de wü marajümïya ka-wü, de gara wü bu wü, wü *Saduke,* akoro kpala. 2 Fü wü mere kpara la aje ngü de te wü Petero ngbü erï wü kpara di ne. Fü ngü la ake te ewü afa sü, angü wü Petero ngbü emala ngü ka Yesu, gü ba, engu zükü gbü kpi eyi fanü. 3 Teka ngü la, fü wü kpara la ayia azoro wü Petero, agü agbü ku, teka acï nga kpï te ena aseke baka egambi, fü ani adu akolo ngü ka-ewü, angü ah koro tïne eyi tamurago.

4 Amba mere bi wü kpara, te yi ngbü eje ngü gömö wü Petero ne, yi kpe cürü nda-yi de, fü yi ayia ato maguma yi fü Yesu. Te di bala, wü komoko de te ewü to maguma wü fü Yesu ne, wüh ꞌburu baka wü kpara kutu ꞌburuve (5,000).

5 Te kpï seke tete kpurutokokpï la, fü wü angbe cögbörö wü *kovo ka wü Yïsarayele bete wü *mürü rïrï, te ewü di agbü Yerüsalema kpala ne, ayia abiti te-wü ꞌburu, teka akolo ngü ka wü Petero la. 6 Wüh de wü Anasï, te di de mürü kpökpö ka wü *kovo ka Me, bete Kayafa, de wü Yüwane, de wü Alekezanda, te ewü di ꞌburu gbü nguwa mürü kpökpö la.

7 Fü ewü aza wü Petero ake Yüwane, akoro di engagira wü mere kpara la, fü ewü akpo da eyi-ta ewü kpekpeke, teka ngü ka komoko te ewü küwa, etambasü Kambü ka Me la, gü ba, “De-wü deyï, wü maka wazi teka aküwa komoko la di, neh kaye? E-to wazi la fü wü neh da?”

8 Fü wazi ka *Nzïla Wazi Me asi emaguma Petero. Fü engu ayia amala ngü fü wü mere kpara la, gü ba, “De-yi, wü mere kpara ka-a ne, 9 yi le ayi-ta a enatikine, teka züka ngü de te a mere fü kpara de lö ye walawala ne, gü ba, komoko la küwa neh baye baye ya? 10 Te di bala, dene ngü te ma ele amala fü yi enatikine, kpah fü wü di enga *Yïsarayele ꞌburu. Kpara te küwa komoko de te rü engagira yi, de soko ye ꞌburu mbi ne, ah ka-ye de Yesu,† angü engu to wazi la fü a me-ye. Angü Yesu ka-ye de *Kurisito de te Me tima teka aküwa nih ne. Nda-yi, yi le engu ta de, fü yi abere engu füh *rü gbegbete. Amba Me zükü engu gbü kpi la eyi.

11 Yesu engu ne, ah de kpara te Me tima teka aküwa nih. Yi le engu nda-yi de. Ah ba ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, ‘Wü gara kpara ngbü ta ejï Mere Kambü ka Me. Fü ewü amaka gara mere rü, te ewü le nda-wü de. Fü ewü ace rü la asidi. Tïtïne rü ta te ewü ce la, Me du o tïne eyi mere kpeke rü de wazi ye, te wü bu ye na ngbü engbü ꞌburu eküküte.’‡ Yi ka-yi baka wü kpara la, angü yi le Yesu nda-yi de. 12 Angü Yesu ka-ye de Mere Miri te Me tima teka aküwa nih. Gara kpara te tï aküwa nih nda ma, ꞌduwa Yesu kpikpi ye. Angü Me tima engu füh kotö ne teka ngü la. Gara kaje nda ma.”

13 Te wü mere kpara gbü mabiti la je ngü gömö wü Petero ake Yüwane de bala ne, fü ngü la aga gbü jia ewü afa sü. Angü wüh wu eyi, gü ba, wü Petero de wü kükürü kpara, te ewü gïrï ngü fa sü nda-wü kpah de. Amba te wüh rü engagira ani, wü angbe cögbörö kpara ne, cürü te ewü nda ma. Fü wü kpara la awu, gü ba, wü Petero de wü kpara ta te ewü ngbü endoro de wü Yesu. 14 Wüh le ta alügü ngü fü ewü kpekpeke, gü ba, “Ngü ka-wü la ꞌburu de wu,” amba dada ma, angü komoko de te küwa ne, ah rü fï bü ede wü Petero sela, fü komö ewü agu ka lümü.

15 Fü wü mere kpara la amala ngü fü wü Petero de wüh nü kpa etanü, teka fü ani aro la mö teka ngü ka-ewü la. Fü ewü akpo da emala ngü esüka ewü, 16 gü ba, “Ööö, tïtïne ani ena amere de wü kpara la neh baye, teka atïrï ewü da emala ngü ka Yesu fü wü kpara? Wü kpara gbü Yerüsalema sene ꞌburu wu eyi, gü ba, wü kpara ne küwa komoko la me-wü. Te ani ena acere nga ngü la, gü ba, ‘Ah de wu la,’ wü kpara ꞌburu ena amü ani! 17 Te di bala, ah le de ani mala ngü fü ewü kpekpeke, teka fü ewü ace da erï wü kpara de ngü ka Yesu, angü te ani mere bala de la, nga-ngü ka Yesu ena abaya esüka wü kpara ꞌburu.”

18 Fü ewü adu aï wü Petero kpaka wü kpa esambü, ato rïrï fü ewü kpekpeke, gü ba, “Wü mere e adu amala nga Yesu fü wü kpara tïne kpo fï de.” 19 Te wü Petero ake Yüwane je ngü la bala, fü ewü alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ah le de wü fï nga ngü la cu me-wü. Angü Me mala fü ani, de ani mala nga Yesu fü wü kpara ꞌburu. Te ani ce ngü ka Me, adu amere ngü ka-wü la, ngü la, ah ena adi de züka ngü? 20 Amba cu de-ani, ani tï ace da emala nga Yesu fü wü kpara nda-ani de, angü ani wu wazi kaka cu de jia ani, fü ani aje ngü gögömö na cu de güje ani.”

21 Te wü mere kpara je ngü la bala, fü ngü la ake te ewü afa sü. Fü ewü amala ngü fü wü Petero kpekpeke. Fü ewü adu ace kpa te ewü, angü da ewü teka ato kuru te wü Petero nda ma. Kpah bala wüh wu eyi, gü ba, wü kpara ꞌburu ngbü egbo nga ïrï Me, angü komoko la küwa eyi de wazi ka Yesu.

22 Dela ngü ta te wü Petero mere, te ewü küwa gara komoko de wazi ka Yesu. Ngü la ga gbü jia wü kpara fa sü, angü komoko la koro ta ka-ye eyi mere kpara. Re kaka nye teke ꞌbasu eyi.

Dene gba te wü kpara ka Yesu ku fü Me

23 Te wü mere *kovo la ce kpa te wü Petero ake Yüwane tete, fü wü Petero ayia anü kpaka wü bu wü, wü *kpara ka Yesu, amala nga ngü te wü mere kpara mala fü ewü ne ꞌburu. 24 Te wü bu ye Petero je ngü la bala, fü ewü aci akpo da eku gba fü Me, gü ba, “Wayi bala Mere Miri Me, ah gbo nga ïrï mü, angü mü mere kpï ake tö, de mere *yï-ngu, kpah de wü e gbü ewü ꞌburu me-mü. 25-26 Mü wu ngü te ngbü emere a sene kpo. Mü wu ngü ka wü angbe cögbörö kpara, te ewü le amere eküte a, ne kpah kpo. Ah baka ngü ta te kundu a, *Davidi,§ ba gbü *Ngari mü, gü ba, ‘Wü mere kpara biti te-wü teka agïrï siti mani. Wü miri ka wü *ganzi kpara reke te-wü tundu teka amere gü eküte Mere Me, be kpah te Miri de te engu fe ne. Ngü ka-ewü la, ah de töndö ngü kükürü! Wazi ewü teka amere gü eküte Me nda ma.’* 27 Ngü ta te Davidi mala ne, ah mere te-ye ta eyi bala fanü. Angü Miri Anïtïpa *Erode ake Miri *Pïlatü† de wü bu wü, yia ta, biti te-wü kpah de wü mere kpara ka-nih, wü di enga Yïsarayele. Wüh mere ngü la cu gbü Yerüsalema sene, fü ewü amere gü eküte Yesu, te di de mbarase ka-mü, ta te mü fe engu ao ba Miri ne. 28 Fü ewü abere engu füh *rü gbegbete. Amba ngü de te ewü mere la, ah de wü ngü te mü le me-mü, gü ba, ah mere te-ye bala, gbü wazi ka-mü.

29 Kpah bala, Mere Me, wü mere kpara biti te-wü enatikine teka amere gü eküte a. Mü wu la cïnga te ewü le ato te a teka tima ka-mü, de mü to wazi fü a, teka de a ce ngü ka cürü, adu ai maguma a, teka amala ngari mü fü wü kpara. 30 Mü to wazi fü a, teka fü a aküwa wü mürü keke, kpah da emere wü gara mere kpeke ngü, te ena aga gbü jia wü kpara, teka fü ewü awu, gü ba, mü tima Yesu me-mü. Mü tima a kpah me-mü, te a di de wü kpara kaka-na ne.”

31 Te wüh yi-ta Me nza tete, fü sü de te ewü ngbü tete na la akpo da eyiki te-ye. Fü *Nzïla Wazi Me ayia asi emaguma ewü ꞌburu. Fü ewü akpo da emala ngari Me fü wü kpara tïne cu de wazi.

Dene ngü ka lele de te wü kpara ka Yesu

ngbü egafa wü e ka-wü di esüka wü

32 Wü mere bi wü kpara de te ewü to maguma wü fü Yesu ne, wüh ngbü ta tundu de maguma wü ꞌburu biringbö, kpah de fïngangü ka-wü biringbö. Kpara biringbö esüka ewü te ena amala ngü fü wü bu ye, gü ba, “Dene e ka-ni, wü mere e amofo de,” ne, ah nda ma. Angü wüh biti wü e ka-wü la, o fü wü ꞌburu tundu, angbü ele ta-ngü te wü bu wü di. 33 Wü *mürü tima ka Yesu ngbü ta emala nga Miri Yesu fü wü kpara cu de mere wazi fa sü, gü ba, engu zükü eyi gbü kpi fanü. Fü Me angbü kpah ele ta-ngü te ewü efa sü, da eto wazi fü ewü. 34 Biri kpara esüka ewü ta te lakï e, fü ah angbü nda-ye gbü cïnga, nda ma. Angü wü kpara ꞌburu ta te ewü di de mere bi e esaka wü, baka wü yï, anga mere bi wü kambü, anga ne e ne, wüh ngbü ta ecïnzï gara wü e ka-wü la, angbü eza jiase la, ekoro di, 35 eto fü wü mürü tima ka Yesu. Fü ewü angbü eye süka jiase la esüka wü de wü bu wü, tenga cïnga ka-wü te di ladü.

36 Gara kpara ta kpah ladü esüka ewü de ïrï ye *Yüsefa. Ah de enga Yïsarayele, gbü nguwa *Levi, te wüh bï engu ta gbü tö ka Kupuriyo. Wü kpara ka Me to ta gara ïrï fefe na, Baranaba. Ah ba e te ewü gü ba, kpara te eto wazi fü wü bu ye. 37 Fü komoko la anü acïnzï gara sü ka-ye biringbö, aza jiase la, ato kpah ꞌburu fü wü mürü tima ka Yesu.

5

Dene ngü ka Petero ake Ananïya

1 Gara komoko ta ladü esüka wü *kpara ka Yesu de ïrï ye Ananïya, ïrï wara ka de Safïra. Te komoko la wu züka ngü ta te Baranaba mere la, fü ewü ayia ake wara ye, areke fïngangü ka-wü, teka acïnzï gara sü ka-wü, de ani to jiase la fü wü *mürü tima ka Yesu, kpah ba nda wü Baranaba. 2 Te wü Ananïya cïnzï sü ka-wü la, fü ah aza bete jiase la, anü di fü wü mürü tima ka Yesu, gü ba, “Jiase te wüh se sü ka-ani di ꞌburu dene.” Amba de, wüh ce dudu ka-wü eyi fü wü. Wara ka, mü wu ngü la kpah eyi reke areke.

3 Te Ananïya koro de jiase la kpaka wü Petero, fü Petero arü ayi-tata, gü ba, “Apa, Ananïya! *Satana fiti mü bala, neh teka ne? Angü jiase de te mü maka gbü sü ka-mü te mü cïnzï ne, mü wo gara eyi, fü mü adu asu wu fü *Nzïla Wazi Me, gü ba, jiase ꞌburu dene? Mü mere bala teka ne? 4 Sü la, ah ka-mü de? Baka te mü cïnzï sü la, jiase engu na, ah de nda-mü de? Mü fï ngü la emaguma mü teka asu wu bala, neh teka ne? Mü ngbü efï, gü ba, mü fiti dela a, wü kpara? Aꞌa, mü fiti ka-mü dela Me.”

5 Ananïya, te mü je ngü la bala, fü mü atï ciki sela, yofee! mü kpi eyi! Te wü kpara je ngü la bala, fü ewü angbü ꞌburu de mere cürü te wü teka wazi ka Me la. 6 Fü wü kaꞌdörö ayia agaga kökö de bongo, abï, anü di, ati.

7 Fütanga ngü la mba cüküꞌdaye,* fü wara Ananïya ayia akoro. Amba ah wu ngü de te mere watï ye ne nda-ye de. 8 Fü Petero ayi-tata, gü ba, “De-ye deyï, sü ka-wü ne, wü cïnzï ta de jiase baka e te watï ye mala la fanü? Ye mala la ngü ne fü ni.” Safïra gü ba, “Wayi, jiase engu na ngbürü bala.” 9 Fü Petero adu amala ngü fefe, gü ba, “Yi fï ngü la esüka yi kpala reke neh baye? Mü le afiti Nzïla Wazi Me, kpah baka nda watï mü? Mü je la ngü te ma ena amala fü mü. Wü kpara te ewü ti watï mü ne, wüh ladü gbamari emöngïtï sela. Wüh ena akoro tïtïne, abï kö mü, anü di, ati kpah ba nda watï mü la.”

10 Safïra, te mü je ngü la bala, fü mü ayia atï kötö, akpi ciki eri lö Petero sela. Fü wü kaꞌdörö arï amaka kökö gbele! kötö sela, ah kpi eyi! Fü ewü abï kökö na, anü di, ati kpah ede mbükü watï ye.

11 Dela ngü ta te mere wü Ananïya ake Safïra, teka ngü ka mani. Fü ngü la ato mere cürü fü wü kpara ka Yesu ꞌburu, kpah de wü gara kpara te ewü je nga ngü la bala.

Dene ngü ka cïnga, te wüh to te wü mürü tima ka Yesu

12-14 Ta gbü wü sïkpï la, wü kpara ka Yesu ngbü ebiti te-wü etambasü ka *Mere Kambü ka Me† agbü Yerüsalema. Ngü ka-ewü ngbü ta ereke gbü jia wü kpara efa sü, amba cürü kpah ladü. Wü kpara te ewü to maguma wü fü Yesu de ne, le arï gbü ngü ka-ewü la de. Amba mere bi wü kpara ladü, te ewü ngbü eje ngü ka Miri Yesu gömö ewü, wü komoko de wü würüse. Fü ewü adu ato maguma wü fü Yesu.

Wü *mürü tima ka Yesu ngbü ta eküwa wü mürü keke, da emere wü gara kpeke wü ngü gbü jia wü kpara efa sü. 15 Teka ngü la, fü wü kpara akpo ta da ebï wü mürü keke ka-wü füh wü kaꞌda ka-ewü, enü di, eo ewü edere kaje te Petero ngbü efü tete, gü ba, “Te Petero ena afü te kaje la, kukuru na ena akoro füh wü mürü keke la, de wüh küwa.” 16 Fü mere bi wü kpara, te ewü ngbü gbü wü nzö kötï ede Yerüsalema la, akpo da eza wü mürü keke, de wü mene kpara te *siti wü di enga me ngbü emere ewü, enü de ewü agbü Yerüsalema kpala, teka fü wü mürü tima ka Yesu aküwa ewü. Fü ewü angbü eküwa kpah ꞌburu.

17 Te wü mürü kpökpö ka wü mere *kovo ka Me, de wü bu ye, wü *Saduke, te wüh je ngü la bala, fü ewü angbü de mere kanga, da ekpü wü mürü tima ka Yesu teka ngü la. 18 Fü ewü ayia azoro wü mürü tima ka Yesu la, agü agbü ku.

19 Ah te ekoro gbü biti, fü Me ayia atima gara *malayïka ka-ye, anü aü möngïtï ka kambü ka ku la, aza wü mürü tima la, akoro di kpa etanü, amala ngü fü ewü, gü ba, 20 “Wü nü enü kpa etambasü *Mere Kambü ka Me la, de wü ngbü fï bü da emala ngü ka Yesu fü wü kpara, teka fü ewü aküwa.”

21 Fü wü mürü tima aje rïrï ka malayïka la areke areke. Gügü kpurutokokpï, fü ewü ayia anü kpa etambasü Mere Kambü ka Me. Fü ewü akpo da erï wü kpara kpala, ba e te malayïka mala fü ewü.

Wü mürü kpökpö de wü Saduke la, yi wu ngü la nda-yi de. Fü ewü ayia abiti te-wü, de wü angbe cögbörö *kovo ka wü *Yïsarayele ꞌburu, teka agïrï siti ngü ka wü mürü tima ka Yesu. Fü ewü atima wü kpara teka anü kpa esambü ka ku, aza wü mürü tima ka Yesu, akoro de ewü engagira ani. 22 Amba te wü kpara la nü koro agbü kambü ka ku kpala, nzaawö! wüh maka wü mürü tima la nda-wü de. Fü ewü adu kpaka wü mere kpara ka-wü gbü mabiti la, amala nga ngü la fü ewü, 23 gü ba, “Ööö, kpara koro kpala ne, a maka wü möngïtï la ꞌburu, te wüh ni eyi ani reke areke, wü kpara te ewü eceka kpï fütanga wü kpara ka ku, wüh ꞌburu ladü te sü ka-wü emöngïtï. Amba, baka te ani ü möngïtï la, ani maka biri kpara kpa esambü kpala nda-ani de.” 24 Te mere kpara ka wü marajümïya, de wü mürü gele ka Me, je ngü la bala, fü ngü anza gömö ewü. Fü ewü angbü de mere fïngangü, da eyi-ta tete-wü, gü ba, “Angü wü kpara la dürü neh baye baye?”

25 Fütanga ngü la, fü gara kpara akoro amala fü ewü, gü ba, “Wü mere kpara deyï, wü je la ngü ne. Wü kpara de te wü zoro ewü esikine ne, wüh ladü kpa etambasü ka Mere Kambü ka Me, da erï wü kpara kpala.” 26 Fü mere kpara ka wü marajümïya ayia de wü kpara ka-ye, anü kpa etambasü ka Mere Kambü ka Me, azoro wü mürü tima la, teka alügü ewü engagira wü mere kpara. Amba wüh mere ewü esiti de, angü wüh ngbü ekpe cürü, angü wü kpara ena asötö ani, amörö de teme.

27 Te wüh za wü mürü tima ka Yesu la, koro di tete, fü ewü ao ewü engagira wü mere kpara gbü mabiti la, fü mürü kpökpö akpo da emala ngü fü ewü kpekpeke, 28 gü ba, “Wü le ao lïya ka ngüte komoko la gbü nzö ani neh teka ne? Ani mala ngü fü wü ta kpekpeke, de wü mere e adu arï wü kpara de ïrï komoko la tïne de. Wü je ngü la de, neh teka ne? Tïtïne, ngü ka-wü de te wü ngbü erï wü kpara di ne, ah wü eyi gbü Yerüsalema ꞌburu.”

29 Fü wü Petero ayia alügü ngü fü wü mere kpara la, gü ba, “Wü mere kpara deyï, ah le de ani mere rïrï ka Me. Angü te ani ce ngü kaka, teka adu aje ngü ka-wü, wü kpara ka füh kotö ne, ah esiti. 30 Nda-wü, wü de wü kpara ta te wü zoro Yesu, fü wü abere engu füh *rü gbegbete, amörö. Fü Me‡ ayia azükü engu gbü kpi la. 31-32 Ani wu ngü la cu de jia ani, fü ani angbü emala nganga fü wü kpara de wazi *Nzïla Wazi Me. Me ngbü eto Nzïla Wazi ye la fü ani me-ye, angü ani ngbü eje rïrï kaka. Me za Yesu, o Mere Miri kpa gbü kpï kpala gbü kokpa ka-ye. Ah tima ta engu kpaka ani, wü di enga Yïsarayele, teka aü jia ani de ani fü maguma ani, teka fü ni, Me, aboro *siti ngü ka-ani. Te di bala, ah le de wü fü maguma wü, du le ngü ka Yesu la.”

33 Te wü mere kpara la je ngü la bala, fü ngü la ake te ewü afa sü. Wüh gü ba, “Ah le de ani mörö wü Petero asidi.”

34 Gara kpara biringbö ta ladü esüka ewü gbü mabiti la, de ïrï ye Gamaliyele. Ah ka-ye de *Farusi. Ah kpah de *mürü rïrï, te wü kpara ꞌburu ngbü ecu ngüngü na. Fü Gamaliyele ayia, arü tikpi, amala ngü fü wü bu ye la, de wüh za wü mürü tima ka Yesu la, nü di kpa etanü, teka fü ani aro mö esüka ani teka ngü ka-ewü. 35 Fü Gamaliyele adu amala ngü fü wü bu ye la, gü ba, “De-yi, wü di enga wüna, yi ceka te-yi ꞌbe, teka ngü de te yi ele amere fü wü kpara la. 36 Yi fï la nga ngü ka Tewuda tane, te yia o te-ye ba mere kpara, fü mere bi wü kpara ayia ale ngü kaka, baka wü kpara kama bala (400) ne. Amba, te engu kpi, fü wü kpara ta te ewü le ngü kaka ne, akpe ka-wü, abaya ꞌburu. Fü ngü kaka anza bü bala. Gara ngü te du mere te-ye fütanga ngü la, ah nda ma. 37 Fütanga ngü la, gbü re te miri to rïrï teka atanga wü kpara, fü gara kpara ka Galïlaya de ïrï ye Yuda ayia akoro kpah de nda-ye ngü. Fü mere bi wü kpara ale ngü kaka. Te engu kpi, fü ngü kaka anza, kpah de wü kpara ka-ye ꞌburu. 38-39 Te di bala, wü di enga wüna, yi fï nga ngü ka wü *kpara ka Yesu ne, mbi mbi mbi. Tïtïne mere kpara ka-ewü kpi eyi. Te ngü ka-ewü di de kükürü ngü ka füh kotö ne la, ngü la ena anza ka-ye anza de tete-ye, baka ngü ka wü Tewuda ake Yuda ne. Amba te ngü la di zu de ngü ka Me fanü fanü la, yi tï amörö tima la nda-yi de. Te di bala, yi ele agü gü kpaka Me? Nih ce kpa te ewü ace.”

40 Fü wü mere kpara la adu ale ngü la gömö Gamaliyele. Fü ewü adu aï wü mürü tima ka Yesu la, asüma ewü de juru, ato rïrï fü ewü kpekpeke, gü ba, “Wü mere e adu arï wü kpara de ngü ka Yesu, tïne kpo fï de.” Fü ewü ace kpa te ewü. Fü ewü anü.

41 Fü wü mürü tima ka Yesu la ayia gbü sü ka mabiti sela, ago agba wü de mere tadu te wü. Kükürü de, angü Me le fü ani amaka cïnga teka ngü ka Yesu. 42 Gbü wü sïkpï ꞌburu, wüh ngbü emala ngü ka Yesu fü wü kpara kpa etambasü *Mere Kambü ka Me, kpah kpa gba wü gara kpara, gü ba, “Yesu de *Kurisito te Me tima engu teka aküwa wü kpara.” Wüh ce ngü la nda-wü kpo fï de.

6

Dene ngü ka wü kpara lorozi, te wüh fe ewü,

teka ale ta-ngü te wü mürü tima ka Yesu

1 Ta gbü wü sïkpï la, wü *kpara ka Yesu ngbü esibi efa sü. Fü siti ngü ayia akoro esüka ewü, angü gara ewü, de te ewü ngbü emala ngü *Giriki ne, wüh kpo edi ngü te wü kpara ka Yerüsalema,* gü ba, “Te wüh ngbü egafa wü e fü wü würüse wökö la, nda-ani wü wökö maka wü e mbi mbi de.”

2 Fü wü *mürü tima ka Yesu, ewü nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, ayia aje ngü la bala. Fü ewü abiti te-wü de wü gara kpara ka Yesu la ꞌburu, amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü di enga wüna, nda-a, ah le de a lala te tima, ta te Miri Yesu to fü a ne. Angü te a ena ace da erï wü kpara de ngari Me, adu alala teka ngü ka magafa e la, ah esiti! 3 Teka ngü la, ah le fü yi afe wü gara kpara teka tima la, kpeke wü kpara de te wazi ka *Nzïla Wazi Me si emaguma ewü, te ewü wu ngü kpah eyi awu mbi mbi mbi. Yi fe wü kpara baka lorozi, teka fü a ace tima ka magafa e la esaka ewü. 4 Nda-a tima ena adi nda-ye teka adi eku gba fü Me, kpah da emala ngari Me fü wü kpara.”

5 Fü fïngangü la areke gbü jia wü kpara ka Yesu la ꞌburu. Fü ewü ayia afe gara kpara de ïrï ye Setefanü, te to maguma ye ꞌburu fü Me. Wazi ka Nzïla Wazi Me si kpah eyi emamaguma. Wüh fe kpah *Fïlïpo, de wü Porokoro, Nikanora, Tïmüna, Parumena, bete Nikola, te di de *ganzi kpara ne.† 6 Te wüh fe wü kpara la tete, fü ewü aza ewü, ao engagira wü mürü tima ka Yesu. Fü wü mürü tima ka Yesu ao kpa wü gbü nzö ewü, teka fü Me ato wazi ye fü ewü, gbü tima ka-ewü ka magafa e la.

7 Fütanga ngü la, ngari Me ngbü fï bü da ewü gbü Yerüsalema ꞌburu. Wü kpara ka Yesu ngbü kpah esibi efa sü. Gara wü mere *kovo ka wü Yïsarayele ngbü ta kpah bü eto maguma wü fü Yesu fanü.

Dene ngü ka Setefanü engagira wü angbe cögbörö kpara

8 Setefanü ta de biri kpara esüka ewü, de te wüh fe ewü teka tima ka magafa e ne. Ah ta de kpeke kpara te Me to wazi fefe. Ah ngbü kpah emere tima ka Me de wazi fa sü, kpah da eküwa wü mürü keke, da emere gara wü kpeke ngü gbü jia wü kpara.

9 Gbü gara sïkpï, fü gara wü di enga *Yïsarayele‡ te ewü le ngü ka Yesu de, fü ewü ayia akpo ega yïkï gömö Setefanü teka ngü ka Yesu. 10 Amba gbü yïkï ka-ewü la, wüh tï afa engu nda-wü de, angü Setefanü ngbü elügü ngü fü ewü de wazi ka *Nzïla Wazi Me.

11 Te wü kpara la wu bala, fü ewü ayia amere mani, ase wü gara kpara de jiase, de wüh nü su wu eküte Setefanü, gü ba, “Ah ka-ye de siti kpara! Ani maka ta engu te ngbü efala Me! Ah ngbü kpah efala *Müse, ta te to *Rïrï ka Me fü ani ne!” 12 Fü ngü ake te mere bi wü kpara afa sü. Fü wü angbe cögbörö *kovo ka wü Yïsarayele aje ngü te ewü mala la, fü ngü la ake te ewü kpah afa sü. Fü ewü atima wü kpara teka azoro Setefanü, akoro di engagira ani. 13 Fü ewü aï kpah wü gara kpara, de wüh koro, wüh mala nga siti ngü ka Setefanü engagira ani gbü mere mabiti. Fü wü kpara la ayia amala ngü de wu eküte Setefanü, gü ba, “Siti ngü ka komoko la fa sü! Ah ngbü fï bü da emala siti ngü te Mere *Kambü ka Me ka-ani ne, bete *Rïrï ka Müse, 14 gü ba, ‘Yesu§ ena afü ngü la ꞌburu. Ah ena amürü Mere Kambü ka Me ka-ani ne amürü. Ah ena afü kpah Rïrï ka Me, de ta te *Müse to fü ani ne, teka ato nda-ye rïrï.’ ”

15 Te wü mere kpara gbü mabiti la je ngü la bala, fü ewü akpo da eceka Setefanü kpekpeke, de siti maguma. Fü ewü awu gbüra Setefanü te ngbü eci baka nda *malayïka ka Me.

7

1 Fü mürü kpökpö ka wü mere *kovo la adu ayi-ta Setefanü, gü ba, “Ngü de te ewü mala eküte ye ne, ah fanü?”

2 Fü Setefanü alügü ngü fefe, gü ba, “Wü wüba, de wü di enga wüna, ngü la bala nda de! Yi fï nga ngü ta te Me mere fü wü kundu nih ne mbi mbi mbi. Ngü la kpo ta gügü eküte mere kundu ye kundu nih de ïrï ye *Abarayama ne. Angü Mere Me koro ta, sere te-ye fü Abarayama de mere wazi ye. Ah mere ngü la, o Abarayama koro eyi ngbü gbü tö ka *Kanana sene? Ah bala de! Ah mere ngü la, ta te engu ngbü nengete agbü tö ka Mesopotamïya.* 3 Fü Me amala ngü fefe, gü ba, ‘Ye yia eyia, de ye ce gba ye, de wü mürü ye, de ye go ngbü agbü gara ganzi sü, te ni ena agü tatamu fü ye.’ 4 Fü Abarayama ayia gbü sü la, anü angbü ka-ye agbü gara sü de ïrï ye Arana. Fü wö ye na ayia akpi kpala. Fütanga ngü la, fü Me ayia aza wü Abarayama, anü akoro de ewü sene, gbü tö ka Kanana, de te nih ngbü gbügbü na ne. 5 Amba te engu koro sene, Me to sü fefe gbü tö ne ꞌburu ꞌburu de. Amba, ah kïna kïna fefe, gü ba, ‘Te gara, ni ena ato tö ne ꞌburu fü wü, de wü kundu ye, teka fü wü angbü gbügbü fï mere badi.’ Gbü sïkpï te Me mala ngü la tete, o Abarayama bï ye nda la de.

6 Fü Me adu amala kpah gara ngü fü Abarayama, gü ba, ‘Ni ena ato wü jaji fü ye. Te gara, wü kundu ye ena ayia sene, anü akoro agbü gara tö nengete, angbü kpala baka wü ganzi kpara. Wü kpara gbü tö la ena afü ewü ba wü labï ka-wü, ato cïnga te ewü teka wü re kama bala (400). 7 Fütanga ngü la, ni, Me, ena adu aküwa wü kundu ye esaka wü kpara, te ena ato cïnga te ewü la, angü ni ena adu ato kuru fü nguwa siti wü kpara la. Fü wü kundu ye adu ayia gbü sü ka-ewü kpala, alügü nga wü, adu akoro gbü tö ka wü Kanana sene. Fü ewü agbo nga ïrï ni, da emere ngü ka-ni gbü sü ne.’ Dela ngü te Me mala fü Abarayama. 8 Fü ah adu ato rïrï fefe, gü ba, ‘Ah le de wü tï esa *basa, de wü nguwa ye ꞌburu, angü wü de nguwa *vüngüte ka-ni, Me.’† Fütanga ngü la, fü Abarayama abï *Yïsaka. Fütanga sïkpï ꞌbajena, fü ah agü Yïsaka kpa esa basa, kpah ba ngü ta te Me mala fefe. Fütanga ngü la, fü Yïsaka abï *Yakobo, agü engu kpah esa basa. Fü Yakobo abï wü kundu nih, ewü nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, fü ah agü ewü kpah ꞌburu esa basa.

9 Gara ye Yakobo de ïrï ye *Yüsefa ne, wü di enga ni ye na ngbü ta ekpü engu efa sü. Fü ewü ayia azoro Yüsefa, acïnzï engu fü wü gara kpara. Fü wü kpara la aza engu labï tete, anü di agbü *Ezepeto. Amba gbü wü ngü la ꞌburu, Me ngbü ta tundu ake di. 10 Fü Me aküwa engu gbü wü cïnga ka-ye la ꞌburu, ato kpah wazi fefe, teka fü ngü kaka areke gbü jia miri ka Ezepeto. Fü miri la aza Yüsefa, ao engu mere kpara gbü nzö wü kpara ka Ezepeto ꞌburu. Fü Yüsefa akpo da ekö ndo, ebiti gbü kafa ka miri, angü ah wu eyi, gü ba, tala ena akoro.

11 Fütanga ngü la, fü mere kpïrï tala ayia atï agbü tö ka Ezepeto ꞌburu, kpah bete nda Kanana. Wü kpara zü cïnga ta fa sü. Te di bala, wü Yakobo de wü di ye, te ewü ngbü ta agbü Kanana de sene, wüh maka ta biri e-mazü fü wü bane kpo de. 12 Fü Yakobo aje, gü ba, ‘Ndo ladü agbü Ezepeto kpala.’ Fü ah atima wü di ye teka anü ase ndo la. Te Yüsefa wu ngü la, ah sere te-ye fü wü di enga ni ye nda de. Fü wü di enga ni Yüsefa la adu de ndo ka-wü la kpaka wö wü. 13 Fütanga ngü la, fü ndo la ayia anza. Fü tala adu kpah amere ewü. Fü wö ewü adu kpah atima ewü agbü Ezepeto, teka ase gara ndo. Te wüh koro kpala, fü Yüsefa ayia asere te-ye fü ewü, gü ba, ‘Ni de enga ni wü, ta te dürü’ ne. Fü miri ka Ezepeto adu aje, gü ba, wü di enga ni ye Yüsefa koro eyi. Fü engu ayia ato sü fü ewü agbü Ezepeto kpala. 14 Teka ngü la, fü Yüsefa adu atima kpara, teka anü aza wö ye, Yakobo, adu akoro di agbü Ezepeto, be kpah te wü kpara ka-ye kpala ꞌburu. Wüh ta ꞌburu wü kpara teke bata nzükpa de füh ye ꞌburuve (75). 15-16 Fü wü Yakobo ayia anü akoro angbü agbü Ezepeto, zalü koro di gbü sïkpï te engu kpi tete. Te Yakobo kpi tete, fü ewü aza kökö, adu di agbü Kanana sene. Fü ewü ati engu agbü sü ka mbükü ta te Abarayama se.‡ Fütanga ngü la, fü wü di Yakobo akpi kpah agbü Ezepeto kpala. Fü ewü aza kö ewü, akoro di, ati kpah gbü *Kanana sene.

17-19 Fütanga ngü la, fü wü kundu nih angbü ta agbü Ezepeto kpala, teka mere bi re. Fü ewü asibi kpala afa sü. Fü gara to miri ayia angbü gbü nzö wü Ezepeto. Fü miri la akpo angbü emere wü kundu nih sisiti, angü toto ïrï eyi teka züka ngü, ta te Yüsefa mere ne. Fü ah ayia afü wü kundu nih ba wü labï ka-ye, ato rïrï fü ewü, gü ba, ‘Wü za wü di wü, wü jaji komoko, wü sötö agbü ngu, de wüh kpi kpala.’

Fütanga ngü la, fü sïkpï ta te Me mala nganga na fü Abarayama, gü ba, ‘Ni ena aküwa wü kundu ye esaka wü vügü tete’ ne, ayia akoro gbamari. 20 ꞌDuwa fü ewü abï mere kundu nih de ïrï ye *Müse, te Me fe engu, o ba züka kpara ka-ye ne. Fü ewü awo Müse esambü ka wü wö ye teka fe bata. 21 Fütanga fe bata la, fü cürü ayia arï te wü wö ye na. Fü ewü aza Müse engu, anü di, ao kpa ede mere ngu. Fü gara ye miri, jaji würüse, anü amaka Müse kpa eküte ngu kpala. Fü ah aza engu, adu di, aga cu baka enga ye tete. 22 Fü Müse aga, angbü egïrï ngü esüka wü jaji ka Ezepeto. Fü ah akoro kpeke komoko, te wu ngü fa sü, kpah baka wü di enga Ezepeto.

23 Te re ka Müse koro tete teke ꞌbasu, fü ah ayia afï ngü emaguma ye, gü ba, ‘Ni ena anü aceka ngü ka wü di enga ni ni, wü di enga *Yïsarayele.’ 24 Te engu koro kpala, fü ah awu gara kpara ka Ezepeto, te ngbü emï gara enga Yïsarayele. Fü Müse ayia akoro teka ale ta-ngü te enga ni ye la. Fü ah amï enga Ezepeto la, amörö ka. 25 Müse fï ta nda-ye, gü ba, wü di enga ni ni, wü di enga Yïsarayele, ena awu, gü ba, ‘Me tima ni me-ye, teka aküwa ani,’ amba, wüh wu ngü la bala nda-wü de.

26 Baka egambi la, fü Müse adu amaka wü di enga Yïsarayele ꞌbasu, te ewü ngbü emï te-wü. Fü ah ayia teka aye süka ewü. Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, ‘Wü di enga ni ni, wü ngbü emere gü esüka wü bala teka ne? Wü de wü di enga ni de?’ 27 Fü kpara te ngbü emï kiri ye ne, ayia amala ngü fü Müse, gü ba, ‘De-ye deyï, e-o ye ba miri gbü nzö ani neh da? 28 Ye ele amörö ni, kpah baka e te ye mörö enga Ezepeto esikine ne?’ 29 Te Müse je ngü la bala, fü cürü arï tete. Fü ah ayia akpe ka-ye, anü angbü agbü tö ka wü Mïdïyana. Fü engu aza würüse kpala, abï wü jaji komoko ꞌbasu. Fü ah angbü agbü tö ka wü Mïdïyana kpala teka mere bi wü re.

30 Fütanga re teke ꞌbasu, fü Me§ ayia akoro kpaka Müse, amala ngü fefe. Me koro ta kpaka Müse ne, o engu di gbü tö ka-nih de sene? Ah bala de! Ah koro kpaka Müse nengete agbü tö ka wü Mïdïyana kpala, o Müse ngbü ta endoro agbü gü, eküte mere da de ïrï ye *Sïnayï. Ah bala de? Fü Müse ayia awu e ba te-wa, te ngbü ecï eküte gara enga rü mbele mbele mbele mbele bane. 31 Fü ngü la aga gbü jia Müse afa sü. Fü engu ale ta de ni ka te-ni gbamari, teka de ni wu e la mbi mbi mbi. Te ah koro gbamari ede rü la, fü ah aje ri Me te ngbü emala ngü fefe, gü ba, 32 ‘Ma de Mere Me, te di de *vüngüte ka wü kundu mü, wü Abarayama, Yïsaka, Yakobo, de wü bu wü.’ Te Müse je ngü la bala, fü küküte akpo angbü eloꞌböka, da eyï ka cürü. Ah tï fü engu aceka kpï kpala tïne de. 33 Fü Me amala ngü fefe, gü ba, ‘Müse deyï, mü gbi kamaka gbü lö mü asidi, angü sü de te mü rü tete ne, ah ka-ye de sü ka-ra. 34 Dene ngü te ma le amala fü mü. Ma wu cïnga, de te wü kpara ka-ra ngbü ezü agbü Ezepeto kpala, ne eyi. Ma je gba ka-ewü la kpah eyi. Te di bala, fü ra akoro dene, teka aküwa ewü. De-mü Müse, mü yia eyia enatikine, angü ma le atima mü agbü Ezepeto, teka aküwa wü kpara ka-ra la.’ Dela ngü ta te Me mala fü Müse.”

35 Fü Setefanü adu amala kpah gara ngü fü wü mere kpara gbü mabiti la, gü ba, “Wü di enga wüna, yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Müse engu la, wü kundu nih le engu ta de. Wüh fala ta engu, gü ba, ‘E-o ye baka miri gbü nzö ani neh da?’ Amba ah ka-ye de kpara te Me tima fü ewü, teka aküwa ewü. Me du o engu miri gbü nzö ewü fanü. Fü ah ato mere wazi fefe teka ngü la.* 36 Fü Müse ayia amere mere bi wü talara ngü gbü jia miri ka wü Ezepeto, teka de ah ce kpa te wü kundu nih. Fü Müse ayia aza ewü agbü Ezepeto kpala asidi, akoro di kpa era mere *yï-ngu. Fü ah amere gara kpeke ngü, angü ah mala ta bü ngü fü mere yï-ngu la, de ah ye süka ye, ce kaje, teka fü wü kundu nih akö ngu la kpa etangu tete. Fü ngu la aye süka ye fü ewü kpah fanü. Fü ewü angbü endoro de wü kpara ka-nih la, kpa gbü gü kpala teka re teke ꞌbasu, kpah da emere mere bi wü kpeke ngü gbü jia ewü.

37 Ah ta kpah de Müse engu te mala ngü fü wü di enga Yïsarayele, gü ba, ‘Te gara Me ena atima gara *mürü dofo fü wü, kpara gbü nguwa wü, te ena amala ngari ni, Me, fü wü, kpah baka ni, Müse.’ 38 Müse ngbü kpah gbü nzö wü kundu nih, ta te ewü ngbü agbü gü kpala, eküte mere da de ïrï ye Sïnayï ne. Fü Me amala ngü fü Müse kpa füh da kpala, ato *Rïrï ka-ye fefe. Fü Müse adu ato Rïrï la fü wü kundu nih. Fü wü kundu nih angbü da esere Rïrï la fü wü di wü, zalü akoro di eküte nih enatikine.

39 Wü di enga wüna, yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Wü kundu nih le ta ngü ka Müse eyi fanü fanü? Wüh le ngü kaka nda-wü de. Wüh je rïrï kaka kpah de. Wüh gü ba, ani le adu agbü Ezepeto. 40 Baka te Müse du koro kpa füh da la kere de ne, fü ewü ayia amala ngü fü *Arona, te di de enga ni ye Müse, gü ba, ‘Ye reke faranda fü ani, teka de wü me ka faranda la tï engagira ani. Angü Müse de te za ani agbü Ezepeto, koro di de sene ne, ah dürü ka-ye eyi fï! Anga ngü te mere engu kpa füh da kpala, ah de neh ene? Ani wu nda-ani de, anga engu dene neh kaye ya?’ 41 Fü ewü areke faranda ka-wü baka kuru enga yiti la. Fü ewü aza wü nü, awa, amörö, teka ato laꞌbï tete fefe. Fü ewü ayia amere mere karama teka faranda ka-wü, te ewü reke de kpa wü la. Fü ewü angbü tïne de mere tadu teka ngü ka-wü la.

42 Wü di enga wüna, dela si-ngü te Me fü ta kürüfe ye fü wü kundu nih tete. Angü ah to rïrï fü ewü ma. Wüh ngbü fï bü da emere ngü kaka de maguma wü ꞌbasu ꞌbasu, de wü di wü, de wü kundu wü sidi nga wü. Te di bala, fü Me ayia ace ewü, gü ba dene, ‘Wayi, ah ꞌbe, wü nü enü, wü sama faranda ka-wü la. Wü ku gba fü *siti wü di enga me de wü küfara, anga wüh ena ale ta-ngü te wü ale ya?’ Fü Me amala gara ngü fü ewü, gömö gara *mürü dofo ka-ye, gü ba, ‘De-wü, wü di enga Yïsarayele, ni le ngü ka-wü de. Kükürü de, angü wü le ngü ka-ni kpah de, kpah baka wü kundu wü, ta te ewü ndoro de wü Müse agbü gü, teka re teke ꞌbasu ne. Wü kundu wü ngbü fï bü da emere ngü ka-ni de maguma wü ꞌbasu ꞌbasu. Wüh za mere bi wü nü, awa, gü ba, ani ngbü eto fü ni, Me. Amba ah bala de! 43 Maguma ewü ngbü fï bü teka wü faranda ka-wü, de wü di enga me.† Wüh reke ta wü faranda ka-wü la, angbü ebï esaka wü, teka fü ewü angbü esama ngü fü ewü, da emere gele ka-ewü agbü gü kpala. Dela *siti ngü ta te wü kundu wü ngbü emere. Nda-wü, wü kundu ewü sidi nga ewü, wü kpah de kpara ka maguma ꞌbasu ꞌbasu. Wü ce ngü ka faranda la kpah de, wü ngbü fï bü enü di kpa engagira nü. Teka ngü la, ni, Me, ena aliki wü agbü tö ka-wü asidi. Wü vügü ka-wü ena azoro wü, anü de wü agbü gara sü nengete, kpa ekere *Babïlona kpala.’‡ Dela ngü te Me mala fü wü kundu nih, angü wüh le rïrï te ni, Me, to fü ewü gömö Müse ne nda-wü de.

44 Wü di enga wüna, dene ngü te ma le amala fü yi teka *Mere Kambü ka Me. Ah le kpah de yi je si-ngü la mbi mbi mbi. Ta te wü kundu nih ngbü endoro agbü gü de wü Müse ne, Mere Kambü ka Me ladü? Ah ma! Wüh ngbü ta egbo nga ïrï Me, da emere gele kaka, gbü enga *gugu te ewü ngbü ebï esaka wü, endoro di ne. Wüh mere gugu la ta gbü konü, baka ngü te Me mala fü Müse, angü ah sere ta kuru gugu la fefe gbü roto. 45 Fü ewü angbü endoro di balaaa. Fü ewü akpi ꞌburu agbü gü kpala. Fü wü di wü angbü kpah egbo nga ïrï Me gbü gugu la. Fütanga ngü la, fü mere kpara ka-ewü de ïrï ye *Yosuwa aza ewü, akoro de ewü gbü tö dene. Fü Me aliki wü nguwa wü kpara, ta te ewü ngbü sene, wü mürü tö ne, engagira ewü. Fü ewü adu ao gba wü sene. Gbü wü re la, wü kundu nih ngbü fï bü da egbo nga ïrï Me gbü gugu la. Wüh ngbü kpah emere ngü la zalü koro di gbü re, ka Mere Miri *Davidi.

46 Angü Davidi ta de kpara te ngü kaka reke gbü jia Me areke fa sü. Fü fïngangü ayia akoro gbü nzö Davidi, fü engu ayia ayi-ta Me, de ah le fü ni, de ni jï mere kambü fü ye, teka de wü di enga Yïsarayele di egbo nga ïrï ye gbügbü na. 47 Me le ngü la fefe nda de. Ah gü ba, ‘Kpara te ena ajï kambü fü ni, ah ena adi de ye ye, *Solomona.’ Fü Solomona adu ajï Mere Kambü ka Me me-ye, sidi nga wö ye.

48 Wü di enga wüna, yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Kambü de te wü kpara füh kotö ne jï de kpa wü ne, Mere Me te ngbü kpa gbü kpï ne, ah ena adu angbü gbügbü fanü? Me mala ngü la me-ye gügü, gömö gara mürü dofo ka-ye, gü ba dene, 49 ‘Kpï ka-ye baka kpökpö ka-ni, te ni ngbü engbü fefeh na. Kotö ka-ye de sü te ni ngbü eo lö ni fefeh. Te di bala, wü ena ajï fü ni ne kambü ne ya? 50 Angü wü e füh kotö ne ꞌburu, ni mere ta me-ni.’§ Dela ngü te Me mala teka Mere Kambü te wü kundu nih jï fefe.”

51 Fü Setefanü adu amala gara ngü fü wü mere *kovo gbü mabiti la, gü ba dene, “Wü mere kpara ka-ra, yi gü ba, ma de siti kpara, te ma ngbü efala *Mere Kambü ka Me, kpah de *Rïrï ka Me, te Müse to fü nih. Amba Rïrï ka Me la, yi ngbü eyi eje fanü? Yi de wü mürü kögö-nzö! Yi le ngü ka Me ꞌburu ꞌburu de! Yi kpah baka wü kundu yi, te ewü le ngü ka *Nzïla Wazi Me ꞌburu de ne! 52 Angü wü kundu yi ngbü ta eto cïnga te wü mürü dofo ꞌburu, de te ewü ngbü emala ngari Me fü ewü ne. Kpah bala, wü kpara te ewü sere ngü fü ewü, gü ba, ‘Me ena atima züka kpara ka-ye teka aküwa wü,’ wüh mörö ewü kpah asidi. Enatikine Me tima züka kpara la eyi fü yi, fü yi aza engu, amörö kpah asidi. 53 Wayi, Rïrï ta te Me to fü Müse* ne, wüh rï yi de ngü la ma! Yi le nda-yi de!”

Dela ngü te Setefanü mala fü wü angbe cögbörö kpara gbü mabiti, teka lïya te ewü le ao gbü nzönzö.

54 Te wü mere kpara la je ngü la bala, fü maguma ewü ayia asiti afa sü. Fü ewü akpo angbü ezü komö wü de gü. 55 Fü Nzïla Wazi Me ato wazi fü Setefanü, fü ah ae jia ye kpa tikpi, fü ah awu wazi ka Me te lofo sü gbü jia ye, bete Yesu te rü ede kpökpö ka Me gbü kokpa. 56 Fü ah amala ngü fü wü mere kpara la, gü ba, “Yi ceka la, ma wu kpï te ü te-ye! Fü Yesu arü gbü kokpa ka Me!”

57 Te wü kovo gbü mabiti la je ngü te Setefanü mala de bala ne, fü ewü akpo da eba rere kpa tikpi, da eni güje wü de jikpa wü. Fü ewü aci ꞌburu, akpe atï fefeh na, 58-60 azoro engu, aza, akoro di kpa edere sü, akpo da esötö engu de teme, teka amörö. Fü Setefanü ayia aku gba fü Me, gü ba, “Akoo, Miri Yesu, mü za kuru ra kpaka mü!” Fütanga ngü la, fü ah atï de nzökuta ye kötö, aku gba de mere ri ye, gü ba, “Miri Yesu, mü mere e ao lïya, gbü nzö wü kpara la, teka ngü ne, de.” Te engu mala ngü la bala, fü ah ace kpa te-ye, akpi.

Dela ngü ka kpi ka Setefanü. Wü kpara ta te ewü ngbü gbü mabiti la, wüh ꞌburu de wü züka bongo te wü. Te di bala, wü kpara ta te ewü sötö engu de teme ne, wüh gbi züka bongo ka-wü la, za o esaka gara jaji komoko de ïrï ye Sawula, angü wü bongo la ena asiti. Ngü ka kpi ka Setefanü la reke ta gbü jia Sawula areke, angü engu le ta kpah eyi de wüh mörö Setefanü amörö asidi.

8

Dene ngü ka cïnga te Sawula to te wü kpara ka Yesu

1-3 Gbü sïkpï te wüh mörö Setefanü tete, fü gara wü *kpara ka Yesu ayia aza kö Setefanü anü di ati. Fü ewü angbü eku gba tekaka de mere cïnga te wü fa sü.

Gbü sïkpï la, fü wü angbe cögbörö *kovo ka wü Yïsarayele akpo da eto cïnga te wü kpara ka Yesu, agbü Yerüsalema efa sü. Sawula, fü mü ato te-mü kpah teka asiti tima ka Yesu. Te di bala, fü mü akpo angbü egïrï wü kpara ka Yesu biri biri kpa gba wü, wü komoko de wü würüse, adi ezoro ewü, egü agbü ku. Fü cürü arï te wü kpara ka Yesu. Fü ewü akpe ka-wü, abaya agbü nga nzö sü ka *Yudaya bete nda *Samarïya. Amba nda wü *mürü tima ka Yesu, ewü nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, wüh ngbü nda-wü fï bü agbü Yerüsalema.

Dene ngü te wü Fïlïpo ake Petero mere agbü Samarïya

4 Wü *kpara ka Yesu ta agbü Yerüsalema, te ewü kpe baya gbü wü gara sü ne, angbü endondoro da emala ngü ka Yesu, gbü wü sü de te ewü kpe ngbü gbügbü na ne ꞌburu. 5 Fü *Fïlïpo anü nda-ye agbü *Samarïya. Fü ah anü akoro cu gbü mere kötï* kpala, akpo da emala ngü ka Yesu fü wü kpara, gü ba, “Yesu de *Kurisito, te Me tima teka aküwa ani.” 6-8 Fü ah akpo da emere mere bi wü kpeke ngü gbü jia ewü, da eküwa mere bi wü mürü keke, te küte ewü kpi akpi, bete ewü te lö ewü di walawala. Ah ngbü kpah eliki *siti wü di enga me guvu wü gara kpara asidi. Fü siti wü di enga me la angbü ekpe de mere rere gömö wü mini. Fü wü kpara gbü mere kötï la angbü de mere tadu teka ngü la. Fü mere bi ewü adu ale ngü ka Yesu, te ewü je gömö Fïlïpo ne, de maguma wü biringbö.

9 Gara komoko ta ladü kpala de ïrï ye Sïmüna. Ah ka-ye ta de mürü kuwa. Ah ngbü ta eo te-ye ba mere kpara, angü ngü ka kuwa kaka la ngbü ega gbü jia wü kpara ka Samarïya efa sü. 10 Wü kpara gbü kötï la ngbü ta ꞌburu eje ngü kaka la kpekpeke. Wüh ngbü efï ta ngü, gü ba, “Wazi komoko la baka nda Me.” 11 Teka mere bi wü re, wü kpara ngbü ta fï bü da eje ngü kaka la, angü ah ngbü ta emere wü lara ngü ka talara gbü jia ewü, de kuwa ka-ye la.

12 Te *Fïlïpo koro kpala, fü ah akpo da emala ngü ka Yesu Kurisito fü wü kpara, gü ba, dene, “Me tima Yesu füh kotö ne teka aküwa ani. Te wü to maguma wü fefe, Me ena afü wü ba wü kpara ka-ye.” Fü mere bi wü kpara ayia ale ngü gögömö na la. Fü ewü aza *babatïza, wü komoko de wü würüse mini. 13 Sïmüna, fü mü ale kpah ngü la. Fü ewü ato babatïza fü mü kpah baka nda wü bu mü. Fü engu adu kpah alala fütanga Fïlïpo. Fü ah angbü eceka bi wü kpeke ngü, de te Fïlïpo ngbü emere de wazi ka *Nzïla Wazi Me ne, fü ngü la angbü ega gbü jijia.

14 Fütanga ngü la, fü wü *mürü tima ka Yesu agbü Yerüsalema ne aje ngü, gü ba, gara wü kpara agbü Samarïya le ngü ka Yesu eyi. Te di bala, fü ewü atima wü Petero ake *Yüwane kpaka ewü kpala, teka awu si-ngü la mbi mbi mbi. 15-17 Te wü Petero ake Yüwane yia nü koro kpala, fü ewü awu, gü ba, wü kpara la to maguma wü eyi fü Yesu fanü. Fïlïpo to *babatïza ta fü ewü kpah eyi de ïrï Yesu. Amba ngü te lakï, wüh maka ta Nzïla Wazi Me nda-wü la de. Te di bala, fü wü Petero ayia ao kpa wü gbü nzö wü kpara la ꞌburu, ayi-ta Me, de ah to Nzïla Wazi ye fü ewü. Fü Me ato wazi ka Nzïla Wazi ye fü ewü gbü sïkpï la fanü.

18 Te Sïmüna wu, gü ba, wü kpara de te wü Petero o kpa wü gbü nzö ewü ne, wüh maka Nzïla Wazi Me eyi, fü ah ayia aza jiase, anü di kpaka wü Petero, de ni to fü ewü, 19 gü ba, “Wü to wazi la fü ni kpah baka nda-wü, teka te ni o kpa ni gbü nzö gara kpara la, de ah maka kpah Nzïla Wazi Me.”

20 Petero, fü mü alügü ngü fefe, gü ba, “Dene ne siti fïngangü ne? Mü fï nda-mü, gü ba, wüh ngbü ese wazi ka Me la ase de jiase? Mü ena akpi de wü jiase ka-mü la ꞌburu, anü agbü wa! 21 Ngü ka-mü gbü tima ka-a ne nda ma, kükürü de, angü fïngangü ka-mü siti gbü jia Me fa sü! 22 Mü ce *siti ngü ka-mü la, de mü fü maguma mü. Mü ndaꞌba te-mü fü Me, de ah boro siti ngü ka-mü la emaguma ye asidi. 23 Angü, ma wu eyi, gü ba, siti fïngangü sibi eyi emaguma mü fa sü, angü ku ka *Satana zoro mü eyi, gö!”

24 Fü Sïmüna andaꞌba te-ye fü wü Petero, gü ba, “Wü yi-ta Me fü ni me-wü, teka de wü ngü de te wü mala fü ni ne, ah mere e amere ni bala de.”

25 Dela ngü ta te wü Petero ake Yüwane mere agbü mere kötï ka Samarïya kpala. Wüh ngbü ta erï wü kpara, da emala ngari Yesu fü ewü. Te wüh mere ngü la nza tete, fü ewü ayia alügü nga wü, edu agbü Yerüsalema, fï da emala ngü ka Yesu fü wü kpara, gbü mere bi wü jürü kötï ka Samarïya.

Dene ngü ka Fïlïpo ake mere kpara ka Etïyopïya

26 Fütanga ngü la, fü gara *malayïka ka Me ayia akoro kpaka *Fïlïpo, amala ngü fefe, gü ba, “Ye yia sene, de ye le mere kaje ka Gaza, te nü kpa edebu sü gbü kokpa bane.”† 27 Te Fïlïpo je ngü la bala, fü ah ayia anü akoro kpa te kaje la. Fü ah anü amaka te-ye ake gara kpara‡ ka Etïyopïya,§ te ngbü enü te kaje la de arabïya* ka-ye. Komoko la ka-ye de mere kpara, te ngbü emere tima fü miri ka Etïyopïya.† Ah de kpara te ngbü eceka kpï fütanga jiase. Ah nü ta agbü Yerüsalema, teka agbo nga ïrï Me gbü *Mere Kambü ka Me kpala. 28 Fü ah angbü ego agba ye. Fü Fïlïpo awu engu te ngbü gbü arabïya ka-ye, da etanga *Ngari Me gbü buku ka Yïsaya. 29 Fü *Nzïla Wazi Me amala ngü fü Fïlïpo, gü ba, “Ye nü enü, ye koro gbamari ede arabïya la.”

30 Fïlïpo, fü mü ayia akpe akoro gbamari ede arabïya la. Fü mü aje ngü de te komoko la ngbü etanga gbü Ngari Me ne. Fü ah ayi-ta komoko la, gü ba, “Ngü de te ye ngbü etanga ne, ye wu sisi na eyi mbi?” 31 Komoko la gü ba, “Te wüh sere si-ngü la fü ni de la, ni ena awu neh baye? Ye lï elï kpakine, de ye sere si-ngü la fü ni.”

32 Ngü ta te komoko la ngbü etanga gbü Ngari Me ne, ah gü ba, “Wüh zoro komoko la, nü di, amörö, baka te wüh ngbü emörö *kambiliki. Te wüh ngbü emere engu sisiti bala, ah nga ka-ye tï, baka kambiliki te wüh ngbü ewa. 33 Kpara te ye süka ngü kaka mbi mbi nda kpah ma. Wüh to lümü fefe bü kükürü bala. Wüh yia mörö engu asidi. Kpara te ena alügü siti ngü la gbü nzö ewü nda kpah ma.”‡

34 Te kpara ka Etïyopïya la tanga wü ngü la bala, fü ah ayi-ta Fïlïpo, gü ba, “Ye sere la si-ngü ne fü ni. *Mürü dofo te ba ngü la ngbü emala ngü la neh teka ngü ka da? Ah ngbü emala nga ye, anga nga gara kpara?” 35 Fïlïpo gü ba, “Wüh ba ngü la teka Yesu.” Fü ah adu akpo da emala ngü ka Yesu fefe ꞌburu, gü ba dene, “Yesu kpi bala, teka aküwa ani gbü *siti ngü ka-ani.”

36 Baka te wüh ngbü la fï bü enü, fü ewü anü amaka ngu. Fü kpara ka Etïyopïya la amala ngü fü Fïlïpo, gü ba, “Ceka la, ngu di bü dene. Te ye ena ato *babatïza fü ni la, ah ena adi esiti?” 37 Fïlïpo gü ba, “Te ye to maguma ye eyi ꞌburu fü Yesu la, ye tï eyi aza babatïza.” Mere kpara la gü ba, “Wayi, ni to maguma ni eyi ꞌburu fü Yesu Kurisito, angü ah de Ye Me.” 38 Fü engu arü de arabïya ka-ye. Fü ewü akö ꞌbasu mini ake Fïlïpo, arï agbü ngu. Fü Fïlïpo ato babatïza fefe.

39 Te wüh koro kpa füh gümba, yïrrrï! fü *Nzïla Wazi Me aza Fïlïpo, adürü di gbü jia kpara ka Etïyopïya la asidi! Ah du wu engu tïne de. Fü kpara ka Etïyopïya la ayia ale fï bü kaje ka-ye, de mere tadu te-ye, ego ago.

40 Fïlïpo, fü mü awu te-mü ꞌduwa agbü gara sü de ïrï ye Azoto. Fü ah akpo da endoro gbü wü kötï kpala biri biri ꞌburu, da emala ngari Me fü wü kpara. Fü ah anü zalü akoro agbü Kayïsarïya, angbü ka-ye kpala.

9

Dene ngü ka Yesu te sere te-ye fü Sawula

1-2 Gbü wü sïkpï la, Sawula, mü ngbü fï bü agbü Yerüsalema, da emere wü *kpara ka Miri Yesu kpala sisiti, da emala ngü fü ewü kpekpeke, gü ba, “Ni ena amörö wü ꞌburu amörö.” Fü ah adu afï, gü ba, “Te ah bala la, ni ena amaka gara ewü agbü Damaseke kpala.” Fü ah ayia anü kpaka mere kpara füh kpökpö, ayi-tata, de ah to köcökpa fü ni, teka de ni nü, sere fü wü mere *kovo ka wü *Yïsarayele agbü Damaseke, fü ni amaka wazi, teka adi ezoro wü kpara ka Miri Yesu kpala di. Te ah de wü komoko, anga wü würüse la, fü ni azoro ewü ꞌburu, adu di agbü Yerüsalema.

3 Te engu maka köcökpa la, fü ah ayia anü agbü Damaseke. Te engu nü koro gbamari ede mere kötï la, fü wazi Me ayia alofo sü edede na ꞌburu raaa! 4 Gbuuu! Wazi Me la nzi Sawula eyi, gbo kötö! Fü ah aje kpah ri kpara te ngbü emala ngü fü ye, gü ba, “Sawula, Sawula, ah mere baye, te mü ngbü eto cïnga te ra de bane ne?” 5 Sawula gü ba, “Mere kpara, mü neh da?” Fü ri kpara la alügü ngü, gü ba, “Ah de-ra Yesu, kpara te mü ngbü eto cïnga tete na ne.” 6 Fü Sawula akpo da eloꞌböka ka cürü, gü ba dene, “Mere kpara, ni ena amere baye?” Miri Yesu gü ba, “Ma fe mü eyi teka amere tima ka-ra. Mü yia eyia tikpi, mü nü agbü Damaseke kpala. Tima te ma ena ato fü mü ne, ma ena asere fü mü kpala.”

7-8 Fü Sawula ayia arü tikpi, aü jia ye, amba ah tï aceka kpï nda tïne de. Wü kpara de te ewü ngbü enü de ewü ne, rü nda-wü fï bü edede sela, wazi ewü teka amala ngü tïne ma, ka cürü. Angü wüh ngbü eje bü ri kpara, de te ngbü emala ngü ne, amba wüh wu küte kpara engu nda-wü de. Fü ewü ayia azoro kpa Sawula, agbeke, anü di agbü Damaseke. 9 Fü Sawula ara agbü Damaseke kpala sïkpï bata, ah ceka kpï de, ah zü e kpah de.

10 Gara *kpara ka Yesu ta ladü agbü Damaseke kpala de ïrï ye Ananïya. Fü Miri Yesu akoro asere te-ye fefe gbü roto, amala ngü fefe, gü ba, “Ananïya! Ananïya!” Fü Ananïya ayia ale ngü, gü ba, “Wayi, mere kpara, ni dene.” 11 Fü Miri Yesu amala fefe, gü ba, “Mü yia eyia, mü nü kpa gba gara kpara de ïrï ye Yuda, te di gbü mere kaje, te wüh eï, gü ba, kaje mbiimbi. Te mü koro eyi kpala la, de mü yi-ta ngü ka gara kpara de ïrï ye Sawula,* angü ah ngbü kpala da eku gba fere. 12 Angü ah roto mü eyi, te mü koro rï kpakaka, fü mü ao kpa mü gbü nzönzö, teka de jijia na ü.” 13 Ananïya gü ba, “Atï, mere kpara! Ma je nga siti ngü ka komoko la gömö mere bi wü kpara eyi fa sü, gü ba, engu ngbü ememere wü kpara ka-mü, agbü Yerüsalema de kpala ne esiti. 14 Tïtïne, ah maka köcökpa eyi esaka wü angbe cögbörö kpara, teka azoro wü kpara ꞌburu, de te ewü le ngü ka-mü ne.” 15 Fü Miri Yesu amala ngü fefe, gü ba, “Mü nü enü. Mü kpe cürü de, angü ma fe engu eyi, ao *mürü tima ka-ra tete, teka amala ngü ka-ra fü mere bi wü kpara, te nga nzö wü sü füh kotö ne, wü *ganzi kpara, de wü miri ka-wü, be kpah te wü di enga *Yïsarayele. 16 Engu ena amaka mere bi cïnga, teka tima ka-ra la te gara, amba ngü la, ma ena agü tatamu fefe me-ra.”

17 Te Ananïya je ngü te Miri Yesu mala fü ye la, fü ah ayia anü. Te engu koro kpa gba Yuda kpala, fü ah amaka Sawula, amala ngü fefe, gü ba, “Enga ni ni Sawula, Miri Yesu, de te sere te-ye fü ye te kaje, o ye ngbü enü de kpakine ne, ah tima ni me-ye kpaka ye dene.” Fü Ananïya ao kpa ye gbü nzönzö, gü ba dene, “Yesu le eyi de jia mü du ü te-ye. Ah le kpah eyi de mü maka wazi ka *Nzïla Wazi Me.”

18 Baka te Ananïya ngbü la bü emala ngü de bala ne, bü kece bane, fü gara e te di baka ko-si la, ayia gbü jia Sawula, atï kötö. Raaa! fü jia Sawula aü te-ye. Fü ah akpo eceka kpï. Fü engu ayia tikpi. Fü Ananïya ayia ato *babatïza fefe. 19 Fütanga ngü la, fü ewü ayia ato zü-e fefe. Fü ah ayia azü. Fü wawazi adu akoro.

Dela ngü ta te Sawula fü maguma ye tete. Fü engu ayia angbü de wü kpara ka Yesu agbü Damaseke kpala.

Dene ngü te mere Sawula agbü Damaseke

20-22 Fütanga ngü la, fü Sawula akpo da erï kpa esa wü *kambü ka biti-te ka wü Yïsarayele agbü Damaseke kpala, teka amala ngü ka Yesu fü ewü. Fü engu angbü erï ewü, gü ba, “*Kurisito te Me tima füh kotö ne, teka aküwa ani, ah ka-ye de Yesu.” Fü wü gara kpara ale ngü ka Yesu gögömö na. Amba gara ewü le ngü ka Yesu nda-wü de. Fü Sawula angbü ega yïkï de ewü, gü ba, “Yesu de Ye Me fanü.” Fü ngü la ayia aga gbü jia wü kpara la ꞌburu. Fü ewü akpo da eyi-ta tete-wü, gü ba, “Apa! Dene komoko te ngbü ta ezozoro wü *kpara ka Yesu, eto cïnga te ewü, agbü Yerüsalema ne de? Engu koro de sene ne kpah bü teka azoro wü kpara la, anü de ewü engagira wü mere kpara agbü Yerüsalema de? Tïtïne, ah du mere baye, te ngü la du fü te-ye de bala ne?” Sawula, fü mü angbü fï bü da emala ngari Yesu fü ewü, enü di kpa engagira nü. Fü ngü la ake te wü mere *kovo ka wü Yïsarayele gbü Damaseke de sela ne afa sü, angü ah ngbü emala ngü la kpekpeke de wazi ka Me, gara ngü te wüh ena alügü fefe nda ma.

23 Fütanga mere bi sïkpï, fü gara wü di enga Yïsarayele agbü Damaseke kpala, ayia abiti fïngangü ka-wü ꞌburu tundu, teka agïrï kaje de ani mörö Sawula asidi. 24 Fü ewü akpo angbü efete Sawula, biti de ra mini, emöngïtï ꞌbaranga ka mere kötï la, teka de ani zoro Sawula, amörö. Amba wü gara kpara wu ngü la nda-wü eyi. Fü ewü azi ngü la, anü di, amala fü Sawula. 25 Te wü kpara de te ewü le ngü ka Yesu gömö Sawula ne, je ngü la tete, fü ewü amaka kaje teka aküwa engu. Fü ewü ayia gbü biti, aza Sawula, ato gbü mere kuwu, ato engu te görö ꞌbaranga ka mere kötï la ferrre, kpa ekere e kpa kötö kpala.

Dela ngü te Sawula küwa esaka wü kpara ka Damaseke tete. Fü engu ayia anü sü agbü Yerüsalema.

Dene ngü te mere Sawula agbü Yerüsalema

26 Te Sawula koro agbü Yerüsalema, ah le ta de ni ngbü tundu de wü kpara ka Yesu de kpala. Amba wü *kpara ka Yesu ngbü ꞌburu de cürü te wü, gü ba, Sawula to maguma ye fü Yesu nda de, ah ngbü efiti ani ka-ye afiti.

27 Te Baranaba wu ngü la bala, fü ah ayia aza Sawula, akoro di kpaka wü *mürü tima ka Yesu. Fü ah amala nga Sawula fü ewü, gü ba, “Wü kpe cürü de. Komoko ne to maguma ye eyi fü Yesu fanü. Te engu ngbü enü tete agbü Damaseke, fü Miri Yesu akoro asere te-ye fefe, amala wü ngü fefe na. Teka ngü la, ah du fü maguma ye eyi. Fütanga ngü la, fü engu akpo da emala ngü ka Miri Yesu fü wü kpara agbü Damaseke kpala kpekpeke de mere wazi.”

28 Te wü kpara ka Yesu je ngü la bala, fü ewü adu ale ngü ka Sawula. Fü Sawula akpo da engbü de wü kpara ka Yesu agbü Yerüsalema ne tïne tundu, da endoro de ewü, angbü emala ngü ka Miri Yesu fü wü kpara kpekpeke.

29 Fü Sawula akpo da enü kpaka wü gara wü di enga *Yïsarayele† da erï ewü de ngari Yesu, kpah da ega yïkï de ewü. Fü ngü la ake te wü kpara la. Fü ewü akpo da egïrï kaje teka amörö engu. 30 Te wü bu Sawula wu ngü la bala, fü ewü aza engu, anü di agbü Kayïsarïya. Fü ewü ato kaje fefe, de ah adu agba wü, agbü Tarasu. Fü engu anü angbü kpala.

Dene ngü te Petero mere agbü Luda

31 Gbü wü sïkpï la, wü *kpara ka Yesu ngbü ta ziii, ewü de te ewü di agbü nga nzö sü ka *Yudaya, *Galïlaya, bete nda *Samarïya ne ꞌburu. *Nzïla Wazi Me ngbü kpah da eto wazi fü ewü. Teka ngü la, fü ewü asibi afa sü. Fü ewü angbü ecu ngü Me, da emere wü züka ngü te reke gbü jijia.

32 Petero, mü ngbü ta nda-mü da endondoro gbü nga nzö wü sü la ꞌburu, da eto wazi fü wü *kpara ka Yesu.

Gbü gara sïkpï, fü Petero ayia anü akoro agbü Luda, teka aceka wü kpara ka Yesu de kpala. 33 Fü engu amaka gara komoko kpala de ïrï ye Ayïnïya. Ayïnïya ngbü era ta kötö teka re ꞌbajena, angü küküte na kpi akpi. 34 Te Petero wu komoko la bala, fü ah amala ngü fefe, gü ba, “Ayïnïya, Yesu Kurisito küwa mü eyi! Mü yia eyia tikpi, mü gara darara ka-mü.” Petero bü te emala ngü la bala, cukuru! komoko yia eyi tikpi. 35 Te wü kpara agbü mere kötï ka Luda bete Sarona wu ngü la bala, fü mere bi ewü afü maguma wü, adu ale ngü ka Yesu.

Dene ngü te Petero mere agbü Yapo

36 Gara würüse ta ladü de ïrï ye Tabïta,‡ agbü mere kötï de ïrï ye Yapo. Würüse la to ta maguma ye eyi fü Yesu. Ah ngbü ta emere mere bi wü züka ngü, da ele ta-ngü te wü mürü cïnga. 37 Gbü wü sïkpï la, fü keke azoro engu. Fü ah akpi. Fü ewü azürü küküte, aza kökö, ao gbü kambü te di ga füh kiri ye.

38 Fü wü *kpara ka Yesu agbü Yapo la aje nga Petero, gü ba, engu ladü agbü Luda, te di gbamari ede Yapo sela. Fü ewü atima wü kpara ꞌbasu kpaka Petero, andaꞌba te-wü fefe, gü ba dene, “Ako, mere kpara! Ani ngbü eyi-ta ye, de ye koro kpaka ani mba kere.” 39 Te Petero je ngü la bala, fü ah ayia bü ꞌduwa, anü tundu de wü kpara la, agbü Yapo.

Te wüh koro agbü Yapo kpala, fü ewü aza Petero arï di kpa esambü, te wüh o kö Tabïta gbügbü na ne. Fü Petero amaka mere bi wü würüse wökö kpala, te ewü ngbü eku gba. Te wüh wu Petero, te rï gbü nga wü ne, fü ewü aci ꞌburu akoro kpakaka de gba gömö wü, da esere wü bongo ta te Tabïta tükü, to fü ewü, o engu di la de jia ye ne. 40 Fü Petero ayia amala ngü fü wü kpara la ꞌburu, de wüh koro kpa etanü, ace ni kpikpi ni. Te wü kpara la koro ꞌburu kpa etanü, fü Petero abu nzökuta ye kötö, aku gba fü Me. Fü ah adu afü te-ye kpaka kövö la, amala ngü fefe, gü ba, “Tabïta! Mü zükü ezükü, mü yia tikpi!” Fü Tabïta ayia aü jia ye, awu Petero. Fü ah ayia angbü tikpi füh kaꞌda. 41 Fü Petero azoro kpakpa, ae engu tikpi. Fü ah aï wü würüse wökö, bete wü gara kpara ka Yesu ne, alügü ꞌburu kpa esambü. Fü ewü amaka Tabïta, ede Petero sela, te ngbü eyi tikpi.

42 Fü nga ngü la awü, abaya gbü mere kötï ka Yapo sela ꞌburu. Fü mere bi wü kpara adu ato maguma wü fü Miri Yesu, teka ngü la.

43 Dela ngü ta te Petero mere agbü Yapo. Fü ah angbü kpala teka mere bi sïkpï. Ah ngbü ta engbü agba gara komoko de ïrï ye Sïmüna, kpara te ngbü ereke wü konü, adi ecïnzï.

10

Dene ngü ka Petero ake Koroneliyo

1-2 Gara kpara ta ladü agbü mere kötï ka Kayïsarïya, de ïrï ye Koroneliyo. Engu ta de züka kpara te le ngü ka Me fa sü, amba ah ka-ye de enga *Rüma. Engu ta kpah mere kpara ka wü marajümïya ka wü Rüma.* Gbü wü sïkpï ꞌburu, Koroneliyo ngbü eku gba fü Me, de wü kpara kpa gba ye ꞌburu. Ah ngbü kpah da ele ta-ngü te wü mürü cïnga.

3 Gbü gara sïkpï, fü Koroneliyo angbü eku gba fü Me. Fü ah ayia awu gara *malayïka ka Me, te koro kpakaka baka e gbü roto la. Fü malayïka la aï engu, gü ba, “Koroneliyo.” 4 Fü Koroneliyo aceka jia malayïka la, fü cürü arï tete afa sü. Fü ah amala ngü fü malayïka la, gü ba, “Baye, mere kpara?” Fü malayïka la amala ngü fefe, gü ba, “Koroneliyo, Me je gba ka-mü eyi. Züka ngü de te mü ngbü emere fü wü mürü cïnga ne, ah reke kpah gbü jia Me fa sü. Te di bala, engu fï nga mü eyi, teka asere gara züka ngü fü mü. 5-6 Tïtïne, ah le de mü tima gara wü kpara ka-mü agbü Yapo kpala, teka agïrï gara komoko de ïrï ye Petero. Engu ngbü engbü agba Sïmüna,† de te gba ka di gbamari ede mere *yï-ngu ne. Te wüh maka engu la, de wüh mala ngü fefe, de ah koro kpaka mü sene, angü ah ena asere ngü la fü mü me-ye.” 7 Te malayïka ka Me la mala ngü la nza tete, fü ah ayia anü sü ka-ye.

Fü Koroneliyo ayia aï wü *mürü tima ka-ye ꞌbasu, bete gara marajümïya ka-ye biringbö, te le ngü ka Me kpah fa sü. 8 Fü Koroneliyo amala nga wü ngü de te malayïka ka Me la mala fü ye ne ꞌburu, fü wü kpara ka-ye la. Fü ah adu atima ewü agbü Yapo, teka anü aï Petero.

9 Baka egambi la, etü ra, o wü kpara la di eyi gbamari da ekoro agbü Yapo, Petero, fü mü ayia anü,‡ teka aku gba fü Me kpikpi mü. 10 Fü tala akpo emere engu. Baka te wüh ngbü la bü ezï e-mazü fefe, fü ngü akpo angbü emere te-ye gbü jijia na baka roto la. 11 Gbü roto la, fü ah awu kpï te ü te-ye. Fü gara e angbü ekö kpala, baka mere bongo, te wüh i wü dedere na bala ꞌburu de ku bane. Fü e la angbü ekö kötö. 12 Fü ah awu mere bi wü lara wü nü gbü e la, mene ewü te ewü endoro füh lö wü, mene ewü te ewü egbeke te-wü agbeke, de wü mene ewü te ewü di de mbula wü ne, wüh ngbü ꞌburu gbü e la. 13 Fü Petero aje ri kpara te wü, gü ba, “Petero, Me mala ngü fü ye, gü ba dene, ‘Ye yia eyia, ye zoro gara wü e la, ye mörö, ye zü.’ ” 14 Te Petero je ngü la bala, fü ngü la aga gbü jijia. Fü ah alügü ngü, gü ba, “Ööö, mere kpara, siti wü e de bala, ni zü ewü nda-ni la kü de.” Ah mala bala, angü gara wü nü la, gele ka wü *Yïsarayele le de wüh zü so ewü de. 15 Fü ri kpara la adu kpah awü, gü ba, “Enga ra, mü mere bala de. Wü e ꞌburu de te Me mere ewü ne, mü mere e adi eceka ewü gbü jia mü baka wü siti e de.” 16 Ngü la ngbü mere te-ye fü Petero bala du bata. Fü e la alügü te-ye, adu agbü kpï. 17 Fü ngü la aga gbü jia Petero afa sü. Fü ah angbü eyi-ta tete-ye, teka ngü de te engu wu baka roto ne, anga sisi na neh baye ya?

Amba kpah bü gbü lö-ra engu la, wü kpara, de te Koroneliyo tima ewü ne, koro eyi, rü emöngïtï, 18 da eyi-ta ngü gü ba, “Gara kpara de ïrï ye Petero ne, ah la sene?”

19 Petero, baka te mü ngbü la bü efï nga roto ka-mü ne, fü *Nzïla Wazi Me amala ngü emaguma mü, gü ba, “Petero, mü je la ngü, te ma ele amala fü mü ne. Gara wü kpara koro eyi sene, wüh ngbü egïrï mü. 20 Mü yia eyia, mü kö kpaka ewü kpala, fü mü anü de ewü. Mü mere e aceka ewü ba *ganzi kpara de, angü si-ngü de te mü ngbü egïrï gbü roto ne, ah dela. Ma tima wü kpara la kpaka mü me-ra.”

21 Fü Petero ayia akö kpaka wü kpara la, amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü ngbü egïrï kpara de ïrï ye Petero ne? Wayi, kpara engu de te wü ngbü egïrï ne, ah de ni, ni dene.” 22 Fü ewü alügü ngü fefe, gü ba, “Mere kpara ka-ani, de ïrï ye Koroneliyo ne, tima ani me-ye kpaka ye. Engu ka-ye de enga *Rüma, ah kpah de mere kpara ka wü marajümïya. Amba engu ka-ye de züka kpara, te le ngü ka Me fa sü. Wü Yïsarayele ꞌburu ngbü ele ngü kaka. Ah tima ani kükürü de, angü gara *malayïka ka Me koro kpakaka, mala ngü fefe, de ah tima wü kpara kpaka ye, teka fü ye anü amala ngari Me fü ni.”

23 Te Petero je ngü la bala, fü ah aza wü kpara la, ato kpa esambü, areke sü rara fü ewü. Fü ewü ara kpala. Te kpï seke tete, fü ewü ayia ale kaje de wü kpara la tundu, anü kpaka Koroneliyo. Gara wü *kpara ka Yesu agbü Yapo kpala tï ta kpah gbü nga wü Petero, fü ewü anü de ewü. Fü ewü anü, anü, ara te kaje biringbö.

24 Baka egambi la, fü wü Petero anü akoro agbü Kayïsarïya. Koroneliyo, mü ngbü eyi de wü mürü mü, bete wü züka awuba mü, de te mü ï ewü ne, ecï nga wü Petero agba mü kpala. 25 Petero te ekoro arï agba Koroneliyo, fü Koroneliyo ayia bü kere, anü amaka te-wü ake di, abu nzökuta ye kötö engagira Petero, teka acu ngüngü na. 26 Amba Petero, mü le ngü la nda-mü de. Fü mü ayia ae Koroneliyo, da emala ngü fefe, gü ba, “Ye yia eyia tikpi! Ye mere e amere bala de! Angü ni kpah de kpara baka ye!”

27 Fü Petero akpo da ero mö ake di. Fü ewü adu arï kpa esambü. Fü Petero amaka mere bi wü kpara gbe, te ewü biti te-wü kpa esambü kpala. 28 Fü Petero ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü wu eyi, gü ba, teka ngü ka gele ka Me gbü nguwa ani, wü Yïsarayele, ah tï ta te ani ena angbü de wü ganzi kpara baka wü ne de. Ani tï ta arï kpa esambü ka-wü ne kpah de. Amba Me sere ngü la eyi fü ni, gü ba, ‘De-ni Me, ni le nguwa wü kpara ꞌburu, kpah baka e te ni le ani, wü di enga Yïsarayele.’ Te di bala, de-ni, Petero, ni tï aceka wü baka ganzi kpara tïne kpah de. 29 Teka ngü la, baka te ye tima wü kpara teka anü aï ni ne, ni ga yïkï de. Fü ni ayia bü ꞌduwa de wü kpara la, atï te kaje, akoro dene. Tïtïne, ni ele ayi-ta ye, teka si-ngü de te ye ï ni di ne, de ye mala fü ni.”

30 Fü Koroneliyo ayia alügü ngü fü Petero, gü ba, “Wayi, mere kpara, ekere-sikine colo, gbü lö-ra bata, te fele-ra, ni ngbü ta esambü ka-ni sene, da eyi-ta Me. Ni te eceka kpï bane de, gbo! te *malayïka ka Me, baka kpara te to bu bongo te ye, te ngbü eci aci gbele gbele bane. Fü malayïka la akoro, arü engagira ni, 31 amala ngü fü ni, gü ba, ‘De-ni deyï, Me wu eyi, gü ba, ni le ngü ka-ni eyi de maguma ni fanü. Gba ka-ni, te ni ngbü eku fü ni ne, ni je eyi, be kpah te wü letangü, de te ni ngbü emere fü wü mürü cïnga ne. Te di bala, ni, Me, fï nga ni eyi, teka asere gara züka ngü fü ni. 32 Ah le de ni tima wü kpara ka-ni etima, agbü Yapo kpala, teka anü aï ye, de ye koro kpaka ni sene. Angü ye ngbü era agba Sïmüna, de te gba ka di gbamari ede mere yï-ngu ne.’ 33 Te ni je bala, fü ni ayia bü kere, atima wü kpara kpaka ye. Wayi, ye mere eyi züka ngü, angü ye koro eyi dene. Te di bala, ani biti te-ani eyi ꞌburu engagira Me dene, teka aje ngü ka Me, de te engu tima ye di fü ani ne.”

34 Petero, fü mü ayia arü amala ngü fü wü Koroneliyo, gü ba, “Tïtïne ma wu eyi, gü ba, Me ngbü eceka nguwa wü kpara gbü jia ye ꞌburu biringbö. 35 Angü, ma wu eyi, gü ba, mene kpara te le ngü ka Me de maguma ye, da emere wü ngü te reke areke gbü jijia, Me ena aküwa engu aküwa, anga te engu di de enga Yïsarayele, anga ganzi kpara.

36 Dene ngü te Me le de ma mala fü yi enatikine. Ah de ngü ka Yesu Kurisito, te Me tima engu füh kotö ne, teka aküwa nih. Fanü fanü, ah tima engu kpaka a, wü di enga Yïsarayele feke, teka asere ngü la fü a. Amba ngü ka Yesu ka-ye teka wü kpara ꞌburu, angü Yesu de Mere Miri gbü nzö nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu. 37 Ngü ka Yesu la,§ yi je gügü de? Ma fï, ga, yi je ngü la ta eyi. Ah kpo ta gbü wü sïkpï te *Yüwane ngbü erï dofo fü wü kpara tete, teka de wüh ce wü *siti ngü ka-wü, fü ewü aza *babatïza ne. 38 Fütanga ngü la, fü Yesu* akoro, akpo de nda-ye tima te Me tima engu di ne. Angü Me to ta *Nzïla Wazi ye fefe na. Fü engu akpo da endoro gbü tö ka-a ꞌburu, da emere wü züka ngü, da eküwa wü kpara, te ewü ngbü gbü ku ka *Satana ne. 39 Dela wü ngü ꞌburu de te Yesu ngbü mere, te a wu cu de jia a ne.

Fü wü mere *kovo ka-a agbü Yerüsalema ayia azoro engu, abere eküte *rü gbegbete, amörö. 40-41 Amba Me ce ngü la bala nda de! Gbü *ebabata sïkpï, fü Me adu azükü Yesu gbü kpi la. De-a, de te a di de wü kpara kaka ne, a wu eyi, gü ba, engu zükü eyi gbü kpi fanü, angü a ngbü de ewü, fü a azü e kpah cu de ewü, fütanga kpi kaka. Amba wü gara kpara wu engu nda-wü de, angü Me sere engu fü ewü de. Ah sere engu ꞌduwa nzö fü a, wü kpara kaka, angü engu fe a teka ngü la me-ye gügü.

42 Fü Yesu adu ato rïrï fü a, teka de a mala nga ngü ka-ni la fü wü kpara ꞌburu, angü engu de kpara te Me o eyi baka Mere Miri, teka akolo ngü ka wü kpara ꞌburu, mene ewü de te ewü kpi eyi akpi ne, kpah de nih, de te nih di la ezükü ne.

43 Wü *mürü dofo ka Me ꞌburu, ta te ewü ngbü emala ngü ka Me fü wü kundu a ne, wüh mala kpah ngü ka Yesu. Te di bala, ah le de yi to maguma yi fefe, teka fü Me aboro siti ngü ka-yi teka ngü kaka-na.”

44 O Petero ngbü la bü emala ngü la, fü Nzïla Wazi Me ayia arï emaguma wü Koroneliyo de wü kpara kpa esambü ka-ye la ꞌburu, angü wüh to maguma wü eyi fü Yesu fanü. 45-46 Te Nzïla Wazi Me rï emaguma wü Koroneliyo tete, fü ewü akpo da egbo nga ïrï Me gbü wü gara ganzi mö, te ewü je gügü de. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara ka Yapo, ta te ewü koro de wü Petero ne, afa sü. Kükürü de, angü wü Koroneliyo ka-wü de wü *ganzi kpara, amba Nzïla Wazi Me to wazi fü ewü kpah eyi baka nda-ani.

47 Fü Petero ayia amala ngü fü wü bu ye, gü ba, “Wü ceka la, tïtïne wü kpara ne maka Nzïla Wazi Me eyi kpah baka ani dene, gara ngü kpah ladü te ena atïrï ewü? Wüh tï ato babatïza fü ewü de?” 48 Fü Petero amala ngü la fü wü bu ye la kpekpeke, de wüh mere e atïrï ewü de. Fü ewü ayia ato babatïza fü wü Koroneliyo, de wü kpara la ꞌburu, de ïrï Yesu.

Fütanga ngü la, fü wü Koroneliyo ayia ayi-ta Petero, de ah ngbü kpaka ani mba teka sïkpï cüküꞌdaye. Fü Petero ayia ale.

11

Dene ngü ta te Petero mala agbü Yerüsalema,

teka ngü ka wü Koroneliyo

1 Fütanga ngü la, fü wü *mürü tima ka Yesu de wü gara wü kpara kaka, te ewü di agbü Yerüsalema de kpala ne, aje, gü ba, “Petero to *babatïza eyi fü wü gara *ganzi kpara, angü wüh le ngü ka Yesu eyi kpah baka ani.” 2 Gara ewü ta ladü te fïngangü ka-ewü di ka-ye la fï bü teka ngü ka gele ka-wü, ka *Yïsarayele. Teka ngü la, ngü ka wü ganzi kpara la reke gbü jia ewü nda de. Te di bala, te Petero du koro tete agbü Yerüsalema, fü wü kpara la ayia akpa ngü kaka la, 3 gü ba, “Petero deyï, ye ceka la, ngü ka-ye la reke de! Ye ngbü engbü de wü ganzi kpara, kpah da ezü e de ewü, neh baye? Dela siti ngü!”

4 Fü Petero ayia akpo amala nga wü ngü de te mere te-ye fü ye ne, kpï ꞌburu fü ewü, 5 gü ba, “Wü di enga wüna, o ra di ta agbü Yapo kpala, gbü gara sïkpï, ma ngbü eyi-ta Me. Fü Me ayia agü tamu gara ngü fere baka roto bane. Ma wu gara e baka mere bongo bane, te wüh i dedere na ꞌburu de ku. Fü e la akö agbü kpï kpala, akoro gbamari ede ra. 6 Fü ra ayia aceka kpï gbü e la. Fü ra awu mere bi lara wü nü, ewü te ewü endoro füh lö wü, mene ewü te ewü egbeke te-wü agbeke, de wü mene ewü te ewü di de mbula wü, wüh ngbü ꞌburu gbü e la. 7 Fü ra ayia aje ri kpara te mala ngü fere, gü ba, ‘De-ra deyï, Me mala, gü ba, ma yia eyia, ma zoro gara wü e la, ma mörö, de ma zü.’ 8 Te ma je ngü la bala, ma le nda-ra de, fü ra alügü ngü, gü ba, ‘Ööö, mere kpara, siti wü e de bala ne, ma zü ewü nda-ra la kü de!’ 9 Fü ri kpara la adu kpah awü agbü kpï, gü ba, ‘Ma mere bala de. Wü e ꞌburu de te Me mere ewü ne, ma mere e adi eceka ewü gbü jia ra baka siti e de.’ 10 Fü ngü la amere te-ye fere bala anda nga ye du bata. Fü e la alügü te-ye alï ka-ye adu agbü kpï.

11 Bü gbü lö-ra engu la, ma te eceka de, wü kpara bata koro eyi, eyi-ta ra, gbü kötï de te ma ngbü era gbügbü na ne. Wü kpara la, gara enga *Rüma, de ïrï ye Koroneliyo, tima ewü me-ye kpaka ra.* 12 Fü *Nzïla Wazi Me amala ngü fere, gü ba, ‘Ah le de ma nü ꞌduwa tundu de wü kpara la. Ma mere e akpe cürü de, angü ni tima wü kpara la kpaka ra me-ni.’ Teka ngü la, fü ra ayia anü de ewü. Wü kpara maꞌdiya, de te a koro de ewü agbü Yapo ne, a nü ta de ewü ꞌburu agba Koroneliyo agbü Kayïsarïya kpala. Wüh tï kpah eyi asere ngü la fü yi.

13 Te a koro kpala, fü Koroneliyo amala ngü fü a, gü ba dene, ‘*Malayïka ka Me koro kpaka ni, mala ngü fü ni, gü ba, “Ah le de ni tima wü kpara agbü Yapo teka aï ra, de ma koro kpaka ni, 14 angü ma ena amala wü ngü de te ena aküwa ni, de wü kpara gba ni ne, ꞌburu fü ni.” ’ 15 Te ma je ngü la bala, fü ra akpo da emala ngü ka Yesu fü ewü. O ra ngbü la bü emala nga ngü la, ꞌduwa fü Nzïla Wazi Me arï emaguma ewü, kpah baka e ta te rï emaguma nih te enga gina ne. 16 Teka ngü la, fü ra ayia akpo da efï nga ngü, ta te Miri Yesu mala fü nih ne. Angü engu gü ba, ‘*Yüwane to ta babatïza fü nih de ngu kükürü, amba sidi ne, Me ena ato babatïza fü nih, de Nzïla Wazi Me.’ 17 Baka te Me le ngü ka wü Koroneliyo eyi de bala, fü ah ayia ato Nzïla Wazi ye fü ewü, kpah baka ta te engu to fü nih, o nih to ta maguma nih fü Miri Yesu tete na ne, ma ena atïrï ewü neh baye? Te di bala, fü ra adu aza ewü baka wü di enga wüna.”

18 Te wü kpara gbü Yerüsalema je ngü ka Petero la bala, fü ewü anga ngbiii, adu ace ngü ka yïkï ka-wü la. Fü ewü akpo da egbo nga ïrï Me, gü ba, “Wayi bala! Me de mere wazi! Lele kaka fa sü! Angü ah le eyi fü wü *ganzi kpara afü maguma wü, aküwa fï mere badi!”

Dene ngü ka wü kpara ka Yesu agbü Atïyokïya

19 Ta te wü kpara kpo da eto cïnga te wü *kpara ka Yesu, fütanga kpi ka Setefanü ne, fü wü kpara ka Yesu la ayia agbü Yerüsalema, akpe abaya ka-wü ꞌburu edere sü, ka cürü. Fü gara ewü akpe anü angbü ka-wü agbü gara nga nzö wü sü nengete nengete.† Fü ewü akpo da emala ngü ka Yesu fü wü kpara de kpala. Amba wüh mala ngü ka Yesu fü wü kpara ka sü la de, wüh ngbü emala nzö fü wü di enga ni wü, wü di enga *Yïsarayele, te wüh ngbü engbü gbü wü sü la. 20 Fü gara wü kpara ka Yesu‡ la akpe anü akoro agbü Atïyokïya. Fü ewü akpo da emala ngü ka Miri Yesu fü wü kpara ka Atïyokïya, te ewü di de wü di enga *Yïsarayele nda-wü de ne, angü wüh ka-wü de wü *ganzi kpara, wü di enga *Giriki. 21 Fü Miri Yesu angbü eto wazi fü ewü teka tima la. Fü mere bi wü kpara ka Atïyokïya la afü maguma wü, adu ara fü Miri Yesu.

22 Te wü kpara ka Yesu agbü Yerüsalema je ngü la bala, fü ewü ayia atima Baranaba kpaka ewü, agbü Atïyokïya kpala, teka awu si-ngü la mbi mbi mbi. 23-24 Angü Baranaba ka-ye ta de züka kpara, te to maguma ye ꞌburu fü Miri Yesu. *Nzïla Wazi Me si kpah emamaguma fa sü. Te Baranaba nü koro agbü Atïyokïya kpala, fü ah awu, gü ba, wü kpara la, Me to wazi ye eyi fü ewü fanü. Fü Baranaba angbü de mere tadu teka ngü la. Fü ah akpo da erï ewü de ngari Me, kpah da eto wazi fü ewü, teka de wüh rü kpekpeke gbü ngü ka Yesu de maguma wü biringbö. Teka ngü la, fü mere bi wü kpara agbü Atïyokïya angbü eto maguma wü fü Yesu.

25 Te di bala, fü Baranaba adu afï nga Sawula, gü ba, “Engu ka-ye de kpeke kpara, te tï eyi ale ta-ngü te ni gbü tima la.” Fü ah ayia agbü Atïyokïya, anü agbü Tarasu, teka agïrï Sawula kpala. 26 Te engu nü maka Sawula agbü Tarasu kpala, fü ah aza engu, adu ake di agbü Atïyokïya, teka ale-ta ngü te ye, da erï wü kpara la. Fü ewü angbü agbü Atïyokïya teka re biringbö, da ebiti te-wü de wü kpara ka Yesu de ta kpala ne. Fü ewü angbü erï wü mere bi wü kpara la de ngari Me. Gbü wü re engu la, wü kpara agbü Atïyokïya kpala, kpo ta da eï wü *kpara ka Yesu la, gü ba, wü kpara ka *Kurisito.

27 Kpah gbü wü re la, fü gara wü kpara ka Yesu ayia agbü Yerüsalema, anü akoro agbü Atïyokïya kpala. Wüh de wü kpara te Nzïla Wazi Me ngbü emala ngü gömö ewü, baka wü *mürü dofo ta gügü ne. 28 Fü *Nzïla Wazi Me ayia asere ngü fü gara *mürü dofo esüka ewü de ïrï ye Agobo. Fü Agobo ayia amala ngü la fü wü kpara ka Yesu ꞌburu, gü ba, “Mere kpïrï tala ena atï agbü tö ka *Yudaya ꞌburu.”§ 29 Te wü kpara ka Yesu agbü Atïyokïya je ngü la bala, fü ewü abiti te-wü, afï ngü, gü ba, “Ah le de ani biti mba e, ba e te wazi ani di ladü, teka fü ani atima fü wü di enga ni ani, wü kpara ka Yesu agbü Yudaya de kpala ne, teka ale ta-ngü te ewü.” 30 Fü ewü adu abiti wü e la kpah ꞌburu, baka ngü te ewü mala la. Fü ewü atima esaka wü Baranaba ake Sawula, de wüh nü di, ato fü wü mere kpara gbü tima ka Yesu agbü Yudaya de kpala.

12

Dene cïnga ta te Miri Agiripa Erode to te wü kpara ka Yesu

1 Ta gbü wü re la, fü Miri Agiripa *Erode akpo da eto cïnga te wü *kpara ka Yesu agbü Yerüsalema. 2 Fü ah ayia atima wü marajümïya ka-ye teka amörö *Yakobo enga ni ye *Yüwane wü di Zebedayo ne. Fü wü marajümïya la aza mere maguruma, anü awa ngürü Yakobo di.

3-4 Fü ngü la areke te wü mere kpara ka wü *Yïsarayele afa sü. Te Miri Agiripa wu ngü la bala, fü ah adu kpah azoro Petero, agü agbü ku. Fü ah aza wü marajümïya nzükpa de füh ye maꞌdiya, aye süka ewü bala bala, teka de wüh ceka kpï fütanga Petero mbi mbi mbi, angü ah ena akpe. Wüh ngbü mere ngü la ta, gbü sïkpï ka *Pasïka. Dada te wüh ena akolo ngü ka Petero gbü wü sïkpï la nda ma. Te di bala, Miri Agiripa, fü mü afï ngü, gü ba, “Te ah bala la, ni ena akolo ngü ka Petero gbü jia wü kpara ꞌburu sidi nga Pasïka.” 5 Petero, mü tïne eyi agbü ku kpala, esaka wü marajümïya, te ewü ngbü efete mü. Amba wü kpara ka Yesu ngbü nda-wü fï bü eyi-ta Me kpekpeke teka ngü kaka.

6 Gbü biti, de te kpï ena aseke, fü Miri Agiripa akolo ngü ka Petero tete na ne, Petero, wüh i mü tïne eyi gö! de nyarï, o esüka wü marajümïya ꞌbasu, de te ewü ngbü efete mü ne. Fü mü atï ka-mü era ara. Wü gara marajümïya ngbü ta nda-wü emöngïtï kambü ka ku la sela.

7 Bü kece bane de, fü *malayïka ka Me ayia akoro. Fü sü aci, alofo raaa! kpa esambü ka ku la. Fü malayïka la akoro amofo Petero, azükü engu, gü ba, “Petero! Petero! Mü yia eyia kere!” Fü nyarï de te wüh i kpakpa di ne, ayia afuru te-ye, atï kötö. 8 Fü malayïka adu amala ngü fefe, gü ba, “Ye i ku etadu ye, de ye to kamaka ka-ye gbü lö ye.” Fü Petero amere wü ngü la kpah ꞌburu bala. Fü malayïka adu amala ngü fefe, gü ba, “Ye to mere bongo ka-ye la te ye, de ye fa nga ni.” 9 Fü Petero ayia afa nga malayïka la, teka akoro agbü kambü ka ku la kpa etanü. Petero ngbü ta efï nda-ye, gü ba, “Ngü de te malayïka ngbü emere fü ni ne, ah de zu ngü nda de, ah ka-ye de roto.”

10 Fü wü Petero ayia ake malayïka la, anye gina wü marajümïya, te ewü ngbü efete engu ne, bete eꞌbaꞌbasu ewü. Fü ewü anü akoro te mere siti möngïtï* ka tambasü kambü ka ku la, de te ngbü enü agbü mere kötï ne. Te wüh nü koro kpala, fü mere möngïtï de te ewü ni gö ne, ayia aü te-ye ndaaa bü de tete-ye. Fü wü Petero akoro ka-wü kpa etanü, anü sü ka-wü te gara kaje. Petero, mü te eceka de, yïrï! malayïka la dürü ka-ye eyi.

11 Fü fïngangü ka Petero adu alügü te-ye mbi. Fü ah awu, gü ba, “Fanü fanü, Me tima malayïka ka-ye me-ye, teka aküwa ni esaka Miri Agiripa, kpah esaka wü mere kpara ka wü Yïsarayele, te ewü ngbü ta ele amörö ni asidi ne.”

12 Te Petero wu, gü ba, ni küwa eyi fanü ne, fü ah adu afï ngü, ayia anü ka-ye agba *Marïya, ni ye Marako.† Angü gbü kötï la, mere bi wü kpara ka Yesu ngbü ta ebiti te-wü kpala, da eyi-ta Me teka ngü ka Petero. 13 Fü Petero anü akoro kpala, o wüh ni möngïtï ka ꞌbaranga eyi. Fü ah akpo da ekü möngïtï ꞌbaranga la, teka de ni rï kpala.

Gara jaji würüse, de ïrï ye Rüda, ngbü ta emere tima kpala. Te Rüda je giri möngïtï la, fü ah akpe akoro, teka awu kpara de te ngbü ekü möngïtï la. 14 Fü ah aje ri Petero teke, awu gü ba, ah de engu. Fü ah angbü de mere tadu, teka ngü la, dada te engu ena aü möngïtï tïne ma, ka tadu. Fü ah akpe alügü nga ye adu kpa esambü, teka amala nganga fü wü kpara la, gü ba, “Petero koro eyi! Ah ladü emöngïtï sela!”

15 Te wü kpara la je ngü, de te Rüda mala fü ewü bala ne, fü ngü la ake te ewü. Fü ewü amala fefe, gü ba, “Rüda deyï, ye röfö aröfö!” Fü Rüda adu amala ngü la fü ewü kpekpeke, gü ba, “Ni su wu de! Ah de Petero fanü fanü!” Te wüh je bala, fü ewü adu afï ngü, gü ba, “Te ah bala, ah kpi eyi! Dela ka-ye tïne kukuru na!”

16 Fü Petero angbü fï bü ekü möngïtï, ah ce nda de. Fü ewü akoro aü möngïtï la bane, gbo! te Petero, te rü ngbü eyi emöngïtï sela fanü. Fü ngü la aga gbü jia ewü afa sü.

17 Fü Petero arï kpaka ewü kpa esambü la. Fü ah atata ewü de kpa ye, de wüh nga anga. Fü ah akpo da emala nga wü ngü, de te Me mere fü ye ne, gü ba, “Me tima *malayïka ka-ye, fü ah aza ni kpa esambü ka ku kpala, akoro di kpa etanü, ato kaje fü ni dene.” Fü Petero adu amala fü ewü, gü ba, “Ah le de wü mala nga ngü la fü *Yakobo, enga ni Yesu, bete wü gara kpara ka Yesu ꞌburu.” Te engu mala ngü la nza tete, fü ah ayia akoro kpa etanü, anü ka-ye, awo te-ye agbü gara sü.

18 Te kpï seke tete, wü marajümïya, ta te wüh ngbü efete Petero kpa esambü ka ku ne, te eceka de, yïrï! Petero nda tïne ma. Fü nzö ewü afü ka. Fü ewü angbü de mere cürü. Fü ewü agïrï engu ma, wüh maka engu nda-wü de.

19 Te Miri Agiripa *Erode je ngü la bala, fü ngü asiti tete. Fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye, de wüh gïrï Petero. Baka te wüh gïrï engu ma, fü Miri Agiripa aï wü marajümïya, ta te ewü ngbü efete Petero ne, ayi-ta ewü kpekpeke teka ngü kaka. Amba ngü te ewü ena alügü fefe nda ma. Fü Miri Agiripa ayia ato rïrï fü wü bu ewü, de wüh mörö ewü amörö.

Dela ngü ta te Petero küwa esaka Miri Agiripa Erode tete.

Dene ngü ka kpi ka Miri Agiripa Erode

20 Fütanga ngü la, fü Miri Agiripa *Erode ayia agbü *Yudaya sela, anü agbü Kayïsarïya, angbü kpala.

Wü mere kötï de ïrï wü Tera ake Sïdona ne, wüh ta gbamari ede tö ka Yudaya, te di esa rïrï ka Miri Agiripa Erode. Wü kpara ka Tera ake Sïdona, wüh ta de wü kpara te ewü ngbü ese e efa sü. Wüh sö e nda-wü de. Wüh ngbü ta ese zü-e ka-wü, esaka wü kpara ka Yudaya.

Gbü gara sïkpï, fü gara ewü ayia amere gara ngü, te ke te Miri Agiripa Erode fa sü. Fü mamaguma ayia asiti eküte ewü. Te wü kpara la wu ngü la bala, fü ewü ayia akoro kpaka Miri Agiripa, teka areke ngü esüka wü. Te di bala, fü ewü anü te enga gina fi me-wü kpaka Balaseto, mere kpara ka miri, andaꞌba te-wü fefe, de ah nü me-ye, ah mala nga ani fü miri. 21 Fü Miri Agiripa ale ngü la, ato sïkpï fü ewü, de ani biti te-ani de ewü, teka areke ngü la.

Ah te ekoro gbü sïkpï de te ewü reke de ewü ne, fü wü kpara abiti te-wü gbe. Fü Miri Agiripa ayia ato bongo ka-ye ka miri te ye, angbü füh kpökpö ka-ye ka miri. Fü engu ayia arü amala ngü te siti esüka wü la tïne mbölö, gbü jia wü kpara la ꞌburu. 22 Te mere bi wü kpara la je ngü la bala, fü ewü akpo da ecu ngüngü na, da eba rere kpa tikpi, gü ba, “Wayi, mere kpara, ri ye, te ye mala fü ani ne, ah baka nda Me!” Wüh mala ngü la bala, de ngü türü tete.

23 Amba bü gbü lö-ra la, fü *malayïka ka Me akoro akïna Miri Agiripa fü kpi, angü Miri Agiripa le fü wü kpara adi egbo nga ïrï ni, efa nda Me ka. Teka ngü la, fü mere siti keke ayia amere Miri Agiripa, angü wü jürü sürü rï me-wü guguvu, azüfa nzanza ꞌburu. Fü ah ayia akpi.

24 Gbü wü re la, fü ngari Me angbü fï bü ebaya, enü anü gbü wü gara sü ꞌburu. Fü mere bi wü kpara angbü eto maguma wü fü Yesu.

25 Te wü Baranaba ake Sawula nza tima ka-wü gbü Yerüsalema tete, fü ewü ayia ale kaje, adu agbü Atïyokïya. Fü ewü aza Marako,‡ adu de ewü.

13

Dene ngü te wüh fe Baranaba ake Sawula, tima ewü di

1 Esüka wü *kpara ka Yesu agbü Atïyokïya de kpala ne, gara wü kpeke kpara ta ladü te *Nzïla Wazi Me ngbü emala ngü gömö ewü, baka wü *mürü dofo ka Me ta gügü ne. Wüh kpah de wü *mürü rïrï, te ewü wu da erï wü bu wü de ngari Me ereke areke. Ah ta de wü Baranaba, Sïmïyona,* Lukiya,† Manayï‡ bete Sawula.

2 Gbü gara sïkpï, fü wü kpara ka Yesu abiti te-wü, teka aku gba fü Me. Fü ewü *aꞌbï te-wü, wüh zü e de, teka amaka wazi esaka Me. Fü Nzïla Wazi Me amala ngü fü ewü, gü ba, “Ni fe wü Baranaba ake Sawula eyi, teka anü amala ngü ka Yesu agbü wü gara sü. Ah le de wü o kpa wü gbü nzö ewü, teka ato wazi fü ewü gbü tima la.” 3 Fü wü kpara ka Yesu la adu aꞌbï te-wü, aku gba fü Me teka wü Baranaba ake Sawula. Fü ewü ao kpa wü gbü nzö ewü, ato kaje fü ewü, teka fü ewü anü amala ngü ka Yesu agbü gara wü sü.

Dene ngü ka Baranaba ake Sawula agbü Kupuriyo

4 Fü *Nzïla Wazi Me asere ngü fü wü Baranaba ake Sawula, de wüh nü agbü Selukiya, te di era mere *yï-ngu. Fü ewü ayia akoro kpala, adu alï gbü *zabu, teka anü sü kpa eta ngu, agbü Kupuriyo. 5 Marako§ nü ta de ewü tundu, teka ale ta-ngü te ewü gbü tima la. Fü ewü anü akoro kpa eta ngu agbü Salami, te di de gara mere kötï ka Kupuriyo. Fü ewü akpo da emala ngü ka Yesu fü wü kpara, agbü wü *kambü ka biti-te ka wü Yïsarayele kpala. 6 Fü ewü andoro, da emala ngü ka Yesu fü wü kpara gbü wü sü ka Kupuriyo kpala ꞌburu, zalü koro di agbü Pafü.

Te wüh nü koro agbü Pafü, fü ewü amaka gara enga *Yïsarayele kpala, de ïrï ye Elima.* Ah ka-ye de mürü kuwa, te ngbü efiti wü kpara, gü ba, ni de mürü dofo te ni ngbü emala ngü ka Mere Me.

7-8 Ïrï miri ka Kupuriyo la ta de Serezeyo Pawülü. Engu kpah de kpara te wu ngü fa sü. Te miri la je, gü ba, wü Baranaba ake Sawula ladü sela, da emala ngari Me fü wü kpara ne, fü ah aï ewü kpaka ye, angü ah le kpah de ni je ngari Me gömö ewü. Fü ngü la ake te Elima, mürü kuwa la, kpürrrü! Kükürü de, angü miri ngbü ta eje ngü gögömö na. Fü Elima akpo da ega yïkï de wü Baranaba, angü ah le de miri le ngü ka Yesu la nda de.

9 Sawula, te wüh ngbü eï mü gbü ngü *Rüma, gü ba, Pawülü ne, fü Nzïla Wazi Me ayia ato wazi fü mü. Fü mü ayia aceka mürü kuwa la kpekpeke. Fü mü awü nga fefe, 10 gü ba, “De-ye deyï, ye de ye *Satana! Ye de muruyi! Ye de vügü ka ngü ka Me! Ye kpah de wü bi siti mani gbü nzö ye! Ye ena ace da esiti tima ka Me neh elaye? 11 Teka ngü la, ye je la ngü ne. Tïtïne, Me ena ato kuru te ye. Fü jia ye ani teka wü sïkpï mba cüküꞌdaye.” Pawülü, mü bü te emala ngü la anza de, mbirrri! sü tï gbü jia Elima eyi! Fü ah akpo da ejiji bü da ye sela, egïrï kpara te ena azoro kpa ye, teka ale ta-ngü te ye.

12 Te miri wu ngü la bala, fü ah ayia ato maguma ye fü Yesu, angü ngü ka Yesu, de te wü Baranaba ake Pawülü ngbü erï wü kpara di ne, ga gbü jijia na eyi fa sü.

Dene ngü ka Pawülü ake Baranaba agbü Pïsïdïya

13 Fütanga ngü la, fü wü Pawülü ayia de wü bu ye agbü Pafü sela, anü alï gbü *zabu, akö ngu kpa eta ngu, anü akoro agbü Peruga, te di agbü tö ka Pafïlïya. Te wüh koro kpala, Marako,† fü mü ayia ace nda-mü nga wü bu mü ka, adu ka-mü agbü Yerüsalema. 14 Fü wü Pawülü ayia agbü Peruga, anü akoro agbü gara sü de ïrï ye Atïyokïya, te di gbü tö ka Pïsïdïya. Ah de Atïyokïya ta te ewü yia gbügbü te enga gina ne nda de. Ah te ekoro gbü *sïkpï ka Me, fü ewü ayia arï kpa *esambü ka biti-te ka wü Yïsarayele kpala, angbü kötö, teka aje ngari Me.

15 Fü gara wü *kovo ayia esüka wü bu wü, atanga ngü gbü *Ngari Me du ꞌbasu.‡ Fü wü kovo la ayia ayi-ta wü Pawülü, gü ba, “Wü di enga ni ani, te gara ngü ladü kpaka wü, te ena ato wazi fü ani la, de wü mala emala fü ani.”

16 Fü Pawülü ayia arü tikpi, ae kpa ye fü wü kpara, de wüh nga anga. Fü ah adu amala ngü fü ewü, gü ba, “De-yi wü di enga wüna, wü di enga Yïsarayele, kpah de wü di enga wü gara kpara, te yi le ngü ka Me ne, yi je la ngü de te ma le amala fü yi ne. 17 Mere Me fe ta wü kundu nih, wü di enga *Yïsarayele ne, me-ye, fü ah anzö *ngüte de ewü. Fütanga ngü la, o wüh ngbü ta agbü ganzi tö, agbü *Ezepeto, fü engu ayia ato wazi fü ewü, fü ewü asibi kpala afa sü. Fü ah aküwa ewü esaka miri ka Ezepeto de mere wazi ka-ye. 18 Fü ah aza ewü, anü di agbü gü. Baka te wüh ngbü agbü gü, da ejiji kpala teka re teke ꞌbasu ne, Me ngbü fï bü tundu de ewü, da ele ta-ngü te ewü.

19 Fütanga ngü la, fü Me ayia aza ewü, anü akoro di agbü tö ka *Kanana. Fü ah ato wazi fü ewü, de wüh mömörö wü mürü tö la, te ewü di ta baka nguwa wü kpara lorozi. Fü ah aza tö ka wü kpara la, ato fü wü kundu nih, de wüh ngbü gbügbü na fï badi. 20 Ah mere wü ngü la bala, akpo gbü wü re de te engu fe kundu nih *Abarayama, zalü akoro gbü wü re te ewü za tö ka Kanana la tete, angbü gbügbü. Ngü la ꞌburu za mere bi wü re baka kama bala, teke ꞌbasu de füh ye nzükpa (450).

Fütanga ngü la, fü Me aza wü gara kpara, ao baka wü jürü miri gbü nzö ewü, zalü akoro di gbü re ka *mürü dofo Samüwele. 21 Gbü wü re ka mürü dofo Samüwele la, fü wü kundu nih ayia ayi-ta Me, de ah to mere miri, te ena angbü gbü nzö ani ꞌburu. Te Me wu bala, fü ah aza Sawula,§ ye Kisi, ao engu mere miri. Fü ah angbü gbü nzö ewü teka wü re teke ꞌbasu. 22 Fütanga ngü la, fü Me ayia ace Miri Sawula, teka siti ngü kaka. Fü ah adu aza *Davidi, ao mere miri gbü nzö wü kundu nih. Fü Me amala ta ngü teka ngü ka Davidi, gü ba, ‘Wayi, ni maka Davidi* eyi, ah ena amere wü ngü de te ni le ne ꞌburu me-ye, angü ni le engu de maguma ni ꞌburu.’ 23 Fü Me akïna te-ye fü Davidi, gü ba, ‘Ni ena ao gara miri esüka wü kundu ye te gara, teka aküwa wü di enga Yïsarayele ꞌburu.’ Wü di enga wüna, Miri ta te Me mala nganga na ne, engu de Yesu, angü engu de kundu kundu ye Davidi fanü, te Me tima engu füh kotö ne, teka aküwa nih ꞌburu.

24 O Yesu kpo de tima ka-ye la de, *Yüwane Mürü Babatïza ngbü ta emala fü wü di enga Yïsarayele ꞌburu, gü ba, ‘Ah le de wü fü maguma wü, teka fü ni ato *babatïza fü wü.’ 25 Fütanga ngü la, o tima ka Yüwane yia enza tete, fü engu adu amala ngü fü wü kpara la tïne mbölö, gü ba, ‘Wü ngbü efï tüngü ni, egü neh fe ya? Wü efï nda-wü, gü ba, ni de kpara de te wü ngbü ecï nganga, teka aküwa ani ne? Aꞌa, ah de ni nda de. Amba wü je la ngü de te ni emala fü wü ne. Kpara la ena akoro sidi nga ni. Ni baka labï kaka te ngbü ereke kaje fefe. Ni be teka tima la nda-ni de, angü engu de mere kpara te fa ni ka.’ Kpara ta te Yüwane ngbü emala nganga la, ah ka-ye de Yesu.

26 Wü di enga wüna, wü di enga Yïsarayele, kpah de wü *ganzi kpara te yi le ngü ka Me ne, nih nda-nih de wü kpara, de te Me sere ngü ka-ye la fü nih, gü ba, ‘Yesu tï eyi aküwa nih nzö me-ye.’

27 Wü mere kpara ka-nih, de wü gara kpara ka Yerüsalema ne, wüh le ngü ka Yesu ta nda-wü de. Fü ewü amörö engu asidi. Ngü ta te wü *mürü dofo ba teka ngü ka Yesu ne, wü mere kpara la ngbü ta etanga ngü la cu me-wü gbü wü sïkpï ka Me ꞌburu, amba wüh wu si-ngü la nda-wü de. Te di bala, wüh le ngü ka Yesu de. Fü ewü akolo ngü kaka, gü ba, ‘Ah le de wüh mörö engu asidi.’ Amba ngü te wüh mere la, ah tï kpini de ngü ta te wü mürü dofo ka Me ba ne. 28 Baka te wüh maka siti ngü ka Yesu, teka fü ewü amörö engu tete na nda-wü de ne, fü ewü adu ayi-ta Miri *Pïlatü, de ah mala fü wü marajümïya ka-ye, de wü mörö engu. 29 Fü wü marajümïya la aza engu, anü di, amörö. Fü ewü amemere wü lara ngü eküküte. Te Yesu kpi tete, fü wü kpara kaka aza kökö na, anü di, ati, baka ta te wü mürü dofo ba gbü *Ngari Me ne. 30 Amba gbü wü ngü la ꞌburu, fü Me adu azükü engu gbü kpi la. 31 Fü Yesu akpo da esere te-ye fü wü kpara ka-ye, de te ewü ngbü ta endoro de ewü, te kpo gbü *Galïlaya, zalü akoro agbü Yerüsalema ne. Fü ah angbü de ewü bala teka bi wü sïkpï. Enatikine dene, wü kpara la ngbü eyi emala nga Yesu fü wü bu wü, wü di enga Yïsarayele, gü ba, ‘Yesu zükü gbü kpi eyi fanü.’

32 Wü di enga wüna, dene ngü te a le amala fü yi enatikine, angü Me kïna te-ye ta eyi fü wü kundu nih, gü ba, ‘Te gara, ni ena atima Miri teka aküwa wü.’ 33-34 Ngü la, Me mere eyi fü nih enatikine fanü, angü ah tima Yesu eyi teka aküwa nih. *Davidi ba ta ngü ka Miri la gbü eꞌbaꞌbasu ci ka-ye, gü ba, ‘Me mala fü Miri la, gü ba, “Ye de Ye ni. Enatikine, ni sere ngü la eyi fü wü kpara ꞌburu, gü ba, ni de Wö ye.” ’† Me du mala kpah gara ngü gömö gara mürü dofo, gü ba, ‘Züka ngü ta te ni mala, gü ba, ni ena ato fü Davidi ne, züka ngü la ni ena amere fü wü amere.’‡ Teka ngü ka züzükü ka Yesu gbü kpi, 35 Davidi ba ngü la eyi mbölö gbü gara ci ka-ye, gü ba, ‘Wayi bala Me, ni wu eyi, gü ba, ye tï ace züka kpara ka-ye gbü kpi nda de. Küküte tï azi gbü tö kpah de.’§ 36 Te di bala, yi efï nda-yi, gü ba, Davidi mala ta ngü la cu teka ye? Aꞌa, ah mala ngü la teka ye nda de, angü te Davidi mere ta tima, te Me to fü ye, nza tete ne, fü ah akpi. Fü ewü ati engu ede mbükü wü kundu ye. Fü küküte azi ciki gbü mbükü sela. 37 Amba, kpara de te kökö zi de, ah ka-ye de Yesu. Angü Me zükü ka-ye duu engu kpikpi ye gbü kpi.

38-39 Wü di enga wüna, dene ngü te ma le amala fü yi enatikine, gü ba, kpara te tï aküwa yi gbü wü *siti ngü ka-yi, ah ka-ye de Yesu, de te a ngbü emala nganga fü yi ne. Angü Me ena aboro siti ngü ka-yi la teka ngü kaka. Te mü to maguma mü fü Yesu la, Me ena aceka mü baka züka kpara ka-ye. Yi efï nda-yi, gü ba, te ani ngbü emere wü *Rïrï ka Müse biri biri ꞌburu la, ngü ka-ani ena areke gbü jia Me? Aꞌa, Rïrï ka Müse tï aküwa yi nda de.

40 Te di bala, wü di enga wüna, yi ceka te yi ꞌbe! Yi mere e ace ngü, de te a ngbü emala fü yi ne, de. Angü, te yi ce la, yi küwa nda-yi de. Ah kpah baka ngü ta te Me mala gömö wü mürü dofo ka-ye, gü ba dene, 41 ‘De-wü, wü kpara te wü le ngü ka-ni de ne, wü ceka la, ni ngbü emere mere kpeke ngü gbü wü sïkpï ka-wü ne, amba wü le ngü ka-ni la nda-wü de. Wü kpara ena asere ngü la fü wü mbölö. Wü tï aje kpah de. Fü wü akpi ka-wü anza, teka ngü ka kögö-nzö ka-wü la.’ ”*

Dela ngü ta te Pawülü mala fü wü kpara kpa *esambü ka biti-te la.

42 Te Pawülü mala ngü la nza tete, fü ewü ayia ake Baranaba, akoro esambü ka biti-te la kpa etanü. Fü wü kpara la ayi-ta ewü, de wüh du, wüh koro kpah gbü gara sïkpï ka Me, teka amala fï bü ngü la bala fü ani.

43 Fütanga mabiti la, fü mere bi wü kpara ayia agï nga wü Pawülü ake Baranaba. Gara ewü de wü di enga Yïsarayele, gara ewü de wü ganzi kpara, te ewü le ngü ka Me. Fü wü Pawülü ake Baranaba akpo da erï ewü de ngü ka Me, de wüh rü kpekpeke, teka fü Me ato wazi fü ewü, de *züka maguma ye.

44 Te koro gbü *sïkpï ka Me sidi nga engu la, fü mere bi wü kpara gbü mere kötï la ayia ꞌburu, abiti te-wü kpa esambü ka biti-te, teka aje ngari Me gömö wü Pawülü. 45 Te wü gara wü *Yïsarayele wu mere bi wü *ganzi kpara kpa esambü ka biti-te ka-wü la, fü ngü la ato kanga emaguma ewü. Fü ewü akpo da ega yïkï de wü Pawülü, kpah da esoko ewü, teka ngü ka wü ganzi kpara la.

46 Fü wü Pawülü ake Baranaba adu amala ngü fü ewü kpekpeke, gü ba, “De-wü, wü di enga Yïsarayele, ah le ta de ani mala ngü ka Yesu ne fü wü te enga gina, teka fü wü aküwa fi me-wü. Amba wü le ngü la nda-wü ꞌburu ꞌburu de. Te di tïne eyi bala ne, ah mbi te ani ena ace wü, anü ka-ani amala ngü ka Yesu fü wü ganzi kpara. 47 Angü, ngü ta te Me mala fü ani, wü di enga Yïsarayele ne, ah gü ba, ‘De-ni Me, ni o ani, wü di enga Yïsarayele, eyi baka ze-wa fü wü ganzi kpara, de ani mala ngü ka-ni, Me, fü ewü, zalü akoro di gbü adu sü füh kotö ne, teka de wüh küwa.’ ”†

48 Baka te wü ganzi kpara je ngü la bala, fü ngü la areke te ewü, fü ewü angbü de mere tadu. Fü ewü akpo da egbo nga ïrï Me, teka ngü ka Yesu la. Fü wü kpara ꞌburu, de te Me fe ewü teka aküwa ne, ayia ato maguma wü fü Yesu.

49 Fütanga ngü la, fü ngari Me akpo da ewü gbü nga nzö wü sü la ꞌburu. 50 Amba ngü la ngbü eke ka-ye te wü Yïsarayele ake. Fü ewü ayia anü kpaka wü gara wara wü mere kpara, de te ewü le ngü ka Me ne. Fü ewü akpo da esiti fïngangü ka-ewü, bete nda wü cögbörö kpara ka kötï la, de wüh to cïnga te wü Pawülü ake Baranaba, kpah teka aliki ewü gbü kötï ka-ani sela asidi. 51 Te di bala, fü wü Pawülü ake Baranaba ayia abunda zu-tö ka kötï la esatïlö wü asidi, teka asere fü ewü, gü ba, Me ena akolo ngü ka-ewü me-ye. Fü ewü ayia ka-wü, anü sü agbü Ïkoniyo.

52 Wü *kpara ka Yesu agbü Atïyokïya ne ce ngü ka Me nda-wü de, wüh lala ka-wü fï bü te ngü ka Yesu. Fü *Nzïla Wazi Me angbü eto wazi fü ewü. Fü ewü angbü ka-wü fï bü de mere tadu.

14

Dene ngü ka wü Pawülü ake Baranaba agbü Ïkoniyo

1 Te wü Pawülü ake Baranaba koro tete agbü Ïkoniyo, fü ewü arï kpa *esambü ka biti-te ka wü Yïsarayele, kpah ba e te ewü ngbü emere gbü wü gara sü ꞌburu ne. Fü ewü amala ngü ka Yesu fü wü kpara kpala kpekpeke. Fü mere bi wü kpara, wü di enga *Yïsarayele, kpah de wü kpara ka sü la, afü maguma wü, ale ngü ka Yesu. 2 Amba gara wü di enga Yïsarayele le ngü ka Yesu nda-wü de. Fü ewü ayia anü kpaka mere bi wü kpara ka sü la, akpo da esiti fïngangü ka-ewü eküte wü Pawülü ake Baranaba. 3 Amba wü Pawülü ake Baranaba kpe cürü ngü la nda-wü de. Fü ewü angbü fï bü agbü Ïkoniyo kpala teka mere bi sïkpï, da emala ngü ka Miri Yesu fü wü kpara kpala kpekpeke, gü ba, “Me tima Yesu eyi teka aküwa ani, teka *züka maguma ye.” Te di bala, fü Yesu angbü eto wazi fü ewü, fü ewü angbü ememere kpeke wü ngü ka talara, teka asere fü wü kpara, gü ba, ngü de te ani ngbü emala ne, ah de zu ngü ka Me fanü fanü.

4 Teka ngü la, fü mere yïkï akoro esüka wü kpara gbü kötï la afa sü. Fü gara ewü ale ngü ka wü Pawülü. Amba gara ewü le nda-wü fï bü ngü ka wü di enga Yïsarayele, de te ewü le ngü ka Yesu de ne. 5 Fü wü gara wü di enga Yïsarayele ayia abiti te-wü, de wü kpara ka sü la, de te ewü le ngü ka wü Pawülü de ne, kpah de wü mere kpara ka-ewü, teka asötö wü Pawülü ake Baranaba, amörö de teme. 6-7 Te wü Pawülü ake Baranaba wu ngü la bala, fü ewü akpe ka-wü, anü sü agbü tö ka wü Lïkoniya. Fü ewü akpo da endoro gbü tö la, da emala ngari Me fü wü kpara agbü Lïsïtera bete Derebe, de wü gara jürü kötï ede ewü kpala ꞌburu.

Dene ngü ka wü Pawülü ake Baranaba agbü Lïsïtera

8 Fü wü Pawülü amaka gara komoko agbü Lïsïtera kpala, de lö ye walawala. Ah tï anü nü de, angü wüh bï engu ta kü bala. 9 Gbü gara sïkpï, o Pawülü ngbü emala ngari Me fü wü kpara agbü Lïsïtera kpala, fü komoko la angbü eje ngari Me gögömö na. Fü Pawülü ayia eceka engu kpekpeke, awu ꞌduwa teke, gü ba, komoko la le ngü ka Me eyi de maguma ye biringbö. Te di bala, wazi ka Me tï eyi areke lölö na. 10 Fü Pawülü ayia amala ngü fü komoko la de mere ri ye, gü ba, “De-mü, mü yia eyia, mü rü tikpi füh lö mü!” Pawülü bü te emala ngü la bala de, fü komoko la ayia aviti cinzili! arü füh lö ye, akpo ꞌduwa da enü nü.

11 Te mere bi wü kpara la wu ngü de te Pawülü mere ne, fü ngü la aga gbü jia ewü. Fü ewü amala ngü gbü mö ka wü Lïkoniya, gü ba, “Apa! Wü me fü te-wü, koro eyi baka wü kpara, endoro esüka ani füh kotö sene!” Angü wüh fï nda-wü, gü ba, wü Pawülü de me wü kundu ani. Amba ngü de te wüh mala la, wü Pawülü je ngü la nda-wü de, angü wüh mala ngü la gbü ngü mündü ka-wü, ka Lïkoniya. 12 Fü ewü agü ïrï Baranaba, gü ba, “Zeyo”, te di de miri ka wü me ka-wü. Fü ewü agü nda Pawülü, gü ba, “Ereme”,* angü Pawülü ngbü ta emala wü ngü ne me-ye.

13 Fü mürü gele ka me, Zeyo† ne, adu afï nga gara ngü, gü ba, “Ah le de ani to laꞌbï fü wü me ne.” Fü ah ayia aza wü yiti, teka awa fü wü Pawülü. Fü ah ai wü yi-rü gbü ngürü wü yiti la areke areke. Fü ah ayia aï wü kpara, abiti, teka de wüh za wü nü la, wüh nü di, ato laꞌbï tete fü wü Pawülü, baka te ewü ngbü eto fü wü me ka-wü, Zeyo ne.

14 Te wü Baranaba ake Pawülü je ngü la bala, fü ngü la asiti te ewü ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ewü ayia asörö bongo ka-wü, akpo da ele woro esüka wü kpara la, da emala ngü de mere ri wü, 15 gü ba, “Akoo, de-yi, wü di enga ni a, yi fï ngü la, amere bala teka ne? Yi mere e amere ngü bala de! A de wü me nda-a de! A kpah de wü kükürü kpara baka yi. A koro nda-a teka amala zu ngü ka Mere Me fü yi, de yi ce ngü ka wü di enga me de bala asidi. De yi fü maguma yi, adu ale ngü ka Mere Me. Angü Me engu ne, ah de zu Me, te engu mere kpï ake tö bete ngu, de wü e gbü ewü ꞌburu me-ye. 16 Gbü wü re ta gügü ne, Me ce ta nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, angbü emere wü gele ka-wü kpikpi wü kpikpi wü, ba e te ewü le, angü wüh wu ngü kaka ta nda-wü la de. 17 Amba, gbü wü ngü la ꞌburu, Me ngbü fï bü da emere züka ngü ka-ye fü ewü, teka fü ewü awu ngü ka-ni tete. Fü ah angbü eto agö fü ewü, kpah da eto wazi fü wü e ka-ewü agbü yï, de wüh kö, adi erï, teka de wüh di emaka zü-e gbügbü na, adi engbü de mere tadu.” 18 Fü wü Pawülü ambü ambü da emala ngü fü wü kpara la, amba wü kpara la le ace ngü ka-wü la nda-wü kpah de. Fü wü Pawülü angbü fï bü da emala ngü la fü ewü kpekpeke, gü ba, “Wü mere e ato laꞌbï fü ani de.” Fü wü kpara la adu ace ngü la, abaya ka-wü.

19 Gbü gara sïkpï, fü gara wü di enga Yïsarayele ayia agbü Atïyokïya, te di gbü tö ka Pïsïdïya, bete Ïkoniyo, akoro agbü Lïsïtera. Fü ewü akpo da emala mere bi wü siti ngü eküte wü Pawülü, da esiti fïngangü ka mere bi wü kpara la. Fü wü kpara la ayia aza teme, akpo da esötö Pawülü di, teka amörö. Fü ewü asötö Pawülü bala, agbo gbülüküsü kötö! Fü ewü agbeke engu baka kö e la, anü di, ace mba canza ede mere kötï kpala. Wüh fï nda-wü, gü ba, ah kpi eyi.

20 Fü wü *kpara ka Yesu akoro abiti te-wü ede Pawülü sela. Wüh te eceka de, cukuru! Pawülü zükü eyi! Fü engu ayia arü tikpi, adu de ewü agbü mere kötï. Kpurutokokpï la, fü ewü ayia ka-wü ake Baranaba, anü sü agbü Derebe.

Dene ngü te wü Pawülü ake Baranaba du tete

agbü Atïyokïya gbü tö ka Sïrïya

21 Te wü Pawülü ake Baranaba koro tete agbü Derebe, fü ewü angbü da emala ngü ka Yesu fü wü kpara de kpala. Fü mere bi wü kpara ayia ato maguma wü fü Yesu afa sü.

Fütanga ngü la, fü wü Pawülü ake Baranaba ayia ka-wü kpala, adu agbü Lïsïtera, akoro gbü Ïkoniyo bete Atïyokïya te di gbü tö ka Pïsïdïya ne. 22 Fü ewü angbü eto wazi fü wü *kpara ka Yesu gbü wü sü la biri biri ꞌburu, da emala wü ngü fü ewü, gü ba, “Ah le de wü rü kpekpeke, da elala gbü ngü ka Yesu. Angü füh kotö ne, ani ena amaka mere bi cïnga afa sü. Amba te ani rü kpekpeke la, te gara ani ena amaka tadu, agbü sü ka Me agbü kpï.”

23 Fü ewü ayia afe wü kpara, ao gbü nzö wü kpara ka Yesu gbü wü sü la biri biri ꞌburu, baka wü *kovo. Fü ewü ayia *aꞌbï te-wü, da eyi-ta Me, teka ace ewü esaka Mere Me, de Me ceka kpï fütanga ewü me-ye, angü wüh to maguma wü eyi fefe na.

24-25 Fütanga ngü la, fü wü Pawülü ake Baranaba ayia gbü tö ka Pïsïdïya, anü akoro agbü Peruga, te di gbü tö ka Pafïlïya. Fü ewü amala ngü ka Yesu fü wü kpara de agbü Peruga de kpala. Fü ewü adu kpah anü sü, akoro agbü Atalïya. 26 Fü ewü ayia agbü Atalïya kpala, alï gbü *zabu, ago agbü gina Atïyokïya, te di nda-ye gbü tö ka Sïrïya ne, angü ah de sü ta te wü kpara ka Yesu tima ewü tete, teka anü amala ngü ka Yesu gbü wü gara sü, baka e ta te ewü mere.

27 Te wüh koro agbü Atïyokïya kpala, fü ewü abiti wü kpara ka Yesu ꞌburu, amala nga wü ngü, de te Me mere fü ani, gü ba, “Me ü kaje eyi fü mere bi wü *ganzi kpara, de wüh to maguma wü fü Yesu.” 28 Fü ewü angbü de wü kpara ka Yesu agbü Atïyokïya kpala teka mere bi fe.

Dela ngü ta te wü Pawülü ake Baranaba mere, gbü gina ndoro ka-wü, te ewü nü teka amala ngü ka Yesu tete ne.

15

Dene ngü ka mere mabiti agbü Yerüsalema

1 Gbü wü sïkpï la, o wü Pawülü ake Baranaba ngbü tete agbü Atïyokïya kpala, fü gara wü di enga *Yïsarayele ayia agbü *Yudaya, akoro agbü Atïyokïya. Fü ewü akpo da erï wü *kpara ka Yesu de kpala ne de siti rïrï, gü ba, “Te wü le eyi aküwa la, ah le de wü mere wü gele ka *Müse ꞌburu, baka matï esa *basa, de wü gara na.”

2 Te wü Pawülü ake Baranaba je ngü la bala, fü ngü la asiti te ewü afa sü. Fü ewü akpo da ega mere yïkï de wü kpara la. Te di bala, fü wü kpara ka Yesu de gbü Atïyokïya la ayia abiti te-wü, afe wü Pawülü ake Baranaba, bete wü gara kpara. Fü ewü ayia atima ewü agbü Yerüsalema, teka amala nga ngü la fü wü *mürü tima ka Yesu, bete wü gara *kovo de kpala ne, teka awu fïngangü ka-ewü gbü ngü la. 3 Fü wü kpara ka Yesu la ayia agï nga wü Pawülü, zalü akoro di kpa te mere kaje.

Fü wü Pawülü ale kaje, afü kpuru agbü tö ka Fonïsïya bete *Samarïya. Fü ewü angbü enü da enye kpaka wü kpara ka Yesu gbü wü kötï, te ewü di te kaje la, da emala fü ewü, gü ba, “Mere bi wü *ganzi kpara kpo eyi da efü maguma wü, ele ngü ka Yesu.” Fü ngü la angbü eto mere tadu fü wü gara kpara ka Yesu gbü wü sü la ꞌburu.

4 Te wü Pawülü nü koro tete agbü Yerüsalema kpala, fü wü mürü tima ka Yesu, de wü gara kpara ka Yesu, bete wü kovo ka-wü, aza ewü de mere tadu. Fü wü Pawülü akpo da emala nga tima ka Me, te ani ngbü emere ne ꞌburu fü ewü, gü ba, “Mere bi wü ganzi kpara to maguma wü eyi fü Yesu.” 5 Amba wü gara *Farusi ta ladü kpala, te ewü le ngü ka Yesu, amba fïngangü ka-ewü ka-ye fï bü teka ngü ka gele ka-wü, ka Yïsarayele. Te wü Farusi la je nga wü ganzi kpara la bala, fü ngü la asiti gbü jia ewü. Fü ewü ayia amala ngü, gü ba, “Te wü ganzi kpara la to maguma wü eyi fü Yesu fanü la, ah le de wüh gü ewü ꞌburu esa basa, de wüh mala fü ewü kpekpeke, teka de wüh di kpah emere *Rïrï ka Müse ꞌburu.”

6 Te di bala, fü wü mürü tima, de wü mere kpara ka Yesu, ayia abiti te-wü, agïrï si-ngü te wü Farusi mala, teka wü ganzi kpara la, mbi mbi mbi. 7 Sidi nga bi wü mö, de te ewü ro füh ngü la, Petero, fü mü ayia arü tikpi, amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü di enga wüna, yi wu eyi, gü ba, Me fe ra ta gügü, esüka yi, teka de ma mala ngü ka Yesu fü wü ganzi kpara, teka de wüh je ngü la, adu ato maguma wü fefe. 8 Kpah bala, Me wu ngü te di emaguma wü kpara ꞌburu. Fü ah asere ngü la mbölö, gü ba, ‘Ni le ngü ka wü ganzi kpara eyi.’ Teka ngü la, fü ah ato *Nzïla Wazi ye fü ewü, kpah baka te engu to fü nih ne. 9 Angü ah ye süka nih de ewü nda de. Fü ah ayia afü ewü kpah ba wü züka kpara ka-ye, angü wüh to maguma wü eyi fü Yesu. 10 Amba tïtïne, ngü te Me mala teka wü ganzi kpara ne, yi le afü ngü ka Me la, neh teka ne? Yi le aza mere rïrï ka gele la, ao gbü nzö wü kpara ka Yesu baka e la, neh teka ne? Angü rïrï la, wazi wü kundu nih, ta teka amere rïrï la di ne, nda kpah ma. Nih de enatikine ne, wazi nih teka amere rïrï la mbi mbi nda kpah ma. Te di eyi bala ne, yi le ato kuru te wü ganzi kpara de rïrï la neh teka ne? Dela züka ngü? 11 Nda-nih, wü di enga Yïsarayele, nih wu eyi, gü ba, Miri Yesu wu cïnga nih eyi, fü ah aküwa nih teka *züka maguma ye. Enatikine ah kpo eyi da eküwa wü ganzi kpara kpah bala. Amba yi le ngü la de, neh teka ne?”

12 Te wü kpara gbü mabiti la je ngü te Petero mala de bala ne, fü ngü anza gömö ewü ꞌburu. Fü ewü angbü tïne bü eje ngü gömö wü Baranaba ake Pawülü. Fü wü Baranaba akpo da emala nga wü kpeke ngü ka talara, te ewü ngbü emere esüka wü ganzi kpara gbü wazi ka Me, ne ꞌburu fü ewü.

13 Te wü Baranaba mala nga wü ngü la nza tete, fü *Yakobo, enga ni ye Yesu ne, ayia, amala ngü fü wü kpara la ꞌburu, gü ba, “Wü di enga wüna, yi je la ngü te ma emala ne! 14 Sïmüna Petero mala nga ngü, de te Me kpo ngbü emere fü wü ganzi kpara ne, eyi fü nih mbölö, gü ba, Me fe wü gara ganzi kpara la kpah eyi me-ye, teka de wüh fü maguma wü, adu ale ngü ka-ni, Me. 15 Ngü la tï kpah eyi kpini de ngü, ta te wü *mürü dofo ba gbü *Ngari Me, teka ngü ka wü ganzi kpara ne, 16 gü ba, ‘De-wü deyï, wü ngbü engbü de cïnga, neh teka ngü ka nguwa Miri *Davidi, te ewü di ba miri ka-wü tïne de ne? Me mala eyi fü wü, gü ba dene, “Te gara ni ena atima gara miri fü wü, te ena adi zu de kundu ye Davidi fanü fanü. Ni, Me, ena ao engu mere miri gbü nzö wü. 17 Ni ena amere ngü la bala, teka de nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu fü maguma wü, du ra fü ni, Me. Angü ni fe kpah gara wü ganzi kpara eyi, de wüh ngbü baka wü kpara ka-ni.” ’ 18 Dela ngü ta te Me sere fü wü kundu nih eyi gügü, gömö wü mürü dofo ka-ye.”

19 Fü Yakobo adu kpah amala gara ngü fü wü bu ye la, gü ba, “Te di bala, dene ngü te ma ele amala fü yi, teka ngü ka wü ganzi kpara, de te ewü to maguma wü eyi fü Yesu ne. Nih mere e ambü ewü de mere bi wü rïrï ka gele ka-nih, ka wü Yïsarayele ne, tïne de. 20 Amba, ah le fü nih ato rïrï fü ewü ngbee bata. Wüh mere e amere gele ka wü me ka wü kundu wü de. Wüh mere e amere waza de. Wü nü de te wüh emörö ewü da efüfürü ngürü ewü ne, wüh mere e azü de, angü ah de ngüte gbü ye. Wüh mere e azü ngüte wü nü kpah de.* Nih ba ngü la fü ewü gbü köcökpa, 21 angü dela ngü te *Müse ba fü nih, wü di enga Yïsarayele, gbü *Rïrï ka Me. Nih ngbü eyi etanga wü rïrï la gbü wü *sïkpï ka Me ꞌburu, kpa *esambü ka biti-te ka-nih. Kpah bala, gbü nga nzö wü sü ꞌburu, te wü kpara ka-nih ngbü tete, wüh ngbü eyi esere si-ngü gbü wü rïrï la fü wü kpara mbölö.”

22 Fü ngü de te Yakobo mala la ayia areke te wü *mürü tima, de wü *kovo, bete wü gara kpara ka Yesu ꞌburu. Fü ewü ayia afï ngü, afe wü kpara ꞌbasu, teka atima ewü agbü Atïyokïya de wü Pawülü ake Baranaba, de wüh nü, wüh sere ngü la mbölö fü wü kpara ka Yesu de kpala ne. Fü ewü afe wü Barasaba† ake Sïla, te ewü di ba mere kpara esüka wü bu wü.

23 Fü wü Yakobo aba köcökpa, teka ato esaka ewü, gü ba, “De-a, wü mürü tima ka Yesu, de wü kovo kaka gbü Yerüsalema de sene, a ba köcökpa ne fü yi me-a, wü ganzi kpara, de te yi le ngü ka Yesu, agbü Atïyokïya, Sïrïya, bete Sïlïsïya ne. A to mandï fü yi de ïrï Miri Yesu, angü yi de wü di enga ni a fanü. 24 A je, gü ba, wü gara kpara, de te ewü yia kpaka a sene, koro kpaka yi kpala ne, kpo eyi da esiti fïngangü ka-yi. Wüh gü ba, te yi le ngü ka Yesu fanü la, ah le de yi tï kpah esa *basa, afü te-yi ba wü di enga Yïsarayele? Ngü la ka-ye wu! Angü wü ngü de te ewü ngbü mala fü yi la, a to rïrï la fü ewü me-a nda-a de. 25 Teka ngü la, a biti te-a eyi, fü a afe wü gara kpara, teka atima ewü kpaka yi kpala, te ewü ena anü tundu de wü Baranaba ake Pawülü, te ewü di de wü züka wü di enga ni a. 26 Angü a wu eyi, gü ba, wü Baranaba ake Pawülü ce te-wü eyi akpi, teka tima ka Miri ka-nih Yesu Kurisito. 27 A fe wü Barasaba ake Sïla, tima ewü eyi kpaka yi dela, teka de wüh mala si-ngü, te a ba fü yi ne, cu me-wü mbölö. 28 Angü *Nzïla Wazi Me to fïngangü la fü a me-ye, gü ba, a mere e ato mere tiri ngü gbü nzö yi de, angü ngü la ena anza wazi yi gbü tima ka Me. Te di bala, dene wü rïrï te a to fü yi, wüh ngbee bata. 29 Yi mere e amere gele ka wü me ka wü kundu yi de. Yi zü ngüte nü kpah de. Wü nü te ewü ngbü efüfürü ngürü ewü afüfürü ne, yi mere e azü kpah de. Yi mere e angbü emere waza de. Te yi ce da emere siti wü ngü de bala eyi la, ah ena areke afa sü. Dela wü ngü te a ba fü yi gbü köcökpa ne, ah bala. Me di de yi kpala.”

30 Fü wü Pawülü ayia ake Baranaba de wü Barasaba bete Sïla, aza köcökpa la, anü di agbü Atïyokïya. Te wüh nü koro agbü Atïyokïya, fü ewü abiti wü kpara ka Yesu de kpala ꞌburu, aza köcökpa la, ato fü ewü, fü ewü atanga. 31 Te wüh tanga köcökpa la esüka wü, fü ngü la atürü te wü kpara ka Yesu la ꞌburu, angü köcökpa la reke fïngangü ka-ewü eyi gbü tima ka Me.

32 Fü wü Barasaba ake Sïla ayia angbü eto ngari Me fü ewü teka mere bi lö-ra. Fü wü ngü, de te ewü ngbü emala fü wü kpara la, angbü eto mere wazi fü ewü, angü Nzïla Wazi Me ngbü emala ngü la gömö ewü me-ye.

33 Fütanga mere bi sïkpï, fü wü Barasaba ayia teka adu agba wü, agbü Yerüsalema. Fü wü kpara ka Yesu agbü Atïyokïya ayia agï nga ewü, arü te kaje. Fü ewü anü sü de gu ngü emaguma wü. 34 Fü Sïla adu angbü ka-ye ciki kpala. 35 Amba wü Pawülü ake Baranaba ngbü engbü nda-wü agbü Atïyokïya sela, de mere bi wü bu wü, da erï wü kpara ka Yesu, kpah da emala ngü ka Miri Yesu fü wü kpara kpala.

Dene ngü te wü Pawülü ye süka wü tete ake Baranaba

36 Fütanga ngü la, Pawülü, fü mü ayia amala ngü fü Baranaba, gü ba, “Ah tï fü ani adu la gbü wü mere kötï ꞌburu, de ta te ani ngbü mala ngü ka Yesu fü wü kpara gbügbü na ne, aceka la wü di enga ni ani de kpala, anga wüh gbü ngü ka Me kpala neh baye ya?” 37 Baranaba gü ba, “Wayi, amba ah le de ani za Marako, teka de ah le ta-ngü te ani.” 38 Fü Pawülü amala fefe, gü ba, “Aꞌa! Ah tï fü ani aza Marako gbü nga ani de, angü ah kpe ce ani ta agbü Pafïlïya, gü ba, ni le andoro de wü ani gbü tima de.” 39 Te Pawülü mala ngü la fü Baranaba bala, fü mere yïkï akoro esüka ewü teka ngü la. Fü ewü ayia aye süka wü. Baranaba, fü mü aza Marako, alï gbü *zabu, fü yi anü ka-yi agbü Kupuriyo.

40 Fü Pawülü afe nda-ye Sïla, teka de ani nü ake di. Fü wü *kpara ka Yesu agbü Atïyokïya ayi-ta Me, de Me di de ewü. 41 Fü ewü ayia anü ka-wü, angbü endoro gbü nga wü sü, te di gbü wü tö ka Sïrïya bete nda Sïlïsïya, teka ato wazi fü wü kpara ka Yesu de kpala ne.

16

Dene ngü ka Timoteyo te kpo da endoro de wü Pawülü

1 Fütanga ngü la, fü wü Pawülü anü akoro gbü tö ka Lïkoniya, akpo da endoro, anü akoro agbü Derebe. Fü ewü ayia anü sü, akoro agbü Lïsïtera, teka aceka wü *kpara ka Yesu de kpala, da eto wazi fü ewü. Amba gara jaji komoko ta ladü agbü Lïsïtera kpala, de ïrï ye Timoteyo, te to maguma ye eyi fü Yesu. Ni ye na de egba *Yïsarayele, te to maguma ye kpah eyi fü Yesu, amba wö ye na ka-ye de enga *Giriki. 2 Wü kpara ka Yesu agbü Lïsïtera bete Ïkoniyo ngbü ta emala nga züka ngü kaka, da egbo nga ïïrï na efa sü. 3 Te wü Pawülü nü koro kpala, fü ewü amaka te-wü de wü Timoteyo. Fü Pawülü ale de ni za engu, teka fü ani angbü endoro de ewü, da emala ngari Yesu. Te di bala, fü Pawülü ayia aza Timoteyo, agü esa *basa, baka gele ka wü Yïsarayele, teka fü wü di enga *Yïsarayele ale ngü ka Timoteyo baka enga ni wü. Angü wü kpara gbü wü nga nzö sü la ꞌburu wu ta eyi kpo, gü ba, wö ye Timoteyo de enga Giriki.

4 Fü wü Pawülü angbü endoro gbü nga nzö wü sü la ꞌburu, kpah da esere ngü ka köcökpa, de te wü *mürü tima ka Yesu agbü Yerüsalema ba fü wü bu wü, wü kpara ka Yesu ne. Angü wüh ba ngü la fü ewü, gü ba, “Wü *ganzi kpara, de te ewü le ngü ka Yesu eyi ne, wüh mere e adi embü ewü de mere bi rïrï ka gele ka wü di enga Yïsarayele tïne de.” 5 Fü wü kpara ka Yesu gbü wü sü la, angbü fï bü da emaka wazi, kpah da esibi efa sü te nga wü sïkpï biri biri ꞌburu.

Dene ngü te sere te-ye fü Pawülü baka roto agbü Türüwa

6 Gbü gara sïkpï, wü Pawülü le ta anü amala ngü ka Yesu gbü nga nzö wü sü ka Asïya. Amba *Nzïla Wazi Me le fü ewü anü to kpala de. Te di bala, fü ewü anye sü agbü tö ka Fïrïgïya bete nda Galatïya. 7 Fü ewü anü, anü akoro gbamari ede Mïsïya. Wüh le ta afü agbü tö ka Bïtunïya, amba Nzïla Wazi Me le de wüh nü kpala kpah de. 8 Te di bala, fü ewü afü kpuru agbü tö ka Mïsïya, anye sü ka-wü, akoro agbü kötï de ïrï ye Türüwa. Kötï la gbamari ede mere *yï-ngu.

9 Te wüh nü koro agbü Türüwa kpala, gbü biti la, fü ngü asere te-ye fü Pawülü baka roto la. Fü ah awu gara komoko ka Makedoniya, te rü tikpi, da eï ye, gü ba, “Pawülü deyï, ye koro ekoro kpaka ani agbü Makedoniya kpakine, teka ale ta-ngü te ani!” 10 Kpurutokokpï la, fü a ayia bü ꞌduwa agïrï kaje, teka anü agbü Makedoniya. Angü a wu eyi teke, gü ba, Me ngbü eï a me-ye, teka de a nü amala ngü ka Yesu fü wü kpara gbü tö engu la.

Dene ngü te Ludiya to maguma ye tete fü Yesu

11 Fütanga ngü la, fü a ayia agbü Türüwa, alï gbü *zabu anü ꞌduwa mbiii, akoro agbü Samütürake. Baka egambi la, fü a ayia sela anü akoro agbü Neyapoli. 12 Fü a ayia tïne gbü Neyapoli sela de lö a, anü akoro agbü Fïlïpoyi, te di de mere kötï gbü tö ka Makedoniya. Bi wü kpara ka *Rüma koro ta ngbü kpala, angü sü la ta esaka ewü. Fü a ayia anü angbü kpala teka bi sïkpï.

13 Te koro gbü *sïkpï ka Me, fü a ayia anü andoro ede mere ngu, te di gbamari ede mere kötï la. Kükürü de, angü a fï nda-a, gü ba, wü di enga Yïsarayele ngbü ebiti te-wü kpala, teka aku gba fü Me. Te a koro kpala, fü a amaka wü gara würüse, te ewü biti te-wü kpala. Fü a akpo da emala ngü ka Yesu fü ewü. 14 Gara würüse ta ladü esüka ewü de ïrï ye Ludiya, te di kpara ka Tïyatïra. Tima kaka, ah de kpara te ngbü ese wü züka nze bongo, da ecïnzï fü wü kpara. Ah kpah de kpara te le ngü ka Me fa sü, amba ah ka-ye de egba *ganzi kpara. Fü Pawülü ayia amala ngü ka Yesu fefe na. Te Ludiya je ngü de gömö Pawülü ne, fü Me ato wazi fefe, teka fü engu ato maguma ye ꞌburu fü Miri Yesu. 15 Fütanga ngü la, fü a ayia ato *babatïza fü Ludiya de wü kpara gba ye ꞌburu. Fü Ludiya ayia amala ngü fü a, gü ba, “Te a wu eyi, gü ba, ni to maguma ni eyi fü Yesu fanü fanü la, de a koro ekoro, a nü, a ra agba ni.” Fü ah alala fï bü te ngü la, fü a adu ale. Fü engu eceka kpï fütanga a areke afa sü.

Dene ngü te wüh gü wü Pawülü tete gbü ku

16 Gbü gara sïkpï, o kpara ngbü enü kpa te sü, te wüh ngbü eku gba fü Me tete, fü a anü amaka gara jaji würüse, te *siti wü di enga me ngbü eto wazi fefe, fü ah angbü emala wü ngü de te ena amere te-ye te gara. Amba jaji würüse la ka-ye de labï. Mere bi jiase de te engu ngbü emaka gbü tima la, wü mere kpara kaka ngbü eza ꞌburu me-wü. 17 Fü jaji würüse la ayia atï gbü nga a de wü Pawülü, da emala ngü kpa tikpi de mere ri ye, gü ba, “Wü ceka la wü kpara ne, wüh de wü mürü tima ka Mere Me! Wüh ngbü esere fü ani nga kaje, de te wü kpara ena aküwa tete.” 18 Ah ngbü mere ngü la bala teka mere bi sïkpï. Fü ngü la ayia ake te Pawülü. Fü ah ayia afü te-ye, amala ngü fü siti wü di enga me la kpekpeke, gü ba, “De-yi, siti wü di enga me, ma ngbü emala fü yi, te ïrï Yesu Kurisito, de yi koro guvu würüse la asidi!” Pawülü bü te emala ngü la de, ꞌduwa fü siti wü di enga me la ayia akoro guvu würüse la asidi.

19-20 Te wü mere kpara ka würüse la wu, gü ba, siti wü di enga me la ce labï ka-ani eyi, ani tï amaka jiase esasaka tïne de, fü ngü la ake te ewü afa sü. Fü ewü ayia azoro wü Pawülü ake Sïla, agbeke ewü de wazi, anü di engagira wü mere kpara, amala fü ewü, gü ba, “Wü kpara ne, wüh de wü di enga Yïsarayele, wüh ngbü emere siti ngü, da esiti fïngangü ka wü kpara gbü mere kötï ka-ani sene. 21 Angü, wüh ngbü erï wü kpara de gele ka-wü. Gele la, ah tï fü ani, wüh di enga *Rüma, amere nda-ani de. Dela züka ngü?”

22 Fü ngü la ake te mere bi wü kpara. Fü ewü akpo da emere gü fü wü Pawülü ake Sïla. Te wü mere kpara la wu bala, fü ewü ato rïrï fü wü marajümïya, de wüh gbi bongo eküte wü Pawülü ake Sïla, teka asüma ewü de juru. 23 Fü ewü aza juru, asüma wü Pawülü bü bala-ööö, aza ewü agü gbü ku. Fü wü mere kpara la amala ngü kpekpeke fü mere marajümïya, de te ngbü eceka kpï fütanga kambü ka ku ne, de ah fete ewü mbi mbi mbi.

24 Te mere marajümïya la je ngü la bala, fü ah ayia aza wü Pawülü, anü de ewü, agü gbü adu guvu kambü ka ku la. Fü ah aza faka rü te ewü ba, mü wü görö gbügbü ne, ato lö wü Pawülü ake Sïla gbügbü na, ai de nyarï gö gö gö! angü wüh ena akpe kpe.

25 Fü wü Pawülü ake Sïla akpo angbü eku gba fü Me, da ebï ci, kpah da egbo nga ïrï Me agbü ku kpala. Fü wü gara kpara ka ku la angbü eje ngü la. Ah te ekoro etü biti de, 26 kugbu kugbu! kugbu kugbu! mere yiki-tö kpo eyi emere te-ye! Fü yiki-tö la ayükü ri kambü ka ku la, ao tïne bü koco koco. Fü wü möngïtï ka kambü ka ku la aü te-wü ꞌburu, angbü mböömbö. Fü wü nyarï, de te wüh ngbü i wü kpara ka ku di ne, afufuru te-wü kpah ꞌburu.

27 Fü mere marajümïya la ayia azükü, awu, gü ba, wü möngïtï ꞌburu ü te-wü eyi. Fü ah afï, gü ba, wü kpara ka ku ne kpe eyi ꞌburu. Fü ah ayia agbi mere maguruma ka-ye, teka de ni mörö te-ni di asidi.

28 Te Pawülü wu bala, fü ah ayia amala ngü fefe, de mere ri ye, gü ba, “Ye mere e amörö te-ye de. Ani ꞌburu ladü!” 29 Fü mere marajümïya la ayia ayo lamba, aza esaka ye, akpe arï kpa esambü ka ku, anü atï engagira wü Pawülü ake Sïla, andaꞌba te-ye fü ewü, da eyï ayï ka cürü gbö gbö gbö! 30 Fü ah aza ewü kpala, akoro di kpa etanü, adu ayi-ta ewü, gü ba, “Akoo, wü mere kpara, ni ena amere baye, teka fü ni aküwa?” 31 Fü wü Pawülü alügü ngü fefe, gü ba, “Ah le de mü to maguma mü fü Miri Yesu, fü mü aküwa, de wü kpara gba mü ꞌburu.” 32 Fü wü Pawülü ake Sïla akpo da emala ngü ka Miri Yesu fü mere marajümïya la, de wü kpara gba ye ꞌburu.

33-34 Te wü Pawülü mala ngü ka Yesu fü ewü nza tete, fü mere marajümïya la, ayia aza wü Pawülü ake Sïla anü di kpa gba ye, aza ngu, azürü jia ka te ewü la ꞌburu. Fü wü Pawülü ato *babatïza fefe de wü kpara kaka la ꞌburu.

Fütanga ngü la, fü mere marajümïya la ayia ato zü-e fü ewü azü. Fü ah angbü tïne de tadu, de wü kpara gba ye la ꞌburu, angü wüh to maguma wü eyi fü Me.

35 Te kpï seke tete, fü wü mere kpara ka wü Rüma, gbü mere kötï la, ayia atima wü gara komoko ka-wü kpaka mere marajümïya la, amala fefe, gü ba, “Ye ce kpa te wü kpara la, de wüh nü ka-wü enü.” 36 Fü mere marajümïya la ayia anü, amala ngü la fü wü Pawülü, gü ba, “Wü mere kpara tima ngü fü ni sene, teka de ni ce kpa te wü. Te ah bala, wü tï eyi anü ka-wü. Me di de wü te kaje.”

37 Te Pawülü je ngü la bala, fü ah amala ngü fü wü marajümïya, de te wüh tima ewü ne, gü ba, “Ngü la tï bala de! Kükürü de, angü ani de wü di enga Rüma. Wüh kolo ngü ka-ani mbi mbi de. Wüh mï ani bü kükürü, to lümü te ani gbü jia wü kpara ꞌburu, fü ewü aza ani, agü gbü ku. Wüh mere ani cu bala teka ne? Enatikine, wüh fï nda-wü, gü ba, ani ena ace kpa te ani bü gbü zi, fü ngü la anza bü bala? Dela züka ngü? Te wü mere kpara la le de ani nü la, ah le de wüh koro, ato kaje fü ani cu me-wü.”

38 Fü wü marajümïya la, adu de ngü te wü Pawülü mala ne, amala fü wü mere kpara, de te tima ewü ne. Te wü mere kpara la je, gü ba, wü Pawülü ake Sïla ka-wü de wü di enga Rüma ne, fü ngü la ato mere cürü fü ewü. 39 Te di bala, fü wü mere kpara la akoro afüwa te-wü fü wü Pawülü, teka de wüh ce siti ngü la fü ani. Fü ewü adu andaꞌba te-wü fü wü Pawülü, de wüh ce mere kötï la. Fü wü mere kpara la ayia ace wü Pawülü, anü sü ka-wü.

40 Baka te wü Pawülü ake Sïla koro gbü ku la tete, fü ewü adu anü ka-wü kpa gba Ludiya, teka eceka wü *kpara ka Yesu de kpala ne. Fü ewü amala ngü fü wü kpara ka Yesu la, de wüh rü kpekpeke gbü ngü ka Me. Fü ewü ayia ka-wü gbü Fïlïpoyi sela, anü sü agbü gara sü.

17

Dene ngü ka Pawülü ake Sïla agbü Tesalonika

1 Te wü Pawülü yia agbü Fïlïpoyi kpala, fü ewü anü akoro agbü Afipoli. Fü ewü ayia sela, anü akoro agbü Apoloniya. Fü ewü anü fï bala, akoro tïne agbü Tesalonika, angü *kambü ka biti-te ka wü Yïsarayele ta ladü sela. 2-3 Gbü *sïkpï ka Me, fü Pawülü ayia arï kpa esambü ka biti-te la, ba e te engu ngbü emere gbü wü sü ꞌburu. Fü ah akpo da ero mö teka *Ngari Me de wü kpara kpala, gü ba, “Wüh ba ta gbü Ngari Me, gü ba, ‘Ah le de *Kurisito, te Me ena atima teka aküwa ani ne, zü cïnga, de ah kpi, fü ah azükü gbü kpi la.’ Te di bala, Yesu, de te ni ngbü emala nganga fü wü ne, engu me-ye de Kurisito engu la.” Fü Pawülü angbü emala ngü ka Yesu la fü ewü mbölö mbölö bala, te nga wü sïkpï ka Me bata. 4 Fü gara wü di enga *Yïsarayele la ayia ale ngü ka Yesu gömö wü Pawülü ne. Kpah bala, mere bi wü *Giriki, de bi wü gara wara wü kovo, gbü mere kötï la, ayia ato kpah maguma wü ꞌburu fü Yesu. Fü ewü adu angbü ebiti te-wü, da emere ngü ka Me tïne tundu de wü Pawülü ake Sïla.

5 Fü ngü la ayia ato mere siti kanga fü gara wü di enga Yïsarayele, de te ewü le ngü ka Yesu de ne, angü mere bi wü *ganzi kpara to maguma wü eyi fü Yesu, teka ngü ka wü Pawülü. Fü ewü akpo tïne bü ebiti wü siti kpara, de te ewü ngbü emaka te kaje, eto siti fïngangü guvu ewü, de wüh zoro wü Pawülü, amï. Fü ewü aci abiti te-wü, akpo da emere siti ngü, da eba rere, endoro di gbü mere kötï la ꞌburu. Fü ewü anü akoro de ngü ka-wü la, zalü agba gara kpara de ïrï ye Yasona, agbü sü te wü Pawülü ngbü engbü tete. Fü ewü arï kpa esambü la, agïrï wü Pawülü, teka azoro ewü, anü di engagira wü mere kpara ka Tesalonika.

6-7 Wüh maka wü Pawülü kpala nda-wü de. Fü ngü la ake te-wü. Fü ewü ayia azoro tïne bü wü Yasona bete wü gara *kpara ka Yesu, anü de ewü engagira wü mere kpara ka mere kötï la, kpah da eba mere rere kpa tikpi, gü ba, “Wü siti kpara, te ewü ngbü esiti fïngangü ka wü kpara füh kotö ne ꞌburu, tïtïne wüh koro eyi sene, kpo da esiti fïngangü ka-ani. Wüh le aje rïrï ka mere miri ka-ani, *Kayïsara, ne de! Wüh gü ba, gara miri ka-ani ladü, de ïrï ye Yesu! Yasona le ngü ka wü kpara la kpah eyi! Fü ah aza ewü, wü ngba tete kpa gba ye!”

8 Fü ngü de te wü kpara la mala eküte wü Pawülü, teka ngü ka Miri Kayïsara ne, ayia ato mere fïngangü fü wü mere kpara ka Tesalonika, kpah de mere bi wü kpara te ewü je ngü la. 9 Fü wü mere kpara la ayia akuru jiase gbü nzö wü Yasona, de wü bu ye la ꞌburu. Fü wü Yasona ato jiase la, teka areke ngü ka wü Pawülü di. Wü mere kpara la gü ba, “Wü Pawülü yia eyia kere, nü sü ka-wü agbü gara sü. Angü ani ena ato kuru te wü to.”

Dene ngü ka Pawülü ake Sïla agbü Bereya

10 Fütanga ngü la, te sü tï tete, fü wü kpara ka Yesu ayia bü gbü biti la, aza wü Pawülü ake Sïla, agï nga ewü te kaje ka Bereya. Fü wü Pawülü anü, anü, akoro agbü Bereya kpala. Ah te ekoro gbü *sïkpï ka Me, fü ewü anü arï kpa *esambü ka biti-te ka wü Yïsarayele de kpala ne, teka amala ngü ka Yesu fü wü kpara. 11 Wü di enga Yïsarayele de agbü Bereya ne, ngü ka-ewü ka-ye kpikpi ye, ah baka mene ewü agbü Tesalonika ne nda de. Angü wüh ngbü nda-wü eje ngü ka Yesu gömö wü Pawülü ne, de mere tadu. Gbü wü sïkpï ꞌburu, fü ewü angbü etanga Ngari Me, da egïrï si-ngü gbügbü kpo kpo kpo, teka awu, gü ba, anga ngü ka Yesu, te wü Pawülü ake Sïla ngbü emala la, ah de zu ngü ka Me fanü fanü ya? 12 Teka ngü la, fü mere bi wü kpara esüka ewü ayia ato maguma wü fü Yesu, kpah de wü di enga *Giriki mini, wü komoko, de wü würüse, kpah de wü gara wü wara wü kovo ka Bereya la.

13 Fütanga ngü la, fü wü di enga Yïsarayele agbü Tesalonika la aje, gü ba, wü Pawülü ngbü emala ngü ka Yesu fü wü kpara agbü Bereya. Fü ngü la ayia ake te ewü. Fü ewü ale kaje, anü akoro agbü Bereya kpala, akpo esiti fïngangü ka mere bi wü kpara, da ekpülü ewü, teka de wüh mere gü fü wü Pawülü.

14-15 Teka ngü la, fü wü kpara ka Yesu agbü Bereya la, ayia kere, aza Pawülü, anü di te kaje ka mere *yï-ngu. Fü gara ewü agï nganga bala, zalü akoro di agbü Atenayï, ace engu kpala. Te wüh koro kpala, fü Pawülü aba köcökpa, ato esaka ewü, de wüh za du di fü wü Sïla ake Timoteyo, teka de wüh fa nga ni kere agbü Atenayï kpala. Angü, ah ce ta ewü ciki agbü Bereya.

Dene ngü ka Pawülü agbü Atenayï

16 Fü Pawülü angbü agbü Atenayï kpala, da ecï nga wü Sïla ake Timoteyo. Fü ah ayia anü andoro gbü mere kötï la. Fü ah awu mere bi wü faranda, te wü kpara ka Atenayï ngbü eo gba wü. Te Pawülü wu wü e la bala, fü ngü la ato mere cïnga emamaguma afa sü. 17 Teka ngü la, fü Pawülü akpo angbü emala nga Yesu fü wü kpara agbü Atenayï kpala. Gbü wü *sïkpï ka Me, ah ngbü erï kpa *esambü ka biti-te, da ega yïkï teka ngü ka Yesu de wü di enga Yïsarayele, kpah de wü *ganzi kpara, de te ewü le ngü ka Me ne. Gbü gara wü sïkpï, fü engu angbü enü kpah agbü sü ka se-e, teka angbü emala ngü ka Yesu fü wü kpara, de te engu ngbü emaka ewü de kpala ne, 18 agü ba, “Yesu de Ye Me, te koro füh kotö ne, teka aküwa nih. Wüh mörö ta engu, fü Me adu azükü engu gbü kpi la.”

Wü gara kpeke kpara, te ewü wu ngü fa sü, ta ladü agbü Atenayï kpala.* Te wü kpara la je ngü te Pawülü mala la, fü ngü la ayia aga gbü jia ewü afa sü. Fü ewü akpo da emala ngü esüka wü, gü ba, “Apa! Mürü mö la ngbü egü neh fe ya?” Wü gara emala nda-wü, gü ba, “Komoko la ngbü emala dela ngü ka wü ganzi me fü ani de?” 19 Teka ngü la, fü ewü aï Pawülü, de ah nü, ah mala ngü la gbü jia wü e-wu-ngü ꞌburu, te ewü biti te-wü, gbü sü ka biti-te ka-wü, de ïrï ye Ariyopago ne.

Te Pawülü koro kpaka ewü kpala, fü ewü amala fefe, gü ba, “To rïrï ka-ye, de te ye ngbü erï wü kpara di ne, ani le aje ngü la gömö ye, cu de güje ani. 20 Angü ngü de te ye ngbü emala la, ani je gügü la de. Ah ga gbü jia ani fa sü. Te di bala, ani le awu la sisi na mbi mbi mbi.” 21 Wüh mala ngü la bala kükürü de, angü mene ngü te reke gbü jia wü kpara ka Atenayï la, kpah de wü ganzi kpara, te ewü koro ngbü de kpala fa sü ne, ah ka-ye bü teka adi eje to ngü, te ewü je gügü la de, kpah da ero mö teka wü ngü la esüka wü, teka adi ereke fïngangü ka-wü di, baka nga-ngü la.

22-23 Fü Pawülü ayia arü tikpi, engagira mere bi wü kpara la, amala ngü fü ewü, gü ba, “De-yi wü kpara ka Atenayï, baka te ma koro sene, ma ngbü ndoro eyi gbü mere kötï ka-yi sene ꞌburu. Fü ra awu mere bi faranda te yi ngbü reke, o gba yi sene, gbe gbe gbe. Fü ra awu, gü ba, yi le ngü ka wü di enga me ka-yi la, cu de maguma yi. Fü ra anü awu gara faranda, te yi ba e o tete, gü ba, ‘Faranda la, ah de nda me, de te ani wu ngü kaka nda-ani de.’†

Wü di enga wüna, dene si-ngü te ma koro tete sene, teka amala ngü ka Me, de te yi wu ngü kaka-na de, ne fü yi, teka fü yi adu awu ngü kaka mbi mbi mbi. 24 Angü Me te ma ngbü emala nganga fü yi dene ne, ah de Mere Me, ta te mere kotö ne me-ye, de wü e gbü ye ꞌburu. Engu de Mere Miri agbü kpï, zalü koro di füh kotö sene ꞌburu. Te di bala, yi ngbü efï, gü ba, Me ngbü engbü gbü wü mere kambü, de te wü kpara ngbü ejï fefe na ne? 25 Yi ngbü efï, gü ba, Me de mürü cïnga, te ani ena angbü eto e fefe na? Gara e biringbö, te Me le esaka nih nda ma! Engu ngbü eküwa nih, de wü e füh kotö ne ꞌburu me-ye, da eto wazi ye fü nih, teka fü nih angbü ememere wü ngü di. 26 Engu o wü kpara füh kotö ne ꞌburu me-ye. Ta gügü, ah mere gina kpara ngbee biringbö, mere kundu nih de ïrï ye *Adama ne. Fü Me ato wazi fefe, teka de ah bï mere bi nguwa wü kpara, de wüh baya, angbü füh kotö ne ꞌburu. Ah reke kpah wü nga nzö sü, de te nguwa wü kpara la ena angbü gbügbü na, biri biri ꞌburu. 27 Me mere wü ngü la bala, teka de wü kpara wu ngü ka-ni, Me, de wüh le kpah ngü ka-ni de maguma wü. Te di bala, ah fanü, Me eyi ladü tundu de nih biri biri ꞌburu. 28 Ah kpah baka gara ci ka-yi, te yi ngbü ebï, gü ba, ‘Nih ngbü engbü dene ꞌburu teka ngü ka Me, da endondoro, engbü füh kotö sene.’ Wüh bï ta kpah gbü gara ci, gü ba, ‘Nih ꞌburu de wü di Me.’

29 Te di bala, baka te nih di eyi de wü di Me fanü fanü ne, nih mere e afï, agü ba, Mere Me te di agbü kpï ne, ah baka wü e, de te wüh ngbü ereke gbü wü rü, anga gbü se, anga gara e, de te wü kpara ngbü ereke te nga fïngangü ka wü, ne de. 30 Baka ta te wü kpara wu ngü ka Me nda-wü mbi mbi la de ne, Me to kuru te ewü kpah de. Amba enatikine Me ngbü eyi emala ngü fü wü kpara te nga wü sü füh kotö ne ꞌburu, teka de wüh fü maguma wü, ace siti gele ka-wü, adu ale ngü ka-ni, Me, de maguma wü biringbö. 31 Angü, ah fe sïkpï eyi biringbö, te engu ena akolo ngü ka wü kpara füh kotö ne ꞌburu mbi mbi mbi, ato kuru te ewü teka *siti ngü ka-ewü. Ah ce ngü la eyi esaka gara kpara ka-ye, ta te engu fe gügü, teka tima la. Angü Me sere ngü kaka ta eyi, gbü jia wü kpara ꞌburu, gü ba, kpara te ni fe engu, ah dene. Angü ta te wü kpara mörö engu ne, Me du zükü engu gbü kpi la.”

32 Te mere bi wü kpara la je ngü la gömö Pawülü, gü ba, Me zükü gara kpara eyi gbü kpi ne, fü gara ewü akpo angbü emü engu. Fü wü gara angbü emala nda-wü, gü ba, “Ani ena adu aje si-ngü, teka ngü ka züzükü gbü kpi la, mbi mbi mbi gömö ye kpah toto, gbü gara sïkpï.”

33 Te di bala, fü Pawülü ayia ace ewü sela, anü sü ka-ye. 34 Amba wü gara kpara ta ngbürü ladü, te ewü le ngü ka Yesu la gömö Pawülü. Esüka wü kpara la, gara de Diyonisiyo, mere kpara ka kötï la, be kpah te gara würüse de ïrï ye Damarïya.

18

Dene ngü ta te mere te-ye agbü Korïnito

1 Fütanga ngü la, fü Pawülü ayia ace Atenayï, teka anü agbü gara kötï de ïrï ye Korïnito.* 2 Fü engu ayia amaka gara enga *Yïsarayele kpala, de ïrï ye Akuwila.† Te enga gina, Akuwila ngbü ta engbü agbü *Rüma. Amba teka rïrï de ta te mere miri ka wü Rüma de ïrï ye Kalodïyo to, gü ba, wü di enga Yïsarayele yia gbü Rüma ꞌburu asidi ne, fü Akuwila ayia ace Rüma, ake wara ye, de ïrï ye Pïrïsïla ne, ago ka-wü agbü Korïnito. 3 Fü Pawülü anü amaka wü Akuwila agbü Korïnito kpala. Fü ah ayia angbü ka-ye kpaka ewü, angbü etükü e de ewü, teka amaka jiase, adi ezü e di, angü tima kaka ta kpah matükü wü e‡ gbü konü baka nda-ewü la. 4 Amba gbü wü *sïkpï ka Me ꞌburu, fü Pawülü angbü enü kpa *esambü ka biti-te ka wü di enga Yïsarayele, teka adi emala ngü ka Yesu fü ewü, de wü *ganzi kpara kpah mini, teka de wüh to maguma wü fü Yesu.

5 Sidi nga ngü la, fü wü Sïla ake Timoteyo ayia agbü Makedoniya, akoro kpaka Pawülü de letangü fefe.§ Teka ngü la, fü Pawülü adu ace tima ka matükü e gbü konü ne, adu angbü tïne bü emala ngü ka Yesu fü wü kpara te nga wü sïkpï ꞌburu, da esere fü wü di enga Yïsarayele, gü ba, “Yesu de *Kurisito te Me tima engu füh kotö ne, teka aküwa ani.” 6 Amba wü di enga Yïsarayele le ngü la nda-wü ta de. Wüh ngbü ga yïkï fefe teka ngü la. Fü ewü angbü emala wü siti ngü fefe, da esoko engu. Teka ngü la, fü engu abunda zu-tö gbü bongo ka-ye, teka asere fü ewü, gü ba, Me le ngü ka-ewü la de. Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Te wü ce kaje ka *küküwa eyi la, ah de ngü ka-wü, ah de ngü ka-ni nda de. Amba Me ena ato kuru fü wü ato. Angü ni mala ngü la eyi fü wü. Baka te wü le ngü la de ne, akpo enatikine, anü kpa engagira nü, ni ena anü amala ngü la fü wü ganzi kpara.”

7 Fü Pawülü ace ewü, ayia ago ka-ye, angbü agba gara ganzi kpara, de ïrï ye Tito Yüsito. Engu ta kpara te le ngü ka Me. Gba ka ta gbamari ede *kambü ka biti-te ka wü di enga Yïsarayele la. 8 Fü gara enga Yïsarayele, mere kpara ka kambü ka biti-te la, de ïrï ye Kürisipü ne, ayia ale ngü ka Miri Yesu, de wü kpara gba ye ꞌburu. Te di bala, fü mere bi wü gara kpara ka Korïnito ayia aje ngü ka Yesu gömö Pawülü. Fü ewü ayia ato maguma wü fü Yesu. Teka ngü la, fü ewü ayia ato *babatïza fü ewü.

9 Gbü gara biti, fü Miri Yesu ayia asere te-ye fü Pawülü gbü roto, amala ngü fefe, gü ba, “Mü kpe cürü de. Mü di fï bü emala ngü ka-ra fü wü kpara. Mü mere e ace de. 10 Angü ma ena angbü eto wazi fü mü, da ele ta-ngü te mü. Kpara biringbö te ena amofo mü, ato cïnga te mü, nda ma. Angü wü kpara ka-ra, te wüh ena ato maguma wü fere gbü Korïnito sene, wüh fa sü.”

11 Teka ngü la, fü Pawülü ayia angbü agbü Korïnito kpala re biringbö de tü ye, da erï wü kpara de ngü ka Yesu.

12 Fütanga ngü la, fü wü di enga Yïsarayele, te ewü le ngü ka Yesu de ne, ayia abiti te-wü, azoro Pawülü, anü di engagira Miri Galiyo, te mere miri ka wü *Rüma o engu me-ye, de ah di eceka kpï sidi nga tö ka wü *Giriki ꞌburu. 13 Fü ewü angbü eto moto te Pawülü engagira Miri Galiyo, gü ba, “Komoko ne ngbü erï wü kpara, de wüh di emere ngü ka Me, te wü gara kaje, te rïrï ka gele ka-ani le de.”

14 Fü Pawülü ayia arü tikpi ta de ni lügü ngü, fü Galiyo ayia akolo ngü gögömö na, gü ba, “De-yi, wü di enga Yïsarayele, yi je la ngü te ma ele amala fü yi ne. Te yi ena akoro ta de komoko ne engagira ra sene, teka siti ngü te engu mere la, de bane ma tï eyi aje ri yi. 15 Amba ngü ne, ah teka ngü ka ïrï wü me, bete gele ka-yi, ka wü di enga Yïsarayele. Te di bala ne, ah le de yi reke ngü ka-yi la me-yi esüka yi. Nda-ra, ma le arï gbü wü ngü de bala nda-ra de.” 16 Fü ah ayia aliki ewü sela asidi.

17 Teka ngü la, fü wü kpara ka Korïnito ayia azïnga eküte wü di enga Yïsarayele. Fü ewü atï te Sosotene te di de mere kpara ka kambü ka biti-te ka wü di enga Yïsarayele ne, amï engu ciki engagira Galiyo sela. Fü Galiyo ayia afü tarinzö ye fü ewü. Ah fï nga ngü ka-ewü, te ewü ngbü emï Sosotene di, la kpah de.

18 Fü Pawülü adu angbü gbü Korïnito sela, de wü *kpara ka Yesu, teka mere bi sïkpï. Gbü gara sïkpï, fü Pawülü ayia ato mandï fü ewü, teka adu agba ye, agbü Atïyokïya, te di gbü tö ka Sïrïya.

Ngü ka dudu ka Pawülü agbü Atïyokïya

Fü Pawülü ayia gbü Korïnito sela, de wü Pïrïsïla ake Akuwila, anü akoro agbü Kekureya, teka agïrï *zabu, te ena aza ani, anü di agbü tö ka Sïrïya. Te wüh di la agbü Kekureya kpala ne, fü Pawülü ayia adürü su-nzö ye, angü ah kïna ta kïna fü Me,* gü ba, ni ena anü ato laꞌbï fü Me agbü Yerüsalema. Fü ewü amaka zabu sela, ayia anü di, zalü akoro agbü Efeso.

19-21 Te wü Pawülü koro tete agbü Efeso, fü engu ayia arï kpa *esambü ka biti-te ka wü Yïsarayele de kpala. Fü ah akpo da emala ngü ka Yesu fü wü kpara kpala. Fü wü kpara la ayia ayi-tata, teka de engu ngbü mba kpaka ani sela, teka bi sïkpï. Amba Pawülü le bala de, angü fïngangü kaka gü ba, ah le de ni koro agbü Yerüsalema feke, teka areke ngü ka kïna ka-ni la. Fü ah ayia ato mandï fü ewü, gü ba, “Te Me le la, ni ena adu akoro kpaka wü sidi.” Fü Pawülü ayia amaka gara zabu sela, anü sü di agbü Sïrïya. Fü wü Pïrïsïla ake Akuwila ayia angbü nda-wü ciki gbü Efeso sela.

22 Fü Pawülü ayia anü akoro agbü Kayïsarïya. Fü engu ayia akö gbü zabu sela, teka anü ato mandï fü wü kpara ka Yesu agbü Yerüsalema. Fü ah adu ayia sela, anü sü agba ye, agbü Atïyokïya.

23 Sidi nga ngü la mba cüküꞌdaye, fü ah adu ayia kpah gbü Atïyokïya sela, teka anü andoro gbü tö ka Galatïya bete nda Fïrïgïya. Fü ah angbü erï wü kpara ka Yesu, da eto wazi fü ewü gbü wü sü la ꞌburu.

Dene ngü ka Apolo agbü Efeso

24 Gbü wü sïkpï la, fü gara enga Yïsarayele de ïrï ye Apolo ayia akoro agbü Efeso. Wüh bï engu ta agbü Alekezandarïya. Engu ta de kpara te wu da ero mö ereke areke. Kpah bala, engu wu ngü gbü *Ngari Me reke kpah areke. 25 Ah wu ngü ka Yesu kpah kpo. Fü ah angbü erï wü kpara de ngü ka Yesu la ereke kpah areke. Amba ah wu ngü ka *Nzïla Wazi Me mbi mbi de. Ngü ka *babatïza te engu wu, ka-ye bü mene babatïza, ta te *Yüwane ngbü eto fü wü kpara ne.

26 Gbü gara sïkpï, Apolo ngbü kpah emala ngari Me fü wü kpara, gbü *kambü ka biti-te agbü Efeso kpala. Fü wü Pïrïsïla ake Akuwila ayia aje ngü kaka-na la. Fü ewü ayia aza engu, anü di kpa gba wü, teka amala ngü ka Yesu fefe na tïne mbi mbi mbi.

27 Fütanga ngü la, fü Apolo ale de ni nü agbü tö ka wü *Giriki, amala ngü ka Yesu kpala. Fü wü kpara ka Yesu de gbü Efeso la ayia ale ta-ngü tete gbü ngü la. Fü ewü ayia aba köcökpa, ato fü wü kpara ka Yesu de agbü tö ka wü Giriki la, de wüh za engu gbü mürü, baka zu kpara ka Miri Yesu.

Fü Apolo ayia anü sü agbü Korïnito, te di gbü tö ka wü Giriki. Te engu koro agbü Korïnito kpala, fü ah akpo da eto wazi fü wü kpara, de te ewü to maguma wü eyi fü Yesu, teka *züka maguma ka Me ne. 28 Fü wü Apolo angbü da ega yïkï de wü di enga Yïsarayele de kpala, esüka bi wü kpara. Fü ah angbü eza ngü gömö ewü ꞌburu ka, de kpeke wü ngü te engu ngbü emala, gü ba, “Fanü fanü, Yesu de *Kurisito te Me tima engu füh kotö ne, teka aküwa wü kpara ꞌburu.”

19

Dene ngü ka Pawülü agbü Efeso

1 Te Apolo ngbü eto ngari Me tete agbü Korïnito ne, dela o Pawülü ngbü nda-ye la fï bü da endoro gbü tö ka Galatïya bete Fïrïgïya. Fü ah ayia kpala, anü akoro agbü Efeso, amaka wü gara kpara ka Me kpala. 2 Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “Ta te wü fü maguma wü tete ne, wü maka *Nzïla Wazi Me eyi?” Fü ewü alügü ngü, gü ba, “Aꞌa, ani je nga ngü ka Nzïla Wazi Me nda-ani la de.” 3 Fü Pawülü ayi-ta ewü, gü ba, “Te di bala, wü za *babatïza, neh baye baye?” Fü ewü alügü ngü fefe, gü ba, “Wüh to babatïza fü ani baka nda *Yüwane tane.” 4 Fü Pawülü ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “Yüwane ngbü ta eto babatïza fü wü kpara teka asere, gü ba, wüh fü maguma wü eyi. Yüwane mala kpah fü wü di enga *Yïsarayele, gü ba, ‘Ah le de wüh le ngü ka kpara, de te Me ena atima engu sidi nga ni ne.’ Kpara engu la, ah de Yesu.”

5 Te wü kpara la je ngü de te Pawülü mala la, fü ewü adu ato babatïza fü ewü te ïrï Miri Yesu. 6 Fü Pawülü ayia ao kpa ye gbü nzö ewü. Fü Nzïla Wazi Me akoro arï emaguma ewü, ato wazi fü ewü. Fü ewü akpo da ero mö gbü wü ganzi mö, te wüh je ngü gbügbü na de, da emala ngari Me baka wü *mürü dofo. 7 Wü kpara la, wüh baka wü komoko nzükpa de füh ye ꞌbasu.

8 Fütanga ngü la, fü Pawülü akpo da erï kpa *esambü ka biti-te ka wü di enga Yïsarayele, angbü erï wü kpara de ngü ka Yesu kpekpeke, gü ba, “Yesu de Miri te Me tima engu teka aküwa ani.” Ah ngbü mere ngü la bala teka fe bata, fü gara wü di enga *Yïsarayele la adu ale ngü ka Yesu, te engu ngbü emala fü ewü la. 9 Amba gara wü di enga Yïsarayele la, nzö ewü ka-ye kpekpeke, wüh le ngü ka Yesu la nda-wü de. Fü ewü angbü emala bi wü siti ngü teka ngü ka Yesu la, gbü jia wü bu wü. Teka ngü la, fü wü Pawülü ayia de wü kpara, te ewü le ngü ka Yesu la, ace *kambü ka biti-te ka wü di enga Yïsarayele la. Fü ewü akpo angbü ebiti te-wü agba gara komoko de ïrï ye Türanü. Fü Pawülü angbü erï ewü de ngü ka Yesu kpala te nga sïkpï ꞌburu, kpah de wü *ganzi kpara, te ewü le adi eje ngü la gögömö na ne. 10 Ah ngbü mere ngü la sela bala teka re ꞌbasu. Teka ngü la, fü bi wü kpara, te ewü ngbü gbü tö ka Asïya, wü di enga *Yïsarayele de wü di enga *Giriki ne, ayia aje ngü ka Yesu gömö Pawülü areke areke.

Dene wazi ka Me te Pawülü mere kpeke ngü di agbü Efeso

11 Gbü wü sïkpï la, Me ngbü to ta wazi fü Pawülü fa sü, fü ah angbü emere wü kpeke ngü. Fü komö wü kpara angbü egu kaka-na ꞌburu agu. 12 Wü gara ne, te wüh za bü mba bongo* ka Pawülü, nü di, to fü wü mürü keke la, fü wü keke ka-ewü la angbü enza. Anga te ah di de *siti wü di enga me, te ewü ngbü emere ewü me-wü la, fü ewü angbü kpah ece wü kpara, teka wazi ka Me gbü bongo la.

13-14 Wü gara wü di enga *Yïsarayele ta ladü lorozi. Wüh ta ꞌburu wü di gara *mürü gele ka wü Yïsarayele, de ïrï ye Sekeva. Fü ewü angbü endoro gbü nga nzö sü la, da emala fü wü kpara, gü ba, ani tï eyi aliki siti wü di enga me guvu wü kpara. Te wüh je nga ngü de te Pawülü ngbü emere ne, fü ewü afï, gü ba, ani ena akpo kpah adi eliki wü di enga me de ïrï Miri Yesu, baka nda Pawülü. Fü ewü ayia amala ngü fü gara wü di enga me, gü ba, “Ani emala fü wü de ïrï Miri Yesu, te Pawülü ngbü emala ngü kaka ne, de wü koro guvu kpara ne asidi.” 15 Fü wü di enga me la alügü ngü fü ewü, gü ba, “Ani wu ngü ka Yesu kpo. Ani wu ngü ka Pawülü kpah kpo. Amba de-wü, wü nda-wü neh wü da?” 16 Fü komoko ta te wü di enga me ngbü emere engu ne, ayia atï te ewü, amimiki ewü, agbogbofo ewü ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ah asösörö bongo eküte ewü ꞌburu anza ka. Fü ewü ayia akpe aküwa esasaka sela tïne ꞌburu ngïrïmu, de wü ka eküte wü. 17 Fü wü di enga Yïsarayele, de wü di enga *Giriki, ta te ewü ngbü engbü agbü Efeso ne, ayia aje ngü la. Fü cürü ayia amere ewü. Fü ewü akpo da ecu ngü ka Miri Yesu afa tïne cu sü.

18 Fütanga ngü la, fü mere bi wü kpara, te ewü le ngü ka Yesu, ayia akoro, akpo da emala nga *siti ngü ka-wü, ta te wüh ngbü emere, gü ba, ani le eyi ace wü siti ngü la. 19 Mere bi ewü ta wü mürü rü, de wü mürü kuwa. Fü ewü aza wü rü ka-wü, kpah de wü buku† ka talara ngü ka-wü la, akoro di, acuru gbü jia wü kpara ꞌburu. Se-ngba wü buku de te wüh curu la fa ta sü.‡

20 Dela wü kpeke ngü te Me mere agbü Efeso. Fü ngü ka Me angbü ega, da ebaya. Teka ngü la, fü mere bi wü kpara ayia ato maguma wü fü Yesu. Fü ngü la angbü kpah eto wazi fü wü *kpara ka Yesu, fü ewü angbü erü kpekpeke.

21 Fütanga wü ngü la, fü *Nzïla Wazi Me ayia amala ngü emaguma Pawülü, de engu nü ndoro agbü tö ka Makedoniya bete nda *Giriki, de ah nü sü kpah agbü Yerüsalema. Te di bala, fü Pawülü adu afï, gü ba, “Te ni nü eyi agbü Yerüsalema la, ah le de ni nü sü agbü *Rüma.”§ 22 Te di bala, fü ah ayia atima wü Timoteyo ake Ereseto, te ewü di de wü kpara, te ewü ngbü ele ta-ngü tete gbü tima ka Me ne, de wüh nü agbü Makedoniya. Fü engu ayia angbü nda-ye la mba takü gbü Efeso sela, gbü tö ka Asïya.

Dene ngü te Demetïriyo mere agbü Efeso

23 Fütanga ngü la, fü wü kpara ka Efeso ayia akpo aso mere ngü, da eba rere de gü, teka ngü ka Yesu. 24 Angü gara mürü boro ta ladü de ïrï ye Demetïriyo. Engu ngbü ta emï wü kuru e gbü se, gü ba, ah de kuru me ka-ani, te di de me würüse, de ïrï ye Arïtemisi. Wüh ngbü ta emaka mere bi jiase gbü tima ka-wü la, de wü bu ye. 25 Gbü gara sïkpï, fü Demetïriyo ayia aï wü *mürü tima ka-ye abiti, kpah de wü gara wü bu ye, te ewü ngbü emere tima la de ewü ne ꞌburu. Fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, “De-wü deyï, wü wu ꞌburu kpo, gü ba, ani ngbü emaka jiase ka-ani, gbü wü kuru me Arïtemisi, de te ani ngbü emï ne. 26 Tïtïne, wü je ngü, de te komoko de ïrï ye Pawülü, ngbü emala ne eyi. Engu gü ba, wü kuru e, de te ani ngbü ereke de kpa ani ne, ah de wü e, de te wü kpara ena angbü egbo nganga na, ne de. Te di bala, ah fiti mere bi wü kpara eyi de ngü ka-ye la. Angü ngü la wü eyi gbü Efeso sene, kpah gbü nga nzö sü ka Asïya ne ꞌburu. 27 Teka ngü la, e-wu neh da, wü kpara ena aceka wü kuru e, de te ani ngbü emere ne, ba töndö e, fü ewü adu ace da ese. Wü gara ne, wüh ena adu akpa ngü mere kambü ka me Arïtemisi ka-ani de sene ne, gü ba, ah ka-ye kükürü e. Amba ah le de wü kpara ka Asïya, de wü kpara gbü gara tö ꞌburu, di ecu ngü me ka-ani, Arïtemisi la!”

28 Te wü kpara la je ngü la bala, fü maguma ewü ayia anzu. Fü ewü akpo da eba rere, gü ba, “Me ka-ani, Arïtemisi ne, ka-ye kpekpeke fa wü gara me ꞌburu!” 29 Fü wü kpara gbü kötï la aci ꞌburu, azïnga, da eba rere de gü. Fü ewü ayia azoro wü Gayü ake Arïsïtarekü, te ewü di de wü kpara ka Makedoniya, te ewü ngbü endoro de wü Pawülü ne. Fü ewü azoro ewü gö! angbü egbeke ewü de woro, enü di agbü mere sü ka biti-te ka-wü.

30 Te Pawülü je ngü la tete, fü engu ale ta de ni nü, ni mala ngü fü bi wü kpara, de te ewü biti te-wü la. Amba wü gara kpara ka Yesu du tïrï engu ta me-wü. 31 Kpah bala, wü gara cögbörö kpara ka kötï la, ta te ewü di de wü awuba ye Pawülü ne, ayia atima ngü fefe, gü ba, engu nü kpala de. Teka ngü la, Pawülü du nü ta de.

32 Fü wü kpara la alala fï bü te rere ka-wü la, gbü sü ka biti-te kpala. Fü ewü angbü emala wü ngü gömö wü ꞌburu kpikpi ye kpikpi ye. Teka ngü la, wü kpara tï awu si-ngü la mbi mbi de, anga wüh biti te-wü sela neh teka ne ya? Angü wüh ngbü ꞌburu bü da eba rere, da emala wü ngü faaa! 33 Te di bala, fü cürü ayia arï te wü di enga *Yïsarayele. Fü ewü ayia afe gara kpara de ïrï ye Alekezanda, de ah nü, ah rü engagira mere bi wü kpara la, de ah mala ngü ka-ani fü wü kpara la. Gbü ngü la, fü Alekezanda ayia arü tikpi, amere kpa ye fü wü kpara la, de wüh nga anga, teka de ni mala ngü fü ewü mbi mbi mbi. 34 Amba baka te wü kpara la wu ꞌburu kpo, ga, engu kpah de enga Yïsarayele, te le ngü ka Arïtemisi de ne, fü ewü akpo da eba rere, da emala ngü, gü ba, “Me ka-ani, Arïtemisi ne, ka-ye kpekpeke fa wü gara me ꞌburu!” Fü ewü angbü eba rere, da emala ngü la bala teka lö-ra ꞌbasu.

35 Fü mere kpara ka Efeso la ayia akoro amala ngü fü ewü kpekpeke, de wüh nga anga. Te wüh nga tete, engu gü ba, “De-yi, wü kpara ka Efeso, kpara ka kpara wu kpo, gü ba, mere kambü te wü kpara ngbü egbo nga Arïtemisi gbügbü ne ladü gba nih, gbü Efeso sene. Yi wu kpah kpo, gü ba, da ka me, Arïtemisi, ta te tï kü agbü kpï ne, ah kpah bü ladü esüka nih sene. 36 Angü gara kpara te ena aga yïkï gbü ngü la nda ma! Te di bala, ah le de yi nga anga tïïï. Yi mere e adi emere wü ngü bü ꞌdaaa bala ne de. 37 Teka ngü ka wü komoko de ꞌbasu ne, wüh zi e esambü ka me ka-nih de. Wüh fala me ka-nih, Arïtemisi ne, kpah de. Yi zoro ewü koro di sene, neh teka ne? 38 Te di bala, te wü kpara la mere siti ngü fü wü Demetïriyo, de wü bu ye la, ah le de wüh koro de ngü ka-wü la engagira miri, gbü sïkpï, te engu o, teka adi ekolo ngü gbügbü na ne, de wüh sere ngü la fefe te züka kaje. 39 Anga te yi le amere gara ngü teka ngü ne la, ah le de nih ï wü kpara ka kötï ne ꞌburu, de wüh biti te-wü teka aje si-ngü la mbi mbi mbi, fü ewü akolo ngü gbügbü na. 40 Amba ngü de te yi zïnga di enatikine ne, ma le ngü la nda-ra de! E-wu neh da, gara kpara ena anü amala nga ngü la fü mere miri ka wü *Rüma, te ngbü gbü nzö nih ne. Si-ngü de te yi ngbü emere ne nda ma. Ah ka-ye bü töndö ngü kükürü. Te wüh yi-ta nih la, ngü de te nih ena alügü mbi bane ne, ena adi kpah ma.”

41 Te mere kpara ka kötï la mala ngü ka-ye nza tete, fü ah ayia amala ngü fü wü kpara la, de wüh baya sela asidi, go agba wü.

Dela ngü ta te mere te-ye agbü Efeso.

20

Dene ngü ka ndoro ka Pawülü agbü Makedoniya bete tö ka wü Giriki

1 Fütanga ngü ka rere te mere te-ye agbü Efeso la, fü Pawülü ayia abiti wü *kpara ka Yesu de gbü Efeso la ꞌburu. Fü ah arï ewü de wüh i maguma wü, arü kpekpeke sidi nga ni, gbü tima ka Me. Fü ah agü mandï fü ewü, ayia ale kaje, anü sü agbü Makedoniya. 2 Fü engu angbü endoro agbü Makedoniya, da eto wazi fü wü kpara ka Yesu kpala, kpah da erï ewü de mere bi wü ngü gbü *Ngari Me.

Fütanga ngü la, fü Pawülü ayia ace Makedoniya, anü akoro agbü tö ka wü *Giriki. 3 Fü ah angbü agbü tö ka wü Giriki kpala teka fe bata. Fütanga fe bata la, fü ah ale ta de ni guru sü de *zabu agbü Sïrïya de, ꞌduwa fü ah ayia aje nga gara wü di enga *Yïsarayele kpala, gü ba, wüh ngbü efete engu te kaje la. Teka ngü la, fü ah ayia alügü nga ye, adu agbü Makedoniya, de lö ye.

4 Wü kpara ta te wüh ngbü egï nga Pawülü ne, ah de wü Süpatere ye Pïra, te di de kpara ka Bereya, bete Arïsïtarekü ake Sekundu, te ewü di ka-wü wü kpara ka Tesalonika, bete Gayü ake Timoteyo, wü kpara ka Derebe, be kpah te Tïkïko ake Torofimü wü kpara ka Asïya. 5 Wü kpara la tï nda-wü engagira nü, anü acï nga a agbü Türüwa. 6 Amba nda-a ake Pawülü, a nü sü agbü Fïlïpoyi. Fü a azü *Karama ka Pasïka kpala. Fütanga sïkpï ka Pasïka la, fü a ayia alï gbü *zabu, anü, anü, teka sïkpï ꞌburuve. Fü a anü akoro agbü Türüwa, amaka te-a de wü bu a kpala. Fü a angbü de ewü gbü Türüwa sela, teka sïkpï lorozi.

Dene ngü te Pawülü mere agbü Türüwa

7 Ah te ekoro gbü *sïkpï ka Me, etamurago, fü a abiti te-a de wü *kpara ka Yesu agbü Türüwa kpala, teka azü zü-e ka Me. Fü Pawülü ayia akpo emala ngari Me fü a. Fü ah aro mö fü a baaala, zalü akoro etü biti. Ah mere ngü la bala, angü ah ngbü efï, gü ba, ni ena ayia gügü kpurutokokpï, anü sü ka-ni. 8 Kambü ta te a biti te-a gbügbü ne, ah ngbü ga füh kiri ye kpa tikpi. Wüh siya ta mere bi lamba kpa esambü la, teka de ah lofo sü. 9 Gara jaji komoko ta ladü kpala, de ïrï ye Yutiko. Ah ngbü ede görö ka kambü kpa tikpi la. Pawülü, mü ce mö nda-mü fï de. Fü ra ayia azoro jia mbarase la, fü mü ayia kpa gbü ebabata kambü kpa tikpi la, atï gbiii! kpa kötö. Wüh te enü, ae engu tikpi ne de, gbülüküsü! Mbarase la kpi eyi!

10 Te Pawülü wu bala, fü ah ayia akö kpa kötö kpala, anü ara abuka füh kö mbarase la, afaka engu, amala ngü fü wü kpara, gü ba, “Baye? Yi eku gba teka ne? Yi kpe cürü de. Mbarase ne kpi nda de!”

11 Fü Pawülü alï, alügü nga ye, adu kpah kpa esambü, aza ambata akukuru, fü ewü azü de wü kpara la. Fü Pawülü adu angbü kpah eto ngari Me fü wü kpara la, zalü koro di emözekpï. Kpurutokokpï la, fü engu ayia sela, anü sü ka-ye.

12 Fü ewü ayia aza jaji komoko, te Pawülü zükü engu gbü kpi ne, adu di kpa ekötï. Angü ah zükü gbü kpi eyi fanü fanü. Fü ngü la ato mere wazi fü wü kpara ka Yesu la ꞌburu.

Dene ngü ka nünü ka-a agbü Mileto

13 Fütanga ngü la, fü Pawülü amala ngü fü a, de a lï nda-a gbü *zabu, anü kpa engagira nü agbü Asosa. Angü de-ni, Pawülü, ni ena anü nda-ni de lö ni, amaka a kpala. 14 Te Pawülü nü maka a agbü Asosa, fü a aza engu gbü zabu, teka anü ara agbü Mitilene. 15 Kpurutokokpï la, fü a ayia gbü Mitilene de zabu, anü akoro agbü Kiyo, ara kpala. Fü kpï aseke, fü a ayia gbü Kiyo sela, anü akoro agbü Samose, ara kpala. Kpurutokokpï la, fü a adu ayia gbü Samose sela, anü akoro agbü Mileto. 16 Angü Pawülü gü ba, ni ena anü mbiimbi, teka fü ni akoro kere agbü Mileto. Ni le afü agbü Efeso de, angü kaje la ena aza mere bi sïkpï. Ni le anü bala, teka fü ni akoro agbü Yerüsalema kere, o mere sïkpï ka tari-e, de te wüh ngbü eï *Karama ka Petekosïta ne, koro la de.

Dene adu ngü ka Pawülü fü wü kpara ka Yesu agbü Efeso

17 Te a nü koro tete agbü Mileto, fü Pawülü ayia atima ngü fü wü *kovo gbü tima ka Yesu agbü Efeso, de wüh yia kere, akoro kpaka ni gbü Mileto sela.

18 Te wü kovo ka Efeso la koro tete kpaka a, fü Pawülü arü amala fü ewü, gü ba, “Wü di enga wüna, yi wu ngü ka-ra eyi kpo. Akpo gbü sïkpï te ma koro tete esüka yi, gbü tö ka Asïya sene, 19 ma ngbü emere tima ka Miri Yesu baka labï kaka. Ma o te-ra baka mere kpara nda-ra de. Ma ngbü ta de mere fïngangü emaguma ra, fü ra amaka kpah mere cïnga, teka ngü ka wü bu ra, wü di enga *Yïsarayele, te ewü le ngü ka Yesu de ne. Angü wüh ngbü fï bü da egïrï mani teka amere siti ngü fere. 20 Te di bala, yi wu kpah eyi, gü ba, ma kpe cürü wü ngü la nda-ra de. Ma ngbü fï bü da erï yi de ngari Me. Ma ngbü emere ngü la gbü jia wü kpara ꞌburu, kpah agba yi biri biri ꞌburu. Ma cere mba ngü biringbö te yi nda-ra de. 21 Ma ngbü emala ngü la mbölö fü wü di enga Yïsarayele, kpah fü wü *ganzi kpara, gü ba, ah le de wüh ce *siti ngü ka-wü, wüh du, wüh je ngü ka Me. De wüh to kpah maguma wü fü Miri ka-nih Yesu Kurisito.

22 Wü di enga wüna, dene ngü te ma ele asere fü yi enatikine. Ma ngbü enü agbü Yerüsalema dene, angü *Nzïla Wazi Me mala ngü la fere me-ye. Amba ngü de te ena amere ra de kpala ne, ma wu nda-ra de. 23 Ngü de te ma wu, ah dene. Gbü wü mene kötï ꞌburu, de te ma ngbü ekoro gbügbü ne, Nzïla Wazi Me ngbü emala fere, gü ba, te gara wüh ena angbü ei ra gbü ku, da eto mere cïnga te ra. 24 Amba gbü jia ra, te ma ena akpi, ah ba mere ngü de. Angü, te ma ena amere tima, de te Miri Yesu to fere ne areke areke, zalü akoro di gbü adu sïkpï ka-ra la, ngü ka kpi mere e de. Angü Yesu le de ma mala ngü ka-ni fü wü kpara ꞌburu, gü ba, Me ena aküwa ewü teka *züka maguma ye.

25 Ma ngbü ta endoro esüka yi sene, da emala ngü ka Yesu, te Me tima engu Miri ka-nih ne. Amba tïtïne, ma wu eyi, ga, yi tï adu awu ra tïne de. 26-27 Ma sere kaje te Me ena aküwa wü kpara gbügbü, teka ngü ka Yesu ne, eyi ꞌburu fü yi. Ma cere mba ngü biringbö te yi nda-ra de. Teka ngü la, ma ngbü emala fü yi enatikine dene zu ngü. Te biri kpara esüka yi ce ngü ka Me, fü ah akpi gbü dürü ngü ka-ye la, ah de ngü kaka. Ah de ngü ka-ra nda tïne de, angü ma sere ngü la eyi fü yi.

28 Te di bala, yi ceka te-yi mbi. Yi ceka kpï kpah sidi nga wü bu yi, wü *kpara ka Yesu ne. Angü Nzïla Wazi Me o yi eyi ba mere kpara gbü nzö ewü, ba wü kpara, te ewü eceka kpï sidi nga wü kambiliki. Angü Me se wü kpara la eyi cu de *ngüte Ye ye, Yesu Kurisito. 29 Ma wu eyi, gü ba, sidi nga ra, gara siti wü kpara ena akoro kpaka yi, baka siti wü nü, agïrï kaje teka asiti fïngangü ka wü kpara ka Yesu, de siti rïrï. 30 Kpah bala, gara wü kpara ena ayia cu esüka yi, adi efiti wü bu wü, de wüh ce ngü ka Yesu, du le siti rïrï ka-ani la. 31 Te di bala, yi ceka te-yi mbi, da efï nga ngü ta te ma ngbü erï yi di ne. Angü teka re bata, ma ngbü ta erï yi de ngari Me, cu de ngura, ra de biti mini, teka de yi lala gbü ngü ka Me de maguma yi biringbö.

32 Enatikine, ma ngbü ece ngü ka-yi esaka Me, de ah ceka kpï sidi nga yi me-ye. Ma emala fü yi, gü ba, ah le de yi ngbü da eje ngü kaka, angü ah to ngü la fü yi de züka maguma ye. Angü ngü ka Me la ena ato wazi fü yi, fü ah aküwa yi fï mere badi.

33 Nda-ra, ma mere siti ngü fü yi ꞌburu ꞌdö de. Ma ngbü ta de gümü wü e ka-yi kpah de. Kpara biringbö esüka yi de jiase, anga bongo ka-ye, esaka ra nda ma. 34 Yi wu eyi kpo, gü ba, ma ngbü ta emere tima cu de kpa ra dene, teka amaka wü e di fere, be kpah te wü kpara de te a ngbü endoro de ewü ne. 35 Ma ngbü mere tima kpekpeke bala, teka asere fü yi mbölö, ga, ah le de yi mere tima kpekpeke kpah baka nda-ra, teka fü yi amaka wü e fü yi, kpah teka ale ta-ngü te wü mürü cïnga di. Kpah bala, ah le de yi fï nga ri Miri ka-nih Yesu Kurisito, ta te mala fü nih, gü ba, ‘Tadu ka kpara te eto e, fa nda mene kpara, te wüh ngbü eto e fefe na.’ ”

36 Te Pawülü mala ngü la nza tete bala, fü ewü aci ꞌburu, abu nzökuta wü kötö, aku gba fü Me. 37 Sidi nga ngü la, fü ewü ango ꞌburu de mere gba, da etïtï eküte Pawülü, da efaka engu, teka ato adu mandï ka-wü fefe na. 38 Ngü te to mere cïnga fü ewü, ah de ngü ka Pawülü, te engu mala fü ewü, gü ba, “Wü tï adu awu ni tïne de ne.”

Fü wü kpara ka Efeso la ayia agï nga Pawülü, zalü akoro di kpa era ngu. Fü a alï de wü Pawülü gbü *zabu anü sü agbü Yerüsalema.

21

Dene ngü ka nünü ka Pawülü agbü Yerüsalema

1 Baka te a ce wü kpara ka Efeso la tete, fü a alï gbü *zabu, anü akoro agbü Kose, ara kpala. Kpurutokokpï la, fü a ayia sela, anü akoro agbü Rode. Fü a ara sela. Fü kpï aseke, fü a ayia agbü Rode sela, anü akoro agbü Patara. 2 Fü a ace zabu la kpala, amaka gara zabu, te ngbü enü agbü Tera.* Fü a ayia alï gbügbü, anü sü. 3 Fü a anü, anü, anü, akoro gbamari ede Kupuriyo. Fü a ace Kupuriyo gbü kamisü, ale kaje, anü agbü Sïrïya. Fü a anü akoro agbü Tera, akö gbü zabu la kötö, angü wüh yia ekö wü e de gbügbü na la sela.

4 Fü a ara gbü Tera sela, teka sïkpï lorozi, angü a koro maka wü *kpara ka Yesu te ewü di kpah ladü sela. Fü *Nzïla Wazi Me amala ngü fü Pawülü gömö gara wü kpara la, gü ba, ah le de engu nü agbü Yerüsalema de, angü siti ngü ena amere engu kpala. Amba Pawülü le ngü la bala nda de.

5 Fütanga sïkpï lorozi la, fü a ayia sela teka anü sü agbü Yerüsalema. Dela de, fü wü kpara ka Yesu la ayia akö te-wü ꞌburu, de wü wara wü, bete wü jaji, anü agï nga a kpa eküte ngu kpala. Te a nü koro de ewü kpala, fü a abu nzökuta a kötö, aku gba fü Me era ngu sela. 6 Te a gü mandï esüka a ꞌburu nza tete, fü a aye süka a de ewü, wüh te ego nda-wü kpa gba wü, fü a alï nda-a gbü *zabu, anü sü.

7 Fü a ayia gbü Tera sela, anü akoro agbü Potolemayï. Fü a anü ato mandï fü wü di enga ni a, wü kpara ka Yesu, de sela ne. Fü a angbü de ewü teka sïkpï biringbö. 8 Te kpï seke tete, fü a ayia aza nü sela balaaa, zalü anü akoro agbü Kayïsarïya. Fü a anü ara agba *Fïlïpo, te ngbü emala ngü ka Yesu fü wü kpara de kpala ne. Fïlïpo engu ne, ta kpah biri kpara esüka wü kpara lorozi, ta te wüh fe ewü, teka ale ta-ngü te wü *mürü tima ka Yesu ne.† 9 Ah ta de wü di ye bala, ꞌburu wü jaji würüse, te Nzïla Wazi Me ngbü emala ngü gömö ewü, baka wü *mürü dofo ta gügü ne. 10 Fü a angbü gbü Kayïsarïya sela, teka mere bi sïkpï.

Fütanga ngü la, fü gara mürü dofo ka Me, de ïrï ye Agobo, ayia agbü tö ka *Yudaya akoro sela. 11 Fü ah anü akoro kpaka a, kpa gba Fïlïpo kpala. Fü ah ayia aza ku ka Pawülü, te engu ngbü ei etadu ye ne. Fü ah ayia ai wü lö ye de wü kpa ye di, amala ngü, agü ba, “Dene ngü te Nzïla Wazi Me ele asere fü wü. Kpara de te ni za ku de etatadu ne, wü di enga *Yïsarayele ena azoro engu agbü Yerüsalema, ai engu kpah bala, ato engu fü wü di enga *Rüma.”

12 Te a je ngü la bala, fü sü asiti te a. Fü a ayia, de wü kpara ka Yesu de agbü Kayïsarïya ne ꞌburu, endaꞌba te-a fü Pawülü, teka de ah mere e anü agbü Yerüsalema tïne de. 13 Fü Pawülü ayia alügü ngü fü a, gü ba, “Baye? Yi ngbü eku gba da eto cïnga emaguma ra de bala teka ne? De-ra Pawülü, ma eyi nzo, teka azü cïnga, teka ngü ka Yesu. Te wüh i ra gbü ku, anga te wüh le amörö ra amörö la, ma kpe cürü de!” 14 Fü a ambü de Pawülü teka ngü la ma, fü Pawülü afa a, aza ngü gömö a ka. Fü a adu amala tïne bü fefe, gü ba, “Wayi, ngü de te Me ele amere fü ye, ah mere tïne emere.”

15 Fütanga ngü la, fü a ayia areke te-a, adu ace wü Fïlïpo, teka anü sü agbü Yerüsalema. 16 Fü wü gara kpara ka Yesu gbü Kayïsarïya la ayia agï nga a, anü di agba gara komoko de ïrï ye Mïnasüna, kpara ka Kupuriyo, te to maguma ye fü Yesu ta gügü. Fü a anü ara kpala, angü gba ka kpa etüngba, te kaje ka Yerüsalema.

Dene ngü ka Pawülü de wü kovo ka tima ka Yesu

agbü Yerüsalema

17 Te a nü koro agbü Yerüsalema, fü wü di enga ni a, wü *kpara ka Yesu de kpala ne, aza a de tadu afa sü.

18 Te kpï seke, fü a ayia de wü Pawülü anü agba *Yakobo, enga ni ye Yesu, angü engu de mere kpara gbü nzö wü *kovo gbü tima ka Yesu gbü Yerüsalema sela. Fü wü bu ye na abiti te-wü kpah ꞌburu kpala. 19 Fü Pawülü agü mandï fü ewü. Fü ah ayia akpo angbü emala nga wü ngü, de te Me ngbü emere fü ye, gbü tima ka-ye, ka Me, esüka wü *ganzi kpara ne ꞌburu.

20 Te wü mere kpara la je ngü de gömö Pawülü ne, fü ewü angbü de tadu, da egbo nga ïrï Me. Fü ewü adu afü te-wü, amala ngü fü Pawülü, gü ba, “Wayi, enga ni ani, ye wu eyi, gü ba, mere bi wü di enga *Yïsarayele to maguma wü eyi fü Yesu, gbü tö ka *Yudaya sene. Wüh ngbü eyi ꞌburu emere wü *Rïrï, ta te Me to fü ani esaka *Müse ne, mbi mbi mbi, ereke areke. 21 Amba wü gara kpara ngbü esu wu eküte ye, gü ba, ye le *Rïrï ka Müse nda-ye de. Fü ye angbü erï wü di enga Yïsarayele, te ewü ngbü gbü tö ka wü ganzi kpara ne, gü ba, wüh ce da emere wü rïrï ka gele ka-ani la ace. Wüh mere e agü wü jaji ka-wü esa *basa kpah de. Fü ngü la angbü eke te ewü efa sü. 22 Tïtïne, ani ena amere baye, te wü kpara la ena aje, gü ba, ye koro eyi sene la? 23 Te di bala, ngü te ani ena amala fü ye tïtïne, ah ele de ye mere bala, teka areke fïngangü ka-ewü, fü ewü awu, gü ba, ye ce Rïrï ka Müse nda-ye de. Angü gara wü di enga Yïsarayele ladü sene bala, te ewü ngbü *eꞌbï te-wü, da eku gba fü Me. 24 Tïtïne, sïkpï te wüh ena adürü nzö wü gbügbü tï eyi. Te di bala, ah le de ye nü de ewü kpa gbü *Mere Kambü ka Me, fü ye amere gele teka areke ngü ka-ye di. Fü ye ato jiase me-ye, ase wü nü, te wüh ena awa fü Me, teka wü kpara bala la ꞌburu, bete ye, teka gele la. Fü wü adürü nzö wü tundu de ewü, teka ngü ka gele te wüh mere nza la. Te ye mere bala la, wü kpara ꞌburu ena awu, gü ba, ngü de te wüh ngbü emala eküte ye ne, ah ka-ye de wu, angü ye ngbü emere Rïrï ka Müse amere.

25 Amba teka ngü ka wü ganzi kpara, de te ewü to maguma wü eyi fü Yesu ne, ani to ta rïrï eyi fü ewü gbü köcökpa gügü, gü ba, ‘Wüh mere e amere gele ka wü me ka wü kundu wü de. Wüh mere e amere waza de. Wüh zü ngüte wü nü kpah de. Wü nü de te wüh emörö ewü, da efüfürü ngürü ewü ne, wüh mere e azü kpah de, angü ah de ngüte gbü ye.’ Amba fanü fanü, mere bi wü gara rïrï ka gele ka-ani, wü di enga Yïsarayele ne, wü ganzi kpara la tï ambü te-wü teka wü ngü la nda-wü de.”

Dela ngü te wü mere kpara ka Yesu agbü Yerüsalema mala fü Pawülü. Fü Pawülü ayia ale ngü la.

Dene ngü te mere Pawülü etambasü Mere Kambü ka Me

gbü Yerüsalema

26 Kpurutokokpï la, fü Pawülü ayia de wü kpara bala la, anü kpa etambasü *Mere Kambü ka Me. Fü ewü akpo da emere gele teka areke ngü ka-wü tundu de ewü. Fü Pawülü anü asere ngü la fü wü *mürü gele, gü ba, gele la ena anza sidi nga sïkpï lorozi. Angü gbü sïkpï la, wüh ena akoro de wü nü, teka fü wü mürü gele awa, teka anza ngü ka gele la di.

27 Te sïkpï lorozi la yia enza tete, fü wü Pawülü ayia anü kpa etambasü Mere Kambü ka Me. Fü gara wü di enga *Yïsarayele, te ewü koro agbü Efeso,‡ ayia awu Pawülü kpa etambasü Mere Kambü ka Me kpala. Fü ngü la ake te ewü. Fü ewü akpo da eto ngü guvu wü bu wü. Fü ewü ayia aci ꞌburu atï te Pawülü, azoro engu, 28 da eba rere, gü ba, “Akoo, wü di enga Yïsarayele! Yi go woro akine, ale ta-ngü te a! Komoko de te ngbü esiti ïrï nih, da esoko nih, wü di enga Yïsarayele, kpah da ekpa ngü *Rïrï ka Müse, bete Mere Kambü ka Me ka-nih ne, ah dene! Ah ngbü endondoro gbü wü nga nzö sü ꞌburu, da esiti nzö wü kpara de siti rïrï ka-ye la. Enatikine, ah koro kpah eyi sene! Ah za wü gara ganzi kpara, koro de ewü eyi etambasü Mere Kambü ka Me sene! Yi wu eyi, gbü ngü kaka de bala, ah ngbü ele asiti *nzïla sü ka Me ka-nih dene!” 29 Wüh mala ngü la bala, angü wüh wu Pawülü te ewü ngbü endoro ake Torofimü, te di de kpara ka Efeso ne, gbü mere kötï sela. Fü ewü afï nda-wü, gü ba, Pawülü za engu, rï di eyi kpa esambü ka Me. Fü ngü la ake te ewü afa sü. Amba ah ka-ye de wu! Pawülü mere ngü bala nda de.

30 Fü rere ayia awü. Fü sü ayiki ꞌduwa ayiki. Fü wü kpara ꞌburu angbü ekpe enü gbü sü la. Fü ewü atï te Pawülü, azoro engu, agbeke kpa etanü, ani wü möngïtï ka Mere Kambü ka Me la ꞌburu ani. 31 Fü wü kpara la akpo da emimiki Pawülü, teka de ani mörö engu amörö asidi.

Fü mere kpara ka marajümïya ka wü *Rüma ayia aje ngü la, gü ba, wü kpara ka Yerüsalema ꞌburu kpo eyi da emere gü. 32 Fü mere kpara la ayia bü ꞌduwa kere, aza wü marajümïya ka-ye, akpe de ewü agbü sü la. Te mere bi wü kpara la wu engu de wü marajümïya gbü nga ye, fü ewü ace da emï Pawülü.

33 Fü mere kpara la akoro azoro Pawülü, amala ngü fü wü komoko ka-ye, de wüh i engu de wü nyarï ꞌbasu. Fü ah akpo da eyi-ta wü kpara la teka ngü ka Pawülü, gü ba, “Komoko ne neh da? Ah mere ne siti ngü ne?” 34 Fü wü kpara la akpo da eba rere bü ꞌdaaa. Gara ewü emala gara ngü. Gara ewü emala kpah gara ngü. Teka ngü la, mere kpara la tï aje si-ngü la mbi mbi de. Fü ah adu amala ngü fü wü komoko ka-ye, de wüh za Pawülü, nü di agbü sü ka wü marajümïya.

35 Sü ka wü marajümïya la ka-ye ta kpa füh da. Te ewü nü koro de Pawülü te kaje, te wüh ngbü elï tete kpa tikpi kpala, fü mere bi wü kpara la adu azïnga. Fü ewü akpo da egïrï da wü, teka agbürü Pawülü esaka wü marajümïya la de wazi, de ani mörö. Fü wü marajümïya ayia abï Pawülü esaka wü, angü wü kpara la ena amörö engu. 36 Fü mere bi wü kpara la alala fï bü gbü nga ewü, da eba rere, gü ba, “Wüh mörö engu amörö! Wüh mörö engu amörö!”

Dene ngü te Pawülü mala engagira

wü kpara te ewü zoro engu ne

37 Te wü marajümïya la za Pawülü, nü koro di kpa etikpi kpala, fü Pawülü amala ngü fü mere kpara ka wü marajümïya la, gü ba, “Ni le ta amala ngü fü ye.” Fü mere kpara la agüka, angü Pawülü mala ngü la gbü ngü *Giriki. Fü mere kpara la ayi-tata, gü ba, “Ye je ngü Giriki kpo? 38 Ye neh da? Ye de enga *Ezepeto, ta te kpo de gü eküte ani, te kö bi siti wü kpara gbü nga ye kutu bala, (4,000) arï di agbü gü, ne de?” 39 Pawülü, gü ba, “Aꞌa, ah bala de. Ni ka-ni de enga Yïsarayele. Wüh bï ni ta agbü Tarasu.§ Ni ngbü eyi-ta ye, de ye le fü ni, fü ni amala mba enga ngü fü wü kpara, te ewü le amörö ni ne.” 40 Fü mere kpara la ale de engu mala ngü la.

Dela de, Pawülü, fü mü ayia arü tikpi füh da la, amere kpa mü fü wü kpara de wüh nga anga. Fü wü kpara la ayia anga ꞌduwa ngbiii! Fü Pawülü ayia akpo da ero mö fü ewü gbü ngü *Ebere, te di de mö ka-ewü, ka wü di enga Yïsarayele ne.

22

1 Pawülü gü ba, “Wü di enga wüna, yi je la ngü de te ma emala ne.” 2 Te wü kpara la je, gü ba, Pawülü ngbü ero mö fü ani, gbü ngü *Ebere, te di de mö ka-ani, wü di enga Yïsarayele ne, fü ewü adu anga tïne ꞌduwa anga ꞌburu ngbiii, eda güje wü kpakaka. Fü Pawülü adu amala ngü fü ewü, gü ba, 3 “Ma zu de enga *Yïsarayele. Wüh bï ra ta agbü Tarasu,* amba ma ga cu gbü Yerüsalema sene. Kpeke e-gü-tamu-ngü, de ïrï ye Gamaliyele ne, gü tamu ngü ta fere cu me-ye. Ah ngbü ta egü tamu rïrï ka gele ka wü kundu nih fere. Gümü ngü ka Me fa ta te ra sü, kpah baka nda-yi, te yi ngbü emere de enatikine ne. 4 Teka ngü la, fü ra angbü eto cïnga te wü kpara, de te wüh ngbü efa nga Miri Yesu ne, efa sü, baka te ma ena amörö ewü amörö. Ma ngbü ta ezozoro wü komoko de wü würüse, te ewü le ngü ka Yesu ne, ꞌburu, egü agbü ku. 5 Mere kpara ka wü *mürü gele bete wü gara cögbörö *kovo tï eyi amala nga ra fü yi, gü ba, ngü la ka-ye fanü. Angü wüh to ta köcökpa esaka ra me-wü, teka fü ra anü di agbü Damaseke, azoro wü di enga Yïsarayele, de te ewü to maguma wü fü Yesu ne, adu de ewü gbü Yerüsalema sene, teka ato kuru te ewü.

6 Baka te ma nü koro gbamari ede Damaseke, etü ra, fü ra awu gara e, te yia ci gbü jia ra baka ülele ka mügbara la. 7 Te e la ci tete gbü jia ra, fü ra ayia atï gbuuu! kötö. Fü ra aje ri kpara, te ngbü emala ngü fere, gü ba, ‘Sawula, Sawula, mü ngbü eto cïnga te ra bala, neh teka ne?’ 8 Te ma je ngü la, fü ra ayi-ta kpara la, gü ba, ‘Mere kpara, mü de neh da?’ Fü kpara la alügü ngü fere, gü ba, ‘Ni de Yesu,† de te ma ngbü eto cïnga tete na ne.’ 9 Wü kpara de te a ngbü endoro de ewü ne, wu e de te ci ne eyi. Amba ri kpara de te ngbü ero mö fere ne, wüh je nda-wü de. 10 Fü ra ayi-ta ngü, gü ba, ‘Mere kpara, ma ena amere baye?’ Fü Miri Yesu amala ngü fere, gü ba, ‘Ma yia eyia tikpi, ma nü agbü Damaseke, angü wü ngü de te ma ena amere ne, wüh ena asere fere ꞌburu kpala.’

11 Teka e de te ci gbü jia ra gbele gbele ne, ma du ceka kpï tïne de. Fü wü kpara, ta te a ngbü enü de ewü ne, azoro kpa ra, agbeke ra, anü de ra agbü Damaseke.

12 Gara komoko ta ladü agbü Damaseke kpala, de ïrï ye Ananïya. Ah de kpara te le ngü ka Me, da eje wü rïrï kaka ꞌburu. Ah kpah de kpara, te wü di enga Yïsarayele de kpala le ngü kaka fa sü. 13 Fü Ananïya akoro amaka ra, arü gbamari ede ra, amala ngü fere, gü ba, ‘Sawula, enga wüna, jia mü ü te-ye eü.’ Ah bü te emala ngü la enza de, bü ꞌduwa, fü jia ra aü te-ye, raaa! Fü ra awu engu. 14 Fü Ananïya adu amala kpah gara ngü fere, gü ba, ‘Mere Me fe ra eyi. Te di bala, fü engu asere ngü, te engu le de ma mere ne. Ah fe ra kpah teka awu Miri Yesu, *E-küwa-nih, de jia ra, kpah teka eje riri na. 15 Kükürü de, angü ah le de ma ngbü emala nga Yesu fü wü kpara ꞌburu, baka ngü de te ma wu cu de jia ra ne.’ 16 Fü Ananïya adu amala tïne fere, gü ba, ‘Ma ngbü ecï nga ne? Ah le de ma yia eyia kere, ma ku kpah gba fü Miri Yesu, de ah boro *siti ngü ka-ra. Fü ra aza *babatïza te ïïrï na.’

17-18 Fütanga ngü la, fü ra ayia adu akoro agbü Yerüsalema. Gbü gara sïkpï, fü ra ayia anü kpa etambasü *Mere Kambü ka Me, teka aku gba fü Me. Fü Miri Yesu ayia asere te-ye fere, baka ngü gbü roto. Fü ah amala ngü fere, gü ba, ‘Ma yia eyia gbü Yerüsalema sene kere asidi! Angü ngari ni, te ma ena angbü emala fü wü di enga Yïsarayele agbü Yerüsalema ne, wüh tï ale nda-wü de.’ 19 Fü ra alügü ngü fefe, gü ba, ‘Wayi, mere kpara, amba ah le ta de wüh le ngü te ma ngbü emala fü ewü ne, angü wüh wu eyi kpo, gü ba, ma ngbü ta ekpü wü kpara ka-mü, fü ra angbü endondoro *esambü ka biti-te, gbü wü nga nzö sü ꞌburu, da egïrï wü kpara ta te ewü to maguma wü fü mü, Yesu, ne, da emiki ewü, egü agbü ku. 20 Kpah bala, o wüh ngbü ta emörö züka kpara ka-mü, de ïrï ye Setefanü‡ ne, ma ta kpah ladü kpala. A ngbü ta emere ngü la de ewü, angü ta te wüh ngbü esötö engu de teme ne, wü kpara la gbi ta züka bongo ka-wü, ce o esaka ra, de ma ceka kpï fütanganga.’ 21 Fü Miri Yesu amala ngü fere, gü ba, ‘Ma yia eyia, angü ni ena atima ra agbü wü gara sü nengete, teka amala ngari ni fü wü *ganzi kpara.’ ”

22-23 Fü wü kpara la aje ngü de gömö Pawülü la, zalü te adu ngü de te engu nü, gü ïrï wü ganzi kpara. Fü ngü la asiti te ewü, angü wüh le ngü ka wü ganzi kpara nda-wü de. Fü ewü akpo esösörö bongo ka-wü, da ecö tö, ebu kpa tikpi, da eba rere, gü ba, “Ah le de wüh nza ngü ka komoko la anza! Wüh mörö engu amörö! Ah tï fü engu aküwa kpo fï de!”

Dene ngü ka Pawülü ake mere kpara

ka wü marajümïya ka wü Rüma

24 Te mere kpara ka wü marajümïya, te di gbü nzö ewü ꞌburu, wu, gü ba, maguma wü kpara la siti eyi eküte Pawülü fa sü ne, fü ah ayia ato rïrï fü wü marajümïya ka-ye, de wüh za Pawülü, nü di agbü ꞌbaranga ka-wü. Te wüh rï tete kpala, fü ah adu amala fü ewü, de wüh süma Pawülü de juru, teka de ah mala si-ngü, de te wü kpara ngbü ebu komö wü tete na la, mbi mbi mbi. 25 Fü wü marajümïya ayia ai Pawülü, aza juru, de ani süma engu di. Fü Pawülü amala ngü fü gara kpara fütanga mere ewü la, gü ba, “Apa! Ah mere baye? Te ni di de kpara ka *Rüma, wü ena asüma ni, o wüh ye süka ngü ka-ni la de, teka ne? Rïrï ka-ani, wü Rüma mala bala?”

26 Te mere kpara la je ngü la bala, fü ah ayia anü amala ngü la fü mere kpara ka-ye, gü ba, “Ye ceka te-ye ꞌbe! Angü komoko la ka-ye de enga Rüma!”

27 Te mere kpara la je ngü la bala, fü cürü ayia arï tete. Fü ah ayia anü ayi-ta Pawülü, gü ba, “Ye mala la zu ngü fü ni. Ye de enga Rüma fanü?” Fü Pawülü alügü ngü fefe, gü ba, “Wayi, ni de enga Rüma fanü.” 28 Mere kpara ne gü ba, “De-ni bane, ni to mere bi jiase teka afü te-ni, akoro enga Rüma.” Fü Pawülü alügü ngü fefe, gü ba, “Amba nda-ni, wüh bï ni nda-wü kü enga Rüma.”

29 Baka te wü marajümïya, de te ewü le ta asüma Pawülü, je, gü ba, engu de enga Rüma ne, fü ewü ayia ace engu. Fü cürü arï kpah te mere kpara ka-ewü teka ngü la. Angü kpara te di de kpara ka Rüma, wüh tï ai engu gbü ku bü kükürü bala ne de.

Dene ngü ka Pawülü engagira wü mere kovo

30 Te kpï seke tete, mere kpara ka wü marajümïya la ngbü fï bü egïrï si-ngü ka Pawülü, te siti te wü di enga *Yïsarayele ne. Te di bala, fü engu atima ngü fü wü angbe cögbörö *kovo ka wü Yïsarayele, de wüh biti te-wü. Fü engu ayia aza Pawülü anü di engagira ewü.

23

1 Te wüh za Pawülü, koro di engagira angbe cögbörö wü *kovo ka wü Yïsarayele tete, fü Pawülü ayia ae jia ye, angbü eceka wü kovo la kerrre. Fü ah adu amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü di enga ni ni, ni wu eyi emaguma ni, gü ba, ni ngbü emere tima ka Me de maguma ni biringbö.” 2 Fü ngü la ake te mere kovo, te di de mürü kpökpö ka wü Yïsarayele, de ïrï ye Ananïya ne. Fü engu ayia amala ngü fü wü kpara, te ewü di gbamari ede Pawülü ne, de wüh be gbügbüra. 3 Fü Pawülü amala ngü fefe, gü ba, “De-mü, mü de siti mürü mani! Ngü ma! Me ena amï mü me-ye! Mü gü ba, ani ngbü eye süka ngü ka-ra tenga *Rïrï ka Me, fü mü adu amala ngü fü wü kpara ka-mü de wüh be ra? Rïrï ka Me mala bala?”

4 Fü ewü amala ngü fü Pawülü, gü ba, “De-ye! Ye ngbü esoko mere kpara füh kpökpö ne, neh teka ne? Ye wu de, gü ba, Me o engu me-ye?” 5 Fü Pawülü alügü ngü fü ewü, gü ba, “Wü di enga ni ni, ni dürü adürü. Wü ce siti ngü ka-ni. Angü ni wu ta de, gü ba, ah de mere kpara füh kpökpö. Angü fanü fanü, wüh ba ta gbü *Ngari Me, gü ba, ‘Mü mere e afala mere kpara ka-mü de.’ ”*

6 Fü Pawülü ayia aceka wü kovo la, fü ah awu teke, ga, gara wü kpara de wü *Saduke, gara ewü de wü *Farusi. Fü Pawülü ayia amala ngü de mere ri ye, gü ba, “Wü di enga ni ni, ni de Farusi. Wü wö ni kpah de wü Farusi. Si-ngü te wüh ï ni engagira wü enatikine, ah ka-ye bü teka ngü te ni ngbü eo emaguma ni, gü ba, wü kpara te ewü kpi eyi akpi, ena adu kpah azükü ne.”

7 Baka te Pawülü mala ngü la bala, fü mere yïkï ayia akoro esüka wü Saduke de wü Farusi. 8 Kükürü de, angü wü Saduke fï nda-wü, gü ba, wü kövö tï azükü gbü kpi nda-wü de. Wüh ngbü kpah efï, gü ba, wü *malayïka ka Me nda-wü ma. Kuru kpara kpah ma. Amba wü Farusi ngbü ele wü ngü la nda-wü ꞌburu ale. 9 Fü ewü akpo angbü emala ngü esüka wü de rere. Fü wü gara Farusi ayia arü tikpi, amala ngü de gü fü wü Saduke, gü ba, “Ani wu siti ngü ka Pawülü nda-ani de. E-wu neh da, malayïka sere ngü la fefe me-ye!” 10 Fü ngü la akoro baka gü esüka wü kpara la. Fü ewü akpo da egbegbeke Pawülü esüka wü.

Te mere kpara ka wü marajümïya ka wü *Rüma wu ngü la bala, fü cürü arï tete. Fü ah adu afï, gü ba, te ni ce Pawülü fï esüka ewü sela la, wü kpara la ena asösörö engu esüka wü jürü jürü. Teka ngü la, fü ah amala ngü fü wü marajümïya ka-ye, de wüh nü, wüh za Pawülü esaka wü kpara la sela de wazi asidi, anü di agbü ꞌbaranga ka wü marajümïya.

11 Gbü biti la, fü Miri Yesu akoro asere te-ye fü Pawülü, amala ngü fefe, gü ba, “Pawülü deyï, ye kpe cürü de, ye rü kpekpeke. Angü, ye mala ngü ka-ni fü wü kpara ka Yerüsalema eyi, amba ah le fü ye anü kpah agbü Rüma, amala ngü ka-ni fü wü kpara de kpala ne.”

Dene mani ka wü di enga Yïsarayele teka amörö Pawülü

12 Te kpï seke tete, fü wü gara wü di enga *Yïsarayele ayia abiti te-wü, aro mö, agïrï kaje de ani mörö Pawülü asidi. Fü ewü ayia akïna te-wü, gü ba, “Ani tï azü e, anga anzö e, kpah de, zalü te ani ena amörö Pawülü.” 13 Wü kpara te ewü ngbü emere mani la, wüh nye wü kpara teke ꞌbasu anye.

14 Te di bala, fü wü kpara la ayia anü kpaka mere kpara füh kpökpö, de wü angbe cögbörö wü kovo ka wü Yïsarayele, amala ngü fü ewü, gü ba, “Ani kïna te-ani eyi teka ngü ka Pawülü. Ani tï azü e de, zalü te ani ena amörö engu feke. 15 Te di bala, ah le de wü mere mani bane. Wü tima ngü fü mere kpara ka wü marajümïya, de ah za Pawülü, du koro di engagira wü, teka fü wü agïrï ngü kaka, aye süsüka mbi mbi mbi. Amba nda-ani, ani reke te-ani eyi ꞌburu nzo. Te wüh te ekoro de engu la, fü ani amörö engu ciki kpa te kaje kpala.” Dela ngü te wü kpara la mala fü wü mere *kovo ka wü Yïsarayele, teka ngü ka Pawülü. Fü wü mere kpara la ayia ale.

16 Amba gara loko ye Pawülü ta ladü gbü sü la. Fü ah ayia aje ngü la gömö wü kpara. Fü mbarase la ayia akpe anü kpa gba wü marajümïya, amala ngü la fü Pawülü agbü ku kpala.

17 Te Pawülü je ngü la bala, fü ah ayia aï gara mere marajümïya te di sela ne, amala ngü fefe, gü ba, “Ah le de ye za jaji komoko ne, nü di kpaka mere kpara ka-wü, angü mba gara kpeke ngü ladü, te engu le amala fefe.”

18 Fü marajümïya la aza mbarase la, anü di kpaka mere kpara ka-wü, amala ngü fefe, gü ba, “Kpara ka ku, de ïrï ye Pawülü ne, ï ni kpaka ye. Fü ah amala fü ni, de ni za mbarase ne, koro di kpaka ye sene, angü mba gara kpeke ngü ladü, te engu le amala fü ye.”

19 Fü mere kpara la ayia azoro kpa mbarase la. Fü ewü anü mba canza edere sü kpikpi wü. Fü ah amala ngü fefe, gü ba, “Ngü te ye le amala fü ni ne, ye mala emala.” 20 Fü mbarase la amala ngü fefe, gü ba, “Gara wü di enga Yïsarayele ngbü eyi emere mani kpala, gü ba, ani ena ayi-ta ye teka fü ye aza Pawülü egambi, adu akoro di engagira wü mere kpara, teka fü ewü agïrï ngü kaka, akolo mbi. 21 Amba ah le de ye mere e ale ngü ka-ewü la de, angü mere bi wü kpara baka teke ꞌbasu, wo te-wü eyi te kaje, da ecï nga Pawülü teka amörö. Wüh kïna te-wü eyi, gü ba, ‘Ani tï azü e anga anzö e de, zalü te ani ena amörö engu feke.’ Wüh ngbü tïne bü ecï nga ngü kpaka ye.” 22 Te mere kpara ka wü marajümïya la je ngü la bala, fü ah amala ngü fü jaji komoko la, gü ba, “Ye nü enü. Ye mere e angbe nga ngü, te ye mala fü ni ne, fü wü gara kpara tïne de.”

23-24 Bü ꞌduwa dela, fü mere kpara ka wü marajümïya la ayia aï wü mere marajümïya ka-ye ꞌbasu, amala ngü fü ewü, gü ba, “Ah le de yi biti wü marajümïya ka-yi,† baka kama bala teke bata de füh ye nzükpa, teka agï nga Pawülü kpaka Miri Felikisi, agbü Kayïsarïya. Yi za gara nü de engu lï fefeh, anü di. De yi yia sene gbü lö-ra menewa ka biti. Yi ceka ꞌbe, angü wüh ena amere engu esiti.”

25 Fü mere kpara ka wü marajümïya la adu aba köcökpa fü Miri Felikisi, gü ba, 26 “Wayi, mere kpara, Felikisi, de-ra Kalodïyo Lïsïya, ma to mandï fü mü cu fa sü. 27 Komoko, de ïrï ye Pawülü, te ma ngbü etima engu fü mü ne, wü di enga Yïsarayele zoro engu. Wüh le ta amörö engu amörö. Amba te ma je, gü ba, engu de kpara ka *Rüma ne, fü ra ayia de wü marajümïya ka-ra, anü aküwa engu esaka ewü. 28 Baka ta te ma le awu si-ngü de te wü Yïsarayele zoro engu teka amörö tete ne, fü ra aza engu akoro di engagira wü mere kpara ka-ewü. 29 Fü ra adu awu, gü ba, si-ngü de te wüh zoro engu tete na ne, ah de ngü te tï fü ewü amörö engu, anga agü engu agbü ku tete ne, nda de. Ah ka-ye de gara kükürü ngü teka rïrï ka gele ka-ewü. 30 Fütanga ngü la, fü ewü amala fere, gü ba, gara wü di enga Yïsarayele la ngbü egïrï kaje teka amörö engu asidi. Teka ngü la, fü ra aza engu, atima fü mü dela. Fü ra amala kpah fü wü kpara te ewü ngbü eto ngbangbanga la, gü ba, ah le fü ewü anü de ngü kaka la engagira mü, teka fü mü akolo ngü la me-mü.” Dela köcökpa te mere kpara ka wü marajümïya tima fü Miri Felikisi.

31 Fü wü marajümïya amere ngü la ꞌburu, baka te wüh mala fü ewü. Fü ewü aza Pawülü gbü biti la, anü di zalü akoro agbü Atipatirisi. 32 Te kpï seke tete, fü wü marajümïya de te ewü ngbü enü nda-wü de lö wü ne, ayia adu kpa sidi, ace bü mene ewü te ewü di füh nü ne, de wüh za Pawülü nü sü di kpaka miri. 33 Te wüh nü koro agbü Kayïsarïya, fü wü marajümïya ato köcökpa la fü Miri Felikisi. Fü ewü ace Pawülü kpah esasaka kpala, ayia ka-wü ago agbü Yerüsalema.

34 Fü Miri Felikisi ayia atanga köcökpa la, fü ah ayi-ta Pawülü, gü ba, “Sü ka-wü to kaye?” Pawülü gü ba, “Ni de kpara ka Sïlïsïya.” 35 Fü miri adu amala ngü fefe, gü ba, “Ni ena adu aje ngü ka-ye, te wü kpara de te ewü to ngbanga ye ne koro eyi la.” Fü ah adu amala ngü fü wü kpara ka-ye, de wüh o Pawülü agbü mere kambü‡ te wüh ngbü ekolo ngü ka wü kpara gbügbü na ne.

24

Dene ngü ka Pawülü engagira Miri Felikisi

1 Sidi nga sïkpï ꞌburuve, fü mere kpara füh kpökpö ka wü di enga *Yïsarayele, de ïrï ye Ananïya ne, ayia de gara wü *kovo ka-ye, anü agbü Kayïsarïya. Wüh za kpah gara kpara de ïrï ye Teretulu, te wu da emala ngü mbi mbi mbi, teka amala nga siti ngü ka Pawülü, engagira Miri Felikisi.

2 Te wüh koro kpaka Felikisi tete, fü Felikisi aï Pawülü engagira ye. Fü Teretulu ayia akpo angbü eto ngbanga Pawülü, gü ba, “Akoo, mere kpara, mü de züka miri ka-a. Ah teka züka ngü ka-mü, fü kpara angbü engbü enatikine ziii dene. Kükürü de, angü mü ngbü ereke wü ngü gbü tö ka-a sene ꞌburu ꞌbe, teka mere bi wü re dene. 3 A ngbü de mere tadu teka züka ngü ka-mü la, da egbo nga ïrï mü te nga sïkpï ꞌburu. 4 Amba ma le asiti lö-ra ka-mü afa sü kükürü de. Teka ngü la, ma ngbü endaꞌba te-ra fü mü, de mü je la mba enga ngü, te a le amala fü mü, teka ngü ka komoko ne.

5 Fanü fanü komoko ne, ah de siti kpara, te to mere ba-nzö fü wü kpara. Angü ah ngbü esiti fïngangü ka wü di enga *Yïsarayele, gbü nga nzö sü füh kotö ne ꞌburu me-ye. Engu kpah mere kpara esüka wü kpara, te ewü le ngü ka siti kpara de ïrï ye Yesu ne. 6 A maka engu da egïrï kaje, teka asiti ngü gbü *Mere Kambü ka Me ka-a, agbü Yerüsalema ne. Fü kpara azoro engu. A le ta akolo ngü kaka baka ngü te rïrï ka-a ngbü ele. 7 Amba Lïsïya, mere kpara ka wü marajümïya ne, fü mü ayia arï gbü ngü la, agbürü engu esaka a de wazi. 8 Fü Lïsïya ato rïrï fü a, de a koro de ngü la kpaka mü sene. Te mü yi-tata, mü ena awu kpah teke, gü ba, ngü kaka de te a mala fü mü ne, ah de zu ngü.”

9 Dela ngü te Teretulu mala fü Miri Felikisi, teka ngü ka Pawülü. Fü wü kovo ka wü di enga Yïsarayele la ango ꞌburu bala, gü ba, ah de zu ngü.

10 Fütanga ngü la, fü Felikisi ato kaje fü Pawülü, de ah mala la nda-ye ngü. Fü Pawülü ayia akpo emala ngü, gü ba, “Wayi, mere kpara, ma wu eyi, gü ba, mü ngbü eyi miri gbü nzö a sene, teka mere bi wü re. Mü wu da ekolo ngü ka wü kpara ereke areke. Te di bala, ma kpe cürü de. Ma ena amala nga ngü ka-ra fü mü de tadu, angü ma wu eyi, gü ba, mü ena aye süka ngü la mbi.

11 Mere kpara, ma yiri agbü Yerüsalema nda-ra de. Ma koro mba tïtïne dene, teka aku gba fü Me. Ma ra kpala ngbee sïkpï nzükpa de füh ye ꞌbasu. Te mü ena ayi-ta wü gara kpara la, mü tï eyi awu, gü ba, ma su wu de. 12 Wü kpara ne maka la ra, da ega yïkï de wü kpara etambasü Kambü ka Me la, neh elaye? Wüh maka ra da esiti fïngangü ka wü kpara kpa *esambü ka biti-te, anga agbü gara sü, ꞌburu ꞌburu kpah de. Angü ma mere ngü bala nda-ra la kü de. 13 Amba wü kpara la ngbü eto ngbanga ra fü mü bü kükürü bala? Wü siti ngü de te ewü ngbü emala eküte ra la, ah ka-ye ꞌburu de wu! Ngü de te ena asere fü mü, gü ba, ngü ka-ewü la de zu ngü ne, ah nda ma!

14 Ngü te di fanü, ah dene. Ma le ngü ka mere Me kpah baka wü wö a, de wü kundu a. Amba nda-ra, ma le ngü ka Yesu kpah eyi, te wü *kovo ne gü ba, ah de töndö ngü ne. Amba ngü ka Yesu la, ah de töndö ngü nda de. Wü ngü ꞌburu te *Müse ba gbü *Rïrï ka Me, ma ele kpah ale. Wü ngü te wü *mürü dofo ba gbü *Ngari Me, ma ele kpah ale, de maguma ra ꞌburu baka nda wü kpara ne. 15 Ma ngbü eo jia ra kpah te sïkpï, te Me ena azükü wü kpara gbü kpi ꞌburu tete, züka ewü bete siti ewü, kpah baka nda wü kpara ne. 16 Teka ngü la, ma ngbü eo to ra ꞌburu teka adi emere züka ngü gbü jia Me, kpah gbü jia wü kpara füh kotö ne.

17 Teka mere bi wü re, ma ngbü endoro agbü wü sü ka wü *ganzi kpara. Ma du koro gbü Yerüsalema mba tïtïne dene, teka ale ta-ngü te wü mürü cïnga gbü nguwa a, kpah teka ato takpa fü Me, gbü *Mere Kambü kaka agbü Yerüsalema. 18 Fü wü kpara ne anü amaka ra kpa etambasü Mere Kambü ka Me, o ra reke te-ra nza eyi teka tima la. A ngbü de wü kpara gbe nda-a de, a mere gü kpah de, a ba rere kpah de, a mere siti ngü ꞌburu ꞌburu de.

19 Gara wü di enga Yïsarayele ka Efeso ta kpah ladü kpala. Wüh siti fïngangü ka wü mere kpara ne eküte ra eyi. Amba ah le ta de wüh koro engagira mü, ato ngbanga ra fü mü me-wü. 20 Anga nda wü mere kpara, te ewü koro eyi enatikine sene, ah le de wüh mala fü mü mbölö, te wüh gïrï ngü ka-ra, anga wüh maka siti ngü eyi gbügbü na la, de wüh mala. 21 Amba ngü te ma wu, te siti te ewü ne, ah dene. Ah de ngü ta te ma mala esüka ewü, de mere ri ra mbölö, gü ba, ‘Si-ngü te wüh ï ra engagira wü tete ne, ah ka-ye bü teka ngü te ma ngbü eo maguma ra tete, gü ba, wü kpara te ewü kpi eyi akpi, ena adu kpah azükü ne!’ ” Dela ngü te Pawülü mala fü Miri Felikisi.

22 Miri Felikisi wu ngü ka wü *kpara ka Yesu ta kpo. Te di bala, fü ah ayia amala ngü fü wü mere kpara ka wü Yïsarayele ne, de wüh du kpa ekötï. Wüh ena adu aceka ngü la sidi, angü ah le acï nga Lïsïya, mere kpara ka wü marajümïya ne feke. Te engu koro eyi la, fü ni adu akolo ngü la.

23 Fü Miri Felikisi ayia amala ngü fü mere wü marajümïya, gü ba, “Ye lügü Pawülü agbü ku. Wü ceka engu mbi. Amba wü mere e ai engu tïne de. Kpah bala, te wü kpara kaka le ale ta-ngü tete la, wü mere e atïrï ewü kpah de.”

Dene ngü ka Pawülü engagira Felikisi ake Dürüsïla

24 Fütanga wü sïkpï mba cüküꞌdaye, fü Felikisi ayia adu akoro ake wara ye, Dürüsïla, te di de egba Yïsarayele ne. Fü ah atima ngü de wüh koro de Pawülü engagira ani. Te wüh koro de Pawülü tete, fü Pawülü akpo da emala ngü fü ewü, gü ba, “Ah le de wü to maguma wü fü Yesu Kurisito, teka fü wü aküwa.” 25 Fü Pawülü adu angbü emala gara wü ngü fü ewü, gü ba, “Ah le de wü di emere wü ngü te ena areke gbü jia Me. Ah le de wü tüka te-wü, da ece wü *siti ngü ka-wü, angü, te gara Yesu ena adu akoro füh kotö ne, teka akolo lïya ka wü kpara ꞌburu.” Te Miri Felikisi je ngü la bala, fü mere cürü arï tete. Fü ah ayia amala ngü fü Pawülü, gü ba, “Ah ti eyi! Ye ce la ngü la ece. Ye du edu. Te ni du maka mba züka lö-ra eyi la, ni ena adu kpah aï ye, teka aje du ngü la.”

26 Tenga mere bi wü sïkpï, Miri Felikisi ngbü ta eï Pawülü kpaka ye, teka fü engu angbü ekoro ero mö kpaka ni. Amba ah ngbü ta efï ngü emaguma ye, gü ba, anga Pawülü ena ato mba jiase fü ni.

27 Fütanga re ꞌbasu, fü mere miri ka *Rüma aza Felikisi gbü tima ka miri asidi. Fü ewü ao gara kpara de ïrï ye Feseto,* miri, sidi nganga. Te Felikisi yia ce Kayïsarïya tete, fü ah ace Pawülü, ao ciki agbü ku. Ah mere ngü la bala, de ngü reke te wü di enga *Yïsarayele.

25

Dene ngü ka Pawülü engagira Miri Feseto

1 Te Miri Feseto koro agbü Kayïsarïya, te di gbü tö ka wü *Yïsarayele, teka akpo de tima ka-ye, fü ah angbü kpala sïkpï bata. Fü ah ayia anü sü agbü Yerüsalema, teka aceka wü *kovo ka wü Yïsarayele de kpala. 2 Te engu koro tete agbü Yerüsalema, fü wü kovo ka wü Yïsarayele ayia akoro kpakaka, teka ato ngbanga Pawülü fefe. 3 Fü wü kpara la ayi-ta Miri Feseto, gü ba dene, “Wayi bala, Miri, te ah tï atï fü ye la, de ye lügü Pawülü kpaka ani gbü Yerüsalema sene, teka fü ani akolo lïya kaka.” Wüh mala bala kükürü de, angü wüh mere mani eyi, gü ba, te wüh te ena alügü Pawülü agbü Yerüsalema la, de ani nü, ani cï nganga te kaje, de ani mörö engu. 4 Fü Miri Feseto alügü ngü fü ewü, gü ba, “Aꞌa, ah tï bala de. Angü Pawülü ladü kpa gbü ku agbü Kayïsarïya kpala. Cu de-ni, ni ele kpah adu kpala tïtïne. 5 Te di bala, ah le de ani nü tundu de wü gara kpara ka-wü, teka aceka ngü ka komoko la. Te engu mere ne siti ngü ne, de wüh mala ngü kaka engagira ni kpala.”

6 Fütanga sïkpï ꞌbajena, anga nzükpa, fü Miri Feseto ayia ago agbü Kayïsarïya. Fü angbe cögbörö wü kpara ka wü Yïsarayele anü kpah tundu de ewü, baka te engu mala. Fü ewü ara kpala aseke kpï. Kpurutokokpï la, fü ewü ayia akoro te sü, te wüh ngbü ekolo ngü ka wü kpara tete. Fü Miri Feseto amala ngü, de wüh za Pawülü agbü ku kpala, koro di engagira ni.

7 Te wüh koro de Pawülü tete, fü wü mere kovo ka wü Yïsarayele ayia arü edede na, akpo da emamala bi wü ngü ka wu eküte Pawülü, bü faaa. Amba ngü te ena asere fü miri, gü ba, ngü ka-ewü la, ah de zu ngü fanü ne, nda ma. 8 Pawülü, mü rü ka-mü fï bü te ri mü biringbö. Mü gü ba, “De-ni bane, ni mere siti ngü biringbö nda-ni kü de. Ni mere siti ngü teka rïrï ka wü Yïsarayele de. Ni siti ngü ka *Mere Kambü ka Me ka-ewü kpah de. Ni mere siti ngü teka rïrï ka wü *Rüma, kpah de.”

9 Amba baka te Miri Feseto le de ngü ka-ni reke gbü jia wü Yïsarayele ne, fü engu ayia ayi-ta Pawülü, gü ba, “Ah tï atï fü ye anü agbü Yerüsalema, teka fü ewü akolo ngü ka-ye engagira ni kpala?” 10 Pawülü, mü le ngü la nda-mü de. Ah gü ba, “Ni ka-ni de kpara ka Rüma. Te di bala, ah le de wüh kolo ngü ka-ni ciki engagira ye sene, angü ye de miri te wü Rüma o gbü tö ne. Ye le ato ni fü wü Yïsarayele, neh teka ne? Teka fü ewü amörö ni asidi? Ni ngbü emala fü ye, gü ba, ni mere siti ngü fü ewü nda-ni kü de. Ye wu ngü la kpah kpo. 11 Te ni ena amere ta siti ngü eyi, te tï fü ewü amörö ni tekaka la, wayi, ni tï aga yïkï de. Ni ena ale ngü la. Amba ngü te wü kpara ne ngbü emala eküte ni ne, ah de zu ngü nda de! Ah ꞌburu de wu! Te di bala, wüh tï ato ni fü ewü de. Te ye le akolo ngü ka-ni nda-ye de la, ni le eyi anü kpaka mere Miri *Kayïsara agbü Rüma, te di de mürü tö ne, teka de ah kolo ngü ka-ni cu me-ye.”

12 Te Feseto je ngü la bala, fü ah afü te-ye kpaka wü mürü rïrï ka-ye, aro mö mba de ewü ce. Fü ah ayia alügü ngü fü Pawülü, gü ba, “Wayi, ah esiti de. Baka te mü le eyi de Mere Miri Kayïsara kolo ngü ka-ni me-ye ne, ah mbi. Mü ena anü anü kpakaka.”

Dene ngü te Feseto mala fü Miri Agiripa teka ngü ka Pawülü

13 Fütanga ngü la, fü gara miri, de ïrï ye Agiripa *Erode, ayia ake enga ni ye tangbase, de ïrï ye Berenike, akoro agbü Kayïsarïya, teka aceka Miri Feseto. 14 Fü ewü ara kpala teka bi wü sïkpï. Fü Feseto ayia asere nga ngü ka Pawülü fü Miri Agiripa, gü ba, “Diri Miri Felikisi ce ta gara kpara, de ïrï ye Pawülü, o gbü ku sene. 15 Baka ta te ma nü agbü Yerüsalema ne, fü wü *kovo, de wü angbe cögbörö wü kpara ka wü Yïsarayele, ato ngbangbanga fere. Fü ewü yi-ta ra teka de ma kolo ngü kaka kere, de ani mörö engu asidi. 16 Fü ra ayia alügü ngü fü ewü, gü ba, ‘Aꞌa, ah bala de. Angü rïrï ka-a, wü *Rüma, le bala de. Ah le mene kpara de te wüh to ngbangbanga fü miri, arü me-ye engagira miri, teka amala si-ngü ka-ye la feke, teka fü ewü akolo ngü kaka la mbi. Te wüh mere bala de, wüh tï ato kuru tete kpah de.’

17 Te di bala, fü a ayia de ewü kpala, akoro sene, teka agïrï si-ngü la. Te a koro sene, ma le de ngü la yiri de. Te kpï seke tete, fü ra ayia kpurutokokpï la, anü agbü sü ka ngbanga, teka aceka ngü la. Fü ra atima kpara, teka anü aï Pawülü agbü ku kpala. 18 Te wüh koro di engagira ra tete, fü wü vügü kaka ayia akpo de ngü ka-wü. Ma fï ta, gü ba, wüh ena amala nga wü siti ngü, te engu mere ne, mbölö fere. Amba wüh du mala bala nda-wü de. 19 Wüh du ngbü ega bü yïkï esüka wü de wü Pawülü, teka ngü ka rïrï ka gele ka-wü, kpah teka ngü ka gara kpara biringbö de ïrï ye Yesu, te kpi ta gügü ne. Angü Pawülü gü ba, ah zükü gbü kpi eyi. 20 Te ma wu ngü la bala, da ra te ma ena akolo ngü la nda ma. Fü ra ayi-ta Pawülü, te ah tï eyi fefe la, de ah nü agbü Yerüsalema, teka fü ewü akolo ngü la engagira wü kovo, te ewü wu ngü ka gele la eyi mbi mbi mbi. 21 Amba Pawülü, mü le ngü la bala nda-mü de! Mü gü ba, ‘Ni de enga Rüma! Ni le de *Kayïsara, mere miri ka wü Rüma, kolo ngü ka-ni me-ye.’ Teka ngü la, fü ra ato rïrï, teka de wüh ceka kpï sidi nganga agbü ku, zalü te ma ena amaka kaje, teka atima engu agbü Rüma, angü sü la ka-ye nengete.” Dela ngü te Miri Feseto mala fü Agiripa teka ngü ka Pawülü.

22 Te Agiripa je ngü la bala, fü ah amala ngü fü Feseto, gü ba, “Ni ele aje ri kpara la cu me-ni.” Feseto gü ba, “Wayi, mere Miri, ye ena awu engu egambi.”

Dene ngü ka Pawülü engagira Miri Agiripa

23 Te kpï seke tete, kpurutokokpï la, fü wü Agiripa ayia ake Berenike, ato züka bongo ka miri eküte wü, anü agbü mere sü ka biti-te. Fü wü mere kpara ka wü marajümïya, bete wü mere kovo ka kötï la, ayia anü kpah kpala. Fü mere bi wü kpara ayia angbü eceka ewü te kaje, da ecu ngü ewü. Te wüh koro kpala, fü Feseto adu atima kpara, teka anü aï Pawülü agbü ku.

24 Te wüh koro de Pawülü tete, Feseto, fü mü ayia arü amala ngü, gü ba, “Wayi, Miri Agiripa, de yi wü kpara ꞌburu de te yi koro eyi sene ne, yi ceka la komoko ne. Wü gara wü di enga Yïsarayele, te ewü di agbü Yerüsalema, de gara ewü de sene ne, wüh koro ta ato ngbangbanga kpaka ra, da eba rere, gü ba, ‘Ah le de engu kpi akpi.’ 25 Amba te ma gïrï si-ngü la, gara lïya te engu mere, te wüh ena amörö engu tekaka ne, ma maka nda-ra de. Kpah bala, fü engu adu ayi-ta ra, ta de ma tima ni kpaka *Kayïsara, mere miri ka wü Rüma, teka de ah kolo ngü ka-ni me-ye. Te di bala, ma le ta kpah eyi amere baka te engu le la. 26 Amba gbü ngü la, ngü de te ma ena aba fü mere miri ka-nih teka ngü kaka ne, ma wu nda-ra de. Fü ra aza engu, akoro di engagira yi dene, ah fa sü ꞌburu, engagira mü, Miri Agiripa, de mü le ta-ngü te ra gbü ngü la. Angü te nih ena ayi-tata na de nih ma tundu sene la, ma ena amaka züka fïngangü, aba ngü di tekaka fü mere miri. 27 Angü te ma ena atima kpara ka ku fü mere miri bü bala, wüh wu siti ngü kaka kpah de la, ah ka-ye gbü jia ra de töndö ngü.”

26

1 Fütanga ngü la, fü Miri Agiripa ayia amala ngü fü Pawülü, gü ba, “Tïtïne ye tï eyi amala ngü ka-ye fü ani.”

Fü Pawülü ayia tikpi akpo da emala ngü, da eda kpa ye, gü ba, 2 “Wayi, Miri Agiripa, teka wü ngü ꞌburu de te wü di enga *Yïsarayele to ngbanga ra di, gü ba, ma de siti kpara ne, ma de mere tadu enatikine teka amala ngü ka-ra la engagira mü. 3 Kükürü de, angü ma wu eyi, gü ba, mü wu rïrï ka gele ka-nih, wü di enga Yïsarayele, kpo. Mü wu ngü ka yïkï, te a ngbü ega esüka a gbü ngü ka Me ne, kpah eyi. Te di bala, ma endaꞌba te-ra fü mü, de mü gu maguma mü, teka aje la ngü de gömö ra ne.

4 Wü di enga Yïsarayele ꞌburu wu ngü ka-ra kpo, akpo gbü jaji te ra, zalü akoro dene. Angü ma kpah de enga Yïsarayele, te ga esüka ewü. Wüh bï ra ta agbü Tarasu. Amba fü ra akoro angbü cu gbü Yerüsalema teka mere bi wü re. 5 Te wüh ena ale ta ale amala zu ngü la, de bane wüh ena amala nga ra fü mü ta me-wü, angü wüh wu kpo, gü ba, akpo gügü, ma ngbü fï bü da eo to ra, teka amere wü rïrï ka Me ꞌburu, angü ma de *Farusi. 6 Dela si-ngü te wüh ï ra engagira mü di enatikine, angü ma o maguma ra ꞌburu ꞌburu te ngü, ta te Me mala fü wü kundu nih, gü ba, ‘Ni ena azükü wü kpara ka-ni gbü kpi ne.’ 7 Amba, mere Miri, dela si-ngü te wü di enga Yïsarayele ꞌburu ngbü eo maguma wü, teka adi emere tima ka Me di, biti de ra ne, teka de Me zükü ani gbü kpi. Te di bala, wü di enga wüna, wü di enga Yïsarayele, le ato ngbanga ra enatikine, neh teka ne? Ah bü teka ngü te ma gü ba, Me zükü Yesu gbü kpi eyi ne? Dela züka ngü? 8 De-yi, wü di enga wüna, fïngangü ka-yi gü ba, Me tï azükü kpara gbü kpi de? Yi efï bala neh teka ne? Ngü la ena afa Me afa?

9 Fanü fanü, cu de-ra dene, ta gügü ne, ma ngbü ta kpah etïrï wü kpara, de wüh mere e ale ngü ka Yesu* de. 10 Ma kpo ta da emere wü ngü la agbü Yerüsalema, angü wü mere *kovo ka-nih yia ta to wazi fere me-wü teka ngü la. Fü ra akpo angbü ezoro bi wü *kpara ka Yesu, da egü ewü agbü ku. Te wüh le amörö ewü la, ngü engu ngbü ereke te ra kpah areke. 11 Ma ngbü ta endondoro kpa *esambü ka wü biti-te ka-nih agbü Yerüsalema ꞌburu, da egïrï wü kpara ka Yesu la, teka adi eto mere kuru te ewü, de wüh ce ngü ka Yesu ace. Ma ngbü ta kpah eo makpü te ewü emaguma ra efa sü. Fü ra angbü da eto cïnga te wü kpara ka Yesu la, zalü koro di agbü tö ka wü ganzi kpara nengete.

12 Wayi, mere Miri, gbü gara sïkpï, fü ra ayia teka anü to kpa fügö, agbü Damaseke, angü wü mere kovo ka-nih to ta wazi fere, teka de ma nü, ma mere wü kpara ka Yesu de kpala, kpah baka ta te ma ngbü emere mene ewü de agbü Yerüsalema ne. 13 Mere Miri, ma su wu de! Ah te ekoro etü ra, o ra di la bü te kaje enü, fü gara e ayia aci gbü jia ra, baka ülele ka mügbara la. E la, ci fa ra te ngbü esü ka! Fü wazi Me ayia alofo sü ede a raaa! de wü kpara de te a ngbü enü de ewü ne ꞌburu. 14 Fü a ayia atï ꞌburu kötö de wü kpara la. Fü ra ayia aje ri kpara, te mala ngü fere gbü mö ka-nih, wü di enga Yïsarayele, gü ba, ‘Sawula, Sawula, mü ngbü eto cïnga te ra bala, neh teka ne? Mü wu de, gü ba, ma fa ni de wazi? Mü baka yiti te le anü nü de, fü ewü angbü emï engu teka ngü la. Mü ngbü embü te-mü de ngü la kükürü, ꞌduwa te mü ena ace ngü la, adu ale ngü ka-ra.’ 15 Te ma je ngü la bala, fü ra ayi-ta ngü, gü ba, ‘Mere kpara, ye de neh da?’ Fü ah ayia alügü ngü fere, gü ba, ‘Ni de Yesu, de te ma ngbü eto cïnga tete ne. 16 Amba ma yia eyia, ma rü tikpi. Angü ni sere te-ni fere kükürü de, ni fe ra eyi ba *mürü tima ka-ni. Wü ngü de te ma wu de enatikine ne, ah le de ma mala fü wü kpara, kpah de wü gara ngü, te ni ena adu asere fere sidi ne. 17 Ni ena atima ra agbü wü gara sü nengete nengete, teka amala ngari ni kpah fü wü *ganzi kpara. Gbü wü sü la ꞌburu, ni ena adi ladü ake ra, teka aküwa ra esaka wü di enga Yïsarayele, kpah de wü ganzi kpara la. 18 Ma nü, ma mala ngari ni fü wü kpara ꞌburu, teka de wüh fü maguma wü, ace *siti ngü ka-wü, akoro angbü züka wü kpara ka Me, de wüh ce ngü ka *Satana, adu ara fü Me. Fü ewü ato maguma wü fü ni, Yesu, teka fü Me aboro *siti ngü ka-ewü, fü ewü amaka sü agba Me.’ Dela ngü te Miri Yesu mala fere, gbü sïkpï te engu fe ra baka *mürü tima ka-ye tete.

19 Miri Agiripa, te di bala, dene ngü te ma emala fü mü. Ma le ace ngü, de te Miri Yesu sere fere ne, nda-ra de. Ma ngbü fï bü emere rïrï kaka la. 20 Te di bala, ma kpo ꞌduwa gbü sïkpï la, emala ngari Me fü wü kpara, teka de wüh fü maguma wü, wüh du kpaka Me, da emere wü ngü te ena areke gbü jijia, teka asere fü wü kpara, gü ba, fanü fanü, ani fü maguma ani eyi. Ma kpo de ngü la ꞌduwa ciki gbü Damaseke, koro di agbü Yerüsalema. Fü ra andondoro gbü nga nzö wü sü ka wü Yïsarayele ꞌburu, zalü koro di agbü wü tö ka wü ganzi kpara nengete nengete kpah ꞌburu.

21 Dela si-ngü te wü di enga Yïsarayele zoro ta ra di, etambasü *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema. Fü ewü akpo da egïrï kaje teka amörö ra tete na ne. 22 Fü Me ayia aküwa ra esaka ewü, zalü akoro di dene. Te di bala, fü ra ayia arü engagira yi dene, teka amala ngari Me fü yi, wü mere kpara de wü kükürü kpara ꞌburu. Ngü te ma ngbü emala ne, ah de kükürü ngü, te ma ngbü efï me-ra, ne de. Ah ngbürü de zu ngü te wü *Müse mala ta gügü, de wü bu ye, wü *mürü dofo ka Me ꞌburu. Fü ewü adu kpah aba ngü la gbü *Ngari Me, 23 gü ba, ‘Te gara Me ena atima Mere Miri füh kotö ne, teka aküwa wü kpara. Amba ah le de Miri la maka cïnga feke, fü ah akpi. Te di bala, engu ena azükü fi me-ye gbü kpi esüka wü kövö ꞌburu, teka asere ngü ka *küküwa fü nih, wü di enga Yïsarayele, kpah de wü ganzi kpara ꞌburu.’ ”

24 Baka te Pawülü ngbü la fï bü emala ngü ka-ye la bala ne, ꞌduwa fü Feseto ayia aba rere, akolo ngü ka Pawülü, gü ba, “Apa Pawülü! Ye röfö aröfö! Ceka la, bi ngü te ye tanga ne, siti nzö ye eyi!” 25 Fü Pawülü ayia alügü ngü fefe, gü ba, “Ako Miri Feseto, ma röfö aröfö de, baaa. Wü ngü de te ma ngbü emala ne, ah de töndö ngü ka maröfö nda de. Sisi na ladü. 26 Miri Agiripa wu ngü la eyi ꞌburu. Ah bala de? Angü ngü la mere ta te-ye gbü jia wü kpara ꞌburu. Teka ngü la, fü ra angbü emala ngü engu fefe mbölö. 27 Te di bala, de-mü Miri Agiripa, ngü te wü mürü dofo ba gbü Ngari Me ne, mü le de? Wayi, ma wü eyi, gü ba, mü le ngü la eyi.” 28 Fü Miri Agiripa ayia amala ngü fü Pawülü, gü ba, “Ye fï nda-ye, gü ba, ye ena afü ni, akoro di ba *kpara ka Yesu, bü kere kere bala?” 29 Pawülü, fü mü alügü ngü fefe, gü ba, “Te ena adi kpah bü kere kere, anga ferrre la, ma ngbü eyi-ta Me teka mü, Miri, bete wü kpara ꞌburu, de te ewü ngbü eje ri ra enatikine ne, de Me fü maguma yi ꞌburu, fü yi akoro kpara ka Yesu baka ra. Amba ah le fü yi amaka cïnga baka nda-ra, te wüh ngbü ei ra de nyarï ne, de.”

30 Fü ri Pawülü la ayia agürü maguma cögbörö wü kpara la ꞌburu. Fü Miri Agiripa, ayia de wü Feseto ake Berenike, bete wü cögbörö kpara, te ewü di de ewü ne, akoro kpa etanü. 31 Fü ewü akpo da emala ngü la esüka wü, gü ba, “Apa! Wü wu eyi? Gbü jia ani, komoko la mere siti ngü, te tï fü ewü amörö engu, anga ai engu gbü ku tete ne, nda de.” 32 Fü Miri Agiripa ayia amala ngü fü Feseto, gü ba, “Te Pawülü ena ayi-ta ngü, gü ba, ‘Ni le de miri ka wü *Rüma kolo ngü ka-ni me-ye,’ ta de la, de bane ani ena ace engu.”

Dela ngü ka Pawülü engagira Miri Agiripa Erode* ake Miri Feseto, agbü Kayïsarïya.

27

Dene ngü te wüh tima Pawülü tete agbü Rüma

1 Baka te Pawülü gü ba, “Ni le fü mere Miri *Kayïsara ka wü Rüma akolo ngü ka-ni me-ye,” ne, fü Miri Feseto ayia ale teka atima Pawülü agbü *Rüma gbü *zabu. Te di bala, fü ewü aza wü Pawülü de wü gara kpara ka ku, ato esaka gara mere kpara ka wü marajümïya ka Rüma de ïrï ye Yuliyo,* de ah gï nga ewü, ah nü di, zalü akoro di agbü Rüma kpala. De-ra Luka, fü ra ayia anü kpah de ewü. 2 Gara kpara ka Tesalonika,† de ïrï ye Arïsïtarekü ne, nü kpah de wü a. Fü Yuliyo ayia amaka gara wü kpara ka Aduramite, te ewü le anü de mere zabu ka-wü agbü Asïya, te di te kaje ka Rüma. Fü Yuliyo areke ngü de ewü, teka de wüh za a gbü zabu ka-wü la, anü di agbü Asïya. Fü a ayia ace Kayïsarïya, alï gbü zabu la.

3 Te kpï seke tete, fü a anü akoro agbü Sïdona. Fü Yuliyo amere züka ngü fü Pawülü, angü ah ce mba Pawülü, de ah nü, ah ceka wü bu ye de sela, teka fü ewü ale ta-ngü tete.

4 Fü a ayia gbü Sïdona sela, fü wege akpo da embü a, da efe, elügü zabu kpa sidi. Te di bala, fü a anü aguru sü ede Kupuriyo, te nga mene sü, te wege tï alügü zabu tete sidi de. 5 Fü a anü bala, akö mere ngu ede Sïlïsïya ake Pafïlïya. Fü a anü akoro agbü Mïra.‡ Fü a akö kötö sela.

6 Fü Yuliyo, mere kpara ka wü marajümïya la, ayia anü agïrï *zabu te ena aza a, anü di agbü Ïtalïya. Fü ah amaka gara te yia agbü Alekezandarïya. Fü a ayia alï gbügbü.

7 Fü a ayia agbü Mïra, da enü, amba mere wege la ngbü fï bü da embü a. Teka ngü ka wege la, fü a angbü enü mba ferrre. Fü a anü, anü bala, akoro ede Kinide, sidi nga mere bi sïkpï, de mere kuru te a fa sü. Te a koro kpala, a le ta anü kpa engagira nü, amba dada ma, teka ngü ka mere wege la. Te di bala, fü a afü te-a, anü akoro ede cükü ka Kürete. Te a nü koro ede Salomone, fü ah adu afü ekere Kürete. 8 Fü a angbü enü fï bü ferrre bala, gbü mere kuru fa sü. Fü a anü akoro gbü züka sü ede Laseya. Fü a arü kpala, teka afe te-a.

9 A ngbü siti mere bi wü sïkpï da enü de *zabu bala, angü gbü fe la, ah de wü fe ka siti wege. Gbü wü fe la, ngü ka nünü de zabu koro eyi esiti, angü karanga eyi gbamari.§ Te di bala, fü Pawülü ayia amala ngü fü a, gü ba, 10 “Wü di enga ni ni, ah le de ani ngbü la sene, acï nga züka fe, te ena akoro. Angü gbü jia ni, te ani ena adi enü fï bü gbü siti wü fe ka siti wege de bala, siti ngü ena amere ani te kaje, fü ani amaka cïnga gbü ngü la. Angü mere zabu de mere bi wü e gbü ye ne, ena asiti siti, fü ani akpi kpah ꞌburu!” 11-12 Amba wü mürü zabu bete mere kpara ka tima ka-ye, le bala nda-wü de. Angü wüh gü ba, “Sü la, ah de enga sü cüküꞌdaye, ah de züka sü teka fü mere zabu angbü tete kpala, teka mere bi fe ne, nda de.” Wüh gü ba, “Gara züka dere ngolo ladü gbamari, gbü sü de ïrï ye Fenikisi.* Ah le de ani nü ngbü kpala.” Fü mere bi wü kpara de gbü zabu la ale ngü ka-ewü. Fü mere kpara ka wü marajümïya la, adu kpah aje ngü ka-ewü la, ace nda Pawülü ngü ne ka. Fü ah amala, gü ba, “Ah le de ani nü de ewü kpala.”

Dene ngü te mere wege ngbü mere wü Pawülü di etü ngu

13 Fütanga ngü la, fü wege† akpo efe mba ferrre. Fü wü mürü *zabu ayia afï, gü ba, “Ani tï eyi anü akoro agbü Fenikisi enatikine.” Fü ewü afuru zabu la, fü ewü angbü enü di ferrre, gbamari edere ngolo.

14 Baka te a nü la mba cüküꞌdaye bane, fü gara mere wege,‡ baka egbarakö la ayia akpo da efe sisiti! 15 Fü wege la atïrï zabu la, da a te a ena anü kpa engagira nü ma! Fü a ace te-a tïne bü te nga wege la. Fü wege aza zabu anü di de mere woro. 16 Fü a anü de woro bala, anye sü kpa ekere gara enga cükü de ïrï ye Kawuda. Fü enga cükü la ale ta-ngü te a mba cüküꞌdaye, angü sela wege ngbü efe mba ferrre, ela eküte cükü la. Te di bala, fü a adu afï nga enga zabu, te a ngbü egbeke fütanga a ne. Fü a ayia abiti te-a, ae ao gbü memere na la, angü wege ena asiti siti. Fü ngü la ato mere kuru te-a afa sü. 17 Fü ewü adu aza mere ju-ku, ai mere zabu la di gö! angü wege ena angbengbe. Fü wege angbü fï bü da enü de a bala. Fü wü mürü zabu la angbü de mere cürü, da efï ngü, gü ba, te zabu la nü koro, mo te-ye te mere siki de ede Libiya la, ah ena alala kpala, fü ngü ka-ani anza ꞌburu. Te di bala, fü ewü ayia afuru wü mere bongo te wege ngbü enzi zabu di ne ꞌburu asidi. Fü zabu akpo angbü enü nü tïne mba ferrre teka ngü la.

18 Fü mere siti wege la angbü ka-ye fï bü da efe, da ekada ngu. Fü zabu angbü da eyiki, da efüfü te-ye, ekolo ngu gbü ye. Fü ngü la angbü fï bü da emere te-ye bala gbü biti la ngïrï. Te kpï seke tete, fü ewü akpo eza wü gara tiri e gbü zabu la, egügü ewü agbü ngu, angü zabu ena amere tiri. Fü ngü la angbü fï bü da embü a bala. 19 Sidi nga sïkpï ꞌbasu, fü mürü zabu akpo tïne cu da egügü wü gara e ka tima ka zabu ka-wü, kpah ꞌburu agbü ngu. 20 Fü wege la angbü efe fï bü bala, ra de biti, teka mere bi sïkpï. A tï awu ra de wü küfara tïne de, teka ngü ka mere sangu te zoro jia kpï. Teka ngü la, a tï awu sü, te wege ngbü enü de a tete ne, kpah de. Fü a akpo da efï, gü ba, a ena akpi akpi ꞌburu. 21 Da a te a ena azü e tete kpah ma, teka mere bi sïkpï.

Fü Pawülü ayia arü amala ngü fü wü kpara ka tima ka *zabu la, gü ba, “Wü di enga wüna, te yi ena aje ta ri ra, te ma mala fü yi agbü Kürete ne, de bane, nih tï amaka cïnga bane de. 22 Amba dene ngü te ma le amala fü yi. Yi i maguma yi ai, angü nih ena aküwa aküwa ꞌburu. ꞌDuwa zabu ena asiti ka-ye me-ye. 23 Ma mala ngü la kükürü de, angü Mere Me agbü kpï, de te ma ngbü emere tima kaka-na ne, tima *malayïka ka-ye eyi me-ye kpaka ra gbü biti ne, teka amala ngü la fere. 24 Ah gü ba, ‘De-ra Pawülü, ma kpe cürü de! Ma tï akpi de. Me ena aküwa kpah wü kpara, te ma di de ewü tundu gbü zabu ne, teka ngü ka-ra. Angü ah le fü ra anü akoro engagira mere miri ka wü *Rüma.’ Dela ngü te malayïka ka Me sere fere gbü biti ne. 25 Te di bala, wü di enga wüna, yi rü kpekpeke, yi kpe cürü de, angü ma wu eyi, gü ba, ngü de te Me mala fere gömö malayïka la, ena amere te-ye bala fanü. 26 Amba dene ngü te ena amere te-ye. Zabu ena anü, abu nih agbü gara cükü.” Dela ngü te Pawülü mala fü wü kpara ka tima ka zabu.

Dene ngü ka zabu te siti

27 Fütanga sïkpï nzükpa de füh ye bala, sidi nga yiyia ka-a agbü Kürete, fü mere wege la angbü fï bü da enzi a, enü di bala.§ Tïne, gbü adu sïkpï la, ah te ena akoro etü biti, fü wü kpara ka *zabu afï nda-wü, gü ba, a koro neh eyi edere ngolo. 28 Fü ewü aza e teka are macu ngu la di. Ah koro baka süka-lö teke ꞌbasu. Fü a adu kpah aka te-a mba cüküꞌdaye, fü ewü adu kpah are ngu. Ah koro baka süka-lö teke biri de füh ye nzükpa. Fü ewü awu, gü ba, gümba eyi gbamari fanü. 29 Fü ewü angbü de cürü, da efï, gü ba, zabu ena amo te-ye eküte da. Te di bala, fü ewü ayia aza gara mere tiri wü se baka bala, te wüh i de mere ju-ku, agü ewü to kpa sidi, teka fü zabu arü. Fü ewü akpo da eku gba fü Me, de zabu ngbü bala, zalü te sü ena alofo, teka fü ani awu züka kaje te ani ena aküwa te ani tete na.

30 Amba wü kpara ka tima ka zabu la fï nda-wü, gü ba, wü e la tï atïrï zabu de. Wege la ena anzi zabu, fü ah amo te-ye eküte da fanü, fü ani akpi ꞌburu. Te di bala, fü ewü agïrï kaje teka de ani kpe ka-ani. Fü ewü aza enga zabu, ta te wüh o gbü memere na ne, ao gbü jia ngu. Fü ewü angbü ememere te-wü, baka wü kpara te ewü ngbü egü wü gara tiri e, te ena atïrï zabu to kpa engagira nü la. 31 Fü Pawülü ayia awu mani ka-ewü la. Fü ah ayia amala ngü fü Yuliyo, mere kpara ka wü marajümïya, gü ba, “Te wü kpara la ngbü gbü zabu de la, ani tï aküwa de.” 32 Te wü marajümïya je ngü la bala, fü ewü ayia akokolo wü ku, de te wüh i enga zabu la di ne, ꞌburu asidi, de ngu za, nü sü di.

33 Kpurutokokpï la, o sü lofo nza la de, fü Pawülü ayia amala ngü fü wü kpara gbü *zabu la ꞌburu, gü ba, “De-wü deyï, wü ceka la, ani mere eyi sïkpï nzükpa de füh ye bala dene, ani zü e de, teka ngü ka mere wege ne. 34 Te di bala, ah le de ani zü e ezü, teka amaka wazi. Wü kpe cürü de, angü biri kpara esüka ani, te ena akpi gbü ngu sene, nda ma.” 35 Baka te Pawülü mala ngü la bala, fü ah ayia aza ambata, aku gba fü Me tekaka, gbü jia ewü ꞌburu, akpo angbü ezü. 36 Fü wü kpara gbü zabu la ꞌburu ayia amaka wazi, akpo da ezü e. 37 A ta gbü zabu la ꞌburu baka wü kpara kama ꞌbasu, teke bata nzükpa de füh ye maꞌdiya (276). 38 Baka te ewü zü e la, sika di, fü ewü ayia aza mere bi wü kombo ka jia ndo de gbü zabu ne, abu ꞌburu agbü ngu, teka de zabu koro mba fawu fawu.

39 Te kpï seke tete, fü wü kpara ka tima ka zabu awu, gü ba, a koro eyi gbamari edere ngolo fanü, amba wüh wu sü engu la gügü nda-wü de. Fü ewü awu mba züka sü, te da di tete ma. Fü ewü adu afï, gü ba, te zabu ena anü amo te-ye, alala gbü siki kpala la, ah ena adi mbi. 40 Te di bala, fü ewü akolo wü ju-ku te wü tiri se la asidi. Fü ewü afuru kpah ju-ku te rü, de te ngbü eji zabu ne, asidi, aza gara mere bongo, agbala, ai kpa tikpi gbüra zabu, teka de wege di efe e la, enzi, enü di kpa edere ngolo. 41 Dela de, fü zabu ayia anü alala gbü gara mere siki, te di etü ngu la. Fü mere siti wege la akoro, akpo da ekukuru zabu to kpa sidi.

42 Te wü marajümïya wu, gü ba, *zabu te esiti, fü ewü afï, gü ba, wü kpara ka ku ne ena akpe ka-wü. Te ah bala, ani mörö ewü amörö. 43 Amba mere kpara ka wü marajümïya la, mü le ngü ka-ewü la nda-mü de. Angü ah le ta aküwa Pawülü. Fü ah ayia ato rïrï fü ewü, gü ba, “Wü mere e amere bala de.” Fü ah adu amala gara ngü, gü ba, “Wü mene kpara ꞌburu, te ewü wu da edo bojo kpo ne, wüh tï gbü ngu fi me-wü, ado bojo, akoro kpa füh gümba.” 44 Fü ah amala ngü fü mene ewü, te ewü wu da edo bojo de ne, gü ba, “Ah le de wü gïrï fara rü zabu te ngbengbe la, azoro, teka ale ta-ngü te wü, akoro di kpa füh gümba.” Fü a ayia amere kpah ꞌburu bala, akoro kpa füh gümba de küte a zözö.

Dela ngü te mere wü Pawülü gbü mere *yï-ngu, da enü agbü *Rüma.

28

Dene ngü te mere a gbü cükü ka Malïta

1 Baka te a küwa tete, koro ꞌburu kpa füh gümba, fü a aje, gü ba, sü la, ah de cükü de ïrï ye Malïta. 2 Wü kpara ka sü engu la, wüh ka-wü de züka wü kpara. Fü ewü amere ngü a areke ꞌduwa areke. Fü ewü ayia adeke mere wa. Fü a aya te-a tete, teka ngü ka zü, angü agö kpo ta kpah eyi elï alï.

3 Fü Pawülü ayia aro cï-wa, abï, agü agbü wa la, de ah ci memere. Amba Pawülü, mü kama kpürü nda-mü eyi gbü wü cï-wa la. Fü kpürü la ayia akoro ka wazi wa la, ade engu, alala te kpakpa.

4 Te wü kpara ka Malïta la wu kpürü, te lala te kpa Pawülü bala, fü ewü ayia amala ngü esüka wü, gü ba, “Eyee! Yi wu eyi? Komoko la ena adi de siti kpara, te ngbü emörö wü bu ye de? Baka te engu küwa gbü ngu ne, mba ngü ka-ye la fï bü ladü sidi nganga. Kpürü la ena amörö engu tïne me-ye.”

5 Pawülü, fü mü ayia ayükü kpa mü. Fü kpürü la ayia atï agbü wa, gü kpürü la rï te mü nda de. 6 Amba wü kpara la ngbü nda-wü ta tïne bü eyi ecï nga Pawülü, te ngü ena amere engu. Ngale nga te kpürü la ena akpo au, anga ah ena atï kötö, akpi ꞌduwa akpi. Baka te wüh ngbü cï nga ngü la nda-wü ma ne, fü ewü ayia afü fïngangü ka-wü, gü ba, “Apa! Komoko la de mürü talara!”

7 Sü te a koro ngbü tete la, ah ka-ye gbamari ede yï ka miri ka Malïta sela. Ïrï mere kpara la de Pabiliyo. Fü miri la ayia aza a kpa gba ye, angbü emere ngü a ereke ꞌduwa areke. Fü a ara kpala sïkpï bata.

8 Fü a aje, gü ba, siti keke ngbü emere wö ye Miri Pabiliyo. Küküte ngbü ewütü awütü, bubu ngbü kpah ego ngüte. Te di bala, fü Pawülü ayia anü aceka wö ye miri la. Fü ah ao kpa ye gbü nzönzö, aku gba fü Me tekaka. Fü keke kaka la ayia anza.

9 Teka ngü la, fü gara wü mürü keke gbü Malïta ayia aje nga ngü la. Fü ewü ayia anü akoro kpaka Pawülü. Fü Pawülü aküwa ewü kpah ꞌburu. 10 Fü ngü la aga gbü jia ewü. Fü ewü akpo da egbo nga a. Kpah bala, gbü sïkpï te a yia tete, fü wü kpara la ale ta-ngü te a de mere bi wü e, teka nünü ka-a la.

Dela ngü te mere te-ye agbü Malïta, te a ra tete kpala fe bata ne.

Dene ngü te Pawülü nü koro di agbü Rüma

11 Fütanga fe bata la, fü a ayia teka ace Malïta, angü wü fe ka siti wege nza eyi. Fü a amaka gara *zabu, te ngbü ta kpah kpala teka wü fe ka siti wege la. Zabu la yia ta agbü Alekezandarïya, ah le anü agbü Ïtalïya.* Fü a ayia alï gbügbü na. 12 Fü a ayia de zabu la, anü akoro agbü Sïrakuza, ara kpala sïkpï bata. 13 Te a yia kpala, a za fï bü küte ngu baaala, zalü nü koro agbü Regiyo. Fü a ara kpala aseke kpï. Kpurutokokpï la, fü züka wege akoro, afe zabu ka-a, anü di mbiimbi to anga kaje ka *Rüma. Fü a anü bala, anü akoro agbü Putiyole sidi nga sïkpï ꞌbasu. Fü a ayia akö gbü zabu la, teka anü tïne sela de lö a, akoro agbü Rüma. Angü Rüma ka-ye te kükürü sü, ngu la koro kpuru gbü Rüma nda de. 14 Baka te a koro tete gbü Putiyole sela, fü a amaka gara wü *kpara ka Yesu kpala. Fü ewü ayi-ta a, de a ngbü la mba de wü ani teka sïkpï lorozi, teka fü a ayia anü sü ka-a tïne agbü Rüma. Fü Yuliyo ayia ale. Sidi nga ngü la, fü a ayia anü sü tïne agbü Rüma.

15 Te wü kpara ka Yesu agbü Rüma la je nga Pawülü, fü ewü ayia akoro angbü ecï nga a te kaje, wü gara agbü sü ka se e ka Apiyo, gara ewü agbü sü te wüh ï, gü ba, Wü kambü bata ka wü ngba. Te Pawülü wu wü bu ye, wü kpara ka Yesu, te ewü koro ecï nga ye te kaje ne, fü ngü la ato mere tadu fefe. Fü ah ayia agbo nga ïrï Me teka ngü la.

16 Te a nü koro agbü Rüma, wü mere kpara le ao Pawülü gbü ku nda-wü de. Wüh to kaje fefe, de ah ngbü gbü gara kötï bane, bü ake marajümïya biringbö, de te ngbü eceka kpï sidi nganga na ne.

Dene ngü ka Pawülü de wü di enga Yïsarayele agbü Rüma

17 Fütanga sïkpï bata, fü Pawülü ayia aï wü *kovo ka wü Yïsarayele, te ewü di agbü *Rüma, ne kpaka ye. Te wü kpara la koro biti te-wü ꞌburu tete, fü Pawülü ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü di enga wüna, ma emala fü yi dene zu ngü. Wü di enga ni nih, te ewü di agbü Yerüsalema ne, zoro ra bü kükürü bala, to esaka wü Rüma. Amba ma mere siti ngü fü ewü nda-ra kü de. Ma siti rïrï ka gele ka-nih kpah de. 18 Amba wü Rüma la le ta eyi ace kpa te ra, angü wüh maka siti ngü de te ma mere, teka fü ewü amörö ra tete ne, nda-wü de. 19 Amba wü di enga ni nih de kpala ne, le de wüh ce kpa te ra nda-wü de. Te di bala, fü ra ayia amala ngü fü mere kpara la, gü ba, ma le fü miri ka wü Rüma akolo ngü ka-ra tïne cu me-ye. Ma mere ngü la bala, teka fü ra aküwa esaka wü kpara ka Yerüsalema la. Amba ma le ato ngbanga ewü nda-ra de, angü wüh de wü di enga wüna. 20 Te di bala, dela si-ngü de te ma ï yi tete, teka fü nih aro mö ne, ah dela. Angü wüh i ra de nyarï bü teka ngü ka Me, ta te engu mala fü wü kundu nih, gü ba, de-ni Me, ni ena atima Miri teka aküwa nih ne.”

21 Fü wü di enga *Yïsarayele la ayia alügü ngü fü Pawülü, gü ba, “Baka te ani ngbü sene, ani maka la köcökpa te yia agbü Yerüsalema teka ngü ka-ye nda-ani de. Anga wü di enga ni ani te ewü ngbü ekoro sene ne, wüh mala la biri siti ngü te ïrï ye fü ani, kpah de. 22 Amba ngü te ani wu eyi kpo, ah de ngü te wü kpara ꞌburu ngbü emala ngü, teka wü *kpara ka Yesu, gü ba, wüh de wü siti kpara. Te di bala, dela ngü de te ani ngbü ele awu kpaka ye. Ah le de ye mala la nga ngü ka Yesu la fü ani mbi mbi mbi.” 23 Te di bala, fü ewü ayia akuru sïkpï de wü Pawülü, teka de ani maka te-ani, aje ngü la.

Te sïkpï la koro tete, fü wü di enga Yïsarayele la akoro kpaka Pawülü gbe gbe gbe afa sü. Fü Pawülü akpo da erï ewü de ngari Me, kü kpurutokokpï, zalü koro di etamurago. Ah ngbü emala fü ewü, gü ba, “Miri te Me tima füh kotö ne, teka aküwa wü kpara, ah ka-ye de Yesu.” Fü ah angbü esere wü ngü, ta te wü gara *mürü dofo ba gbü *Ngari Me teka ngü ka Yesu *E-küwa-nih ne, fü ewü. Angü ah le agbeke fïngangü ka-ewü, teka de wüh to maguma wü fü Yesu. 24 Fü wü gara kpara esüka ewü ayia ale ngü ka Yesu, te Pawülü mala la. Amba wü gara ewü le nda-wü de. 25 Fü ewü angbü de mere yïkï esüka wü, teka ngü la. Fü ewü ayia ace Pawülü, teka ago agba wü, fï bü de yïkï la gömö wü.

Fü Pawülü ayia amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Wayi, ngü ka-yi la, ah fanü fanü, baka ngü te *Nzïla Wazi Me mala fü wü kundu nih, gömö *mürü dofo Yïsaya, gü ba dene, 26 ‘Ye nü, ye mala fü wü kpara ka-ni la, gü ba, “Wüh ena aceka ngü ka-ni, ka Me, ma, wüh tï awu si-ngü gbügbü na nda-wü de. Wüh ena aje ngari ni ma, ngü la tï arï gbü nzö ewü mbi mbi kpah de.” 27 Kükürü de, angü nzö wü di enga Yïsarayele koro eyi kpekpeke. Wüh ni güje wü ani, angü wüh le aje ngü ka-ni de. Wüh ni jia wü ani, angü wüh le awu si-ngü ka-ni kpah de. Angü, te ewü ena aje ta si-ngü ka-ni, Me, mbi mbi la, de bane wüh ena ace *siti ngü ka-wü, adu ale ngü ka-ni, fü ni, Me, aküwa ewü.’ ”†

28-29 Fü Pawülü adu kpah amala gara ngü fü ewü, gü ba, “Dene adu ngü te ma ena amala fü yi enatikine. Me tima wü kpara ka-ye eyi, teka amala ngari ye fü wü ganzi kpara, gü ba, ni, Me, ena aküwa ewü, angü wüh ena aje ri ni la me-wü.”

Fü wü di enga Yïsarayele la ayia ace Pawülü, ago agba wü, fï bü de yïkï la gömö wü bala.

30 Fütanga ngü la, fü Pawülü angbü agbü *Rüma sela teka re ꞌbasu. Wüh o engu gbü ku nda-wü de. Ah ngbü engbü ka-ye ta gbü kambü ka wü gara kpara, te engu ngbü eto jiase tekaka. Fü ah angbü eza wü kpara, de te ewü ngbü ekoro kpaka ye ne, ꞌburu de mere tadu. 31 Fü ah angbü emala ngü ka Yesu Kurisito fü ewü mbölö mbölö de mere wazi, gü ba, Yesu de Miri te Me tima teka aküwa nih. Amba gbü ngü la, gara kpara biringbö bane, te tata engu de ngü la, nda ma.

* 1:13 1:13 Sïmüna engu la, ah de kpara ta te mere gü teka tö ka-wü ne.

† 1:20 1:20 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 69:25.

‡ 1:20 1:20 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 109:8.

§ 1:23 1:23 Gara ïrï Yüsefa la de Yüsito.

* 2:21 2:21 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yüwele 2:28-32.

† 2:22 2:22 Yesu de kpara ka Nazareta.

‡ 2:25-30 2:25-30 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 16:8-11.

§ 2:34-35 2:34-35 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 110:1.

* 3:1 3:1 Ngü la mere te-ye baka lö-ra bata ka tamurago.

† 3:2 3:2 Wüh gü ïrï mö nga ꞌbaranga ka tambasü ka Me la, möngïtï te su fa sü.

‡ 3:6 3:6 Yesu ka-ye de kpara ka Nazareta.

§ 3:11 3:11 Wü Petero ngbü ebiti te-wü gbü sü te wüh eï, gü ba, “Yafu ka Solomona” ne.

* 3:13 3:13 Petero gü ba, “Ah de Mere Me te di de vüngüte ka wü kundu nih, wü Abarayama, Yïsaka bete Yakobo, te to wazi la fü Yesu.”

† 3:23 3:23 Yi ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 18:15, 18, 19.

‡ 3:25 3:25 Yi ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 22:18; 26:4.

* 4:1 4:1 Wü kovo ka Me la ꞌburu, wüh le rïrï ka wü Saduke, gü ba, wü kpara te ewü kpi akpi, wüh tï azükü gbü kpi tïne de. Wüh kpi eyi fï mere badi. Te di bala, wü Saduke la, wü le ngü ka Yesu de de de!

† 4:10 4:10 Yesu ka-ye de kpara ka Nazareta.

‡ 4:11 4:11 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 118:22.

§ 4:25-26 4:25-26 Davidi de züka kpara ka Me ta gügü.

* 4:25-26 4:25-26 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 2:1-2.

† 4:27 4:27 Gara ïrï Pïlatü de Pondiyo.

* 5:7 5:7 Ngü la mere te-ye ta sidi nga lö-ra bata te Ananïya kpi tete.

† 5:12-14 5:12-14 Wü kpara ka Yesu ngbü ebiti te-wü esa Yafu ka Solomona.

‡ 5:30 5:30 Petero gü ba, “Ah de Mere Me, te di de vüngüte ka wü kundu ani te mere ngü la me-ye.”

* 6:1 6:1 Wü kpara ka Yerüsalema, wüh de kpara te ewü ngbü emala ngü Ebere.

† 6:5 6:5 Nikola ta de kpara ka Atïyokïya te fü te-ye du le gele ka wü Yïsarayele.

‡ 6:9 6:9 Wü kpara la ngbü ta ebiti te-wü kpa esambü ka biti-te, te wüh eï, gü ba, kambü ka wü labï te ewü ce kpa te ewü. Gara ewü koro agbü Kurene, gara agbü Alekezandarïya, gara agbü Sïlïsïya, gara agbü Asïya.

§ 6:14 6:14 Yesu ka-ye de kpara ka Nazareta.

* 7:2 7:2 Ngü la mere te-ye o Abarayama nü agbü Arana la de.

† 7:8 7:8 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 17:9-14.

‡ 7:15-16 7:15-16 Wü ti Yakobo ta gbü sü te Abarayama se teka ati wara ye gbügbü. Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 23 bete Gina Ngü 50:12-14.Nda wü di Yakobo, wüh ti ewü ta agbü Sekeme, gbü sü te wüh se ta esaka wü di enga Amüra. Mü ena amaka ngü la gbü Yosuwa 24:32, bete Gina Ngü 33:18-20.

§ 7:30 7:30 Ta te Setefanü mala ngü la, ah gü ba, “Malayïka ka Me koro kpaka Müse.” Si-ngü la ka-ye bane, angü Me gü tamu ye fü Müse baka te-wa. Wü di enga Yïsarayele gü ba, te-wa la, ah baka malayïka ka Me.

* 7:35 7:35 Gbü ngü te Setefanü mala, ah gü ba, “Me to wazi fü Müse esaka malayïka ka-ye.”

† 7:43 7:43 Ïrï wü di enga me te ewü ngbü esama la, gara de Moloko, gara de Refana.

‡ 7:43 7:43 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Amüsa 5:25-27.

§ 7:50 7:50 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 66:1-2.

* 7:53 7:53 Setefanü gü ba, “Me to rïrï la fü Müse gömö wü malayïka.”

* 8:5 8:5 Ïrï mere kötï la kpah de Samarïya.

† 8:26 8:26 Kaje la yia ta agbü Yerüsalema, fü agbü gü, gbü sü te kötï di tete ma.

‡ 8:27 8:27 Komoko la ka-ye ta kpah ꞌbanga.

§ 8:27 8:27 Tïtïne nga nzö sü ka Etïyopïya la, ah de Südanï.

* 8:27 8:27 Arabïya la, ah de arabïya te wü nü ngbü egbeke me-wü.

† 8:27 8:27 Miri ka Etïyopïya la, ah ta de würüse de ïrï ye Kandake.

‡ 8:33 8:33 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 53:7-8.

* 9:11 9:11 Sawula ta de kpara ka Tarasu.

† 9:29 9:29 Wü di enga Yïsarayele te Sawula ga yïkï de ewü, ah de ewü te wüh ngbü emala ngü Giriki ne.

‡ 9:36 9:36 Ïrï de Tabïta ne, gbü ngü Giriki, ah de Doruka. Si-ngü gbü ïrï Tabïta la gü ba, Egba-gbadu.

* 10:1-2 10:1-2 Wü marajümïya te Koroneliyo ngbü gbü nzö ewü ne, ah de ewü de te wüh eï, gü ba, wü marajümïya ka Ïtalïya.

† 10:5-6 10:5-6 Sïmüna la ta de kpara te ngbü ereke wü konü.

‡ 10:9 10:9 Sü ta te Petero nü ku gba fü Me tete ne, ah ka-ye ta kpa füh nzö kambü te di sele sele.

§ 10:37 10:37 Petero gü ba, Ngü ka Yesu mere te-ye gbü tö ka-ani, wü Yïsarayele. Ah kpo gbü nga nzö kötï ka Galïlaya.

* 10:38 10:38 Petero gü ba, Yesu ka-ye de kpara ka Nazareta.

* 11:11 11:11 Wü kpara la yia agbü Kayïsarïya, teka anü kpaka Petero.

† 11:19 11:19 Gara ewü kpe ngbü agbü nga nzö sü ka Fonïsïya, wü gara agbü Kupuriyo, gara agbü Atïyokïya.

‡ 11:20 11:20 Wüh de wü kpara ta te ewü bï ewü agbü Kupuriyo gara ewü agbü Kurene ne.

§ 11:28 11:28 Ngü ka kpïrï tala la mere ta te-ye fanü, gbü re te Kalodïyo ngbü miri ka Rüma tete.

* 12:10 12:10 Mere möngïtï ka kambü ka ku la, wü reke gbü se.

† 12:12 12:12 Gara ïrï Marako de Yüwane.

‡ 12:25 12:25 Gara ïrï Marako de Yüwane.

* 13:1 13:1 Wüh gü ta gara ïrï te Sïmïyona, gü ba, Bïrï-kpara.

† 13:1 13:1 Lukiya de kpara ka Kurene.

‡ 13:1 13:1 Manayï de kpara ta te wüh ga tundu ake Miri Anïtïpa Erode.

§ 13:5 13:5 Gara ïrï Marako de Yüwane.

* 13:6 13:6 Gara ïrï Elima de Barayesu. Si-ngü gbü ïrï Elima gü ba, mürü kuwa.

† 13:13 13:13 Gara ïrï Marako de Yüwane.

‡ 13:15 13:15 Ngari Me te wüh tanga la, wüh tanga gara gbü Rïrï ta te Müse ba, gara gbü köcökpa ka wü mürü dofo.

§ 13:21 13:21 Sawula de enga Yïsarayele, gbü nguwa Benzamina.

* 13:22 13:22 Davidi ka-ye de ye Yese.

† 13:33-34 13:33-34 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 2:7.

‡ 13:33-34 13:33-34 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 55:3.

§ 13:35 13:35 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 16:10.

* 13:41 13:41 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Abakuka 1:5.

† 13:47 13:47 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 49:6.

* 14:12 14:12 Wü kpara la fï, gü ba, Zeyo ka-ye de miri ka wü me ꞌburu. Ereme ka-ye de me te ngbü baka ri Zeyo, te ngbü emala ngü fü wü kpara.

† 14:13 14:13 Mürü gele la ngbü ta emere tima ka-ye gbü mere kambü ka me Zeyo, te di ede möngïtï ꞌbaranga la.

* 15:20 15:20 Yakobo mala bala kükürü de, angü gele ka wü Yïsarayele le de kpara zü ngüte nü de. Te mü zü ngüte nü la, yi tï adünda te-yi de ewü tïne de.

† 15:22 15:22 Gara ïrï Barasaba de Yuda.

* 17:18 17:18 Wü e-wu-ngü la, wüh ngbü eï gara ewü, wü Epikure, gara ewü de wü Setowa.

† 17:22-23 17:22-23 Wüh ba e eküte gara faranda, gü ba, “Faranda ka Me te ani wu ngü kaka de,” angü bi wü me ka-ewü ladü, de ïrï wü kpikpi ye kpikpi ye. Te di bala, mene te wüh wu ïïrï na mbi mbi de, wüh ena areke nda-ka faranda, aba e eküküte bala.

* 18:1 18:1 Atenayï bete Korïnito ꞌbasu mini ꞌburu wü kötï gbü tö ka wü Giriki.

† 18:2 18:2 Wüh bï ta Akuwila engu gbü gara tö de ïrï ye Potïyü.

‡ 18:3 18:3 E ka-ewü te ewü ngbü etükü gbü konü ne, ah ka-ye de gugu.

§ 18:5 18:5 Mü ena amaka ngü la gü buku ka Fïlïpoyi 4:14-16.

* 18:18 18:18 Gbü gele ka wü Yïsarayele, te mü kïna kïna, gü ba, ni ena ato laꞌbï fü Me la, mü ena adürü su-nzö mü asidi.

* 19:12 19:12 Bongo ka Pawülü la, ah de bongo te engu ngbü ei te nzö ye, anga etadu ye da emere tima di ne.

† 19:19 19:19 Wü buku la, wüh ba wü si-ngü de rïrï ka gele ka wü gara rü gbügbü na, kpah de wü ngü te mü ena asama rü la di.

‡ 19:19 19:19 Ah baka jiase kutu teke ꞌbasu nzükpa (50,000).

§ 19:21 19:21 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Rüma 15:22-32.

* 21:2 21:2 Tera de mere kötï gbü tö ka Fonïsïya.

† 21:8 21:8 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka wü Mürü Tima ka Yesu 6:1-6.

‡ 21:27 21:27 Efeso de mere kötï gbü tö ka Asïya.

§ 21:39 21:39 Tarasu de mere kötï agbü tö ka Sïlïsïya.

* 22:3 22:3 Tarasu de mere kötï agbü tö ka Sïlïsïya.

† 22:8 22:8 Yesu ka-ye de kpara ka Nazareta.

‡ 22:20 22:20 Mü ena amaka ngü ka kpi ka Setefanü gbü buku ka wü Mürü Tima ka Yesu ne 7:57–8:3.

* 23:5 23:5 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 22:28.

† 23:23-24 23:23-24 Mere kpara gü ba, ah le de wüh za marajümïya kama ꞌbasu, de wü gara ewü te ewü ngbü ego woro füh wü nü, teke bata de füh ye nzükpa, be kpah te wü gara kpara te ewü wu da esö dü, kama ꞌbasu.

‡ 23:35 23:35 Mere kambü la, Gina Miri Erode jï ta me-ye.

* 24:27 24:27 Gara ïrï ye Feseto de Porosiyo.

* 26:9 26:9 Yesu de kpara ka Nazareta.

* 27:1 27:1 Wü marajümïya te Yuliyo di de mere kpara esüka ewü la, wüh de wü kpeke marajümïya, te wüh ngbü eï ewü, gü ba, wü marajümïya ka Mere Miri Agusito.

† 27:2 27:2 Tesalonika de mere kötï gbü tö ka Makedoniya.

‡ 27:5 27:5 Mïra ka-ye gbü tö ka Lïsïya.

§ 27:9 27:9 Luka gü ba, sïkpï te wüh zü e gbügbü de, nü sü eyi. Sïkpï la, ah de mere sïkpï ka wü Yïsarayele, te ewü ngbü eꞌbï te-wü, da ewa wü nü fü Me, teka siti ngü ka-wü. Sïkpï la ena adi gbü adu sïkpï ka fe ka gbiti-gü, anga gina sïkpï ka fe ka miki-gü. Mü ceka ngü ka maꞌbï-te gbü “Si wü gara kpeke ngü te di gbü Ngari Me.”

* 27:11-12 27:11-12 Ndere ngolo ka Fenikisi la mba to kpa kati.

† 27:13 27:13 Wege la koro ta to kpa gbü Afïrïka.

‡ 27:14 27:14 Wüh gü ïrï wege la “Yurakula”. Ah koro edebu sü to kpa fügö.

§ 27:27 27:27 Wege la ngbü ta efe ewü gbü mere yï-ngu de ïrï ye Adariya.

* 28:11 28:11 Zabu la, wüh gü ïïrï, gü ba, Wü me dadase.

† 28:27 28:27 Mü ena amaka ngü la gbü Yïsaya 6:9-10.

Rüma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Dene köcökpa te Pawülü ba fü wü kpara ka Yesu agbü Rüma

Rüma

Masere si-ngü

Ta gbü wü re la, *Rüma ta kpah de gara mere kötï füh kotö ne. *Kayïsara, te di de mere miri ka wü Rüma ne, ngbü ta gbü nzö mere bi nguwa wü kpara, te nga nzö mere bi wü sü ꞌburu me-ye. Kpah bala, mere bi wü gara kpara te nga nzö wü sü, ngbü kpah endoro agbü Rüma kpala.

Gbü re te Pawülü ngbü eba köcökpa ne tete, engu ngbü engbü ka-ye ta agbü tö ka wü *Giriki. Engu ngbü ta ereke te-ye, teka anü agbü Yerüsalema de jiase, ta te wü *kpara ka Yesu de kpala biti, teka atima fü wü mürü cïnga agbü Yerüsalema ne. (Sapïta 15:25-26)

Teka mere bi re, Pawülü ngbü ta endoro gbü tö ka Asïya bete tö ka wü Giriki, da emala ngü ka Yesu fü wü kpara. Fütanga ngü la, fü engu adu afï ngü, gü ba, tima ka-ni gbü wü tö la tï la eyi bala. Engu koro ta agbü Rüma te enga gina nda la de. Amba engu le ta anü kpala, angü Rüma de mere kötï. Engu le ta kpah anü agbü gara kötï de ïrï ye Sïpanïya, angü wü kpara ka tö la je ngü ka Yesu nda-wü la de. Fü Pawülü angbü efï, gü ba, te ni ce jiase la eyi fü wü kpara ka Yesu agbü Yerüsalema la, ni ena areke te-ni teka anü sü agbü Rüma. Fü ni adu ayia gbü Rüma sela anü sü agbü Sïpanïya. Te di bala, wü kpara ka Yesu agbü Rüma ena ale ta-ngü te ni, teka nünü ka-ni de agbü Sïpanïya ne me-wü. (Sapïta 15:22-24)

Dela si-ngü te Pawülü ba köcökpa ne tete, angü engu ngbü ereke te-ye, teka nünü ka-ye agbü Rüma. Engu le asere fïngangü ka-ye ꞌburu fü wü kpara agbü Rüma, teka ngü ka Yesu, teka de wüh wu si-ngü, de te ni ele anü arï wü kpara di agbü Sïpanïya ne. (Sapïta 15:14-21*)

Amba wü ngü la mere te-wü baka te Pawülü ngbü ele ne nda de. Angü, te engu nü koro tete agbü Yerüsalema ne, fü wü vügü ayia azoro engu, agü agbü ku bü kükürü bala. Wüh le ta amörö engu amörö, amba wüh du fü ngü, du tima wü marajümïya, aza engu, anü sü di agbü Rüma, teka de wüh kolo ngü kaka engagira mere miri ka Rüma. (Mürü Tima 21:27–28:31).

Mere kpeke ngü, de te Pawülü ba gbü köcökpa ne, ladü gbü Sapïta 1:16-17, te gü ba, “Wü di enga wüna, ma wu eyi, gü ba, ngü ka Miri Yesu ne, ah ka-ye de mere kpeke ngü, angü wazi Me ladü gbügbü na, teka aküwa wü kpara, te ewü ena ato maguma wü fefe na, anga wüh de wü di enga *Yïsarayele, anga wü *ganzi kpara. Ngü la ngbü esere züka kaje fü nih, wü kpara te ngü ka-nih ena areke tete na mbi gbü jia Me. Te mü to maguma mü fü Yesu *Kurisito de la, ngü ka-mü tï areke gbü jia Me nda kpah de. Ah ka-ye bü duu baka ngü ta te Me mala, gü ba, ‘Mene wü kpara, te ewü le ngü ka-ni, Me, de maguma wü biringbö ne, ni ena aceka ewü baka züka wü kpara ka-ni fanü, fü ni adu aküwa ewü fï mere badi.’ ”

Wü ngü te mü ena amaka gbü köcökpa ka wü Rüma ne, wüh dene.

Sapïta 1:1-17 Mere ngü te di gbü köcökpa ne

Sapïta 1:18–3:20 Wü kpara ꞌburu ngbü ekpi akpi teka siti ngü ka-wü

Sapïta 3:21–4:25 Dene ngü te ena areke wü kpara gbü jia Me

Sapïta 5:1–8:39 Yesu fa nih eyi gbü siti ngü ka-nih

Sapïta 9:1–11:36 Ngü ka wü di enga Yïsarayele

Sapïta 12:1–15:13 Ngbüngbü ka wü kpara ka Yesu

Sapïta 15:14–16:27 Adu ngü

1

Dene mandï ka Pawülü fü wü kpara ka Rüma

1 De-yi, wü *kpara ka Yesu Kurisito, te yi di agbü *Rüma, de-ra Pawülü, te ma di de labï ka Yesu *Kurisito ne, ma ngbü eba köcökpa ne fü yi me-ra, angü ma de *mürü tima kaka. Engu fe ra me-ye, fü ah ao ra, adi emala nga ngü ka-ye, ka Yesu, fü wü kpara, gü ba, “Me le nih fa sü.” 2 Me mala ta ngü eyi gügü, gömö wü *mürü dofo ka-ye, gü ba, “Ni ena atima Ye ni, te ena akoro aküwa nih.” Fü wü mürü dofo ayia aba ta ngü la, gbü *Ngari Me. 3 Kpara te engu tima ne, ah de Yesu Kurisito, te di de Miri ka-nih ne. Wüh bï engu ta baka kpara füh kotö ne, gbü nguwa Miri *Davidi, te di ta de mere miri ka-a, wü *Yïsarayele ne. 4 Amba Yesu ka-ye de Ye Me, te Me tima kü agbü kpï. Nih tï eyi awu, gü ba, Yesu de Ye Me, angü Me sere ngü kaka fü nih, gü ba, engu de Ye ni fanü fanü, teka wazi te Me zükü engu di gbü kpi ne. 5 Teka ngü de te Miri Yesu mere la, Me te engu di de mürü *züka maguma ne, le ra fa sü. Fü engu afe ra, ao mürü tima ka Miri Yesu, de ma di emala ngü kaka fü nguwa wü kpara füh kotö ne, teka de wüh fü maguma wü, adi eje ngü kaka, da elala te rïrï kaka.

6-7 Dela si-ngü te ma ba köcökpa ne tete fü yi, angü ngü la kpah teka yi, wü kpara ka Yesu Kurisito de agbü Rüma kpala ne. Me le yi fa sü, fü ah ayia afe yi wü kpara ka-ye. Ah le de Wö nih Me bete Miri Yesu Kurisito ngbü de yi, da eto gu ngü ka-wü fü yi de züka maguma wü.

Dene ngü te ma ngbü eo gümü yi, wü kpara ka Rüma, di

8 Dene gina ngü te ma ele amala fü yi. Ma ngbü egbo nga ïrï Me tüngü yi ꞌburu, te ïrï Miri ka-nih Yesu. Kükürü de, angü ma wu eyi, gü ba, yi zoro ngü ka Yesu eyi de kpa yi ꞌbasu. Te di bala, ngü ka-yi la wü baya eyi gbü wü sü ꞌburu. 9 Me, te ma ngbü emere tima kaka de maguma ra biringbö, da emala ngü ka Yeye na fü wü kpara ne, ah wu eyi kpo, gü ba, to ra ïrï tüngü yi de. 10 Angü ma ngbü eyi-tata tüngü yi gbü wü sïkpï ꞌburu, de engu ü kaje fere, de ma nü gü jia ra te yi kpala, te engu le eyi la. 11 Gümü yi ngbü eke ra cu efa sü, kükürü de, angü ma le arï yi de ngü ka Me, teka de yi maka wazi, arü di kpekpeke. 12 Te di bala, te nih ngbü tundu la, ngü la ena ato wazi fü nih. Angü nih ena angbü baka ndugu wa, te wüh dünda adünda la. Angü ma ena amaka wazi teka ngü ka-yi, fü yi adu amaka wazi kpah teka ngü ka-ra. 13 Wü di enga wüna, ma ngbü emala fü yi dene zu ngü, gü ba, ma le ta teka akoro kpaka yi kpala kere ne, amba ma gïrï kaje eyi bi ma, angü wü gara ngü ngbü fï bü da etïrï ra. Te Me ü kaje fere la, ma ena akoro, teka amala ngü ka Yesu agbü sü ka-yi kpala, de wü kpara to maguma fü wü Yesu, kpah baka te ma ngbü emere gbü wü gara sü ne. 14 Angü ah le de ma mala ngü ka Miri Yesu, fü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, angü ah de ngü, te engu fe ra tekaka na me-ye. Ah le de ma mala ngü ka Miri Yesu la fü wü kpeke kpara de wü töndö kpara, wü kpara te ewü wu ngü fa sü, kpah de mene ewü te ewü wu ngü nda-wü de ne. 15 Te di bala, ma le kpah akoro amala ngü ka Miri Yesu fü wü kpara agbü sü ka-yi agbü *Rüma kpala.

Dene ngari Miri Yesu te ngbü eküwa wü kpara

16 Wü di enga wüna, ma wu eyi, gü ba, ngü ka Miri Yesu ne, ah ka-ye de mere kpeke ngü. Angü wazi Me ladü gbügbü na, teka aküwa wü kpara, te ewü ena ato maguma wü fefe na, anga wüh de wü di enga *Yïsarayele, anga wü *ganzi kpara. 17 Ngü la ngbü esere züka kaje fü nih, wü kpara te ngü ka-nih ena areke tete na mbi gbü jia Me. Te mü to maguma mü fü Yesu Kurisito de la, ngü ka-mü tï areke gbü jia Me nda kpah de, angü gara kaje nda ma. Ah ka-ye bü duu baka ngü ta te Me mala, gü ba, “Mene wü kpara, te ewü le ngü ka-ni, Me, de maguma wü biringbö ne, ni ena aceka ewü baka züka wü kpara ka-ni fanü, fü ni adu aküwa ewü fï mere badi.”*

Dene wü siti ngü te wü kpara ngbü emere gbü jia Me

18 Wü di enga wüna, ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Ah le de yi wu awu, gü ba, maguma Me ngbü enzu eküte wü kpara füh kotö ne, teka wü *siti ngü te ewü ngbü emere ne. Angü wüh ngbü emere fï bü siti ngü, te Me le de. Wü siti ngü ka-ewü la, siti fïngangü ka-ewü eyi, angü wüh le adi emere zu ngü, de te Me ngbü ele ne, nda-wü de. 19 Maguma Me ngbü enzu eküte ewü, angü güje ewü ma. Te güje ewü ena adi ta ladü la, de bane ngü ka Me rï eyi gbü nzö ewü. Angü Me ngbü fï bü esere ngü ka-ye la fü ewü, teka mere bi wü re, wüh je ngü la nda-wü de. 20 Ah kpo kü ta te enga gina, te Me o kotö ne tete na, engu sere te-ye fü wü kpara baka mere mürü wazi, teka mere bi züka wü e, te engu mere de füh kotö ne. Teka ngü la, wü kpara ꞌburu tï eyi awu, gü ba, Me ladü. Anga te nih tï awu engu de jia nih kpah de la, wü e de te engu mere la, tï eyi asere wazi kaka fü nih. Amba wü kpara le afü fïngangü ka-wü nda-wü de. Te di bala, Me ena ato kuru te wü kpara de bala ato, te gara. Wüh tï aküwa gbü lïya ka Me nda-wü de, angü wüh ngbü emere ngü la ladru! 21 Wüh wu eyi kpo, gü ba, Me ladü. Wüh wu kpah kpo, gü ba, Me ngbü ele de ani di emere züka ngü. Amba wüh le adi emere züka ngü nda-wü de. Wüh cu ngü Me kpah de. Wüh gbo nga ïïrï na, teka züka ngü te engu ngbü emere fü ewü ne, kpah de. Te di bala, nzö ewü siti ka-ye eyi. Wüh ngbü efï ka-wü fï bü töndö wü kükürü ngü ka-wü. 22 Wüh gü ba, “Ani de kpeke kpara! Ani wu wü ngü ꞌburu kpo!” Amba wüh ka-wü de töndö wü kpara, te ewü wu ngü kpo de. 23 Wüh le agbo nga Mere Me agbü kpï, te di de mürü wazi ne, nda-wü de. Wüh o to wü ka-wü ꞌburu, angbü ecu ngü wü e, te wüh ngbü ereke de kpa wü, baka kuru kpara, anga kuru lu, anga kuru nü, de kuru gara wü e de füh kotö ne.

24 Teka kögö-nzö ka wü kpara la, fü Me adu afü kürüfe ye fü ewü, ace ewü, de wüh mere la siti wü ngü ka-wü la emere, baka te maguma ewü ngbü ele. Angü maguma ewü fiti ewü eyi, to gümü siti wü ngü la fü ewü. Te di bala, fü ewü akpo da emere ngü ka lümü esüka wü. 25 Wüh le züka ngü ka Me ne nda-wü de. Wüh ngbü ele ka-wü bü nzö wü töndö ngü ka-wü la. Wüh ngbü egbo nga gara wü e, de te Mere Me mere ne, da ecu ngü wü e la. Amba wüh ena adi ecu ta bala ngü Mere Me, de te engu mere wü e la me-ye ne, da egbo nganga na, de bane ah ena adi ta mbi. Te di bala, ah le de nih di egbo nga ïrï Me tenga wü sïkpï ꞌburu! 26-27 Baka te wüh le ngü ka Me nda-wü de ne, Me ce ewü eyi, de siti gümü ngü ka lümü la emaguma ewü bala. Wü komoko du ce da engbü de wü würüse ka, fü gümü wü bu wü, komoko, adu angbü eke ewü ka-ye nda tïne me-ye. Fü ewü akpo da emere ngü ka lümü esüka wü, de wü bu wü, komoko. Kpah bala, wü würüse du ce da engbü de wü komoko kpo, fü gümü wü bu wü, würüse, adu angbü eke ewü ka-ye me-ye. Fü Me ayia ato kuru te wü kpara la ꞌburu. Ah to kuru la te ewü mbi, teka ngü ka lümü, de te ewü ngbü emere la.

28 Wü kpara la le ao fïngangü ka-wü, teka adi emere wü ngü te Me ngbü ele ne, nda-wü de. Teka ngü la, fü Me ayia ace ewü, de wüh di emere wü ngü te tï de, teka siti fïngangü ka-ewü la. 29-30 Siti ngü ka-ewü la sibi fa sü. Angü, te nga sïkpï ꞌburu, wüh ngbü efï ka-wü fï bü nga siti wü ngü, adi emere. Gara ewü de wü mürü gümü e. Gara ewü ngbü ekpü te-wü, da emere gü, da emömörö te-wü. Gara ewü ngbü da emere kanga esüka wü. Gara ewü ngbü efiti wü bu wü. Gara ewü ngbü endoro de ambalaꞌba, da edi ngü te wü bu wü. Gara ewü ngbü ekpü Me. Gara ewü ngbü esoko wü bu wü asoko, fü ewü angbü ecu ꞌduwa ngü wü. Gara ewü le aje ngü ka wü wö wü, de wü ni wü, kpah de. 31 Wü kpara la, wüh ka-wü töndö wü kpara, te ewü wu ngü ka Me de. Gara ewü ngbü emere mani, da esutu wu, angü wü ngü te ewü ngbü emala ne, wüh mere bala nda-wü de. Gara ewü le wü di enga ni wü kpah de. Gara ewü wu cïnga kpara biringbö bane kpah de. 32 Amba wü kpara la wu kpo, gü ba, mene wü kpara te ewü ngbü emere wü siti ngü de bala, Me ena amörö ewü asidi. Wüh wu ngü ka Me la reke areke, amba wüh le ace da emere wü siti ngü la nda-wü de. Wüh ngbü fï bü emere ngü la, enü di kpa engagira nü, baka te ewü ngbü ele. Fü ewü angbü efiti wü bu wü, de wüh di emere kpah baka ani.

2

Dene kaje, te Me ena aye süka ngü ka wü kpara tete

1 Enga wüna, mü ngbü efï, gü ba, “Ni de züka kpara, te ni tï eyi akolo ngü ka wü bu ni?” Kpara te o mü miri neh da? Te mü fï, gü ba, “Ngü ka wü bu ni esiti, Me ena ato kuru te ewü la,” te di bala, ah le de mü fï ngü la mbi mbi mbi feke. Te mü mala, gü ba, “Wü bu ni ngbü emere *siti ngü la,” mü ngbü efï, gü ba, “Me wu siti ngü ka-ni nda de?” Te di bala, mü ngbü eza mere lïya la, eo gbü nzö mü de tete-mü! Me ena ato kuru te mü ato, angü mü ngbü emere ngü la kpah bala. 2 Me ngbü ekolo ngü ka siti wü kpara de bala me-ye. Angü nih wu kpo, gü ba, engu ena akolo ngü la mbi, areke areke. 3 Enga wüna, te mü ngbü kpah emere siti ngü baka nda wü bü mü de bala, fü mü adu afü te-mü, angbü da ekolo lïya ka wü bu mü la, mü efï nda-mü, gü ba, ni ena aküwa gbü lïya ka Me? Ah bala de! 4-5 Yi ngbü efï, gü ba, “Me wu siti ngü ka-ani de. Ah tï ato kuru te ani kpah de.” Amba ah bala de! Me le yi de *züka maguma ye. Te di bala, engu le ato kuru te yi kere la de, me-ye, angü ah ce lakï eyi fü yi, de yi fü maguma yi, teka fü yi aküwa. Amba te nzö yi kpekpeke, yi le ace wü siti ngü ka-yi la fï de la, yi tï aküwa kpah de! *Adu sïkpï ena akoro, te Me ena aye süka ngü ka wü kpara ꞌburu. Gbü sïkpï la, Me ena ato mere kuru te yi, angü yi ngbü efala züka ngü kaka-na ne afala. 6 Te yi ngbü emere siti ngü la, Me ena ato kuru te yi. Amba te yi ngbü emere züka ngü la, Me ena aküwa yi fï mere badi. 7 Mene wü kpara, te ewü ngbü eto te-wü fï bü da emere züka ngü, te reke areke gbü jia Me, fanü fanü Me ena agbo nga ïrï ewü, fü ah aküwa ewü fï mere badi. 8 Wü gara kpara le züka ngü ka Me nda-wü de. Wüh ngbü efï ka-wü bü nga ngü ka-wü. Wüh ngbü eo to wü bü nzö teka adi emere siti ngü. Te di bala, maguma Me ena anzu eküte ewü, angü Me le siti ngü ka-ewü la nda de. 9 Me ena ato kuru te wü kpara, te ewü ngbü emere siti ngü de bala ne ꞌburu, anga wüh de wü di enga *Yïsarayele, anga wüh de wü *ganzi kpara. Angü Me tï afüwa gara kpara biringbö nda de. 10 Fü Me adu ato züka ngü fü mene wü kpara, de te wüh ngbü emere züka ngü ne, te wüh de wü di enga Yïsarayele, anga wü ganzi kpara. Angü engu ena agbo nga ewü ꞌburu, da eto wazi fü ewü, fü ewü adi engbü zözö, de gu maguma wü. 11 Engu ena akolo ngü ka wü kpara ꞌburu, te nga ngü te ewü ngbü emere, angü Me füwa kpara nda de.

12-13 Teka ngü ka wü di enga Yïsarayele, Me to ta *Rïrï ka-ye fü ewü eyi gügü gömö *Müse. Te wüh ngbü emere *siti ngü la, Me ena ato kuru te ewü, angü wüh le aje rïrï kaka-na de. Angü te mü ngbü eje Rïrï ka Me bü de güje mü kükürü, mü mere ngü engu de la, ngü la tï areke gbü jia Me nda de. Ah le de mü je Rïrï ka Me, ale de maguma mü, da emere ngü engu amere, teka fü ngü ka-mü angbü mbi gbü jia Me. Teka ngü ka wü *ganzi kpara, te ewü wu Rïrï ka Me te enga gina la de ne, te wüh mere siti ngü la, Me ena ato kuru te ewü kpah ato fanü fanü, angü wüh wu siti ngü ake züka ngü kpo. 14 Amba wü ganzi kpara, te ewü wu ngü teka Rïrï ka Me nda-wü de ne, te wüh ngbü emere wü ngü te Me ngbü ele la, ah baka te wüh je Rïrï ka Me eyi. Angü ngü de te ewü ngbü emere ereke areke gbü jia Me ne, ah eyi baka Rïrï ka Me fü ewü. 15 Ah ge baka te Me o Rïrï ka-ye la eyi emaguma ewü. Kpah bala, wüh tï eyi awu kpa emaguma wü, gü ba, wü ngü te ani ele amere, ah de züka ngü, anga ah de siti ngü. 16 Me wu siti ngü emaguma wü kpara ꞌburu kpo. *Adu sïkpï ka Me ena akoro, te engu ena ao Yesu Kurisito, teka aye süka ngü ka wü kpara, baka ngü te ma ngbü fï bü erï wü kpara di ne. Angü gbü sïkpï la, engu ena aye süka ngü ka wü kpara mbi mbi mbi, kpini te nga wü ngü te di emaguma ewü.

17 Te mü de enga Yïsarayele la, ah le de mü fï ngü ka-mü mbi mbi mbi. Yi ngbü ecu ngü yi, gü ba, “Ani de kpara ka Me. Ani ena aküwa teka ngü ka Rïrï ka Me, ta te engu to fü wü kundu ani esaka Müse ne?” Ah bala de! 18 Wüh gü tamu Rïrï ka Müse eyi fü yi fanü. Yi wu züka ngü te ngbü ereke gbü jia Me ne, kpah kpo. Amba, te yi mere wü ngü engu la nda-yi de la, yi ena aküwa neh baye baye? 19-20 Yi ngbü emala, gü ba, “Me mala zu ngü ka-ye eyi ꞌburu ꞌburu fü wü kundu ani gömö Müse. Ani wu ngü ka Me kpo. Ani de kpeke kpara. Ani ngbü egü tamu ngü la fü wü bu ani. Ani ngbü erï wü kpara, te jia ewü ni ani, da esere kaje fü ewü, teka de wüh wu ngü ka Me.” 21 Ah mbi, amba te yi ngbü erï wü bu yi de ngü ka Me la, yi le adi emere wü ngü la cu me-yi de, neh teka ne? Yi gü ba, “Kpara mere e azi e de,” anga yi du ngbü ezi e ka wü bu yi, teka ne? 22 Yi ngbü emala, gü ba, “Kpara mere e amere waza de,” amba yi di ngbü engbü de wü gara würüse gbü zi, neh teka ne? Yi gü ba, “Ngü ka faranda esiti. Ah le ta de wüh mofo ngü la de.” Te di bala, yi du ngbü enü ezü wü e, de te wüh ngbü eto gbü faranda, neh teka ne? 23 Yi gü ba, “Ani de wü kpara ka Me, angü ani wu ngü ka Me kpo.” Yi du ngbü eto lümü te Me cu me-yi, teka ne? Te di bala, yi le ngü ka Me de maguma yi fanü, nda-yi de. 24 Ngü ka-yi kpah baka ngü ka wü kundu yi, ta te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Wü kpara ngbü esiti ïrï Me ne, teka ngü ka-yi, wü di enga Yïsarayele.”*

Dene ngü teka wü di enga Yïsarayele

25 Wü di enga wüna, yi ngbü efï, gü ba, “Ani de kpara ka Me, angü ani tï eyi esa *basa?” Te yi ngbü emere zu ngü ka Me la, ngü ka basa ka-yi la ena adi de züka ngü fanü fanü. Amba, te yi mere *Rïrï ka Me mbi mbi de la, ngü ka basa ka-yi la ena adi de kükürü ngü. Ah tï areke yi gbü jia Me nda de. 26 Kpara te ngbü emere Rïrï ka Me de maguma ye ꞌburu, Me ena aceka engu baka züka kpara ka-ye, anga te engu tï eyi esa basa, anga ah tï esa basa kpah de la, ah mere ngü de. 27 Yi gü ba, “Ani de wü kpara ka Me. Ani ngbü emere gele ka Me, angü ani tï eyi esa basa.” Amba yi mere zu Rïrï ka Me nda-yi de. Wü gara kpara ladü, te ewü tï esa basa de ne, wüh du ngbü emere Rïrï ka Me me-wü ereke areke. Ngü la to lümü fü yi de? Yi ceka te-yi ꞌbe, angü Me ena ato kuru te yi gbü ngü la. 28-29 Ngü te ena ao yi mbi gbü jia Me, fü engu aceka yi baka züka wü kpara ka-ye ne, ah de ne ngü ne? Ah de ngü ka matï esa basa, baka te wü di enga *Yïsarayele ngbü emala ne? Ah bala de! Ah ka-ye de ngü ka *Nzïla Wazi Me te ngbü efü maguma kpara. Ngü ka gele tï areke ngü ka-mü gbü jia Me nda de. Te Nzïla Wazi Me fü maguma mü me-ye la, Me ena adu aceka mü cu baka züka kpara ka-ye. Amba te yi ngbü emere wü gele, teka de wü kpara di eceka ani baka züka wü kpara la, ah ena adi ka-ye de töndö ngü kükürü.

3

1 Amba nih tï eyi awu, gü ba, ngü ka wü di enga *Yïsarayele fa ngü ka wü *ganzi kpara eyi. 2 Angü de-a wü di enga Yïsarayele, a de gina nguwa wü kpara, ta te Me sere ngü ka-ye fü a gbü *Ngari ye. 3 Ah fanü, wü gara wü di enga Yïsarayele la le ngü ka Me de, amba yi mere e afï, gü ba, Me ena ace ewü ꞌburu ace, teka ngü ka wü bu wü, la de. Me tï ace ewü ꞌburu ꞌburu de, angü wüh de wü *vüngüte kaka. 4 Te di bala, Me ngbü fï bü emere wü ngü te engu ngbü emala. Ah tï afü ngü ka-ye, baka nda wü kpara füh kotö ne, te ewü ngbü esutu wu ne, nda de. Angü Miri *Davidi ba ta ngü la eyi gbü Ngari Me, gü ba, “Wayi bala Me, gbü wü ngü ka-mü, te mü ngbü emala ꞌburu, mü su wu nda-mü de, mü ngbü emere ngü la te bala. Kükürü de, angü, te mü kolo ngü ka wü kpara la, wü kpara ꞌburu ena awu, gü ba, mü kolo ngü la eyi mbi reke areke.”*

5 Gara kpara tï eyi amala, gü ba, “Te ni mere *siti ngü la, ngü la tï eyi asere fü wü kpara, gü ba, Me ka-ye de züka kpara duu me-ye. Te di bala, Me ena ato kuru te ni teka ngü la, neh teka ne?” 6 Dela, ah de töndö ngü de? Me de kpara te ngbü ekolo ngü ka wü kpara ꞌburu ereke areke. Teka ngü la, Me tï eyi ato kuru te nih, teka dürü ngü ka-nih. 7 Gara kpara ena aga yïkï, gü ba, “Te wü kpara di ngbü egbo nga ïrï Me, teka *siti ngü te ni ngbü emere ne la, Me ena adu ato kuru te ni, teka siti ngü la, neh teka ne?” 8 Ngü la, ah ge baka e te wüh ga, nih tï eyi adi emere siti ngü, angü züka ngü ena akoro gbü ngü ka-nih la, fü wü kpara adu agbo nga ïrï Me, teka wü siti ngü te ni ngbü emere la. Dela ne töndö ngü ne? Wü gara kpara ngbü esiti ïrï a, gü ba, a ngbü kpah cu emala ngü bala me-a. Dela mere siti wu. Me ena ato kuru te mene wü kpara, te ewü ngbü emala ngü de bala ne, te gara.

9 Wü gara ngbü efï nda-wü, gü ba, ngü ka-ani, wü di enga Yïsarayele, reke fa nda nguwa gara wü kpara. Amba ah bala de. Angü wü kpara füh kotö ne ꞌburu ngbü emere siti ngü. Te di bala Me ena ato kuru te wü siti wü kpara la ꞌburu, kpah baka ngü te ma mala fü yi la. Anga wüh de wü di enga Yïsarayele, anga nguwa *ganzi wü kpara. 10 Ah kpah baka ngü ta te wüh ba gbü Ngari Me gügü, gü ba, “Kpara biringbö, te ngbü emere züka ngü gbü jia Me, nda kü ma. 11 Kpara biringbö te ngü ka Me rï eyi gbü nzönzö na mbi mbi mbi, nda ma. Kpara te to te-ye adi emere ngü ka Me de maguma ye ꞌburu ꞌburu, nda kpah ma. 12 Wü kpara ꞌburu ce ngü ka Me eyi. Wüh fü te-wü eyi ꞌburu emere bi siti ngü gbü jia Me. Kpara biringbö te ngbü emere züka ngü nda ma.† 13 Wü ngü te wüh ngbü emala, ngbü esere nga siti ngü ka-ewü, te ewü ngbü efï, angü ngü ka-ewü la koro eyi baka zizi e, te sese ngbü efu afu. Wüh ngbü fï bü esu wu,‡ da edi ngü te wü bu wü, kpah da emala wü gara kpeke ngü, te ngbü ecuru wü bu wü, baka kpürü, te ngbü ede kpara me-ye.§ 14 Bi lara ngü sibi gömö ewü fa sü, angü wüh ngbü fï bü esoko wü bu wü, da esiri ewü. Fü ngü la angbü eto cïnga emaguma wü bu wü la efa sü.* 15 Maguma ewü ngbü enzu kere kere, fü ewü angbü emörö kpara teka siti maguma wü la. 16 Gbü wü sü ꞌburu te ewü ngbü ekoro tete, wüh ngbü fï bü eto cïnga te wü bu wü. 17 Wüh le züka ngü, te ngbü eto gu ngü ne, nda-wü de.† 18 Wüh le ngü ka Me ꞌburu ꞌburu de. Wüh kpe cürü Me kpah de.”‡ Dela ngü te wüh ba gbü Ngari Me, teka wü kpara te ewü ngbü emere siti ngü de bala ne.

19 Wü di enga wüna, dela ngü te ma le amala fü yi, gü ba, kpara biringbö, te di züka kpara gbü jia Me, nda ma. De-a, wü di enga *Yïsarayele, ah le de a wu awu, gü ba, a kpah de siti wü kpara, Me ena ato kuru te a kpah ato teka *siti ngü ka-a, angü *Ngari Me mala bala. Te di bala, kpara biringbö füh kotö sene, te ena aga yïkï, nda ma. Angü Me ena ato kuru te wü kpara füh kotö ne ꞌburu, anga ah ena adi de wü di enga Yïsarayele, anga wü *ganzi kpara. 20 Kpara biringbö ladü te ngbü emere wü *Rïrï ka Me la ꞌburu ereke areke fanü? Kpara te mere ngü la bala nda kü ma! Angü kpara biringbö te to tadu te Me gbü ngü ka Rïrï la nda kü ma! Amba Rïrï ka Me la ngbü esere fü nih, nga wü siti ngü, de te nih ngbü emere ne.

Dene ngü te ena areke wü kpara gbü jia Me

21-22 Wü di enga wüna, Me fï nga kaje, te ngü ka-nih ena akoro tete mbi gbü jia ni Me, ne eyi cu me-ye. Enatikine, Me sere ngü la eyi fü nih. Ah de ngü ka rïrï nda de. Ah ka-ye de ngü te Me reke me-ye, baka ngü ta te wü *mürü dofo ba gbü *Ngari Me gügü. Ngü la, ah ka-ye de ngü ka Yesu *Kurisito, te ena aküwa wü kpara me-ye. Angü te mü to maguma mü eyi fü Yesu Kurisito la, Me ena aceka mü baka züka kpara ka-ye tete, anga mü de enga *Yïsarayele, anga mü de *ganzi kpara. Te di bala, Me tï afüwa a, zu wü di enga Yïsarayele ne, nda kpah de, 23 angü a ngbü kpah emere *siti ngü baka gara wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Angü züka kpara biringbö, te di mbi gbü jia Me, nda ma. 24 Amba Me de mürü *züka maguma, te le wü kpara fa sü. Fü engu ayia afa wü kpara gbü siti ngü ka-ewü, teka ngü ka Yesu Kurisito. 25-26 Angü Me tima Yesu Kurisito füh kotö sene, fü ah akpi teka areke ngü esüka nih de wü ye. Mene wü kpara te ewü ena ato maguma wü fü Yesu, Me ena aboro siti ngü ka-ewü. Dene eyi mene kaje te kpara ena akoro tete na mbi gbü jia Me. Te kpo ta gügü, zalü akoro enatikine, Me ngbü engbü de gu maguma ye, teka ngü ka siti ngü ka wü kpara. Ah le ato kuru te wü kpara kere la de. Yi ngbü efï, gü ba, Me wu wü siti ngü ka-ani de? Ah bala de. Me de züka miri, te ngbü emere zu ngü. Engu wu da eye süka ngü ka wü kpara mbi mbi mbi ne kpo. Ngü te engu le ato kuru te nih kere de ne, angü engu ce la lakï fü nih, teka fü nih afü maguma nih, fü nih aküwa. Tïtïne, dene eyi züka kaje te Me sere, teka areke ngü di esüka nih de wü ye. Angü Yesu Kurisito kpi eyi, teka afa nih gbü siti ngü ka-nih, de *ngüte ye te tökö ne. Te nih to maguma nih eyi fefe na la, nih ena aküwa. Dela ngü te ngbü esere, gü ba, Me de kpara te wu da eye süka ngü ka wü kpara ꞌburu mbi mbi mbi ne.

27 Te di bala ne, te Me ngbü eceka nih baka züka kpara, ꞌduwa teka ngü ka Yesu la, mü ena acu ngü mü, gü ba, ni de kpeke kpara, neh baye baye? Mü ngbü efï, gü ba, Me ngbü ele ni, teka züka ngü te ni ngbü emere ne? Ah bala de! Ngü ka-nih reke gbü jia Me, bü teka te nih to maguma nih eyi fü Yesu Kurisito. 28 Ngü ka-nih koro gbü jia Me mbi, neh teka ne? Anga ah teka te nih ngbü emere wü *Rïrï, ta te *Müse ba gbü Ngari Me ne? Ah bala kpah de! Ngü ka-nih koro gbü jia Me ꞌbe, nzö teka te nih to maguma nih eyi fü Yesu Kurisito. 29 Fïngangü ka-yi gü ba, Me ngbü ele ka-ye bü nzö wü di enga Yïsarayele? Ah bala de! Me ngbü ele nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu. 30 Me ka-ye kü biringbö. Kaje te kpara ena aküwa tete na, ka-ye kpah ngbee biringbö, ꞌduwa te kpara to maguma ye eyi fü Yesu la. Ngü ma, te ah de enga Yïsarayele, anga ganzi kpara. 31 Fïngangü ka wü gara kpara gü ba, nih, wü *kpara ka Yesu, ngbü eceka Rïrï ka Me, ta te engu to gömö Müse ne, baka töndö ngü. Amba ah bala de! Tïtïne, baka te nih to maguma nih eyi fü Yesu Kurisito ne, nih wu si-ngü gbü Rïrï ka Me la eyi fanü.

4

Dene si-ngü te ngü ka Abarayama reke di gbü jia Me

1 Wü di enga wüna, nih fï la nga ngü ka *Abarayama. Engu de züka kpara ka Me ta gügü. Engu kpah de mere kundu a, wü di enga *Yïsarayele. 2 Me ceka Abarayama ta baka züka kpara ka-ye, neh teka ne? Ah teka wü züka ngü, de te Abarayama ngbü emere me-ye de tete-ye ne? Ah bala de! Te ngü la ena adi ta teka züka ngü te engu mere la, de bane Abarayama ena angbü ta da egbo nga ye de tete-ye. Amba Me le bala de. 3 Yi fï la nga ngü ta te *Müse ba gbü *Ngari Me gügü, teka ngü ka Abarayama, gü ba, “Abarayama to ta maguma ye fü Me. Teka ngü la, fü Me adu aceka engu baka züka kpara ka-ye.”* 4-5 Ngü la, ah baka te Me küwa Abarayama teka wü züka ngü te Abarayama mere? Ah bala de! Me mere ngü la teka *züka maguma ye. Kpah bala, te mü ngbü ta emere *siti ngü, fü mü adu ato maguma mü fü Me la, engu ena aboro wü siti ngü ka-mü la ꞌburu, adu aceka mü baka züka kpara ka-ye, angü engu de mürü züka maguma.

6 Nih gbo nga ïrï Me, angü engu de mürü züka maguma. Ah ngbü eceka nih baka züka kpara ka-ye ne, ah teka züka ngü de te nih ngbü emere ne nda de. Ah ka-ye teka züka maguma kaka. Ah kpah baka ngü, ta te Miri *Davidi ba gbü Ngari Me gügü, 7-8 gü ba dene, “Züka ngü ena adi ꞌduwa fü mene kpara, de te Me boro siti ngü kaka eyi asidi ne. Angü Me tï adu afï nga siti ngü kaka tïne de.”†

9 Züka ngü la nzö teka wü di enga Yïsarayele, te ewü ngbü etï esa *basa ne? Ah bala de! Yi fï la nga ngü ka Abarayama. Me ceka engu baka züka kpara ka-ye, teka te engu to maguma ye fefe. 10 Me mere ngü la fefe, neh teka ne? Angü engu tï eyi esa basa? Ah bala de! Me mere ngü la fefe te enga gina, o engu tï esa basa nda la de. 11 Me du mala ngü ka basa la fefe sidi nga ngü la, teka asere fü wü kpara, gü ba, ni Me, ni o Abarayama eyi züka kpara ka-ni, angü ah to maguma ye eyi fü ni. Abarayama de gina kpara te Me wu engu züka kpara ka-ye. Teka ngü la, Abarayama du ngbü baka kundu kundu wü kpara ꞌburu te ewü to maguma wü eyi fü Me, anga te wüh de wü di enga *Yïsarayele, anga wü *ganzi kpara, mene ewü te ewü tï eyi esa basa, anga wü mene ewü te ewü tï esa basa de. Dela mene wü kpara, te Me ngbü eceka ewü baka züka wü kpara ka-ye ne. 12 Wüh ngbü eï nih wü kundu ye Abarayama ne, teka te nih tï eyi esa basa ne? Aꞌa, ah bala de! Ah teka te nih to maguma nih eyi fü Me, kpah baka te Abarayama to maguma ye fü Me.

13 Ta gügü, Me mala ngü fü Abarayama, gü ba, “Te gara, wü kundu ye ena angbü wü miri füh kotö ne ꞌburu.”‡ Me mala ta bala, teka ne? Ah teka te Abarayama ngbü emere wü rïrï ka gele ereke areke? Aꞌa, ah bala de! Me mala ta ngü la bala, teka te engu wu Abarayama baka züka kpara ka-ye, angü Abarayama to ta maguma ye eyi fü Me. 14 Amba wü gara kpara ngbü efï, gü ba, ani tï eyi aküwa, teka te ani ngbü emere wü rïrï ka gele ereke areke. Amba ngü la bala nda de! Te ah ena adi ta bala la, nih ngbü eto maguma nih fü Yesu *Kurisito, neh teka ne? Ah ena adi de töndö ngü. Kpah bala, ngü ta te Me mala fü Abarayama teka wü kundu ye ne, ena adi kpah töndö ngü. 15 Te nih ngbü efï, gü ba, ngü ka-nih ena areke gbü jia Me, teka wü rïrï ka gele la, ngü ka-nih tï areke gbü jia Me nda de. Angü te nih dürü mba enga ngü cüküꞌdaye gbü wü rïrï ka gele la, maguma Me ena anzu eküte nih, angü kpara biringbö füh kotö sene, te tï amere wü rïrï la areke areke ne, nda ma.

16 Wü di enga wüna, ngü ka-nih ena areke gbü jia Me, ꞌduwa te nih to maguma nih eyi fefe na la. Angü Me ena aküwa nih teka züka maguma ye. Ah kïna kïna eyi, gü ba, ni ena aküwa mene wü kpara, te ewü ena ato maguma wü fü ni, kpah baka Abarayama. Te di bala, nih, de te nih to maguma nih eyi fü Me ne, nih tïne eyi ꞌburu wü kundu ye Abarayama. Anga ah de wü di enga Yïsarayele, anga wü ganzi kpara. 17 Teka ngü la, fü Me amala ta ngü fü Abarayama, gü ba, “Ni ena ato wazi fü ye, fü wü kundu ye asibi te gara, akoro mere bi nguwa wü kpara.”§

18 Wü di enga wüna, Abarayama le ta wü ngü de te Me mala fü ye ne eyi de maguma ye ꞌburu, fü ah ayia ao to ye tete. Te engu ena adi efï ta bü nga wü ngü de füh kotö ne la, de bane engu ena aceka ngü la, te nga jia ye, baka ngü ka wu la. Kükürü de, angü engu koro ta eyi gbe kpara, wara ka gbe kpah eyi bakaka na. Wazi ewü teka abï ye di nda tïne eyi ma. Amba Abarayama wu fï bü kpo, gü ba, wazi Me fa sü. Ngü biringbö de te ena afa Me nda ma. Engu tï eyi azükü wü kpara gbü kpi. Kpah bala, Me ngbü emala ngü bü de komö ye, fü wü ngü, ta te mere te-wü gügü la de ne, angbü emere te-wü. Teka ngü la, fü Abarayama ayia ale ngü te Me mala fefe, gü ba, “De-ni Me, ni ena ato wazi fü ye, Abarayama, fü wü kundu ye asibi te gara, akoro mere bi nguwa wü kpara.” 19-20 Abarayama wu ta eyi, gü ba, wazi ni nza eyi, angü re ka-ni koro kpah eyi baka kama biri (100). Engu wu kpah eyi, gü ba, wara ni tï abï ye nda-ye tïne de. Amba engu ceka ngü, te Me mala fü ye ne, te nga jia ye baka wu de. Ah to maguma ye ꞌburu fü Me, du o to ye ꞌburu te ngü te Me mala fefe, gü ba, engu ena adi te gara de kundu ye mere bi wü kpara. Fü engu agbo nga ïrï Me teka ngü la. 21 Angü ah wu eyi, ga, Me de mürü wazi. Ah wu kpah kpo, ga, ngü de te Me mala la, Me ena amere fanü, Me tï ace de. 22 Dela si-ngü de te wüh ba ngü la tete na gbü *Ngari Me, gü ba, “Abarayama to ta maguma ye fü Me, fü Me adu aceka engu baka züka kpara ka-ye.”*

23-24 Wü di enga wüna, wü ngü de te wüh ba teka Abarayama, gü ba, “Me ceka engu baka züka kpara ka-ye ne,” wüh ba ngü la kpah tüngü nih. Angü, te nih to maguma nih eyi fü Me la, Me ena aceka nih kpah baka züka wü kpara ka-ye, teka ngü ka Miri Yesu *Kurisito, de te Me zükü engu gbü kpi ne. 25 Angü Yesu kpi teka aküwa nih gbü *siti ngü ka-nih. Fü Me ayia azükü engu gbü kpi la, teka asere fü wü kpara, gü ba, de-ni Me, ni ngbü eceka nih baka züka kpara, teka ngü ka Yesu.

5

Dene züka ngü te Me mere fü nih, teka ngü ka Yesu Kurisito

1 Wü di enga wüna, Me reke ngü esüka nih de wü ye eyi. Ah fü nih eyi baka züka wü kpara ka-ye, angü nih to maguma nih eyi fü Miri Yesu Kurisito. 2 Teka ngü ka kpi ka Yesu, nih tï eyi awu wü züka ngü ꞌburu, te Me mere fü nih de *züka maguma ye ne, angü nih to maguma nih eyi fü Yesu Kurisito. Nih tïne eyi de tadu, angü nih wu eyi, gü ba, nih ena angbü kpaka Me, agbü sü kaka agbü kpï kpala, fï mere badi.

3 Te di bala, nih tï kpah eyi agbo nga Me de tadu, gbü wü lö-ra ka cïnga, te nih ena angbü ezü füh kotö ne. Angü nih wu eyi, gü ba, nih ena amaka züka ngü te gara, kpaka Me agbü kpï. Kükürü de, angü te nih tüka te-nih gbü wü cïnga ka-nih la, maguma nih ena akoro kpekpeke. 4 Te maguma nih koro eyi kpekpeke la, ngü ka-nih ena areke gbü jia Me. Te ngü ka-nih reke eyi gbü jia Me la, nih ena adu ao jia nih te Me, te ena aküwa nih ne. 5 Te nih o jia nih eyi eküte Me la, engu tï ace nih de. Ah ena aküwa nih aküwa fanü fanü. Kükürü de, angü Me le nih cu fa sü, de maguma ye biringbö. Fü engu ayia atima *Nzïla Wazi ye, de ah koro, ah ngbü emaguma nih, adi esere ngü la fü nih.

6 Me mere wü züka ngü la fü nih bala, kükürü de, angü wazi nih, te nih ena aküwa te-nih di de tete-nih ne, ta nda ma. Fü Me awu cïnga nih, fü ah ayia atima Yesu Kurisito, de engu koro, ah to te-ye, ah kpi teka aküwa nih, wü siti kpara. Me mere ngü la gbü sïkpï te engu fe me-ye. 7 Gara kpara ladü füh kotö ne, te ena akpi teka ngü ka kiri ye? Anga te kiri ye na la ena adi de züka kpara la, e-wu neh da, kpara la ena atüka maguma ye bü bala, akpi teka kiri ye la. 8 Te di bala, yi fï la nga mere lele ka Me tüngü nih, teka kpi ka Yesu Kurisito. Gbü sïkpï ta te Yesu Kurisito kpi tete teka ngü ka-nih ne, nih ta de züka wü kpara? Ah bala de! Nih ta de siti wü kpara, angü nih ta de wü vügü ka Me.

9 Wü di enga wüna, Me küwa nih eyi, teka kpi ka Yesu Kurisito. Te di bala, maguma Me tï adu anzu eküte nih tïne de. Angü engu boro wü *siti ngü ka-nih eyi, teka ngü ka Yesu. 10 Nih ta de wü vügü ka Me, amba Me yia fï nga ngü la ka-ye nda me-ye! Fü ah ayia areke ngü, te di ta esüka nih de wü ye ne, teka kpi ka Ye ye, Yesu! Tïtïne, nih koro eyi wü *vüngüte ka Me. Te di bala, nih ena aküwa fï mere badi fanü, kpah baka Yesu Kurisito, angü engu zükü gbü kpi, fü ah angbü fï mere badi. 11 Te di bala, nih gbo nga Me, teka ngü ka Miri ka-nih Yesu Kurisito, angü Yesu de kpara ta te za nih, lügü kpaka Me, fü nih adu akoro wü vüngüte ka Me ne.

Dene züka ngü te Yesu fa nih di, gbü siti ngü ka kundu nih, Adama

12 Wü di enga wüna, Yesu küwa nih eyi gbü *siti ngü ka-nih, angü ta gügü mere kundu kundu nih de ïrï ye *Adama ne, mere siti ngü gbü jia Me. Fü Me ayia akïna engu, de ah kpi akpi teka ngü la.* Dela si-ngü te wü kpara füh kotö ne ꞌburu ngbü ekpi tete, angü wü kpara ꞌburu de wü kundu ye Adama. Wüh ngbü fï bü da emere wü siti ngü baka nda diri kundu wü la. 13-14 Amba ngü ka *Rïrï ka Me nda-ye baye? Rïrï, te Me to gömö *Müse, koro ka-ye sidi, o siti ngü di ka-ye nda-ye kü eyi ladü füh kotö sene gügü, teka ngü ka kundu kundu nih, Adama. Amba fïngangü ka-yi gü ba, wü kpara ta te ewü kpi, o Me to Rïrï la de ne, wüh kpi teka ne? Wayi, wüh tï eyi akpi, angü ngü ka-nih siti eyi de ewü ꞌburu, teka siti ngü ka kundu nih, Adama. Baka te Me kïna kundu nih, Adama, fü nih angbü ekpi ꞌburu teka ngü kaka-na ne, kpah bala, nih ena aküwa kpah ꞌburu teka ngü ka Yesu Kurisito, te Me zükü engu gbü kpi ne. 15-16 Te di bala, ngü ka Yesu fa ngü ka Adama ka, angü Yesu reke siti ngü, ta te Adama mere ne eyi.

Adama mere siti ngü kü me-ye kpikpi ye, fü ngü la ayia asiti ngü ka wü kpara gbü jia Me ꞌburu ꞌburu. Fü Me ayia akïna wü kpara ꞌburu, de wüh di ekpi. Yesu Kurisito ka-ye kpah kü kpikpi ye, te yia mere züka ngü fü nih, aküwa nih gbü siti ngü ta te Adama mere ne. Teka ngü ka Yesu la, fü maguma Me adu agu eküte nih. Fü ah angbü tïne eceka nih ꞌburu baka züka wü kpara ka-ye, teka *züka maguma ye. 17 Baka te Adama mere siti ngü, kü bü me-ye kpikpi ye ne, fü Me ayia akïna engu, teka ngü la, fü wü kpara füh kotö ne angbü ekpi ꞌburu, gbü ngü kaka la. Amba, ah kpah bü duu teka ngü ka Yesu Kurisito, fü Me ayia aküwa nih. Te di bala, te nih le züka ngü, de te Me mere fü nih, de züka maguma ye ne la, fanü fanü, nih ena aküwa ka-nih aküwa fï mere badi, teka ngü ka Yesu.

18-19 Baka ta te Adama le rïrï ka Me de ne, fü ngü ka wü kpara ꞌburu ayia asiti gbü jia Me, fü Me ayia ato kuru fü ewü ꞌburu. Amba ngü la ngbü fï bala nda de. Angü, baka te Yesu Kurisito je rïrï ka Me, fü ah ayia akoro aküwa nih ne, fü Me adu aceka nih ꞌburu, baka züka wü kpara ka-ye, teka ngü de te Yesu mere la.

20 Amba, baka te wü kpara le, gü ba, ani ngbü dela emere siti ngü, nda-ani de ne, fü Me ayia ato ta Rïrï ka-ye fü ewü gömö Müse, o nga ngü ka Adama ra eyi fa sü. Me to Rïrï la, neh teka ne? Teka asere nga mere bi wü siti ngü ka wü kpara, te ewü ngbü emere ne, fü ewü. Baka te Rïrï koro, fü wü kpara ayia awu, gü ba, maguma Me nzu eyi eküte ani fa sü, angü ani ngbü emere siti ngü. Amba Me le ta kpah de wü kpara wu, gü ba, ni tï eyi aboro mere bi wü siti ngü, te ewü ngbü emere ne, te ewü le züka ngü de te Yesu mere ne eyi la.

Wü di enga wüna, dela ngü te ma ele amala fü yi. Fanü, siti ngü ka wü kpara füh kotö ne zu eyi fa sü. Amba wazi lele ka Me fa wü siti ngü la ꞌburu ka. 21 Baka te wü kpara füh kotö ne ngbü eyi ekpi teka siti ngü, te ewü ngbü emere ne, fü Me ayia awu cïnga ewü, fü ah ayia atima Yesu Kurisito, teka aküwa ewü. Te di bala, te nih le ngü ka Miri ka-nih Yesu Kurisito eyi la, Me ena adu aceka nih baka züka wü kpara ka-ye. Fü engu aküwa nih fï mere badi.

6

Dene ngü teka nih, wü kpara ka Yesu, ah le de nih to te-nih teka adi emere züka ngü

1 Wü di enga wüna, nih mere e afï nga ngü, gü ba dene, “Nih tï eyi amere wü *siti ngü baka te nih le, angü Me ena aboro siti ngü ka-nih, teka *züka maguma ye,” ne, nih mere e afï ngü bala de. 2-4 Te yi ngbü efï ngü la bala la, dela ka-ye siti fïngangü, angü ah tï fü nih angbü fï bü da emere wü siti ngü ne de. Nih fï la nga *babatïza, de te wüh to fü nih ne. Te wüh ngbü eto babatïza fü nih, nih gü ba, nih lala eyi eküte Yesu. Gbü ngü la, ah ge baka te nih kpi eyi, kpah baka Yesu Kurisito te kpi, fü ewü ati nih tundu de ewü. Te di bala, nih ena adu kpah angbü emere wü diri ngü, te nih ce eyi ne, baye baye? Kpah bala, baka te nih zükü eyi tundu de wü Yesu Kurisito ne, ah le fü nih adu angbü emere wü siti ngü tïne de, angü nih ka-nih eyi ezükü guvu Yesu. Engu zükü eyi gbü kpi, teka mere wazi ka Wö ye. Te di bala, ah le de nih rü kpekpeke. Nih mere e adu angbü emere siti ngü tïne de. Angü nih fü te-nih eyi, teka adi emere züka ngü. 5 Wü di enga wüna, ah le de nih lala eküte Yesu Kurisito, angü ah ge baka te nih kpi eyi tundu de wü Yesu. Teka ngü la, Me ena adu azükü nih kpah baka Yesu. Te di bala, de nih mere e adu amere siti ngü tïne de.

6 Gbü sïkpï te wüh bere Yesu tete füh *rü gbegbete, ah ba e te nih kpi tundu de wü Yesu, angü nih lala eyi eküküte. Te di bala, Yesu to wazi ye la eyi fü nih, teka fü nih afa siti ngü di. Nih tï adu angbü labï ka siti ngü tïne de. 7 Angü te kpara kpi eyi tundu ake Yesu la, ah tï adu amere siti ngü tïne de. 8 Fanü fanü, baka te nih kpi eyi, de siti ngü ka-nih, tundu de wü Yesu ne, nih tï eyi awu, gü ba, nih ena amaka *küküwa ka fï mere badi te gara kpakaka.

9 Wü di enga wüna, baka te nih lala eyi eküte Yesu ne, nih tï eyi awu, gü ba, Me zükü Yesu Kurisito gbü kpi eyi. Engu tï adu akpi nda tïne de, angü engu fa wazi kpi eyi. 10 Kpi de te engu kpi kpa füh rü gbegbete ne, engu kpi teka aküwa nih, wü kpara, gbü siti ngü ka-nih ꞌburu. Engu tï adu akpi nda tïne de. Tïtïne engu ladü eto tadu te Me, agbü sü ka Me agbü kpï.

11 Wü di enga wüna, ngü ka-yi kpah baka nda Yesu, angü yi ce siti ngü eyi, du lala eyi eküte Yesu. Te di bala, gümü siti ngü mere e adu ake yi tïne de. Ah le de yi ngbü fï bü da emere wü ngü, te ngbü ereke gbü jia Me. 12 Te di tïne eyi bala ne, yi mere e ace te-yi, adi emere siti ngü, baka te maguma yi ngbü ele ne, tïne de. Angü fanü fanü, küte yi la ngbü eyi emere siti ngü. 13 Yi mere e ace te-yi adi emere siti ngü, baka te yi ngbü ele ne tïne de. Angü yi baka kpara te zükü gbü kpi, teka ngü ka Yesu Kurisito. Te di bala, ah le de yi rü kpekpeke, fü yi ato te-yi fü Me, angbü emere wü ngü de te ena areke gbü jijia. 14 Yi mere e angbü labï ka siti ngü tïne de, angü Me to wazi eyi fü yi, teka fü yi adi emere züka ngü, te ena areke gbü jijia na, di. Angü yi küwa eyi teka züka maguma ka Me. Ah teka ngü ka wü rïrï ka gele, te yi ngbü emere ne, nda de.

15 Gara kpara tï eyi amala, gü ba, “Baka te Me küwa nih eyi teka züka maguma ye ne, ah le de nih ce ngü ka rïrï ace, fü nih adu angbü emere siti ngü, baka te nih ngbü ele. Angü Me tï eyi aboro siti ngü la.” Dela züka fïngangü? Ngü bala ma! Dela ka-ye siti fïngangü! 16 Ta gügü, o yi to maguma yi fü Yesu la de ne, yi to ta te-yi ꞌburu adi emere wü siti ngü, angü yi ta de wü labï ka siti ngü. Yi ena akpi ta akpi teka siti ngü ka-yi la fanü. Amba tïtïne Me fü yi eyi baka wü di ye. Te di bala, ah le fü yi ato te-yi ꞌburu ꞌburu, teka adi emere wü züka ngü, te ngbü ereke gbü jia Me. 17 Gbo nga e fü Me, angü yi de labï ka siti ngü tïne de! Angü yi le ngü ka Me de maguma yi ꞌburu, teka ngari Me, ta te wüh rï yi di ne. 18 Angü Me furu yi gbü ku ka siti ngü, ta te i yi ne, eyi. Fü ah adu afü yi, ao baka labï ka-ye, teka fü yi adi emere züka ngü. 19 Ma ngbü emala nga labï fü yi sene baka ngü mani, angü ma wu eyi, gü ba, jia yi mba teka ngü ka Me mbi mbi la de. Ta gügü, yi to te-yi ꞌburu ꞌburu, teka angbü emere siti ngü ka lümü, te Me le de. Fü wü siti ngü ka-yi asibi ta cu afa sü. Amba tïtïne, ah le de yi to te-yi ꞌburu ꞌburu, teka adi emere züka ngü, te ena areke gbü jia Me, angü yi tïne eyi de wü labï kaka.

20 Ta gügü, te yi ngbü labï ka siti ngü ne, yi ngbü ta emere wü ngü ka lümü, baka te yi ngbü ele. Wazi yi, ta te yi ena angbü emere züka ngü di ne, nda ma. 21 Yi maka ta gara züka ngü eyi gbü ngü te yi ngbü emere la? Yi maka de. Angü takpa ta te wüh ena ato fü yi teka ngü la, ah de kpi. 22 Tïtïne Me furu yi gbü ku ka siti ngü la eyi. Fü ah adu afü yi baka wü labï ka-ye. Fü ah ato wazi fü yi, teka fü yi angbü emere züka ngü, te ena areke gbü jijia, di. Yi ena adu amaka züka takpa gbü ngü la fanü fanü, angü Me ena aküwa yi agbü sü ka-ye agbü kpï, fï mere badi. 23 Mene kpara te ngbü fï bü emere siti ngü, gara takpa te wüh ena ato fefe nda ma. Ah ena akpi, fü ewü aza engu agü agbü wa, fï mere badi. Amba, mene kpara te to maguma ye eyi fü Miri ka-nih Yesu Kurisito la, Me ena ato mere züka ngü fefe, teka *züka maguma ye. Fü engu aküwa fï mere badi.

7

Dene ngü te nih küwa esa wazi ka Rïrï ka Müse tete

1 Wü di enga wüna, ma wu eyi, gü ba, yi wu Rïrï, ta te Me to fü *Müse ne, eyi reke areke. Amba tïtïne yi ngbü tïne esa *Rïrï ka Müse la nda-yi de, angü yi kpi eyi tundu de wü Yesu. Wayi, ah le ta de yi di emere Rïrï la, o yi di la ezükü. Amba baka te yi kpi eyi tundu de wü Yesu ne, yi tï adu angbü esa wazi ka Rïrï la tïne de. 2-3 Yi fï la ngü ka würüse, te di esaka watï ye. Rïrï mala, gü ba, ah le de engu o jia ye nzö eküte watï ye. Te würüse la ngbü ake gara komoko, o watï ye na di la ladü de jia ye la, wü kpara ena amala, gü ba, würüse la mere *siti ngü eyi. Amba, te watï ye na kpi eyi la, rïrï te ena adu atïrï engu tïne ma. Engu tï eyi adu aza gara komoko ka-ye. Te ah bala la, wüh ena adu amala, gü ba, engu mere kpah siti ngü eyi? Ah bala de. 4 Wü di enga wüna, ngü ka-nih ka-ye kpah bala. Nih de wü kpara, te nih ngbü esa Rïrï ka Müse, nda-nih tïne de, angü nih kpi eyi tundu de wü Yesu. Nih ka-nih tïne eyi de wü *kpara ka Yesu *Kurisito. Angü Yesu Kurisito fa nih eyi gbü ngü ka Rïrï la, gbü sïkpï ta te engu kpi tete füh *rü gbegbete, fü Me azükü engu gbü kpi la. Baka te nih di eyi wü kpara ka Yesu ne, ah le de nih di emere wü züka ngü, te ngbü ereke gbü jia Me, te nga wü sïkpï ꞌburu. 5 Ta gügü, o nih to maguma nih fü Yesu la de ne, nih ngbü emere siti ngü, baka e te nih ngbü ele. Angü gümü wü siti ngü, ta te Rïrï ka Müse ngbü etïrï te nih ne, du ngbü emere nih efa sü. Te di bala, nih ngbü dela ta egïrï nga kpi. 6 Angü ta gügü Rïrï ka Müse i nih gbü ku ka siti ngü. Nih gïrï kaje teka aje Rïrï ka Müse la tete ma, nih maka nda-nih de. Amba tïtïne, nih tï agïrï kaje tïne de, angü *Nzïla Wazi Me ngbü eyi emaguma nih, da eto wazi fü nih, teka fü nih adi eje ngü ka Me di mbi mbi mbi. Angü nih ngbü ta esa wazi Rïrï ka Müse. Amba tïtïne, nih ngbü esa wazi ka Rïrï la tïne de. Me küwa nih gbü siti ngü la eyi, teka ngü ka kpi ka Yesu, angü nih kpi eyi tundu de wü Yesu.

7 Wü gara kpara tï eyi afï ngü, gü ba, te Rïrï ka Müse ngbü eto gümü siti ngü emaguma kpara la, te ah bala, Rïrï ka Müse ka-ye nda esiti. Yi mere e afï nga ngü bala de! Angü Rïrï ka Müse to siti ngü emaguma kpara nda de. Ah ka-ye de gümü siti ngü, te di emaguma nih, te ngbü efiti nih me-ye. Amba Rïrï ka Müse ngbü esere fü nih, gü ba, ngü la de siti ngü. Angü ta te ma ngbü ekpi gümü e ka wü bu ra ne, ma wu ta, gü ba, ngü la de siti ngü ne, nda-ra de. Kpah bala, fü ra adu atanga ngü la gbü Rïrï ka Müse, gü ba, “Mü mere e ao gümü e ka kiri mü de.”* Fü ra adu awu, gü ba, ma mere siti ngü eyi. 8 Amba, baka te ma tanga ngü la, ma ce da eo gümü e ka wü bu ra eyi? Ma ce nda-ra de! Gümü e ka wü bu ra la du ngbü eke ra tïne efa sü. Amba, teka te yi wu Rïrï ka Me, ta te engu to fü Müse, de ne, yi tï kpah awu, gü ba, ani ngbü emere siti ngü ne, nda-yi de. 9 Ta gügü, te ma wu Rïrï ka Müse nda-ra de ne, ma ngbü ta efï nda-ra, gü ba, ma ka-ra de züka kpara. Amba, baka te ma du tanga ngü, te gü ba, “Mü mere e ao gümü e ka kiri mü de,” ne, fü ra adu awu, gü ba, amba ma ngbü ta neh emere siti ngü. Angü ma du wu eyi, gü ba, Me ena ato kuru te ra, fü ngü ka-ra anza! 10 Ma fï nda-ra ta, gü ba, ma ena aküwa teka Rïrï ka Müse la, angü ma ngbü ta emere Rïrï la ereke areke. Tïne sidi sidi, fü ra adu awu, gü ba, ma tï aküwa teka Rïrï la nda-ra de. Angü ma mere wü ngü, de te Rïrï la ngbü ele ne kpini kpini, nda-ra de. 11 Ta te ma ngbü efï nga Rïrï la, fü gümü siti ngü de emaguma ra la akpo da efiti ra, fü ra akpo da emere siti ngü. Te di bala, dela eyi si-ngü ta te Me ena ato kuru te ra tete na ne.

12 Dela ngü te ma le amala fü yi kpekpeke, gü ba, angü Rïrï ta te Me to fü Müse ne, ah ka-ye de züka Rïrï! Siti ngü gbügbü na nda ma! Rïrï la ngbü esere wü züka ngü, de te ngbü ereke gbü jia Me!

13 Gara kpara tï eyi ayi-ta ra, gü ba, te Rïrï ka Müse ka-ye ꞌburu mbi la, kpara ena amaka kpi gbügbü na, neh baye baye? Ngü la bala nda de. Ngü te ena ato kpi fü nih, ah de ngü ka Rïrï ka Müse nda de. Ah ka-ye de gümü siti ngü, te di emaguma nih. Angü wü Rïrï la ka-wü ꞌburu mbi, amba wü Rïrï la ngbü esere fü nih, gü ba, wü ngü de te nih ngbü emere la, wüh ꞌburu de siti ngü. Te di bala, nih tï eyi awu, gü ba, wü siti ngü ka-nih la, siti nih eyi gbü jia Me ꞌburu ꞌburu.

Dene si-ngü, te maguma nih ngbü tete ꞌbasu ꞌbasu

14 Wü di enga wüna, nih wu eyi, gü ba, Me to ta Rïrï la gömö *Müse, teka de ah to wü züka ngü emaguma nih. Amba teka ngü ka-nih, nih ka-nih de kpara ka küte. Fü wü *siti ngü de emaguma nih la angbü efiti nih, adu ao nih labï ka-ye. Angü wazi nih, te nih ena afa ngü la di ne, nda ma. 15 Nih wu zu ngü, de te nih ngbü emere ne, nda-nih de. Nih le ta eyi adi emere wü ngü, te ena adi ereke gbü jia Me, amba wazi nih, te nih ena angbü emere ngü la di ne, nda ma. Nih le ta kpah eyi ace wü siti ngü, de te nih ngbü emere ne, amba gümü wü siti ngü, de emaguma nih ne, ngbü fï bü efiti nih, fü nih angbü fï bü emere wü siti ngü la. 16 Te di bala, wü siti ngü, de te nih ngbü emere ne, nih le ta adi emere bala nda-nih kü de, angü *Rïrï ka Me gü tamu züka kaje eyi fü nih. 17 Fïngangü ka-nih, nih le ta ace da emere wü siti ngü. Amba nih du ngbü emere wü siti ngü la, neh teka ne? Nih ngbü emere wü siti ngü la, kükürü de, angü gümü siti ngü la ladü emaguma nih, te ngbü efiti nih. 18 Nih wu kpo, gü ba, wazi nih, te nih ena amere züka ngü di de tete-nih ne nda ma, angü nih de kpara ka küte. Te di bala, nih le ta amere züka ngü, te nga to rïrï te nih maka ne, amba wazi nih nda ma. 19 Wü züka ngü, de te nih ngbü ele amere ne, nih tï amere de. Amba nih du ngbü emere ka-nih fï bü wü siti ngü, de te nih le de ne. 20 Te nih ngbü eyi emere wü siti ngü, de te nih le de ne la, ah ta de ngü te nih le bala ne de. Amba maguma nih ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. Ah ka-ye de gümü siti ngü de emaguma nih ne, te ngbü emere nih, fü nih angbü emere wü siti ngü la.

21 Ngü te nih wu kpo, ah dene. Te nih le amere wü züka ngü, de te Me ngbü ele ne la, da nih te nih ena amere nda ma. Angü gümü siti ngü de emaguma nih ne, ngbü fï bü eza nih, eto gbü siti ngü la. 22 Maguma nih ngbü ele Rïrï ka Me cu efa sü. 23 Amba wazi gümü siti ngü de emaguma nih ne, du ngbü vügü ka züka ngü ka Me de emaguma nih ne. Angü gümü siti ngü de emaguma nih la ngbü eo nih labï ka-ye. Fü nih angbü emere wü siti ngü teka ngü la.

24 Wü gara yi ngbü efï, gü ba, “Ngü la ngbü eto mere cïnga fü ani efa sü. Kpara te ena ato wazi fü ani, teka fü ani adi efa wü siti ngü de emaguma ani ne di, neh da? Angü ani ena akpi gbü wü ngü de bala.” 25 Amba ah le de nih gbo nga ïrï Me, angü Miri Yesu *Kurisito ena ato wazi la fü nih me-ye.

Wü di enga wüna, dela ngü te ma le amala fü yi, angü maguma nih ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. Teka ngü la, nih le ta eyi amere Rïrï ka Me areke areke, amba gümü siti ngü du ngbü efiti nih me-ye, fü nih angbü emere wü siti ngü la.

8

Dene ngü teka wazi ka Nzïla Wazi Me emaguma kpara

1 Wü di enga wüna, Me tï ato kuru te nih tïne de, angü nih lala eyi eküte Yesu *Kurisito. 2 Kükürü de, angü *Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi fü nih me-ye, teka fü nih afü maguma nih, teka ngü ka Yesu Kurisito. Fü nih adu ace da emere wü *siti ngü, de te ena ato kpi fü nih ne. 3 Wazi nih teka amere *Rïrï ka Me ne di, nda ma, angü maguma nih ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. Te di bala, nih tï areke ngü ka-nih gbü jia Me de tete-nih nda-nih de. Amba Me maka kaje, teka areke nih gbü jia ye di, ne eyi. Angü engu tima Ye ye, Yesu Kurisito, de engu koro füh kotö ne baka nih, kpara ka küte, teka de engu fa nih gbü siti ngü ka-nih. Angü Me za siti kuru, ta te nih ena amaka, teka lïya ka siti ngü ka-nih ne, o eyi ꞌburu gbü nzö Yesu Kurisito. 4 Me mere ngü la fü nih bala, teka fü nih amaka wazi kpaka Nzïla Wazi Me, fü nih angbü emere Rïrï ka Me di mbi mbi mbi. Angü nih ena angbü eje ꞌduwa ngü ka Nzïla Wazi Me de emaguma nih ne, fü nih ace ngü ka gümü siti ngü la ꞌburu.

5-6 Te yi ngbü emere wü ngü te nga gümü wü siti ngü de emaguma yi ne la, yi ena angbü eo fïngangü ka-yi, adi emere fï bü mene wü ngü, te ena angbü ereke gbü jia yi. Te di bala, yi ena amaka kpi gbü ngü la. Amba te yi ngbü emere züka ngü, baka te Nzïla Wazi Me ngbü emala fü yi ne, yi ena ao fïngangü ka-yi ꞌburu, teka angbü emere wü züka ngü, te ena areke gbü jia Me. Me ena ato gu ngü ka-ye emaguma yi, fü ah aküwa yi fï mere badi. 7 Te yi o maguma yi, angbü emere wü siti ngü, de te yi ngbü ele ne la, ah ge baka te yi fü te-yi eyi vügü ka Me tete, yi le aje Rïrï ka Me de. Te di bala, yi mere e afï, gü ba, ani tï eyi amere züka ngü gbü jia Me ne, de. 8 Angü, te yi ngbü emere bü mene wü siti ngü, te yi ngbü ele ne la, ngü ka-yi tï areke gbü jia Me nda de!

9 Wü di enga wüna, ngü ka wü *kpara ka Yesu bala nda de. Yi mere e ato te-yi, angbü emere wü siti ngü, baka te yi ngbü ele, ne de. Angü yi ce wü siti ngü la eyi. Yi to maguma yi eyi, teka ale ngü ka Nzïla Wazi Me. Angü Yesu Kurisito tima Nzïla Wazi Me la, de ah di engbü emaguma yi. Angü, te Nzïla Wazi Me la ngbü emaguma mü de la, mü de kpara ka Yesu Kurisito nda-mü de. 10 Yesu Kurisito ngbü engbü cu emaguma nih. Te di bala, te küte nih kpi teka siti ngü ka wü kundu kundu nih la, kuru nih ena aküwa aküwa fï mere badi, angü Me reke nih, o eyi mbi gbü jia ye. 11 Me de kpara te zükü Yesu Kurisito gbü kpi me-ye. Te di bala, te Nzïla Wazi Me ladü emaguma nih la, Me ena azükü nih gbü kpi, fü ah ato to küte fü nih, kpah baka ngü te engu mere teka Yesu Kurisito. Kükürü de, angü Nzïla Wazi Me eyi ladü emaguma nih.

12 Wü di enga wüna, ah le fü nih adi fï bü emere wü ngü, te ena adi mbi gbü jia Nzïla Wazi Me. Nih mere e angbü emere mene wü siti ngü, ta te maguma nih ngbü ele ne, de. 13 Angü, te yi le ngü ka gümü siti ngü de emaguma yi ne la, Me ena ato kuru te yi ato. Te di bala, ah le de Nzïla Wazi Me to wazi fü yi, teka fü yi ace gümü siti ngü de emaguma yi la asidi, fü yi aküwa.

14 Wü di enga wüna, dene ngü te ma le amala fü yi, te yi ngbü emere ngü gbü wazi ka Nzïla Wazi Me la, amba yi eyi zu de wü di Me fanü fanü. 15 Me to Nzïla Wazi ye fü nih, neh teka ne? Ah teka de ah o yi baka labï, fü yi adi ekpe cücürü na akpe? Ah bala de! Me to Nzïla Wazi ye fü nih, teka afü nih wü di ye tete. Te di bala, Nzïla Wazi la ngbü eto wazi fü nih, fü nih angbü eï Me di, gü ba, “Wüba, wüba!” 16 Angü Nzïla Wazi Me la ngbü esere ngü emaguma nih, gü ba, nih de wü di Me fanü. 17 Baka te nih di de wü di Me ne, Me tï aküwa nih fï mere badi ne de? Engu ena aküwa nih aküwa, angü nih de wü di enga ni ye Yesu Kurisito. Dela si-ngü te nih ngbü emaka cïnga tete na füh kotö ne, kpah gegege baka cïnga, ta te wüh ngbü eto te Yesu Kurisito ne. Te di bala, nih ena amaka *küküwa te gara, fü nih adu angbü de wü Yesu agbü sü kaka-na agbü kpï, fï mere badi.

Dene ngü ka tadu, te Me ena ato fü nih agbü kpï

18 Wü di enga wüna, fanü fanü nih ngbü eyi ezü mere cïnga füh kotö ne. Amba, te mü ngbü efï nga mere tadu, te Me ena ato fü nih te gara agbü kpï ne, ngü ka cïnga la ena angbü gbü jia mü ba enga ngü cüküꞌdaye. 19 Angü te gara, Me ena afü nih wü di ye tete, fü ah ato mere wazi fü nih, baka nda Yesu Kurisito. Wü e ꞌburu, te Me mere füh kotö ne, ngbü ecï nga sïkpï la. 20-21 Angü Me reke wü e füh kotö ne, o ewü ta ꞌburu mbi. Amba tïtïne ngü ka wü e la du siti eyi ꞌburu. Ah siti bala teka ne? Ah de siti ngü ka wü e la? Ah bala nda de! Ah de ngü ta te Me kïna *Adama, dünda de wü e la ꞌburu ꞌdö biringbö, teka *siti ngü ta te Adama mere ne. Teka ngü la, wü e füh kotö ne ngbü eyi ꞌburu ekpi akpi. Amba Me le de ngü la ngbü bala fï mere badi ne, nda de. Angü gbü sïkpï te Me ena afü nih, akoro di wü di ye tete, baka Yesu Kurisito la, Me ena adu afü kpah ngü ka wü e la ꞌburu. Fü ewü adu akoro kpah to wü e, te ewü tï akpi tïne de. 22 Ah kpo gbü sïkpï te Adama dürü ngü tete, zalü anü akoro di enatikine dene, wü e ꞌburu, te nih ngbü eceka de füh kotö ne, ngbü emaka cïnga, baka würüse te bubu ngbü ekeke akeke. Wüh ngbü ꞌburu eo jia wü teka sïkpï, te Me ena afü ngü ka-ewü tete, akoro di toto.

23 Nih ngbü kpah emaka cïnga bala. Amba Nzïla Wazi Me, te ngbü engbü emaguma nih ne, ngbü esere fü nih, gü ba, nih ka-nih zu de wü di Me, te engu fe nih eyi, teka aküwa nih aküwa. Nih ngbü eo jia nih, teka sïkpï te Me ena ato wazi fü nih, fü nih angbü baka wü didi na fanü fanü, angü engu ena ato to küte fü nih, te tï akpi tïne de, baka nda Yesu Kurisito. 24 Me küwa nih ka-ye eyi. Te di bala, ah le fü nih awu, gü ba, engu ena ato kpah to küte fü nih. Ah le de nih di eo jia nih tïne teka ngü la, angü nih maka to küte, te Me ena ato fü nih te gara ne, nda-nih la de. Dela ngü te nih ena angbü eo jia nih tete. 25 Te di bala, ah le de nih di eo jia nih, teka sïkpï de te Me ena ato to küte la fü nih tete na ne, angü nih maka züka ngü la nda-nih la de. Nih rü kpekpeke, da ecï nga züka ngü la. Nih mere e andïrï de.

26 Me to *Nzïla Wazi ye kpah eyi fü nih, de ah di eto wazi fü nih, angü wazi nih ena anza. Te fïngangü ka-nih ngbü ꞌdaaa, nih wu kaje, te nih ena ayi-ta Me di, de la, Nzïla Wazi Me ena ato wazi fü nih me-ye. Te nih le aku gba fü Me, amba nih wu züka ngü te nih ena amala fefe de la, Nzïla Wazi Me la ngbü eyi-ta Me fü nih me-ye. 27 Angü Me wu wü ngü de emaguma nih ne kpo. Fü engu angbü ewu si-ngü, de te Nzïla Wawazi na ngbü esere fefe, teka ngü ka-nih ne, ereke areke. Fü engu adi ele ngü la. Kükürü de, angü Nzïla Wazi Me la ngbü eyi-ta Me da nih me-ye, teka de Me to wazi fü nih, angü nih de wü kpara kaka-na.

28 Wü di enga wüna, ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, te yi le Me de maguma yi ꞌburu la, Me ena adi eceka kpï fütanga yi me-ye. Anga te cïnga ngbü emere yi efa sü la, engu ena afü wü ngü ka-yi ꞌburu ꞌburu baka züka ngü. Kükürü de, angü nih de wü kpara te engu fe nih, teka ngü te engu le me-ye. 29 Angü ta gügü te enga gina, Me mala ta, gü ba, ni ena aküwa nih. Fü engu adu amala kpah, gü ba, ni ena adu afü fïngangü ka-nih baka nda Ye ni, Yesu Kurisito. Angü Yesu Kurisito ka-ye de gina Ye Me. Nih nda-nih tïne baka wü jaji, te ewü tï füh gü Yesu. 30 Angü Me fe nih eyi kü gügü. Fü engu adu afü nih, ao baka züka wü kpara gbü jia ye. Te di bala, engu ena aküwa nih aküwa, teka fü nih angbü tïne de wü Yesu agbü kpï kpala, fï mere badi.

Dene ngü ka mere lele, te Me le nih di, teka ngü ka Yesu

31 Wü di enga wüna, yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Te Me le nih eyi bala la, engu tï aceka kpï fütanga nih de? Gara ngü ladü te ena afa nih? Aꞌa, gara ngü te ena afa nih nda ma! 32 Te Me wu cïnga nih, fü ah ayia atima biri Ye ye, Yesu, de ah kpi teka aküwa nih. Baka te Me le nih de bala ne, gara züka ngü ena adi kpah ladü, te engu ena awo eküte nih? Ah kpo fï ma. Engu ena ato wazi fü nih de *züka maguma ye, teka fü nih arü di kpekpeke, alala eküküte fï mere badi. 33 Wü di enga wüna, *Satana tï ato ngbanga nih engagira Me, teka de Me kolo ngü ka-nih ne, nda de. Angü Me fe nih, o eyi mbi gbü jia ye. 34 Angü Yesu Kurisito kpi tüngü nih, fü Me adu azükü engu gbü kpi la. Fü ah adu aza engu, ao ede ye baka Mere Miri. Yesu tïtïne ladü engbü kpala, da eyi-ta Me tüngü nih. Te di bala, Me tï adu ato kuru te nih tïne de, angü Yesu Kurisito fa nih gbü ngü la eyi.

35 Wayi, wü di enga wüna, Yesu Kurisito le nih cu fa sü, de maguma ye ꞌburu. Ah tï ace ngü la nda de. Te wü kpara ngbü eto cïnga te nih, anga te tala ngbü emere nih, anga te nih ngbü endoro ngïrïmu, anga te wü kpara le amörö nih la, ah le de nih wu awu, gü ba, Yesu Kurisito tï ace nih kpo fï de. 36 Nih tï eyi awu ngü la, angü ah kpah baka ngü ta te wü *Davidi ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Akoo Me, mere bi wü kpara, te ewü le ngü ka-ye de, ngbü eyi embü ani, da emömörö ani teka ngü ka-ye, baka wü kambiliki, te wazi ewü di ma, angü ani lala eyi gbü ngü ka-ye.”* 37 Amba gbü wü ngü ꞌburu te ngbü emere nih ne, ngü biringbö te ena afa nih nda kü ma. Kükürü de, angü Yesu Kurisito ngbü fï eto wazi fü nih, angü engu le nih fa sü.

38-39 Dela ngü te ma le amala fü yi, gü ba, Me ngbü ele nih cu de maguma ye, teka ngü ka Miri ka-nih Yesu Kurisito. Nih tï eyi awu, gü ba, gara ngü te ena aye süka nih de wü Yesu ne, nda ma. Te ah de kpi, anga *küküwa la, Me ngbü fï bü ele nih. Anga te ah di de *siti wü di enga me, anga wü miri ka kotö ne, wüh tï aye süka nih de wü Me nda-wü kpah de. Enatikine mere bi wü ngü ladü te ngbü embü nih. Te gara, wü ngü la ena adu azu tïne cu afa sü. Amba wü ngü la tï aye süka nih de wü Me nda de. Kpah bala, gara kpara biringbö te ena aye süka nih de wü Me nda kpah ma. Anga kpara füh kotö ne, anga agbü kpï, anga kpa esa tö, tï aye süka nih de wü Me nda kpah de. Te mere bi wü ngü la ngbü emere nih bala la, ah ba ngü de, angü nih wu eyi, gü ba, Me ngbü ele nih de maguma ye ꞌburu, teka ngü ka Miri ka-nih Yesu Kurisito.

9

Dene ngü te ma ele amala teka nguwa a, wü di enga Yïsarayele

1-3 Wü di enga wüna, ma ngbü engbü de mere cïnga, teka ngü ka wü di enga wüna, wü *Yïsarayele. Angü mere bi ewü le ngü ka Yesu *Kurisito nda-wü de. Ma ngbü eku gba cu de ngura, angü ngü la ngbü ekolo maguma ra esiti. Ma ngbü ele ta de Me to kuru te ra da ewü, aye süka a ake Yesu Kurisito, teka fü wü di enga Yïsarayele afü ngü ka-wü, amaka *küküwa ka fï mere badi, angü ma ngbü ele de wüh küwa aküwa. Angü fanü fanü, ma ngbü engbü de cïnga teka ngü la, *Nzïla Wazi Me wu ngü la kpo!

4 Ngü ka wü di enga Yïsarayele la to mere cïnga fere, angü mere bi ewü le ngü ka Yesu nda-wü de. Me fe a kü gügü wü di ye tete. Ah sere ta te-ye fü wü kundu a de mere wazi ye. Fü engu ayia anzö *ngüte de wü kundu a la. Fü engu ayia ato kpah *Rïrï ka-ye fü ewü gömö *Müse. Fü Me ayia asere züka kaje de te wü kundu a la ena adi esama ni, da emere gele ka-ni, Me, tete na ne, kpah gömö Müse. Fü engu ayia akïna kïna fü wü kundu a la, gü ba, ni ena atima mere kpeke Miri te gara, fü ah akoro aküwa wü. 5 Diri wü kpara ka Me ta gügü baka *Abarayama, *Yïsaka ake *Yakobo, wüh ꞌburu de wü kundu a, wü di enga Yïsarayele. Kpah bala, Yesu Kurisito, te wüh bï engu füh kotö sene baka nih ne, wüh bï engu kpah gbü nguwa a, wü di enga Yïsarayele. Angü Yesu Kurisito fanü de Miri te Me tima engu, teka de ah koro, ah küwa nih füh kotö ne. Engu kpah de Me te ngbü gbü nzö wü ngü ꞌburu. Nih gbo nga ïïrï na fï mere badi! Ah di bala!

6 Wü gara kpara ngbü efï nda-wü, gü ba, “Te wü di enga Yïsarayele le ngü ka Yesu de la, wüh tï aküwa de. Te di bala, mene ngü ta te Me mala fü wü Abarayama, gü ba, ‘Ni ena aküwa wü kundu ye te gara aküwa ne,’* ah du ce ngü la eyi?” Ah ce nda de. Angü ngü te Me mala eyi, ah tï afü, anga ace, nda de. Amba yi wu awu, gü ba, wü di enga Yïsarayele ꞌburu de wü di Me nda-wü de. Angü Me ena aküwa ka-ye ꞌduwa mene enga Yïsarayele te le ngü ka Yesu eyi ne. 7 Yi fï la nga ngü, ta te Me mere fü Abarayama ne. Me fe ta wü di Abarayama eyi ꞌburu, o ewü baka wü di ye? Ah bala de. Wü di Abarayama fa ta sü. Amba Me mala fü Abarayama, gü ba, “Mene kundu kundu ye, te ni mala nganga fü ye ne, wüh ena abï engu gbü nguwa *Yïsaka. Angü ni, Me, fe ka-ni Yïsaka.”† Te di bala, Me ena afe ꞌduwa mene wü di enga Yïsarayele, te ewü to maguma wü fü Yesu ne, de wüh koro wü di ni, Me. 8-9 Me fe ta Yïsaka, neh teka ne? Ah fe engu, angü wü gara wü di Abarayama la, wüh ngbü bï ewü, kpah bü baka te wüh ngbü ebï wü jaji füh kotö ne. Amba ngü ka Yïsaka ka-ye kpikpi ye. Angü Me mala ta ngü fü wü Abarayama ake wara ye Sara, gü ba, “Ni, Me, ni ena ato wazi fü Sara, fü engu abï ye komoko.”‡ Fü wü Abarayama ayia ao to wü te ngü la. Fü Me ato wazi fü ewü, fü ewü abï Yïsaka. Te di bala, wüh bï Yïsaka ka-wü gbü wazi ka Me. 10-12 Kpah bala, te Rebeka, wara Yïsaka, di de bu, Me mala fefe na, gü ba, “Ye ena abï wü dadase, ꞌbasu mini wü jaji komoko. Mene engu, te ena akoro te enga gina ne, ena angbü eje ngü gömö mene de sidi ne.”§ Wü jaji la ꞌbasu mini de wü di Yïsaka. Ïrï gina ta de Esawu. Ïrï mene de sidi ne ta de *Yakobo. Amba Me fe ka-ye Yakobo te di de jaji ne, adu ace Esawu. Me mere ngü la ta bala teka gara züka ngü, anga siti ngü, te ewü mere? Ah bala de. Ah fe Yakobo ka-ye kü gügü, o wüh bï engu la kpah de, angü Me le e ka-ye kü me-ye bala. 13 Ah kpah baka ngü de te Me mala gömö gara *mürü dofo, gü ba, “Ni fe Yakobo baka kpara ka-ni. Amba ni le ngü ka Esawu nda-ni de.”* Ah kpah bala, teka wü di enga Yïsarayele. Wüh ena adi ꞌburu wü di Me nda-wü de, ꞌduwa mene te le ngü ka Yesu Kurisito.

14 Gara kpara ena afï nda-ye, gü ba, “Me ngbü emere siti ngü, angü engu ngbü efe kpara, fü ah angbü ece wü gara kpara, baka te engu ngbü ele.” Amba ngü la, ah bala nda de. 15 Angü Me de Mere Miri, te di de wazi, teka amere wü ngü baka te engu ngbü ele. Ah kpah baka ngü ta te Me mala gügü fü *Müse, gü ba, “Fanü fanü, ni ena aküwa mene wü kpara te ni fe ewü, teka *züka maguma ni ne.”† 16 Me ngbü efe wü kpara, neh teka ne? Ah teka te wü kpara la le ngü la de tete-wü? Ah bala de. Ah teka te wü kpara ngbü emere tima kaka ereke areke ne, kpah de. Me ngbü eküwa wü kpara bala, angü engu le me-ye bala, teka züka maguma ye. 17 Ah kpah baka ngü ta te Me mala ngü fü mere miri ka *Ezepeto, gömö Müse ta gügü, gü ba, “Ni de kpara te to wazi fü ye me-ni, fü ye angbü ba miri ne. Angü ni wu kpo, ga, ye de mürü kögö-nzö, te ye le ngü ka-ni nda-ye de. Amba ni ena agü gü ake ye, zalü te ni ena afa ye tete. Te di bala, wü kpara füh kotö ne ena awu wazi ni, teka ngü de te ni fa ye di la. Fü ewü angbü egbo nga ïrï ni. Dela si-ngü te ni fe ye tete baka mere miri ne.”‡ 18 Te di bala, nih tï eyi awu, gü ba, te Me le eyi la, engu ena aküwa wü kpara teka züka maguma ye. Te engu le nda de la, engu tï eyi ace ewü, fü nzö ewü akoro kpekpeke. Te di bala, wüh tï ale ngü ka-ni, Me, de.

19 Wü gara kpara ena aga yïkï, gü ba, “Amba, te ah bala la, Me ena ato kuru te wü mürü kögö-nzö, neh baye baye? Angü Me ce ewü me-ye, fü nzö ewü akoro kpekpeke ne. Amba, ah de dürü ngü ka wü kpara la nda de.” Fanü fanü, ma ngbü emala fü yi, gü ba, ngü la bala nda de! 20-21 Ah ka-ye de ngü ka Me, te ngbü efe wü kpara te nga fïngangü ka-ye. Gara kpara te ena arï engu nda ma. Angü nih ka-nih mba töndö wü kpara ka kotö ne, nih baka tö ka sila. Wü di enga wüna, sila tï eyi aga yïkï fü kpara te fo ye, gü ba, “Ye fo ni bane teka ne?” Ngü bala ladü? Ngü bala nda ma. Kpara te ngbü efo sila tï eyi acö tö, aye süsüka na ꞌbasu. Fü ah aza gara tö la, afo züka sila gbügbü, te su fa sü. Fü ah aza gara, afo baka endu-fara-e. Te di bala, endu-fara-e la tï eyi amala, gü ba, “Wüh fo ni nda-wü bala teka ne?” Gara kpara ladü te ena aga yïkï fü kpara te ngbü efo wü e la, gü ba, “Ye mere bala teka ne?” Gara kpara nda kü ma. Te di bala, Me tï eyi amere ngü de nih, baka te engu ngbü ele, angü engu ngbü efe wü kpara, te engu le aküwa ewü ne, me-ye.

22 Angü fanü fanü, maguma Me nzu eyi, teka *siti ngü te wü kpara ngbü emere füh kotö ne. Ah le ta eyi asere wazi ye, bete maguma ye te nzu ne, fü wü kpara füh kotö ne. Amba engu du gu maguma ye la agu, teka mere bi wü re ne, angü engu ngbü ecï nga *adu sïkpï, teka ato kuru di te siti wü kpara la. 23 Me le ato kuru te wü kpara kere de, neh teka ne? Me ce ngü la me-ye bala, angü engu le asere lele ka-ye, teka aküwa nih, wü kpara te engu fe, teka züka maguma ye. 24 Angü Me fe wü kpara ka-ye, te engu le aküwa ne, nzö bü esüka a, wü di enga *Yïsarayele, ne de. Ah fe kpah eyi esüka wü *ganzi kpara.

25-26 Wayi, Me tï eyi afe wü kpara, baka fïngangü ka-ye. Ah kpah baka ngü ta te engu mala fü *mürü dofo Oseya, gü ba, “Ta gügü, ni le wü de. Ni gü ba, ‘Wü de wü kpara ka-ni de.’ Amba enatikine, ni du fü wü eyi wü kpara ka-ni tete. Kpah bala, ni du le wü eyi de maguma ni ꞌburu. Te di bala, wü ena agbo nga ïrï ni, Me, da emala, gü ba, ‘Ani de wü di ni, Me.’ ”§

27 Amba teka wü di enga wüna, wü di enga Yïsarayele, *mürü dofo Yïsaya mala ngü teka ewü, gü ba, “Ngü ma, te wü di enga Yïsarayele sibi di bü fa sü baka siki la, amba mene ewü te ewü ena amaka *küküwa ne, wüh fa sü nda-wü de. Wüh ena adi mba cüküꞌdaye. 28 Angü Me ena ato kuru te mene wü kpara, te ewü le ngü ka-ni de, kpah ge baka ngü ta te engu mala.”*

29 Ah kpah baka gara ngü te Yïsaya mala, teka wü di enga Yïsarayele, gü ba, “Mere Me du wu cïnga ka-ani eyi, fü engu ayia aküwa mba du wü jaji guvu ani ne, teka züka maguma ye. Angü, te ah ena adi ta bala de la, de bane nguwa ani nza eyi ꞌburu, baka nguwa wü kpara ka *Sodomo bete Gomora, ta te Me mörö ewü ꞌburu ꞌburu, teka siti ngü ka-ewü ne.”†

Dene ngü ka kaje ka küküwa, te di ka-ye kü biringbö

30 Yi fï la nga ngü ka wü gara kpara füh kotö ne. Ta gügü, wüh gïrï ngü teka Me nda-wü de. Amba enatikine, Me küwa mere bi ewü eyi. Ah reke ngü ka-ewü eyi gbü jia ye, teka te wüh to maguma wü eyi fü Yesu Kurisito. 31 Amba teka wü di enga *Yïsarayele, wüh le nda-wü areke ngü ka-wü gbü jia Me de wazi wü. Fü ewü angbü efï, gü ba, “Te ani ngbü emere wü *Rïrï ka Me ꞌburu ereke areke ne, ani ka-ani eyi züka wü kpara gbü jia Me.” Amba wüh mere ngü la bala ma! Ngü ka-ewü reke gbü jia Me nda fï de. 32 Ngü ka-ewü reke ta gbü jia Me de, neh teka ne? Angü wüh to maguma wü fü Me nda-wü de. Wüh le adi ereke ngü ka-wü gbü jia Me de tete-wü. Kpah bala, wüh le awu si-ngü teka kpi ka Yesu ne, nda-wü kpah de. Ngü ka kpi ka Yesu la ngbü fü ewü baka mere rü te tïrï kaje. Wüh le ta de ani nzi asidi, fü ewü amaka mere cïnga gbü ngü la. 33 Ngü ka-ewü ena adi kpah baka ngü ka gara wü kundu a ta gügü, te Me mala nga ewü fü *mürü dofo Yïsaya, gü ba, “Ni fe züka Miri eyi, te di baka kpeke rü kambü, teka de engu mere tima ka-ni agbü Yerüsalema. Te wüh le ngü ka rü la de la, rü la ena atïrï kaje fü mere bi wü kpara, angü wüh le ta de ani nzi rü la asidi, amba wazi ewü nda ma, fü ewü atï ꞌburu kötö. Amba mene wü kpara te wüh ena azoro rü la de kpa wü ꞌbasu mini, wüh ena aküwa me-wü.”‡

10

1 Wü di enga wüna, ma ngbü eku gba fü Me cu de maguma ra, gü ba, ah le ta de engu küwa wü di enga wüna, wü *Yïsarayele, aküwa. 2-3 Ma ngbü emala fü yi, gü ba, wü di enga Yïsarayele zoro rïrï ka gele ka-wü de kpa wü ꞌbasu. Wüh gü ba, ani le ngü ka Me eyi, amba züka to kaje, de te Me reke o, teka de wü kpara ngbü di gbü jia ni mbi ne, wüh le nda-wü de. Angü wüh ngbü efï nda-wü, gü ba, te ani mere wü ngü gbü *Rïrï ka Müse ne ꞌburu la, ngü ka-ani tï eyi areke gbü jia Me. 4 Ah le de wü kpara ce mene kaje, de te ewü le akoro di mbi gbü jia Me, teka ngü ka rïrï ka gele ne, ace. Amba ah le de wüh le duu ngü ka Yesu *Kurisito, teka fü ngü ka-ewü areke di gbü jia Me.

5 Mere bi wü di enga wüna, wü di enga Yïsarayele, le adi ereke ngü ka-wü gbü jia Me de wazi wü. Wüh ngbü emala, gü ba, “ꞌDuwa kpara te ena amere wü rïrï ka gele ꞌburu mbi, ah ena aküwa gbü ngü la me-ye.” Angü wüh gü ba, “Dela ngü ta te *Müse mala fü ani gbü *Ngari Me ta gügü.” 6 Amba züka kaje te kpara ena akoro di mbi gbü jia Me ne, ah ka-ye dene. Ah le de mü to maguma mü fü Yesu Kurisito. Mü mere e afï, gü ba, ngü la ka-ye kpekpeke ne de. Mü mere e afï, gü ba, te ah bala, ah le de kpara lï kpa gbü kpï, teka ato maguma ye fü Yesu Kurisito ne, kpah de. 7 Kpah bala, mü mere e afï, gü ba dene, ah le de kpara rï kpa esa tö, agbü mbükü, teka fü ah anü ato maguma ye fü Yesu Kurisito ne, kpah de. 8 Ah le de mü fï nga si-ngü, ta te wüh ba gbü Ngari Me ne mbi mbi mbi. Angü wüh ba, gü ba, “Ah le de mü di eje Ngari Me, da emere. Amba te enga gina, ah le de mü le ngü ka Me cu de maguma mü ꞌburu, fü mü adu amala cu de komö mü, gü ba, ‘Ni ena amere wü ngü la.’ ”* Ngü ka Me la, ah de ngü ka Yesu Kurisito, te a ngbü erï wü kpara di ne. 9 Si-ngü gbü ngü la, gü neh fe? Si-ngü gbü ngü la ena adi bane. Te mü to maguma mü eyi fü Yesu, fü mü amala mbölö, gü ba, “Yesu Kurisito de Miri ka-ni,” fü mü ale kpah, gü ba, “Me zükü engu eyi gbü kpi fanü fanü la,” mü ena aküwa ka-mü aküwa. 10 Angü, te nih to maguma nih eyi ꞌburu ꞌburu fü Yesu la, ngü ka-nih ena areke gbü jia Me. Kpah bala, te nih mala ngü ka Yesu mbölö, gü ba, “Nih to maguma nih eyi fefe la,” nih ena amaka *küküwa. 11 Ah baka ngü te wüh ba gbü Ngari Me, teka ngü ka Yesu, gü ba, “Te mü zoro engu de kpa mü ꞌbasu la, mü ena aküwa aküwa.”†

12 Wü di enga wüna, ngü ne, ah teka wü kpara ꞌburu, anga mü de enga Yïsarayele, anga mü de *ganzi kpara. Wü kpara ꞌburu te wüh to maguma wü fü Me, engu ena aküwa ewü aküwa, anga te ewü ena adi de wü di enga Yïsarayele, anga wüh ena adi gbü nguwa wü ganzi kpara. Angü Yesu Kurisito de Miri ka-nih ꞌburu me-ye. Engu ena ato wazi fü mene wü kpara te ewü ngbü eku gba fefe na. 13 Angü fanü fanü, mene kpara te ena aku gba fü Me, de ah küwa ni la, kpara la ena aküwa aküwa.‡

14 Gara kpara ena angbü de cïnga, gü ba, “Wü di enga Yïsarayele ena aku gba fü Miri Yesu, de ah küwa ani, neh baye baye? Angü wüh le ngü kaka nda-wü la fï de ne. Wüh ena ale ngü kaka, neh baye baye, te ewü wu ngü tengüngü de la? Te wüh sere fü ewü kpah de la, wüh ena awu ngü tengüngü, neh baye baye?” 15 Amba fanü fanü, wüh mala ngü ka Yesu Kurisito eyi fü wü di enga Yïsarayele. Angü Me tima wü kpara eyi, teka amere ngü la. Ah le ta de wüh le ngü la, teka fü ah angbü baka ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Wü kpara te ewü ngbü enü da emala ngü ka Me fü wü kpara ne, ngü ka-ewü reke fa sü. Angü wü kpara ena aje ngü la de tadu.”§ 16 Amba mere bi wü di enga Yïsarayele le ngü la nda-wü de. Ah baka ngü te *mürü dofo Yïsaya ba ta gügü, gü ba, “Ako Mere Miri Me, ani mala ngü ka-ye eyi fü wü kpara, amba kpara biringbö te le ngü, te ani ngbü emala fü ewü la, nda ma.”* 17 Ma ngbü emala fü yi, gü ba, wü gara wü di enga Yïsarayele ladü, te ewü ngbü eto maguma wü fü Yesu Kurisito, teka ngü de te ewü ngbü eje gömö wü kpara, te Me tima fü ewü ne.

18 Te gara kpara ena aga yïkï, gü ba, “E-wu neh da, wüh mala ngü ka Yesu fü wü gara wü di enga Yïsarayele la de,” te di bala, ma tï eyi alügü ngü bane, gü ba, “Wüh gü tamu ngü ka Me fü wü di enga Yïsarayele eyi fanü. Ah baka ngü te wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, ‘Ngü ka Me wü eyi fü wü kpara füh kotö ne ꞌburu.’ ”† 19 Gara kpara ena aga nda-ye yïkï, gü ba, “Wü di enga Yïsarayele la, kaje te Me ngbü eo kpara di mbi gbü jia ye ne, wüh wu reke mbi mbi nda-wü de.” Gbü ngü la, ma tï eyi alügü fü ewü, gü ba, wüh je si-ngü la reke mbi mbi nda-wü de, kükürü de, angü nzö ewü kpekpeke. Teka nguwa wü ganzi kpara, te ewü gïrï ngü ka Me ta gügü nda-wü de ne, wüh du je ngü kaka reke mbi me-wü. *Müse de gina kpara, te Me mala ngü la te kokomö na, gü ba, “De-ni, Me, ni ena aküwa nguwa gara wü kpara, te wü ngbü ekpa ngü ka-ewü, gü ba, wüh wu ngü ka gele mbi mbi nda-wü de ne. Fü wü angbü te gara de kanga bete gü emaguma wü, teka te ni ena aküwa wü ganzi kpara ne.”‡ 20 Me du kpah mala ngü la kpekpeke, gömö mürü dofo Yïsaya, gü ba, “Nguwa wü ganzi kpara la gïrï ngü ka-ni te enga gina nda-wü la de. Fü ni ayia asere to ngü ka-ni fü ewü, teka de wüh to maguma wü fü ni. 21 Amba teka ngü ka wü di enga Yïsarayele, ni le ewü cu de maguma ni, fü ni angbü eda kpa ni fü ewü, ra de biti, amba güje ewü je ngü de. Wüh le ngü ka-ni la nda-wü de.”§

11

Dene ngü teka züka maguma ka Me fü wü di enga Yïsarayele

1 Wü di enga wüna, nih ngbü efï, gü ba, te di eyi bala ne, Me le ngü ka wü di enga *Yïsarayele nda tïne eyi de? Ngü la, ah bala nda de. Angü wüh ka-wü de wü kpara kaka-na. Kpah bala, de-ra Pawülü, ma kpah de kpara gbü nguwa wü Yïsarayele. Ma de kundu ye *Abarayama, gbü nguwa Benzamina. Te di bala ne, Me ce ra eyi asidi? Ah ce ra nda de! 2 De-a, wü di enga Yïsarayele, a de gina wü kpara ta te Me fe gügü. Ngü a tï anza emaguma Me nda de.

Yi fï la nga ngü ka mürü dofo *Ïlïya, ta te wüh ba gbü *Ngari Me gügü ne. Angü Ïlïya ku ta gba fü Me de mere cïnga emaguma ye, gü ba, “Akoo Me! Wü di enga Yïsarayele ce ngü ka-ye eyi ꞌburu ꞌburu asidi. 3 Sü ta te wüh fa teka angbü egbo nga ïrï ye tete na ne, wüh mümürü eyi ꞌburu asidi. Wüh mörö wü *mürü dofo ka-ye nza kpah eyi ꞌburu. Ni lakï tïne bü duu me-ni dene, te ni ngbü la fï ele ngü ka-ye. Wüh ngbü kpah eyi egïrï da ni teka amörö, baka te wüh mörö wü bu ni ne.” 4 Te Me je ta ngü te Ïlïya mala la, ah lügü ngü fefe na, gü neh fe? Me gü ba, “Ïlïya deyï, ye mere e afï, gü ba, ‘Ni lakï bü me-ni kpikpi ni,’ ne de. Angü bi wü kpara ka-ni, te ewü to maguma wü fü ni, fï ladü, baka kutu lorozi (7,000). Mene ewü, de te ewü le ngü ka kükürü me, de ïrï ye Ba-ala,* nda-wü de ne.” 5 Kpah bala, enatikine, Me fe mba wü gara kpara eyi, esüka a, wü di enga Yïsarayele, teka *züka maguma ye, teka de a fü maguma a, ale ngü ka Yesu *Kurisito. 6 Me fe a, neh teka ne? Ah fe a teka züka ngü te a ngbü emere gbü jijia na ne, nda de. Ah fe a ka-ye teka züka maguma ye. Angü dela ngü te engu le me-ye. Te Me ena angbü efe a ta, teka züka tima te a ngbü emere ne la, de bane ngü ka züka maguma ka Me ena adi ta de kükürü ngü.

7 Yi fï nga ngü ne mbi mbi mbi. Wü di enga wüna, wü di enga Yïsarayele, ngbü ta egïrï kaje, te ani ena akoro tete na mbi, gbü jia Me. Amba wüh gïrï kaje la ma. Wüh maka kaje la nda-wü de, teka te wüh le ngü ka Me de, angü wüh de wü mürü kögö-nzö. ꞌDuwa mba de-a wü kpara nzoko, te Me fe a me-ye, teka züka maguma ye, fü a amaka kaje la. 8 Wü mürü a la, wüh ge baka wü kpara, ta te wü mürü dofo ba ngü teka ewü gbü Ngari Me, gü ba, “Wü de töndö kpara! Me mala züka ngü eyi fü wü ma! Wü le aje de. Amba tïtïne ngü ka Me tï adu arï gbü nzö wü de, angü nzö wü kpekpeke.”† Ngü la kpo kü te wü kundu a ta gügü ne, zalü akoro di eküte wü mürü a de enatikine ne. 9 Miri *Davidi mala ta kpah ngü teka wü kundu a la, gü ba, “Akoo Me, ah le de ye zoro wü kpara la, de ye i ewü, o gbü ku, angü wüh le aje ngü ka-ye de. 10 Ah le de ye siti fïngangü ka-ewü, angü ngü ka-ye tï arï gbü nzö ewü tïne de. Ah le de wüh ngbü tïne labï ka siti ngü ka-ewü la, fï mere badi.”‡

11 Yi ngbü efï, gü ba, teka *siti ngü ka wü di enga *Yïsarayele, te ewü le ngü ka Yesu Kurisito di de ne, Me tï adu ale ngü ka-ewü tïne de, fï mere badi? Ah bala de! Fanü fanü, wü di enga Yïsarayele mere siti ngü eyi. Te di bala, teka ngü te wüh le ngü ka Yesu nda-wü de ne, fü Me adu angbü eküwa ka-ye nguwa wü *ganzi kpara. Kükürü de, angü te wü di enga Yïsarayele ena angbü ewu züka ngü, te Me ngbü emere fü wü ganzi kpara ne la, ngü la ena akpo angbü eto kanga emaguma ewü. Teka ngü la, e-wu neh da, wüh ena adu afü te-wü, angbü egïrï kaje, teka de Yesu Kurisito küwa ani, kpah baka nda wü ganzi kpara la. 12 Wayi, wü di enga wüna, wü di enga Yïsarayele dürü eyi te kaje ka Me fanü fanü. Teka ngü la, fü Me ayia ato mere wazi fü wü ganzi kpara cu afa sü. Te di bala, te Me du fü te-ye, küwa wü di enga Yïsarayele la, ngü la ena adu angbü baye? Te di bala, züka ngü la ena adu afa tïne mene gina züka ngü tane ka.

13 Wü di enga wüna, wü ganzi kpara, dene ngü te ma ele amala fü yi. Yi wu eyi reke areke, gü ba, Me tima ra, teka akoro amala ngü ka Yesu Kurisito fü yi. Te di bala ne, ma ngbü engbü de mere tadu, da eceka tima la baka mere kpeke ngü. 14 Kpah bala, ma ngbü ele wü nguwa ra, wü di enga Yïsarayele, cu efa sü. Ma le eyi, de kanga di emere ewü, teka de wüh fü maguma wü, fü ewü aküwa. 15 Me ce wü di enga Yïsarayele, de wüh di la fï emere kögö-nzö, kükürü de, angü wüh le ngü ka Yesu Kurisito de. Teka ngü la, fü Me adu aza wü ganzi kpara baka wü di ye. Amba, te wü di enga Yïsarayele du fü te-wü, le ngü ka Yesu la, Me ena adu areke ngü de esüka ye de ewü ne, areke fanü, fü ewü aküwa. Ah ena adi ge baka te engu küwa ewü gbü kpi. 16 Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, te wüh funu mba enga kümü, to fü Me la, du kümü la, ah de nda Me de? Wü kundu kundu ye wü di enga Yïsarayele, wü *Abarayama, *Yïsaka bete *Yakobo ne, wüh ta de *vüngüte ka Me. Te di bala, wü jaji ka-ewü, de wü kundu ewü, tï angbü wü vüngüte ka Me de? Kpah bala, te sï-rü, te rï gbü tö, ꞌburu mbi la, wü ya-rü la tï angbü kpah mbi ne de? Wüh ena angbü kpah mbi teka sï rü la.

17 Me mere züka ngü eyi. Ah ba e te engu de ya gara rü ka kötï asidi. Fü ah adu aza wü gara ya-rü ka gü, akpokpo da ya-rü la. De-yi, wü ganzi kpara, yi baka gara ya-rü ka gü, te wüh kpokpo eküte rü ka kötï la. Tïtïne yi du ngbü eyi elala eküte züka rü ka kötï la, angbü emaka wazi gbügbü na. 18 Dela züka ngü, amba ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, yi mere e akpa ngü wü di enga Yïsarayele de. Angü sï-rü ngbü emaka wazi neh esaka ya ye? Ah bala de. Ya-rü ngbü emaka wazi me-ye esaka sï ye, teka angbü ega di. 19 Yi mere e agbo nga yi, gü ba, “Me ce wü di enga Yïsarayele eyi, du za ani, o da ewü,” ne de. 20 Yi fï nga si-ngü te Me ce wü di enga Yïsarayele tete. Me ce wü di enga Yïsarayele, teka te wüh le ngü ka Yesu Kurisito de. Ah bala de? Amba nda-yi, Me le ngü ka-yi, angü yi to maguma yi eyi fü Yesu Kurisito. Te di bala ne, yi mere e acu ngü yi de. Ah le de yi ceka te-yi ꞌbe. 21 Me ce wü di enga Yïsarayele, angü wüh le ngü ka Yesu de. Te di bala, te yi ena ace ngü ka Yesu, kpah baka wü di enga Yïsarayele la, yi ngbü efï, gü ba, Me tï ace ani de?

22 Wü di enga wüna, maguma Me reke ka-ye fa sü, amba mamaguma ngbü enzu kpah anzu eküte wü kpara te ewü le ngü kaka de. Engu ngbü ele nih de züka maguma ye, angü nih ngbü elala eküküte. Amba mene wü kpara te ewü le engu de ne, engu ngbü eto kuru te ewü de siti maguma ye. Te di bala, te yi ce ngü kaka-na la, yi fï, gü ba, engu tï ato kuru te yi bala de? 23 Kpah bala, te wü di enga Yïsarayele fü ngü ka-wü, adu ale ngü ka Yesu Kurisito la, Me ena adu kpah ale ngü ka-ewü. Ah ena adi baka te engu du za ewü, kpo lügü te rü la. 24 De-yi, wü ganzi kpara, yi nda-yi baka ya-rü ka gü, te Me de, kpokpo eküte züka rü ka kötï. Ah de rü, te yi koro gbügbü na, ne de. Te Me mere ngü la fü yi bala, Me tï eyi adu aza wü ya züka rü la, akpokpo alügü te sü ka-wü, te wüh fü ngü ka-wü la.

25 Wü di enga wüna, wü gara kpara esüka yi ena afï nda-wü, gü ba, Me le ngü ka wü di enga *Yïsarayele ꞌburu ꞌburu de. Amba ma ele amala fü yi ngü te Me sere fere. Angü gara wü ngü ladü te yi wu la de. Fanü fanü, mere bi wü di enga Yïsarayele de wü mürü kögö-nzö, amba ngü la tï angbü fï bala ne de. Amba Me fe süka wü *ganzi kpara eyi. Te di bala, mere bi wü di enga Yïsarayele ena angbü fï bü wü mürü kögö-nzö bala, zalü akoro di gbü sïkpï, te wü ganzi kpara la ena ato maguma wü fü Yesu feke. 26 Sidi nga ngü la, Me ena adu aküwa gara wü di enga Yïsarayele kpah ꞌburu bala. Ah ena angbü ge baka ngü ta te Me mala gügü, gü ba, “De-ni Me, ni ena atima Miri, fü ah akoro aküwa wü di enga Yïsarayele. Miri engu la ena adi kpah gbü nguwa wü Yïsarayele.”§ 27 Fü Me adu amala kpah gara ngü, gü ba, “Te di bala, de-ni, Me, ni ena adu areke ngü ka *vüngüte esüka ani de wü di enga Yïsarayele ne kpah toto, fü ni aboro siti ngü ka-ewü ꞌburu.”* 28 Amba baka te wü di enga Yïsarayele la koro eyi baka vügü ka Me ne, ngü la du le ta-ngü te yi, wü ganzi kpara, ta te yi nzö ngüte de wü Me nda-yi de ne. Ngü la mere te-ye bala, teka fü yi amaka *küküwa, baka ta te Me to fü wü di enga Yïsarayele ne. Amba Me ngbü la fï ele ngü ka wü di enga Yïsarayele, wü vüngüte ka-ye ne, ekuru wü kundu wü. 29 Angü Me fe ewü ta gügü, gü ba, “Wüh ena adi de wü vüngüte ka-ni.” Te di bala, ah tï ace da ele ewü nda de.

30 Kpah bala, de-yi, wü ganzi kpara, ta gügü, yi le ngü ka Me nda-yi kpah de. Te wü di enga Yïsarayele ce ngü ka Me, fü Me adu aküwa yi da wü di enga Yïsarayele, teka *züka maguma ye. 31 Enatikine, baka te wü di enga Yïsarayele le ngü ka Me de ne, fïngangü ka-yi gü ba, Me tï adu ale ewü, fü ah aküwa ewü teka züka maguma ye, baka te engu mere fü yi ne, de? 32 Te di bala, dene ngü te ma ele amala fü yi. Angü Me wu eyi, gü ba, wü kpara ꞌburu ngbü emere *siti ngü, te ah de wü di enga Yïsarayele, anga wü ganzi kpara. Te di bala, engu ena awu cïnga wü kpara ꞌburu, fü ah aküwa ewü nzö teka züka maguma ye.

33 Nih gbo nga ïrï Me,

Angü engu de mürü züka maguma!

Nih gbo nga ïrï Me!

Angü engu wu ngü ꞌburu kpo!

Nih gbo nga ïrï Me,

angü engu ngbü emere mere bi wü kpeke ngü,

teka aküwa wü kpara ka-ye.

Ni gbo nga ïrï Me,

teka züka ngü te engu ngbü emere fü wü kpara ꞌburu de züka maguma ye ne.

34 Nih gbo nga ïrï Me,

angü Me ngbü emere ngü ka-ye baka fïngangü ka-ye.

Nih gbo nga ïrï Me,

angü kpara biringbö te tï ato rïrï fefe na nda ma.

35 Nih gbo nga ïrï Me, teka züka maguma kaka.

Nih gbo nga ïrï Me,

angü engu küwa nih, siti wü kpara ne, eyi.

Nih gbo nga ïrï Me,

angü kpara biringbö, te ena agbo nga ye, gü ba, Me küwa ni, teka züka ngü, te ni ngbü emere ne, nda ma.

36 Nih gbo nga ïrï Me,

angü Me mere wü e ꞌburu me-ye. Fü ah ato wazi fü ewü teka de wüh di ezu.

Nih gbo nga ïrï Me,

angü Me ngbü eküwa wü kpara ꞌburu me-ye.

Nih gbo nga ïrï Me, teka wü ngü de te engu mere de bala ne,

angü ngü la reke gbü jijia na fa sü.

Nih di egbo nga ïrï Me fï mere badi!

Ah di bala.

12

Dene wü ngü te Me le de nih di emere

1 Wü di enga wüna, ah le de yi o to yi teka ngü te ma ngbü emala ne. Me le nih cu fa sü, fü ah ayia aküwa nih teka *züka maguma ye. Te di bala, ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, ah le de yi to maguma yi, de küte yi ꞌburu fü Me, teka adi emere ngü kaka. Angü, te yi mere bala la, ngü la ena ato tadu fü Me. Ah ena adi ba e te yi ngbü eto züka takpa fü Me, gbü wü sïkpï ꞌburu. 2 Yi mere e angbü emere ngü, baka nda wü kpara de füh kotö ne, de. Ah le de *Nzïla Wazi Me fü maguma yi me-ye, teka fü ah ato to fïngangü gbü nzö yi. Te di bala, yi ena awu wü züka ngü, de te Me ngbü ele de yi di emere ne, mbi mbi mbi. Fü Me angbü de tadu teka ngü ka-yi.

3 Wü di enga wüna, Me o ra baka *mürü tima ka-ye me-ye, teka züka maguma ka-ye, te engu o kpaka ra. Te di bala, dene ngü te ma ele amala fü yi. Yi mere e aceka te-yi baka cögbörö wü kpara ne de. Angü Me ngbü eto wazi fü yi me-ye, teka fü yi adi emere ngü kaka di. Ah le de yi ngbü de züka fïngangü gbü nzö yi, teka fü yi awu ngü areke mbi. 4 Wü di enga wüna, yi fï la nga küte kpara. Küte kpara ka-ye ngbürükü biringbö, amba mere bi wü jürü yaya na ladü. Tima ka-ewü kpah kpikpi ye kpikpi ye. 5 Baka te nih, wü *kpara ka Yesu Kurisito, sibi fa sü ne, amba nih ka-nih ngbee biringbö baka ngbürükü Yesu Kurisito. Te di bala, ah le de nih di ele ta-ngü te-nih esüka nih ereke areke. 6 Me to wazi eyi fü nih kpikpi ye kpikpi ye, teka adi emere tima ka-ye di. Te di bala, ah le de nih rü te nga nih ꞌburu kpekpeke, teka fü nih amere tima, de te Me to fü nih ne, tundu de maguma nih biringbö. Te Me to wazi fü mü, teka adi emala ngü ka-ye fü wü kpara baka *mürü dofo la, ah le de mü mere ngü la reke areke, de wazi te Me to fü mü la, de maguma mü biringbö. 7 Te Me to wazi eyi fü mü, teka amere tima fü wü bu mü la, de mü mere emere de maguma mü ꞌburu. Te Me to nda-mü wazi, teka de mü di erï wü bu mü de ngü ka Me la, de mü mere kpah emere de maguma mü ꞌburu. 8 Anga te Me to nda-mü wazi, de mü di eto wazi di fü wü bu mü gbü ngü ka Me, teka de wüh lala gbü ngü ka Yesu la, de mü mere kpah bala. Te Me to nda-mü wazi teka fü mü adi ewu cïnga wü bu mü, da ele ta-ngü te ewü, de wü e ka-mü la, de mü di eto e la fü ewü de züka maguma mü. Te Me to mani gbü nzö mü, fü mü adi erï wü kpara baka kpeke *kovo la, ah le de mü to te-mü, teka adi emere tima la mbi mbi mbi.

9 Ah le de yi di ele wü bu yi de maguma yi biringbö. Yi mere e ale ewü de maguma yi ꞌbasu ꞌbasu de. Ah le kpah de yi to te-yi ꞌburu adi emere züka ngü, de yi di ekpe *siti ngü akpe. 10 Yi di ele te-yi esüka yi, de zu lele ka Me fanü fanü, angü yi de wü di enga ni gbü ngü ka Yesu Kurisito. Ah le kpah de yi di ecu ngü wü bu yi, amba yi mere e adi ecu ngü yi de tete-yi de! 11 Yi to te-yi teka amere tima ka Miri Yesu de maguma yi ꞌburu. Basa mere e adi emere yi de! 12 Ah le de yi ngbü de tadu, kükürü de, angü yi ngbü eo jia yi teka *küküwa guvu Yesu Kurisito ne. Te yi ngbü ezü cïnga teka ngü ka Yesu la, de yi rü kpekpeke. De yi o to yi teka adi eku gba fü Me, gbü wü sïkpï ꞌburu. 13 Te cïnga ngbü emere wü bu yi, wü kpara ka Me la, yi le ta-ngü te ewü de wü e ka-yi. Yi mere e ace ewü gbü cïnga de. Te wü ngba koro kpa gba yi la, ah le de yi mere ngü ewü reke areke.

14 Te wü vügü ka-mü ngbü eto cïnga te mü la, de mü mere e asiri ewü de. Mü mere e alügü siti ngü la fü ewü kpah de. Mü yi-ta Me, teka de Me boro siti ngü ka-ewü la. 15 Te wü bu mü ngbü de tadu la, ah le de mü ngbü kpah de tadu teka ngü ka-ewü. Te wüh ngbü gbü cïnga la, de mü ngbü kpah gbü cïnga tundu de ewü. 16 Yi di engbü de wü bu yi ꞌbe, de züka maguma yi. Yi mere e ao te-yi gbü nzö wü bu yi, baka wü mere kpara, ne de. Te wüh ngbü ele de mü mere tima, baka tima te wü labï ngbü emere me-wü la, wayi, de mü le ale. Mü mere e angbü eꞌdu ngü mü, da ecu ngü mü, ne de.

17 Te gara kpara mere siti ngü fü mü la, de mü mere e alügü na siti ngü la fefe na de. Mü to te-mü teka adi emere züka ngü gbü jia wü kpara nde ꞌburu. 18 Ah reke pe te mü ena ato te-mü, adi engbü de wü kpara ꞌburu mbi, de gu maguma. 19 Te kpara mere siti ngü fü mü la, de mü mere e alügü siti ngü la fefe na nda-mü de. Mü ce ngü la esaka Me. Angü Me mala eyi, gü ba, “Ni ena ato kuru te wü kpara, te ewü ngbü emere siti ngü fü wü kpara ka-ni la, me-ni.”* 20 Wüh ba kpah gbü *Ngari Me, gü ba, “Te tala ngbü emere vügü ka-mü la, ah le de mü to zü-e fefe na. Te gümü ngu ngbü eke engu la, de mü to ngu fefe na, ah nzö. Te mü mere züka ngü la fefe na bala la, ngü la ena ato lümü fefe. E-wu neh da, ah ena adu afü maguma ye.”† 21 Wü di enga wüna, te wü vügü koro ngbü da emere yi de siti ngü la, siti ngü la mere e afa wazi yi de. Ah le de yi to te-yi teka adi emere züka ngü fü ewü, teka afa wazi siti ngü ka-ewü la di.

13

Dene ngü teka fü nih adi emere rïrï ka wü miri

1 Wü di enga wüna, dene kpeke ngü fü nih. Ah le fü nih adi eje ngü ka wü miri ka-nih füh kotö ne. Kükürü de, angü Me fe wü miri la, o me-ye gbü nzö nih. 2 Te mü le ngü ka wü miri de la, ah kpah ge baka te mü le ngü ka Me de, angü Me fe ewü me-ye. Te di bala, fanü fanü, mü ena amaka kuru teka ngü te mü mere la. 3 Me fe wü miri la, neh teka ne? Ah teka ato kuru te wü kpara, te ewü ngbü emere züka ngü? Ah bala de! Me fe ewü, teka ato cürü te wü kpara, te ewü ngbü emere siti ngü, teka de wüh ce ngü la. Te di bala, te mü le angbü ka-mü zözö la, ah le de mü di emere fï bü züka ngü. Miri ena agbo nga mü teka ngü la. Ah tï ato kuru te mü nda de. 4 Angü Me to tima la fü miri la me-ye, teka de engu di ele ta-ngü te wü kpara ka-ye. Amba te mü ngbü emere wü siti ngü la, mü ena angbü fï bü de cürü te mü fanü. Angü Me to wazi eyi fü miri, teka de ah di eto kuru te wü kpara de bala. 5 Te di bala, ah le de nih di eje rïrï ka wü miri la, amba ah di bü nzö teka wazi ka-ewü de. Ah le de nih di ecu ngü ewü de züka fïngangü, kükürü de, angü Me fe ewü me-ye. 6 Dela si-ngü te yi ngbü ese ngürü tete fü wü miri ne. Angü Me fe wü miri la me-ye, teka de wüh di fï bü emere tima te Me to fü ewü ne, de jiase la. 7 Ah le de yi di eje ngü ka wü miri, da emere. Te wüh yi-ta yi, teka de yi di ese ngürü yi, de wü ngürü wü e ka-yi la, anga de yi to jiase teka wü e te yi ngbü ecïnzï la, ah le de yi to ato. Te wüh mala fü yi, teka de yi mere wü gara tima cu de kpa yi la, ah le de yi mere amere. Yi di eje ngü ka wü miri da ecu ngü ewü.

Dene ngü te nih ena adi ele te-nih di esüka nih

8 Dene kpah gara ngü te ma le amala fü yi. Te mü za e, anga matiti ka jiase, esaka gara kpara la, ah le de mü lügü e kaka la fefe. Ah le de e kaka la ngbü gbü nga mü de. Angü ah le de yi di fï bü ele te-yi esüka yi ale. Te mü le wü bu mü de maguma mü, amba mü ngbü dela eyi emere wü ngü, de te Me mala gbü *Rïrï ka-ye ne, ꞌburu. 9 Wü ngü te Me mala gbü Rïrï ka-ye sibi fa sü. Gara rïrï gü ba, “Mü mere waza de.” Gara gü ba, “Mü mörö kpara de.” Gara gü ba, “Mü zi e de.” Gara gü ba, “Mü kpi gümü e ka kiri mü de,”* abe kpah te mere bi wü gara rïrï. Amba mere kpeke rïrï esüka wü rïrï la ꞌburu, gü ba, “Mü le wü bu mü, kpah baka e te mü ngbü ele küte mü.”† 10 Kükürü de, angü te mü le kiri mü fanü fanü la, mü tï amere siti ngü fefe na nda-mü de. Te di bala, te mü ngbü ele wü bu mü la, mü ngbü dela eyi emere wü Rïrï ka Me ꞌburu.

11 Ah ena adi de züka ngü, teka fü yi adi emere wü ngü, de te Me ngbü ele. Kükürü de, angü sïkpï de te Miri Yesu ena akoro, aküwa nih gbü wü siti ngü de füh kötö ne, koro eyi gbamari. Ta gügü, te nih to maguma nih tete fü Yesu, nih ngbü ta efï, gü ba, “Sïkpï la ka-ye la nengete.” Amba enatikine, sïkpï la koro eyi gbamari. Ah le de nih ngbü fï bü ezükü, da ecï nga sïkpï la! 12 Sü kpo eyi elofo. Nih ce da emere wü töndö ngü, baka te wü kpara ngbü emere gbü biti ne, ace. Nih reke te-nih ereke, nih ngbü nzo, baka wü marajümïya, te ewü ngbü enü amere gü. 13 Nih mere züka ngü, baka e te wü kpara ka ra-sü ngbü emere. Nih mere e angbü enzö fï, da eküya di, de. Nih ce ngü ka waza asidi. Nih mere e angbü emere wü ngü ka lümü de. De nih ce ngü ka yïkï ace. De nih ce kpah ngü ka kanga asidi. 14 Te di bala, ah le de yi o to yi ꞌburu teka adi emere rïrï ka Miri Yesu. Yi i maguma yi gö! Yi rü kpekpeke. Yi mere e adi efï nga siti gümü wü ngü, de te ngbü ekoro emaguma yi ne, de.

14

Dene ngü te ma ele amala fü yi, gü ba,

yi mere e adi emala ngü eküte wü bu yi de

1 Wü di enga wüna, teka ngü ka wü bu yi, te ewü to maguma wü fü Yesu, ah le de yi le ewü baka wü di enga ni yi. Te gara kpara koro esüka yi, fü yi afï, gü ba, engu wu ngü ka Me reke mbi mbi de, amba ah to maguma ye ka-ye eyi fü Yesu la, ah le de yi za engu esüka yi gbü mürü. Yi mere e angbü ega yïkï fefe na, teka fïngangü kaka-na, te di kpikpi ye ne, de. 2 Nih ceka la, wü gara kpara ngbü efï nda-wü, gü ba, “Me le de ani zü so de.” Fü ewü angbü ezü ka-wü bü kpa wuru. Amba wü gara kpara ngbü efï nda-wü, gü ba, “E-mazü de kpeke ngü gbü jia Me nda de.” Te di bala, fü ewü angbü ezü nga nzö wü e ꞌburu. 3 Te mü fï, gü ba, “Ah ka-ye mbi gbü jia ni, teka fü ni adi ezü wü gara e ꞌburu azü,” la, ah de siti ngü nda de, mü zü e ka-mü ezü. Amba de mü mere e adi emala ngü te kpara, de te ngbü ece wü gara e ace, ne de. Kükürü de, angü Me le engu ka-ye eyi. Kpah bala, te mü le adi ezü nda-mü bü duu kpa wuru la, ah de siti ngü nda kpah de. Amba de mü mere e adi emala ngü te kpara, te ngbü ezü wü e ꞌburu azü, ne de. Kükürü de, angü Me le engu ka-ye eyi. 4 Mü ngbü emala ngü eküte kpara la bala, engu de labï ka-mü? Aꞌa, ah bala de! Kpara la ka-ye de labï ka Me! Kpara la ngbü emere tima ka-ye fü Me. Te di bala, mü ena amala, gü ba, engu ngbü emere siti ngü, neh baye? Me, te di de mere kpara kaka-na ne, ena amala nga siti ngü, anga züka ngü kaka, ka-ye me-ye. Me ngbü ele nih ꞌburu, angü ngü ka zü-e, ah gbü jia Me ba kpeke ngü nda de.

5 Kpah bala, wü gara kpara esüka yi ngbü efï nda-wü, gü ba, gara sïkpï de mere sïkpï gbü jia Me. Wü gara yi ngbü efï nda-wü, gü ba, wü sïkpï ka-wü ꞌburu ꞌdö biringbö. Ah le de yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Te mü fï, gü ba, sïkpï ne de mere sïkpï, ah mbi. Anga te gara kpara fï nda-ye, gü ba, sïkpï la, ah de mere sïkpï nda de la, ah kpah mbi. Ah le de yi mere bü mene ngü te Me sere fü yi. 6 Te kpara fe gara sïkpï, ga, ah de mere sïkpï, ah ngbü emere ngü la bala teka ne? Ah fe sïkpï la teka agbo nga ïrï Me gbügbü de? Anga te kpara ngbü ezü wü so ꞌburu la, engu gbo nga ïrï Me teka wü so la de? Anga te kpara le azü so de la, ah ce so la teka ngü ka Me de? Wayi, engu ngbü kpah egbo nga Me teka ngü la. Te di bala ne, Me ngbü eceka wü kpara la ꞌburu baka wü di ye. 7-8 Baka te nih di la ladü füh kotö sene ne, nih ena angbü emere ngü, baka e te nih ngbü ele? Ah bala de! Ah le de nih di emere mene ngü, de te ena areke gbü jia Me. Kpah bala, te nih ena akpi la, nih tï afe sïkpï ka kpi ka-nih me-nih ne, nda-nih de. Me ena afe sïkpï la ka-ye me-ye, angü nih de wü kpara kaka.

Te nih ngbü ezükü, anga te nih kpi akpi, ah le de nih wu awu, gü ba, nih de kpara ka Miri Yesu. 9 Angü dela si-ngü te Yesu Kurisito kpi tete, fü engu adu azükü gbü kpi ne, teka adu angbü Miri gbü nzö wü kpara ꞌburu, mene ewü te ewü kpi eyi, abe kpah te mene ewü te ewü di la ezükü ne. 10 Te di bala, mü ena angbü emala siti ngü te enga ni mü bala, neh teka ne? Mü ena ayi-tata, teka ngü te engu ngbü emere, neh baye baye? Dela ngü ka-mü? Dela ka-ye ngü ka Me. Angü te gara, gbü *adu sïkpï, nih ena arü ꞌburu engagira Me, fü engu ayi-ta nih, teka wü ngü de te nih ngbü emere ne, ka-ye me-ye. 11 Angü wüh ba ngü la eyi gbü *Ngari Me, gü ba, “Me kïna kïna eyi, gü ba, ‘Te gara, wü kpara ꞌburu ena abu nzökuta wü, da endaꞌba te-wü engagira ni, Me. Fü ewü aci ꞌburu agbo nga ïrï ni.’ ”* 12 Te di bala, Me ena ayi-ta nih, biri biri ꞌburu, teka wü ngü de te nih ngbü emere ne, ka-ye me-ye.

13 Yi ce da ekpa ngü ka wü bu yi. Ah le de kpara di efï bü nga nda-ye ngü. Yi ceka ꞌbe, teka wü gara ngü te yi ena angbü emere, angü ah ena agbeke fïngangü ka wü bu yi, fü ewü anü amere *siti ngü. 14 Wü di enga wüna, ma wu eyi reke areke, gü ba, zü-e tï asiti yi gbü jia Me nda de. Ma wu ngü la bala kükürü de, angü Miri Yesu sere ngü la fere cu me-ye. Amba, ah le fü yi afï nga ngü la mbi mbi mbi. Te gara kpara ngbü efï, gü ba, so nü la, ni zü de, angü ah de *Rïrï ka Me, amba te engu wü gara kpara te zü so la, fü ah adu afü te-ye, azü so la fanü, ah mere siti ngü eyi. 15 De-mü, de te mü ngbü ezü so wü nü ꞌburu azü ne, te mü ngbü ezü e la bala gbü jia enga ni mü, te zü so wü nü ꞌburu de ne, ngü la ena asiti fïngangü kaka. Te di bala, mü mere dela züka ngü? Te mü le enga ni mü de maguma mü ꞌburu la, mü tï amere mene ngü de bala gbü jijia na de. Angü, te enga ni mü wu mü da ezü so la bala, fü engu adu afü te-ye azü e, ta te engu le azü de ne, ngü la ena asiti engu gbü jia Me de? Dela züka ngü, te mü ena amere fü kpara, te Yesu Kurisito kpi teka aküwa engu ne? Ah de siti ngü! 16 Te yi ngbü efï, gü ba, ngü ka zü-e tï asiti ani gbü jia Me nda de la, ah mbi. Amba te wü kpara ngbü esiti ïrï Me, teka ngü de te yi ngbü emere de bala, ah ena adi de siti ngü. Te di bala, ah le de yi ce ngü de bala ace asidi. 17 Fanü fanü, te nih zu de wü kpara ka Me la, nih mere e ao maguma nih teka ngü ka zü-e de. Nih o maguma nih, teka adi emere ngü, te ena areke gbü jia Me. Te di bala, nih ena adi engbü de wü bu nih, de gu ngü esüka nih. Fü nih angbü kpah de tadu teka wazi ka *Nzïla Wazi Me, te di emaguma nih ne. 18 Te yi ngbü emere rïrï ka Yesu Kurisito ereke areke bala la, ngü ka-yi ena areke gbü jia Me afa sü. Kpah bala, wü kpara füh kotö ne ena aceka yi baka züka wü kpara ka Me.

19 Wü di enga wüna, ah le de nih o to nih teka angbü engbü de wü di enga ni nih ziii. Ah le de nih o to nih teka angbü emere ngü, te ena ato wazi fü ewü, teka fü ewü alala teka ngü ka Me. 20 Mü le asiti fïngangü ka wü bu mü, teka ngü ka zü-e, teka ne? Dela züka ngü? Fanü fanü, mene zü-e, te di esiti gbü jia Me ne, nda ma. Amba mü mere e azü mene e, de te ena asiti fïngangü ka enga ni mü, fü ah adu ace ngü ka Me, ne de. Angü ngü de te mü mere la ena adi esiti gbü jia Me. 21 Te mü wu eyi, gü ba, so de te ni ngbü ezü, anga fï de te ni ngbü enzö ne, ena asiti fïngangü ka enga ni ni, fü engu adürü te kaje ka Me la, ah le de mü ce da ezü so, anga da enzö fï, ace.

22 Te mü wu eyi mbi, gü ba, zü-e tï asiti ni gbü jia Me de la, ah mbi, Me wu fïngangü ka-mü emaguma mü la eyi. Amba mü mere e aga yïkï ake kiri mü, teka nda-ka zü-e nda-mü de. Ah le de mü fï nga ngü ka-mü la mbi mbi mbi, adi emere ꞌduwa wü ngü te ena areke gbü jia Me, fü mü amaka tadu gbü ngü la. 23 Te fïngangü ka-mü ꞌbasu ꞌbasu teka e te mü ele azü, fü mü adu azü ladru la, ah ena adi esiti gbü jia Me. Angü te mü mere ngü la de maguma mü ꞌbasu ꞌbasu la, ngü la ena ato mü gbü siti ngü.

15

1-2 Wü di enga wüna, te mü de kpeke kpara, te mü wu si-ngü gbü ngü ka Me reke areke la, dela züka ngü. De-nih, te nih di de kpeke wü kpara ne, nih mere e angbü efï bü nzö nga ngü ka-nih ne de. Ah le de nih di efï nga wü di enga ni nih, de te ngü la rï gbü nzö ewü mbi mbi de ne, kpah mini. Fü nih angbü eto wazi fü ewü, teka fü ewü arü kpekpeke. Nih mere e adi emala ngü la fü ewü de nga de. Nih di emala ngü la fü ewü ferrre. 3 Nih di emere wü ngü ꞌburu baka nda Yesu Kurisito. Engu ngbü ta emere bü nzö ngü ka-ye, te engu ngbü ele ne, nda de. Engu o ta to ye angbü emere ngü, te ngbü ereke gbü jia Me. Wü kpara fala ta engu, fü ewü amere bi wü ngü ka lümü eküküte. Amba engu rü ka-ye fï bü kpekpeke, ah ce da emere züka ngü nda de. Ngü la, ah ge baka ngü ta te *Davidi ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Akoo Me, wü vügü ka-ye ngbü egïrï kaje, teka de ani di efala ye ne, fü ewü adu angbü efala ni da ye. Amba ni tï ace ngü ka-ye, teka ngü ka-ewü la, de.”* 4 Wü ngü ꞌburu ta te wüh ba gbü Ngari Me gügü ne, wüh ba ngü la kükürü de. Wüh ba wü ngü la, teka de ah gü tamu ngü ka Me fü nih, fü ah ato wazi fü nih, teka fü nih arü di kpekpeke, da eo jia nih teka *küküwa, te Me ena ato fü nih ne.

5 Ma ngbü eyi-ta Me teka de engu to wazi fü yi, fü yi angbü elala fï bü te ngü kaka-na. Kpah bala, teka fü yi angbü engbü de wü gara wü di enga ni yi de maguma yi ꞌburu biringbö, baka te Yesu Kurisito ngbü ta emere ne. 6 Kpah bala, teka fü yi angbü emaka te-yi tundu, da egbo nga Me, te di de Wö ye Miri Yesu Kurisito, de maguma yi biringbö.

7 Wü di enga wüna, ma ngbü fï bü enda nga ngü ne fü yi, gü ba, ah le de yi di ele te-yi esüka yi ale, kpah baka te Yesu Kurisito ngbü ele yi ne. Dela ngü de te wü kpara ena angbü ecu ngü Me tekaka. 8 Yi fï la nga ngü ka Yesu Kurisito. Engu koro ta füh kotö sene, teka aküwa a, wü di enga *Yïsarayele, teka de a wu, gü ba, Me de kpeke kpara. Angü ngü ta te Me mala fü wü kundu a, gü ba, “Ni ena atima Miri, fü engu akoro aküwa a ne,” toto ïrï teka ngü la nda de. 9 Kpah bala, Yesu koro füh kotö ne teka aküwa yi, wü *ganzi kpara, angü engu wu cïnga yi eyi. Te di bala, ah le de yi di egbo nga ïïrï na teka ngü la. Te yi ngbü emere bala la, yi ena adi baka wü awuba ye *Davidi, ta te engu bï ci teka ngü ka-ewü, gü ba, “Wayi, mere Me, ni le abï ci, de wü awuba ni, wü ganzi kpara ne, teka agbo nga ïrï ye di.”† 10 Wüh ba kpah gara ngü gbü Ngari Me, gü ba, “De-yi, wü ganzi kpara, ah le de yi di kpah egbo nga ïrï Me, tundu de wü a, wü di enga Yïsarayele, angü yi kpah de wü kpara kaka-na.”‡ 11 Fü ewü aba kpah gara ngü, gü ba, “Ah le de nga nzö nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu gbo nga ïrï Me.”§ 12 Fü *mürü dofo Yïsaya aba kpah gara ngü, gü ba, “Me ena atima gara Miri te gara, gbü nguwa Davidi.* Miri la ena angbü gbü nzö wü kpara ꞌburu me-ye. Fü nga nzö wü kpara ao jia wü ꞌburu tete na, de ah küwa ani.”†

13 Me di de yi, da eto wazi ka *Nzïla Wazi ye fü yi, de yi di eo jia yi eküküte fanü fanü. Fü yi ato maguma yi ꞌburu fefe na, teka fü yi angbü engbü ziii, de mere tadu emaguma yi, teka ngü ka Yesu.

Dene kpah gara ngü te ma ele amala fü yi teka tima ka-ra

14 Wü di enga wüna, ma wu eyi fanü fanü, gü ba, yi de kpeke wü kpara. Yi ngbü fï bü emere ngü te ngbü ereke gbü jia Me. Yi wu si-ngü gbü ngü ka Me ꞌburu kpo. Yi wu kpah da erï wü bu yi kpo. 15 Ma ba wü gara kpeke ngü fü yi gbü köcökpa ne, angü ma le de to yi mere e aïrï teka wü ngü ne de. Me de kpara te to tima ne fere me-ye, teka *züka maguma ye, 16 teka de ma di emere tima ka Yesu Kurisito, da emala ngü kaka fü wü *ganzi kpara. Teka de *Nzïla Wazi Me to wazi fü ewü, fü ewü ato te-wü ꞌburu ꞌburu ara fü Me, de maguma wü biringbö. Te di bala, dela züka takpa te ma ena ato fü Me.

17 Yesu Kurisito ngbü eto wazi fere, teka tima ka-ye ne, me-ye. Fü ra angbü emala ngü de tadu, gü ba, ma mere tima kaka reke eyi areke ne. 18 Ma mere tima dene de tete-ra nda-ra de. Yesu Kurisito to wazi fere me-ye, teka fü ra angbü emala ngari Me di, da emere ngü te ngbü ereke gbü jia Me ne. Te di bala, de-yi, wü ganzi kpara, yi kpo da eje ngari Me teka ngü ka-ra. 19 Angü Nzïla Wazi Me to wazi fere, teka adi emere wü kpeke ngü, te komö wü kpara ngbü egu kaka agu ne. Fü ra angbü fï bü da emere tima la de maguma ra ꞌburu, zalü akoro di de enatikine dene. Ma kpo ta emere ngü la kü agbü Yerüsalema, zalü akoro di nengete agbü Iliriko. 20 Ma ngbü ele teka adi emala ngü ka Yesu Kurisito gbü wü sü, te wü kpara je ngü ka Yesu tete na la de ne. Angü ma le aza tima ka gara kpara, angbü emere, enü di kpa engagira nü ne, nda-ra de. Ma ele akpo de tima la gbü to wü sü. 21 Ah ge baka ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me gügü, gü ba, “Wü kpara ta te wüh je ngü ka Me gügü de ne, wüh ena adu amala ngü la fü ewü, fü ewü ale ngü la, angü wüh ena aje sisi na areke mbi me-wü.”‡

22 Dela si-ngü te ma koro tete na kpaka yi, agbü *Rüma kpala, kere nda-ra la de ne, angü ma ngbü emala ngü ka Yesu la, agbü mere bi wü gara sü bala. Angü ma wu eyi, gü ba, yi je ngü ka Yesu Kurisito ta eyi, gömö wü gara kpara. 23-24 Te di bala, ma ngbü ta la endoro gbü wü sü, te wüh je ngü ka Yesu tete na la de ne. Amba tïtïne, ma nza tima ka-ra gbü wü sü la eyi. Ma ngbü efï dene, teka anü agbü Sïpanïya, amala ngü ka Yesu Kurisito kpala. Gbü nünü ka-ra la, ma ena afü kpuru to kpaka yi agbü Rüma, angü ma ngbü efï nga yi kü gügü, teka de ma koro, ma ceka yi reke areke. Ma ena angbü kpaka yi sela mba cüküꞌdaye, teka de yi le kpah ta-ngü te ra, teka nünü ka-ra agbü Sïpanïya ne.

25 Amba gara ngü kpah ladü te ma ele amere feke. Ma le anü agbü Yerüsalema, teka ale ta-ngü te wü *kpara ka Yesu de kpala. 26 Angü wü kpara ka Yesu agbü Makedoniya, bete Akaya, je nga cïnga te ngbü emere wü kpara ka Yesu agbü Yerüsalema ne eyi. Fü ewü ayia abiti jiase, ato esaka ra, de ma nü, ma le ta-ngü di te wü mürü cïnga la. 27 Dela ta ngü te wü kpara la fï ta me-wü, teka atima jiase la fü wü di enga *Yïsarayele. Amba, ah reke pe, te wüh mere ngü la bala, angü wü di enga Yïsarayele le ta-ngü te wü *ganzi kpara de ngari Me. Te di bala, ah le kpah de wü ganzi kpara le ta-ngü te wü di enga Yïsarayele de wü e ka-wü. 28 Te di bala, ma ena anü de jiase la agbü Yerüsalema feke. Fütanga ngü la, ma ena afü kpuru kpaka yi sela. Fü ra adu aguru sü agbü Sïpanïya. 29 Ma wu eyi, gü ba, gbü sïkpï te ma ena akoro tete kpaka yi kpala, Yesu *Kurisito ena ato wazi fü nih, fü nih angbü de mere tadu.

30 Wü di enga wüna, ma wu eyi, gü ba, nih ngbü ele te-nih gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me. Te di bala, ma ngbü eyi-ta yi te ïrï Miri Yesu Kurisito, yi yi-ta Me kpekpeke, de ah to wazi fere, ale ta-ngü te ra, gbü wü kpeke tima te ma ngbü emere ne. 31 Yi yi kpah ta Me, de engu küwa ra esaka wü kpara agbü Yerüsalema, te ewü le ngü ka Yesu nda-wü de ne. Yi yi kpah ta Me fere, teka ngü te ma ena amere agbü Yerüsalema ne, de ah reke gbü jia wü kpara ka Yesu de kpala ne areke. 32 Te Me le eyi la, ma ena akoro kpaka yi kpala, fü nih amaka te-nih de mere tadu, angü ngü la ena ale ta-ngü te nih, ato wazi fü nih.

33 Me, te di de mürü gu maguma ne, ngbü de yi kpala ꞌburu, de ah to gu ngü fü yi.

16

Dene adu ngü ka-ra

1 Ma ngbü etima köcökpa ne fü yi esaka tangbase ka-nih, de ïrï ye Foyibe, te ngbü emere tima ka Yesu Kurisito agbü Kekureya ne. 2 Yi za engu gbü mürü te ïrï Miri Yesu. Angü dela ngü te wü *kpara ka Yesu ena adi emere esüka wü. Yi le ta-ngü tete na de wü e de te engu ngbü ele, angü engu le ta-ngü te ra, de wü gara kpara ka Yesu, eyi cu fa sü.

3 Ma to mandï fü wü Pïrïsïla ake Akuwila, te ewü ngbü emere tima ka Yesu kpah baka ra ne. 4 Wüh ce ta te-wü, yia ekpi, teka aküwa ra esaka wü vügü. Ngü la türü te ra cu fa sü. Wü gara kpara ka Yesu gbü wü gara sü, ngbü ꞌburu ꞌdö de tadu, teka ngü de te ewü mere la. 5 Ma to kpah mandï fü wü kpara ka Yesu, te ewü ngbü ebiti te-wü agba Akuwila la.

Ma to kpah mandï fü Apenito, te di de züka enga wüna. Engu ta de gina kpara agbü Asïya, te to maguma ye fü Yesu Kurisito. 6 Ma gü mandï kpah fü Marïya, ta te to te-ye, angbü emere tima kpekpeke tüngü yi ne. 7 Ma to mandï fü wü di enga wüna gbü nguwa ra, wü Andrünikü ake Yuniya, ta te wüh gü a de ewü gbü ku ne. Wüh de cögbörö kpara esüka wü *mürü tima ka Yesu, ta te ewü le ngü ka Yesu te enga gina, o ra to maguma ra fü Yesu la de ne.

8 Ma to mandï fü Apïlïyatü, te di de züka awuba ra gbü ngü ka Yesu ne. 9 Ma to mandï kpah fü Ürübanü, te ngbü emere tima ka Yesu Kurisito kpah baka ra ne. Mandï kpah fü Sïtakï, te ma le engu fa sü, teka ngü ka Yesu Kurisito ne. 10 Ma to mandï fü Apele, te engu di de kpeke kpara ka Yesu Kurisito ne. Engu zü mere cïnga teka ngü ka Yesu Kurisito fa sü, amba engu rü ka-ye fï bü kpekpeke. Ma to mandï fü Arïsïtobolo, de wü kpara ka Yesu agba ka la ꞌburu. 11 Ma to mandï fü Erodiyo, te di kpah de enga *Yïsarayele baka ra ne. Ma to mandï fü Narasisü, de wü kpara ka Miri Yesu de agba ka la kpah ꞌburu.

12 Ma to mandï fü wü Terefina ake Terefüsa, wü tangbase, te ewü ngbü emere tima ka Miri Yesu kpekpeke ne. Ma to mandï kpah fü Peresi, züka gara tangbase ka-nih, te mere tima ka Miri Yesu cu kpekpeke ne. 13 Ma to mandï fü Rufusu, te Miri Yesu fe engu eyi baka kpara ka-ye ne. Ma to mandï kpah fü ni ye na. Engu ngbü ta eceka kpï fütanga ra, cu baka te ma di de yïanga, te engu bï me-ye la. 14 Ma to mandï fü Asikirito ake Felegona, Ereme, Patürüba ake Erema, de wü gara kpara ka Yesu ꞌburu, te ewü ngbü ebiti te-wü de ewü kpala ne. 15 Ma to mandï fü Filologo ake Yuliya bete Nereyo ake enga ni ye tangbase, bete Olipïya, de wü gara kpara ka Yesu, te ewü ngbü ebiti te-wü de ewü kpala.

16 Ma le ta agü mandï ne fü yi bane cu me-ra, da efaka yi te ïrï Miri ka-nih Yesu Kurisito. Wü kpara ka Yesu Kurisito de kpakine ꞌburu to mandï fü yi, agbü *Rüma la.

17 Wü di enga wüna, ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, ah le de yi ceka te-yi ꞌbe, teka mene siti wü kpara, te ewü ngbü esu wu te-wü, gü ba, ani kpah de wü kpara ka Yesu ne. Amba wü ngü de te ewü ngbü emere ne, ah de ngü de te Yesu Kurisito le nda de. Wüh ngbü nda-wü efiti wü kpara ka Yesu de wüh ye süka wü. Wüh ngbü ka-wü dela esiti tima ka Me. Fïngangü ka-yi gü ba, wüh ngbü dela erï ani de ngü ka Yesu fanü fanü? Ah bala de. Yi ce ngü ka-ewü la ace. 18 Wü kpara la ngbü emere dela tima ka Miri Yesu nda-wü de. Wüh ngbü emere tima la baka te ewü ngbü ele, bü teka amaka züka wü e gbügbü. Wüh ngbü emala wü türü ngü, bü teka asiti nzö wü kpara, te ewü wu ngü mbi mbi de ne. 19 Amba ma wu eyi, gü ba, yi ka-yi de kpeke wü kpara. Wü kpara ꞌburu wu kpah kpo, gü ba, yi ngbü ele ngü ka Me de maguma yi ꞌburu. Ma ngbü engbü de tadu, teka ngü ka-yi la. Ma le de yi wu wü züka ngü ꞌburu. Ma le de yi mere e ato te-yi gbü *siti ngü, kpo fï de!

20 Me de kpara te ngbü ele ta-ngü te yi me-ye, da egu maguma yi, fü yi angbü engbü mbi ne. Engu ena afa jia *Satana tïtïne, fü engu aza Satana ao tïne esatïlö yi. Gu ngü ka Miri Yesu Kurisito ngbü de yi, de *züka maguma ye.

21 Timoteyo, te ngbü ele ta-ngü te ra gbü tima ka Yesu Kurisito ne, to mandï fü yi. Lukiyo, Yasona ake Sosipata, te ewü di gbü nguwa ra ne, to kpah mandï fü yi. 22 De-ra, Teretiyo, te ma ba köcökpa ne te ngari Pawülü, ma to mandï fü yi te ïrï Miri Yesu. 23 Gayü, te ma ngbü engbü gba ka, te wü kpara ka Yesu ngbü kpah ebiti te-wü gba ka ne, to mandï fü yi. Ereseto, te di de kpara te ngbü eceka kpï sidi nga jiase ka miri ka sü ne, to kpah mandï fü yi. Enga ni nih Küwarito, to kpah mandï fü yi kpala. 24 Ah le de Miri Yesu le ta-ngü te yi kpala ꞌburu de züka maguma ye.

25 Nih gbo nga Me, angü engu to wazi eyi fü yi, teka fü yi adi elala di gbü ngü ka Miri Yesu. Dela ngü ka Yesu Kurisito, te ma ngbü emala fü wü kpara ꞌburu ne. Fanü fanü, Me sere ta si-ngü la fü wü kpara te enga gina nda de. 26 Amba ah sere ta mba bebete na fü wü *mürü dofo, te ewü ba gbü *Ngari Me ne. Amba tïtïne dene, Me sere si-ngü la tïne eyi fü nih mbölö, teka de nih di emala ngü la fü wü kpara füh kotö ne ꞌburu, teka de wüh to maguma wü fü Yesu, adi emere rïrï kaka.

27 Nih gbo nga ïrï Me!

Engu ka-ye de kpara te wu ngü fa wü kpara di ꞌburu duu me-ye.

Me ka-ye kü ladü, ah tï anza nda de!

Nih gbo nganga fï mere badi, teka ngü ka Yesu Kurisito.

Ah di bala.

Dela adu ngü te ma mala fü yi, de-ra Pawülü.

* 1:17 1:17 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Abakuka 2:4.

* 2:24 2:24 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 52:5.

* 3:4 3:4 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 51:4.

† 3:12 3:12 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 14:1-3.

‡ 3:13 3:13 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 5:9.

§ 3:13 3:13 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 140:3.

* 3:14 3:14 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 10:7.

† 3:17 3:17 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 59:7-8.

‡ 3:18 3:18 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 36:1.

* 4:3 4:3 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 15:6.

† 4:7-8 4:7-8 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 32:1-2.

‡ 4:13 4:13 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 17:4-5; 22:17.

§ 4:17 4:17 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 17:4-5.

* 4:22 4:22 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 15:6.

* 5:12 5:12 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 2:17; 3:6; 3:17-19.

* 7:7 7:7 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 20:17, bete Manda nga Rïrï 5:21.

* 8:36 8:36 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 44:22.

* 9:6 9:6 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 17:7-8.

† 9:7 9:7 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 21:12-13.

‡ 9:8-9 9:8-9 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 17:19; 18:1-14; 21:1-5.

§ 9:10-12 9:10-12 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 25:23.

* 9:13 9:13 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Malakï 1:2-3.

† 9:15 9:15 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 33:19.

‡ 9:17 9:17 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 9:16.

§ 9:25-26 9:25-26 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Oseya 1:10bete 2:23.

* 9:28 9:28 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 10:22-23.

† 9:29 9:29 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 1:9.

‡ 9:33 9:33 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 8:14; 28:16.

* 10:8 10:8 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 30:14.

† 10:11 10:11 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 28:16.

‡ 10:13 10:13 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yüwele 2:32.

§ 10:15 10:15 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 52:7.

* 10:16 10:16 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 53:1.

† 10:18 10:18 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 19:4.

‡ 10:19 10:19 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 32:21.

§ 10:21 10:21 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 65:1-2.

* 11:4 11:4 Mü ena amaka ngü la gbü gina buku ka wü Wü Miri 19:18.

† 11:8 11:8 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 29:4, bete buku ka Yïsaya 29:10.

‡ 11:10 11:10 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 69:22-23.

§ 11:26 11:26 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 59:20.

* 11:27 11:27 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yeremaya 31:33.

* 12:19 12:19 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 32:35.

† 12:20 12:20 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Ngü Mani 25:21-22.

* 13:9 13:9 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 20:13-17.

† 13:9 13:9 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Rïrï ka Gele ka wü Levi 19:18.

* 14:11 14:11 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 45:23.

* 15:3 15:3 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 69:9.

† 15:9 15:9 Mü ena amaka ngü la gbü 2 Samüwele 22:50bete Ci ka wü Davidi 18:49.

‡ 15:10 15:10 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 32:43.

§ 15:11 15:11 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 117:1.

* 15:12 15:12 Davidi de ye Yese.

† 15:12 15:12 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 11:10.

‡ 15:21 15:21 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 52:15.

1 Korïnito

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Dene köcökpa te Pawülü ba fü wü kpara ka Yesu agbü Korïnito

1 Korïnito

Masere si-ngü

Pawülü ba köcökpa ne me-ye fü wü *kpara ka Yesu Kurisito, de te ewü di agbü Korïnito. Ah de gina köcökpa, te engu ba fü ewü ne, nda de, angü gbü sapïta 5:9, ah gü ba, “Ngü ta te ni ba fü wü gbü gina köcökpa ka-ni ne, ni mala fü ewü, gü ba, wü mere e adi engbü te sü biringbö de wü mürü waza de.” Amba gina köcökpa la, nih wu nda-nih de, angü ah dürü ka-ye ta eyi gügü. Mene köcökpa te wüh eï, gü ba, 1 Korïnito ne, tïne eyi de gina köcökpa te di ladü esaka nih enatikine.

Korïnito de mere kötï gbü tö ka wü *Giriki. Pawülü ta me-ye de gina kpara te mala ngü ka Yesu kpala. (Mü tï eyi amaka ngü la gbü buku ka wü Mürü Tima 18.)

Pawülü ba köcökpa ne, o engu di ta agbü Efeso. (Mü tï eyi atanga nga ngbüngbü kaka agbü Efeso gbü buku ka wü Mürü Tima 19.) Ah ba ngü la fü ewü kükürü de, angü engu je, gü ba, wü kpara ka Yesu Kurisito agbü Korïnito kpo eyi ega wü yïkï da eye süka wü. Wü gara ewü kpo kpah eyi da emere gara wü *siti ngü, te reke gbü jia Me de. Kpah bala, wü kpara ka Yesu agbü Korïnito ba ta köcökpa, tima fü Pawülü, ayi-tata teka wü gara ngü, te engu ena alügü ngü gbü nganga na fü ani.

Ngü de te Pawülü ba fü wü kpara ka Korïnito de kpala, ah kpah bü wü ngü te ngbü embü nih de enatikine ne.

Sapïta 1–4 Ngü ka yïkï esüka wü kpara ka Yesu Kurisito

Sapïta 5–7 Ngü ka ngbüngbü ka kpara ka Yesu ake wara ye agba wü

Sapïta 8–11 Ngü ka mace gele ka wü me ka wü kundu wü

Sapïta 12–14 Ngü ka magbo nga Me te züka kaje,

bete ngü ka wazi te Nzïla Wazi Me ena adi eto fü nih

Sapïta 15 Ngü ka züzükü ka wü kpara ka Yesu Kurisito fütanga kpi ka-wü

1

Dene mandï ka Pawülü fü wü kpara

ka Yesu Kurisito agbü Korïnito

1-2 De-ra Pawülü, te Me fe ra *mürü tima ka Yesu ne, ma ba köcökpa ne fü yi me-ra, wü *kpara ka Yesu Kurisito, te yi di agbü Korïnito. A to mandï fü yi ake enga ni nih Sosotene, angü Me fe yi eyi me-ye, fü ah ato wazi fü yi, teka fü yi alala fï bü eküte Yesu Kurisito. Me fe yi me-ye, fü ah adu afü yi cu, akoro di züka wü kpara ka-ye, kpah baka te engu ngbü emere fü wü gara kpara ka-ye te nga wü sü ꞌburu, de te ewü to maguma wü fü Yesu Kurisito ne. Angü Yesu Kurisito de Miri ka-nih ꞌburu me-ye. 3 Wö nih Me ake Miri Yesu Kurisito ngbü de yi, de wüh to gu ngü fü yi de *züka maguma wü.

4 Ma ngbü egbo nga ïrï Me te nga wü sïkpï ꞌburu, teka züka wü ngü te engu to fü yi de züka maguma ye, angü yi koro eyi wü kpara ka Yesu Kurisito. 5 Angü Me to mere wazi eyi fü yi teka ngü ka Yesu Kurisito. Ah to wazi ye la fü yi, teka fü yi adi eje si-ngü ka-ni di mbi mbi mbi, kpah teka de yi di emala ngü ka-ni la fü wü kpara ereke areke. 6 Te di bala, wü kpara ꞌburu ena awu, gü ba, ngü ka Yesu Kurisito te a mala fü yi ne, ah de zu ngü fanü fanü. 7 Angü Me to wazi ye eyi fü yi, teka fü yi adi emere mere bi wü züka ngü di tïtïne gbü wü sïkpï ne, baka te yi ngbü eo jia yi teka dudu ka Miri Yesu Kurisito kpa füh kotö kpakine. 8 Me de kpara te ngbü eto wazi fü yi, teka fü yi arü di kpekpeke, zalü akoro di gbü *adu sïkpï, te Miri Yesu Kurisito ena adu akoro tete na. Te di bala, Me ena aceka yi baka züka wü kpara ka-ye. 9 Angü Me fe yi me-ye, teka angbü tundu ba kpara biringbö ake Ye ye, Miri ka-nih Yesu Kurisito. Angü ngü de te engu mala ne, engu tï ace nda de.

Dene ngü ka yïkï esüka wü kpara ka Me

10 Wü di enga wüna, ma ngbü emala ngü fü yi kpekpeke de ïrï Miri Yesu Kurisito, teka de yi ce ngü ka yïkï asidi. Yi mere e aye süka yi de. Ah le de yi ngbü tundu baka kpara biringbö, de fïngangü ka-yi, de maguma yi kpah ꞌburu ꞌdö biringbö. 11 Ma mala ngü ne fü yi kükürü de, angü wü kpara ka Külüwe koro kpakine, fü ewü amala fere, gü ba, yi ngbü fï bü ega yïkï esüka yi. 12 Wü gara yi gü ba, “Ani nda-ani de wü kpara ka Pawülü.” Wü gara gü ba, “Ani nda-ani de wü kpara ka Apolo.” Wü gara gü ba, “Ani nda-ani de wü kpara ka Petero.”* Wü gara gü ba, “Ani nda-ani de wü kpara ka *Kurisito.” 13 Dela ne töndö ngü ne? Yi ena aye süka Kurisito, neh baye baye? Kpara te kpi teka aküwa yi neh da? Ah ta de Pawülü? Wüh to *babatïza fü yi, neh te ïrï da? Te ïrï Pawülü? Ah bala de!

14 Ma gbo nga ïrï Me, teka ne de, angü ma to babatïza fü kpara biringbö esüka yi nda-ra de, ꞌduwa wü Kürisipü ake Gayü. 15 Te di bala ne, kpara biringbö esüka yi te ena amala, ga dene, wüh ngbü tane eto babatïza fü wü kpara te ïrï ra, Pawülü ne, nda ma. 16 Amba ma to ta babatïza ꞌduwa kpah eyi fü wü Setefanü de wü kpara ka-ye. Anga te gara kpara ena adi ladü, ma wu de, to ra ena aïrï eyi.

17 Wü di enga wüna, Yesu Kurisito tima ra kpaka yi, neh teka ne? Ah tima ra ta teka ato babatïza fü wü kpara? Ah bala de. Ah tima ra teka amala züka ngü ka-ni, ka Yesu, fü wü kpara. Ma ena amala ngü la neh te lö kaje lö? Ma ena amala ngü la de mere bi wü ngü gbü ye, baka kpara te wu ngü fa sü, teka areke ngü ka-ra gbü jia wü kpara? Te ma ena amere ta bala la, de bane yi tï aküwa de. De bane, wü ngü ꞌburu de te ma mala fü yi ne ena angbü ka-ye ba töndö ngü. Amba ma mala ngü la fü yi mbölö, gü ba, Yesu Kurisito kpi füh *rü gbegbete, teka ngü ka-yi. Angü dela kpeke ngü, de te Me ena aküwa yi tete na, fï mere badi.

Dene ngü te ma le amala fü yi, teka ngü ka kpi ka Miri Yesu

18 Wü di enga wüna, ngü ka kpi ka Miri Yesu ka-ye de kpeke ngü, de te Me mere cu me-ye fü nih fanü fanü. Amba teka mene wü kpara de te ewü dürü te kaje ka Me eyi ne, ngü ka kpi ka Miri Yesu ka-ye gbü jia ewü ba töndö ngü kükürü. Te di bala, teka ngü ka-nih, de te Me küwa nih eyi ne, nih wu eyi, gü ba, ngü ka kpi ka Miri Yesu la, ah ka-ye de mere kpeke ngü te Me mere me-ye fanü fanü.

19 Ta gügü, wü *mürü dofo ba ngü la eyi gbü *Ngari Me, gü ba, “Wü mene kpara te ewü wu ngü fa sü, de-ni Me, ni le ngü ka-ewü nda-ni de. Wü fïngangü ka-ewü gbü jia ni ka-ye töndö ngü.”† 20 Te di bala ne, wü kpara te ewü wu ngü fa sü la, ngü ka-ewü gbü jia Me ꞌbe? Aꞌa! Ngü ka-ewü gbü jia Me ka-ye töndö ngü. Me mala eyi bala! 21 Angü Me de kpara te wu ngü ꞌburu me-ye. Engu mala ngü la ta, gü ba, “Wü kpara tï awu ngü ka-ni, Me, de tete-wü nda-wü de.” Me mala, gü ba, “Ni ena aküwa nzö mene wü kpara te ewü to maguma wü fü ni, teka ngü ka kpi ka Miri Yesu.” Dela ngü ka Me te a ngbü emala, de te ngbü gbü jia wü kpara füh kotö ne baka töndö ngü kükürü ne.

22 Wü di enga *Yïsarayele le ngü ka Yesu, te a ngbü emala fü ewü ne, nda-wü de, angü wüh ngbü ele de a di emere mere kpeke lara ngü gbü jia ani, de ani wu, gü ba, ngü de te a ngbü emala ne, ah de zu ngü ka Me fanü fanü. Wü *Giriki le ngü la kpah de, angü wüh le de a mala ngü la fü ani kpekpeke baka kpara te wu ngü fa sü, teka fü ngü la areke gbü jia ani. 23 Amba teka ngü ka-a, a le ngü ka-ewü la nda-a de. A ngbü nda-a emala nzö nga Yesu Kurisito, de te wüh bere engu te *rü gbegbete teka ngü ka-nih ne. Amba ngü la siti gbü jia wü di enga Yïsarayele fa sü. Fü wü Giriki angbü eceka ngü la kpah baka töndö ngü kükürü. 24 Amba wü kpara de te Me fe ewü me-ye ne, ngbü eje si-ngü la ereke ꞌduwa me-wü mbi mbi mbi.‡ Angü wüh wu eyi, gü ba, Yesu Kurisito sere wazi ka Me eyi fü ani. Kpah bala, engu sere kpeke fïngangü ka Me kpah eyi fü ani. 25 Kükürü de, angü ngü ka kpi ka Miri Yesu ngbü ka-ye gbü jia wü kpara füh kotö ne baka töndö ngü la. Amba ah ka-ye de mere kpeke ngü ka Me, te fa wü ngü ka wü kpara ꞌburu.

26 Wü di enga wüna, gbü sïkpï ta te Me fe yi tete, yi ngbü gbü jia wü bu yi, neh baye? Yi ta baka cögbörö wü miri? Ah bala de. Anga yi ta baka wü mere *mürü rïrï, te ewü wu ngü fa sü? Ah bala kpah de. 27 Angü Me ngbü efe ka-ye wü kpara, te ewü di gbü jia wü bu wü baka töndö kpara, kpah baka wü jürü jaji ne. Ah mere ngü la bala kükürü de. Ah ngbü emere bala, teka de ngü la to lümü fü wü kpara, te ewü ngbü eceka te-wü baka kpeke wü kpara, da efï, gü ba, ani wu ngü ꞌburu me-ani ne. Angü Me le wü kpara de bala nda de. 28 Wayi, Me ngbü efe ka-ye töndö wü kpara, wü kpara te wüh cu ngü ewü de, te wü bu ewü ngbü eceka ewü baka töndö wü kpara ne. Ah mere ngü la bala, teka agü tamu ngü di fü wü kpara füh kotö ne, gü ba, “Wü ngü de te ngbü ereke te nga jia wü ne, ah ka-ye de töndö ngü kükürü gbü jia ni, Me.”

29 Te di bala, kpara biringbö te ena acu ngü ye, gü ba, “Wayi! Ni küwa te-ni ka-ni de tete-ni ne,” nda ma. 30 Me de kpara te ngbü eküwa nih duu me-ye. Angü engu to wazi eyi fü nih, teka fü nih alala eküte Yesu Kurisito. Yesu Kurisito sere züka ngü ka Me fü nih me-ye, angü engu kpah de kpara te reke nih me-ye gbü jia Me. Fü engu ato kpah wazi fü nih, teka fü nih adi emere ngü te ena areke areke gbü jia Me. Kpah bala, engu ngbü efuru nih gbü ku ka *siti ngü me-ye. 31 Te di bala ne, de nih mere e agbo nga nih de tete-nih de, nih gbo ꞌduwa nga Me, kpah baka ngü ta te ewü ba gbü Ngari Me gügü ne.

2

1 Wü di enga wüna, si-ngü ta te ma koro di kpaka yi agbü Korïnito kpala ne, ah teka amala ngü ka Me fü yi. Amba ma le ayi-ta yi, gü ba, ma mala ta ngü la fü yi, neh baye baye? Ma ngbü ta ecu ngü ra, da emala mere bi wü ngü te türü atürü, baka mere kpara, te wu ngü fa sü? Ma mere ngü la ta bala nda-ra de. 2 Angü ma mala ta ngü la eyi fü yi, te ma di ta la tete kpala ne, gü ba, “Ma tï amala gara ngü fü yi nda-ra ꞌburu de, ꞌduwa duu ngü ka Yesu Kurisito, te engu kpi füh *rü gbegbete, teka ngü ka-nih ne.” 3 Ma ngbü ta emala ngü ka Me fü yi, baka kpara te wawazi na di ma. Fü ra angbü de mere fïngangü emaguma ra, angü ma fï ta, gü ba, yi tï ale ngü, te ma ngbü emala fü yi ne, nda-yi de. 4 Teka ngü la, yi to maguma yi fü Yesu Kurisito neh baye baye? Ah teka wü ngü ta te ma mala fü yi ne, türü gbü güje yi me-ye? Ah bala de. Yi le ngü la, angü *Nzïla Wazi Me sere ngü la fü yi me-ye, gbü wazi ka-ye, ga, dela mere kpeke ngü ka Me fanü fanü. 5 Ah le fü yi ao maguma yi teka fïngangü ka wü kpara füh kotö ne de, angü ngü ka-ewü ena anza ka-ye anza. Amba ah le de yi to maguma yi fü Me, angü engu de mere kpeke mürü wazi.

Dene mere kpeke ngü, de te Nzïla Wazi Me sere fü nih

6 Fanü fanü, mere kpeke ngü ka Me ladü, te ma ngbü emala fü wü *kpara ka Yesu, mene ewü te ewü ndri eyi gbü ngü kaka. Amba teka mene wü kpara, te ewü to maguma wü fü Yesu la de ne, wüh ngbü eceka ngü la gbü jia wü baka töndö ngü kükürü. Kpah bala, wü cögbörö miri füh kotö ne ngbü eceka ngü la gbü jia wü kpah baka kükürü ngü. Amba ngü ka wü cögbörö miri la ena anza ka-ye anza! 7 Mere kpeke ngü ka Me la, ah de ngü ta te Me fï eyi gügü, o engu mere kotö ne la de, gü ba, “Ni, Me, ena aküwa nih, fü ni aza nih akoro di kpaka ni agbü kpï.” Me fï ta ngü la gügü, amba ah sere ngü la fü wü kpara füh kotö ne de. 8 Wü cögbörö miri füh kotö ne wu si-ngü gbü ngü la nda-wü kpah de, angü ta te ewü ena awu si-ngü la eyi la, de bane, wüh tï amörö Ye Me ne de.

9 Ah kpah baka ngü ta te *mürü dofo Yïsaya ba gbü *Ngari Me gügü, gü ba, “Mere züka ngü ka *küküwa, te Me ngbü efï emaguma ye, teka ato fü mene wü kpara, de te ewü ena ato maguma wü fü ni, Me ne, wü kpara te ewü le ngü ka Me de, tï aje si-ngü la nda-wü de. Wüh tï awu ngü la de jia wü kpah de. Ngü la tï arï gbü nzö ewü kpah de.”*

10 Dela zu ngü de te Me sere eyi fü a, wü *mürü tima ka-ye de *Nzïla Wazi ye. Angü Nzïla Wazi Me wu wü si-ngü la ꞌburu kpo. Kpah bala, wü cögbörö kpeke fïngangü ka Me, de te wü kpara tï awu de ne, ah wu ꞌburu me-ye. 11 Kpara te ena awu fïngangü, te gara kpara ngbü efï emaguma ye, neh da? ꞌDuwa kpara la te ena awu ngü ka-ye la me-ye de tete-ye. Ah kpah bala, kpara te ena awu fïngangü ka Me, te engu ngbü efï emaguma ye ne, nda ma. ꞌDuwa nzö Nzïla Wazi Me te tï awu ngü la me-ye.

12 Amba teka ngü ka-a, wü *mürü tima kaka, a wu züka ngü de te Me to fü a ne eyi fanü fanü. A wu ngü la, neh baye baye? Wü kpara füh kotö ne sere ngü la fü a me-wü? Ah bala de. A wu ngü la, angü Me tima Nzïla Wazi ye, fü ah akoro angbü emaguma a, da esere ngü la fü a me-ye.

13 Te di bala ne, a ngbü emala ngü ka Me fü wü kpara, neh baye baye? A ngbü emala ngü la de mere bi wü ngü gbü ye, baka ngü ka kpara de mani gbü nzö ye, te wu ngü fa sü? Ah bala de. A ngbü emala bü duu ngü de te Nzïla Wazi Me ngbü esere fü a me-ye, kpah fü mene wü kpara, de te ewü di de Nzïla Wazi Me emaguma wü ne. Angü wü gara kpara tï aje si-ngü la nda-wü de. 14 Kpara de te Nzïla Wazi Me di emamaguma ma, engu ena awu si-ngü de te Nzïla Wazi Me ngbü esere fü a, wü kpara ka-ye ne, neh baye baye? Ngü la ena angbü ka-ye gbü jia kpara la baka töndö ngü. Angü kpara te ena awu ngü la de tete-ye nda ma. Ah le fü Nzïla Wazi Me agüfa ngü la fefe me-ye. 15 Amba teka kpara te di de Nzïla Wazi Me emaguma ye, kpara la tï eyi awu wü si-ngü gbü wü ngü ꞌburu. Amba wü kpara te ewü le ngü ka Me de ne, wüh tï awu ngü ka kpara de Nzïla Wazi Me emaguma ye ne nda-wü de. 16 Ah kpah baka gara ngü te *mürü dofo Yïsaya ba ta gbü Ngari Me, gü ba, “Kpara te ena awu fïngangü ka Me neh da? Kpara te ena arï engu kpah ma.”† Amba tüngü a, wü mürü tima kaka, a tï eyi awu ngü la, angü Yesu Kurisito to fïngangü ka-ye eyi emaguma a.

3

Dene ngü te ma ele amala fü yi, teka ngü ka-a,

wü mürü tima ka Yesu

1 Wü di enga wüna, ta te ma di kpaka yi agbü Korïnito kpala ne, ma ngbü ta emala ngü fü yi neh baye? Ma ngbü ta emala wü kpeke ngü fü yi, baka te ma ngbü emala ngü fü wü kpara, te ewü wu ngü ka Me eyi la? Ah bala de! Ma ngbü ta emala ngü fü yi ferrre, baka te ma ngbü emala ngü fü wü kpara, te fïngangü ka-ewü di baka wü kpara füh kotö ne. Teka ne de, angü yi to la maguma yi fü Yesu Kurisito tïtïne dene. Te di bala ne, yi ka-yi la baka vürü jaji, te wüh yaka engu toto. 2 Te wüh yaka jaji toto la, engu tï eyi azü kpeke e baka so? Ah bala de. Ah ngbü ela ka-ye la bü ngu-ka. Amba te jijia kpo eyi emba, fü tete akpo ekö la, fü ah akpo tïne adi ezü so, teka amaka wazi gbügbü na. Ngü ka-yi kpah bala, wüh tï arï yi de kpeke ngü la de, angü yi la fï bü baka wü vürü jaji. 3 Angü fïngangü ka-yi la fï bü baka fïngangü ka wü kpara ka kotö ne. Angü teka ne de, yi ngbü engbü esüka yi fï bü de kanga emaguma yi, kpah da ega yïkï esüka yi! Dela ngü ka *Nzïla Wazi Me? Ah bala de. Dela ngü ka wü kpara ka kotö ne! 4 Te gara kpara ngbü emala, gü ba, “Ni de kpara ka Pawülü,” gara gü ba, “Ni de kpara ka Apolo,” dela züka ngü? Wü *kpara ka Yesu ngbü emere ngü esüka wü bala? Aꞌa, wüh mere ngü bala de! Dela ka-ye ngü ka wü kpara ka kotö ne.

5 Wü di enga wüna, yi fï ngü tüngü a ake Apolo bala de. Angü a de mere kpara nda-a de, a ka-a bü wü *mürü tima, de te Me tima a me-ye, teka amala ngü ka Yesu fü yi, fü yi ayia ale ngü la gömö a. Amba teka ngü ka-a, a ngbü emere nda-a nzö bü duu tima de te Miri ka-a to fü a, de a di emere ne. 6 Nda-ra, ma baka kpara te ru e. Apolo nda-ye baka kpara te buru gbü e la. Amba kpara te ngbü eto wazi fü e la akö, fü ah aga di ne, neh da? Ah ka-ye de Me! 7 Te di bala ne, mere kpara neh da? Kpara te ru nguwa la, ah de mere kpara? Ah bala de! Kpara te mere maburu la, ah de mere kpara me-ye? Ah bala kpah de! Me ka-ye de mere kpara me-ye, angü engu ngbü eto wazi fü wü kpara te ewü to maguma wü fefe na. 8 Fïngangü ka-ra ake nda Apolo ꞌburu ꞌdö biringbö, baka fïngangü ka wü kpara ꞌbasu te ewü ngbü emere tima ꞌburu gbü yï biringbö. Tima de te Me to esaka a ne, ah kpikpi ye kpikpi ye, amba fïngangü ka-a ka-ye ꞌburu biringbö. Te gara, Me ena ato mere takpa fü a, teka tima de te a ngbü emere fefe na ne. 9 Angü a ꞌbasu mini de wü mürü tima, te Me tima, teka amere tima agbü yï ka-ye. Yï engu la, ah de yi, wü kpara ka Korïnito.

Kpah bala, de-yi, wü kpara ka Korïnito, yi kpah baka kambü te Me tima a, teka de a koro, a jï fü ni. 10 De-ra Pawülü, ma baka gina kpara te kpo de tima ka kambü la. Me to wazi fere, fü ra ayia areke sü kambü la. Fütanga ngü la, fü wü gara kpara akoro angbü ejï kambü la, enü di. Ah le de wüh mere tima la reke areke de züka fïngangü. 11 Me fe sü de te wüh ena ajï kambü la tete na ne eyi. Angü sü kambü la neh siye? Ah ka-ye de Yesu Kurisito. Gara kpara te ena afü ngü la nda ma. 12 Wü gara kpara ngbü emere tima ka-wü kpekpeke. Wüh ngbü ejï kambü de da bete se. Wü gara ngbü ejï nda-wü kambü engu ne bü bala de tö, gala bete gü. 13 Yi ceka te-yi ꞌbe, angü te gara, gbü *adu sïkpï, Me ena awu nga wü tima, de te nih ngbü emere ne ꞌburu, anga ah de züka tima, anga ah de siti tima. Angü kokoro ka Yesu Kurisito la ena adi baka wa, teka are tima ka kpara biri biri ꞌburu. 14 Te kpara jï kambü ka Me de kpeke züka wü e la, wa la tï acuru kambü la nda de. Te di bala, Me ena adu ato züka takpa fü kpara la. 15 Amba te kpara jï kambü ka Me de töndö wü e la, wa la ena acuru kambü la acuru ꞌburu ꞌburu asidi. Te di bala ne, engu tï eyi amaka takpa? Ah tï amaka de! Engu ena akpe atafa bü de mere cïnga eküte ye, baka kpara te kpe küwa gbü wa, bü de ngïrï kpa ye.

16 Wü di enga wüna, yi baka mere züka kambü ka Me, angü *Nzïla Wazi Me ngbü engbü cu emaguma yi. Yi wu bala nda-yi de? 17 Te di bala, te kpara le asiti fïngangü ka-yi, ah ge baka kpara te ele asiti kambü ka Me. Me ena ato kuru tete na, angü yi ka-yi baka kambü kaka-na. Yi fï ngü gbü ngü la mbi mbi mbi!

18 Wü di enga wüna, fïngangü ka-yi mere e asiti de. Te mü mala, gü ba, ni de mere kpara fü wü bu ni, anga ni wu ngü fa sü, dela töndö ngü. Ah le de yi ce ngü la asidi, fü yi afü te-yi, agïrï zu ngü, de te di de ngü ka Yesu Kurisito ne. 19 Teka ngü de te ngbü ega gbü jia wü kpara de füh kotö ne, ah ka-ye gbü jia Me baka töndö ngü kükürü. Ah kpah baka ta te wü *mürü dofo ba gbü *Ngari Me gügü, gü ba, “Teka wü kpara te wüh wu ngü fa sü, baka wü mürü mani ne, Me ngbü ezoro ewü bü kpakaꞌda gbü fiti ka-ewü la!”* 20 Fü ewü adu kpah aba gara ngü, gü ba, “Fïngangü ka wü cögbörö kpara, te ewü wu ngü fa sü ne, ka-ye gbü jia Me baka töndö ngü kükürü.”†

21 Te di bala ne, yi mere e agbo nga yi de. Yi mere e adi egbo nga wü cögbörö kpara ka-yi, gü ba, “Ma nda-ra de kpara ka Pawülü,” anga, “Ma nda-ra de kpara ka Apolo,” ne de. Teka ne de, angü Me tima a baka wü labï, teka de a to wazi ka-ni, ka Me, fü yi. 22 Te ah ena adi de ngü ka Pawülü, anga Apolo, anga Petero la,‡ dela ꞌburu wü kpara, te Me tima teka ale ta-ngü te yi. Wü gara ngü füh kotö ne ꞌburu, anga ah de ngü ka *küküwa agbü kpï, ah ꞌburu de ngü ka-yi. Kpah bala, ah le de yi kpe cürü kpi de, angü te yi kpi la, Me ena azükü yi gbü kpi la azükü. Züka wü e te ewü di ladü enatikine, kpah de züka wü e te ena akoro te gara, ah kpah de wü e ka-yi. 23 Me tima ta Yesu Kurisito de ah mere ngü ka-ni, Me. Amba nda-yi, Me o yi, teka de yi di emere ngü ka Yesu Kurisito.

4

Dene kpah gara ngü tüngü wü mürü tima ka Yesu Kurisito

1 Wü di enga wüna, yi mere e adi eceka a ake Apolo, de wü gara *mürü tima ka Yesu, baka cögbörö wü kpara de. Yi di eceka a baka wü labï ka Yesu Kurisito. Angü Yesu Kurisito tima a teka amala ngü ka Me fü wü kpara. Amba ta gügü ne, Me wo ngü ka-ye la ka-ye awo te wü kpara. Tïtïne dene, engu le eyi fanü fanü de wü kpara ꞌburu di eje ngü ka-ni la.

2 Te mere kpara ka-mü tima mü teka anü amere ngü ka-ye la, ah le de mü mere ngü la areke areke, de maguma mü biringbö. Ah bala de? Ah kpah bala teka ngü ka-a ake Apolo, angü Yesu Kurisito tima a, teka amere tima ka-ye. 3-4 Mü fï, gü ba, kpara te ena aceka nga ni neh da? Ah ena adi de gara kpara? Ah bala de! Mere kpara te tima mü ne, ena aceka nga mü me-ye. Te di bala ne, teka ngü ka-ra, te yi mala, ga, ma mere tima ka Me ꞌbe ꞌbe nda-ra de la, ah ba ngü de. Te wü kpara mala kpah ꞌburu bala, gü ba, ma mere tima ka Me ꞌbe ꞌbe de la, ah kpah ba ngü de. Cu de-ra, ma tï akolo ngü ka-ra de tete-ra kpah de. Gbü jia ra, ma mere tima la eyi reke fa sü, amba ma tï acu ngü ra de. Angü dela ngü ka-ra de. Ah kpah de ngü ka-yi de. Ah ka-ye duu de ngü ka Me, angü Me to tima la fere me-ye. Kpah bala, engu ena amala ngü la me-ye, ga, ma mere tima la eyi mbi, anga ma mere esiti.

5 Amba kpah bala, teka ngü ka-yi, yi mere e ao te-yi ba miri, teka adi eye süka ngü ka wü bu yi, de. Angü sïkpï ka ngü la koro nda la de. Gbü *adu sïkpï, te Miri Yesu ena adu akoro tete füh kotö ne, engu ena aye süka ngü ka wü kpara areke ꞌburu me-ye mbi mbi mbi. Angü engu wu fïngangü ka wü kpara, te ewü ngbü efï emaguma wü ne, eyi ꞌburu. Ah ena asere ngü la fü wü kpara ꞌburu, kpah de gara wü ngü te ewü ngbü emere gbü zi. Kpah bala, engu ena agbo nga wü kpara, te ewü mere tima ka-ye reke areke ne me-ye.

6 Wü di enga wüna, dela ngü te ma le amala fü yi tüngü a ake Apolo, de wü gara kpara ka tima ka Yesu. Yi mere e aceka gara kpara biringbö baka mere kpara, te fa wü bu ye ꞌburu ne, de. Yi mere e akpa ngü gara kpara kpah de. Angü wüh ba ngü la gbü *Ngari Me bala. Te di bala, yi di efa duu nga Yesu, angü engu de mere kpara me-ye. 7 Yi mere e ao te-yi ba wü mere kpara de. Kpara te o yi baka miri gbü nzö wü bu yi, neh da? Yi ngbü emala, gü ba, wazi ani ladü. Wayi, ah ngbürü bala, anga yi maka wazi la neh baye baye? Yi maka wazi la de tete-yi? Ah bala de! Me to wazi la fü yi me-ye. Te wüh to e fü mü la, mü ena angbü egbo nga mü, baka te mü maka e la de tete-mü? Dela züka ngü? 8 Yi de wü mere kpeke mürü wazi fanü? Yi ngbü efï, gü ba, “Me o ani eyi baka wü cögbörö miri gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu?” Dela si-ngü de te yi le aje rïrï ka-a tete de ne? Te Me ena afü yi ta ba cögbörö wü miri la, ah ena adi ta de züka ngü. Gbü ngü la, de bane nih ena angbü ta de nih ma tundu, baka wü cögbörö miri gbü nzö wü kpara ꞌburu! 9 Amba teka ngü ka-a, wü *mürü tima ka Yesu, yi ngbü efï, gü ba, Me za a, fü baka wü labï? Anga ah fü a baka wü kpara te wüh ena amörö ewü amörö, gbü jia wü kpara ꞌburu, teka fü wü kpara ꞌburu, de wü *malayïka ka Me agbü kpï, adi eceka lümü de te a ne?

10 Fanü fanü, wü kpara ngbü eceka a ba töndö kpara, teka ngü ka Yesu Kurisito. Amba nda-yi, yi gü ba, ani wu ngü teka ngü ka Yesu ꞌburu ꞌdö kpo. Nda-a, wazi a nda ma, amba nda-yi, yi ka-yi de kpeke wü kpara! Kpah bala, wü kpara ngbü ekpa ngü a, amba nda-yi, wüh ngbü egbo nga yi. 11 Kü te kpo de kpala, akoro enatikine dene, a ngbü engbü ka-a fï gbü cïnga, teka ngü ka Yesu Kurisito. Gbü gara sïkpï, tala ngbü emere a. Gümü ngu ngbü kpah da eke a. Bongo eküte a ne ngbü kpah enza anza. Gbü wü gara sïkpï, wüh ngbü kpah emï a. Züka sü de te a ena adi engbü tete ne kpah ma. 12 A ngbü emere tima ra de biti, de wütüsü te a triii, teka amaka mba enga e-mazü tete fü a. Te wüh soko a la, a fï ngü la nda-a kpah de, fü a adu ayi-ta Me teka ngü ka wü kpara la. Te wüh ngbü embü a la, a ngbü erü ka-a fï bü kpekpeke, gbü tima ka Yesu. 13 Te wüh ngbü esu wu, da emala ambalaꞌba ka-wü te ïrï a la, a ngbü elügü fï bü züka ngü fü ewü. Kü te kpo de kpala, zalü akoro di enatikine dene ne, wü kpara ngbü eceka a baka töndö kpara, baka ca-e te wüh ka, bu eyi kpa füh ka.

14 Wü di enga wüna, yi ngbü efï, gü ba, ma ngbü emala ngü la fü yi bala, teka ato lümü gbü nzö yi? Ah bala de! Ma le arï yi bala, angü yi zu de wü jaji ka-ra. 15 E-wu neh da, anga Yesu Kurisito tima bi wü gara kpara eyi, teka de wüh rï yi la, ah kpah ꞌbe. Amba kpara de te bï yi ne ka-ye ngbee biringbö. Kpara la, ah de-ra Pawülü, angü ma de kpara, ta te yi le ngü ka Yesu Kurisito gögömö na. 16 Te di bala ne, ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, ah le de yi lala eküte Yesu Kurisito kpah baka ra. 17 Dene si-ngü te ma tima Timoteyo tete kpaka yi, angü engu de zu ye ra gbü ngü ka Yesu. Engu kpah de kpeke kpara gbü tima ka Miri Yesu. Te engu ena akoro kpaka yi kpala, engu ena arï yi de rïrï ka Yesu Kurisito, baka te ma ngbü emere, da erï wü kpara ka Me di, gbü wü sü ꞌburu ne.

18 Wü gara yi ngbü egbo nga wü, da eo te-wü ba wü cögbörö kpara, gü ba, ma tï adu akoro kpaka yi kpa gbü Korïnito kpala tïne eyi de. Ah bala de! Te Miri Yesu le la, ma ena akoro kpala kere! 19 Gbü sïkpï te ma ena akoro tete kpaka yi kpala, ma ena agïrï lö-ngü ka wü kpara te ewü gü ba, ani wu ngü fa sü la. Wüh ngbü emala wü cögbörö ngü fanü. Amba wazi ka Me ladü gbü ngü ka-ewü la? 20 Te Me o mü baka mere kpara, de mü di emala ngari ni fü wü bu mü la, ah ena ato fü mü neh ene? Ah ena ato mere bi kükürü mö fü mü? Ah bala de! Ah ena ato mere wazi ka-ye fü mü, teka fü mü amere ngü ka-ni la di! 21 Te ma ena akoro kpaka yi kpala, ma ena amere baye? Ma ena akoro de juru esaka ra, asüma yi di? Anga ma ena akoro, arï yi ferrre de züka maguma ra? Yi ena awu ngü la me-yi!

5

Dene ngü teka wü kpara ka Yesu, de te ewü ngbü emere siti ngü

1 Wü di enga wüna, ma je gara ngü ka-yi, te to cïnga fere fa sü. Wüh mala ngü fere, gü ba, gara kpara ladü esüka yi, te ngbü emere mere *siti ngü ka lümü, angü kpara la ngbü engbü ake wara wö ye! Dela züka ngü? Wü kpara te ewü le ngü ka Me de ne, wüh tï amere ngü ba e dela kpah de! 2 Yi tï eyi angbü de tadu teka ngü de bala? Ah ena areke areke te yi ena angbü de mere cïnga. Ah le de yi liki kpara de bala esüka yi asidi.

3 Nda-ra, baka te ma di kpaka yi kpala ma ne, amba kpakine ma ngbü eyi-ta Me teka ngü ka-yi, ra de biti mini. Wayi, amba ma je ngü de te komoko la mere ne eyi. Dene ngü te yi ena amere teka ngü la. 4 Ah le de yi biti te-yi tundu te ïrï Miri Yesu, teka aye süka ngü la mbi mbi mbi. Te di bala, fïngangü ka-ra ena adi tundu de wü yi. Kpah bala, wazi ka Miri Yesu ena adi kpah tundu de wü yi, teka ale ta-ngü te yi gbü ngü la. 5 Ah le fü yi aye süka ngü ka komoko la, gü ba, engu de *kpara ka Yesu tïne de, angü engu fü te-ye eyi baka kpara ka *Satana. Teka ne de, angü ah le de wü siti ngü kaka-na la nza anza ꞌburu ꞌburu asidi, teka de engu fü maguma ye, fü ah aküwa te gara, gbü *adu sïkpï te Miri Yesu ena akoro akolo lïya ka wü kpara ꞌburu tete.

6 Wü di enga wüna, yi mere e acu ngü yi de. Angü yi wu kpo, gü ba, te e biringbö zi azi esüka wü bu ye la, ah ena asiti gara wü bu ye la ꞌburu. 7 Zizi e la, ah baka siti ngü ka kpara de biringbö la. Yi ce wü siti ngü ꞌburu asidi. Yi liki siti ngü de bala esüka yi asidi, teka fü yi adu angbü *nzïla, baka züka to rï-rü, te zi de. Ma wu eyi, gü ba, yi ka-yi eyi fanü nzïla, angü Yesu Kurisito fa nih eyi gbü wü siti ngü ka-nih. Angü engu kpi, baka *kambiliki de te wüh ngbü ewa ne, teka fü *ngüngüte la areke ngü te di esüka nih de wü Me. 8 Te di bala, nih ce ngü ka siti maguma ace. Fü nih agbo nga Me de maguma nih ꞌburu biringbö.

9 Gbü gina köcökpa ta te ma ba fü yi ne,* ma mala ta eyi fü yi, gü ba, “Yi mere e adi engbü te sü biringbö de wü mürü waza de.” 10 Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, ma mala ta ngü la teka wü kpara te ewü le ngü ka Yesu de? Aꞌa, ah bala nda de! Angü füh kotö ne, mere bi wü kpara ladü, te ewü di wü mürü waza, wü gara kpara nda-wü wü mürü gümü e, wü gara nda-wü wü mürü zi, wü gara le nda-wü gele ka me ka faranda. Te mü ngbü engbü füh kotö sene la, mü ena angbü engbü esüka wü siti kpara de bala. Ngü ta te ma mala ne, ah teka wü kpara de bala ne de. 11 Ma mala ngü la ta duu teka wü kpara ka Yesu. Angü wü gara kpara ladü te ewü ngbü emala, gü ba, “Ani de kpara ka Yesu, ani de kpara ka Yesu,” amba wüh o maguma wü ka-wü teka adi emere siti ngü. Wü gara de wü kpara te ewü emere waza, wü gara de mürü gümü e, wü gara ngbü ele gele ka wü me ka wü kundu wü, wü gara ngbü fï bü esoko wü bu wü, wü gara ngbü nda-wü fï bü eküya te nga wü sïkpï ꞌburu, wü gara nda-wü wü mürü mani. Te wü kpara de bala ladü esüka yi la, yi mere e adi engbü de ewü de. Yi mere e azü e de ewü kpah de. 12-13 Amba teka wü kpara te ewü le ngü ka Me de ne, ah de ngü ka-nih nda de. Me ena ato kuru fü wü kpara la ka-ye me-ye. Amba teka mene wü kpara te ewü emala, gü ba, “Ani de wü kpara ka Yesu” ne, dela fanü ah de ngü ka-nih. Ah le de yi ye süka ngü ka wü kpara la reke areke. Fü yi aliki mene wü kpara te ewü le ace siti ngü ka-wü de ne, esüka yi asidi.

6

Dene ngü te ma ele amala fü yi, teka maye süka ngü te di ezengba yi de wü bu yi

1 Wü di enga wüna, te ngü ladü esüka yi, wü *kpara ka Yesu, ake kiri mü la, yi ena amere de ngü la neh baye? Angü ma je eyi, gü ba, wü gara kpara esüka yi ngbü eï wü bu wü engagira wü miri de füh kotö ne, te ewü le ngü ka Yesu Kurisito de ne. Dela züka ngü? Ah bala de! Dela siti ngü! Ah le de wü *kpara ka Yesu Kurisito di ereke ngü ka-wü me-wü esüka wü. 2-3 Angü gbü *adu sïkpï te Miri Yesu Kurisito ena adu tete füh kotö ne, nih wü kpara kaka-na, nih ena angbü tundu de ewü, teka aye süka ngü ka wü kpara füh kotö ne, kpah de nda wü *malayïka mini. Yi wu bala nda-yi de? Te di bala, te yi tï eyi akolo ngü ka wü kpara ꞌburu la, ah di mere neh baye, te yi tï areke mba wü jürü ngü de esüka yi la de ne?

4 Wü di enga wüna, te wü ngü ladü esüka yi la, yi tï afe gara kpeke kpara esüka yi, fü ah adi ereke ngü ka-yi de, neh teka ne? Yi ngbü ekpe de ngü ka-yi ꞌduwa kpaka kpara te le ngü ka Yesu Kurisito de, neh teka ne? 5 Ngü la to lümü fü yi de? Mba biri kpara te wu da ereke ngü esüka yi ne, nda ma? Te di bala, engu tï areke ngü esüka yi kpala de, neh teka ne? 6 Nda-yi, yi ngbü eï wü bu yi, wü kpara ka Yesu Kurisito, engagira wü miri, te ewü le ngü ka Yesu Kurisito nda-wü de ne. Dela neh ene ngü ne? 7 Dela ngü te wü kpara ka Yesu Kurisito tï adi emere de. De-mü, te mü ngbü eto ngü te kiri mü, gü ba, engu mere siti ngü fü ni, anga ah fiti ni, ah tï fü mü agu maguma mü gbü ngü la de? Ah tï fü mü ace ngü ka e ka-mü, de te wüh zi la, de? 8 Amba nda-yi, yi ngbü efiti zu wü di enga ni yi guvu Yesu Kurisito, adi emere ewü esiti. Dela züka ngü?

9 Wü di enga wüna, ma emala ngü ne fü yi kpekpeke, gü ba, siti wü kpara tï aküwa, akoro agbü sü ka Me agbü kpï, nda-wü de. Yi wu bala de? Yi ceka te-yi mbi mbi mbi, angü *Satana ena afiti yi. Wü mürü waza tï aküwa de. Wü komoko te ewü ngbü egïrï wü bu wü komoko würüse tete, tï aküwa de. Wü kpara te wü ngbü fï emere gele ka wü me ka faranda, küwa kpah de. 10 Wü mürü zi, de wü mürü zü, bete wü mürü maguma, küwa kpah de. Wü kpara te ewü o maguma wü fï bü teka adi enzö fï, de wü mene kpara te ewü ngbü esoko wü bu wü, küwa kpah de. 11 Ta gügü, yi ngbü emere wü *siti ngü de bala, amba, yi ce ngü la eyi, angü Me zürü wü siti ngü la emaguma yi eyi asidi. Fü ah adu afü yi wü kpara ka-ye, angü yi koro eyi züka kpara gbü jijia. Dela ngü de te Me mere fü yi teka ngü ka Yesu Kurisito, gbü wazi ka *Nzïla Wazi ye ne.

Dene gara ngü teka waza

12 Wü di enga wüna, wü gara yi ngbü efï ngü, gü ba, “Ani tï eyi amere wü ngü ꞌburu, baka te ani ngbü ele.” Amba ma ngbü emala fü yi, gü ba, wü gara ngü ladü te tï ale ta-ngü te kpara de. Wü gara ngü kpah ladü te tï eyi afü mü, ao labï ka-ye. 13 Wü gara yi ngbü emala, gü ba, “Me mere zü-e fü nih azü, fü engu ao kpah bu nih teka zü-e la.” Teka ngü la, yi fï, gü ba, baka te ani to küte ani ꞌburu adi emere waza la, ah de züka ngü gbü jia yi? Amba ah le de yi wu, gü ba, zü-e la ena anza ka-ye anza. Kpah bala, bu nih ena anza ka-ye kpah anza. Ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, Me o küte nih teka waza nda de! Angü ah reke küte nih teka ngü ka Miri Yesu Kurisito. Fü engu atima Miri Yesu teka ato wazi emaguma nih, kpah de küte nih la mini. 14 Me zükü Miri Yesu gbü kpi, fü ah adu ato to küte fefe na. Te di bala, engu ena azükü nih kpah bala. Fü ah ato to küte fü nih kpah baka nda Yesu Kurisito la.

15-16 Wü di enga wüna, te yi zu de wü *kpara ka Yesu Kurisito la, yi koro eyi kpara biringbö de wü Yesu Kurisito. Yi fï la ngü la mbi mbi mbi. Angü wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Te yi ngbü ake wara mü, yi koro eyi baka kpara biringbö.”* Te ah bala, te mü ngbü ake würüse te di de siti mürü waza la, yi koro kpah eyi baka kpara biringbö ake di. Ah bala de? Ah ge baka te mü za küte Yesu Kurisito, angbü endoro di gbü nga waza ka-mü la. Ah tï bala nda de. 17 Angü te mü lala eyi eküte Yesu Kurisito la, maguma yi koro tïne eyi ake di ngbee biringbö.

18-19 Wü di enga wüna, ah le de yi kpe cürü ngü ka waza. Angü waza de siti ngü te ena asiti küte mü gbü jia Me. Küte yi de kambü ka Me, te *Nzïla Wazi Me ngbü engbü gbügbü, yi wu bala de? Te di bala, te yi ngbü emere waza la, ah ge baka e te yi ngbü esiti guvu kambü ka Me la. Küte yi de e ka-yi nda de, ah ka-ye de e ka Me. 20 Teka ne de, angü Me se yi eyi, baka kpara te se wara ye. Angü engu tima Yesu Kurisito, fü engu akoro ase yi cu de *ngüte ye gbü siti ngü ka-yi. Te di bala, nih ena amere de küte nih baye? Nih mere züka wü ngü di, teka de wü kpara gbo nga ïrï Me, teka züka ngü ka-nih la.

7

Dene ngü ka za-te

1 Wü di enga wüna, yi ba ta ngü fere te enga gina, ayi-ta ra di teka ngü ka za-te. Gbü jia ra, ah reke pe te yi ena aza würüse ta de. 2 Amba, te mü ngbü eo jia mü bü fütanga wü würüse fa fa fa la, ah de *siti ngü! Te ah bala, ah le de mü za wara mü ngbee biringbö, fü mü ao jia mü tete. Kpah bala, ah le de würüse di de watï ye ngbee biringbö, fü engu adi eo jia ye duu tete. 3 Angü Me ngbü ele de komoko di emere ngü wara ye ereke areke, baka te wara ka ngbü ele. Kpah bala, Me ngbü ele de würüse di emere ngü watï ye ereke areke, baka te watï ye ngbü ele. Dela ngü te ewü ena adi emere bala esüka wü. 4 Te würüse mala fü watï ye, gü ba, “Ye mofo küte ni de, angü dela ngü ka-ni,” ngü la, ah esiti, angü fanü, dela ka-ye ngü ka watï ye na. Kpah bala, te komoko mala fü wara ye, gü ba, “Ye mofo küte ni de,” ngü la kpah esiti, angü dela ka-ye kpah fanü ngü ka wara ka. 5 Ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, te komoko le amofo küte wara ye de, ah de siti ngü. Kpah bala, te würüse le amofo küte watï ye de, ah de siti ngü. ꞌDuwa te yi ro mö esüka yi tundu, fü yi ale eyi, gü ba, “Ani ena angbü la mba cüküꞌdaye kpikpi ani kpikpi ani, teka ato maguma ani, angbü eku gba fü Me la,” ah de siti ngü de. Amba sidi nga ngü la, ah le de yi lügü te-yi, adu angbü era tundu, angü *Satana ena afiti yi, fü yi anü amere siti ngü, teka ngü te küte yi ngbü ele. 6 Dela si-ngü te ma mala fü yi, gü ba, te mü le aza würüse la, ah esiti de. Ma mala ngü la fü yi baka rïrï de. Ma mala ngü la fü yi bala, teka de yi wu züka kaje te ena ale ta-ngü te yi.

7 Nda-ra, ma ngbü engbü ka-ra kpikpi ra. Gbü jia ra, te wü kpara ena angbü engbü ta ꞌburu kpikpi wü baka ra la, de bane, ah tï ta adi ba siti ngü de. Amba ma wu eyi, gü ba, Me ngbü eto wazi fü wü kpara kpikpi ye kpikpi ye. Engu ngbü eto wazi fü gara kpara, teka fü ewü angbü ake wara ye areke areke. Fü engu adu ato wazi fü gara wü kpara, teka fü ewü angbü engbü ka-wü kpikpi wü kpikpi wü gbü züka kaje.

8 Teka ngü ka wü wökö, ma ngbü emala, gü ba, ah reke gbü jia ra fa sü, te ewü ena angbü ka-wü kpikpi wü baka nda-ra. 9 Amba te gümü ngü ka küte ngbü embü mü, mü tï atüka te-mü de la, ah le de mü za würüse, anga komoko, te züka kaje, angü gümü ngü la ena adi ecuru mü baka wa.

10-11 Teka wü kpara te ewü di de wara wü, ma ngbü emala fü yi kpekpeke fa sü te ïrï Miri Yesu, gü ba, ah le fü komoko ace wara ye de. Kpah bala, te mü de würüse la, mü mere e ace watï mü de. Anga te mü ce engu eyi, de mü ngbü kpikpi mü. Te kaje ü te-ye fü mü la, mü tï eyi adu kpaka watï mü. Mü mere e aza gara komoko de. Dela ngü te Miri Yesu mala cu me-ye, ah de ngü te ma fï bü de tete-ra ne de.

12 Teka wü *kpara ka Yesu Kurisito te wara wü, anga watï wü, le ngü ka Yesu Kurisito de, Miri Yesu to rïrï fü nih teka ngü la nda de. Gbü jia ra, te wara mü le ngü ka Yesu Kurisito de, amba engu le eyi teka angbü ake mü la, de mü mere e aliki engu de. 13 Kpah bala, te watï mü le ngü ka Yesu Kurisito de, te ah le eyi teka angbü ake mü la, de mü mere ace engu kpah de. 14 Kükürü de, angü komoko, te le ngü ka Yesu Kurisito de, te wara ka to maguma ye eyi fü Yesu Kurisito la, Me ena aceka kpï fütanga komoko la, baka te engu di kpah de kpara kaka-na. Kpah bala, teka würüse te le ngü ka Yesu Kurisito de, te watï ye na to maguma ye eyi fü Yesu Kurisito la, Me ena aceka kpï fütanga würüse la baka kpara ka-ye, teka ngü ka watï ye na la. Yi fï ngü la mbi mbi mbi. Fïngangü ka-yi gü ba, Me ngbü eceka wü jaji ka wü kpara de bala baye? Me ena ale ngü ka wü jaji ka-ewü la ale. Te ah bala la, yi mere a aye süka yi de.

15 Amba te wara mü le ngü ka Yesu Kurisito de, te engu ele ace mü la, de mü mere e atïrï engu de wazi de. Anga te mü de würüse, te watï mü le ngü ka Yesu Kurisito de, mü ena amere kpah bala. Te yi ngbü tundu, anga te yi ye süka yi la, ah le de yi gu maguma yi agu, yi mere e adi ewü nga esüka yi de. Angü Me gu maguma mü eyi gbü sïkpï te engu fü mü kpara ka-ye tete. 16 E-wu neh da, watï mü, anga wara mü, ena adu ale ngü ka Yesu Kurisito teka ngü ka-mü la.

17 Wü di enga wüna, dene gara ngü te ma ele amala fü yi. Yi di emere wü tima ka-yi, baka ta te yi ngbü emere gügü, zalü koro di gbü sïkpï te Me küwa yi tete na ne. Amba, ah le fü yi adi emere ꞌduwa mene ngü de te ena areke gbü jia Me. Dela ngü te ma ngbü emala fü wü *kpara ka Yesu Kurisito ꞌburu, gbü wü nga nzö sü te ma ngbü endoro tete na ne.

18 Ah baka ngü dene, te mü ngbü ta eyi emere gele ka wü di enga *Yïsarayele te enga gina, o Me fü mü kpara ka-ye tete la de la, wayi, de mü mere e acere nga ngü la de. Anga te Me küwa mü, o mü mere gele ka-ewü la de la, wayi, de mü mere e agïrï tïne gara kaje teka akpo de ngü la de. 19 Kükürü de, angü ngü teka gele nda ma. Mere kpeke ngü gbü jia Me ka-ye ꞌduwa te mü ngbü emere rïrï kaka-na la. 20 Te di bala, ah le de yi ngbü fï bü gbü tima ka-yi baka e, te yi ngbü ta emere gügü ne, zalü koro di gbü sïkpï te Me küwa yi tete na.

21 Kpah bala, te mü ta de labï ka gara kpara gbü sïkpï ta te Me küwa mü tete, de ngü la mere e asiti fïngangü ka-mü de. Amba, te mürü mü la le ace kpa te mü, de mü nü ka-mü la, ah kpah mbi. 22 Kükürü de, angü gbü jia Me, ngü ka labï de mere ngü nda de. Te mü de labï, fü mü ale ngü ka Miri Yesu, mü ka-mü gbü jia Me de kpara te Miri Yesu fa engu eyi. Kpah bala, te mü de labï de la, te mü to maguma mü eyi fü Yesu Kurisito, mü fü te-mü koro tïne eyi labï ka Yesu Kurisito. 23 Angü Me tima Yesu Kurisito, fü ah akoro akpi teka aküwa nih. Teka ngü la, ah le de yi mere duu rïrï ka Me. Yi mere e afü te-yi, angbü labï ka wü kpara füh kotö ne, tïne de. 24 Dela ngü te ma ele amala fü yi, wü di enga wüna. Yi ngbü fï bü gbü wü tima ka-yi ta te yi ngbü emere ne, baka gbü sïkpï te Me küwa yi tete. Angü Me ena angbü de yi, adi eto wazi fü yi gbü tima la.

25 Teka ngü ka wü katu, Miri Yesu to rïrï fü nih teka ngü la nda-ye de. Amba nda-ra, ma ngbü esere fïngangü ka-ra fü yi teka ngü la, angü Miri Yesu to wazi eyi fere, teka fü ra adi ewu wü ngü mbi mbi mbi. 26 Yi fï nga wü lakï, de te nih di gbügbü de tïtïne füh kotö ne. Ah de siti wü lakï ka cïnga. Te di bala, gbü jia ra, te kpara ngbü ka-ye kpikpi ye la, ah ena areke afa sü. 27-28 Te wara mü ladü, mü mere e ace engu de. Amba te wara mü ma la, mü ngbü ka-mü kpikpi mü bala. Amba, te mü le kpah aza würüse la, ah ba siti ngü kpah de. Ma ele de yi wu, gü ba, gbü siti wü lakï ka cïnga, de-mü, de te mü za würüse eyi ne, mü ena adi de mere bi fïngangü teka wara mü de wü jaji. Dela si-ngü te ma mala fü yi, gü ba, ah ena adi ta mbi, te yi ena aza würüse de, angü fïngangü la ena angbü embü mü. 29 Kükürü de, angü *adu sïkpï ka Yesu eyi gbamari. Te di bala ne, yi mere e ao fïngangü ka-yi, teka wü ngü de füh kotö ne de. Angü wü e ka kotö ne ena anü anza ka-wü anza ꞌburu asidi. Te di bala, te wara mü ladü, mü mere e ao fïngangü ka-mü ꞌburu gbü nzönzö na de.

30-31 Teka ngü ka adu sïkpï te di eyi gbamari ne, to mü mere e aïrï teka ngü ka Yesu de. Te ah de ngü ka cïnga, te mürü mü kpi akpi la, mü fï nganga baka mere kpeke ngü afa sü de. Anga te mü ngbü de tadu te mü, mü fï nga tadu ka-mü la baka mere kpeke ngü kpah de. Te mü de kpara te mü ngbü ese wü e, da ecïnzï la, de mü o maguma mü teka wü e ka-mü la kpah de. Kükürü de, angü wü e de füh kotö ne ena anza ka-wü anza. Yi o maguma yi nzö teka ngü ka dudu ka Yesu.

32 Ma le de wü fïngangü la di embü yi de. Te wara mü ma la, mü tï eyi ato maguma mü ꞌburu fü Me, angü mü le fü ngü ka-mü areke gbü jia Me. 33-34 Amba te wara mü ladü la, mü ena angbü efï nga wü ngü ka füh kotö ne, angü mü le fü ngü ka-mü areke gbü jia wara mü. Fü maguma mü angbü engbü ꞌbasu ꞌbasu. Kpah bala, teka ngü ka würüse, de te watï ye na di ma ne, engu tï kpah eyi ato te-ye ꞌburu ꞌburu fü Me, teka amere tima kaka. Amba te engu za komoko la, mamaguma ena adi ꞌbasu ꞌbasu. Angü engu ena akpo da efï nga wü e ka kotö ne, teka fü ngü ka-ni areke gbü jia watï ni. 35 Wü di enga wüna, ma ngbü emala ngü la fü yi teka agu maguma yi, de fïngangü ka-yi ngbü mbi. Ma le atïrï yi teka ngü ka maza-te de. Ngü te ma ele, ah le de yi mere ngü te reke areke, fü yi ato te-yi, teka adi emere ngü ka Miri Yesu.

36 Te mbarase ka-mü tangbase ladü, te za komoko la de, te mü le eyi de engu za komoko la, ah mbi. Ah tï de engu za komoko eza fanü. Ah de siti ngü de. Angü te engu ena agbe la, ah tï fefe na, fü ah angbü kpikpi ye de. 37 Amba te kpara ladü de mbarase ka-ye, jaji würüse, fü engu afï emaguma ye, gü ba, ah le de engu za komoko de la, ah kpah mbi, angü dela züka ngü. 38 Dela ngü te ma emala fü yi, te mü le mbarase ka-ni za komoko la, ah de siti ngü de. Amba te mü le kpah de mbarase ka-ni za komoko de la, ah kpah de mere züka ngü te reke fa sü.

39 Amba teka mene würüse, te za komoko eyi, ah le de engu o jia ye duu te watï ye de biringbö la, zalü akoro di gbü sïkpï te engu ena akpi tete. Te watï ye na kpi eyi la, engu tï eyi aza gara komoko ka-ye, te engu le eyi la. Ah esiti de. Amba ah le de engu za kpara ka Miri Yesu. 40 Amba gbü jia ra, te würüse ngbü ka-ye kpikpi ye la, ah ena areke afa sü.

Dela ngü te ma mala teka ngü la, angü *Nzïla Wazi Me sere ngü la fere me-ye.

8

Dene ngü teka so ka faranda

1 Wü di enga wüna, wü gara yi ngbü egbo nga wü, da emala, ga, “Ani wu ngü fa sü.” Ah fanü, amba yi mere e angbü de mere tadu, da ecu ngü yi teka ngü la de. Angü ah tï fü yi angbü emere wü ngü baka te yi ngbü ele ne de, angü Me ngbü ele de yi le wü bu yi, teka fü yi ato wazi fü ewü gbü ngü ka Me. 2 Te yi mala, gü ba, “Ani wu ngü ꞌburu kpo,” la, ah ka-ye de wu, angü gbü wü ngü la, yi wu ngü mbi mbi nda-yi la fï de. 3 Amba te yi le Me eyi de maguma yi ꞌburu la, Me ena aceka yi baka züka wü kpara ka-ye.

4 Wü gara yi ngbü emala, gü ba, “Te ani zü du so, te wüh ngbü eto fü wü me gbü faranda la, ah de *siti ngü de, angü faranda ka-ye de kükürü rü kükürü, wazi gbügbü na nda ma. Mere Me ka-ye nzö me-ye mürü wazi.” Dela zu ngü fanü. 5 Mere bi wü kpara füh kotö ne ngbü emere gele ka wü di enga me. 6 Amba nih wu eyi kpo, ga, Me ka-ye ngbee biringbö te di agbü kpï. Engu de Wö nih. Engu de kpara te mere wü e füh kotö ne ꞌburu me-ye. Engu de kpara te nih to maguma nih eyi fefe na. Kpah bala, Miri ka-nih ka-ye ngbee biringbö, te di de Yesu Kurisito. Ta te Me ngbü ereke kotö ne, ah to wü tima la ꞌburu esasaka. Engu kpah de kpara te küwa nih me-ye fï mere badi. 7 Ngü la fanü, amba wü gara kpara ladü, te ewü ngbü la fï ekpe cürü wü me ka faranda. Te di bala, te ewü zü du e de te wüh to fü wü me gbü faranda la, wüh ngbü efï, ga, “Ah de zu ngü fanü. Du e la, ah de e ka wü me.” Wüh ngbü eceka ngü la baka te ewü mere siti ngü eyi la. Fü lümü ngü la adu angbü emere ewü, da eto mere bi fïngangü gbü nzö ewü.

8 Wü di enga wüna, ngü ka e-mazü de kpeke ngü gbü jia Me nda de. Te gara kpara ena amala fü mü, gü ba, mü mere e azü so wü gara nü de, ah esiti de, amba ngü ka so tï areke mü, anga asiti mü, gbü jia Me nda de. 9 Ma ngbü emala fü yi kpekpeke, ah le de yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Te mü de kpeke kpara, mü ceka te-mü ꞌbe, de mü mere e asiti fïngangü ka wü bu mü de. Angü wüh wu ngü cu baka nda-mü nda-wü de. 10 Te mü mala, gü ba, “Ngü ka faranda de töndö ngü kükürü,” amba gbü gara sïkpï, fü mü ayia anü angbü eri faranda, angbü ezü du so de te wüh to gbü faranda la. Anga te kiri mü, *kpara ka Yesu Kurisito, koro maka mü da ezü e la, engu ena afï tüngü mü, agü neh fe? Engu ena afï, gü ba, “Apa! Mere kpara ka Yesu Kurisito la ngbü emere kpah gele ka faranda?” Te di bala, engu ena adu afü te-ye amere kpah bala. 11 Te kpara la lügü te-ye du ngbü emere diri gele ka faranda la, fü ah adürü te kaje ka Me teka ngü ka-mü la, dela züka ngü? De mü mere e amala, gü ba, “Ah ba mere ngü de, angü kpara la de töndö kpara te wu ngü mbi mbi de,” mü mere e amala bala de! Angü engu de kpara te Yesu Kurisito kpi teka aküwa engu. Ah de siti ngü fa sü, te engu ena adürü te kaje ka Me teka ngü ka-mü la. 12 Te mü ngbü esiti fïngangü ka wü bu mü bala la, mü ngbü dela emere ngü te siti fa sü gbü jia Yesu Kurisito. 13 Te so de te ma ngbü ezü ne yia egïrï da ye asiti fïngangü ka wü bu ra la, ma ena ace ace! Ma du azü tïne de de de. Angü ma le asiti fïngangü ka wü bu ra de.

9

Dene ngü teka ngü ka-ra, Pawülü

1 Wü di enga wüna, ma je, gü ba, wü gara yi ngbü emala ngü, da efala ra, ga, ma de *mürü tima ka Yesu nda-ra de. Ngü la fanü? Ma de labï ka-yi? Ah bala de! Ma de mürü tima ka Miri Yesu fanü fanü. Kükürü de, angü ma wu Miri Yesu cu de jia ra. Gina kpara te mala ngü ka Yesu Kurisito fü yi neh da? Ah ta de-ra de? Yesu Kurisito tima ra teka amere tima la me-ye. Te di bala, yi ngbü emala, gü ba, ma de mürü tima ka Yesu de, neh teka ne? 2 Anga te wü gara kpara ladü gbü wü gara sü, te ewü ngbü emala, gü ba, “Miri Yesu tima ra me-ye nda de,” la, amba de-yi, yi tï nda-yi amala ngü la bala kü de. Teka ne, angü yi le ngü, de te Miri Yesu tima a teka amala fü yi ne, gömö ra. Fü yi ato maguma yi fefe teka ngü la.

3 Wüh ngbü emala ngü la bala, teka te ma maka letangü gbü tima ka Yesu Kurisito de, ne? Te wüh yi-ta ra gbü ngü la, dene ngü te ma ena angbü elügü fü ewü. 4 Te Miri Yesu tima kpara de ah di emala ngari ni fü yi la, ah tï atï fanü fanü, te yi ena adi ele ta-ngü te kpara la mba de enga e-mazü. 5 Te kpara la de wara ye, ah le kpah de yi le ta-ngü te wara ka la. Dela ngü de te wüh ngbü emere fü wü Petero,* de wü di enga ni ye Miri Yesu, kpah de wü gara mürü tima ka Yesu Kurisito ꞌburu. 6 Te di bala, de-a ake Baranaba, te a di de zu mürü tima ka Yesu Kurisito ne, a le aza e esaka yi nda-a de. A ngbü emere tima ka-a de kpa a, teka amaka jiase, fü a adi ezü e di.

7 Yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Wü marajümïya, te ewü emere tima fü miri ka-wü ne, miri la to zü-e fü ewü de? Anga te gara kpara ngbü eceka kpï fütanga rïrü ka gara kiri ye la, wüh tï ale ta-ngü tete de rï-rü la de? Anga te gara kpara ngbü kpah eceka kpï fütanga wü yiti ka mere kpara ka-ye la, wüh tï ale ta-ngü tete de ngu-ka yiti la de?

8 Ngü de te ma mala fü yi la, ah gbü jia yi ba kükürü ngü ka kötï? Ah bala de. Angü *Müse ba ta ngü la eyi gbü *Ngari Me, 9 gü ba, “Te mü o kpara, de ah mere tima ka-mü agbü yï la, mü mere e ace engu, ao tala de.”† Dela *Rïrï ta te Me to fü Müse. Ah mala ngü la ta bala neh teka ne? Bü nzö teka ngü ka tima agbü yï? 10 Ah bala de. Ah mala ngü la kpah teka ngü ka-a, wü kpara te ewü ngbü endoro de ngari Yesu. Kpah bala, te kpara sö yï ka-ye la, ah tï azü e de gbü yï ka-ye la te gara de? Anga te kpara wa ndo ka-ye la, engu tï azü kümü ndo ka-ye la te gara de? 11 De-a, a nda-a baka wü kpara te ewü sö yï, angü a de gina kpara te a mala ngü ka Yesu Kurisito fü yi. Te di bala, ah tï fü a amaka mba enga e-mazü teka tima la de? 12 Te wü gara kpara ngbü emaka letangü esaka yi, teka te ewü ngbü erï yi de ngü ka Yesu la, baka te a di zu de gina wü kpara, te a rï yi de ngü ka Yesu te enga gina ne, de bane yi ena adi ta ele ta-ngü te a, afa nda wü bu a la di ka.

Wü di enga wüna, ma emala ngü ne fü yi kpekpeke, gü ba, ngü la tï fü a bala nda de! Angü a le de de de, teka de a maka mba letangü gbü tima la. Yi fï, gü ba, a mere bala, angü a zu de wü mürü tima ka Yesu Kurisito de? Aꞌa! Ah bala de! A ngbü engbü ka-a gbü cïnga bala me-a, kükürü de, angü a ngbü ekpe cürü, gü ba, “Te a za e esaka yi la, ngü la ena atïrï yi, teka ato maguma wü fü Yesu Kurisito.”

13 Wü kpara de te ewü ngbü emere tima kpa gbü *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema ne, wüh maka letangü gbü wü e de te wü kpara ngbü eto fü Me ne de? Wü kpara te ewü ngbü ewa wü nü emörö fü Me ne, wüh zü du so, de te ewü ngbü emörö la, de? 14 Ah kpah bala, teka wü kpara te ewü ngbü emala ngü ka Yesu Kurisito fü wü bu wü. Angü Me gü ba, “Ah reke pe te wüh ena amaka letangü esaka wü kpara, te wüh je ngü ka Me gömö ewü ne.”

15 Amba nda-ra, ma kpah ngbürü de kpara, te Yesu Kurisito tima teka amala ngü ka-ye fü wü kpara. Amba ma le aza e biringbö esaka wü kpara, te ewü je ngü ka Me gömö ra ne, nda-ra de. Si-ngü te ma mala ngü la tete bala fü yi, ah teka aü fïngangü ka-yi. Te ma kpi ka tala la, ngü ma. Ma le letangü kpaka kpara nda-ra de. Kükürü de, angü dela ngü te ngbü eto tadu emaguma ra, angü kpara biringbö te le ta-ngü te ra nda ma. 16 Fanü, ma ngbürü de kpara te ngbü emala ngü ka Yesu Kurisito fü wü kpara, amba ma tï te ma ena agbo nga ra gbü ngü la nda-ra de. Kükürü de, angü dela ngü te ma ngbü emere de tete-ra nda-ra de. Dela ka-ye tima te Miri Yesu Kurisito to fere me-ye. Te ma ce da emala ngü kaka-na la, Miri Yesu ena ato kuru te ra teka ngü la ato. 17 Te ma ena angbü emala ta ngü ka Yesu Kurisito baka ngü ka-ra la, ah ena adi ta ꞌbe, te wü kpara ena adi ele ta-ngü te ra teka tima la. Amba ah ka-ye de tima te Miri Yesu Kurisito to fere me-ye. 18 Te di bala, ma tï amaka e gbü ngü la ꞌburu de? Ah bala de. E te ma maka gbü ngü la, ah de mere tadu, te Yesu ngbü eto emaguma ra. Angü ma ngbü emere tima la, baka letangü te ma ngbü eto fü yi kükürü. Dela si-ngü te ma le de yi to e fere, teka tima ka Yesu Kurisito, de ne. Angü tadu ka mamala ngü ka Yesu Kurisito fa ngü ka mamaka jiase ka.

19 Dene kpah gara ngü te ma ele amala fü yi. Kpara füh kotö sene te ngbü gbü nzö ra nda ma, amba ma o te-ra baka labï me-ra, teka adi emere tima fü wü kpara ꞌburu. Kükürü de, angü ma le de wü kpara ꞌburu je ngü ka Yesu Kurisito gömö ra.

20 Te ma ngbü emala ngü ka Yesu Kurisito fü wü di enga *Yïsarayele la, ma ngbü efü te-ra kpah baka enga Yïsarayele. Fü ra angbü kpah emere diri wü gele, ta te *Müse ba gbü *Ngari Me ne. Amba ngü ka wü gele la, ma o maguma ra tüngüngü nda-ra de. Ma ngbü emere mba gara wü ngü la kükürü kükürü, teka de wü di enga Yïsarayele, te ewü o maguma wü teka gele ka-wü ne, de wüh di eje ngü ka Yesu Kurisito gömö ra.

21 Amba te ma ngbü emala ngü ka Yesu Kurisito fü wü *ganzi kpara la, ma ngbü ece gele ka Müse la ace asidi, angü ma le kpah de wü kpara la je ngü ka Yesu Kurisito gömö ra. Te ma mala, ga, ma ce gele ka Müse la, amba ma ce *Rïrï ka Me nda-ra de. Angü Yesu Kurisito mala zu rïrï ka Me eyi fü nih.

22 Kpah bala, te ma ngbü esüka wü kpara te ewü wu ngü mbi mbi de la, ma ngbü emala ngü fü ewü ferrre, angü ngü la ena asiti fïngangü ka-ewü. Ma ngbü emere bala, teka de wüh je ngü ka Yesu Kurisito, te ma ngbü emala fü ewü ne. Te ma ngbü engbü neh esüka nguwa ne wü kpara ne la, ma kpa ngü gele ka-ewü nda-ra de, te gele ka-ewü esiti gbü jia Me de la. Ma mere bala kükürü de, angü ngü de te ma ngbü ele de maguma ra, gü ba, ah le de bi wü nguwa wü kpara ꞌburu füh kotö ne, je ngü ka Me gömö ra, fü ewü aküwa teka ngü la. 23 Angü ma ngbü ele de wü kpara te nga sü ꞌburu je ngü ka Yesu Kurisito. Te di bala, ma ngbü emere tima kpekpeke, eto te-ra ꞌburu, teka adi emala ngü la fü wü kpara, teka te wüh le ngü ka Me eyi gömö ra la, ma ena amaka mere züka tadu gbü ngü la, kpah ba nda-wü.

24 Wü di enga wüna, mere bi wü kpara ngbü ꞌdö emere tima ka yï, amba wü kpara de te ewü ena amaka zü afa sü, ah ꞌduwa mene ewü, te ewü to te-wü teka amere tima la kpekpeke. Te di bala, ah le de yi o kpah to yi teka amere tima ka Yesu kpekpeke, teka fü yi amaka takpa te gara agbü sü ka Me agbü kpï. 25 Fanü, wü kpara te ewü ngbü emere tima ka yï füh kotö ne, wüh ngbü eo maguma wü ꞌburu teka adi emere tima kpekpeke. Teka ne, angü wüh le de ani maka mere bi e gbü tima la. Amba ngü la ena anza ka-ye anza. Ah ngbü fï nda de. Nda-nih, nih o maguma nih ꞌburu teka amere tima ka Me, angü te gara kpala, Me ena ato mere takpa fü nih agbü sü ka-ye agbü kpï, te ena adi de takpa te ena angbü fï mere badi.

26 Wü di enga wüna, dela si-ngü te ma to te-ra teka amere tima ka Me di kpekpeke, baka kpara te to te-ye teka ago woro kpekpeke, teka akoro kpa te adu sü, te ni ena arü tete. Kpah bala, te wü kpara ngbü emï te-wü ake kiri ye la, engu ena angbü emï kükürü sü gbü wege? Te vügü la küwa esakaka la, engu ena amere neh baye? Ah tï fü engu adi emï cu küte vügü ka-ye la, teka afa engu. 27 Vügü ka-nih de neh ene? Ah de siti fïngangü ka-nih. Te di bala, ah le de nih gü gü de wü siti fïngangü ka-nih la, teka ace asidi. Fü nih ao fïngangü ka-nih ꞌburu te Yesu Kurisito. De-ra, te ma ngbü emala ngü ka Yesu Kurisito fü wü bu ra ne, ah le de ma o fïngangü ka-ra ꞌburu tete, angü ma ena alakï gbü takpa ka Me la.

10

Dene kpah gara ngü te ma ele amala fü yi, teka gele ka wü me ka faranda

1 Wü di enga wüna, yi ceka te-yi ꞌbe ꞌbe ꞌbe. Yi fï la nga ngü ta te mere te-ye fü wü kundu nih, wü di enga *Yïsarayele ta gügü ne. Me tima ta *Müse, teka de ah küwa ewü esaka miri ka wü *Ezepeto. Ah tima ta e baka mandurumba engagira ewü, de ah di esere kaje fü ewü. Fü wü kpara la ꞌburu angbü efa nga mandurumba la. Fü Me ayia aü züka kaje te ürü aürü etü mere *yï-ngu. Fü wü kpara ayia akö ngu ꞌburu te kagara sü la. 2 Baka te ngü la mere te-ye fü ewü bala, ah baka te wüh to *babatïza eyi fü ewü, angü wüh lala fütanga Müse baka te nih lala fütanga Yesu ne. 3 Te wü kpara la ꞌburu ngbü endoro tete kpa gbü gü, wüh ngbü ta ezü fï bü mene e biringbö, ta te Me ngbü eto fü ewü gbü wazi ka-ye ne. 4 Wüh ngbü ta ꞌburu enzö ngu biringbö, ta te Me ngbü eto fü ewü. Angü ngu la ngbü ta edü gbü da, baka te Me mala fü ewü. Da la ka-ye ta cu de Yesu Kurisito, angü Yesu Kurisito ta de kpara te ngbü enü de ewü te nga kaje la, da eceka kpï fütanga ewü me-ye. 5 Amba fïngangü ka-yi gü ba, wü kundu nih la ta ꞌburu de züka wü kpara gbü jia Me? Ah bala de! Mere bi ewü ta de siti wü kpara gbü jia Me. Fü ewü akpi ꞌburu agbü gü kpala. Fü ewü ati ewü kpah ciki kpala.

6 Yi fï nga ngü la mbi mbi mbi, angü dela ngü te ena ato fïngangü fü nih fanü. Wü kpara la ngbü ta ekpi teka *siti ngü ka-wü, te ewü ngbü ta fï emere. Nih mere e ao to nih angbü emere siti ngü, baka ta te ewü ngbü emere la, nda-nih de. Angü nih ena akpi kpah baka ewü la. 7 Wü gara ewü ngbü ta emere gele ka faranda, angü wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Wü kpara la ngbü ewa wü nü gbü faranda. Fü ewü adu angbü kötö adi ezü so la. Fü ewü ayia tikpi, akpo elo bï. Fü ewü angbü kpah da emere waza.”* Wü di enga wüna, nih mere e adi emere gele ka faranda de. 8 Wü gara ewü ngbü ta kpah emere waza bala, fü Me ayia amörö mere bi ewü baka wü kpara kutu teke biri de füh ye bata (23,000) gbü sïkpï biringbö. Nih mere e adi emere waza de. 9 Wü gara ewü re ta maguma Me. Fü maguma Me ayia anzu te ewü. Fü Me ayia atima wü kpürü, de wüh di ede ewü. Fü mere bi ewü ayia akpi gbü ngü la. Nih mere e adi ere maguma Me de. 10 Wü gara ewü ngbü ta kpah edi ngü te Müse, mere kpara de te Me o gbü nzö ewü ne. Fü Me atima *malayïka ka-ye, amörö wü kpara la. Yi mere e adi edi ngü te mere kpara de te Me fe engu, o gbü nzö yi, ne de. 11 Wü ngü la mere ta te-wü gbü lakï ka diri wü kpara ta gügü, fü ewü ayia aba, ao gbü Ngari Me ne. Kükürü de, teka de ngü la di erï nih, wü *kpara ka Yesu Kurisito de tïtïne ne.

12 Yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Te di bala, te yi ngbü efï, gü ba, “Ani ngbü erü kpekpeke gbü wazi ka-ani” la, de yi ceka ꞌbe, angü yi ena atï gbü siti ngü. 13 Te mü tï gbü siti ngü la, mü mere e amala, gü ba, “Siti ngü la, ah de ngü ka-ni de, angü *Satana fiti ni me-ye,” ne, mü mere e amala bala de. Angü Satana ngbü ere wü kpara füh kotö ne ꞌburu, amba Me tï ace nih nda de. Te Satana fiti mü la, Me ena ato wazi fü mü arü di kpekpeke. Siti ngü la tï afa mü nda de, angü Me ena aü kaje, fü mü aküwa tete.

14 Wü di enga wüna, ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, yi ce gele ka faranda asidi. 15 Ma wu eyi, gü ba, yi zu de kpeke wü kpara, amba ah le de yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. 16 Yi fï la nga *zü-e ka Me. Nih ngbü eza ndüꞌba ka ngu *vinü, fü nih agbo nga Me tengüngü. Fü nih anzö baka te nih ngbü enzö *ngüte de wü Yesu Kurisito. Kpah bala, nih ngbü ekuru ambata da egafa esüka nih. Fü nih azü, baka te nih ngbü ezü küte Yesu Kurisito. 17 Ambata la ka-ye ngbee biringbö. Kpah bala, nih de te nih ngbü ezü ambata la, nih baka kpara biringbö, teka ngü ka Yesu Kurisito. 18 Ah kpah baka gele ka wü di enga *Yïsarayele. Te mere kpara wa nü fü mere Me la, wü kpara eci ꞌburu, azü du so la. Fü ewü angbü de fïngangü biringbö, alala eküte mere Me. 19 Ah kpah bala, te mü zü du so nü, de te wüh to gbü faranda la, ah baka te mü ngbü elala fï gbü gele ka faranda. Fanü fanü, faranda la, wazi gbügbü nda ma. 20 Amba te wüh wa nü gbü faranda la, wüh ngbü efï, gü ba, ani ngbü eto so la fü züka me ka kundu ani, amba wüh ngbü eto so la ka-wü fü *siti wü di enga me. Ah de siti ngü te yi ngbü fï elala gbü gele ka siti wü di enga me de bala. 21 Yi ngbü enzö ngu vinü, baka te yi nzö ngüte de wü Miri Yesu Kurisito, fü yi adu kpah afü te-yi, angbü emere gele ka wü di enga me, te ewü di de wü vügü kaka ne? Dela züka ngü? 22 Yi ele ato kanga emaguma Miri Yesu? Wazi yi fa nda-ka? Te mamaguma nzu eküte nih la, nih ena aküwa neh baye baye?

23 Wü gara kpara esüka yi ngbü emala ngü, gü ba, “Ani tï eyi amere wü ngü ꞌburu, baka te ani ele.” Wayi, amba wü gara ngü ladü, te tï ale ta-ngü te nih de. Kpah bala, wü gara ngü ladü te tï asiti fïngangü ka wü bu nih. 24 Yi mere e adi efï bü duu nga yi de. Yi di efï kpah nga wü bu yi, teka fü yi adi eto wazi fü ewü. 25 Te yi maka so, te wüh ngbü ecïnzï la, wayi, yi tï eyi ase so la. Yi mere e ayi-ta ngü tengüngü na, gü ba, “Ah de du so te wüh to fü wü me?” ne de. Angü fanü fanü ngü ka so tï asiti yi gbü jia Me nda de. 26 Baka te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Me de mürü wü e füh kotö ne ꞌburu.”† Te di bala, so la kpah de e kaka-na, ah tï asiti ngü ka-nih nda de. 27 Kpah bala, kiri yi te le ngü ka Me de, te engu ï yi teka azü e agba ye la, wayi, yi tï eyi azü e la. Yi mere e ayi-ta ngü teka wuru la de. Wuru tï asiti yi gbü jia Me nda de. 28 Amba te ewü mala fü yi mbölö, ga, “Wuru ne, ah de du so te wüh to gbü faranda la,” de yi mere e azü e la de. Angü kpara, de te mala ngü la fü mü, ngbü eceka mü, anga mü ena ace ngü ka Me, fü mü adu amere siti ngü ya. 29 Fanü, te ah gbü jia mü esiti de la, amba ah ena adi esiti gbü jia kpara la. Te di bala, gara kpara ena amala, gü ba, “Ni tï ace züka ngü ka-ni teka ngü ka wü bu ni de. 30 Angü te ni za zü-e la, fü ni agbo nga Me fefeh na la, wüh ena amala, gü ba, ah esiti, neh baye baye?” Amba ah le de nih mere e adi emere bala de.

31 Wü di enga wüna, dene mere kpeke ngü de te ma ele amala fü yi. Te yi ngbü emere gara ngü, anga yi ngbü ezü e, anga enzö e, anga yi ngbü emere ne ngü ne la, yi mere e afï nga ngü ka-yi de. Yi fï nzö ngü ka Me, teka de wü kpara gbo nga ïrï Me teka ngü ka-yi la. 32 Yi ceka ꞌbe, angü te fïngangü ka wü bu yi siti teka ngü ka-yi la, ah ena adi de siti ngü. Te engu de *kpara ka Yesu Kurisito, anga te engu di de enga Yïsarayele, anga te engu di de kpara te le ngü ka Me de, yi mere e asiti fïngangü kaka-na de. 33 Amba de-ra Pawülü, nda-ra, ma o te-ra teka adi eto tadu te wü kpara ꞌburu. Ma fï nga ra nda-ra de. Ma ngbü efï nga wü kpara ꞌburu, teka de wüh to maguma wü fü Yesu Kurisito, fü ewü aküwa fï mere badi.

11

1 Ah le de yi mere ngü kpah baka ra, angü ma ngbü emere ngü kpah baka nda Yesu Kurisito.

Dene ngü te yi ena adi emere,

te yi ngbü ebiti te-yi da emere ngü ka Me la

2 Wü di enga wüna, ma ele agbo nga yi, angü rïrï ta te ma rï yi di ne, yi ngbü fï bü da emere. Dela züka ngü. 3 Amba du ngü ladü te lakï, te ma ele amala fü yi. Yi wu kpo, ga, Yesu Kurisito de miri ka wü kpara ꞌburu. Kpah bala, komoko nda-ye de miri gbü nzö wara ye. Me nda-ye de miri gbü nzö Yesu Kurisito. 4 Te ah bala, te komoko rü me-ye esüka wü kpara, teka aku gba fü Me, anga teka amala ngari Me fü ewü, engu mere e agba nzö ye de bongo de. Angü te engu gba nzö ye agba la, wüh ena afala engu teka ngü la.

5-6 Amba te ah de würüse te rü me-ye esüka wü kpara, teka aku gba fü Me, anga te engu ngbü emala ngari Me fü wü kpara la, ah le de engu gba nzö ye agba fanü, angü engu ena ato lümü te watï ye. Kükürü de, angü te engu gba nzö ye de la, wüh ena aceka engu ge baka te engu woro su-nzö ye aworo la. Angü gbü gele ka-yi, te würüse woro su-nzö ye aworo la, ngü la ena ato lümü fefe afa sü. Te di bala, ah le de ah angbü egba nzö ye agba de bongo.

7 Ah tï fü komoko agba nzö ye de bongo de. Teka ne, angü Me mere komoko gegege baka ye. Te wü kpara ngbü eceka komoko la, wüh ena angbü egbo nga ïrï Me teka ngü kaka. Teka ngü ka würüse, ah le de engu gba nzö ye agba de bongo. Teka te wü kpara wu würüse la, fü ewü angbü egbo nga ïrï watï ye na teka ngü kaka, angü Me reke würüse gbü komoko.

8-9 Angü gbü sïkpï te Me mere gina wü kpara füh kotö sene ne, ah mere ta komoko te enga gina, ge baka ye. Fü ah adu agbi sajikara komoko la, areke würüse gbügbü, teka de engu le ta-ngü te watï ye la.* 10 Te di bala, ah reke fa sü, te würüse ena adi egba nzö ye agba de bongo, teka asere fü wü kpara füh kotö sene, kpah de wü kpara agbü kpï, gü ba, engu ngbü eyi esa rïrï ka watï ye.

11 Amba yi fï la nga gara ngü dene, Me reke komoko ake würüse ꞌburu biringbö. Würüse tï angbü kpikpi ye de. Komoko tï kpah angbü kpikpi ye de. 12 Te enga gina, Me za sajikara komoko, adu afü würüse tete. Enatikine dene, würüse ngbü ebï wü komoko kpah me-ye, angü Me mere ngü la me-ye bala.

13 Yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Te würüse ngbü eku gba fü Me gbü jia wü kpara, te ah gba nzö ye agba de la, ngü la ena adi mbi? 14 Dela gele ka wü kpara füh kotö ne de? Te komoko ngbü de mere kala su-nzö ye fa sü la, ah ꞌbe? Wü kpara ꞌburu ena angbü emü engu amü. 15 Amba te ah de würüse de mere kala su-nzö ye la, ah ena areke afa sü gbü jia wü kpara, fü ewü adi egbo nganga, ga, “Ah su fa sü.” Angü Me to kala su-nzö fefe na, teka de ah gbala te-ye, ah ni nzönzö.

16 Amba te yi le de wü würüse gba nzö wü de la, dene ngü te ma ena alügü fü yi. De-a, wü *mürü tima ka Yesu Kurisito ꞌburu, a ngbü erï wü kpara bala, gü ba, ah le de wü würüse di egba nzö wü agba, kpah de gara wü *kpara ka Yesu Kurisito gbü gara wü sü ꞌburu.

Dene ngü te yi ena adi emere teka zü-e ka Me

17 Gbü mene ngü dene, ma tï agbo nga yi de, angü ngü te yi ngbü emere ne, ah de züka ngü nda de. 18 Angü ma je nga yi, gü ba, te yi biti te-yi tundu, teka azü zü-e ka Me la, yi ngbü eye süka yi kpikpi yi kpikpi yi. Gbü jia ra, ngü la, ah de wu de. 19 Yi ngbü efï neh baye? Yi ngbü efï, gü ba, “Ah le de ani di eye süka yi, teka fü ani adi ewu mene wü kpara, te ngü ka-wü reke areke gbü jia Yesu Kurisito,” ne? 20 Yi ngbü ebiti te-yi, gü ba, “Ani ena azü *zü-e ka Me,” amba ngü de te yi ngbü emere ne, ah baka ngü de te Miri Yesu Kurisito mala ne nda de. 21 Angü wü gara yi ngbü ezü kpah bü züka e-mazü ka-wü, te ewü koro di me-wü. Fü ewü angbü esika di, o wü gara kpara nda-wü engbü de tala te wü. Wü gara ngbü nda-wü enzö fï efa sü, fü ewü angbü eküya di. 22 Dela neh ene ngü ne? Gba yi ma? Te ah bala, ah le de yi di ezü wü gara e ka-yi la ciki agba yi kpala. Yi mere e angbü ekpa ngü wü kpara ka Me bala de. Angü ngü te yi ngbü emere la ngbü eto lümü te wü kpara, te e ka-ewü di ma ne, efa sü. Ma ena amala fü yi, agü neh fe, teka ngü la? Ma gbo nga yi? Ma tï agbo nga yi teka ngü la nda-ra de!

23 Ngü ka zü-e ka Me te ma mala tïne fü yi te enga gina ne, ma je ngü la gömö Miri Yesu. Gbü sïkpï te wüh to engu fü wü vügü kaka tete, etamurago la, Miri Yesu ngbü ta ezü e de wü *kpara ka-ye. Fü engu aza ambata, 24 agbo nga Me tekaka. Fü ah akukuru tütü na, agafa fü ewü, gü ba, “Dene küte ra, te ma to fü kpi tüngü yi. Yi ngbü da emere ngü la fï bala sidi nga ra, teka fü yi adi efï nga ra tete.” 25 Te wüh zü e la nza tete, fü ah aza ndüꞌba de ngu *vinü gbü ye, ato fü ewü kpah bala, gü ba, “Dene *ngüte ra. Yi nzö enzö, baka te yi ngbü enzö *ngüte de wü Me. Yi di emere fï bala, teka fü yi adi efï nga ra tete.”

26 Te di bala, yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Te yi ngbü ezü zü-e ka Me, da enzö ngüte Yesu Kurisito la, yi ngbü dela esere ngü ka kpi ka Yesu Kurisito fü wü kpara. Yi di fï emere ngü la bala, zalü akoro di gbü sïkpï, te Miri Yesu ena adu akoro tete füh kotö ne. 27 Te di bala, te yi ngbü enzö ngüte Yesu Kurisito baka kükürü e la, ah ge baka te yi ngbü ekpa ngü ngüte Yesu Kurisito la. 28 Yi mere bala de. Ah le de mü wu ngü te di emaguma mü kpo kpo kpo, fü mü areke feke. Fü mü adu anzö ngüte Yesu Kurisito. 29 Yi ceka ꞌbe, angü te yi ngbü enzö ngüte Yesu Kurisito baka kükürü e, yi ena amaka mere kuru gbü ngü la. 30 Dela si-ngü te keke ngbü emere wü gara yi, fü wü gara yi angbü ekürü. Wü gara kpara kpi kpah eyi teka ngü la. 31 Ah reke fa sü te nih ena afü maguma nih, angü Miri Yesu ena ato kuru te nih. 32 Me ngbü eto kuru fü nih kükürü de. Ah baka wö ye jaji te ngbü esüma ye ye, teka de ah je rïrï. Me ngbü erï nih kpah bala, teka de nih fü maguma nih, fü nih aküwa te gara, gbü *adu sïkpï te engu ena adu, teka ato kuru te mene wü kpara, te ewü le ngü kaka de ne.

33 Wü di enga wüna, dela ngü te ma le amala fü yi. Te yi biti te-yi, teka azü zü-e ka Me la, yi fï kpah nga wü bu yi, da ecï nga ewü. Yi mere e angbü de kü te yi de. 34 Te tala ngbü emere yi efa sü la, ah le de yi di ezü e ka-yi kpa gba yi, teka fü yi adu azü zü-e ka Me te züka kaje. Teka ne de, angü yi ena amaka kuru gbü ngü la.

Wü gara ngü kpah ladü, te ma le amala fü yi gbü ngü la. Ma ena amala fü yi sidi, gbü sïkpï te ma ena adu akoro tete kpaka yi agbü Korïnito kpala.

12

Dene ngü teka wazi ka Nzïla Wazi Me

1 Wü di enga wüna, ma ngbü ele de yi reke fïngangü ka-yi, teka ngü ka wazi ka *Nzïla Wazi Me, mbi mbi mbi. 2 Ta te enga gina, o yi le ngü ka Yesu Kurisito la de ne, yi ngbü ta fï emere gele ka wü di enga me. Wüh ngbü ta efiti yi, fü yi angbü edürü te wü siti kaje. 3 Ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, ngü ka Nzïla Wazi Me ka-ye kpikpi ye, ah baka ngü ka wü di enga me nda de. Te kpara ngbü emala ngü de wazi ka Nzïla Wazi Me la, engu tï eyi asoko Yesu? Ah bala de! Te gara kpara mere ngü bala la, amba ah ka-ye de ngü ka wü di enga me. Kpah bala, te kpara mala ngü, gü ba, “Yesu de Miri ka-ni,” engu mala ngü la bala zu de wazi, te Nzïla Wazi Me to fefe na me-ye fanü fanü.

4 Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi fü nih, fü nih adi emere tima ka Me di kpikpi ye kpikpi ye. Amba Nzïla Wazi Me ka-ye ngbee biringbö. 5 Miri Yesu Kurisito to tima fü nih kpah kpikpi ye kpikpi ye, amba Miri te ngbü gbü nzö wü kpara la, da eceka nga ewü, ka-ye ngbee biringbö. 6 Nih ngbü emere tima ka Me te wü kaje kpikpi ye kpikpi ye, amba Me ka-ye ngbee biringbö, te ngbü eto wazi teka wü tima la ꞌburu me-ye.

7 Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi fü wü kpara kükürü de. Ah ngbü eto teka de kpara la le ta-ngü te wü bu ye di. 8 Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi fü wü gara kpara, de wüh wu si-ngü gbü *Ngari Me mbi mbi mbi, teka de wüh di emala si-ngü la fü wü bu wü. 9 Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, de wüh le ngü ka Me de maguma wü biringbö, gü ba, “Me tï eyi amere wü ngü ꞌburu.” Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, teka de wüh di eküwa wü mürü keke. 10 Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, de wüh di emere kpeke ngü di. Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, de wü di emala ngari Me di fü wü bu wü. Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, de wüh di eye süka ngü di mbi mbi mbi, teka awu, anga ngü la koro esaka Nzïla Wazi Me fanü ya. Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, fü ewü adi ero mö gbü ganzi wü mö, te Nzïla Wazi Me to fü ewü, te wü kpara je ngü gbügbü na de. Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, teka de wüh di eje ngü gbü ganzi mö la, fü ewü adi emala si-ngü gbügbü fü wü bu wü. 11 Nzïla Wazi Me ka-ye biringbö. Ah ngbü eto wazi fü wü kpara kpikpi ye kpikpi ye, baka te engu ngbü ele.

12 Ah baka ngü ka ngbürükü kpara. Küte kpara ka-ye ngbürükü biringbö, amba wü e eküküte fa sü, baka wü kpakpa, wü lölö, de wü gara na. Kpah bala, nih wü *kpara ka Yesu Kurisito, nih baka küte Yesu Kurisito ngbee biringbö. 13 Nih ꞌburu kpikpi nih kpikpi nih. Wü gara nih de wü di enga *Yïsarayele, wü gara nih de wü *ganzi kpara. Wü gara nih de wü mere kpara, wü gara de wü kükürü kpara. Amba te wüh to *babatïza tete fü nih, Nzïla Wazi Me dünda nih eyi eküte Yesu Kurisito. Fü Nzïla Wazi Me biringbö la angbü emaguma nih, teka ao maguma nih biringbö.

14 Küte kpara ka-ye e biringbö, amba ah ka-ye kpah de mere bi wü e te ye, baka wü lö, wü kpa, wü güje, de wü jia. Wü e la ꞌburu eküte kpara biringbö, de tima ka-wü kpikpi ye kpikpi ye, kpah baka nih wü kpara ka Yesu. 15 Te lö mü mala ngü, gü ba, “Tima ka-ni baka nda kpa nda de. Te ah bala, ni de e eküte kpara la nda-ni de,” dela züka ngü? Lö mü tï eyi amala ngü bala? 16 Anga te güje mü ena amala nda-ye, agü ba, “Ni de jia nda-ni de, te ah bala, ni de e eküte kpara la nda-ni de,” dela züka ngü? Güje mü tï eyi amala bala? 17 Te ngbürükü kpara ena adi ta ꞌburu jia la, ah ena aje ngü, neh baye baye? Anga te ngbürükü kpara ena adi ta ꞌburu bü güje la, ah ena aje se e, ta neh baye baye? 18 Me o wü e eküte nih kpikpi ye kpikpi ye, baka te engu le. 19 Te ngbürükü kpara ena angbü ta ꞌburu e biringbö la, ah ena amere tima neh baye?

20 Wü e sibi eküte kpara fa sü, amba ah ka-ye bü ngbürükü kpara biringbö. 21 Jia kpara tï eyi amala fü kpa kpara, gü ba, “Ma le mü de”? Ngü bala ma! Anga te nzö kpara mala kpah fü lö, gü ba, “Ma le mü de,” la, ngü bala kpah ma! 22 Wü gara e ladü eküte nih, te nih ngbü eceka baka kükürü e. Te wü e la ena adi ta ma la, küte nih tï angbü zürü ne, de. 23 Wü gara e ladü eküte nih, te di de e ka lümü. Te di bala, nih ngbü eto bongo te nih teka ngü la, teka ne de, angü wü kpara ena adi ewu. 24 Wü gara wü e eküte nih te su asu gbü jia wü kpara, baka gbüra nih, nih to bongo tete de. Me reke wü ngü la ꞌburu me-ye bala. 25 Küte kpara tï aye süka ye kpikpi ye kpikpi ye de. Kpah bala, de-nih, te nih di de wü *kpara ka Yesu ne, nih tï aye süka nih kpikpi nih kpikpi nih de, angü nih tïne eyi küte Yesu Kurisito ngbürükü biringbö. Me ngbü ele de nih le te-nih esüka nih ale, kpah gegege baka te küte nih di de ngbürükü e biringbö ne. 26 Angü te gara e eküte mü ngbü eke te mü ake, baka kpa mü, anga lö mü la, soko mü tï ake ꞌburu ake de? Te biri e eküte mü ngbü de tadu, baka bu mü la, soko mü tï angbü kpah ꞌburu de tadu de? Ah kpah bala teka nih, wü kpara ka Yesu. Te gara kpara esüka nih ngbü de cïnga, ah le de nih ngbü kpah de cïnga, teka ngü kaka. Te gara kpara esüka nih ngbü de tadu la, ah le de nih ngbü kpah ꞌburu de tadu tekaka.

27 Wü di enga wüna, yi ꞌburu de küte Yesu Kurisito. Kpah bala, de-yi biri biri ꞌburu, yi baka wü e eküte Yesu Kurisito. 28 Me o nih eyi ꞌburu wü kpara ka-ye, de wü tima ka-nih kpikpi ye kpikpi ye. Gina wü kpara te engu fe ewü, ah de a, wü *mürü tima ka Yesu Kurisito. Eꞌbaꞌbasu wü kpara, ah de mene ewü, te ewü ngbü emala ngari Me fü wü kpara ne. Ebabata wü kpara, ah de mene ewü, te ewü ngbü erï wü kpara ka Me de rïrï kaka. Sidi nga ngü la, fü Me adu ato wazi fü wü gara kpara, fü ewü adi emere kpeke ngü, te komö wü kpara ngbü egu kaka ꞌburu agu. Fü engu afe wü gara kpara, fü ewü angbü eliki keke te wü kpara. Fü engu ato wazi fü wü gara kpara, de wüh di ele ta-ngü te wü bu wü. Fü engu ato wazi fü wü gara kpara, teka adi ereke ngü esüka wü kpara. Fü engu ato kpah wazi fü wü gara kpara, teka de wüh di ero mö gbü lara gara ganzi mö, te *Nzïla Wazi Me to fü ewü. 29 Yesu Kurisito fe wü kpara ꞌburu baka cögbörö wü mürü tima nda de. Wü kpara ꞌburu tï amala ngari Me, akoro di kpini te nga riri na ne, nda-wü de. Wü kpara ꞌburu tï arï wü bu wü de rïrï ka Me ne de. Wü kpara ꞌburu tï amere kpeke lara ngü kpah de. 30 Wü kpara ꞌburu tï aküwa wü mürü keke kpah de. Wü kpara ꞌburu tï amala ngü gbü mö, te Nzïla Wazi Me ngbü eto ne, kpah de. Nzïla Wazi Me to wazi fü wü kpara ꞌburu, teka aje si-ngü gbü mö la, teka adi efa sisi na fü wü bu wü ne, kpah de. Angü engu ye süka tima la aye, baka te engu le. 31 Te ah tïne eyi bala la, de mü to maguma mü, teka amere zu tima ka Me, te ena ato tadu tete.

Dene ngü teka le-te

Wü di enga wüna, ma ngbü emala fü yi, gü ba, ah le de yi di ele te-yi esüka yi ale. Angü dela ngü te reke te Me fa wü gara ngü ꞌburu.

13

1 Angü te mü tï eyi amala mö ka wü kpara füh kotö ne ꞌburu, kpah de mö ka wü *malayïka ka Me agbü kpï, amba te mü le wü bu mü de la, mü ka-mü baka kono, te wüh ngbü eu bü kükürü kükürü bala. 2 Anga te mü tï eyi amala ngari Me, anga mü tï kpah eyi awu wü kpeke ngü ka Me ꞌburu areke areke la, ngü ma. Anga te mü to maguma mü ꞌburu fü Me, fü mü angbü de wazi teka amere wü cögbörö kpeke ngü di la, te mü le wü bu mü de la, ngü ka-mü la ka-ye ꞌburu de kükürü ngü. 3 Anga te mü to jiase de wü e ka-mü ꞌburu fü wü mürü cïnga, anga te mü to te-mü di akpi teka ngü ka Yesu Kurisito, te mü le wü bu mü de la, wü ngü ka-mü la ꞌburu reke gbü jia Me nda de.

4 Te mü le wü bu mü de maguma mü ꞌburu la, mü ena adi emere züka ngü fü ewü. Te wüh mere siti ngü fü mü la, mü ena aboro siti ngü ka-ewü la aboro. Mü tï akpi gümü e ka-ewü de. Kpah bala, mü tï agbo nga mü de. Mü tï akpa ngü ewü kpah de. 5 Te mü le wü bu mü de maguma mü la, mü tï ato lümü te ewü de. Mü tï adi efï bü nzö ngü ka-mü ne de. Maguma mü tï kpah angbü enzu eküte ewü kere kere ne de. Mü tï kpah ati ngü ka wü bu mü guvu mü de. 6 Te mü le wü bu mü de maguma mü, te gara ewü mere ngü sisiti, anga dürü ngü gbü jia mü la, ah ena areke te mü? Ah bala de. Ngü de te ena areke te mü ꞌduwa te engu ngbü emere züka ngü. 7 Te mü le kiri mü de maguma mü la, mü tï eyi aboro wü siti ngü kaka-na. Mü ena angbü eo maguma tete gbü wü sïkpï ꞌburu, mü ena angbü kpah eo to mü tete. Mü tï ace engu nda-mü de.

8 Te mü le wü bu mü de maguma mü ꞌburu la, ngü la tï anza de. Amba te mü ngbü eto ngari Me fü wü kpara la, ngü la ena anza anza fanü. Anga teka ngü ka maro mö gbü ganzi mö, te *Nzïla Wazi Me to fü mü ne, ngü la ena anza ka-ye kpah anza. Te mü tï eyi angbü ewu si wü ngü ꞌburu la, ngü la ena anza ka-ye kpah anza. 9 Kükürü de, angü baka te nih ngbü engbü füh kotö sene ne, nih tï eyi awu ngü ka Me mba cüküꞌdaye. Te di bala, nih ngbü emala ngari Me fü wü bu nih kpah mba cüküꞌdaye. 10 Amba te gara, te nih ena angbü agbü sü ka Me agbü kpï, nih ena awu wü ngü ꞌburu. Ngü te nih wu mba cüküꞌdaye enatikine ne, ah ena adu angbü te nga jia nih ba enga ngü. 11 Ta gügü, te ma di la mba jaji ne, ma tï aro mö ꞌbe ꞌbe ne de. Fïngangü ka-ra mbi bane ne kpah ma. Angü ngü ka wü jaji ka-ye bala. Amba te ma ga koro mere komoko tete, fü ra adu ace ngü ka jaji la asidi. 12 Tïtïne dene, nih baka wü jaji, angü nih wu ngü ka Me mbi mbi la de. Ngü ka Me te nih ngbü emere ne, ah ka-ye la baka kuru ngü gbü roto. Amba te gara, te nih ena angbü de wü Me agbü kpï, nih ena awu jia Yesu Kurisito, fü nih adu awu wü ngü ka Me ꞌburu areke areke, kpah baka te engu ngbü ewu wü ngü ka-nih ꞌburu ne.

13 Te di bala, wü di enga wüna, dene ngü te ma le amala fü yi. Tïtïne wü cögbörö ngü ladü bata, te Me ngbü ele de nih di emere. Te mü to maguma mü eyi fü Me la, ngü la tï anza de. Te mü ngbü eo jia mü teka dudu ka Yesu Kurisito, ngü la tï anza kpah de. Te mü le wü bu mü de maguma mü, ngü la tï anza kpah de. Mere ngü te fa wü bu ye ꞌburu, esüka wü ngü de bata ne, ah de ngü ka le-te.

14

1 Te di bala, ah le de yi to te-yi adi ele wü bu yi de maguma yi ꞌburu.

Dene ngü teka maro mö gbü ganzi mö,

te Nzïla Wazi Me ngbü eto

Ah le de yi yi-ta Me, teka de engu to wazi ka *Nzïla Wazi ye fü yi. Gina mere ngü te ena ale ta-ngü te wü kpara, ah de wazi teka angbü emala ngari Me di. 2 Kükürü de, angü te mü ro mö gbü gara ganzi mö te Nzïla Wazi Me sere fü mü me-ye la, wü bu mü ena aje si-ngü la, neh baye baye? ꞌDuwa Me te ena aje si-ngü la ka-ye me-ye. Angü ngü te mü ngbü emala la, Nzïla Wazi Me to wazi la fü mü me-ye, teka fü mü adi emala wü ngü de te wü kpara tï aje de. 3 Amba te mü ngbü emala zu ngari Me fü wü bu mü, wüh ena aje ngü la areke mbi mbi mbi, fü ngü la ato wazi fü ewü. 4 Te mü ngbü emala ganzi mö, te wü bu mü je de, mü ena amaka wazi la ka-mü nzö me-mü. Amba te mü ngbü emala ngari Me la, mü ngbü dela eto wazi fü wü kpara ꞌburu. 5 Te yi ena aci ꞌburu angbü ero mö gbü ganzi mö te Nzïla Wazi Me to fü yi, ah esiti de. Amba te yi ena aci ꞌburu adi eto ngari Me la, ah ena areke afa cu sü. Ngü ka kpara te ngbü eto ngari Me, fa ngü ka kpara te ngbü emala ngü gbü ganzi mö te Nzïla Wazi Me to fefe. Angü ngü de te ewü emala gbü ganzi mö la, ah tï ato wazi fü wü kpara de. ꞌDuwa te gara kpara ladü sela te Nzïla Wazi Me to wazi eyi fefe na, teka de engu wu si-ngü gbü ganzi mö la, fü ah amala fü wü bu ye. 6 Wü di enga wüna, ta te ma ena akoro kpaka yi kpala, angbü ero mö gbü mö te Nzïla Wazi Me to fere, te yi je ngü gbügbü de la, ah ena ato wazi fü yi, neh baye baye? Amba, te ma ngbü emala fü yi ngü ka Me, de te engu to fere, de ma mala ne, anga te ma ngbü erï yi de rïrï ka Me, dela ngü te ena ato wazi fü yi, areke maguma yi fanü.

7 Yi fï nga ngü ne mbi mbi mbi. Te kpara ngbü emï gambi, bü faaa, baka te jaji ngbü emï e me-ye la, wü kpara ena abï ci, alo bï areke te nganga, neh baye baye? 8 Anga te kpara ngbü eu kono teka gü bü ꞌdaaa, wüh je ngü gbügbü reke de la, wü kpara ena awu neh baye, fü ewü areke te-wü teka gü? 9 Teka ngü ka-yi, ah kpah bala. Te yi mala ngü reke areke de la, wü kpara ena aje, neh baye baye? Ngü ka-yi ena adi ka-ye baka kükürü ngü. 10 Mere bi mö ka wü kpara füh kotö ne ladü fa sü, te di kpikpi ye kpikpi ye, si-ngü gbügbü na kpah kpikpi ye kpikpi ye. 11 Te kpara mala ngü fü yi gbü mö ka nguwa ye, te yi je ngü gbügbü de la, yi tï aje si-ngü gbü ngü de te engu mala fü yi la kpah de, angü engu de ganzi kpara.

12 Wü di enga wüna, ma wu eyi, gü ba, yi ngbü ele de Nzïla Wazi Me to wazi fü yi teka amere tima di. Te di bala, ah le de yi yi-ta Me, de ah tima Nzïla Wazi ye fü yi, teka fü yi amere wü ngü, te ena ato wazi fü wü bu yi. 13 Kpah bala, te Nzïla Wazi Me to wazi fü mü teka aro mö gbü ganzi mö, te wü bu mü je de, de mü yi-ta Me, teka de engu to kpah wazi fü mü, teka de mü wu si-ngü la mini, teka fü mü adi esere sisi na fü wü bu mü. 14 Te mü gbo nga Me gbü mö te wü bu mü je de la, fïngangü ka-mü wu si-ngü la nda de. Mü ngbü egbo nga Me dela nzö de wazi ka Nzïla Wazi Me te di emaguma mü. 15 Ah le de mü gbo nga Me de maguma mü ꞌburu, de fïngangü ka-mü kpah mini. Ah kpah bala, teka wü ci ka Me. Ah le de yi bï wü ci la de maguma yi, kpah de fïngangü ka-yi mini. 16 Te mü ngbü egbo nga Me gbü ganzi mö la, wü gara kpara tï aje ngü la de. Te di bala, wüh tï ale ngü ka-mü la kpah de. 17 E-wu neh da, mü ngbü egbo nga Me ereke areke, amba ngü la tï areke maguma wü bu mü de.

18 Nda-yi, yi ngbü egbo nga yi, gü ba, ani wu da ero mö gbü mö te Nzïla Wazi Me sere fü ani ne fa sü. Amba nda-ra, ma gbo nga ïrï Me fa sü, angü ma ngbü ero mö gbü mö, te Nzïla Wazi Me sere fere, fa yi ꞌburu di ka. 19 Amba te ah esüka wü kpara la, ma le adi emala ngü, te wü bu ra tï eyi adi eje ꞌburu. Te ma mala di bü mba enga ngü cüküꞌdaye, te wüh tï eyi aje sisi na la, ah reke cu fa sü, fa mere bi wü ngü, te wüh tï aje sisi na de ne.

20 Wü di enga wüna, yi fï nga ngü ne mbi mbi mbi. Yi ce fïngangü ka wü jaji asidi. Ah le de maguma yi ngbü baka nda wü jaji, angü wü jaji ti ngü emaguma wü nda-wü de. Amba teka fïngangü, yi ngbü baka wü cögbörö kpara de fïngangü gbü nzö wü. 21 Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, ani de kpeke kpara, teka te ani ngbü ero mö gbü ganzi mö, te Nzïla Wazi Me sere fü ani la, te wü bu ani tï aje nda-wü de ne. Me mala teka ngü la gü neh fe? Wüh ba ta gbü *Ngari Me, gü ba dene, “De-ni, Me, ni ena atima wü *ganzi kpara kpaka wü kpara ka-ni, teka ato kuru te ewü. Angü wüh ena angbü emala ngü ka-ni fü ewü gbü ganzi mö, te ewü je ngü gbügbü de. Amba wüh tï ale ngü ka-ni la nda-wü fï de!”*

22 Te yi biti te-yi teka agbo nga Me, te mere bi yi ngbü ero mö gbü ganzi mö la, ah ena asere fü wü kpara, te ewü le ngü ka Me de, ga, Me ngbü emala ngü la gömö yi me-ye fanü. Amba Me ngbü emala ngü la neh fü wü da? Ah ngbü emala ngü la fü wü kpara, te ewü le ngü kaka de, teka fü ewü awu wazi ka-ni, Me. Amba te kpara ngbü eto ngari Me fü yi, gbü mö te wü kpara je si-ngü gbügbü na kpo la, ngü la ena asere fü yi, gü ba, Me ladü tundu de ani, teka ato wazi fü ani.

23 Ah kpah bala, te yi biti te-yi tundu, fü gara kpara biringbö, te le ngü ka Yesu la de, akoro angbü esüka yi, fü yi angbü ero mö ka-yi ꞌburu gbü mö te wü kpara je ngü gbügbü na de la, kpara la ena afï, ga dene, yi ka-yi ꞌburu wü mürü maröfö. 24 Amba te engu maka yi te yi ngbü ꞌburu emala ngari Me gbü mö de te engu je kpo la, ngü la ena arï gbü nzönzö. Fü ngü la amofo mamaguma teka wü *siti ngü kaka. Ngü la ena ato kpah mere fïngangü fefe na, fü ah afü maguma ye. 25 Teka ne de, te ngari Me la maka ngü te kpara la wo awo emaguma ye, ah ena ato cürü fefe na afa sü, teka te engu je ngü la cu gömö kpara de te to ngari Me la. Teka ngü la, engu ena andaꞌba te-ye engagira Me, gü ba, “Fanü Me ladü de yi tundu.”

Dene ngü te yi ena adi emere, te yi biti te-yi,

teka agbo nga ïrï Me la

26 Wü di enga wüna, nih ena amere baye, te nih biti te-nih teka agbo nga Me la? Ah le de yi mere wü ngü ꞌburu te züka kaje. Te gara kpara esüka yi ena adi de ci emaguma ye teka agbo nga Me di la, ah mbi. Anga, te nda gara kpara nda-ye di ngü te koro kpaka Me, teka arï wü bu ye di la, ah esiti de. Anga te gara kpara kpah de nda-ye ngü, te engu ele amala gbü ganzi mö, te gara kpara nda-ye di kpah ladü te je si-ngü la, amala fü wü bu ye la, ah esiti kpah de. Amba gbü ngü la ꞌburu, ah le de yi gïrï mene ngü de te ena ato wazi, fü ah areke maguma wü kpara ꞌburu. 27 Te wü kpara ladü ꞌbasu, anga bata, te ewü ele aro mö gbü ganzi mö la, ah le de wüh mere ngü la biri biri. Ah le kpah de gara kpara mala si-ngü la fü wü bu ye. 28 Te kpara te ena amala si-ngü la fü wü kpara nda ma la, ah le de wüh mala ngü gbü ganzi mö engagira wü bu wü de. Wüh nga tïïï, wüh mala ngü la ciki emaguma wü, angü Me ena aje ngü la me-ye.

29 Ah kpah bala, teka mene ewü, de te ewü ngbü eto ngari Me ne. Ah le wü kpara ꞌbasu anga bata. Wü bu wü ngbü nda-wü angbü, adi eje, da efï ngü de te wüh ngbü erï ewü di ne. 30 Te gara kpara biringbö ngbü eto ngari Me, fü gara kpara ayia tikpi, teka amala gara ngü te Me sere fefe, te ah bala la, de gina kpara la nga nda-ye anga, teka ace sü fü kiri ye la. 31 Te yi ngbü ꞌburu emala ngari Me, ah de züka ngü, amba ah le de yi mala biri biri. Kükürü de, angü ah le de yi je wü ngü la kpah ꞌburu tenga yi, teka amaka wazi gbügbü na. 32 Wü kpara te Me ngbü etima ngü te komö ewü, ah de ngü ka-ewü, anga wüh ele amala ngü la neh elaye? Anga, ah le de wüh cï nga wü bu wü, de wüh nza nda-wü ngü feke. 33 Me tima nih teka adi ero mö bü ꞌdaaa ne nda de. Ah to gu maguma fü nih ꞌburu, teka adi emala ngü ka-ni, ka Me, te züka kaje. Yi di emere wü ngü ꞌburu mbi, kpah baka te wü gara kpara ka Me gbü wü gara sü ngbü emere ne.

34 Ah kpah bala, te yi ngbü ebiti te-yi, ah le de wü würüse nga nda-wü anga. Wüh ro mö esüka wü de. Ah le de wüh di eje wü ngü, baka ta te wüh ba gbü *Ngari Me. 35 Te gara ngü ladü, te ewü je reke mbi mbi de la, ah le de wüh du yi-ta wü watï wü sidi, o wüh du eyi kpa ekötï. Angü te wü würüse ngbü ero mö gbü lö-ra, te wüh ngbü eto ngari Me tete la, ah esiti.

36 Dela ngü te ma le amala fü yi, yi di emere wü ngü ꞌbe ꞌbe ꞌbe, baka wü gara kpara ka Me gbü wü gara sü ꞌburu. Yi mere e afï, gü ba, “Ani wu ngü fa nda wü bu ani ne,” de, angü yi de gina wü kpara, te yi kpo de ngü ka Me me-yi ne, de. 37 Te kpara mala, gü ba, “Nzïla Wazi Me to wazi eyi fü ni,” te ah bala, engu tï eyi ale, ga, ngü de te ma ba ne, ah de ngü ka Miri Yesu Kurisito fanü. 38 Te kpara le ngü ka-ra ne de, mü mere e ale ngü kaka-na nda-mü kpah de.

39 Wü di enga wüna, dela ngü te ma ele amala fü yi, yi to maguma yi ꞌburu teka adi emala ngari Me fü wü kpara. Amba te wü gara kpara ele aro mö gbü ganzi mö te Nzïla Wazi Me to fü ewü la, yi mere e atïrï ewü de. 40 Amba ah le de yi di emere wü ngü la ꞌburu te züka kaje, baka ngü te ena atï kpini gbü jia wü kpara, kpah gbü jia Me.

15

Dene ngü ka züzükü ka wü kpara gbü kpi, teka ngü ka Miri Yesu

1 Wü di enga wüna, yi fï la nga kpi bete züzükü ka Yesu Kurisito, ta te a mala fü yi gügü ne. Dela ngü ta te yi le, fü yi adu azoro de kpa yi ꞌbasu. 2 Tïtïne yi lala eyi kpekpeke te ngü la. Te di bala, yi ena aküwa aküwa fï mere badi teka ngü la. Amba, te ngü ka züzükü ka Yesu gbü kpi ena adi ta fanü de la, de bane yi küwa kpah de.

3 Dela mere kpeke ngü de te ma je gömö Yesu Kurisito, angü Yesu Kurisito kpi teka aküwa nih gbü *siti ngü ka-nih, baka te wüh ba ta gbü *Ngari Me gügü. 4 Fü ewü ati engu. Gbü ebabata sïkpï, fü Me ayia azükü engu gbü kpi, kpah baka ta te wüh ba gbü Ngari Me. 5 Fü ah asere te-ye fi fü Petero. Fütanga ngü la, fü ah adu kpah asere te-ye fü wü *kpara ka-ye nzükpa de füh ye ꞌbasu ne. 6 Sidi nga ngü la, fü ah adu asere te-ye tïne fü mere bi wü gara kpara ka-ye baka kama ꞌburuve (500). Wü kpara la, wü gara ewü dene la fï ladü de jia wü, amba wü gara kpi eyi. 7 Fütanga ngü la, fü ah adu asere te-ye fü *Yakobo. Fü ah adu kpah asere te-ye fü wü *mürü tima ka-ye ꞌburu nde.

8 Sidi nga wü ngü la ꞌburu, ah du sere te-ye cu fere, angü ma nda-ra tïne baka adu ye, te wüh bï engu duu sidi nga wü di enga ni ye. 9 Ma nda-ra baka kpara te koro tïne sidi sidi. Ngü ka-ra baka nda wü gara mürü tima ka Yesu Kurisito ne nda de. Fanü, ah tï ta fü ra angbü baka mürü tima kaka ne de. Angü te enga gina, ma to ta cïnga te wü *kpara ka Yesu Kurisito fa sü. 10 Amba fü Me adu awu cïnga ra, fü ah adu afü ra kpara ka tima ka-ye, baka te yi ngbü ewu ra de enatikine ne. Fü engu ato wazi fere teka adi emere tima ka-ye di kpekpeke, afa nda wü gara mürü tima ka-ye ne di ka. Amba ma mere tima la de wazi ka-ra de, Me to wazi la fere me-ye, teka *züka maguma ye.

11 Te di bala, zu ngü ka Me ka-ye ngbee biringbö. Anga te ma ena amala fü yi me-ra, anga gara kpara, anga neh da, ah ka-ye fï bü de ngü biringbö.

12 Wü di enga wüna, yi fï nga ngü ne mbi mbi mbi, teka ngü ka Me te a ngbü emala fü wü kpara, gü ba, Me zükü Yesu Kurisito gbü kpi eyi ne. Te di bala, ah mere baye, te wü gara kpara esüka yi ngbü emala, gü ba, te wü kpara ka Yesu kpi la, wüh tï azükü gbü kpi nda-wü de ne? Ngü la fanü? 13 Te wü kpara tï azükü gbü kpi de la, de bane Yesu Kurisito tï ta kpah azükü de. 14 Te Yesu Kurisito ena azükü gbü kpi ta de la, de bane ngü ka Me, te a ngbü emala fü wü kpara ne, ena angbü ka-ye bü töndö ngü kükürü. Kpah bala, teka ngü ka-yi, te Yesu Kurisito ena azükü gbü kpi ta de la, de bane ngü ka Yesu Kurisito, te yi le ne, ena adi ka-ye kpah bü kükürü ngü. 15-16 Te ah ena adi ta bala, de bane, wü ngü de te a ngbü emala, teka ngü ka Me, ena adi ꞌburu de wu. Angü a mala, ga dene, Me zükü Yesu Kurisito gbü kpi eyi. Amba te wü kpara tï azükü gbü kpi de la, de bane, Yesu Kurisito tï ta kpah azükü gbü kpi de. 17 Te Yesu Kurisito ena azükü gbü kpi ta de la, de bane, ngü ka Yesu, te yi le gömö a ne, ena adi ta de töndö ngü kükürü. Kpah bala, de bane Yesu Kurisito tï ta kpah aküwa yi gbü *siti ngü ka-yi de. 18 Te ngü la ena adi ta bala, de bane wü kpara ka Yesu Kurisito, de te ewü kpi eyi ne, wüh ena akpi ka-wü ta fï mere badi. 19 Wü di enga wüna, te Yesu tï ta azükü nih gbü kpi de la, de bane cïnga ka-nih ena afa sü.

20 Amba, ah bala de! Me zükü Yesu Kurisito gbü kpi eyi fanü fanü! Engu baka gina nguwa te kö eyi, te nih ena awu tete, ga, te wü kpara ka Me kpi la, Me ena azükü ewü kpah bala. 21-22 Ta gügü, biri kpara mere siti ngü me-ye, fü Me akïna wü kpara ꞌburu, de wüh di ekpi teka ngü kaka la. Kpara la, ah de gina kundu nih, de ïrï ye *Adama. Amba enatikine, kpara biringbö mere züka ngü eyi, te Me ena azükü nih gbü kpi teka ngü kaka. Kpara la, ah de Miri ka-nih Yesu Kurisito. Nih ngbü ekpi, angü nih ꞌburu de kundu ye Adama. Kpah bala, te nih zu de wü kpara ka Yesu Kurisito la, nih ena azükü azükü gbü kpi kpah bakaka.

23 Yesu Kurisito de gina kpara te zükü eyi me-ye gbü kpi. Te gara, gbü sïkpï te Yesu Kurisito ena adu akoro tete füh kotö sene, Me ena azükü nih, wü kpara ka-ye, gbü kpi ꞌburu baka Yesu. 24 Fütanga ngü la, ngü ka kotö ne ena anza. Yesu Kurisito ena afa jia wü vügü ka-ye ꞌburu, de wü miri gbü nguwa wü kpara füh kotö ne, kpah bete *Satana de wü kpara ka-ye ꞌburu. Fü Yesu adu ace wazi la fü Me, te di Wö ye. 25 Angü Yesu Kurisito ena angbü miri füh wü ngü ꞌburu. Me ena ato wazi fefe, de ah fa jia wü vügü ka-ye di, adu ao ewü esa lö ye. 26 Fü engu adu anza ngü ka kpi, teka de wü kpara kaka kpi tïne de, fï mere badi. 27 Dela ngü ta te wü *mürü dofo ba gbü *Ngari Me teka Yesu, gü ba, “Me ena ao wü ngü ꞌburu esa lölö.”* Ngü te wüh ba, gü ba, “Wü ngü ꞌburu ena adi esa lölö,” ne, amba nih wu eyi kpo, ga, Me tï angbü esa lö Yesu nda de, angü Me de kpara, te o engu miri me-ye. 28 Yesu Kurisito ena angbü füh wü ngü ꞌburu ba Mere Miri. Fü Me adu angbü tïne me-ye miri gbü nzö Yesu, de wü ngü la ꞌburu. Angü engu to wazi la fü Yesu me-ye.

29 Wü di enga wüna, gara ngü kpah dene te ma le amala fü yi. Yi fï nga ngü ne mbi mbi mbi. Te Me tï azükü kpara gbü kpi de la, wü kpara de te ewü za *babatïza teka wü mürü wü, de te wü kpi eyi ne, wüh ena amere baye? Dela ena adi ka-ye bü töndö ngü kükürü.

30 Gara ngü kpah dene, de-a, wü *mürü tima ka Yesu, a ngbü ece te-a fü kpi, teka tima kaka, neh teka ne? Te wü kpara tï azükü gbü kpi de la, ah ena adi zu töndö ngü kükürü. 31 Wü di enga wüna, ma su wu de. Ma ngbü ece te-ra fü kpi bala, teka ngü ka Yesu Kurisito, kpah teka tadu te ma ngbü emaka teka ngü ka-yi. 32 Mere bi wü ngü ngbü embü ra agbü Efeso kpakine efa sü. Ma ngbü egü gü de wü vügü ka Yesu Kurisito, te ewü di baka siti wü nü ne. Ma ngbü emere bala, neh teka ne? Teka de ma maka züka ngü füh kotö ne? Ah bala de! Ma ngbü emere ngü la bala, teka ngü ka Yesu Kurisito. Amba, te Me tï azükü wü kpara gbü kpi kpah de la, tima te ma ngbü emere ne, ah ena adi ka-ye kükürü ngü. Te wü kpara tï azükü gbü kpi ta de la, ah ena areke ta areke, te nih ena agïrï da nih, akoko tadu tïtïne füh kotö ne, angü egambi, nih ena akpi ka-nih akpi fï!

33 Yi ceka ꞌbe, teka ngü ka wü kpara te ewü ngbü efiti yi, gü ba, “Wü kpara zükü gbü kpi de,” ne. Yi mere e ale ngü ka-ewü la de. Te yi ngbü engbü de wü siti kpara de bala, wüh ena asiti fïngangü ka-yi ꞌburu. Angü yi wu kpo, gü ba, te e biringbö zi azi esüka wü bu ye la, ah ena asiti gara wü bu ye la ꞌburu. 34 Yi ce töndö fïngangü ka-ewü la, yi ce kpah da emere wü siti ngü. Angü ma wu eyi fanü fanü, ga, wü gara kpara ladü esüka yi, te ewü le ngü ka Me de. Ngü la ena ato mere lümü fü yi.

35 Wü di enga wüna, wü gara yi le ayi-ta ra, gü ba, “Wü kpara ena azükü gbü kpi, neh baye baye? Anga wüh ena adu amaka gara küte, neh baye baye?” 36 Dela töndö yitangü. Yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Te mü ru jia e gbü tö la, küte e la ena azi ka-ye ciki agbü tö, amba mamaguma ena akö ka-ye akö. Ah kpah bala teka nih, wü kpara ka Yesu. Küte nih ena akpi, fü ah azi azi. Fü Me adu azükü nih gbü kpi la, tïne gbü to küte. 37 Jia e te mü ngbü eru gbü tö, ah ka-ye kü bü biringbö, anga ah de ndo, anga ah de neh ene. 38 Fü Me ato wazi fü jia e la, de ah kö, fü ah aga kpah fï bü baka te Me o. Jia yara ena akö nda-ye fï bü yara. Jia ndo ena akö nda-ye fï bü ndo. 39 Kpah bala, küte wü e füh kotö ne ka-ye kpikpi ye kpikpi ye. Küte wü kpara ka-ye kpah kpikpi ye. Küte wü nü ka-ye kpah kpikpi ye. Küte wü lu nda-ye kpah kpikpi ye. Küte wü si nda-ye kpah kpikpi ye. 40 Küte wü e de füh kotö ne ꞌburu ka-ye kpikpi ye kpikpi ye. Kpah bala, küte wü e kpa gbü kpï ka-ye kpah kpikpi ye. Susu, de wü ngü ka-ewü kpah ꞌburu ꞌdö kpikpi ye kpikpi ye. 41 Süsü ka ra ka-ye kpikpi ye te nda fe. Wü küfara ngbü eci nda-wü aci ndra ndra ndra. Amba wü gara küfara ngbü eci nda-wü cu de wazi, da elofo sü efa nda wü bu wü ka.

42 Ngü ka-nih, wü kpara ka Yesu, te nih ena azükü gbü kpi, ena adi kpah bala. Angü Me ena adu afü küte nih, de te nih di di tïtïne ne, kpikpi ye. Küte nih de te nih ngbü di ne, ena akpi, fü ah azi. Amba to küte te Me ena adu ato fü nih ne, ah du kpi nda tïne de. 43 Küte nih de te nih di di ne, ah ka-ye küte ka cïnga, ah ka-ye kpah walawala. Amba to küte, te Me ena adu ato fü nih ne, ah ena asu afa sü, fü ah angbü kpah de kpeke wazi gbü ye. 44 Küte nih de tïtïne dene ne, ah de e ka füh kotö ne. Amba to küte, de te Me ena ato fü nih ne, ah ena adi de küte ka kpï.

45 Ah baka ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba dene, gina kpara te Me mere füh kotö ne, ah de kundu nih *Adama. Me o Yesu Kurisito baka eꞌbaꞌbasu kundu nih, amba ngü kaka ka-ye kpikpi ye. Angü Me zükü engu gbü kpi, adu ato to küte fefe na, ah de mene küte te tï akpi nda de. Te di bala, Yesu de wazi teka aküwa wü kpara, te ewü to maguma wü fefe, angü wüh tïne eyi de wü kpara gbü ngunguwa. 46-47 Gbü sïkpï te Me mere kundu nih Adama, ah za ta tö, fü ah afo engu gbügbü. Amba teka Yesu Kurisito, gbü sïkpï te Me zükü engu gbü kpi tete, Me to to küte fefe na, te tï akpi de. Küte nih te wüh bï nih di ne, ah ka-ye de e ka tö. Te gara, Me ena ato to küte fü nih, baka nda Yesu. 48 Nih, wü kpara füh kotö ꞌburu, nih de wü kundu ye Adama. Küte nih kpah ꞌburu baka nda Adama, de te Me mere gbü tö ne. Amba teka ngü ka-nih, nih nda-nih de wü kpara ka Yesu Kurisito. Te di bala, sidi nga kö nih, Me ena ato to küte fü nih, te di de küte ka kpï, kpah baka nda Yesu Kurisito. 49 Amba tïtïne dene, küte nih ka-ye la de küte ka kotö, baka nda Adama. Te gara, küte nih la ena adi tïne de küte ka kpï, baka nda Yesu Kurisito.

50-53 Wü di enga wüna, dela ngü te ma ele amala fü yi. Küte nih ka kotö ne tï angbü agbü kpï nda de. Küte nih dene ena akpi akpi, fü ah azi anza ka. Sü ka Me agbü kpï tï anza nda de. Te di bala, ah le de Me to to küte, te tï anza kpah de ne, fü nih. Yi da güje yi te ngü de te ma emala ne. Angü dene ngü de te Me sere fü wü kpara te enga gina la de. Wü gara nih ladü, te ewü tï akpi la de. Angü te gara, te Yesu Kurisito ena adu akoro füh kotö ne tete, ah ena adu amaka ewü fï ezükü de jia wü. Fü Me adu afü küte ewü bü kere baka roto la, akoro di toto gbü sïkpï la. Angü gba kono ena awü, fü wü *kpara ka Yesu, de te wüh kpi eyi ne, ayia azükü gbü kpi, de to küte ewü, te tï akpi tïne de. Amba teka ngü ka-nih, te nih di la ezükü ne, Me ena ato to küte fü nih kpah bala.

54 Gbü sïkpï te Me ena ato to küte la fü nih tete, ah ena adi gegege baka ta te wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, “Wü kpara ka Me tï akpi tïne de, angü Me nza ngü ka kpi eyi fï mere badi.”† 55 Nih tï kpah eyi abï ci te kpi, angü Yesu Kurisito fa jia kpi eyi. Wüh ba ta ci la gbü Ngari Me, gü ba,

“Kpi, wazi mü nza eyi!

Kpi, mü tïne de mere miri de.

Kpi, mü tï amörö a tïne de.

Nda-a, a tï akpi nda-a tïne de!”‡

56 Wü kpara ngbü ekpe cürü kpi, neh teka ne? Ah teka ngü ka *siti ngü de? Angü wüh wu eyi, gü ba, Me ena ato kuru te ani, teka siti ngü ka-ani la. Nih wu ngü ka kuru la, neh baye baye? Angü wüh ba ngü la ta eyi gügü gbü *Rïrï ka Me. 57 Nih gbo nga Me, angü engu tima Yesu Kurisito eyi, akpi, teka afa nih gbü kpi la.

58 Te di bala, wü di enga wüna, yi rü kpekpeke, fü yi azoro ngü ka Me de kpa yi ꞌbasu. Yi o maguma yi teka amere tima ka Yesu Kurisito. Angü tima de te yi ena amere la, ah tï angbü kükürü de. Yi ena amaka takpa ka-yi te gara, gbü *adu sïkpï te Yesu ena adu akoro tete na.

16

Dene ngü te ma ele amala fü yi, teka ngü ka mabiti jiase,

teka wü mürü cïnga agbü Yerüsalema

1 Te yi le aro jiase, teka ale ta-ngü di te mene wü *kpara ka Yesu Kurisito, te ewü di de mürü cïnga agbü Yerüsalema ne la, ah le de yi mere baka ta te ma mala fü wü kpara ka Yesu Kurisito, agbü Galatïya ne. 2 Gbü wü sïkpï ka Me ꞌburu, yi di engbü kötö, fü yi afï la nga wü e de te Me to fü yi gbü wü sïkpï la. Fü yi adu aza bete jiase la, ao kpikpi ye, teka wü mürü cïnga. Teka te ma ena akoro tete kpaka yi kpala la, de jiase la di ladü nzo. Angü te yi ena akpo angbü ero e la, o ra di ladü kpala la, ah tï areke de. 3 Ah le kpah de yi fe kpeke wü kpara, te ewü ena aza jiase la, anü di agbü Yerüsalema. Te ah bala, te ma ena akoro tete kpaka yi kpala, ma ena aba köcökpa ato esaka wü kpara la, de wüh nü di, wüh to fü wü kpara ka Yesu Kurisito de agbü Yerüsalema de kpala ne. 4 Amba te ah tï kpah fü ra anü mini la, ma ena adu ale kaje tundu de ewü.

Dene ngü ka ndoro ka-a

5 Wü di enga wüna, ma ele anü aceka yi kpala. Amba ah le ta de ma fü to agbü Makedoniya feke, teka agü jia ra te wü *kpara ka Yesu de kpala. 6 Sidi nga ngü la, fü ra adu akoro angbü mba kpaka yi kpala teka bi sïkpï. Anga karanga ena anza te ra kpaka yi sela? Ma wu la de. Angü ah le de yi le ta-ngü te ra, te ma ena ayia anü agbü wü gara sü tete, anga ah ena adi neh lö sü lö ya? Ma wu kpah de. 7 Te ma ena akoro kpaka yi kpala tïtïne la, ma ena ara mba sïkpï ꞌdongoni, baka rara ka Me* ꞌbasu, anga bata. Dela, ah tï de. Te ah ꞌbe gbü jia Me la, ma ngbü ele teka ara mba kpaka yi sela teka bi sïkpï. 8 Ma le angbü gbü Efeso sene zalü akoro gbü sïkpï ka *Petekosïta, sïkpï ta te *Nzïla Wazi Me koro tete. 9 Kükürü de, angü Me ü kaje eyi fere, teka de ma mere tima ka-ni sene kpekpeke. Amba wü vügü ka-nih kpah ladü kpakine. 10 Ma ena atima Timoteyo kpaka yi kpala tïtïne. Te engu koro eyi kpaka yi kpala la, yi za engu gbü mürü de züka maguma yi. Angü engu de kpara te ngbü emere tima ka Yesu Kurisito kpekpeke kpah baka ra. Yi mere e ato cïnga tete na de. 11 Yi mere e akpa ngü kaka kpah de. Yi mere ngü fefe na ꞌbe, teka de engu du kpaka ra kpakine de gu maguma. Angü a ena angbü kpakine da ecï nganga, de wü gara wü di enga ni nih.

12 Teka ngü ka enga ni nih, Apolo, ma mala ngü fefe na eyi kpekpeke, de engu yia kere, ah nü aceka yi kpala. Amba ngü la tï te nga jijia na de. Engu ena adu akoro kpaka yi kpala sidi, te engu maka züka sïkpï eyi la.

Dene adu ngü ka-ra

13 Wü di enga wüna, yi ceka ꞌbe. Yi zoro ngü ka Yesu Kurisito de kpa yi ꞌbasu. Yi kpe cürü de. Yi rü kpekpeke. 14 Yi di emere wü ngü ka-yi ꞌburu, da ele te-ye ale.

15 Yi wu Setefanü de wü kpara gba ye ꞌburu kpo. Wüh de gina wü kpara gbü sü ka-yi kpala,† te ewü to maguma wü fü Miri Yesu. Fü ewü ato te-wü kpah ꞌburu teka adi ele ta-ngü te wü *kpara ka Miri Yesu. Wü di enga wüna, ma ngbü emala ngü ne fü yi kpekpeke, gü ba, 16 ah le de yi di eje ngü gömö wü Setefanü, kpah gömö mene wü kpara, te ewü to te-wü teka adi emere tima ka Yesu kpekpeke, baka wü Setefanü ne. 17 Ta te wü Setefanü, Forotünatü bete Akayakasï koro tete na kpakine ne, ma ngbü ta de tadu da egbo nga ewü. Angü ah ngbü ge baka te ma wu yi, wü kpara ka Korïnito, ta eyi ꞌburu la. 18 Wüh to wazi fere, kpah baka te ewü ngbü eto fü yi ne. Te di bala, ah reke fa sü, te yi ena adi ecu ngü wü kpara de bala, angü wüh de kpeke wü kpara gbü tima ka Yesu.

19 Wü *kpara ka Yesu Kurisito agbü Asïya kpakine ne to mandï fü yi fala de. Akuwila ake Pïrïsïla to mandï fü yi kpekpeke de ïrï Miri Yesu Kurisito, kpah de wü kpara ka Yesu Kurisito te ewü ngbü ebiti te-wü agba wü Akuwila ne. 20 Wü di enga ni yi ꞌburu guvu Yesu Kurisito to mandï fü yi. Yi faka te-yi esüka yi da ra.

21 Dene mandï ka-ra, Pawülü, te ma ba cu me-ra de kpa ra fü yi. 22 Teka mene wü kpara, de te ewü le ngü ka Miri Yesu de ne, ah le de Me to kuru te ewü. Wayi, Miri Yesu, mü du edu, mü koro füh kotö ne kere! 23 Ah le de Miri Yesu ngbü de yi, de ah to wazi fü yi, de *züka maguma ye. 24 Ma le yi eyi ꞌburu de maguma ra biringbö, teka ngü ka Yesu Kurisito. Dela adu ngü ka-ra, Pawülü. Ah rü baka e dela.

* 1:12 1:12 Gara ïrï Petero de Kefa.

† 1:19 1:19 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 29:14.

‡ 1:24 1:24 Wü kpara te Me fe ewü me-ye ne ngbü eje si-ngü la ereke ꞌduwa me-wü mbi mbi mbi, anga wüh de wü di enga Yïsarayele anga wü di enga Giriki, anga neh wü da?

* 2:9 2:9 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 64:4.

† 2:16 2:16 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 40:13.

* 3:19 3:19 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Eyobo 5:13.

† 3:20 3:20 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 94:11.

‡ 3:22 3:22 Gara ïrï Petero de Kefa.

* 5:9 5:9 Gina köcökpa la tïtïne nda ma.

* 6:15-16 6:15-16 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 2:24.

* 9:5 9:5 Gara ïrï Petero de Kefa.

† 9:9 9:9 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 25:4.

* 10:7 10:7 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 32:6.

† 10:26 10:26 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 24:1.

* 11:8-9 11:8-9 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 2:18-24.

* 14:21 14:21 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 28:11-12.

* 15:27 15:27 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 110:1.

† 15:54 15:54 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 25:8.

‡ 15:55 15:55 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Oseya 13:14.

* 16:7 16:7 Rara ka Me, te wüh mala nganga na ne, ah de poso anga izibuwa.

† 16:15 16:15 Ïrï nga nzö sü ka wü Korïnito la, ah de Akaya.

2 Korïnito

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Dene köcökpa te Pawülü ba fü wü kpara ka Yesu agbü Korïnito

2 Korïnito

Masere si-ngü

Dene kpah gara köcökpa, te Pawülü ba fü wü kpara ka Yesu Kurisito agbü Korïnito.

Nih tanga gbü 1 Korïnito 5:9, gü ba, te enga gina, o Pawülü ba mene köcökpa, te nih ngbü eï, gü ba, gina Korïnito ne, la de, engu ba ta gara köcökpa eyi, tima fü wü kpara ka Korïnito. Te di bala, 1 Korïnito la, ah zu de gina köcökpa, de te Pawülü tima fü wü kpara ka Korïnito, nda de. Amba nih ngbü eï, gü ba, ah de 1 Korïnito ne, angü ah de gina köcökpa ka Pawülü fü wü kpara ka Korïnito, te wüh to eyi esüka gara wü buku gbü *Ngari Me. Angü gigina na, ta te Pawülü ba ne, dürü ka-ye eyi.

Teka mene köcökpa ne, te nih ngbü eï, gü ba, 2 Korïnito ne, ah ena adi ka-ye de ebabata, anga ebabala köcökpa te Pawülü ba fü wü *kpara ka Yesu agbü Korïnito. Nih ngbü eï, gü ba, 2 Korïnito ne, teka te köcökpa la di de eꞌbaꞌbasu köcökpa ka Pawülü fü wü kpara ka Korïnito, te wüh to eyi esüka wü gara buku, te di gbü Ngari Me.

Fïngangü ka wü gara kpara te ewü wu ngü fa sü, gü ba, sidi nga mene köcökpa te nih ngbü eï, gü ba, 1 Korïnito, ta te Pawülü tima fü wü kpara ka Yesu agbü Korïnito ne, wü gara kpara agbü Korïnito kpala kpo ta da efala Pawülü, da ekpa ngüngü na, gü ba, “Pawülü de mürü fiti, angü engu zu de *mürü tima ka Yesu nda de.” Teka ngü la, fü Pawülü ayia gbü Efeso, anü agbü Korïnito, teka de ni reke ngü la kpala. Dela, ah de mene kokoro kaka, te engu mala, gü ba, “Ngü la to ta mere cïnga fü wü kpara ka Korïnito fa sü ne.” (Mü ena amaka ngü la gbü 2 Korïnito 2:1.) Fü Pawülü ayia ta azïnga te mene wü kpara, te ewü mere siti ngü la. (Mü ena amaka ngü la gbü 2 Korïnito 13:2). Fü ah alügü nga ye, adu agbü Efeso.

Ta te Pawülü du agbü Efeso ne, ah du ba gara kpeke köcökpa kpah eyi fü wü kpara ka Korïnito la. (Mü ena amaka ngü la gbü 2 Korïnito 2:3-4). Ah tima ta köcökpa la esaka Tito. Fü ewü ayia areke ngü ake Tito, gü ba, te Tito ena ayia gbü Korïnito, teka adu agbü Efeso la, ah le de Tito fü to gbü Makedoniya bete Türüwa. Amba sidi nga ngü te Tito nü sü tete, fü wü gara siti ngü akpo da emere te-wü gbü Efeso sela, teka ngü ka Yesu, te Pawülü ngbü erï wü kpara di ne. (Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Wü Mürü Tima 19:23-41.) Te di bala, fü Pawülü ayia gbü Efeso, teka de ni nü, ni maka Tito agbü Türüwa kpala. Kpah bala, teka de ni rï wü kpara de kpala de ngü ka Yesu. Amba baka te engu koro kpala, Tito koro nda la de. Fü ngü la ayia ato mere cïnga emaguma Pawülü. Fü Pawülü adu ayia sela, ale kaje, anü agbü Makedoniya. Fü ah anü amaka Tito kpala. Fü ah aje züka ngü, te wü kpara ka Korïnito mere ne, gömö Tito. Angü wüh le ngü ka köcökpa, te Pawülü tima fü ewü ne, reke areke. Sidi nga züka ngü te Pawülü je de bala, fü ah adu aba mene köcökpa, te nih ngbü eï, gü ba, 2 Korïnito ne.

Wü ngü te mü ena amaka gbü köcökpa ka 2 Korïnito ne, wüh dene.

Sapïta 1–7 Ngü te di ezengba wü Pawülü de wü kpara ka Yesu

Sapïta 8–9 Ngü teka jiase fü wü mürü cïnga agbü Yudaya

Sapïta 10–13 Wazi te Yesu to fü Pawülü angü engu de mürü tima kaka

1

Dene mandï ka Pawülü fü wü kpara

ka Yesu Kurisito agbü Korïnito

1 De-yi, wü *kpara ka Yesu Kurisito agbü Korïnito, a ba köcökpa ne fü yi me-a, de-ra Pawülü, te Me fe ra *mürü tima ka Yesu, ake enga ni nih, Timoteyo. A to mandï fü yi, wü kpara ka Yesu de kpala, kpah de wü kpara ka Yesu agbü tö ka Akaya ꞌburu. 2 Wö nih Me ake Miri Yesu *Kurisito di de yi, de wüh to gu ngü ka-wü fü yi, de *züka maguma wü.

Dene ngü teka wazi te Me ngbü eto fü nih

3 Ma gbo nga ïrï Me, te di de Wö ye Miri ka-nih Yesu Kurisito ne, angü engu ngbü ewu cïnga nih, fü ah angbü ele ta-ngü te nih. 4 Engu ngbü kpah eto wazi fü nih, gbü wü cïnga te ngbü embü nih ne ꞌburu. Te di bala, nih tï kpah eyi ale ta-ngü te wü bu nih, adi egu maguma ewü gbü cïnga ka-ewü, teka wazi de te Me ngbü eto fü nih ne. 5 Angü te nih maka mere cïnga baka nda Yesu Kurisito la, Yesu ena ele ta-ngü te nih, de mere wazi ka-ye. 6 Cïnga te a ngbü ezü ne, ah teka ngü ka-yi, teka de yi je ngü ka Yesu, fü yi aküwa. Kpah bala, wazi te Me ngbü eto fü a gbü cïnga ka-a ne, ah kpah tüngü yi, teka de yi maka wazi, fü yi arü di kpekpeke gbü cïnga ka-yi, te ngbü embü yi kpah baka nda-a ne. 7 Te di bala ne, a kpe cürü de, angü a wu eyi, gü ba, te yi ngbü emaka cïnga, kpah baka nda-a la, yi ena amaka wazi kpah baka a, fü yi arü di kpekpeke gbü ngü ka Me.

8-9 Wü di enga wüna, a le amala nga cïnga, te mere a agbü Asïya, ne fü yi. Dela cïnga nda de. Angü ah de mere siti cïnga, te fa wazi a cu afa. Fü a afï, gü ba, “A ena akpi akpi gbü cïnga la, a tï aküwa nda-a de.” Amba cïnga la mbü a kükürü nda de. Ah teka de a ce ngü ka-a ꞌburu esaka Me, de engu küwa a me-ye. Angü wazi a be teka ngü la nda de. Amba wazi Me ladü. Engu tï eyi azükü wü kpara gbü kpi, duu me-ye. 10 Wayi, Me küwa a gbü siti kpi la eyi fanü. Engu ena aküwa a kpah aküwa, gbü wü gara cïnga, te ena amaka a te gara. Angü a o fïngangü ka-a eyi ꞌburu eküte Me, gü ba, “Fanü, engu ena angbü fï bü da eküwa a gbü wü ngü ꞌburu.” 11 Ah le kpah de yi di eyi-ta Me fü a, angü gba ka-yi la ena ale ta-ngü te a. Teka ngü la, mere bi wü kpara ena agbo nga Me teka ngü ka-a. Kükürü de, angü Me ena adi eküwa a, teka gba te bi wü kpara ngbü eku fefe teka a ne.

Dene si-ngü te ma koro tete na kpaka yi la de ne

12 Wü di enga wüna, wü gara kpara ngbü esu wu eküte a, gü ba, a de wü mürü fiti. Ah bala de! Angü a gïrï mani, teka adi efiti wü kpara di, baka wü kpara ka füh kotö ne, nda-a de. A wu eyi, gü ba, gbü ngbüngbü ka-a füh kotö sene, a ngbü fï bü emere ngü de maguma a biringbö, te ngbü ereke gbü jia Me, teka wazi de te Me ngbü eto fü a ne. Angü dela ngü te ngbü eto tadu fü a. Zu ngü te a ngbü emere ne, yi wu ta kpah kpo, gbü ngbüngbü ka-a esüka yi de kpala ne. 13-14 Ngü de te a ba tima fü yi ne, ngü gbügbü ꞌbasu ꞌbasu nda de. A ngbü emala ngü fü yi mbölö mbölö, baka te yi ngbü ewu, da eje ngü gbügbü na ereke areke ne. Ah le de yi fï ngü ne mbi mbi mbi. Te yi wu ngü ka-a mbi mbi la de la, ah le de ngü ka-a rï gbü nzö yi, teka fü yi ao fïngangü ka-yi tete. Te yi mere bala la, ngü ka-a ena ato tadu fü yi, kpah baka te ngü ka-yi ena ato tadu fü a te gara, gbü sïkpï te Miri Yesu ena adu akoro tete.

15 Ma wu ngü la eyi, fü ra adu ao ta gbü fïngangü ka-ra, gü ba, “Ma ena akoro aceka yi te enga gina, o ra nü agbü Makedoniya la de, teka de yi maka tadu du ꞌbasu.” 16 Angü ma fï ta, gü ba, “Te ma ena ayia agbü Asïya, da enü agbü Makedoniya la, ma ena afü kpuru to kpaka yi sela. Kpah bala, gbü dudu ka-ra agbü Makedoniya, ma ena afü adu kpah kpuru kpaka yi sela, teka de yi le ta-ngü te ra, teka nünü ka-ra agbü Yudaya.” 17 Amba, baka te ma koro eyi agbü Makedoniya, ma fü kpuru kpaka yi de ne, ngü la gbü jia yi esiti? Yi ngbü efï, gü ba, ma de mürü mani, te ma ngbü emala ngü efüfü afüfü? Ah bala de!

18 Wü di enga wüna, ma mala ngü fü yi ꞌbasu ꞌbasu nda-ra de. Ngü te ma mala fü yi de bala ne, ah de zu ngü, te Me wu kpo. 19 Angü ngü ka Yesu Kurisito, Ye Me, te a ngbü emala fü yi ake Sïla bete Timoteyo ne, ah de ngü ꞌbasu ꞌbasu nda de. Ah ka-ye zu ngü ka Me biringbö. 20 Angü mere bi züka ngü ta te Me mala gügü, gü ba, “Ni ena amere fü wü kpara ka-ni ne,” wü ngü la ꞌburu, nih maka eyi, teka ngü ka Yesu Kurisito. Te di bala, nih ngbü egbo nga ïrï Me, teka ngü ka Yesu. Fü nih angbü kpah emala, gü ba, “Ah di bala,” teka ïrï Yesu. 21 Me fe nih de nih ma ꞌburu me-ye, ao wü kpara ka-ye tete, teka ngü ka Yesu Kurisito. Fü ah ayia ato wazi fü nih, teka de nih rü kpekpeke gbü tima ka-ye la. 22 Me wa kpah tere eyi eküte nih, te ena adi esere nih, gü ba, nih de wü kpara kaka. Angü ah tima *Nzïla Wazi ye, akoro angbü emaguma nih, baka gina takpa ka *küküwa, te Me ena ato te gara fü nih agbü sü ka-ye agbü kpï ne.

23 Wü di enga wüna, ma su wu de. Me wu ngü la kpo. Si-ngü de te ma koro tete kpaka yi la de ne, ah teka te ma je nga *siti ngü ka-yi. Ngü de te ma je la, ah ke te-ra fa sü. Fü maguma ra ayia agürü. Fü ra ayia awu fanü, gü ba, te ma ena akoro ta kpaka yi kere sidi nga ngü la, de bane ma ena aro mö fü yi kpekpeke, fü ngü la ato cïnga fü yi. Te di bala, fü ra ayia afï, gü ba, ma tï anü kpaka yi la de. Ah le de ma ba ngü la, tima fü yi bü gbü köcökpa. 24 Yi ngbü efï, gü ba, a le ao te-a baka wü mere kpara, teka angbü gbü nzö ani de wazi? Ah bala de. A le arï yi, da eto wazi fü yi, teka de yi di engbü de mere tadu, angü a wu eyi, gü ba, yi to maguma yi eyi fü Yesu Kurisito fanü fanü.

2

1 Gbü gara kokoro ka-ra ta kpaka yi ne, ma mala ta ngü fü yi kpekpeke, te to mere cïnga emaguma yi fa sü. Kpah bala, ngü la du to mere cïnga te ra kpah fa sü. Teka ngü la, fü ra adu afï, gü ba, ma tï adu anü kpala, ato gara cïnga emaguma yi bala, nda-ra de. 2 Angü te ma to cïnga emaguma yi bala la, kpara te ena adu ato tadu te ra neh da? Ah ena adi kpah bü de yi, de te ma ena ato cïnga emaguma yi ne, de? 3 Dela si-ngü te ma ba ta köcökpa fü yi, de rïrï kpekpeke, teka de yi ce ngü la, tete na ne. Ma mere ngü la kükürü de, angü te ma ena adu akoro kpaka yi kpala la, nih ena angbü de mere tadu de nih ma, ma tï angbü de cïnga tïne de. 4 Ngü ta te ma ba fü yi la, ah ke te ra cu fa sü, baka te maguma ra ena akolo akolo la. Ma ba ngü la cu de ngura gbü jia ra. Ma le ta ato cïnga fü yi de, amba ma ba ngü la bala, kükürü de, angü ma le yi cu de maguma ra ꞌburu.

Dene ngü teka kpara de te mere siti ngü

5 Wü di enga wüna, kpara te mere *siti ngü la, to cïnga eyi fere fanü. Amba ma wu eyi, gü ba, ah to kpah mere cïnga eyi fü yi ꞌburu. Ma le amala ngü kaka kpekpeke fa sü de. 6 Ma ba ta ngü fü yi, gü ba, ah le de yi to kuru tete. Fü mere bi yi ale ngü la. Amba tïtïne kuru te yi to tete ne, ah tï la eyi bala. 7 Angü tïtïne engu fü ngü ka-ye eyi, du ngbü engbü de cïnga. Te di bala, yi mere e ato gara cïnga fefe tïne de. Ah le de yi boro siti ngü kaka-na, fü yi adu ato wazi fefe na, angü engu ena akpi ka fïngangü. 8 Tïtïne, ma ngbü endaꞌba te-ra fü yi. Ah le de yi du sere fefe, gü ba, ani ngbü ele engu cu de maguma ani fanü fanü. 9 Si-ngü ta te ma ba ngü la fü yi, gü ba, yi to kuru fefe tete ne, ah dene. Ma le ta are fïngangü ka-yi, anga yi tï eyi amere wü rïrï, ta te ma mala fü yi ne, fanü? 10-11 Te di bala, ah reke fa sü, te yi ena adu aboro siti ngü kaka. Angü, te yi boro siti ngü kaka-na eyi la, ma ena aboro siti ngü kaka kpah aboro fanü. Amba nda-ra, teka mene siti ngü de te engu mere fere ne, Yesu Kurisito wu eyi, gü ba, ma boro siti ngü kaka la eyi gügü. Ma mere ngü la bala, teka de ngü la to wazi fü yi, angü *Satana ena amaka wazi, fü ah asiti tima ka-nih. Nih ce ngü ka makpü, de siti maguma asidi, angü nih wu kpo, gü ba, ngü ka makpü la, ah de mani ka Satana!

Dene fïngangü te mere ra agbü Türüwa

12 Ma ba ta köcökpa de kpeke rïrï gbü ye, teka *siti ngü la eyi, fü ra atima fü yi esaka enga ni nih, Tito. Fü ngü ka köcökpa la ato mere bi fïngangü gbü nzö ra. Sidi nga ngü la mba ce, fü ra ayia gbü Efeso, anü agbü Türüwa, teka amala ngü ka Yesu Kurisito fü wü kpara de kpala. Fanü, fü ra amaka mere bi züka ngü kpala, angü Me ü kaje fere me-ye, teka amere tima la tete kpala. 13 Ma ngbü efï ta, gü ba, te ma ena akoro kpala la, ma ena amaka Tito kpala, de lügü-ngü ka-yi. Amba ma maka engu nda-ra de. Fü maguma ra angbü de mere cïnga teka ngü la. Te di bala, fü ra ayia ato mandï fü wü *kpara ka Yesu Kurisito, de agbü Türüwa la, ayia anü sü ka-ra agbü Makedoniya, teka agïrï Tito. Fü Tito akoro amaka ra kpala.* Fü ah ayia amala nga wü züka ngü ka-yi la fere, gü ba, “Yi fü maguma yi eyi, du ce siti ngü la.” Te ma je ngü la, fü maguma ra adu agu.

Dene ngü teka wazi Yesu Kurisito

14 Nih gbo nga ïrï Me! Angü engu de mere kpara te ngbü etï engagira nü fü nih, teka ngü ka Miri Yesu Kurisito, baka mere kpara ka nzö-gü, te ngbü eliki wü vügü ka-ye. Me ngbü ebaya ngü ka Yesu te komö a, te wü sü ꞌburu, baka züka se e, te ngbü egba sü me-ye la. 15 Angü ngü ka-a, te a ngbü emala teka Yesu Kurisito ne, ah ngbü efu baka züka se e gbü gü Me. Wü kpara te Me küwa ewü eyi ne, ngbü eje züka se e la me-wü de tadu. Mene wü kpara, te wüh dürü eyi te kaje ka Me ne, wüh ngbü kpah eje se e la. 16 Amba ngü ka Yesu, te a ngbü emala ne, du ngbü efu gbü gü ewü ba se kövö la, angü wüh le ngü la nda-wü de. Te di bala, Me ena aza ewü te gara, agü agbü wa. Amba fü mene ewü te Me küwa ewü eyi ne, ngü ka-a ngbü fü ewü baka züka se e, te ngbü eküwa ewü. Angü ngari Me ngbü eküwa mene wü kpara te ewü le ngü la, amba mene wü kpara te ewü le ngü la de ne, wüh ena akpi. Te di bala, ah le de Me to wazi fü a teka tima ka Yesu la, angü a tï amere tima la de tete-a nda-a de! 17 Wü gara kpara ngbü efï nda-wü, gü ba, ngü ka Me de e, te wüh ngbü emaka jiase gbügbü. Amba nda-a ngü, ah bala nda de. Me fe a me-ye, o ba wü *mürü tima ka Yesu Kurisito. Te di bala, a ngbü erü engagira Me, teka adi emala zu ngü kaka fü wü kpara, de maguma a biringbö.

3

Dene ngü teka tima te Me to fü a

1 Ngü de te a ba fü yi, teka tima te Me to fü a ne, ah gbü jia yi baka te a ngbü egbo nga a? Yi wu de, gü ba, Me tima a me-ye? Fïngangü ka-yi gü ba, ah le de a koro kpaka yi de köcökpa, te ena asere züka ngü ka-a fü yi, baka te wü gara kpara ngbü emere ne? Anga ah ena adi de köcökpa, te yi ena aba me-yi, teka asere züka ngü ka-a fü wü kpara? Ah bala de! 2 Yi me-yi de köcökpa, te ena asere ngü ka-a fü wü kpara. Angü wü kpara ꞌburu tï eyi awu, gü ba, yi je ngü ka Yesu eyi gömö a, fü yi afü maguma yi, adu angbü emere wü ngü te ngbü ereke gbü jia Me. Te di bala, wü kpara ꞌburu ena awu züka ngü ka-a eküte yi, gü ba, a de wü *mürü tima ka Yesu fanü. 3 Wü kpara ꞌburu ena angbü eceka yi baka köcökpa, te Yesu Kurisito ba cu me-ye, teka tima ka-a ne. Angü, ta te yi le ngü ka Yesu gömö a ne, Yesu tima *Nzïla Wazi Me fü yi, teka afü maguma yi, ato wazi fü yi, de yi di emere züka ngü ka Me di.

4 A mala ngü la bala kükürü de, angü a wu reke cu areke, gü ba, Me fe a me-ye, fü ah ato wazi fü a, teka amere tima ka-ye la di, teka ngü ka Yesu Kurisito. 5 Amba a tï amala, gü ba, a ngbü emere tima ka Me ne gbü wazi ka-a ne, de. Me ngbü eto wazi la fü a me-ye, teka amere tima ka-ye ne di. 6 Angü, teka ngü ka Yesu Kurisito, Me du reke to kaje fü nih, wü kpara ka-ye, teka fü nih aküwa tete. Fü engu adu ao a wü mürü tima ka-ye tete, teka de a di emala ngü ka-ni la fü wü kpara. Ta gügü, te Me nzö *ngüte de wü di enga *Yïsarayele ne, Me to ta *Rïrï ka-ye gömö *Müse. Fü Müse ayia aba ngü la eküte fara da.* Amba to kaje, te Me ü fü nih ne, ah ka-ye kpikpi ye. Ah de ngü ka Rïrï, te wüh ba aba ne, nda de. Ah ka-ye de ngü ka Nzïla Wazi Me, te Me o emaguma nih. Baka te wü di enga Yïsarayele tï amere Rïrï, ta te Müse ba ne, mbi mbi de ne, fü ngü la adu ato kpi fü ewü. Amba Nzïla Wazi Me ngbü nda-ye eküwa kpara fï mere badi.

7 Me fe ta Müse teka amala nga gina Rïrï ka-ye la fü wü di enga Yïsarayele. Gina Rïrï la tï aküwa kpara nda de. Amba gbü sïkpï ta te Müse to Rïrï la fü wü di enga Yïsarayele tete, fü Me ato mere wazi ka-ye fefe fanü fanü. Angü gbüra Müse kpo ta eci ka wazi ka Me la. Te di bala, wü di enga Yïsarayele tï ta aceka gbüra Müse mbi mbi de. Tïne, sidi nga ngü la mba cüküꞌdaye, fü e la adu anza.† 8 Amba nda-a, wazi te Me to fü a, teka amala to ngü ka *küküwa ka Nzïla Wazi Me fü yi di ne, wazi la ena afa nda gina Rïrï ka Müse la ka. 9 Wayi, gina Rïrï la de züka ngü fanü, amba kpara, te tï amere wü Rïrï la ꞌburu areke areke ne, nda ma. Te di bala, Me ena ato kuru te wü kpara, teka ngü ka Rïrï ka-ye, te ewü le amere de ne. Amba to ngü te Nzïla Wazi Me ngbü emere emaguma nih ne, du ngbü ereke nih gbü jia Me me-ye. Te di bala, wazi ngü ka Yesu ka-ye kpekpeke fa nda gina Rïrï la ka! 10-11 Ta gügü ne, gina Rïrï la ngbürü de wazi ye, angü Me to ta me-ye. Amba enatikine, wazi Rïrï la nza eyi, teka to ngü ka Yesu, te ngbü eküwa nih fï mere badi ne. Angü ngü ka Yesu tï anza nda de.

12 Teka ngü la, a kpe cürü nda-a de. Fü a angbü emala ngari Yesu fü wü kpara ꞌburu ngbaa ngbaa ngbaa ne! Angü a wu eyi, gü ba, tima ka Yesu tï anza nda de. 13 Amba a baka Müse nda-a de. Angü ta te gbüra Müse ngbü eci tete ne, wü di enga Yïsarayele ngbü ta ekpe cürü. Fü Müse ayia ai gbüra ye, ani de bongo. Amba gbüra Müse la ngbü ta fï bü eci aci bala ne nda de. Ah kpah baka wazi diri Rïrï ka Me, te ngbü fï badi nda de ne. 14 Amba wü di enga Yïsarayele je si-ngü gbü diri Rïrï la mbi mbi nda-wü de. Kükürü de, angü nzö ewü ta kpekpeke, ngü ka Me rï gbü nzö ewü de. Akoro enatikine dene, te wüh tanga ngü gbü Gina *Ngü Mürü ka Me la, ah ge baka te wüh ni jia ewü de bongo, baka nda Müse tane. Teka ngü la, si-ngü gbü Gina Ngü Mürü, te wüh ngbü etanga la, ah tï arï gbü nzö ewü nda de. Amba mene kpara te to maguma ye fü Yesu, Yesu ena afuru e, te ni jijia baka bongo la, asidi. 15 Enatikine, te wü di enga Yïsarayele tanga Rïrï, ta te Me tima gömö Müse ne, si-ngü la rï gbü nzö ewü nda la fï de. 16 Amba mene kpara te fü maguma ye, du le ngü ka Miri Yesu, Me ena afuru e gbü jijia baka bongo la, asidi, teka fü kpara la awu si-ngü gbü Rïrï ka Me areke areke, gü ba, ngü te ena aküwa nih, ah ꞌduwa de ngü ka Yesu. 17 Angü te mü to maguma mü fü Miri Yesu, *Nzïla Wazi Me ena arï emaguma mü, fü ah afuru ku ka *siti ngü, de te i mü ne, asidi. 18 Te di bala, nih, de te nih to maguma nih eyi fü Yesu ne, nih tï eyi awu wazi Me gbü ngü ka Yesu, angü wüh furu e, te ni jia nih baka bongo, ne eyi asidi. Kpah bala, Nzïla Wazi Me ngbü fï bü emere tima emaguma nih, teka fü nih angbü emere wü züka ngü baka nda Yesu. Te di bala, wü kpara tï eyi awu ngü ka Me eküte nih.

4

Dene ngü ka wazi ka Me te di emaguma a

1 Wü di enga wüna, Me to tima ka mamala ngari Yesu ne, fü a me-ye, teka *züka maguma ye. Te di bala, kpara tï ace tima la nda-a de. 2 A to te-a eyi ꞌburu teka amere tima la areke areke. Wü mani te wü kpara ngbü emere esalakumu ne, a le adi emere ngü la nda-a de. A le adi efiti wü kpara kpah de. A su wu, da efüfü ngü ka Me nda-a kpah de. A ngbü emala zu ngari Me fü wü kpara mbölö mbölö. Te di bala, wü kpara ꞌburu ena awu, gü ba, a ngbü emere zu ngü, te reke areke gbü jia Me.

3 Fanü fanü, wü gara kpara ladü, te ewü je si-ngü gbü ngü ka Yesu Kurisito, de te a ngbü emala fü ewü ne, de. Si-ngü la wo te-ye fü ewü awo, angü wüh dürü te kaje ka Me eyi asidi. 4 Wüh tï aje si-ngü ka Me de, angü *Satana ni fïngangü ka-ewü eyi. Satana ka-ye de siti miri, te ngbü gbü nzö wü kpara füh kotö ne. Te di bala, Satana le de wü kpara je ngü ka *küküwa guvu Yesu ne, kpo fï de. Angü Yesu de *E-küwa-nih, ah kpah de Ye Me, te ngbü esere ngü ka Me fü wü kpara. 5 Fanü fanü, ngü te a ngbü emala fü wü kpara ne, ah de ngü ka-a nda de. Ah de ngü ka Yesu Kurisito, angü engu de Miri ka-nih ꞌburu. Amba nda-a, a ka-a bü wü kpara ka tima ka-yi, gbü ngü ka Yesu. 6 Ta gügü, te Me ngbü eo kotö ne tete, sü ngbü ꞌburu mbiri! Fü Me ayia amala ngü, gü ba, “Sü lofo elofo.” Fü sü ayia alofo, raaa!* Enatikine Me lofo sü emaguma nih kpah eyi bala, teka fü nih awu ngü ka-ni, Me, areke areke. Angü wazi ka Me, te Yesu Kurisito sere fü nih ne, ngbü eyi elofo sü baka ra. Dela si-ngü te a ngbü emala ngü ka Me tete fü wü kpara.

7 Angü, fanü fanü, tima de te Me to fü a ne, ah de mere kpeke tima. Amba wazi a teka tima la nda ma. A ka-a bü kükürü e, baka fara sila, te Me wo mere kpeke wazi ka-ye gbügbü na. Me mere ngü la bala, teka de wü kpara ꞌburu wu mere wazi ka-ni, Me, tete. Angü wazi a nda ma. 8 Mere bi wü ngü ladü, te ngbü emere a te nga wü sïkpï ꞌburu. Amba wü ngü la fa a nda-wü de, teka wazi Me, de te engu ngbü eto fü a ne. Gbü wü gara sïkpï, a wu zu ngü de te a ena amere ne nda-a de, amba ngü la kolo maguma a nda de. 9 Wü vügü ka-a fa sü, amba Me ce a kpikpi a nda de, engu ladü te ngbü fï ele ta-ngü te a. Wü vügü ka-a ngbü eto mere cïnga te a, amba a kpi gbü ngü la nda-a de. 10-11 Gbü wü sïkpï ꞌburu, a ngbü eto te-a fü kpi baka nda Yesu Kurisito, teka asere fü wü kpara, gü ba, Yesu Kurisito zükü gbü kpi eyi fanü. 12 Nda-a, wü *mürü tima ka Yesu, te nga wü sïkpï ꞌburu, wü vügü ngbü egïrï kaje teka amörö a. Amba nda-yi, wü kpara ka Korïnito, ngü la ena aküwa yi fï mere badi.

13 Ah kpah baka ngü de te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Ma ngbü emala ngari Me fü wü kpara ne, angü ma to maguma ra eyi fefe na.”† Kpah bala, a ngbü emala Ngari Me fü wü kpara ne, angü a to maguma a eyi fefe na. 14 A wu eyi, gü ba, Me zükü Miri Yesu eyi gbü kpi. Kpah bala, Me ena azükü a gbü kpi, teka ngü ka Yesu. Fü engu adu aza nih de nih ma ꞌburu, ago di kpaka ye agbü kpï. 15 Wü ngü ꞌburu te ngbü embü a ne, a ngbü ece te-a gbü wü ngü la, teka ngü ka-yi, de yi je ngü ka Me. Kpah bala, ah le de ngü ka Me abaya füh kotö ne ꞌburu, fü Me aküwa mere bi wü kpara teka *züka maguma ye la. Te di bala, wü kpara ena adu da egbo nga ïrï Me ꞌduwa ba-neh-ene-la.

16 Dela si-ngü te a ngbü erü di kpekpeke gbü tima ka Me. Angü a wu eyi, gü ba, wazi küte a ngbü enza ka-ye anza, amba Me ngbü eto wazi ka-ye emaguma a, te nga wü sïkpï ꞌburu. 17 Wü ngü te ngbü embü a füh kotö sene ne, ka-wü mba wü jürü ngü kükürü, wüh de kpeke ngü nda-wü de, wüh ena anza ka-wü anza. Amba ngü la ena aü kaje fü a, teka fü a angbü kpaka Me agbü kpï, fï mere badi. Angü züka ngü de agba Me la ena afa wü ngü de füh kotö ne ꞌburu. Ngü la tï anza de. 18 Nih mere e ao to nih, teka wü ngü ka kotö ne, de. Ah le de nih o to nih, teka ngü ka Me agbü kpï. Kükürü de, angü wü ngü ka kotö ne ena anza anza, amba ngü ka Me tï anza nda kü de.

5

1 Fanü fanü, küte nih, de te nih ngbü engbü di füh kotö ne, ah ka-ye kükürü e baka gugu, te wüh jï mba teka sïkpï ꞌdongoni, fü ah adu amürü ka-ye. Amba nih wu eyi, gü ba, ngü ka küte nih la ena anza ka-ye anza, fü Me adu ato to küte fü nih, te di baka to kambü, de te engu reke fü nih agbü kpï, te tï anza tïne de. 2 Füh kotö sene, nih ngbü engbü de cïnga emaguma nih, angü nih ngbü ele de Me to to küte la fü nih. 3 Me ena ato to küte la fü nih baka to bongo. Te di bala, kuru nih tï angbü kükürü tïne de. 4 Enatikine nih ngbü la fï engbü gbü diri küte nih, te di baka gugu ne, da emaka cïnga de mere bi fïngangü. Ah baka te nih le, de kuru nih ngbü kükürü ne, ah bala de. Nih ngbü ele ta de Me to to küte, baka nda wü kpara agbü kpï ne, fü nih. Kpah bala, nih ngbü ele de Me fü siti töndö küte, te ngbü ekpi akpi ne, gbü züka to küte, te ena aküwa fï mere badi agbü kpï. 5 Angü Me reke nih, teka *küküwa la, ka-ye me-ye. Fü engu adu ao *Nzïla Wazi ye emaguma nih, baka gina takpa, te nih ngbü eo maguma nih tete, teka *küküwa, te Me ena ato fü nih kpa gbü kpï de kpala ne.

6-7 Te di bala, nih ngbü erü fï bü kpekpeke, maguma nih gürü de. Angü nih ngbü fï bü eo jia nih eküte Miri Yesu. Amba, baka te nih ngbü la füh kotö ne, nih tï awu engu de jia nih la de. 8 Nih ngbü erü fï bü kpekpeke, angü mere fïngangü ka-nih tïtïne, ah teka ace küte nih ka kotö ne, teka anü angbü kpaka Miri Yesu agbü kpï kpala. 9 Te di bala, te nih la ladü füh kotö sene, anga sïkpï ka-nih ena atï, fü nih ago angbü agbü kpï kpaka Miri Yesu la, ah le fü nih adi emere fï bü züka ngü, te ngbü ereke gbü jia Miri Yesu. 10 Teka ne de, angü te gara nih ena akoro ꞌburu, arü engagira Miri Yesu Kurisito, teka fü engu aye süka ngü ka-nih biri biri ꞌburu. Fü nih adu amaka na wü ngü ka-nih, de te nih ngbü emere füh kotö de sene ne, te ah de züka ngü, anga siti ngü.

Dene kaje te Me reke ngü di esüka nih de wü ye

11 Wü di enga wüna, a ngbü engbü de cürü Miri Yesu emaguma a. Teka ngü la, fü a ato te-a, angbü emala ngü ka Yesu fü wü kpara, de wüh fü maguma wü. Ngü de te a ngbü emere ne, ah de zu ngü. A tï afiti ewü de, angü Me wu ngü de emaguma a ne kpo. Ah le de yi wu ngü ka-a kpah awu reke areke, gü ba, a ngbü emere zu ngü. 12 A mala ngü la bala, teka agbo nga a di ne, nda-a de! Amba wü gara kpara ladü esüka yi, te ewü le nda-wü bü teka adi esere te-wü, gbü jia wü bu wü baka wü kpeke kpara. Wü kpara la ngbü efala a afala. Te di bala, ah le de yi wu zu ngü ka Me, te di emaguma a ne, teka fü yi awu züka ngü, te yi ena alügü fü wü kpara la, teka ngü ka-a la. 13 Wü gara kpara ngbü emala, gü ba, a de wü mürü maröfö. Yi ngbü efï kpah bala? Anga yi ngbü efï, gü ba, nzö a ka-ye mbi? Ngü ma! Amba, ah le de yi wu, gü ba, wü ngü ꞌburu te a ngbü emere ne, ah teka ngü ka Me, ah kpah teka ngü ka-yi. 14 Mere kpeke tima ka Me, te a ngbü emere ne, a ngbü emere, neh teka ne? A ngbü emere tima la kükürü de, angü a wu eyi, gü ba, Yesu Kurisito le nih eyi, de maguma ye ꞌburu. A wu kpah eyi, gü ba, Yesu Kurisito kpi teka nih ꞌburu. Te di bala, ah kpah baka te nih kpi eyi tundu de wü Yesu Kurisito. 15 Yesu Kurisito kpi teka aküwa wü kpara ꞌburu. Te di bala, de nih, te nih küwa eyi ne, nih mere e ao to nih teka ngü ka-nih tïne de. Ah le de nih o to nih teka ngü ka Yesu Kurisito, angü engu kpi tüngü nih, fü Me ayia azükü engu gbü kpi la.

16 Dela ngü enatikine, te a le afï nga wü kpara, teka wü ngü, te ewü ngbü emere gbü jia wü bu wü, ne nda-a de. A ngbü efï ꞌduwa nga ngü te di emaguma ewü. Ta gügü, o ra le ngü ka Yesu la de ne, ma ngbü ta efï nga Yesu Kurisito baka kpara füh kotö sene. Amba tïtïne ma wu eyi, gü ba, engu de Ye Me. 17 Wü di enga wüna, te yi lala eküte Miri Yesu Kurisito la, Me ena afü yi de wü ngü ka-yi ꞌburu toto, fü yi angbü to kpara. Diri wü ngü, ta te yi ngbü emere ne, nza eyi! 18 Me mere wü ngü ne ꞌburu me-ye, angü engu tima Yesu Kurisito, teka akoro, areke ngü ezengba nih de wü ye. Fü ah ayia ato tima ne fü a, gü ba, a di emala ngü ka *küküwa ne, fü wü kpara ꞌburu. 19 Angü Me le me-ye, teka areke ngü ezengba nih de wü ye. Teka ngü la, fü engu atima Yesu Kurisito füh kotö ne. Te di bala, te nih le ngü ka Yesu eyi la, Me ena aboro wü *siti ngü ka-nih ꞌburu. Teka ngü la, fü ah adu ato tima ne fü a, teka de a di emala nga züka ngü ne fü wü kpara ꞌburu. 20 Baka te a ngbü emala ngü ka Yesu Kurisito fü wü kpara ne, Me ngbü ero mö cu me-ye gömö a. Dela si-ngü te a ngbü endaꞌba te-a di fü wü kpara, gü ba, ah le de wüh le ngü ka Yesu Kurisito de maguma wü ꞌburu. Kükürü de, angü engu reke ngü eyi ezengba wü kpara de wü Me. 21 Fanü fanü, Yesu Kurisito mere siti ngü ta ꞌburu ꞌburu nda de. Amba teka ngü ka-nih, fü Me ayia ato kuru fü Yesu Kurisito, baka siti kpara, da nih, teka de ngü ka-nih du reke gbü jia ni, Me, teka ngü ka Yesu.

6

1 Wü di enga wüna, a de wü kpara, te a ngbü emere tima tundu de wü Me. Te di bala, a ngbü endaꞌba te-a fü yi, gü ba, “Ah le de yi to maguma yi ꞌburu fü Me, angü ah küwa yi eyi de *züka maguma ye. Yi mere e aceka ngü ka Me, gbü jia yi baka töndö ngü kükürü, ne de.” 2 Angü Me mala ta ngü fü mürü dofo *Yïsaya, gü ba, “Ni je gba ka-ye eyi, fü ni ayia aküwa ye, angü züka sïkpï, te ni, Me, fe, teka aküwa wü kpara gbügbü na ne, koro eyi.”*

Wü di enga wüna, ma ngbü emala, fü yi, gü ba, sïkpï te Me fe, teka aküwa wü kpara ka-ye gbügbü ne, ah koro eyi enatikine dene! Yi mere e acï nga gara sïkpï de!

Dene ngü ka cïnga te a ngbü ezü gbü tima ka Yesu

3 Wü di enga wüna, baka te Me to mere kpeke tima ka-ye fü a ne, a ngbü eo to a teka adi emere wü ngü la ꞌburu ereke areke. Angü, te a ngbü emere ngü, te ngbü etïrï kaje ka Me fü wü kpara, fü ewü adi esiti ïrï Me teka ngü ka-a la, ah ena adi de siti ngü. 4 Te di bala, gbü wü ngü ꞌburu te a ngbü emere ne, a ngbü egïrï kaje, te a ena adi esere fü wü kpara fanü fanü, gü ba, a zu de wü *mürü tima ka Me. Te wü vügü ka-a ngbü eto cïnga te a, anga wü gara kpeke ngü ngbü emaka a la, a ngbü ei maguma a ai, da erü kpekpeke. 5 Te wüh süma a de juru, anga wüh gü a gbü ku, anga mere bi wü kpara biti te-wü teka amï a la, a kpe cürü nda-a de, a ngbü erü fï bü kpekpeke. Te a maka kaje, te a ena azü e tete na, de la, a fï kpah de. Kpah bala, teka mere bi wü tima, te a ngbü emere ne, te ra zoro jia a kpah de la, a fï nda-a kpah de. 6 A ngbü engbü ka-a *nzïla. A ngbü kpah eo fïngangü ka-a, teka adi ewu zu ngü ka Me ereke areke. Maguma a nzu te wü kpara nda de, angü *Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi fü a, de a di ele wü kpara, de maguma a biringbö. 7 A ngbü emala zu ngü ka Me fü wü kpara, angü Me ngbü eto wazi la fü a me-ye. A ngbü eo to a ꞌburu, teka adi emere wü ngü, te ena areke gbü jia Me. Te di bala, züka ngbüngbü ka-a la ngbü fü a baka dü, teka agü gü di ake *Satana. Kpah bala, Satana tï afa wazi a nda de. 8 Wü gara kpara ngbü egbo nga a, wü gara kpara ngbü nda-wü efala a, da esoko a. Wü gara kpara ngbü emala züka ngü tüngü a, wü gara kpara ngbü nda-wü fï bü esiti ïrï a, gü ba, “A ngbü esu wu.” Amba ngü de te a ngbü emala fü wü kpara ne, ah ka-ye de zu ngü ka Me. 9 Wü gara kpara gü ba, “A de töndö wü kpara,” amba Me wu a ka-ye kpo, gü ba, “A de kpeke wü kpara ka-ni.” Wazi a ngbü enza, amba a kpi nda-a de, angü Me ngbü fï bü da eto wazi fü a. Wü kpara gü ba, “Me ngbü eto kuru te a,” amba Me ngbü ka-ye eküwa a me-ye. 10 Fanü fanü, a ngbü engbü de cïnga, amba Me ngbü fï bü eto tadu emaguma a me-ye. Wü kpara ngbü eceka a, baka te e di esaka a ma, amba a ngbü eto züka ngü ka Me fü wü kpara. Wayi, füh kotö sene, e esaka a nda ngbürü ma fanü, amba züka ngü ka Me agbü kpï la, ka-ye ꞌburu nda-a.

11 De-yi, wü kpara ka Korïnito, wü ngü te di emaguma a ne, a mala eyi fü yi ꞌburu. Angü a le yi eyi de maguma a ꞌburu. 12 Yi fï, gü ba, a le ani de? Ah bala de! Amba ah ka-ye de-yi, te yi le a de, me-yi! 13 Ma ngbü emala ngü ne fü yi bala, angü yi de wü jaji ka-ra. Wü di enga wüna, ma ngbü endaꞌba te-ra fü yi, teka fü yi asere la lele de emaguma yi la, ꞌburu fü a, kpah baka te a ngbü ele yi ne.

Dene ngü teka wü kpara, te ewü le ngü ka Yesu de

14 Wü di enga wüna, wü gara kpara ladü, te ewü le ngü ka Yesu nda-wü de. Te di bala, yi mere e alala gbü nga ewü de. Yi ceka la, wü siti ngü ngbü ele te-wü ake züka ngü ale? Ra-sü tï eyi angbü te sü biringbö ake biti? 15 Yesu Kurisito tï eyi angbü tundu ake *Satana? Kpah bala, nih, wü kpara te nih ra eyi fü Yesu ne, nih tï angbü emere ngü baka wü kpara, te ewü le ngü ka Yesu de ne, nda-nih de! 16 Te wüh ena aza faranda, akoro di kpa esambü ka Mere Me la, ngü la ena areke te Me fanü? Ngü la tï areke te Me nda de! Wü di enga wüna, nih de wü di Me. Me mala ta ngü la eyi gügü, gömö wü *mürü dofo ka-ye, gü ba, “De-ni, Me, ni ena akoro angbü tundu de wü kpara ka-ni, fü ni ajï gba ni esüka ewü. Ni ena anzö ngüte de ewü, fü ewü angbü zu wü *vüngüte ka-ni fanü.”† 17 Teka ngü la, fü Me adu amala kpah gara ngü fü wü kpara ka-ye la, gü ba, “Ah le de wü yia esüka siti wü kpara la asidi, angü wü kpara la le ngü ka-ni nda-wü de. Wü mere e arï gbü siti ngü ka-ewü la de, teka fü ni adi ewu wü *nzïla, baka züka wü kpara ka-ni tete.‡ 18 Te di bala, de-ni, Me, ni fü wü baka Wö wü, wü nda-wü baka wü di ni.”§ Dela ngü de te Mere Miri Me mala teka wü kpara ka-ye.

7

1 Wü di enga wüna, Me mala eyi, gü ba, ni ena amere wü züka ngü la amere fü nih. Te di bala, ah le de nih o to nih ꞌburu, teka fü nih adi emere wü züka ngü gbü jia Me. Nih mere e amere *siti ngü ꞌburu ꞌdö de. Nih to küte nih bete maguma nih ꞌburu, teka fü nih angbü *nzïla, da ecu ngü Me.

Dene ngü teka gina köcökpa ta te ma ba fü yi

2 Wü di enga wüna, yi le a de, neh teka ne? Ma ngbü endaꞌba te-ra fü yi, gü ba, ah le de yi du, yi di ele a de maguma yi ꞌburu. A mere siti ngü ta eyi fü gara kpara esüka yi? A fiti ta gara kpara eyi, de ah ce ngü ka Me? A za ta e ka gara kpara eyi gbü zi? Aꞌa! A mere wü ngü ta bala nda-a de! 3 Yi ngbü efï, gü ba, ma ngbü emala ngü la bala, teka ato lümü di te yi, teka te yi ngbü eje wu ka wü kpara, de te ewü ngbü esiti ïrï ra di ne? Ah bala de! Ah ka-ye baka ngü te ma mala fü yi te enga gina, gü ba, ma le yi de maguma ra ꞌburu ne. Te ah ena adi de kpi, anga *küküwa la, gara ngü de te ena atïrï lele ka-ra kpaka yi, nda ma. 4 Ma wu eyi, gü ba, yi de züka wü *kpara ka Yesu Kurisito. Ngü ka-yi ngbü eto tadu fere efa sü, gbü wü cïnga ꞌburu te ngbü emaka a ne. Teka ngü la, fü ra angbü egbo nga ïrï yi fü wü bu ra.

5 Wü di enga wüna, baka te a koro gbü Makedoniya sene ne, maguma a gu la fï de. Angü wü vügü ka-a ngbü embü a, de bi wü ngü. Kpah bala, ngü ka-yi ngbü fï bü da eto mere fïngangü fü a. 6 Amba te fele ngü ngbü etoro te nih la, ngü ma. Me ladü, te ngbü eto wazi fü nih. Nda-a, Me to wazi eyi fü a fanü, angü Tito du koro eyi kpaka a. 7 Kpah bala, engu mala nga yi eyi fü a, gü ba, yi to wazi eyi fü ni fa sü. Yi ngbü kpah ele teka awu ra. Yi ngbü engbü kpah de cïnga, teka *siti wü ngü ta te yi mere. Yi le kpah ato wazi fere, gbü wü ngü te ngbü eto cïnga te ra ne. Teka ngü la, fü ra ayia angbü de mere tadu emaguma ra.

8 Wü di enga wüna, ma wu eyi, gü ba, köcökpa ta te ma ba fü yi, teka siti ngü te yi mere esüka yi de kpala ne, köcökpa la mere züka ngü eyi. Cïnga yi rï ta eyi te ra, teka köcökpa la. Amba cïnga ka-yi la yiri ta fa sü nda de. 9 Te di bala, ngü ka köcökpa ta te ma ba la, reke te ra fa sü. Ngü te to tadu fere, ah de ngü ka cïnga ka-yi nda de. Ma ngbü de tadu kükürü de, angü yi fü maguma yi eyi, du ce *siti ngü, ta te yi ngbü emere ne. Te di bala, cïnga ka-yi la, ah de siti ngü nda de. Ah de züka cïnga, te ngbü eto tadu fü Me. 10 Te cïnga mere nih teka siti ngü ka-nih la, ah de züka cïnga, te ngbü eküwa wü kpara. Angü cïnga la ngbü efü maguma nih, fü nih adu ace siti ngü ka-nih. Amba siti cïnga kpah ladü, ah de cïnga ka füh kotö ne. Cïnga la ngbü eto kpi gbü jia wü kpara, angü wüh le afü maguma wü de. 11 Amba cïnga de te mere yi la, ah ka-ye de züka cïnga. Yi ngbü ta de cïnga teka siti ngü, de te biri kpara esüka yi mere ne. Cïnga la fü maguma yi eyi fanü. Enatikine, yi to te-yi eyi, teka areke ngü ka-yi mbi mbi mbi gbü jia Me. Maguma yi ngbü ta enzu, angü yi reke ta ngü la kere la de. Cürü ngbü ta kpah emere yi, teka siti ngü la. Fü gümü ra angbü kpah eke yi. Fü yi ayia areke ngü, ta te di de ezengba nih ne. Teka ngü la, fü yi ayia ato kuru te mene kpara esüka yi, te mere siti ngü ne. Gbü wü ngü la ꞌburu, ma wu eyi, gü ba, maguma yi, de fïngangü ka-yi du koro eyi mbi, reke areke.

12 Yi ngbü efï, gü ba, ma ba köcökpa, nzö teka arï kpara, te mere siti ngü ne? Aꞌa, ah bala de! Kpah bala, ma ba teka mene kpara, te wüh mere siti ngü fefe ne kpah de. Te di bala, ma ba köcökpa la, neh teka wü da? Ah teka ngü ka-yi, teka de yi sere fanü fanü gbü jia Me, gü ba, ani le a eyi de maguma ani biringbö. 13 Te di bala, maguma a gu eyi fanü. Kpah bala, a ngbü de tadu, teka züka ngü te yi mere fü Tito de kpala ne, angü yi to wazi eyi fefe na fanü fanü. 14 Angü, ta te ma tima Tito tete kpaka yi ne, ma ngbü gbo nga yi fefe na fa ꞌduwa cu sü. Te yi ena amere züka ngü fefe bala ta de la, de bane ngü la ena ato lümü fere afa sü. Amba wü züka ngü, de te ma mala tüngü yi ne, ah ꞌburu de ngü fanü, kpah baka wü gara ngü, te ma mala ta fü yi ne. 15 Tito mala fere, gü ba dene, “Te ni koro kpaka yi kpala ne, yi za ni zu gbü mürü, de maguma yi ꞌburu. Yi ngbü ecu ngü ni, da ele wü ngü, te ni ngbü emala ne, ꞌburu ale. Fü ni adu ale yi kpah afa sü, teka züka ngü ka-yi la.” 16 Te di bala, ma ngbü kpah de tadu, teka züka ngü ka-yi la, angü ma wu eyi, gü ba, yi de kpeke wü kpara fanü fanü, te fïngangü ka-ra di kpaka ewü.

8

Dene ngü teka letangü te wü mürü cïnga

1 Wü di enga wüna, ma ngbü esere nga wazi, de te Me to fü wü kpara ka-ye agbü Makedoniya de *züka maguma ye. 2 Wüh ngbü engbü kpala gbü mere cïnga. Amba Me to wazi fü ewü, fü ewü angbü etüka te-wü gbü cïnga la, angbü engbü de tadu te wü, teka ngü ka Yesu. E esaka ewü nda kpah ma. Fü Me adu ato wazi fü ewü gbü cïnga la. Fü wü mürü cïnga la adu me-wü, ato mere bi jiase, teka ale ta-ngü di te wü bu wü. 3 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Wü kpara la, wüh to ta mere bi jiase, fa wazi wü di ka! Wüh to e la bala teka lele emaguma wü. Gara kpara te to rïrï fü ewü, teka amere ngü la bala ne, ah nda ma. 4 Wüh koro ta kpaka a me-wü, ayi-ta a, teka de a to kaje fü ani, de ani tima letangü fü wü kpara ka Me, te ewü ngbü emaka cïnga agbü Yudaya. 5 Fü ewü adu kpah amere gara ngü, te fa engu dela, angü wüh to te-wü ꞌburu ꞌburu fü Miri Yesu. Fü ewü adu ato te-wü teka amere wü ngü te a rï ewü di, baka te Me ngbü ele. Fü ngü ka-ewü la aga gbü jia a ꞌduwa ba-neh-ene-la.

6 Teka nda-yi letangü fü wü mürü cïnga la, Tito kpo ta eyi de tima la esüka yi te enga gina. Dela si-ngü de te a tima engu, lügü kpaka yi tete na ne, de ah to wazi fü yi, teka fü yi abiti du jiase, te yi ngbü ero ne, ato esakaka. 7 Wü di enga wüna, yi zu de kpeke wü kpara, teka tima ka Me fanü. Yi to maguma yi eyi ꞌburu fü Yesu Kurisito. Yi ngbü emala ngü ka Me kpah de wazi ereke areke, angü yi wu zu ngü ka Me eyi fanü fanü. Kpah bala, yi to te-yi eyi ꞌburu, teka amere tima ka Me de maguma yi biringbö. Yi le a kpah eyi de maguma yi ꞌburu. Te di bala, ah le de yi di ele ta-ngü te wü bu yi, te cïnga ngbü emere ewü ne, kpah reke areke.

8 Wü di enga wüna, ma le ato rïrï fü yi, teka ngü ne, nda-ra de. Ma ngbü nda-ra bü emala fü yi, gü ba, wü gara wü bu yi to maguma wü eyi, teka adi ele ta-ngü te wü mürü cïnga bala. Te di bala, ma ele awu, anga yi ngbü ngbürü ele wü bu yi de maguma yi fanü fanü, baka nda-wü la? 9 Yi wu eyi reke areke, gü ba, Miri ka-nih Yesu Kurisito le nih de maguma ye ꞌburu. Angü wü ngü ꞌburu ladü esasaka na, fü engu ayia ace ngü la, adu afü te-ye baka mürü cïnga, teka aküwa nih, de nih maka mere bi züka ngü gbü cïnga kaka-na la.

10 Ma tï ato rïrï fü yi kpekpeke de, amba gbü fïngangü ka-ra, ah le de yi mere ngü teka letangü la reke areke, de züka maguma yi. Angü gbü re ta te nza ne, yi de gina wü kpara te yi kpo de fïngangü la fi me-yi. 11 Te di bala, ah le de yi nü de tima la de mere tadu, zalü koro di te adu ye, baka ta te yi kpo ngbü emere ne. Yi to takpa la te nga wazi e, te di ladü esaka yi. 12 Angü, te e be esaka yi de, fü yi ato mba cüküꞌdaye de züka maguma yi la, ngü la ena areke gbü jia Me afa sü. Angü engu wu eyi, gü ba, gara e esaka yi, te yi ena ato afa sü ne, nda ma. 13 Yi mere e afï, gü ba, “Ma yia eza cïnga ka gara wü bu ani, ao ꞌburu gbü nzö ani,” ne de. 14 Angü tïtïne dene, wü e eyi ladü esaka yi fa sü. Ah le de yi le ta-ngü di te wü mürü cïnga. Angü te gara, te cïnga kpo da emere yi la, wü bu yi ena ale ta-ngü te yi kpah bala. Te di bala, ngü ka-yi ena atï ꞌburu kpini. 15 Yi fï la nga ngü, ta te wüh ba gbü *Ngari Me, teka ngü ka wü di enga *Yïsarayele, ta te wüh ngbü ero zü-e, te Me ngbü eto fü ewü, agbü gü ne. Ngü la gü ba, “Mene wü kpara, ta te ewü ngbü ero nda-wü zü-e efa sü ne, wüh ngbü ezü e la ꞌduwa enza anza ꞌburu, angü wüh ngbü eye süka e la, te nga wü ꞌburu kpini kpini de wü mürü cïnga. Teka ngü la, mene wü kpara, ta te ewü ngbü ero nda-wü mba cüküꞌdaye ne, fü ewü angbü kpah ezü e, adi esika di ereke areke, teka te wü bu ewü ngbü ele ta-ngü te ewü.”* Te di bala, dela ngü te wü kpara ka Me ena adi emere esüka wü.

Dene ngü teka Tito de wü bu ye

16 Tito de kpara te to te-ye eyi, teka ato wazi fü yi, kpah baka te ma ngbü emere ne. A gbo nga Me cu fa sü teka ngü la, angü Me de kpara te to wazi la fefe na me-ye. 17 Te a yi-tata na, de engu nü kpaka yi kpala ne, ah le ngü la cu de maguma ye, gü ba, “Dela zu ngü de te ni ngbü ele ne, angü gümü yi ngbü eke ni efa sü.”

18 A ngbü etima ewü ake gara enga ni nih, te wü *kpara ka Yesu ꞌburu ngbü ecu ngüngü, angü engu ngbü emala ngü ka Yesu fü wü kpara ereke cu efa sü. 19 Kpah bala, wü kpara ka Yesu de sene ꞌburu fe engu ta eyi, de a le kaje de ewü, teka aro jiase, de te wüh le ato fü wü mürü cïnga ne. A mere tima la kükürü de, a ngbü emere ngü la bala, teka de wü kpara wu, gü ba, a ngbü ele teka ale ta-ngü te wü bu a, cu de maguma a, teka fü ewü adu agbo nga Me teka ngü la. 20-21 Angü takpa de te wüh to ne, ah fa sü. Te di bala, ah le de a mere tima la reke areke, gbü jia Miri Yesu, kpah gbü jia wü kpara. Angü wü kpara ena asiti ïrï a, gü ba, a zü jiase la eyi. 22 A ngbü kpah etima gara kpara, te engu ena anü de mene ewü de ꞌbasu ne. A wu engu reke areke. Engu de kpeke kpara gbü tima ka Me. Engu je nga züka wü ngü, de te yi ngbü emere ne, eyi gömö a. Fü engu ayia ato te-ye ꞌburu ꞌburu teka tima la. 23 Tito nda-ye de kpara te a ngbü emere tima ake di, teka ato wazi fü yi. Teka wü gara kpara de ꞌbasu, te ewü ngbü enü de wü Tito ne, wü kpara ka Yesu de sene ne fe ewü me-wü, atima kpaka yi. Kükürü de, teka de wü kpara gbo nga ïrï Yesu Kurisito, teka ngü ka tima la. 24 Te di bala, ah le de yi mere ngü ewü kpala reke areke, de züka maguma, teka de wü kpara ka Yesu Kurisito de kpakine ne, wu, gü ba, ngü te ma ngbü egbo nga yi di fü ani ne, ah de zu ngü fanü fanü.

9

1-2 Wü di enga wüna, ma wu reke areke, gü ba, yi ngbü eyi egïrï kaje, teka atima letangü fü wü *kpara ka Yesu agbü Yudaya. Te di bala, gara ngü te ma ena ato rïrï di fü yi, teka ngü la, nda ma. Angü ma kpo eyi emala nga yi fü wü kpara ka Makedoniya, gü ba, de-yi, wü kpara ka Yesu agbü tö ka Akaya de kpala ne, yi kpo eyi ereke te-yi teka tima la, kü gbü re de te nza ne. Te wü kpara ka Makedoniya je ngü la bala, fü mere bi ewü ato te-wü kpah, teka ale ta-ngü te wü kpara ka Yesu agbü Yudaya. 3-4 Si-ngü de te ma tima wü di enga ni nih ne tete kpaka yi, ah ba e te ma tima ewü de rïrï fü yi ne nda de. Ma du fï nga ngü la, maka sidi, gü ba, te wü gara kpara ka Makedoniya ena agï ta nga ra kpaka yi, fü ewü akoro awu, gü ba, yi biti jiase la, nza la fï de la, ah ena adi ta de siti ngü. Angü mere bi ngü, te a mala fü ewü tüngü yi ne, ah ena adu akoro gbü jia ewü ba töndö ngü kükürü. Fü ngü la adu ato mere siti lümü fü nih de nih ma. 5 Fü ra adu afï, gü ba, te ah bala, ah le de ma tima wü gara kpara te enga gina, de ngü la kpaka yi, teka de yi reke te-yi, angbü nzo. Te di bala, gbü sïkpï te ma ena akoro tete kpaka yi kpala, yi ena aza jiase la kere, ato baka ta te yi mala te enga gina ne. Kükürü de, teka fü wü kpara ꞌburu awu, gü ba, yi ngbü eto e la de züka maguma yi.

6 Yi fï nga ngü te ma ngbü emala fü yi ne. Te mü sö e, fü mü amoko nguwa gbügbü mba cüküꞌdaye la, mü ena amaka mere bi zü-e gbügbü na? Mü tï amaka de! Amba te mü le amaka mere bi zü-e la, ah le de mü sö e memere, fü mü amoko nguwa gbügbü ꞌburu! 7 Teka ngü ka takpa, ah le de yi fï nga ngü la ferrre, de yi to e la, baka te kpara ngbü ele ato. Ah de ngü ka rïrï nda de. Yi to e la de maguma yi ꞌbasu ꞌbasu de. Yi to de tadu, de maguma yi biringbö, teka fü ngü ka-yi areke gbü jia Me. 8 Kükürü de, angü Me de mürü wazi. Engu ena alügü na wü e la fü yi cu afa sü. Fü wü e ka-yi adi kpah ezu efa sü. Fü yi amaka wazi, adu angbü ele ta-ngü te wü mürü cïnga, gbü wü gara ngü. 9 Angü Me mala ta ngü gügü, gömö *mürü dofo ka-ye, gü ba, “Kpara te ngü kaka reke gbü jia ni, Me, ah ꞌduwa de mene kpara, te ngbü ele ta-ngü te wü mürü cïnga, de züka maguma ye ne. Züka ngü kaka-na tï anza de.”* 10 Kpara te ngbü eto nguwa, fü yi adi eru ne, neh da? Anga kpara te ngbü eto wazi fü nguwa la, fü ah adi ega, erï, ekoro zü-e tete fü yi ne, neh da? Ah de Me de? Te di bala, Me ena angbü fï bü da eto mere bi zü-e fü yi, teka fü yi angbü fï bü da ele ta-ngü te wü mürü cïnga bala, de züka maguma yi. 11 Angü Me to wü e la fü yi kükürü de. Ah to teka de yi mere tima di. Te di bala, mere bi wü kpara ena agbo nga Me, teka takpa ka-yi, te yi ena atima esaka a ne.

12-13 Takpa de te yi to la, ena ale ta-ngü te wü kpara ka Yesu, de agbü Yudaya ne, cu afa sü. Wüh ena angbü de mere tadu, da egbo nga Me, teka takpa ka-yi la. Kpah bala, tima ka-yi la ena asere fü ewü, gü ba, yi to maguma yi eyi fü Yesu Kurisito fanü fanü, angü yi ngbü eyi emere rïrï ka Yesu ereke areke. Te di bala, wü kpara la ena agbo kpah nga ïrï Me, teka letangü ka-yi, te yi to reke areke de züka maguma yi ne. 14 Kpah bala, wüh ena adu ale yi de maguma wü ꞌburu. Wüh ena angbü kpah da eyi-ta Me teka ngü ka-yi. Kükürü de, angü Me to wazi eyi fü yi, teka ale ta-ngü di te ewü, de züka maguma yi.

15 Wayi, nih gbo nga Me, teka züka ngü kaka, te engu to fü nih. Angü engu tima Ye ye baka takpa, de ah koro füh kotö ne, teka aküwa nih. Takpa engu la de mere züka takpa, te fa wü gara takpa ꞌburu!

10

Dene ngü teka wazi te Yesu Kurisito to fere

1-2 Wü di enga wüna, de-ra Pawülü, ma ngbü endaꞌba te-ra fü yi, angü yi ngbü emala, gü ba, “Te ma nü sü eyi mba nengete agbü gara sü la, ma ngbü emala ngü fü ani kpekpeke, fü ra angbü etima kpeke wü rïrï gbü köcökpa fü ani. Amba te ma ladü tundu de wü ani la, ma ngbü ekpe cürü.” Wü di enga wüna, ma le amala ngü fü yi kpekpeke nda-ra de. Ma le amala ngü fü yi ferrre, de gu maguma, baka nda Yesu Kurisito. Te di bala, ma ngbü endaꞌba te-ra fü yi, de yi fü fïngangü ka-yi afü. Angü te gara, te ma ena adu akoro kpaka yi kpala la, ma ena amala ngü fü yi kpekpeke fanü. Ma wu kpo, gü ba, wü gara kpara ladü esüka yi agbü Korïnito kpala, te wüh ngbü emala, gü ba, “Ma ngbü emere tima ka Yesu Kurisito ne, teka de ma maka wü e ka füh kotö ne gbügbü na.” Ngü la bala nda de, ah ka-ye de wu! Te wüh ce ngü la de la, wüh ena awu ngü la gbü sïkpï te ma ena akoro tete na kpala! 3 Fanü fanü, a ngbü engbü füh kotö sene, kpah baka wü bu a. Amba, tima te a ngbü emere, de wü gü te a ngbü egü ne, ah de ngü ka füh kotö ne nda de, angü a ngbü egü gü la de wü *Satana. 4 A ngbü eza wü e ka gü, te Me to fü a ne, teka amere gü la di. Amba wü e la de wü e ka füh kotö ne, baka wü dü, keze bete maguruma ne, nda-wü de. Ah ka-ye de wazi de te Me to fü a, teka afa wazi Satana di ne. 5 A ngbü egü gü de wü *siti ngü, te ngbü esiti fïngangü ka wü kpara, kpah de ngü ka kögö-nzö, te ngbü etïrï ewü, teka de wüh to maguma wü fü Me de ne. A ngbü emere gü de wü siti ngü de bala, teka anza ngü ka-ewü anza ꞌburu ꞌburu asidi. Fü a angbü erï wü kpara, teka de wüh ce siti ngü de bala, adu afü maguma wü, ato te-wü ꞌburu fü Yesu Kurisito. 6 A ngbü kpah ele de yi fü maguma yi, adu ara fü Miri Yesu Kurisito. Amba te wü gara yi lala fï bü te ngü ka kögö-nzö la, a kpah de wazi teka ato kuru di te ewü!

7 Wü di enga wüna, gara kpara ladü esüka yi, te ena amala, gü ba, “Yesu Kurisito to wazi bü duu fü ni.” Ngü la fanü? Ah le de yi fï ngü la reke areke. Te ah bala la, anga de-ra? Ma de kpeke kpara, te Yesu Kurisito to wazi fere me-ye, ne de? Te di bala, ah le de kpara, te ngbü egbo nga ye de bala ne, fï nga ngü la mbi mbi mbi, angü nih ꞌburu de wü kpara, te Yesu to wazi eyi fü ewü. 8 Miri Yesu to wazi eyi fere fanü fanü, amba wazi la ka-ye teka de ma to wazi di fü yi, gbü ngü ka Me. Ah teka fü ra angbü di gbü nzö yi, baka miri, ne nda de. Yi ngbü efï, ga, ma ngbü egbo nga ra teka ngü la? Te ah ena adi kpah bü bala la, ah ba ngü de, angü ma wu eyi, gü ba, ma tï amaka lümü gbü ngü la nda-ra de. 9 Yi ngbü efï, gü ba dene, ma ngbü eba wü ngü de bala fü ani, gbü wü köcökpa ne, teka ato cürü di emaguma ani? Ah bala de. 10 Wü gara kpara esüka yi ngbü emala, gü ba, “Te ma ngbü eba köcökpa la, ma ngbü eba cögbörö kpeke wü ngü, baka kpeke kpara la. Amba te ma ladü esüka ani la, ma du ngbü baka töndö kpara, te wu da emala ngü mbi mbi de.” Ngü la fanü? 11 Kpara te ngbü emala ngü de bala, ah le de engu fï ngü la afï feke. Ma ngbü emala ngü fü yi kpekpeke, gü ba, ngü te ma ngbü emere, ah nda-ye kpikpi ye fü mene ngü, te ma ngbü eba ne, nda de. Ma ena amere wü ngü la kpah bala, gbü sïkpï te ma ena akoro tete na kpaka yi kpala. Fü yi adu awu ngü la.

12 Wü gara kpara ladü esüka yi kpala, te ewü ngbü efï nga wü, gü ba, “Ani de wü cögbörö kpara, fa wü bu ani ka.” A tï amala fü yi, gü ba, a kpah de cögbörö wü kpara baka ewü la, nda-a de! Ah le de yi fï ngü ka wü kpara la mbi mbi mbi. Ngü te ewü ngbü emere la, ah de zu ngü, te wü kpeke kpara ngbü emere? Ah bala de! Wüh ngbü efï ka-wü bü duu nga wü, teka de ani ngbü gbü jia wü kpara, baka kpeke cögbörö wü kpara. Wüh fï nga ngü ka Me nda-wü de. Dela züka ngü? 13 Teka ngü ka-a, a tï agbo nga a me-a nda-a de. A ena agbo ꞌduwa nga tima, de te Me to fü a ne. Tima la, ah de tima te a ngbü emala ngü ka Yesu Kurisito di fü wü kpara, kpah de wü yi mini! 14 Te Me ena atima a ta de la, de bane a tï eyi akoro kpaka yi kpala? Amba Me tima a me-ye, fü a ayia akoro ta kpaka yi de kpala, amala ngü ka Yesu Kurisito fü yi, baka te engu mala. 15 A tï eyi agbo nga a, teka gara tima, te wü gara kpara ngbü emere? Ngü bala ma. A tï arï gbü tima, te Me to fü wü gara kpara, kpo fï de. A ngbü eo jia a fï bü tüngü yi, teka fü yi arü kpekpeke gbü ngü ka Yesu, angü a le de yi nü de tima la kpa engagira nü. Dela ngü te ena areke gbü jia Me, angü engu to tima la fü a me-ye. 16 Te yi koro eyi kpeke wü kpara, gbü tima ka Yesu la, a ena ayia anü amere tima ka-a gbü wü gara sü nengete, gbü sü te wü kpara je ngü ka Miri Yesu tete na la de. Amba te a ce tima de te Me to fü a ne, ayia angbü emere tima ka gara kpara, teka de wü kpara gbo nga a tete na la, dela ka-ye töndö ngü kükürü! 17 Ah baka ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me gügü, gü ba, “Mü mere e agbo nga mü de tete-mü de. Mü gbo ꞌduwa nga Me, teka ngü te engu mere fü mü.”* 18 Me le ngü ka kpara, te ngbü egbo nga ye de tete-ye ne, nda de. Me ngbü ele ꞌduwa ngü ka mene kpara, te ngbü emere ngü gbü jia ni, Me, ꞌburu mbi ne.

11

Dene ngü teka wü mürü fiti

1 Wü di enga wüna, enatikine te ma gbo nga ra fü yi la, ngü la mere e angbü gbü jia yi baka töndö ngü ne de. Kpah bala, maguma yi mere e anzu eküte ra de. 2 Angü ma le yi fa sü. Ma baka wö yi, yi nda-yi baka wü di ra, wü mada. Ma reke ngü eyi tüngü yi, teka de Miri Yesu se yi wara ye tete. Te di tïne eyi bala ne, ah le de yi ngbü *nzïla, fü yi ale ngü kaka de maguma yi biringbö. Yi mere e agïrï wü gara ngü, anga angbü de maguma yi ꞌbasu ꞌbasu, ne tïne de. 3 Ma ngbü de mere bi fïngangü teka ngü ka-yi. Angü e-wu neh da, gara kpara ena akoro afiti yi, baka mere kpürü, ta te fiti *Awa ne.* Fü yi adu angbü emere ngü ka Yesu, de maguma yi ꞌbasu ꞌbasu. 4 Ma mala ngü ne bala kükürü de, angü ma wu eyi, te wü mürü wu la koro kpaka yi, fü ewü akpo da esu wu fü yi la, yi ngbü ele wu ka-ewü la ꞌduwa bü kere! Amba ngü te wü kpara la ngbü emala, gü ba, ah de ngü ka Yesu ne, ah baka nda-a, de te a mala fü yi gügü ne, nda de. Angü kpara te to wazi la fü ewü, ah de *Nzïla Wazi Me nda de. Yi ngbü ele ngü ka wu ka-ewü la, neh teka ne? 5 Wü kpara la ngbü emala fü yi, gü ba, “Ani de kpeke wü *mürü tima ka Yesu,” amba ma ngbü emala fü yi, gü ba, ngü ka-ewü tï afa nda-ra nda kü de! 6 Wüh ngbü emala, gü ba, “Ma wu da ero mö baka mere kpara nda-ra de.” Ngü la fanü? Amba ma wu eyi, gü ba, ma wu ngü ka Me reke areke. Yi wu ngü la kpah kpo, angü ma sere ngü la fü yi eyi, nda nganga anda!

7 Ta te ma ngbü kpa esüka yi de kpala, da emala ngü ka Yesu fü yi ne, ma yi-ta yi teka letangü nda-ra de. Ma mere te-ra ta baka mürü cïnga, teka de yi maka wazi, fü yi akoro baka cögbörö wü kpara. Ngü la gbü jia yi esiti? 8 Ma ngbü emere ngü la ta bala, teka ato wazi di fü yi gbü ngü ka Me. Amba wü *kpara ka Yesu, de te ewü di gbü wü gara sü ne, wüh ngbü ta ele ta-ngü te ra de jiase me-wü. Ah ge baka te ma to ta cïnga te ewü, teka letangü de te ewü to fere, ale ta-ngü di te yi, gbü tima ka Me ne. 9-10 Te ma ngbü ta kpaka yi kpala ne, ma yo ta gara e eyi eküte yi? Wü kpara ka Yesu, ta te ewü koro agbü Makedoniya ne, le ta ta-ngü te ra ka-wü bü nzö me-wü. Teka ngü la, wü e ta te ma ngbü ele ne ꞌburu ladü. Te di bala, gara e te ma ena ayo kpaka yi nda ma. Angü dela ngü te ma ngbü egbo nga ra di, gbü sü ka Akaya ꞌburu, teka te ma yo e esaka wü kpara nda-ra kü de ne. Ma su wu de! Ma tï ace ngü la kpah de! Yesu Kurisito wu ngü la me-ye! 11 Ma le aza jiase esaka yi de, neh teka ne? Angü ma le yi de? Ah bala de! Ma le yi eyi de maguma ra ꞌburu. Me wu ngü la cu me-ye! 12 Angü ma le amere ngü la bala de, teka wü mürü mani, te ewü ngbü egbo nga wü, gü ba, “Ani ngbü emere tima kpah baka nda-a ne.” De-ra Pawülü, ma le ngü ka-ewü la nda-ra kü de! Dela si-ngü de te ma le aza jiase esaka yi tete de ne.

13 Wü kpara la ngbü esutu wu fü wü kpara, gü ba, “Ani de wü mürü tima ka Yesu.” Amba wüh ngbü emere dela tima ka Yesu nda-wü de, wüh ka-wü de wü mürü fiti. 14-15 Wayi, wüh ngbü emere ngü kpah baka nda mere kpara ka-wü, *Satana! Angü engu wu da efü te-ye baka *malayïka ka Me kpo. Wü kpara kaka ngbü emere kpah bala, da efü te-wü baka wü mürü tima ka Yesu. Amba Me wu ngü ka-ewü la reke areke. Te gara, engu ena ato kuru te ewü, te nga wü ngü de te wü ngbü emere la!

Dene ngü ka cïnga te ma maka gbü tima ka Yesu

16 Ma du ngbü kpah emala ngü ne fü yi, enda nganga na, gü ba, “Ma de töndö kpara nda-ra de.” Te yi ngbü efï bala la, ah mbi. Amba ah le de yi le mba töndö ngü, te ma ngbü emala fü yi, teka ra ne, teka fü yi awu si-ngü, gbü wü ngü de te ma ngbü egbo nga ra tekaka ne. 17 Ma ngbü egbo nga ra bala teka ne? Miri Yesu mala ta fere, de ma di egbo nga ra bala? Ah bala de! 18 Amba baka te wü gara kpara ngbü egbo nga ngü ka-wü ne, ma le eyi amere kpah baka nda-ewü la. 19 Amba te yi fï, gü ba, ani de kpeke wü kpara, te ani wu ngü fa sü la, ah le de yi mere e afï nga töndö wü ngü, te ma ngbü emala teka ngü ka-ra la de! 20 Fanü fanü, te kpara fiti yi la, yi tï eyi aje ngü kaka-na la, fü yi ale. Anga te engu ngbü ezü wü e ka-yi enza, anga te engu ngbü emala ngü fü yi baka wü labï ka-ye la, yi ena ale ngü kaka. Anga te engu ngbü efala yi, da ebe gbüra yi la, yi ena angbü fï bü da ele ngü kaka la ale! 21 Amba nda-a, a mere yi baka nda wü mürü fiti la nda-a de! Te di bala, dela si-ngü de te yi le aje ngü ka-a tete na de ne?

Te wü kpara la ngbü egbo nga wü bala la, ma tï kpah eyi agbo nga ra baka nda-ewü la. Angü ngü ka-ewü tï afa nda-ra nda de! 22 Te di bala, te wüh gü ba, ani de wü di enga *Yïsarayele la, ma kpah de enga Yïsarayele. Te wüh gü ba, ani de wü kundu ye *Abarayama la, ma kpah de kundu ye Abarayama. 23 Ma ngbü fï bü emala ngü ne baka mürü maröfö! Te wüh gü ba, ani de wü *mürü tima ka Yesu Kurisito la, ma kpah de mürü tima ka Yesu Kurisito. Tima ka-ra fa nda-ewü afa! Kuru te wüh to fere, teka ngü ka Yesu Kurisito, fa nda-ewü ka! Wüh i ra gbü ku, teka tima ka Yesu, neh eyi du fe? Wüh süma ra de juru teka ngü la, neh eyi du fe? Wüh le teka amörö ra amörö, neh eyi du fe? 24 Wü di enga wüna, ma ngbü emala fü yi, gü ba, wü cögbörö kpara ka wü Yïsarayele süma ra eyi teke biri nzükpa de füh ye menewa (39), du ꞌburuve. 25 Wüh sötö ra de da eyi du biringbö. Wü cögbörö kpara ka *Rüma süma ra eyi du bata. Te ma ngbü endoro, da emala ngü ka Yesu ne, siti wü ngü mere ra kpah eyi. Te ma ngbü enü tete gbü *zabu, fü zabu la ayia arï esa ngu. Ngü la mere te-ye eyi fere bala du bata. Gbü gara sïkpï, ma ngbü gbü ngu teka sïkpï biringbö cu. Fü ra aküwa kpah gbü ngü la. 26 Te ma ngbü ta endoro tete de lö ra te nga wü kaje, siti wü kpara yia ta kpah eyi teka amörö ra, neh du fe? Ma yia ta kpah eyi ekpi akpi gbü ngu te si asi, neh du fe? Wü di enga Yïsarayele, te ewü di de wü di enga wüna ne, wüh gïrï ta da wü kpah eyi teka amörö ra, neh du fe? Wü *ganzi kpara mere ta kpah eyi bala. Ma maka cïnga kpah eyi kpa etü gü. Ma maka cïnga kpah eyi gbü cögbörö wü kötï. Ma maka cïnga kpah eyi, esaka wü mürü wu, te ewü gü ba, “Ani de wü di enga wüna, gbü tima ka Yesu ne!” 27 Ma mere tima ka Yesu eyi kpekpeke, fü ra amaka mere bi mbümbü kpah eyi gbü ngü la, baka tala, gümü ngu, bete cïnga bongo. Kpah bala, gbü wü gara biti, ra zoro jia ra de. Gbü gara sïkpï, zü ngbü kpah emere ra. 28 Amba ngü te ngbü eto cïnga fere, efa wü gara ngü ꞌburu, ah de fïngangü te ngbü embü ra, teka wü *kpara ka Yesu, de te ewü je ngü ka Me gömö ra ne. 29 Kükürü de, angü wüh baka wü di ra. Te kpara ka Yesu biringbö maka wazi de la, ngü la ngbü eto cïnga fere, angü ah kpah baka te wazi ra nza eyi. Te gara kpara ka Yesu mere *siti ngü la, ngü la ngbü ekolo maguma ra akolo.

30 Dela wü ngü te ma ena agbo nga ra tekaka. Ma ena agbo nga ra teka wü cïnga, te ngbü embü ra gbü tima ka Yesu ne, angü wazi ra nda ma. 31 Me wu ngü la me-ye. Ma su wu nda-ra de! Gbo nga e ngbü te ïrï Me fï mere badi!

32 Ta gügü, te ma di la agbü Damaseke ne, miri ka Damaseke la† mala ta ngü fü wü marajümïya ka-ye, de wüh cï ra emöngïtï ꞌbaranga ka mere kötï la. Miri la mala ngü la bala, teka te ma ena akoro kpa etanü la, de wüh zoro ra azoro. 33 Amba wü bu ra wu ngü la kpo. Fü ewü aza ra, ayia ato gbü mere kuwu. Fü ewü ayia alï ga kpa füh mere ꞌbaranga ka kötï la. Fü ewü ayia ai ku te mere kuwu la, ato ra di ferrre kpa kötö. Fü ra ayia azi te-ra, akpe ka-ra, anü sü.

12

Dene ngü te Miri Yesu ngbü emere fere

1 Ma wu kpo, gü ba, te kpara ngbü egbo nga ye de tete-ye la, ah de töndö ngü. Amba ah reke pe, te ma ena agbo nga ra mba ce. Angü ma ngbü ele amala nga ngü, de te Miri Yesu sere fere baka roto ne, fü yi. 2-4 Nga ngü la ra eyi baka re nzükpa de füh ye bala dene. Me za ra ta, nü di agbü sü ka-ye agbü kpï. Anga ngü la, ma wu cu de jia ra, anga ah de roto ya, ma tï awu ngü la mbi mbi de! Me wu ngü la ka-ye nzö me-ye. Fü engu aza ra akoro di agbü sü ka-ye agbü kpï. Fü engu asere wü cögbörö kpeke ngü, te komö kpara ngbü egu kaka-na agu, fere. Wü ngü te ma tï amala nganga na fü yi mbi mbi kpah de. 5 Ma tï eyi agbo nga ngü de bala, angü ah de mere kpeke ngü. Amba ma le agbo nga ra, teka ngü la, nda-ra de. Ma le agbo nga ra nzö teka wü cïnga, te ma ngbü emaka teka ngü ka Miri Yesu Kurisito ne. 6 Te ma ena ale ta agbo nga ra la, wü ngü de te ma ena agbo nga ra tekaka na ne, ah ma? Ah ladü! Ma su wu de! Amba ma le amere ngü bala nda-ra de. Kükürü de, angü ma le de yi di ecu ngü ra, baka mere kpara, teka ngü ka roto, de te Miri Yesu sere fere ne, nda-ra kpah de. Amba de-yi, yi wu wü ngü, te ma ngbü mere gbü jia yi ne eyi. Yi je kpah wü ngü, te ma ngbü mala fü yi ne eyi, cu de güje yi. Ah ena adi ta mbi, te yi ena angbü efï nga ra teka wü ngü la.

7 Teka mere kpeke ngü, de te Miri Yesu sere fere gbü roto ne, Me le de ma ceka te-ra baka mere kpara de. Te di bala, fü Me ayia ato gara cïnga te ra, te ngbü embü ra, baka ti te ngbü esösötö ra la. Cïnga la ngbü ka-ye ge baka te *Satana tima kpara ka-ye me-ye, agü gü eküte ra la. Me to cïnga la te ra, teka de ma mere e, aceka te-ra baka mere kpara, ne de. 8 Ma ku gba fü Miri Yesu eyi du bata, teka de engu za keke la te ra asidi. Amba engu le de. 9 Fü ah adu amala ngü fere, gü ba, “Te wazi ra ngbü enza la, ni ena angbü eto wazi fere. Ngü la tï fere la de? Ni ena adi eto wazi la fere bala, teka fü ra adi erü di kpekpeke. Fü wü kpara adi ewu wazi ni, Yesu, teka ngü te ni ngbü emere fere la.” Te di tïne eyi bala ne, ma ngbü engbü de tadu, teka wü ngü te ngbü emere ra ne. Te wazi ra ngbü enza la, ma ngbü engbü de tadu, angü Yesu Kurisito ngbü eto mere wazi ye fere me-ye. 10 Ma ngbü engbü de tadu, teka wazi ra te ngbü enza. Ma ngbü engbü de tadu, te wü kpara ngbü efala ra la. Te wü gara ngü ngbü efa ra la, ma ngbü engbü fï bü de tadu. Ma ngbü engbü de tadu, te wüh ngbü eto cïnga te ra, teka ngü ka Yesu Kurisito la. Angü ma wu kpo, gü ba, te wazi ra ngbü enza la, Yesu Kurisito ngbü eto wazi ka-ye fere me-ye.

Dene fïngangü te ngbü embü ra teka ngü ka-yi

11 Ma ngbü emala ngü te komö ra, baka mürü maröfö, neh teka ne? Ma ngbü emere ngü la teka ngü ka-yi! Angü ah le ta de yi di emala nga züka ngü ka-ra fü wü kpara me-yi. Baka te yi le amere bala de ne, ma tï eyi agbo nga ra de tete-ra. Yi ngbü eceka ra gbü jia yi baka töndö kpara kükürü? Ah bala de! Amba, wü kpara te yi ngbü efï nga ewü, gü ba, “Wüh de wü cögbörö wü kpara ka-ani, gbü tima ka Me,” ne, ngü ka-ewü tï afa nda-ra nda de! 12 Ta te ma ngbü tete na kpa esüka yi de kpala ne, wüh to ta cïnga te ra fa sü, teka ngü ka Yesu Kurisito. Amba ma ngbü fï bü etüka te-ra, da emere tima la. Fü Me ayia ato wazi fere, fü ra angbü emere wü cögbörö ngü ka talara di. Ngü la gü tamu ra fü yi, gü ba, ma zu de *mürü tima ka Yesu ne, la fï de? 13 Yi le ngü ka-ra la de, neh teka ne? Yi ngbü efï, gü ba, wü gara ngü ladü, te ma ngbü emere gbü gara wü sü, te ma mere kpaka yi la de? Amba ngü ladü ngbee biringbö, te ma mere de! Angü ma yi-ta yi ta teka jiase nda-ra de! Dela siti ngü? Te ah bala, ah le de yi ce siti ngü ka-ra la!

14 Wü di enga ra, kokoro ka-ra kpaka yi kpala eyi gbamari. Ah ena adi eyi de ebabata kokoro ka-ra. Ngü te ma ngbü ele kpaka yi ne, ah de jiase nda de! Ah de wü e ka-yi kpah de! Ma ngbü ele de yi le ra de maguma yi ꞌburu. Wü jürü jaji ngbü kpah eto e fü wö wü? Ah bala de. Ah de wö ye wü jaji, te ngbü eto zü-e me-ye fü wü di ye! Te di bala, ah le de yi wu, gü ba, ma kpah de wö ani. 15 Ma le eyi ato wü e ka-ra ꞌburu fü yi. Ma le kpah ato te-ra ꞌburu, teka ato wazi fü yi, gbü ngü ka Miri Yesu Kurisito, angü ma le yi de maguma ra ꞌburu! Amba yi le ra nda-yi de, neh teka ne?

16 Baka ta te ma ngbü kpaka yi kpala ne, ma yo ta e biringbö eyi eküte yi? Amba ma mere bala nda-ra de! Wü gara kpara ngbü emala, gü ba, ma de mürü fiti, ma ngbü emere mani, teka amaka jiase esaka yi. Si-ngü la baye? 17 Wü di enga wüna, yi fï nga ngü la mbi mbi mbi! Wü kpara ta te ma tima ewü kpaka yi ne, wüh koro kpala, fiti yi, zi jiase ka-yi, du di to fere? 18 Ma mala ta fü wü Tito, de wüh nü te enga gina ake gara enga ni a. Tito fiti ta yi eyi, fü ah aza jiase esaka yi? Ngü ka Tito ka-ye kpah baka ngü ka-ra. A mere ngü de maguma a ꞌbasu ꞌbasu nda-a de!

19 Wü di enga wüna, yi ngbü efï, gü ba, ma ba ngü la fü ani bala, teka de ngü ka-a reke gbü jia ani? Ah bala de! Ngü de te a ba fü yi la, ah ka-ye de zu ngü ka Yesu Kurisito, te engu to fere me-ye. Me wu ngü la kpo! Ma su wu de! Ngü te ma ba fü yi, ah teka de ah to wazi fü yi, gbü ngü ka Yesu Kurisito. 20 Ma ngbü efï nga yi efa sü. Te ma ena akoro kpaka yi kpala la, ma ena amaka yi ꞌbe? Anga, ngü ka-yi ena areke gbü jia ra fanü? Te ah bala de la, ngü te ma ena amere, tï areke gbü jia yi kpah de! Dela ngü te ngbü eto fïngangü fere. Angü, te ma ena anü amaka yi, te yi ngbü engbü de siti maguma, da ekpü te-yi la, ah esiti! Anga te yi ngbü edi ngü eküte wü bu yi, da efala te-yi, da emala ambalaꞌba eküte wü bu yi, da egbo nga yi de tete-yi la, 21 ngü la ena ato lümü fere gbü jia Me! Angü, te ma ena amaka wü kpara, te ewü di la fï emere siti ngü, da endondoro sidi nga wü würüse fa fa fa, wüh le afü maguma wü de la, ma ena aku gba cu de ngura, teka ngü ka-ewü la! Dela eyi ngü, te ngbü eto mere siti fïngangü emaguma ra!

13

Dene adu ngü te ma ele amala fü yi

1 Ma ena akoro kpaka yi kpala mba kere. Dela ena adi de ebabata kokoro ka-ra kpaka yi kpala. Te ma ena akoro kpala la, nih ena akolo ngü ka wü mene kpara, de te ewü ngbü emere *siti ngü ne. Nih ena aye süka ngü la areke areke, kpah baka te wüh ba gbü *Ngari Me ta gügü, gü ba, “Te gara kpara ï kiri ye engagira miri, te kpara la bü me-ye kpikpi ye la, de wüh mere e aje ngü kaka-na de. Ah le de wü kpara ꞌbasu anga bata, te ewü wu ngü la de jia wü ne, di ladü.”* 2 Ta gbü eꞌbaꞌbasu kokoro ka-ra kpaka yi de kpala ne, ma mala ta ngü fü wü kpara, de te ewü ngbü emere siti ngü ne, kpekpeke, gü ba, “Te wüh fü maguma wü de la, wüh ena ato kuru te ewü ato fanü fanü.” Tïtïne, baka te ma di kpaka yi kpala ma ne, fü ra adu kpah anda nga ngü la fü yi kpekpeke, gü ba, “Te ma du koro kpaka yi kpala, maka wü kpara la, o wüh fü maguma wü fï de la, ma ena ato kuru te ewü ato fanü fanü. Ma tï afüwa ewü tïne de.” 3 Yi gü ba, “Ani ngbü ele awu, anga Yesu Kurisito ngbü ero mö te komö ra me-ye fanü ya?” Wayi! Yi ena awu ngü la! Yi mere e afï, gü ba, wazi Yesu nza eyi ne de! Engu ena ato kuru te yi de mere wazi ye! 4 Fanü fanü, ta te wüh bere engu füh *rü gbegbete ne, wawazi nza ta eyi. Sidi nga ngü la, fü Me adu ato mere wazi fefe na. Angü Me zükü engu gbü kpi la, fü ah adu angbü ka-ye de mere wazi ka Me la, fï bala. Nda-a, a ngbü elala fï bü eküküte na, angü wazi a ngbü ka-ye kpah enza anza. Amba gbü sïkpï te a ena akoro tete kpaka yi kpala, a ena angbü de mere wazi ka Me gbü wü ngü ka-a, kpah baka nda Yesu.

5 Dene ngü te ma le amala fü yi. Ah le de yi ceka ngü ka-yi mbi, anga yi to maguma yi eyi fü Yesu Kurisito fanü fanü ya? Yi wu de, gü ba, Yesu Kurisito ngbü engbü emaguma ani? Yi fï nga ngü la mbi mbi mbi! Te Yesu ngbü emaguma yi de la, yi ena adi de wü *kpara ka Yesu, neh baye baye? 6 Ma wu eyi, gü ba, te yi fï nga ngü ne mbi mbi la, yi ena awu, gü ba, a zu de wü *mürü tima ka Yesu Kurisito fanü. 7 Amba, ah de mere ngü de. Mere ngü te ma ngbü eku gba fü Me tüngüngü kpekpeke ne, ah dene. Yi ce da emere wü *siti ngü. Anga te yi ngbü emala, gü ba, a de wü mürü tima ka Yesu de la, ah ba ngü de. Amba, ah le de yi di emere mene ngü, te ena areke gbü jia Me. 8 Angü dela ka-ye zu ngü ka Me, a tï aga yïkï de. A ngbü fï bü emere tima, teka de ngü ka Me ga nü kpa engagira nü. 9 Te wazi a nza anza la, ngü ma! Amba te yi maka wazi eyi, teka ngü ka Yesu Kurisito la, ngü la ena ato tadu fü a. Angü a ngbü fï bü eyi-ta Me, teka de yi rü kpekpeke gbü ngü ka Me, anü de ngü ka Me la kpa engagira nü. 10 Dela si-ngü te ma ngbü eba ngü ne tete fü yi, o ra di la nengete de kpakine ne. Angü, te ma ena akoro kpaka yi kpala la, ma le awu, gü ba, yi fü maguma yi eyi fanü fanü. Te di bala, ma tï ato kuru te yi nda-ra tïne de. Fanü, Me to wazi eyi fere, teka ngü ka-yi. Amba Me to wazi la fere, teka fü yi angbü de cïnga, ne nda de. Me to wazi la, teka de yi maka wazi, teka fü yi arü di kpekpeke, gbü ngü ka Yesu Kurisito.

11 Wü di enga wüna, dene adu ngü ka-ra. Yi rü kpekpeke gbü ngü ka Yesu Kurisito, de yi nü de ngü la kpa engagira nü. Yi je wü ngü ka-ra la. Yi mere e angbü ega yïkï esüka yi de. Yi di ele te-yi esüka yi de maguma yi biringbö. Te yi ngbü emere bala la, Me ena angbü tundu de wü yi fanü fanü, angü engu de kpara te ngbü ele nih de maguma ye biringbö. Dela eyi ngü te ma le amala fü yi.

12 Yi to mandï ka-a fü wü di enga ni nih, gbü tima ka Yesu Kurisito de kpala ne ꞌburu. Wü kpara ka Yesu de kpakine ne, to kpah mandï ka-wü fü yi kpala fa sü. 13 Yesu Kurisito di de yi, de *züka maguma ye. De Me ngbü de yi, de ah le yi de maguma ye ꞌburu. De *Nzïla Wazi Me ngbü kpah de yi, de ah to wazi fü yi, fü yi adi ele te-yi esüka yi di.

Dela adu ngü te ma mala fü yi, de-ra Pawülü.

* 2:13 2:13 Mü ena amaka ngü ka Tito te maka Pawülü gbü Makedoniya ne gbü 2 Korïnito 7:5-6.

* 3:6 3:6 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 34:27-28.

† 3:7 3:7 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 34:29-35.

* 4:6 4:6 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 1:3.

† 4:13 4:13 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 116:10.

* 6:2 6:2 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 49:8.

† 6:16 6:16 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Rïrï ka Gele ka wü Levi 26:11-12, bete Ezekele 37:27.

‡ 6:17 6:17 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 52:11.

§ 6:18 6:18 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka 2 Samüwele 7:14, bete 1 Ngangü 17:13.

* 8:15 8:15 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 16:18.

* 9:9 9:9 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 112:9.

* 10:17 10:17 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yeremaya 9:24.

* 11:3 11:3 Mü ena amaka ngü ka kpürü la gbü Gina Ngü 3:1-7.

† 11:32 11:32 Miri ka Damaseke la, ah de miri ta te mere Miri Areta o engu me-ye.

* 13:1 13:1 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 19:15.

Galatïya

1

2

3

4

5

6

Dene köcökpa te Pawülü ba fü wü kpara ka Yesu agbü Galatïya

Galatïya

Masere si-ngü

Kpara te ba köcökpa ne, ah de Pawülü. Ah ba ta ngü la fü wü *kpara ka Yesu agbü sü de ïrï ye Galatïya. Wü kpara ka Galatïya la je ngü ka Yesu gömö wü Pawülü ake Baranaba, gbü wü kötï de ïrï ye Atïyokïya, Ïkoniyo, Lïsïtera bete Derebe. Angü wü Pawülü nü mala ta ngü ka Yesu gbü wü kötï la gbü gina ndoro ka-wü. (Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Wü Mürü Tima ka Yesu 13:13–14:23.)

Dene si-ngü te Pawülü ba köcökpa ne tete, angü ah je, gü ba, sidi nga ani, wü gara kpara koro kpaka wü kpara ka Yesu gbü wü sü la. Fü ewü akpo da esiti fïngangü ka wü kpara ka Yesu la, de gara rïrï kpikpi ye, gü ba, dela rïrï ka Me. Ngü ka Yesu te Pawülü rï ewü di, gü ba, “Te mü le ngü ka Yesu de maguma mü biringbö la, Me ena aboro wü *siti ngü ka-mü la asidi, teka ngü ka Yesu, angü Yesu kpi teka aküwa nih.” Nda wü gara kpara la, wüh gü ba, “Te mü le akoro kpara ka Yesu la, ah le de mü fü te-mü baka enga *Yïsarayele feke. Mü ena amere wü gele ka wü di enga Yïsarayele ꞌburu, baka matï esa *basa, gele ka zü-e, gele ka mazürü kpa, de wü gara mere bi wü gele ka-ewü ꞌburu. Te mü mere bala de la, mü tï aküwa de.” Amba Pawülü le ngü la kpo de! Teka ngü la, fü ah aba köcökpa ne, atima fü wü kpara ka Yesu agbü Galatïya kpala, gü ba, “Wü mere e ale ngü la de. Angü ngü ka Me ka-ye kü ngbee biringbö, ah bü ngü ka Yesu ta te ewü je gömö ani ne. Gara ngü te mü ena amere, fü ah aküwa mü ne, nda ma. Ah le de mü to bü duu maguma mü fü Yesu Kurisito.” Te di bala, ah le kpah de nih de enatikine ne, nih to maguma nih fü Yesu, fü nih aküwa.

Wü ngü te mü ena amaka gbü köcökpa ka wü Galatïya ne, wüh dene.

Sapïta 1–2 Si-ngü te Yesu Kurisito fe Pawülü mürü tima ka-ye tete

Sapïta 3–4 Gele tï aküwa kpara de.

Wü kpara ngbü eküwa bü duu teka ngü ka Yesu

Sapïta 5–6 Ah le de nih di emere wü ngü te ena areke gbü jia Me

de wazi ka Nzïla Wazi Me

1

Dene mandï ka Pawülü fü wü kpara

ka Yesu agbü Galatïya

1-2 De-yi wü *kpara ka Yesu Kurisito, te yi di agbü Galatïya, ma ba köcökpa ne fü yi me-ra. De-ra Pawülü, te ma di de *mürü tima ka Yesu Kurisito ne. Gara kpara te tima ra nda ma, ꞌduwa Yesu *Kurisito, ake Wö ye, Me, te zükü engu gbü kpi ne, wüh tima ra me-wü, teka amala ngü ka-wü fü wü kpara.

Wü gara wü di enga ni yi, wü kpara ka Yesu, te a di de ewü sene, to mandï fü yi fala de.

3 Wö nih Me ake Miri ka-nih Yesu Kurisito di de yi, da eto gu ngü fü yi de *züka maguma wü. 4 Angü Yesu Kurisito to te-ye akpi, teka aküwa nih gbü wü *siti ngü ka-nih, de te nih ngbü emere, kpah baka wü kpara füh kotö, de wü siti fïngangü ka-ewü ne. Yesu Kurisito mere ngü la bala, angü ah de ngü te Wö nih, Me, le me-ye. 5 Ah le fü nih adi egbo nga ïrï Me teka ngü la fï mere badi. Ah di bala.

Dene ngü ka ngari Me, te di ka-ye ngbee biringbö

6 Ma je gara ngü ka-yi tïtïne, fü ngü la akolo maguma ra afa sü. Angü Me fe yi, ao yi ba züka wü kpara ka-ye teka ngü ka Yesu Kurisito. Te di bala, ah mere neh baye, te yi yia bü kere, ce ngü kaka, adu ale gara rïrï te di kpikpi ye ne? Dela ne ngü ne? 7 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü fanü fanü, gü ba, gara ngari Me nda ma. Ngü ka Me ka-ye ngbee biringbö. Ah de ngü ka Yesu, ta te ma mala fü yi ne. Ma mala bala kükürü de, angü ma wu eyi, gü ba, gara wü kpara koro eyi kpaka yi, teka afiti yi, asiti fïngangü ka-yi. Angü wüh le afü ngü ka Yesu Kurisito, ao kpikpi ye. 8 Amba, ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, te gara kpara koro kpaka yi, da eto gara rïrï fü yi, te ngü la tï kpini de ngü, ta te a mala fü yi ne, nda de la, ah ka-ye de wu! Anga te ah cu de-a, anga *malayïka ka Me, anga neh da, yi mere e aje ngü kaka de! Ah tï fü kïna ka Me angbü gbü nzö kpara la, de ah kpi, anü agbü wa fï mere badi. 9 A mala ngü la fü yi ta eyi, amba tïtïne ma du ngbü kpah emala fü yi toto, gü ba, te gara kpara koro kpaka yi, emala ngari Me fü yi, te ngü kaka tï kpini de mene ngü, ta te yi je gömö a ne, de la, ah ka-ye de wu! Ah tï fü kïna ka Me angbü gbü nzö kpara la.

10 Yi ngbü efï, gü ba, ma ba ngü la fü yi bala, angü ma ele de wü kpara gbo nga ra? Aꞌa, ah bala de! Ma ele nda-ra fü Me agbo nga ra me-ye. Yi efï, gü ba, ma le fü ngü ka-ra areke gbü jia wü kpara? Aꞌa, te ma ngbü emere bü ngü te ena areke gbü jia wü kpara la, ngü ka-ra tï areke gbü jia Yesu Kurisito nda de.

Dene si-ngü te Yesu Kurisito fe ra mürü tima ka-ye tete

11-12 Wü di enga wüna, ma ngbü emala ngü ne fü yi, gü ba, ngü ka Yesu, de te ma ngbü emala fü wü kpara ne, ah de kpeke ngü. Angü ma je ngü la gömö kpara füh kotö ne nda-ra de. Yesu Kurisito gü tamu ngü la fere cu me-ye.

13-14 Gbü jia ra, yi je nga ra tane eyi, o ra ngbü la emere gele ka wü kundu ra, wü di enga *Yïsarayele tete ne. Angü, ma to ta te-ra teka adi emere gele ka wü kundu a la, fa nda gara wü di enga Yïsarayele ꞌburu. Fü ra angbü ta eto cïnga te wü *kpara ka Yesu cu de wazi ra ꞌburu, da egïrï kaje teka amörö ewü ta ꞌburu asidi. 15-16 Amba, Me de mürü *züka maguma. Gbü sïkpï ta te Me le afü ngü ka-ra tete, fü engu ayia asere Ye ye, Yesu Kurisito, fere.* Angü ah fe ra ta nda eyi gügü, o wüh bï ra la de. Fü ah aï ra teka de ma mere tima ka-ni, adi emala ngü ka Yesu fü wü *ganzi kpara, te ewü wu ngü ka Me la de ne. Gbü sïkpï ta te Me to tima la fere, ma nü ta teka ayi-ta gara kpara nda-ra de. 17 Ma nü agbü Yerüsalema, teka ayi-ta gina wü *mürü tima ka Yesu, kpah de. Ma yia ka-ra bü ꞌduwa, nü agbü tö ka wü Arabï, gbü mene sü te wü kpara di tete ma. Fü ra angbü kpala, da eku gba fü Me. Fü Me ayia asere ngü ka-ye fere. Fü ra adu anü angbü agbü Damaseke.

18 Fütanga re bata, fü ra ayia anü agbü Yerüsalema teka aceka Petero. Fü ra angbü kpakaka kpala teka sïkpï ngbee nzükpa de füh ye ꞌburuve. 19 Ma wu ta gara wü mürü tima ka Yesu kpala nda-ra de. Amba, ma wu bü *Yakobo, enga ni ye Miri Yesu. 20 Ngü de te ma ba fü yi ne, ah de zu ngü te mere te-ye fere bala fanü, Me wu ngü la kpo. Wu gbügbü ma!

21 Fütanga ngü la, fü ra ayia anü andoro agbü tö ka wü Sïrïya, bete nda Sïlïsïya. 22 Ta gbü wü re la ꞌburu, bi wü kpara ka Yesu agbü tö ka Yudaya, wu ra mbi mbi nda-wü de. 23 Wüh ngbü eje nga ra bü gömö gara wü kpara, te ewü ngbü emala, gü ba, “Komoko, ta te ngbü eto cïnga te ani ne, ah du fü te-ye eyi. Ah kpo eyi da emala ngü ka Yesu fü wü kpara tïne cu me-ye.” 24 Fü ewü angbü egbo nga ïrï Me teka ngü ka-ra la efa sü.

2

Dene ngü ka-ra, Pawülü, de wü gara mürü tima ka Yesu

1 Fütanga re nzükpa de füh ye bala, fü ra adu kpah, anü agbü Yerüsalema. A nü ta kpala ake Baranaba. Ma za Tito gbü nga ra kpah mini. 2 Ma nü ta kpala kükürü de, angü Me sere ngü la ta me-ye fere, gü ba, ah le de ma mere bala. Te ma koro tete kpala, fü a abiti te-a de wü cögbörö *kovo ka Yesu, angbü kpikpi a. Fü ra asere nga ngü ka Yesu, de te ma ngbü emala fü wü *ganzi kpara ne, fü ewü, angü ma le fü tima, de te ma ngbü emere ne, akpi kükürü de.

3-4 Tito, ta te a koro de ewü ne, ah ka-ye de enga *Giriki. Te di bala, fü gara wü kpara kpala, amala ngü, de wüh za engu de wazi, agü esa *basa. Amba wü cögbörö kovo le amere ngü la de wazi nda-wü de. Wü kpara te ewü le bala, wüh de wü mürü mani, de te ewü ngbü esu wu, gü ba, “Ani kpah de wü *kpara ka Yesu ne.” Wüh rï ta gbü mabiti ka-a la gbü zi, teka awu ngü te a ngbü erï wü kpara di, anga a ngbü erï ewü, de wüh ce gele ka-ani, ka wü di enga *Yïsarayele, anga de? Angü wüh lala fï bü teka ngü ka gele la, de wü kpara ꞌburu di emere, esa rïrï ka-ani, baka wü labï la. Amba te nih lala eküte Yesu Kurisito, ngü ka gele la tï ai nih de. 5 Te di bala, ngü ka mani ka-ewü la, a le nda-a kpo fï de. Angü ah le de zu ngü ka Yesu, te Me tima a di ne, ah ngbü da ye, teka aküwa yi.

6 Wü kpara la, wüh baka cögbörö wü kpara gbü jia wü kpara, amba ma fï nga ngü ka-ewü la, ba mere kpeke ngü, nda-ra de. Angü ma wu eyi, gü ba, fïngangü ka Me, ah baka nda wü kpara de. Wayi, te ma sere nga ngü ka Yesu, de te ma ngbü erï wü kpara di ne, fü wü cögbörö kpara la, fü ngü la areke te ewü, agü ba, “Wayi, ah de züka ngü.” Wüh mala gara ngü fere nda-wü de. 7-8 Angü wüh wu eyi fanü, gü ba, Me to tima la fere me-ye. Angü Me fe ra *mürü tima ka-ye, fü ah ato wazi fere, teka de ma di emala ngü ka Yesu la fü wü *ganzi kpara, kpah baka te engu fe Petero, teka arï wü di enga Yïsarayele ne. 9 Te di bala, wü *Yakobo, ake Petero, bete *Yüwane, te ewü ngbü gbü jia wü kpara ba cögbörö wü kovo ne, wüh wu kpah eyi, gü ba, Me to wazi eyi fere fanü, teka tima ka Yesu la. Fü ewü ale, gü ba, a nü nda-a, ake Baranaba, adi emala ngü ka Yesu fü wü ganzi kpara. Nda-ani, ani ena adi emala fü wü di enga Yïsarayele. Fü ewü ayia ato mandï fü a ake Baranaba, da egbo nga ïrï Me. 10 Gbü wü ngü la ꞌburu, ngü biringbö, te wüh mala fü a baka rïrï, ah ꞌduwa de ngü ka wü mürü cïnga, de a di ele ta-ngü te ewü. Angü dela ngü te tï kpah kpini de fïngangü ka-ra.

Dene ngü ka-ra, Pawülü, ake Petero agbü Atïyokïya

11 Fütanga ngü la, fü Petero ayia akoro kpaka a, agbü Atïyokïya. Fü ra amala ngü fefe kpekpeke gbü jia wü kpara ꞌburu, teka siti ngü de te engu mere. 12 Angü te enga gina, Petero ngbü ta ezü e de wü *ganzi kpara tundu. Fütanga ngü la, fü gara wü di enga *Yïsarayele, te *Yakobo tima ewü kü agbü Yerüsalema, ayia akoro kpaka a. Te Petero wu wü kpara la, fü engu ayia afü te-ye, ace da ezü e de wü ganzi kpara la, angü ah ngbü ekpe cürü jia wü di enga Yïsarayele, te ewü koro agbü Yerüsalema la. Angü wüh gü ba, ani ele de wü ganzi kpara ꞌburu di emere gele ka-ani, wü di enga Yïsarayele. 13 Fü gara wü di enga Yïsarayele esüka a de sene awu mani ka Petero la. Fü ewü akpo kpah da emere mani baka nda-ka. Fü Baranaba akpo kpah da erï gbü ngü la. 14 Te ma wu ngü la, gü ba, wüh ngbü emere ngü te tï kpini de *Ngari Me nda de ne, fü ra ayia arü amala ngü fü Petero kpekpeke gbü jia wü kpara ꞌburu, gü ba, “De-ye, Petero, ye zu de enga Yïsarayele de? Ah mere baye te ye mere gele ka-ani, wü di enga Yïsarayele, mbi mbi de, fü ye adu afü te-ye, adi eto rïrï fü wü ganzi kpara la kpekpeke, de wüh di emere gele la me-wü ne?”

15 Dela ngü ta te ma mala fü Petero gbü jia wü kpara ꞌburu. Ma mala ngü la kükürü de, angü zu de-a, wü Yïsarayele, a ngbü efï nda-a, gü ba, a de wü kpara ka Me me-a, a mere *siti ngü baka nda wü ganzi kpara nda-a de. 16 Amba a wu eyi, gü ba, ngü ka-a tï areke gbü jia Me, teka ngü ka gele de. Ah bü nzö de ngü ka Yesu Kurisito, te ena areke kpara gbü jia Me me-ye. Te di bala, a to maguma a eyi fü Yesu, teka fü ngü ka-a areke gbü jia Me. Angü gele tï areke kpara gbü jia Me de.

17 Gara wü di enga Yïsarayele gü ba, te a ce ngü ka gele ka-a, fü a adu angbü egïrï kaje teka areke gbü jia Me teka ngü ka Yesu Kurisito la, ah baka te a fü te-a eyi wü siti kpara, te ewü le *Rïrï ka Me de. Te ngü la ena adi ta bala la, ah ena adi ba e te Yesu Kurisito siti ngü ka-a me-ye. Amba, ah bala nda de! 18 Amba, te ma ce ngü ka Yesu, adu arï gbü diri gele ka-a, te tï aküwa kpara de ne, ma mere siti ngü eyi gbü jia Me. 19 Ma le ta alala gbü ngü ka gele ka-a, teka fü ra aküwa gbü ngü la. Amba fü ra adu awu, gü ba, ngü ka gele la fa ra eyi, ma tï aküwa gbü ngü la nda-ra de. Fü ra adu ace ngü ka gele la, adu alala tïne gbü ngü ka Yesu, teka fü ra aküwa. 20 Angü Yesu Kurisito kpi eyi füh *rü gbegbete teka aküwa ra. Te di bala, ah ba e ta te ma kpi eyi tundu ake di. Te ma ngbü ezükü la, ah de ngü ka-ra de, angü ah ka-ye de Yesu Kurisito, te ngbü eto wazi fere me-ye. Baka te ma di la füh kotö ne, ma gïrï kaje teka aküwa te-ra de tete-ra tïne de. Angü ma to maguma ra eyi ꞌburu fü Yesu, Ye Me, de ah küwa ra me-ye. Angü ah le ra eyi cu de maguma ye, fü ah ato te-ye akpi teka ngü ka-ra. 21 Te ma ena angbü ta egïrï kaje teka aküwa gbü ngü ka gele la, ah ena adi ta ba e te ma gü ba, züka ngü te Me mere fere, atima Yesu, akpi teka ra ne, ah ka-ye de töndö ngü kükürü. Angü te ngü ka gele tï eyi aküwa nih la, amba Yesu Kurisito kpi ka-ye bü kükürü.

3

Dene ngü ka gele te tï aküwa kpara de

1 De-yi, wü kpara ka Galatïya, amba yi ka-yi bü töndö kpara bane? E-fiti yi de bala neh da? Angü a mala ta ngü ka Yesu fü yi eyi mbölö. Yi je si-ngü la kpah eyi mbi mbi mbi, baka e ta te yi wu kö Yesu, füh *rü gbegbete la, cu de jia yi. 2 Te di bala, ma le ayi-ta yi teka ngü biringbö, de yi lügü fere. Yi maka ta wazi ka *Nzïla Wazi Me, neh baye baye? Gbü kaje ka gele? Aꞌa, ah teka te yi le ngü ka Yesu gömö a de maguma yi ne. Yi le afü ngü la, neh teka ne? 3 Nzö yi ma? Yi röfö aröfö? Yi kpo ta da emere tima ka Me de wazi ka Nzïla Wazi Me. Tïtïne yi le afü ngü la, amere de nda-yi wazi, neh teka ne? 4 Mere bi wü kpeke ngü, ta te Nzïla Wazi Me mere esüka yi ne, yi ceka bü baka töndö ngü kükürü? Aꞌa, ah le de yi ceka wü ngü de bala ba kükürü ngü ne de! 5 Me to ta wazi ka Nzïla Wazi ye fü yi, neh teka ne? Ah ngbü emere wü kpeke ngü esüka yi, neh teka ne? Ah teka te yi ngbü efa nga gele ka wü *Yïsarayele, da emere wü rïrï engu na mbi mbi mbi? Ah bala de! Ah ngbü mere wü ngü la fü yi bala, angü yi lala eküte ngü ka Yesu, ta te a mala fü yi ne.

6 Yi fï la ngü ka *Abarayama ta gügü. Wüh ba gbü *Ngari Me teka ngü kaka, gü neh fe? Wüh ba ta, gü ba, “Abarayama to ta maguma ye fü Me, fü Me adu aceka engu baka züka kpara ka-ye teka ngü la.”* Ah teka ngü ka rïrï ka gele nda de. 7 Te di bala, ah le fü yi awu, gü ba, zu wü kundu ye Abarayama ka-ye de mene wü kpara, de te ewü to maguma wü eyi fü Me ne.

8 Ta gügü, Me wu eyi, gü ba, te gara, wü *ganzi kpara ena ato maguma wü fü ni. Teka ngü la, ni ena aceka ewü ba züka wü kpara ka-ni. Fü Me asere ngü la fü Abarayama, kpah baka te wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, “Ni ena aküwa nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu teka ngü ka-ye.”† 9 Te di bala, te mü to maguma mü fü Me baka nda Abarayama la, Me ena ato züka ngü fü mü kpah baka nda-ka.

10 Amba te mü to maguma mü teka gele ka wü Yïsarayele, gü ba, ni ena amere wü rïrï ka gele la ꞌburu areke areke, teka de ngü ka-ni reke gbü jia Me la, Me tï ale ngü ka-mü teka ngü la nda de. Kïna ka Me ena angbü gbü nzö mü. Kükürü de, angü wü rïrï la sibi fa sü. Kpara te tï amere wü rïrï la ꞌburu mbi ne nda ma. Ah baka ngü te wüh ba ngü gbü Ngari Me, gü ba, “Wü Rïrï te wüh ba gbü Ngari Me ne ꞌburu, te mü ngbü emere wü gara ꞌburu mbi, fü mü ace gara biringbö, kïna ka Me ena angbü gbü nzö mü.”‡ 11 Te di bala, nih wu eyi, gü ba, kpara biringbö te ena aküwa teka ngü ka gele nda ma. Kükürü de, angü wüh ba ta ngü la eyi bala gbü Ngari Me, gü ba, “Mene wü kpara, te ewü le ngü ka-ni, Me, de maguma wü biringbö ne, ni ena aceka ewü baka züka wü kpara ka-ni fanü, fü ni adu aküwa ewü fï mere badi.”§

12 Amba ngü ka Rïrï ka-ye kpikpi ye, ngü ka mato maguma fü Me kpah kpikpi ye. Angü wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, “ꞌDuwa kpara te ena amere wü rïrï ka gele ꞌburu mbi, ah ena aküwa gbü ngü la me-ye.”* 13 Te ah bala, nih ena aküwa baye baye? Angü nih tï amere mere bi wü rïrï ka gele la ꞌburu mbi mbi mbi nda-nih de. Nih ena aküwa ꞌduwa teka ngü ka Yesu Kurisito. Angü mere siti kuru, ta te Me ena ato fü nih teka ngü ka Rïrï ka-ye, te nih mere mbi mbi de ne, Yesu Kurisito za eyi gbü nzö ye, gbü sïkpï te engu kpi tete füh *rü gbegbete. Angü kpi de füh rü gbegbete la, ah de siti kpi. Ngü la, ah tï kpini de ngü te wüh ba ta gbü Ngari Me, gü ba dene, “Ah tï fü kïna ka Me angbü gbü nzö mene kpara, te kpi füh rü gbegbete.”† 14 Yesu Kurisito le azü cïnga bala, teka fü wü kpara ꞌburu aküwa teka ngü ka-ni, kpah ba e ta te Me mala fü Abarayama. Te di bala, te nih to maguma nih fü Yesu, Me ena ato wazi ka *Nzïla Wazi ye fü nih ꞌburu.

Dene ngü teka vüngüte ezengba Me ake Abarayama

15 Wü di enga wüna, yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Te wü kpara ꞌbasu nzö ngüte esüka wü la, gara kpara tï eyi akoro afü ngü ka *vüngüte ka-ewü la? Aꞌa, ngü bala ma! Angü wüh reke ngü ka-wü eyi esüka wü. 16 Ah kpah bala teka ngü ka vüngüte ezengba Me ake *Abarayama ne. Angü Me nzö ngüte ake Abarayama ta gügü,‡ o wüh bï *Müse la de. Fü Me amala ngü fü Abarayama, gü ba, “Ni ena ato züka ngü fü ye, fü ni ato kpah fü kundu ye, te wüh ena abï fütanga ye.” Yi ceka la, te wüh ba ngü la gbü *Ngari Me, wüh ba, gü ba, “wü kundu ye,” baka mere bi wü kpara ne, nda-wü de. Wüh gü ba “kundu ye,” te di kpara ngbee biringbö. Kpara la, ah ka-ye de Yesu Kurisito, te di de mere kundu kundu ye Abarayama. 17 Wayi, ngü te ma ele amala fü yi, ah dene. Me nzö ngüte ake Abarayama ta gügü, o wüh bï Müse la de. Fütanga ngü la, baka mere bi re kama bala teke biri de füh ye nzükpa (430), fü Me adu ato *Rïrï ka-ye fü wü di enga *Yïsarayele, wü kundu ye Abarayama, gömö Müse. Te di bala, ngü ka Rïrï te Müse to ne, ena afü ngü ka vüngüte la, neh baye baye? 18 Te mü ena afï, gü ba, “Me ena aküwa ni, angü ni ngbü emere rïrï ka gele ereke areke la,” mü küwa nda-mü de. Angü Me ena aküwa mü ꞌduwa teka *züka maguma ye. Me mala ta eyi fü Abarayama, gü ba, “Ni küwa ye eyi teka züka maguma ni.” Me tï afü ngü la de!

19 Te di bala, Me to ta Rïrï ka-ye fü nih, neh teka ne? Me to ta Rïrï la, teka de nih wu mene wü ngü, te di esiti gbü jia ni, Me. Ah to wü Rïrï la, de wüh ngbü gbü nzö nih bala, zalü akoro di gbü sïkpï, te kundu ye Abarayama la ena akoro tete, baka te Ngari Me mala nganga na ne. Te enga gina fü Me ato wü Rïrï ka-ye fü wü di enga Yïsarayele, ah to ta fü wü *malayïka ka-ye feke, fü wü malayïka adu ato fü Müse, fü Müse adu asere fü wü di enga Yïsarayele. 20 Angü Müse ta de kpara te Me ngbü emala ngü gögömö, de ah di emala fü wü kpara. Amba teka ngü ka vüngüte te di ezengba wü Me ake Abarayama ne, gara kpara te reke ngü la esüka ewü nda ma, ꞌduwa Me kpikpi ye, te mere ngü la teka züka maguma ye.

21 Yi ngbü efï, gü ba, ngü ka Rïrï ta te Me to gömö Müse, ena afü ngü te Me mala fü Abarayama ne? Aꞌa, Me mala ngü ꞌbasu ꞌbasu nda de. Amba si-ngü gbü Rïrï te Me to fü Müse ne, ah teka aküwa kpara nda de. Ah teka areke kpara gbü jia Me kpah de. 22 Me to Rïrï la teka agü tamu *siti ngü, te wü kpara ngbü emere, baka te wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, wü kpara füh kotö ne ꞌburu ngbü esa wazi siti ngü. Teka ngü la, wü kpara, de te ewü to maguma wü fü Yesu Kurisito ne, ena aküwa bü duu me-wü.

Dene ngü te Me fü nih eyi ba wü di ye tete

23 Ta gügü te enga gina, o Yesu Kurisito koro la de, *Rïrï ka Müse zoro ta wü kpara füh kotö ne ꞌburu, o ewü baka labï. Ngü la mere te-ye zalü koro di gbü sïkpï, te Me tima Yesu Kurisito füh kotö ne, teka aküwa wü kpara, te ewü ena ato maguma wü fefe. 24 Angü Rïrï la ngbü ta baka kpara te ngbü egü tamu züka kaje ka Me fü nih, zalü te Yesu Kurisito koro tete, fü nih ato maguma nih fefe. Fü Me adu aceka nih ba züka wü kpara ka-ye teka ngü ka Yesu. 25 Tïtïne baka te ngü ka Yesu koro eyi ne, nih du ngbü esa wü Rïrï la nda-nih tïne de, angü nih küwa eyi teka ngü ka Yesu.

26 Angü te mü to maguma mü eyi fü Yesu Kurisito la, Me ena aceka mü ba ye ye, angü mü lala eyi eküte Ye ni, Yesu. 27 Angü gbü sïkpï ta te yi za *babatïza tete, yi gü ba, ani le eyi alala eküte Yesu Kurisito. Fü ngü ka Yesu adu afü yi *nzïla, baka kpara te to züka bu bongo eküte ye. 28 Te di bala, Me ngbü eceka nih gbü jia ye ꞌburu ba wü di ye. Anga te mü de enga *Yïsarayele, anga *ganzi kpara, ah ba ngü de. Anga te mü di de mere kpara, anga kükürü kpara baka labï, ah ba ngü kpah de. Anga te mü di de komoko, anga würüse la, ah ba ngü kpah de. Nih ꞌburu de wü di Me, teka ngü ka Yesu Kurisito, angü nih lala eyi eküküte. 29 Kpah bala, te mü de *kpara ka Yesu Kurisito la, mü koro kpah eyi kundu ye *Abarayama. Te di bala, mü ena aküwa kpah ba e ta te Me mala fü Abarayama ne.

4

1 Gara ngü te ma ele amala fü yi, ah dene. Ah baka ngü ka mbarase cüküꞌdaye, te wö ye na di de mere miri. Te mbarase la ga koro eyi mere komoko la, ah ena amaka wazi, angbü sidi nga wö ye. Amba, o engu di la mba vürü jaji, wawazi nda ma. Ah ka-ye la kpah baka labï. 2 Angü wü gara kpara ladü, te ewü ngbü erï engu, da eceka kpï fütanganga. Ngü ma, te engu di bü ye mere kpara la, ah ena angbü fï bü da eje rïrï ka wü kpara la, zalü gbü sïkpï te wö ye na ena awu, gü ba, engu koro eyi komoko.

3 Wü di enga wüna, nih ta kpah ꞌburu bala. Angü nih ngbü ta esa wazi *siti wü di enga me füh kotö ne baka wü labï, o nih je ngü ka Me mbi mbi la de ne. 4 Amba tïtïne, sïkpï de te Me fe teka ngü la koro eyi, angü Me tima Ye ye eyi füh kotö ne teka aküwa nih. Wüh bï engu gbü nguwa *Yïsarayele, kpah baka nih wü kpara füh kotö ne. Fü engu angbü kpah da eje *Rïrï ka Müse. 5 Me tima engu teka afuru nih, gbü ku ka rïrï ka diri gele, afü nih ꞌburu wü di ye. 6 Te di bala, yi tï eyi awu, gü ba, ani de wü di Me fanü, angü Me tima *Nzïla Wazi ye eyi, de ah ngbü emaguma nih, adi eto wazi fü nih, teka fü nih aku gba fü Me, gü ba, “Aba! Wüba!” 7 Teka ngü la, yi de wü labï tïne de, angü Me fü yi eyi ba wü di ye. Te di bala, Me ena ato *küküwa, de mere wazi ye fü yi, angü tïtïne yi eyi de wü di Me fanü, teka ngü ka Yesu.

Dene ngü te ma le amala fü yi,

yi mere e adu gbü ngü ka rïrï ka diri gele de

8 Ta gügü, o yi le ngü ka Me la de ne, yi ngbü ta wü labï ka *siti wü di enga me, te ewü di de zu Me fanü fanü de ne. 9 Amba tïtïne, yi le ngü ka Me eyi. Kpah bala, Me le yi eyi ba wü di ye. Te di bala, ah mere baye, te yi le adu alala gbü töndö rïrï ka diri gele? Ngü la tï areke yi gbü jia Me nda de. 10 Ma je, gü ba, yi ngbü eo fïngangü ka-yi teka adi emere gele ka gara wü sïkpï, baka to re, de wü fe, bete lakï ka wü e. Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, ngü la tï eyi areke ani gbü jia Me? 11 Ngü ka-yi la ngbü eto mere cïnga de fïngangü fere, angü, te yi dürü eyi bala la, mere kpeke tima, ta te ma mere teka yi ne, ena adu angbü kükürü.

12 Wü di enga wüna, ma ngbü endaꞌba te-ra fü yi, gü ba, yi fü te-yi, de yi ce ngü ka gele la kpah baka ra, angü ma ce ngü ka gele ka-a, wü di enga *Yïsarayele ne, eyi, du ngbü baka yi, wü *ganzi kpara. Yi fï la ngü teka gina kokoro ka-ra kpaka yi. Gbü sïkpï la, yi ngbü ta emere wü züka ngü fere. 13 Yi wu kpo, gü ba, si-ngü ta te ma koro tete kpaka yi la, ah teka te ma ngbü ta eke ake. Fü ra akpo da emala ngü ka Yesu fü yi, o wazi ra di ma. 14 Keke ka-ra la ngbü ta fü yi baka re-ngü, amba, gbü wü ngü la ꞌburu, yi ce ra nda-yi de. Yi za ta ra gbü mürü, baka te ma di de *malayïka ka Me, anga cu baka Yesu Kurisito. 15 Ta gbü wü sïkpï la, ngü ka-ra to mere tadu fü yi. Amba tïtïne ngü la du fü te-ye, neh baye baye? Gbü wü sïkpï la, ma wu eyi, gü ba, te ah ena atï ta atï fü yi la, de bane, yi gbi jia yi cu eyi, to fere, angü yi le ra ta fa sü. 16 Tïtïne ma du koro ba vügü ka-yi ne, bü teka ngü ka Me, te ma ngbü emala fü yi ne?

17 Wü mürü wu la ngbü ele agbeke fïngangü ka-yi kpaka wü, angü fïngangü ka-ewü ka-ye esiti. Wüh ele aye süka nih de nih ma, teka fü yi ace nga a, adi efa nga ani. 18 Te wü kpara la ena ale ta yi de maguma wü fanü la, de bane, ah ena adi de züka ngü. Amba ma wu kpo, gü ba, ngü ka-ewü ka-ye ꞌbasu ꞌbasu, angü wüh ngbü emere ngü la bü teka adi efiti yi. Angü ta, te ma di esüka yi kpala ne, yi le ngü ka-ra fa sü. Yi du fü te-yi, neh teka ne? Ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, tenga wü sïkpï ꞌburu, te ma ladü esüka yi, anga te ma di kpah ma la, ah le de yi lala fï bü te ngü, ta te ma mala fü yi ne. 19 Wü di enga ra, ma le yi fa sü. Amba ma ngbü engbü de mere cïnga teka ngü ka-yi, teka ngü te ma je, gü ba, yi kpo eyi da eje wu ka wü mürü mani la. Ngü ka-yi la, ngbü eto cïnga fere, baka cïnga ka würüse te ngbü ekeke teka ayaka. Cïnga la tï anza de, zalü te yi ena ace ngü ka wu ka-ewü la asidi, adu alala gbü ngü ka Yesu Kurisito. 20 Ma le ta de nih ngbü tundu de nih ma tïtïne. Angü, te nih ena angbü ta de nih ma tundu la, de bane ma tï eyi awu züka kaje, te ma ena arï yi di. Tïtïne maguma ra kolo eyi tuu! teka ngü ka-yi. Ma ena amere baye?

Dene ngü ka Sara ake Agara

21 Te yi gü ba, ani le angbü esa *Rïrï ka Müse la, ah le de yi fï nga ngü, ta te *Müse ba gbü *Ngari Me. 22 Angü Müse ba ta ngü, gbü Gina Ngü teka *Abarayama, gü ba, Abarayama bï ta wü jaji komoko ꞌbasu.* Ah bï ta gara ye eküte Agara, te di de labï ka-ewü ne. Amba gara ye, ah bï engu eküte Sara, te di de zu wara ka. 23 Ngü ka wü jaji la ka-ye kpikpi ye kpikpi ye. Angü mbarase de te Abarayama bï ake Agara ne, wüh bï baka e te wüh ngbü ebï wü jaji füh kotö ne. Amba, ye de te engu bï ake zu wara ye, Sara ne, wüh bï de wazi ka Me, ba ngü te Me mala ta fü ewü, angü Sara gbe ka-ye ta eyi.

24 Ngü ka wü würüse de ꞌbasu ne, ah ka-ye de mani, teka asere fü nih ngü ka wü kaje ꞌbasu, te wü kpara ena aküwa tete na. Ngü ka Agara ka-ye baka *Rïrï, ta te Me mala fü wü di enga *Yïsarayele gömö Müse, kpa füh da de ïrï ye *Sïnayï ne. Kükürü de, angü Agara ta de labï. Enganga na, de wü ata ye na, wüh kpah de wü labï. Kpah bala, wü di enga *Yïsarayele, ta te Me to wü rïrï ka gele la fü ewü, wüh kpah baka wü labï esa wü rïrï la. 25 Agara dela, ah baka da Sïnayï.† Ah kpah baka Yerüsalema te di füh kotö ne. Angü wü kpara ka Yerüsalema ka-wü baka wü labï, te ewü ngbü esa mere bi wü rïrï ka gele la. 26 Amba nih de wü labï nda-nih de! Nih ka-nih wü di enga Sara, nih de wü kpara ka to Yerüsalema, te di agbü kpï.‡ 27 Ah kpah baka ngü ta te mürü dofo *Yïsaya ba gügü gbü Ngari Me, teka ngü ka Sara, gü ba dene, “De-mü, würüse de te mü bï ye la de ne, ah le de mü ngbü de tadu, de mü tü karayi. Angü wü di enga mü ena asibi afa nda mene würüse, te ngbü efala mü ne, ka.”§

28 Te di bala, wü di enga wüna, yi de zu wü jaji, te wüh bï yi gbü wazi ka Me, baka *Yïsaka, kpah baka ngü ta te Me mala fü Abarayama. 29 Ta gügü, enga Agara ngbü ta emere mene mbarase, de te ewü bï engu gbü wazi ka Me, ne esiti. Enatikine wü kpara, te ewü le ngü ka gele fa sü ne, ngbü emere nih kpah bala. 30 Amba teka ngü la, wüh ba gbü Ngari Me, gü neh fe? Ah gü ba, “Ye liki labï la, ake enga ye asidi. Angü enga labï la tï amaka e-nga-kpa wö ye baka mene mbarase, te wüh bï ake Sara ne, nda de.”*

31 Te di bala, wü di enga wüna, dela ngü te tï eyi asere fü nih, ga, “Nih de wü di enga labï de. Nih ka-nih nda-nih de wü di enga Sara, te di de zu wara Abarayama ne.” Teka ngü la, nih mere e adu gbü rïrï ka diri gele tïne de!

5

Dene ngü te ma le amala fü yi, de yi ce ngü ka gele asidi

1 Wü di enga wüna, Yesu Kurisito küwa nih gbü ngü ka rïrï ka diri gele eyi asidi. Te di bala, ah le de yi rü kpekpeke gbü ngü ka Yesu. Yi mere e adu arï gbü ngü ka rïrï ka diri gele tïne de.

2 Cu de-ra Pawülü, ma ngbü emala fü yi dene zu ngü. Te mü gü ba, ni ena atï esa *basa, teka fü ngü ka-ni areke gbü jia Me la, ah ba e te mü ceka ngü ka Yesu Kurisito ba töndö ngü kürürü. 3-4 Ma ngbü enda nga ngü ne fü yi kpah toto, gü ba, te mü o maguma mü teka ngü ka basa, teka fü ni aküwa gbü ngü la, mü du rï dela eyi gbü rïrï ka diri gele. Te ah ena adi ta bala, ah le ta de mü di emere wü ngü gbü rïrï ka gele ka wü *Yïsarayele ꞌburu, teka fü mü aküwa gbü ngü la, angü mü ce ngü ka Yesu Kurisito eyi. Angü te mü ngbü efï, gü ba, ni ena aküwa teka ngü ka rïrï ka gele, ah ba e te mü gü ba, *küküwa te Yesu Kurisito to fü ni de *züka maguma ye ne, ah ka-ye de kükürü ngü. 5 Amba nda-nih, te nih di de wü *kpara ka Yesu fanü fanü ne, nih ngbü eo jia nih teka ngü ka Yesu Kurisito, te ena areke ngü ka-nih gbü jia Me de wazi ka *Nzïla Wazi Me, angü nih to maguma nih eyi fefe. 6 Angü, te mü lala eküte Yesu Kurisito la, ngü ma, te mü tï eyi esa basa, anga te mü tï esa basa kpah de la, ah mere e de. Mere kpeke ngü, ah le de mü to maguma mü ꞌburu fü Yesu Kurisito, fü yi adi ele te-yi esüka yi.

7 Wayi, wü di enga wüna, yi ngbü ta emere ngü ka Yesu ereke areke. Yi du ce ngü la neh baye? E-fiti yi, fü yi adu ace ngü la, neh da? 8 Me le ngü la bala nda de, angü ah ï yi me-ye, de yi ce ngü ka diri gele, adu alala gbü ngü ka Yesu Kurisito. 9 Ah baka ngü te wü kpara ngbü emala, gü ba, te e biringbö zi azi esüka wü bu ye la, ah ena asiti wü gara la ꞌburu! 10 Ma wu eyi, gü ba, yi tï ace ngü ka Miri Yesu nda-yi de, angü nih ngbü ꞌburu elala eküküte. Amba kpara de te ngbü esiti fïngangü ka-yi la, anga engu neh da? Me ena ato mere kuru tete.

11 Wü di enga wüna, wü gara kpara ngbü esu wu eküte ra, gü ba, ma ngbü erï wü kpara, gü ba, ah le de wü kpara ꞌburu tï esa basa, teka fü ewü aküwa. Fïngangü ka-yi kpah bala? Te ma ena angbü ta erï wü kpara bala la, amba wü di enga Yïsarayele ngbü ekpü ra, neh teka ne? Angü ngü te ke te wü di enga Yïsarayele la, ah de ngü te ma ngbü erï ewü di, gü ba, ngü te ena aküwa kpara, ah ꞌduwa de ngü ka kpi ka Yesu Kurisito. Gara ngü kpala kpikpi ye, te ena aküwa wü kpara, nda ma. 12 Wü kpara de te ewü ngbü esiti fïngangü ka-yi de bala, ah tï fü kïna ka Me angbü gbü nzö ewü.

Dene ngü ka wazi ka Nzïla Wazi Me

13 Wü di enga wüna, Me küwa yi eyi gbü ngü ka rïrï ka diri gele fanü. Te di bala, yi tï angbü labï ka rïrï ka diri gele la nda-yi tïne de. Amba ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, yi mere e afï, gü ba, “Ani tï eyi amere wü *siti ngü, ba e te ani ngbü ele,” ne, nda-yi de. Ah le fü yi adi ele te-yi de maguma yi ꞌburu, da ele ta-ngü te wü bu yi. 14 Angü mere *Rïrï te Me ngbü ele de nih mere ne, gü ba, “Mü le wü bu mü kpah baka te mü ngbü ele küte mü.” 15 Amba, te yi ngbü ega yïkï da ewü nga esüka yi la, de yi ceka ꞌbe, angü yi ena amörö te-yi, fü tima ka-yi asiti ꞌburu gbü ngü la!

16 Wü di enga wüna, dene ngü te ma ele emala fü yi. Ah le fü yi ao to yi, teka adi emere wü ngü, te *Nzïla Wazi Me ena angbü egü tatamu fü yi. Yi mere e ale siti kaje ka gümü ngü de füh kotö ne de. 17 Angü gümü ngü de füh kotö ne le te-wü ake ngü ka Nzïla Wazi Me nda-wü de, wüh ka-wü de wü vügü. Te di bala, te Nzïla Wazi Me to wazi fü yi de la, wazi yi, te yi ena amere ngü ka Me di, ena adi kpah ma. 18 Amba, te yi je ngü ka Nzïla Wazi Me, ngü ka-yi ena areke gbü jia Me. Te di bala, yi du angbü ba labï ka rïrï ka diri gele ne tïne de.

19 Yi wu siti gümü ngü ka kotö ne kpo. Wü kpara te ewü le wü ngü la ngbü emere waza, da efï nga wü ngü ka lümü, da emere wü ngü ka yala. 20 Gara ewü ngbü emere gele ka faranda, da eo siti rü gbü nga wü bu wü. Gara ewü ngbü ekpü te-wü, da ewü nga, da emere gü esüka wü, da emere kanga. Gara ewü de wü mürü gü, te maguma ewü ngbü enzu kere kere. Gara ewü ngbü ega yïkï, fü ewü angbü eye süka wü. Gara ewü de wü mürü zü, anga mürü maguma, 21 te ewü engbü emere kü, da ekpi gümü e. Gara ewü to te-wü angbü eküya de fï, da elo siti bï. Dela ngü te wü kpara, te ewü le ngü ka gümü ngü ka kotö ne, ngbü da emere, kpah de gara wü siti ngü baka ewü la. Tïtïne ma ngbü emala fü yi kpekpeke, kpah baka ta te ma mala fü yi te enga gina, gü ba, wü kpara, de te ewü ngbü emere wü siti ngü de bala, wüh tï aküwa gbü sü ka Me agbü kpï nda-wü de.

22 Amba ngü ka wü kpara, de te *Nzïla Wazi Me ngbü engbü guvu ewü ne, ka-ye kpikpi ye. Angü wüh ngbü ele te-wü de wü bu wü. Wüh ngbü engbü de tadu ka Me emaguma wü. Wüh ngbü engbü ka-wü ziii, de ngboro maguma. Wüh ngbü engbü fï bü da ele ta-ngü te wü bu wü, da emere züka ngü fü ewü. Maguma ewü ngbü engbü ka-ye ꞌburu biringbö. 23 Maguma ewü ka-ye baka nda wü jaji, angü wüh cu ngü wü nda-wü de. Wüh ngbü etüka te-wü, teka wü gümü ngü ka küte, atüka. Dela ꞌburu wü ngü te wü kpara, de Nzïla Wazi Me guvu wü ne, ngbü emere. Angü *Rïrï ka Müse tïrï züka wü ngü de bala kpah de. 24 Teka ngü la, wü kpara te ewü to maguma wü eyi fü Yesu Kurisito ne, wüh ce ngü ka gümü ngü ka kotö ne eyi ꞌburu. Ah baka te wüh za gümü ngü la, bere eyi kpah eküte *rü gbegbete, tundu de wü Yesu.

25 Wü di enga wüna, tïtïne nih küwa eyi teka ngü ka Nzïla Wazi Me. Te di bala, ah le fü nih adi emere wü ngü, de te Nzïla Wazi Me ngbü erï nih di ne. 26 Nih mere e adi ecu ngü nih de. Nih mere e aga yïkï, da ewü nga esüka nih kpah de. Nih mere e angbü de kü, da ekpi gümü wü e ka wü bu nih kpah de.

6

Dene ngü ka le-te te yi ena ele te-yi di

1 Wü di enga wüna, te biri kpara esüka yi mere *siti ngü la, yi de te yi di de wazi *Nzïla Wazi Me guvu yi ne, ah le de yi lügü engu te züka kaje. Amba ah le de yi mere ngü la fefe de gu maguma yi, da erï engu ferrre, teka de ah fü maguma ye, ah du gbü ngü ka Me. Amba cu de-mü, de te mü ngbü erï engu la, ah le de mü ceka te-mü mbi, angü *Satana ena afiti mü, fü mü atï gbü *siti ngü kpah bala.

2 Ah le fü yi adi ele ta-ngü te wü bu yi, gbü wü ngü te ngbü emere ewü ꞌburu. Angü te yi ngbü emere wü ngü la ereke areke bala la, yi ngbü emere dela eyi rïrï ta te Yesu Kurisito to fü nih ne. 3 Mü mere e, acu ngü mü, gü ba, ni de mere kpara me-ni, ni tï ale ta-ngü te wü bu ni de, mü mere e amere bala de. Angü mü ngbü dela efiti te-mü de tete-mü. Mü ka-mü gbü jia Me baka töndö kpara, te wu ngü de.

4 Ah le de mü di ere ngü ka-mü, te mü ngbü emere ne, ereke areke feke. Te mü wu, gü ba, ni mere tima ka-ni eyi ꞌburu mbi la, mü tï eyi angbü de tadu teka ngü la. Amba mü mere e angbü ecu ngü mü, gü ba, “Ngü ka-ni fa nda wü bu ni eyi,” ne de. 5 Angü ah le de mü mere nda-mü tima, de te Me to fü mü ne, cu me-mü.

6 Te gara kpara ngbü ele ta-ngü te mü, da erï mü de ngari Me la, ah le de mü di kpah ele ta-ngü tete, de mene wü e te di ladü esaka mü.

7 Wü di enga wüna, yi mere e afiti te-yi kü de, angü kpara tï afiti Me nda de. Angü Me wu wü ngü ka-nih ꞌburu kpo. Te kpara ru ne nguwa ne gbü yï ka-ye la, te gara engu ena awa fï bü mene rï e, de te engu ru gbü yï ka-ye la. 8 Kpah bala, te mü ngbü emere fï bü wü mene siti ngü, baka te mü ngbü ele la, mü ena amaka kpi gbü ngü la. Amba te mü ngbü emere wü ngü de te Nzïla Wazi Me le me-ye la, mü ena aküwa fï mere badi.

9 Wü di enga wüna, ah le de nih ngbü fï bü da emere wü ngü, te ena areke gbü jia Me. Nih lala fï gbügbü, nih mere e ambü de. Angü te nih ce ngü la de la, nih ena amaka *küküwa te gara, gbü sïkpï te Yesu ena adu akoro tete na. 10 Te di bala, te ah tï eyi fü nih la, ah le de nih di ele ta-ngü te wü kpara ꞌburu. Amba kpeke ngü, ah le de nih, wü *kpara ka Yesu, di ele te-nih ale esüka nih.

Dene adu rïrï ka-ra fü yi

11 Wü di enga wüna, yi ceka la ngü de te ma ba ne eceka, ma ba cu me-ra de kpa ra, memere memere bala.

12 Wü kpara de te ewü ngbü esiti fïngangü ka-yi, gü ba, ah le de yi tï esa *basa ne, ngbü emere ngü la kükürü de, angü wüh le de ngü ka-ani reke areke gbü jia wü kpara. Dela wü kpara, te ewü le amaka cïnga teka ngü ka Yesu, nda-wü de. 13 Wüh gü ba, ani le ngü ka gele ka wü *Yïsarayele fa sü. Teka ngü la, fü ani alala te ngü ka basa. Amba mere bi wü rïrï ka gele la ladü, te ewü mere mbi mbi nda-wü de. Wüh ngbü ele bü, de yi di etï esa basa, teka fü ani adi egbo nga ani tete, gü ba, yi le ngü ka-ani eyi. 14 Amba nda-ra, ma le agbo nga ra bala nda-ra de. Ngü biringbö te to tadu fere, ah bü nzö ngü ka Miri ka-nih Yesu Kurisito, angü ah kpi füh *rü gbegbete teka aküwa nih. Teka ngü ka Yesu, wü ngü de füh kotö ne ꞌburu koro eyi gbü jia ra baka zizi-e. Kpah bala, wü kpara füh kotö ne ngbü eceka ra baka töndö e teka ngü ka kpi ka Yesu. 15 Te mü tï eyi esa basa, anga mü tï esa basa di de la, ah mere e kpah de. Amba mere ngü te ena areke gbü jia Me, nda bü te Me fü mü eyi ba züka kpara ka-ye la. 16 De-yi, wü kpara ꞌburu, de te Me fü yi eyi ba wü kpara ka-ye fanü fanü ne, ma ngbü eku gba fü Me teka yi, de engu wu cïnga yi, de ah to gu ngü emaguma yi.

17 Akpo enatikine, ah le de wü kpara mere e ambü ra, Pawülü, tïne de. Kükürü de, angü nga wü ka de eküte ra ne, ah sere ngü ka-ra eyi, gü ba, ma zu de kpara ka Yesu Kurisito.

18 Wü di enga wüna, Miri ka-nih Yesu Kurisito ngbü de yi ꞌburu, da eto wazi fü yi de *züka maguma ye. Ah di bala!

Dela adu ngü te ma mala fü yi, de-ra Pawülü.

* 1:15-16 1:15-16 Mü ena amaka ngü la gbü Mürü Tima 9:1-16.

* 3:6 3:6 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 15:6.

† 3:8 3:8 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 12:3.

‡ 3:10 3:10 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 27:26.

§ 3:11 3:11 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Abakuka 2:4.

* 3:12 3:12 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Rïrï ka Gele ka wü Levi 18:5.

† 3:13 3:13 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 21:23.

‡ 3:16 3:16 Mü ena amaka ngü ka vüngüte ka wü Me ake Abarayama la gbü Gina Ngü 15.

* 4:22 4:22 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 16, 21.

† 4:25 4:25 Da Sïnayï la, ah gbü tö ka wü Arabï.

‡ 4:26 4:26 Mü ena amaka ngü ka to Yerüsalema gbü Ebere 12:22bete Ngü te sere te-ye 21:10–22:5.

§ 4:27 4:27 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 54:1.

* 4:30 4:30 Mü ena amaka ngü gbü Gina Ngü 21:10.

Efeso

1

2

3

4

5

6

Dene köcökpa te Pawülü ba fü wü kpara ka Yesu agbü Efeso

Efeso

Masere si-ngü

Efeso ta de mere kötï gbü tö ka Turukiya, ta te wüh ngbü eï, gü ba, Asïya ne. Gbü ebabata ndoro ka Pawülü da emala ngari Me, fü engu anü akoro agbü Efeso. Fü engu angbü kpala teka wü re ꞌbasu anga bata. (Mü ena amaka ngü la gbü Mürü Tima 19.) Pawülü ngbü ta eba köcökpa ne, o engu di gbü ku agbü *Rüma. (Mü ena amaka ngü la gbü Efeso 3:1; 4:1.) Fü ah atima köcökpa ne fü wü *kpara ka Yesu agbü Efeso, esaka gara kiri ye de ïrï ye Tïkïko. (Mü ena amaka ngü la gbü Efeso 6:21-22.) Buku ne, ah nzö fü wü kpara ka Me gbü sü biringbö nda de. Ah ka-ye fü mere bi wü kpara, te ewü ena angbü etanga.

Mere ngü gbü köcökpa ne, ah teka asere, gü ba, Yesu Kurisito de Mere Miri, te Me o gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu, kpah gbü nzö wü *malayïka agbü kpï. Wü *siti wü di enga me, wüh kpah ꞌburu esa lölö na. (Mü ena amaka ngü la gbü Efeso 1:9-10, 21-22.) Te di bala, ah le de nih, wü kpara ka Yesu, nih ngbü da ele te-nih ba nguwa wü kpara biringbö. (Mü ena amaka ngü la gbü Efeso 4:1-6.)

Wü ngü te mü ena amaka gbü köcökpa ka wü Efeso ne, wüh dene.

Sapïta 1–3 Mere züka ngü, de te Me mere fü nih, teka ngü ka Yesu Kurisito ne

Sapïta 4–6 Ah le de nih ngbü fï bü da emere wü ngü, te ena adi ereke gbü jia Me

1

Dene mandï ka Pawülü fü wü kpara

ka Yesu agbü Efeso

1 De-ra Pawülü, de te Me fe ra *mürü tima ka Yesu ne, ma ba köcökpa ne fü yi me-ra, wü *kpara ka Yesu te yi di agbü Efeso. Angü ma wu eyi, gü ba, yi ngbü ele ngü ka Yesu *Kurisito de maguma yi biringbö. 2 Wö nih Me ake Miri ka-nih Yesu Kurisito di de yi, da eto gu ngü fü yi, de *züka maguma wü.

Dene wü züka ngü te Me mere fü nih guvu Yesu Kurisito

3 Nih gbo nga ïrï Me, Wö ye Miri ka-nih Yesu *Kurisito, angü engu to mere bi wü züka ngü, te di agbü kpï ne, eyi fü nih, teka te nih ngbü eyi elala eküte Yesu Kurisito. 4 Ta gügü, o Me mere kotö ne la de, ah fe nih ta eyi guvu Yesu Kurisito, teka de nih ngbü ba wü züka wü kpara ka-ni *nzïla. 5 Me le nih eyi fa sü, fü engu afe nih kü gügü, teka fü ni, Me, afü nih baka wü di ni, teka ngü ka Yesu Kurisito. Ah le amere ngü la bala, angü ah de ngü te reke gbü jijia fa sü. 6 Te di bala, nih gbo nga ïrï Me, angü ah mere mere bi wü züka ngü eyi fü nih, de *züka maguma ye, teka ngü ka Ye ye, Yesu Kurisito, te engu le cu fa sü ne.

7 Yesu Kurisito kpi afa nih gbü *siti ngü ka-nih. Teka ngü la, Me boro siti ngü ka-nih eyi guvu ye ꞌburu asidi. Te di bala, nih küwa eyi esaka *Satana. Nih gbo nga ïrï Me, angü engu de mürü züka maguma, te le nih fa sü! 8 Nih gbo nga ïrï Me, angü wü züka ngü, te engu to fü nih de züka maguma ye, teka ngü ka Yesu ne, sibi eyi fa sü. Nih gbo nga ïrï Me, angü Me to wazi eyi fü nih, teka fü nih awu si-ngü gbü ngü ka-ni, Me, di. 9-10 Ngü la wo te-ye ta awo, fü Me adu asere si-ngü la fü nih enatikine. Ngü la, ah de ngü te Me ena aza Yesu Kurisito, ao ba Mere Miri gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu, kpah de wü *malayïka agbü kpï. Me ena amere ngü la anza gbü *adu sïkpï, angü engu fï ngü la ta eyi bala kü gügü.

11 Me fe nih ta eyi gügü, o engu mere kotö ne la de, de nih ngbü baka wü züka kpara ka-ni guvu Yesu Kurisito. Ah mere ngü la gbü fïngangü ka-ye, angü ah ngbü emere wü ngü ka-ye ꞌburu baka te engu le. 12 Teka ngü la, de-a wü di enga *Yïsarayele, de te a di de gina wü kpara, te a to maguma a fü Yesu Kurisito ne, a ngbü egbo nga ïrï Me, teka mere wazi kaka-na la! 13 Ah le de yi, wü *ganzi kpara, di egbo nga ïrï Me kpah bala, angü Me to wazi ka *Nzïla Wazi ye eyi fü yi, baka tere eküte yi, baka ngü ta te engu mala gügü fü wü kundu nih. Angü, yi je zu ngari Me gömö a, fü yi adu ato maguma yi fü Yesu Kurisito, fü yi aküwa gbü ngü la. 14 Me to Nzïla Wazi ye fü nih, baka gina takpa te ngbü esere züka ngü te gara, te nih ena amaka kpaka Me, gbü adu sïkpï. Te di bala, nih tï eyi awu, gü ba, nih de wü kpara ka Me fanü, angü Me ena aküwa nih te gara, agbü sü ka-ye agbü kpï, fü nih angbü ecu ngüngü na fï mere badi.

Dene ngü te ma ngbü eku gba di fü Me

15-16 Te di bala, wü di enga wüna, ma ngbü egbo nga ïrï Me teka ngü ka-yi, ra de biti. Angü ma je nga yi, gü ba, yi to maguma yi eyi ꞌburu ꞌburu fü Miri ka-nih Yesu Kurisito, kpah da ele te-yi de wü kpara ka Me ꞌburu. Fü ra angbü efï nga yi, da eku gba fü Me teka yi kpekpeke. 17 Me de mere Wö nih agbü kpï, te to wazi fü Miri Yesu Kurisito me-ye. Ma ngbü eyi-ta Me teka yi, de ah to Nzïla Wazi ye fü yi. Fü Nzïla Wazi la asere ngü ka Me fü yi, teka fü yi awu ngü ka Me la di, mbi mbi mbi. 18 Ma ngbü kpah eyi-ta Me, de ah aü fïngangü ka-yi, fü yi awu, gü ba, Me le ani eyi fa sü, fü ah aï ani, teka fü ani angbü zu wü didi na. Teka ngü la, engu mala eyi, gü ba, ni ena aküwa yi fï mere badi, ato mere bi züka ngü fü yi, agbü sü ka-ye agbü kpï, teka ngü ka Yesu. Fü nih angbü kpala tundu de wü Me gbü mere tadu! 19 Ah le kpah fü nih awu mere kpeke wazi ka Me, te ngbü emere tima emaguma nih, da ele ta-ngü te nih ne, angü nih to maguma nih eyi fefe. 20 Wazi ka Me la, ah de wazi ta te engu sere eyi fü nih, wü kpara ka-ye, gbü ngü ka Yesu Kurisito. Angü, ah zükü ta Yesu gbü kpi, fü ah aza engu, ao ba Mere Miri, gbü kokpa ka-ye kpala agbü kpï. 21 Yesu Kurisito ka-ye de Mere Miri gbü nzö wü kpara, de wü ngü füh kotö ne ꞌburu, kpah gbü nzö wü *malayïka ka Me agbü kpï. Wü *Satana, de wü *siti wü di enga Me, de wü me ka mbükü, de wü muruyi, wüh ngbü kpah ꞌburu esa lö Yesu, fï mere badi. 22 Angü Me o wü e ꞌburu esa lölö, de ah ngbü bala, fï mere badi. Fü Me ao engu ba Mere Miri gbü nzö nih, wü kpara ka-ye. 23 Nih, wü kpara ka Me, nih baka küte Yesu Kurisito. Kpah bala, Yesu baka nzö nih. Dela si-ngü te Yesu ngbü eto mere wazi di fü nih, teka tima ka-ye, de te nih ngbü emere ne. Kpah bala, engu de mere mürü wazi, angü wü e ꞌburu ngbü emaka wazi esakaka.

2

Dene ngü ka küküwa te Me to fü nih

1 Wü di enga wüna, ta te yi le ngü ka Me la de ne, yi ngbü engbü ka-yi baka wü kövö, angü wazi yi teka amere ngü ka Me di ne ta nda ma, teka wü *siti ngü ka-yi, ta te yi ngbü da emere la. 2 Angü ta gbü wü sïkpï la, yi ngbü ta emere mere bi wü siti ngü, gegege baka nda wü kpara ka kotö ne. Yi ngbü ta kpah da eje rïrï ka *Satana, te di ka-ye de miri ka *siti wü di enga me ne. Angü te mü le aje ngü ka Me de la, mü ngbü ka-mü eyi esa lö Satana. 3 Fanü fanü, nih ta kpah ꞌburu baka wü kpara füh kotö ne, angü nih ngbü ta emere wü siti ngü baka te nih le. Teka siti wü ngü ka-nih, de te nih mere la, ah le ta de Me to mere siti kuru te nih, kpah baka nda wü bu nih la.

4 Amba Me ka-ye de mere mürü *züka maguma, fü ah ayia awu cïnga nih. 5 Angü nih ngbü ta gbü wü siti ngü ka-nih la, baka wü kövö. Fü Me ayia aküwa nih gbü kpi la teka ngü ka Yesu Kurisito. Te di bala, nih küwa ka-nih nda-nih bü nzö teka züka maguma ka Me. 6 Me dünda nih eyi tundu de wü Yesu Kurisito. Fü ah aküwa nih gbü kpi la, teka ngü kaka. Fü ah adu afü nih, ao ba wü miri agbü sü ka-ye agbü kpï, kpah baka Yesu Kurisito. 7 Dela ngü te wü kpara ꞌburu ena adi ewu, gü ba, Me de mürü züka maguma, angü ah le nih fa sü, teka ngü ka Yesu Kurisito. 8 Angü Me küwa yi ꞌduwa bü nzö teka züka maguma ka-ye. Ah küwa yi bala, teka te yi to maguma yi fü Yesu. Mü tï aküwa te-mü de tete-mü nda-mü de. *Küküwa la, ah de takpa ka Me, te to fü nih kükürü, teka züka maguma ka-ye. 9 Yi efï nda-yi, gü ba, “Me küwa ani ne, neh teka züka wü tima ka-ani, de te ani ngbü emere ne?” Aꞌa! Ah bala de. Ah küwa yi ka-ye bü duu teka züka maguma ka-ye. Te di bala, yi mere e adi egbo nga yi de. 10 Angü Me küwa nih, fü ah adu afü nih ba wü di ye, teka ngü ka Yesu Kurisito. Teka ngü la, fü ah adu ato wazi fü nih, teka de nih di emere wü züka ngü di, angü engu le kü me-ye bala gügü.

Dene ngü te nih di tïne eyi ꞌburu nguwa kpara biringbö

gbü ngü ka Yesu

11 De-yi, te yi di de wü *ganzi kpara ne, yi fï la nga ngü ta te a, wü di enga *Yïsarayele, ngbü emala tüngü yi gügü ne. A ngbü ta efala yi, gü ba, “Me le ngü ka-yi nda de, angü yi tï esa *basa de. Me ngbü ele ka-ye bü nzö ngü ka-a kpikpi a.” 12 Angü fanü fanü, ta gbü wü sïkpï la, yi wu ngü ka Yesu nda-yi de. Yi de wü kpara ka Me ta kpah de. Yi de *vüngüte ka Me kpah de. Züka ngü te Me mala, gü ba, “Ni ena amere fü wü kpara ka-ni ne,” yi wu ta kpah de. Teka ngü la, yi tï ta aküwa de, angü yi wu ngü ka Me nda-yi kü de. 13 Amba tïtïne, teka ngü ka kpi ka Yesu Kurisito, de-yi, ta te yi ngbü baka wü ganzi kpara ne, Me du fü yi koro di eyi gbamari kpaka ye, angü yi dünda te-yi tïne eyi gbü mürü de wü Yesu Kurisito.

14 Te di bala, siti ngü ta te di ezengba a, wü di enga Yïsarayele, de wü yi, wü ganzi kpara ne, Yesu reke ngü la eyi de *ngüte ye. Angü ah dünda nguwa wü Yïsarayele, de wü ganzi kpara eyi ꞌburu biringbö. Siti makpü ta te di baka ꞌbaranga, te ye süka nih ne, Yesu kuru eyi asidi, gbü sïkpï te engu kpi tete na. 15 Yesu nza ngü ka mere bi wü rïrï ka gele ka-a, wü di enga Yïsarayele ne, eyi ꞌburu, teka ngü ka kpi ka-ye. Te mü de enga Yïsarayele, anga ganzi kpara la, mü ena aküwa bü duu te mü to maguma mü eyi fü Yesu la. Yesu mere ngü la bala, teka adünda wü di enga Yïsarayele de wü ganzi kpara, ao baka nguwa kpara ngbee biringbö. Nih tï aye süka nih tïne de. Angü engu to gu ngü eyi esüka nih. 16 Makpü ta te di esüka nih ne, Yesu Kurisito za eyi asidi, de ngüte ye. Angü ah kpi füh *rü gbegbete, teka afü wü di enga Yïsarayele, de wü ganzi kpara ꞌburu, ba wü di Me.

17 Yesu Kurisito koro füh kotö ne, teka amala nga *züka maguma ka Me fü yi, wü ganzi kpara, abe kpah te a, te a di de wü di enga Yïsarayele ne. Angü ah reke ngü ezengba nih de wü Me ne eyi. 18 Ma mala ngü la bala kükürü de, angü nih maka kaje eyi de nih ma, te nih ena akoro tete kpaka Wö nih Me, teka ngü ka Yesu, angü *Nzïla Wazi Me dünda nih eyi ꞌburu biringbö.

19 Te di bala, teka ngü ka Yesu, nih tïne eyi ꞌburu wü di kpara biringbö. Yi de wü ganzi kpara tïne de. Yi koro kpah eyi ꞌburu wü di Me, baka a, wü di enga Yïsarayele. 20 Tïtïne yi ngbü eyi biringbö de wü bu yi, wü kpara ka Me, baka wü züka teme, te wüh ngbü efa kambü ka Me di. Wü *mürü dofo ka Me ta gügü, de wü *mürü tima ka Yesu, kpo de tima la me-wü. Amba Yesu Kurisito nda-ye me-ye mere kpeke teme, te zoro ri kambü la gö gö gö! 21 Angü Yesu ngbü ejï kambü la, ereke me-ye, baka e te engu le, de ah koro mere züka Kambü ka Me, te ena areke gbü jijia. 22 Te di bala, ah le de yi lala eküte Yesu Kurisito, teka fü yi angbü kpah baka züka Kambü ka Me, te Nzïla Wazi Me ena angbü gbügbü na.

3

Dene tima te Me to fere, teka yi, wü ganzi kpara

1 De-ra Pawülü, wüh zoro ra, gü gbü ku dene, teka ngü ka Yesu Kurisito, te ma ngbü emala nganga na fü yi, wü *ganzi kpara ne. 2-4 Angü Me tima ra me-ye, teka amala ngü ka *küküwa, de te ni, Me, le ato fü yi de *züka maguma ni ne. Ah sere ngü la me-ye fere, gü ba, “Ah le de ma di kpah emala ngü ka Yesu fü wü ganzi kpara,” angü dela ngü te wü kpara wu gügü de. Ma fï, gü ba, yi je nga tima ka-ra la eyi gügü. Ma ba ngü ne fü yi bala, teka te yi te etanga wü ngü ne la, fü yi awu, gü ba, ma wu ngü, te wo te-ye awo, teka ngü ka Yesu Kurisito ne, eyi fanü fanü.

5 Me sere ta si-ngü la fü gina wü kpara nda de, ah sere fü wü kundu a kpah de. Amba tïtïne, gbü wü sïkpï ne, Me du tima *Nzïla Wazi ye eyi, teka fü ah asere si-ngü la mbölö fü a, wü *mürü tima ka Yesu, de wü *mürü dofo ka-ye, ka Me. 6 Te di bala, si-ngü de te Me sere ne, ah dene. De-yi, wü ganzi kpara, te yi lala eküte Yesu Kurisito la, Me ena afü yi, wü di ye, kpah baka a, wü di enga *Yïsarayele. Fü nih angbü tïne de nih ma baka nguwa kpara biringbö. Fü yi aküwa agbü sü ka Me agbü kpï fï mere badi, kpah baka ngü ta te engu mala fü wü kundu a ne.

7 Me fe ra me-ye, o ba mürü tima ka-ye, teka züka maguma ye. Fü ah ayia ato wazi fere, teka fü ra adi emala ngü ka Yesu di fü wü kpara mbi mbi mbi. 8 Fanü fanü, ngü ka-ra reke ta gbü jia Me nda de, ah reke gbü jia wü kpara ka tima ka Me, ta kpah de. Ma ka-ra ta bü baka töndö kpara kükürü. Fü Me ayia afe ra teka züka maguma ye, atima ra, teka de ma mala ngü ka-ni fü wü ganzi kpara, gü ba, “Ni ena aküwa wü, teka ngü ka Yesu Kurisito. Fü wü amaka mere tadu agbü sü ka-ni, agbü kpï kpala, te tï anza de.” 9 Me le kpah de ma sere ngü ka-ni la mbölö fü wü kpara ꞌburu, gü ba, “Ah le de wü ganzi kpara küwa, kpah baka wü di enga Yïsarayele.” Dela ngü ta te Me fï gügü, o engu mere kotö ne la de. Ah wo ta ngü la fü wü kpara te enga gina ne awo, zalü koro di enatikine dene. 10 Amba tïtïne, Me le eyi asere mere kpeke fïngangü ka-ye la fü kpara de wü *malayïka agbü kpï, de wü *siti wü di enga me kpah ꞌburu, gü ba, “De-ni, Me, ni dünda wü ganzi kpara tïne eyi, de wü di enga Yïsarayele, ba wü kpara ka-ni biringbö.” 11 Ah dünda wü ganzi kpara de wü di enga Yïsarayele bala, teka ngü ka Miri Yesu Kurisito, baka ta te engu fï te enga gina, o engu mere kotö ne la de ne. 12 Tïtïne, teka te nih to maguma nih eyi fü Yesu, da elala eküküte ne, nih tï akpe cürü tïne de, angü nih tï eyi akoro kpaka Me, de mere tadu emaguma nih, angü Yesu reke nih eyi gbü jia Me.

13 Te di bala, wü di enga wüna, maguma yi mere e agürü, teka ngü ka cïnga te ma ngbü ezü gbü ku ne, de. Angü cïnga de te ma ngbü ezü ne, ah teka tima te Me to fere teka ngü ka-yi ne. Ah le fü cïnga te ngbü emere ra ne, ale ta-ngü te yi, da eto wazi fü yi gbü tima ka Me.

Dene ngü ka mere lele ka Yesu fü nih

14-15 Teka ngü la, ma ngbü ebu nzökuta ra engagira Me, da eyi-tata teka ngü ka-yi. Angü Me de mere Wö nih, te o nih, de nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu me-ye, kpah de wü *malayïka agbü kpï mini. 16 Ma ngbü kpah eyi-tata, de ah to *Nzïla Wazi ye emaguma yi, teka fü yi adi erü di kpekpeke gbü ngü ka Me, angü wawazi fa sü. 17 Kpah bala, ma ngbü eyi-tata, teka de Yesu Kurisito di engbü emaguma yi, angü yi to maguma yi eyi fefe na. De ah to wazi fü yi, teka fü yi arü di kpekpeke gbü ngü ka Me, teka fü yi adi ele engu de maguma yi ꞌburu, fü yi adi kpah ele te-yi esüka yi de wü bu yi. 18 Kpah bala, fü yi adu awu, gü ba, Yesu Kurisito le yi eyi cu de maguma ye ꞌburu, kpah de wü gara kpara ka-ye mini. Angü lele ka Yesu, te engu le nih di la, ah ka-ye cucu, ah ga kpah fa sü. Lele kaka la fü te-ye nda de, ah ka-ye fï bü memere da ye. 19 Te di bala, ma ngbü eyi-ta Me, de ah ü jia yi, teka fü yi awu lele ka Yesu la mbi mbi mbi. Angü kpara tï awu ngü la, anza ꞌburu de. Te di bala, wü züka ngü ka Me, de wazi ka Me, ena asi emaguma yi gbe.

20 Nih gbo nga ïrï Me angü engu de mere mürü wazi.

Ah ngbü eto wazi ye emaguma nih,

teka fü nih adi ereke ngü ka-nih di.

Wü ngü ꞌburu te nih ngbü eyi-tata di ne,

ah tï eyi amere fü nih.

Fü ah angbü emere kpah wü gara ngü,

te fa fïngangü ka-nih afa.

21 Nih gbo nga ïrï Me,

angü nih ꞌburu de wü kpara kaka.

Nih gbo nga ïrï Me, teka ngü ka Yesu Kurisito.

Nih gbo nga ïrï Me enatikine, zalü fï mere badi.

Ah di bala.

4

Dene ngü te yi ena angbü emere esüka yi

1 Wü di enga wüna, dene ngü te ma ele amala fü yi kpekpeke, de-ra Pawülü, angü wüh gü ra gbü ku ne, teka ngü ka Miri Yesu Kurisito. Ah le de yi di emere wü ngü te ena areke gbü jia Me, angü engu fe yi me-ye, zu wü kpara ka-ye tete. Dela mere züka ngü te Me mere fü yi de *züka maguma ye. 2 Ah le de yi di ele te-yi esüka yi, gbü wü sïkpï ꞌburu. Yi di engbü ziii, da emere wü ngü ꞌburu ferrre. Yi mere e ao te-yi ba mere kpara de. Te gara kpara mere mü esiti la, mü mere e alügü siti ngü la fefe de. 3 Yi ngbü de maguma yi biringbö, de wazi ka *Nzïla Wazi Me. De yi gu maguma yi, fü yi angbü kpah de gu ngü ka Me esüka yi. 4 Angü nih, wü *kpara ka Yesu Kurisito füh kotö ne, nih ꞌburu biringbö. Nzïla Wazi Me, te ngbü eto wazi fü nih, ah ka-ye kpah ngbee biringbö. Ngü ka *küküwa, te nih ngbü eo jia nih tete na ne, ah kpah biringbö. 5 Miri ka-nih ka-ye kpah biringbö. Me, te nih to maguma nih fefe ne, ka-ye kpah biringbö. *Babatïza te nih za, nih za kpah ꞌburu te ïrï kpara biringbö. 6 Te di bala, Me ka-ye ngbee biringbö, te di de Wö nih ꞌburu. Engu ngbü gbü nzö nih ꞌburu me-ye. Ah ngbü kpah engbü emaguma nih ꞌburu. Kpah bala, ah ngbü eto wazi fü nih ꞌburu me-ye.

7 Amba wazi te Yesu Kurisito ngbü eto fü nih adi emere tima di ne, ah ka-ye kpikpi ye kpikpi ye, baka te engu le. 8 Dela si-ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Gbü sïkpï te Miri ka-nih za esaka wü vügü ka-ye tete, fü ah ayia ago agbü kpï. Fü ah agafa kpah züka takpa fü wü kpara ka-ye ꞌburu.”* 9 Wüh ba ngü la teka Miri Yesu. Angü engu de kpara te yia agbü kpï, koro füh kotö akine. 10 Te Yesu mere tima ka-ye füh kotö ne nza tete, fü ah adu ago agbü sü ka Me, agbü kpï. Te di bala, Yesu de Mere Miri gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu, be kpah te wü *malayïka agbü kpï.

11 Ah de Yesu, de te to wazi fü wü kpara ka-ye kpikpi ye kpikpi ye, teka amere tima ka Me di ne. Ah to wazi fü wü gara kpara, fü ewü angbü nda-wü wü *mürü tima ka-ye. Wü gara ngbü nda-wü emala ngü ka Me baka wü *mürü dofo. Wü gara ngbü nda-wü endoro da emala ngari Yesu. Wü gara nda-wü wü *kovo ka Me. Wü gara ngbü erï wü bu wü de rïrï ka Me. 12-13 Yesu to wazi la fü wü kpara bala kükürü de, angü ah le de nih ngbü da eto wazi fü wü bu nih, wü kpara ka Me, teka de wüh di emere tima ka Me ereke areke. Kpah bala, teka fü nih arü ꞌburu kpekpeke, de maguma nih biringbö, da elala gbü ngü ka Yesu, Ye Me, kpah da eje ngü kaka ereke areke. Te nih mere bala, jia nih ena amba, fü nih amaka wazi, adu angbü kpeke wü kpara, gegege baka Miri ka-nih Yesu.

14 Wü di enga wüna, ah le de nih ce töndö wü ngü, baka nda wü jaji ne, asidi. Ah le de nih lala eküte zu rïrï ka Me. Te wü mürü mani le afiti nih de töndö ngü ka-wü la, nih mere e aje ngü ka-ewü la nda-nih kü de. 15 Te di bala, ah le fü nih alala eküte zu ngü ka Me, de nih di ele te-nih esüka nih de maguma nih biringbö, teka fü nih angbü kpeke wü kpara gbü ngü ka Me, gegege baka Yesu Kurisito, te di de Nzö-ngagira-nü fü nih, wü kpara ka Me ne. 16 Angü nih baka küte Yesu. Yesu ka-ye baka nzö nih. Teka ngü la, fü Yesu angbü eto wazi fü nih, de nih di emere wü tima, te engu to fü nih ne di, mbi mbi mbi. Ah to wazi la kpah teka fü nih angbü di, baka nguwa kpara biringbö, adi ele te-nih esüka nih, teka fü tima ka Yesu aga anü kpa engagira nü.

Dene ngü teka ngbüngbü ka-nih, wü kpara ka Yesu

17 Wü di enga wüna, te yi di de wü *kpara ka Yesu ne, ma ngbü emala ngü ne fü yi kpekpeke, te ïrï Miri ka-nih Yesu Kurisito, gü ba, yi mere e angbü emere wü *siti ngü, baka nda wü kpara de te ewü wu ngü ka Me de ne, tïne de. Angü wü kpara, te ewü wu ngü ka Me de ne, ngbü emere wü ngü ba e te ewü le, angü fïngangü ka-ewü esiti. 18 Nzö ewü kpah ma. Wüh je ngü kpah de, angü fïngangü ka-ewü dürü eyi adürü. Teka ngü la, wüh tï aküwa nda-wü de, angü wüh le ngü ka Me kpah de. 19 Lümü mere ewü nda kpah de. Wüh to te-wü eyi ꞌburu da emere lara siti wü ngü, de wü ngü ka waza, ba e te ewü ngbü ele.

20-21 Amba nda-yi, yi mere e adi emere siti ngü baka nda-ewü la de, angü yi de wü *kpara ka Yesu Kurisito. Ngü ka Yesu Kurisito, te wüh rï yi di ne, gü neh fe? Ah gü ba, ah le de yi ce wü siti ngü ka-yi, adu alala te zu ngü ka Yesu. Ah bala de? 22 Te di bala, yi ce wü siti ngü ka-yi, ta te yi ngbü emere ne asidi, angü wü siti ngü la siti nzö yi, de fïngangü ka-yi eyi, gegege baka diri kala bongo te bïrï eyi ꞌburu ka libiti. 23-24 Amba tïtïne, ah le fü yi afü ngü ka-yi, adu angbü emere wü züka ngü, te ena areke gbü jia Me. Angü Me fü yi eyi me-ye baka to wü kpara, teka fü yi angbü *nzïla, baka kpara te to züka to bongo eküte ye.

25 Te di bala, yi ce ngü ka wu, de siti mani asidi, de yi du ngbü emala tïne ꞌduwa zu ngü esüka yi, angü nih ꞌburu baka kpara biringbö teka ngü ka Yesu. 26 Te maguma mü siti eküte enga ni mü la, mü ceka te mü ꞌbe, angü mü ena amere siti ngü gbü ngü la. Te di bala, mü mere e ati ngü la guvu mü, akoro di etamurago, de. 27 Angü *Satana ena afiti mü de ngü la, fü mü adürü te kaje ka Me.

28 Te mü ta de mürü zi la, ah le de mü ce ngü ka zi la ace asidi. Amba ah le fü mü amere tima cu de kpa mü, teka fü mü amaka e-mazü teka mü, kpah de gara wü e, te ena ale ta-ngü te wü mürü cïnga.

29 Yi ce ngü ka soko, de siti ngü mündü te komö yi asidi. Amba ah le fü yi angbü emala ꞌduwa züka ngü esüka yi, te ena eto wazi fü wü bu yi gbü ngü ka Me.

30 Te yi ngbü emere siti ngü la, ngü la ena ato mere cïnga fü *Nzïla Wazi Me. Angü Me to Nzïla Wazi ye eyi emaguma yi, teka ato wazi fü yi, baka gina takpa te ngbü esere züka ngü te gara, te yi ena amaka kpaka Me, gbü *adu sïkpï, te engu ena aküwa wü kpara ka-ye, tete na ne.

31 Yi ce ngü ka makpü asidi. Maguma yi mere e adi esiti eküte wü bu yi de. Yi mere e amere gü, anga awü nga esüka yi, ne de. Yi mere e adi esoko wü bu yi kpah de. Yi mere e ati ngü emaguma yi, eküte wü bu yi ne, kpah de. 32 Amba ah le fü yi adi ele te-yi, da ewu cïnga wü bu yi, fü yi adi ele ta-ngü te ewü. Te wüh mere siti ngü fü yi la, ah le de yi di eboro ngü ka-ewü la emaguma yi asidi, kpah baka te Me boro *siti ngü ka-yi, teka ngü ka Yesu Kurisito ne.

5

1 Wü di enga wüna, yi de wü jaji ka Me, te Me le yi fa sü. Te di bala, ah reke fa sü, teka fü yi angbü emere ꞌduwa ngü kaka. 2 Gbü wü ngü ka-yi ꞌburu te yi ngbü emere, ah le de yi di ele wü bu yi ale, baka Yesu Kurisito te le nih de maguma ye. Angü Yesu to te-ye akpi teka aküwa nih, baka *kambiliki te wüh wa, teka areke ngü ezengba nih di de wü Me. Dela ngü te reke gbü jia Me cu fa sü.

3 Tïtïne, yi de wü kpara ka Me. Te di bala, e de ïrï ye waza, anga ngü ka yala, anga gümü-e, mere e angbü emaguma yi tïne de. Angü dela ngü te siti gbü jia Me fa sü. 4 Ah tï fü yi angbü emala wü töndö ngü, da esoko soko esüka yi, de. Yi mere e adi egbo siti wü kala esüka yi ne kpah de. Angü dela ngü te tï gbü jia Me nda de. Amba nda-yi, ah le de yi ngbü da egbo nga ïrï Me engu gbü wü sïkpï ꞌburu.

5 Ma emala fü yi dene zu ngü, gü ba, wü kpara de te ewü ngbü endondoro gbü nga wü würüse, da emere wü siti ngü ka lümü, kpah da eo mere maguma teka wü e ne, wüh tï aküwa agbü sü ka Me, ake Yesu Kurisito, ne de. Wü kpara te ewü ngbü eo maguma wü teka wü e, ah ba e te wüh ngbü eo wü e la me ka-wü tete, angü wüh le ngü ka Me nda-wü de. 6 Te gara kpara mala fü yi, ga, wü ngü la siti gbü jia Me fa sü nda de la, ah ngbü esutu dela wu! Yi mere e aje ngü kaka la nda-yi de. Me ena ato mere kuru te wü kpara, de te ewü ngbü emere wü ngü de bala, angü dela ngü te engu le de de de! 7 Yi mere e ao awuba de wü kpara, de te ewü ngbü emere wü ngü de bala ne, nda-yi de, angü yi ena arï gbü wü siti ngü ka-ewü la.

8-9 Ta gügü, o yi le ngü ka Me la de, yi ngbü ta engbü gbü ngbami.* Amba tïtïne, yi koro eyi gbü ra-sü, angü yi to maguma yi eyi fü Miri Yesu. Te di bala, ah le de yi ngbü da emere ꞌduwa züka ngü, te ena areke gbü jia Me fanü fanü. Angü dela ngü ka wü kpara, te ewü di gbü ra-sü.

10 Wü di enga wüna, ah le de yi o to yi, teka fü yi adi emere fï bü wü mene ngü, te reke areke gbü jia Miri Yesu. 11 Yi mere e arï gbü *siti ngü ka wü kpara, de te ewü ngbü emere töndö ngü ka biti de bala ne, de. Amba yi rï ewü arï, kpah da esere züka ngü ka Me fü ewü, teka fü ewü awu, gü ba, nda-ani ngü ne, ah ka-ye esiti. 12 Amba yi mere e adi emala nga wü ngü ka wü kpara, te ewü ngbü emere gbü zi ne, esüka yi nda-yi de, angü dela ngü ka lümü. 13-14 Amba te yi ngbü erï ewü de zu ngü ka Me, kpah da emere wü züka ngü gbü jia ewü la, e-wu neh da, gara ewü ena ace siti ngü ka-wü, adu ale ngü ka Yesu Kurisito. Ngü la ena adi gegege baka ci, ta te wüh bï, gü ba, “De-mü, te mü ngbü era ra gbü ngbami, baka kövö ne, mü zükü ezükü, fü mü ace siti ngü ka-mü, teka fü Yesu Kurisito alofo sü emaguma mü.”

15 Te di bala, yi ceka te-yi ꞌbe. Yi mere e angbü ba töndö kpara de. Amba ah le fü yi adi emere wü züka ngü, te ena areke gbü jia Me. 16 De yi gïrï da yi, teka fü yi angbü emere fï bü züka ngü. Angü gbü wü re ne, wü kpara ngbü emere wü siti ngü efa sü. 17 Te di bala, yi ce töndö ngü asidi, de yi o to yi ꞌduwa teka adi emere mene ngü te Miri Yesu ngbü ele.

18 Yi mere e adi eküya de fï de, angü ah de siti e, te ena asiti fïngangü ka-yi, de küte yi. Amba ah le fü yi asika de *Nzïla Wazi Me, 19 teka fü yi angbü de züka tadu ka Me emaguma yi. Te di bala, ah le kpah fü yi adi ebï wü ci ka Me esüka yi, angü dela ngü te ena ato tadu fü Miri Yesu. 20 Teka wü ngü ka-yi ꞌburu, ah le de yi di egbo nga ïrï Wö nih Me, gbü wü sïkpï ꞌburu, teka ngü ka Miri ka-nih Yesu Kurisito.

21 Te di bala, ah le de yi di kpah eje ri wü bu yi, de wü mere kpara ka-yi, angü yi de wü *kpara ka Yesu Kurisito.

Dene ngü ka wü würüse de wü watï wü

22 De-yi, wü würüse, ah le de yi je ri wü watï yi, baka te yi ngbü eje ri Miri Yesu. 23 Angü komoko de wazi gbü nzö wara ye, baka Yesu Kurisito te di de wazi gbü nzö wü kpara ka-ye. Angü nih, wü kpara ka Me ꞌburu baka küte Yesu, Yesu Kurisito nda-ye baka nzö nih, angü ah de *E-küwa-nih. 24 Teka ngü la, ah le fü wü würüse angbü engbü esa rïrï ka wü watï wü, gbü wü ngü ꞌburu, baka wü kpara ka Me, te ewü ngbü engbü esa rïrï ka Yesu Kurisito.

25-26 De-yi wü komoko, ah le fü yi adi ele wü wara yi de maguma yi ꞌburu, baka e te Yesu Kurisito ngbü ele wü kpara ka-ye. Angü Yesu Kurisito to te-ye ta akpi teka nih, teka afü nih wü di Me. Angü gbü sïkpï te wüh to *babatïza fü nih, ah baka e te engu zürü nih de ngu, kpah de *Ngari Me, te nih ngbü eje ne. 27 Yesu mere ngü la bala, angü ah le de nih ngbü *nzïla gbü jia ni, Yesu, teka de siti ngü, anga libiti, mere e angbü emaguma nih de. 28 Te di bala, ah le fü wü komoko adi ele wü wara wü, baka te ewü ngbü ele küte wü. Angü te mü ngbü ele wara mü bala la, mü ngbü dela ele cu küte mü. 29-30 Kpara ladü te ngbü ekpü küte ye de tete-ye? Aꞌa, ah nda ma! Kpara ngbü ele küte ye, da egïrï zü-e, eto fefe, da ereke küte ye la areke. Dela ꞌburu wü ngü te Yesu Kurisito ngbü kpah emere fü nih bala, angü nih baka küküte. 31 Dela si-ngü te wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, “Komoko ngbü eyia ece wö ye ake ni ye, fü ah aza wara ye, alala tete na. Fü ewü adu angbü ake di tïne, baka kpara biringbö ne.”† 32 Mere mani ladü gbü ngü, de te wüh mala la. Gbü jia ra, wüh mala ngü la teka ngü ka Yesu Kurisito, de wü kpara ka-ye, angü nih ꞌburu baka wara Yesu.

33 Dela ngü te ma le amala fü yi ꞌburu, angü ngü la, ah fü yi kpah bala. Ah le fü wü komoko adi ele wü wara wü, baka e te ewü ngbü ele küte wü. Kpah bala, ah le fü wü würüse adi eje rïrï ka wü watï wü.

6

Dene ngü ka wü jaji, de wü e-bï wü

1 De-yi wü jaji, ah le fü yi adi eje ri wü wö yi, de wü ni yi, angü ngü la reke gbü jia Miri Yesu fa sü. 2-3 Angü Me mala eyi bala gbü *Ngari ye, gü ba, “Ah le fü mü adi ecu ngü wö mü ake ni mü, da eje rïrï ka-ewü.” Fü Me adu kpah amala gara ngü gbü ngü la, gü ba, “Te mü mere bala la, de-ni, Me, ni ena ato züka ngü fü mü, fü wü sïkpï ka-mü asibi füh kotö ne afa sü.”*

4 De-yi, wü wö ye wü jaji, yi mere e adi erï wü jaji ka-yi de siti maguma de, angü ngü la ena ake te ewü. Amba ah le fü yi adi erï ewü ereke areke, te züka kaje, baka Miri Yesu te ngbü erï nih.

Dene ngü ka wü labï de wü mere kpara ka-wü

5 De-yi wü labï, yi di eje ri wü mere kpara ka-yi, da ele ngü ka-ewü de maguma yi biringbö. Yi di emere wü rïrï ka-ewü, da ecu ngü ewü acu, angü te yi mere bala, yi ngbü dela eyi emere rïrï ka Yesu Kurisito. 6 Yi mere e amere ngü baka wü gara labï, te ewü ngbü emere tima ka-wü bü gbü jia wü mere kpara ka-wü, teka fü ewü angbü egbo nga ani, ne de. Amba ah le de yi wu, gü ba, ani kpah de wü labï ka Yesu Kurisito. Te di bala, ah le de yi mere wü ngü ꞌburu, de te Me ngbü ele ne, de maguma yi biringbö, angü dela ngü te ena areke gbü jia Me. 7 Yi mere wü tima fü wü mere kpara ka-yi kpekpeke, de gümü ye mini, baka te yi ngbü emere tima ka Miri Yesu. 8 Ah le de yi wu, gü ba, te mü mere züka ngü la, Miri Yesu ena aküwa mü, ato takpa fü mü, anga mü de labï, anga mere kpara.

9 De-yi, wü mere kpara, ah le kpah de yi mere züka ngü fü wü labï ka-yi. Yi mere e ato cïnga te ewü de. Ah le de yi fï nga mere kpara ka-yi, Yesu Kurisito, te di agbü kpï ne. Angü Yesu tï afï nga yi ba wü mere kpara ne nda de. Te yi mere *siti ngü, Yesu tï afüwa yi teka ngü mere ka-yi la nda kpah de.

Dene wü e ka gü ka Me, afa wazi Satana di

10 Wü di enga wüna, dene adu rïrï te ma le amala fü yi. Yi rü kpekpeke eküte Miri ka-nih, Yesu, angü engu de mere mürü wazi. 11 Nih ngbü egü gü de wü *Satana. Te di bala, ah le de yi za wü e ka gü, de te Me to fü yi, ne ꞌburu esaka yi, teka fü yi agü gü di areke areke. Yi rü kpekpeke gbü ngü ka Me, angü Satana ena afiti yi de mani ka-ye. 12 Angü, gü de te nih ngbü egü ne, nih ngbü egü gü la de wü kpara füh kotö ne nda-nih de. Nih ngbü egü gü de wü *siti wü di enga me, bete wü miri ka-wü, de te ewü ngbü esiti sü de füh kotö ne, de siti wazi ka-wü. Kpah bala, nih ngbü egü gü de wü siti wü lara wazi gbü wege kpa tikpi ne ꞌburu. 13 Te di bala, ah le fü yi aza wü e ka gü, de te Me to fü yi ne, angbü di nzo. Teka te Satana koro, agü gü kpaka yi la, de yi i maguma yi, yi rü kpekpeke baka wü komoko gbü ngü ka Me. Te yi mere bala, Satana tï aza esaka yi de.

14 Te di bala, de yi reke te-yi ereke, teka gü la. Gina ngü, ah le de yi le zu ngü ka Me de maguma yi biringbö, angü ngü ka Me la, ah baka ku etadu kpara, te ngbü ei bongo ereke areke. Yi di kpah emere wü ngü te di mbi gbü jia Me. Angü te yi mere bala, Satana tï aza esaka yi de. 15 Ah le kpah fü yi angbü nzo, gbü wü sïkpï ꞌburu, teka adi emala ngü ka Yesu fü wü kpara, da egu maguma wü di. Te yi mere bala, ah baka te yi to züka kamaka† eyi gbü lö yi. 16 Ah le kpah de yi to maguma yi ꞌburu fü Me. Angü, te yi mere bala la, mani ka Satana, te di baka siti keze ne, tï amaka yi de. 17 Ah le de yi o jia yi te Yesu Kurisito, angü engu de kpara te ena angbü eküwa yi me-ye. Angü Yesu Kurisito fü nih baka madudu ka se la, te wü marajümïya ngbü eto gbü nzö wü teka gü. Kpah bala, ah le de yi zoro *Ngari Me gö! adi etanga gbü wü sïkpï ꞌburu, angü ah de dü, te *Nzïla Wazi Me to fü yi, teka fü yi amere gü di de wü Satana. 18 Gbü wü ngü la ꞌburu, te yi le amaka wazi teka arü di kpekpeke la, ah le de yi di eyi-ta Me gbü wü sïkpï ꞌburu, baka te Nzïla Wazi Me ngbü esere fü yi. Yi ceka te-yi mbi, teka fü yi adi kpah eyi-ta Me fü wü bu yi, wü kpara ka Me, ꞌburu.

19 Yi di kpah eyi-ta Me fere mini, teka de Me to wazi fere, fü ra ace ngü ka cürü asidi, adi esere si-ngü ka Yesu fü wü kpara mbölö mbölö, de wazi ra ꞌburu. 20 Angü dela si-ngü te Yesu Kurisito fe ra *mürü tima ka-ye tete, teka adi emala ngü ka-ni fü wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Amba tïtïne, wüh i ra eyi gbü ku teka ngü ka Yesu la. Ngü ma! Yi yi-ta Me fere, de ma i maguma ra, ace ngü ka cürü asidi, teka adi fï bü emala ngü ka Yesu fü wü kpara, baka te Me fe ra, de ma di emala ne.

Dene adu ngü ka-ra, Pawülü

21-22 Kpara te ma tima engu de köcökpa ne, ah de enga ni nih de ïrï ye Tïkïko, te di de züka kpara, te ngbü emere tima ka Me de züka maguma ye. Engu ena amala nga ra fü yi, teka fü yi awu wü ngü de te ngbü emere ra, de wü bu ra ne, ꞌburu me-ye. Kpah bala, engu ena ato wazi fü yi gbü ngü ka Me.

23 Me, te di de Wö nih, ake Miri ka-nih Yesu Kurisito, di de yi wü di enga ni a, wü *kpara ka Yesu de kpala ne ꞌburu. De Me to gu ngü ka-ye fü yi, kpah de wazi ka-ye, teka fü yi adi ele te-yi di esüka yi, kpah teka fü yi ato maguma yi ꞌburu fü Yesu Kurisito. 24 De Me o *züka maguma ye eküte yi ꞌburu, angü yi le ngü ka Miri ka-nih Yesu Kurisito eyi, de maguma yi biringbö.

Dela adu ngü te ma mala fü yi, de-ra Pawülü.

* 4:8 4:8 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 68:18.

* 5:8-9 5:8-9 Ngbami de mbiri sü baka biti.

† 5:31 5:31 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 2:24.

* 6:2-3 6:2-3 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 20:12, abe kpah te buku ka Manda nga Rïrï 5:16.

† 6:15 6:15 Kamaka de e te wüh ngbü eto gbü lö kpara.

Fïlïpoyi

1

2

3

4

Dene köcökpa te Pawülü ba fü wü kpara ka Yesu agbü Fïlïpoyi

Fïlïpoyi

Masere si-ngü

Fïlïpoyi ta de mere kötï gbü tö ka Makedoniya. Pawülü ta de gina kpara, te mala ngü ka Yesu fü wü kpara agbü Fïlïpoyi. Angü ta gbü eꞌbaꞌbasu ndoro kaka, gbü gara biti bane, fü ah awu gara komoko ka Makedoniya gbü roto, te koro kpakaka, rü tikpi, amala ngü fefe, gü ba, “Pawülü deyï, ah le de ye koro, to ngari Me fü ani agbü Makedoniya!” Te di bala, fü wü Pawülü ayia bü kere, akoro agbü Fïlïpoyi, te di gbü tö ka Makedoniya. (Mü ena amaka ngü la gbü buku ka wü Mürü Tima ka Yesu 16:6-40.)

Pawülü ba ta ngü ne fü wü *kpara ka Yesu agbü Fïlïpoyi, o wüh i engu tete gbü ku, teka ngü ka Yesu. Sü te engu mere ku ka-ye tete, nih wu mbi de. Angü gara wü kpara, ga, wüh zoro engu ta agbü Efeso, wü gara ga, agbü Kayïsarïya, anga agbü *Rüma, baka te wü kpara ngbü emala. (Mü ceka Fïlïpoyi 1:12-17.) Fü wü kpara ka Yesu agbü Fïlïpoyi ayia atima ta letangü fü Pawülü, teka ale ta-ngü di tete agbü ku kpala. Wüh tima e la esaka gara komoko de ïrï ye Epafüraditü. Fü Pawülü adu aba ngü ne fü ewü, gü ba, “Ni maka e la eyi mbi, fü ni angbü de mere tadu teka ngü la.” Ah tima ta köcökpa ne fü ewü kpah esaka Epafüraditü engu na, de ah du di, ato fü ewü. (Mü ena amaka ngü la gbü Fïlïpoyi 2:25-30; 4:10-20.)

Wü ngü te mü ena amaka gbü köcökpa ka wü Fïlïpoyi ne, wüh dene.

Sapïta 1 Pawülü to wazi fü wü kpara ka Fïlïpoyi,

gü ba, ngü te mere ni ne, mere e ato cürü te ewü de

Sapïta 2 Ah le de fïngangü ka-nih ngbü baka nda Yesu Kurisito,

fü nih ao te-nih ꞌburu teka ngü kaka

Sapïta 3–4 Ah le de nih ceka te-nih ꞌbe teka wü mürü fiti

1

Dene mandï ka Pawülü fü wü kpara

ka Yesu agbü Fïlïpoyi

1 De-ra Pawülü ake Timoteyo, te a di de wü *mürü tima ka Yesu Kurisito ne, a tima köcökpa ne fü yi me-a, wü *kpara ka Yesu agbü Fïlïpoyi, de wü *kovo ka-yi, kpah de wü kpara te ewü ngbü ele ta-ngü te ewü ꞌburu. A tima köcökpa ne fü yi kükürü de, angü a wu eyi, gü ba, yi ngbü elala eküte Yesu Kurisito fanü. 2 Wö nih Me, ake Miri Yesu Kurisito, di de yi, da eto gu ngü fü yi, de *züka maguma wü.

Dene ngü te ma ngbü eyi-ta Me di, teka yi

3-4 Wü di enga wüna, ma ngbü efï nga yi gbü wü sïkpï ꞌburu, da eyi-ta Me teka yi, de mere tadu emaguma ra, kpah da egbo nga ïrï Me teka ngü ka-yi. 5 Kükürü de, angü ah kpo ta gbü gina sïkpï, te ma koro tete kpaka yi ne, zalü akoro di enatikine dene, yi ngbü la fï eto te-yi teka adi ele ta-ngü te ra, gbü tima ka Yesu, te ma ngbü emala nganga na fü wü kpara ne. 6 Te di bala, ma wu eyi kpo, gü ba, Me tï ace züka ngü, de te engu kpo eyi da emere emaguma yi de bala ne, de. Ah ena angbü fï bü da eto wazi la fü yi bala, zalü akoro di gbü *adu sïkpï, te Yesu Kurisito ena adu akoro tete na.

7 Fanü fanü, yi de wü züka wü di enga ni ra, te ma ngbü eo maguma ra te yi. Kükürü de, angü yi ngbü fï bü da ele ta-ngü te ra, gbü wü ngü ka-ra ꞌburu. Anga te ah de cïnga te ngbü emere ra agbü ku de kpakine, yi ngbü kpah ele ta-ngü te ra gbügbü na. Anga te ah de kpeke tima te Yesu to fere, teka adi emala ngü ka Me fü wü kpara, da egbeke fïngangü ka-ewü, teka fü ewü awu, gü ba, ngü ka Yesu de zu ngü ka Me fanü fanü ne, yi ngbü kpah da ele ta-ngü te ra, gbü tima la. Dela ꞌburu wü ngü de te yi to te-yi di, da ele ta-ngü di te ra, kpah da eto wazi fere. 8 Te di bala, Me wu ngü la me-ye, gü ba, ma le yi fa sü, baka e te Yesu Kurisito ngbü ele nih.

9 Teka ngü la, wü di enga wüna, ma ngbü eyi-ta Me, teka de ah to wazi fü yi, adi ele te-yi esüka yi di, kpah teka de jia yi mba, awu ngü ka Me areke areke, fü yi anü de wü ngü la kpa engagira nü. 10 Kpah bala, teka fü yi awu da emere züka ngü, te ena areke gbü jia Me, teka fü yi angbü *nzïla, zalü akoro di gbü *adu sïkpï, te Yesu Kurisito ena adu akoro tete na. 11 Angü, te yi ngbü fï bü da emere wü ngü ereke areke gbü jia Me, de wazi ka Yesu Kurisito la, wü kpara ena adi egbo nga ïrï Me teka ngü ka-yi la.

Dene ngü te to tadu fere agbü ku kpakine

12 Wü di enga wüna, ma le fü yi awu, gü ba, ngü te wüh i ra di gbü ku ne, tïrï kaje teka ngü ka Yesu nda de. Amba ngü la du ü kaje eyi, teka fü ngü ka Yesu abaya, anü kpa engagira nü. 13 Wü marajümïya ka miri ka wü *Rüma, be kpah te gara wü kpara gbü sü ne ꞌburu, kpo eyi da eje ngü ka Yesu *Kurisito, angü wüh wu eyi, gü ba, si-ngü de te wüh zoro ra di, gü gbü ku ne, ah teka ngü te ma ngbü emala ngü ka Yesu Kurisito fü wü kpara. 14 Kpah bala, wü *kpara ka Yesu gbü sü ne wu ngü ka wazi, te Miri Yesu ngbü eto fere gbü ku de sene, ne eyi. Te di bala, fü ngü la ato wazi fü mere bi ewü, fü ewü ace ngü ka cürü, akpo da eto te-wü adi emala ngü ka Yesu fü wü kpara kpekpeke, da enü di kpa engagira nü.

15-17 Mere bi wü kpara la ngbü emala ngü ka Yesu Kurisito, de lele emaguma wü, teka ato tadu fere. Angü wüh wu eyi, gü ba, Me to tima la fere me-ye, de ma di emala ngü ka Yesu fü wü kpara, teka fü ewü ale ngü kaka, gü ba, ah de zu ngü fanü fanü. Te di bala, wüh ngbü eyi ele ta-ngü te ra gbü tima la. Amba fanü fanü gara wü kpara esüka ewü ngbü nda-wü emala ngü ka Yesu Kurisito de kanga emaguma wü. Wüh ngbü efï, gü ba, te mere bi wü kpara ena ale ngü ka Yesu gömö ani, fü ngü ka-ani aga, afa nda-ra ka la, ngü la ena ato mere kanga de cïnga emaguma ra. Angü wüh le angbü ba mere kpara, de wüh di ecu ngü ani gbü tima la.

18 Amba nda-ra, ma tï afï nga ngü ka-ewü la de. Anga te wüh ngbü emere ngü la de siti maguma, anga de züka maguma la, ah mere e de. Angü te wüh ngbü ebaya ngü ka Yesu Kurisito esüka wü kpara la, ngü la ena ato tadu te ra.

Wayi, wü di enga wüna, ma ena adi engbü ka-ra fï bü de tadu gbü wü ngü la ꞌburu. Tadu ka-ra la tï anza nda de. 19 Angü, ma wu eyi, gü ba, Yesu Kurisito ena aküwa ra me-ye, gbü wü cïnga, te ngbü emere ra ne ꞌburu, teka ngü ka gba, de te yi ngbü eku fü Me teka ra ne. Ah kpah teka ngü ka *Nzïla Wazi Me te ngbü ele ta-ngü te ra gbü wü ngü la. 20 Angü dela ngü te ma ngbü eo jia ra tete, teka de ma rü kpekpeke gbü cïnga la ꞌburu, angü ma ena ato lümü te Yesu Kurisito. Ma le eyi amere tima ka Yesu Kurisito gbü wü sïkpï ꞌburu. Te ah de *küküwa, anga kpi la, ah mere e kpah de. Ngü te ma le, ah bü nzö ngü de te wü kpara ena adi egbo nga ïrï Yesu Kurisito tete, teka ngü ka-ra. 21 Angü mere ngü te ma le adi emere, o ra di la ezükü ne, ah de tima ka Yesu Kurisito. Kpah bala, te ma ena akpi, ah kpah de züka ngü, angü ma ena ago angbü ka-ra kpaka Yesu Kurisito agbü kpï kpala.

Wü di enga wüna, te ma ena ago kpaka Yesu Kurisito agbü kpï kpala, ma ena amaka mere tadu, afa wü gara ngü füh kotö ne ꞌburu. 22 Amba te ma kpi la de la, ah kpah de züka ngü, angü ma tï eyi areke ngü ka tima ka Yesu la mbi mbi mbi. Te di bala, mene züka ngü te ma ena afe ne, ma wu nda-ra de. 23 Angü, ma wu eyi, gü ba, wü ngü ꞌbasu ladü, te ewü ngbü egbegbeke ra. Gbü fïngangü ka-ra, ma le ta eyi akpi, fü ra ago angbü ka-ra tundu ake Yesu Kurisito, angü dela ngü te ena ato mere tadu fere, afa wü gara ngü ꞌburu. 24 Amba, teka ngü ka-yi, ah reke kpah fa sü te ma ena angbü la mba de jia ra bane, teka fü ra adi ele ta-ngü te yi, da eto wazi fü yi, gbü ngü ka Yesu Kurisito. 25 Te di bala, ma wu eyi fanü fanü, gü ba, Me ena aküwa ra gbü ngü ne, ma tï akpi la de. Fü ra adu angbü de wü yi, teka adi eto wazi fü yi gbü ngü ka Me. Fü yi amere ngü ka Me la, anü di kpa engagira nü, teka fü yi amaka mere tadu gbü ngü la. 26 Angü, te Yesu Kurisito küwa ra gbü ku ne eyi, fü ra adu akoro kpaka yi la, yi ena angbü de mere tadu, da egbo nga ïrï Yesu Kurisito, teka ngü la.

Dene mere kpeke ngü te ma le de yi o to yi tete

27 Wü di enga wüna, mere kpeke ngü, te ma le amala fü yi, ah dene. Ah le de yi di emere züka ngü, baka e ta te a rï yi di, de ngü ka Yesu ne, teka fü wü kpara adi egbo nga ïrï Yesu teka ngü ka-yi. Te di bala, te ma ena aküwa, adu akoro kpaka yi kpala, anga te ma ngbü fï bü gbü ku sene la, ma ena angbü de tadu, angü ma tï eyi awu, gü ba, yi ngbü engbü de fïngangü biringbö esüka yi, da emere tima ka Me de maguma yi biringbö. 28 Te wü vügü ka-yi, wü kpara de te ewü le ngü ka Yesu de ne, le amere yi esiti la, yi mere e akpe cürü ewü de. Angü te yi kpe cürü ewü de la, ah ena asere ngü fü wü vügü la, gü ba, yi de wü *kpara ka Yesu fanü, te Me ena aküwa yi fï mere badi. Ngü te yi rü di kpekpeke la, ena asere kpah fü wü vügü la, gü ba, Me ena ato mere kuru te ewü, te gara, fü ewü akpi, anü agbü mere du ka wa fï mere badi. 29 Nda-yi, Me fe yi me-ye, fü ah ato wazi fü yi de *züka maguma ye, teka fü yi ato maguma yi fü Yesu Kurisito. Me du kpah to wazi fü yi, teka fü yi amaka cïnga teka ngü ka Yesu, 30 angü yi ngbü eyi emere tima kaka kpekpeke, kpah baka nda-ra. Yi wu eyi, gü ba, ma ngbü emaka cïnga gbü tima ka Yesu. Zalü akoro dene, cïnga la nza la fï de. Tïtïne yi kpo kpah eyi da ezü cïnga la baka nda-ra.

2

Dene ngü te yi ena adi emere, gegege baka nda Yesu

1 Wü di enga wüna, Yesu Kurisito le nih de maguma ye ꞌburu, fü ah awu cïnga nih. Fü ah angbü da eto wazi fü nih, angü nih lala eyi eküküte. Kpah bala, *Nzïla Wazi Me ngbü engbü emaguma nih, da ele ta-ngü te nih. 2 Te di bala, ah le de yi di ele te-yi esüka yi ale. Ri yi di ꞌburu biringbö. Kpah bala, de yi di emere tima ka Me de fïngangü biringbö. Angü te ma je bala la, ngü la ena ato mere tadu fere. 3 Yi mere e adi emere ngü ka Yesu, de yïkï esüka yi, de. Yi mere e adi ecu ngü yi, ba wü mere kpara, kpah de. Ah le de yi o ngü ka-yi kötö. Yi mere e akpa ngü wü bu yi kpah de, yi di eo ewü ba mere kpara. 4 Yi mere e adi efï nzö nga yi de. Ah le de yi di efï kpah nga wü bu yi, da ele ta-ngü te ewü.

5 Wü di enga wüna, ah le de fïngangü ka-yi ngbü gegege baka nda Yesu Kurisito. 6 Fanü fanü, Yesu Kurisito de Me, amba ah ceka ngü ka mere ka-ye la, ba mere kpeke ngü, nda de. 7 Ah ce ngü ka mere ka-ye la ꞌburu asidi. Fü ah aza küte baka nih, wü kpara füh kotö ne. Fü ah adu afü te-ye baka labï. 8 Ah o ngü ka-ye kötö, du fü te-ye ba mürü cïnga. Fü ah angbü eje wü rïrï ꞌburu, te Wö ye na, Me, ngbü eto fefe. Fü ah adu ace te-ye fü kpi. Fü ewü abere engu te *rü gbegbete, baka te wüh ngbü emere siti kpara la. 9 Dela si-ngü te Me o engu tete, Mere Miri gbü nzö wü kpara ꞌburu ne. Fü Me ato kpah mere ïrï fefe, te fa ïrï wü kpara füh kotö ne ꞌburu. 10-11 Te di bala, ah le de wü kpara ꞌburu di ecu ngü Yesu, da egbo nga ïïrï na, gü ba, engu de Mere Miri gbü nzö ani ꞌburu. Nih gbo nga ïrï Me! Angü wü kpara füh kotö ne ꞌburu, de wü *malayïka ka Me agbü kpï ꞌburu, de *siti wü di enga me ꞌburu, ena angbü esa lö Yesu.

Dene rïrï ka Me, te yi ena angbü fï bü da emere

12 Wü di enga wüna, o ra ngbü ta de wü yi kpala ne, yi ngbü ta eto te-yi da eje rïrï ka Me gömö ra, gbü wü sïkpï ꞌburu. Tïtïne, te ma di esüka yi kpala ma ne, ah le de yi ngbü emere wü ngü la fï bala, enü di kpa engagira nü. Ah le de yi o to yi teka adi emere wü ngü, te ena areke gbü jia Me, da ecu ngüngü na, teka fü yi aküwa. 13 Yi tï eyi amere züka ngü bala, angü Me ngbü eto wazi fü yi me-ye, teka fü yi adi ele ngü kaka, da emere wü züka ngü gbü jijia.

14 Ah le de yi di emere wü ngü ka Me ꞌburu de züka maguma yi, yïkï di gbügbü ma. Yi ce töndö fïngangü asidi. 15 Angü yi de wü di Me. Ah le de yi ngbü *nzïla, adi emere wü ngü ꞌburu mbi. Yi ngbü engbü esüka mere bi wü mürü kögö-nzö, te ewü le ngü ka Yesu de. Te di bala, ah le fü yi adi egü tamu züka kaje fü ewü, baka wü küfara, te ngbü ecï, da elofo sü gbü biti. 16 Yi di kpah erï wü kpara la de ngari Me. Te yi mere bala, gbü sïkpï te Yesu Kurisito ena adu akoro tete, ma ena angbü de tadu, teka mere tima, ta te ma ngbü emere esüka yi ne.

17 E-wu neh da, anga te miri ka wü *Rüma ena akolo ngü ka-ra, gü ba, ah le de wüh mörö ra asidi, teka ngü ka Yesu la, ah mbi, angü ma kpi te ïrï Me. Ah le de yi to maguma yi ꞌburu fü Me, teka adi emere ngü te ena areke gbü jijia, kpah baka nda-ra. Angü te yi mere bala la, ah ena areke te ra afa sü. 18 Ah le kpah de yi ngbü de tadu teka ngü ka-ra. Fü nih angbü gbü tadu la tundu de nih ma.

Dene ngü ka Timoteyo

19 Te Miri Yesu le la, ma ena atima Timoteyo kpaka yi mba kere gbü wü sïkpï ne, teka fü ah adu amala nga yi fere, fü maguma ra agu mba tete. 20 Biri gara kpara kpakine, te ngbü efï nga yi baka ra nda ma, ꞌduwa bü Timoteyo kpikpi ye. Angü fanü fanü, gümü yi de cïnga yi ngbü eke engu efa sü. 21 Mere bi wü kpara ngbü efï ka-wü bü nga wü. Wüh fï ngü ka Yesu Kurisito nda-wü de. 22 Yi wu eyi kpo, ga, Timoteyo to te-ye eyi kpekpeke, teka ale ta-ngü te ra gbü tima ka Yesu Kurisito, baka mbarase te ngbü ele ta-ngü te wö ye. 23 Te di bala, ma ena atima engu kpaka yi kpala mba kere, sidi nga ngü ka-ra te wüh ena akolo, teka fü engu anü amala nga ra fü yi. 24 Amba cu de-ra, ma le kpah anü aceka yi, angü gbü jia ra, ma wu eyi, gü ba, Miri Yesu ena aküwa ra gbü ku ne, teka fü ra akoro kpaka yi kpala kere.

Dene ngü ka Epafüraditü

25 Amba, teka ngü ka enga ni nih, Epafüraditü, ma tima engu, lügü eyi kpaka yi dela. Baka ta te yi tima engu, de ah le ta-ngü te ra gbü cïnga ka-ra ne, ah le ta-ngü te ra gbü tima ka Me kpakine eyi fa sü. 26 Ma le de engu du kpaka yi kere, angü gümü yi ngbü eke engu efa sü. Kpah bala, ah ngbü engbü de cïnga teka ngü ka-yi, angü ah wu eyi, gü ba, keke ta te mere ni ne, to cïnga fü yi eyi fa sü. 27 Angü fanü fanü, ah yia ta ekpi akpi gbü mere keke, de te mere engu ne. Fü Me ayia awu cïcïnga na, fü ah aküwa engu. Me du wu kpah cïnga ra, angü te Epafüraditü ena akpi ta akpi la, de bane ma ena angbü de mere cïnga, afa mene cïnga de gbü ku ne ka. 28 Teka ngü la, fü ra ale teka atima engu, alügü kere kpaka yi, teka fü yi angbü de tadu. Kpah bala, maguma ra ena angbü de tadu, angü engu du eyi teka ale ta-ngü te yi kpala. 29 Te Epafüraditü engu du koro eyi kpaka yi kpala la, yi za engu de mere tadu, baka enga ni yi guvu Yesu. Ah le fü yi adi ecu ngüngü na acu, 30 angü ah ce dudu mba ce, de bane, ah kpi eyi gbü tima ka Miri Yesu. Angü fanü fanü, ah tüka te-ye, to te-ye, yia ta ekpi ne, teka ale ta-ngü te ra, da yi.

3

Dene gara kpeke ngü te ma le amala fü yi

1-2 Wü di enga wüna, ah le de yi ngbü de tadu, teka ngü ka Miri ka-nih, Yesu Kurisito.

Yi ceka te-yi mbi, teka wü mürü mani, te ewü le afiti yi de siti rïrï ka-wü, gü ba, ah le de yi tï esa *basa, angü te ah bala de la, yi tï aküwa kpah de. Dela mere siti wu! Wü kpara te ewü ngbü emala ngü de bala ne, wüh ka-wü baka siti wü nü, te ewü ngbü ezoro wü bu wü. Yi mere e aje ngü ka-ewü dela de. Ngü la, ma mala fü yi eyi gügü, nda nganga anda. Amba ah le de ma du ba ngü la fü yi kpah toto. Ma tï ambü de, angü ah ena ale-ta ngü te yi. Yi wu awu, gü ba, wü mürü wu la ena afiti yi, fü yi adürü te kaje ka Me asidi.

3 Wü mürü wu la gü ba, ani de züka kpara ka Me me-ani, angü ani tï eyi esa basa. Amba ngü bala nda ma! Ngü ka Me, ah de ngü ka küte, anga gele nda de. Ah ka-ye de ngü ka maguma nih. Nda-nih, nih zu me-nih de wü kpara ka Me, angü nih to maguma nih eyi ꞌburu fü Me, gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me. Te di bala, ah le de nih wu awu, gü ba, ngü ka gele tï aküwa nih nda de. Yesu Kurisito ngbü eto wazi fü nih me-ye, fü nih adi eküwa di.

4 Te wü ngü ka gele ena angbü ta eküwa kpara aküwa la, de bane ma ena angbü ta eo maguma ra tete. Anga te gara kpara ngbü efï, gü ba, ni ena aküwa, angü ni ngbü emere rïrï ka gele ka wü *Yïsarayele ꞌburu mbi la, amba ngü kaka tï afa nda-ra de. 5 Angü, ma zu de enga Yïsarayele, te wü di enga Yïsarayele bï cu me-wü. Wüh bï ra gbü nguwa Benzamina. Te wüh yaka ra tete, wüh gü ra esa basa gbü sïkpï ꞌbajena, kpah baka rïrï te Me to fü *Abarayama. Te jia ra mba tete, fü ra ato te-ra, teka adi emere rïrï ka gele ka-a, ka wü di enga Yïsarayele, ta te Me to fü a gömö *Müse ne, ꞌburu. Fü ra alala kpah te ngü ka wü *Farusi, te ewü le ngü ka rïrï ka gele la fa sü ne. 6 Fü ra ao to ra, teka adi eto cïnga te wü *kpara ka Yesu, angü ma fï ta, gü ba, wü kpara ka Yesu la ngbü esiti rïrï ka gele ka-a. Te di bala, ma siti ta nda-ra biri rïrï ka gele ka wü kundu a, kpo fï de. Ma ngbü ta emere wü ngü la ꞌburu mbi mbi mbi. Teka ngü la, ma ngbü ta efï, gü ba, ma me-ra de züka kpara gbü jia Me, angü ma mere biri siti ngü nda-ra de.

7 Amba tïtïne, teka ngü ka Yesu Kurisito, wü ngü ka gele, ta te ma ngbü eo fïngangü ka-ra tete, gü ba, ah de züka ngü, te ena aküwa ra ne, ma ngbü eceka wü ngü la tïne gbü jia ra, baka töndö ngü kükürü. 8-9 Angü fanü fanü, wü ngü füh kotö ne ꞌburu ka-wü töndö ngü. Ngü biringbö, te ma o maguma ra tete, ah de ngü ka Miri Yesu Kurisito. Teka ngü la, ma ce wü ngü, ta te ma ngbü emere ne eyi ꞌburu asidi, teka ngü ka Yesu. Angü wü ngü de füh kotö ne, ma ngbü eceka ewü tïne gbü jia ra ꞌburu baka gifa, anga ca-e, de te wüh ngbü eka, ebu kpa füh ka ne. Ma ce wü ngü ta te ma ngbü emere ne eyi ꞌburu asidi. Fü ra adu ato te-ra teka awu ngü ka Yesu Kurisito, alala eküküte, da ele ngü kaka de maguma ra ꞌburu. Angü, ma wu eyi, gü ba, ma tï areke gbü jia Me, teka ngü ka gele la, nda-ra de. Tïtïne, Me du ngbü eceka ra baka züka kpara ka-ye ne, angü ma to maguma ra eyi fü Yesu Kurisito. 10 Ngü te ma le de maguma ra ꞌburu, ah teka awu ngü ka Miri ka-ra, Yesu, anü di kpa engagira nü. Angü ma le de engu to wazi fere, teka fü ra adi emere ngü kaka di, kpah baka e te Me to wazi fefe, fü Me azükü engu gbü kpi ne. Ma le kpah atüka te-ra, ace te-ra fü kpi teka ngü ka Yesu, kpah baka te engu to te-ye akpi teka ngü ka-ra ne. 11 Angü te ma to maguma ra fefe bala, Me ena azükü ra gbü kpi, kpah baka Miri Yesu.

Dene ngü te yi ena ao to yi tete na

12 Wü di enga wüna, yi mere e afï, gü ba, ma eyi züka kpara, *nzïla baka Yesu *Kurisito ne, ah bala de. Amba, ma ngbü la ere ngü la cu de wazi, da eto te-ra, teka adi emere wü ngü ꞌburu baka Yesu Kurisito. Angü fanü fanü, dela si-ngü te Yesu Kurisito fe ra *mürü tima ka-ye tete. 13-14 Wü di enga wüna, ma wu eyi, gü ba, ngü ka-ra koro ꞌburu baka nda Yesu Kurisito la de. Amba ma ce wü diri ngü, ta te ma ngbü emere ne, eyi ꞌburu asidi. Angü ngü biringbö te ma o maguma ra tete, ah dene. Ma ngbü eto te-ra, da eo to ra ꞌburu, teka adi emere tima ka Yesu Kurisito ereke areke, zalü te ma ena akpi. Te di bala, Me ena aza ra, ago di kpaka ye agbü kpï. Fü a angbü tundu ake di kpala, fï mere badi, teka ngü ka kpi ka Yesu Kurisito.

15 Wü di enga wüna, nih ꞌburu de te jia nih mba eyi gbü ngü ka Yesu ne, ah le de nih ngbü de fïngangü la bala gbü nzö nih. Te di bala, ah le de yi di eo to yi ꞌburu, teka adi emere tima ka Yesu, kpah baka nda-ra. Amba, te fïngangü ka wü gara kpara esüka yi kpikpi ye la, Me ena asere zu ngü la fü ewü, areke fïngangü ka-ewü me-ye. 16 Amba kpeke ngü te ma le amala fü yi, ah dene. Ah le de nih to te-nih de wazi, teka adi emere wü ngü ka Yesu ꞌburu, baka ta te nih kpo di gügü ne.

17 Te di bala, wü di enga wüna, ah le de yi ci te nga yi ꞌburu, teka adi emere wü ngü baka nda-ra. Angü, a gü ta tamu ngü la eyi fü yi ꞌburu me-a. Te di bala, ah le de yi di elala gbü nga wü kpara, de te ewü ngbü emere wü züka ngü de bala esüka yi ne. 18 Amba, yi ceka te-yi ꞌbe teka siti wü mürü mani. Ma mala ngü la ta eyi fü yi, nda nganga anda. Tïtïne, ma du ngbü kpah emala ngü la fü yi tïne cu de ngura gbü jia ra. Angü mere bi wü kpara ladü, te ewü ngbü esu wu te wü, gü ba, ani de wü *kpara ka Yesu. Amba te yi ceka wü ngü, te ewü ngbü emere la, yi ena awu, gü ba, wüh ka-wü de wü vügü ka Yesu. Baka te Yesu kpi te *rü gbegbete, teka aküwa nih gbü *siti ngü ka-nih ne, wü kpara la le ace siti ngü nda-wü de. 19 Te di bala, adu ngü ka-ewü, ah de kpi. Me ena agü ewü agbü mere du ka wa, fü ewü akpi fï mere badi. Kükürü de, angü wüh o fïngangü ka-wü ꞌburu teka wü e, te ewü ngbü emaka teka bu wü. Wüh ngbü ele wü siti ngü, de te di esiti gbü jia Me ne, amba ngü la to lümü fü ewü nda de. Wüh ngbü efï ka-wü bü nzö nga wü e de füh kotö ne. Wüh fï nga ngü ka Me nda-wü de.

20 Wü di enga wüna, yi mere e ao jia yi teka wü ngü de füh kotö ne de. Angü nih de wü kpara ka kotö ne nda-nih de, nih ka-nih nda-nih wü kpara ka kpï. Te di bala, ah le de nih di eo jia nih teka dudu ka Miri Yesu, *E-küwa-nih ne. 21 Angü ah ena akoro afü küte nih de tïtïne ka cïnga ne, baka nda-ye, te di de züka küte de mere wazi gbü ye ne. Miri Yesu ena amere wü ngü la bala, de mere wazi ka-ye, de te Me to fefe, teka ao wü ngü di ꞌburu esa lö ye ne.

4

1 Wü di enga wüna, gümü yi ngbü eke ra efa sü, angü ma le yi de maguma ra ꞌburu. Ma ngbü kpah de mere tadu teka ngü ka-yi, angü Miri Yesu ena agbo nga ra teka ngü ka-yi, gbü *adu sïkpï, te engu ena adu akoro tete na. Te di bala, wü di enga wüna, dela ngü te ma mala fü yi. Yi rü kpekpeke gbü ngü ka Miri Yesu, ta te yi je gömö ra ne.

Dene adu ngü ka-ra fü yi

2 Wü di enga wüna Ewüdïya ake Sitike, ma ngbü emala ngü fü yi, da endaꞌba te-ra, gü ba, ah le de yi di ele te-yi, baka wü di enga ni, guvu Miri Yesu. 3 Kpah de-mü, te mü di enga wüna gbü tima ka Yesu ne, ma ngbü eyi-ta mü, de mü le ta-ngü te wü tangbase ka-nih la, wü Ewüdïya ake Sitike, de wüh ce siti maguma, de wü ngü ka yïkï asidi. Ah le de wüh reke ngü te di ezengba wü, adu angbü de gu maguma esüka wü. Angü wüh de wü kpeke kpara, ta te a mere tima de ewü, teka abaya ngü ka Yesu esüka wü kpara. Wüh mere tima la ta de wü Kelemete, be kpah te gara wü di enga ni nih, te ewü di de züka *kpara ka Yesu, te Yesu küwa ewü eyi.

4 Wü di enga wüna, gbü wü sïkpï ꞌburu, ah le fü yi angbü engbü de tadu, teka ngü ka Miri ka-nih Yesu. Ma ngbü enda nga ngü la fü yi kpah toto, gü ba, ah le de yi di engbü de tadu! 5 Ah le de yi di engbü esüka wü kpara ꞌburu de gu maguma. Angü sïkpï ka Miri Yesu eyi gbamari, teka fü ah adu akoro. 6 Fïngangü ka-yi mere e adi esiti, teka wü ngü de füh kotö ne de. Maguma yi mere e agürü kpah de. Gbü wü ngü ꞌburu, yi di eku gba fü Me, da ece wü ngü la ꞌburu esakaka. Te cïnga e ngbü emere yi la, de yi yi-ta Me tekaka, de züka maguma yi, de yi di kpah egbo nga ïïrï na. 7 Te yi ngbü eku gba fü Me bala, Me ena ato wazi fü yi, teka fü maguma yi angbü egu kpina, gbü wü ngü la ꞌburu, teka ngü ka Yesu Kurisito. Te di bala, Me ena ato gu ngü ka-ye, te fa fïngangü ka wü kpara ꞌburu ne, fü yi.

8 Wü di enga wüna, adu ngü, te ma le amala fü yi, ah dene. Yi mere e adi eo fïngangü ka-yi, teka wü töndö ngü de füh kotö ne, de. Amba yi di eo fïngangü ka-yi duu, teka zu ngü ka Me, de wü züka ngü, te ena areke gbü jijia. Fü yi adi efï nga wü ngü te di *nzïla, bete mene ewü te di mbi, kpah de mene wü züka ngü, te wü kpara ena angbü egbo nga ïrï yi tete, te ena ato kpah tadu fü Me. Dela wü ngü te yi ena ao fïngangü ka-yi tete. 9 Yi di efï nga wü mene ngü, ta te yi je gömö ra, be kpah te wü ngü ta te yi wu, te ma ngbü emere gbü jia yi ne, de yi di emere kpah bala. Te yi mere bala la, Me, de te ngbü eto gu ngü fü nih ne, ah ena angbü de wü yi tundu, da egu maguma yi.

Dene ngü teka letangü te yi tima fere

10 Ma ngbü de tadu, da egbo nga ïrï Miri Yesu, angü yi ngbü fï efï nga ra, fü yi ayia amaka kaje, teka atima letangü fere. Fanü fanü, ma wu eyi, gü ba, to yi ïrï teka ra nda de. Angü, yi le ta eyi amere ngü la fere gügü, amba yi maka kaje, te yi ena atima ta wü e la tete fere kere ne, nda-yi de. Wayi bala fü Me, teka te engu ü kaje la fü yi. 11 Yi mere e afï, gü ba, ma mala ngü la bala, angü cïnga wü e ngbü emere ra amere ne, de. Angü ma wu da etüka te-ra, adi engbü de gu maguma, gbü wü ngü ꞌburu ne, kpo. 12 Ma wu da engbü ba mürü cïnga, anga ba kpara te di de mere bi wü e esaka ye ne, kpah kpo. Angü gbü wü ngü la ꞌburu, ma wu da egu maguma ra, da engbü de tadu, gbü wü ngü de bala ne eyi. Anga te ma zü züka e, anga te ma ngbü tala la, ah mbü nda kpah de. 13 Te di bala, gbü wü ngü la ꞌburu, ma tï eyi angbü de gu maguma, da emere tima ka Me, teka ngü ka Yesu Kurisito, de te ngbü eto wazi fere ne. 14 Wayi bala fü yi, teka te yi mere züka ngü, ale ta-ngü te ra gbü cïnga ka-ra ne.

15 De-yi wü *kpara ka Yesu agbü Fïlïpoyi, yi wu eyi mbi, gü ba, gbü lakï te ma kpo da emala ngü ka Yesu fü yi, o ra yia tete agbü Makedoniya* ne, gara kpara te le ta-ngü te ra nda ma, nzö bü de yi kpikpi yi, te yi le ta ta-ngü te ra, teka fü ra amaka wazi, anü de tima ka Me, kpa engagira nü. 16 Wayi, fanü fanü, gbü wü sïkpï te ma di ta agbü Tesalonika,† yi tima ta wü letangü fere nda nganga, baka du ꞌbasu. 17 Angü gbü wü ngü la, ngü te to mere tadu fere, ah de ngü ka letangü la nda de. Amba ma ngbü de mere tadu, angü ma wu eyi, gü ba, Me ena ato mere bi züka ngü fü yi, na wü e ka-yi la.

18 Tïtïne ma ngbü de mere tadu, angü wü e ꞌburu, de te yi tima fere esaka Epafüraditü ne, ma maka eyi. Letangü ka-yi, te yi tima fere la, fa mene ta te ma ngbü ele ne ka. Ngü la reke gbü jia Me fa sü, angü ah baka te yi to e la cu fü Me. 19 Te di bala, Me ena ale ta-ngü te yi, de wü e ꞌburu te ngbü efa yi, teka ngü ka Yesu Kurisito, angü mere bi züka wü e ladü esakaka fa sü, te tï anza de. 20 Te di bala, nih gbo nga ïrï Wö nih, Me, fï mere badi. Ah di bala.

Dene adu mandï ka-ra, Pawülü

21 Yi to mandï ka-ra fü wü *kpara ka Yesu agbü Fïlïpoyi kpala ꞌburu, de ïrï Yesu Kurisito. Wü di enga ni nih, de te a ngbü emere tima ka Me de ewü kpakine ne, to kpah mandï ka-wü fü yi ꞌburu. 22 Wü kpara ka Yesu de kpakine ꞌburu to mandï fü yi. Ah fa sü le, mene wü kpara ka Yesu, te ewü ngbü emere tima kpa gba Miri *Kayïsara ne, wüh to mandï fü yi cu fa sü.

23 Miri ka-nih Yesu Kurisito di de yi, de ah di eto wazi fü yi, de *züka maguma ye. Ah di bala.

Dela adu ngü te ma mala fü yi, de-ra Pawülü.

* 4:15 4:15 Fïlïpoyi de gara kötï gbü tö ka Makedoniya.

† 4:16 4:16 Tesalonika kpah de gara kötï gbü tö ka Makedoniya.

Kolosayï

1

2

3

4

Dene köcökpa te Pawülü ba fü wü kpara ka Yesu agbü Kolosayï

Kolosayï

Masere si-ngü

Kolosayï ta de gara mere kötï agbü tö ka Asïya, te di ede Efeso to kpa fügö, baka kilometere kama ꞌbasu (2,000). Pawülü koro ta cu agbü Kolosayï kpala nda de. Amba kpara te mala ngü ka Yesu fü wü kpara ka Kolosayï, ah de gara komoko de ïrï ye Epafürasï, te Pawülü mala ta nganga na, gü ba, ni le engu fa sü, angü engu ngbü emere tima ka Yesu kpekpeke, kpah baka ni, Pawülü ne. Epafürasï engu na, ah kpah de kpara ka Kolosayï. (Mü ena amaka ngü la gbü Kolosayï 1:7; 4:12.)

Pawülü ba köcökpa ne, o engu di agbü ku teka ngü ka Yesu Kurisito. (Mü ena amaka ngü la gbü Kolosayï 1:24; 4:3, 10, 18.) Fü Epafürasï akoro amala nga wü *kpara ka Yesu agbü Kolosayï ne fü Pawülü, gü ba, wüh to maguma wü eyi ꞌburu fü Yesu Kurisito, kpah da ele te-wü de wü bu wü, wü kpara ka Yesu. Te Pawülü je ngü la, fü ah angbü de mere tadu teka ngü ka-ewü la. (Mü ena amaka ngü la gbü Kolosayï 1:4, 8.)

Fü Epafürasï adu amala kpah gara ngü fü Pawülü, gü ba, wü gara wü siti mürü mani kpo eyi da efiti wü kpara ka Yesu agbü Kolosayï de siti rïrï ka-wü, gü ba, ah de rïrï ka Me. (Mü ena amaka ngü la gbü Kolosayï 2:8-23.) Te Pawülü je ngü la bala, fü ah angbü de cïnga teka ngü ka-ewü. Teka ngü la, fü Pawülü ayia aba köcökpa ne fü wü kpara ka Kolosayï, teka aü fïngangü ka-ewü, de wüh rü kpekpeke gbü ngü ka Yesu. Wüh mere e adi eje töndö ngü ka wü mürü wu la nda-wü de. Mere kpeke ngü te engu mala fü ewü, ah gü ba, Yesu Kurisito de Mere Miri te ngbü gbü nzö nih, de wü gara ngü ꞌburu me-ye. Yesu küwa nih eyi gbü wü *siti ngü ꞌburu. Gara ngü te nih ena amere teka aküwa te-nih de tete-nih ne, ah nda ma. (Mü ena amaka ngü la gbü Kolosayï 1:15–2:3.)

Pawülü tima köcökpa ne fü wü kpara agbü Kolosayï esaka Tïkïko ake Ünesïmü. (Mü ena amaka ngü la gbü Kolosayï 4:7-9.) Tïkïko kpah de kpara te Pawülü tima köcökpa fü wü kpara ka Efeso ta esakaka. Ünesïmü nda-ye de kpara ta te Pawülü ba köcökpa fü Fïlemüna tekaka na ne, angü Ünesïmü engu ta de labï ka Fïlemüna.

Ngü te Pawülü ba tima fü wü kpara ka Yesu agbü Kolosayï ne, ah kpah ge baka wü ngü, te ngbü emere te-wü de tïtïne ne. Mere ngü gbü köcökpa ne, ah de ngü ka wazi ka Yesu te di füh wü ngü ꞌburu, angü engu ngbü eküwa wü kpara ꞌburu, de te ewü ngbü baka labï gbü ku ka *Satana ne.

Wü ngü te mü ena amaka gbü köcökpa ka wü Kolosayï ne, wüh dene.

Sapïta 1 Ngü ka wazi ka Miri Yesu, te fa wü ngü ꞌburu

Sapïta 2–4 Ngü ka ngbüngbü ka wü kpara, te ewü ra fü Yesu

1

Dene mandï ka Pawülü fü wü kpara ka Yesu, agbü Kolosayï

1-2 De-ra Pawülü, te Me fe ra *mürü tima ka Yesu Kurisito ne, a ba köcökpa ne fü yi me-a, ake enga ni nih Timoteyo. A ba köcökpa ne fü yi wü *kpara ka Yesu agbü Kolosayï, kükürü de, angü yi de züka wü di enga ni a, te yi lala eyi eküte Yesu Kurisito. Wö nih, Me, di de yi, da eto gu ngü ka-ye fü yi de *züka maguma ye.

Dene ngü te ma ngbü egbo nga Me di, teka ngü ka-yi

3 Gbü wü sïkpï ꞌburu, a ngbü eku gba fü Me, Wö ye Miri ka-nih Yesu Kurisito ne, da egbo nga ïïrï na, teka ngü ka-yi. 4 A ngbü egbo nga ïrï Me bala, kükürü de, angü a je nga yi, gü ba, yi to maguma yi eyi ꞌburu fü Yesu Kurisito, kpah da ele te-yi de wü bu yi, wü kpara ka Yesu, de maguma yi biringbö. 5 Kükürü de, angü yi ngbü eyi eo jia yi teka *küküwa, de te Me reke o fü yi agbü sü ka-ye agbü kpï ne. Küküwa la, wüh mala nganga ta eyi fü yi gügü, gbü sïkpï ta te Epafürasï mala zu ngü ka Yesu fü yi tete na ne. 6-7 Tïtïne ngü ka Yesu la kpo eyi da ebaya gbü nga nzö wü sü, füh kotö ne ꞌburu. Fü mere bi wü kpara, te ewü ngbü eje ngü ka Yesu la, akpo da efü maguma wü, ele ngü la de maguma wü biringbö. Ngü la ngbü emere te-ye kpah baka ngü te yi ngbü emere esüka yi agbü Kolosayï kpala, akpo gbü sïkpï ta te Epafürasï mala ngü ka Yesu fü yi tete, gü ba, “Me tima Yesu eyi, teka aküwa nih, teka *züka maguma ye ne.” Epafürasï, ta te mala ngü ka Yesu fü yi ne, engu de züka kpara, ah kpah de kpeke kpara, te a le engu fa sü, angü ah ngbü emere tima ka Yesu de maguma ye biringbö kpah baka a. Teka ngü la, fü a atima engu kpaka yi teka amala ngü ka Yesu fü yi. 8 Ah du mala nga yi fü a sene me-ye, gü ba, *Nzïla Wazi Me to wazi eyi fü yi, teka fü yi angbü ele wü bu yi di.

9 Teka ngü la, akpo gbü sïkpï te a je ngü ka-yi la tete, fü a angbü fï bü da eyi-ta Me teka yi gbü wü sïkpï ꞌburu, de Me di de yi, da eto Nzïla Wazi ye emaguma ye, teka fü yi adi ewu wü ngü, de te Me ngbü ele ne, adi emere mbi mbi mbi. 10 Te di bala, yi ena angbü fï bü da emere wü ngü, de te ena areke gbü jia Miri ka-nih Yesu Kurisito, da efa nganga mbi mbi mbi. Te yi ngbü emere züka ngü la bala, Miri Yesu ena angbü de mere tadu teka yi, fü yi awu ngü ka Me areke areke, anü di kpa engagira nü. 11 A ngbü kpah eyi-ta Me, teka de Me to mere züka wazi ka-ye, te fa wü ngü ꞌburu ne, fü yi, teka fü yi adi engbü de tadu ka Me emaguma yi, erü kpekpeke, da etüka te-yi gbü wü cïnga ka-yi ꞌburu.

12 Nih gbo nga ïrï Wö nih Me de tadu, angü engu fü nih eyi züka wü di ye tete, teka fü nih amaka kpah züka ngü, de te engu reke o fü wü kpara ka-ye agbü kpï ne. 13 Angü Me küwa nih eyi gbü siti wazi ka *Satana, ta te zoro nih baka biti ne. Fü Me adu aza nih, ao esa wazi Ye ye, Yesu Kurisito, te engu le fa sü ne. 14 Angü Yesu Kurisito kpi teka afuru nih gbü ku ka Satana, kpah teka fü Me aboro wü *siti ngü ka-nih.

Dene ngü ka wazi ka Miri Yesu, te fa wü ngü ꞌburu

15 Kpara te wu Me de jia ye nda ma, amba nih tï eyi awu Me eküte Yesu Kurisito, angü engu de Me, te za küte baka nih. Yesu ka-ye ta kü ladü, o Me mere wü e la de. Me o engu ba Miri gbü nzö wü e, de te engu mere ne ꞌburu. 16 Angü Yesu mere wü e ka-ye ꞌburu me-ye, gbü wazi ka Me, te di de Wö ye na. Ah mere wü e agbü kpï, de mene ewü füh kotö ne, de mene wü e te nih tï eyi awu de jia nih, be kpah te mene ewü te nih tï awu de. Engu mere kpah wü *malayïka, de wü mere kpara ka-wü, anga wü miri ka-wü. *Satana, de *siti wü di enga me, ta te ewü sü gü te Me ne, engu mere ewü kpah me-ye. Angü Me to wazi fü Yesu, de ah mere wü e la ꞌburu me-ye, teka de wüh di egbo nga ïrï Yesu teka ngü la. 17 Ta gügü te enga gina, o wüh mere gara e ꞌburu ꞌburu la de, Yesu Kurisito ka-ye ladü. Te di bala, ah ngbü eceka kpï sidi nga wü e la, da eto wazi fü ewü ꞌburu me-ye, de wüh di emere tima ka-wü gbü züka kaje.

18 Yesu Kurisito de Miri ka-nih. Ah kpah baka nzö nih, nih nda-nih baka küküte. Ah ngbü eküwa nih me-ye, angü ah kpah de gina kpara, te Me zükü engu gbü kpi. Dela si-ngü te Yesu Kurisito ngbü di mere Miri gbü nzö wü miri, de wü e ꞌburu ne. 19 Angü Me to wazi ye ꞌburu fü Yesu, de ah mere wü ngü ꞌburu gegege baka ni, Me. 20 Kpah bala, Me mala teka wü e de füh kotö ne, de wü mene e agbü kpï, gü ba, de-ni, Me, ni ena areke ngü ka wü e la ꞌburu de *ngüte Ye ni, Yesu Kurisito. Angü Yesu kpi füh *rü gbegbete teka aküwa nih, wü kpara ꞌburu.

21 Ta te enga gina, süka yi ngbü de wü Me nengete, angü yi ta ba wü vügü kaka, teka siti fïngangü, de wü *siti ngü ka-yi, ta te yi ngbü emere ne. 22 Amba tïtïne, Me boro siti ngü ka-yi emaguma ye eyi, teka ngü ka kpi ka Yesu Kurisito. Angü wüh bï Yesu Kurisito füh kotö ne, fü ah akpi teka afü yi ba wü di Me. Te di bala, yi tï eyi arü engagira Me ba züka kpara *nzïla, angü gara siti ngü, te wüh ena amala ngü eküte yi tekaka ne, tïne eyi ma. 23 Te yi le angbü ba wü di Me la, ah le de yi lala fï bü eküte ngü kaka, da eo jia yi teka ngü ka Yesu Kurisito, ta te wüh mala fü yi ne. Yi mere e ace ngü la de. Angü dela ngü ka Yesu, te wü eyi bala, gbü wü nga nzö sü füh kotö ne ꞌburu.

Dene ngü ka tima te Me to fere

De-ra Pawülü, Me tima ra kpah eyi teka fü ra angbü emala ngü ka Yesu fü wü kpara. 24 Amba tïtïne ma ngbü ezü cïnga de gbü ku ne, teka ngü ka Yesu la. Te di bala, ma ngbü engbü de tadu teka cïnga la, angü dela ngü te ena ato wazi fü yi. Angü Yesu mala ta ngü, gü ba, wü kpara ka-ni ena azü cïnga bala, teka ngü ka-ni. Te di bala, ah ba e te ma ngbü ezü du cïnga ka Yesu ne, teka ato wazi fü wü kpara kaka. 25 Me fe ra *mürü tima ka-ye, teka ale ta-ngü te yi, ato wazi fü yi, wü kpara ka-ye. Angü ah mala ngü fere, gü ba, ma mala ngari ni, Me, fü yi, wü *ganzi kpara, ꞌburu. 26-27 Ngari Me, te engu to fere la, ah de ngü ka Yesu Kurisito. Ta gügü te enga gina, Me wo ngü ka Yesu la awo fü wü kpara ꞌburu. Amba tïtïne, gbü wü sïkpï ne, Me du sere ngü ka Yesu Kurisito la eyi fü nih, wü kpara ka-ye, mbölö. Dela mere kpeke fïngangü ka Me, te fa wü ngü ꞌburu afa. Angü Me le agü tamu fïngangü ka-ye la fü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Ngü la, ah de ngü ka Yesu Kurisito, te ngbü me-ye emaguma yi. Teka ngü la, nih ngbü eyi ꞌburu eo jia nih, teka fü nih aküwa te gara, agbü sü ka Me agbü kpï.

28 Dela si-ngü te a ngbü emala ngü ka Yesu Kurisito tete, fü wü kpara ꞌburu ne. Fü a angbü kpah da erï ewü kpekpeke, de wazi te Me to fü a ne. Angü a le de wü kpara ꞌburu to maguma wü fü Yesu Kurisito, fü jia ewü amba amba gbü ngü ka Me, teka fü ewü angbü ba züka wü kpara ka Me. 29 Te di bala, ma ngbü eo to ra, teka amere tima la, anza, de mere wazi, te Yesu Kurisito ngbü eto fere ne.

2

1 Wü di enga wüna, te ma wu yi de jia ra kpah de la, ngü ma, amba ma le fü yi awu, gü ba, ma ngbü eo to ra ꞌburu teka ngü ka-yi, da eku gba fü Me teka yi, wü *kpara ka Kolosayï. Ma ngbü kpah eku gba fü Me teka wü kpara ka Yesu de ede yi, agbü Lawüdïkïya la, be kpah te mere bi wü kpara, te ewü wu ra de jia wü la de, kpah baka yi ne. 2 Ma ngbü eku gba fü Me bala, de ah to wazi fü yi, teka fü yi arü kpekpeke gbü ngü ka Me, kpah da ele te-yi esüka yi de maguma yi biringbö. Ma le kpah de Me ü fïngangü ka-yi, fü yi awu zu ngü ka Me ꞌburu areke areke, teka fü yi angbü de tadu. Angü ah de zu ngü ka Me, te Me sere fü nih gbü wü re ne. Ngü la, ah de ngü ka Yesu Kurisito, *E-küwa-nih. 3 Angü Yesu ngbü eto wazi fü nih, da eü fïngangü ka-nih duu me-ye, teka fü nih awu mere kpeke ngü, gbü ngü ka Me mbi mbi mbi. Angü ngü ka Me la, ah de mere züka ngü, te wo te-ye awo fü wü kpara.

4 Ma mala wü ngü la fü yi bala, angü wü kpara ena afiti yi, de gara türü ngü ka mani ka-wü la fiti. 5 Baka te ma di esüka yi kpala ma ne, ah mere e de. Amba nih ladü de nih ma tundu gbü fïngangü, angü ma ngbü kpakine fï bü da efï nga yi. Ma ngbü de tadu, angü ma je nga yi eyi, gü ba, yi ngbü kpala ele te-yi de wü bu yi, de maguma yi biringbö. Yi ngbü kpah erü kpekpeke gbü ngü ka Yesu.

Dene ngü ka ngbüngbü ka wü kpara, te ewü ra fü Yesu

6-7 Wü di enga wüna, tïtïne yi ra eyi fü Miri Yesu. Te di bala, ah le de yi di fï bü emere wü ngü ꞌburu, de te engu ngbü ele ne. Yi lala eküte Miri Yesu, baka rü te to sï ye, lala gbü tö, de yi nü de ngü kaka kpa engagira nü. Yi rü kpekpeke gbü ngü ka Miri Yesu, de te wüh rï yi di la, de yi di eo to yi, da egbo nga ïrï Me, gbü wü sïkpï ꞌburu.

8 Yi ceka te-yi mbi, angü wü gara kpara ena afiti yi de töndö rïrï ka-wü. Angü wüh gü ba, rïrï ka-ani la, ah de rïrï ka Me, amba ah de ngü ka Me nda de! Ah ka-ye de mere wu! Ah ka-ye de siti rïrï ka gele ka wü me ka wü kundu wü. Dela rïrï ka Yesu Kurisito nda de. 9 Ah le de yi lala te zu ngü ka Yesu, angü Yesu Kurisito de Me gegege baka Wö ye. Fü ewü abï engu ba kpara füh kotö ne, teka asere ngü ka Me la mbölö fü nih. 10 Engu kpah de Mere Miri, gbü nzö wü e ꞌburu, wü kpara, de wü *malayïka ka Me, be kpah te wü *siti wü di enga me, de wü muruyi ꞌburu. Angü Me to wazi la me-ye fefe. Dela si-ngü te Me to kpah wazi la di fü yi, angü yi ngbü eyi elala eküte Yesu Kurisito.

11 Teka ngü ka Yesu, te yi lala eyi eküküte na ne, Me ba tere ka-ye eyi eküte yi, teka asere fü wü kpara, gü ba, yi de wü kpara ka-ni, ka Me fanü fanü. Nda wü di enga *Yïsarayele, wüh ngbü etï esa *basa, teka asere ngü la fü wü kpara, gü ba, ani de wü kpara ka Me me-ani. Amba, nda-nih tere te Me ba eküte nih ne, ah ka-ye kpikpi ye. Ah de ngü te wü kpara mere de kpa wü ne nda de. Angü Yesu Kurisito za diri fïngangü ta emaguma nih ne eyi asidi, teka fü nih angbü *nzïla bakaka. 12 Kpah bala, gbü sïkpï ta te yi za *babatïza tete, ah baka ta te yi kpi eyi tundu de wü Yesu, fü ewü ati yi gbü mbükü kpah tundu de ewü. Fü Me adu azükü yi gbü kpi la, kpah tundu de wü Yesu, teka te yi to maguma yi eyi fefe. Kpah bala, angü yi le eyi, gü ba, Me zükü Yesu Kurisito eyi gbü kpi, de mere wazi ka-ye. 13 Angü te enga gina, yi ngbü ta baka wü kövö, teka wü *siti ngü ka-yi, ta te yi ngbü emere ne, angü yi wu ngü ka Me la de. Kpah bala, yi le ngü ka Me ta kpah de. Amba tïtïne, Me küwa yi gbü siti ngü la eyi, teka ngü ka Yesu Kurisito. Angü ah boro wü siti ngü ka-nih la eyi guvu ye ꞌburu asidi. 14 Angü Me kolo ta ngü ka-nih eyi, fü ah aba ngü la gbü köcökpa, gü ba, nih ena akpi akpi fï mere badi, angü nih mere *Rïrï ka-ni, Me, nda-nih de. Amba tïtïne teka ngü ka Yesu, te kpi füh *rü gbegbete, teka aküwa nih ne, Me du sörö ngü, ta te engu ba teka ngü ka-nih ne, eyi asidi. 15 Angü, gbü sïkpï te Yesu kpi tete füh rü gbegbete, Me nza wazi *siti wü di enga me eyi, de wü miri ka-wü, de wü muruyi ꞌburu. Fü ah ato lümü te ewü gbü jia wü kpara ꞌburu, ayia ao ewü tïne wü labï, esa lö Yesu.

16 Te di bala, wü di enga wüna, wü gara kpara le ao rïrï ka gele ka-wü kpekpeke ba rïrï ka Me, neh teka ne? Wüh gü ba, yi mere e azü mene e dene de, anga yi nzö mene e dene de. Anga teka gele ka to fu-fe, anga *sïkpï ka Me, anga gara gele bane, yi di emere ngü bane, anga yi mere ngü bane de. Amba ma ngbü emala fü yi, gü ba, yi mere e aje ngü ka-ewü la nda-yi de. 17 Angü rïrï ka gele ka wü kundu nih la, ah bü baka kuru e, te Me to ta teka asere nga ngü ka *küküwa, te ni, Me, ena aküwa nih di ne. Amba zu küküwa la, ah ka-ye duu de Yesu Kurisito kpikpi ye. Te di bala, ah le de nih ce ngü ka gele la, nih du, nih lala gbü nga Yesu. 18 Anga te gara kpara koro, fiti yi, gü ba, ah le de yi di ecu ngü wü di enga me, anga wü malayïka, da eku gba fü ewü la, yi mere e aje ngü ka-ewü la nda-yi de, angü yi ena adürü te kaje ka Me. Te mü de *kpara ka Yesu la, mü di ecu ꞌduwa ngü Yesu kpikpi ye. Wü kpara, te ewü emala siti rïrï de bala, le ao te-wü memere, gü ba, “Wüh sere ngü la fü ani gbü roto.” Amba ngü ka-ewü la, ah de ngü ka Me nda de, ah ka-ye de töndö ngü kükürü. 19 Wü mürü wu la lala eküte zu ngü ka Miri Yesu ne nda-wü de. Te di bala, nih lala nda-nih eküte Miri Yesu, angü engu baka nzö nih. Nih, wü kpara kaka, tïne baka küküte. Angü Miri Yesu ngbü eto wazi fü nih me-ye, teka fü nih adi ele te-nih de wü bu nih di. Fü nih angbü ba nguwa kpara biringbö, aga, akoro kpekpeke gbü ngü ka Me.

20 Wü di enga wüna, ah mere neh baye? Yi wu, gü ba, te yi lala eyi gbü nga Yesu, yi kpi eyi tundu de ewü ne, yi wu bala nda-yi de? Te di bala, wü di enga me tï angbü de wazi gbü nzö yi nda-wü de, angü Yesu za yi eyi esa wazi ka-ewü la asidi. Te di bala, anga yi le adu angbü kpah emere wü rïrï ka wü gele, neh teka ne? 21-22 Yi mere e aje rïrï ka-ewü la nda-yi de, angü wü mürü wu la ena ato rïrï ka gele ka-wü la fü yi, gü ba, gara e bane, yi zü de, yi to kpa yi tete kpah de, angü ngü la ena asiti yi gbü jia Me. Amba dela ka-ye töndö rïrï ka wü kpara füh kotö ne, ah de rïrï ka Me nda de. Ah le de nih wu awu, gü ba, ngü ka wü e füh kotö ne ena anza ka-wü ꞌburu anza. Te di bala, wü e la ena asiti nih gbü jia Me, neh baye? 23 Fanü fanü, wü gara kpara ngbü efï, gü ba, wü rïrï ka gele la de zu ngü, te ngbü eto wazi fü wü kpara, teka fü ewü areke di gbü jia Me. Wü kpara, te ewü le wü rïrï de bala, ngbü embü te-wü de mere bi wü rïrï la, kpah da *eꞌbï te-wü, da endaꞌba te-wü fü wü di enga me. Amba ngü gbü wü e la ꞌburu nda ma. Wü rïrï ka gele la le ta-ngü te kpara, teka fü ah ace siti ngü ka-ye ne, nda de.

3

Dene zu rïrï ka Me, te ah le de nih di emere

1-2 Wü di enga wüna, ah baka te nih kpi ta eyi tundu de wü Yesu. Fü Me adu azükü nih gbü kpi la kpah tundu de ewü, angü nih lala eyi eküküte. Te di bala, ah le de yi o maguma yi, de wü fïngangü ka-yi ꞌburu, teka ngü ka Me agbü kpï. Yi mere e afï nga wü e ka füh kotö ne de. Angü Yesu, de te yi lala eküküte ne, ah ngbü eyi füh kpökpö ka mere miri, gbü kokpa ka Me agbü kpï. 3 Kpah bala, yi wu kpo, gü ba, nih kpi ta eyi de wü Yesu. Te di bala, nih tï afï nga siti ngü ka kotö ne nda-nih tïne de, angü Me küwa nih eyi, teka te nih lala eyi eküte Yesu Kurisito ne. Te di bala, wü kpara füh kotö ne tï awu ngü ka *küküwa, te nih maka la, nda-wü de, angü küküwa la wo te-ye awo, guvu Yesu Kurisito. 4 Kpah bala, gbü sïkpï te Yesu, *E-küwa-nih, ena adu akoro, teka asere te-ye tete fü wü kpara füh kotö ne ꞌburu, baka Mere Miri, engu ena asere nih fü ewü, baka züka wü kpara ka-ye *nzïla.

5 Te di bala, ah le de yi ce siti gümü wü ngü ka füh kotö ne asidi. Yi ceka wü ngü la gbü jia yi baka e te yi kpi eyi akpi. Yi ce ngü ka waza, ngü ka yala, de wü siti fïngangü ka lümü ꞌburu asidi. Mü za würüse, anga komoko ngbee biringbö, de yi ngbü duu ake di. Yi ce ngü ka gümü e kpah asidi, angü te mü ngbü ekpi gümü e la, ah ba e te mü ngbü eo wü e la baka me ka-mü. 6 Dela si-ngü te maguma Me ena anzu, fü ah ato kuru te wü kpara, te ewü ngbü emere wü *siti ngü de bala ne. 7 Angü ta gügü, o yi le ngü ka Yesu la de ne, yi ngbü ta emere wü *siti ngü de bala gbü wü sïkpï ꞌburu, kpah baka wü bu yi. 8 Amba tïtïne, yi mere e adu arï gbü wü ngü la tïne de. Yi mere e agü gü de wü kpara de. Yi mere e angbü de siti maguma kpaka wü kpara kpah de. Yi ce ngü ka kanga, ambalaꞌba, de wü soko ꞌburu asidi. 9 Yi mere e angbü esutu wu esüka yi de. Angü, gbü sïkpï ta te yi to maguma yi tete fü Yesu ne, yi ce wü diri siti fïngangü, ta te yi ngbü emere ne, eyi ꞌburu, 10 Tïtïne ne, Me fü yi eyi ba to kpara gegege baka ye, teka fü yi adi ewu ngü ka-ni, Me, ereke areke, fü yi angbü emere wü ngü ꞌburu baka te ni, Me ngbü ele. 11 Te di bala, nih, wü *kpara ka Yesu, nih ngbü tïne eyi baka nguwa kpara biringbö. Te mü de enga *Yïsarayele, anga *ganzi kpara, ah mere e de. Te mü tï eyi esa *basa, anga mü tï nda-mü kpah de la, ah mere e kpah de. Te mü wu ngü fa sü, anga mü wu ngü ꞌburu ꞌburu de la, ah ba ngü kpah de. Te mü de mürü cïnga, anga te mü di de kpeke kpara la, ngü ka-yi gbü jia Me, ka-ye ꞌburu biringbö. Angü mere ngü, ah ka-ye duu ngü ka Yesu Kurisito kpikpi ye, angü nih lala eyi eküküte, fü engu angbü emaguma nih.

12 Wü di enga wüna, Me fe yi eyi, o züka wü kpara ka-ye tete *nzïla, angü ah le yi fa sü. Te di bala, ah le de yi di ewu cïnga wü bu yi, da emere züka ngü fü ewü bu, da ele ta-ngü te ewü, gbü wü sïkpï ꞌburu. Yi mere e angbü eꞌdu ngü yi de. Yi di emere wü ngü ꞌburu ferrre. Maguma yi mere e adi enzu kere kere de. 13 Yi di engbü de gu maguma esüka yi. Te gara kpara mere yi esiti la, yi ce ngü la fefe. Ah le de yi di eboro siti ngü ka wü bu yi, kpah baka te Miri ka-nih Yesu ngbü eboro siti ngü ka-nih ne. 14 Mere ngü te yi ena angbü emere esüka yi, ah dene. Yi di ele te-yi esüka yi de maguma yi ꞌburu, angü te yi mere bala la, ngü ka-yi ena angbü kpah ꞌburu biringbö.

15 Ah le de Yesu Kurisito to wazi fü yi, teka fü yi angbü de gu maguma esüka yi. Angü dela si-ngü te Me ï yi tete, teka fü yi angbü tundu ba kpara biringbö. Ah le kpah de yi di egbo nga Me gbü wü sïkpï ꞌburu. 16 Ah le de ngü ka Yesu Kurisito ngbü fï emaguma yi, gbü wü sïkpï ꞌburu, teka fü yi awu ngü kaka areke areke. Te di bala, ah le kpah de yi di erï wü bu yi de ngari Yesu, da eto wazi fü ewü. Yi di kpah ebï wü ci ka Me esüka yi, da egbo nga ïrï Me di de mere tadu.

17 Wü di enga wüna, dela kpeke ngü te ma mala fü yi. Ah le de wü ngü, te yi ngbü emere, anga emala esüka yi ne, de yi di emere wü ngü la ꞌburu de ïrï Miri Yesu. Yi di kpah egbo nga ïrï Wö nih Me, teka ngü ka Yesu.

Dene ngü ka ngbüngbü ka wü kpara ka Yesu agba wü

18 Dene ngü te ma le amala fü yi, wü würüse. Ah le fü yi angbü eje ri wü watï yi. Angü te yi ngbü emere bala la, ngü la ena areke gbü jia Miri Yesu afa sü.

19 Nda-yi wü komoko, ma emala fü yi, gü ba, ah le fü yi angbü ele wü wara yi ale. Yi mere e adi emere ewü esiti de.

20 Nda-yi wü jaji, ngü te ma le amala fü yi, ah kpah dene. Ah le de yi di eje rïrï ka wü wö yi de wü ni yi gbü wü ngü ꞌburu, angü ngü de bala reke gbü jia Me fa sü.

21 Nda-yi, wü wö ye wü jaji, de wü ni ewü, yi mere e adi erï wü jaji ka-yi de siti maguma de, angü ngü la ena asiti fïngangü ka-ewü.

22-24 Teka ngü ka-yi, wü labï, ma emala fü yi, gü ba, ah le de yi di eje rïrï ka wü mere kpara ka-yi gbü wü ngü ꞌburu. Yi mere e adi emere wü züka ngü bü teka jia wü mere kpara ka-yi, teka de ngü ka-yi reke, ne de. Yi mere e adi emere tima, te wüh to fü yi, de maguma ꞌbasu ꞌbasu de. Ah le de yi di emere tima ka-yi de maguma yi ꞌburu biringbö, baka te yi ngbü emere tima ka Miri ka-nih Yesu Kurisito. Ah le de yi di emere tima ka-yi kpekpeke, angü yi wu kpo, gü ba, te gara, yi ena amaka züka wü ngü, de te Miri Yesu reke, o agbü kpï fü wü kpara ka-ye ne. Angü zu mere kpara ka-yi, de te yi ngbü emere tima kaka-na ne, ah ka-ye de Yesu Kurisito. 25 Amba mene wü kpara, de te ewü ngbü emere siti ngü ne, ah le de wüh wu awu, gü ba, Me ena ato kuru te ani te gara. Angü Me ena akolo ngü ka wü kpara ꞌburu, ah tï afüwa kpara biringbö nda de.

4

1 Amba de-yi, wü mere kpara, ma emala fü yi, gü ba, ah le de yi di engbü de züka maguma kpaka wü labï ka-yi, da emere ewü ereke areke. Yi di ele ta-ngü te ewü kpah ereke areke, angü yi wu eyi, gü ba, mere kpara ka-yi kpah ladü agbü kpï, te di de Yesu Kurisito. Angü engu wu ngü te yi ngbü emere ne ꞌburu kpo.

Dene gara ngü te ma le arï yi di

2 Wü di enga wüna, yi di eku gba fü Me kpekpeke, da egbo nga ïïrï. Yi mere e ace da eku gba fü Me de. 3 Ah le kpah de yi di eku gba fü Me teka a. Yi di kpah eku gba fü Me, teka de engu ü kaje, fü a adi emala ngü ka Yesu Kurisito fü wü kpara, angü wüh wu ngü ka Yesu gügü nda-wü de. Te di bala, dela tima te Me fe ra, adi emere. Fü ewü ayia agü ra gbü ku ne, teka ngü la. 4 Te di bala, yi di eku gba fü Me teka ra, de ah to wazi fere, teka de ma di esere ngü ka Yesu la di mbölö mbölö fü wü kpara, de wüh di eje sisi na mbi mbi mbi, baka e te reke gbü jia Me.

5 Ah le de yi di eceka te yi ꞌbe, teka ngbüngbü ka-yi, esüka wü kpara te ewü le ngü ka Yesu de ne. De yi gïrï züka kaje, teka amala ngü ka Yesu tete fü ewü. 6 Te yi ngbü emala ngü ka Yesu, anga ero mö de wü kpara, te ewü le ngü ka Yesu de ne la, yi di emala ngü fü ewü ferrre, de züka türü ngü mündü gömö yi baka ngütü, te mi ami gbü wuru la. Angü te wü kpara la yi-ta yi teka ngü ka Yesu la, yi ena awu züka kaje, te yi ena angbü elügü ngü la fü ewü tete.

Dene adu ngü ka-ra, Pawülü

7-8 Ma tima köcökpa ne fü yi esaka Tïkïko, te di de züka enga wüna, te ma le engu fa sü, gbü ngü ka Yesu Kurisito. Engu de kpeke kpara te ngbü ele ta-ngü te-ra, angü a ngbü emere tima ka Yesu Kurisito la tundu de ewü. Engu ena amala nga ra fü yi tïne cu me-ye mbi mbi mbi. Dela si-ngü te ma tima engu de köcökpa ne tete kpaka yi, teka de ah to kpah wazi fü yi gbü ngü ka Me. 9 Wü Tïkïko ena akoro kpaka yi kpala ake Ünesïmü,* züka enga wüna, te di kpah de kpeke kpara gbü tima ka Yesu. Engu kpah de kpara ka-yi, ka Kolosayï, te yia ta kpala, koro kpakine. Wüh ena amala nga wü ngü, de te ngbü emere a de kpakine ne, ꞌburu fü yi tïne me-wü.

10 Arïsïtarekü, te a di ake di agbü ku de kpakine ne, to kpah mandï fü yi, ake Marako, te di de mürü ye Baranaba ne. Te Marako koro eyi kpaka yi kpala la, yi le ta-ngü tete, angü ma mala ta nganga na eyi fü yi te enga gina. 11 Yusito† to kpah mandï fü yi. Wü kpara de bata ne, Arïsïtarekü, Marako, Yusito, wüh de wü di enga *Yïsarayele, te ewü to maguma wü eyi fü Yesu. Wüh ngbü ele ta-ngü te ra gbü tima ka Me efa sü. Amba gara wü di enga Yïsarayele te a ngbü emere tima de ewü kpakine, nda ma, ꞌduwa bü mene ewü de bata la.

12 Enga ni yi, Epafürasï ne, to kpah mandï fü yi. Engu de züka kpara gbü tima ka Yesu Kurisito. Ah ngbü fï bü eo to ye kpekpeke, da eyi-ta Me fü yi, teka de Me to wazi fü yi, arü di kpekpeke gbü ngü ka-ye, kpah da emere wü ngü ꞌburu baka te Me ngbü ele. 13 Ma ngbü emala fü yi dene zu ngü, gü ba, Epafürasï engu ngbü efï nga yi, da eku gba fü Me teka yi kpekpeke, kpah teka wü *kpara ka Yesu agbü Lawüdïkïya, de mene ewü agbü Yerapoli ne.

14 Luka, züka mürü kuwa, te a le engu fa sü ne, to kpah mandï fü yi mini, ake Dema.

15 Yi to mandï ka-a fü wü kpara ka Yesu agbü Lawüdïkïya kpala ꞌburu. Yi to kpah mandï fü Nïfa, de wü kpara ka Yesu, te ewü ngbü ebiti te-wü agba ka la ꞌburu.

16 Te yi tanga köcökpa ne esüka yi eyi la, de yi tima kpah fü wü kpara ka Yesu agbü Lawüdïkïya la, de wüh tanga. Ah le kpah de yi tanga mene köcökpa, te ma tima fü wü kpara ka Lawüdïkïya ne.

17 Yi mala fü Arïkïpo, gü ba, ah le fü engu amere tima, de te Miri Yesu to fefe na ne, de züka maguma ye, akoro di te adudu na.

18 De-ra Pawülü, ma to mandï fü yi fa sü. Ma ba ngü ne fü yi cu me-ra de kpa ra. Yi di efï nga ra agbü ku kpakine mini, kpah da eku gba fü Me teka ra kpekpeke. Me di de yi, da eto wazi fü yi de *züka maguma ye. Ah di bala.

* 4:9 4:9 Ünesïmü de kpara te Pawülü ba köcökpa fü Fïlemüna tekaka, angü engu ta de labï ka Fïlemüna, te di de kpara ka Kolosayï.

† 4:11 4:11 Gara ïrï Yusito de Yosuwa.

1 Tesalonika

1

2

3

4

5

Dene gina köcökpa te Pawülü ba fü wü kpara ka Yesu agbü Tesalonika

1 Tesalonika

Masere si-ngü

Dene gina köcökpa te Pawülü ba fü wü *kpara ka Yesu Kurisito agbü Tesalonika. Pawülü ta de gina kpara te mala ngari Yesu fü wü kpara agbü Tesalonika kpala me-ye. Ah nü ta kpala de wü bu ye ꞌbasu, wü Sïla ake Timoteyo. (Mü ena amaka ngü la gbü buku ka wü Mürü Tima ka Yesu 17.) Te wü Pawülü mala ngari Yesu fü wü kpara ka Tesalonika la, fü mere bi ewü afü maguma wü, adu ara fü Yesu.

Amba Pawülü ngbü ta kpala teka fe biringbö nda de, angü wü gara wü di enga *Yïsarayele, te ewü ngbü de kpala, wüh yia liki engu agbü Tesalonika asidi. Angü wü di enga Yïsarayele la, wüh le ngü ka Yesu, te Pawülü ngbü emala kpala ne, nda-wü de. Angü Pawülü gü ba, “Mene wü kpara, te ewü ena ato maguma wü fü Yesu ne, Yesu ena aküwa ewü aküwa ꞌburu. Anga te ah de wü di enga Yïsarayele, anga wü *ganzi kpara, anga neh wü da, Yesu ena aküwa ewü ꞌburu.” Ngü la siti eküte wü di enga Yïsarayele fa sü, angü nda-wü fïngangü gü ba, “Me le wü ganzi kpara ꞌburu ꞌburu de. Ah nzö de ani, wü di enga Yïsarayele, ani ena aküwa ꞌduwa me-ani.” Te di bala, fü ewü ayia aliki wü Pawülü agbü Tesalonika kpala de gü. Fü wü Pawülü ayia anü angbü agbü gara sü de ïrï ye Atenayï.

Fü Pawülü angbü agbü Atenayï kpala de mere fïngangü emaguma ye, teka wü kpara de te ewü le ngari Yesu gömö ni ne. Angü ah ngbü kpala teka sïkpï mba cüküꞌdaye, dada te ah ena arï wü kpara dela, de ngari Me mbi mbi mbi bane ma. Ah wu kpah kpo, gü ba, “Wü kpara te ewü liki ni, wüh ena adu kpah ato cïnga te wü kpara la.” Pawülü le ta adu kpaka ewü kpala, teka ato wazi fü ewü, de wüh rü kpekpeke gbü ngü ka Me ne, amba ah maka kaje de.

Te di bala, fü Pawülü ayia atima Timoteyo agbü Tesalonika teka aceka ewü, de ah du, ah mala nga ewü fü ni. Te Timoteyo du koro, fü ah amala nga wü kpara la fü Pawülü, gü ba, “Wü vügü ka-ye agbü Tesalonika de kpala ne, ngbü eto cïnga te wü kpara ka Yesu efa sü. Amba wü kpara ka Yesu la, wüh kpe cürü nda-wü de. Wüh ngbü erü fï bü kpekpeke gbü ngü ka Yesu.”

Te Pawülü je ngü ka wü kpara la bala, fü ah angbü de mere tadu. Fü ah ayia aba köcökpa ne fü ewü, teka ato wazi fü ewü. Ah le kpah arï ewü de gara rïrï ka Me, te ewü je mbi mbi la de. Ah de ngü ka dudu ka Yesu, teka fü ewü angbü emere ngü, te ena areke gbü jia Me, zalü akoro di gbü sïkpï, te Yesu ena adu akoro tete na. Te mü ena atanga ngü la enatikine, ah ena ato wazi kpah fü mü, agü kpah tamu wü rïrï ka Me fü mü fanü, fü mü amaka wazi gbü ngü la.

Wü ngü te mü ena amaka gbü 1 Tesalonika ne, wüh dene.

Sapïta 1:1–3:13 Ngü ka wü kpara ka Yesu agbü Tesalonika

te ngbü eto tadu fü Pawülü

Sapïta 4:1-12 Ngü te wü kpara ka Yesu ena adi emere

Sapïta 4:13–5:11 Ngü teka dudu ka Miri Yesu füh kotö ne

Sapïta 5:12-28 Adu rïrï

1

Dene mandï ka Pawülü fü wü kpara

ka Yesu agbü Tesalonika

1 De-yi wü kpara ka Me, wü kpara ka *Miri Yesu Kurisito, te yi ngbü agbü Tesalonika, a ngbü eba köcökpa ne fü yi me-a, de-ra Pawülü, bete Sïla,* ake Timoteyo. Kpara to mandï fü yi fa sü. Me di de yi, da eto gu ngü ka-ye fü yi de *züka maguma ye.

Dene ngü te ngbü eto tadu emaguma a, teka ngü ka-yi

2 Wü di enga wüna, a ngbü egbo nga ïrï Me, teka ngü ka-yi, gbü wü sïkpï ꞌburu. 3 Kükürü de, angü a wu, gü ba, yi ngbü emere ngü te ereke areke gbü jia Miri Yesu, angü yi to maguma yi eyi fefe fanü fanü. Kpah bala, yi ngbü eto te-yi teka ale ta-ngü te wü bu yi, angü yi le Miri Yesu eyi de maguma yi ꞌburu. Fü yi arü kpekpeke, angü yi ngbü eo jia yi teka dudu ka Yesu Kurisito. Te di bala, züka ngü ka-yi la, Me wu eyi ꞌburu.

4 Wü di enga wüna, a ngbü egbo nga ïrï Me, teka ne de, angü a wu eyi kpo, gü ba, Me le ngü ka-yi fa sü, fü engu afe yi, ao wü di ye tete. 5 Angü ta te a koro teka amala ngü ka Yesu Kurisito fü yi agbü Tesalonika kpala ne, *Nzïla Wazi Me to ta wazi fü a me-ye, de a di emala ngü la di kpekpeke. Fü Nzïla Wazi Me adu kpah ato wazi la fü yi, teka fü yi awu, gü ba, ngü ka Yesu Kurisito la de zu ngü ka Me fanü fanü. Wazi te Nzïla Wazi Me to fü a la, yi wu cu de jia yi, angü, ta te a ngbü esüka yi kpala ne, a kpe cürü nda-a de, a rü fï bü kpekpeke, teka amala ngari Miri Yesu fü yi. 6 Ta te yi wu bala ne, fü yi ayia amere kpah ba nda-a la. Angü yi rü kpah kpekpeke, baka a, kpah baka Miri ka-nih, Yesu Kurisito. Angü te wü bu yi ngbü ta eto mere kuru te yi tete, yi kpe cürü kpo de. Fü yi angbü kpah fï bü da ele ngü ka Me gömö a de mere tadu, teka ne de, angü Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi la fü yi cu me-ye.

7 Dela si-ngü de enatikine, te ïrï yi wü tete gbü wü sü ka Makedoniya, bete sü ka Akaya† zalü nde ꞌburu ne, angü yi zoro ngü engu la ta de kpa yi ꞌbasu mini, fü yi adu arü kpekpeke. Angü wü kpara ka Me gbü wü sü la je wü ngü ta te yi mere dela eyi ꞌburu, fü ewü ale arü kpah kpekpeke baka yi la. 8 Te di bala, ngü ka Me wü eyi gbü nga nzö sü ne le ꞌburu, koro eyi zalü kpa gbü gara wü sü nengete, teka ngü ka-yi la. Amba a mala ngü la fü ewü nda-a de, 9 wü kpara ngbü ebaya ngü la esüka wü de tete-wü, gü ba dene, “Te a koro kpaka yi, yi le ngü ka Miri Yesu gömö a de maguma yi ꞌburu. Angü yi ce gele ka wü me ka wü kundu yi eyi, fü yi adu afü maguma yi, akoro tïne, alala eküte ngü ka Mere Me, te di kpa gbü kpï. 10 Fü yi adu tïne, angbü eo jia yi gbü nga Yesu *Kurisito, Ye Me, te ena ayia agbü kpï, adu akoro füh kotö sene.” Angü yi wu eyi, ga, Me zükü Yesu gbü kpi eyi. Te gara, kpa engagira nü kpala, gbü *adu sïkpï te Me ena ato kuru fü siti wü kpara tete, Yesu ena aküwa nih gbü siti kuru la me-ye.

Dela si-ngü de te a ba köcökpa ne fü yi tete, teka nga ngü ka-yi, te wü gara kpara ngbü emala fü a. Fü a aje ngü la de mere tadu.

2

1 Wü di enga wüna, wü vügü ka-a ladü, te ewü ngbü emala ambalaꞌba, gü ba, “A de wü töndö kpara, te a koro teka afiti yi.” Amba yi wu eyi, gü ba, wü vügü la ngbü esutu wu, angü a ngbü ta esüka yi kpala, ba züka wü kpara, te ngbü emala zu ngari Me fü yi. 2 Yi wu wü ngü te mere a, ta te a koro tete kpaka yi ne, kpo. Angü te a di ta agbü Fïlïpoyi, o a koro kpaka yi la de ne, wü kpara ka Fïlïpoyi to ta mere cïnga te a, da efala a, fü a ayia akoro kpaka yi agbü Tesalonika de kpala, de mere kuru te a.* Wü gara kpara kpa gba yi kpala le ta kpah aliki a. Te di bala, ah kpe cürü ta nda-a de. Angü Me to wazi fü a, fü a ayia ai maguma a, teka amala ngari Yesu fü yi.

3 Wü vügü ka-a ga, a de wü kpara te a koro de mani, teka afiti yi, amala siti rïrï fü yi, ato yi te kaje ka *siti ngü. Amba ah bala nda de. 4 Ngü te a mala fü yi, ah de zu ngari Me fanü fanü. Angü Me fe a cu me-ye, ayia atima a teka amala ngari ni fü wü kpara. Te di bala, a fï ngü ka wü kpara nda-a de. A ngbü efï nda-a nga Me, teka areke gbü jijia, angü engu wu fïngangü ka-a ꞌburu kpo. 5 Fïngangü ka-yi gü neh fe? Baka ta te a koro kpaka yi ne, a mala ta türü ngü, afiti yi di, de yi di eto jiase fü a? Ah bala de. Me ladü te wu ngü la kpah eyi cu me-ye. 6 Baka ta te a koro kpaka yi ne, a koro ta baka wü cögbörö kpara, te wüh ena adi ecu ngü a acu? Ah bala de. Wü di enga wüna, yi wu ngbürü kpo, ga, Yesu *Kurisito to wazi fü a me-ye, ba wü *mürü tima ka-ye. Amba a to rïrï fü yi kpekpeke, baka wü cögbörö kpara, nda-a de. 7 A ngbü erï yi ferrre, baka würüse te ngbü erï wü di enga ye. 8 Wü di enga wüna, gümü yi ngbü emere a efa sü. Dela si-ngü te a to te-a di ꞌburu teka amala ngari Me fü yi, de mere kuru la te a, angü a le yi fa sü. 9 De ta te a ngbü emala ngü ka Me fü yi tete ne, a yi-ta yi ta eyi, teka de yi to wü e fü a? A mere bala nda-a de. Angü yi wu ta kpah bü kpo, ga, a ngbü ta embü da emere tima de ra, de biti nde, teka amaka mba jiase, adi ese e-mazü di ne, cu de kpa a.

10 Wü di enga wüna, yi wu ta wü ngü ka-a, te a ngbü emere kpa esüka yi la, cu de jia yi. A ngbü ta emere siti ngü? Ah bala de. A ngbü ta ba züka wü kpara. A ngbü ka-a ta emere fï bü züka ngü, te reke areke gbü jia Me. Me ladü te wu ngü la kpah ꞌburu kpo. 11-12 Angü a ngbü ta erï yi biri biri ꞌburu, baka kpara te ngbü erï wü di ye. A ngbü ta erï yi ferrre, da eto wazi fü yi, de yi di ei maguma yi ai. Fü a angbü kpah emala ngü fü yi kpekpeke, teka de yi di enü ꞌbe ꞌbe ꞌbe, fü yi akoro ba züka wü kpara gbü jia Me. Angü Me ï yi dela me-ye, de yi di ba wü kpara ka-ni, de maguma yi lofo, fü yi angbü de wü ni, Me, kpa gbü kpï kpala de mere tadu.

13 Wü di enga wüna, a ngbü egbo nga ïrï Me teka ngü ka-yi, gbü wü sïkpï ꞌburu. Teka ne de, angü, de ta te yi je ngari Me gömö a ne, fü yi ayia ꞌduwa, ale ngü la. Yi le ngü la cu de maguma yi biringbö, angü yi wu kpo, ga, ngü engu la, ah de zu ngü ka Me, te engu tima fü yi me-ye. Ah de kükürü ngü ka-a, te a mala de tete-a ne, nda de. Ngü engu la, ah de zu ngü ka Me fanü fanü, te ngbü eto wazi fü yi. 14 Fanü fanü, ngü ka Me la ngbü fï bü da eto wazi fü yi, angü te wü bu yi ngbü eto cïnga te yi la, a wu eyi, ga, yi ngbü erü ka-yi fï bü kpekpeke. Ngü ka-yi la, ah gegege ba ngü, de te wü *kpara ka Yesu Kurisito mere agbü *Yudaya. Teka ne de, angü wüh rü kpekpeke, te wü bu wü, wü di enga *Yïsarayele, ngbü eto cïnga te ewü tete ne. 15-16 Angü wü di enga Yïsarayele la ngbü fï bü da emere *siti ngü gbü jia Me. Wüh kpah de wü kpara, te ewü mörö Miri Yesu. Ta gügü, wüh ngbü mörö wü *mürü dofo kpah bala. De-ra, te ma di kpah de enga Yïsarayele ne, wüh le ngü ka-ra nda-wü kpah de. Fü ewü ayia aliki a agbü Tesalonika kpala asidi. Wüh le de a mala ngari Yesu fü nguwa wü *ganzi kpara, baka yi ne, nda-wü de. Wüh le de Me küwa nguwa gara wü kpara kpah de. Angü wüh ka-wü de vügü ka nguwa wü gara kpara, füh kotö ne ꞌburu. Amba ngü de te ewü ngbü emere la, ah reke te Me nda de. Ah ngbü gbü jijia na esiti ꞌduwa ba-neh-ene-la. Wüh lala ka-wü fï bü gbü siti ngü ka-wü la, wüh le ace nda-wü de. Teka ngü la, fü maguma Me angbü enzu eküte ewü. Te di bala, sïkpï te Me ena ato kuru te ewü tete eyi gbamari.

Dene kpah gara ngü te to tadu emaguma a,

angü yi lala fï bü gbü ngü ka Yesu Kurisito

17 Wü di enga wüna, gümü yi ngbü eke a efa sü. Baka ta te wüh liki a kpaka yi agbü Tesalonika de kpala ne, fü a anü angbü nengete, kpara du wu te-a de wü yi de. A ngbü kpakine kpah fï bü da efï nga yi. Teka ngü la, nga a yiri de, fü a akpo da egïrï kaje, teka adu kpaka yi kpala. Amba a gïrï kaje la ma. 18 Kpah cu de-ra Pawülü, ma gïrï kaje de ma du kpaka yi kpala bi ma, angü *Satana ni kaje la fere eyi. 19-20 Gümü yi ngbü emere a kükürü de, angü yi de züka wü kpara ka-a, te yi to tadu fü a fa sü. Angü, baka te yi je ngü ka Me gömö a, fü yi adu arü kpekpeke gbü ngü la ne, te di bala, gbü sïkpï te Miri Yesu ena adu akoro tete, engu ena agbo nga ïrï a teka ngü ka-yi la. Teka ngü la, fü a angbü eo jia a fï bü teka sïkpï la.

3

1-2 Teka ngü la, a ngbü fï bü efï nga yi de mere bi sïkpï. Angü gümü yi ngbü eke a ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü a aga dene, te ah tïne eyi bala, ah le de a tima Timoteyo kpaka yi kpala, de ah to wazi fü yi, teka de yi i maguma yi, arü kpekpeke. Teka ne de, angü Timoteyo de züka kpara, te mere tima ka Me kpekpeke. A ga, te a ngbü gbü Atenayï sene kpikpi a la, ah mere e de. Timoteyo nü enü kpaka yi kpala, de ah to wazi fü yi agbü Tesalonika la. 3-4 Angü yi ena ace ngü ka Me, teka cïnga, te wüh ngbü eto eküte yi la. Angü ma mala ngü la ta eyi fü yi, ga, “Te yi le ngü ka Yesu eyi la, wü kpara ena ato kuru te yi ato.” Tïtïne ngü la koro eyi fanü. Angü Me ngbü eto cïnga fü nih, wü kpara ka-ye, teka are maguma nih di. De te di eyi bala ne, ah le de yi rü arü kpekpeke gbü ngü la. 5 Dela si-ngü de te ma tima Timoteyo kpaka yi tete na ne, ah dela. Angü ma ngbü efï nga yi efa sü. Ma wu de, anga *Satana fiti yi dene eyi, teka de yi ce ngü ka Me, ka ngü ka kuru la? Te ah bala, amba mere züka tima, te a mere teka amala ngari Me fü yi ne, ah ena angbü kükürü. Fü ra ayia atima Timoteyo tüngü la, teka de ah nü, ah ceka yi, de ah du, ah mala nga yi fere.

6 Amba tïtïne, baka te Timoteyo du koro, amala nga yi fü a ne, ma ngbü de mere tadu te ra fa sü. Angü ah gü ba dene, “Yi ngbü fï bü elala gbü nga Miri Yesu. Fü yi angbü ele te-yi de wü bu yi. Kpah bala, yi ngbü da efï nga a efa sü, baka e te kpara ngbü sene kpah efï nga yi ne.” 7 Ngü ka-yi la ngbü eto wazi fü a, gbü mere cïnga te ngbü kpah emere a de kpakine ne. 8 Fü maguma a adu agu, teka ngü ka-yi de te a je, ga, “Angü yi zoro lö Miri Yesu eyi de kpa yi ꞌbasu ne.”

9 Wü di enga wüna, ngü de te yi ngbü emere de kpala ne, ah ngbü eto tadu te a efa sü. Teka ngü la, kpara gbo nga ïrï Me tïne eyi cu fa sü de maguma a ꞌburu, teka te a je nga yi de bala. 10 A ngbü kpah eku gba fü Me teka yi, de ra de biti, da endaꞌba te-a fefe, de ah ü kaje fü a, de a lügü nga a, du koro kpaka yi kpala, teka arï yi de züka rïrï. Angü wü gara du rïrï ka Me ladü, te ma rï yi di la de.

11 Dela gba ka-a, te a ngbü eku fü Wö nih Me, kpah fü Miri Yesu, teka de wüh ü kaje fü a, de a du koro kpaka yi kpala. 12 Miri Yesu di de yi, da eto wazi fü yi, de yi di ele te-yi di esüka yi, de maguma yi biringbö, kpah baka e te a ngbü ele yi ne. Fü yi ale wü kpara kpah ꞌburu ba e la, anü de ngü la kpa engagira nü. 13 Te di bala, ah le de Miri Yesu to wazi fü yi, teka fü yi ace wü *siti ngü ka-yi le ꞌburu, adu angbü emere wü ngü te ngbü ereke gbü jijia. Te ah bala, te gara, gbü sïkpï te Miri Yesu ena adu akoro tete na, de wü *malayïka ka-ye zalü ꞌburu nde, yi ena arü engagira Wö nih Me, de mere tadu, angü yi eyi de züka wü kpara kaka fanü fanü.

4

Dene ngü te ena areke gbü jia Me

1-2 Wü di enga wüna, nih ꞌburu nde wü kpara ka Miri Yesu. Te di bala, a ngbü emala fü yi kpekpeke, ga, “Yi di emere fï bü züka ngü, te reke areke gbü jia Me.” Angü yi je ngü la eyi gömö a, ta te a ngbü esüka yi kpala ne. Te di bala, ah le de yi nü de ngü la fï bü kpa engagira nü.

3 Wü di enga wüna, Me ngbü ele de yi di engbü ba züka wü kpara ka-ni, *nzïla. Te di bala, yi mere e angbü emere waza de. 4 Ah le de mü di engbü bü nzö de wara mü biringbö, de züka fïngangü. De mü di emere ngü fefe ereke areke, angü Me to engu fü mü me-ye. 5 Wü kpara te ewü le ngü ka Me de ne, wüh ngbü emere ngü ba e te ewü le. Wüh fï nga wara wü baka kpara de, wüh le ewü nzö würüse tete. Gara ewü ngbü eza würüse nzö teka abï mere bi wü jaji. Amba nda-yi, yi mere e amere ngü baka nda-ewü la de, angü yi de wü kpara ka Me. 6 A mala ta ngü la eyi fü yi kpekpeke, gü ba, “Te mü ngbü de würüse te di de wara mü de, mü baka mürü zi te ngbü ezi e ka wü bu ye.” Dela ngü te Me le ꞌduwa kpo fï de, furu afuru. Te mü ngbü emere ngü de bala, Me ena ato mere siti kuru fü mü fanü fanü. 7 Angü ngü ka waza siti gbü jia Me ꞌduwa ba-neh-ene-la. Me ngbü ele de wü kpara ka-ni di engbü nzïla, adi emere bü duu züka ngü gbü jia ni. 8 Dela si-ngü de te engu to *Nzïla Wazi ye tete fü yi, teka de yi di engbü nzïla. Te ah bala, ah le de yi je rïrï ka-a ne reke areke. Teka ne de, angü ah de rïrï ka Me, ah baka gele ka kötï nda de. Te di bala, te mü le ngü la de, Me ena ato kuru fü mü ato.

9-10 Dene eꞌbaꞌbasu ngü te a le amala fü yi, ah de ngü ka le-te. A wu kpo, ga, yi ngbü ele te-yi de wü bu yi, wü *kpara ka Yesu, ale fanü fanü. Angü yi kpo de ngü la eyi gügü, angü Me gü tamu ngü la eyi fü yi. Fü yi angbü ele te-yi de wü kpara ka Yesu ꞌburu gbü sü ka-yi, agbü Makedoniya de kpala ne, ale. Wü di enga wüna, a ngbü emala fü yi kpekpeke, ga, “Yi nü de wü ngü la fï bü kpa engagira nü.”

11-12 Ah le kpah de yi di eo maguma yi teka angbü ziii. Yi mere e adi ekpülü wü bu yi de. Yi di emere tima de kpa yi, teka fü yi adi emaka e-mazü, te ena atï teka yi, kpah baka e te a mala fü yi tane. Te yi ngbü emere wü ngü la bala, wü kpara te ewü le ngü ka Yesu de ne, wüh ena awu, ga, yi de kpeke wü kpara.

Dene ngü teka dudu ka Miri Yesu, füh kotö ne

13 Wü di enga wüna, ma le amala ngü fü yi teka ngü ka wü kpara ka Me, te ewü kpi eyi ne. Te gara, Me ena azükü ewü azükü gbü kpi la. Wü kpara te ewü le ngü ka Me de ne, wüh tï awu ngü la bala nda-wü de. Fü ewü adi engbü de mere siti cïnga, da eku mere gba, teka ngü la. Yi mere e adi engbü de mere cïnga, baka nda-ewü la, de. 14 Angü nih wu eyi, gü ba, Yesu kpi ta akpi, fü ah adu azükü. Kpah bala, Me ena azükü wü kpara ka-ye, te ewü to maguma wü fü Yesu, te ewü kpi eyi akpi ne, aza ewü kpaka ye agbü kpï kpala, gbü sïkpï te Yesu ena adu akoro tete.

15 Ngü de te ma emala fü yi ne, ah de kpeke ngü. Ah de ngü te Miri Yesu mala me-ye. Angü engu mala ngü la, gü ba dene, “Gbü sïkpï te ni ena adu akoro tete, wü kpara ka-ni te ewü kpi eyi akpi ne, ni tï ace ewü de.” Angü wüh ena ayia fi me-wü. 16 Angü gbü sïkpï la, Miri Yesu ena ayia agbü kpï kpala, adu akoro. Fü wü kpara aje ri mere *malayïka, de kono ka Me mini, teka abiti wü kpara ka Yesu Kurisito ꞌburu. Fü Miri Yesu ayia aï wü kpara ka-ye de mere ri ye. Fü wü kpara kaka te ewü kpi akpi ne, fü ewü ayia azükü fi me-wü, de to küte wü mini. 17 Fütanga ngü la, Me ena aza nih de ezükü ne, fü nih ayia ꞌburu de ewü, teka fü nih anü amaka te-nih de wü Miri Yesu kpa tikpi kpala. Fü nih angbü de wü Miri Yesu, fï mere badi.

18 Te di bala, wü di enga wüna, te cïnga te emere yi teka wü bu yi, te ewü kpi akpi ne la, yi di efï nga wü ngü de te ma mala fü yi ne, adi emala esüka yi, teka fü maguma yi adi egu gbü ngü la.

5

1-2 Wü di enga wüna, yi wu kpah bü kpo, ga, kpara biringbö, te wu sïkpï te Miri Yesu ena adu akoro tete na, ah nda ma. Te di bala, a tï amala nga sïkpï la fü yi nda-a kpah de. Angü sïkpï engu la ena ata wü kpara ata. Ah ena adi gegege baka mürü zi te ngbü ekoro gbü biti, agüka wü kpara da era ara. 3 Gbü sïkpï engu la, wü kpara te ewü le ngü ka Me de, wüh ena agüka agüka. Angü wüh ngbü efï, gü ba dene, “Ani ngbü engbü ka-ani gbü züka gu sü ne zözö. Me wu ngü ka-ani nda de, ah tï ato kuru fü ani kpah de.” Te gara wüh ga, ani ceka kpï bane de, gbangbara! Miri Yesu koro eyi, teka ato kuru te ewü! Ngü la ena agüka ewü gegege baka e te keke ka yayaka ngbü egüka würüse de bu ye. Wüh tï aküwa de, angü da ewü teka afü maguma ewü nda tïne eyi ma.

4 Wü di enga wüna, yi de wü kpara ka biti baka ewü nda-yi de. Te ah bala, sïkpï ka Miri Yesu tï agüka yi agüka baka ewü de, angü yi ngbü eo jia yi teka sïkpï la. 5 Nih ka-nih nda-nih wü kpara ka ra-sü, angü Me lofo jia nih eyi. Nih tï adu angbü gbü biti nda-nih tïne de.

6 Wü di enga wüna, de te nih di ka-nih nda-nih wü kpara ka ra-sü ne, nih ceka te-nih mbi, da etüka te-nih, gbü wü re-ngü ka *Satana. Nih o fïngangü ka-nih, teka amere wü ngü, te ena areke gbü jia Me. Nih mere e adu gbü ngü ka biti, baka wü bu nih ne, de. 7 Angü wü bu nih la, wüh ka-wü de wü kpara ka biti, jia ewü nda ma. Wü kpara te ewü ele adi era ara ne, wüh ngbü era nda-wü gbü biti. Wü kpara te ewü le adi enzö fï ne, wüh ngbü enzö fï kpah gbü biti, da eküya di. 8 Amba nih mere e amere bala de, angü nih de wü kpara ka biti nda-nih de. Nih ka-nih nda-nih wü kpara ka ra-sü. Te di bala, ah le de nih ceka te-nih mbi, teka adi emere wü ngü te ena areke gbü jia Me. Nih ena amaka wazi, teka adi emere wü züka ngü di, neh kaye? Ah le fü Miri Yesu ato wazi fü nih me-ye. Te ah bala, nih to maguma nih fü Miri Yesu, da ele Miri Yesu de maguma nih ꞌburu, da eo jia nih teka sïkpï ka dudu kaka. Teka ne de, angü nih wu eyi kpo, ga, Miri Yesu ena aküwa nih gbü sïkpï la. 9 Nih ena aküwa fanü fanü, angü nih ꞌburu wü kpara te Me fe nih eyi, ao ba züka wü kpara ka Miri Yesu. Te ah bala la, Me ena adu ato kuru te nih, neh baye baye? Me ena aküwa nih aküwa, angü nih de wü kpara ka Miri Yesu Kurisito fanü. 10 Angü Miri Yesu to te-ye akpi teka nih, te nih di de wü kpara kaka-na ne. Miri Yesu ena adu abiti nih, gbü sïkpï te engu ena adu akoro tete na. Anga ah ena adu akoro amaka nih ezükü, anga o nih kpi eyi la, engu ena abiti nih, fü nih angbü de ewü fï mere badi.

11 Te di eyi bala ne, wü di enga wüna, te cïnga ngbü emere yi, de yi di emala wü ngü la esüka yi, da eto wazi fü wü bu yi, teka fü yi arü kpekpeke, baka e te yi ngbü emere, zalü akoro di enatikine ne.

Dene adu rïrï, te a ngbü eto fü yi

12-13 Wü di enga wüna, ah le de yi di emere wü ngü de te reke areke gbü jia Me. Teka ngü ka wü *kovo te Me o ewü, de wüh ngbü gbü nzö yi, da erï yi de ngü ka Me ne, ah le de yi di eje ngü ka-ewü, da ecu ngü ewü. Yi di kpah ele ta-ngü te ewü. Teka ne de, angü wüh ngbü emere tima kpekpeke ꞌduwa ba-neh-ene-la teka yi. Yi mere e angbü ega yïkï esüka yi de ewü ne de.

14 Te ena adi teka wü bu yi la, yi mere e adi ewü nga fü ewü kpah de. Te wü gara ewü di de wü mürü cürü la, yi mala züka ngü fü ewü, de wüh rü kpekpeke. Te wazi ewü ma, de yi di ele ta-ngü te ewü. Te wüh di kpah de mürü basa la, yi di erï ewü mba kpekpeke de wüh ce ngü la. Yi ngbü de züka maguma, da emala ngü fü wü kpara ꞌburu de gu maguma yi. 15 Teka mene wü kpara, te ewü ngbü emere siti ngü eküte yi, yi mere e alügü siti ngü la fü ewü tïne de. Yi di elügü fü ewü fï bü züka ngü. Kpah bala, yi di fï bü emere züka ngü fü wü bu yi, wü *kpara ka Yesu, kpah de gara wü kpara ꞌburu nde.

16-18 Wü di enga wüna, ah le de yi ngbü da egbo nga ïrï Me gbü wü ngü ka-yi ꞌburu. Te ah di de züka ngü, anga te ena adi kpah de cïnga la, yi mere e ace da egbo nga ïrï Me de. Te yi ngbü emere bala, yi ena angbü de tadu emaguma yi. Yi di kpah eku gba fü Me de ra de biti ꞌburu. Te fïngangü ka-yi ngbü bala, dela ngü te ena areke gbü jia Me. Angü dela ngü te Me ngbü ele, ga, wü kpara ka Yesu Kurisito di emere bala.

19 Te *Nzïla Wazi Me ngbü eyi erï yi emaguma yi la, yi je ꞌduwa ngü kaka-na. 20 Te Nzïla Wazi Me mala ngü fü yi gömö wü bu yi la, yi mere e ace ngü la kpah de. 21 Te gara kpara ena akpo da eto rïrï fü yi de ïrï Nzïla Wazi Me la, yi di eceka kpï gbü ngü engu la kpo kpo kpo feke. Te yi wu eyi, gü ba, ah de zu ngü ka Me fanü fanü la, de yi le ngü kaka de maguma yi ꞌburu. 22 Te ah ka-ye nda de siti rïrï la, de yi ce ace asidi.

23 Wü di enga wüna, Me di de yi, da eto züka ngbüngbü zözö, de gu maguma fü yi. Me di eto wazi fü yi gbü wü sïkpï ꞌburu, de yi ngbü fï bü da emere wü ngü, te ena areke gbü jijia na. Me ceka kpï fütanga küte yi, de fïngangü ka-yi, bete maguma yi zalü nde ꞌburu, teka de yi ngbü mbi, angü yi ena amere *siti ngü. Te di bala, Miri Yesu tï eyi amaka yi baka züka wü kpara ka-ye, gbü sïkpï te engu ena adu akoro tete na. 24 Angü Me fe yi, de yi ngbü ba wü di ni, cu me-ye. Teka ngü la, engu ena ato wazi fü yi bala fanü fanü, angü ngü te engu mala, ah tï ace de.

25 Wü di enga wüna, yi ku gba fü Me teka a.

26 Yi to mandï ka-a fü wü di enga ni nih kpala ꞌburu, de mere lele fa sü.

27 Ma mala fü yi de ïrï Miri ka-nih, Yesu Kurisito, ga, “Yi ï wü bu yi, wü kpara ka Me, de yi tanga köcökpa ne fü ewü zalü nde ꞌburu.”

28 Miri Yesu Kurisito ngbü de yi, da eto wazi fü yi, de *züka maguma ye.

Dela adu ngü te ma mala fü yi, de-ra Pawülü.

* 1:1 1:1 Ïrï de Sïla, ah de Sïlïvanü, wüh ngbü eï ïrï la mba piti bala.

† 1:7 1:7 Enatikine gbü wü sïkpï dene, wüh ngbü eï sü ka Makedoniya bete sü ka Akaya ꞌburu tö ka wü Giriki.

* 2:2 2:2 Ngü te mere wü Pawülü gbü Fïlïpoyi, yi ena amaka gbü Mürü Tima 16.

2 Tesalonika

1

2

3

Dene eꞌbaꞌbasu köcökpa te Pawülü ba fü wü kpara ka Yesu agbü Tesalonika

2 Tesalonika

Masere si-ngü

Dene eꞌbaꞌbasu köcökpa te Pawülü ba fü wü *kpara ka Yesu agbü Tesalonika. Fütanga gina köcökpa te engu ba la, fü Pawülü adu aje gara ngü ka wü kpara ka Tesalonika, gü ba, “Gara wü ngü ladü te kpo ngbü esiti fïngangü ka wü kpara ka Yesu kpala.”

Gina ngü, ah de ngü ka wü gara kpara, te ewü ngbü emala, ga, “Miri Yesu du koro eyi füh kotö ne.” Te di bala, fü Pawülü aba ngü fü ewü, gü ba, “Miri Yesu tï akoro esalakumu nda de. Kpah bala, gara wü ngü ladü te ewü ena amere te-wü feke, fü Miri Yesu adu akoro sidi. Angü gara siti kpara ena akoro da efiti wü kpara, da emere wü *siti ngü efa sü.”

Eꞌbaꞌbasu ngü, ah de ngü ka gara wü kpara esüka wü kpara ka Yesu, te ewü le amere tima de. Wüh ngbü emere tïne bü töndö ngü, da engbü ka-wü bü kükürü bane. Pawülü mala ngü fü wü mürü basa la kpekpeke, gü ba, “Wü ce töndö ngü ka-wü la asidi.” Fü ah adu amala fü wü bu wü, gü ba, “Te kpara le amere tima de la, wüh mere e ato zü-e fefe kpah de.”

Wü ngü te mü ena amaka gbü 2 Tesalonika, wüh dene.

Sapïta 1 Ngü ka wü kpara ka Yesu agbü Tesalonika,

te wü Pawülü gbo nga ïrï Me tekaka na

Sapïta 2 Ngü teka dudu ka Yesu füh kotö ne

Sapïta 3 Ngü de te wü kpara ka Yesu ena adi emere

1

Dene mandï ka Pawülü fü wü kpara

ka Yesu agbü Tesalonika

1 De-yi wü kpara ka Me, wü kpara ka Miri Yesu *Kurisito, te yi ngbü agbü Tesalonika, a ngbü eba köcökpa ne fü yi me-a, de-ra Pawülü, bete Sïla,* ake Timoteyo. Kpara to mandï fü yi fa sü. 2 Wö nih Me bete Miri Yesu Kurisito ngbü de yi, da eto gu ngü ka-wü fü yi, de *züka maguma wü.

Dene ngü de te a gbo nga ïrï Me tekaka na

3 Wü di enga wüna, a ngbü kpakine egbo nga ïrï Me teka ngü ka-yi, ra de biti mini. Kükürü de, angü ngü ka-yi ngbü eto mere tadu fü a. Angü a je, gü ba, yi zoro ngü ka Me eyi de kpa yi ꞌbasu mini, da ele te-yi de wü bu yi. A je kpah, gü ba, yi ngbü fï bü da emere ngü la, enü di kpa engagira nü. 4 Teka ngü la, kpara ngbü kpakine kpah da egbo nga ïrï yi fü wü kpara ka Me gbü wü sü ꞌburu, teka züka ngü de te yi ngbü emere la. Angü yi ngbü elala fï bü gbü nga Yesu *Kurisito. Baka te wü vügü ngbü fï bü da emere yi sisiti, teka ngü ka Yesu ne, yi kpe cürü nda-yi de, yi ngbü erü fï bü kpekpeke gbü mere cïnga ka-yi la.

5 Wü di enga wüna, Me ladü, te wu cïnga ka-yi la me-ye. Ah wu kpah eyi, gü ba, yi ngbü erü kpekpeke, gbü cïnga de te ngbü emere yi ne, angü yi de wü kpara ka-ni. Te di eyi bala ne, ah ena aküwa yi gbü sïkpï te Miri Yesu ena adu akoro tete. Angü gbü sïkpï la, ah ena aï yi, gü ba, “De-yi dene, yi de züka wü kpara ka-ni. Te di bala, yi koro ekoro kpaka ni, fü yi angbü tundu de wü ani, agbü sü ka-ni agbü kpï, baka wü di ni.” 6-9 Angü Me ka-ye de züka miri. Ah ena aküwa yi gbü mere cïnga ka-yi la, fü engu aküwa kpah a gbü nda-a cïnga ne. Fü nih angbü de ewü agbü kpï kpala gbü züka gu sü, de mere tadu fï mere badi. Amba Me ena ato mere cïnga te wü kpara, de te ewü ngbü eto cïnga te yi ne. Me ena amere ngü la bala, gbü sïkpï te Miri Yesu ena adu akoro füh kotö ne, de mere wazi, de mere kpeke wü *malayïka ka-ye mini, teka azoro wü kpara, de te ewü le ngü ka Me de, te ewü le aje ngü ka Yesu kpah de ne. Me ena ato mere siti kuru te wü kpara la, de mere wazi ye, kpah de mere siti te-wa te embele ambele, fü ewü akpi fï mere badi. Wüh tï awu Me tïne de. 10 Gbü sïkpï engu la, wü kpara ꞌburu te ewü to maguma wü fü Miri Yesu, wüh ena adu agbo nga ïïrï na, teka mere wazi kaka. Wayi, ah ngbürü bala, yi ena aci agbo nga ïïrï na, gbü sïkpï engu la kpah cu me-yi, angü yi le ngü kaka-na, de te yi je gömö a, ne eyi.

11 Dela si-ngü de te a ngbü fï bü eku gba fü Me tete teka yi, gü ba, “Ah le de Me ceka yi baka züka wü kpara ka-ye, angü engu de kpara te fe yi teka ngü la me-ye. De ah to kpah wazi fü yi, teka fü yi adi eo jia yi, adi emere züka wü ngü, da emere tima ka Me kpekpeke, angü yi to maguma yi eyi fefe fanü.” 12 Te yi ngbü fï bü emere wü ngü la kpekpeke bala, fü wü kpara angbü da ewu züka ngü ka-yi la, wüh ena aci agbo nga ïrï Miri ka-nih Yesu Kurisito, ka ngü la. Fü ewü adi kpah da egbo nga ïrï yi, gü ba, “Yi de wü *kpara ka Yesu fanü fanü.” Dela ngü te kpara ngbü eku gba fü Me tekaka na, teka ne de, angü a wu kpo, ga, Me ake Miri Yesu Kurisito ena ato wü ngü la fü yi me-wü, angü wüh de wü mürü *züka maguma.

2

Dene ngü teka dudu ka Yesu füh kotö ne

1 Wü di enga wüna, dene ngü te a le amala fü yi, teka dudu ka Miri Yesu *Kurisito, teka akö nih, ago di kpaka ye. 2 Angü ma je, gü ba, wü gara kpara ngbü efiti yi, gü ba, “Angü sïkpï ka Miri Yesu la koro ka-ye eyi.” Wüh ngbü esu ka-wü dela ꞌburu wu! Yi mere e adi eje ngü ka-ewü la de, angü fïngangü ka-yi ena asiti. Te wüh mala, ga, “Angü *Nzïla Wazi Me sere ngü engu fü ani me-ye,” di de, “Angü de-ra Pawülü, ma mala fü ani cu me-ra,” di de, “Angü ma ba, tima fü ani gbü köcökpa,” yi mere e aje wü ngü la nda-yi ꞌburu de, angü dela ka-ye nda-ye ꞌburu wu!

3-5 Yi fï la nga wü ngü ta te ma mala fü yi, teka dudu ka Miri Yesu, o nih ngbü de nih ma agbü Tesalonika kpala ne. Yi mere e asiti fïngangü ka-yi teka ngü la de, angü yi wu kpo, ga, Miri Yesu tï akoro esalakumu nda de. Teka ne de, wü ngü de ta te ma mala nganga fü yi ne, wüh ena amere te-wü feke, fü Miri Yesu adu akoro sidi. Angü, te sïkpï ka dudu ka Yesu la koro eyi gbamari, mere bi wü kpara ena ayia ace ngü ka Me. Kpah bala, gara siti vügü ka Me, de ta te ma mala nganga na fü yi ne, ah ena ayia akpo de tima ka-ye. Ah ena angbü esu wu te ye, da ecu ngü ye, gü ba, “Ngü ka-ni ga fa sü, fa nda Me ka.” Angü ah ngbü ele ta, ga, wü kpara mere e agbo nga ïrï Me de. Wüh di ele nzö ngü ka-ni, da egbo nga ïrï ni. Te ah bala, ah ena arï kpa esa *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema kpala. Fü ah angbü cu kpala, da egbo nga ye, gü ba, “Ni ka-ni de Me me-ni, wüh gbo nga ïrï ni.”

6 Amba nda-yi, yi mere e akpe cürü de, angü Me tï aü kaje, teka siti komoko la, nda la de, angü Me ngbü ecï nga sïkpï te ni, Me, fe me-ni teka ngü la. 7 Gbü wü sïkpï ne, mere bi wü *siti ngü ladü füh kotö sene fanü fanü, angü *Satana ngbü emere tima ka-ye la gbü zi. Ah mere ngü la ngbaangba la de. Kükürü de, angü Me to wazi eyi fü gara kpara, de ah ni kaje fü siti komoko te ena akoro la. Ma mala ngü la fü yi eyi gügü. Kpara la ena angbü fï bü da etïrï kaje fü vügü ka Me, zalü akoro di gbü sïkpï te Me fe me-ye. 8-12 Gbü sïkpï la, siti vügü ka Me ena ayia akoro, akpo tima ka-ye gbü jia wü kpara ꞌburu. Angü Satana ena ato mere wazi fefe na, de ah di emere wü kpeke ngü ka talara di, teka afiti wü kpara ꞌburu. Teka ngü la, mere bi wü kpara ena ale ngü ka vügü la, gü ba, “Komoko la de Me fanü.” Wü kpara te ewü to maguma wü fü Me, Me ena aküwa ewü aküwa esaka vügü la. Amba mere bi wü kpara ladü, te ewü le ngü ka Me de. Wüh ena ao maguma wü, teka adi emere wü siti ngü, te reke areke gbü jia wü, baka e te ewü ngbü ele. Te di bala, Me ena ace ewü, de wüh le ngü ka vügü ka-ni la. Te di tïne eyi bala ne, wüh ena amaka mere siti kuru te gara, angü Me ena agü ewü kpa gbü mere du ka wa, fï mere badi.

Teka ngü ka mere vügü ka Me la, yi mere e akpe cücürü de, angü Miri Yesu ena akoro de mere siti kpeke wazi ka-ye, fü ah azoro siti vügü ka Me la, amörö engu asidi. Wayi, ah ena auru engu bü de komö ye, fü siti vügü ka Me la adu akpi, azi ka!

Wü di enga wüna, dela ngü te ma le amala fü yi teka dudu ka Miri Yesu. Yi mere e afï, ga, ah du koro eyi ne, yi fï bala de, angü wü ngü la mere te-wü nda-wü la de.

Dene gba te a ngbü eku fü Me teka yi, de yi rü kpekpeke

13-14 Wü di enga wüna, a ngbü egbo nga ïrï Me de ra de biti, teka mere tadu, te Me to fü a teka ngü ka-yi. Angü Me fe yi eyi wü kpara ka-ye gügü te enga gina. Fü ah adu aï yi, teka ngü de te yi je gömö a ne. Fü engu ayia aküwa yi, angü yi le ngü la eyi, de maguma yi ꞌburu. Fü ah adu atima Nzïla Wazi ye, de ah di efü yi züka wü kpara ka-ye tete. Fü Me ato wazi fü yi, teka fü yi ago te gara, angbü tundu de wü Miri Yesu Kurisito agbü kpï, angü ah le nih fa sü.

15 Te di bala ne, wü di enga wüna, yi di engbü tïne de jia yi te yi. Yi zoro wü rïrï ka Me de kpa yi ꞌbasu. Wü rïrï la, a to ta fü yi, o a ngbü emala ngari Me fü yi de kpala ne. Fü a adu kpah anda nga wü rïrï la gbü köcökpa, ta te a ba fü yi ne. Te di bala, yi mere e ace wü ngü la nda-yi de.

16 Wü di enga wüna, Miri Yesu Kurisito ake Wö nih Me le nih fa sü. Teka ngü la, fü ewü ayia ato wazi fü nih teka *züka maguma wü, de nih rü kpekpeke, zalü koro di gbü sïkpï te nih ena ago tete kpaka ani la. Fü nih adu angbü eo jia nih teka züka wü ngü, te Me ena amere fü nih te gara kpala. 17 De te di tïne eyi bala ne, a ngbü eku gba fü Miri Yesu ake Wö nih Me, de wüh ngbü de yi, da eto wazi fü yi, fü yi ai maguma yi di, arü kpekpeke, teka angbü kpah fï bü emere züka wü ngü te reke areke gbü jia Me.

3

Dene gba te yi ena aku fü Me teka ngü ka-a

1 Wü di enga wüna, yi di kpah eku gba fü Me teka a, teka fü ngari Miri Yesu awü abaya gbü wü sü ꞌburu, teka de mere bi wü kpara yia le ngü ka Miri Yesu gömö a, kpah baka nda-yi. 2 Yi ku kpah gba fü Me, teka de Me di eküwa a kpah aküwa, esaka siti wü kpara, te ewü ni kaje fü a, teka tima ka Miri Yesu ne, angü wüh le ngü ka Yesu nda-wü de.

3 Wü di enga wüna, Miri Yesu de kpeke kpara. Ngü te engu mala, engu tï ace de. Te di bala ne, ah ena angbü fï bü da eto wazi fü yi, kpah da eceka kpï fütanga yi, teka wü ngü ka *Satana. 4 A wu kpah kpo, ga, yi de wü kpeke kpara, te yi lala eyi gbü ngü ka Yesu. Yi ngbü kpah eyi emere wü rïrï, de ta te a to fü yi ne ereke areke, abe kpah te wü ngü de te a ba fü yi gbü köcökpa ne. 5 A ngbü eku gba fü Miri Yesu *Kurisito, teka de ah ngbü fï bü da eü jia yi, teka fü yi awu, ga, Me le ani de maguma ye ꞌburu. Ah le kpah de Miri Yesu to wazi fü yi, teka de yi di erü fï bü kpekpeke.

Dene ngü teka wü kpara te ewü le adi emere tima de

6 Wü di enga wüna, gara ngü ladü te a le amala fü yi. Ah de ngü teka wü mürü basa esüka yi, te ewü le aje rïrï, ta te a to fü yi, ne de. Rïrï la gü ba, wü kpara ꞌburu di emere tima. Te wü kpara la ladü esüka yi la, a ngbü emala ngü fü yi kpekpeke de ïrï Miri Yesu Kurisito, ga, “Yi mere e adi engbü de ewü de.” 7-8 Angü yi wu kpo, ga, tima de züka ngü. Ta te nih di de nih ma kpala ne, a ngbü ta angbü bü geee kükürü, a mere tima de? Anga a ngbü ta eyi endondoro bü faaa, da eyo e-mazü ba mürü to-fere-eto? A mere bala nda-a de! A ngbü ta emere tima kpekpeke de kpa a, ra de biti, teka amaka zü-e di. Ah le de yi di emere kpah bala! 9 Fanü fanü, ah le de yi di ele ta-ngü te wü kpara, te ewü ngbü erï yi de ngari Me ne. Amba nda-a, a le ayi-ta yi teka e nda-a de. Kükürü de, angü a le ta, teka de a gü tamu züka kaje fü yi, teka de yi ce ngü ka basa, adu amere tima kpekpeke, kpah baka nda-a la. 10 Fü a adu ato ta rïrï fü yi, gü ba, “Te kpara le amere tima de la, wüh mere e ato zü-e fefe na kpah de.”

11 A mala ngü la kükürü de, angü a je nga yi eyi, ga, “Wü gara kpara ladü esüka yi, te ewü ngbü emere tïne bü töndö ngü, da engbü ka-wü bü kükürü bane. Fü ewü adu angbü eto ba-nzö fü wü bu wü gbü nda-ewü tima.” 12 A ngbü emala ngü fü wü kpara dela, kpekpeke de ïrï Miri Yesu Kurisito, ga, “Wüh ce wü töndö ngü de bala asidi. Wüh yia eyia adi emere tima, teka de wüh maka e-mazü te ena atï de ewü.”

13 Amba nda-yi, wü kpeke kpara, yi mere e ace da emere züka ngü de. Yi i maguma yi ai, da emere fï bü kpeke ngü la.

14 Te wü mürü basa la le aje rïrï ka-a ne de, de yi mala nga ewü fü wü bu yi ꞌburu, teka de yi ce da engbü de ewü, teka de lümü zoro ewü, fü ewü afü maguma wü. 15 Te di bala, yi mere e aceka ewü baka vügü ka-yi de, yi kpü ewü kpah de, angü wüh de wü di enga ni yi. Yi du, yi rï ewü de *züka maguma yi, teka de wüh ce ngü la.

Dene adu ngü ka-a

16 Wü di enga wüna, Miri Yesu ngbü de yi ꞌburu, de ah to gu ngü fü yi gbü wü ngü ꞌburu, angü engu de kpara te ngbü egu maguma yi, fï mere badi.

17 De-ra Pawülü, ma to mandï ne fü yi me-ra. Mandï la, ah de ngü te ma ba cu me-ra de kpa ra, teka de yi wu tete, ga, fanü fanü angü ma tima köcökpa ne fü yi me-ra.

18 Yesu Kurisito di de yi ꞌburu, de ah to wazi fü yi, de züka maguma ye.

Dela adu ngü te ma ba, tima fü yi. De-ra Pawülü.

* 1:1 1:1 Ïrï de Sïla ne, ah de Sïlïvanü, wüh ngbü eï ïrï la mba piti bala.

1 Timoteyo

1

2

3

4

5

6

Dene gina köcökpa te Pawülü ba fü Timoteyo

1 Timoteyo

Masere si-ngü

Dene gina köcökpa te Pawülü ba fü Timoteyo. Pawülü ta de kpara te ngbü endoro gbü wü gara sü, teka amala ngari Yesu fü wü kpara. Gbü gara ra, fü Pawülü akoro agbü gara sü de ïrï ye Lïsïtera. Fü engu amaka Timoteyo kpala. (Mü ena amaka ngü la gbü Mürü Tima ka Yesu 16). Timoteyo ta de jaji komoko te to maguma ye fü Yesu. Ah ge baka te Timoteyo le ngü ka Yesu gömö Pawülü, angü Pawülü ngbü eï engu, gü ba, “Ah de ye ni, gbü tima ka Me” (1 Timoteyo 1:2).

Te Pawülü du maka Timoteyo agbü Lïsïtera, fü ngü ka Timoteyo areke gbü jijia afa sü. Te di bala, Pawülü gü ba, “Ni ena aza engu, de ah ndoro de wü ani ake Sïla, teka ale ta-ngü te ani gbü tima ka Me.” Fü Timoteyo ayia akpo da endoro de ewü teka mere bi re.

Gbü gara ra, wü Pawülü ake Timoteyo ngbü ta emala ngari Yesu fü wü kpara, agbü gara sü de ïrï ye Efeso. Te Pawülü yia teka ace Efeso, anü agbü gara sü, agbü tö ka Makedoniya, fü ah adu afï nga ngü, gü ba, “Ah reke areke te Timoteyo ena angbü agbü Efeso sene, teka arï wü *kpara ka Yesu de zu ngari Me, teka ato wazi fü ewü.” Fü Timoteyo angbü ciki gbü Efeso sela, fü Pawülü ayia anü sü agbü Makedoniya. Fütanga ngü la, fü Pawülü adu atima köcökpa ne fü Timoteyo agbü Efeso kpala, teka agü tamu züka kaje fefe, te engu ena arï wü kpara di.

Te nih ena atanga köcökpa ne enatikine, nih ena amaka züka kaje, te wü kpara ka Yesu ena afa nganga tete. Nih tï eyi amaka kpah ngü teka wü *kovo gbü tima ka Me, anga mü ena ale neh ene kpara ne, teka tima la.

Wü ngü te Pawülü ba gbü köcökpa ne, wüh dene.

Sapïta 1–3 Ngü teka wü kpara ka Yesu de wü kovo ka-wü

Sapïta 4–6 Ngü teka kaje te Timoteyo ena amere tima ka-ye tete

1

Dene mandï ka Pawülü fü Timoteyo

1 Wayi bala Timoteyo, de-ra Pawülü, ma ba köcökpa ne fü mü me-ra, te ma di de *mürü tima ka Yesu *Kurisito, kpara te nih ngbü eo jia nih gbü nganga na ne. Angü Yesu ï ra ta me-ye gbü tima ka-ye la, bete Me E-küwa-nih. 2 Ma tima köcökpa ne fü mü, Timoteyo, angü mü tïne fere baka ye ra gbü tima ka Me. Ma to mandï fü mü fa sü. Wö nih, Me, ake Miri Yesu Kurisito, di de mü, de wüh wu cïnga mü, da eto züka gu ngü fü mü, de *züka maguma wü.

Dene ngü te mü ena arï wü kpara di, de wüh ce siti rïrï

3 Enga ra, ah le de mü ngbü fï bü gbü Efeso, da erï wü *kpara ka Yesu kpala, kpah baka e te ma mala fü mü, gbü ra ta te ma yia tete, teka anü sü kpa gbü Makedoniya ne. Angü ma ce mü gbü Efeso kpala kükürü de. Wü gara kpara la kpala, te ewü ngbü esiti nzö wü bu wü de siti rïrï. Te di bala, ah le de mü di etata siti rïrï la atata. 4 Mü mala ngü fü wü kpara la, de wüh ce wü töndö ngü ka-wü la ace asidi. Ah le de wü *kovo di erï wü kpara de züka rïrï ka Me, ba e ta te nih mala fü ewü ne. Wüh mere e afü rïrï ka Me de. Wüh mere e adünda ngü ka Me de wü gara gele, te ewü maka gbü diri cingangü ka-wü, bete ïrï wü kundu wü ta gügü, ne de. Angü ngü la tï areke kpara de. Ah ena asiti fïngangü ka wü kpara, da eto yïkï esüka ewü. 5 Amba nda-nih, nih di erï wü kpara de züka rïrï ka Me, teka fü ewü adi ele te-wü. Angü nih ngbü erï wü kpara, de wüh reke fïngangü ka-wü, adi emere wü ngü te ena areke gbü jia Me, da ele ngü ka Me de maguma wü biringbö, teka fü ewü amaka wazi, adi ele te-wü ale. 6 Angü wü kpara la yia ce da erï wü kpara, de züka rïrï ka Me, ne eyi, fü ewü adu angbü da emala ka-wü bü töndö ngü kükürü. 7 Wüh le arï wü bu wü de ngü ka Me, amba cu de-ewü, wüh je rïrï ka Me mbi mbi nda-wü de. Fü ewü adu adürü gbü ngü la, angbü emala bü töndö ngü kükürü.

8 Fanü fanü, *Rïrï ka Müse de züka rïrï, te mü wu si-ngü de te Me to rïrï la tete eyi mbi la. 9 Angü Me to Rïrï la fü Müse, neh teka wü da? Ah to Rïrï la teka wü kpara, de te ewü ngbü emere züka ngü gbü jia ni? Ah bala de. Me to rïrï la teka wü siti kpara, teka asere nga *siti ngü di fü ewü, de wüh ce ngü la asidi. Ah teka wü kpara te ewü je ngü de, wü mürü kögö-nzö te ewü le ngü ka-ni, Me, kpah de. Baka wü kpara, te ewü ngbü emï wü ni wü de wü wö wü, bete ewü de te ewü ngbü emörö wü kpara ne. 10 Baka wü kpara te ewü ngbü emere waza, bete ewü te ewü ngbü ele wü bu wü komoko ba würüse tete. Baka wü kpara te ewü ngbü ezoro wü kpara de wazi, afü ewü ba labï ka-wü tete, kpah baka wü kpara te ewü ngbü esu wu, bete ewü te ewü ngbü efiti wü bu wü de mani, de wü kpara te ewü ngbü emere wü gara wü siti ngü ꞌburu. Me to Rïrï ka-ye teka wü siti kpara la, de wüh ce siti ngü ka-wü, te di esiti gbü jia ni ne. 11 Rïrï ka Yesu *Kurisito mala fü nih kpah bala. Ma egbo nga ïrï Me kpa gbü kpï, angü ah za züka ngü ka-ye, ka Miri Yesu la, to esaka ra, de ma di erï wü kpara ka-ni di!

12-13 Ma egbo nga ïrï Miri Yesu Kurisito, angü ah fe ra, ato tima ka-ye la esaka ra me-ye. Angü ta gügü, ma de siti kpara, te ngbü eto cïnga eküte Miri Yesu de wü kpara kaka-na, da efala ewü. Amba Miri Yesu fï nga siti wü ngü ka-ra la nda de. Fü ah afü te-ye, aboro wü siti ngü ka-ra la, teka *züka maguma ye. Angü ah wu kpah kpo, ga, ma mere ngü la ta, o ra wu ngü ka-ni la de. Fü ah adu awu ra ba züka kpara ka-ye, adu ato wazi fere teka tima ka-ye, de te engu to fere ne. 14 Wayi, ah mere züka ngü eyi fere fanü fanü, fa tïne ꞌduwa cu sü, teka züka maguma ye la. Angü ah to wazi fere, teka fü ra ato maguma ra fefe na, adu ale wü bu ra, ba e te engu ngbü ele ra.

15 Angü nih wu kpo, ga, Yesu Kurisito koro füh kotö ne, teka aküwa wü siti kpara. Dela kpeke ngü fanü fanü. Ah le de wü kpara ꞌburu le ngü la, da eto maguma wü fefe. Nda-ra, ma ta de kpara te mere siti ngü fa nda wü bu ra le ꞌburu. 16 Fü Yesu Kurisito adu awu cïnga ra. Fü ah adu aboro wü siti ngü ka-ra, teka züka maguma ye. Angü ah le de wü kpara ꞌburu wu, gü ba, te kpara dürü ngü ba-neh-ene-la, te ah du fü maguma ye la, ni, Yesu Kurisito, ni tï eyi aboro siti ngü kaka, adu aküwa engu.

17 Nih gbo nga ïrï Me!

Ïrï Me ena angbü me-ye, fï mere badi!

Nih gbo nga ïrï Me!

Angü ah de Miri ka-nih,

te ngbü gbü nzö wü kpara ꞌburu, fï mere badi.

Nih gbo nga ïrï me!

Ah tï akpi nda kpah de!

Nih gbo nga ïrï Me!

Nih tï awu Me de jia nih nda-nih kpah de!

Ah ka-ye duu Me me-ye fanü fanü.

Nih gbo nga ïrï Me!

18 Timoteyo, ye ra, ma o mü me-ra, teka de mü di eto rïrï fü wü kpara agbü Efeso de kpala. Teka ne de, angü *Nzïla Wazi Me mala ngü mü ta eyi gügü, gömö wü *kovo, gü ba, “Mü ena adi de kpeke kpara teka tima ka Me.” Ngü de te Nzïla Wazi Me mala teka mü la, ah tï eyi ato wazi fü mü. Mü za ngü la ba dü esaka mü, mü rü di kpekpeke, teka angbü erï wü kpara de züka rïrï ka Me, fanü fanü. 19 Ah le de mü lala eküte Me alala, fü mü adi emere züka ngü, te reke gbü jia Me. Mü mere e ale kaje ka wü Umenayo ake Alekezanda ne de. Angü wüh ce züka rïrï ka Me ka, fü ewü adu ale ka-wü siti rïrï. Fü ewü adu angbü emere siti ngü gbü jia Me. 20 Te di bala, ma ce wü Umenayo ake Alekezanda la, o eyi fü *Satana, de ah to cïnga te ewü, teka de wüh wu siti ngü ka-wü la, fü ewü adu ace da efala ngü ka Me.

2

Dene ngü teka wü kpara ka Yesu Kurisito

1 Timoteyo, enga ra, dene gina ngü te ma emala fü mü, teka wü *kpara ka Yesu Kurisito. Ah le de wü kpara ka Yesu di eku gba fü Me, da eyi-ta Me teka ngü ka-wü, de ngü ka wü bu wü, da egbo nga ïrï Me. Wüh di eku gba fü Me, teka wü kpara füh kotö ne nde ꞌburu. 2 Wüh di kpah eku gba teka wü miri, de angbe cögbörö wü kpara, te ewü ngbü gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Dela teka ne de, de wü mere kpara la di eto züka rïrï fü nih, teka de nih ngbü kpa füh kotö akine mba ziii, gbü gu sü, da emere mene wü ngü, de te ngbü ereke gbü jia Me areke ne. 3 Nih ku gba teka wü kpara ꞌburu, de Me küwa ewü. Te di bala, gba ka-nih la ena areke gbü jia Me. 4 Angü Me ngbü ele de wü kpara ꞌburu je zu ngü ka-ni, teka de ni küwa ewü.

5 Gbo nga ïrï Me! Me ka-ye kü ngbee biringbö. Kpara te Me fe teka areke ngü esüka ni de wü kpara, ah kpah biringbö. Engu de Yesu *Kurisito, te wüh bï engu baka nih, kpara füh kotö ne. 6 Angü Yesu Kurisito to ta te-ye fü kpi, teka aküwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Ah mere ngü la, gbü züka sïkpï te Me fe me-ye, teka agü tamu ngü fü wü kpara ꞌburu, ga, ni Me, ni ngbü ele de wü kpara ꞌburu küwa aküwa. 7 Ma su wu de. Dela si-ngü de te Me fe ra tete, o *mürü tima ka-ye ne, de ma di emala ngü ka-ni, Me, la fü wü *ganzi kpara gbü gara wü sü nengete, teka de wüh to maguma wü fü Me.

8 Eꞌbaꞌbasu ngü te mü ena amala fü wü kpara ka-mü, gü ba, te yi biti te-yi teka aku gba fü Me la, ma ele de kpara te ena atï engagira nü fü yi, ah di de züka kpara, te o maguma ye teka amere ngü ka Me. Ah ti ngü guvu ye kpah de, engu mere e angbü mürü yïkï kpah de.

9-10 Ebabata ngü, ah de ngü teka wü würüse. Wü würüse, te ewü di de wü kpara ka Yesu Kurisito ne, ah le de wüh di engbü de züka fïngangü gbü nzö wü. Wüh di eto bongo de te tï gbü jia kpara atï kpini. Te wüh le angbü züka wü kpara gbü jia wü kpara la, wüh di emere züka ngü te Me ngbü ele. Wüh ce da eto mene bongo bete ꞌbiri, te wüh ese de mere bi jiase ne, ace. De wüh ce kpah da ei nzö ewü, egaga agaga, da egïrï to ngü di ne, ace. Wüh di emere bala de, angü wüh dela wü kpara ka Me. 11 Kpah bala, würüse di enga esa ri wü kovo anga.

12 Ma le de würüse to rïrï fü komoko de. Kötï mere e ara gbü nzö würüse ne kpah de. Komoko di eto rïrï ekötï me-ye, fü würüse angbü eje. 13 Gina kpara ta te Me o fi engu, neh da? Ah de komoko de? Angü Me du mere *Awa tïne sidi, fütanga *Adama.* 14 Gina kpara ta te *Satana fiti engu, neh da? Ah de würüse de? Angü Awa je ngü ka Satana, fü engu ayia amere *siti ngü, te Me le de.† 15 Te di bala ne, wü würüse ena aküwa kpah fï aküwa, teka ngü ka Yesu Kurisito, te würüse bï engu me-ye ne. Te ah bala, Me ena aküwa wü würüse, te ewü to maguma wü fefe, da ele ngü kaka-na, kpah da emere wü ngü te tï atï gbü jijia na ne.

3

Dene ngü teka wü kovo gbü tima ka Me

1 Nih wu eyi kpo, ga, ah de züka ngü te kpara le eyi angbü mere *kovo, te ena adi erï wü kpara de ngari Me. 2 Te di bala, te mü ena afe wü kpara de bala, ah le mene kpara te mü fe engu la, ah di de züka kpara, te o fïngangü ka-ye, teka adi emere wü ngü, te ena areke gbü jia Me. Ah le de ah o jia ye ꞌduwa duu teka wara ye biringbö. Ah di de kpeke kpara, de nzö ye mbi, te wü kpara ena adi ecu ngüngü acu. Ah di kpara te ena angbü emere ngü fü wü ganzi kpara ereke areke, te ewü koro ngba kpa gba ka la. Engu di kpah kpara, te wu da erï wü kpara mbi mbi mbi. 3 Ah mere e adi enzö fï efa sü de. Ah mere e adi ewü nga, da egü gü kpah de. Ah di de kpara te ngbü ka-ye ziii. Ah mere e angbü eo maguma ye teka jiase de. 4 Ah di de kpara te tï eyi ao kötï, aceka kpï fütanganga na reke ꞌduwa areke. Fü wü jaji kaka-na adi eje rïrï kaka-na, da ecu ngüngü na acu. 5 Angü te kpara ceka kpï fütanga kötï ka-ye mbi de la, engu ena aceka kpï fütanga wü kpara ka Me, neh baye baye? 6 Mü fe mene kpara te to maguma ye fü Miri Yesu eyi gügü. Angü te mü fe to kpara, te yiri gbü ngü ka Me nda la de, e-wu neh da, ah ena akpo da ecu ngü ye, gü ba, ni de mere kpara. Te ah bala, ah ena adu afü te-ye adi emere ngü baka nda *Satana. 7 Ah le de yi fe mene kpara, de te wü kpara wu engu eyi ꞌburu, gü ba, engu de züka kpara ka Me fanü fanü. Angü te Satana le afiti engu la, ah le de engu rü kpekpeke, angü wü kpara ena asiti ïrï Me teka ngü kaka.

8 Kpah bala, teka ngü ka wü gara kpara, te ewü ngbü ele ta-ngü te wü kovo ka Me ne, wüh di kpah de kpeke wü kpara, de nzö wü mbi. Ah le de maguma ewü di biringbö, de wüh mere e adi emala ngü ꞌbasu ꞌbasu de. Wüh mere e adi enzö fï efa sü kpah de. Wüh mere e adi de wü mürü kü, anga kpara te eo gümü jiase ne kpah de. 9 Wüh di de kpara, te ewü ngbü elala eküte rïrï te Me to fü nih. Fü ewü adi emere ngü la de maguma wü ngbee biringbö. 10 Yi di eceka mene kpara, te yi ena afe engu teka tima la, aceka kpo kpo kpo feke. Te engu tï eyi kpini te nga jia yi la, fü engu adu tïne akpo tima la, amere.

11 Teka wü mene würüse gbü tima ka Me ne, wüh di kpah kpeke wü würüse, te ewü ngbü emere züka ngü. Wüh mere e adi mene wü würüse, de te ewü ngbü emala ambalaꞌba eküte wü kpara ne de. Wüh di mene wü würüse, de te ewü di de nzö wü mbi, te ewü ena adi emere tima ka Me de maguma wü biringbö.

12 Kpah bala, kpara te ena ale ta-ngü te wü kovo gbü tima ka Me la, ah le de engu o jia ye duu teka wara ye biringbö, ah o kötï, fü ah adi eto rïrï fü wü jaji agba ye ereke areke. 13 Dela wü kpara te yi ena afe ewü, ao gbü tima ka Me, angü wüh ena adi emere tima la mbi mbi mbi, kpah da erï wü bu wü de züka rïrï ka Yesu *Kurisito, fü wü kpara ꞌburu awu ewü ba kpeke wü kpara.

Dene si-ngü te ma ba köcökpa ne tete fü mü

14-15 Dela ngü te ma ba fü mü, teka ngü ka wü *kpara ka Yesu Kurisito, angü ah le de wü kpara ka Yesu ngbü fï bü da emere züka ngü, te reke areke gbü jia Me. Ma kpakine eyi mari teka akoro kpaka yi kpala kere. Amba te ma koro kere kpah de la, mü ena atanga wü ngü, de te ma ba la, fü mü awu mene wü züka kaje, te wü kpara ka Me ena angbü eza, adi emere züka ngü te nganga na. Angü tima ka wü kpara ka Me, ah teka agü tamu zu ngü ka Yesu Kurisito fü wü kpara ꞌburu. 16 Angü to *Ngü Mürü ka Me, de te engu gü tatamu fü nih la, ah eyi de mere ngü te ga fa sü le! Ah de ngü ka Yesu, kpara te wüh bï engu kpah ba nih ne. Fü *Nzïla Wazi Me ato wazi fefe, angü ah de Ye Me fanü fanü. Wü *malayïka ka Me wu engu kpah kpo. Fü wü kpara te engu tima ewü ne, ayia amala ngü kaka-na gbü wü sü füh kotö ne ꞌburu nde. Fü mere bi wü kpara aci ale ngü la, gü ba, engu de Ye Me fanü. Fütanga tima kaka füh kotö ne, fü Me adu aza engu, ago di kpaka ye agbü kpï, de mere wazi. Dela ngü ka Me te engu tima Yesu di. Te di bala, ah le de nih le rïrï ka Yesu de maguma nih biringbö.

4

Dene kaje te mü ena arï wü bu mü tete na

1 De-mü, ye ra Timoteyo, mü rü kpekpeke, da erï wü kpara de zu ngari Me. Angü *Nzïla Wazi Me mala eyi fü nih mbölö, gü ba, “Gbü *adu wü sïkpï ne, wü gara kpara ena ace ngari Me, afü te-wü, adi eje ngü ka *Satana, te *siti wü di enga me ena adi efiti ewü di, de siti wü rïrï kaka la” 2 Wü kpara la, wüh ena arï ewü ma, wüh je ngü nda-wü de. Wüh gü ba, “Ani de wü kpara ka Me,” amba wüh ngbü nda-wü erï wü bu wü de töndö ngü ka Satana la, 3-4 ga, “Me le de wü kpara ka-ni mere e aza würüse de.” Amba Me mala bala nda de. Gara ewü gü ba, “Te mü zü so gara wü nü, ah kpah de *siti ngü gbü jia Me.” Ngü la, ah de ngü ka Satana, te wü kpara la ngbü efiti wü bu wü di. Te ena adi de nih, wü *kpara ka Yesu Kurisito, nih wu nda-nih kpo, ga, wü e-mazü te Me o ewü me-ye ne, wüh ꞌburu de züka zü-e. Angü Me o wü e la ꞌburu, to ewü e-mazü tete, fü nih adi ezü. Te di bala ne, gara zü-e ena adu afü te-ye, asiti gbü jia Me, neh baye baye? Nih, de te nih le ngü ka Me eyi ne, ah le de nih za e-mazü ꞌburu te Me ngbü eto fü nih ne de tadu, da egbo nga ïïrï na. 5 Te mü ku gba fü Me teka zü-e ka-mü la, Me o kpa ye fefeh de? Te Me to e fü mü, mü ena adu ace e la neh baye? Angü Me gü ba, “Wü zü-e ꞌburu mbi.”

6 Enga ra, dela zu ngari Me, te mü ena arï wü bu mü di. Mü de kpeke kpara, angü mü lala eyi eküte züka rïrï ka Me. Te di bala, ah le de mü ngbü fï bü da erï wü bu mü de ngü la, teka fü mü angbü züka kpara ka tima ka Yesu Kurisito, te fe mü, o, teka tima la. 7 Mü mere e afü te-mü, adu aje töndö rïrï ta gügü ne, nda-mü de, angü ngü la ena asiti rïrï ka Me. Mü to maguma mü ꞌburu teka amere tima ka Me kpekpeke. 8 Te mü ngbü kpekpeke teka amere tima ka kötï, ah esiti de. Amba, te maguma mü ngbü kpekpeke teka amere tima ka Me la, züka ngü de te mü ena amaka gbü ngü la, ena afa nda kötï ka. Angü ngü ka kötï ena anza anza. Amba ngü ka Me nza nda de. Te di bala, züka ngü te mü ena amaka gbü tima ka Me la, ah ena angbü fï mere badi, zalü akoro di agbü sü ka Me agbü kpï. 9 Dela kpeke ngü fanü fanü. Ah le de nih to maguma nih ꞌburu teka ngü la. 10 Te di bala, nih to maguma nih, teka angbü emere tima ka Me la kpekpeke, de wazi nih ꞌburu, angü nih ena amaka *küküwa gbü ngü la. Nih o jia nih eyi teka Mere Me, angü ah ngbü eküwa wü kpara, te ewü to maguma wü eyi fü Yesu Kurisito ne ꞌburu me-ye. 11 Dela ngü de te mü ena adi emala fü wü bu mü, da erï ewü di.

12 Enga ra, mü ngbü ba kpeke kpara, angü wü kpara ena awu mü ba jaji. Mü di emere ngü kpekpeke, teka fü ewü adi eo lümü te mü. Mü di emere züka ngü gbü jia Me, kpah da ele ngü kaka de maguma mü biringbö. Mü di ele wü bu mü de maguma mü, kpah da emala züka ngü fü ewü ereke areke. Mü di eceka te-mü ꞌbe teka ngü ka wü würüse, teka fü mü angbü *nzïla. Te mü mere züka ngü ka Me la bala, ngü la ena agü tamu züka kaje fü wü kpara ka Yesu Kurisito, fü ewü angbü efa nga mü tete.

13 Mü ngbü fï bü da erï wü bu mü de ngü ka Me, zalü akoro di gbü sïkpï, te ma ena adu akoro tete. Mü di etanga *Ngari Me, da esere si-ngü la fü ewü. 14 Mü mere e ace ngü la kpo fï de, angü dela tima te Me to fü mü, fü mü adi emere. Angü Me to ta wazi fü mü teka tima la, esaka wü *kovo, gbü sïkpï ta te ewü o kpa wü tete gbü nzö mü, teka tima ka Me ne. Me to wazi fü mü ta kpah gbü wü ngü te wü kovo la mala teka mü gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me, gü ba, “Mü ena angbü ba kpeke kpara gbü tima ka Me.” 15 Dela wü ngü te mü ena ao maguma mü teka adi emere. Te mü mere bala, wü bu mü ena acu ngü mü, ga, mü te enü de ngü la kpa engagira nü.

16 Timoteyo, enga ra, mü o to mü fï bü teka amere züka ngü gbü jia Me, da erï wü bu mü de zu ngü ka Me la. Angü te mü mere bala, mü ena amaka *küküwa, fü mü aküwa kpah wü mene kpara, te ewü ena aje ngü la gömö mü la.

5

Dene kaje te mü ena arï wü kpara ka Yesu tete

1 Te gara kpara mere mba ngü dürü la, ah le de mü rï engu gbü züka kaje. Te ah de mere kpara, mü mere e arï engu de wazi de. Mü mala ngü fefe na ferrre, ba e te mü emala ngü fü wö mü. Te ah de kaꞌdörö la, de mü to rïrï fefe na, ba e te mü erï enga ni mü. 2 Te ah de mere würüse la, de mü rï engu baka ni mü. Te ah de jaji würüse la, de mü rï engu baka tangbase ka-mü. Mü mere e ao gümü tangbase la, würüse tete de.

Dene ngü teka wü würüse wökö

3 Ah le de yi di ele ta-ngü te wü würüse wökö, mene ewü te ewü di kpikpi wü, te mürü ewü di ma ne. 4 Amba, te wü jaji ka-ewü ladü, ah le de wü jaji la di emere ngü ka Me agba wü areke areke, teka fü ewü ceka kpï fütanga ni wü me-wü, angü ni wü ngbü eceka kpï fütanga ewü ta me-ye. Kpah bala, dela züka ngü, te ena areke areke gbü jia Me.

5 Mene würüse wökö, te mürü ye na di ma fanü fanü la, ah le de engu o jia ye te Me, da eku gba fü Me ra de biti mini, de Me le ta-ngü tete na. 6 Amba, te würüse la ngbü eo to ye, teka tadu füh kotö ne, ba e te engu ngbü ele la, mene würüse la ena angbü gbü jia Me ba kö kpara. Angü ah je ngü ka-ni, Me, tïne eyi de.

7 Enga ra, Timoteyo, mü mala ngü la fü wü *kpara ka Yesu kpekpeke, de wüh di eceka kpï fütanga wü ni wü de wü ata wü, angü wü kpara ena asiti ïrï ewü. 8 Te kpara ce wü mürü ye gbü cïnga la, ah mere mere *siti ngü eyi gbü jia Me. Siti ngü kaka ena afa nda wü kpara, te ewü le ngü ka Me kü de ne, angü ah gü ba, “Ni de kpara ka Me,” amba ah je rïrï ka Me nda de.

9 Ah le fü wü *kpara ka Yesu Kurisito adi ele ta-ngü te wü würüse wökö ale. Yi mere e amere ngü la fa fa fa de. Yi fï nga ngü la mbi mbi mbi feke. Ah le de wüh di de wü mere würüse, te re ka-ewü koro eyi ba e teke bata (60). Ah le kpah wü mene würüse, ta te ewü ngbü eo jia wü ꞌduwa duu teka watï wü biringbö ne. 10 Kpah bala, ah le fü ewü adi de wü würüse, de te wü kpara ꞌburu ngbü ewu ewü ba züka kpara. Ah le mene ewü, ta te ewü ngbü erï wü jaji ka-wü ereke areke, da ele ta-ngü te wü ngba, wü kpara ka Yesu Kurisito, da ese ngu fü ewü ne. Ah di kpah de mene wü würüse, de ta te ewü ngbü ele ta-ngü te wü mürü cïnga, da emere wü ngü ꞌburu ereke areke ne. Te ah bala la, de mü ba ïrï ewü aba.

11-12 Te ah de jaji würüse la, mü mere e ale ta-ngü tete de. Angü wü würüse wökö te yi ena aba ïrï ewü la, wüh ena akïna te-wü, gü ba, “Ani ena alala eküte tima ka Yesu Kurisito, ani du za komoko tïne de.” Te ah di de jaji würüse la, gümü komoko ena adu ake engu, fü engu ace ngü de te engu mala la, teka ngü ka komoko. Ngü la ena adu akoro fefe ba dürü ngü. 13 Ah kpah bala, teka mene jaji würüse, te wüh ele ta-ngü tete kükürü, basa ena azoro engu, angü tima kaka ma. Te di bala, ah ena angbü adi endoro tïne bü faaa, te nga wü kötï ꞌburu. Fü ah akpo da emala ambalaꞌba, da egïrï nga ngü te wü bu ye, da emala wü ngü te tï de. 14 Te ah bala la, ah ena adi de züka ngü, te wü jaji würüse rï gbü ngü la nda-wü kü de la. Te komoko kpi akpi esaka gara jaji würüse la, ah le de engu za gara komoko gbü züka kaje, teka fü ah abï wü jaji, da emere tima ka kötï. Angü wü vügü ka-nih ena asiti ïrï wü kpara ka Yesu Kurisito teka ngü kaka. 15 Dela ngü te ma mala teka ngü ka wü jaji würüse, angü gara ewü ce ngü ka Yesu Kurisito eyi, du fü te-wü eje ngü ka *Satana.

16 Te mü gü ba, “Ni de kpara ka Yesu Kurisito,” te würüse wökö ladü agba mü la, de mü le ta-ngü tete me-mü. Mü mere e ambü wü bu mü de ngü la de. Dela teka ace mba kaje fü wü kpara ka Yesu Kurisito, fü ewü ale ta-ngü te mene wü würüse wökö, de te mürü ewü di ma, ne.

Dene ngü teka wü kovo, te ewü ngbü emere tima ka Yesu

17 Wü *kovo gbü tima ka Yesu, te ewü emere tima ka-wü kpekpeke ne, ah le fü yi adi ecu ngü ewü acu, kpah da ele ta-ngü te ewü. Ma mala ngü la kpekpeke, angü wüh de wü kpara, de te ewü ngbü emala ngari Me fü wü kpara, kpah da erï wü kpara ka Yesu Kurisito ne. 18 Yi fï nga ngü te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Te mü o kpara, de ah mere tima ka-mü agbü yï la, mü mere e ace engu tala de.”* Gara gü ba, “Ah le de kpara, te ngbü emere tima ne, maka na tima ka-ye.”†

19 Te gara kpara koro kpaka mü, bü me-ye kpikpi ye, teka asiti ïrï kovo ka Me la, de mü mere e aje ngü kaka-na la de. Ah ngbü ele wü kpara ꞌbasu, anga bata, te ewü wu *siti ngü kaka-na la cu de jia wü. 20 Te ah bala la, de mü je ngü ka-ewü la eje, fü mü aza mene kovo de te dürü ngü de bala, akoro de engu engagira wü *kpara ka Yesu Kurisito ꞌburu. Fü mü arï engu gbü jia wü bu ye na, teka fü wü bu ye na awu siti ngü kaka, angü wüh ena adürü ngü te gara kpah bala. 21 Mü mere e amere ngü la bü ka ka ka de. Mü ceka kpï gbü ngü engu la ferrre feke. Fü mü adu tïne afï nga ngü gbügbü na, aye süsüka na mbi. Mü mere e areke ngü areke fefe na, angü ah de kovo, ne de. Mü mere e afüwa kpara, angü engu de enga ni mü, ne kpah de. Dela wü ngü te ma emala fü mü, gbü jia Me ake Yesu Kurisito, bete wü *malayïka ka Me kpah nde ꞌburu, teka fü mü adi emere.

22 Te mü le eyi efe kpara gbü tima ka Me la, mü mere e afe kpara bü ka ka ka de. Mü fï nganga afï, ceka aceka kpo kpo kpo. Angü, te mü fe mene kpara, te ena adu afü te-ye, akpo da emere wü siti ngü la, ngü engu la ena adu angbü tïne gbü nzö mü. Mü mere e aza lümü, akoro di gbü nzö mü bala de. 23-25 Mü ceka wü kpara, te mü ena afe ewü, aceka kpo kpo kpo, angü wü gara kpara ngbü emere dürü ngü ka-wü gbü zi, esalakumu, te wü kpara wu ewü di de. Wü gara kpara emere nda-wü siti ngü gbü jia wü kpara ngbaa ngbaa ngbaa, fü wü kpara aci awu wü siti ngü ka-ewü engu la ꞌburu. Kpah bala, wü gara kpara ngbü emere wü züka ngü gbü jia wü kpara. Wü gara kpara emere nda-wü züka ngü ka-wü gbü zi, te wü kpara tï awu de. Wü kpara ena adu awu züka ngü ka-ewü la te gara.

Ye ra, Timoteyo, mü mere e adi enzö bü duu ngu de. Te soko mü ngbü emere mü kpah fï bü amere la, mü di enzö kpah mba enga *vinü ꞌdongoni, fü ah angbü ele ta-ngü te-mü baka rü, teka bu mü la.

6

Dene ngü teka wü labï

1 Mene labï te ngbü emere tima fü kpara te le ngü ka Me de, mü mala fü ewü, de wüh di eo lümü wü mere kpara ka-wü la, ao kpekpeke, angü wü kpara ena asiti ïrï Me teka ngü ka-ewü, gü ba, “Nih ngbü erï wü kpara de siti rïrï.” 2 Te mere kpara kaka di kpah *kpara ka Miri Yesu la, engu mere e adi efala mere kpara ka-ye la de. Ah mere e afï, ga, “Angü dela enga ni ni gbü ngü ka Yesu, ni ena aje ngü kaka baye?” ah mere e amala bala de. Baka te mere kpara kaka di de kpara ka Miri Yesu ne, engu di eje ngü kaka tïne efa sü, angü mere kpara kaka la de züka kpara, te le ngü ka Yesu Kurisito, te Me ngbü kpah ele engu.

Wayi, ye ra Timoteyo, dela eyi wü ngü, de te mü ena angbü erï wü *kpara ka Yesu di, fü ewü angbü emere.

Dene ngü ka wü kpara, te ewü ngbü erï wü bu wü de siti rïrï

3 Mene kpara te ngbü erï wü bu ye de gara rïrï, te di kpikpi ye ne, ah de siti kpara. Angü rïrï ka-nih, ah de züka ngü ka Miri Yesu Kurisito, te ngbü egü tamu züka kaje ka Me fü nih fanü fanü ne. 4 Mene kpara te ngbü eto gara rïrï de bala, ah ngbü ecu ngü ye, ga, “Ni de mere kpara, te ni wu ngü ꞌburu kpo,” amba ah wu ngü ꞌburu ꞌburu de. Tima kaka-na ka-ye bü teka adi ega yïkï, teka wü gara töndö ngü kükürü. Teka ngü la, ah ena akpo angbü ekpi kanga, da ewü nga de wü bu ye, da efala ewü. Angü ah ngbü efï nga ngü, ga, wü bu ni nda-wü ꞌburu de siti wü kpara. 5 Fïngangü kaka siti bala, angü ah je züka rïrï ka Me nda kpah de. Ah ga, “Ni ngbü emere tima ka Me,” amba de! Ah o fïngangü ka-ye ꞌburu teka züka ngü, te ni ena amaka gbü tima la.

6 Fanü fanü, mü tï eyi amaka mere bi züka wü ngü gbü tima ka Me. Amba ah de wü ngü de füh kotö ne nda de. Te mü mere tima ka Me de maguma mü biringbö, fü mü ace ngü ka gümü e asidi, te mü mere bala, mü ena angbü de tadu fanü fanü. 7 Wüh o maguma wü teka wü e de füh kotö ne, neh teka ne? Ta te ewü bï mü füh kotö ne, wü e la ladü esaka mü? Kpah bala, gbü ra te mü ena akpi tete, mü ena aza wü e ka-mü la, ago di? 8 Te di bala ne, te mü maka mba enga zü-e, bete kala bongo te mü ena ato eküte mü la, mü fï nga ngü de, mü ngbü ka-mü de tadu te mü, angü wü e la tï eyi ale ta-ngü te mü. 9 Mene kpara te o fïngangü ka-ye teka amaka bi jiase, ah ena amaka mere cïnga gbü ngü la. Angü *Satana ena afiti engu, de ah tï gbü yïmba ka-ni. Te di bala, ah ena adürü te kaje ka Me asidi, fü ah akpi akpi fï mere badi. 10 Angü, te mü o maguma mü ꞌburu teka jiase la, ngü la ena aza mere bi wü *siti ngü ꞌburu, akoro di gbü nzö mü. Wü gara kpara ce ngü ka Me eyi, teka gümü jiase. Fü ewü amaka mere kuru teka ngü la.

Dene rïrï teka züka ngü te mü ena angbü emere

11 Timoteyo, ye ra, mü mere e angbü ba siti wü kpara la de, angü mü nda-mü de mürü tima ka Me. Te di bala, mü to maguma mü fü Me, fü mü ao fïngangü ka-mü ꞌburu, teka adi emere wü ngü te reke areke gbü jijia, kpah teka adi engbü ziii, da ele wü bu mü de züka maguma mü. Mü di etüka te-mü, da erü kpekpeke gbü ngü ka Miri Yesu. 12 Mü i maguma mü ai, baka kpara te ngbü emere gü teka ngü ka Me. Mü zoro ngü ka Me la de kpa mü ꞌbasu, teka fü mü aküwa fï mere badi. Angü Me fe mü eyi teka *küküwa la. Mü fï la nga sïkpï ta te mü kïna te-mü, gbü jia mere bi wü kpara, gü ba, “Ni to maguma ni eyi fü Me fanü fanü ne.”

13-14 Timoteyo, ye ra, wü ngü te ma mala fü mü la, ah de kpeke ngü. Ah le de mü di emere wü ngü la zalü ꞌburu. To mü mere e aïrï tete kpo fï de. Ma mala ngü la fü mü kpekpeke de ïrï Mere Me, angü ah ngbü eküwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu me-ye. Ma mala ngü la kpah de ïrï Yesu *Kurisito, angü engu rü ta kpekpeke ba komoko engagira Miri *Pïlatü.* Mü di emere wü ngü la bala, zalü gbü sïkpï te Yesu Kurisito ena adu akoro tete na. Fü Miri Yesu aceka mü ba züka kpara ka-ye.

15 Nih gbo nga ïrï Me,

angü engu de kpara,

te ena agü tamu Yesu Kurisito fü nih gbü sïkpï la.

Nih gbo nga ïrï Me,

angü ah de Mere Miri duu me-ye,

te fa wü miri füh kotö ne nde ꞌburu.

16 Nih gbo nga ïrï Me,

angü gara kpara kpala bakaka kpa füh kotö akine nda ma.

Nih gbo nga ïrï Me,

angü te engu di dela,

ah tï akpi nda kü de.

Nih gbo nga ïrï Me,

angü ah ngbü engbü ka-ye

gbü züka sü kpa tikpi te eci aci ba ra,

te kpara tï ae jia ye, aceka de.

Nih gbo nga ïrï Me,

angü ah ngbü me-ye gbü nzö nih, fï mere badi.

Dene gara ngü teka wü kpara

te ewü di de mere bi jiase esaka wü

17 Mü rï wü kpara, te ewü di de mere bi jiase esaka wü ne, de wüh mere e adi ecu ngü wü de. Wüh mere e ao maguma wü teka mere bi jiase ka-wü la kpah de. Angü wü jiase, de wü e de füh kotö ne, ena anza ka-wü ꞌburu anza. Wüh di eto maguma wü fü Me, angü engu de kpara te ngbü eto züka wü e engu la fü nih ꞌburu me-ye, de nih ngbü de tadu tekaka. 18 Mü rï ewü de wüh di emere wü züka ngü, te ena areke areke gbü jia Me. Ah le de wüh di ele ta-ngü te wü bu wü. Wüh mere e angbü mürü zü de. 19 Te wüh ngbü emere züka ngü bala la, wüh ena amaka mere züka ngü te gara, angü Me ena ale ta-ngü te ewü ale. Fü ewü aküwa, angbü de mere tadu agbü sü ka Me agbü kpï kpala, fï mere badi.

Dene adu rïrï ka-ra fü mü

20-21 Wayi, ye ra Timoteyo, mü zoro rïrï ka Me de kpa mü ꞌbasu mini. Angü ah de kpeke rïrï te engu to fü mü, teka fü mü adi erï wü bu mü di. Wü gara kpara ladü, te ewü ngbü ega yïkï, da efiti wü kpara de töndö rïrï ka-wü. Mü mere e ao fïngangü ka-mü te siti rïrï ka-ewü la de. Wüh gü ba, “Ani wu ngü fa sü,” amba de! Wüh dürü ka-wü te kaje ka Me eyi asidi.

Me di de yi, da ele ta-ngü te yi de *züka maguma ye.

Dela adu ngü ka-ra. De-ra Pawülü.

* 2:13 2:13 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 2:7, 18-22.

† 2:14 2:14 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 3:1-13.

* 5:18 5:18 Mü ena amaka ngü la gbü Manda nga Rïrï 25:4.

† 5:18 5:18 Mü ena amaka ngü la gbü Matayo 10:10bete Luka 10:7.

* 6:13-14 6:13-14 Gara ïrï Pïlatü de Pondiyo.

2 Timoteyo

1

2

3

4

Dene eꞌbaꞌbasu köcökpa te Pawülü ba fü Timoteyo

2 Timoteyo

Masere si-ngü

Dene eꞌbaꞌbasu köcökpa te Pawülü tima fü Timoteyo. Fütanga gina köcökpa te engu tima fefe, fü wü kpara ka Miri ka wü *Rüma ayia azoro Pawülü, ai engu, agü gbü ku agbü Rüma kpala. Pawülü ba köcökpa ne o engu ngbü fï gbü ku la. Ah ba fü Timoteyo, gü ba dene, “Gbü jia ni, sïkpï ka kpi ka-ni koro eyi gbamari.” Angü ah fï gü ba, *Kayïsara, Miri ka wü Rüma la, ena amörö ni amörö asidi. Te di bala, Pawülü kpe cürü nda de, angü ah wu kpo, gü ba, Me ladü te ena aküwa ni gbü sü ka-ye agbü kpï, fï mere badi. Gümü Timoteyo ngbü emere engu efa sü, fü ah amala fü Timoteyo, de engu yia kere, akoro kpaka ni agbü Rüma. Kpah bala, ah rï Timoteyo de mere bi züka rïrï, de ah rü kpekpeke sidi nga ni, da erï wü *kpara ka Yesu mbi mbi mbi.

Te mü ena atanga köcökpa ne enatikine, mü ena amaka mere bi züka rïrï, te ena ato wazi fü mü, teka fü mü arü kpekpeke, da elala gbü ngü ka Me.

Wü ngü te Pawülü ba gbü köcökpa ne, wüh dene.

Sapïta 1:1–2:13 Ngü teka tima ka Timoteyo

Sapïta 2:14–3:9 Ngü ka siti rïrï ka wü mürü fiti

Sapïta 3:10–4:8 Ngü teka Ngari Me

Sapïta 4:9-22 Adu ngü

1

Dene mandï ka Pawülü fü Timoteyo

1 Wayi bala, Timoteyo, de-ra Pawülü, ma ba köcökpa ne fü mü me-ra. Ma de *mürü tima ka Yesu Kurisito kpah baka e te mü wu kpo, angü Me fe ra ta me-ye, teka de ma di emala ngari Yesu fü wü kpara, gü ba, “Yesu *Kurisito kpi teka aküwa wü kpara fï mere badi.” 2 Timoteyo, mü de züka ye ra. Ma to mandï fü mü fa sü. Wö nih, Me, ake Miri Yesu Kurisito, di de mü, de wüh wu cïnga mü, da eto züka gu ngü fü mü, de *züka maguma wü.

Dene ngü ka-mü te ngbü eto tadu fere

3 Timoteyo, ye ra, ma ngbü egbo nga ïrï Mere Me teka ngü ka-mü. Ma de kpara te ma ngbü emere tima ka Me de maguma ra biringbö, kpah ba e ta te wü kundu ra ngbü emere ne. Ma egbo nga ïrï Me, angü mü to maguma mü ꞌburu fü Me kpah bala. Ma ngbü efï nga mü ra de biti ꞌburu, da eku gba fü Me teka mü, de ah to wazi fü mü. 4 Gümü mü ngbü eke ra efa sü, angü ma ngbü efï nga gba ka-mü, ta te mü ku de ngura, gbü sïkpï te nih ye süka nih tete. Nih ena adu awu te-nih neh elaye, teka fü nih angbü de tadu? 5 Ma gbo nga ïrï Me teka mü, angü ma wu kpo, ga, mü le ngü ka Yesu Kurisito eyi de maguma mü biringbö. Wü ni mü Yunisi ake ata mü Loyïsï, wüh kpo de ngü la eyi gügü. Tïtïne dene, ma wu kpah eyi, ga, mü lala kpah eyi gbü nga Yesu.

Dene ngü teka tima te Me to fü mü

6 Timoteyo, ye ra, mü o to mü ꞌburu teka amala ngari Me fü wü bu mü, angü dela tima ka Me, te engu to fü mü me-ye, gbü sïkpï ta te ma o kpa ra gbü nzö mü tete. 7 Mü mere tima la amere kpekpeke, angü Me to wazi ka *Nzïla Wazi ye eyi emaguma nih, teka tima ka-ye la. Te di bala, mü tï akpe cürü de, angü Me ngbü eto wazi fü nih, teka amere tima ka-ye di kpekpeke, de züka fïngangü gbü nzö nih, kpah da ele wü bu nih de maguma nih.

8 Te di tïne eyi bala ne, Timoteyo, mü rü arü kpekpeke, teka adi emala ngari Miri Yesu fü wü kpara. Mü mere e akpe cürü de. Mü wu ngü te ngbü emere ra kpakine ne eyi, angü wüh zoro ra, gü eyi gbü ku, teka ngü ka Miri Yesu. Te wüh le ato cïnga te mü kpah bala la, mü mere e akpe cürü de, angü Me ena ato wazi fü mü me-ye kpah baka nda-ra. 9 Angü Me küwa nih eyi, o nih eyi ba züka wü kpara ka-ye, teka de nih di emere wü ngü te ena areke gbü jijia. Me küwa nih, neh teka ne? Teka gara züka ngü te nih mere? Ah bala de! Me küwa nih teka mere lele ka-ye, angü ah le ngü la me-ye, de *züka maguma ye. Ta gügü te enga gina, o engu mere kotö ne la de, engu ga, “Ni ena aküwa wü kpara teka ngü ka Yesu *Kurisito.” 10 Enatikine Yesu Kurisito koro eyi teka aküwa nih fanü. Angü Yesu fa wazi kpi eyi. Te di bala, te nih to maguma nih fü Yesu, nih tï akpi fï de. Te küte nih kpi la, Me ena ato to küte fü nih, fü nih aküwa fï mere badi. Dela eyi ngari Yesu, te Me to eyi fü nih, de nih di emala fü wü bu nih.

11 Ngari Yesu la, ah de ngü te Me fe ra, tima, teka adi emala fü wü kpara, da erï ewü di. 12 Dela si-ngü te ewü zoro ra, gü agbü ku tete na ne. Ma kpe cürü kpah de, angü ma to maguma ra eyi fü Yesu Kurisito. Ma wu eyi, gü ba, engu tï ace ra nda de. Yesu de kpara te to tima la fere me-ye. Ah ngbü fï bü eto wazi fere, teka amere tima ka-ye la di. Te di bala, ma wu kpah kpo, ga, tima ka Yesu tï anza nda de, zalü akoro di gbü sïkpï de te engu ena adu akoro tete na.

Dene ngü teka züka rïrï ka Me, te mü ena angbü erï wü kpara di

13 Timoteyo, ma de kpara te ma rï mü de ngari Me la me-ra. Mü o to mü teka ngü la, de mü di erï wü bu mü di. Mü di elala fï bü gbü nga Yesu, de mü le wü bu mü de maguma mü biringbö, angü Yesu ena ato wazi la fü mü me-ye. 14 Ngari Me la, ah de kpeke ngü te engu to fü mü. Mü mere e afü ngü la de. Mü zoro ngü la de kpa mü ꞌbasu, fü mü adi emala fü wü kpara, da erï ewü di. Angü *Nzïla Wazi Me ladü emaguma mü, da eto wazi fü mü teka tima la.

15 Timoteyo, ngü te wü *kpara ka Yesu agbü tö ka Asïya mere ra di, mü wu kpo. Angü, te wüh je, gü ba, “Miri ka wü *Rüma zoro ra eyi, gü agbü ku,” ne, fü wü Figelo ake Eremogene ayia afü te-wü, de wü bu wü ꞌburu, ba wü kpara te ewü wu ra de la. 16-17 ꞌDuwa duu Ünesiforo te kpe cürü de. Angü te engu koro kpa gbü Rüma kpakine, ah to te-ye teka agïrï ra. Te engu je nga ra, fü ah adu anü zalü aceka ra, agbü ku. Fü ah ale ta-ngü te ra afa sü. Miri Yesu di de engu, da ele ta-ngü tete, de wü kpara kaka ka kötï nde ꞌburu. 18 Ünesiforo de kpeke kpara fanü. Kpeke tima ta te engu ngbü emere fere, de wü kpara ka Me kpaka yi, agbü Efeso kpala ne, mü wu kpah eyi. Ah le de Miri Yesu le ta-ngü tete, de *züka maguma ye, gbü *adu sïkpï, te engu ena akolo ngü ka wü kpara tete, te gara.

2

Dene ngü te ma emala fü mü, de mü rü kpekpeke

gbü wazi ka Yesu

1 Timoteyo, mü mere e ace ra de, angü mü fere baka ye ra. Mü rü nda-mü kpekpeke de wazi ka Yesu *Kurisito. 2 Mü je ngari Yesu Kurisito ta gömö ra, gbü jia mere bi wü kpara. Ah le de mü lala eküte ngari Yesu la, fü mü adu agïrï kpeke wü kpara, te jia ewü mba amba. Fü mü amala ngari Yesu la fü ewü, da erï ewü di, teka fü ewü adi erï wü bu wü di, sidi nga mü.

3 Timoteyo, te mü ena amaka cïnga, teka ngü ka Yesu Kurisito la, baka ngü de te ewü mere ra di ne, mü mere e afï nga ngü de. Mü i maguma mü ai kpah ba nda-ra. Angü nih de wü marajümïya ka Miri Yesu Kurisito. 4 Te ah bala, nih o fïngangü ka-nih ꞌburu fü Miri Yesu, angü marajümïya o to ye teka wü gara wü ngü ka kötï nda de. Ah ngbü eo fïngangü ka-ye ꞌburu teka mere kpara ka-ye, teka amere wü ngü te ena areke gbü jijia na. 5 Ah kpah baka kpara te ngbü emere kalafiyi.* Angü, te engu le woro gbü züka kaje de la, wüh tï agbo nganga na, anga ato takpa fefe kpah de. Kpah bala, ah le de mü mere tima ka Yesu gbü züka kaje, teka fü mü amaka takpa gbügbü na. 6 Te mü sö e ka-mü kpa gbü yï, ah le de mü mere tima engu la kpekpeke, teka fü mü amaka mere bi zü-e gbü kpïrï kaka. 7 Dela wü ngü de bata te ma le amala fü mü, teka tima ka Yesu Kurisito. Mü fï nga wü ngü la mbi mbi mbi, fü Miri Yesu agü tamu si-ngü la fü mü me-ye.

8 Mü rü kpekpeke, da efï nga ngü ka Miri Yesu Kurisito, kundu ye *Davidi, fü mü amaka wazi gbü ngü la. Angü te engu kpi, fü Me adu azükü engu gbü kpi la. Dela ngari Yesu de te ma ngbü emala fü wü kpara ꞌburu. 9 Wü vügü ngbü eto kuru te ra teka ngari Yesu la, angü wüh zoro ra eyi, i de nyarï baka siti kpara. Ma fï nga ngü la nda-ra de, angü wüh tï ai ngari Yesu nda-wü de. Ngü la ngbü fï bü da ewü ka-ye gbü wü sü ꞌburu. 10 Gbü wü ngü la ꞌburu, ma kpe cürü nda-ra de. Ma i maguma ra, teka ne de, angü ma ngbü efï nga wü gara kpara, de te Me fe ewü eyi ne. Ma ngbü fï bü da emala ngari Yesu fü wü kpara, teka fü ewü ato maguma wü fü Yesu Kurisito, fü ewü aküwa agbü sü ka Me, agbü kpï kpala fï mere badi.

11 Wayi, Timoteyo, Yesu Kurisito de züka *E-küwa-nih! Mü di efï nga züka ci ka-nih, te gü ba dene,

Nih ce te-nih fü kpi baka Yesu,

Fü nih azükü gbü kpi kpah bakaka na.

12 Nih rü kpekpeke gbü ngü ka Yesu,

Fü Yesu ao nih ba cögbörö wü kpara ka-ye te gara.

Nih mere e ace ngü ka Yesu de,

Angü Yesu ena ace ngü ka-nih kpah bala.

13 Te nih le ngü ka Yesu de,

Yesu ena amere wü ngü ꞌburu de te engu mala la.

Ah tï ace ngü ka-ye nda de.

Dela kpeke ngü fanü fanü. Mü fï nga ngü la, fü mü amaka wazi gbügbü na.

Dene ngü te ma le amala fü mü teka yïkï

14 Timoteyo, ngü de te ma mala fü mü la, ah de mere kpeke ngü. Dela ngü te mü ena angbü erï wü bu mü gbü tima ka Me di. Mü rï ewü mbi mbi mbi, da emala fü ewü kpekpeke de ïrï Me, gü ba, “Wüh mere e aga yïkï gbü ngü ka Me de.” Angü te wü cögbörö kpara ngbü ega yïkï esüka wü la, ah ka-ye de töndö ngü. Te wü gara wü di enga ni nih ena aje töndö ngü la bala, nzö ewü ena asiti, fü fïngangü ka-ewü akoro faaa, fü ewü ace ngü ka Me ka, teka ngü la. 15 De-mü Timoteyo, mü o fïngangü ka-mü ꞌburu, teka fü mü adi ba züka kpara gbü jia Me. Mü mere tima ka-mü kpekpeke, angü Me to tima la fü mü me-ye. Mü rï wü kpara de zu ngü ka Me. Mü mere ngü la bala, teka fü mü angbü de tadu, gbü sïkpï te mü ena arü engagira Me tete.

16 Mü di ekpe ngü ka yïkï akpe, angü yïkï de töndö ngü, te siti gbü jia Me fa sü. Wü kpara te ewü ngbü ega yïkï, da efüfü ngü ka Me afüfü ne, wüh ena adürü te kaje ka Me asidi. 17 Rïrï ka-ewü la, ah baka mere ambalö eküte lö kpara, te ena asiti fïngangü ka wü *kpara ka Yesu asiti. Wü Imeneyo ake Filito de wü bu wü, wüh ngbü erï wü kpara de siti rïrï la me-wü. 18 Angü wüh ngbü esu wu, ga, “Me zükü nih gbü kpi eyi.” Töndö rïrï ka-ewü la siti nzö wü gara kpara eyi, fü ewü adürü te kaje ka Me asidi. 19 Nih, de te nih di nda-nih zu wü kpara ka Me fanü fanü ne, ah le de nih lala eküte zu ngü ka Me. Nih fï la nga mere kpeke ngü, de te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba dene, “Me wu wü kpara ka-ye eyi. Wü kpara te ewü le ngü kaka de ne, ah wu ewü kpah kpo.”† Wüh ba kpah gara ngü gbü Ngari Me, gü ba, “Wü kpara te ewü ra fü Me, ah le de wüh ce *siti ngü ka-wü asidi.”

20 Te di bala, Timoteyo, ah le mü di emere züka ngü te reke areke gbü jia Me. Ah ba e te mü ena anü agba mere miri, mü ena amaka züka wü ndüꞌba te su asu, teka ato ngu di fü cögbörö wü kpara. Mü ena amaka kpah wü siti külü ndüꞌba, te ngbü eyu ayu, te wüh ngbü eto ngu fü wü labï gbügbü na. 21 Te kpara ce siti ngü ka-ye la ꞌburu, fü ah angbü *nzïla la, ah ena angbü ba züka ndüꞌba, te ena areke gbü jia Miri ka-ye, teka fü engu amere züka tima ka-ye di. 22 Te di bala, mü mere e amere wü siti ngü baka wü bu mü, wü kaꞌdörö ne, nda-mü de. Mü kpe ngü la akpe. Mü o to mü teka adi emere wü züka ngü te ena areke gbü jia Me. Mü lala eküte ngü ka Me. Mü le wü kpara de maguma mü, da engbü ziii de wü bu mü, wü kpara te ewü le ngü ka Me de maguma wü biringbö ne.

23 Ye ra Timoteyo, mü di ekpe ngü ka yïkï akpe. Wü kpara te ewü ngbü ega yïkï, da efüfü ngü ka Me afüfü ne, wüh wu ngü mbi mbi nda-wü de. Mü mere e adi engbü de ewü de, angü ngü la ena akoro baka gü esüka yi. 24 Te mü de kpara ka tima ka Me la, mü tï amere tima ka Me de gü nda-mü de. Ah le de mü ngbü de züka maguma mü, da erï wü kpara ferrre. 25 Anga te gara kpara le aga yïkï, mü rï engu kpah ferrre. E-wu neh da, Me ena adu afü fïngangü kaka la, fü engu adu afü maguma ye, ale zu ngü ka Me. 26 Te di bala, fïngangü kaka ena adu areke, fü ah ayia aküwa gbü yïmba ka *Satana. Angü yïkï la, ah de ngü ka Satana. Satana fiti kpara la me-ye, de ah mere tima ka-ni, ka Satana.

3

Dene ngü ka siti wü kpara gbü wü sïkpï ne

1 Timoteyo enga ra, dene kpeke ngü te ma le amala fü mü. Nih, te nih to maguma nih eyi fanü fanü fü Me ne, wü vügü ka-nih ena asibi afa sü, zalü akoro di gbü sïkpï te Yesu ena adu akoro tete na. 2 Angü siti wü kpara fa gbü sïkpï ne eyi sü. Wü gara ewü le wü bu wü de. Wüh le ꞌduwa ngü ka-wü, da eo to wü ꞌburu teka angbü emaka jiase. Wü gara ewü ngbü da ecu ngü wü, da egbo nga ïrï wü, da esoko wü bu wü. Wü gara ewü je ngü ka wü wö wü de. Wüh fï nga wü kpara te ewü ngbü ele ta-ngü te ewü kpah de. Wüh ngbü fï bü da emere wü ngü, te siti gbü jia Me fa sü. 3 Wüh le wü mürü wü agba wü kpah de. Wüh wu cïnga kpara ꞌburu de. Wü gara ewü ngbü emala ambalaꞌba eküte wü bu wü. Gara ewü je rïrï ꞌburu ꞌburu de. Gara ewü de mürü gü. Wüh le amere züka ngü nda-wü kü de. 4 Wü gara ewü ngbü efiti wü bu wü de mani, eto fü wü vügü. Wü gara ewü de wü mürü kögö-nzö. Wü gara ngbü eꞌdu ngü wü, gü ba, “Ani de kpeke kpara! Ani wu ngü fa sü!” Wüh le ngü ka Me nda-wü ꞌburu ꞌburu de. Wüh le ka-wü ꞌduwa ngü de füh kotö ne, angü ah ngbü eto tadu fü ewü me-ye. 5 Gara ewü gü ba, “Ani de kpara ka Me,” amba maguma ewü ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. Ngü ka-ewü tï de ngü ka Me nda de, angü wüh wu wazi Me nda-wü kpah de. Mü di ekpe wü kpara la akpe. Mü mere e adi engbü de ewü de.

6 Gara siti wü kpara baka e la eyi ladü, te ewü ngbü efiti wü kpara. Angü wüh ngbü ekoro agba wü kpara, fü ewü akpo da emala töndö rïrï fü ewü, gü ba, ah de rïrï ka Me. Fü ewü afiti wü kpara, te ewü wu ngü mbi mbi de, baka wü gara würüse, te ewü ngbü ekpe cürü, teka mere bi *siti ngü ka-wü. Angü wazi ewü teka ace siti ngü ka-wü la di nda ma. 7 Wüh ngbü ta ele awu zu ngü ka Me, amba wüh tï awu ngü la de, teka siti rïrï la. 8 Wü kpara te ewü ngbü efiti wü kpara de töndö rïrï de bala, wüh de wü vügü ka Me, kpah baka Yane ake Yambere tane, te ewü di de wü vügü ka *Müse ne.* Wü mürü fiti la ngbü eo fïngangü ka-wü ꞌburu teka siti ngü. Te di bala, Me ena ato kuru te ewü ato. 9 Fü ngü ka-ewü anza. Angü wü kpara ꞌburu ena awu töndö ngü ka-ewü la, kpah baka e ta te wüh wu töndö ngü ka wü Yane ake Yambere ne.

Dene ngü te ma emala fü mü, mü lala eküte ngari Me

10-11 De-mü Timoteyo, ah le de mü rü kpekpeke kpah baka ra. Mü wu ngü te ma ngbü emere ne ꞌburu kpo. Mü wu ngü te ma ngbü erï wü kpara di kpah kpo. Mü wu eyi, gü ba, ma ngbü eo jia ra fï bü teka tima ka Me. Mü wu kpah kpo, gü ba, ma ngbü eo to ra ꞌburu teka ngü ka Me, fü ra angbü kpah ele wü bu ra, de maguma ra ꞌburu. Mü wu mere cïnga te wüh to eküte ra, teka ngü ka Yesu Kurisito ne, kpah kpo. Mü wu kpah kpo, gü ba, gbü wü ngü la ꞌburu, ma rü fï bü kpekpeke. Mü wu ngü ta te mere ra agbü Atïyokïya ake Ïkoniyo bete Lïsïtera ne kpah kpo.† Amba fü Miri Yesu ayia aküwa ra gbü wü ngü la ꞌburu. 12 Angü wü kpara ꞌburu te ewü le afa nga Yesu Kurisito, wüh ena amaka cïnga füh kotö ne amaka bala. 13 Amba siti rïrï ka wü mürü fiti la ena anü fï bü kpa engagira nü. Wüh ena angbü fï bü da efiti wü kpara, da eo maguma wü teka siti rïrï ka-wü la.

14 Timoteyo, enga ra, te di bala ne, ah le de mü rü kpekpeke, da elala eküte zu ngari Yesu, te mü je gömö a ne. Mü wu eyi, gü ba, ah de zu ngü fanü fanü, angü a mala ngü la fü mü me-a. 15 Kpah bala, mü maka ngü la kpah eyi gbü *Ngari Me, angü mü kpo da etanga ngü la kü gügü, gbü jaji te mü. Angü Ngari Me la, ah de kpeke ngü, te gü tamu kaje eyi fü mü, teka fü mü ato maguma mü fü Yesu Kurisito, fü mü aküwa. 16 Angü wü kpara te ewü ba Ngari Me la, wüh ba ngü la ta ꞌburu esa ri Me. Me to ngü la fü nih, teka arï nih de züka rïrï, kpah teka agü tamu wü *siti ngü ka-nih fü nih, kpah teka ato wazi fü nih, de nih di emere wü ngü, te ena areke gbü jia Me di. 17 Te ah bala, te mü de kpara ka Me la, ah le de mü di etanga Ngari Me la, teka fü mü awu züka ngü, de te ngbü ereke gbü jia Me. Fü mü amaka kpah wazi, teka amere tima la di.

4

Dene ngü te mü ena amere sidi nga ra

1 Timoteyo, enga ra, ma ngbü emala ngü ne fü mü kpekpeke, gbü jia Me ake Yesu *Kurisito, te di de Miri ka-nih ne, angü sïkpï ka dudu kaka eyi gbamari. Ah ena adu akoro füh kotö ne, teka aye süka ngü ka wü kpara ꞌburu. 2 Te di bala, ah le de mü di fï bü emala ngari Yesu fü wü kpara gbü wü sïkpï ꞌburu. Anga te ewü le aje ngü la kpah de la, mü mere e ace da emala fü ewü nda-mü de. Mü di erï wü kpara te ewü ngbü emere *siti ngü, de wüh ce ngü la asidi. Mü di kpah eto wazi fü mene ewü, de te ewü ngbü emere züka ngü ne, teka de wüh nü de ngü la kpa engagira nü. Mü di erï ewü ꞌburu ferrre, de züka maguma mü. 3 Mü mere e ace da erï ewü de, angü te gara, mere bi wü kpara ena ace da eje rïrï ka Me, angü gümü siti wü ngü ena angbü eke ewü. Te di bala, wüh ena angbü egïrï wü gara kpara, te ewü ena angbü erï ani de wü gara rïrï kpikpi ye kpikpi ye, te ena atï kpini de mene ngü, te ani ngbü ele. 4 Wüh ena ace zu *ngari Me, fü ewü adu ka-wü, adi eda güje wü, teka adi eje töndö wü lara ngü. 5 Amba de-mü, Timoteyo, ah le de mü ngbü nda-mü da emere tima ka Me gbü züka kaje, ba e te Me to fü mü. Mü di emala ngari Yesu fü wü kpara, anga te wüh to cïnga te mü la, mü mere e akpe cürü de. Mü rü kpekpeke, de mü ai maguma mü baka kpeke kpara.

6 Dela ngü te ma le amala fü mü enatikine, teka fü mü adi emere fütanga kö ra. Angü sïkpï ka kpi ka-ra eyi gbamari. Ah de sïkpï te wü vügü ena amörö ra tete, teka ngü ka Yesu Kurisito. 7 Ma wu eyi, gü ba, tima ta te Miri Yesu to fere ne, ma mere nza eyi ꞌburu, baka kpara te mere kalafiyi* ka mere woro, de wazi ye ꞌburu. Ma o to ra ꞌburu teka amere gü de wü vügü ka Miri Yesu, fü ra ayia afa ewü, angü ma lala fï bü fütanga Miri Yesu. 8 Te di bala ne, ma wu eyi kpo, gü ba, Miri Yesu ngbü eyi nzo, teka ato takpa fere teka tima la. Gbü sïkpï te Yesu ena adu akoro tete ba Mere Miri, ah ena agbo nga ïrï ra, angü engu wu kpo, gü ba, ma mere züka ngü eyi gbü jia ni. Angü Yesu de züka Miri, te wu da eye süka ngü ereke areke. Ah ena ato züka ngü kpah bala fü gara wü kpara ꞌburu, te ewü o jia wü teka sïkpï, te engu ena adu akoro tete na ne.

Dene adu ngü ka-ra

9 Timoteyo, enga ra, mü gïrï kaje teka fü mü akoro kpaka ra kpakine kere. 10 Angü ma kpakine bü kpikpi ra. Ma tima gara wü bu ra ne eyi ꞌburu agbü wü gara sü. Keresekene nü sü eyi agbü Galatïya. Tito nü sü nda-ye agbü Dalümatïya. Nda Dema, ah ce ra ta nda eyi gügü, teka gümü e de füh kotö ne. Ah tadu ka-ye eyi agba ye, agbü Tesalonika. 11 Kpara te di ede ra kpakine, ah ka-ye bü de Luka kpikpi ye. Te di bala ne, mü koro kere, de mü za Marako zalü, mü koro de engu akine, angü engu de kpeke kpara te ena ale ta-ngü te ra, gbü tima ka-ra ne. 12 Ma tima Tïkïko kpah eyi agbü Efeso. 13 Te mü te ekoro la, de mü za mere bongo ka-ra, ta te ma ce kpa gba Karapo agbü Türüwa kpala ne mini. Mü za kpah wü köcökpa ka-ra, mü koro di ꞌburu, bete mene ewü te ewü ba gbü wü konü ne.

14-15 Amba mü ceka te-mü mbi teka ngü ka Alekezanda, mürü boro la, angü ah mere ra ta esiti. Mü ceka ꞌbe! E-wu neh da, engu ena aga, “Ni mere mü kpah bala,” angü engu ka-ye de mere siti vügü ka tima ka-nih! Amba Me ladü! Ah wu ngü kaka-na la ꞌburu kpo!

16 Ta, gbü gina sïkpï te wüh ï ra engagira mere Miri ka *Rüma tete na ne, kpara biringbö te le ta-ngü te ra gbü ngü la, nda ma. Wüh kpe ka-wü ꞌburu, ce ra bü kpikpi ra bala. Ah le de Me ce siti ngü ka-ewü la asidi. 17 Ma rü ta engagira mere Miri ka wü Rüma la bü kpikpi ra. Fü Me ato wazi fere me-ye, teka fü ra amala ngari Yesu Kurisito fü mere miri la, de mere bi wü kpara, te ewü di gbü nganga na la ꞌburu. Fü Me aküwa ra esaka mere miri la, ba kpara te küwa gömö kami. 18 Te di bala ne, ma wu eyi kpo, ga, Me ena aküwa ra fï bala esüka wü siti ngü ꞌburu. Fü engu aza ra, akoro di kpa gbü sü ka-ye, kpa gbü kpï kpala. Ma gbo nga ïrï Me teka ngü la! Ah di bala!

19 Ma to mandï fü Akuwila ake Pïrïsïla, be kpah te wü kpara agba Ünesiforo. 20-21 Wü Wubulu, Pudene, Linü, bete Kalodïya, abe kpah te wü *kpara ka Yesu de agbü Rüma de kpakine ne, tima kpah mandï ka-wü fü mü. Mü gïrï da mü, de mü koro kpakine mba kere, angü te ah koro eyi gbü bigü la, kaje ena adi ma teka siti wege gbü jia ngu. Ma ngbü kpakine bü kpikpi ra, angü ta te ma yia teka akoro kpa gbü Rüma kpakine ne, Eraseto ngbü ka-ye ciki gbü Korïnito kpala. Ma ce Torofïmü, o agbü Mileto de keke te ye.

22 Me di de mü, Timoteyo, be kpah te gara wü kpara ka Yesu Kurisito ꞌburu, da ele ta-ngü te yi de *züka maguma ye.

Dela adu ngü ka-ra. De-ra Pawülü.

* 2:5 2:5 Kalafiyi anga kulakula de wutu ka woro, te wü kpara ngbü ego woro, teka akoro te enga gina, anga akoro gina kpara gbü woro la.

† 2:19 2:19 Mü ena amaka ngü la gbü Namba 16:5.

* 3:8 3:8 Wü Yane ake Yambere, wüh de wü mürü talara, ta te ewü mere tima fü mere miri ka Ezepeto. Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 7:10-13.

† 3:10-11 3:10-11 Mü ena amaka ngü la gbü Mürü Tima 13-14.

* 4:7 4:7 Kalafiyi anga kulakula de wutu ka woro, te wü kpara ngbü ego woro, teka akoro te enga gina, anga akoro gina kpara gbü woro la.

Tito

1

2

3

Dene köcökpa te Pawülü ba fü Tito

Tito

Masere si-ngü

Dene köcökpa te Pawülü ba fü Tito. Ngü ka Tito ta bane. Engu ka-ye de enga *Giriki, ah de enga *Yïsarayele baka Pawülü nda de. (Mü ena amaka ngü la gbü Galatïya 2:3). Ah ba e te Tito to ta maguma ye fü Yesu, esaka Pawülü, o Pawülü ngbü ta emala ngari Yesu, endondoro di ne, angü Pawülü ï engu, gü ba “Ye ni”. (Mü ena amaka ngü la gbü Tito 1:4). Teka ngü la, fü Tito angbü ta ele ta-ngü te Pawülü efa sü, gbü tima ka Me. Fü ewü adi endoro ake di zalü akoro agbü Yerüsalema. (Mü ena amaka ngü la gbü Galatïya 2:1-5). Fü Pawülü akpo da etima engu agbü wü gara sü, teka adi eceka wü kpara, te ewü le ngü ka Yesu gömö ni, Pawülü ne, kpah teka de ah di edu, emala nga ewü fü ni. Anga gara ne, ah ngbü etima Tito de köcökpa, te engu ba de züka rïrï fü wü kpara la.

Gbü gara sïkpï, fü wü Pawülü ayia de wü Tito, anü akoro agbü gara sü de ïrï ye Kürete. Fü ewü angbü kpala, da emala ngari Yesu fü wü kpara. Fü Pawülü ayia ace Tito ciki sela, ayia anü agbü gara sü. Pawülü ba köcökpa ne fü Tito, o engu di fï bü agbü Kürete, angü Pawülü ce engu kpala, teka amere gara tima te lakï sidi nga ye.

Si-ngü ka köcökpa te Pawülü ba fü Tito ne, ah ngbü esere ngü ka tima te ni, Pawülü, to esaka Tito.

Sapïta 1 Wü ngü te di teka wü *kovo gbü tima ka Me, te Tito ena afe ewü, teka aceka kpï fütanga wü bu wü ne

Sapïta 2 Wü rïrï teka gara wü kpara, te ewü ngbü emere tima ka Me, baka wü mere kpara, bete wü mere würüse, wü mada, de wü kaꞌdörö, anga wü labï

Sapïta 3 Rïrï fü wü kpara ka Me ꞌburu

1

Dene mandï ka Pawülü fü Tito

1 Wayi bala Tito, de-ra Pawülü, ma to köcökpa ne fü mü me-ra, angü ma de labï ka Me, ma kpah de *mürü tima ka Yesu *Kurisito. Me tima ra me-ye teka ato wazi fü wü kpara ka-ye te engu fe ewü, de ma di kpah erï ewü de zu ngari Me, teka fü ewü adi emere züka ngü gbü jia ni, Me. 2 Kpah bala, teka de wüh o jia wü teka *küküwa ka fï mere badi ne. Angü Me mala ta eyi bala gügü, gü ba, “Ni ena aküwa wü kpara, te ewü le ngü ka-ni.” Ah fanü, engu tï asu wu de. 3 Te di bala, gbü sïkpï te Me fe ne, ah gü tamu ngü ka-ye la eyi fü wü kpara, angü engu de *E-küwa-nih. Dela si-ngü te engu o ra mürü tima ka-ye tete, teka de ma di emala ngü ka-ni la fü wü kpara ne.

4 Tito enga ra, ma tima köcökpa ne fü mü me-ra, mü zu de ye ra, te nih to maguma nih eyi ꞌburu fü Me. Wö nih, Me, ake Yesu Kurisito E-küwa-nih, di de mü, de wüh to gu ngü fü mü, de *züka maguma wü.

Dene si-ngü te ma ce mü tete agbü Kürete

5 Enga ra, ah le de mü ngbü fï bü agbü Kürete kpala, kpah ba e te ma mala fü mü, teka fü mü areke gara wü ngü te lakï sidi nga ra. Ah le de mü fe wü *kovo, ao gbü tima ka Me, te nga nzö wü kötï de kpala ꞌburu.

6 Wü kpara te mü ena afe ewü ne, ah le de wüh di wü kpara, de te ewü mere *siti ngü de, te wü kpara ꞌburu ngbü eceka ewü ba züka wü kpara. Ah le mene kpara te ngbü engbü ka-ye nzö ake wara ye biringbö. Ah le de wü jaji ka-ewü di de züka wü kpara, te ewü to maguma wü eyi fü Me, da eje rïrï ka wü wö wü. Wüh di kpah de wü jaji, te wü kpara tï amala siti ngü eküte ewü de. 7 Angü te kpara de kovo gbü tima ka Me la, ah le de engu mere siti ngü de. Ah mere e adi de mürü kögö-nzö kpah de. Ah mere e amere gü kpah de. Ah mere e adi eküya de fï de. Ah wü nga kpah de. Ah ngbü de gümü jiase kpah de. 8 Ah di de kpara te ngbü emere ngü wü ngba ereke areke, da ele ta-ngü te ewü. Ah di ele duu züka ngü. Ah di kpah de züka fïngangü gbü nzö ye, da emere züka ngü gbü jia Me. Ah di de kpara te etüka te-ye atüka, teka wü gümü ngü ka küte. 9 Ah di de kpara te elala te zu ngü ka Me, baka te nih rï engu di. Angü ah tï eyi arï wü bu ye, de ngü ka Me mbi mbi mbi, da eto wazi fü ewü. Ah tï kpah eyi aza ngü gömö wü kpara, de te ewü ngbü ega yïkï teka ngü ka Me ne.

10 Angü mere bi wü mürü kögö-nzö ladü, te ewü ngbü efiti wü bu wü de töndö ngü ka-wü la. Gara wü di enga *Yïsarayele ngbü emere ngü la bala, gü ba, “Ah le de wü *kpara ka Yesu di emere gele ka-ani.” 11 Ah le de mü tata ewü de siti rïrï ka-ewü la, angü wüh ngbü efiti mere bi wü kpara, kpah de wü würüse, de wü jaji mini. Wüh ngbü esiti fïngangü ka wü kpara de töndö rïrï ka-wü la, teka de ani di emaka jiase esaka ewü. 12 Tane, gara mere kpara esüka wü kpara ka Kürete mala, gü ba, “Gbü wü sïkpï ꞌburu, wü kpara ka Kürete ka-wü de wü mürü wu. Wüh baka siti wü nü, angü wüh de wü mürü töndö, wüh kpah de wü mürü maguma, te ewü o fïngangü ka-wü nzö teka zü-e.” 13 Ngü kaka la, ah fanü. Teka ngü la, ah le de mü rï ewü kpekpeke, teka fü ewü azoro lö Yesu de kpa wü ꞌbasu, kpah da eje ngü kaka. 14 Teka ngü te wü di enga Yïsarayele ngbü emala, gü ba, “Ah le de yi di emere gele ka-ani” ne, mü mala fü ewü, gü ba, “Dela ka-ye töndö ngü!” Angü wü kpara te ewü ngbü emala ngü de bala, wüh le ngü ka Yesu nda-wü de. 15 Angü, te mü to maguma mü eyi fü Yesu la, e füh kotö ne, te ena asiti mü gbü jia Me, nda ma. Ngü ka-mü ena adi ꞌburu mbi gbü jia Me. Amba, te mü to maguma mü fü Yesu de la, mü tï amere züka ngü gbü jia Me nda-mü kpah de, angü fïngangü ka-mü ka-ye fï bü esiti. 16 Ah kpah bala, fü wü kpara, te ewü ngbü erï wü bu wü de siti rïrï ka gele ka wü Yïsarayele la. Angü wüh gü ba, “Ani wu ngü ka Me eyi ꞌburu.” Amba de, ah ka-ye de wu! Wüh ka-wü de wü mürü kögö-nzö, te ewü je ngü ka Me de. Te di bala, Me ena ato kuru te ewu te gara, teka siti ngü ka-ewü la, ato.

2

Dene zu ngü ka Me, te mü ena adi erï wü kpara di

1 Amba nda-mü, Tito, ah le de mü rï wü kpara, de wüh ngbü mbi, adi emere züka wü ngü, baka ngari Me, te a rï mü di. 2 Mü mala fü wü cögbörö kpara, de wüh di de kpeke wü kpara, de züka fïngangü gbü nzö wü. Wüh zoro Yesu de kpa wü ꞌbasu, da eje ngü kaka, kpah da ele wü bu wü de maguma wü ꞌburu. Wüh di etüka te-wü, da ei maguma wü gö! gbü ngü ka Me.

3-4 Mü mala kpah fü wü cögbörö würüse, de wüh ngbü baka züka wü kpara ka Me. Wüh mere e angbü wü mürü ambalaꞌba de. Wüh o to wü teka fï kpah de. Wüh di kpah erï wü mada, teka de wüh di emere wü ngü ꞌburu ba e te tï gbü jia wü kpara, kpah da ele wü watï wü, de wü jaji ka-wü. 5 Wüh di erï ewü, de wüh di emere tima agba wü mbi mbi mbi, de züka fïngangü gbü nzö wü, da eje rïrï ka wü watï wü. Angü, te wüh je ngü ne de la, wü kpara ena asiti ïrï wü *kpara ka Yesu, teka ngü ka-ewü la.

6 Kpah bala, mü rï wü kaꞌdörö kpekpeke, de wüh ngbü de züka fïngangü gbü nzö wü, da etüka te-wü teka siti gümü wü e de füh kotö ne. 7 Amba zu teka mü, Tito, ah le de mü ngbü fï bü da emere züka ngü, te ngbü ereke gbü jia Me. Angü wü kpara ena awu da emere züka ngü, teka ngü ka-mü la. Mü ngbü kpekpeke, de züka fïngangü gbü nzö mü. Fü mü angbü kpah da erï wü kpara de zu ngari Me, de maguma mü ꞌburu biringbö. 8 Mü rï wü kpara de züka rïrï, teka avi jia wü vügü, de te ewü le ngü ka Me de ne, angü wüh ena agïrï kaje teka amala siti ngü eküte nih ma.

9 Mü mala ngü fü wü labï kpekpeke, de wüh di eje rïrï ka wü mere kpara ka-wü. Wüh di emere wü ngü ꞌburu te ena adi ereke gbü jia ewü. Wüh mere e alügü siti ngü fü mere kpara ka-wü de. 10 Wüh mere e adi ezi e ka wü mere kpara ka-wü kpah de. Wüh di emere tima ka-wü kpekpeke de maguma wü ꞌburu. Te wüh mere bala la, wü kpara ena angbü egbo nga Me, E-küwa-nih ne, teka ngü ka-ewü la.

11 Ma mala ngü la fü mü kükürü de, angü Me gara tamu *züka maguma ye eyi fü wü kpara ꞌburu, gbü ngü ka Yesu *Kurisito. 12 Dela ngü te Me mere fü nih, teka fü nih amaka wazi, ace ngü ka kögö-nzö, bete ngü ka gümü wü e de füh kotö ne. Fü nih adu angbü de züka fïngangü gbü nzö nih, teka adi emere wü ngü ꞌburu mbi, o nih di la de jia nih füh kotö ne. 13 Nih ngbü emere wü ngü de bala, kükürü de, angü nih ngbü ecï nga züka tadu, te nih ena amaka te gara, gbü sïkpï te Miri ka-nih Yesu Kurisito ena adu akoro tete. Nih gbo nga ïïrï na de koko de karayi! Angü engu de Mere Me, ah kpah de *E-küwa-nih. 14 Engu to ta te-ye, akpi teka aküwa nih, teka afü nih, ao wü di ye tete, teka fü nih ace *siti ngü ka-nih, adu ao to nih ꞌburu teka adi emere züka wü ngü füh kotö sene.

15 Dela wü ngü te mü ena angbü emala cu de wazi mü ꞌburu, angü wüh o mü eyi mere *kovo gbü nzö wü kpara ka Me. De mü di eto wazi fü mene wü kpara, te ewü ngbü emere züka ngü ne. Mene ewü, te ewü ngbü emere siti ngü ne, de mü di erï ewü kpekpeke, teka fü ewü ace wü ngü la ace. De mü ngbü de jia mü te mü, teka fü wü kpara awu züka ngü ka-mü, angü wüh ena afala mü.

3

Dene kpah gara ngü, te mü ena adi erï wü kpara ka Me di

1 Tito, enga ra, ah le de mü rï wü kpara ka-mü de ngü ne mbi mbi mbi, teka fü ewü angbü de züka fïngangü gbü nzö wü, da ecu ngü wü mere kpara ka-wü, de wü miri, kpah da eje rïrï ka-ewü mbi mbi mbi. Ah le de wüh reke te-wü, teka adi emere wü züka ngü fü wü kpara ꞌburu. 2 Wüh mere e adi emala siti ngü eküte kpara de. Wüh ngbü ziii, de gu ngü ka Me emaguma wü. Wüh ngbü kpah de gu maguma esüka wü de wü kpara ꞌburu.

3 Angü nih ta ꞌburu wü töndö kpara, kpah baka wü bu nih füh kotö ne. Nih ta de wü mürü kögö-nzö. Nih ngbü ta edürü te wü siti kaje ka-nih kpikpi ye kpikpi ye. Angü ku ka *siti ngü i nih ta me-ye, teka gümü wü e de füh kotö ne. Nih ta wü mürü siti maguma, wü mürü makpü, angü nih ngbü ta ekpü te-nih de wü kpara ꞌburu. 4 Amba, o nih ngbü ta emere wü siti ngü la bala, fü Me ayia amere züka ngü fü nih, angü ah tima Yesu *Kurisito teka aküwa nih, teka mere lele ka-ye. 5 Nih efï nda-nih, gü ba, Me küwa nih teka züka tima te nih ngbü emere? Aꞌa, ah bala de. Me küwa nih ꞌduwa teka *züka maguma ye. Angü cïnga nih rï tete fa sü. Fü engu aküwa nih, azürü nih gbü wü siti ngü ka-nih, adu abï nih kpah toto gbü wazi ka *Nzïla Wazi ye. 6 Angü engu to Nzïla Wazi ye fü nih reke areke, teka ngü ka Yesu Kurisito, *E-küwa-nih ne. 7 Me to Nzïla Wazi ye fü nih bala, teka afü nih wü di ye tete, teka fü nih amaka *küküwa te gara agbü kpï kpala. Angü ah fü nih me-ye züka wü kpara ka-ye tete, teka züka maguma ye.

8 Dela kpeke rïrï fanü fanü. Ma ele de mü rï wü kpara ka Me di kpekpeke, teka fü ewü ato te-wü ꞌburu, angbü emere wü züka ngü, te ena areke wü bu wü. Dela züka rïrï te tï eyi ato wazi fü wü kpara ꞌburu.

9 Amba teka wü mürü kögö-nzö, te ewü ngbü efüfü *ngari Me, da edünda de ngü ka gele ka wü *Yïsarayele, kpah de ïrï wü kundu wü de ta gügü ne, mü mere e angbü ega yïkï de ewü de, angü ngü la tï ale ta-ngü te kpara nda de. Dela ka-ye töndö ngü kükürü. 10 Angü, te kpara kpo da esiti nzö wü bu ye de gara rïrï te di kpikpi ye la, ah le de mü rï engu arï. Te engu le aje ngü la de la, de mü du rï engu du ꞌbasu. Te engu je ngü nda fï de la, de mü ce engu ace. 11 Angü nih wu eyi fanü, gü ba, kpara de bala ce züka ngari Me eyi gügü, teka angbü emere siti wü ngü ka-ye ladru. Te di bala, ah kolo lïya ka-ye eyi de tete ye, angü Me wu siti ngü kaka la eyi.

Dene adu ngü ka-ra

12 Ma ena atima Arïtema, anga Tïkïko kpaka mü la. Te kpara la koro eyi la, mü mere e ayiri kpala de. Mü yia kere, anü amaka ra agbü Nïkopolï. Angü ma ngbü efï ta teka angbü kpala, zalü akoro di gbü fe ka bala.

13 Teka ngü ka Zena* ake Apolo ne, te ewü le ayia anü agbü gara sü la, de mü le ta-ngü te ewü reke areke, teka nünü ka-ewü la. 14 Kpah bala, ah le de mü mala fü wü kpara ka-nih, de wüh o to wü teka adi ele ta-ngü te wü mürü cïnga. Wüh mere e angbü mürü basa de.

15 Wü kpara ꞌburu te a di de ewü sene to mandï fü mü. Mü to mandï ka-ra fü wü kpara de te ewü to maguma wü fü Me de kpala ꞌburu. Me di de yi kpala ꞌburu, da eto wazi fü yi, de *züka maguma ye.

Dela adu ngü ka-ra. De-ra Pawülü.

* 3:13 3:13 Zena ta de mürü rïrï.

Fïlemüna

Dene köcökpa te Pawülü ba fü Fïlemüna

Fïlemüna

Masere si-ngü

Fïlemüna ta de kpara ka Kolosayï, te to maguma ye fü Yesu teka *ngari Me te engu je gömö Pawülü. Fü ah angbü emere tima ka Me agbü Kolosayï kpala. Engu ta de labï ka-ye, de ïrï ye Ünesïmü, te zi wü e kaka, kpe di. Fütanga ngü la, fü Ünesïmü anü amaka te-ye ake Pawülü. Wüh wu tïne de, anga wüh maka te-wü ake Pawülü neh baye baye, angü gbü wü sïkpï la, Pawülü ta ka-ye agbü ku. Amba ngü te nih wu, ah ka-ye de ngü te Ünesïmü fü maguma ye, teka ngü ka Yesu te engu je gömö Pawülü. Fü ah adu akoro *kpara ka Yesu. Fü ah akpo da ele ta-ngü te Pawülü agbü ku kpala. Fü Pawülü amaka fïngangü teka alügü engu kpaka Fïlemüna, angü engu de labï kaka. Teka ngü la, fü Pawülü aba köcökpa ne, teka ayi-ta Fïlemüna, de ah ce *siti ngü ka Ünesïmü. Ah du, ah za engu mürü tete, de ah di tïne baka labï kaka de. Angü ta gbü wü re la, te labï kpe akpe la, ah esiti. Te wüh du maka engu la, wüh ena ato mere siti kuru tete, afa sü. Amba gbü ngü la, Pawülü yi-ta Fïlemüna de ah boro siti ngü ka Ünesïmü, de ah za engu tïne cu baka enga ni ye guvu Yesu *Kurisito.

1

Dene köcökpa ka Pawülü fü Fïlemüna

1 Wayi bala Fïlemüna, ah de-ra Pawülü, kpara te wüh i gbü ku teka ngü ka Yesu *Kurisito ne. A ba köcökpa fü mü me-a, ake enga ni nih Timoteyo. A to mandï fü mü falade, angü mü de züka awuba a, de te nih ngbü emere tima ka Me tundu de nih ma ne. 2 A to kpah mandï fü tangbase ka-nih Apïya, ake enga ni nih Arïkïpo, te di de kiri nih, marajümïya, gbü ngü ka Miri Yesu ne. A to kpah mandï fü wü *kpara ka Yesu Kurisito, te ewü ngbü ebiti te-wü kpa gba mü de kpala ne. 3 Wö nih, Me, ake Yesu *Kurisito di de yi, de wüh to gu ngü fü yi, de *züka maguma wü.

4 Enga wüna Fïlemüna, gbü wü sïkpï ꞌburu, ma ngbü egbo nga ïrï Me, da eku gba fefe, teka ngü ka-mü. Ma ngbü egbo nga ïrï Me teka mü kükürü de, 5 angü ma ngbü eje nga mü, gü ba, “Mü ngbü ele wü kpara ka Me de maguma mü ꞌburu, da ele ta-ngü te ewü, kpah da elala eküte ngü ka Miri Yesu.” 6 Ma ngbü eku gba fü Me, de ah to wazi fü mü, de mü ngbü fï bü da elala eküte Miri Yesu, kpah da ewu wü züka ngü ꞌburu te Miri Yesu ngbü eto fü nih. Miri Yesu to kpah wazi fü mü, teka fü mü adi ele ta-ngü di te wü bu mü, wü kpara ka Me ꞌburu, teka fü ewü adi egbo nga ïrï Yesu Kurisito gbü ngü la. 7 Enga wüna, ma ngbü de mere tadu teka ngü ka lele ka-mü la, angü mü le wü bu mü fa sü, da ele ta-ngü te ewü. Ngü ka-mü la to mere wazi eyi fere.

8-9 Te di bala, enga wüna Fïlemüna, teka ngü ka züka lele ka-mü ne, ma ngbü endaꞌba te-ra fü mü teka gara ngü te to mere fïngangü fere. Ah de ngü ka-ra de, ah de ngü ka ye ra. Ma tï ta eyi amala ngü la fü mü kpekpeke de wazi baka rïrï, angü ma de mere kpara ka-mü gbü tima ka Yesu Kurisito. Amba ma le bala de. Ma di ngbü eyi-ta mü teka ngü la de gu maguma. Ah de-ra Pawülü, te di de mere kpara, te wüh o tïtïne gbü ku teka ngü ka Yesu Kurisito ne, ma ngbü eku gba fü mü me-ra. 10 Wayi, ma ngbü endaꞌba te-ra fü mü teka ngü ka ye ra, te ma bï engu gbü ngü ka Yesu Kurisito, o ra di gbü ku ne. Angü ah to maguma ye eyi fü Me, teka *ngari Me te engu je gömö ra. Ïïrï na de Ünesïmü. 11 Ah de Ünesïmü, ta te di de labï ka-mü, fü engu akpe esaka mü teka ngü ka zi ne. Ma ngbü eku gba fü mü, de mü ce *siti ngü kaka. Fanü fanü, engu fü mü ta baka töndö kpara. Amba tïtïne, ah fü maguma ye eyi. Engu tïne de kpeke kpara, te ena ale ta-ngü te nih ake nih ma.

12 Tïtïne, ma ngbü etima engu, elügü kpaka mü kpala. Ah le fü mü ale engu, aza alügü gbü mürü, angü maguma ra le engu cu fa sü. 13 Ma ngbü ta ele de engu ngbü kpaka ra, ale ta-ngü te ra da mü, gbü ku sene. Angü ma wu kpo, gü ba, te mü ena adi ta ladü sene la, de bane mü ena ale ta-ngü te ra me-mü. 14 Amba, baka te engu di de labï ka-mü ne, ma tï atïrï engu sene de wazi de. Ah le de mü fï ngü la me-mü, de züka maguma, fü mü adu atima engu, alügü fere. 15 Ma ngbü efï, gü ba, Me ye süka yi ake Ünesïmü, anga neh teka fü engu aje ngü ka Miri Yesu, adu ato maguma ye fefe ya? Angü engu dürü esaka mü teka sïkpï mba cogbo. Amba enatikine mü ena adu amaka engu ba to enga ni mü, fï badi. 16 Angü engu ta de labï ka-mü. Amba tïtïne engu tïne eyi enga ni mü guvu Yesu Kurisito. Nda-ra, ma le engu fa sü. Ah ena adi mbi te mü ena adu ale engu kpah afa sü, angü engu de kpara ka-mü. Engu tïne eyi kpah de kpara ka Miri ka-nih Yesu Kurisito.

17 Te di bala, te mü le ra baka züka enga ni mü la, ah le fü mü ace siti ngü ka Ünesïmü, fü mü adu aza engu baka mürü, kpah baka te mü ngbü eza ra mürü mü tete ne. 18 Te di bala, teka siti ngü de ta te engu mere fü mü, anga engu za ta jiase ka-mü, zi wü e ka-mü la, de mü kuru ngü la ꞌburu gbü nzö ra. Ma ena alügü na wü e la fü mü me-ra. 19 De-ra Pawülü, ma ba ngü la cu de kpa ra, gü ba, ma ena alügü na wü e la me-ra. Mü fï nga ngü la mbi mbi mbi, angü nda-ra e kpah ladü gbü nga mü. E engu la, ah de *küküwa, de te mü maka esaka ra guvu Yesu ne.

20 Wayi bala, enga wüna, ma ngbü endaꞌba te-ra fü mü, de mü di emere züka ngü fere, teka ngü ka Miri ka-nih Yesu Kurisito. Te mü ngbü emere bala la, ah ena ato mere zo emaguma ra afa sü.

21 Ma ba köcökpa ne fü mü, Fïlemüna, angü ma wu eyi awu, gü ba, mü tï eyi aza Ünesïmü baka zu enga ni mü, baka te ma mala fü mü ne. Fanü fanü, ma wu kpo, gü ba, mü ena amere ngü la afa sü di.

22 Adu ngü te ma ele amala fü mü, ah bane. Mü reke sü ka rara fere, mü o nzo, angü ma ngbü efï, gü ba, Me ena aje gba ka-yi aje, fü engu adu alügü ra kpaka yi kpala.

23 Enga ni nih Epafürasï, de te a di ake di gbü ku kpakine, teka ngü ka Yesu Kurisito ne, to kpah mandï fü mü. 24 Wü gara wü bu ra, wü kpara ka tima ka Yesu, wü Marako, Arïsïtarekü, Dema, bete Luka, wüh to kpah mandï fü mü. 25 Miri ka-nih Yesu Kurisito ngbü de yi, de ah ato gu ngü fü yi de *züka maguma ye.

Dela adu ngü ka-ra. De-ra Pawülü.

Ebere

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Dene köcökpa fü wü Ebere

Ebere

Masere si-ngü

Kpara te ba köcökpa ne, nih je ïïrï na nda-nih de. Ah ba köcökpa ne fü wü *kpara ka Yesu, amba sü ta te wü kpara la ngbü engbü tete ne, nih tï awu nda-nih kpah de, angü wüh sere nda-wü de. Ngü te nih tï eyi awu tüngü ewü, ah bü teka te wüh di de wü di enga *Yïsarayele, te wüh fü ngü ka-wü teka ale ngü ka Yesu. Dela si-ngü te nih gü ïrï köcökpa ne tete, gü ba, wü *Ebere. Angü dela kpah gara ïrï wü di enga Yïsarayele.

Nih wu kpah eyi, gü ba, wü vügü to ta mere cïnga te ewü, teka ngü ka Yesu *Kurisito. Te di bala, gara ewü ngbü efï, gü ba, anga te ani ena ace ngü ka Yesu, adu arï gbü diri gele ka-ani, wü Yïsarayele la, e-wu neh da, wü vügü ena adu ace da embü ani. Amba kpara te ba köcökpa ne, mala fü ewü, gü ba, wü rü kpekpeke gbü cïnga la, de wü mere e ace ngü ka Yesu de. Engu gü ba, ngü ka Yesu ka-ye memere, fa ngü ka rïrï ka gele ka wü di enga Yïsarayele ka. Fü ah amala ngü fü wü kpara la kpekpeke, gü ba, ah le de wüh mere e, ace ngü ka Yesu, teka adu angbü emere gele ka wü kundu wü ne, tïne de. Ngü la kpah fü nih de enatikine ne.

Gbü diri gele ka wü di enga Yïsarayele, wüh gü ba, tima ka wü *Arona de wü kundu ye de mere kpeke tima. Wüh ngbü eï ewü, gü ba, wü *mürü gele. Tima ka-ewü ka-ye adi ewa nü fü Me, teka adi ereke ngü ezengba wü kpara de wü Me di. Wüh ngbü ta eï Arona, gü ba, mere kovo ka wü mürü gele. Ngü kaka-na nye nda wü bu ye, te ewü eyiti e ne ꞌburu ka. Engu me-ye kpikpi ye de mene kpara te ngbü erï gbü mene guvu *Kambü ka Me agbü Yerüsalema, te wü kpara rï gbügbü na ꞌdaaa de ne. Ah ngbü erï kpala du biri gbü re biringbö, de ngüte nü esaka ye, teka anü areke ngü ezengba wü kpara de wü Me, de ngüte nü la. Fütanga kpi ka Arona, fü ewü adu afe gara süka wü di ye na biringbö, teka amere tima ka mere kovo ka wü mürü gele la. Fü ngü la angbü engbü fï bü bala teka mere bi wü re.

Kpara te ba köcökpa ne, gü ba, tïtïne ah le de nih wu awu, gü ba, Yesu fü ngü la eyi. Angü kpara te ngbü ereke ngü ezengba nih de wü Me tïtïne ne, ah ka-ye de Yesu. Ngüte, de te Yesu reke ngü di ezengba nih de wü Me ne, ah cu de *ngüngüte, te tökö kpa füh *rü gbegbete, teka aküwa nih ne, ah de ngüte wü nü nda tïne de. Fü Yesu ayia aza ngüte ye la, ago di agbü kpï, teka areke ngü te di ezengba nih de wü Me ne di. Te di bala, enatikine Yesu ka-ye ladü agbü kpï, ede kpökpö ka Me kpala.

Wü ngü te mü ena amaka gbü köcökpa ka wü Ebere ne, wüh dene.

Sapïta 1:1-3 Ngü ka Yesu ga fa nda wü kpara ꞌburu

Sapïta 1:4–2:18 Wazi Yesu fa nda wü *malayïka ka Me ka

Sapïta 3:1–4:13 Ngü ka Yesu fa nda *Müse ka

Sapïta 4:14–7:28 Yesu de mere mürü gele ka-nih

Sapïta 8:1–9:28 Yesu de mere vüngüte ka-nih

Sapïta 10:1-31 Yesu reke ngü te di ezengba nih de wü Me cu de ngüte ye

Sapïta 11:1–13:25 Ah le de nih le ngü ka Yesu de maguma nih biringbö

1

Dene ngü ka Yesu, te ga fa nda wü kpara ꞌburu

1 Wü di enga wüna, ta gügü, Me ngbü emala ngü fü wü kundu nih enda nganga gömö bi wü *mürü dofo ka-ye. Ah ngbü ta esere ngü la fü ewü cüküꞌdaye cüküꞌdaye, enü di kpa engagira nü bala. 2 Tïtïne gbü wü adu re ne, Me mala ngü ka-ye eyi ꞌburu mbölö fü nih gömö Yesu *Kurisito, angü Yesu de Ye Me. Ta te Me mere kpï bete kotö tete, ah to tima la esaka Yesu, de engu mere tima la me-ye. Fü Me aza engu, ao kpah Mere Miri gbü nzö wü ngü ꞌburu, agbü kpï, zalü füh kotö sene ꞌburu. 3 Yesu ka-ye de Ye Me, ah kpah gegege baka Wö ye. Engu sere mere wazi ka Me fü nih, teka de wü kpara ꞌburu di egbo nga ïrï Me. Te di bala, Yesu, Ye Me, ngbü eto wazi gbü wü ngü agbü kpï, akoro di füh kotö sene, ꞌburu me-ye, teka de wü ngü ka-ewü ngbü ꞌburu ꞌbe. Yesu kpi teka aküwa nih gbü wü *siti ngü ka-nih. Fü engu ayia ago agbü kpï, angbü kpala ede kpökpö ka Mere Me, te di de mere mürü wazi ne.

Dene ngü ka wazi Yesu, te fa nda wü malayïka ka Me ka

4 Te Me o Ye ye baka Mere Miri bala ne, fü ah ayia ato mere wazi fefe na, afa nda wü *malayïka ka-ye la di ka. Te di bala, ah le de wü kpara ꞌburu di egbo nga ïrï Yesu, afa nda wü malayïka di ka.

5 Gara malayïka ladü, te Me mala ngü fefe, gü ba, “Ye de ye ni”? Ah nda ma! Me mala ngü bala, duu teka Yesu, gü ba, “Ye de Ye ni. Enatikine, ni sere ngü la eyi fü wü kpara ꞌburu, gü ba, ni de Wö ye.”* Me mala kpah ngü teka Yesu, gömö gara *mürü dofo ka-ye, gü ba, “Ni fefe baka Wö ye na, engu nda-ye baka Ye ni.”† 6 Me mala nga sïkpï de te ni ena adu atima biri Ye ni, de ah koro füh kotö ne, gömö gara mürü dofo, gü ba, “Ah le de wü malayïka ka-ni ꞌburu di egbo nganga na.”

7 Dene ngü te Me mala teka wü malayïka ka-ye, gü ba, “Wü malayïka ka-ni, wüh de wü mürü kitima ka-ni, Me, te ni ngbü etima ewü, adi emere tima ka-ni. Ni ngbü kpah efü ewü gbü wege, efü wü gara baka te-wa, teka de wüh di emere tima ka-ni.”‡ 8 Amba dene ngü te Me mala fü Yesu Kurisito, gü ba, “Wayi, Ye ni, ni to wazi ni eyi fü ye, fü ye angbü baka ni, Me. Ye kpah de Mere Miri. Ye ena angbü gbü nzö wü kpara ka-ye fï mere badi. Ye ena angbü emere ngü ka-ewü ereke areke. 9 Ye ngbü ele de wü kpara ꞌburu di emere züka ngü. Angü ye le siti ngü nda de. Dela si-ngü de te ni, Me, fe ye miri tete. Fü ni ato wazi fü ye, afa nda wü bu ye ꞌburu. Te wü kpara wu bala, fü ewü angbü ecu ngü ye de mere tadu!”§

10 Wüh ba kpah ngü gbü *Ngari Me teka Yesu, Ye Me, gü ba, “Wayi Me, ye de mere kpara! Ta gügü te enga gina, ye reke kpï bete tö me-ye. 11 Ngü ka kotö ne bete ngü ka kpï, ena anza ka-wü ꞌburu anza, baka diri bongo, amba ngü ka-ye tï anza nda kü de. 12 Ye ena aza ewü, agara agara baka bongo, fü ngü ka-ewü anza. Amba ngü ka-ye ena angbü ka-ye fï da ye. Ye tï akpi nda-ye de.”*

13 Me mala kpah gara ngü gömö gara *mürü dofo tüngü Ye ye, gü ba, “Ye ngbü gbü kokpa ka-ni sene! Angü ni fe ye, o eyi Mere Miri! Te di bala, ye ena angbü gbü nzö wü kpara ꞌburu! Angü ni ena ao wü vügü ka-ye ꞌburu esa lö ye!”† Amba Me mala la ngü bala, fü biri gara malayïka ka-ye nda kü de!

14 Wü *malayïka nda-wü neh wü da? Wüh de wü mürü kitima ka Me, te ewü ngbü emere tima kaka. Fü Me angbü etima ewü teka adi eto wazi fü nih, wü kpara ka-ye, de te Me le aküwa ewü ne.

2

Dene kpeke ngü teka küküwa guvu Yesu

1 Wü di enga wüna, baka te ngü ka Yesu di de mere kpeke ngü de bala ne, ah le de nih ceka te-nih ꞌbe, da erü kpekpeke gbü ngü ka Yesu. Angü ta te enga gina, wü *mürü tima ka Yesu sere zu ngü teka Yesu eyi fü nih. To nih mere e aïrï teka ngü la de, angü nih ena adürü te kaje ka Me. 2 Ta gügü, Me to ta *Rïrï ka-ye fü *Müse, gömö wü *malayïka ka-ye. Rïrï la ta de enga ngü nda de. Mene wü kpara te ewü le ta adi eje Rïrï la de ne, fü wü mere *kovo ka Me angbü eto kuru te ewü fanü fanü! 3-4 Amba ngü ka *küküwa, te Miri Yesu koro di ne, fa Rïrï ka Müse ka. Angü Miri Yesu sere ngü ka küküwa la cu me-ye fü wü mürü tima ka-ye. Sidi nga ngü la, fü wü mürü tima kaka, te ewü je ngü la gögömö ne, ayia tïne, akoro amala ngü la fü nih. Fü Me ayia asere kpah fü nih, gü ba, “Ngü ka Yesu la, ah ka-ye de zu ngü fanü fanü,” angü Me to wazi fü wü *kpara ka Yesu la me-ye, de wüh di eküwa wü mürü keke, da emere wü gara ngü ka talara di. Fü Me ayia kpah ato wazi *Nzïla Wazi ye fü wü kpara ka-ye ꞌburu, de te engu fe ewü ne, baka te engu le. Te di bala, te nih lala eküte ngü ka Yesu de la, nih ena aküwa baye baye? Nih tï aküwa de! Me ena ato kuru ato te nih fanü fanü!

Dene ngü teka Yesu, te kpi, aküwa nih ne

5 Me mala fü nih gbü *Ngari ye, gü ba, “Te gara, ni ena adu amere to kotö bete to kpï.” Te Me mere ngü la eyi bala la, kpara te Me ena adu ao ewü, baka wü mere kpara gbü nzö wü ngü füh to kotö la, ena adi neh wü da? Ah ena adi de wü *malayïka? Aꞌa, ah bala de! 6 Angü Me gü ba, “Ni ena ao nih, wü kpara de füh kotö ne, baka wü mere kpara gbü sïkpï engu la,” baka ta te wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, “Ööö Me, ani ka-ani de töndö wü kpara kükürü, amba ye ngbü ele ani cu de maguma ye. Komö ani gu ka ngü la eyi agu! 7 Angü ta gügü, wazi ani koro baka nda wü malayïka ka-ye la de. Amba tïtïne ye to mere wazi eyi fü ani. Ye o ani eyi baka wü miri, 8 teka de ani ngbü gbü nzö wü ngü füh kotö ne ꞌburu.”* Dela ngü ta te wüh ba gbü Ngari Me. Te ah bala la, wü e ꞌburu ena angbü esa wazi ka-nih. Wü di enga wüna, tïtïne nih ngbü eyi baka wü miri, gbü nzö wü e füh kotö ne ꞌburu, fanü? Ah bala de! Te di bala, ngü la neh baye? 9 Wü di enga wüna, wüh ba ngü la teka ngü ka Yesu. Angü, ta te Yesu koro füh kotö sene, Me o engu baka kükürü kpara, baka nih bane. O Yesu di ta la de wü nih füh kotö sene ne, wazi küküte ka-ye kpah bü baka nda-nih. Fü engu ayia azü cïnga, akpi. Amba tïtïne, Me du o engu eyi baka Mere Miri, teka de wü kpara ꞌburu di ecu ngüngü na! Kükürü de, angü Yesu kpi teka aküwa nih, angü Me le me-ye bala, teka *züka maguma ye.

10 Me le nih, wü kpara, cu de maguma ye. Fü engu ayia atima Yesu, de ah koro, ah küwa nih. Kpah bala, teka de ah za nih, koro de nih agbü sü ka Me, agbü kpï kpala, baka wü di Me. Te di bala, Me le me-ye de Yesu zü cïnga bala füh kotö sene, teka de engu tüka te-ye, de ah maka wazi gbü cïnga la, teka ale ta-ngü di te nih. Dela ngü te Me le me-ye. Ah tï atï bala, angü Me de kpara te mere kotö bete kpï ꞌburu me-ye, fü ah angbü kpah eceka kpï fütanga wü e ꞌburu me-ye. 11 Yesu küwa nih me-ye, fü ah adu afü nih, akoro di wü di Me. Yesu mere ngü la bala, angü engu fü te-ye, za küte baka nih, wü kpara füh kotö ne. Dela si-ngü te engu ngbü eï nih tete, gü ba, “Nih de wü di enga ni ni ne.” Angü nih koro eyi, wü di enga ni ye na fanü. 12 Nih tï eyi awu, gü ba, Yesu, Ye Me, ngbü eï nih, wü di enga ni ye. Kükürü de, angü engu mala fü Wö ye, gü ba, “Wö ni, Me, ni ena amala ngü ka-ye fü wü di enga ni ni, fü ani adi egbo nga ïrï ye tundu de ewü.”† 13 Wüh ba kpah gara ngü te Yesu mala, gü ba, “Ni ena ato maguma ni ꞌburu fü Me. Ani ngbü eyi kpakine gbü ngü ka Me, tundu de wü di enga ni, te engu to fü ni ne.”‡

14 Wü di enga wüna, de-nih, te wüh ngbü eï nih wü di enga ni ye Yesu ne, nih ka-nih de wü kpara ka kotö ne. Dela si-ngü te Yesu fü te-ye baka nih, wü kpara ka kotö ne, teka de ni kpi, teka aküwa nih. Kükürü de, angü kpi ka Yesu fa wazi *Satana, te di de miri ka kpi ne, ka. 15 De-nih, wü kpara füh kotö ne, te nih di la ladü de jia nih ne, nih ngbü engbü ꞌburu de mere cürü, teka ngü ka kpi. Amba Yesu kpi eyi, teka aküwa nih gbü cürü ka kpi la. 16 Yesu kpi teka aküwa wü da? Teka aküwa wü *malayïka ka Me? Ah bala de! Yesu kpi teka aküwa mene nih, de te nih to maguma nih eyi fü Me, baka nda kundu nih, *Abarayama ne. 17 Dela si-ngü te Yesu fü te-ye, za küte gegege baka nda-nih, wü di enga ni ye, teka aküwa nih. Te di bala, Yesu wu cïnga nih kpo. Angü engu de gina enga ni nih, te ngbü ereke ngü ezengba nih de wü Me, teka de Me boro wü *siti ngü ka-nih. 18 Yesu ngbü ewu cïnga nih, angü engu zü ta mere cïnga fa sü. Kpah bala, Satana re ta mamaguma ma! Te di bala, te Satana le are maguma nih la, Yesu ena ato wazi fü nih, arü di kpekpeke.

3

Dene ngü ka Yesu, te fa nda Müse ka

1 Wü di enga wüna, nih ꞌburu de wü kpara ka Me, angü Me ï nih me-ye. Te di bala ne, ah le de nih fï ngü ka Yesu mbi mbi mbi, de nih di ezoro engu, da elala tete, de kpa nih ꞌbasu mini. Angü Yesu de kpara te Me tima engu, teka akoro, arï nih de zu ngari Me. Yesu kpah de gina enga ni nih, mere *mürü gele te ngbü ereke ngü ezengba nih de wü Me. 2 Te di bala, ngü ka Yesu fa nda *Müse afa, angü Me fe ta Yesu teka tima la me-ye. Fü engu angbü emere tima la de maguma ye biringbö. Müse ta kpah de mürü tima ka Me ta gügü. Engu ngbü ta kpah emere tima ka Me de maguma ye biringbö, da erï wü di enga *Yïsarayele. 3 Baka te ngü ka Yesu fa nda Müse ka ne, nih ena angbü ecu neh ngü da? Nih ena acu ngü mere kpara? Anga nih ena acu ngü wü di ye, de te engu bï ne? Ah le de yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Enatikine, Yesu me-ye baka mere kpara la, angü engu fü nih eyi wü di Me tete. Te di bala, ah le de nih di ecu ngü Yesu. 4 Mere bi nga nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu, kundu wü ka-ye kpikpi ye kpikpi ye. Amba kpara de te o wü kundu wü la neh da? Ah de Me de? 5 Müse mere ta tima ka Me reke areke. Engu ngbü ta erï wü di enga Yïsarayele de ngü ka Me. Fü engu angbü ta esere fü ewü wü ngü, de te Me ena amere te gara ne. Amba Müse o wü di enga Yïsarayele la me-ye nda de. Me o ewü ka-ye me-ye. 6 Amba teka ngü ka Yesu *Kurisito, engu ka-ye de Ye Me. Me fe engu, o baka mere Wö nih, te bï nih ꞌburu me-ye. Baka te nih to maguma nih eyi fü Yesu ne, ah le de nih rü kpekpeke, fü nih ao jia nih bü nzö eküküte. Te di bala, engu ena afü nih, fü nih angbü tïne wü di Me fanü fanü.

Dene ngü te nih ena adi ele ngü ka Yesu de maguma nih biringbö

7 Wü di enga wüna, yi fï la nga ngü, te wüh ba gbü *Ngari Me gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me ne. Ngü la gü ba, “Dene ngü te ni, Me, le amala fü wü enatikine, gü ba, ‘Ah le de wü le ngü ka-ni, Me, de maguma wü biringbö. 8 Wü mere e angbü emere ngü, baka nda wü kundu wü ta gügü, ne de, angü wüh ka-wü ta de wü mürü kögö-nzö. Baka ta te wüh ngbü ejiji de wü *Müse kpa etü gü ne, wüh le ta adi eje rïrï ka-ni, Me, nda-wü de. 9 Angü wüh ngbü ta ere maguma ni, teka awu, anga ni tï eyi ale ta-ngü te ani fanü ya? Mere bi wü kpeke ngü, te ni ngbü mere fü ewü, nda nganga anda, teka wü re teke ꞌbasu (40) ne, ngü la rï gbü nzö ewü ꞌburu ꞌburu nda de. 10 Teka ngü la, fü maguma ni ayia ta anzu eküte ewü. Ni le ewü ta de, angü wüh le aje ngü ka-ni nda-wü de. Wüh le rïrï ka-ni kpah de. 11 Baka ta te maguma ni nzu eküte ewü ne, fü ni ayia akïna ewü, gü ba, “Wü tï arï gbü züka sü, te ni reke tüngü wü ne, de.” ’ ”* Dela ngü ta te Me mala fü wü di enga *Yïsarayele, teka kögö-nzö ka-ewü la.

12 Wü di enga wüna, yi mere e angbü de maguma yi ꞌbasu ꞌbasu ne de. Yi mere e ace ngü ka Me de, angü engu ka-ye de mere mürü wazi. 13 Ah le de yi ngbü kpah da efï nga wü bu yi, da eto wazi fü ewü, teka fü ewü adi erü kpekpeke, da elala fï bü gbü nga Yesu. Yi mere ngü la te nga sïkpï ꞌburu, o yi di la ezükü. Angü te maguma yi ngbü ꞌbasu ꞌbasu gbü ngü ka Me la, nzö yi ena akoro ka-ye kpekpeke, fü yi adürü te kaje ka Me ka. 14 Angü ah le de nih di elala eküte Yesu gö gö gö! Nih di emere ngü la fï bü bala, baka ngü ta te nih to maguma nih tete fefe na ne, zalü koro di gbü sïkpï te nih ena akpi tete. Te nih ngbü emere ngü la bala la, nih ena angbü wü *kpara ka Yesu Kurisito fanü fanü. 15 Dela si-ngü te Me mala fü nih enatikine, gü ba, “Ah le de nih le ngü ka-ni, Me, de maguma nih biringbö ne. Nih mere e, amere ngü baka nda wü kundu nih tane de, angü wüh ka-wü ta de wü mürü kögö-nzö.”

16 Wü mürü kögö-nzö, ta te ewü le aje ngü ka Me de ne, ah de wü da? Ah de wü *ganzi kpara, te ewü wu ngü ka Me ta la de? Ah bala de! Ah zu de wü gina wü di enga *Yïsarayele, te Me tima *Müse, teka aküwa ewü esaka wü kpara ka *Ezepeto ne. Fü Müse amere bi wü ngü ka talara gbü jia ewü. Amba maguma ewü ngbü ka-ye fï bü ꞌbasu ꞌbasu. 17 Wüh le aje ngü ka Me de, neh teka wü re fe? Wüh le aje ngü ka Me de, teka wü re teke ꞌbasu (40). Teka ngü la, fü Me ayia afü kürüfe ye fü ewü. Dela si-ngü de te wüh kpi ta tete ꞌburu kpa etü gü, fü ewü ati ewü ciki kpala ne. Wüh nü koro gbü sü, ta te Me reke fü ewü ne, nda-wü tïne de. 18 Angü Me yia ta, kïna ewü, gü ba, “Wü tï anü akoro gbü züka sü, te ni, Me, reke tüngü wü ne de.” Me kïna ta ewü bala kükürü de, angü güje ewü ma. 19 Dela si-ngü te wü gina wü di enga Yïsarayele la nü koro tete na agbü züka sü, ta te Me reke fü ewü, de ne, angü wüh ta de wü mürü kögö-nzö. Wüh le aje ngü ka Me ta nda-wü de.

4

1 Wü di enga wüna, kpah bala Me mala ngü eyi fü nih, gü ba, “Ni reke züka sü eyi fü nih, teka fü nih anü afe te-nih tete kpala.” Ah le de nih ceka te-nih ꞌbe, angü te nih ngbü kpah de kögö-nzö baka nda wü kundu nih tane la, nih tï arï agbü züka sü la nda-nih kpah de. 2 Wü kundu nih la wu ngü ka Me kpo, wüh je ngü ka Me kpah eyi. Amba wüh küwa de, angü wüh le ta ngü ka Me de maguma wü biringbö nda-wü de. Te di bala, ah le de nih ceka te-nih ꞌbe, angü te nih le ngü ka Me de maguma nih biringbö de la, nih tï arï gbü züka sü ka Me nda-nih kpah de. 3 Fanü fanü, te nih le ngü ka Me de maguma nih biringbö la, nih tï eyi akoro gbü züka sü ka Me la. Amba mene wü kpara de maguma wü ꞌbasu ꞌbasu ne, wüh tï akoro agbü sü la nda-wü de, kpah baka ngü ta te Me mala, gü ba, “Ni kïna wü mürü kögö-nzö la eyi, gü ba, ‘Wü tï arï gbü züka sü ka-ni de,’ ne.” Me mala ngü la ta bala teka ne? Ah mala bala, angü ah reke sü la nza la de? Ah bala nda de! Ah reke sü la nza ta eyi gügü, o engu ngbü eo kotö ne. 4 Nih tï eyi awu ngü la, angü wüh ba ngü la eyi gbü *Ngari Me, gü ba, “Me mere kpï bete kotö de wü e ꞌburu, gbü wü sïkpï maꞌdiya. Fü ah adu afe te-ye gbü sïkpï lorozi.”* 5-6 Me reke ta sü teka wü kundu nih eyi, ce nzo. Amba wüh koro ta gbü sü la nda-wü de, angü wüh le ngü ka Me, ta te wüh ngbü emala fü ewü ne, nda-wü de. Dela si-ngü te Me mala ngü tete na, gü ba, “Wü tï arï agbü züka sü ka-ni de,” ne.† Sü la, ah ka-ye fï ladü, zalü akoro enatikine. Me ngbü la fï bü ele wü kpara ka-ye, de wüh rï koro kpala.

7 Nih tï kpah eyi awu, gü ba, Me ngbü ele de nih rï agbü züka sü ka-ni la. Kükürü de, angü sidi nga mere bi wü re, *Nzïla Wazi Me mala ta ngü la eyi, gömö Miri *Davidi, gü ba, “Dene ngü te ni, Me, le amala fü nih enatikine, gü ba ‘Nih le ngü ka-ni de maguma nih biringbö. Nih mere e adi emere ngü baka nda wü kundu nih tane de, angü wüh ka-wü ta wü mürü kögö-nzö.’ ”‡ Miri Davidi ba ngü la gbü *Ngari Me, sidi nga mere bi wü re, te Me kïna wü kundu nih la tete na. Te di bala, ah le de nih wu awu, gü ba, du sïkpï la ladü fü nih, teka fü nih akoro agbü züka sü ka Me la. 8 Angü, ta sidi nga kpi ka *Müse, *Yosuwa za wü di enga *Yïsarayele, akoro di me-ye, agbü tö ka wü *Kanana. Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, tö ka Kanana la de züka sü, te Me mala nganga ne? Ah bala de! Te ah ena adi ta bala la, Davidi du ba wü ngü la, sidi nga bi wü re, fütanga kpi ka Yosuwa, neh teka ne? 9 Te di bala, nih tï eyi anü arï agbü sü ka Me kpala, afe te-nih, baka ta te Me fe te-ye, gbü sïkpï ka lorozi ne. 10 Gbü sïkpï te yi ena akoro tete agbü sü ka Me, yi ena afe te-yi kpah bala, angü wü tima ka-yi nza eyi ꞌburu, baka ta te Me fe te-ye, te engu mere kpï ake kotö nza tete na ne. 11 Te di bala, ah le de nih to te-nih ꞌburu ꞌburu teka ale ngü ka Me, teka fü nih arï agbü züka sü ka Me la. Nih mere e amere ngü ka kögö-nzö, baka nda wü kundu nih ta la, nda-nih de!

12 Wü di enga wüna, ah le de nih le ngü ka Me de maguma nih biringbö. Nih ce ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu asidi, angü nih tï afiti Me de. Ngü ka Me ka-ye baka mere maguruma te dere fa sü, te tï eyi awa so de biki gbü ye, akolo gbö! Angü Me tï eyi aceka kpï kpa emaguma nih kpörö! awu wü fïngangü ka-nih kpah ꞌburu. 13 Kpara biringbö te tï afiti Me nda ma! Me wu wü ngü ꞌburu kpo! Ah wu fïngangü ka-nih kpah kpo. Nih tï awo ngü gbü jia Me nda-nih de. Ah le de nih le ngü ka Me de maguma nih biringbö. Angü te gara nih ena arü engagira Me, fü engu aye süka ngü ka-nih mbi mbi mbi, te nga wü ngü ka-nih ꞌburu, te nih ngbü emere ne.

Dene ngü ka Yesu te di baka mere mürü gele,

te reke ngü ezengba nih de wü Me fanü

14 Wü di enga wüna, te nih gü ba, nih zu de wü *kpara ka Yesu la, ah le de nih zoro ngü ka Yesu de kpa nih ꞌbasu. Angü Yesu de mere *mürü gele ka-nih, ah kpah de Ye Me. Engu tadu eyi kpa gbü kpï, kpaka Me, angü engu reke ngü ezengba nih de wü Me, nza eyi ꞌburu fï mere badi. 15 Ngü ka Yesu reke fa nda wü gara mürü gele ꞌburu. Yesu wu kpo, gü ba, wazi nih teka arü di kpekpeke gbü wü re-ngü ka *Satana nda ma. Wü mere bi ngü te Satana le afiti nih di ne, ah wu kpah kpo. Kükürü de, angü baka ta te Yesu di la füh kotö sene ne, Satana re engu ta kpah eyi, de wü ngü la ꞌburu, baka te engu ngbü ere nih di de enatikine ne. Ah re engu bima, teka mere bi wü sïkpï, amba Yesu le wü siti ngü kaka-na la nda de. 16 Te di bala ne, de nih mere e akpe cürü de, nih i maguma nih ai, fü nih anü kpaka Miri Yesu. Kükürü de, angü engu ngbü ele nih de *züka maguma ye. Te Satana ngbü ere nih la, nih yi-ta Yesu. Engu ena awu cïnga nih, fü ah ato wazi fü nih.

5

1 Gbü gele ka-nih, ka wü di enga *Yïsarayele, wü cögbörö *mürü gele ka Me ka-wü kpah bü kükürü wü kpara ka kotö ne. Wüh de wü kundu ye *Arona. Fü Me ayia afe ewü ta teka tima la. Te di bala, tima ka mere mürü gele neh ene? Ah ngbü ewete wü nü, da eto fü Me, teka *siti ngü ka wü kpara. 2 Wü mürü gele ka wü di enga Yïsarayele la, wüh ta wü kpara ka kotö ne, kpah baka nih. Te di bala, wüh ngbü ta ewu cïnga wü kpara, te ewü ngbü emere siti ngü gbü ïrï-to ne. Kpah bala, wüh wu da erï wü kpara, te ewü ngbü edürü ngü ne, ferrre kpo. Angü wü kpara te ewü ngbü edürü ngü la, wüh wu ta ngü ka Me mbi mbi nda-wü de. 3 Baka te mürü gele la di ta kpah bü kpara ka kotö, te ngbü kpah edürü ngü baka nih ne, fü ah ngbü kpah ewa nü, eto fü Me, teka nda-ye siti ngü.

4 Teka tima ka mere mürü gele, kpara tï ao te-ye mere mürü gele de tete-ye nda de. Me ngbü efe kpara teka tima la me-ye, angü dela ka-ye mere kpeke tima. Baka ta gügü te Me fe Arona, enga ni ye *Müse, ao engu mere mürü gele tete na ne. Engu me-ye de mere kundu ye wü mürü gele ka wü di enga Yïsarayele ꞌburu. 5 Yesu *Kurisito o te-ye mere mürü gele de tete-ye nda kpah de. Me fe engu teka tima la kpah me-ye, gü ba, “Ye zu de Ye ni. Enatikine ni sere ye eyi fü wü kpara ꞌburu, gü ba, ni de Wö ye, ni to tima la fü ye me-ni.”* 6 Me mala kpah gara ngü fü Ye ye, gü ba, “De-ni, Me, ni o ye me-ni mere mürü gele baka Miri Meleke-Sadiki. Ye ena angbü ereke ngü ezengba ni de wü kpara ka-ni, fï mere badi.”†

7 Baka ta te Yesu di la füh kotö sene ne, ah yi-ta Me kpekpeke de mere ri ye, da eku gba de ngura, angü engu wu kpo, gü ba, Me ena aküwa ni gbü wazi ka kpi. Te di bala, fü Me ayia aje gba kaka-na, ayia ato wazi fefe na, teka de ah rü di kpekpeke. Angü Yesu o to ye ꞌburu teka amere tima te Me to fefe na ne. 8-9 Yesu de Ye Me fanü. Enatikine engu koro eyi mere kpeke kpara, baka te Wö ye na, Me, ngbü ele, angü engu ngbü eje rïrï ka Me ereke areke. Me le me-ye de engu zü cïnga baka e dela, teka fü engu amaka wazi, amere ngü ka-ni, Me, anza di ꞌburu. Te di bala, wazi Yesu fa sü. Te nih le ngü kaka-na la, engu tï eyi aküwa nih fï mere badi. 10 Dela si-ngü de te Me o Yesu tete na mere mürü gele, teka adi ereke ngü ezengba nih, de wü ye, baka Meleke-Sadiki tane.‡

Dene ngü te ma le amala fü yi, gü ba, yi mere e ace ngü ka Me de

11 Wü di enga wüna, ngü ka Yesu, te reke ngü di ezengba nih de wü Me ne, ah ka-ye de mere kpeke ngü. Ma le ta amala mere bi wü ngü fü yi teka ngü la, amba ngü la tï arï gbü nzö yi kere nda de. 12 Yi le ngü ka Yesu tane eyi gügü. A rï yi eyi de ngü ka Yesu teka bi wü re. Amba ngü la rï gbü nzö yi fï de, neh teka ne? Fïngangü ka-a gü ba, yi ena akpo ta dene me-yi, angbü erï wü bu yi de ngü ka Yesu. Amba yi di ngbü fï bü ele de wü gara kpara di erï ani de mene wü ngü, ta te a rï yi di eyi ne kpah toto, neh teka ne? Yi le la angbü fï bü baka wü vürü jaji, te wüh ngbü ela ngu-ka? Ah le de yi zü kümü de so, angü yi ndri eyi. 13 Ah fanü, te wüh yaka vürü mbarase la, ah tï azü kümü la de, ah ena angbü ela ka-ye bü ngu-ka. Amba sidi nga re bata, anga bala, te mbarase la ngbü fï bü ela ka, ah le azü kümü de la, dela züka ngü? Teka ngü ka-yi, ah kpah bala. 14 A fï ta, gü ba, yi wu ngü ka Me eyi, yi je sisi na reke dene kpah eyi mbi mbi mbi. Yi ga koro dene kpah eyi kpekpeke gbü ngü ka Me, fü yi adi emere wü ngü te ena areke gbü jia Me. Amba yi ka-yi la fï baka wü vürü jaji? Te di bala, ah le de yi o to yi ꞌburu, teka aje si-ngü ka Me areke areke mbi mbi mbi, teka fü yi awu mene ngü, te ngbü ereke gbü jia Me ne. Te yi mere bala la, yi ena amaka wazi teka adi emere ngü ka Me di. Yi ena awu kpah mene wü ngü, te di esiti gbü jia Me ne. Fü Me angbü eto wazi fü yi, teka fü yi ace wü *siti ngü la.

6

1-3 Wü di enga wüna, gina wü ngü ka Me, te di baka ngu-ka te vürü mbarase ngbü ela ne, a rï yi de ngü la eyi gügü, gü ba, “Ah le de yi fü maguma yi, fü yi ace *siti ngü ka-yi. Ah le de yi le ngü ka Yesu Kurisito de maguma yi biringbö. Ah le de wüh to *babatïza fü yi, fü ewü ao kpa wü gbü nzö yi, teka fü *Nzïla Wazi Me akoro angbü emaguma yi. Te yi le ngü ka Yesu la, Yesu Kurisito ena aküwa yi, fü ah azükü yi gbü kpi, adu ato to küte fü yi. Amba, te yi le ngü ka Yesu de la, Me ena ato kuru te yi fï mere badi.” Dela wü ngü ka Me ta te a rï yi di, yi wu ngü la bala de? Wayi, ah le de nih nü enü de ngü ka Me kpa engagira nü, teka fü Me aceka nih baka kpeke wü kpara ka-ye.

4-6 Wü di enga wüna, nih nü enü de ngü ka Me kpa engagira nü. Yi mere e adu kpa sidi de, angü yi ena adürü te kaje ka Me. Yi ngbü efï neh ngü ne? Me ü jia yi eyi. Ah to wazi ka Nzïla Wazi ye kpah eyi fü yi. Fü yi angbü eje ngü kaka-na de mere tadu. Yi wu kpah wü kpeke ngü, de te wü *kpara ka Yesu ngbü emere, de wazi ka Nzïla Wazi Me, ne eyi. Te di bala, te mü fü te-mü, du ce ngü ka Yesu asidi la, mü ena adu afü maguma mü kpah toto, neh baye baye? Ngü la tï nda de! Angü mü fü kürüfe mü eyi fü Yesu! Wü kpara ena angbü esiti ïrï Yesu teka ngü ka-mü la! Ah ge baka te mü du bere Yesu eküte *rü gbegbete kpah toto!

7 Wü di enga wüna, yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Te mü ru e kpa gbü yï ka-mü, fü agö angbü elï fefeh na ereke areke la, wü e de te mü ru gbü yï la ena akö areke areke. Fü ewü aga kpah mbi. Fü mü amaka mere bi zü-e gbü yï la. Te di bala, mü ena angbü de mere tadu, gü ba, Me to wazi gbü yï ka-ni eyi fanü. 8 Amba, te mü ru e gbü yï ka-mü, fü wü fu wü ti, de wü siti gü adu akö gbü yï ka-mü me-wü la, mü ena angbü de tadu? Mü tï angbü de tadu de! Mü ena angbü de cïnga, fü mü adu ace yï la asidi, ah bala de? Wü gara ne, mü ena ato wa gbü yï la, fü ah acuru asidi! Te di bala, ah le de yi reke ngü ka-yi, teka fü yi angbü baka züka yï la. Yi mere e angbü baka mene yï te di esiti ne de!

9 Wü di enga wüna, ma ngbü emala wü kpeke ngü la fü yi, angü ma le yi fa sü. Amba ma wu eyi, gü ba, ngü ka-yi baka fu wü ti, de wü siti gü ne, nda de. Angü ma wu eyi, gü ba, yi ngbü elala fï bü sidi nga Yesu. Engu ena aküwa yi aküwa fanü fanü. 10 Me ka-ye de züka miri. Engu ngbü eto züka ngü fü wü kpara te nga züka ngü ka-wü, de te ewü ngbü emere ne. Ah wu kpo, gü ba, yi ngbü ele ngü ka-ni de maguma yi ꞌburu. Angü engu wu kpah kpo, ga, yi ngbü ele ta-ngü te wü kpara ka-ni efa sü, zalü akoro dene, yi ngbü la fï bü emere bala. Te di bala ne, engu ena ato züka ngü fü yi ato, te gara fanü, toto tï aïrï te yi nda de. 11 Ah le de yi o to yi teka anü de ngü ka Yesu la kpa engagira nü. Ma ngbü ele de yi di eo jia yi ꞌburu eküte Yesu, zalü akoro di gbü sïkpï, te yi ena ago akoro kpakaka na, agbü züka sü ka Me agbü kpï. 12 Ah le fü yi ato te-yi, ale ngü ka Me de maguma yi biringbö. Yi mere ngü kpah baka nda diri wü kpara ka Me ta gügü ne. Te cïnga ngbü emere yi la, yi i maguma yi ai, fü yi arü kpekpeke. Te di bala, yi ena amaka wü züka ngü agbü kpï, baka te Me mala nganga fü nih ne.

Dene ngü te ma le amala fü yi, gü ba,

ngü te Me mala, ah tï ace de

13-14 Wü di enga wüna, yi fï la nga ngü ka *Abarayama. Me mala ngü fü Abarayama ta gügü, gü ba, “Ni ena ato wazi fü ye, teka de wü kundu ye sibi fa sü.”* Fü Me ayia akïna kïna te ïrï ye, gü ba, “Ni ena amere ngü la bala, fanü fanü,” kükürü de, angü gara kpara te fa Me nda ma. Teka ngü la, fü Me ayia akïna kïna la te ïrï ye. 15 Fü Abarayama ayia agu maguma ye, teka züka ngü de te Me mala fü ye ne. Fü ah angbü da ecï nga ngü la. Fü Me ayia amere züka ngü la fefe na bala fanü.

16 Wü di enga wüna, te gara kpara mala ngü, kïna te-ye te ïrï Me, gü ba, “Ni ena amere gara ngü ka-ni bane,” wü bu ye na ena afï, gü ba, engu ngbü esu dela wu? Aꞌa, ah bala de! Wüh ena adu ale ngü kaka, teka kïna te engu kïna te-ye di la. 17-18 Dela si-ngü ta te Me kïna kïna fü nih di te ïrï ye, teka de nih wu, gü ba, de-ni Me, ni tï afüfü fïngangü ka-ni nda-ni de. Angü, Me mala ta ngü kpekpeke, gü ba, “Ni, Me, ni o Yesu mere *mürü gele, teka areke ngü ezengba ni de wü kpara.” Fü ah ayia akïna kïna, teka acu ngü la di. Te di bala ne, nih mere e afï nga ngü de. Nih rü kpekpeke, de nih zoro ngü ka Me de kpa nih ꞌbasu, angü Me ena aküwa nih aküwa, baka ngü de te engu mala. Engu tï asu wu nda de. 19-20 Te di bala, ngü ka Yesu, te reke ngü ezengba nih de wü Me ne, tï eyi ato wazi fü nih fanü, fü nih angbü eo jia nih nzö eküte Yesu. Wü di enga wüna, nih rü kpekpeke, da elala gbü nga Yesu, angü Yesu nü sü eyi kpa engagira nü, agbü sü ka Me agbü kpï, teka aü kaje fü nih. Angü Yesu de mere mürü gele ka-nih, te reke ngü ezengba nih de wü Me fï mere badi, kpah baka Miri Meleke-Sadiki, te di ta mere mürü gele, gbü re ka Abarayama ne.†

7

Dene ngü ka Yesu, te ngbü eyi to mürü gele ka-nih,

fï mere badi ne

1 Yesu de mere *mürü gele ka-nih baka Miri Meleke-Sadiki ta gügü ne.* Miri Meleke-Sadiki la ta neh da? Meleke-Sadiki ta de mere miri ka gara sü de ïrï ye Salema.† Engu ta kpah de mürü gele, te ngbü emere tima ka mere Me. Ta gügü wü *Abarayama nü tï gü gbü nzö wü vügü ka-wü, fü ewü afa wü vügü la.‡ Te wü Abarayama ngbü ego tete kpa ekötï, fü Abarayama anü amaka te-wü de wü Miri Meleke-Sadiki. Fü Miri Meleke-Sadiki ayia asü ngüsü gbü nzö Abarayama. Fü ah ayia aku gba fü Me, teka de Me to wazi fefe na. 2 Fü Abarayama ayia aza süka wü e, te ewü za esaka wü vügü la, ato fü Miri Meleke-Sadiki baka tari-e,§ teka agbo nga ïrï Me di. Te di bala, ngü ka Miri Meleke-Sadiki ka-ye baka nda Yesu. Kükürü de, angü si-ngü gbü ïrï Meleke-Sadiki la gü ba, “Miri te ngbü emere ngü gbü jia Me ereke areke.” Miri Meleke-Sadiki, ah kpah de miri ka Salema. Amba si-ngü gbü ïrï de Salema ne gü ba, “Zö-ngbüngbü.” 3 Ngü ka Miri Meleke-Sadiki koro ka-ye bü gbogbogbo! Baka te wüh ba ngü ka Miri Meleke-Sadiki gbü *Ngari Me ne, wüh ba ïrï wö ye na nda-wü de. Wüh ba ïrï ni ye na kpah de. Wüh ba ïrï wü kundu ye na kpah de. Nih wu wü sïkpï anga re te wüh bï engu tete ne kpah de. Wüh je nga kpi kaka-na nda-wü kpah de. Ah ge baka te engu ngbü ka-ye ta ezükü, fï mere badi. Te ah bala, ngü kaka ka-ye baka nda Yesu, Ye Me, te di de mere mürü gele, te reke ngü ezengba nih de wü Me, fï mere badi ne.

4 Ceka la! Miri Meleke-Sadiki ta de mere kpeke kpara. Angü mere kundu nih, Abarayama, to ta takpa fefe baka tari-e, teka acu ngüngü na di. Wüh ngbü eto takpa de bala fü mere kpara de? Te ah bala la, Miri Meleke-Sadiki me-ye de mere kpara, te fa Abarayama ka. 5 Gbü gele ka-nih, wü di enga *Yïsarayele, wü mürü gele ka-nih ka-wü ꞌburu gbü nguwa *Levi. Amba nih ꞌburu de wü kundu ye Abarayama. Te di bala, de-nih, wü di enga Yïsarayele ꞌburu, nih ngbü eto takpa ka tari-e fü wü mürü gele la, angü rïrï ka-nih mala bala. 6 Miri Meleke-Sadiki ta de mürü gele ka mere Me, amba engu gbü nguwa Levi nda de. Abarayama me-ye de mere kundu ye Levi. Engu kpah de kpara te Me mala ngü fefe na, gü ba, “Ni ena ato mere wazi fü ye, fü nguwa ye asibi di afa sü.” Amba Abarayama ta me-ye de kpara te to takpa baka tari-e fü Miri Meleke-Sadiki. Fü Meleke-Sadiki adu ayi-ta Me, teka de Me to wazi fü Abarayama. 7 Kpara te ngbü eyi-ta Me, teka de Me to wazi fü wü bu ye, neh da? Ah de mere kpara de? Te ah bala, Miri Meleke-Sadiki de mere kpara fa Abarayama ka. 8 Te di bala, ah ge baka te wazi Miri Meleke-Sadiki fa wazi wü di enga Levi, wü mürü gele ka-nih, wü di enga Yïsarayele ne, afa. Kpah bala, wü di enga Levi de wü mürü gele ka kotö ne, wüh tï eyi akpi. Amba teka ngü ka Miri Meleke-Sadiki, wüh je nga ngü ka kpi kaka-na nda-wü de. Ah ge baka te engu ngbü ka-ye ta ezükü fï mere badi. 9-10 Abarayama ta de wö ye *Yïsaka. Yïsaka ta de kundu ye Levi, te di de kundu ye wü mürü gele ka-nih, wü di enga Yïsarayele ne. Amba gbü sïkpï ta te Abarayama to takpa la tete fü Miri Meleke-Sadiki ne, o Abarayama bï Yïsaka ta nda la de. Ah baka te wü Levi to takpa kpah eyi fü Miri Meleke-Sadiki la guvu Abarayama. Te ah bala, Miri Meleke-Sadiki me-ye de mere kpara, te fa Levi, de wü kundu ye la, ꞌburu.

11-12 Teka ngü ka *Rïrï, ta te Me to fü nih, wü di enga Yïsarayele, gömö *Müse ne, Rïrï la gü ba, ah le de wü mürü gele la di ꞌburu wü kundu ye *Arona, gbü nguwa Levi. Amba, sidi nga mere bi wü re fütanga Müse, fü Me adu amala gara ngü, gü ba, “Ni ena atima gara mürü gele fü nih, te ena adi baka Meleke-Sadiki, teka fü engu areke ngü ezengba nih de wü ni, Me.” Te mere bi wü mürü gele gbü nguwa Levi la, ena angbü ta ereke ngü ka-nih gbü jia Me fanü la, de bane Me du tima gara mürü gele fü nih, tïne de. Fanü, mere bi wü mürü gele la tï areke ngü ka-nih gbü jia Me nda-wü de. Diri Rïrï la tï areke ngü ezengba nih de wü Me nda kpah de. Dela si-ngü te Me tima gara mürü gele, de engu koro asere to kaje ka *küküwa fü nih, angü Me fü rïrï ka diri gele la eyi. Amba to mürü gele la, ah de kundu ye Arona nda de, angü ngü kaka ka-ye baka nda Miri Meleke-Sadiki. 13-14 To mürü gele ka-nih ne, ah de Miri Yesu. Ah koro gbü nguwa Levi nda de. Engu ka-ye gbü nguwa *Yuda. Rïrï ka Müse mala teka wü mürü gele gü neh fe? Rïrï la gü ba, wü mürü gele la di ꞌburu gbü nguwa Levi. Ah mala ngü teka nguwa Yuda nda de.

15 Te di bala, nih tï eyi awu, gü ba, Me fü ngü ka diri Rïrï la eyi, angü engu du tima Yesu, gü ba, engu de mere mürü gele baka Miri Meleke-Sadiki. 16 Me o Yesu baka mere mürü gele, neh teka ne? Wüh bï engu ta gbü nguwa Levi? Aꞌa, Me o Yesu baka mürü gele, angü engu de kpara te ngbü ka-ye fï mere badi. Engu tï akpi nda de. 17 Yi fï la nga ngü, ta te wüh ba teka Yesu gbü *Ngari Me, gü ba, “De-ni, Me, ni o ye eyi mere mürü gele fï mere badi, baka mere Miri Meleke-Sadiki tane.”* 18-19 Me du fü ngü ka rïrï ka diri gele la eyi, angü gele la tï adu areke ngü ezengba nih de wü Me nda tïne de. Dela si-ngü te Me tima Yesu tete na, teka de engu koro, agü tamu to kaje fü nih, de wazi te fa ngü ka diri gele la afa. Te di bala, de nih o jia nih eküte Yesu, angü Yesu tï eyi areke ngü, te di ezengba nih de wü Me ne, duu me-ye.

20 Kpah bala, ngü ka Yesu fa rïrï ka diri gele ka, teka kïna te Me kïna. Angü ta te wüh fe wü kundu ye Levi tete wü mürü gele ne, Me kïna kïna nda de. 21 Amba, gbü sïkpï te Me fe Yesu tete, Me gü ba, “De-ni, Me, ni kïna kïna eyi, gü ba, ‘Ni o ye eyi mere mürü gele, te ena angbü fï mere badi, teka adi ereke ngü ezengba ni de wü kpara.’ ” Dela ngü ta te Me kïna kïna di. Engu tï afü ngü la nda de. 22 Te di bala, ah le de nih wu, gü ba, ngü ka Yesu fa ngü ka mere bi wü diri mürü gele tane afa. Ah le kpah fü nih awu, gü ba, Yesu tï eyi aküwa nih fanü, angü engu tïne eyi mere *vüngüte ka-nih.

23 Kpah bala, diri wü mürü gele la, wüh ta de kükürü wü kpara ka kotö ne. Te gara kpi eyi la, fü ewü angbü eo gara kpara gbü nguwa ewü la, da kiri ye te kpi la, teka de tima la di fï bü enü kpa engagira nü. Dela si-ngü te wüh sibi fa sü ne 24 Amba, teka ngü ka Yesu, engu tï akpi tïne de. Wüh tï ao gara kpara dada na kpah de. Angü engu ngbü eyi me-ye baka mere mürü gele, fï mere badi. 25 Te di bala, te nih yi-ta Me te ïrï Yesu la, Me ena aküwa nih aküwa fï mere badi. Kükürü de, angü Yesu ngbü eyi fï da eyi-ta Me teka ngü ka-nih, de Me küwa nih.

26 Wü di enga wüna, dela ngü te ma le amala fü yi. Yesu ka-ye me-ye de mere mürü gele ka-nih. Engu me-ye de kpara te ena aküwa nih. Angü engu de züka kpara, *nzïla, te ngü kaka reke gbü jia Me fa sü. Ah mere siti ngü nda kü de. Fü Me ayia ato mere wazi fefe na, adu ao engu ede ye, Mere Miri agbü kpï. 27 Ngü ka Yesu fa ngü ka wü diri wü mürü gele tane ka. Angü Yesu to te-ye, akpi, teka afa nih gbü wü *siti ngü ka-nih, cu de *ngüte ye. Ah mere ngü la ngbee du biringbö. Amba, teka ngü ka mere bi wü diri wü mürü gele, wüh de wü kükürü kpara ka kotö ne. Wüh ngbü ta kpah emere wü gara *siti ngü. Teka ngü la, fü ewü angbü kpah ewa wü nü, eto ngüngüte fü Me, teka siti ngü ka-wü feke, teka de Me boro siti ngü ka-ani la. Wüh le teka angbü eto ngüte wü nü la bala, te nga wü sïkpï ꞌburu, angü ngüte wü nü, ta te wüh ngbü ewete la, tï anza siti ngü nda de.† 28 Te di bala, mene wü kpara ta te wüh o ewü wü mürü gele, baka te *Müse mala gbü *Rïrï ka-ye ne, wüh ta de kükürü wü kpara ka kotö ne, kpah baka nih. Amba, teka ngü ka Yesu, engu ka-ye de Ye Me. Wawazi na fa sü. Engu ka-ye de züka kpara gbü jia Me. Fü Me ayia ao engu baka to mürü gele ka-ye. Fü ah ayia akïna kïna, gü ba, tima ka Yesu tï anza nda de.

8

Dene ngü ka Yesu, te ngbü eyi mere mürü gele ka-nih agbü kpï

1 Wü di enga wüna, mere kpeke ngü te ma le amala fü yi, ah dene. Miri Yesu de züka *mürü gele ka-nih ka-ye me-ye, te ü kaje ka *küküwa eyi fü nih. Tïtïne engu ngbü engbü ede kpökpö ka Me, baka Mere Miri agbü kpï. 2 Yesu reke ngü ezengba nih de wü Me eyi, agbü *nzïla sü kpaka Me. Sü la, ah baka *Kambü ka Me de füh kotö ne nda de, angü Kambü ka Me de füh kotö ne, wü kpara jï me-wü de kpa wü. Amba zu Kambü ka Me de agbü kpï ne, Me mere e ka-ye cu me-ye.

3 Tima ka wü mürü gele neh ene? Wüh ngbü ewete mere bi wü nü, teka adi eto ngüte ewü fü Me, teka afa *siti ngü ka wü kpara di. Ah bala de? Amba baka te Yesu di de mürü gele ka-nih ne, engu to fü Me neh ene? Ah to zu *ngüte ye. 4 Amba, te Yesu ena adi ta fï bü füh kotö sene la, de bane engu tï angbü mürü gele nda de. Angü mere bi wü mürü gele la ta ladü esüka wü di enga *Yïsarayele, te ewü ngbü emere gele ka Me füh kotö ne. Amba Yesu ka-ye ladü agbü sü ka Me agbü kpï. Angü engu reke ngü ezengba nih de wü Me nza eyi. 5 Amba tima de te mere bi wü mürü gele la ngbü ta emere de füh kotö de sene ne, ah ka-ye ta nda-ye bü kuru ngü, de te Miri Yesu du mere agbü kpï ne. Kpah bala, Kambü ka Me de füh kotö ne, ta te wüh ngbü emere gele ka Me gbügbü ne, ah ta kpah de kuru zu Kambü ka Me de agbü kpï ne. Angü Me sere ta zu Kambü ka-ye agbü kpï ne fü *Müse. Fü Me ayia amala ngü fü Müse kpekpeke, gü ba, “Ye mere Kambü ka-ni la füh kotö sene, kpah baka engu te ni sere fü ye la.”* 6 Amba teka tima ka Yesu, engu mere zu gele ka Me agbü kpï ne nza eyi. Angü Yesu reke ngü ezengba nih de wü Me eyi cu fa sü, fa nda diri wü mürü gele tane di ka. Kpah bala, Yesu nzö ngüte eyi de wü nih. Teka ngü la, tïtïne Me eyi de mere *vüngüte ka-nih. Fü Me adu amala ngü fü nih, gü ba, “Ni ena adu aküwa nih, teka ngü ka Yesu la.” Te di bala, ngü ka *küküwa te Yesu to fü nih ne reke fa ngü ka diri gele tane ka.

7 Me nzö ngüte de wü kundu nih ta gügü. Fü ngü la ayia asiti, angü maguma wü kundu nih la ka-ye ta ꞌbasu ꞌbasu. Dela si-ngü te Me du nzö ngüte de wü nih kpah toto ne. 8 Te Me wu dürü ngü ka wü kundu nih la, fü ah ayia amala ngü gömö *mürü dofo ka-ye, gü ba, “Te gara, ni ena adu anzö ngüte de wü, wü kpara ka-ni, wü di enga Yïsarayele, kpah toto. 9 Amba to ngüte engu la, ah baka didiri na, ta te ni nzö de wü kundu wü ne, nda de. Ta gügü, ni nzö ngüte de wü kundu wü la, o wü kundu wü la di ta wü labï, gbü tö ka wü *Ezepeto. Fü ni ayia aküwa ewü esaka wü kpara ka Ezepeto, angü wüh de wü vüngüte ka-ni. Fü ni ayia ato *Rïrï ka-ni fü ewü gömö Müse. Amba wüh le aje Rïrï ka-ni la nda-wü de. Fü ewü angbü emere ngü ka-ni de maguma wü ꞌbasu ꞌbasu. Teka ngü la, fü ni ayia afü kürüfe ni fü ewü. 10-12 Amba te gara, ni ena adu anzö ngüte de wü kpah toto. Amba ngü la tï angbü baka mene diri ngü tane nda de. Angü ni ena awu cïnga wü, fü ni ayia aboro wü *siti ngü ka-wü ꞌburu, teka *züka maguma ni. Ni tï adu afï nga siti ngü ka-wü la tïne de. Ni ena aba wü rïrï ka-ni la, ao emaguma wü, angü wü ena adu ace ngü ka-ni. Ni ena ale wü afa sü, angü ni ena adi de mere vüngüte ka-wü. Wü ena ale rïrï ka-ni kpah de maguma wü biringbö. Wü ena awu ngü ka-ni areke areke, te nga wü ꞌburu. Fü wü angbü eje ngü ka-ni mbi mbi mbi, da ele cu de maguma wü.”† 13 Dela ta ngü te Me mala gömö mürü dofo ka-ye, gü ba, “Ni ena adu anzö ngüte te gara, de wü kpara ka-ni kpah toto,” ne. Me mala ngü la bala, angü ngü ka diri ngüte, ta te engu nzö de ewü ne, siti eyi. Te e siti eyi la, mü ena amere di baye? Mü ena adu ace e la asidi, fü mü adu areke gara toto. Ah bala de? Te di bala, ah le de nih ce ngü ka diri gele la asidi, fü nih adu alala te to ngü ka Yesu ne.

9

Dene ngü ka diri gele ka wü di enga Yïsarayele

1 Diri wü *mürü gele tane, ngbü emere nda-wü tima gbü *Kambü ka Me, de te wüh jï füh kotö de sene. Fü ewü angbü efete wü rïrï ka gele, ta te Me to fü *Müse ne, ereke areke. 2-3 Wüh ye süka guvu Kambü ka Me la ta ꞌbasu. Wüh gbala ta mere bongo baka ngisi la, kolo tütü na di. Mene gigina, de to kpa etanü ne, ah de mene de te wü mürü gele ngbü emere gele ka Me gbügbü na, te nga wü sïkpï ꞌburu. Lamba ta ladü kpala, te wüh ngbü esiya, teka de ah di elofo sü kpa esambü la. Cangalï ta kpah ladü kpala, te wüh ngbü eo ambata fefeh na, adi eto fü Me. Mene eꞌbaꞌbasu guvu kambü, te di to kpa gbügbü ne, wü mürü gele ꞌburu tï arï gbügbü kpala nda-wü de. ꞌDuwa mere kpara füh kpökpö ka-ewü ngbü erï kpala me-ye, gbü re biringbö du biri. 4 Gbü eꞌbaꞌbasu guvu kambü la, gara *cangalï ladü, te wüh reke gbü *diki-se, te wüh ngbü ecuru *rü de züka se ye fefeh na. Mere züka *Sanduku ta kpah ladü kpala, te wüh o züka wü e ka Me gbügbü. Wü e la baka zü-e, ta te Me ngbü eto fü wü di enga *Yïsarayele, o wüh ngbü endoro tete na kpa etü gü ne.* Bete ngbangba ka *Arona, ta te Me to wazi gbügbü na, fü ah ayia ato kpa ye baka fu-e ne. Kpah bete wü fara da ꞌbasu, ta te wüh ba wü *Rïrï ka Me nzükpa fefeh ne. 5 Kuru mere wü *malayïka ka Me ladü,† te wüh reke, o füh sanduku la. Fü mbula wü malayïka la agbala te-ye füh sanduku la ꞌburu. Dela sü te mürü gele ngbü emoko ngüte nü tete, teka adi ereke ngü ezengba wü kpara de wü Me di. Mere bi wü gara rïrï ka gele kpah ladü, amba ma le aza mere bi lö-ra, teka aro mö füh ngü la, nda-ra de.

6 Mere bi wü mürü gele ta ladü, te ewü ngbü erï agbü gina guvu kambü la, te nga wü sïkpï nde, teka adi emere gele ka mere Me kpala. 7 Amba teka eꞌbaꞌbasu guvu kambü la, ꞌduwa mere kpara füh kpökpö ka wü mürü gele la ngbü erï kpala me-ye. Ah ngbü erï kpala du biri, gbü re biringbö. Ah rï kpala bü kükürü kükürü bala ne de. Ah ngbü eza ngüte nü, angbü erï di kpala. Fü ah amoko ngüte la füh *Sanduku de kpa esambü la, teka afa *siti ngü ka-ye di, kpah bete wü siti ngü, de te wü kpara ꞌburu mere gbü mene re la. 8 Diri Kambü ka Me la, wü kükürü kpara rï nda-wü kpala ꞌburu ꞌburu de. Si-ngü la, neh baye baye? Ngü la, *Nzïla Wazi Me ngbü esere fü nih, gü ba, gele de te wü mürü gele la ngbü ta emere ne, ah tï areke ngü ka wü kpara gbü jia Me nda de. 9 Gbü wü ngü la, Nzïla Wazi Me ngbü egü tamu ngü fü nih, gü ba, ngüte wü nü la tï afa wü kpara gbü siti ngü ka-ewü, nda kpah de. Ah tï azürü maguma wü kpara, de te ewü ngbü emere gele la, nda kpah de. 10 Mere bi wü rïrï la, ah ꞌburu teka gele ka mato e fü Me. Wü gara gele la, ah teka ngü ka mazürü küte, de wü ngü ka zü-e, de wü gara. Angü wü kpara la ngbü emere wü gele la ꞌburu de wü e füh kotö ne, te tï areke ngü ka wü kpara gbü jia Me nda ꞌburu ꞌburu de. Amba enatikine dene, Yesu reke züka kaje eyi fü nih cu de *ngüte ye.

Dene ngü teka Yesu, te reke ngü ezengba nih de wü Me,

cu de ngüte ye

11 Enatikine, Me o Yesu *Kurisito eyi baka mere *mürü gele ka-nih. Yesu mere nda-ye ngü la gbü *Kambü ka Me, te wü kpara jï de kpa wü füh kotö ne, nda de. Ah rï mere nda-ye ngü la cu agbü sü ka Me agbü kpï. Nda Yesu, gele de te engu mere ne, ah fa nda wü mürü gele füh kotö ne ꞌburu, angü ah küwa nih eyi fï mere badi. 12 E te Yesu za, rï di agbü sü ka Me kpala, ah za cu *ngüte ye, ah de ngüte nü nda de. Angü ah kpi teka aküwa nih fï mere badi. Ah mere ngü la bala ngbee du biringbö, ah du nda nganga nda de. 13 Gbü *Rïrï ka Müse, te kpara le areke ngü ka-ye gbü jia Me la, kpara la ena aza meme, anga yiti, anü di kpaka mürü gele. Fü mürü gele aza nü la, awa, aza ngüngüte, amoko eküte kpara la.‡ Amba ngü la ngbü ereke bü nzö küte kpara, ah tï anza *siti ngü ka kpara la nda de. 14 Amba, teka ngü ka Yesu Kurisito, wazi ngüngüte na fa ngü ka ngüte wü nü ka. Angü Yesu mere siti ngü nda kü de. Fü *Nzïla Wazi Me ayia ato wazi fefe na, fü ah ayia ato te-ye fü kpi, teka aküwa nih. Ngüte Yesu la tï eyi afa nih gbü siti ngü ka-nih ꞌburu fï mere badi. Te di tïne eyi bala ne, fanü fanü, cürü kpi tï angbü emere nih tïne de. Nih gbo nga ïrï Me, da emere tima kaka-na de tadu.

15 Wü di enga wüna, Yesu reke to kaje eyi fü nih. Kpah bala, engu reke ngü ta te di ezengba nih de wü Me ne, eyi ꞌburu. Ah mere ngü la de ngüte ye, te engu tökö teka ngü ka-nih ne. Te di bala, nih tï eyi amaka züka ngü ka Me agbü kpï, baka te Me mala fü nih, te engu ï nih tete ne. Angü Yesu kpi ne, teka afa wü siti ngü, de te nih mere ne ꞌburu. Angü wazi nih teka amere mere bi wü *rïrï ka gele, ta te Me to fü Müse ne, ꞌburu nda ma.

16-17 Te gara enga ni mü kpi eyi la, yi tï eyi aye süka e-nga-kpa gbü nganga la de wü gara wü di enga ni mü.§ Amba te engu kpi nda la de la, mü ena aye süka wü e kaka, ba e-nga-kpa, neh baye baye? Mü tï amofo e kaka biringbö bane de! Te di bala, te Yesu ena akpi ta de la, de bane nih tï amaka *küküwa kpah de. 18-19 Kpah bala, ah ngbü ele ngüte teka areke ngü di ezengba nih, wü kpara, de wü Me. Dela si-ngü de te diri wü mürü gele tane ngbü ewa wü nü tete, teka adi eto ngüte ewü fü Me ne. Ah kpah baka ngü ta te Müse mere, gbü sïkpï te engu sere wü rïrï ka Me tete ꞌburu fü wü kpara. Ah za ta ngüte yiti, bala de ngu, fü ah ayia amoko füh buku, de te engu ba wü Rïrï la gbügbü na ne. Fü ah adu amoko ngüte la kpah gbü nzö wü di enga *Yïsarayele ꞌburu,* 20 gü ba, “Ngüte de te ni ngbü emoko gbü nzö wü enatikine ne, ah baka e te wü nzö *ngüte eyi de wü Me. Angü wü le wü *Rïrï ka Me ne eyi ꞌburu, de maguma wü biringbö.”† 21 Fü Müse ayia amoko ngüte la kpah füh Kambü ka Me, de wü e de ta te wüh ngbü emere gele di, de gbügbü na la ꞌburu. 22 Angü Rïrï ka Müse mala, gü ba, ah le de wüh di ereke ngü ka wü e ꞌburu de ngüte wü nü. Te wüh ena angbü ta ewa wü nü fü Me, teka adi ereke ngü ka-wü di de la, de bane ngü ka-ewü tï ta areke gbü jia Me nda de. Dela si-ngü te Yesu kpi tete na, atökö ngüte ye, teka azürü *siti ngü ka-nih ne.

23-24 Kpah bala, *Kambü ka Me de füh kotö ne, de wü ngü ka-ye, ah ꞌburu baka kuru ngü te di agbü kpï ne. Müse moko ngüte nü eküte wü e la mbi, teka de wü e la reke gbü jia Me, angü dela wü e te wü kpara mere me-wü de kpa wü. Amba Yesu Kurisito rï gbü Kambü ka Me de füh kotö ne nda de. Engu rï ka-ye agbü *nzïla sü ka Me agbü kpï, angü Yesu tökö cu *ngüte ye, te reke fa sü ne. Tïtïne engu ladü agbü kpï kpala, da eyi-ta Me teka ngü ka-nih. 25 Yesu rï agbü sü ka Me, nda nga ye anda, te nga re biri biri ne, nda de. Mere mürü gele ka wü di enga Yïsarayele ngbü ta erï te nga wü re biri biri ꞌburu, guvu mene Kambü ka Me, te wüh rï gbügbü ꞌdaaa de ne, de ngüte wü nü esaka ye. 26 Te ngü ka Yesu ena adi ta baka nda wü mürü gele la, de bane engu ena akpi ta te nga wü re biri biri ꞌburu, akpo gbü sïkpï ta te Me mere kotö ne tete, zalü akoro di enatikine. Amba ngü la bala nda de. Yesu kpi ka-ye ngbee du biringbö. Te di bala, kpi te Yesu kpi di du biringbö ne, kpi la tï eyi afa wü kpara gbü siti ngü ka-ewü ꞌburu. 27 De-nih, wü kpara ka kotö ne, nih ngbü ekpi neh du fe? Nih ngbü ekpi ngbee du biringbö. Sidi nga kpi la, fü nih adu akoro arü engagira Me, teka fü Me akolo ngü ka-nih. 28 Kpah bala, Yesu kpi ka-ye ngbee du biringbö. Angü ah ce te-ye fü kpi, teka anza siti ngü ka wü kpara ꞌburu, cu de ngüte ye. Fanü fanü, Yesu ena adu akoro füh kotö ne te gara. Amba engu du koro teka adu kpah akpi, teka afa nih gbü siti ngü ka-nih ne, nda tïne de. Yesu ena adu akoro füh kotö ne, teka abiti nih wü kpara ka-ye, te nih ngbü eo jia nih tengüngü ne. Engu ena aküwa nih, fü nih ago angbü agbü kpï kpala fï mere badi.

10

Dene ngü ka Yesu, te fa ngü ka diri gele ka

1 Wü di enga wüna, dene ngü te ma le amala fü yi. Diri gele, ta te Me sere fü *Müse ne, tï areke ngü ka-nih gbü jia Me anza nda de. Angü ngü ka gele la ka-ye bü kuru ngü, te ngbü esere ngü ka Yesu fü nih. Angü Yesu zu me-ye de kpara, te reke ngü ka-nih, o eyi mbi gbü jia Me. Te ah teka ngü ka diri gele la, ah le de *mürü gele la di ewa wü nü, fü ah angbü eto ngüte ewü fü Me te nga wü re biri biri ꞌburu. Wüh ngbü emere ngü la enda nganga anda bala. Angü ngü ka gele la tï ta, teka areke ngü ka-nih gbü jia Me, nda de. 2 Te diri gele la ena areke ta ngü te di ezengba nih de wü Me ne, anza ta eyi la, de bane wüh ena adu kpah adi emere gele la, enda nganga na anda? Aꞌa! Wüh tï ta adu angbü emere gele la te nga wü re ꞌburu ne de. 3 Fanü fanü, diri gele la tï teka areke ngü ka-nih gbü jia Me nda de. Teka ngü la, fü ewü angbü emere gele la, te nga wü re ꞌburu, angü wüh ngbü fï bü efï nga wü *siti ngü ka-wü, emaka. 4 Kükürü de, angü ngüte wü nü la tï, teka areke ngü ezengba nih de wü Me, nda de. Ah le ka-ye cu *ngüte Yesu Kurisito.

5-7 Dela si-ngü te Me tima Yesu *Kurisito, fü ah akoro füh kotö sene, aza küte baka nih, wü kpara, teka de engu kpi, teka aküwa nih. Angü, ta te Yesu ngbü ereke te-ye, teka akoro tete kpa füh kotö kpakine ne, ah mala ta fü Wö ye, gü neh fe? Ah mala ta, gü ba, “Wö ni, Me, ni ladü nzo. Ni to te-ni eyi ꞌburu ꞌburu teka amere ngü, de te ye ngbü ele ne. Angü ni wu eyi, gü ba, mere bi wü nü te wüh ngbü ewa fü ye ne, ngü la reke gbü jia ye nda de. Ngüte wü nü la tï anza siti ngü ka wü kpara nda de. Dela si-ngü te ye to küte di fü ni, teka de wüh mörö ni, teka fü ngüte ni anza siti ngü ka wü kpara, baka züka gele ka boro ngü, te ye ngbü ele.”* Dela ngü ta te wü *mürü dofo ba gbü *Ngari Me, teka kokoro ka Ye Me füh kotö ne. 8 Ngü te Yesu mala fü Wö ye, gü ba, “Ni wu eyi, gü ba, mere bi wü nü te wüh ngbü ewa fü ye ne, ngü la reke gbü jia ye nda de. 9 Wayi, ni ladü nzo. Ni to te-ni eyi ꞌburu ꞌburu, teka amere ngü te ye ngbü ele.” Ngü la, ah baka e te Yesu mala, gü ba, ngü ka wü diri gele la nza eyi. Angü enatikine dene, *ngüte Yesu du reke ngü la eyi cu me-ye. 10 Angü Yesu to te-ye ꞌburu ꞌburu, teka amere ngü de te Me ngbü ele ne. Fü ah ayia amere tima ka-ye kpini kpini, anza ꞌburu, baka te Me mala fefe. Fü ah ayia akpi ngbee du biringbö, teka aküwa nih gbü *siti ngü ka-nih fï mere badi.

11 Teka mere bi wü mürü gele ka wü di enga *Yïsarayele, wüh ngbü emere gele la, enda nganga anda. Wüh ngbü emömörö wü nü neh du fe, teka adi eto ngüte ewü fü Me? Amba ngüte wü nü la tï, teka areke ngü ka-nih gbü jia Me nda la fï de. 12 Amba teka ngü ka Yesu, ah kpi ka-ye ngbee du biringbö. Fü *ngüngüte na la ayia areke ngü ka wü kpara, te ewü le ngü kaka ne ꞌburu. Te Yesu reke ngü ka-nih nza tete, fü engu adu angbü füh kpökpö, gbü kokpa ka Wö ye agbü kpï, baka mere miri. 13 Enatikine Yesu fï ladü engbü kpala, ecï nga sïkpï, te Me ena aza wü vügü kaka ꞌburu, ao esa lölö. 14 Kükürü de, angü baka te Yesu kpi, fü ah atökö ngüte ye teka siti ngü ka-nih ne, ngüngüte na la zürü nih, wü kpara kaka, eyi ꞌburu. Ngüte Yesu la du reke ngü ka-nih eyi ꞌburu gbü jia Me. Gara ngü tïne eyi ma.

15 Gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me, wüh ba ngü la kpah eyi gbü *Ngari Me, gü ba, 16 “Me mala gü ba, ‘Te gara, ni ena adu anzö *ngüte de wü nih kpah toto. Amba ngü la tï angbü baka mene diri ngü tane nda de. Ni ena aba wü rïrï ka-ni la, ao emaguma nih, teka de nih mere e ace ngü la tïne de.’ 17 Fü Me adu kpah amala gara ngü, gü ba, ‘Ni ena awu cïnga nih, fü ni aboro siti ngü ka-nih ꞌburu, teka *züka maguma ni.’ ”† Dela ngü ta te Me mala gömö *mürü dofo ka-ye gügü. 18 Baka te Me boro siti ngü ka-nih eyi ꞌburu, teka züka maguma ye ne, nih ena adu angbü emere gele, da ewa wü nü, neh kpah teka ne? Ah le de nih ce ngü ka diri gele ace. Nih du, nih mere bala nda-nih tïne de.

Dene ngü te nih ena arü di kpekpeke,

alala eküte Yesu

19 Wü di enga wüna, Yesu reke ngü te di ezengba nih de wü Me ne eyi de *ngüte ye. Te di eyi bala ne, nih nü enü kpaka Me. Cürü mere e amere nih tïne de. 20 Angü Yesu ü to kaje eyi fü nih. Ah de kaje ka *küküwa. Te nih le kaje dela la, fanü fanü nih ena anü akoro kpaka Me. Yesu ü kaje la, neh baye baye? Ah ü kaje la, angü ah kpi füh *rü gbegbete, teka aküwa nih. 21 Yesu me-ye de mere kpeke *mürü gele ka-nih. Ah reke ngü ezengba nih de wü Me eyi ꞌburu reke areke, teka fü nih akoro züka wü kpara ka Me. 22 Te di bala, Me ngbü eyi eceka nih baka züka wü kpara ka-ye, angü ngüte Yesu zürü nih eyi *nzïla. Teka ngü la, nih koro ekoro kpaka Me. Nih mere e akpe cürü tïne de. Ah le de nih lala te ngü ka Yesu de maguma nih biringbö, angü nih za *babatïza eyi te ïïrï na. 23 Nih zoro ngü ka Yesu de kpa nih ꞌbasu, baka kïna ta te nih kïna te-nih di ne. Nih o jia nih ꞌburu eküte Yesu, angü engu ena adu akoro te gara, teka aza nih, anü di kpaka ye agbü kpï, kpah baka ta te engu mala fü nih ne. 24 Kpah bala, nih to te-nih, teka adi eto wazi fü wü bu nih, kpah da ele te-nih esüka nih, teka fü nih amaka wazi angbü emere züka ngü di. 25 Ah le kpah fü yi adi ebiti te-yi tundu de wü bu yi, teka adi egbo nga ïrï Me, da eto wazi esüka yi, teka fü yi alala fï gbü ngü ka Yesu. Angü wü gara kpara ce da ebiti te-wü de wü bu wü eyi. Amba yi mere e amere nda-yi bala de. Kükürü de, angü Yesu ena adu akoro füh kotö sene kere.

26 Wü di enga wüna, nih le ngü ka Me de maguma nih ꞌburu biringbö. Nih mere e ace ngü la de. Angü, te nih du fü te-nih, gü ba, nih du le ngü la nda-nih tïne de la, nih ena aküwa baye baye? Dela mere *siti ngü, te siti gbü jia Me cu fa sü! Mene ngüte e te nih ena aza, teka areke ngü la di ne, ah de ngüte ne? 27 Te yi gü ba, ani le ngü ka Yesu de la, Me ena ato mere kuru te yi. Yi tï aküwa kpo fï de! Angü engu ena agü yi gbü mere wa, te ünü nda kü de! 28 Nih wu eyi, gü ba, ta gügü ne, te kpara le ngü ka *Rïrï ka Müse de la, kpara la tï aküwa nda de. Wüh ena aï engu engagira wü *kovo, teka agïrï si-ngü kaka-na la. Te wü kpara ꞌbasu, anga bata, mala ngü kaka eyi, gü ba, “Fanü fanü, ani wu siti ngü kaka eyi cu de jia ani la,” wüh ena adu amere de engu baye? Wüh ena akolo ngü ka kpara la, fü ewü amörö engu asidi.‡ 29 Te di bala, te mü le ngü ka Yesu de la, mü ena aküwa, neh baye baye? Ah ge baka te mü ngbü ekpa ngü ka *ngüte Yesu, te tökö teka azürü *siti ngü ka-mü ne. Angü ah ge baka te mü ngbü edoto Yesu esa lö mü la. Ah kpah ge baka te mü ngbü esoko *Nzïla Wazi Me, de te ngbü eto wazi fü nih ne. Te mü ngbü emere ngü bala la, Me ena ato mere siti kuru te mü. 30 Wüh ba ta ngü la gbü *Ngari Me, gü neh fe? Me gü ba, “Ni ena ato kuru te siti wü kpara ꞌburu.” Fü ah adu kpah amala gara ngü, gü ba, “Te wü kpara ka-ni ngbü kpah emere siti ngü la, ni ena ato kuru te ewü kpah ato.”§ 31 Nih ceka ngü la mbi mbi mbi! Angü te Me to kuru te mü cu me-ye la, mü tï aküwa nda-mü de. Angü Me ka-ye de mere siti mürü wazi!

32 Wü di enga wüna, ma wu eyi, gü ba, yi to maguma yi fü Yesu eyi gügü. Te di bala, ah le de yi fï la nga wü züka ngü, ta te yi ngbü emere gügü ne. Angü, baka ta te yi to maguma yi fü Yesu ne, yi rü ka-yi ta kpekpeke. Ta te wü kpara ngbü eto cïnga te yi teka ngü ka Yesu, yi kpe cürü nda-yi ta de. Yi zoro Yesu ta de kpa yi ꞌbasu. Yi ce ngü kaka-na ta nda-yi de. 33-34 Wüh ngbü ta esoko wü gara kpara esüka yi, da emï ewü gbü jia wü kpara. Wüh ngbü ta ei wü gara yi, egü agbü ku. Fü wü gara yi angbü nda-wü ta da ele ta-ngü te wü bu wü, te wüh gü ewü agbü ku ne. Wüh ngbü ta egbene e ka wü gara yi, ece ewü de kpa wü kükürü. Gbü wü ngü la ꞌburu, yi kpe cürü ta nda-yi de. Yi ngbü ta de tadu te yi, angü yi wu kpo, gü ba, züka ngü ka-ani ladü agbü sü ka Me agbü kpï, te tï anza nda de.

35-36 Wü di enga wüna, ah le de yi i maguma yi ai! Yi mere e ace ngü ka Yesu de. Yi rü kpekpeke, adi emere ꞌduwa mene ngü te ena areke gbü jia Me, baka ta te yi ngbü emere gügü ne. Te yi mere bala la, Me ena ato mere tadu fü yi, fü ah adu aküwa yi fï mere badi, kpah baka ngü ta te engu mala fü yi ne. 37 Yi fï nga ngü de, Yesu te edu. Engu ena adu akoro kere. Engu tï ayiri tïne de. 38 Yi fï la nga ngü, ta te Me mala, gü ba, “Mene wü kpara, te ewü le ngü ka-ni, Me, de maguma wü biringbö ne, ni ena aceka ewü baka züka wü kpara ka-ni fanü, fü ni adu aküwa ewü fï mere badi. Amba, te wüh ce ngü ka-ni eyi la, maguma ni ena anzu eküte wü.”* 39 Wü di enga wüna, ma wu eyi, gü ba, yi lala eyi gbü ngü ka Yesu Kurisito. Angü fanü fanü, yi le ngü ka Me eyi de maguma yi biringbö. Teka ngü la, Me ena aküwa yi aküwa fï mere badi. Ah tï ato kuru te yi tïne de.

11

Dene ngü ka wü diri kpara ka Me,

te ewü rü ta kpekpeke gbü ngü ka Me

1 Wü di enga wüna, nih ena ale ngü ka Me de maguma nih biringbö neh baye baye? Te nih le ngü ka Me de maguma nih biringbö la, nih ena awu, gü ba, Me le nih fa sü. Te di bala, wü züka ngü de te Me mala nganga fü nih ne, engu ena amere amere fanü. Amba nih tï awu ngü la de jia nih tïtïne la de, nih ena adu awu wü ngü la te gara. 2 Angü mere bi wü kpara ka Me ta gügü ne le ngü ka Me ꞌburu de maguma wü biringbö. Fü ngü ka-ewü la areke ta te Me afa cu sü. 3 Te nih le ngü ka Me de maguma nih biringbö la, nih tï eyi awu, gü ba, Me o kotö ne bete kpï de wü e gbü wü ꞌburu me-ye. Angü, Me mala ta bü ngü de komö ye kükürü, fü wü e la ayia akoro!*

4 Yi fï la nga ngü ka Abele. Abele le ngü ka Me de maguma ye biringbö. Dela si-ngü ta te ngü ka nü kaka, de te engu wa fü Me ne, reke di gbü jia Me fa sü, fa ngü ka tari-e, ta te enga ni ye na to fü Me ne.† Fü Me ayia aceka Abele baka züka kpara ka-ye, teka ngü ta te engu to maguma ye fü Me ne. Nih wu eyi, gü ba, Abele kpi ka-ye ta eyi gügü, amba teka züka ngü kaka la, ah ge baka e te nih ngbü eyi eje riri na, te nih ngbü etanga ngü kaka gbü *Ngari Me la.

5 Yi fï la kpah nga ngü ka Enoka.‡ Enoka le ngü ka Me ta kpah de maguma ye biringbö. Fü Me ayia aza engu cu ezükü bala, anü sü di agbü kpï, teka ngü ta te engu lala gbü nga Me ne. Enoka kpi ta akpi nda de. Angü wüh ba ta ngü tekaka gbü Ngari Me, gü ba, “Ngü ka Enoka reke gbü jia Me fa sü.” 6 Te mü le ngü ka Me de maguma mü biringbö de la, ngü ka-mü tï areke gbü jia Me kpah de. Angü, te mü le aku gba fü Me la, ah le de mü wu, gü ba, fanü fanü, Me le nih fa sü. Ah le kpah de mü wu, gü ba, Me ngbü eto wazi fü mene wü kpara, te ewü le ngü kaka de maguma wü biringbö ne.

7 De yi fï la kpah nga ngü ka *Nüwa. Nüwa le ta ngü ka Me de maguma ye ꞌburu. Angü Me mala ta ngü fü Nüwa, gü ba, “Te gara, mere ngu ena asi, fü ah ata sü füh kotö ne ꞌburu. Te di bala, ah le de ye reke *zabu, teka fü ye aküwa gbügbü.”§ Ngü ka ngu te si la, ah ta de ngü te wü kpara wu bala te enga gina nda-wü la de. Amba Nüwa ceka ta ngü la gbü jia ye ba wu nda de. Fü ah ayia aje rïrï ka Me. Fü ah adu areke zabu, kpah baka e te Me mala fefe na la. Fü Nüwa ayia ta aküwa esaka ngu la, de wü kpara ka-ye ꞌburu gbü zabu la. Fü wü gara kpara füh kotö ne ayia akpi ꞌburu, angü wüh le ta aje rïrï ka Me la nda-wü de. Dela si-ngü ta te ngü ka Nüwa reke di gbü jia Me ne, angü engu le ngü ka Me de maguma ye biringbö.

8 Kpah bala, *Abarayama kpah de kpara te le ngü ka Me de maguma ye biringbö. Me mala ta ngü fü Abarayama, gü ba, “Ye yia eyia, de ye ce gba ye, de ye go ngbü agbü gara ganzi sü, te ye wu ta gügü la de.”* Fü Abarayama ayia aje ri Me, fü ah ayia anü agbü tö la. Fü Me ayia amala kpah gara ngü fefe, gü ba, “Te gara, ni ena ato tö ne fü wü kundu ye, fü ewü angbü gbügbü fï mere badi.” 9-10 Amba Me to ta tö la fü ewü kere nda de. Abarayama ngbü ta endondoro, da ejiji gbü tö la sela, baka ganzi kpara. Ah jï ta züka kötï kpala nda de. Wüh ngbü ta era bü esa wü gugu. Ye ye na *Yïsaka ake kundu ye na, de ïrï ye *Yakobo ne, wüh mere ta kpah bala. Amba wüh ceka ngü ka Me la gbü jia wü baka wu nda-wü de. Wüh o jia wü fï bü teka ngü te Me mala fü ewü ne, angü wüh wu eyi, gü ba, te gara Me ena ato züka kötï fü ani, te Me reke cu me-ye tüngü ani, te ena angbü fï badi.

11-12 Fütanga ngü la, fü Me adu amala gara ngü fü Abarayama, gü ba, “Abarayama deyï, wü kundu ye ena asibi te gara, akoro kpah coboro baka wü küfara etongo kpï.”† Amba ngü te Me mala la, Abarayama ceka gbü jia ye baka wu kpah de. Angü baka te wü Abarayama za te-wü ake Sara, teka mere bi wü re, wü bï ye nda-wü de. Wüh gbe ka-wü tïne eyi cu agbe. Amba wüh o jia wü nzö eküte Me, teka awu ngü te engu ena amere. Fü Me ayia ato wazi fü wü Abarayama ake Sara de wüh bï ye. Te ah ena adi ta gbü fïngangü ka-nih, de bane nih ena amala ta, gü ba, Abarayama gbe eyi. Wawazi te engu ena abï ye di tïne eyi ma. Amba wazi ka Me fa ka-ye sü! Fü Me ayia ato wazi fü Abarayama, fü Abarayama adu abï ye.‡ Fü yeye na la abï wü jaji komoko ꞌbasu. Fü wü jaji komoko ꞌbasu la adu abï mere bi wü jaji. Fü wü kundu ye Abarayama la adu asibi gbe coboro, baka küfara agbü kpï la. Ngü la mere te-ye bala kükürü de, angü Me to wazi fü Abarayama, teka te engu to maguma ye ꞌburu fü Me ne.

13 Wü kpara te nih ngbü emala nga ewü ne, wüh le ta ngü ka Me de maguma wü ꞌburu biringbö, zalü koro di gbü sïkpï te wüh kpi tete na. Wü züka ngü ta te Me mala, gü ba, ni ena amere fü ewü ne, Me mere ta wü züka ngü la fü ewü kere nda de. Te di bala, wüh ceka ta ngü ka Me la gbü jia wü baka wu ne nda-wü de. Wüh o to wü ꞌburu te ngü te Me mala la, angü wüh wu kpo, gü ba, Me tï eyi amere wü ngü la fü ani te gara, gbü sïkpï ka-ye te engu fe me-ye. Fü wü kpara la angbü ta de tadu teka ngü la. Wüh o ta maguma wü teka wü ngü füh kotö ne nda-wü de, angü wüh wu kpo, gü ba, “Gba ani füh kotö sene nda ma. Ani ngbü bü ejiji füh kotö ne, da endondoro baka wü ganzi kpara la.” 14 Te kpara mala ngü bala la, nih tï eyi awu, gü ba, züka gba ka na ena adi ladü kpa te gara sü. 15 Te wü kpara la ena ao maguma wü ta, teka wü e de füh kotö ne la, de bane wüh ena amala, gü ba, “Ani le angbü füh kotö sene ayiri ayiri.” 16 Amba wüh o maguma wü ka-wü teka sü ka Me agbü kpï. Teka ngü la, fü ngü ka-ewü ayia areke gbü jia Me. Fü Me angbü de tadu, angü wü kpara la koro eyi *vüngüte ka-ni. Fü Me ayia aza ewü agbü züka sü ka-ye agbü kpï, te engu reke fü ewü ne.

17-18 Ta gügü, Me mala ngü fü Abarayama, gü ba, “Mene kundu kundu ye, te ni mala nganga fü ye ne, wüh ena abï engu gbü nguwa *Yïsaka. Angü ni, Me, ni fe ka-ni Yïsaka.”§ Gbü gara sïkpï, fü Me ayia are maguma Abarayama, gü ba, “Ye za ye ye biringbö la, de ye wa engu fü ni laꞌbï tete.”* Amba Abarayama fï nga ngü la de maguma ye ꞌbasu ꞌbasu ne nda de. Ah le ngü ka Me la zu de maguma ye biringbö. Fü ah ayia aza Yïsaka, anü di, teka awa, ato laꞌbï tete, baka te Me mala fefe na la. 19 Angü Abarayama wu eyi, gü ba, wazi Me ladü teka amere wü ngü ꞌburu. Fü ah afï ngü la, gü ba, “Te ah bala, Me ena adu azükü Yïsaka gbü kpi la.” Fü Abarayama ayia aza mere maguruma ka-ye, teka awa ye ye la di. Fü Me ayia atïrï engu, gü ba, “Abarayama deyï, ye ce engu ece! Ye mere e awa engu de!” Ngü la, ah ge baka te Me zükü Yïsaka eyi gbü kpi la fanü fanü.

20 Yïsaka† ta kpah de kpara te le ngü ka Me de maguma ye biringbö. Fü engu ayia aza wü di ye ꞌbasu ne, wü *Yakobo ake Esawu, ayia asere ngü ta te Me mala fü ewü, gü ba, “Te gara, ni, Me, ni ena ato tö la ꞌburu fü wü ne.”

21 Yakobo le ta kpah ngü ka Me de maguma ye biringbö. Ta te engu wu, gü ba, sïkpï ka kpi ka-ni eyi gbamari ne,‡ fü ah ayia aza wü kundu ye ꞌbasu, wü di *Yüsefa, ayi-ta Me tüngü ewü, de Me to wazi fü ewü. Fü ah ayia ari te-ye te ngbangba ka-ye, agbo nga Me.

22 Yüsefa le ngü ka Me kpah de maguma ye biringbö. Yüsefa ngbü ka-ye ta agbü *Ezepeto kpala, teka mere bi wü re. Te engu gbe tete, fü engu ayia afï nga tö, ta te Me mala nganga fü ewü, gü ba, “Te gara, ni, Me, ni ena ato tö la fü wü kundu ye Abarayama ne.” Fü Yüsefa awu, gü ba, te ah bala la, te gara wü nguwa ani ena adu, ago angbü agbü tö engu la. Fü Yüsefa ayia amala ngü fü wü di ye kpekpeke, gü ba, “Te gara, te wü yia eyi, teka ago agbü tö ka-ani la, wü za kö ni, wü go di agbü tö te Me ena ato fü ani ne.”

23 De yi fï la kpah nga ngü ka wü wö ye *Müse.§ Wü wö ye Müse, wüh ta kpah wü kpara, te ewü le ngü ka Me de maguma wü biringbö. Gbü wü re la, miri ka *Ezepeto to ta rïrï, gü ba, “Ah le de wüh di emörö wü jürü jaji komoko ka wü *Yïsarayele, te wüh ngbü ebï ewü ne, ꞌburu asidi.” Amba, baka te wüh bï Müse, wü wö ye na ake ni ye na ceka ta engu baka züka mbarase, te ngü kaka ena areke gbü jia Me afa sü. Te di bala, fü ewü ayia ai maguma wü, ayia aza vürü Müse, awo teka fe bata, angü wü marajümïya ka miri ena amaka engu. Fütanga ngü la, fü mbarase ka miri, ye würüse, anü amaka vürü Müse. Fü ye würüse la aza engu, adu di, teka aga engu enga ye tete, angü mbarase la su ta gbü jijia fa sü.

24 Kpah bala, cu *Müse le ngü ka Me kpah de maguma ye biringbö. Kükürü de, angü baka te engu ga koro mere komoko tete, fü engu awu cïnga, te wü di enga Yïsarayele ngbü ezü, esaka wü kpara ka Ezepeto ne. Fü ah adu afï, gü ba, “Ni le de wüh ï ni kundu ye miri ka Ezepeto tïne de. Angü ni ka-ni nda-ni de enga Yïsarayele.” 25-26 Te engu ena ao jia ye ta teka züka wü e, te miri ka wü Ezepeto la ngbü eto fü ye ne, de bane engu tï ta eyi angbü de tadu teka ngü la. Amba Müse le ace ngü ka Me, teka tadu ka wü e füh kotö, te ena anza anza ne, nda de. Angü ah wu eyi, gü ba, wü di enga Yïsarayele ka-wü de wü kpara ka Me, te Me le ngü ka-ewü fa sü. Fü Müse ayia ale teka de ni zü cïnga, teka ale ta-ngü te wü di enga ni ni, wü di enga Yïsarayele. Fü wü kpara ka Ezepeto angbü efala engu ka ngü la. Amba Müse fï nga ngü ka-ewü la nda de. Ah ngbü eo jia ye ꞌduwa teka Miri te Me ena atima te gara, teka aküwa wü kpara ka-ye ne. Kükürü de, angü Müse wu eyi, gü ba, wü züka ngü te Me ena ato ne, ena afa wü züka ngü ka miri ka Ezepeto la ka.

27-28 Fütanga mere bi wü re, fü Müse ayia aküwa wü di enga Yïsarayele esaka miri ka Ezepeto la.* Angü Me sere eyi fefe, gü ba, “Ni ena atima *malayïka ka-ni, teka ato kuru te wü kpara ka Ezepeto la.” Fü Müse ayia amala ngü fü wü di enga Yïsarayele, gü ba, “Ah le de wü za ngüte kambiliki, de wü ꞌbüra eküte wü möngïtï ka-wü. Te malayïka ka Me la wu ngüte kambiliki la, ah tï amörö wü jaji ka-wü de.” Fü wü di enga Yïsarayele ayia amere ngü la bala, baka te Müse mala la. Fü malayïka la ayia akoro amömörö bü wü jaji ka wü kpara ka Ezepeto. Fü Müse ayia aza wü di enga Yïsarayele, akoro de ewü agbü Ezepeto asidi, anü sü de ewü agbü gü. Miri ka Ezepeto le ta atïrï ewü agbü Ezepeto kpala, amba Müse le aje rïrï ka miri la nda de. Ah je ka-ye ta nzö ngü ka Me, angü ah wu eyi, gü ba, wazi Me fa wazi miri ka Ezepeto la ka-ye afa.

29 Wü di enga Yïsarayele la, ta kpah wü kpara, te ewü le ngü ka Me de maguma wü biringbö. Angü, baka ta te wüh nü koro eküte mere siti *yï-ngu ne, fü Me ayia amala fü ewü, gü ba, “Wü kö ngu la ekö.” Fü ewü ayia aje ngü ka Me la. Fü Me ayia aü kaje fü ewü gbü jia ngu la. Fü wü di enga Yïsarayele ayia akö ngu la füh kagara sü. Fü wü marajümïya ka miri ka Ezepeto, ta te wüh ngbü eliki nga wü di enga Yïsarayele ne, ayia arï kpah gbü nga wü di enga Yïsarayele la. Te wü marajümïya la koro tete kpa etü ngu la, fü Me ayia alügü ngu la da ye. Fü ngu la ata ewü, amörö ewü ꞌburu.†

30 Fütanga ngü la, te wü di enga Yïsarayele nü koro tete agbü tö ka-wü, wüh ce ngü ka Me nda-wü de. Wüh ngbü fï bü ele ngü ka Me de maguma wü biringbö. Fü ewü akpo angbü ejiji ekere ꞌbaranga ka gara mere kötï de ïrï ye Yeriko ne, teka wü sïkpï lorozi. Kükürü de, angü ah de ngü te Me mala fü ewü me-ye. Fü ꞌbaranga la ayia amürü, atï ꞌburu kötö. Fü wü di enga Yïsarayele la ayia arï gbü mere kötï la, amere gü, amömörö wü vügü ka-wü la ꞌburu, kpah baka te Me mala fü ewü ne.‡

31 Gara würüse ta ladü agbü Yeriko la de ïrï ye Rakaba. Engu kpah de kpara te le ngü ka Me de maguma ye biringbö. Angü ah küwa ta gara wü di enga Yïsarayele, te ewü zi te-wü, nü rï agbü Yeriko ne. Teka ngü la, gbü sïkpï te wü di enga Yïsarayele mörö wü kpara gbü Yeriko tete na ne, wüh mörö Rakaba, de wü mürü ye, nda-wü de.§

32 Wü di enga wüna, ma ena amala fü yi, agü neh fe? Angü gina wü kpara ka Me, ta te ewü le ngü ka Me de maguma wü biringbö ne, wüh sibi fa sü! Dada te ma ena amala nga ewü biri biri ꞌburu ne, nda ma. Baka Gidona,* Baraka,† Sïmasona,‡ Yefeta,§ *Davidi bete Samüwele,* de mere bi wü gara *mürü dofo ka Me, te ma tï atanga ïrï ewü anza ꞌburu ne, nda-ra de. 33 Me mala ta ngü fü wü kpara la biri biri ꞌburu, gü ba, “Ni ena ato wazi fü wü.” Fü wü kpara la ayia ale ngü ka Me la de maguma wü biringbö. Fü Me ato kpah wazi la fü ewü fanü. Teka ngü la, fü wü gara ewü amaka ta wazi, teka agü gü di de wü gara miri, te ewü di de wü vügü ka-ewü ne, fü ewü ayia aza esaka ewü. Wü gara wü kpara ka Me la, wüh de wü miri. Fü ewü amaka wazi, teka adi ekolo ngü ka wü kpara ka-wü tïne ereke areke. Nda wü gara, kami le ta teka amörö ewü, azü, fü Me ayia aküwa ewü gömö wü kami la. 34 Nda wü gara, wü vügü ka-ewü le ta asötö ewü, amörö, anga acuru ewü acuru gbü wa. Fü Me ayia aküwa ewü gbü wü kpeke ngü la. Wazi wü gara ewü ta nda ma. Fü Me ayia ato wazi fü ewü. Fü ewü adu akoro kpeke wü kpara. Fü ewü ayia agü gü de wü vügü ka-wü, afa wü vügü la ka. 35 Wü gara ewü ta de wü würüse, te wü di enga ewü kpi akpi. Fü wü würüse la alala fï bü gbü ngü ka Me, de maguma wü biringbö. Fü Me ayia azükü wü di enga ewü la gbü kpi.

Wü gara kpara ka Me maka ta cïnga teka ngü ka Me. Angü wü vügü miki ta wü gara ewü, mörö ka. Amba wüh le ace ngü ka Me nda-wü fï de! Kükürü de, angü wüh le ngü ka Me de maguma wü biringbö. Wüh wu kpo, gü ba, Me ena adu azükü ani te gara, fü ah ato to küte fü ani. Fü ani adu angbü tïne de wü Me fï mere badi. Angü wüh le amaka züka ngü füh kotö sene nda-wü de. 36 Wüh ngbü süsüma wü gara wü kpara ka Me la ta asüsüma. Fü wü kpara angbü efala gara ewü. Wüh i wü gara ewü ta, gü gbü ku. 37-38 Wüh sötö ta gara wü kpara ka Me la, mörö de teme. Wüh doro wü gara ewü, mörö ta de maguruma. Wüh de tü wü gara, kolo cu gbö! Amba wü kpara ka Me la ce ta ngü ka Me, teka wü cïnga la, nda-wü de. Fü ewü adu aliki gara ewü agba wü kpah cu asidi. Fü wü kpara ka Me la akpe angbü ewo te-wü tïne agbü gü, de kpa wü kükürü. Bongo eküte ewü tïne kpah ma. Fü ewü angbü eto tïne bü wü konü eküte wü. Fü ewü angbü endondoro tïne bü faaa! Sü te wüh ena angbü tete mbi bane, tïne kpah ma. Wüh ngbü enü da era bü gbü wü gö da, de wü görö-zi. Amba gbü wü cïnga la ꞌburu, wüh lala ka-wü fï bü gbü ngü ka Me de maguma wü biringbö. Wüh ta de wü kpeke kpara ka Me fanü fanü! Angü wü ngü füh kotö ne du ngbü gbü jia ewü, baka töndö ngü kükürü.

39 Dela ꞌburu wü ngü ka gina wü kpara ka Me ta gügü, te ewü le ngü ka Me de maguma wü biringbö ne. Fü ngü ka-ewü la areke gbü jia Me afa sü. Amba *küküwa ta te Me mala nganga, gü ba, “Ni ena ato fü ewü ne,” wüh maka füh kotö sene nda-wü de. 40 Kükürü de, angü Me le de wü gina wü kpara la maka küküwa fï mere badi, kpah baka te nih maka, ꞌduwa teka ngü ka Yesu ne.

12

1 Wü di enga wüna, dela ngü ka diri wü kpara ka Me ta gügü ne. Wüh le ta ngü ka Me, zu de maguma wü biringbö. Enatikine, wüh ladü agbü kpï kpala eceka nih. Te di bala, ah le de nih rü kpah kpekpeke baka nda-ewü la. Nih ce wü *siti ngü asidi, teka fü nih anü de ngü ka Me kpa engagira nü. Nih mere e andïrï, ace ngü ka Me la de. Nih tüka te-nih, de nih nü fï bü kpa engagira nü. 2 Nih o jia nih eküte Yesu, angü engu ü kaje ka Me fü nih me-ye, teka fü nih anü akoro kpa te adu kaje la. Nih fï la nga cïnga te Yesu zü teka nih ne. Te di bala, ah le de nih lala fï bü gbü nga Yesu, da etüka te-nih gbü wü cïnga ka-nih, kpah baka nda Yesu. Angü wüh za engu, bere füh *rü gbegbete. Fü ah ayia akpi. Wüh ngbü ta efala engu, da eto lümü tete. Amba ah ce ngü ka Me, teka ngü ka lümü la, nda de. Ah o jia ye nzö teka tadu, te ni ena amaka te gara ne. Fü engu ai maguma ye, arü kpekpeke. Enatikine, engu ladü agbü kpï, gbü kokpa ka Me, baka Mere Miri.

Dene rïrï ka Me, teka fü nih adi etüka te-nih di,

gbü wü cïnga ka-nih

3 Wü di enga wüna, fanü fanü, ah le de yi fï la nga ngü ka Yesu, ta te wü vügü kaka kpü engu di ꞌduwa sürüsürü ne. Wüh to ta mere cïnga te Yesu, amba Yesu ce ta ngü ka Me nda de. Te di bala, ah le de yi rü kpekpeke kpah bakaka. Yi mere e ace ngü ka Me teka ngü ka cïnga de. 4 Ma wu eyi, gü ba, siti wü kpara ngbü eyi eto cïnga te yi, teka ngü ka Yesu. Amba, wüh mörö gara süka yi nda-wü la kpah de. Te di bala, ah le de yi rü kpekpeke! 5-6 Nih de wü di Me. Te di bala, ah le de yi fï la nga züka ngü, ta te wüh ba gbü *Ngari Me gügü, gü ba, “Me ngbü erï nih kpekpeke, angü nih de wü di ye na, te engu ngbü ele cu de maguma ye. Me ngbü ece wü cïnga angbü emere nih bala, angü ah le de jia nih mba amba, teka fü nih andri, akoro kpekpeke. Te di bala, ngü ka wü cïnga la mere e asiti fïngangü ka-nih de.”*

7 Wü di enga wüna, te cïnga ngbü emere nih la, nih i maguma nih ai, de nih rü kpekpeke. Kükürü de, angü gbü wü ngü la, Me ngbü dela erï nih, angü nih de wü di ye na. Te wü di mü ladü la, mü tï arï ewü de? Mü tï eyi arï ewü kpekpeke, teka fü jia ewü amba. 8 Yi fï la nga ngü te Me ngbü erï yi di ne. Te yi le de Me rï ani de la, yi ena adi zu wü di Me, neh baye baye? 9 Ta te nih di la wü jürü jaji ne, nih je rïrï ka wü wö nih de? Wü wö nih la ngbü ta erï nih, teka de nih koro kpekpeke. Ah bala de? Te di bala, ah le de Me di kpah erï nih, angü engu me-ye de mere Wö nih. Ah ngbü emere bala teka de nih le rïrï ka-ni, fü nih aküwa te gara, angbü fï mere badi kpaka ni agbü kpï. 10 Wü wö nih la ngbü ta erï nih, baka ngü te di ꞌbe te nga jia wü. Amba Me ngbü nda-ye erï nih, teka de nih di emere wü ngü ꞌburu mbi, baka te engu ngbü ele, teka de ngü ka-nih ngbü kpah baka nda-ni. 11 Ta te wö mü ngbü erï mü kpekpeke ne, mü ngbü ta de tadu teka ngü la? Aꞌa! Ngü la ngbü ta eke te mü efa sü! Amba te mü i maguma mü gbü ngü te Me ngbü erï mü di la, mü ena adu amaka wazi bete züka ngü, teka angbü emere wü ngü, te ena areke gbü jia Me.

12 Wü di enga wüna, dela ngü te ma le amala fü yi. Ah le de yi ce ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu. Yi i maguma yi, fü yi arü kpekpeke. 13 Ah le de yi di emere wü ngü te züka kaje, ba e te Me ngbü ele, teka fü wü bu yi, te ewü ndri gbü ngü ka Me la de ne, adi efa nga yi. Angü te yi mere bala la, wüh tï adürü te kaje ka Me de. Wüh ena amaka wazi, fü ewü arü kpah kpekpeke baka yi.

Dene siti ngü te ena amaka yi, te yi ce ngü ka Yesu la

14 Wü di enga wüna, ah le de yi o to yi ꞌburu, teka adi engbü de wü bu yi de maguma yi biringbö. Kpah bala, ah le de yi o to yi kpah, teka adi emere ngü te ena areke gbü jia Me. Angü te ngü ka-yi reke gbü jia Me nda de la, yi tï akoro agbü sü ka Me agbü kpï ne kü de. 15 Ah le de yi ceka te-yi ꞌbe, angü gara yi ena adürü te kaje ka Me asidi. Kükürü de, angü te wü gara yi kpo eyi emere *siti ngü la, ngü la ena asiti fïngangü ka wü bu ewü, fü ewü adu ace ngü ka Yesu. 16 Yi ceka te-yi ꞌbe. Yi mere e adi egïrï wü würüse anga wü komoko ꞌdaaa de. Yi o jia yi bü duu te wü wara yi, anga watï yi biringbö. Kpah bala, yi mere e aceka ngü ka Me baka töndö ngü kükürü ne de. Yi fï la nga ngü ka Esawu, ta te engu mere ne. Engu ta de gina ye *Yïsaka me-ye. Te di bala, wö ye na ena afe ta engu, ao ba mürü kötï sidi nga ye. Fü Me ato ta mere wazi fefe. Amba ngü la mere ta te-ye bala nda de. Kükürü de, angü ngü ka Me ngbü ta gbü jia Esawu baka kükürü ngü. Angü gbü gara sïkpï, tala yia ta mere Esawu. Fü ah adu amala ngü fü enga ni ye, de ïrï ye *Yakobo ne, gü ba, “Te ye to mba enga zü-e fü ni la, ni ena ace wazi, de te Me ena ato fü ni baka gina ye ne, ꞌburu fü ye.” Ngü ka e-mazü siti ta fïngangü ka Esawu bü me-ye, fü ah ayia ace ngü ka Me ka. 17 Sidi nga ngü la, fü Esawu ayia anü kpaka wö ye, andaꞌba te-ye fefe, de ah ku gba fü Me, teka de Me to wazi fü ni, de ni ngbü te gara da wö ni. Wö ye na tï ta eyi ato wazi la fefe na? Aꞌa, ah tï nda de! Fü Esawu angbü egïrï kaje, da eku gba cu de ngura, teka de ni reke ngü la, amba ngü la siti ka-ye ta eyi ꞌburu ꞌburu. Kükürü de, angü Esawu ceka ta ngü ka Me baka töndö ngü. Te di bala, wü di enga wüna, yi mere e angbü efala ngü ka Me baka Esawu ne de.†

18 Wü di enga wüna, cürü tï amere nih, da enü kpaka Me, tïne de, teka ngü ka *züka maguma kaka guvu Yesu ne. Ta gügü, te Me koro ro mö tete fü wü kundu nih, kpa füh mere da de ïrï ye *Sïnayï ne, ngü la ta baye? Ngü la to ta mere cürü te ewü de? Angü wüh wu ta mere te-wa, te ngbü eci, da embele sü ambele füh da la. Fü sü la ayia atï ꞌduwa ngbuka! Fü ülele angbü eü ꞌduwa lelele! 19 Fü ewü angbü eje ri Me, te ngbü ero mö fü ewü de mere ri ye, da engböngbö sü ꞌduwa ba-neh-ene-la! Fü ngü la ato mere cürü te ewü. Fü ewü andaꞌba te-wü fü *Müse, gü ba, “Ani le de Me ro mö tïne cu me-ye fü ani de.” 20 Fü Me ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “Wü mere e amofo sü ne de! Angü, te kpara lï kpa füh da kpakine la, ah le de wüh mörö engu amörö! Anga te meme lï kpakine la, wü sötö engu de teme, mörö asidi.” Fü cürü adu ta arï te wü kpara la afa cu sü.‡ 21 Cürü ngbü ta kpah cu emere Müse amere. Fü ah amala ta ngü, gü ba, “Küte ni ngbü eyï ayï ka cürü!”§

22 Wü di enga wüna, to ngü ka Me te engu to fü nih ne, ah de mere züka ngü te reke fa sü. Angü nih tï eyi akoro kpaka Me, agbü sü kaka agbü kpï, te wüh ngbü eï, gü ba, “To Yerüsalema” ne.* Fü nih angbü egbo nga ïrï Me kpala, de wü mere bi wü *malayïka kaka de mere tadu. 23 Nih ena abiti te-nih tundu de wü *kpara ka Yesu ꞌburu agbü kpï, angü Me ba ïrï nih eyi ꞌburu gbü buku ka-ye. Nih ena angbü egbo nga ïrï Me agbü kpï kpala, de wü gara kpara kaka, de te wüh kpi eyi ne. Angü wüh ka-wü tïtïne ladü, da egbo nga ïrï Me kpala. Nih ena awu Mere Miri ka-nih, Yesu, te ena aye süka ngü ka wü kpara ꞌburu me-ye mbi mbi mbi. 24 Angü Yesu kpi eyi teka ngü ka-nih. *Ngüngüte na fa nih gbü wü *siti ngü ka-nih eyi. Ta te Kayïna mörö Abele tete ne, ngüte Abele ngbü ta eku gba fü Me, teka de Me to kuru te Kayïna, teka siti ngü, de te engu mere la.† Amba ngü ka ngüte Yesu reke ka-ye fa sü, angü ngüte Yesu ngbü eku gba fü Me, teka de Me boro siti ngü ka-nih. Te di bala, nih mere e ace ngü ka Yesu de.

25 Wü di enga wüna, yi ceka ngü la mbi mbi mbi! Yi mere e amere ngü ka Yesu de maguma yi ꞌbasu ꞌbasu de. Ta gügü, Me ngbü ero mö fü wü kpara ka-ye füh kotö sene, gömö Müse de wü gara *mürü dofo. Wü kpara ta te ewü mere ngü la de maguma wü ꞌbasu ꞌbasu ne, wüh küwa eyi? Aꞌa, wüh küwa nda-wü de! Tïtïne Me ngbü ero mö fü nih cu gömö Yesu, te di de Yeye ne. Te ah bala, te nih ngbü emere ngü ka Yesu de maguma nih ꞌbasu ꞌbasu la, nih ena aküwa, neh baye baye? 26 Angü, ta gügü, te Me ro mö tete fü wü kundu nih ne, tö yiki ta ayiki teka ri Me la. Sidi nga mere bi wü re, fü Me adu amala ngü fü gara mürü dofo ka-ye, gü ba, “Te gara ni ena ayiki tö ne, de wü e gbü ye ꞌburu, abe kpah te kpï mini.”‡ 27 Si-ngü gbü ngü la neh baye? Si-ngü la ena adi bane, angü Me ena ayiki wü e, de te engu mere füh kotö ne ꞌburu, fü ah anza ngü ka-ewü. Me ena anza ngü ka wü e füh kotö ne, neh teka ne? Ah ena anza ngü ka wü e la bala, teka de ngü ka-ni, Me, ngbü duu me-ye, fï mere badi.

28 Wü di enga wüna, dela ngü te ma le amala fü yi. Nih mere e ace ngü ka Yesu de. Nih lala fï bü gbü nganga. Me ka-ye de Mere Miri ka-nih. Nih nda-nih de wü di ye na. Ah le de nih di egbo nga ïrï Me, da ecu ngüngü na de maguma nih biringbö. 29 Kükürü de, angü wazi Me fa sü. Engu ka-ye ba mere wa, te ena acuru wü kpara ꞌburu, te ewü le ngü kaka de la.

13

Dene wü ngü te ena areke gbü jia Me

1 Wü di enga wüna, ah le de yi di ele te-yi esüka yi, angü yi tïne eyi ꞌburu wü di enga ni biringbö, guvu Yesu Kurisito. 2 Te wü ganzi kpara koro agba yi la, fanü fanü, ah le de yi za ewü gbü mürü ba wü ngba ka-yi tete. E-wu neh da, wü kpara de bala, wüh ena adi ka-wü wü *malayïka ka Me, te Me tima ewü me-ye fü yi. Angü wü gara kpara za ta wü malayïka gbü mürü kpah bala, amba wüh wu de, gü ba, wüh de wü malayïka ka Me.* 3 Te wü gara wü bu yi ngbü ezü cïnga, anga wüh gü wü gara ewü gbü ku la, ah le de yi di ewu cïnga ewü, fü yi adi ele ta-ngü te ewü. E-wu neh da, te gara yi ena azü cïnga kpah baka nda-ewü la.

4 Ah le de yi di eo jia yi bü duu te wü wara yi, anga wü watï yi, biringbö, angü dela ngü te Me ngbü ele. Yi mere e adi emere waza de. Anga te yi za te-yi la de la, yi mere e adi egïrï wü würüse, anga wü komoko ꞌda ꞌda ꞌda kpah de. Angü Me ngbü eceka wü ngü de te yi ngbü emere la. Engu ena ato kuru te wü kpara, de te ewü ngbü emere wü *siti ngü de bala ne, ato.

5 Yi mere e adi ekpi gümü e de. Yi mere e ao maguma yi teka mere bi jiase kpah de. Angü Me de kpara te ngbü eceka kpï fütanga nih me-ye. Engu mala eyi cu me-ye, gü ba, “Ni tï ace nih kpikpi nih kpo fï de.” Ah le fü nih angbü de tadu teka ngü la. 6 Nih i maguma nih, nih rü kpekpeke, angü nih wu ngü de te wüh ba gbü *Ngari Me, te gü ba, “Me ladü tundu de nih, engu ngbü eto wazi fü nih ka-ye me-ye. Te di bala, cürü mere e amere nih tïne de, angü wazi wü vügü tï afa nih nda de.”†

7 Ah le de yi fï la nga ngü ka wü *kovo, ta te ewü rï yi de ngari Me te enga gina ne. Wüh ngbü ta emere ngü baye? Te di bala, ah le de yi le ngü ka Yesu *Kurisito de maguma yi biringbö, kpah baka nda-ewü la. 8 Yesu Kurisito tï afü te-ye nda de. Te kpo kü gügü, akoro enatikine, anü kpa engagira nü fï mere badi, ah ka-ye fï da ye.

9 Yi ceka te-yi ꞌbe teka wü mürü mani. Te wü gara kpara koro da erï yi de wü gara rïrï, te di kpikpi ye, te ah baka nda Yesu nda de la, de yi mere e ale rïrï ka-ewü la nda-yi de. Anga te wüh le asiti fïngangü ka-yi, teka ngü ka wü e-mazü, gü ba, “Yi mere e azü so wü gara nü de la,” yi mere e aje ngü ka-ewü la kpah de. Angü kpara tï amaka *küküwa teka ngü ka e-mazü nda de. Ngü de te ena aküwa yi, ah ka-ye de wazi te Me ena ato fü yi, teka *züka maguma ye. 10 Angü Yesu ka-ye baka *kambiliki, te wüh mörö, teka de *ngüngüte reke ngü ezengba nih de wü Me. Amba wü kpara, de te ewü to maguma wü, teka ngü ka diri gele ne, Yesu tï ale ta-ngü te ewü nda de.

11 Gbü diri gele ka wü *Yïsarayele, mere *mürü gele ngbü eza nü, fü ah awa. Fü ah aza ngüngüte la, anü di kpa *esambü ka Me. Fü ah ayia ato ngüte la fü Me, teka areke ngü di ezengba wü kpara de wü Me. Amba kö wü nü la, wüh ena aza, anü di, acuru kpa edere sü. 12 Dela si-ngü te wüh mörö Yesu di kpah kpa edere sü ne, angü engu kpi baka kambiliki, teka areke ngü ezengba nih de wü Me, teka de nih koro wü di Me. 13 Te di bala, wü di enga wüna, ah le de nih lala fï bü eküte Yesu. Ngü ma, te wüh fala nih, anga wüh to lümü te nih, kpah baka te wüh mere eküte Yesu ne la, nih mere e ace nganga de, nih lala fï bü eküküte. 14 Angü züka sü fü nih füh kotö sene nda ma. Züka sü ka-nih ka-ye ꞌduwa agbü kpï kpaka Me, te nih ena anü te gara, angbü gbügbü na ne. Te di bala, ah le de nih o jia nih fï bü teka züka sü la.

15 De-nih, wü *kpara ka Yesu, nih tï angbü ewa wü nü, baka ta te wü kundu nih ngbü emere ne, nda-nih tïne de. Amba ah le fü nih angbü egbo nga ïrï Me, te nga wü sïkpï ꞌburu. Angü ngü la ena ato tadu te Me, teka te nih to maguma nih eyi fanü fanü fü Yesu ne. 16 Ah le de yi di kpah emere züka ngü, da ele ta-ngü te wü bu yi de maguma yi biringbö. Angü dela kpah gara ngü, te ena areke gbü jia Me. Te mü ngbü emere bala la, ah ge baka te mü ngbü eto züka takpa fü Me.

17 Ah le de yi di kpah eje ri wü *kovo, te Me o ewü gbü nzö yi ne, angü wüh ngbü eceka kpï fütanga yi ereke areke me-wü. Kükürü de, angü Me to tima la fü ewü me-ye. Ah ena ayi-ta ewü te gara, teka tima la. Te di bala, te yi ngbü eje rïrï ka-ewü ereke areke la, ngü la ena ato tadu fü ewü. Amba, te yi le aje ngü ka-ewü de la, ngü la ena ato mere cïnga fü ewü. Teka ngü la, yi tï amaka züka ngü kpah de.

18 Wü di enga wüna, yi di kpah fï bü eku gba fü Me tüngü a. A wu eyi, gü ba, ngü ka-a ka-ye mbi gbü jia Me, angü a o to a eyi, teka adi emere wü ngü, te engu ngbü ele. 19 Ah le de yi di kpah eyi-ta Me fere kpekpeke, teka de Me ü kaje fere, fü ra akoro kpaka yi kpala kere.

Dene adu ngü ka-ra fü yi

20-21 Wü di enga wüna, Me di de yi, da eto wazi fü yi, teka fü yi adi emere fï bü wü züka ngü, te ngbü ereke gbü jijia. Ah le de Me ngbü fï bü da ereke maguma nih, teka ngü ka Miri Yesu, teka fü ngü ka-nih areke gbü jijia.

Nih gbo nga ïrï Me,

te tima Yesu, te kpi teka areke ngü ezengba nih de wü ye ne.

Nih gbo nga ïrï Me,

angü Me zükü Yesu gbü kpi eyi.

Nih gbo nga ïrï Yesu,

angü Yesu ngbü eceka kpï fütanga nih me-ye ereke areke,

baka kpara te ngbü eceka kpï fütanga wü kambiliki ka-ye.

Gbo nga e ngbü te ïrï Yesu fï mere badi!

Ah di bala!

22 Dela mba enga ngü te ma le amala fü yi, teka ato wazi di fü yi gbü ngü ka Me. Ah le de yi gu maguma yi, yi o to yi, teka adi eje ngü la.

23 Gara züka ngü ladü, te ma ele amala fü yi. Enga ni nih, Timoteyo, ta te wüh i engu, gü gbü ku ne, wüh ce kpa tete na eyi! Ma fï, gü ba, engu ena akoro kpaka ra kpakine tïtïne. Te ah bala la, ma ena aza engu kpo, fü a akoro kpaka yi kpala ake di.

24 A to mandï ka-a fü wü cögbörö kpara esüka yi, wü kpara ka Me, de kpala ꞌburu. Wü di enga ni nih, wü kpara ka Ïtalïya, to kpah mandï fü yi cu fa sü. 25 Me ngbü de yi kpala ꞌburu, de *züka maguma ye. Ah di bala.

* 1:5 1:5 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 2:7.

† 1:5 1:5 Mü ena amaka ngü la gbü 2 Samüwele 7:14.

‡ 1:7 1:7 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 104:4.

§ 1:9 1:9 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 45:6-7.

* 1:12 1:12 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 102:25-27.

† 1:13 1:13 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 110:1.

* 2:8 2:8 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 8:4-6.

† 2:12 2:12 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 22:22.

‡ 2:13 2:13 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yïsaya 8:17-18.

* 3:11 3:11 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 95:7-11.

* 4:4 4:4 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 2:2.

† 4:5-6 4:5-6 Mü ena amaka ngü la gbü wü Ci ka wü Davidi 95:11.

‡ 4:7 4:7 Mü ena amaka ngü la gbü wü Ci ka wü Davidi 95:7-8.

* 5:5 5:5 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 2:7.

† 5:6 5:6 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 110:4.

‡ 5:10 5:10 Mü ena amaka ngü ka Miri Meleke-Sadiki gbü Gina Ngü 14:18-20.

* 6:13-14 6:13-14 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 22:17.

† 6:19-20 6:19-20 Mü ena amaka ngü ka Miri Meleke-Sadiki gbü Gina Ngü 14:18-20.

* 7:1 7:1 Mü ena amaka ngü ka Miri Meleke-Sadiki gbü Gina Ngü 14:18-20.

† 7:1 7:1 Salema de diri ïrï Yerüsalema.

‡ 7:1 7:1 Wü vügü te wü Abarayama mere gü de ewü ne, wü de wü miri ka wü sü bala, te ewü zoro Loto, te di de ye enga ni Abarayama. Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 14.

§ 7:2 7:2 Wü e ta te wü Abarayama za esaka wü vügü ne, wüh ye süsüka na gbü wü da-sü nzükpa nzükpa. Fü ewü aza da-sü biringbö, ato fü Miri Meleke-Sadiki.

* 7:17 7:17 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 110:4.

† 7:27 7:27 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Rïrï ka Gele ka wü Levi 9:7.

* 8:5 8:5 Me sere ngü la fü Müse o wüh di tete na kpa füh mere da de ïrï ye Sïnayï. Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 25:40.

† 8:10-12 8:10-12 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yeremaya 31:31-34.

* 9:4 9:4 E-mazü te wüh eï ga, mana ne, wüh o engu nda-wü gbü sila te ewü fo gbü diki-se.

† 9:5 9:5 Wüh o ta kuru wü malayïka la ꞌbasu füh sanduku la. Mü ena amaka wü ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 25:18-22.

‡ 9:13 9:13 Mürü gele tï kpah eyi aza so joro yiti, acuru acuru. Fü ah aza mbïmbï na dela, areke ngü ka kpara la di. Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Namba 19.

§ 9:16-17 9:16-17 Gbü wü re ta de kpala, kpara ngbü eba ngü me-ye de kpa ye, teka ngü ka wü e ka-ye, gü ba, “Sidi nga kö ni, wü e ka-ni dene, wüh to fü mene kpara bane”. Amba te engu ba kpah bü ngü bala la, mü tï amofo wü e te engu ele ace fü mü ne la de, zalü te engu ena akpi feke.

* 9:18-19 9:18-19 Müse i kala kambiliki te di didiki, dünda de akindo, teka amoko ngüte la di.

† 9:20 9:20 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 24:8.

* 10:5-7 10:5-7 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 40:6-8.

† 10:17 10:17 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yeremaya 31:34.

‡ 10:28 10:28 Mü ena amaka ngü la gbü Manda nga Rïrï 17:6.

§ 10:30 10:30 Mü ena amaka ngü la gbü Manda nga Rïrï 32:35-36.

* 10:38 10:38 Mü ena amaka ngü la gbü Abakuka 2:3-4.

* 11:3 11:3 Mü ena amaka ngü ka kotö ne bete kpï, ta te Me o ewü ne, gbü Gina Ngü 1:1-31.

† 11:4 11:4 Mü ena amaka ngü ka Abele ake enga ni ye na gbü Gina Ngü 4:3-12.

‡ 11:5 11:5 Mü ena amaka ngü ka Enoka gbü Gina Ngü 5:18-24.

§ 11:7 11:7 Mü ena amaka ngü ka Nüwa gbü Gina Ngü 6 - 9.

* 11:8 11:8 Mü ena amaka ngü ka Abarayama te Me ï engu, gbü Gina Ngü 12:1-7.

† 11:11-12 11:11-12 Mü ena amaka ngü te Me mala fü Abarayama teka wü kundu ye ne gbü Gina Ngü 15:5.

‡ 11:11-12 11:11-12 Mü ena amaka ngü ka ye Abarayama te wüh bï la gbü Gina Ngü 18:10-12bete Gina Ngü 21:1-7.

§ 11:17-18 11:17-18 Mü ena amaka ngü te Me mala la gbü Gina Ngü 21:12-13.

* 11:17-18 11:17-18 Mü ena amaka ngü ka Abarayama te yia teka ato ye ye fü Me laꞌbï tete ne, gbü Gina Ngü 22:1-14.

† 11:20 11:20 Mü ena amaka ngü te Yïsaka mala fü wü di ye ne, gbü Gina Ngü 27:25-29 bete 28:1-4.

‡ 11:21 11:21 Mü ena amaka gba te Yakobo ku teka wü di ye Yüsefa gbü Gina Ngü 48:1-22.

§ 11:23 11:23 Mü ena amaka ngü ka wü wö ye Müse gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 2:1-10.

* 11:27-28 11:27-28 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 12:1-32.

† 11:29 11:29 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 14:1-31.

‡ 11:30 11:30 Mü ena amaka ngü ka Yeriko la gbü buku ka Yosuwa 6:1-21.

§ 11:31 11:31 Mü ena amaka ngü ka Rakaba la gbü buku ka Yosuwa 2:1-21 bete 6:22-25.

* 11:32 11:32 Mü ena amaka ngü ka Gidona gbü buku ka Wü E-kolo-ngü 6 - 8.

† 11:32 11:32 Mü ena amaka ngü ka Baraka gbü buku ka Wü E-kolo-ngü 4:6-16.

‡ 11:32 11:32 Mü ena amaka ngü ka Sïmasona gbü buku ka Wü E-kolo-ngü 13 - 16.

§ 11:32 11:32 Mü ena amaka ngü ka Yefeta gbü buku ka Wü E-kolo-ngü 10:6 - 12:7.

* 11:32 11:32 Mü ena amaka ngü ka Samüwele gbü 1 Samüwele 1 - 28.

* 12:5-6 12:5-6 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Ngü Mani 3:11-12.

† 12:17 12:17 Mü ena amaka ngü ka Esawu la gbü Gina Ngü 25:29-34; 27:30-40.

‡ 12:20 12:20 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Gogo ka wü Yïsarayele 19:12-13.

§ 12:21 12:21 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Manda nga Rïrï 9:19.

* 12:22 12:22 Wüh ngbü kpah eï sü la, gü ba, “Da Sïyona”.

† 12:24 12:24 Mü ena amaka ngü ka Kayïna ake Abele la gbü Gina Ngü 4:1-12.

‡ 12:26 12:26 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Agayï 2:6.

* 13:2 13:2 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 18, 19.

† 13:6 13:6 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 118:6.

Yakobo

1

2

3

4

5

Dene ngü ta te

Yakobo

ba fü wü kpara ka Me

Masere si-ngü

Yakobo ba köcökpa ne me-ye. Ah de mene *Yakobo te di de enga ni ye Yesu ne. (Mü ena amaka ngü kaka gbü Matayo 13:55, bete Galatïya 1:19.) Te enga gina, te Yesu kpo da endoro, da erï wü kpara, de ngari Me ne, Yakobo de wü gara wü di enga ni ye le ngü ka Yesu nda-wü de. (Mü ena amaka ngü la gbü Yüwane 7:1-5.) Amba fütanga züzükü ka Yesu gbü kpi, fü ewü adu afü maguma wü, ale ngü ka Yesu. (Mü ena amaka ngü la gbü Mürü Tima 1:14.) Fütanga ngü la, fü Yakobo adu akoro ta mere *kovo esüka wü *kpara ka Yesu agbü Yerüsalema. (Mü ena amaka ngü la gbü Mürü Tima 12:17; 15:13; 21:18.)

Fü Yakobo ayia aba köcökpa ne fü gara wü di enga *Yïsarayele, te ewü le ngü ka Yesu *Kurisito. Angü mere bi ewü ce Yerüsalema, baya agbü nga nzö wü sü biri biri ꞌburu, teka cïnga te wüh ngbü eto te ewü, teka ngü ka Yesu Kurisito ne. (Mü ena amaka ngü la gbü Mürü Tima 8:1; 11:19-20.) Amba ngü te Yakobo ba la, ah kpah teka nih, wü kpara ka Yesu Kurisito, gbü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu.

Yakobo ba mere bi wü ngü fü wü kpara la kpekpeke. Ah mala fü ewü, de wüh rü kpekpeke gbü mere cïnga te ngbü emere ewü, teka ngü ka Yesu la, de wüh ce ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu ace. Ah mala kpah, ga, te mü gü ba, “Ni de kpara ka Me,” amba te mü je rïrï kaka, fü mü amere de la, mü de kpara ka Me nda-mü de. Te mü ena atanga köcökpa ne enatikine, mü ena amaka mere bi kpeke wü ngü gbügbü, te ena ato wazi fü mü, arü di kpekpeke gbü ngü ka Me.

Wü ngü te Yakobo ba gbü köcökpa ne, wüh dene.

Sapïta 1:1-18 Ngü teka cïnga te ngbü emere wü kpara ka Yesu

Sapïta 1:19-27 Mene ngü te reke areke gbü jia Me

Sapïta 2:1-13 Ngü teka wü mürü cïnga

Sapïta 2:14-26 Ngü te ena asere fü wü kpara, gü ba,

nih de wü kpara ka Me fanü fanü

Sapïta 3:1-18 Ngü teka komö kpara

Sapïta 4:1-17 Ngü teka maguma ꞌbasu ꞌbasu

Sapïta 5:1-11 Ngü teka wü kpara de mere bi e esaka wü,

bete ngü teka wü mürü cïnga

Sapïta 5:12-20 Adu ngü

1

Dene mandï ka Yakobo fü wü kpara ka Yesu

1 De-yi wü kpara ka Me, te yi baya ngbü gbü nga nzö wü sü füh kotö ne ꞌburu, ma ba köcökpa ne fü yi me-ra, de-ra *Yakobo, te ma di de labï ka Me ake Yesu *Kurisito ne.

Dene ngü te ma ele amala fü yi teka cïnga

te ngbü emere yi

2 Wayi, fanü fanü, wü di enga wüna, te wü cïnga te ekoro da emere yi la, yi mere e aza cïnga la ba siti ngü ne de. Yi za cïnga la ba züka ngü, de yi ngbü ka-yi kpah fï bü de tadu, gbü cïnga la ꞌburu. 3 Kükürü de, angü nih wu eyi, gü ba, cïnga la ngbü ere maguma nih, teka fü nih ace ngü ka Me. Amba te nih rü gbügbü kpekpeke la, nih ena amaka wazi gbü ngü ka Me. 4 Te di bala, yi i maguma yi ai kpekpeke, teka fü jia yi amba amba, fü yi angbü ba kpeke wü kpara gbü jia Me. 5 Yi mere e akpe cürü, da efï nga ngü de. Te yi wu ngü te yi ena amere nda-yi de la, de yi yi-ta Me teka ngü la, angü engu ena agü tamu ngü, de te yi ena amere ne, fü yi me-ye. Angü engu ngbü eto züka ngü fü wü kpara ka-ye de *züka maguma ye biringbö.

6-8 Mba gara enga ngü kpah fï bü ladü te ma ele amala fü yi. Te yi te eku gba fü Me la, yi di eku gba de maguma yi zalü nde ꞌburu. Yi mere e adi engbü de maguma yi ꞌbasu ꞌbasu ne de. Angü kpara de maguma ye ꞌbasu ꞌbasu de bala ne, ah ge ba mene ngu, de te wege ngbü eyiki engu ayiki. Ah tï arü da ye kiii ne de. Te mü mere bala, Me ena ato e fü mü, neh baye baye?

9 Wü di enga wüna, te gara kpara esüka yi de mürü cïnga la, ah le de engu ngbü de tadu, teka ne de, angü Me ena o engu ba mere kpara gbü tima ka-ye, ka Me. 10-11 Te mü di kpah de mere bi wü e esaka mü la, ah le de mü mere e angbü de tadu, teka mere bi wü e ka-mü la de. Mü ngbü de tadu, teka cïnga te ena amere mü, teka ngü ka Yesu Kurisito ne. Teka ne de, angü wü e ka-mü la ena anza ka-wü nda-wü anza, baka yi-rü te ngbü egürü gbü karanga. Ah ena adi kpah bala fü wü kpara, de te ewü o fïngangü ka-wü teka mere bi wü e esaka wü. Kpi ena agüka ewü te gara kpah bü agüka.

12 Wü di enga wüna, te yi ngbü ezü cïnga teka ngü ka Yesu la, yi di ei maguma yi ai, da erü kpekpeke. Te di bala, yi ena amaka tadu fanü fanü. Angü te cïnga la te ena adu anza la, Me ena aküwa yi, agbo nga yi, zalü fï mere badi. Angü teka ne de, Me mala ta ngü eyi gügü, gü ba dene, “Mene kpara te le ni de maguma ye biringbö, ni ena aküwa engu aküwa.”

13 Te cïnga ngbü emere mü la, mü kpe cürü de. Mü mere e adi emala, gü ba dene, “Angü Me ngbü ere maguma ni me-ye, teka de ni ce ngü kaka,” ne, mü mere e amala bala de. Angü Me le te-ye de *siti ngü nda kü de. Te di bala ne, Me ena are maguma yi, teka de yi mere siti ngü, neh baye? 14 Ngü te ngbü emere mü, ah ka-ye de wü siti fïngangü, te di kpa emaguma mü. Teka ne de, angü gümü wü e ngbü erï kpa emaguma mü, fü ah angbü efiti mü, gegege ba yï-wuru te ngbü efiti si eküte ngïlï la. 15 Angü, te mü wu e maka eyi la, fü maguma mü angbü ꞌduwa kpukpukpu teka e la, fü fïngangü ka-mü teka wü e dela angbü efiti mü, de mü mere wü siti ngü. Te mü lala fï bü te mene siti ngü de bala la, ngü la ena ato fü mü, neh ene? Ngü la ena ato kpi fü mü, di bü gbü jia mü fanü.

16 Wü di enga wüna, yi mere e afï, gü ba, Me ngbü efiti ani me-ye ne, yi mere e afï ngü bala de, angü ah ka-ye de wu. 17 Wü ngü de te Me ngbü ele amere fü nih ne, ah ka-ye nda ꞌburu bü wü züka ngü, siti ngü gbügbü nda ma. Wü ra ake fe, de te ewü di kpa tikpi ne, ngbü efü te-wü afü, mbiri sü ake ra-sü. Wö nih Me o wü e la me-ye. Amba engu tï afü te-ye nda de. 18 Me fe nih eyi, adu afü nih, ao ba wü di ye, angü nih le zu ngü kaka fanü fanü ne eyi. Te di bala ne, nih tïne esüka wü kpara füh kotö ne ꞌburu, gegege ba tari-e, de te wüh ngbü eto fü Me ne.

Dene mene ngü te reke areke gbü jia Me

19 Wü di enga wüna, ah tï atï fü yi angbü engbü de güje yi mböömbö, areke te-yi, angbü nzo, teka adi eje ngü, de te wüh ena amala fü yi. Ah tï kpah atï teka fü yi angbü efï mba nga ngü afï ferrre bane feke, ka mene ngü te wüh etï tete, emala bü kere kere ne. Maguma yi mere e adi enzu kere kere kpah de. Yi fï nga ngü la ferrre feke. 20 Ma mala ngü la fü yi bala kükürü de, angü te yi le angbü züka kpara gbü jia Me la, ah le de maguma yi mere e adi enzu kere kere de. 21 De te di eyi bala ne, yi ce wü töndö ngü, ta te yi ngbü emere ne, de wü siti fïngangü, te di emaguma yi ne, le ꞌburu asidi. De yi di ele bü duu ngü ka Me de maguma yi biringbö, angü engu o ngü la emaguma yi me-ye, teka aküwa yi. 22 Yi di emere ngü te yi ngbü eje gbü *Ngari Me ne. Yi mere e aje, ace kükürü de. Ngü ka Me la mere e adi ewü gbü güje yi ba gba kono, te wüh ngbü eu kükürü, ne de. 23-24 Te mü mere ngü ka Me, de te mü ngbü eje ne, de la, mü ena angbü gegege ba kpara te za taratara, aceka gbüra ye gbügbü. Fü ah ayia anü mari bane, sekele! fü toto aïrï ka-ye te kuru gbüra ye, de te engu ceka ne ka. 25 Amba te mü ngbü engbü da efï ngü gbü Ngari Me, da emere wü ngü de gbügbü ne la, ah ena afuru mü gbü ku ka dürü ngü asidi. Fü mü adu amaka mere siti tadu esaka Me teka ngü la.

26 Te gara kpara gü ba, “Ni de kpara ka Me, ni de kpara ka Me,” amba te ah ngbü fï bü da emala töndö ngü, ega yïkï de wü bu ye, kpah da esoko ewü la, engu de kpara ka Me nda de. Ah ngbü dela efiti te-ye de tete-ye. Me le ngü kaka nda de.

27 Ngü te reke gbü jia Me, ah dene. Ah le de yi le ta-ngü te wü würüse wökö, bete wü di enga cörö, gbü cïnga ka-ewü. Ah le kpah de yi ce da emere wü *siti ngü, baka te wü kpara de füh kotö ne ngbü emere ne, asidi, angü ngü la ka-ye esiti gbü jia Me!

2

Dene ngü te ma ele amala fü yi, teka wü mürü cïnga

1 Wü di enga wüna, nih ra eyi fü Mere Miri ka-nih Yesu *Kurisito, te wazi kaka fa nda wü gara kpara füh kotö ne ꞌburu. De te di eyi bala ne, yi mere e adi ecu ngü wü gara kpara, da efala wü gara afala ne de. 2-3 Te yi biti te-yi kpa esambü ka Me, fü mü aceka gara kpara te to züka bongo eküte ye, de züka tüngü gbü kpa ye, te rï kpaka yi, mü ena amala fefe na, agü ba, “Mere kpara, ye koro kpa engakara nü kpakine, de ye ngbü füh züka da-ngbüngbü ne.” Ah mbi. Anga te ah ena adi de mürü cïnga, de kala bongo eküte ye, de lö ye kükürü la, mü ena agü fefe na, neh fe? Te mü du mala fefe na, gü ba, “Da-ngbüngbü nda ma, ye nü, ye kolo kpa rü, de ye ngbü fefeh na kpa ekere wü kpara kpa sidi kpala,” dela bala züka ngü? 4 Dela ngü te Me ngbü ele? Yi eo nda-yi mene kpara, de wü mere bi e esaka ye, kpa engakara nü fü mürü cïnga? Yi ga, kpara de mere bi e esaka ye nda me-ye mere kpara fa mürü cïnga? Teka ne? Te yi ngbü emere ngü ba e la, amba maguma yi ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. Dela siti fïngangü, te siti gbü jia Me fa sü.

5 Wü di enga wüna, yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, Me ngbü ele ngü ka kpara de mere bi wü e esaka ye, afa nda wü mürü cïnga? Yi ceka ngü la ꞌbe! Wü mürü cïnga neh fe, te Me fe ewü, fü ewü ale ngü kaka? Te gara, engu ena ato mere bi züka wü e fü ewü afa sü, agbü sü ka-ye agbü kpï kpala, kpah baka ngü ta te engu mala, ga, “Ni ena aküwa mene wü kpara, te ewü ngbü ele ni de maguma wü biringbö ne,” fü cïnga ka-ewü anza. 6 De te di eyi bala ne, yi ngbü efala wü mürü cïnga, neh teka ne? Yi ngbü fï bü ecu ngü wü kpara de mere bi wü e esaka wü. Yi efï nda-yi, gü ba, wüh ena ale ta-ngü te ani? Aꞌa, ah bala de. Wü kpara de mere bi e esaka wü la, wüh ngbü eto kuru eküte yi, da ezoro yi, enü de yi kpa engagira wü miri. 7 Wüh kpah de wü kpara, te ewü ngbü efala ngü ka Miri ka-nih Yesu. Te di bala ne, yi ngbü ecu ngü ewü, neh teka ne?

8 Te yi le angbü züka kpara gbü jia Me la, ah le de yi di eje bü nzö rïrï ka Miri ka-nih Yesu Kurisito, te mala fü nih, gü ba dene, “Mü le wü bu mü, kpah baka e te mü ngbü ele küte mü.” 9 Amba te yi ngbü efala wü mürü cïnga afala la, yi ngbü dela eyi emere rïrï engu la fanü? Ah bala de. Yi siti dela eyi rïrï ka Me. Te di bala, Me ena ato kuru te yi ato!

10 Wü di enga wüna, Me to mere bi *rïrï eyi fü nih. Te nih je wü rïrï la zalü nde ꞌburu la, ah ena adi de züka ngü gbü jia Me. Te nih ngbü emere bü biri rïrï, da ece wü gara la, ah tï nda de. Te mü mere wü gara rïrï ka Me ꞌburu ꞌbe, fü mü ace gara enga rïrï biringbö, angü mü le engu la de la, ah ba e te mü le rïrï ka Me ꞌburu de. Mü ena amaka kuru gbü ngü la! 11 E-to wü rïrï la fü nih neh da? Me to wü rïrï la cu me-ye, gü ba dene, “Mü mere e amörö kpara de.” Me mala kpah gara ngü, ga dene, “Mü mere e amere waza de.” Te mü mala, ga, “Baka te ni ngbü ka-ni ne, ni mere *siti ngü nda-ni la kü de. Ni mörö kpara nda-ni la kpah de.” Anga, te mü ngbü emere waza la, mü dela eyi siti kpara gbü jia Me, angü mü je rïrï kaka de.

12 Gbü ngü ka-mü ꞌburu, te mü ena angbü emere, de wü ngü te mü ena angbü emala, ah le de mü di efï nga wü bu mü, da ele te-yi de ewü. Teka ne de, angü dela rïrï te Yesu to fü nih. Te gara engu ena akoro, aye süka wü siti ngü ka-nih me-ye. 13 Te yi ceka cïnga ka wü bu yi, afï nga ewü de la, Me fï nga cïnga ka-yi kpah de. Me ena ato mere siti kuru eküte yi, angü yi je rïrï kaka de. Te mü de kpara te ngbü efï nga cïnga ka wü bu mü la, Me ena afï kpah nga cïnga ka-mü, ah to kuru te mü tïne de.

Dene ngü ka wü kpara te ewü ngbü efiti te-wü, gü ba,

“Ani le ngü ka Me eyi.”

14 Wü di enga wüna, wü gara yi ngbü emala, gü ba, “Ani le ngü ka Me eyi. Te ah bala, Me tï ato kuru te ani de.” Anga te mü mere rïrï kaka de la, mü ngbü efï, gü ba, ni le ngü kaka eyi fanü? Mü ena aküwa gbü ngü la? 15 Mü ceka la, te biri kpara esüka wü di enga ni mü ngbü emaka cïnga, de mere tala te ye, 16 fü mü ayia amala fefe na, agü ba, “Me di de ye, de ye maka bi e-mazü de wü bongo.” Te mü mala ngü la bü kükürü bala, mü to mba e fefe na kpo de la, dela züka ngü? 17 Ah kpah bala, te mü ngbü emala ngü bü de komö mü, gü ba “Ni le ngü ka Me eyi,” amba, te mü je rïrï kaka, da emere nda-mü de la, mü ngbü dela emala töndö ngü kükürü.

18 Gara kpara esüka yi ena aga yïkï ake ra, gü ba, “Wü gara kpara to nda-wü maguma wü fü Me, fü wü gara kpara angbü emere nda-wü wü züka ngü.” Ma ena amala fü yi gbü ngü la, agü ba, “Ah mbi, anga te mü mere ngü ka Me de, ma ena awu neh baye baye, ga, mü le ngü ka Me eyi?” Nda-ra, yi tï eyi awu, gü ba, ma le ngü ka Me eyi fanü, teka züka wü ngü te ma ngbü emere, baka te Me ngbü ele ne. 19 Yi wu eyi, gü ba, Me ka-ye ngbee biringbö? Wayi, ah de züka ngü! Amba ngü la tï aküwa yi nda de. Angü *Satana, de wü *siti wü di enga me wu ngü la kpah eyi bala. Fü ewü angbü eyï ayï de cürü ka ngü la, amba wüh fü maguma wü nda-wü de. 20 Yi wu ngü la bala nda-yi la fï de? Te yi gü ba, “Ani le ngü ka Me eyi,” amba te yi mere wü ngü de te Me ngbü ele ne de la, ngü la ena afü te-ye, adu angbü töndö ngü kükürü!

21-22 Nih fï la nga ngü ka kundu nih, *Abarayama, ta te engu mere gügü ne. Ngü kaka-na reke ta gbü jia Me, neh teka ne? Ah teka züka ngü de te engu mere ne de? Abarayama le ta ngü ka Me, fü engu adu kpah amere rïrï ka Me, de te Me mala fefe na ne ꞌburu. Angü engu yia ta, za ye ye, *Yïsaka, teka awa, amörö, ato laꞌbï tete fü Me, ba e te Me mala fefe.* Dela ngü te gü tamu ngü fü nih, gü ba, Abarayama to ta maguma ye eyi ꞌburu ꞌburu fü Me. 23 Dela si-ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me, teka ngü ka Abarayama, gü ba, “Abarayama to ta maguma ye fü Me. Fü Me adu aceka Abarayama baka züka kpara ka-ye teka ngü la.”† Dela si-ngü ta te Me ï Abarayama tete, gü ba, ah de *vüngüte ka-ni ne.

24 Wü di enga wüna, dene ngü te ma le amala fü yi. Te mü le angbü ba züka kpara gbü jia Me la, ah le de mü di eje rïrï ka Me, fü mü ngbü kpah emere amere. Amba, te mü gü ba, “Ni le ngü ka Me eyi,” bü de komö mü kükürü kükürü bala la, ah tï nda de.

25 Yi ceka la ngü ka Rakaba, würüse ta agbü Yeriko ne. Würüse la ka-ye ta siti mürü waza. Zu watï ye na bane ne nda ma. Fü ngü ka würüse la adu afü te-ye, areke gbü jia Me, teka ne de, angü würüse la je ta rïrï ka Me. Fü ah aküwa ta gara wü di enga *Yïsarayele, te ewü zi te-wü koro, aceka sü ka Yeriko. Fü Rakaba ayia aküwa ewü esaka wü vügü ka-ewü. Engu za ta ewü, wo esambü ka-ye, angbü emere ngü ewü. Fü engu amala ngü fü ewü, ga, “Wü za ka-wü gara kaje, de wü du tete.” Fü wü kpara la ayia aküwa esaka wü vügü ka-wü. Dela züka ngü ta te Rakaba mere, fü ngü kaka la areke gbü jia Me.‡

26 Dela ngü te ma le amala fü yi, wü di enga wüna. Te mü ga, “Ni le ngü ka Me eyi,” amba mü mere wü rïrï kaka de la, ah ena angbü ka-ye bü töndö ngü kükürü. Ngü ka-mü ena angbü gegege ba kövö, te tï amere ngü tïne de.

3

Dene ngü teka komö kpara

1 Wü di enga wüna, ma je eyi, gü ba, mere bi yi ngbü ele angbü mere kpara, teka adi erï wü bu wü de ngari Me. Ah le de yi ceka ngü la ꞌbe ꞌbe ꞌbe feke! Teka ne de, angü de-a, de te a ngbü erï wü bu a de ngari Me ne, te a mere ngü dürü la, Me ena ato mere kuru te a afa sü, afa nda wü bu a la nde ꞌburu. 2 Yi wu eyi, gü ba, nih ꞌburu de wü kpara ka küte, te nih ngbü emere wü gara wü *siti ngü. Nih ngbü kpah da emala gara wü dürü ngü. Te mü mala ngü dürü de komö mü de la, amba mü de kpeke kpara, te wu da emere wü ngü ꞌburu mbi.

3 Yi ceka la, mba mbarase cüküꞌdaye, te za enga rü esaka ye, angbü eliki bi wü yiti, enü de ewü kpa te sü, baka te engu ngbü ele. 4 Ah kpah bala, teka ngü ka *zabu. Te mü di de enga rü, te wüh ngbü eji zabu di esaka mü la, mü tï eyi afü zabu la, anü di agbü sü ba e te mü ngbü ele. 5 Ah kpah bala, teka ngü ka komö mü. De te komö mü di kpah bü mba enga e cüküꞌdaye eküte mü ne, ah de wazi gbü ye, teka amala mere cögbörö tiri ngü di. Ah gegege ba enga nye-wa te tï gbü ke gü gbü karanga. Enga nye-wa la tï eyi acuru mere sü bane, anza ꞌburu nde. 6 Wü mene siti ngü te ekoro te komö mü la, wüh kpah gegege ba enga nye-wa, angü wü siti ngü sibi gbügbü fa sü. Ah tï eyi acuru züka fïngangü emaguma mü, asiti ꞌburu asidi. Angü *Satana ngbü eto wazi fü komö mü la me-ye, teka fü mü adürü, akpi gbü ngü la.

7 Wü gara kpeke wü kpara ladü, te ewü wu ngü fa sü. Wüh tï eyi azoro siti nü, afü ao ba nü ka kötï. 8 Te di bala ne, kpara ladü te ena afü komö ye, de ah ce da emala siti ngü? Kpara bala ma! Te nga sïkpï ꞌburu, komö wü kpara ka-ye nda fï bü emala wü ngü, enü di kpa engakara nü. Te di bala, komö kpara ka-ye ba mere siti kpürü, te a gömö ye mböömbö, ecï kpara, teka ade.

9 Komö nih ngbü emala ngü ꞌbasu ꞌbasu. Ah emala züka ngü, ah emala kpah siti ngü. Nih ngbü egbo nga ïrï Wö nih Me, de komö nih la. Nih ngbü esoko wü bu nih, kpah de komö nih la. Anga Me o wü bu nih la ba kuru ye de? 10 Dela, ah de züka ngü? Biri komö nih de biringbö ne, fü wü züka ngü, de wü siti ngü angbü ekoro ꞌburu ꞌdö sela? Wü di enga wüna, ngü de bala tï fü nih, wü kpara ka Me, nda de. 11-12 Kpara tï eyi amaka siti ngu ake züka ngu ꞌburu gbü biri du-kpa-ngu biringbö? Manga tï eyi afü te-ye, arï, akoro rï ngenee? Mbamu tï eyi afü te-ye, arï, akoro rï gamba? Ah teka maguma kpara kpah bala. Te maguma mü biringbö la, mü tï adi emala ngü ꞌbasu ꞌbasu te komö mü de.

13 Wü di enga wüna, yi gü ba, ani de wü kpeke kpara te ani wu ngü fa sü? Te di bala, ah le de yi di eo to yi, teka adi emere wü ngü, te ena areke gbü jia Me. Yi mere e acu ngü yi de. Yi o ngü ka-yi kötö, baka nda wü jaji. Te yi ngbü emere bala la, wü kpara tï eyi awu, gü ba, yi de kpeke wü kpara ka Me fanü fanü. 14 Te kanga ladü emaguma mü, anga te mü di de mürü zü, te mü o te-mü, teka angbü ba mere kpara gbü nzö wü bu mü la, te ah bala, de mü mere e afï, ga, ni wu ngü fa sü, ne de, angü dela ka-ye wu. Angü kpara te wu ngü kpo, gbo nga ye de tete-ye nda de. 15 Wü ngü de bala, dela ngü ka Me nda de. Dela ngü ka kotö ne, ah de ngü ka *Satana. 16 Ma mala ngü la bala kükürü de, angü te wü kpara kpo eyi da engbü de kanga emaguma wü, gara ewü le eyi akoro mere kpara fü wü bu wü, engakara nü la, ah esiti! Te di bala, wü kpara de bala ena akpo da ewü nga esüka wü, da ememere wü gü esüka wü, kpah da ememere wü gara wü ngü ka lümü. Dela, ah de ngü ka Me? 17 Aꞌa! Ah bala de! Angü te mü wu ngü ka Me eyi fanü fanü la, mü tï amere siti ngü kpo fï de. Mü ena agu maguma mü kpina, angbü emere wü ngü ꞌburu ziii, da eje ngü ka wü bu mü. Mü ena awu cïnga wü bu mü la, da ele ta-ngü te ewü. Kpah bala, yi ena angbü de wü bu mü de maguma yi biringbö. Mü tï afiti ewü de mani nda-mü de. 18 Wayi, ah fanü, te mü wu ngü ka Me fanü fanü la, mü ena angbü engbü ka-mü fï de gu maguma. Mü ena angbü kpah egu maguma wü bu mü, teka fü wü bu mü adi engbü kpah de gu maguma kpina, baka nda mü. Te yi mere ngü la bala, ah ena adi de mere züka ngü gbü jia Me.

4

Dene ngü teka maguma ꞌbasu ꞌbasu

1 Wü di enga wüna, yi ngbü ewü nga, da ememere gü esüka yi, neh teka ne? Si-ngü engu neh ene? Ngü la ngbü emere yi kükürü de, angü gümü wü e ngbü emere yi me-ye. Fü ah asiti maguma yi, fü yi angbü ememere gü esüka yi. 2 Dela teka ne de, angü yi ngbü de gümü wü e emaguma yi, fü yi angbü eo mere maguma efa sü, teka wü e ka wü bu yi. Angü te yi maka e la de, yi ena akpo da emere gü, amörö kpah cu kpara teka e la. Wü di enga wüna, te cïnga e ngbü emere yi la, yi yi-ta Me tekaka. Me ena ato fü yi. 3 Gara kpara ena amala ngü, gü ba, “Angü ni yi-ta Me ngbürü eyi ne, amba engu to e la fü ni nda de.” Dela kükürü de, angü e de te engu yi-ta Me tekaka la, ah de e te reke gbü jia Me nda de. Ah yi-ta Me de mere kü emaguma ye, teka e de te engu ngbü ele me-ye la.

4 Wü di enga wüna, ah le de yi fü maguma yi enatikine! Te yi ce kaje ka Me teka ngü ka gümü wü e de füh kotö ne, e-di dela züka ngü? Ngü la ena angbü gegege ba würüse, te kpe ce watï ye, angbü endoro fütanga wü gara komoko. Maguma watï ye na ena asiti tete de? Maguma Me ena asiti eküte mü kpah bala. Angü, te mü o maguma mü eyi teka wü e de füh kotö ne la, ah ba e te mü fü te-mü, ngbü eyi vügü ka Me. 5 Yi wu ngü, de ta te wüh ba gbü *Ngari Me gügü ne, de? Ngü la gü ba, “Me le nih de maguma ye ꞌburu nde.” Yi ngbü efï nda-yi, ga, dela bü kükürü ngü? 6 Te di bala, Me ena ato wazi fü yi nda kpah bü me-ye, teka fü yi afü te-yi, ale ngü kaka de maguma yi biringbö. Ngü biringbö, ah le de yi ndaꞌba te-yi fefe na. Angü wüh ba kpah eyi bala gbü Ngari Me, ga, “Te mü ngbü ecu ngü mü la, Me tï ale ngü ka-mü nda de. Amba te mü ndaꞌba te-mü fefe ba mürü cïnga la, Me ena ato wazi fü mü, teka *züka maguma ye.”*

7 De te di eyi bala ne, ah le de yi fü te-yi, adi eje duu rïrï ka Mere Me, fü yi angbü vügü ka *Satana, teka fü Satana ace kpa ye eküte yi. 8 Te yi zoro Me de kpa yi ꞌbasu la, Me ena azoro yi kpah de kpa ye ꞌbasu mini. Yi fü maguma yi, de yi ce wü *siti ngü ka-yi le ꞌburu asidi. Fü yi ale ngü ka Me de maguma yi biringbö. 9 Ah le de yi fï nga wü siti ngü, de te yi ngbü emere ne, fü yi angbü de cïnga tekaka na. Yi ngbü engbü de tadu, da emü zo, neh teka ne? Ah le de yi ku gba de ngura! 10 Angü, te kpara ngbü de cïnga da endaꞌba te-ye engakara Me la, Me ena awu cïcïnga na, fü ah aboro wü siti ngü kaka, aküwa engu.

11 Wü di enga wüna, yi mere e adi edi ngü, da emala ambalaꞌba eküte wü bu yi, de. Angü te yi ngbü emere bala la, ah ba e te yi o te-yi ba miri gbü nzö wü bu yi. Amba Me o yi baka miri nda de. *Rïrï ka Me ga dene, “Nih le wü bu nih ba e te nih ngbü ele küte nih.” Te yi ngbü da edi ngü eküte wü bu yi la, amba yi ce rïrï ka Me eyi asidi. Angü ah ena adi ba e te yi gü ba, “Ani de mere miri me-ani, ani ena angbü eto rïrï fü wü bu ani me-ani.” 12 Me ka-ye de miri duu me-ye, te ngbü eto wü rïrï fü nih. Engu ena aye süka ngü ka wü kpara füh kotö ne, kpah ꞌburu me-ye. Wazi ka-ye duu esakaka, teka aküwa kpara, anga amörö kpara di. De te di de bala ne, yi ena ao te-yi ba miri, ato rïrï fü wü bu yi de tete-yi, neh mbi mbi baye baye?

13 Yi da güje yi te ngü te ma emala ne. Wü gara yi ladü te ewü ngbü efï, ga, “Wayi, ani de mere kpara, de mere bi wü e esaka ani.” Wüh ngbü emala, ga, “Egambi, te kpï ena aseke la, ani ena ayia anü kpa te gara sü kpane. Ani ena ara kpala re biringbö, fü ani amere wü ngü ka-ani bane bane. Ani ena ase wü e, fü ani adu amaka bi jiase gbügbü na.” 14 Dela zu ngü fanü? Mü wu, ga, kpï ena aseke amaka ni egambi, neh te ne? Mü tï awu ngü la de, angü mü gegege ba nguwa, te ngbü enü kpa etikpi, te wege ena afe ka-ye, anza bü tïtïne dene. 15 Yi mere e adi egbo nga yi de tete-yi de. Ah le de nih di emala ngü, ece eo ꞌburu esaka Me, ga, “Te Me ce nih, fü kpï aseke, amaka nih egambi la, nih ena amere ngü bane bane.” 16 Yi mere e agbo nga yi de tete-yi ne de. Yi mere e ao te-yi ba mere kpara kpah de, angü ngü la ka-ye gbü jia Me esiti. 17 Yi di efï nga wü ngü, de te ma mala fü yi ne. Te yi ce da emere wü rïrï ka Me la, ngü la ena areke te Me? Aꞌa! Ah ena adi gbü jia Me de mere *siti ngü.

5

Dene ngü teka wü kpara de mere bi e esaka wü

1 De-yi, te yi di de mere bi wü e esaka yi ne, yi da la güje yi, te ngü de te ma emala ne. Yi ngbü engbü de tadu teka mere bi wü e, te di esaka yi la? Aꞌa! Tadu mere e akoko yi de! Ah le de yi kpo da eku gba de ngura. Angü Me ena ato mere kuru te yi te gara, kpa engagira nü kpala. 2-3 Mü di efï la nga *adu sïkpï, te Me ena aye süka wü ngü ka-mü gbügbü na ne. Angü sïkpï engu la, ah eyi gbamari! Te di eyi bala ne, ah ena adi de züka ngü, te mü ena aza wü e ka-mü ꞌburu, awo awo baka mürü zü la? Fanü fanü, mere bi wü e ka-mü la ena asiti ka-ye asiti, ꞌburu nde. Wü biri ena azü züka wü bongo ka-mü, wü mene ewü de te mü to gbuuu bala de ne, kpah ꞌburu. Mene wü e-mazü ka-mü, de te mü za wo awo ne, ena azi ka-wü asidi, fü wü ka ala bi jiase ka-mü la, asiti kpah ꞌburu asidi. Gbü ra te adu sïkpï ena akoro tete, wü e ka-mü, de te ngbü esisiti la, ena angbü baka jia Me eküte mü. Fü wü e la agü tamu wü *siti ngü ka-mü, te mü ngbü ta emere fü Me ne me-wü, ga, mü kö wü e ka-mü, za wo ꞌburu awo tüngü mü. Mü le adi eto fü wü kpara de. Fü Me ato mere kuru te mü teka ngü la!

4 Gara siti ngü kpah ladü, te mü ngbü emere. Te wü kpara mere tima fü mü kpa gbü yï ka-mü la, mü le adi eto jiase ka wü kpara la fü ewü de. Mü ngbü efï nda-mü, ga, “Me wu ngü ka-ni la de?” Fanü fanü, ma emala fü mü, ga, “Mere Me ena aje gba ka wü kpara ka tima ka-mü, te ewü ngbü eku gba ka tala te wü la, fü engu ato kuru te gara te mü teka ngü la.” 5 Mü ngbü nda-mü gbü mere tadu da ezü te-mü. Mü zege koro tïne eyi ba kambiliki la. Te di bala ne, wüh ena amörö mü te gara, kpah ba e te wüh ngbü emörö kambiliki. 6 Mü ngbü eto mere cïnga te wü kpara ka Me, fü ewü angbü ekpi gbü ngü la. Amba kpah le bima, Me ka-ye nda fï ladü. Mü ena awu ngü la te gara!

Dene ngü te ma le amala fü wü mürü cïnga

7 Wü di enga wüna, Me ena ato kuru te wü kpara, de te ewü ngbü eto cïnga te yi ne. Te di bala ne, yi gu maguma yi agu kpina, angbü ecï nga Yesu, te ena adu akoro, aye süka ngü la. Te kpara ru ndo gbü yï ka-ye la, engu ena awa ndo la kpah bü egambi? Aꞌa! Ah bala de. Kpara la ena angbü la bala, acï nga ndo, te ena aga, arï feke. Fü engu adu tïne awa. 8 Ah kpah gegege bala teka ngü ka dudu ka Yesu. Yi mere e afï nga ngü de. Yi rü kpekpeke, angü sïkpï ka Miri Yesu eyi gbamari.

9 Yi gu maguma yi agu, wü di enga wüna. Yi mere e adi esiti ïrï wü bu yi, teka wü ngü te ngbü emere yi ne, de. Angü wü ngü de bala, ah ka-ye gbü jia Me esiti. Wayi, yi ceka ꞌbe, angü *adu sïkpï, te Miri Yesu ena akoro aye süka wü ngü ka-nih tete, eyi gbamari.

10 Wü di enga wüna, te cïnga maka yi teka ngü ka Yesu la, yi rü kpekpeke. Yi i maguma yi ai, baka wü *mürü dofo, ta te ewü ngbü emala *Ngari Me fü wü kpara gügü ne. Wü mürü dofo la maka ta mere bi cïnga de kuru, teka ngü ka Me, amba wüh ce ta ngü ka Me nda-wü kpo fï de. 11 Nih wu kpah kpo, ga, ngü ka wü mürü dofo reke ta gbü jia Me areke, angü wüh rü ta arü kpekpeke gbü ngü ka Me, gbü wü cïnga ka-wü la. Yi wu mere siti cïnga, ta te Eyobo tüka te-ye, ngbü gbügbü na ne kpo. Eyobo ce ta ngü ka Me eyi, teka wü cïnga te mere ye la? Aꞌa! Engu rü ta fï bü arü kpekpeke. De te engu rü kpekpeke de bala ne, fü Me ayia awu cïcïnga, adu ato wazi fefe na. Fü Eyobo adu angbü tïne gbü mere tadu ꞌduwa ba-neh-ene-la. Te di bala ne, ah le de yi rü kpah kpekpeke baka nda Eyobo.

Dene ngü ka gba, te yi ena di eku fü Me

12 Wü di enga wüna, yi mere e adi ekïna kïna te ïrï Me de. Yi mere e akïna kïna te ïrï gara kpara, te Me o me-ye kpa füh kotö akine ne, kpah de. Te yi ngbü emala ngü la, yi mala, gü ba, “Wayi ngü la bala,” ah ngbü duu bala. Te yi mala di, ga, “Aꞌa, ngü engu la bala de la,” de ah ngbü kpah duu bala. Yi mere e adi emala ngü de mani de. Ngü de bala gbü jia Me ka-ye esiti, angü Me ena ato kuru te yi.

13 Wü di enga wüna, yi di efï nga Me gbü wü ngü ka-yi zalü nde ꞌburu. Te cïnga ngbü emere mü, de mü ku gba fefe na. Te ah di de tadu, de mü di ebï wü ci da egbo nga ïïrï na di. 14 Te keke ngbü emere mü, mü ï wü *kovo ka Me, de wüh koro, wüh ku gba fü Me gbü nzö mü, de wüh furu kpah mü eküte mü. 15-16 Te wü cögbörö kpara ka Me la ku gba fü Me de maguma wü ngbee biringbö la, Me ena aküwa mü gbü keke la, fü soko mü adu akoro zözö. Te keke koro eküte mü ka dürü ngü ka-mü, te mü ngbü emere la, de mü mere e acere da emala nganga fü Me de. Mü di emala nga wü dürü ngü ka-mü, te mü ngbü emere ne, ꞌburu fü Me, teka fü engu adi eboro wü *siti ngü ka-mü la fü mü. Yi di emala kpah fü wü bu yi, teka fü ewü angbü kpah da eyi-ta Me teka yi, de Me boro siti ngü ka-yi emaguma ye asidi, adu aküwa yi gbü keke ka-yi la.

Wü di enga wüna, yi di eku gba fü Me kpekpeke, te nga wü sïkpï ꞌburu. Angü te yi ngbü da eku gba fü Me de maguma yi biringbö la, Me ena aje gba ka-yi, fü ah ato mere wazi fü yi. 17 Yi ceka la ngü ta te mere te-ye fü *Ïlïya, te di de *mürü dofo ka Me ta gügü ne. Ïlïya ta kpah kpara de küte ye baka nih ne. Fü engu ayia aku gba fü Me de maguma ye biringbö, gü ba, “Agö mere e alï de.” Fü agö ayia ade, teka re bata de tü ye.* 18 Fütanga ngü la, fü Ïlïya adu aku kpah gara gba fü Me, gü ba, “Agö du edu, ah lï.” Currru! Fü agö adu alï, kpah te nga nzö sü zalü nde ꞌburu. Fü wü fu-e akpo ekö, da ega gbü yï ka wü kpara, da erï jete jete.† Te di bala ne, yi di eku gba fü Me, teka fü Me ato wazi fü yi gbü tima ka-ye.

19 Wü di enga wüna, te gara kpara esüka yi dürü te kaje ka Me asidi la, ah le de yi mala ngü fefe na ferrre, aza engu, alügü te kaje ka Me. Mene ngü de bala, reke gbü jia Me ꞌduwa ba-neh-ene-la. 20 Angü te kpara, de ta te dürü eyi adürü te kaje ka Me ne, te engu fere nga ye, du kpaka Me la, Me ena aküwa engu aküwa fanü fanü. Fü Me aboro mere bi wü siti ngü kaka la guvu ye asidi.

Wü di enga wüna, dela adu ngü te ma le amala fü yi, ah bala. De-ra *Yakobo.

* 2:21-22 2:21-22 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 22.

† 2:23 2:23 Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 15:6.

‡ 2:25 2:25 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Yosuwa 2.

* 4:6 4:6 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Ngü Mani 3:34.

* 5:17 5:17 Mü ena amaka ngü ka Ïlïya la gbü gina buku ka wü Wü Miri 17:1; 18:1.

† 5:18 5:18 Mü ena amaka ngü ka Ïlïya la gbü gina buku ka wü Wü Miri 18:42-45.

1 Petero

1

2

3

4

5

Dene gina köcökpa te Petero ba fü wü kpara ka Yesu

1 Petero

Masere si-ngü

Sïmüna Petero, te di ta de biri kpara esüka wü *mürü tima ka Yesu ne, ba köcökpa ne me-ye. Gara komoko, de ïrï ye Sïlïvanü ne, le ta-ngü tete me-ye gbü tima la. Petero ba köcökpa ne fü wü kpara ka Yesu agbü wü sü de ïrï wü Potïyü, Galatïya, Kapadokïya bete Bïtunïya. Wü sü la, wüh ꞌburu gbü tö, te nih ngbü eï enatikine, Turukiya ne. Ta gügü, gbü wü re la, wüh ngbü eï tö la, Asïya. Si-ngü te Petero ba ngü la di fü ewü ne, ah teka te wü vügü ngbü eto cïnga te ewü, teka ngü ka Yesu. Fü Petero amala ngü fü ewü, de wüh rü kpekpeke. Wüh mere e ace ngü ka Yesu teka cïnga la de.

Wü ngü te Petero ba gbü köcökpa ne, wüh dene.

Sapïta 1:1-12 Ngü ka *küküwa te Me to fü nih, teka ngü ka Yesu

Sapïta 1:13–2:10 Ngü te Me le de nih di emere,

angü ah fe nih, ao baka züka wü kpara ka-ye

Sapïta 2:11–4:19 Ngü te nih ena adi emere, gbü wü cïnga te ngbü emere nih ne

Sapïta 5:1-4 Ngü teka wü *kovo gbü tima ka Yesu

Sapïta 5:5-14 Ngü teka wü kpara ka Yesu ꞌburu

1

Dene mandï ka Petero fü wü kpara ka Yesu

1 De-ra Petero, te ma di de *mürü tima ka Miri Yesu Kurisito ne, ma to mandï fü yi, wü kpara ka Me, te yi baya baka wü ganzi kpara, gbü wü gara sü gbü tö ka Asïya, gbü nzö kötï ka Potïyü, Galatïya, Kapadokïya bete Bïtunïya* ne ꞌburu. 2 Angü Wö nih Me fe yi me-ye gügü. Fü *Nzïla Wazi Me ayia afü yi tïne wü kpara ka Me, teka fü yi angbü emere ngü ka Yesu *Kurisito. Angü *ngüte Yesu zürü yi eyi *nzïla gbü *siti ngü ka-yi. Me ngbü de yi, de ah to gu ngü fü yi fa sü di, teka *züka maguma ye.

Dene ngü teka küküwa te Me to fü nih, teka ngü ka Yesu

3 Wü di enga wüna, nih gbo nga ïrï Me, te di de Wö ye Yesu Kurisito ne, angü ah wu cïnga nih, fü ah ayia aküwa nih gbü wü *siti ngü, te nih ngbü ta emere, afü nih ba wü di ye tete. Te di bala, nih ngbü de tadu, fü nih angbü eo jia nih ꞌduwa teka wü züka ngü, te Yesu ena ato fü nih te gara, agbü sü ka-ye agbü kpï kpala ne. Angü Me zükü Yesu eyi gbü kpi. Amba sidi nga kpi ka-nih, engu ena adu azükü nih kpah bala, fï mere badi, fü nih angbü agbü sü kaka agbü kpï. 4 Me reke kpah mere bi wü züka ngü eyi fü nih kpala, te tï anza kpo de. Angü agbü kpï kpala, siti ngü nda ma, cïnga ma, kpi kpah ma. 5 Me ena angbü eceka kpï fütanga yi me-ye gbü wazi ka-ye, angü yi to maguma yi eyi fefe na. Engu ena angbü fï bü da emere kpa te yi, zalü akoro di gbü *adu sïkpï, fü ah adu aküwa yi fï mere badi.

6 Te di bala, ah reke fa sü, te yi ena angbü de tadu teka ngü la. Amba tïtïne yi ngbü engbü la de cïnga, teka bi wü ngü te ngbü embü yi gbü wü sïkpï ne. 7 Ah reke fa sü te wü cïnga la ngbü embü yi bala, teka ato wazi fü yi. Ah baka ngü ka se, te wüh ngbü emï kpa esa boro. Angü wüh ngbü eto se la gbü wa, fü ah ambe ambe ꞌduwa ba-neh-ene-la, teka de züka se-tima koro gbügbü. Amba ngü ka maguma yi ka-ye memere gbü jia Me, fa ngü ka se la ka, angü ngü ka se la ena anza anza. Amba te yi to maguma yi fanü fanü fü Me la, ngü ka-yi tï anza kpo fï de. Te di bala, Yesu Kurisito ena agbo nga yi, gbü sïkpï te engu ena adu akoro, asere te-ye tete fü wü kpara ꞌburu te gara ne. 8 Ah fanü, yi wu Yesu Kurisito de jia yi nda-yi de, amba ma wu eyi kpo, gü ba, yi le engu eyi cu de maguma yi. Tïtïne dene, yi tï awu engu de jia yi kpah la de, amba yi to maguma yi eyi fefe na, fü yi angbü de mere tadu teka ngü la. 9 Angü yi wu eyi kpo, gü ba, Me ena aküwa ani aküwa fï mere badi, teka te ani to maguma ani eyi fü Yesu ne.

10 Wü *mürü dofo ka Me mala ta nga *küküwa la eyi gügü, gü ba, “Me ena aküwa wü kpara ka-ye, teka *züka maguma ye.” Fü ewü ayia afï ngü teka ngü la afa sü. Fü ewü angbü egïrï da ewü, teka de ani wu si-ngü gbü ngü la. 11 Amba *Nzïla Wazi ka Yesu, te di ta emaguma ewü ne, ayia asere fü ewü, gü ba, Me ena atima gara kpara te ena aküwa nih. Amba kpara la ena azü mere cïnga, fü ah akpi. Fü Me adu azükü engu gbü kpi la, de mere wazi ka-ye. Te wü mürü dofo la je ngü la, fü ewü ayia ao to wü ꞌburu, teka awu si-ngü la mbi mbi mbi. Anga wü ngü la ena amere te-wü baye baye? Anga neh elaye? 12 Fü Me ayia asere ngü fü wü mürü dofo la, gü ba, ngü de te ewü ngbü emala nganga la, ah tï amere te-ye gbü wü lakï ka-wü ne, nda la de. Ngü la ena amere te-ye te gara. Angü ngü ta te ewü ngbü emala nganga na la, ah ka-ye de ngü ka Yesu, te wü *mürü tima kaka ngbü kpah emala nganga na fü yi, gbü wazi ka Nzïla Wazi Me ne. Ngü ka Yesu la, wü *malayïka ka Me ngbü ta kpah ele de ani wu si-ngü gbügbü na.

Dene ngü te Me le, de nih di emere zu ngü gbü jia ni

13 Te di bala, ah le de yi reke te-yi ngbü nzo, teka adi emere züka ngü gbü jia Me. Yi di etüka te-yi atüka, da ecï sü! Yi di eo jia yi ꞌburu ꞌburu teka *küküwa, te Me ena ato fü yi, gbü *adu sïkpï, te Yesu ena adu akoro tete, asere te-ye fü wü kpara füh kotö ne ꞌburu. 14 Ah le de yi di emere rïrï ka Me, angü yi de wü di Me. Yi mere e adu angbü emere wü *siti ngü, te maguma yi ngbü ele, baka ta te yi ngbü emere gügü, ne de. Yi ngbü ta emere wü ngü la bala, angü yi wu ngü ka Me mbi mbi la de. 15 Amba ah le de yi ce wü siti ngü ka-yi, fü yi adu angbü *nzïla, gbü wü ngü ka-yi, te yi ngbü emere, ꞌburu. Angü Me ï yi me-ye, de yi ngbü nzïla, baka te engu di kpah nzïla ne. 16 Angü ah kpah baka ngü te Me mala gbü Ngari ye, gü ba, “Ah le de wü kpara ka-ni ngbü nzïla, angü ni ka-ni nzïla.”†

17 Yi ngbü eku gba fü Me, da eï engu, Wüba. Amba yi wu awu, gü ba, engu de kpara te ngbü eye süka wü ngü ka wü kpara ꞌburu mbi mbi mbi, ereke areke. Engu de kpara te ngbü efolo te-ye kperekede nda de. Te di bala, te yi la ladü ezükü füh kotö sene la, ah le de yi di ecu ngüngü, da emere rïrï kaka-na. 18-19 Angü yi wu eyi, gü ba, Yesu Kurisito küwa ani eyi, gbü töndö gele ka wü kundu ani ne. Te di bala, e ta te Yesu to, teka afa yi di, ah de neh ene? Ah ta de töndö e, baka jiase ne engu? Ah bala de! Yesu kpi cu me-ye, teka afa yi de *ngüte ye, angü ngüngüte fa wü e ꞌburu. Angü Yesu ka-ye baka züka *kambiliki, te keke di tete na ma, de te wüh wa teka areke ngü di, ezengba nih de wü Me ne. 20 Me fe engu, o ta kü eyi gügü, teka aküwa nih, o Me mere kotö ne la de. Fü Yesu ayia akoro gbü wü adu sïkpï ne, teka aküwa nih. 21 Teka ngü ka Yesu la, yi lala eyi gbü ngü ka Me. Yesu Kurisito to wazi la eyi fü yi, angü Me zükü engu gbü kpi, fü ah adu ato mere wazi fefe, agbü sü ka-ye agbü kpï. Te di bala, ah le de yi o jia yi te ngü ka Me, da eto maguma yi ꞌburu fefe na. Angü Me tï eyi aküwa yi fanü fanü.

22 Wü di enga wüna, ah le de yi di ele wü bu yi de maguma yi biringbö. Yi tï eyi amere ngü la tïtïne bala, angü yi fü maguma yi eyi, du le zu ngü ka Yesu Kurisito. Te di bala ne, ah le fü yi adi ele wü bu yi baka wü di enga ni yi. 23 Angü Me bï yi eyi toto baka wü di ye. Tïtïne nguwa yi tïne baka nguwa wü kpara de füh kotö, de te ewü ena anza anza, ne nda de. Yi tïne eyi nguwa wü kpara ka Me, te tï anza de. Angü yi le zu ngü ka Me, te ena ato *küküwa fü yi, ne eyi de maguma yi ꞌburu. 24 *Mürü dofo Yïsaya ba ta ngü la eyi gbü *Ngari Me, gü ba, “Wü kpara füh kotö ne ꞌburu, baka yi-rü, te su fa sü. Angü yi-rü la ngbü engbü mba teka sïkpï cüküꞌdaye, fü ah ayia aürü, anza ꞌburu. 25 Amba Ngari Me tï anza nda de. Ah ena angbü ka-ye fï mere badi.”‡ Amba ngü ka Me, te wüh mala nganga na la, ah de ngü ka Yesu Kurisito, te tï anza de.

2

1 Te di bala, wü di enga wüna, ah le de yi ce ngü ka siti maguma, fiti, mani, ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu, kanga, bete siti ngü mündü, ꞌburu asidi. 2 Angü Me bï yi eyi toto. Yi tïne eyi baka wü vürü jaji. Te di bala, ah le de yi o gümü ngü ka Me emaguma yi, baka wü jürü jaji, te ewü ngbü eo gümü ka, ala. Teka ngü la, yi ena aga gbü ngü ka Me, fü yi amaka *küküwa te gara gbügbü na. 3 Angü ah baka ngü ta te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Me to Ngari ye eyi fü yi baka e-mazü, te türü fa sü.”*

Dene ngü te Me fe yi di, ao baka züka wü kpara ka-ye

4 Wü kpara de füh kotö ne, wüh le ngü ka Yesu nda-wü de. Amba Yesu ka-ye baka züka rü, te di de miri ka kambü. Baka ta te wü kpara ngbü ejï *Mere Kambü ka Me, wüh ce rü la kpo, angü wüh ceka rü la gbü jia wü baka töndö e. Amba Me fe rü la me-ye, baka züka rü, te wü bu ye ena amaka wazi, alala ꞌburu eküküte. Kpah bala, Me fe Miri Yesu me-ye, fü ah aza engu, ao baka züka kpara ka-ye. Te di bala, yi nü enü kpaka Yesu, fü yi alala eküküte na, 5 teka fü yi angbü kpekpeke, baka züka wü rü, te Me ena ajï kambü ka-ye di. Me ena ao yi kpah baka wü *kovo ka-ye, fü yi angbü emere tima gbü kambü kaka la. Te di bala, teka ngü ka Yesu Kurisito, *Nzïla Wazi Me ena angbü eto wazi fü yi me-ye, teka fü yi adi emere tima la di mbi mbi mbi, gbü jia Me.

6-7 Wayi, yi to maguma yi eyi fü Miri Yesu. Yi wu engu kpah eyi, baka kpeke kpara te ena aküwa yi, angü Me mala eyi gbü Ngari ye, gü ba, “Ni fe züka Miri eyi, te di baka kpeke rü kambü, te ni ena ao engu memere, teka de engu mere tima ka-ni agbü Yerüsalema. Mene wü kpara, te ewü ena azoro rü la de kpa wü ꞌbasu, wüh ena aküwa fï mere badi.”† Amba teka mene wü kpara, te ewü le ngü kaka de, ngü ka-ewü ena adi gegege baka gara ngü, te wüh ba gbü Ngari Me, gü ba, “Wü gara kpara ngbü ta ejï Mere Kambü ka Me. Fü ewü amaka gara mere rü, te ewü le nda-wü de. Fü ewü ace rü la asidi. Tïtïne rü ta te ewü ce la, Me du o tïne eyi mere kpeke rü de wazi ye, te wü bu ye na ngbü engbü ꞌburu eküküte.”‡ 8 Te di bala, mene wü kpara, te ewü le engu de ne, wüh ena amaka mere cïnga gbü ngü la, kpah baka gara ngü te wüh ba gbü Ngari Me gü ba, “Amba, te wüh le ngü ka rü la de la, rü la ena atïrï kaje fü mere bi wü kpara, wüh le ta de ani nzi asidi, amba wazi ewü nda ma, fü ewü atï ꞌburu kötö.”§ Si-ngü de te wüh ena atï tete ne, angü wüh le aje Ngari Me nda-wü de. Me mala eyi bala.

9 Amba nda-yi, yi ka-yi eyi de nguwa wü kpara te Me fe me-ye. Yi kpah baka wü kovo te Me fe ewü, teka amere tima ka-ye. Yi ka-yi fanü fanü zu wü kpara ka Me. Te di bala ne, ah le de yi di egbo nga ïrï Me, teka fü yi adi emala nga wü kpeke ngü, te Me mere fü yi ne. Angü engu fe yi me-ye, fü ah ayia aküwa yi gbü *siti ngü, teka fü yi adi engbü gbü züka ngü kaka-na. 10 Ta gügü, yi de wü kpara ka Me nda-yi de. Amba tïtïne Me za yi, o eyi zu wü kpara ka-ye tete fanü fanü, angü ta gügü, yi wu *züka maguma ka Me nda-yi kpah de. Amba tïtïne Me sere züka maguma ye eyi fü yi.

Dene wü ngü te nih, wü kpara ka Yesu ena adi emere

11 Wü di enga wüna, nih de wü kpara ka kotö ne nda-nih de. Nih ka-nih de wü kpara ka Yesu. Nih ngbü engbü füh kotö sene, baka wü ganzi kpara. Te di bala, ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, yi ce ngü ka siti gümü wü ngü de füh kotö ne asidi, angü dela wü ngü te ena asiti ngü ka-yi gbü jia Me. 12 Ah le de yi di emere fï bü wü züka ngü, angü wü kpara te ewü le ngü ka Me de ne, wüh ngbü kpah fï da eceka ngü te yi ngbü emere. Angü wüh ena angbü emala ambalaꞌba eküte yi, gü ba, yi de siti wü kpara. Amba, te yi ngbü ka-yi fï bü emere wü züka ngü te nga wü sïkpï ꞌburu la, e-wu neh da, Me ena afü maguma ewü, teka fü ewü adu angbü egbo nga Me, teka wü züka ngü ka-yi, de te yi ngbü emere la.

13-14 Wü di enga wüna, ah le de yi di ecu ngü wü mere kpara, te ewü ngbü gbü nzö yi füh kotö ne ꞌburu. Kpah bala, ah le de yi di eje rïrï ka-ewü, anga te ah de mere miri, te di mürü tö, anga wü jürü ewü. Angü Me fe wü miri la, o me-ye, teka adi eto kuru te wü kpara, te ewü ngbü emere *siti ngü ne. Kpah bala, miri ena angbü egbo nga mene wü kpara, te ewü ngbü emere züka ngü ne. Te di bala, ah le de yi di ecu ngü wü miri, teka fü wü kpara adi egbo nga ïrï Miri Yesu teka ngü ka-yi la. 15 Dela ngü te Me ngbü ele, teka de yi di emere. Te yi ngbü fï bü emere züka wü ngü bala la, wü töndö kpara tï adi emala siti ngü eküte yi nda-wü de. Ngü ena anza gömö ewü ꞌburu. 16 Fanü fanü, yi de wü labï ka siti ngü nda-yi tïne de, amba yi mere e afï, gü ba, te ah bala la, ani tï eyi amere wü siti ngü, baka te ani ngbü ele, ne de, angü yi ka-yi de wü labï ka Me. 17 Yi mere e aceka kpara kpaakpa de. Yi le wü bu yi, wü kpara ka Yesu de maguma yi ꞌburu, angü wüh de wü di enga ni yi. Yi to maguma yi ꞌburu ꞌburu fü Me, da ecu ngüngü. De yi di kpah ecu ngü wü miri.

Dene ngü teka wü kpara, te ewü ngbü emere tima esa

rïrï ka wü mere kpara ka-wü

18 Te mü de labï la, ah le de mü di ecu ngü mere kpara ka-mü, da eje rïrï kaka-na. Ngü ma, te engu ngbü emere mü ereke areke, anga engu ngbü emere mü esiti la, mü ena adi fï bü eje rïrï kaka-na. 19 Kükürü de, angü te wüh ngbü eto cïnga te mü kükürü, fü mü angbü etüka te-mü gbü cïnga la, teka ngü ka Me la, ngü ka-mü ena areke gbü jia Me cu afa sü. Engu ena ato mere takpa fü mü, te gara, gbü ngü la. 20 Te wüh ngbü emï mü, teka *siti ngü te mü ngbü emere la, wüh mï mü mbi, angü Me le siti ngü kpah de. Amba, te mü ngbü fï bü emere züka ngü, fü ewü angbü emï mü, fü mü angbü ka-mü fï bü etüka te-mü, angbü ka-mü de gu maguma gbü ngü la, ngü ka-mü la ena areke gbü jia Me afa sü.

21 Cïnga la, ah de tima te Me to fü mü, angü Yesu Kurisito zü ta cïnga teka mü, kpah bala. Te di bala, Yesu le de mü di emere wü ngü baka nda-ni, da elala gbü nga ni. 22 Miri Yesu mere ta siti ngü nda kü de. Kpah bala, engu mala ngü ka wu nda de, ah fiti kpara nda kpah de. 23 Wüh ngbü ta esoko engu, amba engu soko ewü nda de. Wüh to mere cïnga tete, amba engu mere siti ngü fü ewü kpah de. Amba ah ce wü ngü ka-ye, o ꞌburu esaka Me, de Me kolo lïya la me-ye. 24 Yesu Kurisito kpi füh *rü gbegbete, teka afa nih gbü siti wü ngü ka-nih, kpah teka de nih ce wü siti ngü ka-nih asidi. Fü nih adu angbü emere fï bü züka wü ngü, te ena areke gbü jia Me, te nga wü sïkpï ꞌburu. Te di bala, cïnga ka Yesu la küwa nih eyi gbü wü siti ngü ka-nih. 25 Ta te enga gina, yi ngbü baka wü kambiliki, te ewü dürü adürü agbü gü. Amba enatikine Me maka yi, za du koro di eyi kpaka Yesu, de Yesu di eceka kpi fütanga yi me-ye.

3

Dene ngü teka wü komoko de wü wara wü

1 Teka ngü ka-yi, wü würüse, ah le de yi di kpah eje rïrï ka wü watï yi. Angü, te wü watï yi le ngü ka Me de la, e-wu neh da, wüh ena adu awu züka ngü, de te yi ngbü emere la, fü ewü adu afü maguma wü, ale ngü ka Me, o yi mala ngü ka Me fü ewü la de. 2 Angü wüh ena angbü ewu, gü ba, wü ngü ka-yi, te yi ngbü emere, ka-wü ꞌburu mbi, angü yi to maguma yi eyi fü Yesu reke areke fanü. 3-4 Te mü le areke te-mü, de ni su asu gbü jia watï ni la, mü mere e afï nga susu ka-mü la de. Ah le de mü di engbü de züka fïngangü gbü nzö mü. Mü mere e ao maguma mü gbü ngü ka ma-i su-nzö mü, da efüfü de wü lara ye, gbü wü to mani de tïtïne, ne de. Kpah bala, mü mere e ao fïngangü ka-mü, teka kpeke wü lara e ka ngürü, anga ꞌbiri, te wüh ngbü ese de bi jiase, ne de. Yi mere e adi eto wü gara lara bongo, te wüh ngbü etükü gbü siti kaje, te ngbü esiti fïngangü ka wü kpara, ne kpah de. Ah le de mü o to mü, teka adi emere züka ngü, te ena areke gbü jia Me, da engbü ziii, baka züka kpara de gu maguma ye. Angü te mü ngbü ziii kpah de gu maguma mü bala, ngü la tï angbü kükürü de. Mü ena amaka züka ngü te gara gbügbü. 5 Angü ta gügü, gina wü würüse, te wüh ba ngü ka-ewü gbü *Ngari Me ne, wüh ngbü ta emere züka wü ngü bala. Fü ewü angbü eje rïrï ka wü watï wü. 6 Baka Sara,* ta te ngbü eje rïrï ka *Abarayama. Fü ah angbü eï engu, gü ba, “Mere kpara.” Tïtïne, yi eyi de wü di enga Sara, angü yi ngbü eyi emere züka ngü, baka te engu ngbü ta emere ne. Te di bala, ah le de yi di erü kpekpeke. Yi mere e ace ngü ka Me, teka ngü ka cürü ka wü ngü füh kotö ne, de.

7 Kpah bala, de-yi, wü komoko, ah le de yi di engbü de wü wara yi te züka kaje, de züka fïngangü. Yi mere e adi ekpa ngü ewü, da efala ewü, ne de. Fanü fanü, wazi ewü baka nda-yi, nda ma. Amba Me küwa ewü eyi, teka *züka maguma ye, kpah baka te engu küwa yi. Ah le de yi di engbü tundu de ewü, ereke areke de züka fïngangü, teka fü Me adi eje gba ka-yi ereke areke.

Dene mene ngü te ma le amala fü yi ꞌburu

8 Wü di enga wüna, ah le de yi di engbü de wü bu yi ereke areke, de fïngangü ka-yi biringbö. Ah le de yi di ewu cïnga wü bu yi, kpah da ele te-yi esüka yi, de maguma yi ꞌburu. Yi mere e adi eo ngü ka-yi memere de. 9 Te gara kpara mere siti ngü fü mü la, mü mere e alügü na siti ngü la fefe na de. Te kpara soko mü la, mü mere e asoko engu kpah de. Mü du, mü mala züka ngü fefe na, angü dela eyi ngü te Me le de mü di emere. Te mü mere bala, Me ena ato wazi fü mü ato fanü. 10-11 Ah baka ngü te wüh ba gbü *Ngari Me, gü ba, “Te mü le aküwa, angbü de tadu la, ah le de mü ce *siti wü ngü ka-mü ꞌburu, adu angbü emere wü ngü, te ena areke gbü jia Me. Ah le de mü ce ngü ka di-ngü, mü mere e asu wu eküte wü bu mü kpah de. Mü to te-mü, teka adi engbü mbi de wü bu mü, de gu maguma. 12 Kükürü de, angü Me ngbü eceka kpï fütanga mene wü kpara, te ewü ngbü emere ngü ereke areke gbü jia ye ne, fü engu angbü eje gba ka-ewü. Amba teka mene wü kpara, te ewü ngbü nda-wü fï bü da emere siti ngü ne, Me le ngü ka-ewü nda de.”†

Dene cïnga te yi ena azü, teka züka wü ngü, te yi ngbü emere

13 Wü di enga wüna, ah le de yi di eo to yi ꞌburu, teka adi emere züka wü ngü, te ena angbü ereke gbü jia Me. Te yi mere bala, gara kpara te ena amere yi esiti, gbü ngü la, nda ma. 14 Anga te yi ngbü ezü cïnga, teka züka wü ngü te yi ngbü emere la, ah le de yi ngbü de tadu! Angü Me ena ato wazi fü yi me-ye. Yi mere e akpe cürü de. Yi fï nga ngü kpah de. 15 Yi di egbo nga ïrï Yesu emaguma yi, angü engu de Miri ka-yi. Ah le de yi reke te-yi, angbü nzo, angü wü kpara ena ayi-ta yi, teka si-ngü de te yi to maguma yi di fü Yesu ne, gü ba, “Yi ngbü eo to yi teka ngü ka Yesu, neh teka ne?” Te di bala, ah le de yi ngbü de züka ngü gömö yi, te yi ena alügü fü ewü. Ah le de yi di elügü ngü fü ewü ferrre, de züka fïngangü. 16 Fü yi angbü fï bü emere wü ngü te reke areke gbü jia Me. Angü wü gara kpara ladü, te ewü ngbü efala nih, da emala ambalaꞌba eküte nih, gü ba, nih, te nih di de wü kpara ka Yesu ne, nih de siti wü kpara. Amba te yi ngbü fï bü da emere züka ngü la, jia ewü ena avi, fü ngü adu anza gömö ewü. 17 Amba, te wüh to cïnga te yi, zu bü teka züka wü ngü ka-yi la, ngü ma, ngü ka-yi ena areke gbü jia Me. Amba te yi mere *siti ngü, fü ewü ato cïnga te yi teka ngü la, ngü la ena adi de siti ngü gbü jia Me afa sü. Angü mazü cïnga teka züka ngü reke me-ye, da engu te mü ena azü cïnga teka siti ngü ne.

18 Fanü fanü, ah le de yi fï la nga ngü ka Yesu Kurisito. Engu ngbü ta emere ka-ye fï bü züka wü ngü, fü ewü ayia ato mere cïnga tete, teka züka ngü kaka la. Fü ah ayia akpi, teka aküwa nih, gbü *siti ngü ka-nih, angü ngü ka-nih ta gbü jia Me esiti fa sü. Te di bala, fü Yesu ayia akpi afa nih gbü siti ngü la, teka fü nih afü maguma nih, adu ara fü Me. Wüh mörö bü küte Yesu, amba *Nzïla Wazi Me du zükü engu gbü kpi la eyi. Ah tï adu akpi tïne de. 19 Kpah bala, fü Nzïla Wazi ka Me ayia ato wazi fü Yesu, teka de ah nü agbü sü, te kuru wü kpara, te ewü kpi akpi, ngbü tete gbü ku. Fü ah ayia amala ngari Me fü kuru wü kpara la. 20 Dela wü kpara ta gügü, gbü wü lakï ka mere kundu nih, *Nüwa, te ewü le ngü ka Me de ne. Angü gbü sïkpï ta te Nüwa ngbü egoro *zabu ka-ye tete, Me ngbü ta de gu maguma, teka ace lö-ra fü wü kpara la, de wüh fü maguma wü, amba wüh le nda-wü de. Te di bala, ah ta bü wü kpara ngbee ꞌbajena, wü Nüwa de wü di ye, te ewü küwa esaka mere siti ngu, ta te si füh kotö ꞌburu ne.‡ 21 Ngu te si la, ah ge baka ngu, te wüh to *babatïza di fü yi, teka fü yi aküwa. Angü ngu la, ah baka kükürü ngu, te yi ngbü ezürü küte yi di ne, nda de. Si-ngü la, ah teka asere fü wü kpara, gü ba, yi to maguma yi eyi fü Me, teka fü yi aküwa, teka ngü ka Yesu Kurisito, te zükü gbü kpi ne. 22 Angü Yesu togo eyi agbü sü ka Me agbü kpï. Engu ngbü engbü ka-ye füh kpökpö, gbü kokpa ka Me, baka miri. Engu ngbü gbü nzö wü kpara ꞌburu, wü *malayïka ka Me, wü muruyi, siti wü di enga me, de wü miri ka-wü kpah ꞌburu.

4

Dene ngü te yi ena ao to yi teka adi emere

1 Wü di enga wüna, yi fï la nga mere cïnga, te Yesu zü füh kotö ne. Te di bala, yi i maguma yi gö! de yi rü kpekpeke. Ah le de fïngangü ka-yi di kpah baka nda Yesu, angü wüh ena ato cïnga te yi kpah baka nda-ka. Angü te yi zü cïnga füh kotö sene la, ah esiti de, angü yi küwa gbü ku ka *siti ngü eyi. 2 Te di bala, ah le de yi ce gümü siti wü ngü de füh kotö ne asidi, teka fü yi angbü fï bü da emere mene wü ngü, te ena adi ereke gbü jia Me, te nga wü sïkpï ꞌburu, angü yi la ladü de jia yi füh kotö sene. 3 Ta te enga gina, o yi to maguma yi fü Me la de ne, yi ngbü tane emere wü ngü ka lümü, baka te yi ngbü ele. Angü yi ngbü ta emere waza bü fa fa fa, da enzönzö wü fï, eküya di, teka angbü elolo wü siti bï di. Kpah bala, yi ngbü kpah emere gele ka faranda ka wü kundu yi, kpah baka mene wü kpara, te ewü le ngü ka Me de ne. Amba enatikine, ah le de yi ce wü ngü la asidi, angü yi tïne eyi de wü kpara ka Yesu. 4 Fanü fanü, wü diri wü awuba yi, te ewü le ngü ka Me de ne, ngü la ena adi gbü jia ewü esiti. Angü tïtïne, yi le adu angbü emere siti wü ngü ka lümü baka ewü nda-yi tïne de. Te di bala, wüh ngbü efala yi teka ngü la. 5 Amba nda-yi, yi mere e afï nga ngü ka-ewü la nda-yi de, angü wüh ena akoro te gara engagira Me, fü Me ayi-ta ewü, teka wü siti ngü ka-ewü la. Angü gbü *adu sïkpï, Me ena aye süka ngü ka wü kpara ꞌburu, mene ewü de te ewü di la ezükü, bete mene ewü de te ewü kpi eyi ne. 6 Dela si-ngü te Yesu mala ngü ka Me di, kpah cu fü mene wü kpara, de te ewü kpi eyi akpi ne. Ngü ma, baka te küte ewü kpi kpah eyi, baka nda wü gara kpara ꞌburu ne, kuru ewü ena aküwa kpah aküwa agbü sü ka Me agbü kpï, fï mere badi.

7 Wü di enga wüna, adu sïkpï koro eyi gbamari. Te di bala, ah le de yi ceka te-yi mbi. Yi di engbü de züka fïngangü gbü nzö yi, teka fü yi adi eku gba fü Me ereke areke. 8 Mere kpeke ngü, te ena areke te Me, afa wü gara ngü di ꞌburu le, ah de ngü te yi ena adi ele te-yi esüka yi de maguma yi biringbö. Angü te yi ngbü ele wü bu yi la, yi ena adi kpah eboro siti ngü ka-ewü. 9 Teka wü bu yi, wü kpara ka Yesu, te ewü ena angbü ekoro kpaka yi, baka wü ngba ne, ah le de yi di eza ewü agba yi, gbü mürü, de mere tadu.

10 Me to wazi eyi fü yi ꞌburu, teka fü yi adi emere tima ka-ni di, te wü kaje kpikpi ye kpikpi ye. Ah le de yi di eto te-yi ꞌburu, adi emere tima te engu to fü yi la, teka adi eto wazi fü wü bu yi, baka te Me ngbü ele. 11 Te mü ngbü erï wü kpara de ngari Me la, ah le de mü di emala fï bü mene ngü, te Me ngbü esere fü mü me-ye. Te tima ka-mü nda-ye, teka adi ele ta-ngü te wü bu mü la, ah le de mü mere tima la de maguma mü ꞌburu, te nga wazi de te Me to fü mü la. Ah le fü yi angbü emere fï bü wü züka ngü, teka fü wü kpara angbü egbo nga ïrï Me, teka ngü ka Yesu Kurisito. Ah le de nih di egbo nga Me, da ecu ngüngü na fï mere badi, angü engu de mere kpeke mürü wazi. Ah di bala.

Dene kpah gara ngü ka cïnga, te ena amere wü kpara ka Yesu

12 Wü di enga wüna, te yi maka mere cïnga, teka ngü ka Yesu la, ngü la mere e aga gbü jia yi afa sü de. 13 Amba ah le de yi ngbü de mere tadu, kükürü de, angü Yesu Kurisito maka cïnga ta kpah baka nda-yi la. Te di bala, yi ena amaka mere tadu te gara, gbü sïkpï te Yesu Kurisito ena adu akoro füh kotö sene tete, de mere wazi ye. 14 Te wüh soko mü teka ngü ka Yesu Kurisito la, ah de züka ngü, angü ngü la ngbü esere, gü ba, wazi ka *Nzïla Wazi Me ladü emaguma mü. 15 Amba, te wüh to kuru te mü, teka te mü mere siti ngü, anga mü zi e, anga mü mörö kpara, anga mü ngbü erï gbü ngü ka wü kpara, de wüh di emere baka fïngangü ka-ni la, ngü la tï nda de. 16 Te wüh to cïnga te yi, teka ngü ka Yesu Kurisito la, yi mere e angbü de lümü de. Yi di egbo nga ïrï Me, angü wüh ena awu, gü ba, yi de wü kpara ka Yesu Kurisito, teka ngü la.

17 *Adu sïkpï te Me ena akolo lïya ka wü kpara tete, koro eyi gbamari. Engu ena akolo ngü ka wü kpara ka-ye te enga gina. Amba teka mene wü kpara, te ewü le ngü kaka de ne, ngü ka-ewü ena adi baye? Ah ena adi de mere siti cïnga! 18 Baka ngü te wüh ba gbü *Ngari Me ta gügü, gü ba, “Ah ena adi kpekpeke fü züka wü kpara, te ewü ena amaka *küküwa, angü wüh ena azü cïnga feke. Amba, teka mene wü kpara, te ewü le ngü ka Me de ne, wüh tï aküwa kpo fï de.”*

19 Dela ngü te ma le amala fü yi, te Me ce mba yi, de yi zü cïnga teka ngü ka Yesu Kurisito la, ah le de yi to maguma yi ꞌburu fefe, de yi ngbü fï bü da emere züka wü ngü, angü toto tï aïrï te yi de.

5

Dene ngü te ma le amala fü yi, wü kovo ka Me

1 Wü di enga wüna, ma kpah de mere *kovo ka Me baka yi. Ma wu cïnga te wüh to eküte Miri Yesu Kurisito ne, cu de jia ra. Nih ngbü ꞌburu eo jia nih eküte Yesu, angü engu ena adu akoro füh kotö sene de mere wazi ye. Engu ena ato kpah wazi fü nih, wü kpara ka-ye, gbü sïkpï la. 2 Te di eyi bala ne, ma ngbü emala fü yi, wü mere kpara, kpekpeke, gü ba, ah le de yi ceka kpï fütanga wü *kpara ka Yesu mbi mbi mbi. Angü wüh baka wü kambiliki, te Me to ewü eyi esaka yi, teka fü yi adi eceka kpï fütanga ewü. Yi mere e amere tima la de maguma yi ꞌbasu ꞌbasu de. Yi mere tima la de tadu, angü Me to tima la fü yi cu me-ye, de yi di emere. Yi mere e angbü de gümü jiase de. Amba ah le de gümü wü kpara ka Yesu la di emere yi me-ye, teka fü yi adi eceka kpï fütanga ewü ereke areke. 3 Yi mere e angbü gbü nzö wü kpara ka Yesu la de wazi de, angü Me to ewü me-ye esaka yi. Yi di erï ewü ferrre. Yi di kpah fï bü emere züka wü ngü, te nga wü sïkpï ꞌburu, teka fü ewü awu züka kaje te yi ngbü emere la, fü ewü adi emere kpah bala. 4 Te yi mere bala, Yesu, te di de mere kpara ka-nih ne, ena ato mere wazi fü yi, te tï anza de, gbü sïkpï te engu ena adu akoro tete.

Dene ngü te ma le amala fü wü kpara ka Yesu ꞌburu

5 Teka ngü ka-yi, wü kaꞌdörö, ah le de yi di eje rïrï ka wü mere kpara ka-yi. De-yi, wü *kpara ka Yesu ꞌburu, ah le fü yi adi eo ngü ka-yi kötö, da ele ta-ngü te wü bu yi ferrre. Angü wüh ba ta eyi gbü *Ngari Me, gü ba, “Te mü ngbü ecu ngü mü la, Me tï ale ngü ka-mü nda de. Amba te mü ndaꞌba te-mü fefe, baka mürü cïnga la, Me ena ato wazi fü mü, teka *züka maguma ye.”* 6 Te di bala, ah le de yi füwa te-yi engagira Me, angü engu tï eyi ato wazi fü yi gbü sïkpï ka-ye, te engu le me-ye. 7 Yi mere e asiti fïngangü ka-yi, angbü de cïnga teka wü e, de. Yi ce wü ngü la ꞌburu esaka Me, angü engu tï eyi aceka kpï fütanga yi me-ye.

8 Yi rü kpekpeke da ecï sü! Angü vügü ka-yi, *Satana, ladü gbamari. Engu ngbü endondoro, da engböngbö de gba, baka mere moko kami, te ngbü egïrï nü azoro, azü. 9 Yi mere e akpe cürü Satana de. Yi i maguma yi gö! de yi rü kpekpeke gbü ngü ka Yesu. Baka te wüh ngbü eto mere bi cïnga te yi, teka ngü ka Yesu ne, yi mere e ace ngü ka Yesu de. Angü wü di enga ni yi, wü kpara ka Yesu, gbü wü sü füh kotö ne ꞌburu, ngbü kpah ezü cïnga efa sü baka nda-yi la. 10 Yi rü kpekpeke, da etüka te-yi gbü wü cïnga la. Angü, fütanga sïkpï mba cüküꞌdaye, Me ena adu aküwa yi gbü ngü la, teka züka maguma ye. Angü Me fe yi me-ye, teka fü yi aküwa fï mere badi, agbü sü ka-ye, agbü kpï, teka ngü ka Yesu Kurisito. Me ena areke ngü ka-yi kpah ꞌburu me-ye. Engu ena ato wazi fü yi, teka fü yi arü di kpekpeke. 11 Ah le de nih gbo nga ïrï Me, angü engu de Mere Miri ka-nih me-ye, fï mere badi! Ah di bala.

Dene adu ngü ka-ra

12 Dela mba enga ngü, te ma ba, tima fü yi, teka ato wazi fü yi. Enga wüna, Sïlïvanü,† te di de züka kpara ka Yesu ne, ah le ta-ngü te ra, da eba köcökpa ne me-ye. Ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, ngü ka Yesu ne, ah de zu ngü ka Me, te engu to fü nih, teka *züka maguma ye. Ah le de yi rü kpekpeke gbü ngü la.

13 Wü kpara ka Yesu agbü *Rüma kpakine‡ to mandï fü yi. Mbarase ka-ra, Marako, to kpah mandï fü yi. 14 Yi to kpah mandï fü wü kpara ꞌburu, da efaka te-yi, de züka maguma yi, te ïrï Miri Yesu.

Me di de yi, de ah to gu ngü fü yi, gbü ngü ka Yesu Kurisito.

Wü di enga wüna, dela adu ngü te ma le amala fü yi, ah bala. De-ra Petero.

* 1:1 1:1 Wü sü la ta ꞌburu de nga nzö wü kötï gbü tö de ïrï ye Turukiya ne.

† 1:16 1:16 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Rïrï ka Gele ka wü Levi 11:44-45 bete 19:2.

‡ 1:25 1:25 Mü ena amaka ngü la gbü Yïsaya 40:6-8.

* 2:3 2:3 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 34:8.

† 2:6-7 2:6-7 Mü ena amaka ngü la gbü Yïsaya 28:16.

‡ 2:6-7 2:6-7 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 118:22.

§ 2:8 2:8 Mü ena amaka ngü la gbü Yïsaya 8:14.

* 3:6 3:6 Sara ta de wara Abarayama. Mü ena amaka ngü ka Sara gbü Gina Ngü 12-23.

† 3:12 3:12 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 34:12-16.

‡ 3:20 3:20 Mü ena amaka ngü ka Nüwa gbü Gina Ngü 6 - 9.

* 4:18 4:18 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Ngü Mani 11:31.

* 5:5 5:5 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Ngü Mani 3:34.

† 5:12 5:12 Wü gara kpara ngbü eï ïrï Sïlïvanü ne, gü ba, Sïla.

‡ 5:13 5:13 Gbü wü gara buku, wüh ba ïrï *Babïlona, angü ngü ka wü kpara ka Rüma, gbü wü re la, ta kpah baka ngü ka wü kpara ka Babïlona.

2 Petero

1

2

3

Dene eꞌbaꞌbasu köcökpa te Petero ba fü wü kpara ka Yesu

2 Petero

Masere si-ngü

Sïmüna Petero, te di de biri kpara esüka wü *mürü tima ka Yesu, nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, ba ngü ne ta me-ye. Engu ba köcökpa ne fü wü *kpara ka Yesu, amba sü te wü kpara la ngbü tete, wüh sere de.

Petero ba köcökpa dene, o engu koro eyi gbe kpara. Engu le de wü kpara ka Yesu di efï ngari ni la, sidi nga ni. Angü engu wu eyi, gü ba, wüh ena amörö ni kere teka ngü ka Yesu. Engu mala ngü la fü ewü, de wüh rü kpekpeke gbü ngü ka Yesu. Wüh di eceka te-wü ꞌbe ꞌbe ꞌbe, angü te gara, wü mürü mani ena akoro, angbü da efüfü ngü ka Yesu. Te di bala, wüh ena akpo da efiti wü kpara ka Yesu, adi esiti fïngangü ka-ewü, gü ba, “Wü kpara tï eyi amere ngü baka te wüh ngbü ele.” Kpah bala, wüh gü ba, “Yesu tï adu akoro nda de.” Amba Petero ngbü erï nih, gü ba, “Yesu ena adu akoro fanü fanü, akolo ngü ka wü kpara. Te di bala, ah le de nih reke te-nih, nih ngbü nzo, da ecï nga dudu ka Yesu.”

Wü ngü te Petero ba gbü köcökpa ne, wüh dene.

Sapïta 1 Ngü te wü kpara ka Yesu ena adi emere

Sapïta 2 Ngü ka wü mürü mani

Sapïta 3 Ngü ka dudu ka Yesu

1

Dene mandï ka Petero fü wü kpara ka Yesu

1 De-ra Sïmüna Petero, te ma di de labï ka Yesu Kurisito ne, ma kpah de *mürü tima kaka, ma to mandï fü yi wü *kpara ka Yesu ꞌburu, angü yi to maguma yi eyi fefe. Miri Yesu *Kurisito to wazi eyi fü nih, teka fü nih ato maguma nih fefe, angü ah de *E-küwa-nih, ah kpah de Me, te ngbü emere wü ngü ka-ye ꞌburu ereke areke. Dela eyi mere züka ngü fü yi, kpah baka te di de züka ngü fü a ne. 2 Me di de yi, de ah di eto gu ngü fü yi efa sü di, teka *züka maguma ye. Angü yi wu ngü ka Me, bete ngü ka Miri ka-nih Yesu eyi.

Dene mene wü ngü te yi ena adi emere

3 Me to wazi fü nih me-ye, teka fü nih angbü emere wü ngü, te ena angbü ereke tete, angü nih wu ngü kaka-na eyi mbi mbi mbi. Angü engu fe nih me-ye gbü wazi ka-ye, teka *züka maguma ye. 4 Kpah bala, teka züka maguma kaka, engu mere mere bi wü züka ngü eyi fü nih. Fü ah ayia aküwa nih fï mere badi, baka ngü ta te engu mala fü nih. Angü Me küwa nih gbü nda-nih *siti wü ngü, ta te nih ngbü emere, kpah baka nda wü kpara füh kotö ne, eyi. Fü engu adu afü nih wü di ye, teka fü nih angbü kpah baka ni, Me.

5 Teka mere züka ngü, de te Me mere fü nih de bala ne, ah le de yi di enü de ngü ka Me kpa engagira nü. Yi to maguma yi eyi fü Yesu. Wayi, ah mbi. Amba tïtïne, ah le de yi to te-yi ꞌburu ꞌburu, adi emere züka wü ngü. Yi o to yi kpah teka awu ngü ka Me areke areke. 6 Ah le kpah fü yi angbü etüka te-yi atüka, adi ece siti gümü ngü asidi. Ah le kpah fü yi arü kpekpeke, adi eo to yi, da emere mene wü ngü, de te ngbü ereke gbü jia Me. 7 Ah le kpah de yi di ele te-yi esüka yi baka wü di enga ni, de yi di kpah ele wü kpara ꞌburu ale. 8 Dela ꞌburu wü ngü te yi ena adi emere. Angü, te yi nü de wü ngü la kpa engagira nü la, yi ena awu ngü ka Miri Yesu areke areke. Kpah bala, yi ena amaka wazi, teka amere tima ka Yesu di kpah areke areke. Angü Me ngbü ele de yi di emere fï bü wü züka ngü de bala. 9 Amba te yi mere wü ngü la bala de la, yi ena adi baka kpara te jijia na ceka kpï mbi mbi de. Angü to yi ïrï te züka ngü, de te Me mere fü yi, baka ta te engu küwa yi gbü siti wü ngü ka-yi, de te yi ngbü emere ta gügü ne, eyi.

10 Wü di enga wüna, yi o to yi teka adi emere tima ka Me kpekpeke, teka fü wü kpara awu, gü ba, fanü fanü, yi de wü kpara, te Me fe yi me-ye. Te yi ngbü emere züka wü ngü bala la, yi tï adürü te kaje ka Me asidi de. 11 Te di bala, Me ena aza yi de mere tadu, fü ah aü möngïtï fü yi, teka fü yi arï kpa gbü sü kaka agbü kpï. Fü yi angbü de wü Miri Yesu kpala, fï mere badi.

12 Wü di enga wüna, dela ngü te ma ele amala fü yi. Ah le de yi o to yi teka adi amere mene wü ngü, te ena adi ereke gbü jia Me. Ma wu eyi, gü ba, yi wu ngü la reke eyi areke. Ma wu kpah kpo, gü ba, yi ngbü ezoro zu ngü ka Yesu de kpa yi ꞌbasu. 13 Amba nda-ra, baka te ma di la ladü de jia ra ne, ma tï ace da emala ngü la fü yi de, angü to yi ena aïrï ïrï. 14 Ma wu eyi, gü ba, sïkpï ka kpi ka-ra eyi gbamari, angü Miri ka-nih Yesu sere ta ngü la eyi mbölö fere. 15 Dela si-ngü te ma ngbü eo to ra di, teka adi emala nga wü ngü la fü yi kpekpeke ne, teka fü yi adi efï nga wü ngü la sidi nga ra sene.

Dene ngü ka Yesu, te di de zu ngü

16 De-a, wü *mürü tima ka Yesu, a mala ta nga ngü ka Yesu fü yi me-a, gü ba, Yesu de mere mürü wazi. Engu ena adu akoro te gara, füh kotö sene. Ngü la, ah de mani nda de. Ah de ngü te wü kpara fï de tete-wü, teka afiti nih di ne, nda kpah de. A wu wazi Yesu cu de jia a. 17-18 Angü a nü ngbü ta de wü Yesu, kpa füh da,* fü a ayia awu mere wazi te Wö ye na, Me, to fefe. Fü küküte afü te-ye, angbü eci ꞌduwa kpïlïlï bala! Fü a aje kpah ri Me, te wü mbölö kpa gbü kpï, da egbo nganga, gü ba, “Yesu zu de Ye ni, te maguma ni le engu fa sü.”

19 Nih wu kpo, gü ba, wü *mürü dofo ka Me ta gügü ne, ngbü emala zu *Ngari Me fanü fanü. Wüh mala ta kpah nga Yesu, te Me le atima ne eyi, o wüh bï engu la de. Te di bala, ah le de yi o to yi teka Ngari Me, te wü mürü dofo ka Me ba ta gügü la. Angü ngü ka wü mürü dofo la baka ze-wa, te wüh siya teka alofo sü di. Ngü ka-ewü ena asere kaje fü yi, zalü akoro di gbü sïkpï te Yesu ena adu akoro tete cu me-ye. Angü engu ena ato wazi fü yi, teka fü yi awu ngü ka Me ꞌburu areke areke. 20 Ah le fü yi awu awu, gü ba, ngü de te wü mürü dofo ka Me ba ta gügü gbü Ngari Me ne, wüh ba ngü la de tete-wü nda-wü de. 21 Angü Ngari Me de ngü te wü kpara so me-wü ne, nda kpah de. *Nzïla Wazi Me ngbü ta eto wazi fü ewü me-ye, teka fü ewü adi emala Ngari Me la di.

2

Dene ngü teka wü mürü mani

1 Wü di enga wüna, ah ngbü ele de yi di eceka te-yi ꞌbe, teka wü mürü mani, te ewü ena akoro asiti fïngangü ka-yi. Ta gügü, wü mürü mani ladü, te ewü ngbü esu wu efa sü, da efiti wü di enga *Yïsarayele, gü ba, ngü te ani ngbü emala fü wü ne, Me sere fü ani me-ye. Kpah bala, te gara, wü gara kpara esüka yi ena akpo da esu wu, da efiti wü *kpara ka Yesu de wü mani ka-wü. Siti rïrï ka-ewü, te ewü ngbü efiti wü kpara di la, ena asiti fïngangü ka wü mere bi wü kpara. Siti wü mürü mani la le aje ngü ka Miri Yesu nda-wü de. Amba Yesu ka-ye de Mere Miri, te kpi teka afa wü kpara gbü *siti ngü ka-ewü. Baka te wü mürü mani la le aje ngü ka Yesu de ne, ngü ka-ewü tï ayiri kpah de. Angü Me ena ato mere siti kuru te ewü kere, teka siti ngü ka-ewü la. 2 Siti wü mürü mani la ngbü ememere waza bü faaa, de wü gara ngü ka lümü, angü wüh ngbü esu wu, gü ba, ngü te ani ngbü emere la, ah de siti ngü gbü jia Me nda de. Te di bala, mere bi wü kpara ka Yesu ena adu ale ngü ka-ewü la. Fü ewü akpo da ememere wü ngü ka lümü, kpah baka nda-ewü la. Te wü gara kpara ena awu siti ngü, de te wü kpara la ngbü emere, wüh ena akpo angbü efala ngü ka Yesu, teka ngü ka-ewü la. 3 Siti wü mürü mani la ena angbü efiti yi de wü töndö ngü ka-wü, te ewü ngbü eso la. Kükürü de, angü wüh de wü mürü gümü e. Wüh le de yi di eto mere bi wü e fü ani. Amba Me wu ngü ka-ewü la eyi gügü. Ah ngbü eyi nzo teka anza ngü ka-ewü ꞌburu asidi.

4 Wü di enga wüna, te wü kpara ngbü fï bü emere siti wü ngü la, Me ena ato kuru te ewü ato. Ta gügü, gara wü *malayïka ka Me mere *siti ngü. Baka te wüh mere siti ngü de bala, Me du ce ewü bü bala? Me ce ewü bala de. Me za ewü, sötö ꞌburu agbü mere du, zalü akoro di dene. Tïtïne, wüh la fï ladü kpala, agbü mbiri sü, da ecï nga *adu sïkpï, te Me ena anza ngü ka-ewü ꞌburu tete na.

5 Fütanga ngü la, gbü wü lakï ta ka mere kundu nih, *Nüwa, wü kpara ngbü ta ememere wü siti ngü efa sü. Wüh le aje ngü ka Me de. Te di bala ne, Me ce ta ngü ka-ewü la eyi bala? Engu ce bala kpah de. Engu yia tima ta mere ngu. Fü ngu la amörö ewü ꞌburu. Amba teka ngü ka wü Nüwa, Me küwa ewü, wü kpara ngbee ꞌbajena kükürü, angü Nüwa ta de züka kpara ka Me, te ngbü emala ngü ka Me fü wü kpara.

6 Fütanga ngü la, wü kpara ka *Sodomo, bete nda Gomora ngbü ta kpah ememere wü ngü ka lümü efa sü. Te di bala, Me ce ewü ta eyi bala? Engu ce ewü kpah de. Ah yia curu ewü de sü ka-ewü ꞌburu nde, de mere siti wa ꞌduwa ꞌbuti ꞌbuti! Ah mere ngü la, teka asere fü wü kpara ꞌburu, gü ba, de-ni, Me, ni ena ato kuru te gara, te wü kpara, de te ewü le ngü ka-ni de ne, kpah bala. 7-8 Amba Me küwa ta bü nzö *Loto, te ngbü engbü kpah agbü Sodomo ne, angü ah ta de züka kpara. Baka te Loto ngbü ta ewu wü ngü ka lümü, de te wü kpara ka Sodomo ngbü ememere, te nga wü sïkpï ꞌburu ne, fü ngü la angbü eke tete efa sü. Angü wü kpara la ngbü ta ememere wü ngü, baka te ewü ngbü ele.

9 Wü di enga wüna, dela ngü te ma ngbü ele amala fü yi enatikine, gü ba, Me ena aküwa züka wü kpara ka-ye, gbü wü cïnga, te ngbü embü ewü de füh kotö ne. Amba teka siti wü kpara, te ewü le aje ngü ka Me de ne, Me ena ato kuru te ewü te gara, angü ah wu ngü ka-ewü kpo. Sïkpï kaka ladü, te ena akoro, te engu ena anza ngü ka-ewü tete ꞌburu ꞌburu asidi.

10 Fanü fanü, teka ngü ka wü mürü mani, te ewü ngbü efiti wü kpara de siti rïrï ka-wü la, Me ena ato mere kuru te ewü te gara. Angü wüh ngbü emere siti ngü ka lümü. Wüh kpah de wü mürü kögö-nzö. Wüh ngbü efï nda-wü, gü ba, “Ani tï eyi amere wü ngü ꞌburu, baka te ani ngbü ele.” Wüh de kpara ka ꞌduꞌdu. Wüh ngbü esoko wü malayïka. 11 Wazi wü *malayïka ka Me fa sü. Ah fa nda wü mürü mani la ka. Ah bala de? Amba wü malayïka la soko kpara nda-wü de, angü ah de siti ngü teka adi esoko kpara. Kpah bala wü malayïka la to moto eküte wü kpara engagira Me, nda-wü kpah de.*

12 Amba wü mürü mani la, wüh ngbü emala siti ngü mündü, teka ngü ka Yesu, te nih ngbü erï wü kpara di ne, angü wüh wu si-ngü la mbi mbi nda-wü de. Fïngangü ka-ewü ka-ye baka nda siti wü nü, te ewü ngbü emere ngü ka-wü, baka te ewü ngbü ele. Me ena amörö ewü te gara, baka te wü kpara ngbü emörö wü siti nü ne. 13 Fanü fanü, Me ena ato kuru te wü mürü mani la te gara ato, teka wü *siti ngü ka-ewü, te ewü ngbü fï bü da emere la. Angü wüh ngbü emere ngü ꞌburu baka te ewü ngbü ele. Wüh le adi enzö fï efa sü, da elo siti wü bï, kpah da emere siti wü ngü ka lümü ka-wü la, te nga wü sïkpï ꞌburu, cu gbü ra! Te yi ngbü engbü da ezü e tundu de ewü te sü biringbö la, wü kpara ena angbü esiti ïrï yi, fü ngü ka-yi asiti gbü jia wü kpara ꞌburu. Angü wü mürü mani la to te-wü ꞌburu ꞌburu gbü ngü ka waza. 14 Wüh ngbü engbü ka-wü, te nga wü sïkpï ꞌburu, fï bü da egïgïrï wü würüse. Wüh le ace siti ngü nda-wü de. Wüh ngbü efiti wü kpara, te ewü wu ngü ka Me mbi mbi la de ne, teka de wüh dürü te kaje ka Me asidi. Wüh kpah de mere siti wü mürü kü. Dela wü si-ngü te Me ena ato kuru di te ewü, tete ne. Angü wüh baka wü siti jaji, de te ewü le adi eje ri wö wü de ne. 15 Wüh ce zu ngari Me ne eyi asidi. Wüh ngbü emere siti ngü, teka gümü jiase, baka nda *mürü dofo de ïrï ye Balama† ne. Angü gara miri mala ta ngü fü Balama, gü ba, “Ni ena ato bi jiase fü ye, teka de ye kïna wü di enga *Yïsarayele di, angü wüh de wü vügü ka-ani.” Amba Me mala ta eyi fü Balama, gü ba, ye mere e amere bala de. 16 Gbü ngü la, Balama, mü le aje ngü, ta te Me mala fü mü ne, nda-mü de. Mü du yia lï füh dongï ka-mü, teka anü akïna wü di enga Yïsarayele, teka ngü ka jiase la. Te di bala, fü Me ayia ato wazi fü dongï ka Balama la, de ah rï engu me-ye, teka de ah ce siti ngü la asidi. Fü Balama ayia aje ri dongï ka-ye la. Fü ah adu ace da ekïna wü di enga Yïsarayele.

17 Wü di enga wüna, fanü fanü, Me ena ato kuru ato, te wü mürü mani la. Engu ena aza ewü, agü agbü mbiri sü. Angü wüh ka-wü baka du-kpa-ngu, te nzürü, ürü eyi aürü. Wüh kpah baka agö te bïrï, baka e te yia elï alï la, fü mere wege ayia aza engu, anü sü di ka, ah du lï nda tïne de. 18 Angü wüh ngbü emala wü cögbörö wü tiri ngü, gü ba, ani ngbü dela erï wü kpara de ngari Me, amba rïrï ka-ewü la ka-ye ꞌburu wu, zu ngü gbügbü nda ma. Wüh ngbü egïrï ka-wü nda-wü fï bü mene wü kpara, te ewü to maguma wü la toto fü Yesu ne, da efiti ewü. 19 Wüh ngbü emala, gü ba, “Te wü le rïrï ka-ani la, wü tï eyi amere wü *siti ngü ꞌburu, baka te wü ngbü ele. Ngü la tï asiti gbü jia Me nda de, angü gara kpara te ena ato rïrï fü wü, atïrï wü teka ngü de bala ne, nda ma.” Amba wü kpara la ngbü ka-wü eyi cu gbü ku ka siti ngü, angü siti gümü ngü ka küte ewü la, fa wazi ewü eyi ꞌburu ꞌburu. 20 Te kpara le ngü ka Miri Yesu eyi la, engu küwa ka-ye eyi. Amba, te engu du ce rïrï ka Me, alügü nga ye, arï ladru gbü siti wü ngü ka wü kpara, te ewü le ngü ka Me de ne, ah ena adu aküwa, neh baye baye? 21 Ngü kaka ena adu asiti, afa nda mene wü kpara, de te ewü le ngü ka Yesu la de ne, ka. Angü te mü je rïrï ka Me eyi, fü mü ayia adu ladru, arï gbü siti ngü la, ah de mere siti ngü, te siti fa sü. 22 Ah baka si-ngü gbü gara ngü mani, te gü ba, “Bürü ngbü kpah edu ezü siti e, de te engu zï eyi kötö ne.” Gara gü ba, “Te mba zürü küte ye la, ah ena adu kpah aküꞌda te-ye gbü tötö.”‡

3

Dene ngü teka dudu ka Yesu

1 Wü di enga wüna, dene eꞌbaꞌbasu köcökpa te ma ba, tima fü yi. Wü ngü te ma ba fü yi, gbü wü köcökpa ꞌbasu ne, ma ba kükürü de, angü ma le aü fïngangü ka-yi, de yi wu zu ngü ka Miri Yesu reke areke, baka ta te yi je gömö a ne. 2 Ma ngbü ele de yi fï nga wü ngü, ta te wü *mürü dofo ka Me ba gbü *Ngari Me, teka ngü ka dudu ka Yesu ne. Ma ngbü ele kpah de yi fï nga ngü, ta te Miri Yesu mala cu me-ye teka ngü la, baka e ta te a, wü *mürü tima kaka, mala fü yi ne.

3 Dene ngü te ma le asere fü yi, teka de yi je sisi na mbi mbi mbi. Te gara, gara siti wü kpara, te ewü ngbü emere wü *siti ngü, baka e te ewü ngbü ele ne, ena akoro angbü emü yi, da efala ngü ka Yesu, gü ba, “Yesu tï adu akoro füh kotö sene nda de!” 4 Kpah bala, wüh ena angbü eyi-ta yi, gü ba, “Yesu ka-yi ne, ah ena adu akoro, neh elaye? Wü kundu ani mala fü ani tane, gü ba, ‘Yesu ena adu akoro.’ Amba ngü la ka-ye de töndö ngü! Wü kundu ani la kpi nza ka-wü eyi ꞌburu dene, Yesu du koro la fï de! Te di bala, ngü ka kotö ne tï anza nda kü de. Angü, wü ngü de füh kotö ne ngbü ka-wü fï bü da wü, ba e ta te Me o ewü, wüh fü te-wü nda-wü de!” 5 Wü kpara la le afï nga ngü, gü ba, Me mere kpï bete kotö ta me-ye ne, nda-wü de. Amba Me tï eyi anza ngü ka kotö ne, baka te engu le. Angü, ta gügü ngu ngbü ka-ye füh kotö ne, bü faaa! Fü Me ayia amala ngü bü de komö ye kükürü, fü kara sü ayia akoro. 6 Fütanga ngü la, fü wü kpara akpo angbü emere bi siti ngü füh kotö ne. Fü Me ayia atima agö, alï, asi füh kotö ne ꞌburu. Fü ngu la ayia anza ngü ka siti wü kpara la ꞌburu. 7 Amba Me mala ta ngü eyi gügü, teka ngü ka kokpï, te nih ngbü ewu, bete kotö ne, te nih ngbü engbü gbügbü na ne, gü ba, “Ni ena acuru ewü de wa, de siti wü kpara de gbügbü na la ꞌburu asidi, gbü *adu sïkpï, te ni ena akolo ngü ka wü kpara ꞌburu tete na ne.”

8 Wü di enga wüna, yi fï nga ngü ne mbi mbi mbi. To yi mere e aïrï tete na de. Me mere wü ngü ka-ye ka ka ka nda de. Me ngbü emere wü ngü ka-ye ferrre. Angü fïngangü ka Me baka nda-nih, wü kpara ne, nda de. Gbü jia Me, bi wü re baka kutu biri ne, (1,000) ah ka-ye bü enga ngü ꞌdongoni, baka sïkpï ngbee biringbö kükürü. Kpah bala, sïkpï biringbö, ah ka-ye gbü jia Me baka bi wü re. 9 Gara wü kpara ngbü efï ngü, gü ba, “Yesu yiri eyi de bane, ah du koro kere de, neh teka ne? Te ah bala la, engu tï adu akoro nda tïne de.” Wü di enga wüna, ah bala de. Yesu ngbü eyiri kükürü de, angü Me le la ace lakï fü wü kpara ꞌburu, de wüh fü maguma wü feke, teka fü ewü aküwa. Angü Me ngbü ele de kpara biringbö mere e akpi gbü siti ngü nda de.

10 Yi mere e afï, gü ba, Miri Yesu tï adu akoro de ne, nda-yi de! Fanü fanü, engu ena adu akoro, agüka wü kpara agüka, baka mürü zi, te ngbü egüka wü kpara. Gbü adu sïkpï la, kokpï ena angbü ecuru da endrü de mere giri ye, kurrru! bala. Fü ra bete fe, de wü küfara ayia acuru kpah ꞌburu ka! Fü kotö ne, de wü e gbü ye, ayia acuru kpah ꞌburu asidi.

11 Wü di enga wüna, te wü e ka kotö ne ena acuru anza anza bala la, yi ena amere baye, teka fü yi aküwa? Ah le de yi di eo fïngangü ka-yi fï bü teka adi emere mene wü ngü, te ena angbü ereke gbü jia Me. 12 Ah le kpah de yi di eo jia yi teka dudu ka Miri Yesu füh kotö ne. Angü gbü adu sïkpï la, kotö ake kpï de wü e gbü wü, ena acuru ꞌburu ꞌburu, anza ka. 13 Angü Me mala ta eyi gügü, gü ba, “Ni ena adu amere to sü, teka fü züka wü kpara ka-ni angbü gbügbü na kpala. Siti ngü kpala tïne ꞌburu ꞌburu ma.”* Dela züka ngü ka Me, te nih ena angbü eo jia nih tekaka.

Dene adu ngü ka-ra

14 Wü di enga wüna, baka te yi ngbü eyi eo jia yi, teka dudu ka Miri Yesu ne, ah le de yi ce *siti wü ngü ꞌburu asidi, de yi o to yi ꞌburu, teka angbü emere bü duu mene ngü, te ena areke gbü jia Yesu. Ah le kpah fü yi angbü engbü de gu maguma, angü yi wu eyi, gü ba, Yesu reke ngü ezengba nih de wü Me eyi. 15 Si-ngü te Yesu ngbü eyiri di ne, ah kükürü de. Ah teka ace lakï fü wü kpara ꞌburu, de wüh fü maguma wü feke, teka amaka *küküwa. Enga ni nih, Pawülü, ba kpah bi wü kpeke ngü eyi fü yi teka ngü la. Angü Me to wazi me-ye fefe, teka awu si-ngü gbü ngü ka Me di mbi mbi mbi. 16 Gbü wü köcökpa ka Pawülü la, ah mala kpah eyi fü nih bala, gü ba, “Ah le de nih di eo to nih ꞌburu, teka adi fï bü emere züka wü ngü gbü jia Me, te nga wü sïkpï ꞌburu.” Pawülü ba ngü la eyi bala, gbü wü köcökpa ka-ye ꞌburu. Gara kpeke wü ngü kpah ladü gbü wü köcökpa ka Pawülü, te wü gara kpara tï aje sisi mbi mbi de. Fü wü gara töndö kpara ayia angbü efüfü ngü la, baka nda-wü ngü. Kpah bala, wüh ngbü efüfü wü gara ngü gbü *Ngari Me kpah afüfü. Amba Me wu ngü ka-ewü la eyi. Ah ena ato mere siti kuru te ewü te gara. 17 Wü di enga wüna, yi ceka te-yi ꞌbe, de yi rü kpekpeke teka wü mürü mani, te a mala nga ewü fü yi ne, angü wüh ena akoro afiti yi de wü wu ka-wü la. Amba ah le de yi lala eküte zu ngü ka Yesu. 18 Yi nü de ngü ka Miri Yesu la kpa engagira nü. Yi di fï bü eo to yi, teka adi eje si-ngü gbü ngü ka Yesu la mbi mbi mbi. Angü Yesu ena ato wazi fü yi de *züka maguma ye, teka fü yi amere ngü la di.

Ah le de nih gbo nga ïrï Miri Yesu, *E-küwa-nih tïtïne, anü di kpa engagira nü, fï mere badi. Ah di bala.

Dela adu ngü ka-ra, Petero.

* 1:17-18 1:17-18 Petero ï da la nzïla, angü ah ta de sü te wüh wu wazi ka Me tete na.

* 2:11 2:11 Mere bi wü si-ngü la ladü gbü buku ka Yudi 8-11. Mü ena amaka kpah gbü buku ka Zakarïya 3:1-2.

† 2:15 2:15 Balama ta de ye Beyora. Mü ena amaka ngü ka Balama gbü buku ka Namba 22:1–24:25.

‡ 2:22 2:22 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Ngü Mani 26:11.

* 3:13 3:13 Mü ena amaka ngü la gbü Yïsaya 65:17 bete 66:22.

1 Yüwane

1

2

3

4

5

Dene gina köcökpa te Yüwane ba fü wü kpara ka Yesu

1 Yüwane

Masere si-ngü

*Yüwane ba köcökpa ne me-ye. Ah de Yüwane, ye Zebedayo, ta te di esüka wü *mürü tima ka Yesu nzükpa de füh ye ꞌbasu ne. Ah kpah de Yüwane ta te ba tofo ngü ka Yesu Kurisito. Ah ba köcökpa ne fü gara wü *kpara ka Yesu te ewü ngbü gbü gara sü, amba nih tï awu ïrï sü la nda-nih de.

Si-ngü te Yüwane ba ngü ne fü wü kpara ka Yesu la tete, ah teka amala ngü fü ewü kpekpeke, gü ba dene, ah le de wüh le te-wü de wü bu wü, teka fü ewü adi wü di Me fanü fanü. Angü Yüwane gü ba dene, te mü gü ba, ni le Me de maguma ni ꞌburu, amba te mü le wü bu mü de la, mü ngbü esu ka-mü dela wu.

Yüwane le kpah amala ngü fü wü kpara la kpekpeke, de wüh ceka te-wü ꞌbe ꞌbe ꞌbe teka wü mürü wu, angü wüh ena afiti ewü de siti rïrï. Ah le de wüh lala eküte zu *ngari Me, ta te ani rï ewü di te enga gina ne.

Wü ngü te Yüwane ba gbü köcökpa ne, wüh dene

Sapïta 1:1-4 Si-ngü te Yüwane ba köcökpa ne tete

Sapïta 1:5–2:17 Ngü ka siti ngü

Sapïta 2:18-27 Siti rïrï ka wü mürü fiti

Sapïta 2:28–3:24 Ah le de nih di ele te-nih, angü nih de wü di Me

Sapïta 4:1-6 Siti rïrï ka wü mürü fiti

Sapïta 4:7-21 Ngü ka lele ka Me

Sapïta 5:1-21 Ngü te yi ena amaka wazi gbügbü, te yi to maguma yi fü Yesu la

1

Dene si-ngü te ma ba köcökpa ne tete

1 Wü di enga ra, ngü te a ngbü ele aba fü yi enatikine ne, ah de ngü ka Yesu *Kurisito, angü engu de Ri Me, te ngbü eküwa wü kpara ꞌburu. Ta gügü, te enga gina, o Me o kotö ne la de, Yesu ladü. De-a, wü *mürü tima kaka, a wu engu eyi cu de jia a. A je riri na eyi de güje a. A tala küküte kpah eyi cu de kpa a. 2 Yesu Kurisito ka-ye ta ladü ake Wö ye, kü te kpo te enga gina, o Me mere kotö ne, la de. Fü Me adu aza engu, agü tatamu fü nih. Fü a awu engu ta cu de jia a. Fü a adu tïne emala ngü tekaka na fü wü kpara, teka de wüh küwa aküwa fï mere badi. Dela si-ngü te a ngbü eba ngü tekaka na fü yi ne. 3 Angü a wu ngü engu la cu me-a de jia a. A je riri na kpah eyi cu me-a de güje a. Dela si-ngü te a ngbü kpah emala ngü ne tete fü yi, de yi le ngü kaka, teka de nih ngbü biringbö, da ele te-nih esüka nih. Teka ne de, angü a ngbü nda-a eyi ele te-a esüka a de wü Me bete Yesu Kurisito, te di de Yeye na ne. 4 Te di bala, dela si-ngü te ma ngbü eba ngü ne tete na fü yi, teka de nih ngbü de nih ma, de maguma nih biringbö. Fü nih adu angbü ꞌburu de mere tadu emaguma nih teka ngü la.

Dene ngü te ma ele amala fü yi teka siti ngü

5 Ngü de te a ngbü eba fü yi ne, a je wü ngü la gömö Ye Me, Yesu *Kurisito. Fü a adi emala fü yi, ga, Me ka-ye *nzïla baka ra te ngbü esü, adi elofo sü füh kotö ne ꞌburu. Me ngbü eyi elofo sü, gara e kpala, te ena akoro ba biti, ani jia sü de te ngbü elofo la, nda ma.

6 Te di bala, te mü mala, gü ba, “Ni le ngü ka Me eyi,” te mü di dene la fï bü elala gbü *siti ngü, te mü ngbü emere ne, amba mü ngbü esu ka-mü nda-mü wu. Teka ne de, angü wü siti ngü ka-mü la, ngbü egü tamu ngü, ga, mü le zu ngü ka Me nda-mü la fï de. 7 Amba te nih ngbü emere fï bü wü ngü te reke gbü jia Me, ba e te Me ngbü ele, fü nih angbü eyi da ele te-nih esüka nih fanü fanü la, *ngüte Yesu, Ye Me, tï eyi azürü wü siti ngü ka-nih ꞌburu asidi.

8 Te mü mala, gü ba, “Ni mere siti ngü nda-ni kü de,” la, mü ngbü dela esu wu eküte mü de tete-mü. 9 Amba te mü du füwa te-mü, mala nga wü siti ngü ka-mü, de te mü ngbü emere ne ꞌburu mbölö mbölö fü Me la, Me tï eyi aboro wü siti ngü ka-mü. Fü engu azürü wü siti ngü de emaguma mü la ngbala, kpah ba e ta te engu mala. Angü engu ka-ye de kpara te tï afüfü ngü, de te engu mala ne, nda de. Ah emere ka-ye kpah fï bü mene ngü te reke areke.

10 Amba te mü cere nga mü, ga, “Angü ni mere siti ngü nda-ni kü de,” ngü la ena angbü gegege ba e te mü mala, ga, “Me de mürü wu.” Angü engu mala eyi, ga, “Wü kpara ꞌburu mere siti ngü eyi.” Te mü ga yïkï gbü ngü engu la, amba ngü ka Me emaguma mü nda ma.

2

1-2 Wü di enga ra, ah le de yi mere *siti ngü de. Amba te mü mere di bü siti ngü la, mü mere e akpe cürü de, angü Yesu Kurisito ladü. Engu de kpara te ngbü eku gba fü Me teka nih, de Me di eboro wü siti ngü ka-nih. Angü kpara te ngü kaka reke areke gbü jia Me, ah ka-ye duu de Yesu Kurisito kpikpi ye. Engu kpi teka areke siti ngü de te di ezengba nih de wü Me ne. *Ngüte Yesu Kurisito tï eyi aküwa nih, de wü kpara füh kotö ne ꞌburu, gbü wü siti ngü ka-nih.

Dela si-ngü de te ma emala ngü ne tete fü yi, wü di enga ra, teka ne de, de yi ce da emere wü siti ngü ꞌburu.

Dene ngü teka rïrï te Me to fü nih

3 Wü di enga ra, ah le de nih di eje rïrï ka Me, teka fü nih awu, gü ba, nih le ngü kaka eyi fanü fanü. 4 Te mü gü ba, “Ni le ngü ka Me eyi,” fü mü adu angbü ka-mü fï bü emere wü *siti ngü la, amba mü ngbü esu ka-mü nda-mü dela wu, mü de kpara ka Me nda-mü de. 5 Te mü ngbü eyi emere wü ngü de te Me mala fü nih ne ꞌburu la, amba fanü fanü, mü le Me eyi de maguma mü. Angü e de te egü tamu ngü, ga, nih lala eyi eküte Yesu Kurisito ne, ah ka-ye de wü züka ngü te nih ngbü emere. 6 Te ah tïne eyi bala la, te mü ga, “Ni le ngü ka Yesu Kurisito eyi,” ah le de mü ngbü fï bü da emere züka ngü te reke areke gbü jia Me, gegege ba e ta te Yesu Kurisito ngbü emere.

7 Wü di enga ra, rïrï de te ma eto fü yi ne, ah de to ngü de. Ah de diri rïrï ta te yi je eyi gügü te enga gina, o yi kpo ele ngü ka Yesu tete. Rïrï la gü ba dene, yi di ele te-yi esüka yi de wü bu yi. 8 Ngü la, ah de diri rïrï, amba ah kpah de to rïrï. Angü Yesu Kurisito gü ta tamu ngü ka lele la eyi fü nih. Yi kpo kpah eyi ele te-yi esüka yi gegege baka e dela. Te di eyi bala ne, ngü la ngbü egü tamu ngü fü nih, gü ba, biti nü sü eyi, angü kpï seke eyi.

9 Te di bala ne, te mü gü ba, “Ni eyi de kpara ka Yesu, te ni ngbü endoro gbü ra-sü,” la, amba te mü le wü bu mü de la, mü de kpara ka ra-sü nda-mü la fï de. Mü ka-mü nda-mü la fï bü kpara ka biti. 10 ꞌDuwa te mü ngbü tïne eyi ele wü bu mü de maguma mü ꞌburu la, amba mü te edu akoro angbü ba kpara ka ra-sü fanü fanü. Angü dela siti ngü tïne emaguma mü eyi ma, mü tï tïne adürü te kaje ka Me, ba kpara te ngbü edo lö ye gbü biti ne, de. 11 Te mü le wü bu mü de la, ah esiti, ah ba e te mü ngbü ka-mü la fï bü endoro gbü biti. Mü wu mene ngü de te mü ngbü emere ne, nda-mü de. Mü dürü dela eyi adürü, angü jia kpara tï aceka kpï gbü biti nda de.

Dene ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu

12 Wü di enga ra, ma ba ngü ne fü yi kükürü de. Ma ngbü emala ngü fü yi, gü ba, “Me boro wü *siti ngü ka-nih eyi fü nih teka ngü ka Yesu Kurisito, te kpi teka nih.” 13 Teka yi, de te yi di de wü cögbörö kpara, de te yi le ta ngü ka Yesu Kurisito eyi gügü ne, ma emala fü yi, gü ba, “Yi wu Yesu Kurisito eyi fanü fanü, gü ba, kü ta gügü, o wüh mere kotö ne tete na la de, Yesu ka-ye ladü. Enatikine engu fï ladü da ye.” De-yi wü kaꞌdörö, te yi le ngü ka Yesu tïtïne dene, ma ena amala nda-yi, gü ba, “Yi sö gü eyi kpekpeke, za esaka vügü ka-nih, *Satana, ka.”

De-yi wü di enga ra ꞌburu, ma emala fü yi, gü ba dene, “Yi wu Me eyi fanü fanü, te di de Wö nih.” 14 De-yi wü cögbörö kpara, ma emala fü yi, gü ba, “Yi wu Yesu Kurisito eyi fanü fanü, te ewü di ladü ake Me gügü te enga gina, o Me o kotö ne la de.” De-yi wü kaꞌdörö, ma emala fü yi, gü ba, “Yi rü eyi kpekpeke. Teka ngü la, fü ngü ka Me angbü emaguma yi, fü yi ayia aza esaka Satana kpah eyi fanü fanü.”

15 Wü di enga ra, yi mere e ao maguma yi te ngü ka kotö, de wü e de gbü ye ne, de. Kükürü de, angü te yi o to yi teka ngü ka kotö ne la, maguma yi ena adi ka-ye fï bü ꞌbasu ꞌbasu, yi tï ato maguma yi fü Wö nih Me nda-yi de. 16 Wü mene ngü de ka kotö ne, ah de ne wü ngü ne? Ah de wü siti ngü, te wü kpara ngbü emere, ba e te ewü ngbü ele. Wü gara ngbü eo gümü e ka wü bu wü. Wü gara ngbü egbo nga wü, teka wü e de te di esaka wü. Wü mene ngü de bala reke gbü jia Me nda de. Dela ka-ye bü ꞌburu wü töndö ngü ka kotö ne. 17 Yi ce mene wü ngü de bala asidi, angü wü ngü de füh kotö ne ena anza ka-wü anza. Amba, te yi ngbü emere wü ngü, de te reke areke gbü jia Me la, yi ena aküwa ka-ye aküwa, agbü sü ka Me agbü kpï, fï mere badi.

Dene ngü teka wü vügü ka Yesu Kurisito

18 Wayi, wü di enga ra, wü ngü de füh kotö ne ena anza ka-wü anza, angü *adu sïkpï koro eyi gbamari. Yi fï nga ngü ta te a mala fü yi gügü, ga, “Te adu sïkpï te ekoro la, vügü ka Yesu Kurisito ena akoro, teka angbü efiti wü kpara.” Yi ceka la eceka, tïtïne gbü wü lakï ka-nih ne, wü vügü ka Yesu Kurisito la koro eyi gbe gbe gbe fa sü. Dela si-ngü de enatikine te ngbü egü tamu ngü, gü ba, ani koro eyi gbü adu wü sïkpï. 19 Wü vügü ka Yesu Kurisito la ngbü ta engbü de wü nih, baka wü *kpara ka Yesu. Amba de, wüh ka-wü de wü mürü mani. Wüh yia ka-wü, ce ngü ka Me eyi. Teka ne de, fü ewü adi ta de wü kpara ka Yesu fanü fanü la, de wüh yia ta ace ngü kaka-na de. Dela ngü te gü tamu ngü, gü ba, wüh de wü kpara ka Yesu nda-wü de ne. 20 Amba nda-yi, Yesu Kurisito to wazi ka *Nzïla Wazi Me eyi emaguma yi, teka fü yi adi ewu zu ngü ka Me di fanü fanü. 21 Yi ngbü efï, gü ba, ma ngbü eba köcökpa ne fü ani, angü ani wu ngü ka Me de? Yi mere e afï ngü bala de. Ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, yi wu ngü ka Me eyi reke areke fanü fanü. Wü vügü ka Yesu tï afiti yi, de wü wu ka-wü, la tïne kpah de.

22 Ma ngbü emala ngü ne fü yi kpekpeke, gü ba, te kpara mala ngü, gü ba, “Me tima Yesu me-ye nda de la,” amba kpara la ngbü esu ka-ye mere siti wu. Kpara te emala ngü de bala, engu le ngü ka Me nda-ye de. Ah le ngü ka Yesu Kurisito, Ye Me, nda kpah de. Kpara de bala ka-ye vügü ka Yesu Kurisito. 23 Angü te kpara le ngü ka Yesu Kurisito de, kpara la le ngü ka Me, te di de Wö ye Yesu ne, nda kpah de. Te kpara le ngü ka Yesu eyi la, amba kpara engu la, ah de kpara ka Me fanü fanü.

24 Te di eyi bala ne, wü di enga ra, yi zoro ngü ka Me de kpa yi ꞌbasu mini. Dela ngü ta te yi je eyi gügü, gbü ra te yi to maguma yi tete fü Yesu Kurisito. Te yi lala te zu ngü ka Me la, Yesu, Ye Me, ena akoro angbü emaguma yi, be kpah te Me te di de Wö nih ne. Fü yi angbü tïne tundu de ewü. 25 Dela ngü ta te Yesu Kurisito mala, gü ba, “Ni ena aküwa nih, fü nih angbü agbü kpï kpaka Me fï mere badi,” ne.

26 Dela ngü te ma le aba fü yi, teka siti wü kpara, te ewü le adi efiti yi. 27 Te ah ena adi teka yi, Yesu Kurisito to Nzïla Wazi Me nda eyi fü yi. Nzïla Wazi Me la ngbü eyi cu kpa emaguma yi, da eto wü züka fïngangü fü yi gbü wü ngü ka-yi nde ꞌburu. Teka ngü la, yi tï ale gara kpara, teka arï yi, nda-yi tïne de. Gara kpara tï afiti yi kpah de. Wü di enga ra, ngü te ma emala fü yi, ah dene, yi lala eküte Yesu Kurisito, kpah baka e te Nzïla Wazi Me ngbü eyi emala fü yi ne.

Dene ngü te ma ele asere fü yi, gü ba, nih de wü di Me

28 Wü di enga ra, yi lala eküte Yesu Kurisito. Te yi mere bala la, yi ena angbü de tadu, gbü *adu sïkpï te Yesu ena adu akoro tete, kpa füh kotö akine. Yi tï akpe cürü jijia de. 29 Yi wu bü eyi kpo, gü ba, Yesu Kurisito ka-ye duu me-ye kpikpi ye, kpara te ngü kaka reke areke gbü jia Me. Ah le de yi wu kpah awu, gü ba, te mü mere ngü, de te reke areke gbü jia Me la, mü ena adi kpah de ye Me.

3

1 Nih fï la nga mere lele de te Wö nih, Me, le nih di, angü engu mala teka nih eyi, gü ba, “Nih de wü di ni.” Ah mala ngü la bala kükürü de, angü nih ngbürü zu de wü di Me fanü fanü. Wü kpara füh kotö ne le ngü la, gü ba, nih de wü di Me ne, nda-wü de. Si-ngü engu la bala teka ne de, angü wüh le ngü ka Me nda-wü de. 2 Wü di enga ra, nih enatikine eyi de wü di Me. Wü gara züka wü ngü kpah ladü, te Me ena amere fü nih, te gara kpala, te nih wu la de. Amba nih wu eyi kpo, gü ba, te gara, te Me ena amere ngü engu la fü nih tete, Me ena adu afü nih baka ye. Fü nih adu angbü eceka Me tïne cu de jia nih. 3 Ah le de nih o to nih te ngü engu la, teka fü nih ace wü dürü ngü ka-nih ꞌburu asidi, adu angbü tïne *nzïla baka Me.

4 Angü te mü ngbü fï bü emere *siti ngü, enü di kpa engagira nü la, ah ka-ye gegege ba e de te mü mala ngü, gü ba, “Ni le aje rïrï ka Me nda-ni de.” 5 Si-ngü de ta te Yesu Kurisito koro tete füh kotö de sene, neh mbi mbi teka ne? Yesu Kurisito koro ta füh kotö sene, teka afa siti ngü ka-nih. Amba Yesu Kurisito mere siti ngü nda de. 6 De te di eyi bala ne, te nih lala eküte Yesu Kurisito la, nih tï tïne angbü emere fï bü wü dürü ngü ne de. Te mü ngbü fï bü da emere wü siti ngü la, amba mü le ngü ka Yesu nda-mü kü de.

7 Wü di enga ra, yi o jia yi eküte yi, angü wü kpara ena anü afiti yi gbü ngü la. Te yi ngbü emere wü züka ngü la, yi ena angbü ba züka kpara gbü jia Me, kpah baka Yesu Kurisito. 8 Te mü ngbü emere wü siti ngü la, amba mü de ye Me nda-mü de. Mü ka-mü nda-mü de ye *Satana. Kükürü de, angü Satana ngbü nda-ye emere fï bü wü siti ngü. Dela si-ngü te Yesu koro tete füh kotö sene, teka anza tima ka Satana la asidi. 9 Te yi ngbürü zu de wü di Me, de te Me bï yi me-ye la, yi tï angbü emere wü siti ngü de. Angü wü di Me ngbü elala ka-wü nda-wü fï bü gbü ngü ka Me. Teka ngü la, ah le fü yi ace da emere wü siti ngü, angü yi eyi de wü di Me. 10 Dela ngü te ena agü tamu wü kpara ka Me fü nih, enatikine. Fü ngü la agü kpah tamu wü kpara, te ewü di de wü kpara ka Satana. Te mü mere züka ngü gbü jia Me de la, mü de ye Me nda-mü de. Kpah bala, te mü le wü bu mü de la, mü de ye Me nda-mü kpah de.

Dene gina rïrï te Me to fü nih

11 Gina rïrï ta te wüh rï yi di, gbü ra ta te yi le ngü ka Yesu Kurisito tete na ne, ah ngbü egü neh fe? Ah gü ba, “Nih di ele te-nih esüka nih de wü bu nih.” 12 Te mü le wü bu mü de la, mü ka-mü gegege baka Kayïna la. Kayïna mere ta ne ngü ne? Ah yia ta gbü ra biringbö, mï enga ni ye, de ïrï ye Abele, mörö. Si-ngü ta te engu mörö enga ni ye tete, ah bane. Kayïna, mü ngbü ta nda-mü ka-mü emere fï bü wü *siti ngü. Enga ni mü, Abele, ngbü ta nda-ye ka-ye emere fï bü wü züka ngü, te reke areke gbü jia Me. Kayïna, fü ngü la ake te mü, fü mü adu akpü enga ni mü ꞌduwa sürü sürü, fü mü ayia amörö engu teka ngü la.*

13 Wü di enga ra, wü kpara de te ewü le ngü ka Me de ne, ena akpü yi, ge baka ngü de te Kayïna mere. Ah le de ngü la mere e aga gbü jia yi de. 14 Angü nih ka-nih nda-nih de wü kpara ka Me fanü fanü. Angü Me küwa nih eyi. Nih ce ngü ka kpi kpah eyi gügü. Nih tï eyi awu, gü ba, nih küwa eyi, angü nih ngbü eyi da ele te-nih esüka nih. Mene kpara te le wü bu ye de ne, dela mene kpara te di la fï bü elala gbü siti ngü te eto kpi. 15 Angü te mü ngbü ekpü wü bu mü la, mü ka-mü gbü jia Me, ba kpara te ngbü emömörö wü bu ye. Kpara te ngbü emörö wü kpara, ah ena aküwa? Ah küwa nda de!

16 Nih ena ale te-nih, neh baye baye? Ah le de nih le te-nih kpah ba e te Yesu Kurisito le nih. Angü ah ce te-ye, akpi teka ngü ka-nih. Te di bala, ah le fü nih ato te-nih, kpah akpi teka ngü ka wü bu nih. 17 Te mü de mere bi wü e esaka mü, fü kiri mü angbü ekpi ka cïnga ede mü, te mü wu cïcïnga na de la, lele ka Me ladü emaguma mü fanü? 18 Wü di enga ra, nih mere e adi emala ngü, gü ba, “Nih le wü bu nih eyi, nih le wü bu nih eyi,” bü de komö nih kükürü ne, de. Te nih le wü bu nih ngbürü eyi ale, de maguma nih biringbö la, ah tï atï fü nih angbü ele ta-ngü te ewü gbü wü cïnga ka-ewü la.

19 Dela ngü te ena agü tamu ngü, gü ba, nih de wü kpara ka Me fanü fanü. Angü te nih ngbü eyi da ele te-nih esüka nih la, amba nih eyi zu de wü kpara ka Me fanü fanü. Nih tï tïne akpe cürü, teka akoro kpaka Me, de. Angü Me mala ngü la eyi bala cu me-ye. 20 Te mü ngbü efï mere fïngangü emaguma mü, gü ba, “Angü ni de siti kpara,” la, wayi, amba mü mere e akpe cürü Me de. Angü fïngangü ka-nih fa nda Me nda de. Kpara te wu ngü ꞌburu kpo, neh da? Ah de Me de? Me mala ngü eyi, gü ba, “Wü kpara ka-ni mere e adi ekpe cürü ni de.” 21 Wü di enga ra, nih mere e akpe cürü de. Nih gu maguma nih agu. Nih koro kpaka Me, aku gba fefe na de gu maguma nih. 22 Te nih mere bala la, Me ena ato wü e, de te nih ngbü ele ne fü nih ato. Kükürü de, angü te nih ngbü eje rïrï kaka, da emere ereke areke la, amba nih de wü kpara kaka fanü. 23 Rïrï ka Me ngbü egü neh fe? Rïrï ka Me, gü ba, “Nih to maguma nih fü Yesu Kurisito, te di de Ye Me ne. De nih di ele te-nih esüka nih, kpah baka e te Yesu mala fü nih.” 24 Te nih ngbü eje rïrï ka Me la, amba nih lala eyi te ngü kaka-na, fü engu angbü kpah de nih. Dela ngü de te ena agü tamu ngü, gü ba, Me ladü tundu de wü nih fanü fanü, angü ah tima *Nzïla Wazi ye eyi emaguma nih.

4

Dene ngü te ma ele amala fü yi, teka ngü ka Nzïla Wazi Me

1 Wü di enga ra, mere bi wü kpara ngbü emala ngü, gü ba, “Ngü te ani ngbü emala ne, *Nzïla Wazi Me ngbü esere fü ani me-ye.” Yi mere e aje ngü ka-ewü la, fü yi ayia ale ꞌduwa bü ale ne, nda-yi de. Ah le de yi ceka kpï gbü ngü la kpo kpo kpo feke, teka fü yi awu, anga te ngü la koro ngbürü zu kpaka Me fanü fanü ya? Teka ne de, angü mere bi wü mürü wu ladü, te ewü ngbü esu wu, gü ba, “Nzïla Wazi Me ngbü emala ngü gömö ani me-ye,” amba wüh ngbü esu ka-wü nda-wü dela wu. 2 Ngü te ena agü tamu ngü fü yi, gü ba, Nzïla Wazi Me ngbü emala ngü gömö kpara la me-ye fanü fanü ne, ah bane. Te kpara la le ngü ka Yesu Kurisito, fanü fanü, gü ba, “Yesu koro za küte kpah baka nda-nih, teka aküwa nih,” la, amba Nzïla Wazi Me ngbü emala ngü gömö kpara la me-ye fanü. 3 Amba te kpara la le ngü ka Yesu nda de, Nzïla Wazi Me emamaguma nda ma. Wazi de te engu ngbü emere tima la di ne, ah ka-ye de wazi ka vügü ka Yesu. A mala ta eyi fü yi, gü ba dene, “Vügü ka Yesu ena akoro.” Tïtïne engu koro, ngbü eyi eto wazi ye fü siti wü kpara füh kotö ne.

4 Wü di enga ra, yi mere e akpe cürü vügü la de, angü yi ka-yi de wü di Me. Wü mürü wu la tï afa yi de, angü Nzïla Wazi Me ngbü eyi emaguma yi, da eto wazi fü yi. Wawazi na fa nda *Satana, de te ngbü eto fü siti wü kpara ka-ye de füh kotö ne ka. 5 Wü mürü wu la, wüh ngbü emala ka-wü bü ꞌburu wü ngü ka kotö de sene. Dela si-ngü de te wü kpara füh kotö ne ngbü ele ngü ka-ewü tete na ne. 6 Amba nda-nih, nih ka-nih de wü di Me. Dela si-ngü de te mene wü kpara te ewü le ngü ka Me de ne, tï aje ngü ka-nih kpah de. Amba mene wü kpara de te ewü le ngü ka Me eyi ne, ngbü ele ngü ka-nih, da eje ngü ka-nih tete na ne. Dela ngü de te ena agü tamu ngü fü yi, gü ba, mene kpara dene ngbü emala zu ngari Me. Amba mene engu ne ngbü ka-ye esu wu, angü Satana to ngü la me-ye fefe.

Dene ngü teka lele ka Me

7 Wü di enga ra, ah le de nih di fï bü ele te-nih esüka nih, angü ngü ka lele de mere ngü. Me ngbü eto wazi fü nih, teka lele la, me-ye. Te mü ngbü ele wü bu mü de maguma mü ꞌburu la, amba mü eyi zu de ye Me fanü, angü mü wu ngü ka Me eyi reke areke. 8 Amba te mü le wü bu mü de la, mü de kpara ka Me nda-mü de, angü Me ka-ye de mürü lele. 9 Wü di enga ra, Me le nih de maguma ye ꞌburu. Ngü te gü tamu ngü la fü nih, ah dene. Engu za biri Ye ye biringbö, tima fü nih kpa füh kotö akine, de ah koro, ah kpi, teka aküwa nih. 10 Lele de ne e ne? Lele de ngü ka Me, angü Me le nih de maguma ye ꞌburu. Teka mere lele kaka-na la, fü ah ayia atima Ye ye, Yesu, teka de wüh za engu, mörö ba *kambiliki, fü *ngüngüte areke ngü te di ezengba nih de wü Me. Amba nda-nih, nih le Me mbi mbi nda-nih de.

11 Wü di enga ra, te Me le nih de maguma ye de bala ne, nih ena amere tïne neh baye? Ah le de nih le te-nih esüka nih kpah gegege bala. 12 Nih ena ale Me, neh baye baye? Angü kpara te wu Me de jia ye, nda ma. Te di bala, te nih ngbü ele te-nih esüka nih la, Me ena angbü de nih tundu. Fü nih adu angbü ele Me cu de maguma nih fanü fanü.

13 Nih ena awu neh baye, gü ba, nih ngbü eyi elala eküte Me? Nih ena awu neh baye, gü ba, Me ngbü eyi emaguma nih? Nih tï awu ngü la teke, angü *Nzïla Wazi Me ngbü engbü emaguma nih, adi esere ngü la fü nih. 14 De-a, wü *mürü tima kaka, a wu ta Yesu, Ye Me, cu de jia a, fü a adu amala kpah fü yi, gü ba, “Me, te di de Wö ye na ne, tima engu me-ye, teka akoro aküwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu.” 15 Te di bala ne, te mü le eyi, gü ba, Yesu Kurisito de Ye Me la, Me ena angbü emaguma mü fanü, angü mü lala eyi eküküte na. 16 Te di bala, nih tï eyi awu, gü ba, Me le nih de maguma ye ꞌburu. Fü nih adu ato maguma nih fefe na, teka ngü la.

Wü di enga ra, Me ka-ye de mürü lele. Te di bala, te nih ngbü eyi ele te-nih esüka nih la, amba nih kpo eyi elala eküte Me fanü. Fü Me adu angbü kpah emaguma nih. 17-18 Me ngbü eto wazi fü nih me-ye, teka fü nih angbü ele te-nih esüka nih di. Teka ngü la, lümü tï azoro nih, te gara gbü *adu sïkpï, te Me ena akoro, aye süka ngü ka wü kpara füh kotö ne, nda de. Cürü tï amere nih kpah de, angü nih ngbü ele wü bu nih, kpah baka e te Me ngbü ele nih ne. Te mü le Me eyi de maguma mü biringbö la, mü ena akpe cürü, neh teka ne? Gara ngü kpah ladü? Gara ngü ena adi nda ma! Te nih le Me eyi de maguma nih ꞌburu la, ngü la ena aliki cürü emaguma nih asidi. Wü kpara ngbü ekpe Me ne, angü Me ena ato kuru eküte ani. Te kpara ngbü ekpe Me bala la, amba mamaguma ka-ye ꞌbasu ꞌbasu.

19 Nih ena amaka wazi, teka fü nih adi ele Me di, anga wü bu nih, neh kaye? Me ngbü eto wazi la bala me-ye fü nih, angü engu le nih ta fi me-ye, gügü te enga gina, o nih le engu la de. 20 Te kpara ngbü ekpü wü bu ye la, engu ena amala neh baye, gü ba, angü ni le Me eyi fanü fanü? Dela ka-ye wu! Kpara te wu Me de jia ye bane, ah nda ma. Amba wü bu mü, mü wu ewü eyi kpo. Te nih le te-nih de wü bu nih de la, nih tï ale Me kpah de! 21 Dela rïrï ta te Yesu Kurisito to fü nih. Ah gü ba dene, “Te mü le Me eyi de maguma mü ꞌburu la, ah le de mü le wü bu mü kpah bala.”

5

Dene ngü te yi ena amaka wazi gbügbü,

te yi to maguma yi fü Yesu la

1 Wü di enga ra, te nih le Me eyi la, ah le de nih le wü di Me kpah bala. Wü di Me neh wü da? Wüh de mene wü kpara, de te ewü le eyi, gü ba, Me tima Yesu füh kotö ne me-ye, teka aküwa nih. 2 Te di bala, te yi le Me eyi de maguma yi ꞌburu, fü yi angbü eyi kpah da eje ngü kaka-na la, ah tï atï teka fü yi ale kpah wü di ye na. 3 Te mü le Me eyi la, mü ena angbü eje rïrï kaka-na, da emere fanü fanü. Rïrï ka Me la tï afa nih de, 4 angü nih eyi de wü di Me fanü fanü. Teka ngü la, nih tï eyi aza esaka wü vügü ka Me füh kotö ne. Nih ena aza esaka wü vügü ka Me, neh baye baye? Nih ena aza esaka ewü, angü nih to maguma nih eyi fü Yesu. 5 Wü kpara de te ewü di de wazi teka aza esaka wü vügü ka Me, neh wü da? Ah de mene wü kpara, de te ewü le ngü ka Yesu eyi de maguma wü biringbö, gü ba, engu de Ye Me fanü ne.

6 Yesu Kurisito de kpara, ta te Me tima kpa füh kotö akine. Fü ewü ato *babatïza fefe na. Fütanga ngü la, fü ewü azoro engu, amörö, fü *ngüngüte atökö teka nih. Wü gara kpara ngbü esu wu, ga, angü Yesu kpi ta nda de. Amba Yesu kpi eyi fanü fanü, teka aküwa nih. Dela zu ngü ka Me fanü fanü, te *Nzïla Wazi Me ngbü esere emaguma nih. 7 Te di bala ne, wü ngü ladü bata te gü tamu ngü, gü ba, Yesu Kurisito ngbürü zu de Ye Me. 8 Gina ngü engu la, ah de Nzïla Wazi Me. Eꞌbaꞌbasu na, ah de ngü ka babatïza kaka-na. Ebabata na, ah de ngüngüte na, te tökö teka nih. Wü ngü de bata la ngbü emala ngü ngbee biringbö, gü ba, Yesu Kurisito de Ye Me fanü fanü. 9 Dela ngü te Me mala cu me-ye teka Ye ye. Te kpara mala ngü fü yi teka e de te engu wu cu de jia ye la, yi tï ale ngü engu la de? Te ah bala, de nih le ngü de te Me ngbü emala fü nih, angü engu de mere Me, de te ngü kaka ga fa nda wü kpara ꞌburu. 10 Me mala eyi, ga, “Yesu de Ye ni.” Te di bala, te mü le ngü ka Yesu eyi, Nzïla Wazi Me ena asere ngü la emaguma mü, gü ba, ngü la de zu ngü fanü fanü. Te mü gü ba, Yesu de Ye Me nda de la, amba mü ngbü eceka Me gbü jia mü ba mürü wu. 11 Dela wü ngü de te gü tamu ngü fü nih, gü ba, Yesu de Ye Me fanü fanü. Te di bala, Me küwa nih eyi fï mere badi, teka ngü ka Yesu. 12 Angü, te mü to maguma mü fü Ye Me la, mü küwa eyi fï mere badi. Amba, te mü le ngü kaka de la, mü tï aküwa nda-mü kpah de!

Dene adu ngü ka-ra

13 Wü di enga ra, dela wü ngü de te ma ba eyi fü yi bala, teka fü yi awu, gü ba, te mü le ngü ka Yesu Kurisito, Ye Me, de maguma mü la, mü küwa eyi fanü fanü, fï mere badi. 14 Te di bala, cürü mere e amere nih teka adi eyi-tata de. Angü nih wu kpo, gü ba, te nih yi-ta Me teka gara ngü te reke gbü jijia la, engu ena aje gba ka-nih la aje. 15 Te nih wu eyi zu kpo, gü ba, Me ngbü eyi eje gba ka-nih, de te nih ngbü eku ne la, nih tï kpah eyi awu, gü ba, engu ena ato mene e, de te nih ngbü eyi-tata tüngüngü na ne, ato fü nih.

16-17 Te mü wu gara enga ni mü, te ngbü emere dürü ngü la, ah le de mü ku gba fü Me tüngüngü na, de Me küwa engu aküwa. Te dürü ngü kaka engu la ni kaje fefe na la de la, Me ena aküwa enga ni mü la aküwa fanü fanü, teka ngü ka gba ka-mü la. Wü kpara ngbü emere bi wü dürü ngü. Wü ngü la ꞌburu de *siti ngü gbü jia Me. Amba gara siti lïya ladü te tï aye süka kpara ake Me fï mere badi. Mene kpara te mere mene lïya de bala, ma tï amala fü yi, gü ba, yi yi-ta Me teka kpara la? Aꞌa! Ma tï amala bala nda-ra de.

18 Wü di enga ra, nih wu eyi, gü ba, te mü de ye Me fanü fanü la, mü tï angbü fï da ememere wü siti ngü ne tïne de. Kükürü de, angü Yesu Kurisito, te di de Ye Me, ngbü eyi eceka kpï fütanga mü me-ye. Te di bala, *Satana tï tïne amere ngü de mü ne de. 19 Angü Satana ngbü engbü gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu me-ye. ꞌDuwa de-nih, te nih di ka-nih nda-nih de wü kpara ka Me ne, nih tï ara fü Satana nda-nih tïne de. 20 Angü Yesu Kurisito, Ye Me, koro eyi, to wazi fü nih, fü nih ale ngü ka Me di fanü fanü, gü ba, engu ka-ye de mere Me agbü kpï. Te di bala, nih lala eyi eküte mere Me, angü nih lala eyi eküte Yesu Kurisito. Angü Yesu Kurisito de zu Me fanü, te ngbü eküwa nih. 21 Te di eyi bala ne, wü di enga ra, yi mere e adu gbü gele ka wü me ka wü kundu yi ne tïne de.

Dela ngü te ma le amala fü yi, wü di enga ra, adudu na duu bala. De-ra *Yüwane.

* 3:12 3:12 Mü ena amaka ngü ka Kayïna ake Abele gbü Gina Ngü 4:1-25.

2 Yüwane

Dene eꞌbaꞌbasu köcökpa te Yüwane ba fü wü kpara ka Yesu

2 Yüwane

Masere si-ngü

*Yüwane ye Zebedayo ba köcökpa ne kpah me-ye. Ah gü ba, ni ba köcökpa ne fü gara tangbase ka-ni te Me fe me-ye, de wü di enga ye. Ah baka e te engu mala ngü la gbü mani, angü engu ba ngü la fü wü *kpara ka Yesu, te ewü di gbü sü la. Amba nih tï awu ïrï sü la nda-nih de.

Yüwane ba ngü ne fü ewü mba piti. Gina ngü te engu mala fü ewü, ah gü ba dene, ah le de wüh le te-wü de wü bu wü. Eꞌbaꞌbasu ngü, ah gü ba dene, ah le de wüh ceka te-wü ꞌbe, teka wü mürü wu, te ewü ngbü efiti wü kpara de siti rïrï, gü ba dene, Yesu Kurisito ta te koro füh kotö ne, ah za küte baka nda-nih nda de. Ah ka-ye bü baka kuru kpara.

1

Dene eꞌbaꞌbasu köcökpa te Yüwane ba fü wü kpara ka Yesu

1 De-ra *Yüwane, mere *kovo ka-yi, ma ba köcökpa ne me-ra fü yi, wü *kpara ka Yesu Kurisito, angü Me fe yi me-ye. Gümü yi ngbü eke ra cu efa sü. Wü kpara ꞌburu te ewü le zu ngü ka Yesu ne, wüh le yi kpah bala. 2 Kükürü de, angü zu ngü ka Me la ngbü eyi guvu nih fï mere badi.

3 Ma to mandï fü yi. Wö nih Me ake Ye ye, Yesu *Kurisito, di de yi. De wüh wu cïnga nih, da ele ta-ngü te nih teka *züka maguma wü. De wüh to kpah wazi, de gu maguma fü nih, teka fü nih ale zu ngü ka Me de maguma nih, kpah da ele te-nih esüka nih di.

4 Ma de mere tadu, angü ma je nga yi, gü ba, yi ngbü emere ꞌduwa wü ngü de te ngbü ereke areke gbü jia Me, baka wü rïrï, de te Me to fü nih ne.

5 Wü di enga ra, dene ngü te ma le amala fü yi, teka gina rïrï ka Me. Ah de to rïrï nda de. Ah de diri rïrï ta te Yesu mala fü nih eyi te enga gina. Rïrï engu la ngbü emala, gü ba, ah le de nih di ele te-nih esüka nih de maguma nih biringbö. 6 Te nih le Me de maguma nih la, ah le de nih di eje rïrï kaka, da emere. Gina rïrï kaka gü ba, ah le de yi di ele te-yi esüka yi de wü bu yi.

7 Wü di enga ra, yi ceka te-yi ꞌbe ꞌbe ꞌbe, angü mere bi wü mürü wu kpo eyi da efiti wü kpara füh kotö sene. Wü kpara la ngbü esu wu, gü ba, “Te Yesu Kurisito koro ta füh kotö sene, ah za küte ba nda-nih ne nda de. Ah ka-ye bü baka kuru kpara.” Mene kpara te ngbü emala ngü de bala, ah ka-ye de mere siti mürü wu. Engu kpah de vügü ka Yesu Kurisito. 8 Ah le de jia yi di te yi, angü te yi lala gbü ngü ka Me, te di de zu ngü fanü fanü ne, yi ena amaka *küküwa kpaka Me agbü kpï fï mere badi. Amba te wü mürü wu la fiti mü, fü mü ayia ale wü wu ka-ewü la, mü tï aküwa nda-mü de.

9 Te mü ce zu ngü ka Yesu, te di fanü fanü ne, fü mü anü angbü endoro egïgïrï gara wü rïrï te di kpikpi ye, amba mü dela eyi de kpara ka Me nda-mü de. Te mü lala fï bü gbü rïrï ka Yesu, amba mü de kpara ka Wö nih Me, ake Ye ye, Yesu Kurisito. 10 Te gara mürü wu koro ngbü efiti yi, de gara ngü te di de zu ngü ka Me de la, yi mere e aza mene kpara la, anü di kpa gba yi ba ngba de. Yi mere e ace engu, fü ah ato mandï fü yi kpa esambü ka Me kpah de. 11 Angü, te yi le ngü kaka-na eyi la, yi fü te-yi eyi baka siti wü kpara, angbü emere *siti ngü bakaka.

12 Bi wü gara ngü ladü emaguma ra, te ma ele amala fü yi, amba ma tï aba wü ngü la gbü köcökpa bala ne de. Te Me le eyi la, ma ena akoro aceka yi cu de jia ra, fü nih aro mö de nih ma, tundu te sü biringbö, de mere tadu.

13 Wayi bala, wü *kpara ka Yesu de kpakine ne to mandï ka-wü kpah fü yi, de mere tadu.

Dela adu ngü te ma le amala fü yi, ah bala. De-ra *Yüwane.

3 Yüwane

Dene ebabata köcökpa te Yüwane ba fü wü kpara ka Yesu

3 Yüwane

Masere si-ngü

*Yüwane ye Zebedayo ba ebabata köcökpa ne kpah me-ye. Ah ba fü gara komoko de ïrï ye Gayü. Ah ngbü egbo nga ïrï Gayü, angü Gayü de kpeke kpara gbü tima ka Yesu Kurisito. Ah ngbü kpah emala nga siti ngü ka gara kpara de ïrï ye Diyoterefe, te o te-ye ba mere kpara gbü tima ka Yesu ne.

Yüwane tima köcökpa ne fü Gayü esaka Demetïriyo, teka de Gayü wu ngü ka Demetïriyo, gü ba, ah de kpeke kpara gbü tima ka Me.

1

Dene köcökpa te Yüwane ba fü Gayü

1 Wayi bala Gayü, ma ba köcökpa ne fü mü me-ra, de-ra de te ma di mere *kovo fü mü gbü ngü ka Yesu ne, angü ma le ngü ka-mü cu fa sü, de maguma ra ꞌburu.

2 Enga ra, Me di de mü, da eto wazi fü mü, teka de soko mü de wü ngü ka-mü ngbü ꞌburu mbi, kpah baka maguma mü, te di mbi gbü ngü ka Me ne. 3 Ma de tadu te ra fa sü, teka ne de, angü wü gara kpara koro kpaka ra kpakine, fü ewü amala nga mü fere, gü ba, “Mü ngbü kpala kpah fï bü da emere wü ngü, te reke areke gbü jia Me,” kpah ba e ta te ma wu eyi gügü. 4 Angü, te ma je, gü ba, wü jaji ka-ra ngbü elala fï bü te zu ngü ka Me ne, dela züka ngü te to tadu fere fa sü, fa wü gara ngü ꞌburu.

5 Enga ra, ma wu eyi, gü ba, mü de kpeke kpara, te mü ngbü emere ꞌduwa züka ngü, angü mü ngbü eyi ele ta-ngü te wü kpara, te ewü ngbü endoro, ekoro kpala de ngari Me ne. Anga te ewü di de wü ganzi kpara, te mü wu ewü gügü te enga gina kpah de ne, mü ngbü kpah ele ta-ngü te ewü. 6 Te wü kpara la du koro tete na kpakine, wüh mala nga wü züka ngü ka-mü la eyi fü a kpa esambü ka Me. Mü di fï bü ele ta-ngü te wü kpara de bala, gbü wü ndoro ka-ewü, de wüh maka wazi gbü ngü ka Me, angü dela züka ngü gbü jia Me. 7 Teka ne de, wü kpara de bala, wüh ngbü endoro dela kükürü de. Wüh ngbü dela emere tima ka Yesu Kurisito. Angü wü kpara la, ah le fü ewü adi eza e esaka wü kpara, te ewü le ngü ka Me de ne, nda-wü de. 8 Te di bala, ah le de nih, te nih di de wü kpara ka Me ne, nih di ele ta-ngü te wü kpara de bala me-nih, teka fü nih angbü eto wazi fü ewü gbü tima ka Yesu.

9 Ma ba ta gara köcökpa, tima eyi gügü fü wü *kpara ka Yesu ꞌburu agbü sü ka-yi de kpala. Amba Diyoterefe le ngü ka-ra la nda de, angü ah mala, ga, ni ka-ni me-ni de mere kpara. 10 Te di bala, ma ena aceka ngü kaka la, gbü ra te ma ena akoro tete kpaka yi kpala. Fü ra asere nga *siti ngü kaka engagira yi ꞌburu. Angü Diyoterefe ngbü ta ememere bi wü siti ngü, da endoro de ambalaꞌba eküte a. Kpah bala, engu le wü kpara ka-a, te ewü ngbü endoro de ngari Me ne, kpah de. Ah le aza ewü kpa gba ye baka ngba kpah de. Wü gara wü bu ye na, te ewü le ta adi ele ta-ngü te wü kpara la ne, Diyoterefe le ewü kpah de. Fü ah angbü egïrï kaje, teka aliki ewü gbü ngü ka Me asidi.

11 Enga ra, mü mere e adi emere wü siti ngü, ba ngü ka Diyoterefe la, nda-mü de. Mü di emere nda-mü kpah fï bü wü züka ngü, angü kpara de te ngbü emere züka ngü de bala, ah ka-ye de zu kpara ka Me fanü. Kpara de te ngbü emere siti ngü, ah de kpara te le ngü ka Me nda de.

12 Kpara te ena aza köcökpa ne, akoro di kpaka yi kpala, ïïrï na de Demetïriyo. Engu de züka kpara. Bi wü kpara ngbü emala nga züka ngü kaka ꞌburu bala. Demetïriyo de kpara te lala eyi te ngü ka Me fanü fanü. Ma mala ngü la bala cu me-ra. Angü mü wu kpah kpo, gü ba, ma su wu nda-ra de.

13 Mere bi wü ngü ladü te ma ele amala fü mü. Amba ma le aba wü ngü la ꞌburu gbü köcökpa bala de. 14 Te Me le eyi la, ma ena akoro kpala kere, aceka mü, teka fü nih amala wü ngü la ꞌburu tundu ake nih ma.

15 Me di de mü, da eto gu ngü emaguma mü. Wü *kpara ka Yesu de kpakine to mandï ka-wü fü mü. Mü to kpah mandï ka-a fü wü kpara ka Yesu de kpala, de ïrï ewü biri biri zalü ꞌburu nde.

Gayü, enga ra, dela adu ngü ka-ra fü mü. De-ra *Yüwane.

Yudi

Köcökpa ka

Yudi

Masere si-ngü

Yudi ba köcökpa ne me-ye. Engu ta de gara enga ni ye Yesu. (Mü ena amaka ngü la gbü Marako 6:3.) Ta te Yesu kpo endoro, da erï wü kpara de ngü ka Me ne, wü di enga ni ye na le ta ngü kaka nda-wü de. (Mü ena amaka ngü la gbü Yüwane 7:1-5.) Amba tïne, sidi nga ngü te Yesu zükü tete gbü kpi ne, fü ewü adu afü maguma wü, ale ngü ka Yesu. (Mü ena amaka ngü la gbü Mürü Tima ka Yesu 1:14.) *Yakobo te di ta kpah gara enga ni ye Yesu ne, du koro ta mere kovo, esüka wü *kpara ka Yesu agbü Yerüsalema. Te Yudi ngbü eba köcökpa ne tete, ah mala nga ye, gü ba, “Ni de enga ni ye Yesu ne,” nda de. Ah mala bü, gü ba, ni de enga ni ye Yakobo, angü ah le acu ngü ye, gü ba, ni de enga ni Miri Yesu ne, nda de.

Yudi ba köcökpa ne fü wü kpara ka Yesu. Amba sü te wü kpara la ngbü tete, ah sere nda de. Amba wü kpara ngbü efï, gü ba, mere bi ewü ena adi de wü di enga *Yïsarayele.

Yudi mala ngü fü wü kpara la, gü ba, “Ni fï ta eyi aba köcökpa fü wü, teka ngü ka *küküwa te Yesu koro di fü ani ne. Amba fü ni adu aje nga gara siti ngü, gü ba, ‘Gara wü mürü mani koro eyi, kpo da efiti wü.’ Teka ngü la, fü ni ayia aba köcökpa ne fü wü, teka amala fü wü, gü ba, ‘Wü lala fï gbü ngü ka Yesu kpekpeke. Wü zoro ngü la de kpa wü ꞌbasu, angü siti wü mürü mani la ena afiti wü fiti.’ ”

1

Dene Mandï ka Yudi fü wü kpara ka Yesu

1 De-ra Yudi, enga ni ye *Yakobo, te ma di kpah labï ka Yesu *Kurisito ne, ma to mandï fü yi, wü kpara te Me ï yi eyi, teka alala gbü ngü ka-ye ne. Wö nih, Me, ngbü ele yi efa sü. Kpah bala, Yesu Kurisito ngbü da eceka kpï fütanga yi me-ye. 2 Me di de yi, de ah le yi de maguma ye ꞌburu. De ah to kpah gu ngü fü yi fa sü, teka *züka maguma ye.

Dene ngü ka wü mürü mani, te ewü le afü ngü ka Me

3-4 Wü di enga wüna, ma ngbü ta ereke te-ra, teka aba köcökpa fü yi, teka amala nga *küküwa te Yesu to fü nih ne. Amba ma du je gara ngü tïtïne, gü ba, gara wü mürü mani yia egïrï da wü afiti yi. Teka ngü la, fü ra ayia aba köcökpa ne fü yi kere, teka de yi rü kpekpeke. Ma le de yi lala duu gbü ngü ka Yesu. Angü ngü ka Yesu la de zu ngü ka Me, te Me to fü nih, wü kpara ka-ye. Ngü la, wüh tï afü de. Te di bala, ah le de yi ceka te-yi ꞌbe, angü wü mürü mani la zi te-wü eyi, nü rï ngbü esüka yi kpala. Wüh gü ba, “Ani de wü kpara ka Me,” amba wüh to maguma wü fü Me nda-wü de. Wüh le Miri Yesu nda-wü kpah de. Wüh ngbü egïrï da wü, teka afüfü ngü, teka *züka maguma ka Me ne, gü ba, “Te mü ngbü emere waza, de wü gara *siti ngü ba e te mü ngbü ele la, ah mere e de. Me ena aboro siti ngü ka-mü la aboro.” Amba ngü la bala nda de! Ah ka-ye de wu! Yi mere e aje ngü ka-ewü la nda-yi de! Gara wü *mürü dofo ka Me ba ngü ka wü mürü mani la, gbü *Ngari Me ta gügü, gü ba, “Te gara, Me ena ato kuru te wü kpara, te ewü ngbü esutu wu, da efiti wü kpara de bala.”

5 Wü di enga wüna, dene ngü te ma ngbü ele amala fü yi. Me ena ato kuru te siti wü kpara, te ewü le aje rïrï kaka de ne. Yi tï eyi awu ngü la, teka ngü ta te mere te-ye fü nih, wü di enga *Yïsarayele ne. Ta gügü, Me küwa wü kundu nih, wü di enga Yïsarayele, esaka wü vügü ka-ewü, wü kpara ka *Ezepeto. Amba fütanga ngü la, fü gara ewü ayia ace ngü ka Me, adu amere kögö-nzö fefe. Te di bala, Me ce ta ewü eyi bü bala? Ah bala de! Engu du mörö wü mürü kögö-nzö la ꞌburu asidi. 6 Kpah bala, ta gügü, gara wü *malayïka yia ce ngü ka Me, fü ewü ayia afü te-wü vügü kaka. Angü wüh ngbü ta ele de ani ngbü me-ani, baka mere wü kpara. Te di bala, Me ce ngü la ta eyi bala? Ah bala de! Me yia i ewü ꞌburu de nyarï, gö gö gö! za ewü, sötö ꞌburu agbü du, gbü mere mbiri sü. Tïtïne wüh fï ladü kpala, gbü mbiri sü la, ecï nga *adu sïkpï, te Me ena akolo ngü ka wü kpara ꞌburu tete. 7 Kpah bala, wü kpara ka *Sodomo ake Gomora, bete wü bu wü, gbü wü gara kötï gbamari ede ewü ne, wüh le ta aje rïrï ka Me de. Fü ewü angbü eto te-wü ꞌburu ꞌburu da ememere waza, de wü gara ngü ka lümü te tï de. Fü Me ayia acuru ewü ꞌburu ꞌburu asidi. Dela ngü te ena asere fü nih, gü ba, Me ena ato kuru te gara ato, te wü kpara, de te wüh le aje rïrï kaka de ne. Fü ah aza ewü, agü ꞌburu agbü mere du ka wa fï mere badi, fü ngü ka-ewü anza kpala.

8 Amba wü mürü mani la, wüh ce ngü ka Me eyi asidi. Wüh le aje rïrï kaka nda-wü de, kpah baka siti wü kpara ta gügü ne. Wü mürü mani la gü ba, Me ngbü emala ngü fü ani gbü roto. Amba ngü ka-ewü la, ah de ngü ka Me nda de! Angü wüh ngbü ememere bi wü ngü ka lümü, de wü waza bü faaa, baka e te ewü ngbü ele. Wüh le akpe cürü mere wü kpara ka-wü kpah de. Wüh ngbü kpah da esoko wü malayïka asoko! 9 Amba ah de siti ngü teka adi esoko kpara. Angü Mïkayele, te di de mere wü *malayïka ka Me ne, mere ngü bala kpah de. Ta gügü te *Müse kpi tete, fü Mïkayele, ayia akoro teka ati kö Müse. Fü *Satana ayia kpah akoro da ega yïkï ake di. Amba Mïkayele soko Satana ta nda de. Mïkayele mala bü ngü fü Satana, gü ba, “Me ena akolo ngü ka-ye me-ye.” 10 Amba wü mürü mani la, wüh le ngü ka soko fa sü. Wüh ngbü efala ngü ka Me afala, angü wüh je si-ngü gbü ngü ka Me nda-wü ꞌburu ꞌburu de. Fïngangü ka-ewü ka-ye baka nda siti wü nü la. Teka ngü de te ewü ngbü emere la, Me ena ato kuru te ewü ato.

11 Wü di enga wüna, fanü fanü, Me ena ato kuru te wü kpara la ato. Angü ngü ka wü kpara la ka-ye ꞌburu esiti. Wüh ka-wü kpah baka Kayïna,* angü wüh ngbü emere fï bü siti wü ngü. Wüh kpah baka Balama,† angü wüh ngbü eto te-wü ꞌburu ꞌburu teka gümü ngü ka jiase. Wüh le aje rïrï ka wü mere kpara ka-wü nda-wü de, baka nda Küra ta gügü ne.‡ Te di bala, Me ena anza ngü ka-ewü te gara ꞌburu ꞌburu asidi, baka te engu mere ta fü Küra ne.

12 Wü mürü mani la ngbü engbü esüka yi, da ezü e tundu de wü yi. Wüh ngbü emala ngü, gü ba, “Ani kpah de wü *kpara ka Yesu, baka yi.” Amba ah bala de! Wüh kpe cürü Me nda-wü de. Wüh gü ba, “Ani ngbü da erï wü kpara de ngü ka Me,” amba wüh ka-wü de wü mürü fiti! Rïrï ka-ewü ka-ye ꞌburu de wu! Wüh gü ba, “Ani ngbü eceka kpï fütanga wü kpara ka Me,” amba wüh ngbü efï ka-wü bü nzö nga wü. Wüh ka-wü gegege baka agö te ngbü ebïrï, baka e te yia elï alï la, amba ah ni jia ra bü kükürü. Wege ena aza ka-ye, anü sü di ka. Ah du lï nda tïne de. Kpah bala, wüh ka-wü baka mene wü rü, te ewü kpi akpi, wüh tï arï nda-wü tïne de, angü wüh gbigbi sï ewü eyi. 13 Wü kpara la ngbü ememere ngü ka lümü bü faaa! baka ngu te si fa sü, te ngbü ekö bi wü ca-e enü di, da eli edere ngolo ꞌdüü ꞌdüü ꞌdüü! Wüh ka-wü kpah baka ca-e te wege ngbü efe. Te di bala, yi mere e arï gbü ngü ka-ewü la nda-yi de, angü Me ena ato kuru te wü kpara la te gara, agü ewü gbü mbiri sü, fü ngü ka-ewü anza fï mere badi.

14-15 Ta gügü, Enoka,§ kundu kundu ye Adama ne, mala ta ngü teka wü mürü mani la eyi. Angü Me sere ta ngü la me-ye fefe, o ngü la mere te-ye la de, gü ba, “Te gara, Me ena ato kuru te siti wü kpara, de te ewü le ngü kaka de ne. Angü Me ena akoro füh kotö sene, de mere bi wü *malayïka ka-ye, gbe gbe gbe, teka aye süka ngü ka wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Ah ena ato kuru te siti wü kpara, teka siti wü ngü te wüh ngbü emere ne, baka siti ngü mündü, te wüh ngbü emala, da esoko Me di ne, de wü gara *siti ngü kpah ꞌburu.” Dela ngü te Enoka mala ta gügü, teka ngü ka wü mürü mani la.

16 Dela eyi ngü te ma le amala fü yi, teka wü mürü mani la. Yi mere e aje rïrï ka-ewü la nda-yi de, angü wüh ngbü engbü ka-wü fï bü da ega yïkï, da emala ambalaꞌba eküte wü kpara. Wüh ngbü emere ngü ka-wü, baka te wüh ngbü ele. Wüh ngbü egbo nga wü de tete-wü, da eo te-wü memere. Wüh ngbü kpah da ecu ngü wü kpara de mani, teka de ani maka züka e esaka ewü tete.

Dene adu ngü, te ma le arï yi di

17 Wü di enga wüna, yi fï la nga ngü, ta te wü *mürü tima ka Yesu Kurisito mala fü yi gügü, 18 gü ba, “Gbü *adu wü sïkpï ka-nih dene, wü gara kpara ena akpo da efala ngü ka Yesu. Wüh ena akpo da emere wü ngü, baka e te ewü ngbü ele.” Dela ngü ta te wü mürü tima ka Yesu mala fü yi. Ah bala de? 19 Enatikine wü kpara la koro eyi! Wüh ngbü eyi esiti fïngangü ka-yi, teka de yi ye süka yi. Wüh ngbü emere wü ngü ꞌburu, baka te ewü ngbü ele, angü wazi ka *Nzïla Wazi Me emaguma ewü nda ma.

20 Wü di enga wüna, ah le de yi lala nda-yi fï bü eküte Yesu, da enü de ngü kaka kpa engagira nü. Yi di fï bü eku gba fü Me, gbü wazi ka Nzïla Wazi Me. 21 Ah le de yi lala gbü ngü ka Me, angü Me le yi fa sü. Yi o jia yi te Miri Yesu, angü engu ena aküwa yi me-ye, agbü sü ka-ye agbü kpï, fï mere badi, teka *züka maguma ye. 22-23 Amba, teka mene wü kpara de maguma wü ꞌbasu ꞌbasu ne, yi di ewu cïnga ewü, de yi di kpah esere züka kaje fü ewü kere, angü wüh ena adürü gbü *siti ngü ka wü mürü mani la. Teka mene wü kpara, te fïngangü ka-ewü siti eyi esaka wü mürü mani la, yi di kpah ewu cïnga ewü. Amba ah le fü yi adi ekpe cürü siti ngü ka-ewü la akpe, angü siti ngü ka-ewü la ena asiti kpah fïngangü ka-yi.

24-25 Nih gbo nga ïrï Me, angü engu ena ato wazi fü yi me-ye, teka fü yi arü di kpekpeke, gbü ngü kaka. Te di bala, yi tï adürü te kaje ka Me de. Baka te Me zürü yi eyi nzïla ne, ah ena aza yi, akoro di agbü sü ka-ye agbü kpï, fü yi angbü kpala de mere tadu.

Nih gbo nga ïrï Me!

Engu me-ye de Mere Me, kpikpi ye!

Nih gbo ïrï Me!

Angü engu küwa nih eyi fï mere badi,

teka ngü ka Miri ka-nih Yesu *Kurisito.

Nih gbo nga ïrï Me!

Engu de mere mürü wazi!

Nih gbo nga ïrï Me!

Engu de Mere Miri, te ngbü gbü nzö nih fï mere badi!

Nih gbo nga ïrï Me!

Ta gügü, o Me mere kotö ne la de, Me ka-ye kü ladü.

Nih gbo nga ïrï Me!

Ngü kaka tï anza kpo fï de, zalü fï mere badi.

Nih gbo nganga fï bala, nü di kpa engagira nü, fï mere badi!

Gbo nga e ngbü te ïrï Me!

Ah di bala!

Dene adu ngü ka-ra fü yi. De-ra Yudi.

* 1:11 1:11 Kayïna de gina kpara te mörö kiri ye füh kotö ne. Mü ena amaka ngü la gbü Gina Ngü 4:1-25.

† 1:11 1:11 Balama de gara mürü dofo ka Me. Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Namba 22-24. Mü ena amaka kpah gbü 2 Petero 2:15-16.

‡ 1:11 1:11 Mü ena amaka ngü ka Küra la gbü buku ka Namba 16:1.

§ 1:14-15 1:14-15 Mü ena amaka ngü ka Enoka la gbü Gina Ngü 5:18-24.

Ngü te sere te-ye

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Dene ngü te Yesu sere fü Yüwane

baka roto

Masere si-ngü

Kpara te ba buku ne, ah de *Yüwane ye Zebedayo, te di ta biri kpara esüka wü *mürü tima ka Yesu. Yüwane ba buku ne, o engu gbe tïne eyi, gbü lakï te wü vügü zoro engu tete, gü agbü ku, teka ngü ka Yesu ne. Angü gbü wü re engu la, mere miri ka wü *Rüma ngbü ta de wazi gbü nzö mere bi wü kpara füh kotö ne. Fü miri la ayia ato rïrï ka-ye, gü ba, “Ah le de wü kpara ꞌburu di ecu ngü ni baka Me.” Amba wü *kpara ka Yesu le ngü la nda-wü de.

Baka te Yüwane ngbü tete agbü ku kpala, fü Yesu akoro asere bi wü ngü fü Yüwane gbü roto. Fü Yüwane angbü eba wü ngü la gbü köcökpa, teka atima fü wü kpara ka Yesu, teka ato wazi fü ewü, gbü wü cïnga te wü vügü ngbü eto te ewü ne.

Gbü köcökpa ka Yüwane ne, wü mere kpeke ngü ladü bata. Gina ngü, ah de ngü ka wü vügü ka Me, de te ewü ngbü ele asiti tima ka Me füh kotö ne. Gbü wü ngü la, wüh ngbü eto mere cïnga te wü kpara ka Yesu efa sü. Wüh ngbü emörö wü gara wü kpara ka Yesu la amörö. Te di bala, Me ena ato mere kuru te ewü te gara.

Eꞌbaꞌbasu ngü, ah de ngü ka Yesu, te di de Mere Miri, te fa wü miri füh kotö ne ꞌburu ne. Wawazi fa nda wü kpara ꞌburu. Te gara, engu ena adu akoro füh kotö ne, agü gü de wü vügü ka-ye la, amömörö ewü ꞌburu, anza ka.

Ebabata ngü, ah de ngü ka-nih, wü kpara ka Yesu, te nih ena arü kpekpeke gbü wü cïnga la. Ngü ma, te wü vügü ngbü di bü eto cïnga te nih la, nih mere e akpe cürü, ace ngü ka Yesu, de. Te nih lala fï bü eküte Yesu la, Me ena ale ta-ngü te nih, fü Me ato mere bi wü züka ngü fü nih te gara. Fü nih aküwa, angbü agbü sü ka Me te gara, fï mere badi.

Buku ne, ah baka wü gara buku gbü To Ngü Mürü ka Me ne, nda de. Angü ah de ngü te Yüwane ba, teka roto te Yesu sere fefe, teka ngü te ena amere te-ye te gara. Yüwane ngbü mala wü ngü la de mere bi wü mani gbü ye, te di gbü Gina Ngü Mürü ka Me. Te di bala, te wü kpara ka Yesu tanga ngü la me-wü, wüh tï eyi aje si-ngü la mbi mbi mbi, amaka wazi gbügbü. Amba te wü mere kpara ka Rüma tanga ngü la me-wü la, wüh tï aje si-ngü gbügbü ne nda-wü de, angü wüh wu ngü gbü *Ngari Me nda-wü de.

Wü ngü te di gbü köcökpa ne, wüh dene.

Sapïta 1 Si-ngü te Yüwane ba buku ne tete

Sapïta 2–3 Wü ngü te Miri Yesu tima fü wü kpara ka-ye gbü wü sü lorozi

Sapïta 4–7 Ngü te Miri Yesu ü köcökpa, te wüh i de ku lorozi

Sapïta 8–11 Ngü te wü malayïka ka Me u wü kono ka wü lorozi tete

Sapïta 12–13 Ngü ka mere siti kpürü, de wü siti nü ꞌbasu

Sapïta 14–21 Ngü te Me ena aza esaka wü vügü ka-ye tete

Sapïta 22 Ngü te Me ena adu areke wü ngü ꞌburu toto

1

1 De-ra *Yüwane, *mürü tima ka Yesu *Kurisito. Dene wü ngü te Yesu sere cu me-ye fere, baka roto.

Me gü tamu wü ngü ne fü Yesu me-ye, teka de engu sere fü wü kpara ka-ye. Ah de wü ngü te ena amere te-wü amere kere. Fü Yesu Kurisito ayia atima *malayïka ka-ye, asere wü ngü la fere. 2 Teka ngü la, fü ra ayia akpo da eba wü ngü, de te malayïka ka Me sere fere ne ꞌburu, gbü buku ne. Angü ah de zu ri Me bete nda Yesu Kurisito. 3 Te di bala, ah le fü yi adi etanga buku ne fü wü kpara, teka fü Me ato wazi fü yi. Mene wü kpara te ewü ena aje ngü la, fü ewü ale de maguma wü ꞌburu la, Me ena ato kpah wazi fü ewü. Angü sïkpï ka ngü la koro eyi gbamari.

4 De-ra Yüwane, ma ngbü eba köcökpa ne fü yi, wü *kpara ka Yesu, te yi ngbü engbü gbü wü mere kötï lorozi, gbü nga nzö wü sü ka-nih, ka Asïya.

Me di de yi, da eto gu ngü fü yi teka *züka maguma ye. Angü ta gügü, Me ka-ye kü ladü. Enatikine engu fï ladü. Engu ena angbü ka-ye bala fï mere badi. Ngü kaka tï anza nda de. *Nzïla Wazi Me ngbü kpah de yi, angü ah ngbü engbü ede kpökpö ka Me.* 5 Yesu Kurisito ngbü kpah de yi, angü engu de kpeke kpara. Wü vügü kaka to ta mere cïnga tete, fü ah ai maguma ye kpekpeke, fü ah alala fï bü gbü ngü ka Me. Te wüh mörö engu tete, fü Me azükü engu, baka gina kpara esüka wü kövö. Wawazi na fa sü, fa nda wü miri füh kotö ne ꞌburu.

Nih gbo nga ïrï Miri Yesu!

Angü ah le nih eyi cu de maguma ye ꞌburu.

Nih gbo nga ïrï Miri Yesu,

Angü engu kpi teka afa nih gbü wü *siti ngü ka-nih ꞌburu.

6 Nih gbo nga ïrï Miri Yesu,

angü ah fe nih kpah eyi.

Ah ena ao nih baka wü miri,

gbü sïkpï te engu ena adu akoro tete.

Nih gbo nga ïrï Miri Yesu!

Angü ah ena ao nih wü kovo ka-ye,

teka fü nih agbo nga ïrï Me agbü kpï fï mere badi.

Nih gbo nga ïrï Miri Yesu fï mere badi!

Angü engu de mere mürü wazi.

Ah di bala.

7 Wü di enga wüna, yi ceka la! Yesu ena adu akoro füh kotö ne fanü. Engu ena ayia agbü kpï de mere wazi ye. Fü wü kpara füh kotö ne ꞌburu awu engu. Wü vügü kaka, ta te ewü sö sasajikara de dü ne, wüh ena awu engu kpah cu de jia wü. Wü kpara ꞌburu, de te ewü le ngü kaka de, wüh ena aku gba, angbü kpah de mere cürü teka kokoro kaka-na la. Wayi, ngü la ena amere te-ye bala fanü!

8 Dene ngü te Me mala fü nih, gü ba, “Ni de gina kpara, ni kpah de adu kpara.” Me de mürü wazi, te mere wü ngü ꞌburu me-ye. Ta gügü Me ka-ye kü ladü. Enatikine engu fï ladü. Engu ena angbü ka-ye bala fï mere badi. Ngü kaka tï anza nda de.

Dene gina ngü te Yesu sere fere

9 Ah de-ra *Yüwane, enga ni yi. Wüh to cïnga te ra eyi fa sü, teka ïrï Yesu *Kurisito, fü ra atükü te-ra, arü kpekpeke, kpah baka nda-yi. Fü ewü adu azoro ra, agü agbü ku gbü Patemo sene, angü ma le ace ngü ka Yesu nda-ra de.

10 Gbü gara sïkpï ka Me, fü *Nzïla Wazi Me ayia arï emaguma ra. Fü ra ayia aje ri kpara, te ngbü ewü kpa ekürüfe ra, baka gba kono la. 11 Ri kpara la wü, gü ba, “De-ra deyï, ni le asere bi wü ngü fere. Ah le fü ra aza köcökpa, aba wü ngü, de te ni le asere fere ne gbügbü. De ma tima köcökpa la fü wü kpara ka-ni gbü wü mere kötï lorozi la, agbü Efeso, Sïmïrïna, Peragamo, Tïyatïra, Saradi, Fïladelefïya bete Lawüdïkïya.”

12-13 Te ma je ri kpara la bala, fü ra ayia afü te-ra, teka aceka kpara, de te ngbü emala ngü fere ne. Fü ra ayia awu Miri Yesu Kurisito, *Ye Kpara ka Kpï. Ah ngbü etü wü lamba lorozi, te wüh reke gbü *diki-se. Ah to züka bongo ngboro bala, zalü ngbüüü kpa kötö. Fü ah agï ku bongo, akolo tü ye di, te ngbü eci aci baka diki-se la. 14 Susu-nzö vi ꞌduwa avi kpïlïlï bala! Jijia na ngbü eci baka mi-wa la! 15 Lölö ngbü eci didiki! baka se te wüh to gbü wa ka boro. Riri na ngbü engböngbö, da ewü wooo! baka mere vuru ka ngu, te ngbü etökö. 16 Ah zoro wü küfara lorozi gbü kpa ye ka kokpa. Fü mere maguruma te dere fa sü, angbü ekoro gögömö na. Fü gbügbüra na angbü eci gbele gbele! baka ra, te ngbü esü me-ye.

17 Te ma wu Miri Yesu de bala, fü maguma ra ayia akolo ꞌduwa tuu! Fü ra atï erï lölö kötö, baka kövö la. Fü Miri Yesu ayia ao kpa ye ka kokpa gbü nzö ra, amala ngü fere, gü ba, “De-ra deyï, ma kpe cürü de! Ah de-ni Yesu. Ni de gina kpara, ni kpah de adu kpara. 18 Ni de *E-küwa kpara. Wüh mörö ni ta amörö, amba ni zükü gbü kpi la eyi fï mere badi! Ni de wazi teka anza ngü ka kpi ꞌburu ꞌburu asidi! Kpah bala, ni ena azükü wü kpara ka-ni, te ewü di gbü mbükü ne ꞌburu, fü ewü aküwa fï mere badi.”

19 Fü Miri Yesu adu amala gara ngü fere, gü ba, “Ah le de ma ba wü ngü ne, angü ni yia esere kpah gara bi wü lara ngü fere. Ni ena asere wü ngü te ewü ngbü emere te-wü tïtïne. Fü ni asere kpah wü gara ngü, te ewü ena amere te-wü te gara. Te di bala, ah le de ma ba wü ngü la ꞌburu, atima fü wü kpara ka-ni, te ewü di agbü wü gara sü de lorozi ne.”

20 Fü Miri Yesu adu amala fere, gü ba, “Si-ngü teka wü küfara lorozi de esaka ni, bete wü lamba lorozi ne, ah bane. Wü küfara lorozi, de wü lamba lorozi ne, ah de wü kpara te ewü to maguma wü fü ni, gbü wü mere kötï lorozi ne.”

2

Dene ngü te Miri Yesu mala fü wü kpara ka Efeso

1 Fü Miri Yesu amala fere, gü ba, “Ah le de ma ba ngü ne, tima fü wü kpara ka-ni agbü Efeso. Ah gü ba, ‘De-yi, wü kpara ka-ra, te yi ngbü engbü agbü Efeso ne, ah de-ra Yesu, te ma di de Miri ka-yi ne, ma mala ngü ne, tima fü yi me-ra. Ma ngbü ezoro wü kpara ka-ra ꞌburu esaka ra, baka wü küfara lorozi ne, fü ra angbü kpah endoro esüka ewü, baka te ma ngbü endoro esüka wü lamba lorozi ne.

2 Dene ngü te ma le amala fü yi. Ma wu wü züka ngü ka-yi kpo. Angü yi ngbü emere tima ka-ra kpekpeke, da elala gbügbü na. Ma wu eyi, gü ba, yi le ngü ka wü mürü mani nda-yi de. Angü wü mürü mani la ngbü ekoro kpaka yi, emala ngü bü de komö wü, gü ba, “Ma tima ani me-ra.” Amba yi ngbü eceka ngü ka-ewü ferrre feke. Fü yi adu awu ngü ka-ewü teke, gü ba, wüh lala fï bü da emere wü *siti ngü. Te di bala, ma tima ewü nda-ra de! Wüh ka-wü de wü mürü mani! 3 Ma wu eyi, gü ba, te siti wü kpara, de te ewü le ngü ka-ra de ne, ngbü eto mere cïnga te yi la, yi kpe cürü nda-yi de. Yi ngbü fï bü erü kpekpeke, da elala gbü ngü ka-ra. Wü ngü ka-yi la reke gbü jia ra cu fa sü.

4 Amba gara ngü ladü, te ngbü eto cïnga te ra. Angü tïtïne yi du le ra, baka ta te yi ngbü ele ra te enga gina ne, de. 5 Yi fï la nga mere lele, ta te yi ngbü ele ra di ne. Yi fü ngü la, neh teka ne? Ah le de yi du, yi fü maguma yi, teka fü yi adu amere tima ka-ra areke areke, baka ta te enga gina ne. Amba, te yi fü maguma yi de la, ma ena akoro kpaka yi de wazi, fü yi adu awu ngü la! Angü ma ena aza lamba ka-yi gbü sü ka-ye asidi. Fü ra angbengbe yi, fü yi abaya ꞌburu. Te di bala, ah le de yi fü maguma yi ꞌduwa enatikine!

6 Amba gara züka ngü ka-yi kpah ladü, te reke gbü jia ra. Angü siti rïrï ka wü kpara ka Nikola, te siti gbü jia ra fa sü ne, yi le nda-yi kpah de.

7 Dela eyi ngü te ma mala fü yi, wü kpara ka-ra agbü Efeso ne. Amba ah le de wü kpara ꞌburu da güje wü, te ngü de te ma ngbü emala, de wazi ka *Nzïla Wazi Me, ne. Ngü ma, te wü vügü ngbü eto cïnga te yi la, yi kpe cürü de. Yi rü kpekpeke. Te yi mere bala, ma ena ato rï-rü ka *küküwa ka fï mere badi ne, fü yi azü. Rïrü la ladü agbü yï ka Wüba, Me, agbü kpï.’ ”

Dene ngü te Miri Yesu mala fü wü kpara ka Sïmïrïna

8 Fü Miri Yesu amala fere, gü ba, “Ah le de ma ba ngü ne, tima fü wü kpara ka-ni agbü Sïmïrïna. Ah gü ba, ‘De-yi, wü kpara ka-ra, te yi ngbü engbü agbü Sïmïrïna ne, ah de-ra Yesu, te ma di de Miri ka-yi ne, ma mala ngü ne, tima fü yi me-ra. Ma de gina kpara, ma kpah de adu kpara. Ma kpah de kpara te wüh mörö ra ta amörö, fü ra adu azükü gbü kpi la, fï mere badi.

9 Dene ngü te ma le amala fü yi. Wayi, ma wu cïnga, de te wü vügü ngbü eto eküte yi ne, eyi. Ma wu kpah eyi, gü ba, e esaka yi nda ma. Amba yi de wü mürü cïnga nda-yi de, angü mere bi wü e ka-yi ngbürü ladü, te ngbü ecï nga yi agbü kpï. Ma wu kpah wü *siti ngü, de te wüh ngbü emala eküte yi ne, kpo. Wü kpara de te ewü ngbü emala ngü la, wüh ngbü emala nga wü, gü ba, “Ani de wü kpara ka Me,”* amba ah ka-ye de wu! Wüh ka-wü de wü kpara ka *Satana! 10 Amba nda-yi, yi mere e akpe cürü de, yi i maguma yi gö! Angü Satana ena akoro amemere yi, ato mere cïnga te yi. Fü ah aza kpah wü gara yi, agü agbü ku, teka de yi ce ngü ka-ra. Amba ah le fü yi ai maguma yi, arü kpekpeke, angü wü vügü ena ato cïnga la te yi, bü mba teka sïkpï ngbee nzükpa. Ngü ma, te ah kpah bü de kpi la, yi i maguma yi, yi rü kpekpeke. Angü te yi mere bala la, ma ena aküwa yi fï mere badi, agbü sü ka Me agbü kpï.

11 Dela eyi ngü te ma mala fü yi, wü kpara ka-ra agbü Sïmïrïna ne. Amba ah le de wü kpara ꞌburu da güje wü, te ngü de te ma ngbü emala, de wazi ka *Nzïla Wazi Me, ne. Te wü vügü ngbü eto cïnga te yi teka ngü ka-ra la, yi mere e akpe cürü de. Angü, te yi rü kpekpeke la, yi tï akpi fï mere badi nda-yi de. Ma ena aküwa yi me-ra.’ ”

Dene ngü te Miri Yesu mala fü wü kpara ka Peragamo

12 Fü Miri Yesu amala fere, gü ba, “Ah le de ma ba ngü ne, tima fü wü kpara ka-ni agbü Peragamo. Ah gü ba, ‘De-yi, wü kpara ka-ra, te yi ngbü engbü agbü Peragamo ne, ah de-ra Yesu, te ma di de Miri ka-yi ne, ma mala ngü ne, tima fü yi me-ra. Ma de kpara de mere maguruma esaka ra, te dere fa sü.

13 Dene ngü te ma le amala fü yi. Ma wu eyi kpo, gü ba, yi ngbü ezü cïnga efa sü. Angü sü de te yi ngbü engbü gbügbü agbü Peragamo ne, ah de sü te di esa wazi ka *Satana! Wüh to cïnga te yi eyi fa sü teka ngü ka-ra. Amba yi ce ngü ka-ra nda-yi de. Baka te wüh za enga ni yi, Anïtïpa, anü di, amörö teka ngü ka-ra ne, yi kpe cürü nda-yi kpah de. Yi lala ka-yi fï bü gbü ngü ka-ra. Ngü ka-yi la reke gbü jia ra cu fa sü!

14-15 Amba gara ngü ka-yi ladü, te ngbü eto cïnga te ra. Angü wü gara kpara ladü esüka yi, te ewü ngbü emere *siti wü ngü. Wüh ngbü ele rïrï ka wü kpara ka Nikola, de te ewü ngbü efiti wü kpara de siti rïrï ka-wü ne. Angü wüh ngbü erï wü kpara, gü ba, te mü ngbü endondoro gbü nga wü würüse ꞌdaaa la, ah de siti ngü nda de. Wüh ngbü kpah erï wü kpara, gü ba, te mü ngbü emere gele ka me ka wü kundu yi, ah esiti kpah de. Wü mürü mani la, ngü ka-ewü baka ngü ka Balama, te fiti wü di enga *Yïsarayele ta gügü, de siti rïrï ka-ye ne.† 16 De-yi, wü kpara ka-ra, yi mere e aje siti rïrï ka-ewü la nda-yi de. Ah le de yi fü maguma yi. Angü, te yi fü maguma yi de la, yi ena awu ngü te ma ena amere fü yi! Ma ena aza mere maguruma de gömö ra ne, ato mere kuru di, te wü kpara ꞌburu, de te ewü ngbü emere *siti ngü de bala ne.

17 Dela eyi ngü te ma mala fü yi, wü kpara ka-ra agbü Peragamo ne. Amba ah le de wü kpara ꞌburu da güje wü, te ngü, de te ma ngbü emala, de wazi ka *Nzïla Wazi Me, ne. Te wü vügü ngbü eto cïnga te yi la, ngü ma, yi kpe cürü de! Yi rü kpekpeke! Te yi mere bala la, züka zü-e ka Me agbü kpï ne, ma ena ato fü yi azü. Fü ra ato kpah gara to ïrï fü yi, te wü kpara je de. Fü ra aba to ïrï yi, de te ma ena ato ne, eküte züka teme ngbeꞌde bane.’ ”

Dene ngü te Miri Yesu mala fü wü kpara ka Tïyatïra

18 Fü Yesu amala fere, gü ba, “Ah le de ma ba ngü ne, tima fü wü kpara ka-ni agbü Tïyatïra. Ah gü ba, ‘De-yi, wü kpara ka-ra, te yi ngbü engbü agbü Tïyatïra ne, ah de-ra Yesu, te ma di de Miri ka-yi ne, ma mala ngü ne, tima fü yi me-ra. Ma de Ye Me, te jia ra ngbü eci baka mi-wa la! Lö ra ngbü kpah eci aci didiki! baka se, de te wüh to gbü wa ka boro.

19 Dene ngü te ma le amala fü yi. Ma wu wü züka ngü ka-yi, de te yi ngbü emere, ne eyi kpo. Ma wu kpah eyi, gü ba, yi to maguma yi eyi fere fanü. Yi ngbü kpah ele te-yi de wü bu yi, de maguma yi ꞌburu. Yi ngbü dela emere wü züka ngü, te ngbü ereke gbü jia ra. Yi ngbü kpah erü kpekpeke gbü wü cïnga, de te wü vügü ngbü eto te yi ne. Kpah bala, ma wu kpah kpo, gü ba, wü züka ngü, de te yi ngbü emere enatikine ne, ah fa mene ewü, ta te yi kpo da emere te enga gina, ne eyi.

20 Amba wü gara ngü ladü, te ngbü eto cïnga te ra. Yi ceka la siti würüse, te ngbü engbü esüka yi de kpala! Yi liki engu de, neh teka ne? Angü würüse la gü ba, ni ngbü emala ngari Me fü wü kpara, amba ngü kaka la, ah ka-ye ꞌburu de wu! Ah ngbü efiti wü kpara ka Me de siti rïrï ka-ye la, gü ba, te kpara ngbü endondoro gbü nga wü würüse fa fa fa la, ah esiti de. Würüse la ngbü kpah esu wu, gü ba, te yi ngbü emere gele ka me ka wü kundu yi la, ah mere e kpah de. Würüse la ngbü ememere wü *siti ngü baka nda Yïzabela, ta te ngbü efiti wü kpara ka Me gügü ne.‡ 21 Ma mala ngü fefe, de ah fü maguma ye, ah ce wü siti ngü ka-ye la ne, eyi ma. Ah le ace siti ngü ka-ye la, nda fï de. 22 Te di bala, ma ena ato mere siti keke fü würüse la! Wü kpara de te ewü ngbü emere ngü kpah bakaka la, ah le de wüh fü maguma wü, ace ngü la kpah asidi! Angü, te ah bala de la, ma ena ato kpah mere siti keke te ewü baka nda-ka. 23 Ma ena amörö kpah wü kpara, te ewü ngbü eje rïrï kaka la amörö! Ma ena amere ngü la, teka fü wü kpara ka-ra ꞌburu awu, gü ba, ma ngbü ewu wü fïngangü, te di emaguma wü kpara ꞌburu. Angü, te mü ngbü emere wü siti ngü la, ma ena ato kuru te mü ato fanü!

24 Amba ma wu eyi, gü ba, bi wü gara yi ladü, agbü Tïyatïra kpala, te ewü le siti rïrï la nda-wü de. Wüh le amere ngü ka gele ka me ka wü kundu wü ne nda-wü kpah de. Te di bala, dene ngü te ma le amala fü züka wü kpara la, gü ba, “Ngü ka-wü reke gbü jia ra fa sü. Ma tï amala gara ngü fü wü kpekpeke nda-ra de. 25 Ah le de wü ngbü fï bü da ezoro ngü ka-ra de kpa wü ꞌbasu, zalü akoro di gbü sïkpï, te ma ena adu akoro tete füh kotö ne.”

26-27 Te wü vügü ngbü eto cïnga te yi teka ngü ka-ra la, yi mere e akpe cürü ewü de. Yi rü kpekpeke. Te yi ngbü fï bü da emere wü züka ngü bala, zalü akoro di gbü *adu sïkpï la, ma ena ato wazi fü yi, kpah baka te Wüba, Me, to wazi fere ne. Fü ra ao yi baka wü miri, gbü nzö wü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Angü Wüba Me mala ta teka ra, gü ba, “Ma ena afa wazi wü vügü ka-ra, fü ra angbü Mere Miri gbü nzö ewü. Ma ena anza ngü ka-ewü, baka kpara te ngbü eöfö sila.”§ Dela ngü ta te Wüba Me mala teka ngü ka-ra. 28 Te di bala, ma ena ato kpah mere küfara, de ïrï ye Mürüba ne, fü yi.

29 Dela eyi ngü te ma mala fü yi, wü kpara ka-ra agbü Tïyatïra ne. Amba ah le de wü kpara ꞌburu da güje wü, te ngü, de te ma ngbü emala de wazi ka *Nzïla Wazi Me, ne.’ ”

3

Dene ngü te Miri Yesu mala fü wü kpara ka Saradi

1 Fü Miri Yesu amala fere, gü ba, “Ah le de ma ba ngü ne, tima fü wü kpara ka-ni agbü Saradi. Ah gü ba, ‘De-yi wü kpara ka-ra, te yi ngbü engbü agbü Saradi ne, ah de-ra Yesu, te ma di de Miri ka-yi ne, ma mala ngü ne, tima fü yi me-ra. Ma de kpara, te ma to *Nzïla Wazi Me fü yi,* wü kpara ka-ra, gbü wü sü de lorozi ne. Ma ngbü kpah eceka kpï fütanga yi, wü kpara ka-ra, baka e te ma zoro wü küfara lorozi esaka ra ne.

Dene ngü te ma le amala fü yi. Yi ngbü efï, gü ba, “Ngü ka-ani de te ani ngbü emere ne, ma wu de?” Ma wu ꞌburu kpo! Wü kpara ngbü eceka yi baka züka wü kpara ka-ra, amba yi ka-yi de siti wü kpara! Wü kpara ngbü eceka yi baka ta-ba te di ezükü, amba yi ka-yi baka kölö-ta. 2 Te di bala, ah le de yi zükü azükü! Yi reke fïngangü ka-yi areke, de yi ngbü mbi! Yi mere e ace ngü ka-ra de! Angü wü ngü ka-yi, te yi ngbü emere ne, reke gbü jia Me nda kü de. 3 Yi fï la nga züka wü rïrï, ta te wüh rï yi di, te enga gina ne. Yi fü maguma yi efü, de yi du kpaka ra, teka adi eje wü rïrï ka-ra ereke areke. Yi ce wü *siti ngü ka-yi, te yi ngbü emere la, ace, angü ma ena akoro, agüka yi agüka baka mürü zi, te ngbü egüka wü kpara gbü biti. Te di bala, yi ena awu ngü te ma ena amere de yi! Yi ceka ꞌbe, angü yi wu sïkpï ka kokoro ka-ra la nda-yi de.

4 Amba ma wu eyi, gü ba, wü gara kpara ladü biri biri, esüka yi agbü Saradi kpala, te ewü mere ngü ka-ra de maguma wü ꞌbasu ꞌbasu, baka nda wü bu wü la, nda-wü de. Te di bala, gbü sïkpï te ma ena adu akoro tete, ma ena azürü wü siti ngü ka-ewü la ꞌburu asidi. Ma ena ato züka bu bongo fü ewü. Fü a angbü de ewü tundu, fï mere badi.

5 Te di bala, de-yi wü kpara ka-ra ꞌburu, yi ce siti wü ngü ka-yi, de yi rü kpekpeke gbü ngü ka-ra. Te yi mere bala la, ma ena ato kpah züka bu bongo fü yi. Fü ra aba kpah ïrï yi gbü buku ka *Küküwa, fü ah angbü fï mere badi. Fü ra agbo kpah nga yi engagira Wüba Me, kpah de wü *malayïka kaka mini, angü yi eyi de züka wü kpara ka-ra.

6 Dela eyi ngü de te ma mala fü yi, wü kpara ka-ra agbü Saradi ne. Amba ah le de wü kpara ꞌburu da güje wü, te ngü te ma ngbü emala, de wazi ka *Nzïla Wazi Me la.’ ”

Dene ngü te Miri Yesu mala fü wü kpara agbü Fïladelefïya

7 Fü Miri Yesu amala fere, gü ba, “Ah le de ma ba ngü ne, tima fü wü kpara ka-ni agbü Fïladelefïya. Ah gü ba, ‘De-yi wü kpara ka-ra te yi ngbü engbü agbü Fïladelefïya ne, ah de-ra Yesu, te ma di de Miri ka-yi ne, ma mala ngü ne, tima fü yi me-ra. Ma ngbürü de zu kpara, de te Me tima ra me-ye, teka aküwa yi ne. Ma ngbü eü möngïtï me-ra, teka fü wü kpara angbü erï tete, agbü sü ka Wüba Me agbü kpï. Te ma ü möngïtï la fü mü me-ra la, gara kpara tï atïrï mü nda de. Amba, te ma ü möngïtï la de la, yi tï arï agbü sü ka Me nda-yi kü de.†

8 Dene ngü te ma le amala fü yi. Ma wu züka ngü te yi ngbü emere ne eyi. Fü ngü la areke gbü jia ra afa sü. Ma wu kpah eyi, gü ba, wazi yi mba cüküꞌdaye, amba yi ce ngü ka-ra nda-yi de. Yi ngbü ei maguma yi ai gö gö gö! Fü yi angbü elala fï bü gbü ngü ka-ra. Te di bala, ma ena aü möngïtï ka sü ka Me aü, fü yi arï angbü kpala. Gara kpara te ena atïrï möngïtï la fü yi nda ma. 9 Ma wu eyi, gü ba, wü vügü ka-yi ladü.‡ Wüh ka-wü de wü mürü mani, te ewü ngbü esutu wu, gü ba, “Ani de wü kpara ka Me, ani de wü kpara ka Me,” amba de! Wüh ka-wü de wü kpara ka *Satana! Ma ena avi jia ewü. Wüh ena akoro andaꞌba te-wü engagira yi. Fü ewü awu, gü ba, fanü yi de wü kpara ka-ra, te ma le yi cu fa sü. 10 Wü vügü la ngbü eto mere cïnga te yi teka ngü ka-ra, amba ma wu eyi, gü ba, yi kpe cürü ewü nda-yi kpah de. Yi de kpeke kpara, te yi ngbü erü fï bü kpekpeke, baka ngü te ma ngbü erï yi di ne. Te di bala, gbü sïkpï te wü kpara füh kotö ne ena azü mere cïnga tete, ma ena aküwa yi aküwa. Angü cïnga la ena amere te-ye, teka are maguma wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Amba teka yi, ma ena aküwa yi aküwa fanü.

11 Wü di enga ra, ma ena adu kere. Ma tï ayiri de. Ah le fü yi azoro ngari ra de kpa yi ꞌbasu. Angü, te yi mere bala la, gbü sïkpï te ma ena adu akoro tete, ma ena ato mere züka takpa fü yi. Gara kpara, te ena agbürü takpa la esaka yi, ena adi kpo ma. 12 Te yi rü fï bü kpekpeke la, ma ena ao yi baka mere rü kambü gbü mere Kambü ka Wüba, Me, agbü kpï, fü yi angbü kpala. Ma ena aba ïrï Me eraku yi, teka fü yi angbü agbü sü ka Wüba Me fï mere badi. Ïrï sü ka Me la, ah de to Yerüsalema, te koro kpaka Me agbü kpï.§ Ma ena aba kpah to ïrï ra eraku yi, teka fü yi angbü tïne fï wü kpara ka-ra.

13 Dela eyi ngü de te ma mala fü yi, wü kpara ka-ra agbü Fïladelefïya ne. Amba ah le de wü kpara ꞌburu da güje wü, te ngü te ma ngbü emala de wazi ka *Nzïla Wazi Me la.’ ”

Dene ngü te Miri Yesu mala fü wü kpara agbü Lawüdïkïya

14 Fü Miri Yesu amala fere, gü ba, “Ah le de ma ba ngü ne, tima fü wü kpara ka-ni agbü Lawüdïkïya. Ah gü ba, ‘De-yi wü kpara ka-ra te yi ngbü engbü agbü Lawüdïkïya ne, ah de-ra Yesu, te ma di de Miri ka-yi ne, ma mala ngü ne, tima fü yi me-ra. Ma de kpeke kpara, te ngbü emala zu ngari Me fü wü kpara. Ma ngbü ta emere fï bü wü ngü te Wüba Me ngbü ele, zalü koro di gbü sïkpï ka kpi ka-ra. Gbü sïkpï ta te Wüba Me le amere wü e füh kotö ne, ma nda-ra baka se-tima kaka, angü ma de miri gbü nzö wü e ꞌburu, ta te Wüba Me mere ewü ne.

15 Dene ngü te ma le amala fü yi. Yi ngbü efï, gü ba, “*Siti ngü ka-ani, de te di emaguma ani ne, ma wu de?” Ma wu ꞌburu kpo! Angü ma wu eyi, gü ba, maguma yi ka-ye ꞌbasu ꞌbasu. Te di bala, ma le de yi ce ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu la asidi, fü yi adu ale ngü ka-ra de maguma yi biringbö. 16 Te maguma yi ngbü fï ꞌbasu ꞌbasu bala la, ma tï ale ngü ka-yi nda-ra de. Ma ena afu yi gbü nze ra akötö. 17 Yi ngbü efï, gü ba, “Ani de kpeke wü kpara, de mere bi e esaka ani, cïnga tï amere ani tïne de?” Amba ah bala de! Angü gbü jia ra, yi ka-yi de wü mürü cïnga te jia yi ni ani. Yi ngbü kpah endoro ngïrïmu. Angü yi to maguma yi fere mbi mbi nda-yi de. 18 Ah le de yi ce ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu asidi, fü yi afü maguma yi. Yi du edu kpaka ra, de yi ndaꞌba te-yi, teka fü ra ale ta-ngü te yi. Ma ena ato wazi fü yi, teka fü yi angbü kpeke wü kpara ka-ra fanü. Ma ena atü kpah züka rü ka-ra gbü jia yi, teka fü jia yi aü, fü yi awu züka ngü te yi ena angbü emere. Fü ra ato kpah züka bu bongo eküte yi, fü ah aza lümü de eküte yi la asidi.

19 Wü di enga ra, ah le fü yi awu, gü ba, wü kpara ka-ra, te ma le ewü fa sü ne, ma ngbü erï ewü kpekpeke, teka fü ewü adi eje ri ra. Te di bala, yi ce ngü ka maguma ꞌbasu ꞌbasu asidi, fü yi adu ale ngü ka-ra de maguma yi biringbö. 20 Wü di enga ra, ah baka e te yi ni möngïtï ka maguma yi eyi fere. Teka ngü la, ma ngbü eyi erü emöngïtï maguma yi dene, da eï yi. Te di bala, ah le de yi je ri ra, fü yi aü möngïtï ka maguma yi fere, teka fü ra arï angbü kpa emaguma yi. Fü nih angbü de nih ma, da ezü e tundu de mere tadu.

21 Te wü vügü ngbü eto cïnga te yi teka ngü ka-ra la, ngü ma, yi rü kpekpeke. Te di bala, ma ena ato wazi fü yi, teka fü yi angbü baka wü miri, füh kpökpö ede ra, kpah baka e ta te ma rü kpekpeke, fü Wüba ato kpökpö ka miri la fere, ede nda-ye ne.

22 Dela eyi ngü de te ma mala fü yi, wü kpara ka-ra agbü Lawüdïkïya ne. Amba ah le de wü kpara ꞌburu da güje wü, te ngü de te ma ngbü emala, de wazi ka *Nzïla Wazi Me la.’ ”

Dela wü ngü te Miri Yesu mala fere, teka de ma tima fü yi, wü kpara ka-ni, mene ewü to agbü nga wü mere kötï lorozi, gbü tö ka Asïya ne.

4

Dene ngü te sere te-ye fere, agba Me agbü kpï

1 Fütanga ngü la, fü ra adu afü te-ra awu kpah gara ngü te sere te-ye fere. Fü ra awu kpï, te ü te-ye baka möngïtï, ngbü baaba. Fü ra ayia aje ri kpara, te ngbü ewü baka gba kono, ge baka mene ta te ma je te enga gina ne. Fü ri kpara la amala ngü fere, gü ba, “De-ra deyï, ma lï elï kpakine, teka fü ni asere wü ngü, te ena amere te-wü te gara ne, fere.” 2 Baka te ma ngbü eje ri kpara la, ꞌduwa fü *Nzïla Wazi Me akoro arï esoko ra, ato wazi fere. Fü ra ayia aceka kpï, awu Me te ngbü füh mere kpökpö ka-ye ka miri agbü kpï kpala. 3 Fü gbügbüra na angbü eci aci gbele gbele, baka ra. Fü sü alofo ede mere kpökpö kaka la ngbaji bane, da eci aci baka tere, te ngbü elofo sü me-ye. 4 Fü wü mere *kovo teke biri de füh ye bala (24), ado angbü füh nda-wü kpökpö ka miri, ede mere kpökpö ka Me la, kerekere gbaa. Wüh to ꞌburu züka ngbeꞌde bu bongo te wü, de wü *madudu gbü nzö wü, te wüh reke gbü *diki-se, teka asere, gü ba, wüh za esaka wü vügü ka-wü eyi. 5 Fü kpökpö ka Me la angbü eci aci baka ülele, kpah de giri wü e, te ngbü ewü gbügbü na, ngbee ngbee ngbee! baka mügbara la. Fü wü lamba lorozi angbü eci engagira kpökpö ka Me la. Wü lamba la ngbü esere ngü, gü ba, wazi Nzïla Wazi Me fa sü, baka e du lorozi. 6 Fü mere tambasü te nü anü sele sele bala, angbü engagira kpökpö ka Me la, da eci aci baka jia ngu la.

Fü wü angbe cögbörö *malayïka ka Me bala (4) angbü ede kpökpö la, de jia wü eküte wü kerekere gbaa ꞌburu. 7 Nzö gina malayïka la ngbü baka nda kami. Nzö eꞌbaꞌbasu malayïka baka nda yiti. Nda ebabata malayïka baka nda kpara. Ebabala na la, nzönzö na ngbü baka nzö kpukpu la. 8 Mbula wü angbe cögbörö malayïka la ngbü ꞌburu maꞌdiya maꞌdiya. Fü jia ewü angbü eküte ewü bü ꞌdaaa bala, esa wü mbula ewü kpah ꞌburu. Fü ewü angbü ebï ci, egbo nga Me di, biti de ra mini, gü ba,

“Wayi bala, mere Me, mü ka-mü *nzïla!

Mere miri ka-a, mü ka-mü nzïla!

Mere mürü wazi, mü ka-mü nzïla!

Ta gügü mü ka-mü kü ladü.

Akoro enatikine, mü ka-mü fï ladü.

Mü ena angbü ka-mü fï mere badi.

Ngü ka-mü tï anza nda kü de.”

9 Dela ngü de te wü angbe cögbörö malayïka bala la ngbü egbo nga ïrï Me di gbü ci, ecu ngüngü, da ezuru engangagira na.

Te wü kovo teke biri de füh ye bala la wu wü angbe cögbörö malayïka la da ecu ngü Me bala ne, 10 fü ewü angbü egbi wü madudu ka-wü, eo kötö. Fü ewü angbü eyia kpah ꞌburu, etï kötö erï lö Me, angbü ecu ngü Me, da egbo nganga na, gü ba,

11 “Wayi bala, Mere Me, a ngbü egbo nga ïrï mü.

Ah le de wü kpara ꞌburu di kpah egbo nga ïrï mü.

Mere Me, mü de mere mürü wazi, fa nda wü kpara ꞌburu.

Mere Me, mü ngbü mere wü e füh kotö ne ꞌburu me-mü.

Mere Me, mü ngbü eto wazi fü wü e ꞌburu me-mü.

Mü mere wü e la bala, angü dela ngü te reke gbü jia mü!”

Dela ngü te wü angbe cögbörö wü kovo la ngbü egbo nga ïrï Me di agbü kpï kpala.

5

Dene ngü te sere te-ye fere,

teka ngü ka Kambiliki ka Me agbü kpï

1 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu köcökpa, te Me gara za o esaka ye. Wüh i komö köcökpa la de wü ku lorozi. Fü ewü alala komö wü ku la de e baka biküꞌda. Fü ewü adu agbo wü tere fefeh biri biri ꞌburu, teka wü kpara ena afuru atanga. Köcökpa la, wüh ba wü ngü gbügbü, zalü koro di ekükürüfe ꞌburu.

2 Fü ra awu gara mere kpeke *malayïka, te ngbü emala ngü de mere ri ye, gü ba, “Züka kpara te Me fe engu, teka afuru köcökpa ne, atanga, neh da?” 3 Fü wü malayïka akpo egïrï kpeke kpara, te tï afuru köcökpa ne, atanga. Fü ewü agïrï agbü kpï ma, wüh maka de. Wüh du gïrï füh kotö sene, kpah bima, wüh maka de. Fü ewü adu agïrï kpa esa tö, kpah le bima, wüh maka ꞌburu ꞌburu de. 4 Fü ngü la ato mere cïnga emaguma ra. Fü ra akpo eku gba de ngura, angü kpara te tï afuru köcökpa la nda ma.

5 Fütanga ngü la, fü gara mere kpara, esüka wü mere *kovo teke biri de füh ye bala la, ayia amala ngü fere, gü ba, “De-ra deyï, ma mere e aku gba de. Yesu ladü. Engu de Mere Miri ka wü di enga *Yïsarayele. Engu de kundu ye Miri *Davidi, te Me tima teka aküwa wü kpara. Wawazi na baka nda kami, angü ah fa wazi kpi eyi. Me to wazi eyi fefe, teka fü engu afuru köcökpa ne me-ye, atanga.”

6 Te ma je ngü la bala, fü ra ayia ae jia ra, awu Yesu, te ngbü baka *Kambiliki ka Me, de nga ka eküte ye, angü wüh mörö engu, teka areke ngü te di ezengba wü kpara de wü Me. Yesu rü ngbü ede kpökpö ka Me, etü wü angbe cögbörö malayïka bala, be kpah te wü mere kovo teke biri de füh ye bala ne. Ah ngbü baka Kambiliki ka Me, de wü di te nzö ye lorozi, kpah de wü jia ye lorozi. Wü di de wü jia Yesu lorozi la, wüh ngbü esere ngü ka wazi ka *Nzïla Wazi Me, te di kpah lorozi ne. Wü wazi de lorozi la, Me tima teka amere wü tima ka-ye di, te nga wü sü füh kotö ne ꞌburu. 7 Fü Yesu ayia aza köcökpa la esaka Me, teka atanga.

8 Te wü angbe cögbörö malayïka bala, de wü mere kovo la, wu Yesu, te za köcökpa la esaka Me ne, fü ewü angbü de mere tadu. Fü ewü aci ꞌburu atï kötö eri lö Yesu, da egbo nga ïïrï na. Wü kovo la, wüh ꞌburu de wü kuꞌdu esaka wü, kpah de wü sila, te wüh mere gbü *diki-se, de *rü gbü ye, te wüh ngbü ecuru de züka se ye. Si-ngü teka züka se-rü la gü ba, ah de gba, te wü kpara ka Me ngbü eku fü Me, teka de Me küwa ani esaka wü vügü ka-ani. 9 Fü wü kovo la ayia aza wü kuꞌdu ka-wü la, akpo da emï to ci, da ebï, gü ba,

“Wayi bala, Yesu! Mü de *Kambiliki ka Me!

A ngbü egbo nga ïrï mü!

Mü me-mü de züka kpara gbü jia Me!

Me to köcökpa ka-ye ne eyi esaka mü.

Mü tï eyi afuru köcökpa la, atanga.

A ngbü egbo nga ïrï mü!

Angü mü to te-mü akpi,

teka aküwa wü kpara de *ngüte mü.

A ngbü egbo nga ïrï mü!

Angü mü küwa wü nguwa wü kpara füh kotö ne eyi ꞌburu,

teka fü ewü akoro wü di Me.

10 A ngbü egbo nga ïrï mü!

Angü mü o wü kpara ka-mü baka wü miri,

gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu.

Mü o wü kpara ka-mü baka wü kovo,

teka fü ewü agbo nga ïrï Me

agbü sü kaka agbü kpï fï mere badi.”

11 Fütanga ngü la, fü ra ayia, ae jia ra, awu mere bi wü malayïka ka Me, gbe gbe gbe! te ewü rü ngbü ede kpökpö ka Me. 12 Fü ewü angbü ebï ci de mere ri wü, de wü koko, de wü karayi, gü ba,

“Nih gbo nga ïrï Yesu,

Angü ah kpi ta teka aküwa wü kpara.

Nih gbo nga ïrï Yesu,

Angü ngü kaka reke gbü jia Me fa sü.

Nih gbo nga ïrï Yesu,

Angü wawazi na fa nda wü kpara ꞌburu.

Nih gbo nga ïrï Yesu,

Angü engu de mürü wü e füh kotö ne ꞌburu.

Nih gbo nga ïrï Yesu,

Angü ah wu wü ngü ꞌburu.

Nih gbo nga ïrï Yesu!

Ah le de wü kpara ꞌburu di egbo nga ïïrï na!

Nih gbo nga ïrï Yesu!

Ah le de wü kpara ꞌburu je rïrï kaka!

Nih gbo nga ïrï Yesu!

Ah le de wü kpara ꞌburu di ecu ngüngü!”

13 Te ngü la mere te-ye bala, fü wü kpara ꞌburu, mene ewü te ewü di agbü kpï, de wü mene füh kotö, bete wü mene wü kpara te ewü kpi eyi ne, fü ewü akpo ꞌburu ebï ci, de wü koko de wü karayi, gü ba,

“Nih gbo nga ïrï Me!

Nih gbo kpah nga ïrï Kambiliki ka Me.

Angü wazi ewü fa sü!

Nih gbo nga ïrï ewü fï mere badi!

Nih gbo nga ïrï Me!

Nih gbo kpah nga ïrï Kambiliki ka Me!”

14 Fü wü angbe cögbörö malayïka de bala ne, ayia agbo nga ïrï Me de mere ri wü kpa tikpi, gü ba, “Ah di bala!” Fü wü mere kovo teke biri de füh ye bala ne ayia atï kötö, angbü ecu ngü Me, ake Miri Yesu.

6

Dene ngü te Yesu furu maka gbü köcökpa

1 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu Yesu, *Kambiliki ka Me, te za köcökpa la. Fü ah ayia afuru gina ku tete na. Baka te Yesu furu gina ku la, fü ra aje ri gina angbe cögbörö wü *malayïka la, te ngbü ewü ngbangbara! baka mügbara la, da eï ï, gü ba, “Ye koro ekoro akine!” 2 Fü mene kpara, te wüh ï engu la, ayia akoro. Ah lï ngbü füh gara nü ngbeꞌde bala. Kpara la de dïrï esaka ye. Fü Me ato wazi fefe na, teka de ah nü, ah gü gü, de ah fa wü vügü ka-ni. Fü kpara la ayia anü sü, teka ato cïnga te wü kpara füh kotö ne.

3 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia afuru eꞌbaꞌbasu ku te köcökpa la. Fü eꞌbaꞌbasu mere wü malayïka la ayia amala ngü, gü ba, “Ye koro ekoro akine.” 4 Fü kpara la ayia akoro. Ah lï ngbü füh gara nü, de küte ye didiki baka ngüte. Fü Me ayia ato mere dü esasaka, ato kpah wazi fefe teka asiti maguma wü kpara füh kotö ne, de wüh kpo da egü gü esüka wü, kpah da emömörö te-wü. Fü kpara la ayia anü sü, teka ato cïnga te wü kpara füh kotö ne.

5 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia afuru ebabata ku te köcökpa la. Fü ebabata mere malayïka la ayia amala ngü, gü ba, “Ye koro ekoro akine.” Fü kpara la ayia akoro. Ah lï ngbü füh gara nü bïbïrï bane. Tima kaka, ah teka ato mere siti tala te wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Ah za küma, de te ewü ngbü erï zu di, esaka ye. 6 Fü ra ayia aje ri gara kpara, te ngbü ewü etü angbe cögbörö wü malayïka de bala ne, gü ba, “Akoo! Wü kpara ena angbü embü da ememere tima gbü ra gbuuu, bü mba teka küma bata ka jia ndo, anga küma menewa kükürü ka zu ngbanda! Amba ye mere e amofo rï-rü, te wüh ngbü emere mü, anga fï gbügbü ne, de!” Fü kpara la ayia anü sü, teka ato cïnga te wü kpara füh kotö ne.

7 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia afuru ebabala ku te köcökpa la. Fü ebabala mere malayïka ayia amala ngü, gü ba, “Ye koro ekoro akine.” 8 Fü kpara la ayia akoro. Ah lï ngbü füh gara nü, te kürü, vi ngbü buwa! bane. Ïrï kpara la de Kpi. Gara kiri ye ladü, te ngbü efa nganga na. Ïïrï na de Mbükü. Fü Me ayia ato wazi fü ewü, teka de wüh nü, wüh mömörö mere bi wü kpara gbü gara faka sü füh kotö ne. Wü gara kpara ena akpi esaka gü. Wü gara ena akpi nda-wü ka tala. Wü gara ena akpi ka keke. Wü gara ewü ena akpi esaka wü siti nü ka gü. Fü wü kpara la ayia anü sü, teka ato cïnga te wü kpara füh kotö ne.

9 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia afuru gara ku te köcökpa la. Fü ra ayia awu wü kpara, ta te wü vügü mörö ewü, angü wüh ngbü ta fï bü elala gbü ngü ka Yesu ne. Kuru wü kpara la ngbü agbü kpï, esa *cangalï, de te wüh ngbü ecuru *züka se-rü fefeh na fü Me ne. 10 Fü wü kpara la angbü eku gba de mere ri wü kpa tikpi, gü ba, “Akoo, Mere Me! Mü ena ato kuru te wü vügü ka-a, neh elaye?” 11 Fü wü malayïka ayia aza bu bongo ngbeꞌde, ato fü ewü biri biri ꞌburu. Fü wü malayïka la ayia amala ngü fü ewü, gü ba, “Wayi, Me ena ato kuru te wü vügü ka-wü la ato. Amba, ah le de wü ngbü la ziii, angü Me ce wü vügü la, o la me-ye bala. Kükürü de, angü wü gara wü di enga ni wü kpah ladü, te wü vügü ena amömörö ewü feke, teka ngü ka Yesu, kpah baka nda-wü la. Te wüh mömörö ewü nza eyi ꞌburu la, dela tïne sïkpï te Me ena ato kuru te wü vügü ka-wü la tete.”

12 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia afuru gara ku eküte köcökpa la. Te engu furu ku la tete, fü yiki-tö akpo ꞌduwa eyiki sü, gbi gbi gbi gbi! Fü sü atï ꞌduwa atï, nyütü! Ra du sü tïne de. Fü jia fe afü te-ye, angbü tïne ngbaaa! baka ngüte la. 13 Fü wü küfara akpo ꞌduwa egügürü kötö, baka wü rï-rü, te mere wege ngbü efe ewü, fü ewü angbü da egügürü. 14 Fü Me ayia agara kokpï, baka te wüh ngbü egara cara la. Fü wü mere rüvü akpo angbü etïtï ꞌburu kötö, teka ngü ka yiki-tö la. Dela wü ngü te ewü ena amere te-wü füh kotö ne bala. 15 Wü kpara, te ewü le ngü ka Me de, wüh ena angbü de mere cürü emaguma wü. Wü miri, de wü kpeke kpara, wü marajümïya, wü kpara de mere bi e esaka wü, kpah de wü mürü cïnga ꞌburu, wüh ena angbü ekpe, da egïgïrï wü sü, awo te-wü tete. Wü gara ewü ena angbü elï füh wü da, egïgïrï wü gö, teka awo te-wü gbügbü. 16-17 Fü wü kpara la angbü eku gba de mere ri wü kpa tikpi, gü ba, “Akoo! Ani ena amere tïne dene, neh baye? Ani ena akpe awo te-ani, ka cïnga te ani ne, neh kaye? Ah le ta de wü da ne mürü, tï füh ani ke! Ceka la, maguma wü Me ake Yesu siti eyi fa sü, eküte ani dene! Akoo! Te wüh maka ani la, wüh ena amörö ani di bü fanü! Nda-ani sïkpï ka kpi koro eyi enatikine dene, baaöö! Wüna! Kpara te ena aküwa mbele ma!”

Dela kuru mere cïnga te ena amere te-ye te gara füh kotö ne, baka te Yesu furu maka gbü köcökpa la.

7

Dene ngü ka mere bi wü kpara ka Me agbü kpï

1 Fütanga ngü la, fü ra ayia afü jia ra bane de, gbo! te wü *malayïka ka Me bala (4), te ewü ngbü edebu sü bala (4) ka kotö ne biri biri ꞌburu. Me to wazi fü ewü eyi, de wüh zoro wü siti wege esaka wü gö gö gö! angü wege la ena asiti wü e füh kotö ne. 2 Fü ra ayia awu gara malayïka te koro tongo kpa fügö. Ah za e, te Me ngbü eba tere di, esaka ye. Fü malayïka la ayia amala ngü de mere ri ye, fü wü mene malayïka bala, de wege esaka wü ne, 3 gü ba, “De-wü deyï, wü zoro wege la esaka wü gö! Angü ah le de ani ba la tere eraku wü kpara ka Me, de te ewü to maguma wü eyi fü Me ne, feke. Te ani ba tere eraku ewü nza eyi la, de wü du, wü ce kpa te wege la, teka fü ah akpo tïne eto cïnga te wü e füh kotö ne.”

4 Fü ewü akpo da etanga wü kpara ka Me, te ewü ena aba tere eraku ewü ne ꞌburu. Wü di enga *Yïsarayele la ta ꞌburu baka wü kpara kutu kama biri teke ꞌbasu de füh ye bala (144,000). 5 Wüh ngbü ba tere eraku wü kpara kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000), gbü nguwa wü kundu ye Yïsarayele la biri biri ꞌburu.

Gbü nguwa Yuda, kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

Gbü nguwa Rübena kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

Gbü nguwa Gada kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

6 Gbü nguwa Asera kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

Gbü nguwa Nafatalï kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

Gbü nguwa Manase kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

7 Gbü nguwa Sïmïyona kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

Gbü nguwa Levi kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

Gbü nguwa Yïsakara, kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

8 Gbü nguwa Zebulona, kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

Gbü nguwa Yüsefa kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

Gbü nguwa Benzamina wü kpara kpah kutu nzükpa de füh ye ꞌbasu (12,000).

Dela ꞌburu nguwa wü Yïsarayele, te wüh ena aba tere la eraku ewü.

9 Fütanga ngü la, fü ra ayia afü jia ra, awu kpah mere bi wü kpara, te ewü sibi fa sü, te wüh tï atanga, anza de. Wü kpara la, wüh ꞌburu de wü kpara ka Me, te ewü koro gbü nguwa wü kpara, te nga wü sü de füh kotö ne biri biri ꞌburu. Wüh to ꞌburu züka bu bongo eküte wü, ngboro ngboro bala. Wüh za kpah wü kpa mbïra esaka wü, teka asere tadu emaguma wü di. Fü ewü arü ꞌburu tikpi engagira kpökpö ka Me, ake Yesu Kurisito, *Kambiliki ka Me. 10 Fü wü kpara la akpo angbü ebï ci, da emï koko, da etü karayi de mere ri wü kpa tikpi, gü ba,

“Nih gbo nga ïrï Me!

Angü ah küwa nih eyi me-ye!

Nih gbo nga ïrï Yesu, Kambiliki ka Me!

Angü engu küwa nih eyi me-ye!”

11 Teka ngü la, fü mere bi wü malayïka, de te ewü ngbü ede kpökpö ka Me la, de wü mere *kovo teke biri de füh ye bala ne, abe kpah te mene wü angbe cögbörö malayïka bala ne ayia aci ꞌburu, atï kötö engagira Me, da egbo nga ïïrï na, gü ba,

12 “Wayi, ah di bala!

Nih gbo nga ïrï Me!

Ah le de wü kpara ꞌburu di egbo nga ïrï Me!

Angü wawazi na fa nda wü kpara ꞌburu!

Wayi, nih gbo nga ïrï Me!

Angü, engu wu ngü ꞌburu!

Nih gbo nga ïrï Me fï mere badi!

Ah di bala!”

13 Fütanga ngü la, fü gara kpara biringbö, esüka wü mere kovo la, ayia amala ngü fere, gü ba, “De-ra deyï, ma wu sü te wü kpara, de te ewü to züka bu bongo te wü la, koro tete na ne eyi? Wüh neh wü da?” 14 Fü ra ayia alügü ngü fefe, gü ba, “Akoo, mere kpara, ma ena awu ngü la, neh baye baye? Ye wu ngü ka-ewü ka-ye bü me-ye. Ah le de ye sere ngü la fere.” Mere kovo la gü ba, “Wü kpara la, wüh de wü *kpara ka Yesu, de te wü vügü ka-ewü ngbü ta eto cïnga te ewü efa sü ne. Amba wüh ce ngü ka Yesu nda-wü ta de. Wüh ngbü rü ta fï bü kpekpeke gbü wü cïnga ka-wü. Te di bala, wüh zürü *siti ngü ka-wü eyi de *ngüte Yesu, Kambiliki ka Me ne. Teka ngü la, fü bongo ka-ewü avi, angbü kpïlïlï de bala! 15 Te di bala, dela si-ngü, te wüh rü ngbü ede kpökpö ka Me, fï mere badi ne. Wüh ngbü engbü kpa esambü ka Me, da egbo nga ïïrï na, biti de ra mini. Me ena adi eceka kpï fütanga ewü me-ye, da eto wazi fü ewü. 16 Tala tï amere wü kpara la tïne de. Gümü ngu tï amere ewü kpah de. Anga ra tï acuru ewü ne kpah de. Cïnga tï adu amere ewü tïne de. 17 Miri Yesu* ena angbü eceka kpï fütanga ewü me-ye, baka kpara te ngbü eceka kpï fütanga wü kambiliki ka-ye. Ah ena angbü eza ewü, enü di kpa esa bïrï, teka fü ewü angbü enzö züka gu ngu kpala. Fü ewü angbü ka-wü tïne ezükü agbü kpï, fï mere badi. Me ena akö ngura gbü jia ewü ꞌburu ꞌburu asidi, angü Me le ewü fa sü!”

Dela ngü te ma wu cu de jia ra, teka wü kpara ka Me, te ewü di agbü kpï ne.

8

Dene ngü te mere te-ye, te Yesu furu adu ku eküte köcökpa tete

1 Fütanga ngü la, fü Yesu ayia afuru adu ku te köcökpa la. Fü wü kpara agbü kpï la ayia anga ꞌduwa ngbiii! Ngü la yiri mba ayiri baka lö-ra biri.

2 Fü ra ayia awu gara wü *malayïka ka Me lorozi, te ewü ngbü ede kpökpö ka Me. Wüh ꞌburu de wü kono esaka wü.* 3 Fütanga ngü la, fü gara malayïka ayia arü ede *cangalï, te di engagira Me la,† de gara e baka endu-fara-e esaka ye, te wüh reke gbü *diki-se. Fü ewü ayia ato mere bi wü *rü de züka se ye fefe, teka de ah curu füh cangalï la. Züka se-rü la, ah baka gba, de te wü kpara ka Me ngbü eku fü Me, teka de ah to kuru te wü vügü ka-ani. Fü malayïka la ayia aza züka se-rü de gbü endu-fara-e la, abu gbü wa, de te wüh deke füh cangalï la.

4 Fü züka se-rü la angbü ecuru tïne de mere nguwa ye, ꞌduuu! Fü sese agba sü ꞌduwa truuu, bala. Fü se rü la afu akoro kpaka Me, kpah baka gba ka wü kpara ka Me, de te ewü ngbü eku fefe na füh kotö ne. 5 Fü malayïka la ayia aza endu-fara-e esaka ye la, akö wü nye-wa de füh cangalï la gbügbü gbe. Fü ah aza nye-wa la, amoko mbïïï! kpa füh kotö kpakine. Fü mügbara angbü esüsürü tïne ꞌduwa ngbee! ngbee! ngbee! kpah de wü ülele mini. Fü yiki-tö akpo kpah da emere te-ye.

Dene ngü te wü malayïka lorozi la kpo da eu kono tete

6 Fütanga ngü la, fü wü malayïka de lorozi la ayia areke te-wü, teka au kono ka-wü, te ena asere nga wü cïnga, de te Me ena ato te wü kpara füh kotö ne.

7 Fü gina malayïka la ayia au kono ka-ye. Fü mere bi wü timiri akpo angbü egügürü füh kotö ne, de wa gbü ye, te diki baka ngüte la. Fü wa la akpo angbü ecuru sü füh kotö ne, enü di bü hawuu bala! Fü gara faka sü füh kotö ne ayia acuru, de wü yi gü, de wü rü gbü ye ꞌburu.

8 Fütanga ngü la, fü eꞌbaꞌbasu malayïka la ayia au nda-ye kono. Fü ra awu gara mere siti da bane, te ngbü ecuru, te yia tï kpa etü mere *yï-ngu. Fü faka mere yï-ngu la ayia asiti, afü te-ye akoro didiki baka ngüte. 9 Fü wü si de wü nü ka ngu, te ewü di gbü faka sü la, ayia akpi kpah le ꞌburu. Kpah bala, wü *zabu, te ewü di gbü faka sü la, ayia asiti kpah ꞌburu.

10-11 Fütanga ngü la, fü ebabata malayïka la ayia au kpah nda-ye kono. Fü ra awu mere küfara, te ngbü eci ꞌduwa ngbööö, baka te-wa la. Fü mere küfara la ayia kpa tikpi kpala, ayere, atï kpa füh kotö kpakine ngbiii! Fü küfara la asiti mere bi wü ngu afa sü. Fü wü gara faka ngu gbü sü la, de wü jürü ze, de wü du-kpa-ngu, asiti ꞌburu, ayia akoro süsü. Fü wü kpara agü ïrï te küfara la, gü ba, Sü-e. Fü mere bi wü kpara, te ewü nzö ngu la, ayia akpi ꞌburu, angü ngu la ka-ye süsü.

12 Fütanga ngü la, fü ebabala malayïka la ayia kpah au nda-ye kono. Fü ra awu wü ra ake fe, de wü küfara ꞌburu, te ewü kpo ngbü esiti. Wüh du ci tïne mbi mbi, baka te enga gina ne, de. Teka ngü la, ra sü de, fü sü atï angbü ꞌduwa mbirrri! teka wü lö-ra bala. Kpah bala, gbü biti, wü fe de wü küfara ci de, teka lö-ra bala. Ngü la ngbü mere te-ye bala te nga wü sïkpï ꞌburu.

13 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu mere lu baka kpukpu la. Fü lu la ayia angbü endondoro tikpi, da eku gba de mere ri ye, gü ba dene, “Cïnga! Cïnga ba! Dela ne cïnga ne, te ena amaka wü kpara füh kotö ne! Angü wü gara malayïka de bata ne, wüh u nda-wü kono la de. Te wüh u nda-wü kono tïne eyi la, wü kpara ena amere tïne baye? Angü nda-wü cïnga, de te ewü ena ato ne, ena afa tïne sü!”

9

1 Fütanga gba ka mere lu la, fü eꞌbuꞌburuve *malayïka la ayia kpah au nda-ye kono. Fü ra ayia awu gara malayïka, te ngbü eci aci baka küfara, te yia kpa gbü kpï kpala, tï kpa füh kotö kpakine bü ciii! Fü Me ayia ato mafüta fefe, teka de ah ü komö mere siti du di. 2 Te malayïka la nü ü komö mere siti du la, fü mere nguwa ayia akoro gbügbü ꞌduwa ꞌdiii bala! Ah ngbü baka nguwa ndi la. Fü sü abïrï ka nguwa la, atï angbü ꞌduwa mbiri mbiri! Ra du sü tïne kpah de. 3 Fü ra ayia awu mere bi wü e baka wü mbïra, te ewü ngbü ekoro gbü mere nguwa la. Fü Me ato wazi fü wü e la, de wüh di etütü wü kpara atütü, baka dira la. 4 Fü malayïka la ayia ato rïrï fü wü e la, gü ba, “Wü mere e asiti wü fu-e, de wü gü, de wü rü nda-wü de. Wü mere e ato cïnga te wü kpara ka Me kpah de. Amba tima ka-wü bü nzö teka adi eto kuru te wü kpara, de te wüh ba tere ka Me eraku ewü de ne, angü wüh le ngü ka Me nda-wü de. 5 Wü to bü kuru te ewü, ace ewü bala. Wü mere e amörö ewü amörö ne de. Wü mere ngü la bala teka wü fe ꞌburuve.” Te wü e la ngbü etütü wü kpara la bala, fü nganga angbü ekeke esiti, baka nga dira la. 6 Fü wü kpara la angbü eyo kpi, ka gü keke ka wü e, de te ngbü etütü ewü la, amba wüh tï akpi nda-wü de. Fü wü e la angbü embü ewü bala teka wü fe ꞌburuve.

7 Wü mbïra la gegere ngbü baka wü siti nü, de te wüh reke te-wü, ngbü nzo teka amere gü. Nzö ewü diki ngbü ꞌburu nzeee bala. Gbüra ewü ge baka gbüra kpara la. 8 Fü kala su-nzö ewü angbü ꞌduwa biya biya bala. Fü te ewü agegere ꞌburu cögbörö baka te kami la. 9 Baga ewü mere kpeke baka se la. Te wüh ngbü endondoro la, giri mbula ewü ngbü ewü rurrru, baka giri wü arabïya ka gü, te ewü ngbü ekpo me-wü. 10 Wüh ngbü etü wü kpara de so wü baka dira, te ngbü etü kpara me-ye la. Fü ewü akpo angbü eto mere cïnga te wü kpara bala, teka wü fe ꞌburuve. 11 Miri ka-ewü ladü, te ngbü eto rïrï fü ewü. Ah de siti malayïka ka mere du. Ïïrï na de E-siti-e.*

12 Dela la mba gina cïnga te Me ena ato te wü kpara füh kotö ne. Amba du wü cïnga ꞌbasu la ladü te koro la de.

13 Fütanga ngü la, fü gara malayïka ayia au kpah nda-ye kono. Fü ra ayia aje ri kpara, te wü koro gbü *cangalï, te di engagira kpökpö ka Me ne.† 14 Fü ri kpara la angbü emala ngü fü malayïka de tïne, te u kono ne, gü ba, “Ye nü enü kpa era mere ngu de ïrï ye Efürata ne, de ye furu wü malayïka de bala (4), de te wüh i ewü ce de kpala ne, teka de wüh kpo de tima ka-wü.” 15 Fü malayïka la ayia anü agbü Efürata, afuru wü malayïka, te wüh i ewü de kpala, teka de wüh nü amömörö wü kpara, te ewü le ngü ka Me de, gbü gara faka sü füh kotö ne. Angü wü malayïka de bala la, wüh ngbü fï bü ecï nga sïkpï, te Me fe fü ewü, te ewü ena akpo de tima la tete.

16-17 Wü malayïka de bala la, wüh de mere bi wü marajümïya sidi nga wü gbe gbe gbe, baka wü mbüwü la.‡ Wüh ngbü to ꞌburu bongo se gbü baga wü. Nda wü gara didiki baka wa, nda wü gara bïbïrï baka nguwa la, nda wü gara nda-ye waaa baka küte kami la. Fü ewü alï angbü ꞌburu füh wü nü, de nzö wü baka nzö wü kami la. Wege de te ngbü ekoro gömö wü nü la ngbü baka wa, de nguwa gbü ye kpuuu! Fü se gbü nze ewü angbü efu gbiri gbiri bala! 18-19 Fü wü nü la angbü emömörö wü kpara bü de se nguwa gömö wü la. Angü wege de te ngbü ekoro gömö ewü la, ah baka wa. Fü ewü angbü kpah emömörö wü kpara de so wü, angü so ewü ka-ye baka nzö kpürü la. Fü mere bi wü kpara, gbü gara faka sü füh kotö ne, akpi ꞌburu, teka wü ngü la.

20-21 Amba mene wü kpara, de te ewü kpi nda-wü la de ne, wüh le afü maguma wü, ace *siti ngü ka-wü ne, nda-wü de. Wüh ngbü ka-wü fï bü emömörö te-wü esüka wü. Wü gara ngbü ememere nda-wü ngü ka rü, anga ngü ka wü kuwa ka-wü. Wü gara ememere nda-wü waza. Wü gara da ezizi wü e ka wü bu wü. Wüh le ace wü siti ngü ka-wü la ꞌburu ꞌburu de. Wü gara ngbü fï bü ememere ngü ka gele bete ngü ka faranda.§ Amba wü faranda la, wüh tï ale ta-ngü te kpara nda-wü kpo de. Angü wüh tï aro mö de, wüh je ngü nda-wü kpah de. Kpah bala, jia ewü ceka kpï kpah de. Wüh nü nü kpah de. Amba gbü wü ngü la ꞌburu, wü kpara le ace wü lara ngü ka-wü la nda-wü ꞌburu ꞌburu de.

Dela la bü eꞌbaꞌbasu cïnga, de te Me ena ato te wü kpara, de te ewü le ngü kaka de ne.

10

Dene ngü ka malayïka de enga köcökpa esaka ye

1 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu gara mere kpeke *malayïka, te yia agbü kpï kpala wuuu, etï kpa füh kotö kpakine, de bongo ka-ye gbooo baka sangu la. Fü gara e angbü eci edere nzönzö, gbele gbele, baka küte tere la. Fü gbügbüra na angbü eci, baka ra te ngbü esü me-ye la. Lölö na baka mere rü, da eci aci baka wa. 2 Fü malayïka la aza enga köcökpa, te wüh ü aü, esaka ye. Fü ah ao lö ye ka kokpa füh mere *yï-ngu, nda kamisü nda-ye füh gümba. 3 Fü malayïka la ayia amala ngü de mere ri ye, baka ri kami la. Fü mügbara ayia awü du lorozi, baka ri kpara, da elügü ngü fü malayïka la. 4 Fü ra ayia areke te-ra, teka de ma ba wü ngü lorozi, de te mügbara la ngbü emala ne. ꞌDuwa fü ra aje ri Me, te wü agbü kpï, gü ba, “De-ra deyï, ma mere e aba wü ngü lorozi, de te ngbü ewü baka mügbara la, nda-ra de!”

5 Fütanga ngü la, fü mere malayïka la, ayia ae kpa ye ka kokpa kpa tikpi, 6 amala ngü, gü ba, “Dene ri Mere Miri Me. Angü Me mere kpï de kotö ne, bete mere yï-ngu, de wü e gbü ye ꞌburu me-ye. Ngü ka Me tï anza nda kü de. Me gü ba, ‘Sïkpï te ni ena anza ngü ka wü e füh kotö ne ꞌburu gbügbü, koro eyi gbamari! Sïkpï la tï ayiri tïne de! 7 Angü adu malayïka te ena au adu kono ne, reke te-ye ngbü eyi nzo. Te engu u kono la eyi la, ni ena ayia teka anza ngü ka wü e la ꞌburu. Fü ngü la atï kpini de wü ngü, ta te ni ngbü mala fü wü *mürü dofo ka-ni ta gügü ne.’ ”

8 Fü ri Me, de te wü agbü kpï ne, adu kpah amala ngü fere, gü ba, “De-ra deyï, ma nü enü kpaka malayïka la, de ma za köcökpa de esasaka la.” 9 Fü ra ayia anü kpaka malayïka la, ayi-tata, de ah to köcökpa la fere. Fü ah ayia amala ngü fere, gü ba, “Wayi, ma za eza, de ma zü. Köcökpa la ena angbü gömö ra tütürü, amba kpa guvu ra kpala, ah ena angbü süsü ꞌduwa ba-neh-ene-la.” 10 Fü ra ayia aza köcökpa de esaka malayïka la, azü. Fü köcökpa la atürü gömö ra ꞌduwa ba-ne-la. Amba kpa guvu ra kpala, fü e la angbü baka te ma zü sü rü la.

11 Fü ri Me, de te ngbü ewü agbü kpï ne, adu kpah amala ngü fere, gü ba, “De-ra deyï, ah le de ma du, ma mala nga wü siti ngü te ena amere te-ye te gara, fü nguwa wü kpara de füh kotö ne ꞌburu, be kpah te wü miri ka-wü mini, de wüh fü maguma wü afü.”

11

Dene ngü ka wü kpara ꞌbasu te Yesu tima agbü Yerüsalema

1 Fütanga ngü la, fü ewü aza ndugu gala, ato esaka ra. Fü Miri Yesu amala ngü fere, gü ba, “De-ra deyï, ma za ndugu gala la, de ma nü di agbü *Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema. Te ma koro eyi kpala la, de ma re nga ngboro kambü la, de pipiti na, bete maga na to kpa tikpi. De ma re kpah *cangalï de te wüh ngbü eto laꞌbï fü Mere Me fefeh na la. Ma du kpah, ma tanga mene wü kpara, de te ewü ngbü egbo nga ïrï Me de kpala ne ꞌburu, teka fü ni, Yesu, aceka kpï fütanga ewü mbi mbi mbi. 2 Amba ma mere e are tambasü de, ma tanga mene wü kpara etambasü la kpah de. Kükürü de, angü Me le eyi teka fü wü vügü arï kpala. Wü vügü la ena akoro azoro sü agbü Yerüsalema kpala, agbene wü e gbügbü ꞌburu. Fü ewü angbü gbü nzö wü kpara de kpala de wazi, teka wü re bata de tü ye. 3 Te di bala, de-ni Yesu, ni ena ato wazi fü kpeke wü kpara ka-ni ꞌbasu, teka fü ewü amala ngari ni fü wü kpara, teka wü re bata de tü ye ne. Wü kpara la ena angbü eto bongo ka cïnga eküte wü, fü ewü angbü erï wü kpara, teka de wüh fü maguma wü.”

4 *Mürü dofo Zakarïya mala ta nga wü kpeke kpara ka Yesu de ꞌbasu ne eyi gügü, gü ba, “Wüh ngbü baka rü de ïrï ye olïve, te ngbü erï, de mü gbü ye ne. Wüh kpah baka lamba de mü-wa gbü ye, te ngbü eci, ereke areke. Kükürü de, angü Me to wazi ye eyi fü ewü, teka fü ewü amere tima ka-ye la di.”* 5 Me to kpah wazi eyi fü ewü, teka fü ewü amere wü kpeke ngü di. Te gara kpara yia emere ewü esiti la, wüh ena auru engu bü de komö wü kükürü, fü ah akpi, angü wa ladü gömö ewü. 6 Me to kpah wazi eyi fü ewü, baka wü *mürü dofo ka-ye ta gügü ne, teka atïrï agö, de ah mere e alï de. Te di bala, gbü wü re bata de tü ye, te ewü ena angbü emala ngari Me endondoro di, agö tï alï de. Ngü la ena amere te-ye bala, teka ato cïnga di te wü kpara füh kotö ne, de wüh ce *siti ngü ka-wü, adu ale ngü ka Me. Me to kpah wazi ye eyi fü ewü teka afü ngu, akoro di baka ngüte, kpah de wü gara lara ngü, te ewü ena adi emere. Dela wü ngü te ena amere te-wü, gbü wü re bata de tü ye ne.

7 Fütanga re bata de tü ye, gara kpara te di baka siti nü la, ena akoro agbü mere siti du, teka agü gü de wü kpara ka Yesu de ꞌbasu la. Fü siti kpara la afa ewü de wazi ye, amörö ewü asidi. 8-9 Ngü la ena amere te-ye cu gbü mere kötï, de te wüh mörö Miri Yesu gbügbü na ne, angü wü kpara gbü sü la, wüh ka-wü de wü mürü kögö-nzö, baka wü kpara ka *Ezepeto bete nda *Sodomo ta gügü ne. Teka ngü la, fü kö wü kpara de ꞌbasu la angbü ka-ye kötö sela, teka wü sïkpï bata de tü ye. Angü wü kpara gbü sü la, le ati kö wü kpara la nda-wü de. Te di bala, mere bi wü kpara ena ayia te nga nzö wü sü füh kotö ne ꞌburu, angbü ekoro eceka kö wü kpara ka Yesu de ꞌbasu ne, da efala. 10 Fü mere bi wü kpara, te ewü le ngü ka Me de, angbü ꞌburu de mere tadu te wü, angü wü kpara ka Yesu de ꞌbasu la kpi eyi fanü. Wüh ena angbü eto takpa esüka wü, teka ngü la. Angü ngari Me, ta te wü kpara de ꞌbasu la ngbü erï wü kpara di ne, ngbü ta eke te ewü ake.

11 Fütanga sïkpï bata de tü ye, fü Me adu auru wazi ye guvu wü kpara ka-ye de ꞌbasu la. Cukuru! fü ewü azükü gbü kpi, ayia arü cinzili! füh lö wü. Te mere bi wü kpara füh kotö ne wu ngü la bala, fü ewü angbü de mere cürü te wü. 12 Fütanga ngü la, fü wü kpara de ꞌbasu la aje ri Me, te wü agbü kpï, emala ngü fü ewü, gü ba, “De-wü deyï, wü yia eyia, de wü koro kpaka ni akine.” Fü Me adu aza ewü, yooo! ago di agbü kpï, gbü jia wü vügü ka-ewü la ꞌburu, de sangu gbü nga wü, gbooo!

13 Baka te wü kpara de ꞌbasu la ngbü erï tete agbü kpï, fü mere siti yiki-tö akpo angbü emere te-ye. Fü mere bi wü kambü gbü gara faka sü agbü mere kötï ka Yerüsalema la amümürü, atï ꞌburu kötö. Fü mere bi wü kpara gbü kötï la akpi kpah ꞌburu. Wü kpara te ewü kpi la, wüh ꞌburu kutu lorozi (7,000). Fü mere cürü ayia arï emaguma mene wü kpara, ta te ewü lakï ne. Fü ewü akpo da ecu ngü Me, teka mere wazi kaka la.

14 Dela la bü eꞌbaꞌbasu cïnga, de te Me to te wü kpara, de te ewü le ngü kaka de ne. Amba yi ceka ꞌbe, angü ebabata cïnga eyi gbamari!

Dene ngü te mere te-ye, o adu malayïka u kono tete

15 Fütanga wü ngü la, fü adu *malayïka la ayia au nda-ye kono. Fü ri wü kpara akpo angbü ewü agbü kpï, gü ba, “Wayi! Sïkpï la koro eyi dene! Ngü ka wü miri füh kotö ne nza eyi! Dene sïkpï te Me ena angbü me-ye gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Me o Yesu *Kurisito eyi Miri gbü nzö wü kpara ꞌburu. Engu ena angbü bala fï mere badi!”

16 Fü wü mere kovo teke biri de füh ye bala, de te ewü ngbü ede kpökpö ka Me agbü kpï ne, adu atï kötö eri lö Me, egbo nganga, da ebï ci, 17 gü ba,

“Wayi, Mere Me, a ngbü egbo nga ïrï mü!

Mere mürü wazi, a ngbü egbo nga ïrï mü!

Ta gügü mü ka-mü kü ladü!

Enatikine mü fï ladü!

Ngü ka-mü ena angbü bala fï mere badi!

A ngbü egbo nga ïrï mü teka mere wazi ka-mü!

Angü mü ngbü eyi

gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu.

Ngü ka-mü tï anza nda kü de, fï furu afuru!

18 Wayi, a gbo nga ïrï mü!

Angü sïkpï ka-mü koro eyi dene!

Mü ena asere wazi ka-mü fü wü kpara,

te ewü le ngü ka-mü de ne.

Angü mü ena ato kuru te ewü enatikine!

Mü ena aye süka ngü ka wü kpara te ewü kpi eyi,

bete ewü de te ewü di la ezükü ne.

Fü mü aküwa wü kpara ka-mü fï mere badi.

Mü ena ato *küküwa

fü wü kpara, de te ewü mere tima ka-mü reke areke ne.

Mü ena ato küküwa

fü wü kpara, de te ewü mala ngari mü fü wü bu wü ne.

Mü ena ato küküwa

fü wü kpara, de te ewü to maguma wü

ꞌburu ꞌburu fü mü ne.

Amba mü ena anza ngü ka wü kpara,

de te ewü le ngü ka-mü de ne.

Mü ena anza ngü ka wü kpara,

de te ewü ngbü eto cïnga te wü kpara ka-mü ne.

Wayi bala, Mere Me, gbo nga e ngbü te ïrï mü!”

19 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu *Mere Kambü ka Me agbü kpï kpala, te ü te-ye, ngbü baaba. Fü ra awu wü e kpa guvu kambü la kpah ꞌburu. Fü ra awu mere züka *Sanduku, ta te Me o *Rïrï ka-ye gbügbü, teka asere fü wü kpara ka-ye, gü ba, ni de *vüngüte ka-wü ne. Fü ülele angbü eci ꞌduwa le le le bala! Fü mügbara angbü esüsürü! Fü yiki-tö akpo da emere te-ye, de wü timiri te ngbü egügürü ꞌduwa ba-neh-ene-la.

12

Dene ngü ka würüse ake mere siti kpürü

1 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu kpah gara kpeke ngü ka talara, te sere te-ye fere agbü kpï. Ah de kuru gara würüse te ngbü ga füh fe. Fü küte würüse la angbü eci le le le baka ra la. Fü wü gara e baka küfara nzükpa de füh ye ꞌbasu, ado te-wü edere nzönzö kerekere gbaa, baka *madudu kaka. 2 Würüse la ta de bu ye. Fü bubu akpo angbü ekeke ꞌduwa ba-neh-ene-la, teka ayaka.

3 Fü ra ayia awu kpah gara ngü ka talara te mere te-ye. Fü gara e baka mere siti kpürü, nzenze bala, ayia akoro agbü kpï, ace te-ye, arü. Kpürü la, ah de *Satana. Kpürü la, nzönzö lorozi, wü didi nzükpa. Fü wü e angbü gbü wü nzönzö lorozi la, baka madudu ka wü miri. 4 Fü kpürü la akpo da emimiki wü küfara agbü kpï kpala, de so ye. Fü wü küfara la ayia agügürü gbü gara faka sü agbü kpï kpala ꞌburu kötö. Fü mere siti kpürü la akoro angbü gbamari ede würüse la, da ecï nganga te ena ayaka. Ah gü ba, “Ahaa! Gbü sïkpï te ye ena ayaka mbarase ka-ye la, ni ena azü mbarase la azü asidi!”

5 Fütanga ngü la, fü würüse la ayia ayaka ye komoko. Amba kpürü la tï azü mbarase la nda de. Angü Me tima *malayïka ka-ye, teka aküwa mbarase la. Fü malayïka la aza mbarase la, ago di kpaka Me, agbü kpï. Fü mbarase la adu angbü kpala, ede kpökpö ka Me. Angü mbarase la, ah de Miri Yesu, te Me fe, o, teka angbü gbü nzö nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Wazi mbarase la fa nda wü kpara füh kotö ne kpah ꞌburu.

6 Fütanga ngü la, würüse la ena ayia akpe ka-ye ꞌduwa agbü gü, gbü sü te Me reke fefe. Fü wü malayïka ka Me akoro angbü ele ta-ngü tete kpala, teka wü re bata de tü ye. Dela wü ngü te ena amere te-ye fü würüse la te gara.

7 Tane Mïkayele, te di de mere wü malayïka ka Me ne, yia de wü marajümïya ka-ye, atï de gü gbü nzö mere siti kpürü la, de nda-ye wü marajümïya. 8 Fü wazi wü Mïkayele ayia ago füh wü kpürü de wü marajümïya ka-ye la ꞌburu. Fü wü Mïkayele aliki ewü agbü kpï kpala asidi. 9 Ah zoro kpürü la, gü kpa füh kotö akine, de wü marajümïya ka-ye la ꞌburu. Angü mere siti kpürü la, ah de kpürü ta te fiti wü *Adama ake *Awa ne. Enatikine engu fï ladü, da efiti wü kpara füh kotö ne, de mani ka-ye la. Engu de *Satana.

10 Fütanga ngü de te wüh gü mere siti kpürü la tete kpa füh kotö kpakine ne, fü ra ayia aje ri kpara te ngbü emala ngü de mere ri ye agbü kpï, gü ba, “Wayi, Me de Mere Miri! Enatikine, Me küwa wü kpara ka-ye eyi esaka Satana, angü wazi Me fa nda Satana ka! Me to wazi ka-ye la eyi fü Yesu *Kurisito. Ah o engu eyi mere miri gbü nzö wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Satana ngbü ta nda-ye fï bü esutu wu, da eto moto eküte wü di enga ni nih kpaka Me, te nga wü sïkpï ꞌburu. Amba enatikine, ngü kaka la nza eyi, angü Me za engu, sö eyi de wü ngü ka-ye la, kpa füh kotö kpala. 11 Wü di enga ni nih, ta te Satana to moto eküte ewü kpaka Me ne, wüh fa Satana eyi de wazi *ngüte Yesu, te kpi teka afa nih ne. Angü wüh lala fï bü eküte Yesu. Te wü vügü ka-ewü le ta amörö ewü ne, wüh kpe cürü nda-wü de. Wüh ngbü ta ece te-wü fü kpi, teka ngü ka Yesu. 12 Teka ngü la, enatikine mere tadu koro eyi fü yi, wü kpara agbü kpï ꞌburu. Ah le de yi gbo nga ïrï Me, angü wüh liki Satana eyi to kpa füh kotö. Amba de-yi, wü kpara füh kotö, mere siti cïnga koro eyi fü yi, angü wüh nzi Satana eyi to kpaka yi de kpala. Maguma Satana nzu eyi! Ah ngbü de mere gü kükürü de, angü ah wu eyi, gü ba, ‘Du sïkpï ka-ni ka-ye eyi bü mba cogbo.’ ”

13 Te mere siti kpürü la wu, gü ba, wüh gü ni eyi kpa füh kotö ne, fü mamaguma ayia anzu. Fü ah akpo da eto cïnga te würüse la, de wü di enga ye ꞌburu. 14 Amba kpürü la tï amaka würüse la de, angü Me to mbula eyi fefe, baka nda wü kpukpu. Fü würüse la ayia ka-ye de mbula ye la, purrru, akpe anü awo te-ye agbü gü, gbü sü ta te Me reke, ce o fefe na ne. Fü würüse la angbü kpala teka wü re bata de tü ye. Fü wü malayïka ka Me angbü ele ta-ngü tete kpala. 15 Te di bala, fü mere siti kpürü la ayia afu mere ngüsü ka gü gömö ye, gbü nga würüse la, gü ba, “Ngüsü de gömö ni ne ena afü te-ye, akoro mere ngu te ena atoro würüse la, atafa di, fü ah akpi.” 16 Baka te ngüsü la fü te-ye ngu tete, ꞌduwa fü tö ayia aü te-ye. Fü ngu la ago ꞌburu agbügbü, ah mofo küte würüse la nda de. 17 Te mere siti kpürü la wu ngü la bala, fü mamaguma ayia anzu teka ngü la. Amba wawazi teka amere würüse la di sisiti ne, tïne ma. Fü ah ayia anü angbü egïrï wü gara wü di enga würüse la, teka ato cïnga te ewü. Wü di enga würüse la, ah de wü kpara te ewü ngbü eje rïrï ka Me, da elala gbü ngü ka Yesu.

18 Fütanga ngü la, fü mere siti kpürü la ayia anü angbü kpa füh siki, era mere *yï-ngu, da ecï nga kpara te ena ale ta-ngü te ye.

13

Dene ngü ka siti nü, de di ye nzükpa,

te koro agbü mere yï-ngu

1 Fütanga ngü la, fü ra ayia afü jia ra, awu gara mere siti nü, te ngbü ekoro gbü mere *yï-ngu, de wü nzö ye lorozi. Wü didi nzükpa. Fü wü e angbü eküte wü didi nzükpa la, baka *madudu ka wü miri la, angü engu ta de mere wazi esaka ye. Wüh ba ta wü ïrï eküte wü nzönzö la biri biri ꞌburu. Wü ïrï la siti gbü jia Me fa sü, angü wü ïrï la ngbü efala ïrï Me. 2 Küte nü la ngbü baka küte siya, wü koji-lölö baka nda ewawa, kokomö na baka komö kami la.

Te mere siti kpürü la wu siti nü la, fü ah ayia ato wazi ye fefe, teka fü ah adi emere tima di, baka nda-ni. Fü kpürü la adu kpah ato wazi fefe, teka de ah ngbü miri gbü nzö nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu. 3 Fü ra ayia awu nga mere ka, eküte gara süka nzö siti nü la. Ka la ena ato ta kpi fefe, amba ka la du ta nzu ka-ye eyi. Te wü kpara wu, gü ba, mere ka de eküte nzö nü la, nzu eyi ne, fü ngü la ayia aga gbü jia ewü ꞌduwa ba-neh-ene-la. Fü ewü akpo ale ngü ka siti nü la, da efa nganga. 4 Fü mere bi wü kpara akpo angbü egbo nga siti nü la, gü ba, “Siti nü la, ka-ye de mere wazi ye! Kpara te ena afa engu nda kü ma!” Fü ewü adu kpah angbü egbo nga mere siti kpürü la, angü wüh wu eyi, gü ba, kpürü la to wazi ye me-ye fü nü la.

5 Te di bala, Me le atïrï siti nü la kere nda la de. Ah gü ba, “Ni ena ace la engu bala, teka wü re bata de tü ye.” Fü siti nü la akpo angbü emamala wü angbe cögbörö ngü, da ecu ngü ye, kpah da efala Me. Fü engu ayia angbü miri gbü nzö mere bi nguwa wü kpara füh kotö ne, kpah da ememere ewü, ba e te engu ngbü ele. 6 Fü siti nü la akpo da efala Me, kpah da emala siti ngü te *Kambü ka Me, be kpah te wü kpara ka Me agbü kpï. 7 Fü ah akpo kpah angbü egü gü de wü kpara ka Me de füh kotö ne, da emömörö ewü. Amba Me le anza ngü kaka la de ne, angü sïkpï kaka koro la de. Fü siti nü la angbü de wazi gbü nzö nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu. 8 Fü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu angbü labï ka siti nü la, da ecu ngüngü. Amba ꞌduwa wü *kpara ka Yesu, de te Me fe ewü ta gügü, o engu mere kotö ne la de ne, wüh le acu ngü siti nü la nda-wü de. Angü Yesu, te di de *Kambiliki ka Me ne, fa ewü eyi de *ngüte ye.

9 Dene ngü ka Me te ma le amala fü yi. Te yi de kpara te güje yi ngbü eje ngü la, ah le de yi je ngü ne. 10 Angü wü cïnga ladü, te wü vügü ena akoro, ato te wü kpara ka Me. Wüh ena azozoro wü gara, agü agbü ku. Fü ewü amömörö wü gara. Ngü ma, Me wu ngü la kpo. Te di bala, ah le de yi i maguma yi ai, atüka te-yi, arü kpekpeke gbü ngü ka Me.

Dene ngü ka eꞌbaꞌbasu nü de di ye ꞌbasu, te koro gbü tö

11 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu kpah gara siti nü, te ngbü ekoro gbü tö. Didi na ꞌbasu baka nda kambiliki la. Amba nü la ka-ye de mürü mani, te ngbü efiti wü kpara kpah baka *Satana. 12 Fü eꞌbaꞌbasu nü, te koro gbü tö ne, angbü emere ngü ka-ye ꞌburu gbü wazi ka gina nü, ta te koro gbü ngu ne. Fü ah akpo angbü efiti wü kpara füh kotö ne ꞌburu, teka de wüh di ecu ngü gina nü la. 13 Fü eꞌbaꞌbasu nü la akpo angbü ememere wü mere kpeke ngü ka talara. Te engu le amala ngü la, fü wa angbü eyia agbü kpï kpala, etï füh kotö sene, gbü jia wü kpara ꞌburu, da ecuru sü. 14 Fü ah angbü efifiti wü kpara füh kotö ne ꞌburu, bü de wü kpeke ngü ka talara ka-ye la. Fü ah amala ngü fü wü kpara, teka de wüh fo kuru gina nü, ta te koro gbü ngu ne, memere, ae, ao kpa tikpi. 15 Fü Satana ato wazi fü eꞌbaꞌbasu nü la, teka de engu uru wazi guvu kuru gina nü, te wüh fo la. Fü kuru nü la angbü emala ngü, gü ba, “Ah le de wü kpara ꞌburu di ecu ngü ni, baka te ewü ngbü ecu ngü Me. Te kpara mere ngü la de la, wüh ena amörö engu amörö.”

16 Fü eꞌbaꞌbasu nü la ayia ato kpah gara rïrï fü wü kpara ꞌburu, gü ba, “Ah le de wü kpara ꞌburu ba ïrï gina nü ne gbü kpa wü ka kokpa, anga eraku wü. 17 Mene kpara te ïrï nü la di eküküte ma la, engu tï ase e, anga acïnzï e, kpah de. Wüh ena aliki engu esüka wü bu ye asidi.” 18 Ïrï gina nü la, wüh ba de namba. Namba la, ah de kama maꞌdiya teke bata de füh ye maꞌdiya (666). Ah le de yi fï nga ngü la mbi mbi mbi, fü yi awu wü si-ngü gbü ngü la. Angü namba la, ah de ïrï kpara.

14

Dene ngü ka Kambiliki ka Me de wü kpara ka-ye

1 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu Yesu, *Kambiliki ka Me ne, te rü ngbü ede kpökpö ka Me, gbü to mere kötï ka Me agbü kpï,* de mere bi wü kpara ka-ye, baka kutu kama biri teke ꞌbasu de füh ye bala, (144,000). Ah de wü kpara de te wüh ba ïrï Yesu, bete nda Wö ye na, eraku ewü ne. 2-3 Wüh ngbü ꞌburu ede kpökpö ka Me, gbamari ede wü angbe cögbörö *malayïka de bala ne (4), bete wü mere kovo teke biri de füh ye bala ne (24). Fü ra ayia aje ri wü kpara la, te ewü ngbü ebï ci de mere ri wü, baka te wü kpara ngbü elo kuꞌdu la. Fü giri e la angbü ewü, da engo wooo! baka giri mere yï-ngu füh vuru. Fü e la angbü kpah ewü baka giri mügbara la. Fü wü *kpara ka Yesu la angbü ꞌburu egbo nga Me, kpah da ebï ci. Ci la, ah ka-ye de to ci, de te kükürü kpara tï abï nda de, ꞌduwa wü kpara de te Kambiliki ka Me küwa ewü eyi, de *ngüte ye ne. 4 Ah de mene wü kpara, de te ewü to maguma wü eyi ꞌburu ꞌburu fü Yesu ne. Wüh de wü kpara, de te ewü mere diri gele ka wü kundu wü nda-wü tïne de ne. Wüh rü fï bü kpekpeke, da elala fï bü gbü nga Kambiliki ka Me. Angü Kambiliki ka Me la fa ewü eyi de ngüte ye, za ewü, to eyi fü Me baka tari-e. 5 Wüh rü ka-wü fï bü kpekpeke gbü ngü ka Yesu, da emere züka ngü gbü jia Me. Maguma ewü ngbü ꞌbasu ꞌbasu kpah de.

Dene ngü te wü malayïka ka Me de bata ne mala

6 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu gara *malayïka ka Me, te yia de mbula ye, tikpi baka lu. Fü malayïka la angbü erï dofo de mere ri ye, da endondoro di fü nguwa wü kpara de füh kotö ne ꞌburu, 7 gü ba, “Wayi, sïkpï la koro eyi dene! Sïkpï de te Me ena ato kuru te mene wü kpara, de te ewü le ngü kaka de ne. Te di bala, ah le de yi kpe cürü ngü la! Yi fü maguma yi afü, de yi le ngü ka Me! Yi di ecu ngüngü, teka fü yi aküwa. Yi di kpah egbo nga ïïrï na, angü ah mere tö ake kpï me-ye, be kpah te wü e ꞌburu, te ewü di gbügbü.”

8 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu kpah gara malayïka ka Me, te yia de mbula ye, da endondoro tikpi, sidi nga gigina la. Fü ah angbü kpah emamala ngü de mere ri ye, gü ba, “Wayi, sïkpï la koro eyi dene! Sïkpï de te Me ena amürü mere kötï de ïrï ye *Babïlona ne, ꞌburu ꞌburu asidi. Angü wü miri ka Babïlona ngbü fiti wü kpara, de wüh ce ngü ka Me, adu adi emere wü gele ka wü di enga me. Te di bala, maguma Me nzu eyi eküte ewü. Me ena ato mere kuru te ewü enatikine!”

9 Fütanga ngü la, fü ra awu kpah ebabata malayïka, te koro sidi nga wü bu ye la. Fü malayïka la angbü emala nda-ye ngü kpah, gü ba, “Öꞌöö! Me ena ato mere kuru te wü kpara ꞌburu, de te ewü le ngü ka siti nü la. Ah de mene wü kpara, de te wüh ba ïrï gina siti nü la eraku wü, anga te kpa wü, da ecu ngü kukuru na ne. 10 Te di bala, maguma Me nzu eyi eküte ewü. Me ena ato kuru te ewü kpekpeke, fü ewü angbü gbü mere cïnga, baka kpara te ngbü enzö mere siti wangü. Wüh ena angbü ezü mere cïnga gbü jia *Kambiliki ka Me, be kpah te wü malayïka kaka. Wüh ena angbü ecuru gbü wa. Wüh tï aküwa nda-wü kü de! 11 Wüh ena angbü ezü mere cïnga bala, fï mere badi! Wüh tï afe te-wü, ka cïnga la, nda-wü de, ra de biti mini! Angü wüh le ka-wü ngü ka siti nü la.”

12 Dela wü ngü te wü malayïka ka Me de bata ne mala, teka ngü ka kuru, de te Me ena ato te wü kpara, te ewü le ngü kaka de ne. Te di bala ne, ah le fü yi, wü kpara ka Me, arü kpekpeke, da emere wü rïrï ka Me, kpah da elala gbü nga Yesu.

13 Fütanga ngü la, fü ra aje ri kpara te wü, to agbü kpï, gü ba, “De-ra deyï, ma ba ngü ne eba, gü ba, ‘Me ena ato mere tadu te gara, fü wü kpara de te ewü kpi te ïrï Miri Yesu ne.’ ” Fü *Nzïla Wazi Me ayia ale kpah ngü la, gü ba, “Wayi, ah ngbürü bala fanü. Wü *kpara ka Yesu la nza tima ka-wü eyi. Wüh tafa eyi afe te-wü. Me ena aküwa ewü fï mere badi, angü wüh lala eyi gbü ngü ka Yesu, zalü koro di gbü kpi ka-wü.”

Dene ngü ka kuru, te Me ena ato te siti wü kpara füh kotö ne

14 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu gara kpara, te di baka *Ye Kpara ka Kpï. Kpara la ngbü füh mandurumba, te vi avi kpïlïlï bala. Kpara la de *madudu ka miri gbü nzö ye, te ngbü eci aci baka *diki-se. Ah za maguruma te dere adere esaka ye, teka awa ndo di. 15 Fü gara *malayïka ayia akoro esambü ka Me kpa etanü, amala ngü fü kpara de te ngbü füh mandurumba ne, gü ba, “Wayi, lakï te wüh ena awa ndo tete koro eyi. Ye za maguruma ka-ye eza, teka awa ndo de füh kotö ne di, angü ndo la ndri eyi.” 16 Fü kpara la ayia ꞌduwa aza maguruma ka-ye, fü ah akpo awa wü ndo de füh kotö ne ꞌburu.

17 Fütanga ngü la, fü gara malayïka ayia kpah akoro esambü ka Me agbü kpï kpala kpa etanü. Ah za kpah maguruma esaka ye, te dere adere, teka adoro wü rï-rü di. 18 Fü malayïka, de te ngbü nda-ye efete wa füh *cangalï, te di engagira Me ne, ayia amala ngü fü kiri ye la, de mere ri ye, gü ba, “Wayi, lakï ka rï *vinü koro eyi. Ye za maguruma ka-ye eza, de ye doro wü rï vinü de füh kotö ne ꞌburu.” 19-20 Te malayïka la je ngü la bala, fü ah ayia aza maguruma ka-ye, anü adoro wü rï vinü de füh kotö ne ꞌburu. Wü rï vinü la ngbü esere ngü ka wü kpara, de te ewü le ngü ka Me de ne. Fü malayïka la akö siti wü kpara la ꞌburu, anü abu ewü tundu te sü biringbö, mba canza bane, kpa ekere mere kötï, teka ato mere kuru te ewü, angü maguma Me nzu eyi eküte ewü. Fü ewü akpo edoto wü siti kpara la de lö wü, amömörö ꞌburu. Fü ngüte ewü angbü ego tïne wooo bane! baka mere siti yï-ngu la.†

15

Dene ngü ka adu kuru te Me ena ato

1 Fütanga ngü la, fü ra ayia ae jia ra bane, gbo! te gara mere kpeke ngü ka talara agbü kpï! Fü ra awu wü *malayïka ka Me lorozi, de te Me fe ewü, o, teka ato adu kuru te wü kpara, te ewü le ngü kaka de ne. Dela tïne adu kuru te Me ena ato te wü kpara füh kotö ne, angü mamaguma nzu eyi eküte ewü fa sü.

2 Ngü te ma wu ne, ah mere te-ye bane. Ma wu mere tambasü sele sele bala, engagira kpökpö ka Me. Sü la ngbü eci aci baka jia ngu, le le le, kpah baka mi-wa. Fü mere bi wü kpara angbü etambasü la. Ah de wü *kpara ka Yesu, de te ewü fa wazi siti nü la eyi ne. Fü ewü angbü ꞌburu de kuꞌdu esaka wü, da egbo nga ïrï Me di. 3 Fü ewü akpo kpah da egbo nga ïrï Yesu, *Kambiliki ka Me, kpah da ebï ci baka nda *Müse, ta te engu ngbü ebï gügü ne, gü ba,

“Wayi bala, Mere Me, a ngbü egbo nga ïrï mü!

Mere mürü wazi, a ngbü egbo nga ïrï mü!

Mü ngbü emere wü mere kpeke ngü,

te fa fïngangü ka wü kpara ꞌburu.

Mü de Mere Miri gbü nzö nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu!

Mü wu da ekolo ngü ka wü kpara ka-mü duu me-mü!

4 Mere Miri ka-a, a ngbü egbo nga ïrï mü!

Ah le de wü kpara füh kotö ne ꞌburu di ecu ngü mü!

Ah le de wü kpara füh kotö ne ꞌburu di egbo nga ïrï mü!

Mü de Me duu me-mü, angü mü ka-mü *nzïla!

Ah le de nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu

di egbo nga ïrï mü!

Angü wü kpara füh kotö ne ꞌburu wu eyi, gü ba,

wü ngü ka-mü te mü ngbü emere ne,

ah ꞌburu de züka wü ngü!”

Dela ci te wü kpara ka Yesu, te ewü fa wazi siti nü la, ngbü ebï.

5 Fü ra ayia awu *Mere Kambü ka Me agbü kpï kpala, te ü te-ye, ngbü baaba. Fü ra aceka wü e kpa guvu kambü la ꞌburu.* 6 Fü wü malayïka ka Me de lorozi, te ewü ena ato adu kuru te wü kpara füh kotö ne, ayia kpa esambü ka Me kpala, akoro kpa etanü. Wüh to züka bu bongo eküte wü. Wüh gï ku bongo, te ngbü eci aci baka *diki-se la, kolo tü wü di. 7 Fü gara malayïka biri, esüka wü angbe cögbörö wü malayïka ka Me de bala la, ayia aza wü ndüꞌba lorozi, te wüh reke gbü diki-se, de wü e gbü ewü, ato fü wü malayïka de lorozi la biri biri ꞌburu. Wü e de gbü wü ndüꞌba la, ah de wü kuru te Me ena ato te siti wü kpara füh kotö, te ewü le ngü kaka de ne. 8 Fü nguwa ayia agba sü gbü Mere Kambü ka Me la, ꞌduwa ꞌdiii! teka wazi ka Me. Fü cürü ayia arï te wü kpara teka ngü ka nguwa la. Teka ngü la, wüh tï arï kpa esambü ka Me la tïne de, zalü te Me to kuru te siti wü kpara la, nza eyi la.

16

1 Fütanga ngü la, fü ra ayia aje ri Me, te ngbü ewü kpa esambü la, da emala ngü fü wü *malayïka de lorozi ne, gü ba, “Tïtïne, ah le de wü yia, wü za wü ndüꞌba ka-wü eza, teka fü wü anü atökö siti wü e, de gbü ndüꞌba ka-wü la, gbü nzö wü kpara füh kotö de kpala. Angü maguma ni, Me nzu eyi eküte ewü, teka te wüh le ngü ka-ni de!”

2 Teka ngü la, fü gina malayïka ayia anü, atökö siti e de gbü nda-ye ndüꞌba la, füh kotö akine. Fü wü e la angbü eto wü ka eküte wü kpara, coꞌdo coꞌdo bala. Kükürü de, angü wüh le ngü ka siti nü te koro gbü ngu la eyi, da eba ïïrï eraku wü ne.

3 Fü eꞌbaꞌbasu malayïka la ayia anü, atökö siti e de gbü nda-ye ndüꞌba la gbü mere *yï-ngu. Fü jia ngu la afü te-ye, akoro baka ngüte kövö, bïbïrï bala. Fü wü si, de wü gara e, te ewü ngbü gbü yï-ngu la, ayia akpi anza le le le ꞌburu!

4 Fütanganga, fü ebabata malayïka ayia anü atökö siti e de gbü nda-ye ndüꞌba la, gbü wü jürü ngu, de wü ze füh kotö ne ꞌburu. Fü wü ngïla ngu de füh kotö ne afü te-wü ꞌburu, akoro baka ngüte. 5 Fü malayïka de te ngbü eceka kpï sidi nga wü ngu ne, amala ngü, gü ba,

“Wayi bala, Mere Me, ma ngbü egbo nga ïrï mü!

Ta gügü, mü ka-mü kü ladü.

Enatikine, mü fï ladü.

Ngü ka-mü ena angbü bala fï mere badi.

Mere Me, ma ngbü egbo nga ïrï mü!

Angü ngü ka-mü ka-ye *nzïla!

Mü de züka Miri!

Mü ngbü ekolo ngü ka wü kpara, ereke me-mü!

Kuru de te mü to te wü kpara ne,

ah tï eyi te nga ngü ka-ewü la kpini!

6 Angü wüh ngbü ta emömörö wü kpara ka-mü, de wü *mürü dofo ka-mü. Wüh tökö ngüte wü kpara ka-mü ta eyi fa sü, baka ngu agö! Te di bala, enatikine mü ngbü fü wü züka ngu ta ngïla, te wüh ngbü enzö ne, koro di eyi ꞌburu ngüte tete. Gara züka ngu, te wüh ena adu anzö ne, nda tïne ma! Wayi! Ngü la mere te-ye fü ewü bala kü ꞌbe! Angü wüh gïrï me-wü!”

7 Fütanga ngü la, fü ra ayia aje ri gara kpara, te ngbü ewü gbü *cangalï, de te di engagira Me ne, gü ba,

“Wayi bala, Mere Me, ma ngbü egbo nga ïrï mü!

Angü mü de mere mürü wazi!

Mü ka-mü de züka miri!

Mü ngbü ekolo ngü ka wü kpara füh kotö ne

ꞌburu ereke areke!

Wü ngü ꞌburu de te mü ngbü emere ne,

wüh reke fa sü!”

8 Fütanga ngü la, fü ebabala malayïka ayia anü atökö siti e de gbü nda-ye ndüꞌba la, gbü jia ra agbü kpï. Fü e la ato wazi fü ra. Fü ra la akpo angbü ecucuru wü kpara tïne baka wa la. 9 Teka ngü ka wazi ra la, fü küte wü kpara angbü ecuru, da ekeke efa sü. Fü ewü akpo angbü esoko Me, da esiti ïïrï, teka kuru de te engu to te ewü ne. Amba wüh le afü maguma wü, ace *siti ngü ka-wü, adu angbü ecu ngü Me, teka mere wazi kaka la, nda-wü de.

10 Fütanga ngü la, fü eꞌbuꞌburuve malayïka ayia anü kpah, atökö siti e de gbü nda-ye ndüꞌba ne, mbiii te sü, de te siti nü, de di ye nzükpa la, ngbü tete. Fü sü la atï ꞌduwa mbirrri! Kpara tï aceka kpï tïne de, ka mbiri sü la. Fü wü kpara, ta te ewü di gbü sü la, angbü ꞌburu de mere keke, da enyüma gbü te wü, teka keke la. 11 Fü ewü angbü esoko Mere Me agbü kpï ne, da esiti ïïrï, teka ngü ka keke, de wü ka de eküte ewü ne. Amba gbü ngü la, wüh le afü maguma wü, ace siti ngü ka-wü kpah de. Wüh lala ka-wü fï bü gbü siti ngü ka-wü la.

12 Fütanga ngü la, fü gara malayïka ayia kpah, anü atökö siti e de gbü nda-ye ndüꞌba la, gbü mere ngu de ïrï ye Efürata ne. Bü baka ngü ne, cakara! mere ngu ne nzürü nza eyi! Ngü la mere te-ye bala kükürü de, angü Me wu eyi, gü ba, wü miri ka nguwa wü kpara, to kpa fügö ne, ngbü eyi ereke te-wü, teka akoro agü gü de wü kpara ka-ni. Me mere ngü la bala, teka de wü miri la kö ngu la gbü kagara sü, de wüh koro kere, teka fü ni anza ngü ka-ewü tete.

13 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu *siti wü di enga me bata. Wüh ngbü gegege baka wü arombo la. Gigina koro gömö mere siti kpürü. Eꞌbaꞌbasu koro nda-ye gömö gina nü, te koro gbü ngu. Fü ebabata la akoro nda-ye gömö eꞌbaꞌbasu nü, te koro gbü tö, ta te fiti wü kpara ne. 14 Fü siti wü di enga me de bata la ayia anü kpaka wü miri, de te ewü ngbü gbü nzö wü kpara füh kotö ne, amala ngü fü ewü, de wüh reke te-wü areke, teka anü agü gü de wü kpara ka Me. Fü wü di enga me la angbü ememere wü lara ngü ka talara, teka afiti wü miri la di. Fü ngü la aga gbü jia wü miri la afa sü. Fü ewü akpo da ereke te-wü, teka anü agü gü de wü kpara ka Me, gbü *adu sïkpï, te Me ena ato kuru te siti wü kpara tete.

15 Wayi, wü di enga wüna, dene ngü te Miri Yesu mala fü nih, wü kpara ka-ye. Ah gü ba, “Wü di enga ra, yi rü kpekpeke! Angü ma ngbü eyi nzo, teka adu kpa füh kotö. Ma ena adu akoro, agüka wü kpara baka mürü zi, te ngbü egüka kpara gbü biti. Yi ceka te-yi ꞌbe! Yi mere e ara ra de! Yi to wü bongo ka-yi, ngbü di ꞌburu nzo, teka fü yi angbü de tadu gbü sïkpï la. Angü te ma du maka yi ngïrïmu la, ah ena adi esiti! Lümü ena amere yi afa sü.”

16 Fü siti wü di enga me de bata la ayia abiti wü miri füh kotö ne ꞌburu, agbü sü de te wüh ngbü eï, gü ba, “Amagedona”* ne, akpo da ereke te-wü tïne teka amere gü kpaka Me.

17 Fütanga ngü la, fü adu malayïka la ayia akoro, atökö siti e de gbü nda-ye ndüꞌba la gbü wege. Fü ri Me ayia awü gbü mere kpökpö ka-ye, de gbü Mere Kambü ne, gü ba, “Wayi, ngü engu na nza tïne eyi dela!” 18 Fü ülele angbü eü, da eci tïne bü faaa! Fü mügbara angbü esüsürü. Fü yiki-tö akpo kpah angbü eyiki sü tïne ꞌduwa ba-neh-ene-la! Yiki-tö la fa wü gara yiki-tö, ta te ewü ngbü emere te-wü te enga gina ne, ꞌburu ka. Kü baka te Me reke kotö ne, yiki-tö te mere te-ye bala nda la kü ma! 19 Te yiki-tö la ngbü emere te-ye tete, fü mere kötï de ïrï ye *Babïlona ne akuru, aye süka ye bata. Fü wü kambü de gbü wü sü la amümürü ꞌburu, atï kötö. Me to kuru la gbü mere kötï ka Babïlona la me-ye, angü mamaguma nzu eyi eküte wü kpara de gbü sü la, teka siti ngü ka-ewü, de te wüh ngbü emere ne. Ngü la ngbü memere te-ye kpah bala, gbü wü gara mere kötï füh kotö ne ꞌburu. 20 Fü cögbörö wü da amümürü kpah ꞌburu, atïtï kötö. 21 Fü wü cögbörö timiri, te gegere baka wü kombo ka jia ndo la, akpo angbü etïtï gbü nzö wü kpara ꞌbi ꞌbi ꞌbi. Fü wü kpara angbü esoko Me, da esiti ïïrï, teka ngü ka wü timiri la, teka wü cïnga, de te ngbü emere ewü ne.

Dela wü ngü ta te mere te-wü, o wü malayïka de lorozi la ngbü tötökö wü siti e, de gbü wü ndüꞌba ka-wü tete, füh kotö ne. Angü Me to mere kuru la me-ye te wü kpara, de te ewü le ngü kaka de ne.

17

Dene mani teka mere kötï Babïlona,

te di baka siti würüse

1 Fütanga ngü la, fü gara *malayïka esüka wü malayïka de lorozi, de wü ndüꞌba esaka wü, ta te ewü to kuru te wü kpara füh kotö ne, ayia akoro amala ngü fere, gü ba, “Ma koro la akine, fü ni asere gara ngü fere. Ah de ngü ka mere kötï, de ïrï ye *Babïlona, te miri kaka-na ngbü gbü nzö mere bi nguwa wü kpara füh kotö ne. Me ena amürü mere kötï la ꞌburu, gbaka gbaka! ato mere kuru te wü kpara de gbügbü na la. Kükürü de, angü wü kpara la ngbü eyi efiti mere bi wü bu wü, cu baka siti würüse, mürü waza, te ngbü efiti wü komoko. 2 Wü kpara ka Babïlona la ngbü fiti wü kpara füh kotö ne eyi ꞌburu, de wü miri ka-wü mini, teka de wüh ce ngü ka Me asidi. Wüh ngbü mere ngü la baka siti würüse, te ngbü efiti wü komoko de fï ka-ye, teka fü ni adi emere waza de ewü.”

3 Fütanga ngü la, fü malayïka la aza ra gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me, anü di agbü gü. Fü malayïka la ayia asere gara ngü fere gbü roto. Fü ra awu Babïlona, te di baka siti würüse la, te lï ngbü gaa, füh siti nü bane. Küte nü la didiki, de wü nzö ye lorozi, wü didi nzükpa. Wüh ngbü ba bi wü ïrï eküte nü la, teka de wü kpara di ecu ngüngü baka Me la. 4 Amba würüse la to züka diki bongo, te su fa sü. Fü ah ato bi wü lara e, te wüh reke gbü *diki-se eküte ye, baka wü ꞌbiri, de wü tüngü, de wü gara e. Fü wü e la angbü ecici tïne gbele gbele gbele bala. Fü würüse la aza ndüꞌba, te wüh reke gbü diki-se, esaka ye. Ndüꞌba la, ah de mere bi wü *siti ngü ka lümü gbü ye. 5 Fü ewü aba ngü eraku würüse la, gü ba, “Dene mere kötï Babïlona.” Wüh ba ngü la gbü mani, angü Babïlona baka siti würüse te ngbü efiti wü komoko. Angü miri ka Babïlona la ngbü efifiti wü kpara, teka de wüh di emere gele ka wü di enga me. 6 Würüse la mömörö bi wü *kpara ka Yesu, teka te wüh lala fï bü gbü ngü ka Yesu ne. Ah du ngbü enzö ngüte ewü tïne, baka kpara te ngbü enzö fï la. Fü ngüte wü kpara la angbü eküya engu tïne ꞌduwa ba-neh-ene-la. Dela ngü te würüse la ngbü mere.

Te ma wu ngü ka würüse la bala, fü ngü la asiti te ra ꞌduwa ba-neh-ene-la. 7 Fü malayïka la ayia amala ngü fere, gü ba, “Ngü la ngbü esiti te ra, bala? Ah mbi. Ni ena asere si-ngü teka würüse la fere, kpah bete si-ngü ka siti nü de nzö ye lorozi, abe te wü didi na nzükpa ne. 8 Dene eyi si-ngü ka siti nü, te würüse la lï ngbü fefeh na ne. Te enga gina, siti nü la ta baka miri füh kotö ne. Fü ah adu akpi. Te gara, engu ena adu azükü agbü mere du la, akoro, anü de wü ngü ka-ye la kpa engagira nü. Amba ah tï ayiri tïne piri de. Kükürü de, angü Me ena anza ngü kaka le le le! Amba wü kpara te ewü le ngü ka Me de, te wüh ba ïrï ewü gbü buku ka *Küküwa kpah de ne, ngü ka siti nü la ena areke te-wü afa sü, teka te nü la zükü eyi gbü kpi ne.

9 Te di bala, ah le de mü fï nga ngü ka siti nü la mbi mbi mbi, teka fü mü awu si-ngü gbügbü. Ngü ka nü de wü nzö ye lorozi la ngbü esere ngü ka wü nzö rüvü lorozi, de te wüh jï mere kötï la fefeh na ne. 10 Ah ngbü kpah esere ngü ka wü miri lorozi ka wü nzö rüvü la. Amba ngü ka mene wü miri de ꞌburuve ne nza eyi. Gara miri biringbö la fï bü ladü, zalü akoro enatikine dene. Du gara na biringbö la ena akoro angbü miri te gara. Amba miri kaka-na la tï ayiri de, angü ngü kaka ena anza kere. 11 Amba teka ngü ka nü la, engu ta kpah de gara miri, baka wü miri de lorozi la. Te gara engu ena adu angbü kpah miri, amba Me ena adu anza ngü kaka ꞌburu ꞌburu asidi.

12 Amba teka ngü ka wü di nzükpa, te di te wü nzönzö lorozi la, ngü ka-ewü kpah bala. Ah ngbü kpah esere ngü ka wü miri. Angü te gara, nü la ena ato wazi ye fü wü miri la, fü ewü angbü esa rïrï kaka. Amba ngü ka-ewü tï ayiri nda de. 13 Wü miri de nzükpa la, fïngangü ka-ewü ena adi ꞌburu biringbö. Siti nü la ena angbü eto rïrï fü ewü me-ye. Fü ewü angbü emere tima, de te nü la ena angbü eto. Fü ewü adi eje ꞌduwa rïrï kaka. 14 Wüh ena abiti te-wü, amere gü de wü *Kambiliki ka Me. Fü Kambiliki ka Me la afa ewü, amömörö ewü ꞌburu, angü wawazi na fa sü. Angü Kambiliki ka Me la me-ye de Mere Miri gbü nzö wü miri ꞌburu. Wü kpara kaka ena angbü elala fï bü gbü nganga, angü ah fe ewü ta eyi gügü.”

15 Fütanga ngü la, fü malayïka la adu amala kpah gara ngü fere, gü ba, “De-ra deyï, mere bi wü ngu, de te würüse la ngbü ede ewü ne, ah ngbü esere ngü ka mere bi nguwa wü kpara füh kotö ne, de te miri ka Babïlona la ngbü miri gbü nzö ewü ne. 16-17 Amba te gara, Me ena ato fïngangü fü siti nü la, de wü miri ka-ye, teka de wüh kpü würüse la. Fü ewü abiti te-wü ꞌburu de maguma wü biringbö, teka asiti ngü ka würüse la. Fü ewü agbene wü e kaka, de wü bongo kaka, ace engu ngïrïmu. Wüh ena amörö engu de wü kpara ka-ye, fü ewü azüfa so ewü ꞌburu. Fü ewü ayia acucuru wü biki ewü la, de wü kambü ka-ewü ꞌburu. Ngü la ena amere te-ye bala, fü ah atï kpini de ngü, te Me reke.

18 Si-ngü ka würüse la ngbü esere ngü ka mere siti kötï, de te miri kaka ngbü engbü gbü nzö wü kpara ꞌburu, de füh kotö ne.”

18

Dene kuru te Me ena ato te wü kpara ka Babïlona

1 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu gara *malayïka te yia agbü kpï, ekö enü kpa füh kotö kpakine. Wazi malayïka la fa sü. Fü sü angbü eci, da elofo kpa füh kotö kpakine ꞌburu, teka wazi malayïka la. 2 Fü malayïka la amala ngü de mere ri ye kpa tikpi, gü ba, “Wayi! Sïkpï engu na ne koro eyi dene! Me ena ato kuru enatikine gbü mere kötï, *Babïlona ne! Wü kambü de gbügbü na la, wüh ena amümürü ꞌburu ꞌburu asidi! Wü kpara tï adu angbü gbügbü na tïne de de de! Angü sü la koro tïne eyi sü ka wü siti wü lu ka sirimbi, de wü *siti wü di enga me. 3 Me to kuru te wü kpara ka Babïlona la kükürü de, angü wüh ngbü ta fifiti wü miri füh kotö ne ꞌburu, de wü kpara ka-wü mini, baka siti würüse, de te ngbü efiti wü komoko de mani ka-ye, teka de ni mere waza de ewü. Wü kpara ꞌburu, te ewü ngbü ecïnzï wü e füh kotö ne, wüh maka mere bi jiase eyi, teka ngü ka wü kpara ka Babïlona la. Angü gümü wü e fa te wü kpara ka Babïlona la sü, baka würüse mürü küla.”

4 Fütanga ngü la, fü ra aje ri Me, te wü koro agbü kpï, gü ba, “De-wü, wü kpara ka-ni, wü yia sela eyia, wü koro esüka siti wü kpara la asidi! Wü mere e angbü gbü Babïlona sela tïne de! Wü mere e amere *siti ngü baka wü kpara ka Babïlona ne nda-wü de, angü ni ena ato kpah mere kuru te wü, baka nda wü kpara ka Babïlona la. 5 Angü siti ngü ka wü kpara ka Babïlona la sibi eyi fa sü. Teka ngü la, de-ni Me, ni ena ato kuru te ewü enatikine!

6 Te di bala, wüh ena ato mere kuru te wü kpara ka Babïlona la ato! Angü wü kpara ka Babïlona la ngbü to mere cïnga te wü kpara ka-ni, Me, eyi fa sü. Teka ngü la, kuru te wüh ena ato te wü kpara ka Babïlona la, ena afa engu, de te ewü to te wü kpara ka-ni ne, du ꞌbasu. 7 Angü wü kpara ka Babïlona la ngbü eꞌdu ngü wü efa sü. Wüh ngbü egbo nga wü, gü ba, ‘Ani de kpeke wü kpara, kötï ka-ani memere. Wazi ani fa nda gara wü kpara ꞌburu. Ani ngbü de mere tadu, angü ani maka mere bi wü züka ngü eyi.’ Fïngangü ka-ewü gü ba, ‘Cïnga tï amere ani tïne de!’ Teka ngü la, tadu ka-ewü la ena afü te-ye, akoro fü ewü cïnga tete. 8 Te di bala, wüh ena amaka mere cïnga enatikine! De-ni, Me, ni ena ato wü keke, tala, de wü gara cïnga ꞌburu eküte ewü enatikine! Ni ena acuru ewü, bete mere kötï ka-ewü la, ꞌburu de wa. Angü wazi ni, Me, fa sü, fa nda wü kpara füh kotö ne ꞌburu. Ni kolo ngü ka-ewü eyi!” Dela ngü te Me mala teka kuru, te engu ena ato te wü kpara ka Babïlona.

9 Wü miri füh kotö ne, te ewü ngbü ta eje rïrï ka wü kpara ka Babïlona, da emere siti ngü baka nda-ewü ne, wüh ena awu mere cïnga, de te ena amere te-ye gbü mere kötï ka Babïlona ne. Fü ewü angbü eku gba teka ngü ka mere kötï la, te ngbü ecuru, de nguwa ye ꞌdiii ne! 10 Wüh ena awu cïnga te Me to te wü kpara ka Babïlona la, fü ewü angbü engbü de cürü. Wüh ena akpe anü arü ngengere, da eku gba, gü ba, “Wuuwu! Wuuwu! De bane ne ngü ne ya! Ngü ka Babïlona nza bü eyi dene fanü? Apa! Ceka la, mere siti kötï ne curu nza bü eyi, baka kükürü ngü dene baaöö!”

11 Te di bala ne, wü kpara de te ewü ngbü ecïnzï wü e ne, wüh ena angbü kpah de mere cïnga te ewü, afa sü. Kükürü de, angü kpara te ena adu ase wü e ka-ewü la ena adi nda tïne ma! 12 Wü kpara la, wüh de mere bi wü e esaka wü, wü ꞌbiri, wü tüngü de wü kengbe, te wüh reke gbü *diki-se. Amba kpara te ena ase wü e ka-ewü la nda tïne eyi ma. Wü züka bongo, te ewü su fa sü, wü buubu, wü bïbïrï, de wü nzenze na, de mere bi wü te ya, de wü cangalï, de wü kpökpö, abe te wü züka wü gara e, de te wüh ngbü ereke gbü züka wü rü, wü gara gbü wü se, wüh ladü esaka ewü. Züka wü teme, te wüh ejï kambü di, kpah ladü esaka ewü. Amba wü kpara, te ewü ena adu ase wü e la, nda tïne ma. 13 Wü gara e la, kpah baka *züka se-mü, de wü gara *rü de te wüh ngbü ecuru de züka se ye, bete züka e de te ngbü ereke se wuru, de wü fï, wü e-mazü, baka wü zu, de wü mü, wü yiti de wü kambiliki, kpah ladü, amba kpara te ena ase wü e la nda tïne ma. Kpah bala, wü gara e baka wü dongï, wü arabïya, de wü labï te wüh ngbü ecïnzï, kpah ladü. Amba kpara te ena ase wü e la kpah ꞌburu ma.

14-16 Wü kpara ta te ewü ngbü ecïnzï mere bi lara wü e ka-wü de bala ne, ngbü ta emaka mere bi jiase agbü Babïlona, angü wü kpara ka Babïlona ngbü ta esese wü e ka-ewü la ꞌburu me-wü. Amba tïtïne, wü kpara te ewü ngbü ecïnzï wü e la, wüh kpe rü eyi ꞌburu nengete, da eceka cïnga te Me ngbü eto gbü mere kötï la. Fü ewü angbü de mere cürü, da eku gba de mere ngura, endaꞌba te-wü, gü ba, “Wuuwu! Wuuwu! Ani ena amere baye? Ngü ka Babïlona nza bü eyi dene fanü? Wü kpara la ta de mere bi wü e esaka wü. Wüh ngbü ta eto züka wü bongo, wü ꞌbiri de wü tüngü, wü kengbe te ngbü eci aci! Züka wü e ta te ewü ngbü emamaka ne, tïne eyi ma! 17 Züka wü e ka-ewü la nza bü eyi enatikine, baka kükürü ngü dene baaöö!”

Fü wü kpara ta te ewü ngbü ebï wü e gbü *zabu, gbü wü gara nga nzö sü nengete nengete, enü di agbü Babïlona, teka acïnzï ne, angbü kpah ꞌburu de mere cïnga, angü wüh ce te-wü, rü kpah nengete, da eceka ngü la. 18 Wüh wu nguwa wa, de te ngbü ecuru kötï ka Babïlona ne, bü nengete. Fü ewü angbü eku gba, gü ba, “Apa! Mere siti kötï, te ga fa gara wü mere kötï füh kotö ne ꞌburu ne, ah nza bü eyi baka kükürü ngü dene na?” 19 Fü ewü angbü de mere cïnga, da ebu mbï gbü nzö wü, eku gba de ngura, gü ba, “Wuuwu! Wuuwu! Ani ena amere dene tïne baye? Angü ani ngbü ta emaka mere bi jiase ka-ani ꞌburu gbü Babïlona ne! Apa! Ngü ka Babïlona nza ka-ye bü eyi, baka kükürü ngü dene baaöö!”

Dela ngü te ena amere wü kpara ka Babïlona te gara.

20 Amba de-yi, wü kpara agbü kpï, yi ngbü de mere tadu! De-yi, wü *kpara ka Yesu, de wü *mürü tima kaka, abe te wü *mürü dofo ka Me, yi ngbü ꞌburu de mere tadu te yi! Kükürü de, angü Me kolo ngü ka wü kpara ka Babïlona eyi! Ah ena afü cïnga, ta te ewü ngbü eto te yi ne, alügü gbü nzö ewü!

21 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu gara mere kpeke *malayïka ka Me, te za mere da esaka ye, baka wö la. Fü ah ayia agü agbü mere yï-ngu, de giri ye ꞌbaamu! Fü ah amala ngü, gü ba, “Me ena anza ngü ka Babïlona baka wö, te ni za gü gbü yï-ngu la. Angü kpara biringbö, te ena adu angbü gbü kötï la nda tïne ma! 22 Wüh tï adu abï ci, anga alo bï, gbü kötï la tïne de. Kpara te ena adu amere tima kpala, tïne kpah ma. Giri wö, te wüh eyö e di kpala, tïne kpah ma. Wüh tï akpülü kümü kpala, tïne kpah de. 23 Wüh tï adu asiya wa gbü kötï la tïne de. Wü komoko ake würüse, te ena adu aza te-wü gbü sü la, kpah ma. Wü kpara ka Babïlona, ta te ewü ngbü ecïnzï wü e ka-wü ne, wüh ta de mere bi jiase esaka wü, fa nda wü gara kpara füh kotö ne ꞌburu. Angü wü kpara ka Babïlona la ngbü ta efiti mere bi nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, de siti wü rü, de wü kuwa ka-wü.”

24 Dela si-ngü te Me to mere siti kuru di, te wü kpara ka Babïlona ne, angü wüh ngbü ta mömörö mere bi wü kpara ka Me, kpah de wü mürü dofo ka Me. Ngüte wü kpara la tökö eyi fa sü, gbü mere kötï ka Babïlona la, baka ngu agö!

19

Dene ngü ka mere bi wü kpara ka Me agbü kpï

1 Fütanga ngü la, fü ra aje ri mere bi wü kpara agbü kpï, te ewü ngbü egbo nga ïrï Me, de wü koko, de wü karayi, da ebï ci, gü ba,

“Nih gbo nga ïrï Me!

Angü Me de kpara te küwa wü kpara ka-ye me-ye!

Nih gbo nga ïrï Me!

Angü engu me-ye de mere mürü wazi!

2 Nih gbo nga ïrï Me!

Angü engu de züka miri,

te wu da eye süka ngü ereke areke!

Nih gbo nga ïrï Me!

Angü Me to kuru te wü kpara ka *Babïlona la, tï eyi kpini!

Me to kuru la te ewü, teka wu ka-ewü,

de te ewü ngbü efifiti wü kpara füh kotö ne,

de wüh ce ngü ka Me asidi ne.

Me to kuru te wü kpara ka Babïlona la,

Angü wüh mömörö mere bi wü kpara kaka-na eyi!

Nih gbo nga ïrï Me!

Angü Me to kuru eyi te ewü, teka ngü la!

Ah to kuru la te ewü bala kü ꞌbe!”

3 Fü ewü adu kpah abï gara ci de mere ri wü, gü ba,

“Nih gbo nga ïrï Me!

Angü ah curu mere kötï ka Babïlona la eyi!

Wü kpara te ena adu angbü kpala nda tïne ma!”

4 Te di bala, fü wü mere *kovo teke biri de füh ye bala la, bete wü angbe cögbörö *malayïka de bala, te ewü ngbü engbü ede kpökpö ka Me ne, fü ewü aci ꞌburu, atï kötö erï lö Me, teka acu ngüngü na, da ebï ci, gü ba,

“Wayi, ah di bala!

Nih gbo nga ïrï Me!”

5 Fütanga ngü la, fü ra aje ri kpara, te wü koro gbü kpökpö ka Me, gü ba,

“De-yi, wü kpara ka Me ꞌburu,

de te yi le ngü kaka ne,

yi gbo nga ïïrï na!

De-yi, wü kpara ꞌburu,

de te yi ngbü emere ngü ka Me ne,

yi gbo nga ïrï Me!”

6 Fütanga ngü, de te ri kpara la wü tete ne, fü ra aje ri mere bi wü kpara, te ngbü ewü, da engo baka mügbara, kpah baka giri mere vuru ka ngu, te ngbü etökö la. Wü kpara la ngbü ebï ci, gü ba,

“Nih gbo nga ïrï Me!

Angü engu de Mere Miri ka-nih!

Nih gbo nga ïrï Me!

Angü engu de mere mürü wazi!

Nih gbo nga ïrï Me!

Angü engu de miri, te ngbü gbü nzö wü kpara ꞌburu me-ye!

Wayi bala, nih gbo nga ïrï Me!

7 Enatikine, ah le de nih ngbü ꞌburu de mere tadu!

Angü mere sïkpï koro eyi!

*Kambiliki ka Me ngbü eyi ereke te-ye,

teka aza wara ye.

Wara ka la ngbü kpah eyi ereke te-ye,

teka za-te ka-wü!

Wüh ngbü eyi ereke mere karama enatikine!

Nih ngbü de mere tadu, da egbo nga ïrï Me!”

8 Wara Kambiliki ka Me la, ah de wü *kpara ka Yesu, te ewü to maguma wü eyi fü Yesu ne. Me to züka bongo eyi fü ewü, te vi avi kpïlïlï bala. Fü ewü ato eküte wü, teka züka tima ka-wü, ta te ewü ngbü emere, ereke areke gbü jia Me ne.

9 Fütanga ngü la, fü malayïka la amala ngü fere, gü ba, “De-ra deyï, ah le de ma ba wü ngü ne aba fü wü kpara ka Yesu, gü ba, ‘Karama de te wüh ngbü ereke teka za-te ka Kambiliki ka Me ake wara ye ne, ah ena adi de mere züka ngü gbü sïkpï engu la. Ah le de wü kpara ꞌburu reke te-wü, ngbü nzo, teka te Me ena aï ewü, akoro di gbü karama la, fü ewü angbü de mere tadu.’ ” Fü malayïka la adu kpah amala ngü fere, gü ba, “Dela zu *ngari Me fanü fanü.”

10 Fü ngü la aga gbü jia ra afa sü. Fü ra atï kötö erï lö malayïka la, teka acu ngüngü. Fü malayïka la ayia amala ngü fere kpekpeke, gü ba, “Ma mere e acu ngü ni de! Angü ni de Me nda-ni de! Ni kpah bü de kpara, te ngbü emere tima ka Me, baka ra, kpah baka wü *mürü dofo ka Me, de wü gara kpara, te ewü ngbü elala gbü ngü ka Yesu, zalü koro di gbü kpi ka-wü ne. Ah le de ma cu ꞌduwa ngü Me kpikpi ye! Ma mere e acu ngü gara kpara de!”

Dene ngü ka mere wazi ka Miri Yesu, te fa wü vügü ꞌburu

11 Fütanga ngü la, fü ra ayia afü jia ra, awu kpï te ü te-ye, ngbü baaba. Fü ra awu Miri Yesu, te ngbü ekoro agbü kpï. Ah lï ngbü gaa füh nü ka-ye, de küte ye ngbeꞌde, te ngbü enü agü gü di. Engu de kpeke kpara, te mere tima ka Me reke areke. Ah kpah de züka miri, te wu da eye süka ngü ka wü kpara mbi mbi mbi. Fü ah angbü eto kuru te mene wü kpara, de te ewü le ngü kaka de ne. 12 Jijia na ngbü eci baka ra la. Ah to *madudu gbü nzö ye, te ngbü esere, gü ba, wawazi na fa nda wü gara miri ꞌburu. Me ba gara ïïrï eyi eraraku. Ïrï la, gara kpara biringbö bane te ena awu da etanga nda ma. Engu wu e ka-ye ꞌduwa me-ye. 13 Bongo kaka küꞌda de ngüte wü vügü kaka, ngbü tïne bü caꞌbïrï bala. Wüh gü kpah gara ïrï tete na, gü ba, Ri Me. 14 Mere bi wü marajümïya ka Me ngbü da efa nganga. Wüh lï ꞌburu ngbü gaa füh wü nü, de küte wü kpah ngbeꞌde bala. Wüh to ꞌburu züka bu bongo eküte wü. 15 Fü mere maguruma, te dere fa sü, angbü ekoro gömö Miri Yesu. Ah ena aza maguruma ka-ye la, amömörö siti wü miri gbü nguwa wü kpara füh kotö ne di. Ah ena ato mere kuru te ewü. Fü ah adoto ewü esatïlö ye, angü wüh le ngü ka Me de. Maguma Me nzu eküte ewü eyi teka ngü la. 16 Wüh ba gara ngü eküte bongo kaka, gü ba, “Dene Miri te wawazi fa nda wü gara miri füh kotö ne ꞌburu.”

17 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu gara *malayïka ka Me, te koro rü ngbü ngengere kpa tikpi, da emala ngü de mere ri ye fü wü lu ꞌburu, gü ba, “De-wü deyï, wü koro ekoro ꞌburu akine! Angü Me reke mere karama eyi tüngü wü! Wü ena azü mere bi so enatikine, asika di! 18 Wü koro ekoro, de wü zü kö wü miri, de wü kpeke wü kpara, kö wü marajümïya, de wü mere kpara ka-wü, kö wü nü, de wü kpara, te ewü ngbü elï füh ewü la, kpah de kö wü gara kpara ꞌburu. Wü koro ekoro kere, de wü zü, de wü sika di!”

19 Fütanga ngü la, fü ra ayia awu gina siti nü, ta te koro gbü ngu ne, abe te wü miri gbü nguwa wü kpara de füh kotö ne ꞌburu, de wü marajümïya ka-wü, te ewü biti te-wü, teka agü gü kpaka Miri Yesu, de wü kpara ka-ye. 20 Fü mere siti gü akpo amere te-ye esüka wü Yesu de wü vügü ka-ye la. Fü wü marajümïya ka Yesu azoro siti nü la, bete eꞌbaꞌbasu nü, ta te koro gbü tö, da efifiti wü kpara de wü lara ngü ka-ye, gü ba, “Wü di eje rïrï ka gina nü ne.” Fü ewü agü wü nü la ꞌbasu mini agbü mere du ka wa, te mbe ngbü ngbööö ne! 21 Fü Yesu aza bü maguruma de gömö ye la, amömörö wü vügü ka-ye la di, ꞌburu ꞌburu! Fü sü anga, angbü ꞌduwa ngbiii! Fü wü lu akoro azüzüfa kö ewü ꞌburu asika di, angbü tïne bü ngu ngu ngu bala!

20

Dene ngü ka kuru te Me ena ato te Satana

1 Fütanga ngü la, fü ra awu gara *malayïka ka Me, te koro agbü kpï, ngbü ekö enü kpa füh kotö akine, de mere nyarï esaka ye, bete mafüta ka mere siti du. 2-3 Fü malayïka la akoro bü ꞌduwa, azoro mere siti kpürü de ïrï ye *Satana, de te ngbü fï bü da efifiti wü kpara füh kotö ne. Fü malayïka la ai Satana de mere nyarï la, gö gö gö! agü agbü mere du, ani mö nganga, gbuuu! atümü ꞌduwa atümü de mafüta. Ah tümü Satana, ce o kpala, teka wü re kutu biri (1,000), angü ah ena adu afiti wü kpara. Fütanga wü re kutu biri la, Me ena adu afuru Satana, teka sïkpï mba cüküꞌdaye.

4 Fütanga ngü te wüh i Satana, gü tete gbü mere du ne, fü ra awu wü *kpara ka Yesu, ta te wüh mörö ewü, teka ngü ka Me ne, angü wü kpara la rü ta kpekpeke gbü ngü ka Yesu. Wüh le ta aje rïrï ka siti nü te koro gbü ngu ne, da ecu ngüngü na nda-wü de. Wüh le kpah aba ïrï siti nü la eraku wü, anga eküte kpa wü, nda-wü kpah de. Dela si-ngü ta te wüh wete wü kpara la, mörö tete ne. Teka ngü la, fü Me adu azükü ewü gbü kpi la, ato wazi fü ewü, de wüh ngbü baka wü miri ede Yesu, adi ekolo ngü ka wü kpara, teka mere bi wü re, kutu biri (1,000). 5 Dene gina wü kpara, de te Me zükü ewü gbü kpi. Amba wü gara kpara de te ewü kpi ne, wüh zükü nda-wü la de, zalü te re kutu biri la ena anza feke.

6 Te di bala, gina wü kpara, de te Me ena azükü ewü gbü kpi ne, ka-ye zu wü kpara, de te Me ngbü fe ewü, to wazi fü ewü fanü fanü ne. Wü kpara la tï adu akpi nda-wü tïne de. Me ena ao ewü baka wü kovo, te ewü ena angbü egbo nga ïrï Me bete Yesu *Kurisito. Fü ewü angbü wü miri, de wü Yesu Kurisito, teka wü re kutu biri (1,000).

7 Fütanga wü re kutu biri (1,000) la, wüh ena adu ace kpa te Satana. 8 Fü Satana ayia tïne, adu angbü endondoro te nga wü sü füh kotö ne ꞌburu, da emere e fe fe fe, teka afifiti nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, teka de wüh di emere gü de wü *kpara ka Yesu. Satana ena abiti wü miri gbü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, abe te wü marajümïya ka-wü, de te sibi baka siki ne. Fü ewü areke te-wü, de wü Goga bete Magoga,* teka anü amere gü de wü kpara ka Me. 9 Fü ewü anü, anü baaala, zalü akoro gbü sü de te wü kpara ka Me ngbü tete, agbü mere kötï, de te Me le fa sü ne. Fü ewü ayia afü kere wü kpara ka Me la, kerekere gbaa! teka de ani nza ngü ka ewü. Wüh te eceka bane de, Me tima wa ka-ye eyi mbele! baka ülele. Fü ah ayia acuru ewü, anza ꞌbuti ꞌbuti! 10 Fütanga ngü la, fü wü malayïka adu azoro Satana, angü ah ngbü fiti wü kpara la me-ye. Fü ewü aza engu, agü agbü du ka wa kpala, kpa gbü nga siti nü te koro gbü ngu, bete engu te koro gbü tö ne. Fü ewü angbü ezü cïnga, agbü mere du ka wa la, fï mere badi. Fütanga ngü la, gara kpara te ena adu afiti wü kpara nda tïne ma.

Dene ngü te Me ena akolo ngü ka wü kpara tete, gbü adu sïkpï

11 Fütanga ngü la, fü ra ayia afü jia ra, awu Me te ngbü füh mere kpökpö ka-ye, te vi ngbü ꞌduwa kpïlïlï! da eci aci bala! Fü kpï ake tö akpe adürü bü bala, ma du wu ewü tïne de. 12-13 Fü ra adu awu wü kpara, de te ewü kpi eyi ne, ꞌburu. Angü wü malayïka ka Me ngbü biti wü kpara la, te nga wü sü füh kotö ne ꞌburu, koro de ewü engagira kpökpö ka Me. Wüh ngbü koro de gara ewü gbü wü mbükü, de wü gara ewü te wüh ti de.† Fü malayïka aza wü buku, de te wüh ngbü ba lara wü tima ka wü kpara, te nga wü ngü de te ewü ngbü memere kpikpi ye kpikpi ye ne, akoro di. Fü Me ayia akpo akolo ngü ka wü kpara ꞌburu, te nga tima ka-ewü biri biri ꞌburu. Fü malayïka la ayia aza kpah gara buku, te di buku ka *Küküwa, akoro di. Mene buku la, wüh ba ïrï wü kpara, de te ewü ena aküwa fï mere badi, teka ngü ka Yesu ne, gbügbü. 14-15 Teka mene wü kpara ꞌburu, de te ïrï ewü di gbü buku ka Küküwa la ma ne, wüh ngbü za ewü, gü ꞌburu agbü mere du ka wa. Dela tïne eyi eꞌbaꞌbasu kpi. Fü ewü aza kpi ake mbükü, agü kpah agbü du ka wa kpala, fü ngü ka-ewü anza fï mere badi.

21

Dene ngü ka to mere kötï, te Me reke fü wü kpara ka-ye

1 Dene kpah gara ngü te sere te-ye fere gbü roto. Gbü roto la, fü ra awu to kpï ake to kotö, de te Me reke teka wü kpara ka-ye ne. Te di bala, gina kpï ake gina kotö ne, dürü ka-wü eyi. Mere *yï-ngu dürü kpah eyi. 2 Fü ra awu to mere kötï ka Me, de ïrï ye Yerüsalema ne, te yia agbü kpï kpala, ekö enü kpa kötö kpakine. Ah su fa sü, baka würüse, te reke te-ye, ngbü nzo, ecï nga watï ye, te ena aza ye ne.

3 Gbü roto la, fü ra aje ri kpara, te wü koro gbü kpökpö ka Me, da emala ngü de mere ri ye, gü ba, “Wayi, Me koro eyi! Ah koro ngbü eyi esüka wü kpara ka-ye! Ah ena angbü de ewü gbü to kötï ne, fï mere badi. Ah ena ato kpah wazi ye fü ewü, teka fü ewü angbü züka wü kpara kaka. 4 Me ena akö ngura gbü jia wü kpara ka-ye ꞌburu. Kpi ena adi tïne ma. Cïnga ena adi kpah ma. Wü kpara tï aku gba tïne de. Angü Me nza wü siti ngü la eyi ꞌburu!”

5 Fütanga ngü la, fü Me ayia amala ngü de mere ri ye, gü ba, “Wayi, ngü la nza eyi dela! Angü ni reke wü ngü eyi ꞌburu toto!” Fü Me adu amala kpah gara ngü fere, gü ba, “De-ra deyï, ma ba wü ngü la ꞌburu aba, de ma tima fü wü kpara ka-ni, angü ah de zu ngari ni.”

6 Fü Me adu kpah amala ngü fere, gü ba, “Ma reke wü ngü la eyi fanü! Ma kpo de ngü la ta me-ra. Ma du nza ngü ne kpah me-ra. Angü ma de gina kpara, ma kpah de adu kpara. Mene kpara te gümü ngu ngbü emere engu la, ah koro kpaka ra. Ma ena ato züka gu ngu fefe na, fü engu anzö. Ah tï ato gara e fere, na ngu la, nda de. Ngu la, ah de ngu te ena aküwa wü kpara, fï mere badi.

7 Wü di enga ra, ah le fü yi arü kpekpeke! Te wü vügü ngbü eto cïnga te yi, teka ngü ka-ra la, ngü ma. Yi i maguma yi gö! Yi mere e akpe cürü de. Te yi mere bala la, ma ena ato züka takpa la fü yi. Nih ena adu angbü de nih ma tundu, fü yi angbü wü di ra, fï mere badi. 8 Amba teka mene wü kpara, de te ewü ce ngü ka-ra, teka cürü ka wü vügü ne, wüh ena amaka cïnga. Ngü la ena adi kpah bala, teka mene wü kpara, de te ewü le ngü ka-ra de, de mene ewü, te ewü ngbü emere ngü ka lümü, de wü kpara de te ewü ngbü emömörö wü bu wü, wü mürü waza, de wü mürü rü, wü mürü kuwa, wü mürü benge, wü mürü dakpa, abe te wü kpara de te ewü ngbü enü kpaka ewü ne, de wü kpara de te ewü ngbü emere gele ka faranda, de wü mürü mani. Wü kpara la ꞌburu, wüh ena amaka mere cïnga amaka, angü wüh ena aza ewü ꞌburu, agü agbü du ka wa, te mbe ngbü ngbööö ne. Fü ewü acuru anza kpala. Dela tïne eyi eꞌbaꞌbasu kpi.”

9 Fütanga ngü la, fü biri *malayïka esüka wü mene de lorozi, ta te ewü to cïnga te wü kpara füh kotö ne, ayia akoro kpaka ra, amala ngü fere, gü ba, “Ma koro la akine, teka fü ni asere to mere kötï, de te Me reke fü wü kpara ka-ye ne. To mere kötï la ngbü baka züka mada, de te *Kambiliki ka Me ena aza engu ne.” 10 Te di bala, fü malayïka la aza ra gbü wazi ka *Nzïla Wazi Me, fü a anü ake di kpa füh mere da kpa tikpi. Fü ra awu to mere kötï engu la, de ïrï ye Yerüsalema, te yia agbü kpï la, ekö enü kpa kotö akine. 11 To Yerüsalema la su fa sü, da eci aci, teka wazi ka Me, baka ngina, te ze-nga ra. 12 Wüh jï mere ꞌbaranga de da, baka abe, te mo kpa etikpi, eküte to Yerüsalema la, kerekere gbaa. Wüh o wü möngïtï ka ꞌbaranga la, nzükpa de füh ye ꞌbasu. Fü wü malayïka nzükpa de füh ye ꞌbasu angbü ecï sü, te wü möngïtï la biri biri ꞌburu. Wüh ba kpah ïrï nguwa wü di enga *Yïsarayele nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, te wü möngïtï la biri biri ꞌburu. 13 Fü ewü ao wü möngïtï bata to kpa fügö, bata to kpa ekati, bata to kpa edebu sü gbü kamisü, bata edebu sü gbü kokpa. 14 Wüh jï ꞌbaranga la füh wü cögbörö teme nzükpa de füh ye ꞌbasu. Teme biri de ïrï *mürü tima ka Yesu eküte ye, te nga ewü nzükpa de füh ye ꞌbasu la ꞌburu.

15 Fü malayïka, de te ngbü emala ngü fere ne, aza gara e esaka ye baka ndugu gala, te wüh reke gbü *diki-se. Fü ah akpo are mamo ꞌbaranga ka mere kötï la, de wü möngïtï ka-ye ꞌburu. 16 Mere kötï la de janga ye bala. Wü fafaka bala la, wüh ꞌburu yoo. Fafaka na biringbö la, ah de kilometere kutu ꞌbasu de füh ye kama ꞌburuve (2,500).* 17 Fü malayïka la adu are ꞌbaranga la, teka awu ngongomi. Ah re maka baka metere teke bata nzükpa de füh ye bala (74). Malayïka la ngbü re ꞌbaranga la cu baka kpara, te ngbü emere tima füh kotö sene.

18 Wüh fa ꞌbaranga la de wü teme te ngbü eci aci ꞌde ꞌde ꞌde bala. Amba kambü de te wüh jï gbü ꞌbaranga la, wüh fa de züka diki-se, te ngbü eci aci le le le baka jia ngu la. 19 Ri ꞌbaranga la ngbü füh züka cögbörö wü teme, te ewü su fa sü. Wüh reke gigina de gara teme, de ïrï ye jasïpe, te ngbü eci baka ngina te ze-nga ra. Eꞌbaꞌbasu na, wüh reke de teme, de ïrï ye safïra, te küküte ngbü eci baka küte cucurungu ne. Wüh reke ebabata na de teme, de ïrï ye kalekedo, mba salïsalï bala. Wüh reke ebabala na de teme, de ïrï ye emerode, baka küte mö-nga la. 20 Wüh reke gara de teme, de ïrï ye sadonuke, te di de wü tere te-ye, ngbeꞌde mbembe, ngbeꞌde mbembe bala. Gara na, wüh reke de teme, de ïrï ye sadüwane, te di didiki bala. Fü ewü areke gara de teme, de ïrï ye kirisolite, te di mba bïbïrï, baka kpa manga la. Wüh reke gara na de teme, de ïrï ye berile, te di bïbïrï, baka küte borongoo la. Wüh reke gara de teme, de ïrï ye topaze, te di mbembe, baka mbe ndima la. Wüh reke gara de teme, de ïrï ye kirizofaze, te di mba bïbïrï, buwa bala. Gara na, wüh reke de teme, de ïrï ye jakinita, te di mba bïbïrï baka küte tengerene la. Fü ewü areke gara na de teme, de ïrï ye ametisite, te diki adiki baka yi-gbere la. 21 Wü möngïtï ka ꞌbaranga de nzükpa de füh ye ꞌbasu ne, ngbü ꞌburu eci aci, mba ngbeꞌde, gbooo, baka küte fe la. Wüh reke wü kaje, te ngbü enü agbü mere kötï la, de züka diki-se, te ngbü eci aci, ngïla ngïla, baka jia ngu la.

22 Amba ma wu gara e kpala, baka *Kambü ka Me, gbü to kötï, Yerüsalema ne, nda-ra de. Angü Mere Me ake Yesu, *Kambiliki ka Me ne, ka-wü ladü tundu de wü kpara kpala. Wü kpara ꞌburu ngbü ewu wazi ewü cu de jia wü, da ecu ngü ewü. 23 Wazi ka Me, bete nda Yesu ngbü elofo sü gbü to Yerüsalema la ꞌburu me-ye. Angü ra kpala ma, biti kpah ma. 24 Wazi ra-sü ka to mere kötï, Yerüsalema la, ena angbü elofo sü te nga nzö wü sü füh kotö ne ꞌburu, teka fü nguwa wü kpara angbü eceka kpï te nga zeze na. Wü miri ka nguwa wü kpara de füh kotö ne, ena angbü kpah ekoro de wü e ka-wü ꞌburu gbü mere kötï la. Angü wüh ena angbü egbo duu nga ïrï Me ake Yesu, Kambiliki ka Me ne. 25 Gbü ra anga gbü biti, wüh ni möngïtï ka mere kötï la nda-wü de, angü biti kpala nda tïne ma. Wü möngïtï la ena angbü engbü ka-wü fï bü mböömbö bala te nga wü lö-ra ꞌburu. 26 Nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, tï eyi angbü ekoro, teka adi eto maguma wü fü Me, de mere tadu, agbü to mere kötï, Yerüsalema la. 27 Wü kpara ꞌburu, de te ewü ngbü engbü agbü to mere kötï ka Yerüsalema ne, wüh ena angbü engbü ka-wü fï bü emere mene wü ngü, de te Me ngbü ele. Wü *siti ngü ena adi kpala ꞌburu ꞌburu ma. Ngü ka lümü, de wü ngü ka mani, ena adi kpala kpah ma. Wü kpara gbü to mere kötï la ena angbü ka-wü ezükü fï mere badi. Angü Yesu Kurisito, Kambiliki ka Me ne, ba ïrï ewü eyi gbü buku ka-ye, ka *Küküwa.

22

1 Fütanga ngü la, fü *malayïka la ayia asere mere kpökpö, te Me ngbü fefeh na ake Yesu, *Kambiliki ka Me ne, fere. Mere ngu ngbü ekoro esa kpökpö la. Fü jia ngu la angbü ka-ye bü ngïla, da eci aci le le le bala! Mene kpara te ena anzö ngu la, ah ena aküwa fï mere badi. 2 Fü ngu la angbü ego etü kaje ka to mere kötï la. Fü wü rü akö edere ngolo ka ngu la, gbü fafaka ꞌbasu mini, da erï te nga wü fe biri biri ꞌburu. Fü wü rï-rü la angbü eküwa wü kpara, fï mere badi. Fü kpa wü rü la angbü eto wazi fü nguwa wü kpara füh kotö ne ꞌburu, angü wüh baka rü ka wü keke. 3 Kïna ta te Me kïna gina wü kpara di, teka *siti ngü ta te ewü mere ne,* ena anza ꞌburu ꞌburu. Angü Me ake Yesu ena ao kpökpö ka-wü esüka wü kpara, gbü mere kötï la. Fü wü kpara ka Me adi egbo nga ïïrï na kpala. 4 Wü kpara ka Me la ena angbü engbü gbamari ede kpökpö kaka, fü ewü angbü eceka gbügbüra. Fü Me aba ïrï ye eraku ewü biri biri ꞌburu. 5 Wüh tï asiya wa agbü to mere kötï la nda-wü de, angü biti kpala nda ma. E te ena angbü elofo sü kpala, ena adi ka-ye bü duu wazi Me. Fü wü kpara ka Me angbü kpala, fï mere badi, baka wü miri.

Dene ngü teka dudu ka Yesu

6 Fütanga ngü la, fü *malayïka, de te ngbü esere wü ngü la fere ne, ayia amala ngü fere, gü ba, “Wü ngü ꞌburu, de te ma ngbü eceka ewü la, wüh ꞌburu de zu ngü ka Me fanü fanü. Wü ngü engu la, ena amere te-wü kpah fanü. Angü ta gügü, Me ngbü emala ngari ye fü wü *mürü dofo ka-ye me-ye. Amba enatikine ne, Me tima ni, malayïka ka-ye, teka asere wü ngü, de te ewü ena amere te-wü te gara ne, fü wü kpara ka-ye, ka Me, baka ta te engu ngbü emala fü wü mürü dofo ne. Angü wü ngü la tï ayiri de. Wüh ena amere te-wü kere.”

7 Dene ngü te Yesu mala fü nih, wü kpara ka-ye ꞌburu, gü ba, “Ni ena adu akoro kere! Ah le fü nih aje wü rïrï ka-ni, de te wüh ba ewü gbü *Ngari Me ne, teka fü nih aküwa fï mere badi.”

8 De-ra *Yüwane, ma ngbü ba wü ngü de gbü buku ne me-ra. Ma wu wü ngü la cu de jia ra, je kpah cu de güje ra. Angü malayïka ka Me ngbü sere wü ngü la fere me-ye. Te ma wu wü ngü la bala, fü ngü la aga gbü jia ra afa sü. Fü ra ayia atï kötö erï lö malayïka la, ta teka de ma cu ngüngü na. 9 Fü malayïka la ayia amala ngü fere kpekpeke, gü ba, “Ma mere e acu ngü ni de! Angü ni de Me nda-ni de! Ni kpah bü de kpara, te ngbü emere tima ka Me, baka ra, de wü bu ra, wü mürü dofo ka Me, kpah bete mene wü kpara ꞌburu, de te ewü ena aje ngü ka Me, de te wüh ba gbü buku ne. Ah le de ma cu ꞌduwa ngü Me kpikpi ye! Ma mere e adi ecu ngü gara kpara de!”

10 Fütanga ngü la, fü malayïka la adu kpah amala gara ngü fere, gü ba, “Ma mere e awo wü ngü, de te ma ba gbü buku ne, de. Ma tima ngü la fü wü *kpara ka Yesu ꞌburu, teka fü ewü aje ngü gbügbü. Angü ngü la tï ayiri de, ah ena amere te-ye kere. 11 Te di bala, teka mene wü kpara, de te ewü ngbü emere *siti ngü ne, ah le ta de wüh ce siti ngü ka-wü la ace. Amba, te wüh le ace siti ngü de la, ah de ngü ka-ewü. Wüh nü de siti ngü ka-wü la enü kpa engagira nü. Teka ngü la, cïnga ena amaka ewü fanü. Amba, teka mene wü kpara, de te ewü ngbü emere züka ngü ne, ah le de wüh lala fï gbü züka ngü ka-wü la, enü di kpa engagira nü, teka fü ewü amaka tadu gbü *adu sïkpï engu la.”

12 Te di bala, dene ngü te Yesu mala fü wü kpara ꞌburu. Ah gü ba, “Ma ena adu akoro tïtïne. Gbü sïkpï, te ma ena adu akoro tete la, wü kpara ꞌburu de te ewü lala fï bü gbü ngü ka-ra ne, ma ena aküwa ewü. Amba mene wü kpara, de te ewü ngbü emere siti ngü ne, ma ena ato cïnga te ewü! 13 Ma de gina kpara, ma kpah de adu kpara. Ma kpo de wü ngü ta me-ra. Ma ena adu anza wü ngü kpah me-ra.”

14 Te di bala, wü di enga wüna, ah le fü yi azürü wü siti ngü ka-yi azürü nzïla, de *ngüte Yesu, *Kambiliki ka Me, teka fü yi arï angbü de tadu, agbü to mere kötï ka Me, te su fa sü ne. Fü yi azü kpah rï-rü, de te ena aküwa yi fï mere badi ne. 15 Amba teka siti wü kpara, wüh tï arï kpala kpo fï de. Wü mürü rü, de wü mürü kuwa, bete mene wü kpara de te ewü ngbü enü kpaka ewü ne, wüh tï arï kpala de. Wü mürü waza, de mene wü kpara, te ewü ngbü emömörö wü bu wü, wüh tï arï kpala kpah de. Wü kpara te ewü ngbü emere gele ka faranda, de wü mürü mani, te ewü ngbü emala ngü, anga emere ngü de wu ne, wüh tï arï kpala kpah de.

16 Miri Yesu mala fü nih, wü kpara ka-ye, gü ba, “De-ni Yesu, ni tima malayïka ka-ni la, teka asere wü ngü la fere, teka fü ra amala nga ewü fü wü kpara ka-ni ꞌburu. Ni de kundu ye Miri *Davidi, ta te Me tima ni, teka aküwa wü kpara ka-ye ne. Ni baka küfara de ïrï ye Mürüba, de te ngbü ekoro emözekpï ne.”

17 Te di bala, *Nzïla Wazi Me ngbü emala ngü fü wü kpara ꞌburu, gü ba, “Wü koro ekoro, de wü le kpah ngü ka Me ne.” Wü *kpara ka Yesu, te ewü di baka wara ka ne, wüh mala kpah bala. De-yi, de te yi ngbü eje ngü ne, yi mala nga ngü ne kpah emala fü wü bu yi. De-yi, wü kpara de te gümü ngu ngbü emere yi ne, yi koro ekoro kpaka Yesu, teka fü engu ato züka gu ngu ka *küküwa fü yi. Engu ena ato ngu la fü yi kükürü, teka *züka maguma ye.

Dene adu ngü ka-ra, Yüwane

18 De-ra Yüwane, dene ngü te ma le amala fü wü kpara ꞌburu, de te ewü ngbü eje ngü de gbü buku ne, gü ba, “Yesu sere wü ngü de gbü buku ne fere me-ye. Te di bala, yi mere e aza wü gara töndö fïngangü ka-yi, adünda de ngü ka Yesu gbü buku ne de. Angü, te yi mere bala la, Me ena ato kuru te yi, baka wü kuru, de te ma mala nga ewü gbü buku ne! 19 Kpah bala, yi mere e aza gara ngü, de te wüh ba gbü buku ne, awo asidi kpah de, angü Me ena aza kpah züka ngü, de te engu le ato fü yi ne, asidi. Te di bala, yi tï arï agbü to mere kötï ka Me, nda-yi tïne de. Yi tï azü rï-rü te ena aküwa yi fï mere badi ne, nda-yi kpah de.”

20 Miri Yesu ngbü sere ngü la fere ꞌburu me-ye. Ah mala ngü fü wü kpara ꞌburu, gü ba, “Ah ngbürü bala! Ni ena adu akoro kere!” Ah di bala, Miri Yesu. Wayi, mü du edu kere!

21 Miri Yesu Kurisito, di de wü yi, wü kpara ka-ye, de ah to kpah wazi fü yi, angü engu de mürü *züka maguma.

Dela adu ngü ka-ra, Yüwane, ah di bala.

* 1:4 1:4 Yüwane mala gbü ngü Giriki, gü ba, nzïla wazi lorozi, te ngbü ede kpökpö ka Me ne, ngbü de yi. Ah ba ngü la gbü mani, teka ngü ka wazi ka Nzïla Wazi Me.

* 2:9 2:9 Wü kpara te ewü ngbü emala siti ngü eküte wü kpara ka Yesu la, wüh de wü di enga Yïsarayele.

† 2:14-15 2:14-15 Mü ena amaka ngü la gbü buku ka Namba 25:1-6; 31:16.

‡ 2:20 2:20 Mü ena amaka ngü ka Yïzabela la gbü gina buku ka Wü Miri 16:29–21:29.

§ 2:26-27 2:26-27 Mü ena amaka ngü la gbü Ci ka wü Davidi 2:9.

* 3:1 3:1 Yüwane mala gbü ngü Giriki, gü ba, Yesu de nzïla wazi lorozi esaka ye. Ah ba ngü la gbü mani, teka ngü ka wazi ka Nzïla Wazi Me.

† 3:7 3:7 Yüwane ba ngü, gü ba, “Yesu gü ba, ‘Ni de kpara te di de mafüta (lifungula) ka Davidi esaka ni.’ ” Ngü la ka-ye de mani. Si-ngü gbügbü gü ba, ni de kpara te ngbü eü möngïtï ka kpï, fü wü kpara te ni fe ewü.

‡ 3:9 3:9 Wü vügü ka wü kpara la, wü de wü di enga Yïsarayele.

§ 3:12 3:12 Mü ena amaka ngü ka to Yerüsalema la gbü buku ne, sapïta 21 bete 22.

* 7:17 7:17 Wüh ngbü eï Miri Yesu kpah Kambiliki ka Me. Ah ngbü kpah engbü füh kpökpö ka miri ede Me.

* 8:2 8:2 Wü kono la, wüh ena au, teka asere ngü ka cïnga, te Me ena atima füh kotö ne.

† 8:3 8:3 Cangalï la, wüh reke gbü diki-se teka acuru züka se-rü fü Me fefeh.

* 9:11 9:11 Ïrï miri ka wü e la, gbü ngü Ebere ah de Abadona. Gbü ngü Giriki, ah de Apoliyona.

† 9:13 9:13 Cangalï la, wüh reke gbü diki-se teka acuru züka se-rü fü Me fefeh.

‡ 9:16-17 9:16-17 Wüh gü ba, “Wü marajümïya la, wüh baka 200,000,000.”

§ 9:20-21 9:20-21 Wü faranda la, wüh ngbü reke wü gara gbü diki-se, de wü gara se, gbü wü teme, bete wü rü.

* 11:4 11:4 Mü ena amaka ngü ka wü kpeke kpara ka Yesu de ꞌbasu ne, gbü buku ka Zakarïya 4:3-14.

* 14:1 14:1 Ïrï to mere kötï ka Me la de Sïyona, anga Yerüsalema.

† 14:19-20 14:19-20 Ngüte wü kpara te wüh mömörö la, go ngbü kötö baka kilometere 300. Macu na baka metere biri de tü ye.

* 15:5 15:5 Wü e la ngbü gbü eꞌbaꞌbasu guvu Kambü ka Me de to kpa gbügbü ne.

* 16:16 16:16 Ïrï de Amagedona la, wüh gü gbü ngü Ebere.

* 20:8 20:8 Mü ena amaka ngü ka wü Goga ake Magoga gbü buku ka Ezekele 38-39. Ïrï wü Goga ake Magoga la, ah de mani teka wü kpara, te ewü le ngü ka Me de ne.

† 20:12-13 20:12-13 Mene wü kpara te wüh ti de ne, ah de mene ewü te wüh kpi gbü ngu, wü gara te wü nü zü me-wü, bete mene ewü te wü cögbörö dïrï tï füh ewü.

* 21:16 21:16 Kilometere 2,500, ah baka miles 1,500.

* 22:3 22:3 Mü ena amaka ngü ka kïna la gbü Gina Ngü 3:1-19.