^

Mixteco, Metlatónoc

Mayogo: Gandja na Mbɨa (New Testament)

copyright © 2020 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Metlatónoc Mixtec
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-05-15

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 15 May 2025

aeebbe5f-2bfd-5f52-83b6-35e9c9ce956b

San Mateo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña tiaa ra Mateo

1

Suꞌva xinani na xikuu xii xikua Jesús

1 Ña yoꞌo ku iin tutu nuu ndakondiaꞌvi na xikuu xii xikua Jesucristo, seꞌe xikua ra David, xiꞌin ra Abraham.

2 Ra suꞌva ke iyoo ña: seꞌe ra Abraham xikuu ra Isaac, ra seꞌe ra Isaac xikuu ra Jacob, ra seꞌe ra Jacob xikuu ra Judá xiꞌin na ñani ra Judá. 3 Ra seꞌe ra Judá xiꞌin ña Tamar, xikuu ra Fares xiꞌin ra Zara, ra seꞌe ra Fares xikuu ra Esrom, ra seꞌe ra Esrom xikuu ra Aram. 4 Ra seꞌe ra Aram xikuu ra Aminadab, ra seꞌe ra Aminadab xikuu ra Naasón, ra seꞌe ra Naasón xikuu ra Salmón. 5 Ra seꞌe ra Salmón xiꞌin ña Rahab yasiꞌi ra xikuu ra Booz, ra seꞌe ra Booz xiꞌin ña Rut yasiꞌi ra xikuu ra Obed, ra seꞌe ra Obed xikuu ra Isaí. 6 Ra seꞌe ra Isaí xikuu ra rey David, ra seꞌe ra rey David ra kaku xiꞌin ñaꞌa ña xikuu yasiꞌi ra Urías, kuvi ra Salomón va.

7 Ra seꞌe ra Salomón xikuu ra Roboam, ra seꞌe ra Roboam xikuu ra Abías, ra seꞌe ra Abías xikuu ra Asa. 8 Ra seꞌe ra Asa xikuu ra Josafat, ra seꞌe ra Josafat xikuu ra Joram, ra seꞌe ra Joram xikuu ra Uzías. 9 Ra seꞌe ra Uzías xikuu ra Jotam, ra seꞌe ra Jotam xikuu ra Acaz, ra seꞌe ra Acaz xikuu ra Ezequías. 10 Ra seꞌe ra Ezequías xikuu ra Manasés, ra seꞌe ra Manasés xikuu ra Amón, ra seꞌe ra Amón xikuu ra Josías. 11 Ra seꞌe ra Josías xikuu ra Jeconías, ra saa tu na ñani ra Jeconías va. Ra tiempo te xindee na yoꞌo ke tiin uꞌvi na Babilonia na Israel ndixaꞌan na xachiñu na.

12 Ra seꞌe ra Jeconías xikuu ra Salatiel, ra kaku te xa iyoo na ñuu Babilonia ndoꞌo na, ra seꞌe ra Salatiel xikuu ra Zorobabel. 13 Ra seꞌe ra Zorobabel xikuu ra Abiud, ra seꞌe ra Abiud xikuu ra Eliaquim, ra seꞌe ra Eliaquim xikuu ra Azor. 14 Ra seꞌe ra Azor xikuu ra Sodoc, ra seꞌe ra Sodoc xikuu ra Aquim, ra seꞌe ra Aquim xikuu ra Eliud. 15 Ra seꞌe ra Eliud xikuu ra Eleazar, ra seꞌe ra Eleazar xikuu ra Matán, ra seꞌe ra Matán xikuu ra Jacob; 16 Ra seꞌe ra Jacob xikuu ra José, ra ndixiyo ìi̱ ña María, ra ña María yoꞌo kuvi ña sakaku Jesús, ra nani Cristo va.

17 Ra na kundaa ini yo, saa chi xa uxi kumi va ichi ke ndakuiña na ndiseꞌe ra Abraham, saa vi ke kaku ra David, ra xa uxi kumi ichi ke ndakuiña tu na ndiseꞌe ra David, ra saa ke tiin uꞌvi na na, ña kuaꞌan na chi Babilonia, ra xa inka tuku va uxi kumi ichi ke ndakuiña na, te xa nandiko na ndaxaa na ñuu na, ra saa vi ke kaku Jesús ra kuu seꞌe Ndioxi.

Suꞌva ke kuu te kaku Jesucristo

18 Ra suꞌva ke kuu te kaku Jesucristo: Ña María siꞌi ra, ra ña kuaan va kuvi ña, ra ña sakan chitaꞌan tuꞌun va kuvi ña xiꞌin ra José ña tandaꞌa ña xiꞌin ra. Ra te kuni ka tiandiaa kii ña tandaꞌa na, ra tuꞌva ndikee va seꞌe ña xiꞌin ndiee Tachi Yii Ndioxi. 19 Ra ra José ra tandaꞌa ña xiꞌin, ra vaꞌa ni tiaa kuvi ra, xaꞌa ña kan ke ndixïin ra ña na kundaa ini takundiꞌi yuvi xaꞌa ña ña ñuꞌu seꞌe ña, ña kan ke vaꞌa ka yayaa na ndakoo va ra ña, kaꞌan ra. 20 Ra saa ndakanduꞌu ra kusun ra, ra xaꞌa ra ndakani ini ra ña ndakoo ra ña ^káꞌán ra, ra saa kixi va iin ra tatun Ndioxi ña saxani ra ra, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa xiꞌin ra:

―José, seꞌe xikua ra David, kuayüꞌvi ini kun ña ndakiꞌin kun ña María koo ña yasiꞌi kun, saa chi seꞌe ña, ra xiꞌin ndiee Tachi Yii Ndioxi va ke ndikee ña. 21 Ra tiaa loꞌo kuu seꞌe ña ra kaku, ra JESÚS ke chinduꞌu kun kivi ra, ra saa ke kunani ra, saa chi ra yoꞌo kuvi ra sakaku na ñuu ra xaꞌa kuachi na ―*kachi ra tatun Ndioxi kan xiꞌin ra José.

22 Ra takundiꞌi ña yoꞌo ke kuu, ña ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi ña ndikaꞌan ra xiꞌin iin ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu ra xinaꞌa xaꞌa ña kuu ta kachi ra suꞌva:

23 Iin ñaꞌa ña kuaan ra kee seꞌe ña,

ra tiaa ke kuu seꞌe ña kaku,

ra Emanuel ke chinduꞌu na kivi ra.

Ra tuꞌun Emanuel yoꞌo, ra Ndioxi kuvi ra iyoo xiꞌin yo ^kachi ña.

24 Ra te ndoto ra José ra saa ndakoo ra ndixaꞌan ra ndakiꞌin ra ña María nduu ña yasiꞌi ra, ra iin ta kuꞌva kachi ra tatun Ndioxi kan ña saxani ra ra, ke xa ndixa va ra. 25 Ndi su ndikïxi na xiꞌin taꞌan na iin saa ndia ta ndixaa kii ña kaku seꞌe ña Maria, ra kuu seꞌe nuu ña ra chinduꞌu ra José kivi ra ña kunani ra JESÚS.

2

Ndixaa ndia ndichi ndia kee xika ^ixtoꞌni ndia Jesús

1 Ra ñuu Belén ña ndikun ndiaa chi Judea kuvi nuu kaku Jesús, ra suvi kuiya kan ke kuu ra Herodes rey ña ^xaꞌndia ra chiñu nuu takundiꞌi ñuu ña ndoꞌni chi kan; ra saa ndixaa sava ndia ndichi ñuu Jerusalén. Ra ndia ndichi kan, ra xika ni kee ndia, saa chi ndia chi nuu kanata ñuꞌu vi ke kee ndia; ra ndia sakuaꞌa xaꞌa takundiꞌi ñaꞌa ña ndee nuu ndivi kuvi ndia, ta kuu kimi xiꞌin ndia ndia ka ñaꞌa. 2 Ra saa ndixaa ndia ndindakatuꞌun ndia kachi ndia saa:

―¿Ndia ke ^kanduꞌu ra loꞌo, ra kuu rey na Judío ra sakan kaku? Chi xini ndi kanata kimi ri kaꞌan xaꞌa ra ña kaku ra chi nuu kanata ñuꞌu, ña kan ke vaxi ndi ndasakaꞌnu ndi ra ―*kachi ndia.

3 Ra te kundaa ini ra rey Herodes ña yoꞌo, ra ndiee ni nindiꞌi ini ra, ra iin sana suꞌva ini ra, ra iin saa ndoꞌo takundiꞌi tu na ñuu Jerasalén kan va. 4 Saa ndakana ra takundiꞌi ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra nindakatuꞌun ra ndia, ndia ku ñuu nuu kaku Cristo, ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku na ñuu yuuvi yoꞌo. 5 Ra saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Ñuu Belén ña ndikun ndiaa Judea yoꞌo kuvi nuu kaku ra; chi saa iyoo tuꞌun ña tiaa iin ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa. Ra suꞌva ke kachi ña:

6 Yoꞌo, ñuu loꞌo Belén, ña ndikun ndiaa Judá,

ra ñuu chee vaꞌa va kuu kun, xiꞌin ñuu naꞌnu ña ndoꞌni Judá;

saa chi ñaa ku nuu kaku iin ra kuchee

kaꞌndia chiñu nuu na ñuu yu Israel, ra kunuu ra nuu na,

ra kiꞌin ra kuenda xiꞌin na, kachi Ndioxi ndikaꞌan ra,

xiꞌin ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun ra xinaꞌa ―*kachi ndia xiꞌin ra Herodes.

7 Saa ndakana seꞌe ra Herodes ndia ndichi ndia ndixaa kan, ra ndindakatuꞌun ra ndia, ra saa kundaa kaxi ini ra nuu ndia, ndia mii kii kuvi ña xini ndia kanata kimi kan. 8 Ra te ndiꞌi kundaa ini ra, ra saa tiꞌvi ra ndia kuaꞌan ndia ñuu Belén, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Kuaꞌan ndo ra nanduku vaꞌa ndo ra loꞌo kan, ra te xa na ndaniꞌi ndo ra, ra saa sa ndo ña mani ña na ndatuꞌun ndo loꞌo xiꞌin yu, ra kuꞌun tu yuꞌu va ña ndasakaꞌnu yu ra ―*kachi ra xiꞌin ndia.

9 Ra te ndiꞌi xini soꞌo ndia ña ndikaꞌan ra rey Herodes xiꞌin ndia, ra saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia. Ra kimi ri xini ndia kanata ta kee ndia ñuu ndia vaxi ndia, ra ndakunuu tuku va ri nuu ndia kuaꞌan ri xiꞌin ndia, iin saa ndiakua ndixaa ri xikutuvi ri ndia nuu kanduꞌu ra loꞌo kaku kan. 10 Ra te xini ndia nuu ndixikutuvi kimi kan, ra ndiee ka vi kusii ini ndia. 11 Ra saa ndixaa ndia ndikiꞌvi ndia ini veꞌe, ra xini ndia ra loꞌo kan xiꞌin ña María, siꞌi ra ndee na, saa ra ndikun xikusiti ndia nuu ra, ña ndasakaꞌnu ndia ra; ra ndakuiña ndia xatun tu ndixaa xiꞌin ndia nuu ñuꞌu oro, xiꞌin xuxa vaꞌa ña yaꞌvi ni, xiꞌin ndutia xaꞌan tami tia nani “mirra” ra ñaꞌa yoꞌo ke ndisoko ndia nuu ra. 12 Ra te nandiko na kuanuꞌu ndia, ra nindandïko ka ndia chi ñuu Jerusalén ña ndatuꞌun ndia xiꞌin ra rey Herodes, chi xa inka va ichi nandiko ndia kuaꞌan ndia, saa chin saa kachi Ndioxi xiꞌin ndia ña saxani ra ndia ñuu.

Xinu na iva siꞌi Jesús kuaꞌan na xiꞌin ra chi ñuu Egipto

13 Ra te xa ndakiꞌin na ndichi kan kuanuꞌu ndia, ra saa kixi iin ra tatun Ndioxi saxani ra ra José, ra kachi ra saa xiꞌin ra:

―^Ndakoo, ra ndakiꞌin kun ra loꞌo yoꞌo xiꞌin siꞌi ra, ra kunu kuaꞌan xiꞌin na chi ñuu Egipto, ra ikan koo kun xiꞌin na, ra ndia te na kaꞌan tuku yu xiꞌin kun saa nandiko kun, chi kaka nduku ra rey Herodes ra loꞌo yoꞌo ña kaꞌni ñaꞌa ra ―*kachi ra tatun Ndioxi xiꞌin ra José.

14 Saa ra ndikun ndakoo va ra José, ra ñuu saa ndakiꞌin ra ra loꞌo kan xiꞌin siꞌi ra, ra ndakiꞌin ra na kuaꞌan na xiꞌin ra chi ñuu Egipto va. 15 Ra ikan xindee na ndia te nditiandiaa kii ña ndixiꞌi ra rey Herodes va. Ra suꞌva ke kuu, ña ndixinu nuu tuꞌun, ña ndikaꞌan Ndioxi xinaꞌa, xiꞌin iin tiaa ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu ra, ra suꞌva ke kachi ra: “Chi ñuu Egipto ke ndixaꞌan seꞌe yu ndixiyo ra, ra ndia mii kan ke ndakana yu ra ña na kanata va ra ñuu kan”, kachi Ndioxi.

16 Ra te kundaa ini ra Herodes ña sandaꞌvi na ndichi kan ra, saa ra ndiee ni ndisaa ini ra, ra saa xaꞌndia ra chiñu nuu ndia soldado, ra ndixaꞌan ndia xaꞌni ndia takundiꞌi na kuachi vali, na sakan kaku, iin saa ndia na uvi kuiya, na iyoo ñuu Belén xiꞌin takundiꞌi ñuu ña ndoꞌni yachin xiꞌin ña; chi kuꞌva saa ke tava mii ra Herodes kan tiempo xiꞌin tuꞌun ña ndikaꞌan ndia ndichi kan xiꞌin ra, ña kaku Jesús. 17 Ra suꞌva ke kuu ña ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi ña tiaa ra Jeremías, ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ña kachi suꞌva:

18 Iin niniꞌi ^kuu tiaku xaku na ñuu Ramá,

ra iin siso siso ndaꞌyu na.

Ra ña Raquel va kuvi ña xaku ni xaꞌa seꞌe ña,

ra xïin ña kaꞌan ndia nii yuvi xiꞌin ña,

saa chi seꞌe ña ra xa na ndixiꞌi va kuvi na, kachi Ndioxi ndikaꞌan ra,

kachi ra Jeremías.

Nandiko ra José xiꞌin ña Maria xiꞌin ra loꞌo Jesús ndaxaa na ñuu Nazaret

19 Ra te xa ndixiꞌi ra rey Herodes, saa ndixaꞌan iin ra tatun Ndioxi saxani ra ra José chi ñuu Egipto, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

20 ―Ndakoo, ra ndakiꞌin kun ra loꞌo yoꞌo xiꞌin siꞌi ra, ra nandiko kun xiꞌin na chi ñuu Israel, chi xa ndixiꞌi va na xika nduku kaꞌni ra loꞌo yoꞌo ―kachi ra tatun Ndioxi xiꞌin ra José.

21 Ra saa ndakoo ra, ra ndakiꞌin ra ña Maria xiꞌin ra loꞌo kan, ra nandiko na kuanuꞌu na chi Israel. 22 Ra te kundaa ini ra José xaꞌa ra Arquelao ña xa ndakiꞌin ra xaꞌndia ra chiñu nuu na ñuu Judea ña ndakundichi ra nuu ra Herodes, iva ra, saa ra ndiyuꞌvi va ra ña kuꞌun ra chi kan; ra saa taxi Ndioxi xani nuu ra, ndia chi ke kuꞌun ra, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi Galilea va. 23 Ra te ndixaa na ikan, ra saa ndakiꞌin na kuaꞌan na koo na ñuu Nazaret, ra yoꞌo ke ndixinu nuu tuꞌun ña ndikaꞌan ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa: Ña kaꞌan na ña kuu Jesús ra ñuu Nazaret.

3

Kaꞌan ndoso ra Juan ra sakuchi yuvi

1 Ra saa kuu ndiyaꞌa kuiya ña xa xaꞌnu Jesús, ra ndixaa iin tiaa ra nani Juan ra sakuchi yuvi iku yuu ña ndikaa yachin nuu chi Judea, ra saa xaꞌa ra kaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi, 2 ra kachi ra saa:

―Nandiko ini ndo xaꞌa kuachi ndo, ra ndakiꞌin ndo ichi Ndioxi, chi xa kuyachin ni ña kaꞌndia Ndioxi chiñu ―*kachi ra.

3 Ra xaꞌa ra Juan yoꞌo ke ndikaꞌan ra Isaías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, te ndikaꞌan ra kachi ra saa:

^Tiaku kaꞌan ndoso iin tiaa iku yuu ra kachi ra saa:

“Ndasavii ndo ichi nuu kixi Tata yo,

ra ndasandaku ndo ichi ndo nuu ra”, kachi ra kundikaa iku yuu kan,

kachi ra Isaías.

4 Ra xiꞌin ixi kiti ri nani camello ke kuvaꞌa tikoto ña xindixi ra Juan yoꞌo, ra ñii kiti ke xinuꞌni tu toko va ra, ra ñaꞌa ña xixi ra xitiaku ra xikuu tika ndixaꞌan xiꞌin ñuñu ña iyoo iku. 5 Ra na ñuu Jerusalén xiꞌin takundiꞌi na ndikun ndiaa Judea, xiꞌin na ndee yachin yuꞌu itia Jordán, kuvi na ndixaꞌan nuu ndixiin ra Juan ña xini soꞌo na ña ndikaꞌan ndoso ra. 6 Ra na ^nandiko ini, ra ^ndinaꞌma na kuachi na, ra sakuchi ra na itia Jordán.

7 Ra te xini ra Juan ña kuaꞌa ka vi na fariseo xiꞌin na saduceo ndixa̱a̱ nuu íin ra, ña kuni na ña na sakuchi ra na, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―¡Ndoꞌo yuvi ñaꞌa! ¿A xaꞌa ña ndakuchi ndo ke kuchuun ndo kaku ndo xaꞌa kuachi ndo, nuu tundoꞌo ndiee ña vaxi, tuvi ndo? 8 Ndi su ña xiniñuꞌu sa ndo ke, na ndañaꞌa ndo mii ndo ña xa nandiko ini ndo xaꞌa kuachi ndo, ra na sa ndo niña ña vaꞌa va. 9 Ra ndakäni ini ndo ña kachi ndo saa xiꞌin mii ndo: “Koo kaꞌnu va ini Ndioxi xaꞌa kuachi yo, chi seꞌe xikua ra Abraham va kuvi yo”, na kachi ndo, ña kutiaa ini ndo xiꞌin mii ndo. Saa chi köo yaꞌvi ndiaa vi ña kan nuu Ndioxi, chi ndia yuu ña ndee yoꞌo ra kuvi va nduu ña yuvi sa Ndioxi, ra nduu na seꞌe ra Abraham va. 10 Saa chi Ndioxi ra xa iyoo nduvi va ra xiꞌin yacha ña kaꞌndia ra xaꞌa takundiꞌi itun kuii, ra saa ke koo tu itun tu täxi kuiꞌi ña vaꞌa va, chi kaꞌndia ra nuu, ra koko va nu. 11 Ra ña ndixa ke yuꞌu, ra xiꞌin tiakuii va ^sakuchi yu ndoꞌo, ña na nandiko ini ndo xaꞌa kuachi ndo, ndi su chi sata vaxi inka ra chee vaꞌa ka nuu yuꞌu, ra ra kan, ra xiꞌin Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ñuꞌu va ke sakuchi ra ndoꞌo; ra yuꞌu, ra nii chiñu loꞌo ke köo yaꞌvi ndiaa yu sa yu nuu vi ra, saa chi ndia nii ña kaniꞌi yu ndixan vi ra ke köo ndiayu yu, saa chi ra kaꞌnu ni kuvi ra. 12 Ra xa ra iyoo tuꞌva va kuvi ra yoꞌo ña vaxi ra, chi xa niꞌi va ra pala, ña ndativi ra nuni trigo, ra ndakiꞌin ra nuni vaꞌa ra ndachi vaꞌa ra ña ini yaka, ra yaa nuni yoꞌo kiꞌin ra koꞌni ra nuu xixi ñuꞌu ña tüꞌva ndaꞌva ra koko va ña ―kachi ra Juan xiꞌin na.

Te chichi Jesús

13 Saa kuu iin kii ra kee Jesús chi Galilea ra ndixaa ra ndia yuꞌu itia Jordán, ña na sakuchi ra Juan ra. 14 Ndi su ra Juan, ra ndixïin ra ña sakuchi ra Jesús, chi suꞌva va kachi ra:

―Yuꞌu va kuvi ra xiniñuꞌu kuchi sa yoꞌo, ndi su yoꞌo, ra nuu yuꞌu va tu vaxi kun; ra väꞌa ñaꞌa ña saa ―kachi ra xiꞌin ra. 15 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―Xiniñuꞌu na sakuchi va kun yuꞌu vichin, ra saa ke na saxinu yo nuu takundiꞌi chiñu ña xaꞌndia Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ra.

Ra saa vi ke sakuchi ra ra. 16 Ra te ndakundichi suꞌva Jesús ña ndikita ra ini tiakuii kan ña chichi ra, ra saa ndanuña ndivi, ra xini ra nduxinu Tachi Yii Ndioxi sata ra; ra ta kaa iin paloma saa kaa ña. 17 Ra tiaku ndikaꞌan Ndioxi ndia ndivi ninu, kachi ra saa:

―Ra yoꞌo kuvi seꞌe yu, ra kuꞌvi ni ini yu xini yu ra, ra kusii ni ini yu xiꞌin ra ―kachi Ndioxi xaꞌa Jesús.

4

Te ixtondoso ña ndivaꞌa Jesús

1 Saa kuu ra ndakiꞌin Tachi Yii Ndioxi Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ña chi iku yuu, ra ikan ixtondoso timiaꞌa ra. 2 Ra te ndixinu uvi xiko kaꞌñu, xiꞌin uvi xiko ñuu ña ndixiyo suꞌun Jesús, ña ndixïxi ra, ra saa xaꞌa ndikaꞌun ini ra. 3 Saa ra kuyachin va timiaꞌa nuu ra ña ixtondoso ri ra, ra ndikaꞌan ri xiꞌin ra kachi ri saa:

―Tu ndixa seꞌe Ndioxi kuvi kun, ra kaꞌan xiꞌin yuu yoꞌo ra na nduu ña ixta kuxi kun ―kachi ri xiꞌin ra.

4 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ri:

―Tuꞌun Ndioxi ra suꞌva va ke kachi ña: “Süvi ndiakua ixta vi ke kuvi kutiaku yuvi xiꞌin, chi kutiaku tu na ña kandixa na takundiꞌi tuꞌun ña kaꞌan Ndioxi va” ―kachi ra xiꞌin ri.

5 Saa ndakiꞌin timiaꞌa kan Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ri ñuu yii Jerusalén, ra sandaa ri ra ndia xini veꞌe ñuꞌu nuu sukun vaꞌa. 6 Ra ndikaꞌan ri xiꞌin ra kachi ri saa:

―Tu ndixa seꞌe Ndioxi kuvi kun ra sandakava mii kun yoꞌo vichin, chi saa kachi tuꞌun Ndioxi:

Chi tiꞌvi va ra na tatun ra kixi na ña kondiaa na yoꞌo,

ra nuu ndaꞌa va ná ndakava kun,

ra täxi na takueꞌe xaꞌa kun sa yuu ―kachi ri xiꞌin Jesús.

7 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ri:

―Ra kaꞌan tu tuꞌun Ndioxi kachi ña suꞌva va: “Na köto ndoso yuvi Ndioxi” ―kachi ña, kachi ra xiꞌin ri.

8 Ra saa ndakiꞌin tuku timiaꞌa kan Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ri iin koꞌndo sukun vaꞌa, ra ikan ndiñaꞌa ri takundiꞌi ñuu ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, xiꞌin takundiꞌi ña kuika nuu ra. 9 Ra ndikaꞌan ri xiꞌin ra kachi ri saa:

―Ndaꞌa yoꞌo taxi yu takundiꞌi ña yoꞌo, tu na ndakusiti kun nuu yu, ra ndasakaꞌnu kun yuꞌu ―kachi ri xiꞌin ra.

10 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ri kachi ra saa:

―Timiaꞌa, kuatiaꞌa nuu yu, saa chi xiniñuꞌu kandixa va yu tuꞌun Tata yu Ndioxi ña kaꞌan ña xiniñuꞌu ndasakaꞌnu yu indaa mituꞌun saa ra kan, ra indaa ra kan tu kandixa va yu, ^kachi ña ―*kachi ra xiꞌin ri.

11 Ndia saa ra ndakoo ri Jesús ra ndakiꞌin ri kuaꞌan va ri, ra saa xaa na tatun Ndioxi ña chindiee taꞌan na xiꞌin va ra.

Xaꞌa Jesús xiꞌin chiñu ña taxi Ndioxi ndaꞌa ra

12 Ra te kundaa ini Jesús ña tiin na ra Juan chikaa na veꞌe kàà, saa ra nandiko ra chi Galilea va. 13 Ndi su nindöo ra koo ra ñuu Nazaret, saa chi chi ñuu Capernaum va ndiyaꞌa ra ndixaꞌan ra ndixiyo ra. Ra ñuu kan, ra yachin yuꞌu mini va ke ndikaa ña, ra ikan kuvi nuu iyoo na seꞌe xikua ra Zabulón, xiꞌin ra Neftalí. 14 Ra suꞌva ke kuu ña ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi ña ndikaꞌan ra Isaías, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ta kachi ra suꞌva:

15 Ñuu nuu iyoo na seꞌe xikua ra Zabulón xiꞌin ra Neftalí,

ña ndikaa chi inka xiyo yuꞌu itia Jordán,

yachin yuꞌu tiañuꞌu chi Galilea, nuu iyoo kuaꞌa ni na xïni tuꞌun Ndioxi.

16 Yuvi na xika nuu ñaa,

ra xini na ndayeꞌe iin ñùꞌù chee;

ra na ndee nuu ñaa, na xa ndiatu ini kuvi,

ra xini na ndatuun iin ñùꞌù ra ndayeꞌe ña nuu na,

kachi ra Isaías.

17 Ra kii kan xaꞌa Jesús kaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi nuu yuvi, kachi ra saa:

―Nandiko ini ndo xaꞌa kuachi ndo ra ndakiꞌin ndo ichi Ndioxi, chi xa kuyachin va ra ña kaꞌndia ra chiñu nuu ndo ―*kachi ra xiꞌin na.

^Kana Jesús kumi ndia tiin tiaka

18 Saa kuu iin kii, ra kee Jesús kuaꞌan ra chi yuꞌu tiañuꞌu ra ndikaa Galilea, ra ikan xini ra uvi tiaa ndia tava tiaka ra koꞌni ndia inu ndia ini tiañuꞌu kan xika ndia; ra ñani va ndia, ra iin ra nani Simón ra kaꞌan tu na Pedro va xiꞌin ra, ra inka ra nani Andrés, ra niña ndia tava tiaka kuvi va ndia. 19 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Naꞌa ndo na kuꞌun yo xiꞌin yu, ra sañaꞌa yu ndoꞌo ndia kuꞌva ke ndatuꞌun ndo xiꞌin yuvi ra ndakundikun na yuꞌu ―*kachi ra xiꞌin ndia. 20 Ndia saa ra ndikun ndakoo ndia inu ndia ña tava ndia tiaka ra ndakundikun ndia kuaꞌan ndia xiꞌin va ra. 21 Ra iin viviꞌi loꞌo ndixaꞌan Jesús, ra saa xini ra inka uvi tuku va ndia, ra ñani tu ndia kan va; ra iin ra nani Jacobo ra inka ra nani Juan, ra ini barca ke ndoꞌni ndia xiꞌin iva ndia ra nani Zebedeo ña ndakaꞌma ndia inu ndia ña tiin ndia tiaka. Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, ña ná kundikun ndia ra. 22 Saa ra ndikun ndakoo ndia chiñu ña xa ndia ra nindiayu taꞌan ndia xiꞌin Iva ndia, ra ndakundikun ndia kuaꞌan ndia xiꞌin Jesús va. 23 Ra iinii kuvi chi Galilea ^xika Jesús sañaꞌa ra yuvi ta veꞌe ñuꞌu ta veꞌe ñuꞌu, ra ^kaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi nuu na, ña ^sañaꞌa ra na xaꞌa ichi nuu xaꞌndia chiñu Ndioxi, ra sandaꞌa ra takundiꞌi yuvi na xiꞌi, ndia ndia ka mii nuu kueꞌe va. 24 Ra iin takundiꞌi ñuu ña ndikun ndiaa ñuu Siria, ndindutia ndoso tuꞌun xaꞌa Jesús, ña kuaꞌa ni ña xituꞌun xa ra, ra iin takundiꞌi na xiꞌi, ra vaxi na xiꞌin na nuu ra. Ra ndia ndia ka mii nuu kueꞌe ke ndoꞌo va na, takuu sava na tiin tachi ndivaꞌa, xiꞌin na kueꞌe na küvi kaka, xiꞌin na xiꞌi yiꞌi, ra yo̱o̱ ka mii kuvi va na, chi iin nduvaꞌa yaa va na xa Jesús. 25 Ra kuaꞌa ka vi yuvi ndikun kuaꞌan xiꞌin Jesús, na kee chi Galilea, xiꞌin na kee ñuu Decápolis, xiꞌin na kee ñuu Jerusalén, xiꞌin na kee chi Judea, ra saa tu na ndee chi inka xiyo yuꞌu itia Jordán va.

5

Nduꞌu Jesús xini iin koꞌndo ra kaꞌan ra xaꞌa ña vaꞌa ña taxi Ndioxi ndaꞌa yuvi

1 Ra te xini Jesús ña kuaꞌa ni yuvi xaa, ra saa nandaa ra iin koꞌndo ndakunduꞌu ra, ra kuyachin ndia itaꞌan xiꞌin ra nuu ra. 2 Ra saa xaꞌa ra sañaꞌa ra na kachi ra saa:

3 ―Vaꞌa ni kee ndoꞌo, na nda̱ꞌví, na xini ñuꞌu ndiee Ndioxi nuu vichin, chi kuenda ndoꞌo va ke kuu ndivi nuu xanꞌdia ra chiñu. 4 Ra vaꞌa ni kee ndoꞌo, na xáku vichin, chi vaxi kii ra ndoꞌo kuvi ndo kusii ni ini sa Ndioxi va. 5 Ra vaꞌa ni kee tu ndoꞌo, na vita ni ini vichin, chi ndoꞌo kuvi na ndakiꞌin ñuꞌú ña ndikaꞌan Ndioxi taxi ra. 6 Ra vaꞌa ni kee tu ndoꞌo, na kaꞌun ini nima vichin, ra ndachi ini ndo ña kuni ndo kuni soꞌo ndo ña kaꞌan Ndioxi, chi vaxi kii ra kuni va soꞌo ndo tuꞌun ra. 7 Ra vaꞌa ni kee ndoꞌo, na ndaꞌvi ni ini vichin, chi ndoꞌo kuvi ndo kundaꞌvi ni ini Ndioxi kuni ra. 8 Ra vaꞌa ni kee ndoꞌo, na ndakú nima, chi ndoꞌo kuvi ndo kuni nuu Ndioxi. 9 Ra vaꞌa ni kee tu ndoꞌo, na ndachutaꞌan mani yuvi na kanitaꞌan va, saa chi ndoꞌo kuvi ndo kunani seꞌe Ndioxi va. 10 Ra vaꞌa ni kee tu ndoꞌo, na kundivaꞌa na xiꞌin xaꞌa ña xa ndo ña vaꞌa ña kuni Ndioxi, chi ndoꞌo kuvi ndo niꞌi taꞌvi koo xiꞌin Ndioxi nuu xaꞌndia ra chiñu. 11 Ra vaꞌa ni kee ndo, te kañaꞌa na xiꞌin ndo, ra kani taꞌan na xiꞌin ndo, ra xavaꞌa ini na tuꞌun chiꞌña xaꞌa ndo, xaꞌa ña ndikun ndo yuꞌu. 12 Ra te xá na suꞌva xiꞌin ndo, ra na kusii ni ini ndo, chi ndivi ninu iyoo iin ña chee ni niꞌi ndo sa Ndioxi; ra na kuayüꞌvi ndo, chi saa xa tu na xiꞌin na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va ―kachi Jesús xiꞌin na.

Na kuu yo ta kuꞌva iyoo ñi̱i̱ ña vaꞌa

13 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ndoꞌo kuvi ndo iyoo ta kuꞌva iyoo ñi̱i̱ ña xa uꞌva ña yuuvi yoꞌo, ra tu ná ndiꞌi xaꞌa ñi̱i̱, ra üꞌva ka koo ña. Saa ra, ¿ndixaa ka ke koo ña ña nduu uꞌva tuku ña, tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo, chi köo ka mii chuun kuu ka vi ña, chi ndia ña kutia va kuvi ña ra kuañu yuvi va ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ñùꞌù ña tuun nuu ña yuuvi

14 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ndoꞌo kuvi ndo iyoo ta kuꞌva iyoo ñùꞌù ña tuun nuu na yuuvi yoꞌo, ra ta kuꞌva iyoo iin ñuu ña nduꞌu xini iin koꞌndo, ra ^xini takundiꞌi va yuvi ña, ra küvi ka koo seꞌé ña, ra saa ke iyoo tu ndoꞌo va. 15 Ra xa kundaa va ini ndo chi köo na ndatuun ñùꞌù, ra te ndiꞌi tu nandasi na xikoꞌo nuu ña, chi nuu sukun va chinduꞌu na ña, ra saa ke vaꞌa ^tuun ña nuu takundiꞌi va na ndee veꞌe kan. 16 Ra saa ke na koo tu ndoꞌo va, ña kuyeꞌe ndo nuu na yuuvi yoꞌo, ra kuni na takundiꞌi ña vaꞌa ña xa ndo, ra ndasakaꞌnu na Tata yo Ndioxi ra iyoo ndivi ―kachi Jesús xiꞌin na.

^Ndakani Jesús xaꞌa ndiayu ña ndakoo ra Moisés

17 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ndoꞌo, na ndee yoꞌo, ra ndakäni ini ndo, ña xaa yu sandiꞌi yu xaꞌa ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés, ra nii ña ^sañaꞌa na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa växi yu sandiꞌi yu xaꞌa; chi ña xaa yu saxinu yu nuu va kuvi ña. 18 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ra na kundaa ini ndo: chi ndia nii tuꞌun loꞌo xiꞌin ndia nii letra loꞌo ña kuu ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés xinaꞌa, ra ndïꞌi xaꞌa ña, ra nii na ndiꞌi va xaꞌa ña yuuvi yoꞌo, ndi su xiniñuꞌu xinu ndiꞌi va ña kaꞌan tuꞌun Ndioxi. 19 Ra ndia ndia ka yuvi na xïin kandixa sava chiñu loꞌo ña xaꞌndia ndiayu Ndioxi nuu na, ra nii sañäꞌa tu na inka yuvi ña na kandixa na ña kaꞌan ña, ra na xa ña yoꞌo ra na loꞌo vaꞌa va kuu na nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. Ndi su yuvi na kandixa takundiꞌi chiñu ña xaꞌndia ndiayu Ndioxi, ra sañaꞌa tu na inka yuvi ña na kandixa na ña, ra na kan kuvi na kuu na kunaꞌnu vaꞌa ka va nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. 20 Ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndoꞌo vichin, ra na kundaa vaꞌa ini ndo, chi küvi kiꞌvi ndo ndivi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, tu na kandïxa ndinuni vaꞌa ka ndo Ndioxi nuu na maestro na sañaꞌa ndiayu Ndioxi xiꞌin na fariseo ―kachi Jesús xiꞌin na.

Na kindoo mani yo xiꞌin na sáa̱ ini xíní yo

21 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ra xa kundaa va ini ndo, chi na xii xikua yo na xindee xinaꞌa, ra suꞌva va ke kachi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa na: “Käꞌni kun yuvi”, saa chi tu na kaꞌni kun, saa ra chaꞌvi tu yoꞌo va xaꞌa kuachi kun nuu Ndioxi, kachi ña. 22 Ndi su yuꞌu tu kaꞌan xiꞌin ndo vichin, chi ndia ndia ka yuvi na sáa̱ ini xini ñani taꞌan, ra kixi va tundoꞌo sata na kan; ra saa tu yuvi na kandivaꞌa xiꞌin taꞌan va, chi ku̱ꞌu̱n tu na kan va nuu na chiñu naꞌnu ña kundaku kuachi xiꞌin na; ra yuvi na kaꞌan, “na kiꞌvi” xiꞌin ñani taꞌan, ra ndia ndiaya nuu xixi ñuꞌu ke ku̱ꞌu̱n na kan kuꞌun na xaꞌa tuꞌun kan.

23 ’Ra ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin, chi tu kuaꞌan ndo ña soko ndo ñaꞌa nuu Ndioxi ra te ndixaa ndo nuu arta yii veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan, ra ikan na ndakaꞌan ndo ña väꞌa iyoo ini iin ñani ndo xini na ndoꞌo, 24 saa ra, vaꞌa ka va na ndakoo ñaꞌa ndo, ñaꞌa ña niꞌi ndo kuaꞌan ndo nuu arta yii kan, ra xiꞌna ka va na kuꞌun ndo ña ndakaꞌan mani ndo xiꞌin na, ña na koo kaꞌnu ini na xaꞌa ndo, ra saa vi ke kuvi nandiko ndo kuꞌun ndo ña soko ndo ñaꞌa ña kuaꞌan xiꞌin ndo nuu Ndioxi.

25 ’Ra tu ndia na taxi kuachi xaꞌa ndo nuu na chiñu, ra vaꞌa ka va yachi na ndakaꞌan mani ndo xiꞌin na, ña vaꞌa na küꞌun ndo veꞌe chiñu, chi tu na kuꞌun ndo nuu ra juez ña sandaku ra kuachi xiꞌin ndo, saa ra ndataxi va ra kan ndoꞌo ndaꞌa ndia kumisio, ra chikaa va ndia ndoꞌo veꞌe kàà. 26 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi këe yachi vi ndo veꞌe kàà tu na taan ndia ndoꞌo, chi xiniñuꞌu ndiakua chaꞌvi ndiꞌi va ndo xuꞌun ña nduku ra juez nuu ndo, ra saa vi kee ndo veꞌe kàà ―kachi Jesús xiꞌin na.

Kaꞌan Jesús xaꞌa tiaa ndia ^kíꞌvi xiꞌin inka na siꞌi

27 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ra xa kundaa va ini ndo ña kaꞌan ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés xinaꞌa ña kachi suꞌva: “Kïꞌvi kun xiꞌin yasiꞌi inka tiaa.” 28 Ndi su yuꞌu tu kaꞌan xiꞌin ndo vichin: tu ndia iin tiaa ra ixtoꞌni ra nuu iin ñaꞌa, ra ndikun kuni ra kusun ra xiꞌin ña, saa ra xa kuachi va ke xa nima ra xiꞌin ña.

29 ’Ña kan ke tu iin xiyo nduchi nuu kuaꞌa kun, ra kuni ña sandakava ña yoꞌo, ña sa kun kuachi, saa ra vaꞌa ka va na tava kun ña, ra sakana kun ña; chi vaꞌa ka va ke na sandiꞌi kun xaꞌa iin xiyo nduchi nuu kun, nuu ña kuꞌun iinii saa kun ndiaya. 30 Ra tu ndaꞌa kuaꞌa kun ke kuni sandakava yoꞌo ña sa kun kuachi, saa ra vaꞌa ka va ke na kaꞌndia kun ña, ra sakana kun ña, chi vaꞌa ka va ke na sandoñuꞌu kun iin xiyo iki kuñu kun, nuu ña kuꞌun iinii saa kun ndiaya ―kachi Jesús xiꞌin na.

Kaꞌan Jesús xaꞌa na ndakoo taꞌan

31 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ra xa kundaa va ini ndo chi suꞌva ke kachi ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés xinaꞌa xaꞌa na ndakoo taꞌan: Tiaa ra kuni ndakoo yasiꞌi, ra xiniñuꞌu na taxi ra iin tutu ndaꞌa ña, ña ndakuiin ña xaꞌa ña, ña ndixa ke xa ndakoo ra ña. 32 Ndi su yuꞌu tu kaꞌan xiꞌin ndo vichin: ra tu ndia iin tiaa ra na ndakoo ra yasiꞌi ra, ra ndi su süvi xaꞌa ña ña xika ña xiꞌin inka tiaa ke ndakoo ra ña, chi ña kuni mii va ra ke sa ra saa, saa ra, kuachi ra kan va ke tu na ndakiꞌin ña inka tiaa, saa chi taꞌan kuachi ña xa na ndiaka taꞌan ke xa tu ña kan va. Ra tiaa ra tandaꞌa tu xiꞌin iin ñaꞌa ña nindoo nuu yii, ra iin kuvi va kuachi ra kan xiꞌin na ndiaka taꞌan, na kanduu ndiayu Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin na.

Kaꞌan Jesús xaꞌa ña ^kindoo yo sa yo

33 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa xiꞌin na:

―Ra xa kundaa va ini ndo ni ke kachi ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés taxi ra ndaꞌa na xii xikua yo na xindee xinaꞌa, ña kachi suꞌva: “Na käꞌnu kun ña kindoo kun sa kun nuu Ndioxi, saa chi tu kindoo kun sa kun iin chiñu nuu ra, ra na saxinu va kun ña”, kachi ña. 34 Ndi su yuꞌu tu kaꞌan xiꞌin ndo vichin, ndia nii ñaꞌa chunäꞌa ndo, ni ndivi ninu küvi chunaꞌa ndo, chi ikan kuu nuu nduꞌu Ndioxi va. 35 Ra nii ñuꞌu yoꞌo küvi chunaꞌa ndo, chi nuu xañu Ndioxi va kuvi ña; ra nii ñuu Jerusalén küvi chunaꞌa ndo chi ñuu Ndioxi, ra kuu rey ra kaꞌnu, va kuvi ña. 36 Ra nii xini tu ndo küvi chunaꞌa ndo, chi ndia nii ixi loꞌo xini ndo ra küvi ndanama ndo ña, ña nduu ña, ña yaa a ña ndiaa. 37 Ña kan ke te kaꞌan ndo ndia ndia ka va ña, ra tu kuvi sa ndo ña, ra “kuvi”, kachi va ndo, ra tu küvi sa ndo ña, ra “küvi”, kachi va ndo. Chi takundiꞌi ka tuꞌun ña ndakunuu kaꞌan ndo, ra xa kuenda ña väꞌa va kuvi ña kan ―kachi Jesús xiꞌin na.

Kaꞌan Jesús ndia kuꞌva ke kuvi sa yo te xa kundivaꞌa inka yuvi xiꞌin yo

38 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa xiꞌin na:

―Ra xa kundaa va ini ndo chi suꞌva ke kachi ndiayu Ndioxi: “Tu na sataxin na nduchi nuu ndo, ra na sataxin tu ndoꞌo nduchi nuu na kan va; ra tu kani na yuꞌu ndo ra kita nùꞌù ndo, saa ra na tava tu ndoꞌo nùꞌù na kan va”, kachi ña. 39 Ndi su yuꞌu kaꞌan tu xiꞌin ndoꞌo vichin: Tu ndia na ^xa ña väꞌa xiꞌin ndo, ra na sä ndoꞌo ña väꞌa xiꞌin na, ra tu ndia na xakin xaꞌndia iin xiyo nuu ndo, ra na taxi ndo inka xiyo nuu ndo na kani va na. 40 Ra tu ndia na xakin kuachi xiꞌin ndo ña kuni na kindiaa na tikachi ña niꞌnu ndo, ra na taxi ndo ña ndaꞌa va na, ra ndia koto ña ndixi va ndo na taxi ndo kuꞌun xiꞌin na. 41 Ra tu ndia na xa nduxa xiꞌin ndo ña kuiso ndo ñaꞌa xiꞌin na, iin mil metro, saa ra ndia uvi mil metro va na kuꞌun ndiaka ndo ña xiꞌin na. 42 Ra na nduku ñaꞌa nuu ndo, ra taxi ndo ña ndaꞌa va na, ra na tatu ñaꞌa nuu ndo, ra na kuxïꞌndia ndo ña nuu na ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ná kuꞌvi ini yo kuni yo na sáa̱̱ ini xini yo

43 Saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa:

―Xa kundaa va ini ndo chi na xii xikua yo ra suꞌva va ke kachi na: “Kuꞌvi ini kun kuni kun na itaꞌan xiꞌin kun, ra na sáa̱̱ va ini kun kuni kun na sáa̱̱ ini xini yoꞌo”, kachi na. 44 Ndi su yuꞌu tu kachi saa xiꞌin ndo vichin: Kuꞌvi ini ndo kuni ndo na sáa̱̱ ini xini ndoꞌo, ra na kaꞌan tu ndo xiꞌin Ndioxi xaꞌa na kanitaꞌan xiꞌin va ndo. 45 Ra saa ke ndañaꞌa ndo mii ndo ña ndixa ke kuu ndo seꞌe Ndioxi ra iyoo ndivi, chi ra kan kuvi ra ^taxi kanata ñuꞌu ra tuun ña sata na vaꞌa xiꞌin na väꞌa va, ra ^taxi tu ra kuun savi sata na vaꞌa xiꞌin na väꞌa va. 46 Ra tu kuꞌvi ini ndo xini ndo takua na kuꞌvi ini xini ndoꞌo va, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña nuu Ndioxi, chi saa xa tu na yuvi na kuëe kandixa Ndioxi va. 47 Ra tu xatoꞌo ndo takua na ndikun Ndioxi xiꞌin va ndo, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña nuu Ndioxi, chi saa xa tu yuvi na xïni ichi Ndioxi va. 48 Ña kan ke ndakú ni na koo nima ndo, ra ndia ta kuꞌva iyoo mii Tata yo Ndioxi ra nduꞌu ndiví ninu va ke, na koo ndo; chi ra kan ra vaꞌa ni ra; ra niña ña ndakú va ^xa ra ―kachi Jesús xiꞌin na.

6

^Sañaꞌa Jesús xaꞌa ña taxi yo nuu na ndaꞌvi

1 ’Ra te kuni ndo sa ndo iin ña vaꞌa xiꞌin na ndaꞌvi, ra na küni ndia nii yuvi ña sa ndo ña xiꞌin na, chi tu na kuni na, ña saniꞌi ndo ñaꞌa na ndaꞌvi, saa ra xaꞌa na satoꞌo na ndoꞌo xaꞌa chiñu ña xa va ndo; ra tu ña kuni ndo satoꞌo na ndoꞌo va ke xa ndo ña, saa ra köo ña vaꞌa saniꞌi vi Tata yo Ndioxi ra iyoo ndivi ndoꞌo. 2 Ña kan ke te taxi ndo ñaꞌa ndaꞌa na ndaꞌvi, ra na käꞌan ndoso ndo xaꞌa ña xiꞌin takundiꞌi yuvi ña na kundaa ini na, chi saa ke ^xa inka yuvi na chiꞌña tuꞌun va, chi na kan ra iin kunani na xika na ña ndatuꞌun na xiꞌin takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu, ra xika tu na iin takundiꞌi yaꞌya va ña ndatuꞌun na xiꞌin yuvi, ña kuni na ña vaꞌa ni na kaꞌan yuvi xaꞌa na; ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi na xa saa, ra xa ña kan ke niniꞌi va na, chi köo ka ñaꞌa taxi vi Ndioxi ndaꞌa na. 3 Ña kan ke te chindiee taꞌan ndoꞌo xiꞌin na ndaꞌvi na kumani ñaꞌa nuu, ra ndatüꞌun ndo xiꞌin ndia nii yuvi, ra na kundäa ini ndaꞌa ichin ndo xaꞌa chiñu ña xa ndaꞌa kuaꞌa ndo. 4 Ra ña vaꞌa ña xa ndo xiꞌin na ndaꞌvi na kumani nuu, ra ña seꞌe va na kuu ña, ra saa ke niꞌi ndo ña vaꞌa nuu Tata yo Ndioxi ra iyoo ndiví ra ^kundaa ini xaꞌa takundiꞌi chiñu ña iyoo seꞌe ―kachi Jesús xiꞌin na.

Sañaꞌa Jesús yuvi ña kaꞌan na xiꞌin Ndioxi

5 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa xiꞌin na:

―Te kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi, ra xä ndo ta xa na chiꞌña tuꞌun, chi na kan ra kutoo ni na kundita na ini veꞌe ñuꞌu nuu tuvi, ra xini sii ni tu na ña kundita na tutun yaꞌya va ña kaꞌan na xiꞌin Ndioxi, ña vaꞌa na kuni yuvi na, ra kaꞌan toꞌo ni na xaꞌa na kuni na. Ra ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi na kan, ra köo ka ñaꞌa taxi Ndioxi ndaꞌa vi na, chi xa ña kan ku yaꞌvi va na. 6 Ndi su ndoꞌo, ra te kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi ra suꞌva va ke na sa ndo: chi ini veꞌe va ndo ke na ndee ndo; ra ndakasi ndo yeꞌe ndo, ra ikan va na kaꞌan seꞌe ndo xiꞌin Tata ndo Ndioxi, ra saa ke niꞌi ndo ña vaꞌa nuu ra, chi ra kan, ra kundaa va ini ra xaꞌa ña kaꞌan seꞌe ndo xiꞌin ra, ra taxi va ra ña vaꞌa ndaꞌa ndo.

7 ’Ra te kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi, ra xä ndo ta xa yuvi na xïni ichi Ndioxi, chi na kan ra te kaꞌan na xiꞌin Ndioxi, ra iin tuku, tuku nandiko na kaꞌan na indaa tuꞌun ña köo yaꞌvi ndiaa, chi xiꞌin ña kan va ke kundaꞌvi ini Ndioxi kuni ra na, ra ndakuiin ra yuꞌu na, tuvi na. 8 Ndi su ndoꞌo, ra xä ndo ta xa na kan, chi Iva yo Ndioxi ra xa kundaa va ini ra ni ñaꞌa ke kumani nuu ndo, te kuni ka nduku ndo ña nuu vi ra. 9 Ña kan ke te kaꞌan ndoꞌo xiꞌin Ndioxi ra suꞌva va na kachi ndo xiꞌin ra:

Tata ndi, ra iyoo ndiví, ña yii ni na kuu kivi kun.

10 Ra na kixi kun kaꞌndia kun chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo.

Ra ta xa kun ndivi ke, na sa kun nuu ñuꞌu yoꞌo va.

11 Ra iin ndisaa kii ke ná taxi kun ña xiniñuꞌu nuu ndi kuxi ndi; ra na kumäni ña nuu ndi.

12 Ra na sakaꞌnu ini kun xaꞌa kuáchi ndi,

Ta kuꞌva xa ndi ña ^xakaꞌnu ini ndi xaꞌa kuachi yuvi, na xa ña väꞌa xiꞌin ndi.

13 Ra täxi kun koyo ndi ndaꞌa ña väꞌa;

Chi na ndakiꞌin va kun nduꞌu ndaꞌa ña.

Chi yoꞌo kuvi ra kaꞌnu xaꞌndia chiñu,

ra kuu mii kun ndiee, ra xaꞌndia kun xaꞌa takundiꞌi va ñaꞌa,

ndia ndikaa ndikuꞌun. Amén.

14 ’Ra na kundaa ini ndo, saa chi tu xakaꞌnu ini ndo xaꞌa kuachi ña xa inka yuvi xiꞌin ndo, saa ra koo kaꞌnu tu ini Tata yo Ndioxi ra iyoo ndivi xaꞌa kuachi tu ndoꞌo va. 15 Ndi su tu na köo kaꞌnu ini ndo xaꞌa kuachi ña xa inka yuvi xiꞌin ndo, saa ra nii Tata yo Ndioxi ra iyoo ndivi köo kaꞌnu ini tu xaꞌa kuachi ndoꞌo va ―kachi Jesús xiꞌin na.

^Sañaꞌa Jesús na ndia kuꞌva ke sa na ña koo suꞌun na

16 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Te iyoo suꞌun ndo ña xïxi ndo, ra na ndañäꞌa ndo mii ndo ña kuvita ini ndo ta kuꞌva xa na chiꞌña tuꞌun, chi na kan, ra iin ndanama chuun na nuu na, ña kuni na kuni yuvi ña iyoo suꞌun na ña xïxi na. Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi na xa saa kan, ra xa ña kan kuvi yaꞌvi va na, ra köo ka ñaꞌa taxi Ndioxi ndaꞌa vi na. 17 Ña kan ke ndoꞌo, ra te iyoo suꞌun ndo ña xïxi ndo, ra na ndakatia va ndo nuu ndo, ra vivii va na ndasa ndo xiꞌin mii ndo. 18 Ra saa ke na kundäa ini yuvi ña iyoo suꞌun ndo, ra takua Tata ndo Ndioxi ra xini ña xa seꞌe va ndo kuvi ra na kundaa ini, ra saa ke niꞌi ndo ña vaꞌa nuu Tata yo Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin na.

Na chivaꞌa yo ña kuika chi ndivi

19 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na, kachi ra saa:

―Chiväꞌa ndo ña kuika nuu ña yuuvi yoꞌo, chi yoꞌo ra ^kíꞌvi va tikixin ña, ra kuxi va tu ña, saa ra ndiꞌi xaꞌa va ña, ra ^kíꞌvi tu na kuiꞌna va sakuiꞌna na ña. 20 Ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ña na chivaꞌa ndo ña kuika chi ndivi nuu ^kïꞌvi tikixin, ra nii küxi ña, ra nii ndïꞌi tu xaꞌa va ña, ra nii na kuiꞌna kïꞌvi ña sakuiꞌna na ña. 21 Saa chi nuu ^chivaꞌa ndo ña kuika ña kuu mii ndo, ra ikan ke koo tu nima va ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ta iyoo ñùꞌù yeꞌe saa iyoo nduchi nuu yo

22 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa xiꞌin na:

―Nduchi nuu yo, ra ñùꞌù ña ^tuun nuu iinii saa iki kuñu va yo kuvi ña; ra tu vaꞌa nduchi nuu ndo, saa ra vaꞌa tu iyoo iinii saa mii va ndo, saa chi nuu iyoo ñuꞌu va iyoo ndo. 23 Ndi su tu ña kueꞌe va kuvi nduchi nuu ndo, saa ra nuu ñaa va iyoo iki kuñu ndo, ra tu ñùꞌù yeꞌe ña kuu mii ndo ra ña ñaa va kuvi ña, saa ra nuu ñaa tu iyoo iinii saa va ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.

^Sañaꞌa Jesús yuvi xaꞌa ña kuika xiꞌin xaꞌa ichi Ndioxi

24 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Ra kuni yu na kundaa ini ndo, chi ndia nii yuvi ra küvi sachiñu na nuu uvi tiaa ndia xaꞌndia chiñu, saa chi na xachiñu nuu uvi tiaa, ra küvi kindoo vaꞌa na xiꞌin uvi saa ndia. Saa chi tu vaꞌa na kitaꞌan na xiꞌin iin ra, ra inka tu ra sáa̱ na xiꞌin va. Xaꞌa ña kan ke küvi sachiñu ndo nuu Ndioxi ra sachiñu tu ndo nuu xuꞌun ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ndioxi kuvi ra ndiaa takundiꞌi seꞌe ra na kandixa ichi ra

25 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Ra vichin ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ña na ndïꞌi ni ini ndo xaꞌa ña kuxi ndo, xiꞌin xaꞌa ña koꞌo ndo, ña vaꞌa kutiaku ndo, ra nii na ndïꞌi ni tu ini ndo xaꞌa tikoto ña kundixi va ndo; saa chi ndiaa yaꞌvi ni ka va ña tiaku ndo nuu ña xíxi ndo, ra ndiaa yaꞌvi ni ka va tu iki kuñu ndo nuu tikoto ña ndixi ndo. 26 Ra na kutoꞌni ndo ndia kuꞌva ke iyoo saa vali, ri ndachi xika ndivi, chi nii chïꞌi ri, ra nii sakëe ri, ra nii yaka nuu chivaꞌa ri ñaꞌa kuxi ri köo vi, ndi su Tata ndo Ndioxi ra iyoo ndivi va kuvi ra kiꞌin kuenda xiꞌin ri ña xixi ri. Ra saa ke sa tu ra xiꞌin ndoꞌo va, saa chi ndiaa yaꞌvi ni ka va ndoꞌo nuu saa vali kan. 27 Ña kan ke na kundïꞌi ni ini ndo xaꞌa ña tiaku ndo vichin, saa chi vaꞌa ni ndiꞌi ni va ini ndo, ra tu na kachi Ndioxi kuvi ndo, saa ra kuvi va ndo, ra ndia nii hora loꞌo ka ke kuchüun vi ndo kutiaku ndo. 28 ¿Ra nichuun ke ndiꞌi ni tu ini ndo xaꞌa ña kundixi ndo? Kutoꞌni ndo ndia kuꞌva ke iyoo ita vali ña iyoo iku, saa chi ña kan ra nii xachïñu ña, ra nii xaväꞌa ña tikoto ña kundixa ña, ndi su nduvi ni va ña. 29 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi ndia nii ra rey Salomón ra vaꞌa ni kuika ni va ndixiyo ra, ndi su ndikuchüun vi ra ña sa̱ví ni koo tikoto ra ta kuꞌva iyoo ita vali kan. 30 Ra tu nduvi ni sakundixi Ndioxi ita vali ña iyoo iku, ra vichin iyoo ña, ra tiaan xa ndachi va ña, saa ra ndakaya na ña ra xaꞌmi va na ña, ra kachi ka vi tu ndoꞌo, ¿a täxi ra ñaꞌa ña kumani nuu ndo ndaꞌa ndo tuvi ndo? ¿Nichuun ndiee ni ini ndo ña xïin ndo kandixa ndo Ndioxi? 31 Ña kan ke na ndïꞌi ni ka ini ndo ña kachi ndo saa: “¿Ni ke kuxi yo vichin, ra ni ndutia kuvi ra koꞌo yo, ra ndia mii kee tu tikoto ña kundixi yo?”, na kachi ndo. 32 Saa chi xaꞌa takundiꞌi ñaꞌa yoꞌo kuvi ña ndiꞌi ni ini yuvi na xïni ichi Ndioxi va. Ndi su ndoꞌo, ra na kundïꞌi ni ka ini ndo xaꞌa ña yoꞌo, saa chi Tata ndo Ndioxi ra xa xini mii va ra kan ni ñaꞌa ke xamani nuu ndo. 33 Ña kan ke, ndoꞌo, ra xiꞌna ka va chiñu ña xaꞌndia Ndioxi ke ná ndanduku ndo, ra sa ndo ña, ra saa ke taxi ra takundiꞌi ñaꞌa ña xíniñuꞌu nuu ndo ndaꞌa ndo. 34 Ra na kundïꞌi ni ini ndo xaꞌa tundoꞌo ña kuu kii ña vaxi, saa chi kundiëe ndo ña kundiꞌi ini ndo xaꞌa tundoꞌo ña ^kuu kii vichin, ra kundiꞌi tu ini ndo xaꞌa tundoꞌo ña kuu kii ña vaxi. Chi ta iin, ta iin kii, ra xa iyoo, xa iyoo va tundoꞌo vaxi xiꞌin ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

7

Na käꞌan yo xaꞌa kuachi inka yuvi

1 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Käꞌan ndo xaꞌa kuachi inka yuvi, ra saa ke käꞌan Ndioxi xaꞌa kuachi tu ndoꞌo va. 2 Chi ta kuꞌva xa ndo ña kaꞌan ndo xaꞌa kuachi inka yuvi ña väꞌa xa na, ra saa ke sa tu Ndioxi xiꞌin ndoꞌo va ña sayukun ra kuachi ndo. 3 ¿Nichuun vaꞌa ndiꞌi ini kun xaꞌa miꞌi loꞌo ña ndikaa nuu ñani kun, ra ndïꞌi tu ini kun xaꞌa itun chee tun ndikaa nuu mii kun? 4 Ra tu xïni kun itun chee tu ndikaa nuu mii kun, saa ra, ¿ni ke sa kun ña vaꞌa kaꞌan kun xiꞌin ñani kun: “Ñani, naꞌa ra na tava yu miꞌi loꞌo ña ndikaa nuu kun”, na kachi kun xiꞌin ra? 5 Saa ra ra chiꞌña tuꞌun va kuvi kun, chi xiꞌna ka va itun chee tu ndikaa nuu mii kun kuvi nu, na tava kun. Ra saa ke vaꞌa ndatuvi nuu kun, ra vaꞌa tava kun miꞌi loꞌo ña ndikaa nuu ñani kun.

6 ’Ra na täxi ndo ña yii ndaꞌa tina, chi koto ndikokuiin ri ra kaxi ri ndoꞌo; ra nii nuu kini na chikäa ndo ña vaꞌa, ña yaꞌvi ni, ña iyoo nuu ndo; chi koto kuꞌní xaꞌa ri ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

Taxi va Ndioxi ñaꞌa ña nduku yo nuu ra

7 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa xiꞌin na:

―Nduku ndo ñaꞌa ña kumani nuu ndo nuu Ndioxi, ra taxi ra ña ndaꞌa ndo; na ndanduku ndo ñá, ra ndaniꞌi ndo ña; na kani ndaꞌa ndo yeꞌe, ra ndakuiña ra nuu ndo. 8 Saa chi takundiꞌi yuvi na nduku ñaꞌa kumani nuu na nuu Ndioxi ra taxi va ra ña nduku na ndaꞌa na, ra na ndanduku ñaꞌa ña kuni na, ra ndaniꞌi va na ña. Ra na kani ndaꞌa yeꞌe, ra ndakuiña va ra nuu na. 9 Ra tu ndiaa ndoꞌo, na iyoo seꞌe, ra tu na nduku seꞌe ndo ixta nuu ndo kuxi na, ¿ra ama taxi ndo yuu ndaꞌa na kaxi na? 10 Ra tu tiaka, tu na nduku na nuu ndo kaxi na, ¿ra ama tiin tu ndo iin koo, ra taxi ndo ri ndaꞌa na kaxi na? 11 Saa chi ndoꞌo, ra vaꞌa ni na yuvi kuachi kuvi va ndo, ndi su xini va ndo ña taxi ndo ña vaꞌa ndaꞌa seꞌe ndo. Ra saa tu Tata ndo Ndioxi ra iyoo ndiví va, chi viꞌi ni ka va ña vaꞌa taxi ra kan ndaꞌa ndo.

12 ’Ra tu kuni tu ndo ña sa yuvi ña vaꞌa xiꞌin ndo, saa ra, ña vaꞌa na sa tu ndoꞌo xiꞌin va na, saa chi tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ra iin kuvi va ña xiꞌin ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés, xiꞌin ña tiaa na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ―kachi Jesús xiꞌin na.

Yeꞌe tiañu xiꞌin yeꞌe ndika

13 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Yeꞌe tiañu va ke na kiꞌvi ndo, chi iyoo tu inka yeꞌe ña ndika ni va, ra iyoo tu iin ichi ña ndika ni va, ndi su ndiaya va ke kuaꞌan ña kan, ra kuaꞌa ni va kuvi yuvi na kuaꞌan chi kan. 14 Ndi su ichi ña kuaꞌan ndiví nuu iyoo Ndioxi, ra tiañu ni va ña kan, ra tiañu ni tu yeꞌe va, ra loꞌo ni va kuvi yuvi na ndaniꞌi ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

Xiꞌin chiñu ña xa va yuvi ke ndakuni yo na

15 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Ra na kondiaa ni ndo mii ndo nuu yuvi na chiꞌña tuꞌun, na xá kaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi ta vaxi na nuu ndo, chi toꞌo ni va ñaꞌa na, ndi su süvi na ndixa kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi kuvi na. Chi na kan ra ta iyoo ndivaꞌyu kuiꞌna va ke iyoo na. 16 Ra kuvi va ndakuni ndo na, chi xiꞌin chiñu ña xa va na ke ndañaꞌa na mii na. Ta kuꞌva iyoo itun kuiꞌi tun vaꞌa, xiꞌin itun ñaꞌa, chi küvi kuun uva ndaꞌa itun ìñu̱, ra nii küvi kuun tu koxi ndaꞌa itun ìñu̱ ndiava va, chi itun ñaꞌa va kuvi nu. 17 Ra saa ke iyoo tu ña yoꞌo va, chi takundiꞌi itun vaꞌa, ra kuiꞌi ña vaꞌa ke kuun ndaꞌa va nu, ra itun väꞌa, ra kuiꞌi ña väꞌa ke kuun ndaꞌa va nu. 18 Chi itun kuiꞌi, tu vaꞌa, ra küvi kuun kuiꞌi ñàꞌa ndaꞌa nu, ra nii itun väꞌa, ra küvi kuun kuiꞌi ña vaꞌa ndaꞌa nu. 19 Ra takundiꞌi itun tu köo kuiꞌi ña vaꞌa kuun ndaꞌa, ra tiaꞌndia va nu, ra ndakaya nu, ra koko va nu. 20 Ra saa ke iyoo tu ña yoꞌo va, saa chi xiꞌin chiñu ña xa va na ke ndakuni ndo na ndia yuvi kuvi na ―kachi Jesús xiꞌin na.

Süvi takundiꞌi yuvi kuvi na kuchuun kiꞌvi nuu iyoo Ndioxi.

21 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa xiꞌin na:

―Ra süvi takundiꞌi na kaꞌan, “Tata, Tata”, xiꞌin yu kuvi na kuchuun kiꞌvi koo ndivi nuu xaꞌndia Tata yu Ndioxi chiñu, chi takua na kandixa ña kaꞌan ra, ra xanduvi na ña, ra na kan va kuvi na kuchuun kiꞌvi koo xiꞌin ra. 22 Ra te na xaa kii ña sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin na ñuu yuuvi yoꞌo, ra kuaꞌa ni va na kaꞌan xiꞌin yu kii kan kachi na saa: “Tata, Tata, ¿nichuun ndaküꞌun nuu kun nduꞌu?, chi nduꞌu, ra xiꞌin kivi kun ndikaꞌan ndoso ndi tuꞌun Ndioxi nuu yuvi, ra xiꞌin kivi kun tava tu ndi tachi ndivaꞌa va, ra kuaꞌa ni tu ña xituꞌun va xa ndi xiꞌin kivi kun”, kachi na xiꞌin yu. 23 Ra saa ndakuiin yu yuꞌu na kachi yu saa xiꞌin na: “Xïni yu yoo kuvi ndoꞌo; kuatiaꞌa ndo nuu yu, chi süvi na vaꞌa kuvi ndo, chi na ñaꞌa va kuvi ndoꞌo”, kachi yu xiꞌin na kii kan ―kachi Jesús xiꞌin na.

^Sakuaꞌa Jesús yuvi iin tuꞌun ndichi xaꞌa uvi veꞌe

24 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin yuvi kan kachi ra saa:

―Yuvi na xini soꞌo tuꞌun ña kaꞌan yu, ra xa na ña. Ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra ndichi ni xini, ra xavaꞌa ra veꞌe ra sata kava saa iyoo na. 25 Ra ta kuun savi, ra nduxinu tiañuꞌu kaꞌnu, ra kixi tu tachi ñaꞌa, ra ndiee ka vi kani ndiaa ña veꞌe kan, ndi su ndikuchüun ña sanduva ña veꞌe kan, saa chi ndia sata kava vi ke kaku xaꞌa ña, ra ña kan va ke tuun ni ndichi ña. 26 Ra na kaꞌan tu yu xiꞌin ndo xaꞌa yuvi na ^xini soꞌo tuꞌun ña kaꞌan yu, ra xä na ña. Ra na kan, ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa kiꞌvi ni, ra xavaꞌa ra veꞌe ra nuu yuti va, saa iyoo na. 27 Chi ta kuun savi, ra nduxinu tiañuꞌu kaꞌnu, ra kixi tu tachi ñaꞌa va, ra ndiee ni kani ndiaa ña veꞌe kan, ra sanduva va ña ña, ra ndiꞌi yaa va xaꞌa veꞌe kan, saa chi nuu yuti va kuvaꞌa ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

28 Ra te sandiꞌi ra ndikaꞌan ra takundiꞌi ña yoꞌo xiꞌin na, saa ra ndakanda ka vi ini na xini na ra, saa chi ndichi ni ^sañaꞌa ra na. 29 Saa chi iin ta sañaꞌá na kuu mii ndiayu, xaꞌndia chiñu, saa sañaꞌá ra na, chi ndïxa ra ta kuꞌva xa ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés.

8

Sandaꞌa Jesús iin tiaa ra ndoꞌo kueꞌe tiaꞌyu

1 Ra saa te nandiko Jesús vaxi nuu ra iku kan, ra iin tiꞌvi chee yuvi ndikun sata ra vaxi na xiꞌin ra. 2 Saa ra ndixaa va iin ra xiꞌi kueꞌe tiaꞌyu, ra xikusiti ra nuu Jesús, ra xaꞌa ra xaku ndaꞌvi ra, ^kachi ra saa:

―Tata, tu na kuiin kun ra kuvi va sanduvaꞌa kun yuꞌu ―*kachi ra. 3 Ra saa nditiandiaa ndaꞌa Jesús tiaa kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kuni va yu sandaꞌa yu yoꞌo, ra na nduvaꞌa kun vichin ―kachi Jesús xiꞌin ra.

Saa ra ndikun nindoñuꞌu va kueꞌe tiaꞌyu kan sata ra, ra nduvaꞌa va ra. 4 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kuaꞌan, ra ndia nii na ndatüꞌun kun xiꞌin, ra takua nuu ra sutu va ke na kuꞌun kun ñaꞌa kun mii kun, ña xa nduvaꞌa kun xa Ndioxi, ra kaniꞌi kun ñaꞌa ña soko kun nuu Ndioxi, ta kuꞌva iyoo chiñu ña xaꞌndia ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés. Ra na kundaa ini ndia ña xa nduvaꞌa va kun xa Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ra.

^Sandaꞌa Jesús iin ra xachiñu nuu iin soldado ra kuchee

5 Ra te sakan ndixaa Jesús ñuu Capernaum, saa ra ndixaa va iin soldado ra kuchee xaꞌndia chiñu nuu iin ciento na soldado ñuu Roma, ra xaꞌa ra xakundaꞌvi ra nuu Jesús, 6 kachi ra saa:

―Tata, ndiee ni ndoꞌo iin ra xachiñu nuu yu kanduꞌu ra veꞌe, ra ndia nii nuu kanda ka ra ke küvi, chi iin xavita ni va ña ra, ra ndoꞌo ni ra, Tata ―kachi ra xiꞌin Jesús. 7 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Vaꞌa va, na kuꞌun yu xiꞌin kun ra sandaꞌa yu ra ―kachi ra. 8 Ra saa ndakuiin ra soldado kan kachi ra saa xiꞌin Jesús:

―Tata, köo ichi vi yu ña kiꞌvi kun veꞌe yu, chi ra kaꞌnu ni ka va kuvi yoꞌo; ra mii nuu íin kun yoꞌo vichin va, na kaꞌndia kun chiñu nuu kueꞌe kan, saa ra, saña va ña ra, ra nduvaꞌa va ra. 9 Chi xini va yu, saa chi iyoo tu na xaꞌndia chiñu nuu yuꞌu va, ra kandixa va yu na; ra yuꞌu tu, xaꞌndia chiñu nuu ndia soldado ra kandixa va ndia yuꞌu: “Kuaꞌan ndo”, ^kachi yu xiꞌin ndia, ra kuaꞌan va ndia; “naꞌa ndo”, ^kachi yu, ra vaxi va ndia. Ra saa tu ra xachiñu nuu va yu, chi xaꞌndia yu chiñu nuu ra, ra kandixa va ra ña kaꞌan yu xiꞌin ra ―kachi ra xiꞌin Jesús.

10 Ra ta xini soꞌo Jesús ña ndikaꞌan ra soldado kan, saa ra ndakanda ni ini ra xiꞌin tuꞌun ña ndikaꞌan ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na ndikun sata ra, kachi ra saa:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi täan ndaniꞌi yu ndia nii na ñuu Israel na kandixa yuꞌu, ta kuꞌva kandixa ra yoꞌo yuꞌu ―kachi Jesús xiꞌin na.

11 Saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa:

―Tiaa soꞌo ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo. Chi iinii kuvi ña yuuvi ke ke̱e̱ yuvi, na ke̱e̱ chi nuu kanata ñuꞌù xiꞌin chi nuu kita ñuꞌù, ra kuꞌun na ndakundee na nuu mesa ña kuxi na xiꞌin ra Abraham, xiꞌin ra Isaac xiꞌin ra Jacob, ndivi nuu ^xaꞌndia Ndioxi chiñu. 12 Ndi su mii na ñuu ra, na kana ra koo xiꞌin ra ndivi nuu xanꞌdia ra chiñu, ra xaꞌa ña xïin na kandixa na ra, ra chi keꞌe va tava ra na, ra nuu ñáa̱ va ku̱ꞌu̱n na, ra ikan kuu nuu kuaku ni na, ra iin ndiakua ndakaxi nùꞌù na ―kachi Jesús xiꞌin na.

13 Ra te ndiꞌi saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra soldado kan kachi ra saa:

―Kuanuꞌu veꞌe kun, chi ra xachiñu nuu kun, ra xa nduvaꞌa va ra, chi ta kuꞌva ^kandixa kun saa kuu va ―kachi Jesús xiꞌin ra.

Saa ra ndikun mii hora kan nduvaꞌa ndixa va ra xachiñu nuu ra soldado kan.

Sandaꞌa Jesús ña siso ra Simón Pedro

14 Ra te ndixaa Jesús veꞌe ra Pedro, ra saa xini ra ña ndiee ka vi ndoꞌo ña siso ra Pedro kan kanduꞌu ña nuu ixto xiꞌin kaꞌni, ra iin ndiakua ndatuvi ña xiꞌin ña. 15 Saa nditiandiaa ndaꞌa Jesús ña, ra ndikun nduvaꞌa va ña, chi ke̱e va kaꞌni kan, saa ra ndakoo ña, ra xaꞌa ña ^xavii ña kuxi va ndia.

Sandaꞌa Jesús kuaꞌa ni na xiꞌi

16 Saa kuu ra kuaa va kii kan, ra ndixaa yuvi kan nuu Jesús, ra ndiaka na kuaꞌa ni na xiꞌi, xiꞌin na tiin tachi ndivaꞌa ña kuni na ña na sandaꞌa ra na. Saa ra takua tuꞌun va ndikaꞌan ra xiꞌin tachi ndivaꞌa kan ña xaꞌndia ra chiñu nuu ña, ña na kee ña kuꞌun ña, saa ra ndikun saña va ña na, ra kee ña kuaꞌan va ña, ra sandaꞌa ra takundiꞌi va na xiꞌi kan. 17 Ra suꞌva ke kuu ña ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi ña ndikaꞌan ra Isaías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ña kachi suꞌva: “Mii Ndioxi kuvi ra kindiaa takundiꞌi kueꞌe ña xiꞌi yo, ra sandiꞌi tu ra xaꞌa ña kuꞌvi va yo”, kachi ña.

Yuvi na kuni kundikun sata Jesús

18 Ra saa ixtoꞌni Jesús ña ndukuaꞌa ni yuvi, saa ra xaꞌndia ra chiñu nuu ndia itaꞌan xiꞌin ra ña xa na koo nduvi ndia xiꞌin iin barca ña ndayaꞌa ndia chi inka xiyo yuꞌu tiañuꞌu kan kuꞌun ndia. 19 Ra saa ndixaa iin ra maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra ndikaꞌan ra xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata Maestro, ndia ndia ka mii nuu na kuꞌun va kun, ra kuꞌun yu xiꞌin va kun ―kachi ra. 20 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Yukuii, ra iyoo va yavi nuu kixi ri, ra saa tu iyoo saa va, chi iyoo tu chiꞌyo nuu kixi ri kan va. Ndi su, yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin, ra ndia nii nuu kusun yu ke köo vi ―kachi Jesús xiꞌin ra.

21 Ra saa ndikaꞌan tu iin mii ra itaꞌan xiꞌin mii Jesús va kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tata, kundiatu ñaꞌa yuꞌu, ra na kuꞌun yu nduxin yu iva yu, saa ndakundikun yu yoꞌo kuꞌun yu xiꞌin kun ―kachi ra xiꞌin Jesús.

22 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Kundikun yuꞌu, ra na koꞌo xiꞌin yu, ra ndakoo na ndii na nduxin taꞌan mii va na ―kachi ra xiꞌin ra.

^Sayaa Jesús tachi xiꞌin tiakuii

23 Saa nandaa Jesús ini barca kan xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan va ndia. 24 Ra sakan saa kuu ndia kuaꞌan va ndia, saa ra tuꞌva ndiee ka vi xaꞌa xika tachi kuiꞌna nuu tiañuꞌu kan, ra iin ndakundichi ndakundichi nuu ra xa ña, ra xaꞌa iin kuni ndakava barca kan xiꞌin ndia kaꞌa tiañuꞌu kan, ndi su Jesús ra yaa yaa ndisaꞌvi ini ra kanduꞌu ra kixi va ra. 25 Ra saa kuyachin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra sandoto ndia ra, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―¡Tata, ndakoo ra sakaku kun nduꞌu chi kuaꞌan saꞌvi va barca yoꞌo xiꞌin yo! ―kachi ndia xiꞌin ra. 26 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¿Nichuun ndiee ni iyuꞌvi ndo? ¿Ra nichuun loꞌo ni ndiaa ini ndo yuꞌu? ―kachi ra xiꞌin ndia. Ra saa ndakoo ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin tachi ra ndikaꞌan tu ra xiꞌin tiakuii va, saa ra ndikun xikoyaa va ña, saa ra iin kuu taxin va. 27 Saa ra ndakanda ka vi ini ndia, ra kachi ndia saa xaꞌa Jesús:

―¿Ni tiaa kuvi ra yoꞌo, ra ndia tachi xiꞌin tiañuꞌu yoꞌo ra kandixa va ra ña kaꞌan ra? ―kachi ndia.

Sandaꞌa Jesús na tiin tachi ndivaꞌa ñuu Gadara

28 Ra te ndixaa Jesús chi inka xiyo yuꞌu tiañuꞌu nuu ndikaa ñuu na Gadareno, ra saa ndakoyo uvi tiaa ndia tiin tachi ndivaꞌa, ndia ndoꞌni ini yavi ndii, ra ndixaa ndia niniꞌi taꞌan ndia xiꞌin Jesús, ra tiaa kan, ra yavi ndii ke kuu veꞌe va ndia, ra tiaa ni ndiee sana ndia, chi kani taꞌan ndiꞌi va ndia xiꞌin yuvi. Ña kan ke mii na ñuu kan ra ndiküvi vaꞌa ka vi kaka na ichi nuu xindoꞌni ndia. 29 Ra saa te kuyachin ndia nuu Jesús, ra iin kokoꞌo xaꞌa ndia ndaꞌyu ndia, ra kachi ndia saa:

―¿Ni ke kuni kun xiꞌin ndi ña vaxi kun sataꞌan kun nduꞌu Jesús seꞌe Ndioxi? Chi kuni ka va, saa xaa tiempo ña sandoꞌo kun nduꞌu ―kachi ndia ndaꞌyu ndia. Ndi su tachi ndivaꞌa ña ndoꞌni ini va ndia ke ndikaꞌan.

30 Ra yachin kan xika iin tiaꞌndia chee kini xaxaꞌan ri. 31 Ra saa xakundaꞌvi ni tachi ndivaꞌa kan nuu Jesús kachi ña saa:

―Tu tava kun nduꞌu, saa ra, taxi ndiayu ndaꞌa ndi ña na kuꞌun ndi ndee ndi ini kini kaa va ―kachi ña xiꞌin ra.

32 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ña kachi ra saa:

―Kuaꞌan ndo ―kachi ra xiꞌin ña, ña taxi ra ndiayu ndaꞌa ña.

Ra saa ndakoyo tachi ndivaꞌa kan ini uvi saa tiaa kan, ra ndixaꞌan ña nandee ña ini kini ri xika kan, ra iin sasána ndiꞌi ña ri, ra saa xanindiee ndiꞌi ri kuaꞌan ri chi yuꞌu iin taꞌvi kan, ra ikan koꞌni ndiꞌi ri mii ri ini mini kan, ra ndikaandiaa ndiꞌi ri ndixiꞌi ri. 33 Ra saa kee na ndiaa kini kan xinu na ndixaꞌan na ñuu kan ndatuꞌun na xiꞌin yuvi xaꞌa takundiꞌi ña xini na kuu kan, ra saa tu xaꞌa ña xini na ndoꞌo ndia xindoꞌni tachi ndivaꞌa ini kan va. 34 Ra saa ndakoyo takundiꞌi na ñuu kan ndixaa na nuu iin Jesús, ra te xini na ra, saa ra, xaꞌa na xakundaꞌvi na nuu ra, ña na sa ra ña mani kanata ra ñuu kan, ra kuꞌun ra inka xiyo va kachi na xiꞌin ra.

9

Sandaꞌa Jesús iin ra küvi kaka

1 Saa nandaa Jesús ini barca, ra nandiko ra chi inka xiyo yuꞌu tiakuii kan, ra ndaxaa ra ñuu ra. 2 Ra saa kuu, ra ndixaa va sava na xiꞌin iin ra kueꞌe küvi kaka, ra kanduꞌu ra nuu ixto ndixaa ra xiꞌin na nuu Jesús. Ra te xini Jesús ña ndinuni ni ndiaa ini na ra, ña kuchuun ra sanduvaꞌa ra ra nduchiꞌña kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra nduchiꞌña kan kachi ra saa:

―Kusüchi ini kun seꞌe, chi xa xa kaꞌnu va ini yu xaꞌa kuachi kun ―kachi ra xiꞌin ra.

3 Ra ikan ndee sava na maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ixtoꞌni na, ra saa ndakani ini na kaꞌan na saa: “Chee ni kuachi ke xa ra yoꞌo chi ndaa yuꞌu ra Ndioxi ña kachi ra saa”, kaꞌan na. 4 Ndi su kundaa va ini Jesús ña ndakani ini na, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Nichuun kiꞌvi ni ndakani ini ndo? 5 ¿Ni ke vaꞌa kachi yu xiꞌin ra nduchiꞌña yoꞌo tuvi ndo, a vaꞌa tu na kaꞌan yu xiꞌin ra kachi yu saa: “Xa xa kaꞌnu va ini yu xaꞌa kuachi kun”, kachi yu, ra a vaꞌa ka tu na kaꞌan yu xiꞌin ra: “Ndakundichi ra kaka kun kuꞌun kun”, na kachi yu? 6 Ra nuu ndo saa na sandaꞌa yu ra, ra saa ke kundaa ini ndo chi yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra kuu mii yu ndiayu ña sakaꞌnu ini yu xaꞌa kuachi yuvi na ndee nuu ñuꞌu yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra nduchiꞌña küvi kaka kan kachi ra saa:

―Ndakoo, ra ndakiꞌin kun ixto kun ra kunuꞌu kun veꞌe kun ―kachi ra xiꞌin ra.

7 Saa ra ndikun ndakoo ra nduchiꞌña küvi kaka kan ra ndakiꞌin ra kuanuꞌu ra veꞌe va ra. 8 Ra te xini takundiꞌi yuvi kan ña kuu, saa ra ndakanda ka vi ini na, ra ndasakaꞌnu ka vi na Ndioxi, xaꞌa ña taxi ra ndiee ra ndaꞌa na yuuvi yoꞌo.

Kána Jesús ra Mateo ña kundikun ra ra

9 Ra te ndiꞌi saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra, ra xini ra iin ra nani Mateo, ra ndiso chiñu kaya xuꞌun ndaꞌa na ñuu ña kuaꞌan ndaꞌa gobierno ñuu Roma. Ña nduꞌu ra nuu mesa nuu ndakiꞌin ra xuꞌun ndaꞌa yuvi, ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Naꞌa, na koꞌo xiꞌin yu ―kachi ra xiꞌin ra.

Saa ra ndikun ndakundichi ra Mateo, ra ndakundikun ra sata Jesús kuaꞌan ra xiꞌin va ra. 10 Ra saa kuu iin kii nduꞌu Jesús nuu mesa xixi ra veꞌe ra Mateo xiꞌin ndia ndikun sata ra, ra saa ndixaa kuaꞌa ni ka tu na kaya xuꞌun ña kuaꞌan ndaꞌa gobierno ñuu Roma va, ra ndixaa tu na nduꞌu tuꞌun kiꞌvi xaꞌa va, ra ndakundee na nuu mesa nuu nduꞌu Jesús xixi na xiꞌin ra. 11 Ra te xini na fariseo ña nduꞌu Jesús xixi ra xiꞌin yuvi kuachi kan, ra saa ndikaꞌan na xiꞌin ndia ndikun sata ra kachi na saa:

―¿Nichuun nduꞌu ra Tata Maestro ndo xixi ra xiꞌin na kaya xuꞌun, xiꞌin yuvi kuachi kaa? ―kachi na xiꞌin ndia. 12 Ra ta xini soꞌo Jesús ña ndikaꞌan na, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Yuvi na iyoo vaꞌa ini ra xiniñüꞌu vi na kan na xa tatan, chi na xiꞌi va kuvi na xiniñuꞌu na xa tatan ―kachi ra xiꞌin na.

13 Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Kuaꞌan ndo ra ndakiꞌin xini ndo ni ke kuni kachi tuꞌun yoꞌo: “Chi ña kuni yu ke na kuꞌvi ni ini ndo kuni ndo na taꞌan va ndo, ra küni yu ña na soko ndo ñaꞌa nuu yu”, chi na xa vaꞌa ni ndee tuvi na, ra växi yu xaꞌa na kan, chi na iyoo kuachi va kuvi na vaxi yu xaꞌa, ña na nandiko ini na xaꞌa kuachi na, ra ndakiꞌin na ichi Ndioxi ra kaku na ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ndatuꞌun Jesús nichuun ke kuë iyoo suꞌun ndia itaꞌan xiꞌin ra

14 Saa kuu ra ndixaa ndia itaꞌan xiꞌin ra Juan ra sakuchi yuvi nuu íin Jesús, ra nindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―Tata, ¿nichuun kuëe iyoo suꞌun ndia itaꞌan xiꞌin kun, ra nduꞌu xiꞌin na fariseo, ra kuaꞌa ni va ichi iyoo suꞌun ndi, ña xïxi ndi? ―kachi ndia xiꞌin ra.

15 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿A vaꞌa tu na kundee suchi ini na kuaꞌan nuu iyoo viko tandaꞌa, tuvi ndo? ¿Su väꞌa kita ña, chi tan íin ka va ra tandaꞌa kan xiꞌin na? Ndi su te na xaa kii ña ndakiꞌin na ra tandaꞌa kan kuꞌun ra, ra ndia saa vi ke ndoo na itaꞌan xiꞌin ra, ña koo suꞌun na, küxi na. 16 Ra ndia nii yuvi ra ndakäꞌma na tikoto yata xiꞌin tikoto xaa, chi tu saa na sa na, saa ra nandii va tikoto xaa, ra nandata vaꞌa ka va ña tikoto yata kan. 17 Ra ndia nii tu na täân vino xaa ini ñii yata, chi tu saa na sa na, saa ra ndata va ñii yata sa ra, ra kuitia ndiꞌi va ra, ra ndiꞌi tu xaꞌa mii va ñii kan, ña kan ke vino xaa, ra ini ñii xaa ke xiniñuꞌu kundoꞌni ra, ra saa ke na kuïtia ra, ra nii ñii kan ndïꞌi xaꞌa ―kachi Jesús xiꞌin na.

Sandaꞌa Jesús ña loꞌo seꞌe ra Jairo, xiꞌin ñaꞌá ña nditiandiaa ndaꞌa tikoto ra

18 Ra sakan saa kuu Jesús ndatuꞌun ra xiꞌin na ndichi ra, ra tuꞌva ndixaa va iin ra kuchee nuu na Judío, ra nani Jairo, ra xikusiti ra nuu Jesús ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Tata, ña sakan ndixiꞌi va kuvi ña loꞌo seꞌe yu, ndi su tu na kuꞌun kun xiꞌin yu, ra chinduꞌu kun ndaꞌa kun sata ña, saa ra ndatiaku va ña ―kachi ra xiꞌin Jesús.

19 Ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ra Jairo, ra kuaꞌan tu ndia itaꞌan xiꞌin Jesús va. 20 Ra te saa kuu na ndoꞌni na ichi kan kuaꞌan na, saa ra tuꞌva kanata va iin ñaꞌá, ña xatia ni ña nii, ra xa uxi uvi kuiya ke ndoꞌo ña saa, ra saa kuyachin ña chi sata Jesús ra nditiandiaa ndaꞌa ña yuꞌu tikoto ña ndixi ra. 21 Chi ndakani ini ña káꞌan ña saa: “Tu na tiandiaa loꞌo ndaꞌa va yo yuꞌu tikoto ña ndixi ra, saa ra ndikun nduvaꞌa va yo”, kaꞌan ña. 22 Ra saa ndikokuiin Jesús, ra ndakotoꞌni ra nuu ña, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ña kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi kun seꞌe, chi xa nduvaꞌa va kun, xaꞌa ña ndiaa ini kun yuꞌu ―kachi ra xiꞌin ña.

Saa ra ndikun mii hora kan ke nduvaꞌa va ña.

23 Ra te ndixaa Jesús ndikiꞌvi ra veꞌe ra Jairo, ra kuchee nuu na Judío kan, ra xini ra ndee na miska tivi na, ña xa xandúvi na, ña nduxin na ña loꞌo kan, ra na kuaꞌa kan ra iin kaña kaña xaku na xaꞌa ña. 24 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Kee ndo chi keꞌe, chi süvi ña ndixiꞌi kuvi ña loꞌo yoꞌo, chi ña kixi va kuvi ña ―kachi ra xiꞌin na.

Saa ra ndixaku ndiaa va na ra. 25 Ra te kee ndiꞌi na chi keꞌe xa ra, saa ra ndikiꞌvi ra veꞌe nuu kanduꞌu ña loꞌo kan, ra te tiin ra ndaꞌa ña, saa ra ndakoo va ña, chi ndatiaku ndixa va ña xa ra. 26 Saa ra ndikun kundaa ini takundiꞌi va yuvi, na ndee ñuu ña ndoꞌni kan xaꞌa ña xa Jesús, ña sandatiaku ra ña loꞌo kan.

Sandaꞌa Jesús uvi ndia kuaa

27 Ra te kanata Jesús veꞌe kan, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra, ra saa taxi ndikun uvi ndia kuaa sata ra, ra iin ko koꞌo kana ndia kachi ndia saa:

―Jesús, seꞌe ra David, kundaꞌvi ini kuni nduꞌu ―kachi ndia xiꞌin ra.

28 Ra te ndixaa Jesús ndikiꞌvi ra iin veꞌe, ra saa kuyachin ndia kuaa kan nuu ra, ra nindakatuꞌun ra ndia kachi ra saa:

―¿A kandixa ndo ña kuchuun yu sandaꞌa yu ndoꞌo tuvi ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Kuchuun va kun, Tata ―kachi ndia xiꞌin ra.

29 Saa chinduꞌu Jesús ndaꞌa ra nuu ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Xaꞌa ña kandixa ndo yuꞌu, ña kuchuun yu sanduvaꞌa yu ndoꞌo ke, na nduvaꞌa va ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

30 Saa ra ndikun ndanuña ndixa va nuu ndia, ra vaꞌa ka vi ndakotoꞌni ndia, ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndia nii yuvi ndatüꞌun ndo xiꞌin xaꞌa ña sandaꞌa yu ndoꞌo ―kachi ra.

31 Ndi su te ndakoyo ndia kuaꞌan ndia, saa ra ndikun xaꞌa va ndia ndatuꞌun ndia xiꞌin yuvi na ndee, iin nii kuvi ñuu xaꞌa ña xa Jesús xiꞌin ndia, ña sandaꞌa ra nuu ndia.

Sandaꞌa Jesús iin ra miꞌmi

32 Ra te sakan kee ndia kuaa ndia nduvaꞌa nuu kan kuaꞌan ndia, saa ra ndixaa ka tuku va yuvi nuu Jesús xiꞌin iin ra miꞌmi ra ndikaa tachi ndivaꞌa ini. 33 Ra te tava Jesús tachi ndivaꞌa ini tiaa ra miꞌmi kan, saa ra ndikun vaꞌa ndakaꞌan va ra. Saa ra ndakanda ni ini yuvi kan ra kachi na saa:

―Ndia nii ñuu ña ndikun ndiaa Israel yoꞌo, ra täan kuni yo ña ^kuu yoꞌo vichin ―kachi na.

34 Ndi su ndia fariseo, ra suꞌva va, kachi ndia xaꞌa Jesús:

―Ndiee kiti ndivaꞌa, mii ri kuchee vaꞌa nuu takundiꞌi ña ndivaꞌa va ke iyoo xiꞌin ra; ña kan ke vaꞌa tava ra tachi ndivaꞌa ―kachi ndia.

Kundaꞌvi ni ini Jesús xini ra yuvi

35 Ra iinii kuvi ñuu naꞌnu, xiꞌin ñuu vali ke ^xinuꞌni Jesús kuaꞌan ra, ña sañaꞌa ra yuvi xaꞌa ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra kaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi nuu na, ra ta veꞌe ñuꞌu ta veꞌe ñuꞌu ke yaꞌa ra kuaꞌan ra; ra sandaꞌa ra takundiꞌi na xiꞌi ndia ndia ka kueꞌe, xiꞌin na ndiee ndoꞌo. 36 Ra te xini ra takundiꞌi yuvi na ndikun kuaꞌan sata ra, saa ra kundaꞌvi ka vi ini ra xini ra na, saa chi ndaꞌvi ka vi íin na ndee na, chi kuenda ke kuu na yuvi xika va na, ra köo mii na kiꞌin kuenda xiꞌin vi na, ra ta íin ndikachi vali ri köo ixtoꞌo va, saa íin na. 37 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ña ndixa ke, chi itu ña xiniñuꞌu sakee yo, ra kuaꞌa ni va kuvi ña, ndi su na sakee, ra loꞌo ni va kuvi na. 38 Ña kan ke xiniñuꞌu ni na kaꞌan ndo xiꞌin ra kuu xitoꞌo ña, ra na tiꞌvi ka ra na sakee kixi na, ña sakee na ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

10

Ndakaxin Jesús uxi uvi tiaa ndia kaka chiñu nuu ra

1 Ra saa ndakana Jesús uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra taxi ra ndiee ndaꞌa ndia ña tava ndia tachi ndivaꞌa, ra sandaꞌa tu ndia na xiꞌi ndia ndia ka mii kueꞌe va, xiꞌin na ndiee ni ndoꞌo. 2 Ra suꞌva ke nani uxi uvi saa ndia xitaꞌan tuun xiꞌin Jesús: Iin ra nani Simón, ra ndasama Jesús kivi ra ndakunani Pedro, iin ra nani Andrés, ñani suvi ra Pedro, iin ra nani Jacobo, iin ra nani Juan, ñani suvi ra Jacobo, ndia seꞌe ra Zebedeo; 3 Ra iin ra nani Felipe, iin ra nani Bartolomé, iin ra nani Tomás, iin ra nani Mateo, ra kaya xuꞌun ndaꞌa na ñuu ña kuaꞌan ndaꞌa Gobierno ñuu Roma; iin ra nani Jacobo, seꞌe ra Alfeo, iin ra nani Lebeo, ra kaꞌan tu na ña nani ra Tadeo va. 4 Iin ra nani Simón ra ndixika xiꞌin na partido Zelote, iin ra nani Judas Iscariote, ra ndixiko Jesús te ndiꞌi.

Tiꞌvi Jesús ndia itaꞌan xiꞌin ra kuaꞌan ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi

5 Ra saa tiꞌvi Jesús uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin ra kuaꞌan ndia, ña kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi, ra xaꞌndia ra chiñu nuu ndia kachi ra saa:

―Xäꞌan ndo ñuu na küu judío, ra nii ñuu na Samaria kïꞌvi ndo, 6 chi sata ndikachi vali ri xinuꞌni xika sana, ri kuu ndiseꞌe ñuu Israel va ke na kuꞌun ndo. 7 Ra kuaꞌan ndo vichin ra kaꞌan ndoso ndo tuꞌun Ndioxi ra kachi ndo saa: “Xa kuyachin ni va kii ña kaꞌndia Ndioxi chiñu nuu yo”, kachi ndo xiꞌin na. 8 Ra na sandaꞌa ndo na xiꞌi, ra sandatiaku tu ndo na xa ndixiꞌi va, ra na sanduvaꞌa tu ndo na ndoꞌo kueꞌe tiaꞌyu koyo kuñu, ra na tava tu ndo tachi ndivaꞌa ini na ñuꞌu ña ini va. Ra kïꞌin ndo xuꞌun ndaꞌa na xaꞌa chiñu ña sa ndo, saa chi ña niniꞌi uun va ndo kuvi ndiee yoꞌo. 9 Ra na küꞌun ndia nii loꞌo xuꞌun xiꞌin ndo, 10 ra nii leka na küꞌun xiꞌin ndo ichi nuu kuꞌun ndo. Ra nii tikoto ña ndasama ndo na küꞌun xiꞌin ndo, ra nii ndixan tu ndo ke na küꞌun xiꞌin va ndo, ra saa tu itun tu katuvi va ndo, saa chi takundiꞌi na xachiñu tatu ra xiniñuꞌu kuxi va na nuu xachiñu na. 11 Ra te xa na xaa ndo iin ñuu chee, a iin ñuu loꞌo, ra na nanduku ndo yuvi na tiayu na kuvi kundiaa ini ndo, ra mii veꞌe na kan ke na kundee va ndo ndia te na xaa kii ña kee ndo kuꞌun ndo inka ñuu va. 12 Ra te xa na xaa ndo iin veꞌe, ra xiꞌna ka va ná kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi ña taxi ra ña vaꞌa kutaꞌvi na xiꞌin veꞌe kan. 13 Ra tu na ndakiꞌin mani na xiꞌin veꞌe kan ndoꞌo, saa ra ña vaꞌa ña taxi Ndioxi kutaꞌvi na, ra ndakiꞌin va na ña. Ndi su tu na kuïin na xiꞌin veꞌe kan ña ndakiꞌin mani na ndoꞌo, saa ra ña vaꞌa ña ^taxi Ndioxi kutaꞌvi na ra ndakïꞌin vi na ña. 14 Ra tu na kuïin yuvi kan ña ndakiꞌin mani na ndoꞌo, ra nii na kuïin tu na ña tiaa soꞌo na ña kaꞌan ndo, saa ra kee ndo ñuu na, a veꞌe na, ra na kuun ndo xaꞌa ndo ña na koyo yaka ñuu na xaꞌa ndo. 15 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi te na xaa kii ña sandaku Ndioxi kuachi na yuuvi yoꞌo, ra chee ni ka tundoꞌo taxi Ndioxi ndaꞌa na yoꞌo, nuu na ñuu Sodoma xiꞌin na ñuu Gomorra na sandiꞌi Ndioxi xaꞌa xinaꞌa ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Kuaꞌa ni tundoꞌo kixi

16 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¡Ra na kundaa ini ndo! Chi yuꞌu kuvi ra tiꞌvi ndoꞌo kuꞌun ndo, ra ta iyoo ndikachi vali ri kuaꞌan tiañu ndivaꞌyu ke iyoo ndo. Ña kan ke ndichi ni na koo ndo iin ta kuꞌva iyoo ko̱o̱ ke, na koo ndo; ra vita ni tu na koo ini va ndo, iin ta kuꞌva iyoo paloma ke, na koo ndo. 17 Ra kuenda ni na koo ndo, chi tiin na ndoꞌo ra ndataxi na ndoꞌo ndaꞌa na chiñu, ra kani ni na ndoꞌo nuu ndakutaꞌan na yeꞌe chiñu a yeꞌe veꞌe ñuꞌu va tu. 18 Ra ndia nuu na chiñu naꞌnu na kuu gobierno xiꞌin na kuu rey va ke kuꞌun na xiꞌin ndo, ña taxi na kuachi xaꞌa ndo xaꞌa ña ndikun ndo yuꞌu; ra saa ke kuvi ndatuꞌun ndo xiꞌin na chiñu xaꞌa yu, ra saa ke kuvi tu ndatuꞌun ndo xiꞌin na xïni tuꞌun va yu. 19 Ra te na tiin na ndoꞌo kuꞌun ndo nuu na chiñu, ra na kundïꞌi ini ndo xaꞌa tuꞌun ña kaꞌan ndo xiꞌin na, ra nii na ndakäni ini ndo ni ke kachi ndo, saa chi ta xa na kaꞌan ndo xiꞌin na, ra mii va Ndioxi taxi tuꞌun ña kaꞌan ndo. 20 Saa chi süvi mii ndo kuvi ndo kaꞌan, chi Tachi Yii Tata yo Ndioxi ña iyoo xiꞌin va ndo kuvi ña kaꞌan nuu ndo. 21 Ra suꞌva ke kuu kii ña vaxi, na iyoo ñani, ra ndataxi na ñani na ña kuvi na xaꞌa tuꞌun Ndioxi; ra na iyoo seꞌe ra ndataxi tu na kan va seꞌe na ña kuvi na xaꞌa tuꞌun Ndioxi; ra sa tu na iyoo iva siꞌi va chi ndataxi tu na kan va iva siꞌi na ña kuvi na xaꞌa tuꞌun Ndioxi. 22 Ra iin takundiꞌi yuvi ra kundasi ni na ndoꞌo xaꞌa ña ndikun ndo yuꞌu; ndi su na kuchuun sa ndiee ini ndia kii ndiꞌi, kuvi na kaku va. 23 Ra te na kanitaꞌan na xiꞌin ndo iin ñuu, ra na kee ndo kuꞌun ndo inka ñuu nuu va na, ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi ndia nii këe xiyo vi ndo ñuu Israel ña kaka ndo kaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi, saa ra xa nandiko tuku va yu.

24 ’Ra ndia nii na sakan sakuaꞌa ra küvi kachi na ña xini ka na nuu maestro na, ra saa tu iin na xachiñu tatu va chi küvi kachi na ña chee ka na nuu ra kuu xitoꞌo na. 25 Ra na sakan sakuaꞌa ra xiniñuꞌu na xaa na koo na ta kuꞌva iyoo maestro va na, ra saa tu iin na xachiñu tatu va chi xiniñuꞌu xaa tu na kan va ña kuu na ta kuꞌva iyoo xitoꞌo na. Ra kuni yu na kundaa ini ndo ña yoꞌo: chi tu yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra “ra ndivaꞌa” va kachi na xiꞌin yu, saa ra ndiee ni ka va kaꞌan na xaꞌa ndoꞌo, na ndikun sata yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Indaa Ndioxi va na yuꞌvi yo kuni yo

26 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Xaꞌa ña kan ke, kuayüꞌvi ndo nuu yuvi yoꞌo. Saa chi takundiꞌi ñaꞌa ña kundäa ini na, ra kundaa ndiꞌi va ini na xaꞌa ña, ra ña iyoo seꞌe ra ndatuvi ndiꞌi tu xaꞌa ña kan va. 27 Ña kan ke, tuꞌun ña kaꞌan seꞌe yu xiꞌin ndo, ra na kaꞌan tuvi va ndo ña xiꞌin na, ra na kundaa ini na xaꞌa ña; ra tuꞌun ña kaꞌan yaa tu yu xaꞌa soꞌo ndo, ra na ndaa ndo ndia chi xini veꞌe kundita ndo ra kaꞌan ndoso ndo ña, ra na kuni soꞌo takundiꞌi va yuvi. 28 Ra kuayüꞌvi ndo kuni ndo na xaꞌni ndii, chi takua iki kuñu va ndo ke kuchuun na sandiꞌi na xaꞌa, ndi su kuchüun vi na ña sandiꞌi na xaꞌa nima ndo, ra ña xiniñuꞌu sa ndo ke, na yuꞌvi ndo kuni ndo Ndioxi va, chi ra kan kuvi ra kuu mii ndiayu ña sandiꞌi ra xaꞌa ndo xiꞌin nima ndo ra chikaa ra ña ndiaya. 29 Ra xa kundaa va ini ndo chi saa vali, ra núú ni va ixiko na ri, chi uvi ri ra iin xuꞌun loꞌo va kiꞌin na xaꞌa ri, ndi su nuu Ndioxi ra ndiaa yaꞌvi ni va ri, chi ndia nii ri näa ini ra xaꞌa. 30 Ndi su ndoꞌo, ra ndia ixi xini va ndo ke ndiaꞌvi nuu Ndioxi. 31 Xaꞌa ña kan ke kuayüꞌvi ndo: chi ndoꞌo ra ndiaa yaꞌvi ni ka va ndo nuu iin tiꞌvi saa vali ―*kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Na kukäꞌan nuu yo ndatuꞌun yo xaꞌa Jesús xiꞌin inka yuvi

32 Saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Ndia ndia ka yuvi na ndatuꞌun xiꞌin inka yuvi ña ndikun na yuꞌu, ra saa sa tu yuꞌu va, chi ndakuiin va yu xaꞌa na nuu Tata yu ra iyoo ndivi. 33 Ndi su na kukaꞌan nuu ndatuꞌun na xaꞌa yu ña ndikun na yuꞌu xiꞌin inka yuvi, saa ra saa sa tu yuꞌu va, chi sa xïni tu yuꞌu va na nuu Tata yu ra iyoo ndivi ―kachi Jesús.

Xaꞌa Jesús ke ndataꞌvi taꞌan yuvi

34 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa:

―Ndakäni ini ndo ña xaa yu ña yuuvi yoꞌo ña ndachindee vaꞌa yu ndoꞌo, chi ra xaa ndataꞌvi va kuvi yu ndoꞌo. 35 Saa chi xaꞌa yuꞌu ke ndukuiin iin tiaa ña kanitaꞌan ra xiꞌin iva ra, ra saa tu iin ñaꞌa va, chi ndukuiin ña, ra kanitaꞌan ña xiꞌin siꞌi ña, ra saa tu iin ña ixanu va, chi ndukuiin tu ña kan va, ña kanitaꞌan ña xiꞌin ña siso ña. 36 Ra mii na veꞌe va ndo kuvi na ndukuiin kanitaꞌan xiꞌin ndo xaꞌa ña ndikun ndo yuꞌu. 37 Ra na kuꞌvi ni ka ini xini iva xiꞌin siꞌi, nuu yuꞌu, ra küvi vi kundikun na kan yuꞌu, ra saa tu na kuꞌvi ni ini xini seꞌe tiaa a seꞌe ñaꞌa va tu, nuu yuꞌu, saa ra küvi tu kundikun na kan va yuꞌu; 38 ra yuvi na xïin ndoꞌo ta kuꞌva ndoꞌo yuvi na kasoko cruz, ra ndia xiꞌi va na xaꞌa ña ndikun na yuꞌu, saa ra küvi vi kuu na kuenda yu. 39 Ra yuvi na kuni sakaku mii, ra na ndiee ka ndoñuꞌu va kuvi na, ra na kuni sandoñuꞌu mii xaꞌa yuꞌu, kuvi na kuchuun kaku va ―kachi Jesús.

Ñaꞌa ña niꞌi yo sa Ndioxi

40 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa:

―Yuvi na ndakiꞌin mani ndoꞌo, ra yuꞌu va kuvi ra ndakiꞌin mani na; ra na ndakiꞌin mani yuꞌu, ra Tata yu Ndioxi ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu kuvi ra ndakiꞌin mani na. 41 Ra yuvi na ndakiꞌin mani iin na kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi, ra taꞌan ñaꞌa, ña niꞌi na kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi kan ke niꞌi tu na kan va, ra na ndakiꞌin mani tu iin na vaꞌa na köo kuachi nuu Ndioxi, saa ra taꞌan ñaꞌa, ña niꞌi na vaꞌa kan nuu Ndioxi, ke niꞌi tu na kan va. 42 Ra ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ndia ndia ka iin na na taxi iin yaxin loꞌo tiakuii koꞌo iin na kuvali, na ndikun yuꞌu, ra ndïꞌi uun xaꞌa ña mani ña sa na kan nuu Ndioxi, chi ndakiꞌin va na yaꞌvi na ―kachi Jesús.

11

Tiꞌvi ra Juan ra sakuchi yuvi, ndia itaꞌan xiꞌin ra kuaꞌan ndia nuu Jesús

1 Ra te sandiꞌi Jesús ndataxi ra nuu uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin ra xaꞌa takundiꞌi ña yoꞌo, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra ñuu ña ndoꞌni kan ña sañaꞌa ra yuvi, ra kaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi nuu na.

2 Ra ra Juan, ra sakuchi yuvi, ra veꞌe kàà va ke ndikaa ra, ra te kundaa ini ra xaꞌa ña vaꞌa ña ^xa Jesús xiꞌin yuvi, ra saa tiꞌvi ra uvi ndia itaꞌan xiꞌin ra kuaꞌan ndia nuu Jesús 3 ña ndakatuꞌun ndia ra. Ra te ndixaa ndia nuu Jesús ra saa ndikaꞌan ndia kachi ndia saa xiꞌin ra:

―¿A ndixa yoꞌo kuvi ra xa iyoo tuꞌun xaꞌa kixi ña sakaku kun na yuuvi yoꞌo? ¿A xiniñuꞌu kundiatu ndi inka va ra? ―kachi ndia xiꞌin ra.

4 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuaꞌan ndo ra ndatuꞌun ndo xiꞌin ra Juan xaꞌa ña ^xini ndo xiꞌin ña ^xini soꞌo ndo ra na kundaa ini ra. 5 Chi na kuaa, ra ^ndakotoꞌni va na, ra na küvi kaka, ra ^ndakaka va na, ra na ndoꞌo kueꞌe tiaꞌyu; ra ^nduvaꞌa va na, ra na soꞌo, ra ^ndakuni va soꞌo na, ra na ndii, ra ^ndatiaku va na. Ra ^ndakani tu yu tuꞌun Ndioxi nuu na ndaꞌvi ña vaꞌa na kaku va na. 6 Ra vaꞌa ni kee yuvi na ndikun yuꞌu, ra xä uvi ini na xaꞌa tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

7 Ra ta ndakiꞌin ndia tiꞌvi ra Juan kuaꞌan ndia, saa xaꞌa Jesús kaꞌan ra xaꞌa ra Juan xiꞌin na ndee kan kachi ra saa:

―¿Ndixaa kaa tiaa ra ndixaꞌan ndo xini ndo iku yuu kan? ¿A xini ndo iin tiaa ra kisi ña, ta kuꞌva ndoꞌo iin ndoo ñuꞌu ta xika tachi? 8 Ra tu süvi saa kaa ra, ¿ra ndixaa ke kaa tiaa ra ndixaa ndo xini ndo? ¿A xini ndo iin tiaa ra ndixi tikoto vaꞌa ña yaꞌvi? Ra xa kundaa va ini ndo chi na ndixi tikoto vaꞌa, ña savi, ra vaꞌa ni va iyoo na kan, chi veꞌe vaꞌa nuu ndee na rey va ndee na. 9 Ra tu süvi saa kaa ra ndixini ndo, saa ra, ¿ndixaa va ke kaa ra? ¿A xini ndo iin ra kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi va? Ndixa va, chi suvi kuvi va ra; ra chee ka va chiñu ña xa ra Juan nuu takundiꞌi na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa. 10 Ra xaꞌa ra Juan yoꞌo ke kaꞌan ña tiaa na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ña kachi suꞌva:

Yoꞌo tiꞌvi yu iin tiaa ra kuꞌun chiñu nuu yu ra kunuu ra kuꞌun ra,

ña ndasavii ra ichi kun,

kachi ña. 11 Ra ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, ra na kundaa ini ndo chi ra Juan ra sakuchi yuvi kuvi ra chee ka nuu takundiꞌi va na ndikaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi xinaꞌa. Ndi su na kuëe xiniñuꞌu vaꞌa vichin nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, kuvi na nduchee ka tu nuu ra Juan va.

12 ’Ndia kii te xaꞌa ra Juan, ra sakuchi yuvi kaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi, iin saa ndia vichin, ra xika nduku ña ndivaꞌa ña sandiꞌi ña xaꞌa ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra takua yuvi na ndaku ini va kuvi na kuchuun kiꞌvi koo nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. 13 Ra takundiꞌi na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, xiꞌin ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, xiꞌin ra Juan, kuvi na ndiñaꞌa ndia kuꞌva ke kuu ta xa na kaꞌndia Ndioxi chiñu. 14 Ra na kandixa ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ta iyoo ra Elías ra ndikaꞌan Ndioxi xaꞌa kixi, saa ke iyoo tu ra Juan va. Chi xaꞌa ra Juan ke ndikaꞌan va Ndioxi ña kachi ra saa. 15 Ra ndoꞌo na xini soꞌo, ra ná kuni ka soꞌo va ndo ña kaꞌan yu ―kachi Jesús xiꞌin na.

16 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi na chinuu yu xiꞌin na ndee vichin? Ra na kundaa ini ndo chi ta iyoo na vali na ndakaya sasiki nuu yaꞌvi, ra kana taꞌan na kachi na saa: 17 “*Tivi ndi yaa sii ini xiꞌin tiyoo ra ndixïin ndo taxaꞌa ndo; ra xita tu ndi yaa suchi ini ra ndixïin tu ndo kuaku va ndo”, ^kachi na xiꞌin taꞌan na, ra kuꞌva saa va ke xa na yuvi yoꞌo vichin. 18 Saa chi kixi ra Juan ra sakuchi yuvi, ra ndixïxi ni ra, ra nii vino ndixïꞌi ra, ra tachi ndivaꞌa va iyoo xiꞌin ra kachi ndo. 19 Ra vichin xa̱a tu yuꞌu, ra tiꞌvi Ndioxi; ra xíxi yu, ra xiꞌi yu vino, ra kaꞌan ndo xaꞌa yu: ña kini ni xixi yu, ra kini ni xiꞌi yu vino, ra itaꞌan tu yu xiꞌin yuvi kuachi, xiꞌin na kaya xuꞌun kuaꞌan ndaꞌa gobierno ñuu Roma va, kachi ndo xaꞌa yu. Ndi su na ndakiꞌin ña vaꞌa, ña ndichi ña táxi Ndioxi kuvi yuvi na ndañaꞌa mii ña kúu na seꞌe va ra, chi xiin va na kandixa na ña sañaꞌa ra Juan, ra saa tu ña ^sañaꞌa yuꞌu va ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ndoꞌo ni ini yuvi na ^xïin ndakiꞌin ichi Ndioxi

20 Ra saa xaꞌa Jesús kaꞌan ra xaꞌa ña ndikindöo ini ra xiꞌin chiñu ña ^xa na ñuu nuu xa ra kuaꞌa ni ña xituꞌun, saa chi ndiee ni ini na, chi ndixïin na ña nandiko ini na xaꞌa kuachi na, ra ndakiꞌin na ichi Ndioxi, ña kan ke ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

21 ―¡Ndaꞌvi ni ndoꞌo, na ñuu Corazín, xiꞌin ndoꞌo, na ñuu Betsaida! Chi tu ta ñuu na Tiro xiꞌin na Sidón, ndixa yu taꞌan ña xituꞌun ña xa yu ñuu ndo yoꞌo, saa ra xa yachi vi nandiko ini na kan ra ndakiꞌin va na ichi Ndioxi; ra xa ndakundixi ndaꞌvi va na iin tikoto ña tumi, ña kueꞌe ni, ra xa ndakundee tu na nuu yaa nuꞌu va, ña ndañaꞌa na mii na ña xa̱ ndandiko ini na xaꞌa kuachi na. 22 Ra xaꞌa ña kan ke ndoꞌo ni ka va ndoꞌo na ñuu Corazín, xiꞌin na ñuu Betsaida, nuu na ñuu Tiro, xiꞌin na ñuu Sidón, kii ña sandaku Ndioxi kuachi na yuuvi yoꞌo. 23 Ra ndoꞌo, na ñuu Capernaum, ra xa ndivi va ke ndee ndo tuvi ndo, ndi su ndia kaꞌa yavi nuu ñuꞌu na ndii va ke saxinu Ndioxi ndoꞌo, saa chi ndixïin ndo ña kandixa ndo. Ra tu taꞌan ñuu Sodoma ndixa yu ña xituꞌun ña xa yu ñuu ndo yoꞌo, saa ra kandixa va na ñuu kan, ra ndïꞌi vi xaꞌa na, ra ndee na ndia vichin va. 24 Ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin, chi te na xaa kii ña sandaku Ndioxi kuachi na yuuvi yoꞌo, ra ndiee ni ka va kaa tundoꞌo ña taxi Ndioxi ndaꞌa ndoꞌo na ñuu Capernaum nuu na ñuu Sodoma ―kachi Jesús xiꞌin na.

Naꞌa ndo nuu yu, ra yuꞌu taxi ndakindiee ndo

25 Saa kuu iin kii ra ndikaꞌan Jesús xiꞌin Ndioxi kachi ra saa:

―Ndasakaꞌnu yu yoꞌo, Tata, chi yoꞌo kuvi ra xaꞌndia chiñu ndivi ra saa tu nuu ñuꞌu yoꞌo va, saa chi chikaa seꞌe va kun ña vaꞌa yoꞌo nuu na ndichi xiꞌin nuu na kundaa ni ini, ra ndañaꞌa kun ña nuu na ndaꞌvi, na kundäa ini, na iyoo ta kuꞌva iyoo na kuachi vali. 26 Ra saa xa kun, Tata, chi saa kuni mii kun koo va ―kachi Jesús xiꞌin Ndioxi.

27 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na ndee kan kachi ra saa:

―Tata yu kuvi ra ndataxi takundiꞌi ñáꞌa ndaꞌa yu. Ra ndia nii na xïni yuꞌu; chi indaa mituꞌun Tata yu Ndioxi va kuvi ra xini yuꞌu. Ra ndia nii tu na xïni Tata va yu, chi indaa yuꞌu, ra kuu seꞌe va ra kuvi ra xini ndia kuꞌva ke iyoo ra, ra saa tu yuvi na ndañaꞌa yu ra nuu va. 28 Ra takundiꞌi ndoꞌo, na kuñaa xachiñu, xiꞌin ndoꞌo, na kuñaa ndiso, ra naꞌa ndo nuu yu ra yuꞌu kuvi ra taxi ndakindiee ndo. 29 Ra na kandixa ndo chiñu ña taxi yu ndaꞌa ndo, ña kaꞌan yu kuu iin íku yu, ra na sakuaꞌa ndo nuu yu, chi yuꞌu ra kaꞌnu ni va ini yu, ra ndaꞌvi ni tu ini va yu; ra saa ke kuvi niꞌi ndo ña ndakindiee nima ndo. 30 Saa chi chiñu ña taxi yu ndaꞌa ndo ra üꞌvi ña, ra nii ñaꞌa ña taxi yu kuiso ndo ra vëe ña. Chi ta iyoo iin íku tu kama ni va, saa iyoo ña chi üꞌvi ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

12

Kindiaa ndia itaꞌan xiꞌin Jesús yoko trigo iin kii yii

1 Saa kuu iin kii sábado, kii yii, ra ndiyaꞌa Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra iin nuu iyoo itu trigo, ra saa xaꞌa ndikaꞌun ini ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra xaꞌa ndia xaꞌnu ndia yoko itu trigo kan, ra ^sakoyo ndia nuni vali sata ña ^xaxi ndia. 2 Ra ta xini ndia fariseo, ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin Jesús kachi na saa:

―Kutoꞌni, nichuun xa ndia itaꞌan xiꞌin kun saa: chi köo ndiayu ndaꞌa yo ña sa yo saa kii yii sábado, chi kii ndakindiee va yo ke ―kachi ndia xiꞌin ra.

3 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿A täan va kaꞌvi ndo tuꞌun Ndioxi ña ndakani xaꞌa ra rey David, ña xa ra te ndikaꞌun ini ra xiꞌin ndia kuaꞌan xiꞌin ra? 4 Ra na kundaa ini ndo chi suꞌva va ke kachi tuꞌun Ndioxi ndakani ña. Ra rey David, ra ndikiꞌvi va ra ini veꞌe ñuꞌu Ndioxi ra kiꞌin ra ixtavaꞌa yii, ña soko na, ña iyoo ini veꞌe ñuꞌu kan xixi ra xiꞌin ndia kuaꞌan xiꞌin ra, ra köo ndiayu ra ña kuxi ra ña, chi takua na sutu va kuvi na iyoo ndiayu kuxi ña. 5 ¿Ra a täan kaꞌvi tu ndo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ña kaꞌan ña na sachïñu ndia nii yuvi kii yii sábado, ndi su ndia sutu ra xa va ndia kan chiñu ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ra köo vi tu na kaꞌan kuachi xaꞌa ña xa ndia kan? 6 Ra na kaꞌan yu xiꞌin ndo ra kundaa ini ndo, chi kaꞌnu ni ka va yuꞌu ra íin xiꞌin ndo yoꞌo vichin nuu veꞌe ñuꞌu kaꞌnu. 7 Ndi su ndoꞌo, ra na täan kundaa ini va kuvi ndo ni ke kuni kachi tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan kachi suꞌva: “Küni yu ña na kaꞌni ndo kiti ra soko ndo ri nuu yu, chi ña kuni yu ke na kuꞌvi ni ini ndo kuni taꞌan va ndo”, kachi ña. Ra tu ndikundaa ini ndo xiꞌin tuꞌun yoꞌo, saa ra käꞌndia vi ndo chiñu ña na sandoꞌo na yuvi ndaꞌvi na köo kuachi. 8 Ndi su, yuꞌu ra xaa yoꞌo vichin, kuvi ra iyoo ni ka ndiayu ndaꞌa xaꞌa kii yii sábado, ndia ña ke kuvi sa yo, ra ndia ña ke küvi sa yo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

^Sandaꞌa Jesús iin tiaa ra ndachi ndaꞌa kii yii sábado

9 Saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra, ra ndixaa ra ndikiꞌvi ra iin veꞌe ñuꞌu nuu ndakutaꞌan na ñuu kan. 10 Ra ini veꞌe ñuꞌu kan nduꞌu iin tiaa ra ndachi iin xiyo ndaꞌa; ra ndia fariseo ra xika nduku ni ndia ndixaa sa ndia, ña vaꞌa kuchuun ndia taxi ndiaa kuachi xaꞌa Jesús, ra saa nindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―¿A kuvi sandaꞌa yo iin na xiꞌi kii ndakindiee? ―kachi ndia.

11 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Tu ndia iin ndo iyoo iin ndikachi loꞌo sana, ra na ndakava ri ini iin yavi kii yii, ¿ra a küꞌun ndo tava ndo ri? ¿Su kuꞌun va ndo tava ndo ri ini yavi kan? 12 Ra na kundaa ini ndo, chi ndiaa yaꞌvi ni ka va iin yuvi nuu iin ndikachi loꞌo; ra xaꞌa ña kan ke kuvi va sa yo ña vaꞌa kii yii sábado ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

13 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin tiaa ra ndachi ndaꞌa kan kachi ra saa:

―Sandakaa ndaꞌa kun ―kachi ra xiꞌin ra.

Ra saa sandakaa tiaa kan ndaꞌa ra, saa ra ndikun nduvaꞌa va ña, ra nduu ña ta kaa inka ña vaꞌa va. 14 Ra te kee ndia fariseo kan chi keꞌe, ra saa ndikataꞌan ndia ndixaa sa ndia, ña kuvi kaꞌni na Jesús.

Ndixinu nuu tuꞌun ña ndikaꞌan na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa

15 Ra ta kundaa ini Jesús xaꞌa ña kuni ndia sa ndia xiꞌin ra, ra saa kanata ra ini veꞌe ñuꞌu kan ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra inka xiyo va, ra kuaꞌa ka vi yuvi ndakundikun sata ra kuaꞌan na xiꞌin ra. Ra sandaꞌa ra takundiꞌi va na xiꞌi. 16 Ra saa xaꞌndia ra chiñu nuu na ña na ndatüꞌun na xiꞌin ndia nii yuvi xaꞌa ra, ña sandaꞌa ra na. 17 Ra suꞌva ke kuu ña ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi, ña ndikaꞌan ra Isaías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ña kachi suꞌva:

18 Koto ndo, chi ra yoꞌo kuvi ra xachiñu nuu yu, ra ndikaxin yu;

ra kuꞌvi ni ini yu xini yu ra, ra kusii ni ini yu xiꞌin ra.

Ra taxi yu Tachi Yii yu koo ña xiꞌin ra,

ra kaꞌan ndoso ra tuꞌun yu nuu takundiꞌi na yuuvi, ra kundaa ini na ña sandaku yu kuachi xiꞌin na.

19 Ra ndatüꞌun kuachi ra xiꞌin ndia nii yuvi,

ra nii kañäꞌa tu ra xiꞌin va na;

ra ndia nii tu na küni soꞌo ña kana ra kaka ra yaꞌya va.

20 Ra yuvi na xa takueꞌe, na ndoꞌo, ta kuꞌva ndoꞌo iin ndoo ñuꞌu tun xa nditaꞌnu, ra satakuëꞌe ka ra na;

ra nii iꞌva loꞌo ña sakan ndixikun, ndäꞌva ra,

ra saa ke ^sa va ra ndia te xaa kii ña ndakiꞌin ra kaꞌndia ra chiñu xiꞌin ña ndaa va.

21 Ra takundiꞌi na yuuvi yoꞌo, ra indaa ra yoꞌo va kuvi ra kundiaa ini na, kachi Ndioxi ndikaꞌan ra,

kachi ra Isaías.

Sañaꞌa Jesús yuvi ña väꞌa kañaꞌa na xaꞌa Tachi Yii Ndioxi

22 Ra saa ndixaa sava na nuu Jesús xiꞌin iin tiaa ra küvi kaꞌan, ra kuaa va tu ra, saa chi tachi ndivaꞌa va ke tiin ñaꞌa, ra saa sandaꞌa Jesús tiaa kan ra vaꞌa ka vi ndakutoꞌni ra, ra vaꞌa tu ndakaꞌan va ra. 23 Saa ra takundiꞌi yuvi na xini ña kuu kan, ra ndakanda ka vi ini na, ra iin ndakatuꞌun taꞌan na kachi na saa:

―¿A ra yoꞌo kuvi ra kuu ndiseꞌe ra David, ra tiꞌvi Ndioxi kixi sakaku yoo? ―kachi na xaꞌa Jesús.

24 Ndi su te xini soꞌo ndia fariseo, ña kachi yuvi kan saa xaꞌa Jesús, saa ra ndikaꞌan ndia kachi ndia saa:

―Ndiee ti Beelzebú mii ti kuchee vaꞌa nuu takundiꞌi ña ndivaꞌa va ke iyoo xiꞌin ra, ña kan ke vaꞌa tava ra tachi ndivaꞌa ―*kachi ndia.

25 Ra kundaa va ini Jesús ña ndakani ini ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Takundiꞌi ñuu naꞌnu ña kanitaꞌan xiꞌin taꞌan mii, ra kuchüun vi ña koo ña, chi ndiꞌi va xaꞌa ña; ra saa tu iin ñuu va, a iin veꞌe va tu, saa chi tu na xaꞌa na kanitaꞌan na xiꞌin taꞌan mii na, saa ra kuchüun na koo vi na chi ndiꞌi va xaꞌa na. 26 Ra saa tu kiti ndivaꞌa va, chi tu na ndukuiin ri kanitaꞌan ri xiꞌin taꞌan mii ri; saa ra kuchüun vi ri koo ri, chi ndiꞌi xaꞌa va ri. 27 Ra kachi yu suꞌva xiꞌin ndo, saa chi kaꞌan ndo, ña tava yu tachi ndivaꞌa xiꞌin ndiee ti Beelzebú, ri kuchee nuu takundiꞌi ri ndivaꞌa; ra tu saa iyoo ña, saa ra, ¿yoo ku ra taxi ndiee ndaꞌa na ndikun sata ndo ña vaꞌa tava na tachi ndivaꞌa tu saa? Ra na kundaa ini ndo chi süvi xiꞌin ndiee ri ndivaꞌa ke tava na ña. Ña kan ke kundaa vaꞌa va ini na ña väꞌa iyoo ndo. 28 Ra ña tava yu tachi ndivaꞌa vichin xiꞌin ndiee Tachi Yii Ndioxi, ra ña yoꞌo kuni kachi ña saa, ña xa xaa Ndioxi xaꞌndia ra chiñu nuu va ndo.

29 ’Ra na kundaa ini ndo vichin:

¿Ndixaa sa iin yuvi ña vaꞌa kiꞌvi na veꞌe iin tiaa ra ndaku ni ña sakuiꞌna na ñaꞌa ra, tu na chikätun na ra, tuvi ndo? Su xiꞌna ka va xiniñuꞌu katun na ra, ra saa vi ke kuvi kiꞌvi na veꞌe ra ña sakuiꞌna na.

30 ’Ra yuvi na kuäꞌan ndiee yu, ra na kanitaꞌan xiꞌin va yu kuvi na, ra na xïin tu sachiñu xiꞌin yu, ra na sandiꞌi xaꞌa chiñu va yu kuvi na.

31 ’Ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo ra na kundaa ini ndo, chi Ndioxi ra koo kaꞌnu va ini ra xaꞌa takundiꞌi kuachi ña xa yuvi, xiꞌin ña kañaꞌa na xaꞌa ra, ndi su na kañaꞌa xaꞌa Tachi Yii Ndioxi, ra köo kaꞌnu ini ra xaꞌa vi na kan. 32 Ra takundiꞌi yuvi na kañaꞌa xaꞌa yuꞌu ra xaa yoꞌo, ra koo kaꞌnu va ini Ndioxi xaꞌa na kan, ndi su na kañaꞌa xaꞌa Tachi Yii Ndioxi, ra köo kaꞌnu ini ra xaꞌa vi na kan kii ña ndee yo vichin, ra nii kii ña vaxi köo kaꞌnu tu ini ra xaꞌa vi na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Takundiꞌi itun kuiꞌi ra xiꞌin kuiꞌi ña kuun ndaꞌa va nu ke ndakuni yo nu

33 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Takundiꞌi itun kuiꞌi tu vaꞌa, ra kuiꞌi ña vaꞌa ke kuun ndaꞌa va nu; ra itun kuiꞌi tu väꞌa, ra kuiꞌi ña väꞌa ke kuun ndaꞌa va nu; ña kan ke xiꞌin kuiꞌi ña kuun ndaꞌa va itun ke ndakuni yo nu. 34 Ndi su ndoꞌo, ra yuvi ñàꞌa va kuvi ndo, chi ña sañaꞌa ndo, ra ta iyoo ndutia xatu ra kee yuꞌu ko̱o̱ va iyoo ña. Ra ña kuu ndo yuvi ñaꞌa, saa ra küvi vi kaꞌan ndo tuꞌun vaꞌa. Ra na kundaa ini ndo, chi takundiꞌi tuꞌun ña iyoo nima yuvi ke kaꞌan va na. 35 Yuvi vaꞌa, ra tuꞌun vaꞌa ke kaꞌan va na, saa chi ña vaꞌa ke iyoo nima va na, ra yuvi ñàꞌa, ra tuꞌun ñàꞌa ke kaꞌan va na, saa chi nima na, ra ña väꞌa ke iyoo va. 36 Ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ra na kundaa ini ndo, chi takundiꞌi tuꞌun kiꞌvi ña kaꞌan ndo, ra sandaku va Ndioxi kuachi xiꞌin ndo xaꞌa ña, te na xaa kii ña sandaku ra kuachi xiꞌin takundiꞌi na yuuvi yoꞌo. 37 Saa chi xiꞌin mii tuꞌun ña kaꞌan ndo ke sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin va ndo: tu ña vaꞌa ndikaꞌan ndo, saa ra kaku va ndo, ra tu ña väꞌa va tu ndikaꞌan ndo, saa ra niꞌi ndo tundoꞌo va ―kachi Jesús xiꞌin na.

Yuvi na xïin kandixa ra kaꞌan na xiꞌin Jesús ña na sa ra ña xituꞌun kuni na

38 Saa ndikaꞌan sava ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndia fariseo, kachi ndia saa xiꞌin Jesús:

―Tata Maestro, kuni ndi na sa kun iin ña xituꞌun ña täan kuni ndi, ña vaꞌa na kundaa ini ndi ña ndixa Ndioxi kuvi ra tiꞌvi yoꞌo xaa kun ―kachi ndia xiꞌin ra.

39 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Yuvi ñàꞌa na xïin kandixa Ndioxi na ndee tiempo vichin, ra kuni na ña na sa yu iin ña xituꞌun kuni na, ndi su ndia nii ña xituꞌun sä yu kuni na, chi ndia taꞌan ña ndoꞌo ra Jonás, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va ke sa yu kuni na. 40 Saa chi ta kuꞌva ndoꞌo ra Jonás, ña xindikaa ra ini iin tiaka chee uni kaꞌñu xiꞌin uni ñuu, ra saa ke kuu tu xiꞌin yuꞌu ra xaa yoꞌo va, chi uni kaꞌñu xiꞌin uni ñuu ke kundikaa tu yuꞌu va tixi ñuꞌú. 41 Ra te na sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin na yuuvi yoꞌo, ra na ñuu Nínive, ra ndakuita va na ra taxi na kuachi xaꞌa yuvi na ndee tiempo vichin, ra kaꞌan na xiꞌin Ndioxi ña na sandoꞌo ra na, saa chi na ñuu Nínive, ra nandiko va ini na te xini soꞌo na tuꞌun Ndioxi ña ndikaꞌan ndoso ra Jonás nuu na. Ra na kundaa ini ndo chi kaꞌnu ni ka va yuꞌu, ra iin yoꞌo vichin nuu ra Jonás. 42 Ra saa tu ña reina ña kee chi ninu nuu kaꞌan na kuu sur, ra ndakundichi tu ña kan va, ña taxi ña kuachi xaꞌa na yuvi na ndee tiempo vichin, ra kaꞌan ña ña na sandoꞌo Ndioxi na, kachi ña, kii te na sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin na, saa chi ña kan ra kani ni kee ña, ña kixi ña xini soꞌo ña tuꞌun ndichi ña ndikaꞌan ra rey Salomón. Ra na kundaa ini ndo chi kaꞌnu ka va yuꞌu, ra iin yoꞌo vichin nuu ra rey Salomón ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Tachi ndivaꞌa ña ^nandiko tuku chi nuu kee ña

43 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ta kee tachi ndivaꞌa ini iin yuvi ra suꞌva va ke xa ña: ^kee ña ra ndakiꞌin ña kuaꞌan ña iinii kuvi iku yuu, chi nuu köo ndia nii ñaꞌa, nuu ichi ní, ña xika nduku ña nuu koo ña ndakindiee ña, ndi su ndanïꞌi ka ña nuu koo ña. 44 Saa ra kaꞌan ña xiꞌin mii ña kachi ña saa: “Vaꞌa ka va na nandiko yo veꞌe chi nuu kee yo”, kachi ña. Ra saa te nandiko ña ndaxaa ña nuu ndixiyo ña, ra ndia nii ka ñaꞌa köo veꞌe kan, ra vaꞌa ka vi ndatiꞌvi na, ra vii ka vi nduu veꞌe kan xa na. 45 Ra saa ^ndakiꞌin tuku tachi ndivaꞌa kan kuaꞌan ña, ra ^nanduku ña inka uxa nuu tachi ndivaꞌa, ña kini ni ka nuu mii ña ^xaa xiꞌin ña, ra saa ^nandee takundiꞌi ña ini veꞌe kan, ña koo ña. Saa ra yuvi na ndoꞌo saa ña xindikaa tachi ndivaꞌa ini na, ra na ndiee ka ndasa va kuvi na, nuu ña ndixiyo na ta yachi. Ra suꞌva ke ndoꞌo tu yuvi ndivaꞌa, na ndee tiempo vichin va ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Yuvi na kandixa Jesús ku ndixa na kuu taꞌan va ra

46 Ra saa kuu Jesús ndatuꞌun ka ra xiꞌin yuvi kan, saa ra ndixaa va siꞌi ra xiꞌin na ñani ra, ra xikundita na chi keꞌe ña ndiatu na ra, chi kuni na kaꞌan na xiꞌin ra. 47 Saa ndikaꞌan iin na ndee kan xiꞌin ra kachi na saa:

―Tata, chi keꞌe íin siꞌi kun xiꞌin na ñani kun, ra kuni na kaꞌan na xiꞌin kun ―kachi na xiꞌin ra. 48 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi na kuu siꞌi yu, ra yoo kuvi na kuu tu ñani yu? ―kachi ra. 49 Ra saa sañaꞌa ndaꞌa ra na xika xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Na yoꞌo va kuvi siꞌi yu xiꞌin ñani yu. 50 Saa chi takundiꞌi yuvi na xanduvi ña kaꞌan Tata yu, ra nduꞌu ndivi va, kuvi na kuu ñani yu, xiꞌin kuꞌva yu, xiꞌin siꞌi yu ―kachi Jesús xiꞌin na.

13

Tuꞌun ndichi xaꞌa ra chiꞌi

1 Ra suvi mii kii kan kee Jesús veꞌe nuu íin ra, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi yuꞌu tiañuꞌu, ra ikan ndixaa ra xikunduꞌu va ra. 2 Ra kuaꞌa ka vi yuvi ndakaya xaa nuu nduꞌu ra, ra saa nandaa ra ini iin barca loꞌo ndakunduꞌu ra, ra takundiꞌi yuvi kan xikundita yuꞌu tiañuꞌu kan va. 3 Saa ra kuaꞌa ka vi ña xaꞌa ra sañaꞌa ra na, ra niña xiꞌin tuꞌun ndichi ke sakuaꞌa ra na, ra saa ndikaꞌan ra iin tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Saa kuu, ra kee iin ra chiꞌi kuaꞌan ra chiꞌi ra itu trigo ñuꞌu ra. 4 Ra saa kuu ra xatia yava ra nuni vali kan kuaꞌan ra, ra sava ña ndikoyo yachin yuꞌu ichi, ra ^xaa sàà, ra ndakiꞌin ri ña xaxi va ri. 5 Ra sava tu ña ndikoyo nuu iyoo yuu, nuu köo kuaꞌa ñuꞌú, ra kama ni va nindutia ña, saa chi yaxin ni va nduꞌu ñuꞌú. 6 Saa ra te kanata ñuꞌù, ra xii va ña, saa chi kuëe kunu ndoꞌni tioꞌo ña, ña kan ke ndachi va ña. 7 Ra sava tu ña ndikoyo nuu iyoo ndikin ìñu̱, ra nindutia va ña, ndi ndiküvi kuaꞌnu ña, saa chi ìñu̱ kan va sanduxin ñaꞌa. 8 Ra sava tu ña ndikoyo nuu ñuꞌu xaꞌan, ra tiaa ni va vaꞌa xaꞌnu ña, chi indaa tata loꞌo, ra ndia iin ciento nuni, xiꞌin ndia uni xiko nuni, xiꞌin ndia oko uxi nuni vali taxi, ta iin ta iin yoko itu trigo kan ―kachi Jesús xiꞌin na 9 Saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ndóꞌo̱, na xini soꞌo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ra na ndakiꞌin xini ndo xiꞌin ña, ni ke kuni kachi ña ―kachi ra xiꞌin na.

Ndakani Jesús ni xaꞌa ke kaꞌan ra tuꞌun ndichi

10 Saa kuyachin ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata, ¿nichuun niña xiꞌin tuꞌun ndichi ke sakuaꞌa kun yuvi kan? ―*kachi ndia. 11 Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ndoꞌo, ra xa mii va Ndioxi kuvi ra ^taxi ndiayu ña na kundaa ini ndo xaꞌa ichi ra nuu xaꞌndia ra chiñu, ña iyoo seꞌé, ndi su na kan, ra täxi ra ña ndaꞌa na ña kundaa ini na. 12 Saa chi yuvi na xiin kuni soꞌo ña sañaꞌa yu, ra kundaa ni ka va ini na, ra koo ni ka tu ña xini tuni va na; ra na xïin kuni soꞌo ña sañaꞌa yu, ra ndia ña loꞌo ña xa kundaa ini na ke nundiaa ndaꞌa va na. 13 Xaꞌa ña kan ke xiꞌin tuꞌun ndichi va kaꞌan yu xiꞌin na; ra vaꞌa ni ixtoꞌni tieꞌe va na, ndi su küni na, ra vaꞌa ni tiaa soꞌo va na ña kaꞌan yu xiꞌin na, ndi su küni soꞌo na, ra nii kundäa tu ini va na ni ke kaꞌan yu xaꞌa. 14 Ra xiꞌin ña yoꞌo ke xinu nuu tuꞌun Ndioxi ña ndikaꞌan ra Isaías, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ta kachi ra suꞌva:

Nii na tiaa ni va soꞌo na, ra xa saa kundäa ini vi na ni ke kuni kachi tuꞌun ña xini soꞌo na,

ra vaꞌa ni ixtoꞌni tieꞌe va tu na, ra xa saa küni vi na.

15 Saa chi yuvi yoꞌo: ra ña xinuꞌni va ke xinituni na,

saa chi ^ndasi na soꞌo na,

ra ^ndasi tu na nuu va na,

ña na küni na, ra nii na küni tu soꞌo va na,

ra na ndasäma na mii na,

saa ra kundäa ini na xiꞌin ña xini na,

ra küni tu soꞌo va na ña kaꞌan yu xiꞌin na,

ra nii na nandïko na nuu yu,

ña sandaꞌa yu na, kachi Ndioxi,

kachi ra Isaías.

16 ’Ndi su ndoꞌo ra vaꞌa ni va ^kee ndo, saa chi xini va ndo chiñu ña xa yu, ra xini tu soꞌo ndo tuꞌun ña kaꞌan va yu. 17 Ra na kundaa ini ndo, chi ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi tiaa ni kuaꞌa na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, xiꞌin yuvi toꞌo na xindikun Ndioxi, ra kuni ni na kuni na taꞌan ña ^xini ndo yoꞌo vichin, ndi su ndixïni na ña; ra kuni ni tu na kuni soꞌo na taꞌan ña ^xini soꞌo ndo yoꞌo vichin va, ndi su ndixïni soꞌo na ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Ndakani Jesús ni ke kuni kachi tuꞌun ndichi xaꞌa ra chiꞌi kan

18 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Tiaa soꞌo ndo ña ndatuꞌun yu xiꞌin ndo xaꞌa tuꞌun ndichi xaꞌa ra chiꞌi, ni ke kuni kachi ña. 19 Yuvi na xini soꞌo tuꞌun ña kaꞌan xaꞌa ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra kundäa ini na ni ke kuni kachi ña, saa ra xaa ti ndivaꞌa tava ri ña nima va na, ra naa ini va na xaꞌa ña. Ra na yoꞌo kuvi na iyoo ta kuꞌva iyoo nuni vali ña ndikoyo yachin yuꞌu ichi. 20 Ra nuni vali ña ndikoyo nuu iyoo yuu, kuvi yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi, ra ndikun ndakiꞌin va na ña, ra kusii ka vi ini na xiꞌin ña. 21 Ndi su kuëe kunu ndoꞌni tioꞌo ña nima na, ra loꞌo ni va kii kandixa na, saa ra te xaꞌa tixuꞌvi na, a te vaxi tundoꞌo nuu na xaꞌa ña ^ndíku̱n na ichi Ndioxi, saa ra ndikun ndiko ini va na. 22 Ra nuni vali ña ndikoyo tiañu ìñu̱ kuvi yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi, ndi su xaꞌa ndakundiꞌi ini na xaꞌa ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va, ra xaꞌa ndakundiꞌi tu ini na xaꞌa ña kuika va. Saa ra kuee kuee naa ini va na xaꞌa ichi Ndioxi, saa ra ta kuꞌva iyoo tata ña köo ñaꞌa taxi vi iyoo na. 23 Ra nuni vali ña ndikoyo nuu ñuꞌu xaꞌan kuvi yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi, ra kundaa ini na xiꞌin ña, ra na yoꞌo kuvi na iyoo ta kuꞌva iyoo tata ña vaꞌa ni xaꞌnu, ra vaꞌa ka vi kuchuun ña, ra ndia iin ciento, ndia uni xiko, xiꞌin ndia oko uxi va nuni vali taxi ta iin ta iin yoko itu trigo kan ―kachi Jesús xiꞌin na.

Tuꞌun ndichi xaꞌa iku ñàꞌa xiꞌin itu trigo

24 Saa ndikaꞌan ka Jesús inka tuku tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra ndixaꞌan chiꞌi nuni trigo ña vaꞌa iin nuu ñuꞌu ke iyoo ña. 25 Ra te ndiꞌi, saa ra kuñuu va, ra te xa ndikixi takundiꞌi na, ra saa xaa iin ra sáa̱̱ ini, ra chiꞌi ra ndikin iku ñàꞌa tiañu tata trigo kan, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra. 26 Ra te ndixinu itu trigo kan ña xa kuyoko ña, ra saa ndixinu tu iku ñàꞌa kan va, ra saa xini va ndia xachiñu nuu ra kuu ixtoꞌo ñuꞌu kan. 27 Ra saa ndakiꞌin ndia ndixaꞌan ndia, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa: “Tata, ¿a su niña nuni trigo, ña vaꞌa va kuvi ña chiꞌi kun nuu ñuꞌu kun? ¿Ra nichuun tu nindutia iku ñaꞌa xiꞌin ña?”, kachi ndia xiꞌin ra. 28 Saa ndikaꞌan ra ixtoꞌo ñuꞌu kan kachi ra saa xiꞌin ndia: “Iin ra sáa̱̱ ini xini yuꞌu va kuvi ra ndixaꞌan chiꞌi iku ñàꞌa kan”, kachi ra. Ra saa ndikaꞌan ndia xachiñu nuu ra kachi ndia saa xiꞌin ra: “Tata, ¿a kuni kun, tu na kuꞌun ndi ra tuꞌun ndi iku ñàꞌa kan?”, kachi ndia xiꞌin ra. 29 Ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa xiꞌin ndia: “Küvi, saa chi tu köo, ra iyo ni tuꞌun ndo itu trigo xiꞌin ña. 30 Ra vaꞌa ka na koo va ña, ra inuu na kuaꞌnu uvi saa va ña, ra ndia te na xaa kii ndakaya ña, ra saa kaꞌndia yu chiñu nuu na sakee, ña ndakaya na xiꞌna ka iku ñàꞌa kan, ra katun na ña ta numi ta numi, ra kaꞌmi na ña; ra te xa na ndiꞌi, saa ndakiꞌin na trigo, ra chivaꞌa na ña ini yaka yu”, kachi ra xiꞌin ndia xachiñu nuu ra ―kachi Jesús xiꞌin yuvi ndee xini soꞌo kan.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ndikin itun mostaza

31 Saa ndikaꞌan Jesús inka tuku tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra ta kuꞌva iyoo iin ndikin loꞌo ña nani mostaza ña ndixaꞌan iin tiaa chiꞌi ra nuu ñuꞌu va ra ke, iyoo ña. 32 Ra xa kundaa va ini ndo, chi ndikin itun mostaza kan ke loꞌo nuu takundiꞌi va ndikin ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo; ra vaꞌa ni loꞌo ni va ña, ndi su te ndutia ña ra xaꞌa ña xaꞌnu va ña, ra tiaa ni ka va chee xaꞌnu itun ña kan nuu takundiꞌi ka itun tu iyoo xiꞌin ña; ra naꞌnu ka vi xaꞌnu itun ndaꞌa ña, ra ndia sàà va xáá ^xavaꞌa chiꞌyo ndaꞌa itun ña. Ra kuꞌva saa ke iyoo tu ichi ña kuaꞌan nuu ^xaꞌndia Ndioxi chiñu va ―kachi Jesús xiꞌin na.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ixan iyá ña kita xiꞌin ixan ixtavaꞌa

33 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús inka tuku tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra ta kuꞌva iyoo loꞌo ixan iyá ña kavanuu iin ñaꞌa xiꞌin kuaꞌa ni ixan ixtavaꞌa va ke, iyoo ña. Chi vaꞌa ni loꞌo ni va kuvi ixan iyá ña chikaa ña xiꞌin ña, ra kuchuun va ña, ña sandanañu ña ña, ra kuaꞌa ka vi nduu ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

Niña xiꞌin tuꞌun ndichi va ke ^sañaꞌa Jesús na̱

34 Ra takundiꞌi ña sañaꞌa Jesús na, ra niña xiꞌin tuꞌun ndichi taꞌan ña yoꞌo va ke xiniñuꞌu ra ña sañaꞌa ra na. Ra ndia nii ichi ndisañäꞌa ra na ña iin saa koo sañaꞌa ra na, chi niña xiꞌin tuꞌun ndichi va ke sañaꞌa ra na. 35 Ra suꞌva ke kuu ña vaꞌa ndixinu nuu tuꞌun ña ndikaꞌan iin ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ta kachi ra suꞌva:

Niña xiꞌin tuꞌun ndichi ke kaꞌan yu xiꞌin yuvi,

ra ndatuꞌun yu xiꞌin na xaꞌa ñaꞌa ña iyoo seꞌé,

ndia te kivi chituni Ndioxi ña yuuvi,

kachi ra.

Ndakani Jesús tuꞌun ndichi xaꞌa iku ñàꞌa

36 Ra saa te ndiꞌi ndatiꞌvi Jesús yuvi kan kuanuꞌu na, ra saa nandiꞌvi ra ini veꞌe, ra saa kuyachin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata, ndatuꞌun xiꞌin ndi ra na kundaa ini ndi, ni ke kuni kachi tuꞌun ndichi ña ndikaꞌan kun xaꞌa iku ñàꞌa ña kana tiañu itu trigo ña iyoo nuu ñuꞌu kan ―kachi ndia xiꞌin ra. 37 Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Suꞌva va ke kuni kachi ña: ra chiꞌi nuni trigo kan ku yuꞌu ra xaa yoꞌo va; 38 ra ñuꞌu nuu ndikee ña kan kuvi ña yuuvi yoꞌo va, ra nuni trigo kan kuvi yuvi na kuu kuenda Ndioxi, ra iku ñàꞌa kan kuvi yuvi na kuu kuenda ra ndivaꞌa va. 39 Ra ra sáa̱̱ ini, ra ndixaꞌan chiꞌi iku ñàꞌa kan kuvi ra kuu timiaꞌa va. Ra tiempo ña sakee na ke kuu kii ña ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo va; ra yuvi na sakee kan kuvi na tatun Ndioxi va. 40 Ra ta kuꞌva ^xa na xiꞌin iku ñàꞌa, ña ^ndakaya na ña, ra ^taan na ña nuu ñùꞌù xixi ña, ra saa ke kuu tu xiꞌin na yuuvi yoꞌo va, te na xaa kii ña sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin na. 41 Ra yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra tiꞌvi yu na tatun yu ña ndakaya na takundiꞌi yuvi na ^xa kuachi, ra saa tu na sakuni inka yuvi ña na sa na ña väꞌa va, ra tava na na nuu xaꞌndia yu chiñu, 42 ra taan na na xitun nuu xixi ñùꞌù, ra ikan ku nuu kuaku ni na, ra ndiakua ndakaxi nuꞌu na. 43 Ra na kandixa Ndioxi, ra ndayeꞌe va na kan ndia ta kuꞌva yeꞌe ñuꞌù, ra koo na xiꞌin Ndioxi nuu xaꞌndia ra chiñu va. Ra ndoꞌo, na xini soꞌo, ra na ndakiꞌin xini ndo ni ke kuni kachi tuꞌun yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Tuꞌun ndichi xaꞌa iin ñáꞌa ña ndiaa yaꞌvi ni ña ndikaa seꞌé nuu iin ñuꞌú

44 Ra saa ndikaꞌan Jesús inka tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra ta kuꞌva iyoo iin ñaꞌa ña ndiaa yaꞌvi ni ña ndikaa seꞌe iin iku va ke, iyoo ña. Ra te ^ndaniꞌi iin tiaa ña, ra saa ndatiseꞌe tuku va ra ña nuu ndaniꞌi ra ña; ra kusii ka vi ini ra, ra saa ndakiꞌin ra kuanuꞌu ra, ra xaꞌa ra ixiko ra takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ra, ra saa ndasata ra iku kan ―kachi Jesús xiꞌin na.

Tuꞌun ndichi xaꞌa iin yuu ña yaꞌvi ni

45 Ra saa ndikaꞌan Jesús inka tuku tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra xika ndaxiko, ra nanduku ra iin yuu ña yaꞌvi ni, saa iyoo ña. 46 Ra te ^ndaniꞌi ra yuu ña yaꞌvi ni kan, ra saa ndakiꞌin ra kuanuꞌu ra, ra xaꞌa ra ixiko ra takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ra, ra saa ndasata ra yuu ña yaꞌvi ni kan ―kachi Jesús xiꞌin na.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ñunu ña tiin na tiaka

47 Ra saa ndikaꞌan Jesús inka tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra ta kuꞌva iyoo ñunu ña chikaa na ini mini ra sakakuꞌun ña takundiꞌi va nuu tiaka, saa iyoo ña. 48 Ra te chitu ñunu kan xiꞌin ri, ra saa ndatava na kachiꞌi kan ña chi yuꞌu mini, ra ikan ndakundee na ña ndakaxin na ri; ra ri vaꞌa ndataan na ini tuká, ra ri väꞌa xatia va na. 49 Ra mii saa ke kuu tu te xa na ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo va; saa chi kixi na tatun Ndioxi ra ndakaxin na na väꞌa ña ndatava na na tiañu na vaꞌa. 50 Ra taan na na xitun nuu xixi ñùꞌù. Ra ikan kuu nuu ndoꞌo ni na, ra kuaku ni na, ra iin ndiakua ndakaxi nùꞌù na ―*kachi Jesús xiꞌin na.

Ñaꞌa xaa xiꞌin ña yata ña ndiaa yaꞌvi ni

51 Saa nindakatuꞌun Jesús ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―¿A kundaa ini ndo xiꞌin takundiꞌi ña ndikaꞌan yu xiꞌin ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Kundaa va ini ndi xiꞌin ña, Tata ―kachi ndia xiꞌin ra.

52 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Takundiꞌi na maestro na sañaꞌa ndiayu Ndioxi, ra ta xa kutuꞌva na xaꞌa ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, saa ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra iyoo iin veꞌe, ra taxi vaꞌa ra ñaꞌa ña yaꞌvi ni ini veꞌe kan, ra saa xaꞌa ra xiniñuꞌu ra ña xaa xiꞌin ña yata, ña taxi vaꞌa ra kan, ra kuꞌva saa va ke iyoo na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Sañaꞌa Jesús na ñuu Nazaret

53 Ra saa te sandiꞌi Jesús ndikaꞌan ra tuꞌun ndichi yoꞌo, ra saa ndakiꞌin ra kuanuꞌu va ra, 54 ra saa ndixaa ra ñuu nuu xaꞌnu ra. Ra ndikiꞌvi ra ini veꞌe ñuꞌu ñuu kan ra saa xaꞌa ra sañaꞌa ra na, ra ndakanda ka vi ini yuvi na ndee kan, ra kachi na saa:

―¿Ndia ndixaꞌan kiꞌin tiaa yoꞌo takundiꞌi ña ndichi yoꞌo, xiꞌin ndiee ña xa ra ña xituꞌun yoꞌo? 55 ¿A su seꞌe ra José ra kuxi itun va kuvi ra, ra siꞌi tu ra kuvi ña María va, ra ñani tu ra kuvi ra Jacobo, xiꞌin ra José, xiꞌin ra Simón, xiꞌin ra Judas va? 56 ¿Ra a su ñuu yoꞌo ndee tu na siꞌi kuꞌva va ra xiꞌin yo? ¿Ra ndia mii ke ndixaꞌan ra yoꞌo ña sakuaꞌa ra takundiꞌi ña yoꞌo? ―kachi na.

57 Ra ndikandïxa vaꞌa vi na Jesús ñuu ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Takundiꞌi ñuu ra ^xa toꞌo va na iin na kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi, ndi su ñuu na nuu kaku na, xiꞌin nuu ndee na taꞌan na, ra xä toꞌo vi na na ikan ―kachi Jesús xiꞌin na.

58 Ra xaꞌa ña ndiee ni ini na ñuu kan ke kuëe ndixa Jesús kuaꞌa ni ña xituꞌun.

14

Suꞌva kuu te ndixiꞌi ra Juan ra sakuchi yuvi

1 Ra suvi mii tiempo ña ndixaꞌan Jesús ñuu ra ke kundaa ini ra rey Herodes, ra xaꞌndia chiñu chi Galilea xaꞌa Jesús, ña ^xa ra kuaꞌa ni ña xituꞌun. 2 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia xachiñu nuu ra kachi ra saa:

―Ra kaꞌan na kuu Jesús kan ra süvi vi ra, chi ra Juan ra sakuchi yuvi va kuvi ra ndatiaku. Ña kan ke vaꞌa iyoo ni ndiee ra, ña xa ra ña xituꞌun ―kachi ra xiꞌin ndia.

3 Saa chi mii ra rey Herodes kan kuvi ra xaꞌndia chiñu ña ndixaꞌan ndia tiin ndia ra Juan, ra kuꞌni ndia ra xiꞌin yoꞌo kàà, ra chikaa ndia ra veꞌe kàà, saa chi ndikaꞌan ra xaꞌa kuachi ña ^xa ra Herodes xiꞌin ña Herodías xanu ra, ña yasiꞌi ra Felipe, ñani ra. 4 Saa chi xa ta yachi vi ke ndikaꞌan ra Juan kan, xiꞌin ra Herodes xaꞌa ña väꞌa ndixa ra, saa chi ndakiꞌin ra ña Herodías, yasiꞌi ra Felipe, ñani ra, ra nduu ña yasiꞌi va ra. 5 Ra xaꞌa ña kan ke kuni ra Herodes kan ña kaꞌni ra ra Juan, ndi su ndiyuꞌvi va ra nuu na ñuu; saa chi ^kandixa takundiꞌi va na ra Juan kan, ña kuu ra ra kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi. 6 Ndi su ndixaa iin kii ña ndatava na viko ra rey Herodes ña ndaxinu ra kuiya, saa ra ndixaa va ña loꞌo kuáa̱n seꞌe ña Herodías kan nditaxaꞌa ña nuu takundiꞌi ndia ndee ndatava viko kan, saa ra kusii ka vi ini ra Herodes xiꞌin ña, 7 ra saa kindoo ra, ña taxi ra ndia ndia ka ñaꞌa ña nduku ña nuu ra ndaꞌa ña. 8 Ra te kundaa ini siꞌi ña loꞌo kuaan kan, ra saa chikaa yuꞌu ña ñá, ra saa ndikaꞌan ña loꞌo kuaan kan xiꞌin ra Herodes kachi ña saa:

―Kuni yu ña na kundikaa xini ra Juan ra sakuchi yuvi ini iin koꞌo ra taxi kun ña ndaꞌa yu ―kachi ña xiꞌin ra.

9 Ra te xini soꞌo ra rey Herodes tuꞌun kan, saa ra kusuchi ni ini ra, saa chi xini takundiꞌi va ndia ndee kan ña kindoo ra taxi ra ndia ndia ka mii ñaꞌa ña nduku ña loꞌo kan nuu ra ndaꞌa ña, ra xaꞌa ña kan ke ndinïꞌi ka ra ni ke sa ra, ndia saa ra xaꞌndia ra chiñu nuu ndia xachiñu nuu ra, ña na ndataxi ndia xini ra Juan ndaꞌa va ña. 10 Ra saa ndixaꞌan ndia xachiñu nuu ra Herodes ini veꞌe kàà nuu ndikaa ra Juan kan, ra xaꞌndia ndia sukun ra, ta kuꞌva kachi mii ra Herodes xiꞌin va ndia. 11 Ra saa chikaa ndia xini ra Juan ini iin koꞌo, ra niꞌi ndia ña xaa ndia ndataxi ndia ndaꞌa ña loꞌo kuaan kan, ra saa ndixaꞌan ña ndataxi ña xini ra Juan ndaꞌa siꞌi va ña.

12 Ra saa ndixaꞌan ndia xitaꞌan xiꞌin ra Juan, ra ndakiꞌin ndia iki kuñu ra ninduxin va ndia. Ra te ndiꞌi saa ndixaꞌan ndia ndatuꞌun ndia xiꞌin Jesús xaꞌa ña kuu kan.

^Sakuxi Jesús uꞌun mil yuvi

13 Ra ta kundaa ini Jesús ña ndixiꞌi ra Juan, ra saa nandaa ra ini iin barca loꞌo ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra iin iku nuu köo yuvi. Ndi su ta kundaa ini yuvi kan chi nuu kuaꞌan ra, ra saa kee na ñuu na ra taxi ndikun na kuaꞌan xaꞌa na sata va ra. 14 Ra te nuu Jesús barca loꞌo kan, ra xa iin ndandaa va kaa xiꞌin yuvi xini ra, ra saa kundaꞌvi ka vi ini ra xini ra na, ra sandaꞌa ra kuaꞌa ni na xiꞌi na ndixaa xiꞌin yuvi kan. 15 Ra te xa kuaꞌan kuaa, ra saa kuyachin ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata, ndiayu taꞌan xiꞌin yuvi yoꞌo ra na kuꞌun na ndia ndia ka mii ñuu vali ña ndoꞌni yachin yoꞌo, ra na sata na ñaꞌa kuxi na, chi yoꞌo, ra iku nuu köo yuvi va kuvi ña, ra xa kuaꞌan kuaa ni va ―kachi ndia xiꞌin ra.

16 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Xiniñüꞌu kuꞌun na kan vi, chi na taxi ndoꞌo ña kuxi va na ―kachi ra xiꞌin ndia.

17 Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Tata, köo kuaꞌa ñaꞌa niꞌi ndi, chi takua uꞌun va kuvi ixta, ra uvi kuvi tiaka va niꞌi ndi ―kachi ndia xiꞌin ra.

18 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Taxi ndo ña ndaꞌa yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

19 Ra saa xaꞌndia ra chiñu nuu yuvi kan ña na ndakundee vii na nuu itia kuii kan, ra saa kiꞌin ra uꞌun saa ixta kan, xiꞌin uvi saa tiaka kan, ra ndoniꞌi ra nuu ra ndivi, ra ndataxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, ra te ndiꞌi, saa taꞌvi ra ixta kan taxi ra ndaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra saa ndataꞌvi ndia kan ña xiꞌin yuvi kan. 20 Ra xixi takundiꞌi va yuvi kan ndiakua nditiandiaa ini na. Ra te ndiꞌi xixi na, saa ndakaya ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ñaꞌñu ña nindoo ndoso, ra uxi uvi ka tuká sakutu ndia xiꞌin ña. 21 Ra yuvi na xixi kan, ra kuꞌva uꞌun mil kuvi niña tiaa va, ra ndiäꞌvi vi na siꞌi, xiꞌin na kuachi vali.

Vaꞌa xika xaꞌa Jesús nuu mini

22 Te ndiꞌi kuu ña yoꞌo, saa xaꞌndia Jesús chiñu nuu ndia itaꞌan xiꞌin ra, ña na nandaa ndia ini itun loꞌo tu xika nuu mini, ra xa na kunuu va ndia kuꞌun ndia chi inka xiyo yuꞌu mini kan, ra nani saa na ndiayu taꞌan ra xiꞌin yuvi kan ra saa vi ke kundikun ra kuꞌun ra sata ndia, kachi ra xiꞌin ndia. 23 Ra te ndiꞌi nindiayu taꞌan ra xiꞌin yuvi kan, ra saa ndaa mituꞌun saa ra iin iku ña kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra nani saa kuu ra saa ra kuu ñuu va. 24 Ra barca tu ñuꞌu ndia itaꞌan xiꞌin Jesús kuaꞌan ndia, ra xa nditaꞌvi sava va nuu kuaꞌan nu nuu tiañuꞌu kan, ra iin xiꞌin ña nduxa va kuaꞌan itu loꞌo kan xiꞌin ndia, saa chi tachi ra ndiee ni kani ña ra chi nuu ndia suꞌva va ke kani ña vaxi ña. 25 Ra te xa kuaꞌan kuni tuvi, saa xika xaꞌa Jesús nuu tiañuꞌu kan vaxi ra nuu ndia. 26 Ra te xini ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ña xika xaꞌa ra vaxi ra nuu tiañuꞌu kan, saa ra tiaa ni ndiyuꞌvi ndia, ra iin kokoꞌo nindaꞌyu ndia, kachi ndia saa:

―¡Nima va ke vaxi kaa! ―kachi ndia.

27 Saa ra, ndikun ndikaꞌan va Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¡Yayaa koo ndo! ra ¡Kuayüꞌvi ndo!, chi yuꞌu va kuvi ra ―kachi ra xiꞌin ndia.

28 Saa ndakuiin ra Pedro kachi ra saa xiꞌin Jesús:

―Tata, tu ndixa suvi yoꞌo kuvi ra, saa ra, taxi ndiayu ña na kaka xaꞌa yu nuu tiakuii yoꞌo, ra xaa yu niꞌi taꞌan yu xiꞌin kun ―kachi ra xiꞌin Jesús.

29 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra Pedro kachi ra saa:

―Naꞌa ―kachi ra xiꞌin ra.

Saa ra ndikun nuu ndixa va ra Pedro barca loꞌo kan, ra ndakiꞌin ra xika xaꞌa ra kuaꞌan nuu mini kan, ña ndakutaꞌan ra xiꞌin Jesús. 30 Ndi su ta xini ra Pedro ña ndiee ni kani tachi, saa ra ndiyuꞌvi va ra; saa ra xaꞌa kuandee va ra kaꞌa mini kan, saa ra iin kokoꞌo nindaꞌyu ra kachi ra saa:

―¡Tata, sakaku yuꞌu! ―kachi ra xiꞌin Jesús.

31 Ra saa ndatiin Jesús ndaꞌa ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Loꞌo ni va kandixa kun yuꞌu, Pedro. ¿Nichuun ^xa uvi ini kun? ―kachi ra xiꞌin ra.

32 Ra saa ta nandaa ndia ini barca loꞌo kan, saa ra ndikun ndixkuiin va tachi kan, ña kini ni kuu ña. 33 Saa ra ndia ñuꞌu ini barca loꞌo kan, ra ndikun ndakusiti va ndia nuu Jesús, ra xaꞌa ndia ^ndasakaꞌnu ndia ra kachi ndia saa:

―Seꞌe Ndioxi ku ndixa va yoꞌo ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

Sandaꞌa Jesús kuaꞌa ni na ñuu Genesaret

34 Ra te ndakoyo ndia yuꞌu mini kan, ra saa ndixaa ndia ñuu Genesaret. 35 Ra te ndakuni na ñuu kan Jesús, ra saa tiꞌvi na chiñu ndixaꞌan iinii kuvi ñuu ña ndoꞌni kan, ña ndatuꞌun na xiꞌin na xaꞌa Jesús, ra saa xaꞌa na xaa na xiꞌin na xíꞌi̱ nuu ra, 36 ra xakundaꞌvi ka vi yuvi kan nuu Jesús, ña na taxi ra tiandiaa loꞌo ndaꞌa na xíꞌi̱ kan yuꞌu tikoto ña ndixi ra; ra takundiꞌi na xíꞌi̱ na nditiandiaa ndaꞌa yuꞌu tikoto ra, ra nduvaꞌa ndixa va na.

15

Ñaꞌa ña kuyakua yuvi xiꞌin

1 Ra saa ndixaa sava ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndia fariseo, ndia kee ñuu Jerusalén nuu íin Jesús, ra nindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

2 ―¿Nichuun xä toꞌo ndia itaꞌan xiꞌin kun costumbre ña ndakoo na xikuaꞌa, ña kaꞌan, ña xiꞌna ka xiniñuꞌu ndaꞌa yo, ra saa kuxi yo? ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

3 Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿Nichuun xä toꞌo tu ndoꞌo ndiayu Ndioxi ña iyoo ndaꞌa ndo, ra iin ndakundiee va ndo ña ndikun ndo costumbre ña ndakoo na xii xikua ndo? 4 Ra na kundaa ini ndo, chi suꞌva va ke kachi Ndioxi xaꞌndia ra chiñu te yachi: “Na sa toꞌo kun iva kun, xiꞌin siꞌi kun”, ra “Na kaꞌan ñàꞌa xiꞌin iva, a xiꞌin siꞌi, ra ^ndikun na kuvi va na kan”, ^kachi ña. 5 Ndi su ndoꞌo ra siin va tu kachi ndo. Saa chi kaꞌan ndo ña kuvi va kaꞌan iin tiaa xiꞌin iva ra, a xiꞌin siꞌi ra, ña kachi ra saa: “Küvi chindiee taꞌan yu xiꞌin ndo, chi takundiꞌi ña xani ini yu chindiee taꞌan yu xiꞌin ndo, ra xa ta iyoo ña ndisoko yu nuu Ndioxi va iyoo ña”, kachi ra, saa ra xavaꞌa va, kachi ndo; 6 ra ndia ndia ka na kaꞌan taꞌan tuꞌun yoꞌo, saa ra xiniñüꞌu ka vi ña chindiee taꞌan na kan xiꞌin iva na, a xiꞌin siꞌi na, kachi ndo. Ra suꞌva va ke xa ndo, ña sandiꞌi ndo xaꞌa ndiayu ña xaꞌndia Ndioxi ña ndakoo ra ndaꞌa ndo, ra ^ndakundikun ndo costumbre ña ^sandaku mii va ndo. 7 Saa chi ¡na chiꞌña tuꞌun va kuvi ndoꞌo! Ra ña ndixa ni va ke ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra Isaías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu ra xinaꞌa xaꞌa ndo, te ndikaꞌan ra, kachi ra suꞌva:

8 Yuvi yoꞌo, ra takua iin tuꞌun ninu va ke kaꞌan na, ña kañuꞌu na yuꞌu,

saa chi nima na, ra xika ni va iyoo ña nuu yu.

9 Ra ña uun va ke kaꞌan na ña kañuꞌu na yuꞌu,

saa chi süvi ichi yuꞌu ke sañaꞌa na yuvi,

chi ichi ña ndaku ini mii va na ke sañaꞌa taꞌan na, kachi Ndioxi xaꞌa ndo, ^kachi ña tiaa ra Isaías te yachi ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

10 Ra saa ndakana Jesús takundiꞌi yuvi kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Tiaa ni soꞌo ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ra ndakiꞌin xini ndo xiꞌin ña: 11 Takundiꞌi ñaꞌa ña xaxi na, a ña xixi na, ra xa yäkua ña kan na, chi tuꞌun ña kee yuꞌu va na ke kuyakua na xiꞌin ―kachi Jesús xiꞌin na.

12 Saa ra kuyachin va ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata, ¿a kundaa ini kun ña väꞌa vi ndikuni ndia fariseo, te xini soꞌo ndia tuꞌun ña ndikaꞌan kun? ―kachi ndia xiꞌin ra. 13 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Takundiꞌi itun tu nindatäan Tata yu ra iyoo ndivi, ra kana ndiꞌi va nu kan, ra ndia tioꞌo va nu kee kana ―kachi ra. 14 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndäa ndo ña kuu vi ndia; saa chi na kuaa na niꞌi ichi nuu inka na kuaa va kuvi na, ra tu iin ra kuaa na kunuu ichi nuu inka ra kuaa, saa ra koyo uvi saa va ndia iin yavi ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

15 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata, ndatuꞌun xiꞌin ndi ra na kundaa ini ndi ni ke kuni kachi tuꞌun ndichi ña ndikaꞌan kun xiꞌin ndia fariseo ―kachi ra xiꞌin ra.

16 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿Ra ndikundäa ini tu ndoꞌo va xiꞌin tuꞌun ña ndikaꞌan yu tu saa? 17 ¿A kundäa ini ndo, su takundiꞌi ñaꞌa ña xixi yo, a ña xaxi yo, ra chi ini siti va yo ke kuaꞌan ña, ra te ndiꞌi, saa ra kee ña kuaꞌan ña xitia va ña? 18 Ndi su tuꞌun ña kee yuꞌu na, ña vaxi nima va na ke, kuyakua na xiꞌin. 19 Saa chi nima va na ke kaku takundiꞌi ña väꞌa, ña vaxi xini na kuni na sa na, ña kuni na kaꞌni na ndìì, xiꞌin ña kutoo na koo kuaꞌa ni tani na, saa chi nii na siꞌi kuvi na xä toꞌo na yii na, ra nii tiaa kuvi ndia, ra xä toꞌo ndia yasiꞌi ndia, xiꞌin ña kutoo ni na sa na takundiꞌi nuu chiñu yakua xiꞌin taꞌan na, xiꞌin ña kuni na sakuiꞌna na, xiꞌin ña ndatuꞌun na tuꞌun chiꞌña xaꞌa taꞌan na, xiꞌin ña kañaꞌa kini na xiꞌin taꞌan na, 20 ra takundiꞌi ña yoꞌo kuvi ña kuyakua yuvi xiꞌin, ndi su ña ndäꞌa na kuxi na, ra kuyäkua vi na xiꞌin ña kan ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Ndinuni ni ini iin ñaꞌá ña küu judío ^kandixa ña Jesús

21 Ra saa kee Jesús ñuu kan, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi ñuu Tiro xiꞌin ñuu Sidón va. 22 Ra te ndixaa Jesús ñuu kan, ra ikan kanduꞌu iin ñaꞌá ña kuu ndiseꞌe na xindee iin ñuu ña xinani Canaán, ra saa ndixaa ña nuu Jesús, ra iin kokoꞌo ndaꞌyu ña kachi ña saa:

―¡Tata, Seꞌe xikua ra David, kundaꞌvi ini kuni yuꞌu ra chindiee taꞌan kun xiꞌin yu! Saa chi ña loꞌo seꞌe yu, ra tachi ndivaꞌa ke ndikaa ñaꞌa, ra ndiee ni xa ña xiꞌin ña ―kachi ña xiꞌin Jesús.

23 Ndi su nindäa Jesús ña kuu yuꞌu vi ña. Ra saa kuyachin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra xakundaꞌvi ndia nuu ra kachi ndia saa:

―Tata, chindiee taꞌan xiꞌin ñaꞌa kaa, saa chi kaꞌan ni ña vaxi ña sata yo ―kachi ndia xiꞌin ra.

24 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―Takua na ñuu Israel va kuvi na tiꞌvi Ndioxi yuꞌu vaxi yu xaꞌa, saa chi ta iyoo ndikachi vali ri nindoñuꞌu va ke iyoo na ―*kachi ra.

25 Ra saa kuyachin ñaꞌa kan, ra ndakusiti ña nuu Jesús, ra ndikaꞌan ña xiꞌin ra kachi ña saa:

―¡Tata, chindiee taꞌan xiꞌin yu! ―kachi ña. 26 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ña:

―Väꞌa kita ña, ña kindiaa yu ixta yuꞌu na kuachi, ra taxi yu ña ndaꞌa tina kuxi ri ―kachi ra xiꞌin ña.

27 Saa ndakuiin ñaꞌa kan, kachi ña saa xiꞌin ra:

―Ña ndixa kuvi va ña kaꞌan kun, Tata, ndi su tina, ra ndia ikin vali ña koyo yuꞌu ixtoꞌo ri chi tixi mesa va ndakaya ri xixi ri ―kachi ña xiꞌin Jesús.

28 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ña kachi ra saa:

―¡Tiaa ni ndinuni kandixa kun yuꞌu, Nana! Ra vaꞌa na koo ta kuꞌva kuni va kun ―kachi Jesús xiꞌin ña.

Saa ra ndikun mii hora kan ke nduvaꞌa ndixa va ña loꞌo seꞌe ña.

Sandaꞌa Jesús kuaꞌa ni na xíꞌi̱

29 Ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra, ra ndixaa ra chi yuꞌu tiañuꞌu ra ndikaa chi Galilea, ra saa ndaa ra xini iin iku ndakunduꞌu ra. 30 Ra kuaꞌa ka vi yuvi ndakaya tuku ndixaa nuu nduꞌu ra, ra ndiaka na, na nduchiꞌña küvi kaka, na kuaa, na miꞌmi, na lundu, na köo ndaꞌa, na köo xaꞌa, ra kuaꞌa ni ka va na xíꞌi̱ ndiaka na ndixaa na, chindee na nuu íin Jesús, ra sandaꞌa ra takundiꞌi va na. 31 Ra te xini takundiꞌi yuvi kan ña kuu, saa ra ndakanda ka vi ini na, saa chi xini na, ndakaꞌan na miꞌmi, ra nduvaꞌa tu na lundu: na köo ndaꞌa, na köo xaꞌa va, ra vaꞌa ndakaka na küvi kaka, ra nduvaꞌa tu nuu na kuaa va. Ra saa xaꞌa yuvi kan ^ndasakaꞌnu ka vi na Ndioxi, ra nduꞌu ndivi, ra kuu Ndioxi na ñuu Israel.

Sakuxi Jesús kumi mil yuvi

32 Saa ndakana Jesús ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Kundaꞌvi ni ini yu xini yu yuvi yoꞌo, saa chi xa kii uni va ke ndee na xiꞌin yu yoꞌo vichin, ra köo mii ñaꞌa niꞌi na kuxi vi na. Ra küni yu ña saa koo na xiꞌin soko ndatiꞌvi yu na kunuꞌu na veꞌe na, chi koto kuaꞌan na ichi saa kundiëe na, ra kuñaa nuu na ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

33 Ra saa ndakuiin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata, ¿ndia mii kuꞌun kiꞌin ni yo ñaꞌa sakuxi yo yuvi yoꞌo, ra tiaa ni kuaꞌa kuvi na? Ra iku yuu nuu köo yuvi va kuvi ña yoꞌo ―kachi ndia xiꞌin ra.

34 Ra saa nindakatuꞌun Jesús ndia kachi ra saa:

―¿Nisaa ku ixta niꞌi ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa ndakuiin ndia kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Takua uxa va ku ixta niꞌi ndi, xiꞌin iin tiꞌvi loꞌo tiaka vali va, Tata ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

35 Ra saa xaꞌndia ra chiñu, ña na ndakundee takundiꞌi yuvi kan, nuu ñuꞌú, 36 Saa kiꞌin ra uxa saa ixta kan, xiꞌin iin tiꞌvi loꞌo tiaka kan, ra ndataxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, ra te ndiꞌi saa taꞌvi ra ña, ra taxi ra ña ndaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndia itaꞌan xiꞌin ra ndataꞌvi ña xiꞌin yuvi kan va. 37 Ra xixi takundiꞌi va na ndiakua nditiandiaa ini na. Ra nindoo ndoso kuaꞌa ka va ña, chi uxa ka vi tuká naꞌnu sakutu ndia xiꞌin ñaꞌñu ña nindoo ndoso kan. 38 Ra takundiꞌi yuvi na xixi xa Jesús, ra kuꞌva kumi mil kuvi niña tiaa va, ra ndiäꞌvi vi na siꞌi, xiꞌin na kuachi vali. 39 Ra te ndiꞌi, saa nindiayu taꞌan Jesús xiꞌin yuvi kan, ra saa nandaa ra ini iin itun loꞌo tu xika nuu tiañuꞌu, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi ñuu ña nani Magdala va.

16

Kaꞌan ndia fariseo xiꞌin Jesús ña na sa ra iin ña täan kuni ndia

1 Ra saa ndixaa sava ndia fariseo xiꞌin ndia saduceo nuu Jesús, ña kuni ndia kotondoso ndia ra, ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin ra, ña na sa ra iin ña xituꞌun kuni ndia, ra saa ke kandixa ndia ra ña tiꞌvi Ndioxi ra xaa ra. 2 Ndi su suꞌva va tu kachi Jesús xiꞌin ndia:

―Ndoꞌo, ra vaꞌa va ndakuni ndo kii, saa chi te kuaa, ra suꞌva va kachi ndo: “Vaꞌa ni koo ñuu vichin chi vaꞌa ni kaa ndivi”, kachi ndo. 3 Ra chi ixtiaan tu kachi ndo saa: “Vichin ra ndiee ni kuun savi, saa chi tiaa ni ndikaa viko ndivi, ra iin ña ñaa kaa”, kachi ndo. ¡Ra na chiꞌña tuꞌun va kuvi ndo! Saa chi vaꞌa va ndakuni ndo kii, ¿ra nichuun küvi kundaa tu ini ndo xiꞌin ña ^xa Ndioxi nuu ña yuuvi yoꞌo tiempo vichin? ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

4 Saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa:

―Yuvi ñaꞌa, na xïin kandixa Ndioxi ndee tiempo vichin, ra kuni na kuni na iin ña xituꞌun, ndi su ndia nii ña sä yu kuni na, chi ndia taꞌan ña ndoꞌo ra Jonás, ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi xinaꞌa va ke sa yu kuni na ―kachi Jesús.

Ndia saa ra ndakoo ra ndia, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra.

Kaꞌan Jesús ña na köo yo ta kuꞌva iyoo ndia fariseo

5 Ra te ndixaa ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, chi inka xiyo yuꞌu mini kan, ra saa ndakuꞌun ini ndia ña kuäꞌan ixta xiꞌin ndia kuxi ndia. 6 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Kotoꞌni ndo, ra kuenda ni koo ndo xiꞌin ixan iyá ña kuu ndavi ndia fariseo, ra saa tu xiꞌin ndia saduceo va ―kachi ra xiꞌin ndia.

7 Saa xaꞌa ndia ^ndakani ini ndia, ra kaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia kachi ndia saa:

―Ña köo ixta niꞌi va yo ke, kachi ra saa xiꞌin yo ―kachi ndia.

8 Ra kundaa va ini Jesús ña ^kaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia, saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¿Nichuun kaꞌan ndo xiꞌin taꞌan ndo ña köo ixta niꞌi ndo? ¡Ra nichuun ndaku ni ini ndo, ña xïin ndo kandixa ndo! 9 ¿Ra a nii loꞌo vi ke küvi kundaa ini ndo? ¿Ra a xa naa kuvi va ini ndo ña sakuxi yu uꞌun mil yuvi, xiꞌin uꞌun loꞌo ixta? ¿Ra ndixaa ka tuká sakutu ndo xiꞌin ña nindoo ndoso? 10 ¿Ra a ndaküꞌun tu ini ndo ña sakuxi yu kumi mil yuvi, xiꞌin takua uxa loꞌo ixta? ¿Ra ndixaa ka tuká sakutu ndo xiꞌin ña nindoo ndoso? 11 ¿Ra nichuun kundäa ni ini ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo? Saa chi süvi xaꞌa ña köo ixta niꞌi ndo ke kaꞌan yu, chi xaꞌa ixan iyá ña kuu ndavi ndia fariseo xiꞌin ndia saduceo va ke kaꞌan yu, ña vaꞌa na kondiaa ndo mii ndo nuu chiñu kiꞌvi ña xa ndia ―kachi Jesús xiꞌin ndia. 12 Ra saa vi ke kundaa ini ndia, ña süvi ndixa xaꞌa ixan iyá ña kuu ndavi ndia fariseo xiꞌin ndia saduceo, ña chikaa na xiꞌin ixan ixta vaꞌa ke ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, chi xaꞌa ña ^sañaꞌa ndia xiꞌin xaꞌa chiñu ña xa inaꞌa ndia xa va ndia ke ndikaꞌan ra xiꞌin ndia.

^Ndakuni ra Pedro Jesús ña kuu ra seꞌe Ndioxi

13 Ra ta ndixaa Jesús chi ñuu Cesarea ña ndikun ndiaa ñuu Filipo, ra saa nindakatuꞌun ra ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi yuꞌu ra xaa yoꞌo, kachi yuvi xaꞌa yu? ―kachi ra xiꞌin ndia.

14 Ra saa ndakuiin ndia kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Sava na kaꞌan kachi na saa, ña kuu kun ra Juan ra sakuchi yuvi; ra sava tu na kaꞌan ña kuu kun ra Elías va; ra inka tu na kaꞌan ña kuu kun ra Jeremías va; ra sava tu na kaꞌan ña kuu kun ndia iin ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

15 Ra saa nindakatuꞌun ra ndia kachi ra saa:

―Ra ndoꞌo tu, ¿yo kuvi yuꞌu, tuvi ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

16 Ra saa ndakuiin ra Simón Pedro kachi ra saa:

―Tata, yoꞌo kuvi seꞌe Ndioxi ra tiaku, ra xa̱à kun ña sakaku na yuuvi yoꞌo ―kachi ra xiꞌin Jesús.

17 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Vaꞌa ni ^kee kun, Simón, seꞌe ra Jonás, saa chi süvi na yuuvi yoꞌo kuvi na nditaxi ña xinituni yoꞌo ndaꞌa kun, ña vaꞌa kundaa ini kun, chi Tata yu Ndioxi ra iyoo ndivi va kuvi ra taxi ña ndaꞌa kun. 18 Ra yuꞌu tu, kaꞌan xiꞌin kun vichin, ña ndakunani kun Pedro. Ra tuꞌun “Pedro” yoꞌo, ra “yuu” va ke kachi ña. Ra sata yoꞌo ke kata yu yuvi na ndikun yuꞌu, ra ndia nii ñaꞌa kuchüun sandiꞌi xaꞌa na, ra nii ña ndii ña xaꞌni yuvi kuchüun sa tiaa nuu na. 19 Ra ndaꞌa yoꞌo ke taxi yu yave, ña ndakuiña yeꞌe nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. Ra takundiꞌi ñaꞌa ña chikuꞌni kun nuu ña yuuvi yoꞌo, ra kunuꞌni tu ña ndivi va, ra takundiꞌi tu ñaꞌa ña ndaxi kun nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ndaxi tu ña ndivi va ―kachi Jesús xiꞌin ra Pedro.

20 Ra saa xaꞌndia Jesús chiñu nuu ndia itaꞌan xiꞌin ra, ña na ndatüꞌun ndia xiꞌin ndia nii yuvi, ña kuu ra seꞌe Ndioxi, ra tiaku, ra ^xaa sakaku na yuuvi yoꞌo.

Kaꞌan Jesús ndia kuꞌva ke ndoꞌo ra ta xa ná kuvi ra

21 Ra saa xaꞌa Jesús ndatuꞌun ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ña xiniñuꞌu kuꞌun ra ñuu Jerusalén, ra ndia xikuaꞌa, xiꞌin sutu ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ley Ndioxi, ra sandoꞌo ni ndia ra, ra kaꞌni ndia ra, ndi su kii uni ndatiaku va ra ―kachi ra xiꞌin ndia. 22 Ra saa tava siin ra Pedro Jesús, ra xaꞌa ra kaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Tata, ¡chikäa ini kun ña ñaa, chi ndia nii kii ndöꞌo kun saa! ―kachi ra.

23 Saa ndikokuiin Jesús, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra Pedro kachi ra saa:

―¡Kuatiaꞌa nuu yu, timiaꞌa!, chi ri kuni sandakava yuꞌu va kuvi kun, saa chi yoꞌo, ra süvi chiñu Ndioxi ke ndiꞌi ini kun xaꞌa sa kun, chi ña xa na yuuvi yoꞌo va ke ndakani ini kun xaꞌa ―kachi Jesús xiꞌin ra.

24 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Tu ndia ndo kuni kundikun yuꞌu, ra xiniñuꞌu ^kaꞌndia ini ndo xaꞌa mii ndo, ra ndakasoko ndo cruz ndo ra kundikun ndo yuꞌu. 25 Chi takundiꞌi yuvi, na kuni sakaku mii nuu ña yuuvi yoꞌo, kuvi na ndiꞌi xaꞌa va, ra takundiꞌi tu na xiin ndataxi mii ña ndoꞌo na xaꞌa yuꞌu, kuvi na niꞌi kutiaku va. 26 Ra vaꞌa ni na koo takundiꞌi va ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo nuu yuvi, ndi su tu na sandoñuꞌu tu na nima na, saa ra köo vaꞌa yaꞌvi ndiaa vi ña. Ra ndia nii tu ñaꞌa küvi kuniñuꞌu na ña chaꞌvi na xaꞌa ña niꞌi na kutiaku nima va na. 27 Chi yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin, ra ndiko yu kixi yu xiꞌin ndiee Tata yu, xiꞌin na tatun ra, ra saa ke ndachaꞌvi yu ta iin ta iin na yuuvi yoꞌo xaꞌa chiñu ña ^xa na, ra ta kuꞌva iyoo mii chiñu ña ^xa na, saa ke koo tu yaꞌvi na sa va yu. 28 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndoꞌo, ndia ndee yoꞌo vichin, chi saa kúú tiaku ka va ndo, ra kuni nuu va ndo ña xaꞌa yuꞌu, ra xaa yoꞌo ña kaꞌndia yu chiñu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

17

^Ndanama Jesús

1 Ra saa kuu ndiyaꞌa i̱ñu̱ kii, saa ndakiꞌin Jesús ra Pedro, xiꞌin ra Jacobo, xiꞌin ra Juan ñani suvi ra Jacobo, ndixaꞌan ndia xiꞌin ra iin xiki sukun. 2 Ra ikan ndanama ra xini ndia; ra nuu ra, ra iin taxa taxa nduu ña, iin ta kuꞌva taxa ñuꞌu, ra tikoto ña ndixi ra, ra iin yeyeꞌe nduu ña, iin ta kuꞌva ndii te kaꞌñu saa nduu ña. 3 Saa ra tuꞌva ndituvi va ra Moisés, xiꞌin ra Elías, ra xaꞌa ndia ndatuꞌun ndia xiꞌin Jesús ndita ndia. 4 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata Maestro, tiaa ni vaꞌa ña ndee yo yoꞌo vichin. Tu kuni kun ra na savaꞌa ndi uni veꞌe tuvíxi̱n vali: iin ña koo veꞌe yoꞌo, ra iin ña koo veꞌe ra Moisés, ra iin ña koo veꞌe ra Elías ―*kachi ra xiꞌin Jesús.

5 Ra nani saa kuu ra Pedro kaꞌan ra xiꞌin Jesús, saa ra nduxinu va viko ña yeꞌe ni ra ndasi ña sata ndia; ra tiañu viko kan tiaku tachi Ndioxi ña ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Ra yoꞌo kuvi seꞌe yu, ra kuꞌvi ni ini yu xini yu ra, ra kusii ni ini yu xiꞌin ra, ra na kandixa ndo ña kaꞌan ra xiꞌin ndo ―kachi Ndioxi xiꞌin ndia.

6 Ra te xini soꞌo ndia itaꞌan xiꞌin Jesús tuꞌun yoꞌo, saa ra ndakusiti ndia, ra ndia nuu ñuꞌu nduxinu nuu ndia, saa chi ndiyuꞌvi ni ndia. 7 Ra saa kuyachi Jesús nuu ndee ndia, ra nditiandiaa ndaꞌa ra sata ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndakuita ndo ra kuayüꞌvi ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

8 Ra te ndakundita ndia, ra ndia nii ka yuvi köo ndixini ndia, ra ndia sa indaa mituꞌun va Jesús ndichi xini ndia.

9 Ra saa te nandiko ndia vaxi nuu ndia iku kan, ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndia nii na ndatüꞌun ndo xiꞌin xaꞌa ña xini ndo yoꞌo, chi ndia te na ndatiaku yuꞌu, ra xaa yoꞌo, vi ke kuvi ndatuꞌun ndo xiꞌin na xaꞌa ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

10 Ra saa nindakatuꞌun ndia itaꞌan xiꞌin ra ra kachi ndia saa:

―Tata, ¿nichuun kaꞌan ndia maestro ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ña xiꞌna ka va ra Elías kuvi ra xiniñuꞌu kunuu kixi? ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

11 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ña ndixa ke, xiꞌna ka va ra Elías kuvi ra kunuu kixi, ra sanduvi ra takundiꞌi ña xiniñuꞌu kunduvi va. 12 Ra na kundaa ini ndo, chi ra Elías, ra xa kixi va ra, ndi su ndindaküni na ra, chi xa na ña kuni mii na xiꞌin va ra. Ra mii saa ke sa tu na xiꞌin yuꞌu ra xaa yoꞌo va, chi sandoꞌo ni tu na yuꞌu va ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

13 Ra saa kundaa ini ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, ña kaꞌan ra xaꞌa ra Juan ra sakuchi yuvi va.

Sandaꞌa Jesús iin ra loꞌo tiin tachi ndivaꞌa

14 Ra te xaa ndia nuu ndee yuvi kan, saa ra ndikun ndixaa iin tiaa xikusiti ra nuu Jesús, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

15 ―Tata, kundaꞌvi ini kuni seꞌe loꞌo yu, chi ra xiꞌi yiꞌi kuvi ra, ra ndoꞌo ni ra xa ña; ra nii ndiäꞌvi ichi ^kita ra nuꞌu, ra saa tu nuu tiakuii va. 16 Ña kan ke ndiaka yu ra xaa ra xiꞌin yu nuu ndia itaꞌan xiꞌin kun, ndi su ndikuchüun ndia ña sandaꞌa ndia ra, Tata ―kachi ra xiꞌin Jesús.

17 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra:

―¿Nichuun ndaku ni ini ndo? ¿Ra ni va yuvi kuvi ndo ña xïin ndo kandixa ndo? ¿Ra a iin ndisaa kii va ke koo yu xiꞌin ndo tuvi ndo? Kundiëe ka ini yu nuu ndo. Naꞌa ndo xiꞌin ra loꞌo ñaa yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ndia.

18 Ra saa xaꞌndia Jesús chiñu nuu tachi ndivaꞌa kan, ña na ^saña ña ra loꞌo kan, saa ra saña ndixa va ña ra, ra ndikun nduvaꞌa va ra.

19 Ra te ndiꞌi, saa nindakatuꞌun siin ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, kachi ndia saa:

―Tata, ¿nichuun ndikuchüun ndi tava ndi tachi ndivaꞌa kan? ―*kachi ndia xiꞌin ra.

20 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia.

―Xaꞌa ña kuëe kandixa ndo Ndioxi va ke ndikuchüun ndo tava ndo ña. Ra ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi tu ña kandixa ndo ra na koo ña ta kuꞌva iyoo iin ndikin loꞌo itun mostaza, saa ra kuvi va kaꞌan ndo xiꞌin iku kaa, kachi ndo saa: “Sakutiaꞌa mii kun, ra kuaꞌan ndakundichi kun inka xiyo”, kachi ndo xiꞌin ña, saa ra, saa sa ndixa va ña. Saa chi köo ña uꞌvi tu na kandixa ndo. 21 Ndi su tachi ndivaꞌa, ra kuëe saa koo kee ña, chi xiniñuꞌu kaꞌan ni ndo xiꞌin Ndioxi, ra koo suꞌun ndo ña küxi ndo, ra saa ke kuchuun ndo ña tava ndo ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Ichi uvi kaꞌan Jesús ña kuvi ra

22 Ra saa kuu Jesús xika ra kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra chi Galilea, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Yuꞌu ra xaa yoꞌo, ra ndataxi na yuꞌu ndaꞌa na sáa̱̱ ini xini yuꞌu. 23 Ra kaꞌni na yuꞌu, ndi su kii uni ndatiaku va yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra ta kundaa ini ndia tuꞌun yoꞌo saa ra xaꞌa kusuchi ka vi ini ndia.

Xuꞌun ña chaꞌvi na ñuu ndaꞌa veꞌe ñuꞌu

24 Ra te ndixaa Jesús ñuu Capernaum xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra saa ndixaa ndia kaya xuꞌun ña kuaꞌan veꞌe ñuꞌu ra ndindakatuꞌun ndia ra Pedro kachi ndia saa:

―¿A chaꞌvi ra Tata Maestro kun xuꞌun ña kaya kuaꞌan veꞌe ñuꞌu? ―kachi ndia xiꞌin ra.

25 Saa ndakuiin ra Pedro kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Chaꞌvi va ra ña ―kachi ra.

Ra te ndikiꞌvi ra Pedro veꞌe, ra xiꞌna ka va mii Jesús ndikaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―¿Ndixa tuvi yoꞌo, Pedro? ¿Yoo nuu ke kiꞌin na xaꞌndia chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo xuꞌun: nuu na ñuu na, a nuu na kee inka ñuu va? ―kachi Jesús xiꞌin ra.

26 Saa ndakuiin ra Pedro kachi ra saa:

―Nuu na inka ñuu va ke kiꞌin na ña ―kachi ra.

Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Saa ra, mii na ñuu, na xiꞌin suvi, ra chäꞌvi vi na kan tu saa. 27 Ndi su ña na säa na xiꞌin yo, ra kuaꞌan yuꞌu mini kan ra tava kun tiaka, ra ri nuu vaꞌa tava kun xiꞌin kàà tiku kun kuvi ri kuña kun yuꞌu, ra ikan ndikaa iin xuꞌun kàà ndakiꞌin kun, ra ña kan ke chaꞌvi kun nuu yuꞌu xiꞌin nuu mii kun ―kachi Jesús xiꞌin ra Pedro.

18

¿Yoo kuu ra chee vaꞌa ka?

1 Ra suvi mii kii kan kuyachin ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, ra ndindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―Tata, ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ¿ra yoo kuvi na kuu na chee vaꞌa ka nuu ndi? ―kachi ndia xiꞌin ra. 2 Ra saa kana Jesús iin ra loꞌo, ra xanindichi ra ra maꞌñu ndia. 3 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi tu na ^ndasäma ndo ña nduu ndo ta kuꞌva iyoo na kuachi vali, saa ra kuchüun ndo kiꞌvi ndo ndivi nuu iyoo Ndioxi ña koo ndo xiꞌin ra. 4 Saa chi yuvi na xa ni̱nu̱ xiꞌin mii ta kuꞌva iyoo ra loꞌo yoꞌo, ra na kan kuvi na kuu na kunaꞌnu vaꞌa ka va nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. 5 Ra ndia ndia ka yuvi na ndakiꞌin mani iin na vali taꞌan ra loꞌo yoꞌo xaꞌa ña ndikun na yuꞌu, ra yuꞌu va kuvi ra ndakiꞌin mani na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Ndaku na koo ini yo ña vaꞌa na ndakäva yo ndaꞌa kuachi

6 Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndia ndia ka yuvi na kuu mii kuachi, ña sakoyo na iin yuvi na xa ninu xiꞌin mii ña ndikun na yuꞌu, ra vaꞌa ka va ke yachi na kunuꞌni iin yuu katia chee sukun na, ra koꞌni na na ini mini. 7 Ra ña ndixa ke ndaꞌvi ni va na ndee nuu ña yuuvi yoꞌo, ña sandaꞌvi na yuvi, ra koyo na ndaꞌa kuachi, chi ña ndixa ke iyoo ni va ña väꞌa nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ndia nii na kuchuun ndasi ña, ra ndi ndaꞌvi ni va iin tiaa ra sandaꞌvi yuvi ña sa na kuachi nuu Ndioxi. 8 Ña kan ke, tu ndaꞌa ndo, a xaꞌa tu ndo kuvi ña kuu mii kuachi ña sandakava ña ndoꞌo ña sa ndo kuachi, saa ra vaꞌa ka va ke na kaꞌndia ndo ña, ra sakana ndo ña, saa chi vaꞌa ka va ke na kiꞌvi ndo nuu kutiaku ndo iin ndisaa kii, xiꞌin iin xiyo ndaꞌa ndo, a xiꞌin iin xiyo xaꞌa tu ndo nuu ña kuꞌun ndo ndiaya nuu xixi ñùꞌù ñuu kaꞌñu, ra ndäꞌva ña, xiꞌin uvi saa ndaꞌa ndo, a xiꞌin uvi saa xaꞌa va tu ndo. 9 Ra tu nduchi nuu tu ndo kuvi ña kuu mii kuachi ña sandakava ña ndoꞌo sa ndo kuachi, saa ra vaꞌa ka va ke na tava ndo ña, ra sakana ndo ña, saa chi vaꞌa ka va ke na niꞌi ndo kiꞌvi ndo xiꞌin iin xiyo nduchi nuu ndo nuu koo ndo iin ndisaa kii, nuu ña kuꞌun ndo xiꞌin uvi saa xiyo nduchi nuu ndo ndiaya nuu xixi ñùꞌù ñuu kaꞌñu, ra ndäꞌva ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ndikachi loꞌo ri nindoñuꞌu

10 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Kuenda ni koo ndo, ra na kundäsi ndo ndia nii yuvi na xa ninu xiꞌin mii, saa chi na tatun Ndioxi na kiꞌin kuenda xiꞌin na iin takundiꞌi kii, ra yachin ni va ndee na xiꞌin Tata yu Ndioxi ndivi ninu. 11 Ra yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin, ra xaa yu ña nanduku yu yuvi na nindoñuꞌu, ra sakaku va yu na.

12 ’¿Ndixaa tuvi ndo? Tu iin tiaa ra iyoo iin ciento ndikachi sana ra, ra na ndoñuꞌu indaa ri nuu ra, saa ra, ¿a ndaköo ñaꞌa ra ri kumi xiko xaꞌun kumi kan, ra kuꞌun ra iinii kuvi iku ña nanduku ra ri nindoñuꞌu kan, tuvi ndo? ¿Su kuꞌun va ra xaꞌa ri? 13 Ra tu na ndaniꞌi ra ri, saa ra tiaa ni ka va kusii ini ra xiꞌin ri indaa mituꞌun kan, nuu takundiꞌi ri kumi xiko xaꞌun kumi, ri xa ndee vaꞌa, ri nindoñüꞌu kan. 14 Ra kuꞌva saa ke yoo tu Tata yo Ndioxi ra iyoo ndivi va, chi küni ra kan ña na ndoñuꞌu ndia nii yuvi na xa ninu xiꞌin mii yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Ndixaa ke sa yo ña sakaꞌnu ini yo

15 Saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Tu ndia iin ñani kun ^xa ña väꞌa xiꞌin kun, saa ra ña sa kun ke kuꞌun mituꞌun saa kun, ña kaꞌan kun xiꞌin ra xaꞌa ña ^xa va ra; ra tu xiin ra xini soꞌo ra ña ndikaꞌan kun xiꞌin ra, ra ndakiꞌin xini ra xiꞌin ña, saa ra kuchuun va kun ña ^kindoo mani kun xiꞌin ñani kun. 16 Ndi su tu ndixïin ra kandixa ra ña ndikaꞌan kun xiꞌin ra, saa ra na nduku kun, iin a uvi na kuꞌun xiꞌin kun, ña kaꞌan ndo xiꞌin ra, ra saa ke vaꞌa na koo uvi a uni na ndakuiin xaꞌa takundiꞌi tuꞌun ña kaꞌan ndo. 17 Ra tu nii na kan ndikandïxa ra, saa ra na ndatuꞌun kun xiꞌin na veꞌe ñuꞌu va, ra tu nii na veꞌe ñuꞌu ndikandïxa ra ña ndikaꞌan vi, ndia saa ra na koo ra saa va, chi ta iyoo yuvi kuachi na xïni vaꞌa tuꞌun Ndioxi va ke iyoo ra, ra iin kuvi tu ra xiꞌin na sandaꞌvi, kaya xuꞌun ndaꞌa yuvi ña kuaꞌan ndaꞌa ra chiñu kaꞌnu ñuu Roma va.

18 ’Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi takundiꞌi ñaꞌa, ña chikuꞌni ndo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra kunuꞌni tu ña ndivi va, ra takundiꞌi tu ñaꞌa, ña ndaxi ndo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ndaxi tu ña ndivi va.

19 ’Ra kuni yu ña na kundaa ini ndo, chi tu uvi ndo na chitaꞌan tuꞌun nuu ña yuuvi yoꞌo, ña kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi, xaꞌa ndia iin ña kuni ndo, saa ra Tata yu Ndioxi ra iyoo ndivi, ra taxi va ra ña ndaꞌa ndo. 20 Saa chi nuu ndakitaꞌan uvi a uni yuvi, na kandixa yuꞌu, ra tiañu na kan íin va yu ―*kachi Jesús xiꞌin ndia.

21 Ra saa kuyachin ra Pedro ra ndikaꞌan ra xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata, ¿ndixaa ichi ke xiniñuꞌu koo kaꞌnu ini yu xaꞌa ñani yu, na ^xa ña väꞌa xiꞌin yu? ¿A uxa ichi vi ke xiniñuꞌu sa kaꞌnu ini yu xaꞌa na? ―kachi ra.

22 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Süvi takua uxa ichi ke kaꞌan yu xiꞌin kun ña sakaꞌnu ini kun xaꞌa ñani kun, chi uni xiko uxi ichi ña uxa vi ke xiniñuꞌu koo kaꞌnu ini kun xaꞌa na ―kachi Jesús xiꞌin ra.

Ndakani Jesús tuꞌun ndichi xaꞌa iin ra rey ra xa kaꞌnu ini xaꞌa iin tiaa ra xinika nuu ra

23 Saa ndikaꞌan Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Kuꞌva ña xachiñu Ndioxi ra inuu va ña xiꞌin chiñu ña xa iin ra rey, ra ndasayukun kuenda xiꞌin ndia xachiñu nuu ra. 24 Ra te xaꞌa ra rey kan ndasayukun ra kuenda xaꞌa xuꞌun ra, ra saa ndixaꞌan na ndakiꞌin na iin ra nika kuaꞌa ni xuꞌun nuu ra. 25 Ra ra nika kuaꞌa ni xuꞌun kan, ra ninïꞌi ra ña ndataxi ra, ra saa xaꞌndia ra rey kan chiñu, ña na xiko na ra nika kan, ra ndia yasiꞌi ra, xiꞌin seꞌe vali ra, xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña kuu mii ra ke na kiyaꞌvi, ra saa vi ke kuchuun ndita ndiꞌi xuꞌun ra rey kan. 26 Ra saa ndakusiti ra nika kan nuu ra rey kan, ra xaꞌa ra xaku ndaꞌvi ka vi ra nuu ra kachi ra saa: “Tata, tiaa ni ke kaꞌnu na koo ini kun xiꞌin yu, ra na kundiatu ñaꞌa kun loꞌo xiꞌin yu, ra ndachaꞌvi ndiꞌi va yu ña nika yu nuu kun”, kachi ra xiꞌin ra. 27 Saa ra kundaꞌvi ka vi ini ra rey kan xini ra ra, ra xa kaꞌnu ini ra xaꞌa takundiꞌi va ña nika ra nuu ra, ra saa saña ndika ra ra kuaꞌan va ra. 28 Ndi su te kanata ra xinika kan kuaꞌan ra, ra saa ndakitaꞌan ra xiꞌin iin ra ndaꞌvi ra nika nuu mii ra, saa ra ndikun tiin ra sukun va ra kan, ra xaꞌa ra kaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa: “¡Ndachaꞌvi takundiꞌi ña nika kun nuu yu mii ña takaꞌan kuiti!”, kachi ra. 29 Ra saa ndakusiti ra ndaꞌvi kan nuu ra, ra xaꞌa ra xaku ndaꞌvi ka vi ra nuu ra kachi ra saa: “Tata, tiaa ni ke kaꞌnu na koo ini kun xiꞌin yu, ra na kundiatu ñaꞌa kun loꞌo xiꞌin yu, ra ndachaꞌvi ndiꞌi va yu ña nika yu nuu kun”, kachi ra xiꞌin ra. 30 Ndi su ndixïin tiaa kan ña koo kaꞌnu ini ra xiꞌin ra nika nuu mii ra, chi xakin va ra kuachi xiꞌin ra ndaꞌvi kan, ra tiin na ra chikaa na veꞌe kàà, ra iin ndiakua nduxa na ndachaꞌvi ndiꞌi va ra ña nika ra nuu ra ^kuni ra. 31 Ra saa xini ndia itaꞌan xachiñu xiꞌin ra nuu ra rey kan, ra kusuchi ka vi ini ndia xiꞌin ra ndaꞌvi kan te xini ndia ña ndoꞌo ra, ra saa kee ndia ndixaꞌan ndia ndatuꞌun ndia xiꞌin ra rey kan xaꞌa takundiꞌi ña xini ndia kuu. 32 Ra saa xaꞌndia ra rey kan chiñu, ra ndixaꞌan na ndakiꞌin na ra xinika kan xaa ra, ra saa ndikaꞌan ra rey kan xiꞌin ra kachi ra saa: “Takundiꞌi ña xinika kun nuu yu, ra sandiꞌi va yu xaꞌa ña xiꞌin kun, chi xaku ndaꞌvi ni kun nuu yu xaꞌa ña, ña kan ke vaꞌa xa kaꞌnu ini yu xaꞌa kun, ndi su yoꞌo, ra ra ñaꞌa va kuvi kun. 33 ¿Ra a väꞌa ta xa yuꞌu xiꞌin kun ña kundaꞌvi ini yu xini yu yoꞌo, ra saa ndixa kun ña sa kaꞌnu ini kun xaꞌa ra taꞌan kun ra nika nuu kun?”, kachi ra rey kan xiꞌin ra. 34 Saa ra ndisaa ka vi ra rey kan xiꞌin tiaa kan, ra saa ndataxi ra ra ndaꞌa na chiñu ña na sandoꞌo na ra, ra iin ndiakua nduxa ke na ndachaꞌvi ra takundiꞌi va ña xinika ra nuu ra rey kan ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

35 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ta kuꞌva xa ra rey kan xiꞌin tiaa kan ke, sa tu Tata yu Ndioxi ra iyoo ndivi xiꞌin ndoꞌo va, tu na kuïin ndo ña sa kaꞌnu ndinuni vaꞌa ini ndo xaꞌa na taꞌan ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

19

^Sañaꞌa Jesús na ña väꞌa ndakoo tiaa yasiꞌi ra

1 Ta sandiꞌi Jesús ña sañaꞌa ra na, ra saa kee ra Galilea, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra, chi Judea ña ndikaa chi inka xiyo yuꞌu itia Jordán. 2 Ra iin tiaꞌndia chee yuvi ndikun kuaꞌan xiꞌin ra, ra ikan sandaꞌa ra takundiꞌi va na xiꞌi. 3 Saa ra ndixaa va sava ndia fariseo nuu íin Jesús, ña ^kuni ndia kotondoso ndia ra, ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata Maestro, ¿a iyoo ndiayu ña ndakoo iin tiaa yasiꞌi ra, xaꞌa ndia ndia ka kuachi? ―kachi ndia xiꞌin ra. 4 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿A täan kaꞌvi ndo tuꞌun Ndioxi ña ndakani kachi suꞌva, te xavaꞌa Ndioxi yuvi kii nuu, “ra xavaꞌa ra tiaa, ra xavaꞌa tu ra ñaꞌa va”? 5 Ra ndikaꞌan ka tu Ndioxi kachi ra suꞌva va: “Ña kan ke tiaa, ra ndakoo va ra iva ra xiꞌin siꞌi ra, ra tandaꞌa ra xiꞌin iin ñaꞌa ña kuu yasiꞌi ra, ra uvi saa na, ra ndia sa indaa va nduu na.” 6 Ra suꞌva va ke iyoo, ña kan ke süvi ka uvi yuvi kuvi na, chi sa indaa mituꞌun va nduu na. Ra na chutaꞌan Ndioxi, ra ndia nii na yuuvi yoꞌo na satäꞌvi taꞌan ñaꞌa ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

7 Ra saa ndikaꞌan ndia fariseo kachi ndia saa xiꞌin Jesús:

―Tu saa va iyoo ña, ¿ra nichuun xaꞌndia tu ra Moisés chiñu ña kachi ra saa: “Vaꞌa va ndakoo iin tiaa yasiꞌi ra, ra ña sa ra ke na sandakuita ra iin tutu, ña ndakuiin xaꞌa ra ña xa ndakoo taꞌan na, saa ra xavaꞌa va”?, kachi ra Moisés ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

8 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―Xaꞌa ña ndiee ni ini va ndo kuvi ña taxi ra Moisés ndiayu ñaa ndaꞌa ndo, ña ndakoo ndo yasiꞌi ndo, ndi su te kii xaꞌa, ra süvi saa ke ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ndo sa ndo. 9 Ña kan ke yuꞌu, ra siin va kachi yu xiꞌin ndo vichin. Tu ndia iin tiaa ra kuëe ndikiꞌvi yasiꞌi ra xiꞌin inka tiaa, ra ndakoo ra ña, ra tandaꞌa ra xiꞌin inka ñaꞌa, saa ra ndiayu Ndioxi va ke kanduu ra, ra tiaa ra ndakiꞌin tu ñaꞌa ña nindoo nuu yii kan, ra ndiayu Ndioxi ke kanduu tu ra kan va ―*kachi Jesús xiꞌin ndia.

10 Ra saa ndikaꞌan ndia itaꞌan xiꞌin Jesús xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Ra tu saa va ke iyoo ña xaꞌa na ndakoo taꞌan, saa ra vaꞌa ka va kita ña, ña na tandäꞌa vaꞌa ka vi yuvi tu saa ―kachi ndia.

11 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ña yoꞌo, ra süvi takundiꞌi yuvi kuvi na kuchuun kundaa ini xiꞌin ña, chi takua na ^taxi Ndioxi ña xinituni va kuvi na kundaa ini xiꞌin ña. 12 Ra ña yuuvi yoꞌo ra iyoo sava na, ra tandäꞌa na chi te ñuꞌu na tixi siꞌi vi na ke niniꞌi taꞌvi na ña koo na saa, ña kan ke tandäꞌa na, ra sava tu na, ra na yuuvi yoꞌo va kuvi na xaꞌndia ñaꞌa, ña kan ke tandäꞌa ka na, ra sava tu na ra nii vaꞌa va na, ndi su xaꞌa ña kuni na sachiñu na nuu Ndioxi va ke tandäꞌa ka na. Ra na kiꞌin kuenda kuchuun koo na saa, ña tandäꞌa na, saa ra saa na koo va na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Kaꞌan Jesús xiꞌin Ndioxi xaꞌa na kuachi vali

13 Ra saa ndixaa sava na xiꞌin na vali seꞌe na nuu íin Jesús, ña na chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata na vali kan, ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi xaꞌa na kuni na. Ra saa ndukueꞌe ndia itaꞌan xiꞌin ra xiꞌin na ndixaa xiꞌin na kuachi vali kan. 14 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Säsi ndo nuu na vali ñaa. Saña ndo na, ña na kixi na nuu yu. Chi na iyoo ta kuꞌva iyoo na vali kuvi na kuchuun kiꞌvi koo xiꞌin Ndioxi nuu xaꞌndia ra chiñu va ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

15 Ra saa chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata na kuachi vali kan ña ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi xaꞌa na, ra te ndiꞌi saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra inka xiyo va.

Ndakatuꞌun iin ra loꞌo kuika Jesús

16 Saa kuu ra xaa iin tiaa ra itia ra nindakatuꞌun ra Jesús kachi ra saa.

―Tata Maestro, ra vaꞌa, kaꞌan xiꞌin yu ndia ña ke vaꞌa sa yu, ra niꞌi yu koo yu xiꞌin Ndioxi ndia ndikaa ndikuꞌun ―*kachi ra.

17 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―¿Nichuun kaꞌan kun “ra vaꞌa” xiꞌin yu? Chi köo ndia nii yuvi na vaꞌa, chi indaa mituꞌun Ndioxi va kuvi ra vaꞌa. Ndi su tu kuni kun ña koo kun xiꞌin Ndioxi iin ndisaa kii, saa ra xiniñuꞌu na satoꞌo kun ndiayu Ndioxi va ―*kachi Jesús xiꞌin ra.

18 Saa ndakuiin ra loꞌo kan kachi ra saa:

―¿Ra ndia ña kuu ndiayu Ndioxi ña xiniñuꞌu satoꞌo yu, Tata? ―kachi ra.

Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Käꞌni kun ndii; ra kïꞌvi kun xiꞌin inka ñaꞌa ña küu yasiꞌi kun; ra sakuïꞌna kun; ra nii xaväꞌa ini kun ña ndatuꞌun kun xaꞌa inka yuvi; 19 ra na satoꞌo kun iva kun xiꞌin siꞌi kun; ra na kuꞌvi ini kun kuni kun na taꞌan kun, ta kuꞌva kuꞌvi ini kun xini kun mii kun ―kachi Jesús xiꞌin ra.

20 Ra saa ndakuiin ra loꞌo kan kachi ra saa:

―Tata, takundiꞌi ña ñaa, ra ndia loꞌo vi yu ke xaꞌa yu ^xá yu ña; ¿ra ndia ka ña ke kumani ka tu nuu yu? ―*kachi ra.

21 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tu kuni kun ña kuu kun iin tiaa ra ndaku, saa ra kuaꞌan ra xiko kun takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu kun, ra saniꞌi kun xuꞌun na ndaꞌvi, ra saa ke kuu kun ra kuika ndivi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra te ndiꞌi saa na kixi kun ra kundikun kun yuꞌu ―kachi Jesús xiꞌin ra.

22 Ra te xini soꞌo ra loꞌo kan tuꞌun yoꞌo, saa ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra, ndi su tiaa ni kusuchi ini ra kuaꞌan ra, saa chi kuika ni ra.

23 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi na kuika, ra tiaa ni uꞌvi kiꞌvi na ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. 24 Ra na kaꞌan ka yu xiꞌin ndo ña vaꞌa na kundaa ini ndo: Tu ña kuvi vi kuu ña, ra a iin sana vaꞌa ka va kiꞌvi iin camello chee yavi loꞌo xaꞌa iin tiku, nuu ña kiꞌvi iin ra kuika ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

25 Ra te xini soꞌo ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ña kachi ra saa, saa ra ndakanda ka vi ini ndia, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia kachi ndia saa:

―Tu saa va ke kuu xiꞌin na kuika, saa ra, ¿yoo va kuvi na kuchuun kaku tu saa? ―kachi ndia.

26 Ra saa ^ixtoꞌni Jesús nuu ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Nuu na yuuvi yoꞌo va ke uꞌvi ni ña yoꞌo, ndi su nuu Ndioxi, ra köo ña üꞌvi ―kachi ra xiꞌin ndia.

27 Saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata, nduꞌu, ra ni ke niꞌi ndi, chi ndakoo ndiꞌi va ndi ñaꞌa ña kuu mii ndi, ra ndakundikun ndi yoꞌo xika ndi xiꞌin kun ―kachi ra.

28 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa.

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi te na xaa kii ña nduxaa takundiꞌi ñaꞌa, ra saa ke ndakunduꞌu yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin, tiayu kaꞌnu, ra ndakiꞌin yu ña kaꞌndia yu chiñu. Saa ra ndoꞌo ndia ndikun yuꞌu vichin, ra niꞌi tu ndoꞌo va iin iin tiayu naꞌnu kundee ndo, ra kaꞌndia ndo chiñu nuu uxi uvi saa na seꞌe xikua na ñuu Israel. 29 Ra takundiꞌi yuvi, na ndakoo veꞌe, na ndakoo ñani, na ndakoo kuꞌva, na ndakoo siꞌi, na ndakoo iva, na ndakoo yasiꞌi, na ndakoo seꞌe, na ndakoo ñuꞌú, xaꞌa ña ndikun na yuꞌu, ra na kan, ra iin ciento ka va nduu ña ndakiꞌin na sa Ndioxi, ra niꞌi tu na ña kutiaku na xiꞌin Ndioxi ndia ndikaa ndikuꞌun va. 30 Ra kuaꞌa ni tu na inuu vichin, ra ndakundikun va na kan kii ña vaxi, ra na ndikun vichin kuvi na ndakunuu va tu ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

20

Tuꞌun ndichi xaꞌa na xachiñu tatu

1 Saa ndikaꞌan ka Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Kuꞌva ña xachiñu Ndioxi ra inuu va ña xiꞌin chiñu ña xa iin ra tata, ra chiꞌi teꞌe uva nuu iin ñuꞌu ña kuu mii ra, ra saa kuu ñaꞌa ka vi kee ra iin kii kuaꞌan ra, ña nduku ra na sachiñu nuu ra. 2 Ra saa kindoo ra xiꞌin na ña chaꞌvi ra na iin xuꞌun ña nani denario iin kii nduvi, ra saa tiꞌvi ra na kuaꞌan na sachiñu na chiñu ra. 3 Ra ta kuꞌva kaa ìi̱n ixtiaan, saa kee tuku ra tata kan kuaꞌan ra, ra saa ndixaa ra nuu yaꞌvi, ra saa xini ra ndee mii sava na. 4 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa: “Naꞌa ndo, ra kuꞌun tu ndoꞌo va sachiñu ndo chiñu yu, ra chaꞌvi xinu va yu ndoꞌo”, kachi ra xiꞌin na. Ra saa ndakiꞌin na kan kuaꞌan na sachiñu na chiñu ra. 5 Saa kuu, ra kee tuku va ra kuaꞌan ra ta kuꞌva kaa uxi uvi kaꞌñu, ra ndakitaꞌan tuku va ra xiꞌin sava na; ra saa kachi tu ra xiꞌin na kan va. Ra saa ndiko tuku va ra ndixaꞌan ra ta kuꞌva ka uni xikuaa, ra iin ta kachi ra xiꞌin takundiꞌi na sava kan ke kachi tu ra xiꞌin na kan va. 6 Ra ta kuꞌva ka uꞌun xikuaa, saa kee tuku va ra kuaꞌan ra, ra ndakitaꞌan tuku va ra xiꞌin sava na ndee mii, na ninïꞌi chiñu, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa: “¿Nichuun íin ndo saa ndee ndo iin nduvi ndaa vichin?”, kachi ra xiꞌin na. 7 Saa ndakuiin na kachi na saa xiꞌin ra: “Ndia nii na ndikäꞌan xiꞌin ndi ña kuꞌun ndi sachiñu ndi xiꞌin na, ña kan ke saa íin ndi ndee va ndi, Tata”, kachi na xiꞌin ra. Saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa: “Tu saa, ra kuaꞌan tu ndoꞌo va sachiñu ndo chiñu yu, ra chaꞌvi xinu va yu ndoꞌo kii vichin”, kachi ra xiꞌin na.

8 ’Ra saa te xa kuaa ña xa ndixinu hora kee na xachiñu kan, ra saa ndikaꞌan ra tata kan xiꞌin ra inuu xaꞌndia chiñu nuu na xachiñu xiꞌin ra, kachi ra saa: “Ndakana takundiꞌi na xachiñu, na kixi na, ra xaꞌa kun chaꞌvi kun na, ra xiꞌna ka va na ndikun xaa na xaꞌa kun chaꞌvi kun, ra saa vi chaꞌvi kun na xaa ñaꞌa vaꞌa”, kachi ra xiꞌin ra ndiso chiñu kan. 9 Ra saa ndixaa na ndikun ndikee xachiñu, te kàà uꞌun xikuaa, ra saa taxi ra iin xuꞌun denario ndaꞌa ta iin ta iin na kan, xaꞌa hora ña xachiñu na. 10 Ra te ndiꞌi, saa xaa tu na ndikee xachiñu ñaꞌa ni va, ra ndakani ini na kaꞌan na saa: “Viꞌi ka va chaꞌvi ra yoo chi ñaꞌa ni va ndikee yo”, kaꞌan na, ndi su inuu chaꞌvi ra ta kundiꞌi va na, chi indaa indaa xuꞌun kàà ña nani denario ke taxi ra ndaꞌa takundiꞌi va na. 11 Ra te ndiꞌi ndakiꞌin na yaꞌvi na, ra saa xaꞌa na kaꞌan ñàꞌa na xaꞌa ra ixtoꞌo uva kan, 12 ra ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa: “Tata, nichuun inuu chaꞌvi va kun nduꞌu xiꞌin na kaa, ra xa xikuaa va ndikee na, ra iin hora loꞌo vi ke xachiñu na, ra nduꞌu, ra iin nduvi ndaa vi xachiñu ndi, ra iꞌni ka vi kaꞌñu ndixika ndi, ra väꞌa vi ndixa kun xiꞌin ndi, chi inuu chaꞌvi va kun nduꞌu xiꞌin na”, kachi na xiꞌin ra ixtoꞌo uva kan. 13 Saa ndakuiin ra Tata kan kachi ra saa xiꞌin ra ndikaꞌan xiꞌin ra: “Tata, ndukuëꞌe kun chi ndisandäꞌvi yu yoꞌo, chi ta kuꞌva kindoo yu xiꞌin kun ke chaꞌvi yu yoꞌo va, ra saa ke kindoo va yo. 14 Ra xa saa ke koo yaꞌvi va kun, ra kuanuꞌu chi xa vaꞌa va. Ndi su ra ndikun ndikiꞌvi xachiñu, ra ta kuꞌva chaꞌvi yu yoꞌo ke, kuni yu chaꞌvi tu yu ra kan va. 15 Saa chi mii va yu kuvi ra xini, ndia ña ke kuvi sa yu xiꞌin xuꞌun yu. ¿Ra nichuun ndukuini ini kun xini kun na ña ^xa yu ña vaꞌa xiꞌin na?”, kachi ra ixtoꞌo uva kan xiꞌin tiaa kan, ^kachi tuꞌun ndichi yoꞌo ―*kachi Jesús xiꞌin na. 16 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Na kundaa ini ndo, chi na ndikun vichin kuvi na ndakunuu va, ra na inuu vichin kuvi na ndakundikun va tu. Ra saa ke iyoo va ña: saa chi kuaꞌa ni va kuvi na ^kana Ndioxi kuꞌun koo xiꞌin ra nuu xaꞌndia ra chiñu, ndi su loꞌo ni va kuvi na ^ndakaxin ra ―kachi Jesús xiꞌin na.

Xa ichi ña uni ke kaꞌan tuku Jesús ña kuvi ra

17 Ra saa kuu ra ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra chi ñuu Jerusalén, ra saa tava siin ra uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

18 ―Vichin ke kuaꞌan yo ñuu Jerusalén, ra ikan ku nuu ndataxi na yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ndaꞌa sutu ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra kaꞌndia ndia chiñu ña na kuvi yu, 19 ra ndataxi tu ndia yuꞌu ndaꞌa na yuvi kuachi na xïni tuꞌun Ndioxi, na küu judío, ra kusiki ni na yuꞌu, ra kani ni na yuꞌu xiꞌin ñii ña kuu kuarta, ra saa katakaa na yuꞌu ndaꞌa cruz, ndi su kii uni ra ndatiaku va yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Nduku ña siꞌi ra Santiago xiꞌin ra Juan iin ña mani nuu Jesús

20 Ra saa kuyachin ña siꞌi ndia seꞌe ra Zebedeo xiꞌin uvi saa tiaa seꞌe ña, ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, ra xikusiti ña nuu Jesús; ña ^nduku ña iin ña mani nuu ra. 21 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ña kachi ra saa:

―¿Ni ke kuni kun sa yu xiꞌin kun, Nana? ―kachi ra xiꞌin ña.

Saa ndakuiin ña kachi ña saa:

―Kuni yu ña na taxi kun ndiayu ra vaꞌa na kundee seꞌe yu xiꞌin kun nuu kaꞌndia kun chiñu; ra iin ra na kunduꞌu chi xiin kuaꞌa kun, ra inka ra na kunduꞌu chi xiin ichin kun ―*kachi ña.

22 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―Ndoꞌo, ra kundäa ini ndo ni ke kaꞌan ndo xaꞌa vi. ¿A kuchuun ndo koꞌo ndo vaso ña koꞌo yu, ra kuchi tu ndo ta kuꞌva kuchi yu, ña kuu tundoꞌo ña ndoꞌo yu, tuvi ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Kuchuun va ndi, Tata ―kachi ndia xiꞌin ra.

23 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ña ndixa kuvi va ña kuchuun ndo koꞌo ndo vaso ña koꞌo yu, ra kuchuun tu ndo kuchi ndo ta kuꞌva kuchi yu; saa chi ndoꞌo ni tu ndoꞌo va xaꞌa ña ndikun ndo yuꞌu. Ndi su ña taxi yu kundee ndo xiin kuaꞌa yu, a xiin ichin tu yu, ra uꞌvi ni va ña kan, saa chin süvi yuꞌu kuvi ra xaꞌndia xaꞌa ña kan, chi Tata va yu kuvi ra xini, yoo kuvi na taxi ra ndiayu ndaꞌa ña kundee na xiin yu nuu kaꞌndia yu chiñu ―kachi ra xiꞌin ndia.

24 Ra te xini soꞌo ndia uxi kan, ña nduku uvi ndia kundee ndia xiin Jesús, saa ra ndisaa ni ndia xiꞌin ndia uvi kan. 25 Ra saa ndakana Jesús takundiꞌi ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Xa kundaa ini mii va ndo chi na kunaꞌnu xaꞌndia chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo, xiꞌin ndia ndia ka na chiñu, ra ndiee ni va ndasanaꞌnu na mii na, ra indaa mii va na kuvi na xaꞌndia chiñu, ra ña kuni mii na ke iyoo va, ra ta kuꞌva kuni mii na ke ^xa va na xiꞌin na yuuvi yoꞌo. 26 Ndi su ndoꞌo, ra süvi saa ke koo ndo, chi xa siin va ke koo xiꞌin ndoꞌo. Saa chi ndoꞌo, na ^kuni kuu na kunaꞌnu, ra na xachiñu nuu takundiꞌi va na ke kuu ndo. 27 Ra na ^kuni kunuu nuu ndo, ra na sachiñu nuu takundiꞌi va ndo ke na kuu na. 28 Ta kuꞌva iyoo yuꞌu, ra xaa yoꞌo, chi yuꞌu ra ndixäa yu ña kaꞌndia yu chiñu, chi ra xaa xachiñu nuu takundiꞌi va ndo kuvi yu, ra ndataxi yu mii yu xaꞌa takundiꞌi va na yuuvi yoꞌo, ra saa ke vaꞌa saña ndika na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Sandaꞌa Jesús nuu uvi ndia kuaa

29 Ra ta kee Jesús ñuu Jericó kuaꞌan ra, ra kuaꞌa ka vi yuvi ndandikun kuaꞌan sata ra. 30 Ra ichi nuu yaꞌa ra kuaꞌan ra kan ndee uvi ndia kuaa, ra te xini soꞌo ndia ña yaꞌa Jesús kuaꞌan ra, saa ra ndiee ka vi xaꞌa ndia ^kana ndia ra kachi ndia saa:

―¡Tata, seꞌe ra rey David, kundaꞌvi ini kuni nduꞌu! ―kachi ndia xiꞌin ra.

31 Saa ra xaꞌa sava yuvi kan ndaꞌyu na nuu ndia, ña kuni na, ña na koo taxin yuꞌu ndia; ndi su ndia kuaa kan ra ndia ndiee ka kana va kuvi ndia kachi ndia saa:

―¡Tata, seꞌe ra rey David, kundaꞌvi ini kuni nduꞌu! ―kachi tuku va ndia.

32 Ra saa xikundichi Jesús, ra kana ra ndia xaa ndia nuu ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¿Ni ke kuni ndo sa yu xiꞌin ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

33 Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata, nuu va ndi ke kuni ndi na ndanuña ―kachi ndia xiꞌin ra.

34 Saa ra kundaꞌvi ni ini Jesús xini ra ndia, ra saa nditiandiaa ndaꞌa ra nuu ndia, ra ndikun ndanuña ndixa va ña, ra vaꞌa ka vi ndakotoꞌni ndia. Ra saa ndakundikun ndia kuaꞌan ndia xiꞌin va ra.

21

Ndasakaꞌnu ni na Jesús te ndikiꞌvi ra ñuu Jerusalén kuaꞌan ra

1 Ra saa kuu Jesús xika ra kuaꞌan ra xiꞌin yuvi kan, ra saa ndixaa na ñuu Betfagé ña ndikaa yachin xiꞌin iku ña nani Olivo, ra ikan xaꞌndia Jesús chiñu nuu uvi ndia itaꞌan xiꞌin ra, 2 ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuaꞌan ndo ñuu loꞌo ña ndikaa yachin kaa, ra kaa ndaniꞌi ndo iin burru tiatan loꞌo íin ri xiꞌin burru loꞌo seꞌe ri, ra ndaxi ndo ri na kixi ri xiꞌin ndo. 3 Ra tu ndia na ndakoyo, ra kaꞌan na xiꞌin ndo xaꞌa ri, ra suꞌva ke kachi ndo xiꞌin na: “Tata yo ku ra xiniñuꞌu ri nuu, ra ndïꞌi ini ndo xaꞌa ri chi takaꞌan va kixi ndi ndiaka ndi ri”, kachi ndo xiꞌin na ―*kachi Jesús xiꞌin ndia.

4 Ra suꞌva ke kuu ña vaꞌa ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi ña ndikaꞌan iin ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ta kachi ra suꞌva: 5 Kaꞌan ndo xiꞌin na ñuu Jerusalén na kuu ñuu Ndioxi, ra kachi ndo saa xiꞌin na:

“Kotoꞌni ndo chi kaa vaxi ra kuu Rey ndo,

ña ndakitaꞌan ra xiꞌin ndo,

ra iin ra toꞌo ni va kuvi ra,

ra yoso ra iin burru loꞌo seꞌe kiti

ri ndiso ña vee vaxi ra nuu ndo”,

kachi ra ndikaꞌan tuꞌun Ndioxi kan.

6 Ra saa kee ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ndixaꞌan ndia, ra ta kuꞌva kachi ra xiꞌin ndia ke xa va ndia. 7 Ra saa ndiaka ndixa va ndia burru tiatan loꞌo kan xiꞌin seꞌe loꞌo ri xaa ndia, ra saa tiso ndia tikoto ña isukun ndia sata ri, ra ndakoso Jesús ri kuaꞌan ra xiꞌin ndia. 8 Ra yuvi na kuaꞌa ni kan, ra xaꞌa na ^xakin na tikoto ña isukun na ichi nuu yaꞌa ra kuaꞌan ra, ra sava tu na kuaꞌan xaꞌnu iku ndaꞌa itun va, ra xakin na ña ichi nuu yaꞌa ra. 9 Ra yuvi na inuu chi nuu, xiꞌin na ndikun chi sata ra, ra iin siso siso ndaꞌyu na kachi na saa:

―¡Ra kaꞌnu ni kuvi ra yoꞌo!, chi ndiseꞌe ra Rey David kuvi ra; ¡ra kaꞌnu ni ra, chi Tata yo Ndioxi kuvi ra tiꞌvi ra ña vaxi ra sakaku ra yoo! ¡Na ndasakaꞌnu ndo Tata yo Ndioxi ra iyoo ndivi! ―^kachi na.

10 Ra te ndikiꞌvi Jesús ñuu Jerusalén kuaꞌan ra, ra iin takundiꞌi yuvi na ndee ñuu kan, ra iin xaꞌa ndakaña yuꞌu na, ra iin ndakatuꞌun taꞌan na kachi na saa:

―¿Yoo ku ra yoꞌo? ―kachi na.

11 Saa ndakuiin na kuaꞌan xiꞌin Jesús kachi na saa xiꞌin na:

―Ra yoꞌo kuvi Jesús ra kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi, ra kee ñuu Nazaret ña ndikun ndiaa Galilea ―kachi na xiꞌin na.

Ndukueꞌe Jesús xiꞌin na ndee ixiko nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén

12 Saa ndixaa Jesús ndikiꞌvi ra ini veꞌe ñuꞌu Ndioxi, ra tava ra takundiꞌi na ndee ixiko, ra saa tu na sata nuu va na, ra tiin ra mesa na ndee nama xuꞌun xiꞌin yuvi, ra sanduva ra nu kan va, ra saa tu tiayu tu ndee na ixiko paloma va; 13 ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Tuꞌun Ndioxi ra suꞌva va kachi ña: “Veꞌe yu, ra veꞌe nuu kaꞌan takundiꞌi yuvi xiꞌin Ndioxi va ke kunani ña”, ^kachi ña, ndi su ndoꞌo, ra kava nuu ndakuitaꞌan na kuiꞌna va ndasa ndo ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

14 Ra ini veꞌe ñuꞌu kan ndixaa kuaꞌa ni na xiꞌi, na kuaa, xiꞌin na nduchiꞌña küvi kaka, ra sandaꞌa Jesús takundiꞌi va na. 15 Ndi su ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, ra ixtoꞌni ndia ña ^xa Jesús ña xituꞌun, ra iin siso siso tu ndaꞌyu na kuachi vali na ñúꞌu ini veꞌe ñuꞌu kan va, ^kachi na saa: “¡Ra kaꞌnu ni kuu Jesús seꞌe ra Rey David!”, ^kachi na. Saa ra ndukueꞌe ni ini ndia xikuaꞌa kan, 16 ra ndikaꞌan ndia xiꞌin Jesús kachi ndia saa:

―¿A xini soꞌo kun ña kuu yuꞌu na kuachi yoꞌo? ―kachi ndia xiꞌin ra.

Saa ndakuiin ra yuꞌu ndia kachi ra saa:

―^Xini va soꞌo yu. ¿Ra a ndia nii va ichi täan kaꞌvi ndo tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan, kachi suꞌva?:

Yuꞌu na kuachi vali,

xiꞌin yuꞌu na sakan chichin ke

chinduꞌu kun tuꞌun ndaku ña ndixa,

ña ndasakaꞌnu na yoꞌo, ^kachi ña ―*kachi Jesús xiꞌin ndia.

17 Ndia saa ra ndakoo Jesús ndia ini veꞌe ñuꞌu kan, ra kanata ra chi keꞌe, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi ñuu Betania va, ra ñuu kan vi ndixaa ra ndikixi ra.

Sataꞌvi chiꞌña Jesús iin itun koxi tu köo kuiꞌi ndaꞌa

18 Ra te ndituvi inka kii saa kee Jesús ñuu kan, ra nandiko tuku va ra vaxi ra ñuu Jerusalén, ra vaxi ra ichi saa xaꞌa ndikaꞌun ini va ra. 19 Ra saa xini ra ndichi iin tu koxi yachin yuꞌu ichi kan, saa ra ndakiꞌin ra ndixaa ra nuu íin nu, ra ndia nii koxi loꞌo köo ndaꞌa nu ndiniꞌi ra, chi takua niña iku va ke iyoo ndaꞌa nu, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin nu kachi ra saa:

―Ndia nii ka kii na küun kuiꞌi ndaꞌa kun ―kachi ra xiꞌin nu.

Saa ra ndikun ndachi va itun koxi kan. 20 Saa ra ixtoꞌni ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra xaꞌa ndakanda ka vi ini ndia, ra ndakatuꞌun taꞌan ndia kachi ndia saa:

―¿Nichuun ke, ra kama ni ndachi itun koxi yoꞌo? ―kachi ndia.

21 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi tu ndinuni ni na kandixa ndo, ra sä uvi ini ndo, saa ra süvi takua itun koxi kuvi nu kuchuun ndo sandachi ndo, ta kuꞌva xa yuꞌu, chi kuchuun tu ndo, ña kaꞌan ndo xiꞌin iku kaa ra kachi ndo saa xiꞌin ña: “Kita nuu iin kun ñaa, ra kuaꞌan sakoꞌni kun mii kun ini mini”, kachi ndo xiꞌin ña, saa ra, saa sa ndixa va ña. 22 Saa chi takundiꞌi ña nduku ndo nuu Ndioxi, ra taxi va ra ña ndaꞌa ndo, tu ndinuni ni na kandixa ndo ta kaꞌan ndo xiꞌin ra xaꞌa ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Ndiayu ña kuu mii Jesús

23 Saa kuu ra ndixaa Jesús ndikiꞌvi ra ini veꞌe ñuꞌu, ra saa xaꞌa ra sañaꞌa ra yuvi kan tuꞌun Ndioxi; ra sakan saa kuu ra sañaꞌa ra na, saa ra ndixaa va sutu ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu, ra nindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―¿Ni ndiayu ku mii kun ña xa kun saa? ¿Ra yoo taxi ndiayu ndaꞌa kun ña xa kun ña yoꞌo? ―kachi ndia xiꞌin ra.

24 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuni tu yuꞌu va ndakatuꞌun yu iin ña ndoꞌo, ra tu na ndakuiin ndo yuꞌu yu, ra saa ke ndatuꞌun tu yuꞌu va xiꞌin ndo, yoo ko taxi ndiayu ndaꞌa yu ña xa yu ña yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ndia. 25 Saa nindakatuꞌun ra ndia kachi ra saa:

―¿Yoo ko xaꞌndia chiñu nuu ra Juan ña sakuchi ra yuvi? ¿Ndioxi, a na yuuvi va? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa xaꞌa ndia kaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia kachi ndia saa:

―¿Ni ke kachi yo xiꞌin ra? Chi tu na kaꞌan yo: “Ndioxi va kuvi ra taxi ndiayu ndaꞌa ra”, saa ra, kachi ra saa xiꞌin yo: “¿Nichuun ndikandïxa tu ndo ña ndikaꞌan ra tu saa?”, kachi ra xiꞌin yo. 26 Ra tu na kachi tu yo: “Na yuuvi yoꞌo va kuvi na taxi ndiayu ndaꞌa ra”, saa ra iyo ni va xiꞌin yo, saa chi takundiꞌi na ñuu, ra kandixa va na ra Juan, ña kuu ra, ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi ―*kachi ndia xiꞌin taꞌan ndia.

27 Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin Jesús kachi ndia saa:

―Xïni ndi yoo kuvi na taxi ndiayu ndaꞌa ra ―kachi ndia.

Saa ndakuiin Jesús yuꞌu ndia kachi ra saa:

―Saa ra nii yuꞌu ndatüꞌun tu xiꞌin ndoꞌo va, yoo ko taxi ndiayu ndaꞌa yu ña ^xa yu ña yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ndia.

Tuꞌun ndichi xaꞌa iin tiaa ra iyoo uvi tiaa vali seꞌe

28 Ra saa ndikaꞌan Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Na ndakani yu ña yoꞌo nuu ndo, ¿ra ndia kuꞌva ke tuvi ndo xiꞌin ña? Ndixiyo iin tiaa, ra ndixiyo uvi tiaa vali seꞌe ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin seꞌe ra, ra nuu, kachi ra saa: “Ra loꞌo, naꞌa, ra kuꞌun kun loꞌo kii vichin sachiñu kun xiꞌin teꞌe uva yu”, kachi ra xiꞌin ra. 29 Ra saa ndakuiin ra loꞌo kan kachi ra saa: “Küꞌun yu”, kachi ra xiꞌin iva ra. Ndi su nduꞌu ra saa, saa ra nandiko ini va ra, ra ndakiꞌin ra ndixaꞌan ra xachiñu va ra. 30 Ra saa ndixaꞌan tu ra tata kan ndikaꞌan ra xiꞌin seꞌe ra, ra kuloꞌo va, ra iin ta kachi ra xiꞌin ra nuu kan ke kachi tu ra xiꞌin ra uvi kan va. Ra saa ndakuiin ra kan kachi ra saa: “Vaꞌa va, tata, kuꞌun va yu sachiñu yu xiꞌin kun”, kachi ra xiꞌin iva ra, ndi su ndixäꞌan vi ra. 31 ¿Ra ndia iin ndia kan kuvi ndia xiin xa suvi chiñu ña xaꞌndia iva ndia nuu ndia, tuvi ndo? ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ra saa ndakuiin na kachi na saa:

―Ra nuu va ku ra xiin xachiñu nuu iva ―kachi na.

Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin, chi na kaya xuꞌun ndaꞌa na ñuu, ña kuaꞌan ndaꞌa gobierno ñuu Roma, xiꞌin na siꞌi na ixiko mii, ra xiꞌna ka va na kan kuvi na kunuu kiꞌvi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu nuu ndoꞌo. 32 Saa chi kixi ra Juan sañaꞌa ra ndoꞌo xaꞌa ichi ndaku ña kuni Ndioxi na kundikun ndo, ndi su ndikandïxa ndo; ra na kaya xuꞌun, xiꞌin na siꞌi ixiko mii, ra kandixa va na kan ña ndikaꞌan ra. Ndi su ndoꞌo, ra vaꞌa ni xini nuu va ndo ña xa ra, ndi su ndixïin ndo ña nandiko ini ndo xaꞌa kuachi ndo, ra kandixa ndo ña ndikaꞌan ra xiꞌin ndo ―*kachi Jesús xiꞌin na.

Tuꞌun Ndichi xaꞌa na tatu too ñuꞌu

33 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Tiaa soꞌo ndo na ndatuꞌun yu inka tuku tuꞌun ndichi xiꞌin ndo kachi ra: Suꞌva ndoꞌo iin tiaa, ra ndataan teꞌe uva iin nuu ñuꞌu kaꞌnu, ra chikaa tu ra korra yuu va nuu ñuꞌu kan, ra kaan tu ra yavi sata kava nuu kuꞌni na uva va, ra saa xavaꞌa tu ra iin veꞌe sukun nuu kundee na kondiaa teꞌe uva kan va. Ra te ndiꞌi, saa satatu ra ña inka yuvi, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra inka ñuu xika va. 34 Ra te nditiandiaa kii ña tiaꞌndia uva, ra saa tiꞌvi ra sava na xachiñu nuu ra kuaꞌan na nuu na tatu too ñuꞌu kan, ña na ndataxi na loꞌo kuenda ra. 35 Ndi su na tatu ñuꞌu nuu yoo teꞌe uva kan, ra ndukuiin na tiin na na xachiñu nuu ra, ra kani na na, ra sava na xaꞌni na, ra sava tu na kuun na yuu va. 36 Ra saa tiꞌvi kuaꞌa ka va ra xitoꞌo uva kan, na xachiñu nuu ra ndixaꞌan na, nuu na tatu too ñuꞌu kan, ndi su ta xa na xiꞌin na inuu ndixaꞌan kan ke, xa tu na xiꞌin na kan va.

37 ’Ndi su te ndiꞌi, ra saa tiꞌvi ra xitoꞌo uva kan seꞌe mii ra, ña kuaꞌan ra nuu na, chi ndakani ini ra kaꞌan ra saa: “Satoꞌo va na seꞌe yo”, káꞌán ra. 38 Ndi su na tatu too ñuꞌu nuu yoo teꞌe uva kan, ra te xini na ra loꞌo seꞌe ra, ra saa ndikaꞌan na xiꞌin taꞌan na kachi na saa: “Ra yoꞌo va kuvi ra ndoo ndiꞌi ña yoꞌo ndaꞌa; ra naꞌa ndo vichin ra tiin yo ra, ra kaꞌni yo ra, ra ñaꞌa mii yo nduu ndiꞌi va ña yoꞌo”, kachi na xiꞌin taꞌan na. 39 Ra saa tiin na ra loꞌo kan, ra tava na ra nuu ñuꞌu iva ra, ra ikan xaꞌni va na ra.

40 Ra vichin na kundaa ini yo: ¿Ni ke sa ra xitoꞌo uva kan, xiꞌin na tatu too ñuꞌu nuu yoo teꞌe uva, te na ndiko ra, tuvi ndo? ―*kachi Jesús xiꞌin na.

41 Ra saa ndakuiin na ndee xini soꞌo kan kachi na saa:

―Ña sa ra ke, kaꞌni ndiꞌi va ra yuvi ñaꞌa kan, ra ndia nii na köo kaꞌnu ini ra xiꞌin vi, ra saa satatu ra ñuꞌu nuu yoo teꞌe uva kan inka yuvi na toꞌo, na kuiin chaꞌvi nuu ra, te xa na xinu uva ―kachi na.

42 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―¿A ndia nii va ichi täan kaꞌvi ndo tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa, ña kachi suꞌva?:

Yuu ña kuñuꞌu na xavaꞌa veꞌe ta yachi

kuu yuu ña xiniñuꞌu vaꞌa ka va vichin.

Ra Ndioxi va ku ra xa ña yoꞌo,

ra ndakanda ni ini yo xiꞌin ña,

^kachi ña.

43 ’Ra ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ra na kundaa ini ndo: chi kindiaa va Ndioxi ndiayu ndaꞌa ndo ra küvi kiꞌvi ndo nuu xaꞌndia ra chiñu, ra ndataxi ra ña ndaꞌa inka yuvi na xiin sa ña kuni va ra. 44 Ra ndia ndia ka yuvi na nduva sata yuu yoꞌo, saa ra taꞌnu ndiꞌi va na; ra tu mii yuu yoꞌo tu na ndakava sata na, saa ra kuu xeꞌe yaa va na sa ña ―*kachi Jesús xiꞌin na.

45 Ra saa ixtoꞌni ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia fariseo, ña ndakani Jesús tuꞌun ndichi yoꞌo, saa ra kundaa va ini ndia, ña kaꞌan ra xaꞌa mii ndia. 46 Ra saa kuni ndia ña tiin ndia ra, ndi su ndiyuꞌvi va ndia nuu na ñuu, saa chi takundiꞌi na ñuu, ra kandixa va na Jesús, ña kuu ra, ra kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi.

22

Tuꞌun ndichi xaꞌa viko tandaꞌa

1 Saa xaꞌa Jesús ndatuꞌun ra inka tuku tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

2 ―Kuꞌva ña xachiñu Ndioxi, ra inuu va ña xiꞌin chiñu ña xa iin rey ra xakin viko tandaꞌa, ña satandaꞌa ra tiaa loꞌo seꞌe ra. 3 Ra te xaꞌa ra rey kan ña ^xa nduvi ra koo viko xaꞌa seꞌe ra, saa tiꞌvi ra na xachiñu nuu ra kuaꞌan na nuu yuvi, na xa ndikaꞌan ra xiꞌin kuꞌun viko kan, ndi su ndixïin na kuꞌun na. 4 Ra saa tiꞌvi tuku va ra rey kan na xachiñu nuu ra kuaꞌan na, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa: “Kuaꞌan ndo ra kaꞌan ndo xiꞌin na, ña na kixi na chi xa xanduvi ndiꞌi va yu ñaꞌa ña kuxi na. Chi xa xaꞌndia va yu chiñu ña xaꞌni na, kuaꞌa ni sindiki sana yu, ra saa tu kuaꞌa ni ka tu nuu kiti sana yu ri sandaꞌa va yu, ra xa iyoo nduvi ndiꞌi va ña, ra kama ni na kixi na kachi ndo xiꞌin na”, kachi ra rey kan xiꞌin na xachiñu nuu ra. 5 Ra iin ta kachi ra rey kan xiꞌin na xachiñu nuu ra ke xa va na: Ndi su yuvi kan ra nditiäa soꞌo vi na ña ndikaꞌan na xachiñu nuu ra xiꞌin na, saa chi ndakiꞌin ta iin ta iin na kuaꞌan na chiñu va na, iin na ndakiꞌin kuaꞌan kotoꞌni ñuꞌu, ra inka tu na ndakiꞌin kuaꞌan xiko va, 6 ra sava tu na ndukuiin, ra tiin ná na xachiñu nuu ra rey kan ra kanitaꞌan na xiꞌin na, ra xaꞌni va ná na. 7 Ra saa te kundaa ini ra rey kan, ra tiaa ni ndisaa ra xiꞌin na, ra saa tiꞌvi ra ndia soldado ra, ra ndixaꞌan ndia xaꞌni ndia takundiꞌi yuvi na xaꞌni na na xachiñu nuu ra, ra ndia ñuu va na ke xaꞌmi ndia soldado kan. 8 Ra saa ndikaꞌan ra rey kan xiꞌin na xachiñu nuu ra kachi ra saa: “Takundiꞌi ñaꞌa ña kuniñuꞌu yo viko tandaꞌa yoꞌo, ra xa iyoo nduvi yaa va ña. Ndi su na ndikaꞌan yu xiꞌin kixi, ra köo yaꞌvi ndiaa vi na ña kixi na, ña kan ke ndikïxi na. 9 Ra vichin kuaꞌan ndo iinii kuvi nuu ndakitaꞌan ichi, nuu yaꞌa kuaꞌa ni yuvi, ra kaꞌan ndo xiꞌin takundiꞌi na ndakitaꞌan xiꞌin ndo, ra na kixi na viko tandaꞌa”, kachi ra rey kan xiꞌin na xachiñu nuu ra. 10 Ra saa kee na xachiñu nuu ra rey kan ndixaꞌan na iinii kuvi ichi, ra ndakaya na takundiꞌi va yuvi xaa xiꞌin na, na vaꞌa, xiꞌin na väꞌa, ra iin ndakutu ndaa va veꞌe nuu iyoo viko tandaꞌa kan.

11 Ra te ndikiꞌvi ra rey kan kuni ra na ndixaa viko kan, ra saa xini ra iin tiaa, ra ndïxi tiaa kan tikoto taꞌan ña ndixi na kuaꞌa, na ndixaa viko tandaꞌa kan. 12 Ra saa ndikaꞌan ra rey kan xiꞌin tiaa kan kachi ra saa: “Tata, ¿ni ke xa kun ndikiꞌvi kun yoꞌo? Chi ndïxi kun taꞌan tikoto ña ndixi na kuaꞌa yoꞌo”, kachi ra xiꞌin ra. Saa ra ndia nii tuꞌun ndindäkuiin tiaa kan. 13 Ra saa ndikaꞌan ra rey kan xiꞌin na xachiñu nuu ra kachi ra saa: “Tiin ndo ra, ra chikuꞌni ndo xaꞌa ra xiꞌin ndaꞌa ra, ra sakoꞌni ndo ra chi keꞌe, chi nuu ñaa, ra ikan ke kuaku ni ra, ra iin ndiakua ndakaxi nùꞌù ra”, kachi ra rey kan, kachi tuꞌun ndichi yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin na. 14 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Kuaꞌa ni va kuvi na ^kana Ndioxi, ña kiꞌvi na koo na xiꞌin ra nuu xaꞌndia ra chiñu, ndi su loꞌo ni va kuvi na ^ndakaxin ra ―kachi Jesús xiꞌin na.

Kaꞌan Jesús xaꞌa ña chaꞌvi na nuu na chiñu

15 Ra te sandiꞌi Jesús ndakani ra tuꞌun ndichi kan nuu na, ra saa ndakiꞌin ndia fariseo kuaꞌan ndia, ra ndakutaꞌan ndia ndikataꞌan ndia, ndia kuꞌva ke sa ndia ña vaꞌa na kaꞌan Jesús iin tuꞌun kiꞌvi, ra saa ke kuvi niꞌi ndiee ndia, ña taxi ndia kuachi xaꞌa ra kaꞌan ndia. 16 Ra saa tiꞌvi ndia fariseo kan ndia itaꞌan xiꞌin ndia kuaꞌan ndia xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra Herodes, ña kuaꞌan ndia kotondoso ndia Jesús, ra te ndixaa ndia ra saa ndikaꞌan ndia kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Tata Maestro, kundaa ini ndi chi ña kaꞌan kun ra ña ndixa ni va kuvi ña, ra sañaꞌa kun yuvi tuꞌun Ndioxi ta kuꞌva iyoo mii va ña, ra nii xä kun xaꞌa vi ña kaꞌan yuvi, chi iin kuu ndiꞌi va na nuu kun, ra köo na ndakaxin kun. 17 Ra kaꞌan xiꞌin ndi vichin, ¿a vaꞌa ña chaꞌvi ndi nuu ra tata chiñu César ñuu Roma, xuꞌun ña nduku ra nuu ndi, a väꞌa? ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

18 Ndi su xa ^kundaa va ini Jesús, ña kuni ndia kotondoso ndia ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndia chiꞌña tuꞌun va kuvi ndo, saa chi yuꞌu va kuvi ra ixtondoso ndo. 19 Ra vichin na ñaꞌa ndo iin xuꞌun kàà ña chaꞌvi ndo nuu yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa taxi na iin xuꞌun kàà ña nani denario ndaꞌa ra. 20 Ra saa nindakatuꞌun ra ndia kachi ra saa:

―¿Yoo naꞌna ke yoꞌo, ra yoo kivi ke nduꞌu nuu ña? ―kachi ra xiꞌin ndia.

21 Ra saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Naꞌna ra César va kuvi ña ―kachi ndia.

Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Tu saa, ra taxi ndo ña kuu kuenda ra César ndaꞌa va ra, ra ña kuu kuenda Ndioxi na taxi tu ndo ndaꞌa Ndioxi va ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

22 Ra te xini soꞌo ndia ña ndikaꞌan ra tuꞌun kan, saa ra ndakanda ni ini ndia, ndia saa ra ndakoo ndia ra, ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan va ndia.

Ndakatuꞌun ndia saduceo a ndixa ke ndatiaku na ndii

23 Ra suvi mii kii kan ndixaa sava ndia saduceo nuu Jesús, ra nindakatuꞌun ndia ra, a ndixa ke ndatiaku na ndi̱ì, chi ndia saduceo kan, ra kuëe kandixa ndia ña ndatiaku na ndi̱ì, ña kan ke nindakatuꞌun ndia Jesús kachi ndia saa:

24 ―Tata Maestro, ndiayu ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa ndi, ra suꞌva va ke kachi ña: “Tu ndia iin tiaa ra iyoo yasiꞌi, ra ndikäku seꞌe ra xiꞌin ña, ra ndixiꞌi va ra, saa ra xiniñuꞌu na ndakiꞌin inka ñani ra ñaꞌa kan, ra ta xa na kaku seꞌe ra xiꞌin ña, ra ta iyoo seꞌe ra ndixiꞌi kan va, na koo ña kaku kan”, kachi ndiayu ña ndakoo ra Moisés. 25 Ra ndakani nuu ndi vichin ra na kundaa ini ndi, chi suꞌva ke kuu xiꞌin iin veꞌe: Uxa tiaa xikuu ndia veꞌe ndia. Ra saa kuu ra nditandaꞌa va ñani ndia ra chee, ra ndia nii seꞌe ra ndikäku xiꞌin yasiꞌi ra, ra ndixiꞌi va ra; saa ra ndakiꞌin ña inka ñani va ra. 26 Ra saa ndoꞌo tu ra uvi kan va, chi ndia nii seꞌe ra ndikäku xiꞌin ña, ra ndixiꞌi tu ra kan va, ra saa ndakiꞌin ña inka tuku va ra, ra ndixiꞌi tu ra uni kan va, ra uxa saa ndia xinduꞌu ña xiꞌin va, ra ndia nii ndia ndikäku seꞌe xiꞌin ña, ra ndixiꞌi ndiꞌi va ndia. 27 Saa ra te ndiꞌi, ra ndixiꞌi tu mii ñaꞌa kan va. 28 Ra ña kan ke kuni ndi ndakatuꞌun ndi yoꞌo: Te na ndatiaku ndia kan, ¿ra yoo kuvi ndia kuu yii ña?, saa chi xinduꞌu ña xiꞌin uxa saa va ndia ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

29 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ndo yaꞌa xini va kuvi ndo, saa chi xa xïni ndo ni ke kachi tuꞌun Ndioxi, ra xa xïni tu ndo xaꞌa ndiee va ra. 30 Saa chi te na xaa kii ña ndatiaku na ndixiꞌi, ra tiaa xiꞌin na siꞌi ra tandäꞌa ka na, chi xa ta iyoo mii na tatun Ndioxi, na iyoo ndivi va nduu na. 31 Ra ña kaꞌan tu ndo a ndixa ke ndatiaku na ndi̱ì, ra nuu ndiayu ña ndakoo ra Moisés va ke ndakani ña xaꞌa ña, ¿ra a käꞌvi va ndo ña tu saa? Ra na kundaa ini ndo chi suꞌva va ke kachi Ndioxi ndikaꞌan ra: 32 “Yuꞌu kuvi Ndioxi ra ^kañuꞌu ra Abraham, xiꞌin ra Isaac, xiꞌin ra Jacob”, kachi ra. Ra xiꞌin tuꞌun yoꞌo ke kundaa ini yo ña ndatiaku va ndia xii xikua yo yoꞌo, saa chi tu ndindatiäku ndia saa ra küvi vi ^kañuꞌu ndia Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ndia saduceo kan.

33 Ra te xini soꞌo yuvi na ndee kan, ña ndichi ni ^sañaꞌa Jesús, saa ra ndakanda ni ini na.

Sañaꞌa Jesús ndia ña kuu ndiayu ña chee vaꞌa ka

34 Ra saa te kundaa ini ndia fariseo ña sakutaxin Jesús yuꞌu ndia saduceo kan, ra saa ndakutaꞌan tuku va ndia ña ndikataꞌan ndia, 35 Ra saa nindakatuꞌun iin ra maestro ra sañaꞌa ndiayu Ndioxi Jesús, ña kuni ra kotondoso ra ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

36 ―Tata Maestro, ¿nuu ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra ndia ña kuu ndiayu ña chee vaꞌa ka nuu takundiꞌi ña? ―*kachi ra.

37 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ndiayu ña kaꞌnu vaꞌa ka nuu takundiꞌi ña ke yoꞌo: “Kuꞌvi ni ini kun kuni kun Tata kun Ndioxi xiꞌin takundiꞌi nima kun, xiꞌin takundiꞌi ña tiaku kun, xiꞌin takundiꞌi ña xinituni kun.” 38 Ra ña yoꞌo ku ndiayu ña nuu vaꞌa va, ra ña yoꞌo ke chee nuu takundiꞌi va tu ña. 39 Ra ndiayu ña uvi ku tu ña yoꞌo, ra kuni kitaꞌan va ña xiꞌin ndiayu ña nuu: “Kuꞌvi ni ini kun kuni kun na taꞌan kun, ta kuꞌva kuꞌvi ini kun xini kun mii kun”, kachi ña. 40 Ra uvi saa ndiayu yoꞌo kuvi ña kuu tioꞌo takundiꞌi va ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra kuu tu ña tioꞌo ña sañaꞌa na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va ―kachi Jesús xiꞌin ra.

Kaꞌnu ni ka va ra tiꞌvi Ndioxi xaa nuu ra rey David

41 Ra saa kúú ndia fariseo kan itaꞌan ndia ndita ndia, ra saa nindakatuꞌun Jesús ndia, 42 kachi ra saa:

―¿Ndixaa tuvi ndoꞌo xaꞌa ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku na yuuvi yoꞌo? ¿Ra yoo seꞌe ku ra tuvi ndo? ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Ra saa ndakuiin ndia kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Seꞌe ra David va kuvi ra ―kachi ndia.

43 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Tu saa, ¿ra nichuun ke ndikaꞌan David ña kuu Iva ra, ra kixi kan? Te ndikaꞌan ra xiꞌin ndiee Tachi Yii Ndioxi, ta kachi ra suꞌva:

44 Suꞌva kachi Tata yu Ndioxi xiꞌin Iva yu:

Naꞌa, kunduꞌu kun xitia kuaꞌa yu,

ra na sandiꞌi yu xaꞌa

takundiꞌi na iyoo kuachi xiꞌin kun, kachi Ndioxi ndikaꞌan ra, kachi ra David.

45 ’Ra tu “Iva” va tu ra David kachi ra xiꞌin ra tiꞌvi Ndioxi xaa, saa ra, ¿ni ke sa tu ra ña kuu seꞌe ra ra? ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

46 Saa ra ndia nii ka tuꞌun ninïꞌi ndia ndakuiin ndia yuꞌu ra. Ra ndia kii kan ke ndixkuiin na ña nindäkatuꞌun ka na Jesús.

23

Kaꞌan Jesús ña chiꞌña ni tuꞌun ndia fariseo ra saa tu ndia maestro va

1 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin yuvi na ndee kan, ra ndikaꞌan tu ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra va ra kachi ra saa:

2 ―Ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, xiꞌin ndia fariseo, ra xini vaꞌa va ndia kan ni ke kachi tuꞌun Ndioxi. 3 Ña kan ke, na kandixa va ndo takundiꞌi ña sañaꞌa ndia ndoꞌo, ndi su na kundïkun ndo chiñu kiꞌvi ña xa ndia, chi ndia kan, ra siin sañaꞌa ndia, ra siin tu xa va ndia. 4 Ra kuaꞌa ni chiñu ña ndaku, ña uꞌvi ni xaꞌndia ndia nuu yuvi sa na, ndi su mii tu ndia, ra ndia nii chiñu loꞌo ña kaꞌan ndia xaꞌa ke xä vi ndia. 5 Ra takundiꞌi chiñu ña xa ndia, ra süvi ña xatoꞌo ndia Ndioxi ke xa ndia ña, chi ña kuni ndia kindoo vaꞌa ni ndia nuu na ñuu va ke xa ndia ña. Ra xaꞌa ña kan ke iin niꞌi savi ndia tutu ña ndoso tuꞌun Ndioxi nuu xika ndia, ra ndia nuu tikoto ndia xiꞌin tiaan va ndia ndee tuꞌun Ndioxi xika ndia, ra xinisii ni tu ndia kundixi ndia tikoto ña nani ni iꞌva yuꞌu va ña vaꞌa na kuni yuvi ra kaꞌan na xaꞌa ndia, ña ndinuni ni ndikun ndia Ndioxi. 6 Ra te kuaꞌan ndia nuu iyoo viko, a te kuaꞌan tu ndia veꞌe ñuꞌu, ra kutoo ni ndia kundee ndia tiayu tu ndita chi nuu, nuu ndee na kunaꞌnu. 7 Ra kuni ni tu ndia ña na satoꞌo yuvi ndia, te ndakutaꞌan na xiꞌin ndia nuu yaꞌvi, ra “maestro” ke na kachi yuvi xiꞌin ndia kuni ndia.

8 ’Ndi su ndoꞌo ra ndiätu ndo ña kaꞌan na “maestro” xiꞌin ndo, saa chi ndoꞌo ra iin kuvi va ndo xiꞌin takundiꞌi yuvi, ra indaa mituꞌun va kuu Cristo ra kuu Maestro ndo. 9 Ra ndia nii tu na, na käꞌan ndo “tata” xiꞌin nuu ña yuuvi yoꞌo, chi indaa mituꞌun va kuvi Tata yo Ndioxi ra iyoo ndivi. 10 Ra nii täxi tu ndo ña kaꞌan na “maestro” xiꞌin ndo, saa chi indaa mituꞌun va kuu Cristo ra kuu Maestro. 11 Ra na kuchee inuu nuu ndo, ra xiniñuꞌu na sachiñu na nuu takundiꞌi va ndo. 12 Saa chi yuvi na ndasa chee ni mii, kuvi na nduu loꞌo va, ra na ndasa loꞌo mii kuvi tu na nduchee ka va.

13 ’Ra ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, xiꞌin ndoꞌo ndia fariseo, saa chi chiꞌña ni tuꞌun ndo, ra ndasi ndo yeꞌe ña kuu ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra täxi ndo kiꞌvi yuvi, ra nii mii tu ndo xïin kiꞌvi va, ra na kuni kiꞌvi, ra nii täxi tu ndo kiꞌvi na kan va.

14 ’Ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndia maestro ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndoꞌo ndia fariseo, saa chi chiꞌña ni tuꞌun ndo, ra sandaꞌvi ni tu ndo na siꞌi ndaꞌvi na ndukuaan va, chi kindiaa ndiꞌi ndo ñaꞌa ña iyoo veꞌe na ndaꞌa na, ra ña kuni ndo kindoo vaꞌa ndo nuu na ñuu, ra naꞌa ka vi kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi. Ra xaꞌa ña xa ndo ña yoꞌo ke chee ni ka tundoꞌo vaxi nuu ndo sa Ndioxi.

15 ’Ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndoꞌo ndia fariseo, saa chi chiꞌña ni tuꞌun ndo, ra kee ndo kuaꞌan ndo iinii kuvi nuu ñuꞌu, ra ndia nuu tiañuꞌu va yaꞌa ndo kuaꞌan ndo ña nduku ndo na kundikun sata ndo, ra te niꞌi ndo na, ra na ndiee ka sandiꞌi ndo xaꞌa va kuvi na, saa chi na ndasa ñaꞌa va ndo kuvi na, ra ndiaya ke kuꞌun va na, xaꞌa ña xa ndo.

16 ’Ndaꞌvi ni ndoꞌo, saa chi ta kuꞌva iyoo na kuaa va ke iyoo ndo, ra niꞌi tu ndo ichi nuu inka na kuaa va, saa chi kaꞌan ndo xiꞌin yuvi kachi ndo saa: “Tu veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ke na chunaꞌa na ña kindoo na sa na iin chiñu, saa ra kuni kachi ña saa ña köo ña ndikindoo vi na, ndi su tu oro ña iyoo ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu va ke na chunaꞌa na, saa ra xiniñuꞌu na saxinu va na nuu ña kindoo na sa na”, kachi ndo. 17 ¡Ndoꞌo, ra na kiꞌvi va kuvi ndo, ra kuaa va tu ndo! ¿Ndia ña ke xiniñuꞌu vaꞌa ka tuvi ndo: a oro, a veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ña ndasa yii oro kan va? 18 Ra kaꞌan tu ndo kachi ndo suꞌva va xiꞌin yuvi: “Tu Altar yii ke na chunaꞌa na ña kindoo na ña sa na iin chiñu, saa ra kuni kachi ña saa, ña köo vaꞌa ña ndikindoo vi na sa na; ndi su tu ñaꞌa ña ñuꞌu ña soko na nuu altar yii ini veꞌe ñuꞌu va ke na chunaꞌa na ña kindoo na sa na iin chiñu, saa ra xiniñuꞌu na saxinu va na ña kindoo na sa na”, kachi ndo. 19 Ndoꞌo, ra kuaa ndo, ra kiꞌvi ni va tu ndo, saa chi ¿ndia ña ke xiniñuꞌu vaꞌa ka tuvi ndo, ñaꞌa ña soko na, a mii altar yii, nuu kuaꞌan ña nduyii va ña? 20 Ra na chunaꞌa altar yii, ña kindoo na sa na iin chiñu ra süvi takua altar yii ke chunaꞌa na ña kindoo na sa na ña, chi chunaꞌa tu na takundiꞌi ñaꞌa, ña iyoo nuu altar yii kan va. 21 Ra na chunaꞌa tu veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ña kindoo na ña sa na iin chiñu, saa ra süvi takua veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ke chunaꞌa na ña kindoo na sa na ña, chi chunaꞌa tu na Ndioxi ra iyoo ini va ña. 22 Ra na chunaꞌa ndivi ña kindoo na sa na iin chiñu, ra süvi takua ndivi ke chunaꞌa na ña kindoo na sa na ña, chi chunaꞌa tu na Ndioxi va, ra saa tu tiayu tun nduꞌu va ra.

23 ’Ndavi ni ndoꞌo, ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndoꞌo ndia fariseo, saa chi chiꞌña ni tuꞌun ndo, chi ña xa ndo ke tava va ndo iin taꞌvi loꞌo ñaꞌa ña chiꞌi ndo tixi uxi taꞌvi takundiꞌi ñaꞌa, ña chiꞌi ndo, ra taxi ndo ña ndaꞌa Ndioxi, ndi su naa va ini ndo ña saxinu ndo ndiayu Ndioxi ña xiniñuꞌu vaꞌa ka, ña kaꞌan kachi saa: na satoꞌo ndo na taꞌan ndo, na kuꞌvi ini ndo kuni ndo na, ra na kandixa vaꞌa tu ndo Ndioxi va; ra na taxi tu ndo iin taꞌvi loꞌo nuu uxi taꞌvi ñaꞌa ña chiꞌi va ndo, ra na kukuïin vi ndo ña sa ndo ña kan. 24 Ndoꞌo, ra na kuaa, na inuu ichi nuu na kuaa va kuvi ndo, saa chi te xiꞌi ndo ndia ndia ka ndutia, ra saxixin va ndo ra ña vaꞌa na köko ndo ndikama vali, ndi su xïni vi ndo, ra koko va tu ndo iin camello chee. Ra na kundaa ini ndo ña kaꞌan yu suꞌva xiꞌin ndo, saa chi, niña chiñu vali va ke ndiꞌi ni ini ndo xaꞌa, ra ndiayu Ndioxi ña xiniñuꞌu vaꞌa, ndakoo va tu ndo.

25 ’Ndaꞌvi ni ndoꞌo ndia Maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndoꞌo ndia fariseo, saa chi chiꞌña ni tuꞌun ndo, ra te ndakatia ndo koꞌo xixi ndo, a yaxin ña xiꞌi ndo tiakuii, ra niña chi sata va ña ke ndakatia ndo, ndi su chi ini ña, ra iin chitu ndaa va ña yakua. Ra ta kuꞌva xa ndo xiꞌin ña yoꞌo ke, iyoo tu mii va ndo, saa chi toꞌo ni va xa ndo, ndi su nima ndo ra iin chitu ndaa va ña xiꞌin ña kuiꞌna xiꞌin ña kini. 26 Ndoꞌo, ndia fariseo kuaa, ra xiꞌna ka va chi ini yaxin ndo xiꞌin ini koꞌo ndo ke na ndakatia ndo, ra saa ke kindoo vaꞌa tu ndia chi sata va ña.

27 ’Ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi xiꞌin ndoꞌo ndia fariseo, saa chi chiꞌña ni tuꞌun ndo, ra ta iyoo kaka na ndii va ke iyoo ndo, saa chi kaka na ndii, ra chi sata va ña ke ndakaꞌyu na, ña yaa, ra sa̱ví ka vi ñaꞌa ña, ndi su chi ini ña, ra iin chitu ndaa va leke ndii, xiꞌin takundiꞌi ña kini. 28 Ra ta kuꞌva iyoo kaka na ndii kan va ke iyoo tu ndoꞌo va, saa chi toꞌo ni va xa ndo nuu yuvi, ndi su nima ndo, ra iin chitu ndaa va ña xiꞌin tuꞌun chiꞌña xiꞌin ña ndivaꞌa.

29 ’Ndaꞌvi ni ndoꞌo ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndoꞌo ndia fariseo, saa chi chiꞌña ni tuꞌun ndo, ra täxi vaꞌa vi ndo, ndiꞌi xaꞌa kaka nuu ndoꞌni na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ra saa xa tu ndo, xiꞌin kaka nuu ñuꞌu na xindikun Ndioxi va, chi savi ka vi ndasa ndo xiꞌin ña, 30 Ra te ndiꞌi, ^kaꞌan ndo kachi ndo saa: “Tu xa ndee vi yo kii te xindee na xii xikua yo xinaꞌa, saa ra kandïxa vi yo, ña koo yuꞌu yo xiꞌin na, ña kaꞌni na na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi”, kachi ndo. 31 Ra xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan ndo yoꞌo ke, ndañaꞌa ndo mii ndo ña kuu ndo seꞌe xikua na xaꞌni na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va. 32 ¡Ra ta kuꞌva xa na xii xikua ndo ke na sa tu ndoꞌo va, ña vaꞌa na saxinu ndo nuu chiñu ña xaꞌa na xiꞌin te yachi! 33 Ndoꞌo, yuvi ñaꞌa, seꞌe timiaꞌa, ¿ra ni ke sa ndo ña vaꞌa kaku ndo, ra küꞌun ndo ndiaya, tuvi ndo? 34 Ra na kundaa ini ndo, chi yuꞌu kuvi ra tiꞌvi na kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi kixi na, xiꞌin na ndichi, xiꞌin na maestro sañaꞌa tuꞌun Ndioxi; ndi su ndoꞌo, ra kaꞌni va ndo sava na, ra sava tu na tiin ndo katakaa ndo ndaꞌa cruz va, ra sava tu na tiin ndo kani ndo nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu va, ra sava tu na kundikun ndo taxi ndo ta ñuu ta ñuu va. 35 Ra xaꞌa ña sa ndo ña yoꞌo ke, ndakuiso kuachi ndo xaꞌa takundiꞌi nii yuvi toꞌo, na xaꞌni na xii xikua ndo xinaꞌa ta kuu ra Abel, iin saa ndia ra Zacarías, seꞌe ra Berequías, ra xaꞌni ndo ini veꞌe ñuꞌu nuu iyoo altar yii. 36 Ra ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi xaꞌa nii na ndixiꞌi kan ke, kixi yaa va tundoꞌo sata ndoꞌo na ndee tiempo vichin ―*kachi Jesús xiꞌin na.

Xaku Jesús xaꞌa na ñuu Jerusalén

37 Saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa:

―¡Kusuchi ni ini yu xaꞌa ndoꞌo na ñuu Jerusalén, saa chi väꞌa vaꞌa vi ^xa ndo, chi xaꞌni ndiꞌi va ndo na kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi, ra xakin tu ndo yuu na tiꞌvi Ndioxi vaxi nuu va ndo! ¡Ra kuaꞌa ni va ichi kuni yu ndakaya ndiꞌi yu ndoꞌo ña sakaku yu ndoꞌo, ta kuꞌva ^xa iin nduxi xiꞌin seꞌe vali ri, ta ndataan ri ri tixi ndixin ri, ra saa ke kuni yu sa yu xiꞌin ndo, ndi su ndixïin ndo! 38 Ra xaꞌa ña kan ke niꞌi ndo tundoꞌo vichin, saa chi veꞌe ndo, ra ndoo ndaꞌa ndiꞌi va ña, 39 ra kuni yu ña na kundaa ini ndo, chi vichin, ra küni yachi ka ndo yuꞌu, chi ndia te na xaa kii, ña kaꞌan na ñuu yoꞌo xiꞌin yu kachi na saa: “¡Kaꞌnu ni ra xaa sakaku yoo xiꞌin kivi Tata yo Ndioxi ra iyoo ndivi!”, kachi na, ra ndia saa vi ke kuni ndo yuꞌu ―*kachi Jesús xiꞌin na.

24

Kaꞌan Jesús ña ndiꞌi va xaꞌa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén

1 Ra saa te kanata Jesús ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra, ra saa kuyachin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra xaꞌa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan, ña chee ni ña, ra iyo ni kaa ña. 2 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿A tiaa ni iyo kaa veꞌe ñuꞌu chee yoꞌo tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo chi ña ndaa va ke kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin, chi vaxi kii ra ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña, ra yuu ña kuvaꞌa ña, ra iin kutia yava va ña kundee ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Suꞌva ke kuu te xa ninumi ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi

3 Ra saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia iku ña nani Olivo, ra ikan ndixaa Jesús ndakunduꞌu ra, ra saa kuyachin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra nindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―Tata, kuni ndi ña na ndatuꞌun kun xiꞌin ndi, ¿ama ke kuu ndiꞌi ña ndikaꞌan kun? ¿Ra ni ke kuu kuni ndi ta xa ninumi ndiko kun kixi kun? ¿Ra ni ke sa tu ndi kundaa ini ndi ta xa ninumi ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo? ―kachi ndia xiꞌin ra.

4 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuenda ni koo ndo, koto ndia na sandaꞌvi ndoꞌo. 5 Chi kuaꞌa ni na kixi ra kuniñuꞌu na kivi yu ña sandaꞌvi na yuvi, ra kachi na saa: “Yuꞌu ku Cristo ra xaa sakaku na yuuvi yoꞌo”, kachi na, ra kuaꞌa ni yuvi sandaꞌvi na. 6 Ra te xa na xaꞌa kuni soꞌo ndo ña xa iyoo ni kuachi ra xaꞌa kuni soꞌo ndo ña kanitaꞌan ni yuvi saa ra kuayüꞌvi ndo, chi xiniñuꞌu saa ke kuu va. Ndi su süvi ña xa ndiꞌi xaꞌa kuvi ña yuuvi yoꞌo. 7 Ra kuaꞌa ni ñuu ra kanitaꞌan ni ña xiꞌin taꞌan ña, ra saa tu ñuu ña kunaꞌnu va, chi kanitaꞌan ni tu ña kan va xiꞌin taꞌan ña; ra kuaꞌa ni nuu kueꞌe kixi, ra kundikaa ni soko, ra kuaꞌa ni ñuu ndiee ni taan. 8 Ndi su süvi ña ndikun ndiꞌi xaꞌa kuvi ña yuuvi yoꞌo, chi ña sakan xaꞌa va kuvi tundoꞌo ña satixuꞌvi ña na.

9 ’Ra kii kan tiin na ndoꞌo, ra ndataxi na ndoꞌo ndaꞌa na chiñu ra sandivaꞌa ni na xiꞌin ndo; ra kaꞌni na ndoꞌo, ra kundasi takundiꞌi na yuuvi yoꞌo ndoꞌo, xaꞌa ña ndikun ndo yuꞌu. 10 Ra te xa na xaa kii kan, ra kuaꞌa ni na ndikun yuꞌu, ra nandiko va ini na, ra kundïkun ka na yuꞌu; ra xaꞌa na kundasi taꞌan mii va na, ra xiko taꞌan mii va tu na nuu na chiñu. 11 Ra kii kan ra kuaꞌa ni na maña, na xa kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi kixi sandaꞌvi yuvi, ra kuaꞌa ni yuvi sandaꞌvi na. 12 Ra xaꞌa ña nduu ikú ni yuvi ke kuaꞌa ni na ndi̱kò, ra küꞌvi ka ini na kuni taꞌan na. 13 Ra na kuchuun sa ndiee ini ndia kii ndiꞌi, ra ndïko ini na ña ndikun na yuꞌu, ra na kan ku vi na kuchuun kaku va. 14 Ra iinii saa ña yuuvi yoꞌo kaꞌan ndoso na ndikun yuꞌu, tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan xaꞌa ichi nuu xaꞌndia ra chiñu, ña vaꞌa na kundaa ini takundiꞌi na xaꞌa ña, ra saa vi ke ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo.

15 ’Ra vichin ke na kundaa ini ndo, chi vaxi kii ra kanata kiti ñaꞌa ri kundasi Ndioxi xini ra. Ra ri kan kuvi ri ndikaꞌan ra Daniel xaꞌa. Ra ta xa na kuni ndo kiti kan ña ndakunduꞌu ri nuu yii, ra saa ke kundaa ini ndo ña xa xaa kii ña vaxi tundoꞌo va ―na ^kaꞌvi, ra na kundaa ini na xiꞌin ña kaꞌvi va na―, 16 ra na ndee Judea, ra na kunu na kuꞌun na chi iku va. 17 Ra na ndee tu chi xini veꞌe, ra na kïꞌvi ka na veꞌe na, ña ndakiꞌin na ñaꞌa na. 18 Ra na ñuꞌu xachiñu iku, ra na ndïko ka na veꞌe na ña ndakiꞌin na tikoto na. 19 Ra ndaꞌvi ni na siꞌi na ñuꞌu seꞌe, xiꞌin na iyoo seꞌe vali, te na xaa kii ña kuu ña yoꞌo. 20 Ña kan ke na kaꞌan ni ndo xiꞌin Ndioxi, ra te xa na kuu saa, ra na küu ña yoo te kuun savi, xiꞌin ni kii yii sábado kii ndakindiee. 21 Ra tundoꞌo kaꞌnu ña kuu kii kan, ra ndia te xavaꞌa Ndioxi ña yuuvi yoꞌo, ra täan kuu ña, iin saa ndia vichin, ra nii kii ña vaxi küu ka ña. 22 Ra tu kuëe ndixaꞌndia Ndioxi tiempo yoꞌo ña ndasa loꞌo ra ña, saa ra ndia nii yuvi kuvi na käku vi, ndi su xaꞌa na ndikun sata ra na ndikaxin ra ke kaꞌndia ra tiempo yoꞌo ra nduloꞌo va kii.

23 ’Ra kii kan ndakoyo sava yuvi kaꞌan na xiꞌin ndo kachi na saa: “Kotoꞌni ndo, chi kaa iin ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku yoo”, kachi na; ra kaꞌan tu na kachi na saa: “Kaa va iin ra”, kachi na xiꞌin ndo, ndi su na kandïxa ndo ña kaꞌan na. 24 Chi kuaꞌa ni na maña kixi ra kachi na saa: “Yuꞌu ku Cristo”, a “Yuꞌu kuvi ra kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi”, kachi na. Ra kuaꞌa ni ña ndichi xiꞌin ña xituꞌun sa na, ña sandaꞌvi na yuvi, ra kusana ndia na xa ndikaxin Ndioxi kundikun ichi va ra kuni na sandaꞌvi na. 25 Ña kan ke xa kaꞌan ndiꞌi va yu ña yoꞌo xiꞌin ndo vichin, ra na kiꞌin ni ndo kuenda xiꞌin mii ndo. 26 Ra te na kaꞌan na xiꞌin ndo kachi na saa: “Kuaꞌan ndo kuni ndo, chi iku kaa iin ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku yoo”, kachi na; ra na kandïxa ndo kuꞌun ndo. Ra tu na kaꞌan tu na xiꞌin ndo kachi na saa: “Naꞌa ndo, ra kuni ndo chi ini veꞌe yoꞌo iin ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku yoo”, na kachi na xiꞌin ndo, saa ra na kandïxa ndo na. 27 Saa chi kii na nandiko yuꞌu ra xaa yoꞌo vichin ra iin ta kuꞌva xa taxa ta ndayeꞌe ña chi nuu kanata ñuꞌu ra iin saa ndia chi nuu kita ña, saa ke kuu, saa chi kuni takundiꞌi va na yuuvi yoꞌo yuꞌu. 28 Ra xa kundaa va tu ini ndo, chi ndia ndia ka mii nuu ndee kiti ndìì, ra ikan ke ndakutaꞌan pilo ndee va ri ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Suꞌva ke kuu te na ndiko ra tiꞌvi Ndioxi xaa nuu ña yuuvi yoꞌo

29 ’Ra te xa na ndiꞌi suꞌva kuu tundoꞌo kaꞌnu kan, saa ra kuñaa nuu ñuꞌù kaa, ra nii yoo kaa ra ndayëꞌe ka ri, ra kimi ri ndee nuu ndivi kaa, ra koyo ndiꞌi va ri, ra takundiꞌi ñaꞌa ña ndee nuu ndivi kaa ra ndakanda ndiꞌi va ña. 30 Ra saa kuni takundiꞌi na ña kuu nuu ndivi, ña taxi kuꞌva nuu na ña xa kuyachin ni ndiko tuku yuꞌu, ra xaa yoꞌo kixi yu. Ra te xa na kuni takundiꞌi na ñuu yuuvi yoꞌo yuꞌu, ña kee yu ndivi vaxi yu iin nuu viko xiꞌin takundiꞌi ndiee yu ña kaꞌnu, saa ra yuꞌvi ni na ra kuaku ni na. 31 Ra tiꞌvi yu na tatun yu kuꞌun na kumi saa tutun ña yuuvi, ra kuniꞌi na itun tivi na, ña ndakaya na na ndikaxin yu koo xiꞌin yu ndivi, na ndee chi nu kanata ñuꞌu, ra iin saa ndia nuu kita ña.

32 ’Ra na kutuꞌva ndo tuꞌun ndichi xaꞌa itun koxi: Te xa xaꞌa nduu itia ndaꞌa nu, ra xaꞌa ndukuii nu, ra saa ke xa kundaa ini ndo ña xa kuyachin tiempo savi va. 33 Ra kuꞌva saa ke iyoo tu ña yoꞌo va, saa chi te xa na kuni ndo ña xaꞌa kuu takundiꞌi ña yoꞌo, saa ra kuni kachi ña saa, ña xa ninumi ndiko tuku va yu. 34 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi yuvi na ndee vichin ra ndee ka va na nuu ña yuvi yoꞌo, te na kuu takundiꞌi ña yoꞌo.

35 ’Ndivi kaa xiꞌin ñuꞌú yoꞌo, ra ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña, ndi su tuꞌun yu ra ndïꞌi xaꞌa ña, chi xinu ndiꞌi va ña kaꞌan ña.

36 ’Ra ndia nii na kundäa ini ndia kii ke, ra ndia hora ke ndiko yu, chi ndia nii na tatun Ndioxi na iyoo ndivi ra kundäa ini na; ra nii yuꞌu, ra xaa yoꞌo, kundäa ini; chi indaa mituꞌun iva va yu kuvi ra xini ama ke kuu saa. 37 Ra na kundaa ini ndo, chi ta kuꞌva kuu xinaꞌa, te ndixiyo ra Noé va ke kuu, kii te na ndiko yuꞌu ra xaa yoꞌo, 38 saa chi te xitiaku ra Noé, te täan kuun savi ñaꞌa, ra yuvi kan, ra ndakundiee na xixi na, ra xiꞌi na, ra satandaꞌa taꞌan va tu na, ra saa kuu na ndee na saa, ndia te ndixaa kii ndikiꞌvi ra Noé ini barca va. 39 Saa chi nindakäni ini vi na ña ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi, ra saa kuu na ndee na saa, ndia te xaꞌa kuun ñaꞌa savi ra xaꞌni ndiꞌi va ra na. Ra kuꞌva saa ke kuu tu te xa na ndiko yuꞌu ra xaa yoꞌo vichin va. 40 Chi kii kan, ra tu ñuꞌu uvi tiaa xachuun ndia iku, ra iin ra kuꞌun xiꞌin yu, ra iin ra ndoo va. 41 Ra tu xika tu uvi na siꞌi, ndiko ná, ra iin ña kuꞌun xiꞌin yu, ra iin ña ndoo va.

42 ’Ña kan ke na kiꞌin ni ndo kuenda, chi kundäa ini ndo ama ke ndiko yuꞌu, ra kuu Iva ndo kixi yu. 43 Ra na kundaa ini ndo ña yoꞌo, saa chi tu iin ra tata, ra iyoo iin veꞌe ra, ra na kundaa ini ra ama ke kiꞌvi ra kuiꞌna ña sakuiꞌna ra ñaꞌa veꞌe ra, saa ra küsun vi ra, chi kunduꞌu va ra kondiaa ra, ra täxi vi ra kiꞌvi ra kuiꞌna kan ña sakuiꞌna ra ñaꞌa ra. 44 Ra kuꞌva saa ke na sa tu ndoꞌo va, ña na koo nduvi ni ndo; saa chi yuꞌu ra xaa yoꞌo, ra kii te kuëe ndiatu ndo yuꞌu va ke ndiko yu kixi yu ―kachi Jesús xiꞌin na.

Tuꞌun ndichi xaꞌa na vaꞌa ni xachiñu tatu xiꞌin xaꞌa na yuku

45 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ná ndatuꞌun yu xiꞌin ndo ndia kuꞌva ke iyoo iin ra xachiñu tatu ra toꞌo ni, ra ndichi ni ra. Ra na kundaa ini ndo chi ra kan kuvi ra ndakiꞌin ndiayu ña kiꞌin ra kuenda xiꞌin veꞌe ra kuu xitoꞌo ra, ña vaꞌa taxi ra ña kuxi takundiꞌi na xachiñu tatu nuu ra kuu xitoꞌo ra, ta mii hora ña kaꞌun ini na. 46 Ra vaꞌa ni kee ra xachiñu tatun kan, tu iin ta kuꞌva ndikaꞌan ra xitoꞌo ra xiꞌin ra ke, na sa ra, te na nandiko ra kan xaa ra. 47 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi taxi va ra xitoꞌo ra, ndiayu ndaꞌa ra ña ndakuiso chiñu ra xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa, ña kuu mii ra xitoꞌo ra. 48 Ndi su tu ra xachiñu tatu kan, ra ra iku va kuvi ra, ra xaꞌa ra ndakani ini ra kaꞌan ra saa: “Ndïko yachi vi ra xitoꞌo yo”, kaꞌan ra. 49 Saa ra xaꞌa ra sandivaꞌa ra xiꞌin na xachiñu tatu taꞌan ra, na nindoo ndaꞌa ra kiꞌin ra kuenda xiꞌin. Ra ndakutaꞌan ra xiꞌin na xiꞌi, ña kuxi ra xiꞌin na, ra koꞌo ra xiꞌin va na. 50 Ra kii te kuëe ndiatu ra, te naa ni ini ra, saa ra tuꞌva xaa va ra xitoꞌo ra, ña niꞌi taꞌan ra xiꞌin ra. 51 Saa ra tiaa ni sandivaꞌa ra xitoꞌo ra xiꞌin ra, ra tiin ra ra, ra sakoꞌni ra ra nuu ndoꞌni yuvi ñaꞌa, na chiꞌña tuꞌun. Ra ikan kuu nuu kuaku ni ra, ra iin ndiakua ndakaxi nùꞌù ra ―*kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

25

Tuꞌun Ndichi xaꞌa uxi na siꞌi vali kuaan tiaki

1 Saa ndikaꞌan Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ta kuꞌva ndoꞌo uxi na siꞌi vali kuaan, saa ke ^kuu, xiꞌin ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. Na siꞌi vali kuaan na uxi kan, ra kiꞌin na ñaꞌa, nuu ñúꞌu ndutia xaꞌan ra kutuun nuu na, ña vaꞌa kuꞌun na ndakiꞌin na ra tandaꞌa kan. 2 Ra uꞌun kuvi na ndichi ni, ra uꞌun kuvi tu na kiꞌvi va. 3 Ra na kiꞌvi kan, ra takua mii ñaꞌa ña ñuꞌu ndutia xaꞌan ña kutuun nuu va na ndakiꞌin na kuaꞌan xiꞌin na, ndi su kuäꞌan ka inka ñaꞌa ña ñuꞌu ndutia xaꞌan ra nandee ka ini ña, xiꞌin na. 4 Ndi su na siꞌi na ndichi ni kan, ra ndakiꞌin na ñaꞌa ña ñuꞌu ndutia xaꞌan kutuun nuu na, ra kuaꞌan ka tu inka ñaꞌa ña ñuꞌu ndutia xaꞌan va xiꞌin na. 5 Ra saa kuu, ra kukuachi va ra tandaꞌa kan, saa ra kiꞌin maꞌna va na, ra ndikixi ndiꞌi va na. 6 Ra saa te kuaꞌan kuu sava ñuu, ra tuꞌva xini soꞌo va na nindaꞌyu yuvi, kachi na saa: “Kee ndo ra ndakiꞌin ndo ra tandaꞌa, chi xa vaxi ra”, kachi na. 7 Ra saa ndakoo takundiꞌi na siꞌi vali kuaan kan, ra xaꞌa na ndasavii na ñaꞌa ña kutuun nuu na. 8 Ra saa ndikaꞌan na uꞌun, na kiꞌvi kan xiꞌin na uꞌun, na ndichi kan, kachi na saa: “Saniꞌi ndo loꞌo ndutia xaꞌan nduꞌu, saa chi ñùꞌù ndi ra xa kuni ndaꞌva va ña nuu ndi”, kachi na. 9 Ra saa ndakuiin na ndichi ni kan kachi na saa xiꞌin na kiꞌvi kan: “Küvi taxi ndi ra ndaꞌa ndo, saa chi iyo ni ndaꞌva tu ñùꞌù nduꞌu va, ra ña vaꞌa na kumäni ra nuu yo. Ra vaꞌa ka va na kuꞌun mii ndo nuu kiyaꞌvi ra, ra sata ndo ra sachiñu xiꞌin va ndo”, kachi na xiꞌin na. 10 Ra nani saa kuu na uꞌun, na kiꞌvi kan, ndoꞌni na ichi kuaꞌan na, ña sata na ndutia xaꞌan ra kutuun nuu na, saa ra xaa va ra tandaꞌa kan, ra na uꞌun, na xa iyoo nduvi kan, ra ndikiꞌvi va na xiꞌin ra ini veꞌe nuu iyoo viko tandaꞌa kan, saa ra ndasi va yeꞌe veꞌe kan. 11 Ra te ndiꞌi, saa xaa na siꞌi vali kuaan kiꞌvi kan, ra xa ndasi va yeꞌe, ra saa xaꞌa na kana na kachi na saa: “Tata, ndakuña yeꞌe nuu ndi, ndaꞌvi ni ndi”, kachi na. 12 Ra saa ndakuiin ra tandaꞌa kan kachi ra saa: “Küvi, saa chi xïni yu ndoꞌo”, kachi ra xiꞌin na, kachi tuꞌun ndichi yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin na. 13 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Na kiꞌin ni tu ndoꞌo va kuenda xiꞌin mii ndo vichin, saa chi kundäa ini ndo ndia mii kii ke, ra ndia mii hora ke ndiko yuꞌu ra xaa yoꞌo kixi yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

Tuꞌun ndichi xaꞌa xuꞌun

14 Ra saa ndikaꞌan Jesús inka tuku tuꞌun ndichi xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra kuꞌva suꞌva ke ^kuu xiꞌin ña. Ta kuꞌva ndoꞌo iin ra tata, ra ^ndasavii ña kee ra kuꞌun ra inka ñuu xika, ra ndakana ra na xachiñu nuu ra, ra ndataxi ra xuꞌun ra ndaꞌa na ña sachiñu na xiꞌin ña. 15 Ra iin ra taxi ra uꞌun mil xuꞌun ndaꞌa, ra inka ra taxi ra uvi mil ña ndaꞌa, ra inka ra taxi ra iin mil va ndaꞌa, ra kuꞌva ña kiꞌin ra kuenda kundiee ndia xiꞌin va ke, taxi ra ndaꞌa ndia. Ra te ndiꞌi, saa ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra. 16 Ra ra nindoo uꞌun mil ndaꞌa, ra ndikun ndakiꞌin ra kan ndixaꞌan ra nduku ra chiñu xa ra xiꞌin va ña, saa ra ndiniꞌi ra inka tuku uꞌun mil siki va ña. 17 Ra saa xa tu ra nindoo uvi mil ndaꞌa va, ra ndiniꞌi tu ra kan va, inka uvi mil siki ña. 18 Ndi su ra nindoo iin mil ndaꞌa, ra ña xa ra kan ke, kaan ra yavi, ra chikaa seꞌe va ra xuꞌun ra xitoꞌo ra.

19 ’Ra saa kuu, ra ndiyaꞌa kuaꞌa va kuiya, ra saa vi nandiko ra xitoꞌo ndia xachiñu tatu kan ndaxaa ra, ra saa xaꞌa ra ndasa yukun ra kuenda xiꞌin ndia. 20 Saa xaa ra nindoo uꞌun mil ndaꞌa, ra niꞌi siin va ra inka tuku uꞌun mil siki ña xaa ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra xitoꞌo ra kachi ra saa: “Tata, yoꞌo iyoo uꞌun mil xuꞌun kun ña taxi kun ndaꞌa yu, ra yoꞌo tu iyoo inka uꞌun mil ña ndiniꞌi yu siki va ña”, kachi ra. 21 Ra saa ndikaꞌan ra xitoꞌo ra xiꞌin ra kachi ra saa: “Tiaa ni vaꞌa xa kun, ra vaꞌa ni xachiñu kun, chi tiayu ni kun. Saa chi loꞌo va kuu xuꞌun ndakoo yu ndaꞌa kun, ra vaꞌa ni xachiñu kun xiꞌin ña, ra vichin, ra iin chiñu chee vaꞌa ka va ndataxi yu ndaꞌa kun, ra kuayaꞌa chi ini veꞌe ña ndatava kun viko xiꞌin yu”, kachi ra xitoꞌo ra xiꞌin ra. 22 Te ndiꞌi, saa ra xaa tu ra nindoo uvi mil ndaꞌa kan va, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra xitoꞌo ra kachi ra saa: “Tata, yoꞌo iyoo uvi mil xuꞌun kun ña taxi kun ndaꞌa yu, ra yoꞌo tu iyoo inka uvi mil ña ndiniꞌi yu siki va ña”, kachi ra xiꞌin ra. 23 Ra saa ndikaꞌan ra xitoꞌo ra xiꞌin ra kachi ra saa: “Tiaa ni vaꞌa xa kun, vaꞌa ni xachiñu kun, ra tiayu ni kun, saa chi loꞌo va kuu xuꞌun ndakoo yu ndaꞌa kun, ra vaꞌa ni xachiñu kun xiꞌin ña. Ra vichin, ra iin chiñu chee vaꞌa ka va ndataxi yu ndaꞌa kun, ra kuayaꞌa chi ini veꞌe ña ndatava kun viko xiꞌin yu”, kachi ra xitoꞌo ra xiꞌin ra. 24 Ndi su te xaa ra, ra nindoo iin mil ndaꞌa kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra xitoꞌo ra kachi ra saa: “Tata, xa xini va yu ini kun, chi yoꞌo ra tiaa ni ndaku ini kun, chi nii ña ndixäꞌan kun chiꞌi va kun, ra kuaꞌan kun sakee va kun ña, ra ndakaya kun kuiꞌi nuu ndixäꞌan kun ndataan kun itun kuiꞌi va. 25 Ra xaꞌa ña kan ke ndiyuꞌvi va yu, ra vaꞌa ka ndixaꞌan yu kaan yu iin yavi nuu ñuꞌu, ra chikaa seꞌe va yu xuꞌun kun, ra vichin, ra yoꞌo iyoo xuꞌun kun, ra ta iyoo ña taxi kun ndaꞌa yu, ra saa iyoo ña ndakiꞌin va kun”, kachi ra xiꞌin ra xitoꞌo ra. 26 Ra saa ndakuiin ra xitoꞌo ra kachi ra saa xiꞌin ra: “Yoꞌo, ra ndikuchïñu ña vivii sa chiñu kun, ra ra kiꞌvi va kuvi kun, saa chi xuxan ni kun, ra tu xa kundaa va ini kun ña sakee yu nuu ndixäꞌan yu chiꞌi yu, ra ndakaya yu kuiꞌi nuu ndixäꞌan yu ndataan yu itun kuiꞌi va, 27 ra, ¿a väꞌa ndixaꞌan kun taxi kun loꞌo xuꞌun yu ndaꞌa na sakuaꞌnu xuꞌun? Ra te xa ndaxaa yu vichin, ra xa ndakiꞌin va yu xuꞌun yu xiꞌin siki ña, ña niꞌi yu”, kachi ra xitoꞌo ra xiꞌin ra. 28 Ra saa ndikaꞌan ra xitoꞌo ra xiꞌin na ndee kan kachi ra saa: “Ndakiꞌin ndo xuꞌun, ña mil ñaa ndaꞌa ra, ra ndataxi ndo ña, ndaꞌa ra xa iyoo uxi mil nuu. 29 Saa chi na xa iyoo kuaꞌa ñaꞌa nuu, ra niꞌi kuaꞌa ka va na ña, ra kuaꞌa vaꞌa ka nduu ñaꞌa va na, ra na köo ña nuu, ra ndia ña loꞌo xa iyoo nuu na ke nundiaa ndaꞌa va na. 30 Ra ra ndikuchïñu vivii sa chiñu, ra kuu ra kiꞌvi yoꞌo, ra tiin ndo ra, ra sakoꞌni ndo ra chi keꞌe, chi nuu ñaa, ra ikan ku nuu kuaku ni ra, ra iin ndiakua ndakaxi nùꞌù ra”, kachi ra xitoꞌo ra xaꞌa ra ―*kachi Jesús xiꞌin na.

Kii ña kundaku kuachi xiꞌin na yuuvi yoꞌo

31 ’Te na ndiko yuꞌu ra xaa yoꞌo, kixi yu xiꞌin takundiꞌi ndiee yu, ra kixi takundiꞌi tu na tatun va yu xiꞌin yu, ra saa ke ndakunduꞌu yu tiayu kaꞌnu ña kaꞌndia yu chiñu. 32 Ra kii kan ke ndakaya takundiꞌi na yuuvi yoꞌo, ña xaa na nuu yu, ra ndakaxin yu na, ta kuꞌva ^xa iin ra ndiaa kiti, ta ndakaxin ra ndikachi vali sana ra, tiañu tixuꞌu. 33 Ra chi ndaꞌa kuaꞌa yu ke chindee yu ndikachi, ra chi ndaꞌa ichin yu ke chindee yu tixuꞌu. 34 Ra te ndiꞌi, saa kaꞌan yuꞌu, ra kuu Rey, xiꞌin na chindee yu chi ndaꞌa kuaꞌa yu, ra kachi yu saa xiꞌin na: “Ndoꞌo, na ndiniꞌi ña vaꞌa nuu Tata yu Ndioxi, ra kuayaꞌa ndo vichin, ña ndakiꞌin ndo nuu kundee ndo ndivi yoꞌo, chi yoꞌo ke xa iyoo ndúvi xaꞌa ndoꞌo, te kuvaꞌa ña yuuvi vi. 35 Saa chi te ndikaꞌun ini yu, ra taxi va ndo ña xixi yu; ra te ndi ichi tu ini yu tiakuii, ra taxi va ndo ra xiꞌi yu; ra ta kee yu inka ñuu ndixaa yu nuu ndo, ra ndakiꞌin mani va ndo yuꞌu veꞌe ndo; 36 ra te ndixiyo yala yu, ra taxi va ndo tikoto xindixi yu; ra te kiꞌin kueꞌe yu xikanduꞌu yu, ra ndixaa va ndo ixtoꞌni ndo yuꞌu; ra te xindikaa yu veꞌe kàà, ra ndixaa va ndo ixtoꞌni ndo yuꞌu”, kachi yu xiꞌin na. 37 Ra saa ndakatuꞌun na xa ña vaꞌa yoꞌo yuꞌu, kachi na saa: “Tata, ¿ama ke ndikaꞌun ini kun, ra taxi ndi ña xixi kun? ¿Ra ama ke ndi ichi ini kun, ra taxi ndi tiakuii xiꞌi kun? 38 ¿Ra ama ke kee kun inka ñuu xika ndixaa kun veꞌe ndi, ra ndakiꞌin mani ndi yoꞌo? ¿Ra ama ke ndixiyo yala kun, ra taxi ndi tikoto xindixi kun? 39 ¿Ra ama ke kiꞌin kueꞌe yoꞌo, ra ndixaa ndi ixtoꞌni ndi yoꞌo? ¿Ra ama ke xindikaa kun veꞌe kàà, ra ndixaa ndi ixtoꞌni ndi yoꞌo, Tata?”, kachi na xiꞌin yu. 40 Ra saa ndakuiin yuꞌu, ra kuu Rey, kachi yu saa xiꞌin na: “Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi takundiꞌi ña vaꞌa, ña xa ndo xiꞌin na ndaꞌvi na ndee nuu ña yuuvi yoꞌo, na kuu ñani yu, ra süvi xiꞌin na kan ke ndixa ndo ña, chi xiꞌin yuꞌu va ke xa ndo ña”, kachi yu xiꞌin na. 41 Ra te na ndiꞌi, saa kaꞌan tu yu xiꞌin na chindee yu chi ndaꞌa ichin va yu, ra kachi yu saa xiꞌin na: “Kuatiaꞌa ndo nuu yu, chi na ndivaꞌa va kuvi ndoꞌo, ra vichin ke kuꞌun ndo chi nuu xixi ñùꞌù, ñuu kaꞌñu, ña xa iyoo ndúvi xaꞌa timiaꞌa xiꞌin na tatun ri. 42 Saa chi te ndikaꞌun ini yu, ra nditäxi ndo ixta kuxi yu; ra te ndi ichi ini yu, ra nditäxi tu ndo tiakuii koꞌo va yu; 43 Ra ta kee yu inka ñuu ndixaa yu veꞌe ndo, ra ndixïin ndo ña ndakiꞌin mani ndo yuꞌu; ra ta ndixiyo yala yu, ra nditäxi ndo tikoto kundixi yu; ra te kiꞌin kueꞌe yuꞌu xikanduꞌu yu, ra ndixäa ndo kotoꞌni ndo yuꞌu; ra ta xindikaa tu yu veꞌe kàà, ra ndixäa ndo kotoꞌni ndo yuꞌu”, kachi yu xiꞌin na. 44 Ra saa ndakuiin na, kachi na saa xiꞌin yu: “Tata, ¿ama ke ndikaꞌun ini kun, ra ndi ichi ini kun tiakuii, ra kee kun inka ñuu xika ndixaa kun veꞌe ndi, ra ndixiyo yala kun, ra kiꞌin kueꞌe yoꞌo, ra xindikaa kun veꞌe kàà, ra ndichindiëe taꞌan ndi xiꞌin kun?”, kachi na xiꞌin yu. 45 Ra saa ndakuiin yu kachi yu saa xiꞌin na: “Ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi ta xini ndo na ndaꞌvi ndoꞌo, ra ndixïin ndo sa ndo ña vaꞌa yoꞌo xiꞌin na, ra süvi xiꞌin na kan ke ndixïin ndo sa ndo ña, chi xiꞌin yuꞌu va ke ndixïin ndo sa ndo ña”, kachi yu xiꞌin na. 46 Ra saa kaꞌndia yu chiñu kachi yu saa: “Yuvi ñaꞌa yoꞌo, ra na ku̱ꞌu̱n na xitun nuu xixi ñùꞌù ñuu kaꞌñu; ra na vaꞌa, na toꞌo na kuꞌun ña koo na xiꞌin Ndioxi, iin ndisaa kii, ndia ndikaa ndikuꞌun va”, kachi yu xiꞌin na ―*kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

26

Kataꞌan na ndia kuꞌva ke tiin na Jesús

1 Ra saa te sandiꞌi Jesús ndikaꞌan ra takundiꞌi ña yoꞌo, saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

2 ―Xa kundaa va ini ndo, chi ndia soo uvi kii va ke kumani ra tiandiaa kii ña ndatava na viko pascua, ra tiin na yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra ndataxi na yuꞌu ndaꞌa na saa ini xini yuꞌu, ra takaa na yuꞌu ndaꞌa cruz ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

3 Ra kii kan, ndakutaꞌan takundiꞌi ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu ndia sutu xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu, ra iin ndakaya takundiꞌi ndia ndee ndia nuu keꞌe veꞌe ra sutu kuchee ra nani Caifás. 4 Ra saa ndikataꞌan ndia, ña chikaa ndia kuachi siki sata Jesús, ña vaꞌa tiin ndia ra, ra kaꞌni ndia ra. 5 Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia kachi ndia saa.

―Tïin yo ra mii viko, chi koto kanitaꞌan yuvi xiꞌin yo, ra tiaa ni ndiee sa na xaꞌa ra ―kachi ndia xiꞌin taꞌan ndia.

Koso ndiee iin ñaꞌa ndutia xaꞌan tami xini Jesús

6 Ra saa kuu ndixaa Jesús ñuu Betania, ra ndikiꞌvi ra xikunduꞌu ra veꞌe ra Simón, ra ndoꞌo kueꞌe tiaꞌyu. 7 Ra nani saa kuu Jesús nduꞌu ra nuu mesa, ra saa ndixaa iin ñaꞌa, ra niꞌi ña iin yuyu loꞌo, ra iin chitu ndaa ña xiꞌin ndutia xaꞌan tami, ra yaꞌvi ni, ra saa taꞌvi ña sukun yuyu loꞌo kan, ra koso ndiee ña ra xini Jesús. 8 Ra te xini sava ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, saa ra ndukueꞌe ni ini ndia xini ndia ñaꞌa kan, ra ndikaꞌan ndia kachi ndia saa:

―¿Nichuun ke ndixitia uun ndutia xaꞌan tami, ra yaꞌvi ni kaa? 9 ¿A väꞌa ndikiyaꞌvi va ra? Ra kusana yaꞌvi ni va sata na ra, ra xuꞌun ña kiꞌin yo xaꞌa ra, ra vaꞌa taxi yo ña ndaꞌa na ndaꞌvi, ña chindiee taꞌan yo xiꞌin na ―kachi ndia.

10 Ra saa xini soꞌo Jesús ña ndikaꞌan ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Koo yaa ndo xiꞌin ña. ¿Nichuun kañaꞌa ndo xaꞌa ña? Chi ña xa ña xiꞌin yu yoꞌo, ra ña vaꞌa va kuvi ña. 11 Saa chi na ndaꞌvi na kaꞌan ndo xaꞌa, ra iin ndisaa kii va ke kundee na kan xiꞌin ndo, ndi su yuꞌu, ra süvi iin ndisaa kii ke kuiin yu xiꞌin ndo. 12 Ra ña xa ña yoꞌo xiꞌin yu vichin, ña chikaa ña ndutia ra xaꞌan tami yoꞌo yuꞌu, ra xa ña xanduvi va kuvi ña xiꞌin yu, te xa na nduxin na yuꞌu. 13 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ndia ndia ka nuu ñuꞌu ña yuuvi yoꞌo, nuu ndatuꞌun na tuꞌun vaꞌa xaꞌa yu, ra ikan ndatuꞌun tu na xaꞌa ña xa ña yoꞌo va, ra saa ndakaꞌan na xaꞌa ña vaꞌa ña xa ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Kindoo ra Judas ña ndataxi ra Jesús ndaꞌa ndia sutu kunaꞌnu xaꞌndia chiñu

14 Ra ra nani Judas Iscariote, ra itaꞌan xiꞌin ndia ña kuu ndia uxi uvi ña itaꞌan ndia xiꞌin Jesús, ra kee ra kuaꞌan ra nuu ndia sutu ndia kunaꞌnu. 15 Ra te ndixaa ra nuu ndia sutu kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¿Nisaa ke chaꞌvi ndo yuꞌu, ra ndataxi yu Jesús ndaꞌa ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa kindoo ndia, ña taxi ndia oko uxi xuꞌun kàà ña plata ndaꞌa ra. 16 Saa ra ndikun mii kii kan ke, xaꞌa va ra Judas, ña xika nduku ra ndia kuꞌva ke sa ra, ña vaꞌa ndataxi ra Jesús ndaꞌa na.

Xixini Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra

17 Ra kii nuu te iyoo viko ña xixi na ixta vaꞌa ña köo ndavi xiꞌin, saa kuyachin ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, ra nindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―Tata, ¿ndia mii ke kuni kun kuꞌun ndi savii ndi ñaꞌa kuxini yo viko pascua vichin? ―kachi ndia xiꞌin ra.

18 Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuaꞌan ndo ñuu, ra ikan kuni ndo iin tiaa, ra kaꞌan ndo xiꞌin ra kachi ndo saa: “Suꞌva ke kachi ra Tata Maestro: Xa ninumi ni xaa kii ña sa yu chiñu ña xiniñuꞌu sa yu, ra veꞌe kun kuvi ña kuni yu xaa yu ndatava yu viko pascua xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin yu”, ^kachi yu, kachi ndo xiꞌin ra ―*kachi Jesús xiꞌin ndia.

19 Ra iin ta kuꞌva kachi ra xiꞌin ndia ke xa ndixa va ndia, ra mii veꞌe tiaa kan ke xavii va ndia ñaꞌa ña kuxini ndia viko pascua kan. 20 Ra te xa kuaꞌan kuñuu, saa xaa Jesús, ra xikunduꞌu ra nuu mesa xiꞌin uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin ra. 21 Ra nani saa kuu Jesús xixini ra xiꞌin ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi iin ndoꞌo, ndia ndee xiꞌin yu vichin va kuvi ndo ndataxi yuꞌu ndaꞌa na saa ini xini yuꞌu ―kachi ra xiꞌin ndia.

22 Ra saa xaꞌa kusuchi ka vi ini ndia, ra xaꞌa ta iin ta iin ndia kaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata, ¿a yuꞌu kuvi ra sa saa xiꞌin kun? ―kachi ndia. 23 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Iin ndoꞌo ndia chindaxi ixta ini koꞌo ña xixi yu kuvi ndo ndataxi yuꞌu ndaꞌa na saa ini xini yuꞌu ―kachi ra xiꞌin ndia. 24 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa:

―Ña ndixa ke yuꞌu ra xaa yoꞌo, ra xa saa xiniñuꞌu ndoꞌo ni va yu, ta kuꞌva kachi mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va. Ndi su, ¡ndaꞌvi ni tiaa ra ndataxi yuꞌu!, ra vaꞌa ka va kee ra ndaꞌvi tu kuëe ndikaku ra ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

25 Ra saa ndakuiin ra Judas, ra ^kuni ndataxi Jesús ndaꞌa na saa ini, kachi ra saa:

―¿A yuꞌu kuvi ra sa saa, Tata Maestro? ―kachi ra.

Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Xa mii kun ndikaꞌan va ―kachi ra xiꞌin ra.

26 Ra nani saa kuu ndia xixi ndia ndee ndia, ra saa kiꞌin Jesús iin ixta, ra ndataxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, ra saa taꞌvi ra ña, ra taxi ra ña ndaꞌa ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Kiꞌin ndo ña yoꞌo kuxi ndo, chi ña yoꞌo ku iki kuñu yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

27 Ra te ndiꞌi saa kiꞌin ra iin copa ña ñuꞌu vino, ra ndataxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ra, ra saa taxi ra ña ndaꞌa ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Kiꞌin ndo copa yoꞌo, ra loloꞌo ra koꞌo takundiꞌi ndo, 28 saa chi vino yoꞌo kuvi ra kuu nii yu, ña kutia xaꞌa takundiꞌi na yuuvi yoꞌo, ra nii yu ña kutia kan, kuvi iin trato xaa ña kindoo yu xiꞌin ndo vichin. 29 Ra kuni yu ña na kundaa ini ndo vichin, saa chi nandïko ka yu ña koꞌo yu vino yoꞌo xiꞌin ndo; chi ndia te na xaa kii ña ndakutaꞌan tuku yo nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra ndia saa vi ke koꞌo yu vino ra xaa xiꞌin ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Kaꞌan Jesús ña tiseꞌe tuꞌun ra Pedro xaꞌa ra

30 Ra saa te ndiꞌi xita ndia yaa yii, ra saa kee ndia ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia, chi iku ña nani Olivo. 31 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ñuu vichin ra yuꞌvi takundiꞌi va ndo, ra ndakoo mituꞌun va ndo yuꞌu, chi saa kachi tuꞌun Ndioxi: “Kuvi ra kuu paxto, ra ndutia ndiꞌi va ndikachi kuꞌun ri” ―kachi ña. 32 Ndi su te na ndatiaku yu, ra xiꞌna ka va yuꞌu ku ra kunuu kuꞌun nuu ndo chi Galilea ―kachi ra xiꞌin ndia.

33 Saa ndakuiin ra Pedro kachi ra saa xiꞌin Jesús:

―Tata, vaꞌa ni na yuꞌvi takundiꞌi va ndia, ra ndakoo ndia yoꞌo, ndi su yuꞌu, ra ndaköo ndaꞌa yu yoꞌo ―kachi ra. 34 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin kun, chi ñuu vichin ra xa uni va ichi tiseꞌe tuꞌun kun xaꞌa yu, ra saa kana chele ―kachi Jesús xiꞌin ra. 35 Ra saa ndakuiin tuku ra Pedro kachi ra saa:

―Vaꞌa ni na kuvi va yu xiꞌin kun, Tata, ndi su tisëꞌe tuꞌun mii vi yu xaꞌa kun ―kachi ra xiꞌin Jesús.

Ra iin saa kachi takundiꞌi tu ndia sava kan va.

Kuaꞌan Jesús kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi iin nuu nani Getsemaní

36 Ra saa ndixaa Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra xaꞌa iku Olivo iin nuu nani Getsemaní, ra ikan ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Kundee ndo yoꞌo, ra yuꞌu na kuꞌun kaꞌan xiꞌin Ndioxi ―kachi ra xiꞌin ndia. 37 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra Pedro, xiꞌin uvi saa ndia seꞌe ra Zebedeo kuaꞌan ndia xiꞌin ra, ra saa xaꞌa kusuchi ka vi ini ra, ra xaꞌa ndiꞌi ka vi ini ra. 38 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Tiaa ni kusuchi ini yu, iin yoo ini yu kuvi va yu, ra ndoꞌo ndia ndoo yoꞌo, ra kundito ndo xiꞌin yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

39 Ra saa kuxika ra loꞌo nuu ndee ndia, ra ikan xikusiti ra, ra iin ndiakua nditiandiaa tiaan ra ndia nuu ñuꞌu, ra xaꞌa ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi kachi ra saa:

―Tata, tu ña kuvi ke, ra na yaꞌa va tundoꞌo, ña kuyachin vaxi nuu yu; ndi su na köo ña kuni yuꞌu, chi na koo ña kuni yoꞌo va ―^kachi ra xiꞌin Ndioxi.

40 Te ndiꞌi saa nandiko ra xaa ra nuu ndee ndia, ra xa ndia ^kixi va kuvi ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra Pedro kachi ra saa:

―¿A ndia nii hora loꞌo vi ke ndixändiee ini ndo ña kundito ndo ra kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi xiꞌin yu? ―kachi ra xiꞌin ra. 41 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kundito ndo, ra kaꞌan ni ndo xiꞌin Ndioxi, ña vaꞌa na täxi ra koyo ndo ndaꞌa kuachi, chi ña ndixa ke: Ndoꞌo, ra kuni ni va ndo kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi, ndi su vita ni va ini ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

42 Ra saa ndakiꞌin tuku Jesús kuaꞌan ra, kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi ichi ña uvi, ra saa xaꞌa ra kaꞌan ra ^kachi ra saa:

―Tata, tu yuꞌu kuvi ra xiniñuꞌu ndoꞌo tundoꞌo yoꞌo, saa ra, na koo ta kuꞌva kuni mii va kun ―kachi ra.

43 Ra te nandiko tuku ra xaa ra nuu ndee ndia, ra kixi tuku va ndia ndee ndia, saa chi tiaa ni kuni kusun ndia, ra iin vevee takaa maꞌna nuu ndia. 44 Ra saa ndakoo ra ndia, ra ndakiꞌin tuku ra kuaꞌan ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi ichi ña uni va. Ra iin ta kachi ra ke, kachi tuku va ra. 45 Ra saa nandiko ra, xaa tuku ra nuu ndee ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¡A ndakundiee ndo kixi ndo ra ndakindiee ndo saa va! Na kundaa ini ndo, chi xa nditiandiaa va hora ña ndataxi na yuꞌu ra xaa yoꞌo, ndaꞌa yuvi kuachi. 46 ^Ndakoo ndo, ra kuꞌun yo; chi xa kuyachin va ra ndataxi yuꞌu ndaꞌa na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Tiin na Jesús kuaꞌan ra xiꞌin na

47 Ra sakan saa kuu Jesús kaꞌan ra xiꞌin ndia, saa ra xaa va ra Judas, ra itaꞌan xiꞌin ndia, ña kuu ndia uxi uvi ña itaꞌan ndia xiꞌin Jesús, ra iin tiaꞌndia chee yuvi ndiaka ra, ra niꞌi na ichi xiꞌin itun. Ra ndia xikuaꞌa, xiꞌin ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi kuvi ndia tiꞌvi na ña ndixaa na. 48 Ra xa ndikataꞌan va ra Judas xiꞌin na ndia kuꞌva ke ndataxi ra Jesús ndaꞌa na. Ra suꞌva ke kachi ra xiꞌin na:

―Ra xaa yu kaꞌan ndioxi yu xiꞌin kan kuvi ra tiin ndo, ra tuun vaꞌa kuꞌni ndo ra ―kachi ra xiꞌin na. 49 Ra te ndixaa ndixa ra Judas, saa ra ndikun kuyachin va ra nuu iin Jesús, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―¿A iyoo vaꞌa kun, Tata Maestro? ―kachi ra xiꞌin ra.

Ra saa nditiandiaa yuꞌu ra nuu Jesús, ña ndikaꞌan Ndioxi ra xiꞌin ra. 50 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ñani, saxinu nuu chiñu ña vaxi kun sa kun ―kachi ra xiꞌin ra.

Ra saa nditiandiaa yuvi kan, ra ti̱in na Jesús kuaꞌan ra xiꞌin va na. 51 Ra saa tava iin ra itaꞌan xiꞌin Jesús ichi, ra xaꞌndia ra iin xiyo soꞌo ra muso, ra xachiñu nuu ra sutu, ra kuchee nuu takundiꞌi ndia sutu. 52 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra xaꞌndia soꞌo tiaa kan, kachi ra saa:

―Ndachikaa vaꞌa ichi kun nuu ndikaa ña, saa chi takundiꞌi yuvi na xaꞌni xiꞌin ichi, ra xiꞌin ichi ke kuvi tu na kan va. 53 ¿Ra a kundäa ini kun, ña kuvi va kaꞌan yu xiꞌin Tata yu, ra takaꞌan va tiꞌvi ra iin tiaꞌndia chee na tatun ra kixi na sata yu? 54 Ndi su tu saa na sa yu, saa ra küvi vi xinu nuu tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan xaꞌa takundiꞌi ña xiniñuꞌu ndoꞌo yu ―kachi Jesús xiꞌin ra.

55 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin yuvi kan, kachi ra saa:

―¿Nichuun xaa ndo xiꞌin ichi, xiꞌin itun ña tiin ndo yuꞌu, a ra kuiꞌna kuvi yu tuvi ndo? ¿A su iin ndisaa kii va ndixiyo yu xiꞌin ndo ini veꞌe ñuꞌu, ña sañaꞌa yu ndoꞌo, ra nditïin ndo yuꞌu? 56 Ndi su, suꞌva ke xiniñuꞌu kuu va, ra saa ke xinu nuu ña kaꞌan tuꞌun Ndioxi, ña ndikaꞌan na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ―*kachi Jesús xiꞌin na.

Ndia saa, ra xinu ndiꞌi va ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, kuaꞌan ndia, ra ndakoo ndaꞌa va ndia ra.

Ndiaka na Jesús ndixaa na nuu na chiñu

57 Ra na ndixaꞌan tiin Jesús, ra ndiaka na ra ndixaa na xiꞌin ra nuu keꞌe veꞌe ra sutu, ra nani Caifás, ra kuchee nuu takundiꞌi ndia sutu. Ra xa ikan ndakutaꞌan takundiꞌi va ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu, ndee ndia. 58 Ra ra Pedro, ra xika xika va ndikun ra kuaꞌan ra sata Jesús, ra saa ndixaa ra ndia nuu keꞌe ra sutu Caifás ra kuchee nuu na sutu kan, ra ikan ndakunduꞌu ra xiꞌin ndia kumisio ndiaa yeꞌe ñuꞌu, ña ndiatu ra, kuni ra ni ke sa na xiꞌin Jesús. 59 Ra ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu, ra xaꞌa ndia xika nduku ndia kuachi siki, ña taxi ndia xaꞌa Jesús, ña vaꞌa ndataxi ndia ra ndaꞌa na chiñu, ra kaꞌni na ra. 60 Ra vaꞌa ni kuaꞌa ni va yuvi ndixaa nuu na chiñu kan, ña taxi na kuachi siki xaꞌa Jesús, ndi su nindanïꞌi na kuachi ra. Ra xa nuu väꞌa ka va na, saa vi ndixaa uvi ndia chikaa kuachi siki sata Jesús, 61 ra ndikaꞌan ndia, kachi ndia saa:

―Nduꞌu kuu ndia xini soꞌo ña ndikaꞌan ra, ta kachi ra suꞌva “Yuꞌu, ra kani yu veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ra kivi uni ndakanindichi tuku va yu ña” kachi ra ―kachi ndia.

62 Ra saa ndakundichi ra sutu ra kuchee nuu takundiꞌi ndia sutu, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa xiꞌin Jesús:

―¿A ndakuïin vaꞌa vi kun ña taxi ni ndia yoꞌo kuachi xaꞌa kun? ¿Ra a ndixa saa kachi kun, chi saa kachi ndia yoꞌo? ―kachi ra xiꞌin Jesús.

63 Ndi su ndia nii tuꞌun loꞌo nindäkuiin Jesús, ra saa ndikaꞌan tuku ra sutu kuchee kan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Xiꞌin kivi Ndioxi ra tiaku ke na ndatuꞌun kun xiꞌin ndi vichin, ¿a ndixa yoꞌo kuvi ra kuu seꞌe Ndioxi, ra tiꞌvi ra vaxi sakaku na yuuvi yoꞌo? ―kachi ra xiꞌin ra.

64 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Xa mii kun ku ra ndikaꞌan va, ra suvi kuvi va yu. Ra na kundaa ini ndo vichin, chi kuni ndo yuꞌu ra xaa yoꞌo, ña ndakunduꞌu yu chi xitia kuaꞌa Ndioxi ra kaꞌnu, ndivi nuu xaꞌndia ra chiñu, ra ndiko yu kixi yu iin nuu viko yaa ―kachi Jesús xiꞌin ra.

65 Saa ra iin ndata saa ini ra sutu kuchee kan tikoto ña ndixi ra, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Ra ndaa yuꞌu va ku ra yoꞌo Ndioxi. ¿Ra nichuun ke kuniñuꞌu ka vi yo yuvi na kaꞌan tieꞌe nuu ra?, chi xa xini soꞌo tu mii va ndo, ña ndaa yuꞌu ra Ndioxi. 66 ¿Ra ndixaa tuvi ndoꞌo? ―kachi ra sutu kuchee kan xiꞌin na.

Ra saa ndakuiin na kachi na saa:

―Xiniñuꞌu na kuvi va ra, saa chi ndaa yuꞌu ra Ndioxi ―kachi na.

67 Ra saa xaꞌa sava na kondiaa na tiasiꞌi na nuu Jesús, ra kani ni na ra, ra sava tu na xaꞌa xakin xaꞌndia nuu va ra. 68 Ra kaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa, ña xasiki na ra:

―Yoꞌo, ra kaꞌnu, ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku na yuuvi yoꞌo, ra kaꞌan ndaku xiꞌin ndi vichin, ¿yoo kuvi na kani yoꞌo?, tu ndixa ra kaꞌnu kuvi kun ―kachi na xiꞌin Jesús.

Tiseꞌe tuꞌun ra Pedro xaꞌa Jesús

69 Ra saa ^kuu na xa ndivaꞌa na xiꞌin Jesús xika na. Ra saa ndixaa ra Pedro ndakunduꞌu ra chi nuu keꞌe, veꞌe ra sutu kan, ra saa ndixaa iin ñaꞌa, ña xachiñu veꞌe kan, ra ndikaꞌan ña xiꞌin ra Pedro kachi ña saa:

―Ra itaꞌan xiꞌin Jesús, ra kee chi Galilea kuu tu yoꞌo va ―kachi ña xiꞌin ra. 70 Ndi su ra Pedro, ra tiseꞌe tuꞌun va ra xaꞌa Jesús, nuu takundiꞌi na ndee kan, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Xïni yu yoo ku ra kaꞌan kun xaꞌa ñaa ―kachi ra xiꞌin ña.

71 Ra saa ndakundichi ra Pedro kanata ra chi yeꞌe, ra saa xini inka tuku ña xachiñu veꞌe kan ra, ra ndikaꞌan ña xiꞌin takundiꞌi na ndee kan, kachi ña saa:

―Ra itaꞌan xiꞌin Jesús, ra kee ñuu Nazaret ku tu ra yoꞌo va ―kachi ña. 72 Ndi su tiseꞌe tuꞌun tuku va ra Pedro xaꞌa ra, ra chinaꞌa ra Ndioxi nuu na ndee kan, kachi ra saa:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi xïni yu yoo kuvi ra kaꞌan ndo xaꞌa ñaa ―kachi ra xiꞌin na.

73 Ra saa kuu ndiyaꞌa iin kani loꞌo, ra saa kuyachin na ndee kan, ra ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:

―Ña ndixa ke ra itaꞌan xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ku tu yoꞌo va, saa chi iin ta ndatuꞌun ndia kan, ra iin saa ndatuꞌun tu yoꞌo va ―kachi na xiꞌin ra. 74 Ra saa xaꞌa ra Pedro, kañaꞌa ra, ra chinaꞌa ra Ndioxi, kachi ra saa:

―Xïni yu yoo kuvi tiaa ra kaꞌan ndo xaꞌa ñaa ―kachi ra.

Ra te sakan saa kuu ra kaꞌan ra, saa ra kana va chele. 75 Ra saa ndakaꞌan ra xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra, ta kachi ra saa: “Xiꞌna ka va uni ichi tiseꞌe tuꞌun kun xaꞌa yu, ra saa kana chele”, kachi ra xiꞌin ra. Ra saa kanata ra Pedro chi keꞌe, ra xaꞌa ra xaku ni ra.

27

Ndataxi na Jesús ndaꞌa ra Pilato

1 Ra ñaꞌa ni ndakutaꞌan takundiꞌi ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin takundiꞌi ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu, ña ndikataꞌan ndia xaꞌa Jesús, ndia kuꞌva ke sa ndia ña vaꞌa kaꞌni ndia ra. 2 Ra saa chikuꞌni na Jesús, ra ndakundiaka na ra kuaꞌan ra xiꞌin na, ña ndataxi na ra ndaꞌa ra Poncio Pilato ra kuu gobernador.

^Xaꞌni ra Judas mii ra

3 Ra saa te xini ra Judas ra ndataxi Jesús, ña ndikataꞌan ndia ña kaꞌni ndia Jesús, saa ra nandiko ka vi ini ra xaꞌa ña xa ra, ra saa ndixaꞌan ra sandiko ra oko uxi saa xuꞌun ña plata ndaꞌa ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu, 4 ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Chee ni kuachi xa yu, saa chi ndataxi yu iin tiaa ra köo kuachi ndaꞌa ndo, ña kaꞌni ndo ra ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa ndakuiin ndia kachi ndia saa xiꞌin ra:

―¿Ra ni ke ndoꞌo vi tu nduꞌu ndiꞌi ini ndi xaꞌa ña xa yoꞌo? ¡Mii kun xini va! ―kachi ndia xiꞌin ra.

5 Ra saa koꞌni ra Judas oko uxi saa xuꞌun ña plata kan, ini veꞌe ñuꞌu kan, ra saa kanata ra chi keꞌe ra ndixaꞌan ra sakuaꞌña ra mii va ra. 6 Saa ndakiꞌin ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu xuꞌun kan, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia kachi ndia saa:

―Xuꞌun yoꞌo ra küvi ndataan yo ña ini xatun nuu ndoꞌni xuꞌun ña soko yuvi nuu Ndioxi, saa chi süvi ka xuꞌun vaꞌa kuvi ña, chi nii iin tiaa va ndixitia xaꞌa ña ―kachi ndia.

7 Ra te ndiꞌi saa ndikataꞌan ndia ña sata ndia iin yoso kaꞌnu ña nani “Yoso Alfarero” xiꞌin xuꞌun kan, ra ikan ku nuu nduxin na takundiꞌi yuvi na kee inka ñuu, tu na xaa na kuvi na ñuu kan. 8 Ra xaꞌa ña kan ke, ndia kii vichin ra “Yoso ña ndixitia nii xaꞌa” ke nani va yoso kan. 9 Ra yoꞌo ke ndixinu nuu tuꞌun ña ndikaꞌan ra Jeremías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, te kachi ra suꞌva: “Ndakiꞌin na oko uxi xuꞌun ña plata, xuꞌun ña chaꞌvi na xaꞌa iin tiaa ra ndiaa yaꞌvi ni, ta kuꞌva ndikataꞌan na ñuu Israel ña kuu yaꞌvi ra, 10 ra xiꞌin xuꞌun kan ke sata na iin yoso, ña nani alfarero, ra iin ta kuꞌva kachi Ndioxi xiꞌin yu ke kuu va”, kachi ra Jeremías.

^Ndakatuꞌun ra Pilato Jesús

11 Ra saa ndiaka na Jesús ndixaa na xiꞌin ra nuu ra Pilato ra kuu gobernador, ra saa nindakatuꞌun ra Jesús kachi ra saa:

―¿A ndixa yoꞌo kuvi ra kuu rey na Judío? ―kachi ra.

Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ta kachi kun ke iyoo va ña ―kachi Jesús xiꞌin ra. 12 Ra na kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia xikuaꞌa nuu na ñuu, ra xaꞌa ndia taxi ndia kuachi xaꞌa Jesús nuu ra Pilato, ndi su Jesús ra ndia nii tuꞌun loꞌo nindäkuiin ra. 13 Ra saa ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―¿A xini soꞌo kun takundiꞌi kuachi ña taxi ndia yoꞌo xaꞌa kun, ra a ndixa kuachi kun kuvi ña? ―kachi ra xiꞌin Jesús. 14 Ndi su ndia nii tuꞌun loꞌo nindäkuiin Jesús yuꞌu ra, ra saa ndakanda ka vi ini ra gobernador kan xini ra Jesús.

Nditiaꞌndia chiñu ña kuvi Jesús

15 Ra vichin na kundaa ini yo, chi kii te ndatava na viko pascua, ra yunaꞌa ra Pilato ña saña ndika ra iin na ñuꞌu veꞌe kàà, ta kuiya ta kuiya, ndia ndia ka mii na kaꞌan na ñuu xaꞌa va. 16 Ra mii kuiya kan ndikaa iin tiaa, ra nani Barrabás veꞌe kàà, ra yoso tuꞌun ni ra xiꞌin chuun kiꞌvi ña ^xa ra. 17 Ra saa nindakatuꞌun ra Pilato takundiꞌi yuvi na ndakaya ndixaa kan, kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi ndia kuni ndo saña ndika yu: ra Barrabás, a Jesús ra kaꞌan ndo xaa sakaku ndoꞌo va? ―kachi ra xiꞌin na.

18 Saa chi xa kundaa va ini ra Pilato, chi xaꞌa ña ndukuini ini va na ke ndataxi na Jesús. 19 Ra sakan saa kuu ra Pilato nduꞌu ra tiayu nuu xandaku ra kuachi, ra saa tiꞌvi ña yasiꞌi ra chiñu ndixaa ña nuu ra, ra kachi ña saa:

―Ndia nii ña na sä kun xiꞌin tiaa ñaa, chi ra vaꞌa va kuvi ra, saa chi iin ni ñuu ndaa, ra iyo ni ndixani yu xaꞌa ra ―kachi ña xiꞌin chuun kan.

20 Ndi su ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu xiꞌin ndia xikuaꞌa nuu na ñuu, ra xaꞌa ndia chikaa yuꞌu ndia na ñuu ña na kaꞌan na xaꞌa ra Barrabás ña na saña ndika ra, ra Jesús, na kuvi va kachi ndia xiꞌin na. 21 Ra saa nindakatuꞌun tuku ra gobernador kan na kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi ndia kuni ndo saña ndika yu?, ―kachi ra xiꞌin na.

Ra saa ndakuiin na kachi na saa:

―Ra Barrabás kuvi ra na saña kun ―kachi na.

22 Ra saa ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Ra ni ke sa yu xiꞌin Jesús, ra kaꞌan ndo xaa sakaku ndoꞌo tu? ―kachi ra xiꞌin na.

Ra saa iin siso siso ndakuiin na kachi na saa:

―¡Na kutakaa ra ndaꞌa cruz! ―kachi na. 23 Ra saa ndikaꞌan tuku ra gobernador kan xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Ndia ña kuu kuachi xa ra tuvi ndo? ―kachi ra xiꞌin na.

Ndi su yuvi kan ra na ndiee ka ndaꞌyu va kuvi na, kachi na saa:

―Na kutakaa ra ndaꞌa cruz ―kachi tuku va na.

24 Ra te xini ra Pilato ña kundiëe ka tuꞌun ra xiꞌin yuvi kan, saa chi na ndiee ka xaꞌa xa va kuvi na, saa ra xaꞌndia ra chiñu ña taxi na tiakuii ndaꞌa ra, ra saa ndakatia ra ndaꞌa ra nuu takundiꞌi na ñuu, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ndïso ka yu xaꞌa nii tiaa yoꞌo, ña kutia ña, saa chi ra vaꞌa va kuvi ra, ra ndia ñaa ke kotoꞌni mii ka va ndo ―kachi ra xiꞌin na.

25 Ra saa ndakuiin takundiꞌi na ñuu kan kachi na saa:

―Nduꞌu, xiꞌin seꞌe ndi kuvi na, na kuiso xiꞌin nii ra ña kutia ―kachi na.

26 Ra saa tava ra ra Barrabás veꞌe kàà ña kuaꞌan ndika ra, ra xaꞌndia ra chiñu ña na kani na Jesús xiꞌin ñii ña kuu kuarta, ra te na ndiꞌi, saa na kuꞌun na xiꞌin ra ña katakaa na ra ndaꞌa cruz.

27 Ra saa ndakiꞌin ndia soldado ndia xachiñu nuu ra gobernador kan Jesús, kuaꞌan ra xiꞌin ndia, ra ndixaa ra xiꞌin ndia chi nuu keꞌe veꞌe chiñu kaꞌnu kan, ra ikan ndakaya takundiꞌi ndia soldado ra iin xinunduu ndia ra ndita ndia. 28 Ra saa tava ndia tikoto ña ndixi ra, ra ndachikaa ndia iin tikoto kuaꞌa ña kani sukun ra, 29 ra chikaa na iin corona ña xavaꞌa na xiꞌin ìñu̱ xini ra, ra taxi na iin ndoo ñuꞌù ndaꞌa kuaꞌa ra, ra saa xaꞌa na ndakusiti na nuu ra, ña xa siki na ra, ra kaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:

―Kaꞌnu ni yoꞌo ra kuu rey na judío ―kachi na.

30 Ra saa xaꞌa na kondiaa na tiasiꞌi na nuu ra, ra ndakiꞌin na ndoo ñuꞌù kan ndaꞌa ra, ra xaꞌa na xakin na nuu xini ra. 31 Ra saa te sandiꞌi na, ña xa siki na ra, ra saa tava na tikoto ña chikaa na sukun ra, ra ndachikaa na tikoto mii ra sukun ra, ra ndakiꞌin na ra kuaꞌan ra xiꞌin na, ña katakaa na ra ndaꞌa cruz.

Ndiaka na Jesús kuaꞌan ra kutakaa ra ndaꞌa cruz

32 Ra ta kee na ndakiꞌin na kuaꞌan na xiꞌin Jesús, ra saa ndakutaꞌan na xiꞌin iin tiaa ra nani Simón ra kee ñuu Cirene, ra xa nduxa na xiꞌin ra ña na kasoko ra cruz tun kasoko Jesús. 33 Ra te ndixaa na xiꞌin Jesús iin nuu nani Gólgota, ra tuꞌun yoꞌo: “Ra iku leke xini ndii” ke kachi ña, 34 ra ikan taxi na vino tia ndikava nuu iku iva xiꞌin, ña na koꞌo Jesús kuni na, ndi su te ixtondoso Jesús ndutia kan, saa ra ndixïin ra koꞌo ra rá.

35 Ra te ndiꞌi katakaa ndia soldado kan Jesús ndaꞌa cruz; ra saa xaꞌa ndia keꞌe taꞌan ndia xaꞌa tikoto ra, yoo ku ndia ndakiꞌin ña. Ra suꞌva ke kuu ña ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi ña ndikaꞌan iin ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ta kachi ra suꞌva: “Ndataꞌvi na tikoto yu xiꞌin taꞌan na, ra sata tikoto yu ke, keꞌe taꞌan na, ra kundaa ini na yoo ku na kuchuun ndakiꞌin ña”, kachi ra. 36 Ra saa ndakundee ndia soldado kan ña ndiaa ndia Jesús. 37 Ra tia̱à ndia nuu iin vitu loꞌo chinundiaa ndia xini cruz ra, ra kaꞌan tuꞌun kan ni xaꞌa ke kuvi ra, ra suꞌva ke kachi ña: “Ra yoꞌo ku Jesús ra kuu Rey na Judío”, kachi ña.

38 Ra katakaa tu ndia soldado kan uvi ndia kuiꞌna va xiꞌin Jesús, ra iin ra katakaa ndia ndaꞌa cruz tu iin chi kuaꞌa, ra iin ra katakaa tu ndia ndaꞌa cruz tu iin chi ichin va. 39 Ra yuvi na yaꞌa kuaꞌan ichi kan, ra iin xiko xini na, ra kañaꞌa na xiꞌin Jesús, 40 kachi na saa:

―¡Yoꞌo, ra ndikaꞌan kani veꞌe ñuꞌu Ndioxi, ra kii uni xa ndakanindichi tuku kun ña, kachi kun, ra sakaku mii kun vichin, ra sanuu mii kun ndaꞌa cruz, tu ndixa seꞌe Ndioxi kuvi kun! ―kachi na xiꞌin Jesús.

41 Ra iin saa xa tu ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndia fariseo, xiꞌin ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu, ña xasiki ndia Jesús, ra kaꞌan ndia xaꞌa ra kachi ndia saa:

42 ―Kuchuun va ra sakaku ra inka yuvi, ra kuchüun tu ra sakaku ra mii ra ―kachi ndia.

Ra saa kaꞌan ka ndia kachi ndia saa:

―Tu ndixa Rey na Israel kuvi ra, ra na sanuu ra mii ra ndaꞌa cruz vichin, ra saa ke kandixa yo ra. 43 Saa chi ndikaꞌan ra ña ndiaa ni ini ra Ndioxi, ra kuu tu ra seꞌe mii Ndioxi va kachi ra. Ra tu ndixa ke kuꞌvi ni ini Ndioxi xini ra ra, saa ra na sakaku ra ra vichin ―kachi ndia.

44 Ra iin saa xa tu ndia kuiꞌna, ndia takaa ndaꞌa cruz kan va xiꞌin ra, saa chi kañaꞌa ni tu ndia kan va xiꞌin ra.

Suꞌva ke kuu te ndixiꞌi Jesús

45 Ra kuꞌva ka uxi uvi kaꞌñu ke, xaꞌa kuñaa nuu iinii saa ña yuuvi yoꞌo, ra iin saa ndia ka uni xikuaa. 46 Ra mii hora kan ndiee ka vi nindaꞌyu Jesús kachi ra saa:

―Elí, Elí, ¿lama sabactani? ―kachi ra. Ra suꞌva ke kachi tuꞌun yoꞌo: “Tata yu Ndioxi, Tata yu Ndioxi, ¿nichuun ndakoo ndaꞌa kun yuꞌu?”, ^kachi ña.

47 Ra te xini soꞌo sava na ndita yachi kan, ra saa ndikaꞌan na xiꞌin taꞌan na kachi na saa:

―Tiaa soꞌo ndo, chi ra Elías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi va kuvi ra kana ra ―kachi na.

48 Ra saa ndikun xinu iin ra ndixaꞌan ra chindaxi ra iin koꞌndo kachi ini iin ñaꞌa nuu ñuꞌu ndutia iyá, ra chinduꞌu ra ña xini iin itun ndoo ñuꞌu, ra sakuyachin ra ña yuꞌu Jesús ña na koꞌo ra ndutia iyá kan kuni ra.

49 Ndi su ndixïin sava na ndita kan, ra ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:

―Koyaa kun xiꞌin ra, ra na kuni yo a ndixa ke kixi ra Elías sanuu ra ra ―kachi na.

50 Saa ra ndiee ka vi nindaꞌyu tuku Jesús, ndia saa ra kuaꞌan va tachi ra ña ndixiꞌi ra.

51 Ra tikoto yii ña ndasi nuu yii ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan, ra iin nindata sava ña, kiꞌin ña yuꞌu ña chi ni̱nù ra iin saa ndia chi ni̱nu̱, ña saña taꞌan ña, ra nduu ña uvi ñaꞌñu va. Saa ra ndiee ni nditaan, ra ninduva kava naꞌnu; 52 ra ndanuña kuaꞌa ni yavi nuu ñuꞌu na ndii, ra kuaꞌa ni na yii, na xindikun Ndioxi, ndatiaku. 53 Ra te ndiatiaku Jesús, ra saa ndakoyo tu na kan va ini yavi nuu ñuꞌu na, ra kee na ndixaꞌan na ñuu kaꞌnu Jerusalén ña yii, ra kuaꞌa ni yuvi xini ñaꞌa.

54 Ra ra soldado ra kuchee kan xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ña ndiaa ndia Jesús, ra te xini ndia ña ndiee ni nditaan, ra xini tu ndia takundiꞌi ña kuu kan va, saa ra tiaa ni ndiyuꞌvi ndia, ra ndikaꞌan ndia kachi ndia saa:

―Ña ndixa ke seꞌe Ndioxi kuvi ndixa va ra yoꞌo ―kachi ndia.

55 Ra xika va ndita kuaꞌa ni na siꞌi, na kee ndia chi Galilea, ña ixtoꞌni na, ña ndixiꞌi Jesús. Ra na siꞌi yoꞌo kuvi na xindikun sata Jesús, ra chindiee taꞌan na xiꞌin ra te ndixika ra ñuu ña ndoꞌni chi Galilea, ra iin saa ndikun na sata ra xaa na, ndia Jerusalén va. 56 Ra tiañu na kan ndichi ña María Magdalena, ra ndichi tu ña María siꞌi ra Jacobo xiꞌin ra José va, ra ndichi tu ña siꞌi ndia seꞌe ra Zebedeo va xiꞌin na.

Ninduxin na Jesús

57 Ra te xa kuaꞌan kuñuu kii kan, ra saa ndixaa iin tiaa ra kuika ni, ra kee ñuu Arimatea, ra José ke nani ra, ra ra xindikun sata Jesús ku tu ra yoꞌo va. 58 Ra saa kee ra ndixaꞌan ra nuu ra Pilato, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, ña na ndataxi ra iki kuñu Jesús ndaꞌa ra, ña nduxin ra ña. Ra saa xaꞌndia ra Pilato chiñu ña na ndataxi na iki kuñu Jesús ndaꞌa ra. 59 Ra saa ndakiꞌin ra José kan iki kuñu Jesús, ra ndasuvi ra ña iin manda xaa ña vaꞌa, 60 Ra ndixaꞌan ra ninduxin ra ña ini yavi xaa, ña kaan ra ndika iin kava nuu ñuꞌú ra te yachi. Ra te ndiꞌi saa satuvi satuvi ra iin yuu chee ra nandasi ña yuꞌu yavi kan, ndia saa ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra. 61 Ra ña María Magdalena, xiꞌin inka tuku ña nani María, ra ndixaa na xikundee na yachin yuꞌu yavi kan, ña ixtoꞌni na ndia mii ku nuu ninduxin na iki kuñu Jesús.

Ndiaa ndia soldado yavi nuu ninduxin na Jesús

62 Ra saa te ndituvi inka kii, te xa ndiꞌi xa nduvi na ña ndakindiee na kii sábado, ña kuu kii yii, ra saa ndixaꞌan ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia fariseo nuu ra Pilato, 63 ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata gobernador, vaxi ndi nuu kun ndatuꞌun ndi xiꞌin kun, saa chi ndakuꞌun ini ndi xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan Jesús, ra maña, ra sandaꞌvi yuvi kan, te xitiaku ra, chi ndikaꞌan ra kachi ra saa: “Te xa na kuvi yu ra kii uni ndatiaku tuku va yu”, kachi ra. 64 Ra ña kan ke kuni ndi, ña na tiꞌvi kun ndia soldado kun kuꞌun ndia kondiaa ndia yuꞌu yavi nuu ndikaa ra uni saa kii. Chi koto iyo ni kuꞌun ndia xitaꞌan xiꞌin ra, ra tava seꞌe ndia iki kuñu ra yavi kan, ra te na ndiꞌi, xaꞌa ndia kaꞌan ndia xiꞌin yuvi, kachi ndia saa: “Xa ndatiaku va Jesús”, kachi ndia. Ra tu saa na sa ndia, saa ra tiaa ni ka va kuaꞌa yuvi sandaꞌvi ndia vichin nuu ña te xitiaku ra ―kachi ndia xiꞌin ra Pilato. 65 Saa ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ñaa ndee ndia soldado, ra vaꞌa na kuꞌun ndia xiꞌin va ndo, ra na kondiaa ndia yuꞌu yavi kan, ra tuun vaꞌa na nandasi ndia ña, ta kuꞌva kachi mii va ndo ―kachi ra xiꞌin ndia. 66 Ra saa kee ndia soldado kan ndixaꞌan ndia ndasatuun vaꞌa ka ndia yuꞌu yavi kan, ra xakin ndia kuꞌva yuu ña ndasi yuꞌu yavi kan, ra nindoo ka sava ndia ña kondiaa ndia yuꞌu yavi nuu ndikaa iki kuñu Jesús.

28

Kii ña ndatiaku Jesús

1 Ra saa te ndiyaꞌa kii yii sábado, kii ndakindiee, ra ñaꞌa ni chi ixtiaan kii domingo, kii ña kiꞌin xaꞌa semana, ke kee ña María Magdalena, xiꞌin inka ña María kuaꞌan na kutoꞌni na yuꞌu yavi nuu ninduxin na iki kuñu Jesús. 2 Ra saa kuu na siꞌi kan ndixaa na yuꞌu yavi kan, saa ra tuꞌva ndiee ka vi nditaan. Ra saa kee iin ra tatun Ndioxi ndivi ra nduxinu ra, nuu ñuꞌu yoꞌo, ra sakutiaꞌa ra yuu ña ndasi yuꞌu yavi nuu ndikaa iki kuñu Jesús, ra te ndiꞌi saa ndakunduꞌu ra sata yuu kan. 3 Ra ra tatun Ndioxi kan, ra iin taxa taxa kaa ra, ra tikoto ña ndixi ra, ra yaa ka vi ña, iin ndiakua mii kachi kuvi ña. 4 Ra te xini ndia soldado kan ra, saa ra tiaa ni ndiyuꞌvi ndia ra iin ndiakua kisi ña ndia, ra iin ndixiꞌi too ndia xindee ndia. 5 Ra saa ndikaꞌan ra tatun Ndioxi kan xiꞌin na siꞌi kan, kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi ndo, chi xa kundaa va ini yu ña nanduku ndo Jesús, ra xitakaa ndaꞌa cruz. 6 Ra köo ka ra ndikaa yoꞌo vichin, chi xa ndatiaku va ra, ra ta kuꞌva kachi ra xiꞌin ndo ke kuu va. Ra yaꞌa ndo kutoꞌni ndo nuu xindikaa ra, ra kuni ndo chi köo ka ra. 7 Ra vichin kama ni na kuꞌun ndo, ra ndatuꞌun ndo xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin ra: “Saa chi xa ndatiaku va ra, ra xa chi Galilea va inuu ra kuaꞌan ra nuu ndo, ra ikan ndakutaꞌan tuku ndo xiꞌin va ra.” Ra takua ña yoꞌo ke ndatuꞌun yu xiꞌin va ndo ―*kachi ra tatun Ndioxi kan xiꞌin na.

8 Ra saa kee na siꞌi kan ndakiꞌin na xinu na kuaꞌan na ndatuꞌun na xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ña xa ndatiaku va ra. Ra tiaa ni iyuꞌvi na, ndi su tiaa ni kusii tu ini va na xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan ra tatun Ndioxi kan. 9 Ra te saa kuu na ndoꞌni na ichi kan kuaꞌan na, saa ra tuꞌva kanata va Jesús nuu na, ra ndikaꞌan ndioxi ra xiꞌin na.

Ra saa kuyachin na nuu ra, ra ndakusiti na ña ndanumi ndiaa na xaꞌa ra, ra ndasakaꞌnu ni na ra.

10 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi ndo, ra vichin kuaꞌan ndo ndatuꞌun xiꞌin ndia ñani yu, chi xa ndatiaku va yu, ra na kuꞌun ndia chi Galilea, ra ikan ndakitaꞌan ndia xiꞌin yu, kachi ndo xiꞌin ndia ―*kachi ra xiꞌin na.

Ndakani ndia soldado xaꞌa ña xini ndia kuu

11 Ra saa kuu na siꞌi kan ndoꞌni na ichi kuaꞌan na, ra saa kee sava ndia soldado, ndia ndee ndiaa yuꞌu yavi kan kuaꞌan ndia ñuu, ña ndatuꞌun ndia xiꞌin ndia xikuaꞌa, ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu xaꞌa takundiꞌi ña xini ndia kuu. 12 Ra saa ndakutaꞌan ndia sutu kunaꞌnu kan xiꞌin ndia xikuaꞌa nuu na ñuu, ra ndikataꞌan ndia ndia kuꞌva ke sa ndia, ra saa kindoo ndia ña chaꞌvi ndia ndia soldado kan, ra saa taxi ndia kuaꞌa ni xuꞌun ndaꞌa ndia, 13 ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ndia kachi ndia saa:

―Kuaꞌan ndo vichin ra ndatuꞌun ndo xiꞌin takundiꞌi yuvi kachi ndo saa: “Kuni ndi ña na kundaa ini ndo, chi te naa loꞌo ini ndi ndikixi ndi ñuu, saa ra ndixaa va ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra xakuiꞌna va ndia iki kuñu ra kuaꞌan ña xiꞌin ndia”, kachi ndo xiꞌin takundiꞌi na. 14 Ra tu na kundaa ini ra tata gobernador xaꞌa ña yoꞌo, ra kuayüꞌvi ndo, saa chi kaꞌan mii va ndi xiꞌin ra, ra kuëe sa ra xiꞌin vi ndo ―kachi ndia xiꞌin ndia.

15 Ra saa kiꞌin ndia soldado kan xuꞌun ndaꞌa ndia kunaꞌnu kan, ra iin ta kachi ndia xiꞌin ndia ke xa ndixa va ndia. Ra tuꞌun chiꞌña ña ndatuꞌun ndia soldado kan ndixika ndia ke ndatuꞌun na judío ndia kii vichin va.

Chiñu kaꞌnu ña ndakoo Jesús ndaꞌa ndia xitaꞌan xiꞌin ra

16 Ra saa kee soo uxi iin ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús kuaꞌan ndia chi Galilea, ra ndixaa ndia ndakitaꞌan ndia xiꞌin ra iku nuu kindoo ra ña ndakitaꞌan ra xiꞌin ndia. 17 Ra te xini ndia ra, ra saa ndasakaꞌnu ni ndia ra, ra sava tu ndia iin xa uvi suꞌva ini va. 18 Ra saa kuyachin Jesús nuu ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndaꞌa yuꞌu ke ndataxi Ndioxi takundiꞌi ndiayu ña kaꞌndia yu chiñu ndivi, ra saa tu nuu ña yuuvi yoꞌo va. 19 Ra vichin kuaꞌan ndo iinii kuvi ña yuuvi, ra sañaꞌa ndo takundiꞌi yuvi ña ndinuni ni na kundikun na yuꞌu, ra sakuchi ndo na tixi ndiee Tata yo Ndioxi, xiꞌin tixi ndiee Seꞌe ra, xiꞌin tixi ndiee Tachi Yii ra, 20 ra na sañaꞌa ndo na, ña na kandixa na takundiꞌi chiñu ña ^xaꞌndia yu nuu ndo. Ra na kundaa ini ndo, saa chi iin ndisaa kii va kuiin yu xiꞌin ndo, ra iin saa ndia te na ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo ―*kachi Jesús xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin ra. Saa koo.

San Marcos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña tiaa ra Marcos

1

Kaꞌan ndoso ra Juan ra sandakuchi yuvi tuꞌun Ndioxi

1 Suꞌva ke kuu te ndituvi tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús, seꞌe Ndioxi, ra kixi sakaku yo.

2 Iin ta kachi tuꞌun Ndioxi, ña ndatiaa ra Isaías xinaꞌa, ndakani ña xaꞌa ña kuu, ra iin saa ke kuu ndixa va. Saa chi tuꞌun Ndioxi, ña ndatiaa ra Isaías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ra suꞌva kachi ña ndakani ña:

“Tiꞌvi yu iin ra kaꞌan ndoso tuꞌun yu kunuu kuꞌun nuu kun,

ña ndasavii ra ichi nuu kuꞌun kun”, kachi Ndioxi xiꞌin Jesucristo kachi ña. 3 Ra ndikaꞌan tu ra Isaías xaꞌa ra kaꞌan ndoso, kunuu kixi yoꞌo, ra saa kachi ka ra saa:

Ndiee ka vi kaꞌan iin tiaa ra ndikaa iku yuu ra kachi ra saa:

“Ndasavii ndo ichi ndo, ra na koo tuꞌva nima ndo nuu Iva yo Ndioxi.

Ndasandaku ndo ichi ndo nuu ra”, kachi ra Isaías,

kachi tuꞌun Ndioxi ndakani ña.

4 Ra ta kachi tuꞌun Ndioxi ndakani ña, ra saa ndixa ke kuu va: saa kuu iin kii kita ra Juan iin iku yuu sakuchi ra yuvi, ra ndikaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi nuu na, ña na ndandiko ini na xaꞌa kuachi na, ra ndakuchi na, ra sakaꞌnu ini Ndioxi xaꞌa kuachi na kachi ra xiꞌin na. 5 Ra kuaꞌa ka vi yuvi kuaꞌan nuu iin ra, iin takundiꞌi na ñuu ña ndikun ndiaa Judea, xiꞌin takundiꞌi na ñuu Jerusalén, kuaꞌan na nuu ra ña xini soꞌo na tuꞌun Ndioxi, ra naꞌma na kuachi na, ra saa xaꞌa ra sakuchi ra na itia Jordán.

6 Ra tikoto ña xindixi ra Juan, ra ixi ti camello ke kuvaꞌa ña, ra ñii camello ku tu ña xinuꞌni toko va ra, ra ñaꞌa ña yaxi ra xitiaku ra xikuu ti̱ka ndixaꞌan xiꞌin ñuñu ña iyoo iku. 7 Ra ndikaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi nuu yuvi, kachi ra saa:

―Chi sata yuꞌu ndikun iin tiaa ra kaꞌnu ni ka nuu yuꞌu vaxi ra, ra ndia nii chiñu loꞌo köo yaꞌvi ndiaa yu sa yu nuu ra, chi ra kaꞌnu ni kuvi ra. 8 Ña ndixa ke yuꞌu, ra xiꞌin tiakuii va sakuchi yu ndoꞌo, su ndi ra kan, ra xiꞌin Tachi Yii Ndioxi va ke sakuchi ra ndoꞌo ―kachi ra Juan xiꞌin na.

Suꞌva kuu te kuchi Jesús

9 Saa kuu kee Jesús ñuu Nazaret ña ndikaa chi Galilea ra ndixaa ra yuꞌu itia Jordán, ra ikan kuchi ra xa ra Juan. 10 Ra te kanata suꞌva Jesús ini tiakuii vaxi ra, saa xini ra ndanuña ndivi, ra ta kaa iin sata loꞌo, saa kaa Tachi Yii Ndioxi vaxi nuu ña sata ra. 11 Ra tiaku ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra ndia ndivi, kachi ra saa:

―Yoꞌo ku Seꞌe mii yu ra kuꞌvi ni ini yu xini yu yoꞌo. Ra kusii ni ini yu xiꞌin kun, ―kachi Ndioxi xiꞌin Jesús.

Te ixtondoso ña ndivaꞌa Jesús

12 Te ndiꞌi kuchi Jesús, saa ndakiꞌin Tachi Yii Ndioxi ra, kuaꞌan ra chi iku yuu. 13 Ra iku yuu kan ndixiyo ra uvi xiko kii. Saa ra xaa va ña ndivaꞌa ixtondoso ña ra, ña na ndakava ra kuni ña, ra iku yuu kan ndixiyo mituꞌun saa ra, ra takua kiti iku va kuvi ri ndee nuu ndixiyo Jesús. Ra saa xaa na tatun Ndioxi ña chindiee taꞌan na xiꞌin va ra.

Xa xaꞌa Jesús xiꞌin chiñu ña taxi Ndioxi ndaꞌa ra

14 Ra saa kuu te ndikita ra Juan veꞌe kàà xa ra Herodes, ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra chi Galilea. Ra ikan xaꞌa ra ndikaꞌan ndoso ra tuꞌun vaꞌa ña taxi Ndioxi nuu na yuvi, ra xaꞌa ra ndakani ra ndia kuꞌva ke xaꞌndia chiñu Ndioxi. 15 Ra kaꞌan ndoso ra nuu na kachi ra saa:

―Xa nditiandiaa kii kuu ña ndikaꞌan Ndioxi kuu, ra xa kuyachin kii ña kaꞌndia Ndioxi chiñu nuu ndo; nandiko ini ndo xaꞌa kuachi ndo, ra kandixa ndo tuꞌun vaꞌa ña taxi Ndioxi xiꞌin ndinuni nima ndo ―kachi ra xiꞌin na.

Kana Jesús kumi ndia tava tiaka

16 Saa kuu iin kii xika Jesús kuaꞌan ra yuꞌu tiañuꞌu ra ndikaa Galilea, ra ikan xini ra ra Simón xiꞌin ra Andrés ñani ra, ña xika ndia tiin ndia tiaka, ra koꞌni ndia inu ndia ini tiakuii kan ña tiin ndia tiaka. Chi ña kan ku chiñu va ndia. 17 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Naꞌa ndo, na kuꞌun yo xiꞌin yu, ra sañaꞌa yu ndoꞌo ndia kuꞌva ke ndatuꞌun ndo xiꞌin yuvi ra ndakundikun na yuꞌu ―kachi ra xiꞌin ndia. 18 Saa ra ndikun ndakoo ndia inu ndia ña tiin ndia tiaka, ra ndakundikun ndia ra kuaꞌan ndia xiꞌin va ra.

19 Ra iin vivii loꞌo ndiyaꞌa Jesús kuaꞌan ra, saa ra xini tu ra ra Jacobo va xiꞌin ra Juan, ñani ra, ndia seꞌe ra Zebedeo ña ndoꞌni ndia ini barca ndakaꞌma ndia inu ndia ña tiin ndia tiaka. 20 Saa kana ra ndia, ña na kuꞌun ndia xiꞌin ra.

Saa ra ndikun ndakoo ndia ra Zebedeo, iva ndia, xiꞌin ndia xachiñu xiꞌin ndia ini barca kan, ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia xiꞌin Jesús va.

Sandaꞌa Jesús iin tiaa ra tiin tachi ndivaꞌa

21 Saa ndixaa Jesús ñuu Capernaum xiꞌin ndia kuaꞌan xiꞌin ra. Ra te nditiandiaa kii yii sábado, saa ndikiꞌvi ra ini veꞌe ñuꞌu nuu ndakutaꞌan na ñuu kan, ra xaꞌa ra sañaꞌa ra na. 22 Ra ndakanda ka vi ini na ña xini soꞌo na kuꞌva ke sañaꞌa ra na, saa chi iin ta kaꞌan na kuu mii ndiayu iin saa kaꞌan ra; xä ra ta xa na maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés. 23 Ra ini veꞌe ñuꞌu kan nduꞌu iin tiaa ra tiin tachi ndivaꞌa, ra saa ndiee ka vi nindaꞌyu tachi ndivaꞌa kan kachi ña saa xiꞌin Jesús:

24 ―¿Nichuun vaxi kun sataꞌan kun nduꞌu, Jesús, ra kee ñuu Nazaret? ¿A vaxi kun sandiꞌi kun xaꞌa ndi? Chi xini va ndi yo kuvi yoꞌo: Yoꞌo kuvi ra yii, ra kee nuu Ndioxi ―kachi ña xiꞌin Jesús.

25 Saa nindaꞌyu Jesús nuu ña ndivaꞌa kan, kachi ra saa xiꞌin ña:

―¡Koyaa yuꞌu kun! ¡Kanata ini ra tiaa ñaa, ra kuaꞌan! ―kachi Jesús xiꞌin ña.

26 Ndia saa ra xaꞌni yiꞌi ña ra tiaa yoꞌo, ra iin cho choꞌo kuun ña ra, ra iin kokoꞌo nindaꞌyu ña, saa kita ña ini ra tiaa yoꞌo, kuaꞌan ña. 27 Ra ndakanda ka vi ini takundiꞌi na yuvi ndee kan, ra xaꞌa na iin ndakatuꞌun taꞌan na kachi na saa:

―¿Ni ke yoꞌo? ¿Ndia sañuꞌu xaa ke sañaꞌa ra tiaa yoꞌo, ña iyoo ni ndiee ra, saa chi ndia tachi ndivaꞌa, ra xaꞌndia ra chiñu nuu ña, ra kandixa ña ña kaꞌan ra xiꞌin ña? ―kachi na xaꞌa Jesús.

28 Ra iin vichin vichin ndindutia ndoso tuꞌun xaꞌa Jesús iin takundiꞌi ñuu ña ndoꞌni chi Galilea.

Sandaꞌa Jesús ña siso ra Simón Pedro

29 Ra te kita Jesús ini veꞌe ñuꞌu kan, saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra xiꞌin ra Jacobo, xiꞌin ra Juan, ra ndixaa ndia veꞌe ra Simón xiꞌin ra Andrés ñani ra. 30 Ra ndiee ka vi ndoꞌo ña siso ra Simón kanduꞌu ña xiꞌin kaꞌni, iin ndiakua ndatuvi ña xiꞌin ña te ndixaa ndia. Ra saa ndikun ndikaꞌan na xiꞌin Jesús xaꞌa ña. 31 Saa kuyachin Jesús nuu kanduꞌu ña, ra tiin ra ndaꞌa ña, ra ndoniꞌi ra ña, saa ra ndikun nduvaꞌa va ña, ra xaꞌa ña xavii ña kuxi ndia.

Sandaꞌa Jesús kuaꞌa ni na xiꞌi

32 Ra te xa kuaa ndikita ñuꞌù kii kan, saa ndi̱xaa na yuvi xiꞌin takundiꞌi na xiꞌi, xiꞌin na tiin tachi ndivaꞌa nuu Jesús. 33 Ra iin ndakutu ndaa nuu keꞌe veꞌe nuu iin Jesús xiꞌin takundiꞌi na ñuu kan. 34 Ra sandaꞌa Jesús kuaꞌa ni na xiꞌi, na ndoꞌo ndia ndia ka mii nuu kueꞌe va. Ra sanduvaꞌa tu ra kuaꞌa ni na tiin tachi ndivaꞌa va. Ra nditäxi ra ña na kaꞌan ña xiꞌin ra, chin tachi ndivaꞌa kan, ra xini va ña ra, ña kuu ra Seꞌe Ndioxi.

Iinii saa Galilea xinuꞌni Jesús ndatuꞌun ra tuꞌun Ndioxi

35 Iin kii, ra ñaꞌa ka vi ndakoò Jesús kuaꞌan ra chi iku nuu köo yuvi, kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi. 36 Ra saa xaꞌa ra Simón xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra nanduku ndia Jesús xika ndia. 37 Ra te ndaniꞌi ndia ra, saa ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata, iin takundiꞌi yuvi xika ndanduku yoꞌo ―kachi ndia xiꞌin ra.

38 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Naꞌa ndo, na kuꞌun yo ñuu ña ndoꞌni yachin yoꞌo, ra kaꞌan ndoso yu tuꞌun Ndioxi nuu na, chi xaꞌa ña yoꞌo ke vaxi chiñu va yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

39 Ra ndixika Jesús iinii kuvi ñuu ña ndoꞌni chi Galilea ta veꞌe ñuꞌu ta veꞌe ñuꞌu, ndikaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi, ra sanduvaꞌa tu ra yuvi na tiin tachi ndivaꞌa va.

Sandaꞌa Jesús iin ra ndoꞌo kueꞌe tiaꞌyu

40 Saa kuu ndixaa iin ra ndoꞌo kueꞌe tiaꞌyu, xikusiti ra nuu Jesús. Ra xakundaꞌvi ra kachi ra saa:

―Tata, tu kuni kun, ra na sandaꞌa va kun yuꞌu chi xa xini va yu ña iyoo ni ndiee kun ―kachi ra.

41 Saa kundaꞌvi ni ini Jesús xini ra ra. Saa nditiandiaa ndaꞌa ra ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kuni va yu sandaꞌa yu yoꞌo, na nduvaꞌa kun ―kachi Jesús xiꞌin ra.

42 Ra te kachi Jesús saa xiꞌin ra, saa ra ndikun nindoñuꞌu va ña tiaꞌyu kan, ra ndikun nduvaꞌa va ra. 43 Saa ndatiꞌvi Jesús ra kuanuꞌu ra veꞌe ra. Ra ndikaꞌan ka vi ra xiꞌin ra kachi ra saa:

44 ―Kuaꞌan, ra ndia nii na ndatüꞌun kun xiꞌin xaꞌa ña sandaꞌa yu yoꞌo. Ra takua nuu ra sutu va, na kuꞌun kun, ra na kuni ra ña xa nduvaꞌa kun, ra kaniꞌi kun ñaꞌa ña soko kun xaꞌa ña xa nduvaꞌa kun xa Ndioxi, ta kuꞌva kachi ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés te yachi; ra na kundaa ini ndia sutu ña xa nduvaꞌa kun ―kachi Jesús xiꞌin ra.

45 Su ndi te ndakiꞌin ra tiaa yoꞌo kuaꞌan ra, saa ra xaꞌa ra ndikun ndatuꞌun ra xiꞌin takundiꞌi yuvi xaꞌa ña xa Jesús xiꞌin ra. Ra ña kan ke ndiküvi ka kiꞌvi Jesús ndia ndia ka ñuu nuu xaa ra, chi ndia nuu ñuu va xaa ra xikoo ra. Ndia iku nuu köo yuvi ndee va xaa ra. Ra iin takundiꞌi ñuu kee yuvi kuaꞌan na nuu ra, iku kan.

2

Sandaꞌa Jesús iin ra küvi kaka

1 Ra saa kuu ndiyaꞌa ndiaꞌvi kii, saa ndiko tuku Jesús ndaxàà ra ñuu Capernaum. Ra te kundaa ini na yuvi ña ndúꞌu̱ ra veꞌe 2 saa ra ndikun iin taxi taꞌan na yuvi xaa na nuu íin ra. Ra iin chitu ndaa veꞌe xiꞌin na, ra ndia nuu keꞌe ka kïta kuita na; ra kaꞌan ndoso Jesús tuꞌun Ndioxi nuu na. 3 Saa kasoko kumi tiaa iin ra nduchiꞌña kuvita ndaꞌa, kuvita xaꞌa, küvi kaka, ra kanduꞌu ra nuu ixto ndixaa ra xiꞌin ndia nuu Jesús. 4 Su ndi ndiküvi tiandiaa na xiꞌin ra ndia nuu íin Jesús, chi iin chitu ndaa yuvi, saa ra ndaa na chi xi̱ni̱ veꞌe nuu íin Jesús, ra kaan na iin yavi, ra yavi kan sanuu na ixto ra küvi kaka kan. 5 Saa te xini Jesús ña ndinuni ni kandixa na yuvi kan ña iyoo ndie̱e̱ ra ña kuvi sandaꞌa ra, ra nduchiꞌña kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra nduchiꞌña kan kachi ra saa:

―Seꞌe, xa xakaꞌnu va ini yu xaꞌa kuachi kun ―kachi Jesús xiꞌin ra.

6 Ra ikan ndee sava na maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra xaꞌa ndakani ini na kaꞌan na saa: 7 “¿Nichuun kachi ra yoꞌo saa xiꞌin ra kaa? Chee ni kuachi ke yoꞌo nuu Ndioxi chi ndia nii yuvi köo ichi sakaꞌnu ini xaꞌa kuachi yo, chi indaa mituꞌun Ndioxi va ku ra iyoo ichi sakaꞌnu ini xaꞌa kuachi yo”, kaꞌan na ndakani ini na.

8 Saa ra ndikun kundaa va ini Jesús ña ndakani ini na, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Nichuun ndakani ini ndo ña köo ichi yu sa yu ña yoꞌo? 9 ¿Ni ke vaꞌa kachi yu xiꞌin ra nduchiꞌña yoꞌo, tuvi ndo? Chi “xa xakaꞌnu ini yu xaꞌa kuachi kun”, kachi yu, ra kundäa ini ndo. Ra a vaꞌa ka tu na kaꞌan yu xiꞌin ra: “Ndakoò ndakiꞌin ixto kun ra kuanu̱ꞌu̱”, kachi yu xiꞌin ra. Ra saa ke kundaa ini ndo ña iyoo ndiayu yu. 10 Ra nuu ndo saa, na sandaꞌa yu ra, ra saa ke na kundaa ini ndo, chi yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra kuu mii yu ndiayu ña sakaꞌnu ini yu xaꞌa kuachi yuvi na ndee nuu ñuꞌu yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra nduchiꞌña küvi kaka kan, kachi ra saa:

11 ―Yoꞌo ku ra kaꞌan yu xiꞌin: ndakoo, ra ndakiꞌin ixto kun, ra kuanuꞌu veꞌe kun ―kachi Jesús xiꞌin ra.

12 Saa ra ndikun ndakoò ra nduchiꞌña kan ra ndakiꞌin ra ixto ra, ra ndakiꞌin ra kuanuꞌu ra, ra xini takundiꞌi na yuvi kan. Ra ndakanda ka vi ini na, ra ndasakaꞌnu ka vi na Ndioxi kachi na saa:

―¿Ni ke yoꞌo? chi ndia nii kii täan kuni yo ña ―kachi na.

Kana Jesús ra Leví ña kundikun ra ra

13 Ra te ndiꞌi saa ndiko tuku Jesús kuaꞌan ra chi yuꞌu tiañuꞌu. Ra iin takundiꞌi yuvi kuaꞌan nuu ra, ra sañaꞌa ra tuꞌun Ndioxi na. 14 Ra saa te ndiyaꞌa Jesús kuaꞌan ra, saa xini ra iin ra nani Leví, seꞌe ra Alfeo, ra ndiso chiñu kaya xuꞌun nuu na ñuu ña kuaꞌan ndaꞌa gobierno ñuu Roma. Ra ^nduꞌu ra nuu mesa nuu ndakiꞌin ra xuꞌun ndaꞌa na yuvi, ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kundikun yuꞌu. Na koꞌo xiꞌin yu ―kachi ra xiꞌin ra. Saa ra ndikun ndakundichi ra Leví ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra xiꞌin Jesús.

15 Saa kuu iin kii ^nduꞌu Jesús nuu mesa xixi ra veꞌe ra Leví. Ra ndee tu na kiꞌin xuꞌun nuu yuvi va xiꞌin ra, ra ndee tu na ^nduꞌu tuꞌun kiꞌvi xaꞌa va xiꞌin ra nuu mesa, ra ndee tu na ndikun sata va ra xiꞌin ra, saa chi kuaꞌa ni kuvi yuvi ndikun kuaꞌan xiꞌin ra. 16 Ra saa te xini na maestro sañaꞌa ley Ndioxi, xiꞌin na fariseo, ña ^nduꞌu Jesús xixi ra xiꞌin na yuvi kuachi, ra saa ndikaꞌan na xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin ra kachi na saa:

―¿Nichuun nduꞌu ra tata maestro ndo xixi ra xiꞌin na yuvi nduꞌu tuꞌun kiꞌvi xaꞌa, xiꞌin na yuvi kuachi, ―kachi na xiꞌin ndia.

17 Ra ta xini soꞌo Jesús ña ndikaꞌan na, saa ra ndakuiin ra yuꞌu na kachi ra saa:

―Yuvi na iyoo vaꞌa ini ra xiniñüꞌu vi na kan kutatan na, chi na ndiee ndoꞌo va kuvi na xiniñuꞌu kutatan. Ra yuꞌu, ra süvi xaꞌa na vaꞌa, na köo kuachi ke vaxi yu, chi xaꞌa na iyoo kuachi va ke xaa yu ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ndatuꞌun Jesús nichuun kuëe iyoo suꞌun ndia itaꞌan xiꞌin ra

18 Saa kuu iin kii iyoo suꞌun ndia itaꞌan xiꞌin ra Juan, ra sandakuchi yuvi, ra iyoo suꞌun tu na itaꞌan xiꞌin na fariseo va, ra saa kee sava na ndixaꞌan na nuu iin Jesús ra ndindakatuꞌun na ra kachi na saa:

―¿Nichuun ra ndia itaꞌan xiꞌin ra Juan, xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin na fariseo, ra iyoo suꞌun va na kan, chin kuëe xixi ndia, ra ndia itaꞌan xiꞌin yoꞌo, ra iyöo suꞌun tu na yoꞌo? ―kachi na xiꞌin Jesús.

19 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿A vaꞌa tu na koo suꞌun na ndee nuu iyoo viko tandaꞌa, tuvi ndo, ña ndee na kusii ini na xiꞌin migo na ra tandaꞌa? Su küvi, chi ta iin ka va ra, ra takundiꞌi kii ra na ndee kusii ini va kuvi na, ra küvi koo suꞌun na, ña küxi na. 20 Ndi su te na xaa kii ña kuꞌun ra tandaꞌa kan nuu na, saa ra kindoo mii va na, ra ndia saa vi ke kuvi koo suꞌun na, küxi na.

21 ’Ndia nii yuvi ra ndakäꞌma na tikoto yata xiꞌin tikoto xaa, chi tu saa na sa na, saa ra nandii va tikoto xaa, ra ndandata vaꞌa ka va ña tikoto yata. 22 Ra ndia nii tu na täân vino xaa ini ñii̱ yata, chi tu saa na sa na, saa ra ndata va ñii̱ yata sa ra, ra ku̱tia ndiꞌi va vino, ra ndiꞌi xaꞌa tu mii va ñii̱ kan, ña kan ke vino xaa, ra ini ñii̱ xaa va ke xiniñuꞌu kundoꞌni ra ―kachi Jesús xiꞌin na.

Kindiaa na xika xiꞌin Jesús yo̱ko̱ trigo iin kii yii

23 Saa kuu iin kii sábado, kii yii, ndiyaꞌa Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra iin nuu iyoo itu trigo, ra saa xaꞌa ndia xika xiꞌin ra xaꞌnu ndia yo̱ko̱ itu trigo kan ra sakoyo ndia ña kaxi ndia. 24 Ra saa, ndikaꞌan na fariseo xiꞌin Jesús kachi na saa:

―Toꞌni, ¿nichuun xa ndia itaꞌan xiꞌin kun saa? Chi köo ndiayu ndaꞌa yo ña sa yo saa kii yii sábado, chi kii ndakindiee̱ va yo ke ―kachi na xiꞌin ra.

25 Saa ndakuiin Jesús yuꞌu na kachi ra saa:

¿A ndia nii va ichi täan kaꞌvi ndo tuꞌun Ndioxi ña ndakani xaꞌa ra Rey David, te ninïꞌi ra ña kuxi ra xiꞌin na kuaꞌan xiꞌin ra? 26 Chi suꞌva va ke kachi tuꞌun Ndioxi ndakani ña: “Ra Rey David, ra ndikiꞌvi va ra ini veꞌe ñuꞌu Ndioxi, te kuu ra Abiatar sutu ra kuchee nuu takundiꞌi na sutu, ra kiꞌin ra Rey David ixtavaꞌa yii ña soko na nuu Ndioxi iyoo ini veꞌe ñuꞌu kan xixi ra, ra köo ndiayu ra ña kuxi ra ña, chi indaa na sutu va kuvi na iyoo ichi kuxi ña, ra xixi tu na kuaꞌan xiꞌin va ra ña xiꞌin ra”, ―kachi Jesús xiꞌin na.

27 Saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ndioxi xakin ra kii yii sábado, ña kutaꞌvi yo ña vaꞌa; ndi ndixäkin ra kii yii ña sandoꞌo ra yoo. 28 Ra xaꞌa ña kan ke yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra kachi yu suꞌva: chi yuꞌu kuvi ra iyoo ni ka ndiayu ndaꞌa xaꞌa kii yii sábado, ndia ña ke kuvi sa yo, ra ndia ña ke küvi sa yo ―kachi Jesús xiꞌin na.

3

Sandaꞌa Jesús iin ra kutuun ndaꞌa

1 Saa kuu iin kii ndixaa tuku Jesús ini veꞌe ñuꞌu, ra ini veꞌe ñuꞌu kan nduꞌu iin tiaa ra ndachi ndaꞌa. 2 Ra iin suꞌva nuu na fariseo ña ixtonani na Jesús, a sandaꞌa ra ra kue̱ꞌe ndaꞌa kan kii yii sábado, ra saa ke kuvi ni̱ꞌi̱ na kuachi taxi na xaꞌa Jesús, kaꞌan na. 3 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kue̱ꞌe ndaꞌa kan, kachi ra saa:

―Ndakundichi, ra naꞌa chi maꞌñu yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ra.

4 Ra saa ndindakatuꞌun Jesús na ndee kan, kachi ra saa:

―¿Ni ke iyoo ndiayu sa yo kii yii: a ña vaꞌa, a ña väꞌa? ¿Ni ke vaꞌa sa yo: a chindiee taꞌan yo xiꞌin yuvi, a sandiꞌi yo xaꞌa na? ¿Ni ke vaꞌa tuvi ndoꞌo? ―kachi ra xiꞌin na.

Ra ndia nii mii tuꞌun na ndindäkuiin. 5 Saa xakueꞌe ni Jesús ixtoꞌni ra nuu takundiꞌi na ndee kan, ra kusuchi ni tu ini ra xiꞌin va na xaꞌa ña ndiee ni ini na; chi xïin na kandixa na ña kaꞌan ra. Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kue̱ꞌe ndaꞌa kan, kachi ra saa:

―Sandakaa ndaꞌa kun ―kachi ra xiꞌin ra.

Ra saa sandakaa tiaa kan ndaꞌa ra, ra ndikun nduvaꞌa va ña. 6 Ra te ndakoyo na fariseo chi keꞌe, ra ndakutaꞌan na xiꞌin na partido na ndikun sata ra Herodes ra xaꞌa na kataꞌan na ndixa koo kaꞌni na Jesús.

Kuaꞌa ni yuvi xini soꞌo tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan ndoso Jesús yuꞌu tiañuꞌu

7 Saa ndakoo Jesús ñuu kan, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra chi yuꞌu tiañuꞌu. Ra kuaꞌa ka vi na kee Galilea xiꞌin Judea, ra ndikun na sata ra kuaꞌan na xiꞌin ra. 8 Ra te nindutia ndoso tuꞌun xaꞌa Jesús ra kundaa ini takundiꞌi yuvi ña kuaꞌa ni ña ndichi xa ra, saa ra iin tiaꞌndia chee na yuvi ndixaa nuu ra, na kee Judea, na kee ñuu Jerusalén, na kee Idumea, na ndee chi inka xiyo yuꞌu itia Jordán, xiꞌin na kee ñuu ña ndikun ndiaa Tiro xiꞌin Sidón. 9 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ña xa na koo nduvi ndia xiꞌin iin barca loꞌo, tu xika nuu mini, kundikaa ra kaꞌan ndoso ra, chi koto kundiëe ra xiꞌin na, ra ndaa na sata ra. 10 Chi xaꞌa ña xa sanduvaꞌa ra kuaꞌa ni na xiꞌi ke iin takundiꞌi ka na ndiee ndoꞌo, ra iin taꞌvi taꞌan na kuaꞌan na sata ra, ña kuni na tiandiaa ndaꞌa na ra, ra nduvaꞌa na kuni na. 11 Ra te kuyachin na ndoꞌo kueꞌe tachi ndivaꞌa nuu Jesús, ra ndikun iin xikusiti tachi ndivaꞌa ñuꞌu ini na kan nuu ra. Ra iin kokoꞌo ndaꞌyu ña kachi ña saa xiꞌin ra:

―Yoꞌo ku seꞌe Ndioxi ―kachi ña xiꞌin ra.

12 Ra ndukueꞌe Jesús xiꞌin tachi ndivaꞌa kan, ña na käꞌan ña yo kuvi ra.

Ndikaxin Jesús uxi uvi tiaa ndia kaka chiñu nuu ra

13 Te ndiꞌi, saa ndaa Jesús iin xiki. Ra ikan kana ra ndia kuni mii ra kana ra, ra saa ndixaa ndia nuu ra. 14 Ra ndakaxin ra uxi uvi ndia kaka tuun xiꞌin ra, ra tiꞌvi tu ra ndia ña kuꞌun ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi va. 15 Ra taxi ra ndiayu ndaꞌa ndia ña sanduvaꞌa ndia na ndiee ndoꞌo, xiꞌin ña tava tu ndia tachi ndivaꞌa ini yuvi na ñuꞌu ña ini. 16 Ra ndia yoꞌo ku ndia ndikaxin ra kaka xiꞌin ra, ra suꞌva ke nani ndia: Iin ra nani Simón, ra ndasama Jesús kivi ra ndakunani ra Pedro, 17 iin ra nani Jacobo, iin ra nani Juan, ñani suvi ra Jacobo, ndia seꞌe ra Zebedeo, ndia chinduꞌu Jesús kivi nani Boanerges, ra tuꞌun yoꞌo kachi ña saa: Seꞌe taxa ña ndaꞌyu ndivi; 18 ra iin ra nani Andrés, iin ra nani Felipe, iin ra nani Bartolomé, iin ra nani Mateo, iin ra nani Tomás, iin ra nani Jacobo, ra seꞌe ra Alfeo; iin ra nani Tadeo, iin ra nani Simón ra ndixika xiꞌin na partido Cananista, 19 ra iin ra nani Judas Iscariote, ra ndixiko Jesús te ndiꞌi. Ra te ndiꞌi ndikaxin Jesús ndia kaka xiꞌin ra, ra saa nandiko ndia ndaxaa ndia chi veꞌe.

Na kiꞌvi kuachi xiꞌin Tachi Yii Ndioxi

20 Ra kuaꞌa ka vi yuvi ndakaya tuku, ra nii nuu kuxi ka Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra küvi. 21 Ra saa te kundaa ini na taꞌan Jesús xaꞌa ña xa ra, saa ra, ndixaa na ña kuni na ndakiꞌin na ra kuꞌun ra xiꞌin na, chi ra xaꞌa kukiꞌvi va kuvi ra kaꞌan na.

22 Ra na maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra ndia ñuu Jerusalén ke kee na ra ndixaa na nuu xika ra, ra kachi na saa:

―Ndie̱e̱ ti Beelzebú, mii ti kuchee vaꞌa nuu takundiꞌi ña ndivaꞌa va, ke iyoo xiꞌin ra, ña kan ke vaꞌa tava ra tachi ndivaꞌa ―kachi na xaꞌa ra.

23 Saa ndakana Jesús yuvi kan ña na kuyachin na. Ra ndikaꞌan ra iin tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Ndixa sa ti ndivaꞌa ña sandiꞌi ri xaꞌa inka ti ndivaꞌa taꞌan ri, tuvi ndoꞌo? Su küvi. 24 Chi iin ñuu nuu kataꞌan xiꞌin taꞌan mii na yuvi, ra kuchüun na ña koo na, chi ndiꞌi xaꞌa va na. 25 Ra saa tu iin veꞌe va. Tu na kataꞌan xiꞌin taꞌan mii na, saa ra kuchüun na koo na chi ndiꞌi xaꞌa va na. 26 Ra kuꞌva saa ke iyoo tu ti ndivaꞌa va. Tu na ndukuiin ri taꞌvi taꞌan ri, ra kataꞌan xiꞌin taꞌan mii ri, saa ra kuchüun ri koo vi ri, chin ndiꞌi xaꞌa va ri ―kachi Jesús xiꞌin na.

27 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ndia nii yuvi ra küvi kiꞌvi na veꞌe iin tiaa ra ndaku ni sakuiꞌna na ñaꞌa ña kuu mii ra, tu na chikätun na ra; chi xiꞌna ka va xiniñuꞌu katun na ra, ra te ndiꞌi, saa vi ke kuchuun na kiꞌvi na veꞌe ra sakuiꞌna na.

28 ’Ra kuni yu kaxi ni na kindoo ña yoꞌo nuu ndo, chi ña yoꞌo ra süvi siki kuvi ña: chi takundiꞌi ka kuachi ña xa na yuvi yoꞌo, xiꞌin ña ndaa yuꞌu na Ndioxi, ra koo kaꞌnu va ini Ndioxi xaꞌa ña. 29 Su ndi yuvi na ndaa yuꞌu tu Tachi Yii Ndioxi, ra kaꞌan ndivaꞌa na xaꞌa ña, ra köo kaꞌnu ini Ndioxi xaꞌa na kan, ndia nii kii, ndia nii tiempo, chi ña yoꞌo kuu kuachi na ña kuiso na xiꞌin iin ndisaa kii va ―kachi Jesús xiꞌin na.

30 Ra suꞌva ke kachi Jesús xiꞌin na, saa chi ndikaꞌan na ña iyoo ndie̱e̱ ti ndivaꞌa xiꞌin ra.

Xaa siꞌi Jesús xiꞌin na ñani ra nuu xika ra

31 Ra saa xaa siꞌi Jesús, xiꞌin na ñani ra. Ra xikundita na chi keꞌe, ra tiꞌvi na iin na kuaꞌan kaꞌan xiꞌin ra. 32 Saa ndikaꞌan na xinunduu ndee kan xiꞌin Jesús, kachi na saa xiꞌin ra:

―Chi keꞌe xaa siꞌi kun xiꞌin ñani kun nanduku na yoꞌo ―kachi na xiꞌin ra.

33 Saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin na:

―¿Yoo ku na kuu siꞌi yu, ra yo ku na kuu ñani yu? ―kachi ra.

34 Saa ndakotoꞌni ra nuu na ndee xini soꞌo ña kaꞌan ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Na yoꞌo va ku siꞌi yu xiꞌin ñani yu. 35 Chi takundiꞌi na xanduvi ña kaꞌan Ndioxi va kuvi ñani yu, xiꞌin kuꞌva yu, xiꞌin siꞌi yu ―kachi ra xiꞌin na.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ra chiꞌi

4

1 Saa kuu, ra ndixaa tuku Jesús yuꞌu mini kan, ra xaꞌa ra sañaꞌa ra na. Ra kuaꞌa ka vi ku na ndakaya tuku. Iin chitu ndaa na yuꞌu mini kan, saa ndaa ra ndakunduꞌu ra ini itun xika nuu mini, ra na yuvi kan xikundita yuꞌu mini kan va. 2 Ra kuaꞌa ka vi tuꞌun ndichi xaꞌa ra sañaꞌa ra na. Ra saa ndikaꞌan ra iin tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

3 ―Tiaa soꞌo ndo; na ndatuꞌun yu iin tuꞌun ndichi xiꞌin ndo. Saa kuu, ra kee iin ra chiꞌi kuaꞌan ra chiꞌi ra itu trigo. 4 Ra saa kuu ra xatia yava ra nuni vali kan kuaꞌan ra, ra sava ña ndikoyo yachin yuꞌu ichi, ra xaa sàà ra ndakiꞌin ri ña xaxi ri. 5 Ra sava tu ña ndikoyo nuu iyoo yuu va, nuu köo kuaꞌa ñuꞌú, ra kama ni nindutia ña, chi yaxin ni ndúꞌu̱ ñuꞌú. 6 Su ndi te kanata ñuꞌù, saa ra xii va ña, chi künu ndoꞌni tioꞌo ña, ña kan ke ndachi̱ ña. 7 Ra sava tu ña ndikoyo nuu iyoo ndikin ìñu̱, ra te nindutia ña, ra ndiküvi kuaꞌnu ña, saa chi ìñu̱ kan va sanduxin ñaꞌa, saa ra ndiꞌi xaꞌa va ña, ra nditäxi ka ña nuni. 8 Ra sava tu ña ndikoyo nuu ñuꞌú xaꞌan va, ra vaꞌa ka vi xaꞌnu ña, ra kuchuun ka vi ña, chi indaa tata ra taxi ña ndia oko uxi nuni, xiꞌin ndia uni xiko nuni, xiꞌin ndia iin ciento nuni vali taxi ta iin, ta iin ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

9 Saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Ndoꞌo, na xini soꞌo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ra ndakiꞌin xini ndo xiꞌin ña ni ke kuni kachi ña ―kachi ra xiꞌin na.

Ni xaꞌa ke kaꞌan Jesús tuꞌun ndichi

10 Te ndiꞌi nindutia ndiꞌi na yuvi kan kuaꞌan na, ra nindoo mituꞌun saa Jesús, saa ndakutaꞌan sava na nindoo ndee kan, xiꞌin uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndindakatuꞌun na ra xaꞌa tuꞌun ndichi kan, ni ke kuni kachi ña.

11 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ndoꞌo, ra mii Ndioxi va ku ra taxi ndiayu ndaꞌa ndo ña na kundaa ini ndo xaꞌa ichi mii ra ña iyoo seꞌe nuu xaꞌndia ra chiñu. Su ndi yuvi na iyoo chi keꞌe, ra täxi ra ña ndaꞌa na kan, ra xaꞌa ña kan ke takundiꞌi ña kuni yu kaꞌan yu xiꞌin na, ra xiꞌin tuꞌun ndichi va ke kaꞌan yu ña xiꞌin na. 12 Ra vaꞌa ni ixtoꞌni tieꞌe va na, su ndi kundäa ini na xiꞌin ña, ra nii xini soꞌo va na, su ndi ndakïꞌin xini na xiꞌin ña, ra saa ke na kuïin na ndandiko ini na xaꞌa kuachi na nuu Ndioxi, ra sakäꞌnu ini ra xaꞌa na ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ndakani Jesús tuꞌun ndichi xaꞌa ra chiꞌi nuu na

13 Saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Tu kundäa ini ndo xiꞌin tuꞌun ndichi yoꞌo, saa ra, ndixa sa ndo ña kundaa ini ndo xiꞌin sava ka tuꞌun ndichi, tu saa? ―kachi ra xiꞌin na. 14 Saa xaꞌa ra ndakani ra nuu na kachi ra saa:

―Ra chiꞌi nuni vali kan ku na kaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi. 15 Ra ñuꞌu yuꞌu ichi kan kuvi yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi. Su te ndiꞌi xini soꞌo na ña, saa ra ndikun vaxi ti ndivaꞌa sandaꞌvi ri na, ra kandïxa ka na tuꞌun Ndioxi ña xini soꞌo na. 16 Ra ñuꞌú nuu iyoo yuu kuvi yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi, ra kusii ka vi ini na, ra ndikun ndakiꞌin va na ichi Ndioxi. 17 Su ndi te vaxi tundoꞌo nuu na, a te xaꞌa yuvi kataꞌan na xiꞌin na xaꞌa ña ndikun na ichi Ndioxi, saa ra ndikun ndiko ini va na, ra ndakoo va na ña, saa chi künu ndoꞌni tioꞌo ña, xaꞌa ña kan ke kuchüun na ña tuun vaꞌa kuita na. 18 Ra ñuꞌú nuu iyoo ìñu̱ yoꞌo kuvi yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi, ra ndakiꞌin na ña. 19 Su ndi xaꞌa ndakundiꞌi ini na xaꞌa ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va, ra ndakundiꞌi tu ini na xaꞌa ña kuika va, ra xaꞌa kutoo na koo takundiꞌi ñaꞌa ña savi va nuu na, ra ña yoꞌo va xaꞌa ndiꞌi ini na xaꞌa. Saa ra kuee kuee naa ini va na xaꞌa ichi Ndioxi, ra ndiꞌi xaꞌa va na, saa ra, köo ka ñaꞌa kuun ndaꞌa vi tata yoꞌo. 20 Ra ñuꞌú xaꞌan kuvi yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi, ra kandixa na ña kaꞌan ña. Ra na yoꞌo kuvi na iyoo ta kuꞌva iyoo tata ña vaꞌa ni xaꞌnu, ra ndia oko uxi, ndia uni xiko, xiꞌin ndia iin ciento nuni vali taxi mituꞌun mituꞌun ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

Takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo seꞌe, ra ndatuvi ndiꞌi va xaꞌa ña

21 Saa ndikaꞌan ka tuku Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Köo iin yuvi na tuun ñùꞌù, ra ndasi tu na nuu ña xiꞌin xikoꞌo; ra nii chikäa tu na ña tixi ixto, chi nuu sukun va chinduꞌu na ña, ra vaꞌa tuun ña nuu na. 22 Ra saa ke iyoo tu ñaꞌa ña iyoo seꞌe va, chi vaxi kii ra ndatuvi ndiꞌi va xaꞌa ña, ra saa tu ñaꞌa ña kundäa ini yuvi xaꞌa va, chi vaxi kii ra kundaa ini na xaꞌa takundiꞌi va ña. 23 Ndoꞌo, na xini soꞌo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ra ndakiꞌin xini ndo xiꞌin ña ni ke kuni kachi ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

24 Ra ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Tiaa ni soꞌo ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo. Chi ta kuꞌva xa ndo xiꞌin inka yuvi, ra saa ke sa tu Ndioxi xiꞌin ndoꞌo va, ra ndia ndakunuu ka va siki ña ndakiꞌin ndoꞌo sa ra. 25 Chi na xa iyoo ñaꞌa nuu, ra ni̱ꞌi̱ ka na taꞌan va ña; ra na köo ñaꞌa nuu, ra ndia ña loꞌo ña xa iyoo nuu na ke nundiaa ndaꞌa va na ―kachi Jesús xiꞌin na.

Tuꞌun ndichi xaꞌa iin tata ña xaꞌnu

26 Saa ndikaꞌan tuku Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ra suꞌva va ke iyoo ña: ta kuꞌva kuu xiꞌin tata, ña ndixaꞌan iin tiaa chiꞌi ra nuu ñuꞌú, ra saa iyoo ña yoꞌo. 27 Saa chi takua chiꞌi ra ña ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra, ra a kixi̱ ra, a ndito va ra, ndi mii ra xini va, ra tata ña chiꞌi ra, ra ñuu kaꞌñu xaꞌnu va ña kan kuaꞌan ña, ndi su tiaa kan, ra kundäa ini vi ra ni ke kuu xaꞌnu ña. 28 Saa chi xa chuun nuu mii va ñuꞌu yoꞌo ke, ña sakuaꞌnu ña ña, ra xiꞌna ndutia ña, saa te ndiꞌi, ra kuee kuee xaꞌnu va ña, ra xaꞌa kuyoko ña, ra kuxixa ña ra nduu ña nuni va. 29 Ra ta xa xinu ña, ña kuu ña nuni, saa ra, xaꞌa ra sakee va ra ña, chi xa ndixaa tiempo ña ndakaya va ña, kachi tuꞌun ndichi yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin na.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ndikin itun mostaza

30 Saa ndikaꞌan ka Jesús inka tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Ndia ña ke inuu xiꞌin chi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu? Ra kuni yu na kundaa ini ndo vichin. 31 Chi suꞌva va ke iyoo ña: ta kuꞌva iyoo iin ndikin mostaza loꞌo ña chiꞌi na, saa iyoo ña. Ra xa kundaa va ini ndo chin ndikin itun mostaza yoꞌo ke loꞌo vaꞌa ka nuu takundiꞌi va ndikin ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo; 32 ra vaꞌa ni loꞌo ni va ña, ndi te ndutia ña ra xaꞌa xaꞌnu ña, ra tiaa ni ka chee xaꞌnu itun ña yoꞌo nuu takundiꞌi ka itun tu iyoo xiꞌin ña; ra naꞌnu ka vi xaꞌnu itun ndaꞌa ña, ra ndia sàà va xaa xavaꞌa chiꞌyo ndaꞌa itun ña. Ra kuꞌva suꞌva ke iyoo tu ichi ña kuaꞌan nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu va ―kachi Jesús xiꞌin na.

Niña xiꞌin tuꞌun ndichi ke sañaꞌa Jesús na

33 Ra niña xiꞌin tuꞌun ndichi taꞌan ña yoꞌo ke xiniñuꞌu Jesús ña sakuaꞌa ra na; ra tuꞌun ndichi ña kiꞌin mii ra kuenda xiꞌin, ña kuchuun sava na ndakiꞌin xini na xiꞌin ke kaꞌan ra. 34 Ra takundiꞌi ña sañaꞌa ra na yuvi, ra niña xiꞌin tuꞌun ndichi va ke sañaꞌa ra na, ra vaꞌa ni ndikundäa va ini ndia itaꞌan xiꞌin ra, ndi su sañaꞌa siin va ra ndia kan ni ke kuni kachi tuꞌun ndichi yoꞌo.

^Sayaa Jesús tachi xiꞌin tiakuii

35 Saa kuu ra kuñuu va kii kan. Ra ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Na kuꞌun yo chi inka xiyo yuꞌu mini yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ndia. 36 Saa nindiayu taꞌan ndia xiꞌin na yuvi kan, ra nandaa ndia itaꞌan xiꞌin ra ini itun xika nuu mini nuu xa ndikaa ra kan, ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia xiꞌin ra. Ra taxi ndikun tu sava ka na yuvi kan va kuaꞌan na xiꞌin barca na. 37 Ra saa kuu na kuaꞌan na nuu mini kan, ra xaꞌa ndiee ka vi xika tachi, iin ndakundichi ndakundichi nuu mini kan xa ña, ra xaꞌa iin kuni̱ kutu ndaa barca loꞌo tu ndoꞌni ndia ini kan xiꞌin tiakuii xa ña. 38 Ra chi kaꞌa barca kan ndúꞌu̱ iin ñaꞌa ndachiꞌi Jesús si̱ki̱ ra, ra ndakanduꞌu ra, ra saa naa ini ra ndikixi va ra, ra saa ndi̱xa̱a̱ ndia itaꞌan xiꞌin ra sandoto ndia ra, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra, kachi ndia saa:

―¡Tata Maestro! ¿A ndïꞌi ini kun ña kuni saꞌvi barca loꞌo yoꞌo xiꞌin yo kaꞌa mini yoꞌo? ―kachi ndia xiꞌin ra.

39 Saa ndakoo Jesús, ra xaꞌndia ra chiñu nuu tachi kan, ña na kutuvi ña ra ndikaꞌan tu ra xiꞌin tiañuꞌu kan va kachi ra saa:

―Xavaꞌa, koo taxin kun, ―kachi ra xiꞌin ra.

Saa ra ndikun ndixkuiin va tachi kan, ra yayaa kutaxin va. 40 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―¿Nichuun ndiee ni iyuꞌvi ndo? ¿A täan xinu ini ndo kandixa ndo Ndioxi saa va? ―kachi ra xiꞌin ndia.

41 Ra ndakanda ka vi ini ndia, iin kuaꞌan ini ndia ndee ndia, ra kaꞌan xiꞌin taꞌan ndia kachi ndia saa:

―¿Ndia tiaa kuvi ra yoꞌo? Ra ndia tachi xiꞌin tiañuꞌu, ra kandixa ra ña kaꞌan ra ―kachi ndia xika xiꞌin Jesús xaꞌa ra.

Sandaꞌa Jesús iin tiaa ra ñuu Gadara, ra ñuꞌu tachi ndivaꞌa ini

5

1 Saa ra ndixaa ndia ñuu Gadara, ña ndikaa chi inka xiyo yuꞌu tiañuꞌu kan. 2 Ra te nuu suꞌva Jesús ini barca kan, saa ra ndikun ndixaa iin tiaa ra ñuꞌu tachi ndivaꞌa ini, niniꞌi taꞌan ra xiꞌin Jesús, ra tiaa yoꞌo ra ini yavi ndìì ke ndikaa ra, kanata ra ndixaa ra. 3 Chi ra tiaa yoꞌo, ra yavi ndìì ke xikuu veꞌe va ra. Ra ndia nii na taꞌan ra ndikuchüun ña chikuꞌni na ra, nii xiꞌin cadena ndikuchüun na. 4 Ra nii ndiäꞌvi ichi nditiin na ra, ña taan na kàà ndaꞌa ra xiꞌin xaꞌa ra, ra nii xiꞌin cadena tu chikatun na ra, su ndi köo mii xaꞌa vi ña nuu ra, chi iin xaꞌndia ndiꞌi va ra ña, ra iin vali vali xa ra ña, ndia nii na kundiëe xiꞌin ra. 5 Ra iin ndisaa kii, ñuu kaꞌñu xika ra iku, ra ñuu kaꞌñu xika tu ra kumisanto va, ra iin ndaꞌyu koꞌo ra xika ra, ra iin satakueꞌe ndiꞌi ra mii ra xiꞌin yuu. 6 Saa ra te xini ra xika ka va vaxi Jesús, saa ra ndikun xinu ra xaa ra xikusiti ra nuu ra. 7 Ra iin kokoꞌo ndaꞌyu tachi ndivaꞌa ña ñuꞌu ini ra, ra kachi ña saa xiꞌin Jesús:

―¡Jesús, Seꞌe Ndioxi ra kaꞌnu! ¿Ni ke kuni kun xiꞌin yu? Xakundaꞌvi yu nuu kun xiꞌin nuu Ndioxi, ña na sandöꞌo kun yuꞌu. ¡Ndaꞌvi ni yu! ―kachi ña xiꞌin Jesús.

8 Ra saa kachi ra ñuꞌu tachi ndivaꞌa ini kan ndikaꞌan ra, saa chi xa xaꞌndia va Jesús chiñu nuu ña ndivaꞌa kan ña na kee ña kuꞌun ña, ra suꞌva ke kachi Jesús xiꞌin ña:

―¡Tachi ndivaꞌa, kita ini ra tiaa xaan! ¡Kuaꞌan! ―kachi ra xiꞌin ña.

9 Saa ndindakatuꞌun Jesús tachi ndivaꞌa kan, kachi ra saa xiꞌin ña:

―¿Ndixa nani kun? ―kachi ra xiꞌin ña.

Saa ndakuiin ña kachi ña saa:

―Legión va nani yu, saa chi kuaꞌa ni kuvi ndi ―kachi ña xiꞌin ra.

10 Ra xakundaꞌvi ka vi tachi ndivaꞌa kan nuu Jesús ña na täva ra ña kuꞌun ña inka xiyo. 11 Ra yachin nuu iku kan xika iin tiꞌvi chee kini xaxaꞌan ri. 12 Saa xakundaꞌvi ni tachi ndivaꞌa kan nuu Jesús kachi ña saa:

―Tiꞌvi nduꞌu na kuꞌun ndi nuu xika kini kaa, ra taxi kun ndiayu ndaꞌa ndi ña na ndee ndi ini ri ―kachi ña xiꞌin ra.

13 Saa ndikun taxi Jesús ndiayu ndaꞌa ña, ña na kuꞌun ña ndee ña ini kini kan, ra kuꞌva uvi mil kuvi kini kan. Ra xaꞌa sasana ndiꞌi ña ri, ra xinu ndiꞌi ri ndi̱xàà ri ndikoyo ri iin taꞌvi nuu ndikaa mini, ra ndikaꞌa ndiaa ndiꞌi ri, ra ndixiꞌi ri. 14 Ra ndiyuꞌvi ka vi na ndiaa kini kan, ra kee na xinu na ndixaꞌan na ndatuꞌun na xiꞌin na ndee ñuu, ra ndatuꞌun tu na xiꞌin na ndakitaꞌan xiꞌin na chi iku va. Ra saa ndakoyo takundiꞌi na yuvi kan ra ndi̱xa̱a̱ na xini na ña kuu kan. 15 Ra te ndi̱xa̱a̱ na nuu iin Jesús, ra xini na ra tiaa xindoꞌni tachi ndivaꞌa ini kan, ra xa nduvaꞌa va ra, ra xa ndakundixi va ra tikoto, ra xa yayaa va nduꞌu ra, chi xa ndukaxin va ini ra. Saa ra ndayuꞌvi ka vi ini na yuvi kan. 16 Ra yuvi na xini ña ndoꞌo ra xindoꞌni tachi ndivaꞌa ini kan, xiꞌin ña ndoꞌo kini kan, ra ndatuꞌun na xiꞌin inka yuvi xaꞌa ña xini na. 17 Ra saa xakundaꞌvi na nuu Jesús ña na sa ra ña mani kita ra ñuu na kuꞌun ra inka xiyo.

18 Ra saa te nandaa Jesús ini barca loꞌo kan kuꞌun ra, saa xakundaꞌvi ra tiaa xindoꞌni tachi ndivaꞌa ini kan nuu Jesús ña na taxi ra kuꞌun ra xiꞌin ra. 19 Su ndi ndixïin Jesús ña kuꞌun ra xiꞌin ra, chi suꞌva va kachi ra xiꞌin ra:

Kuanuꞌu̱ veꞌe kun nuu na taꞌan kun, ra ndatuꞌun kun xiꞌin na xaꞌa takundiꞌi ña vaꞌa xa Ndioxi xiꞌin kun, xiꞌin ña kundaꞌvi ini ra xini ra yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin ra.

20 Saa ndakiꞌin ra tiaa kan kuanuꞌu ra, ra xaꞌa ra iinii kuvi ndaꞌa ñuu Decápolis ndatuꞌun ra xiꞌin na xaꞌa ña vaꞌa xa Jesús xiꞌin ra, ra ndayuꞌvi ka vi ini na yuvi kan xaꞌa ña ndoꞌo ra.

Sandaꞌa Jesús ña loꞌo seꞌe ra Jairo, xiꞌin ñaꞌa ña nditiandiaa ndaꞌa tikoto ra

21 Ra te ndiko tuku Jesús ndaxàà ra xiꞌin barca chi inka xiyo yuꞌu tiañuꞌu kan, ra kuaꞌa ka vi yuvi ndakaya tuku xaa na nuu ra; ra saa nindoo ra xiꞌin na yuꞌu mini kan. 22 Saa kuu ra ndixaa va iin ra xikuaꞌa, ra nani Jairo, ra kuchee nuu na veꞌe ñuꞌu, ra te xini ra Jesús, saa ra ndikun xikusiti va ra nuu ra, 23 ra xakundaꞌvi ka vi ra kachi ra saa:

―Tata, seꞌe loꞌo yu ra ña xa kana nima kuvi ña, ra na sa kun ña mani kuꞌun kun xiꞌin yu ra chinduꞌu kun ndaꞌa kun sata seꞌe yu, ra na nduvaꞌa va ña ra kutiaku ña. Chi ndaꞌvi ni yu ―kachi ra xiꞌin Jesús.

24 Saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ra. Ra iin tiaꞌndia chee na yuvi ndikun kuaꞌan xiꞌin ndia, ra iin kuni̱ ndaa na sata ndia. 25 Ra tiañu na yuvi kan, ndikaa iin ñaꞌá ña xitia ni̱i̱ kuaꞌan ña xiꞌin na, ra ñaꞌá kan ra xa uxi uvi kuiya ke ndoꞌo ña saa, ra küvi nduvaꞌa ña. 26 Ra kuaꞌa ka vi na xatatan ndixika ña nuu, ra sandoꞌo ka vi na ña, ra sasiki yaa ña xuꞌun ña, su ndi ndia ña mani uun va chi ninduväꞌa ña, ra ña ndiee ka nundiee va ku kueꞌe kan xiꞌin ña. 27 Ra te xini soꞌo ña ndatuꞌun na yuvi xaꞌa ña vaꞌa xa Jesús, saa ra xiña niꞌni, ña tiañu na yuvi kan, ra kuyachin ña chi sata Jesús, ra nditiandiaa ndaꞌa ña tikoto ra. 28 Saa chi ndakani ini ña kaꞌan ña saa: “Tu na tiandiaa loꞌo ndaꞌa va yo tikoto ra, saa ra ndikun nduvaꞌa va yo”, kaꞌan ña. 29 Saa ra ndikun xikutuvi ndixa va ña xitia ni̱i̱ ña, ra ndikun kundaa ini ña ña nduvaꞌa va ña, chi xïꞌi ka ña. 30 Ra saa kundaa ini Jesús ña ke̱e ndie̱e̱ ra, ra saa ndikokuiin ra ndakotoꞌni ra nuu na yuvi kan, ra ndindakatuꞌun ra na, kachi ra saa:

―¿Yoo ku na nditiandiaa ndaꞌa tikoto yu? ―kachi ra.

31 Saa ndakuiin ndia itaꞌan xiꞌin ra, kachi ndia saa:

―Tata, iin chindaꞌa taꞌan na yuvi vaxi na sata kun, ra ^ndakatuꞌun ka kun, yo ku na nditiandiaa ndaꞌa tikoto kun ―kachi ndia xiꞌin ra.

32 Su ndi ndïxa ra xaꞌa vi ña kaꞌan ndia xiꞌin ra, chi ndakundiee ra ixtoꞌni ra nuu va na, ña ndiatu ra kundaa ini ra, yo ku na nditiandiaa ndaꞌa tikoto ra. 33 Ra ñaꞌa kan ra iyuꞌvi ka vi ña, iin ndiakua kisi ña ña, chi kundaa ini ña ña nduvaꞌa ña xa ra. Saa ndixaa ña xikusiti ña nuu ra, ra ndatuꞌun ndiꞌi ña xiꞌin ra, ni xaꞌa ke xa ña saa.

34 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ña kachi ra saa:

―Seꞌe, xaꞌa ña kandixa kun yuꞌu ke xa ndikaku kun. Ra kuanuꞌu veꞌe kun, ra ndïꞌi ka ini kun, chi xa nduvaꞌa va kun ―kachi ra xiꞌin ña.

35 Ra te kaꞌan ka va Jesús, saa xaa na kee veꞌe ra Jairo, ra xikuaꞌa xaꞌndia chuun veꞌe ñuꞌu, kachi na saa xiꞌin ra:

―Tata, xa ndixiꞌi va seꞌe kun. Köo ka chuun ke sandiꞌi vi kun tata maestro kuꞌun ra xiꞌin yo ―kachi na xiꞌin ra.

36 Saa te xini soꞌo Jesús ña kuyuꞌu na saa xaa na nuu ra Jairo, saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi kun, indaa yuꞌu va kandixa kun ―kachi Jesús xiꞌin ra.

37 Ra nditäxi Jesús kuꞌun ndiꞌi na xiꞌin ra, chi takua ra Pedro, xiꞌin ra Jacobo, xiꞌin ra Juan ñani ra Jacobo va kuvi ndia ndakiꞌin ra kuaꞌan xiꞌin ra. 38 Ra te ndixaa ra veꞌe ra xikuaꞌa Jairo, ra iin niniꞌi kuu, iin siso siso ndaꞌyu na, ra xaku ka vi na ndee na. 39 Saa ndikiꞌvi ndia ra ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Nichuun xaku ni ndo? Ña loꞌo yoꞌo ra süvi ña ndixiꞌi kuvi ña, chi ña kixi va kuvi ña ―kachi ra xiꞌin na.

40 Ndi su na ndixaku ndiaa va kuvi na ra. Ra saa xaꞌndia ra chiñu ña na kee takundiꞌi na chi keꞌe, ra takua iva ña loꞌo kan xiꞌin siꞌi ña, xiꞌin ndia kuaꞌan xiꞌin va ra kuvi na ndikiꞌvi xiꞌin ra nuu kanduꞌu ña loꞌo ndixiꞌi kan. 41 Ra saa tiin ra ndaꞌa ña loꞌo kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ña kachi ra saa:

―Talita kumi ―kachi ra xiꞌin ña; ra tuꞌun yoꞌo kachi ña saa: “Ña loꞌo, xiꞌin yoꞌo ke kaꞌan yu, ndakoo”.

42 Saa ra ndikun ndakoò va ña loꞌo yoꞌo xika ña, ra uxi uvi va kuiya ke ndikaa ña, ra ndakanda ka vi ini na yuvi kan. 43 Ra ndikaꞌan ka vi Jesús xiꞌin na, ña na ndatüꞌun na xiꞌin ndia nii yuvi xaꞌa ña kuu yoꞌo. Saa xaꞌndia ra chiñu nuu na vasiꞌi ña loꞌo kan, ña na taxi na ña kuxi ña.

6

Sañaꞌa Jesús na ñuu Nazaret

1 Saa kanata Jesús ñuu kan, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra ñuu nuu kee ra, xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra. 2 Ra te ndixaa kii yii, saa ndikiꞌvi Jesús ini veꞌe ñuꞌu, ra xaꞌa ra sañaꞌa ra na. Ra kuaꞌa ka vi ku na ndee xini soꞌo, ra ndakanda ka vi ini na kachi na saa ndakatuꞌun taꞌan na:

―¿Ndia ndixaꞌan kiꞌin tiaa yoꞌo takundiꞌi ña ndichi yoꞌo? ¿Ndixa xa ra ña kundichi ni ra? ¿Ndia ndixaꞌan ra sakuaꞌa ra? ¿Ndia ndixaꞌan ra kutuꞌva ra takundiꞌi ña xituꞌun yoꞌo? 3 ¿A su ra yoꞌo ku ra kuxi itun, ra seꞌe ña María va kuvi ra? ¿A su ñani ra yoꞌo kuvi ra Jacobo, José, Judas, xiꞌin ra Simón? ¿A su yoꞌo ndee tu na siꞌi kuꞌva va ra xiꞌin yo? ―kachi na. Ra xaꞌa ña yoꞌo ke ndixïin na kandixa vaꞌa vi na ra.

4 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Takundiꞌi ñuu ra xatoꞌo va na iin yuvi na kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi, su ndi ñuu na nuu kee na, nuu ndee na taꞌan na, na veꞌe na, ra xätoꞌo na na kan ―kachi Jesús xiꞌin na.

5 Ra ndiküvi sa Jesús ndia nii ña xituꞌun ñuu ra, chi takua ña xa ra ke sanduvaꞌa ra ndiaꞌvi na xiꞌi̱ va, ña chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata na, ra ña yoꞌo kuiti va ke xa ra. 6 Ra ndakanda ka vi ini Jesús xini ra na yuvi yoꞌo xaꞌa ña ndiee ni ini na, chi ndixïin na kandixa vaꞌa vi na ra. Saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra iinii kuvi ñuu vali ndoꞌni yachin kan, sañaꞌa ra na yuvi tuꞌun Ndioxi.

Tiꞌvi Jesús ndia itaꞌan xiꞌin ra kuaꞌan ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi

7 Saa kuu ndakana Jesús uxi uvi saa ndia itaꞌan tuun xiꞌin ra, ra saa tiꞌvi ra ndia kuaꞌan ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi, ra ta uvi ta uvi chitaꞌan ra ndia kuaꞌan ndia, ra taxi ra ndiayu ndaꞌa ndia ña tava ndia tachi ndivaꞌa. 8 Ra xaꞌndia ra chiñu nuu ndia ña na küꞌu̱n ndia nii ñaꞌa xiꞌin ndia ichi nuu ku̱ꞌu̱n ndia; nii leka, nii ixta, nii xuꞌun küꞌu̱n xiꞌin ndia, chi takua indaa itun katuvi va ndia ku nu ku̱ꞌu̱n xiꞌin ndia. 9 Ra takua ndixan va ndia ke na ku̱ꞌu̱n xaꞌa ndia, ra na küꞌun uvi naꞌa tikoto ndia xiꞌin ndia, chi takua ña xa ndixi ndia kuaꞌan va ndia ke, na kuꞌun xiꞌin ndia. 10 Ra ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndia ndia ka ñuu nuu xaa ndo, ra veꞌe nuu ndakiꞌin na ndoꞌo koo ndo xiꞌin na; ikan ke na koo va ndo. Ra xinüꞌni ndo kuꞌun ndo inka veꞌe na, chi mii veꞌe kan ke kee ndo kuꞌun ndo inka ñuu va. 11 Ra tu ndia ñuu xïin na ndakiꞌin mani na ndoꞌo, xiꞌin nii xïin na kunisoꞌo na ña kaꞌan ndo, saa ra kee ndo ñuu na, ra kuun ndo xaꞌa ndo na ko̱yo yaka ñuu na xaꞌa ndo, ra na kuu ña iin seña nuu na, ra na kundaa ini na ña kundasi na tuꞌun Ndioxi; ra saa ke ndoꞌo, ra köo ka kuachi ndo. Ra ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, te na xaa kii sandaku Ndioxi kuachi na ñuu yuuvi yoꞌo, ra ndiee ni ka chee tundoꞌo taxi Ndioxi ndaꞌa na yuvi yoꞌo nuu na ñuu Sodoma, xiꞌin na ñuu Gomorra ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

12 Saa kee ndixa ndia ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi nuu na yuvi, ña na ndiko ini na xaꞌa kuachi na ra ndakiꞌin na ichi Ndioxi. 13 Ra tava ndia tachi ndivaꞌa ini yuvi na tiin ña, ra chikaa tu ndia aceite xi̱ni̱ na xiꞌi̱ ra nduvaꞌa va na.

Suꞌva kuu te ndixiꞌi ra Juan ra sandakuchi yuvi

14 Saa kuu ra kundaa ini ra rey Herodes ña ndatuꞌun na yuvi xaꞌa Jesús ña xa ra ña xituꞌun. Chi ndiꞌi kuvi ñuu ndixitia ndoso tuꞌun xaꞌa ra, ra kundaa ini na xaꞌa ra. Saa ndikaꞌan ra Herodes kachi ra saa:

―Ra Juan ra sandakuchi yuvi ku ra ndatiaku. Ña kan ke vaꞌa iyoo ni ndie̱e̱ yoꞌo xiꞌin ra ―kachi ra.

15 Ra sava tu na kaꞌan kachi saa:

Ra Elías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va kuvi ra ―kachi na.

Ra inka tu na kachi saa:

―Iin ra kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi taꞌan na kixi xinaꞌa va kuvi ra ―kachi na.

16 Ra te xini soꞌo ra Rey Herodes ña kaꞌan na suꞌva, saa ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Ra Juan, ra ndikaꞌan yu xiꞌin na xaꞌndia na sukun, ku ndixa va ra ndatiaku yoꞌo vichin ―kachi ra.

17 Chi te yachi ra mii ra Herodes yoꞌo ku ra xaꞌndia chuun ña ndixaꞌan na tiin na ra Juan. Ra chikatun na ra xiꞌin cadena, ra chikaa na ra veꞌe kaa xaꞌa ña ndikaꞌan ra xaꞌa ña Herodías xanu ra rey Herodes, chi ra Herodes yoꞌo ra ndakiꞌin ra ña Herodías yoꞌo nduu ña yasiꞌi va ra. Ndi su yasiꞌi ra Felipe, ñani va ra, kuvi ña, ra ndakiꞌin ra ña. 18 Ra xaꞌa ña yoꞌo ke ndikaꞌan ra Juan xiꞌin ra Herodes, ra kachi ra saa xiꞌin ra:

―Väꞌa xa kun, chi köo ichi kun ña ndakiꞌin kun yasiꞌi ñani kun kunduꞌu ña xiꞌin kun ―kachi ra.

19 Ra ña kan ke xani ni ini ña Herodías xini ña ra Juan, ra tiaa ni kuni ña kaꞌni ña ra, su ndi kuchüun ña. 20 Ndi su mii ra Herodes ra iyuꞌvi ini va ra xini ra ra Juan, chi kundaa ini ra ña kuu ra Juan iin tiaa vaꞌa, ra ndaa, ra yii; ña kan ke xindiaa va ra ra, ra nditäxi ra kuvi ra. Ra te xini soꞌo ra Herodes ña kaꞌan ra Juan xiꞌin ra, ra xaꞌa ndataꞌvi ña xi̱ni̱ ra, ra iin sana suꞌva ini ra, ra nii nïꞌi ra ni ke sa ra, ra vaꞌa ni saa ndo̱ꞌo va ra, su ndi kusii ka vi ini ra xini soꞌo ra ña kaꞌan ra Juan. 21 Ra saa kuu ra ndi̱xa̱a̱ va kii ña ndixinu ra Herodes kuiya, saa ra nditiandiaa va iin kii ña xa ndiee ni ndiatu ña Herodías ndixa koo ña kaꞌni ña ra Juan. Ra kii yoꞌo ra ndiee ni ndasakaꞌnu ra Herodes ña, iin viko chee ndatava ra, ra ndakana ra takundiꞌi na kunaꞌnu xiꞌin ra, xiꞌin na komandande, xiꞌin na xikuaꞌa na ndee iinii saa kuvi Galilea. 22 Saa ra ndixaa va ña loꞌo seꞌe ña Herodías ndikiꞌvi ña nuu ndee na ndatava na viko kan nditaxaꞌa ña nuu na. Saa ra ndiee ni kusii ini ra Herodes xaꞌa ña xa ña saa, ra saa tu na ndixaa ndee xixi xiꞌin va ra. Ra saa ndikaꞌan ra rey Herodes xiꞌin ña loꞌo kuaan kan kachi ra saa:

―Nduku ndia ndia ka ñaꞌa ña kuni̱ kun nuu yu, ra taxi yu ña ndaꞌa kun ―kachi ra xiꞌin ña.

23 Ra iin uvi uni ichi kindoo ra xiꞌin ña, ña taxi ra ndia ndia ka ñaꞌa ña kuni ña ndaꞌa ña, ra ndïko ini ra kachi ra xiꞌin ña, ra ndia taxi tu ra sava ñuu nuu kuu ra rey va ndaꞌa ña, tu na nduku ña ña, kachi ra. 24 Saa kanata ña ndixaꞌan ña ndindakatuꞌun ña siꞌi ña kachi ña saa:

―Nana, ¿ni ke vaꞌa nduku yu nuu ra ―kachi ña xiꞌin siꞌi ña.

Saa ndakuiin siꞌi ña kachi ña saa xiꞌin ña:

―Nduku xi̱ni̱ ra Juan ra sandakuchi yuvi nuu ra ―kachi ña.

25 Saa ndikun xinu ña nandiko ña nuu ndúꞌu̱ ra Herodes, ra ndikaꞌan ña xiꞌin ra kachi ña saa:

―Kuni yu ndikun na kundikaa xini ra Juan ra sandakuchi yuvi ini iin ko̱ꞌo̱, ra taxi kun ña ndaꞌa yu ―kachi ña xiꞌin ra.

26 Saa ra kusuchi ka vi ini ra rey Herodes, saa chi küni ra ña kaꞌni ra ra Juan, su ndi ndiküvi ka ndasa uvi yuꞌu ra, saa chi xa kee va yuꞌu ra ña taxi ra ndia ndia ka ñaꞌa ña kuni ña ndaꞌa ña, nuu takundiꞌi na kana ra ndi̱xa̱a̱ viko kan. 27 Ndia saa ra ndikun xaꞌndia ra chuun nuu iin soldado ña na kuꞌun ra kaꞌndia ra sukun ra Juan, ra kaniꞌi ra xini ra, kixi ña xiꞌin ra. 28 Saa ndakiꞌin ra soldado kan ndixaꞌan ra ini veꞌe kàà nuu ndikaa ra Juan, ra xaꞌndia ra sukun ra, ra niꞌi ra xini ra Juan ndikaa ña ini iin ko̱ꞌo̱ xaa ña xiꞌin ra, ra ndataxi ra ña ndaꞌa ña loꞌo kuaan kan, ra saa ke̱e ña loꞌo kan ndixaꞌan ña ndiaka ña ña ndaꞌa siꞌi ña.

29 Ra saa te kundaa ini na xitaꞌan tuun xiꞌin ra Juan ña xa ndixiꞌi ra, ra saa ke̱e na ndixaꞌan na ndakiꞌin na iki kuñu ra ndinduxin na.

Sakuxi Jesús uꞌun mil yuvi

30 Saa kuu ra ndaxàà ndia itaꞌan tuun xiꞌin Jesús, ndakutaꞌan ndia xiꞌin ra, ndia tiꞌvi ra ndixaꞌan ndikaꞌan ndoso, ra ndataxi ndiꞌi ndia nuu ra xaꞌa takundiꞌi ña xa ndia, xiꞌin ña sañaꞌa ndia. 31 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Naꞌa ndo, na kuꞌun yo chi iku nuu köo yuvi ndakindiee ndo loꞌo ―kachi ra xiꞌin ndia.

Chi kuaꞌa ka vi yuvi vaxi nuu ndia; na kuaꞌan, ra na xaa va, ra ndia nii ña kuxi ndia ke küvi, chi kuñäꞌa mii vi ndia. 32 Saa nandaa Jesús ini barca xiꞌin ndia xika xiꞌin ra, ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia iin iku nuu köo yuvi. 33 Su ndi kuaꞌa ni yuvi xini ña ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia, ra ndakuni na Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia. Saa ra ndikun taxindikun ndiꞌi na kuaꞌan na sata ra, ra iin takundiꞌi ñuu ndakoyo yuvi ra xika xaꞌa na ndixaa na ndia iku yuu kan, ra xiꞌna ka va na kan ndixaa nuu Jesús xiꞌin ndia xika tuun xiꞌin ra. 34 Ra te nuu ra ini barca loꞌo yoꞌo ra ndakotoꞌni ra, ra xa iin ndandaa va kaa iku kan xiꞌin yuvi, saa ra kundaꞌvi ka vi ini ra xini ra na, chin chiꞌña ka vi íin na ndee na, ta iin ndikachi vali ti köo ixtoꞌo saa íin na. Saa xaꞌa ra sañaꞌa ra na xaꞌa takundiꞌi ña vaꞌa. 35 Ra saa kuu kuaꞌan kuaa va, saa ndi̱xaa ndia xika tuun xiꞌin ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata, xa kuaꞌan kuaa ni, ra iku yoꞌo ra köo mii ñaꞌa vi. 36 Ndatiꞌvi na yuvi yoꞌo na kuꞌun na, ra na kunuꞌni na ñuu ña ñuꞌu yachin yoꞌo, ndia ndia ka mii nuu ndee yuvi, ra na sata na ixta kuxi na, chi xa kuaa ni, ra köo mii ñaꞌa niꞌi na kuxi vi na ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

37 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿Nichuun kuꞌun na? Taxi ndoꞌo na kuxi na, chi ndoꞌo va ku ndo xiniñuꞌu sakuxi na ―kachi ra. Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Tata, ¿a kuni kun na kuꞌun ndi sata ndi ñaꞌa xaa xiꞌin ndi kuxi takundiꞌi na yuvi yoꞌo? Ra kuꞌva uvi ciento denario xuꞌun, saa vi ke kundiee yo sakuxi yo na yuvi yoꞌo ―kachi ndia xiꞌin ra.

38 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―¿Ndixaa ku ixta niꞌi ndo? Kuaꞌan ndo toꞌni ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

Saa ndixaꞌan ndia ixtoꞌni ndia, ra nandiko ndia xaa ndia kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Uꞌun va ku ixta, ra uvi ku tiaka va ―kachi ndia xiꞌin ra.

39 Saa xaꞌndia ra chiñu ra ndixaꞌan ndia ndachindee vii ndia yuvi kan, ra ta tiꞌvi ta tiꞌvi ndachindee ndia na nuu itia kuii̱ kan. 40 Ra saa ndakundee na nuu itia kan, ra ta ciento ta ciento, xiꞌin ta uvi xiko uxi, ta uvi xiko uxi ndakundee na. 41 Saa kiꞌin Jesús uꞌun saa ixta kan, xiꞌin uvi saa tiaka, ra ndoniꞌi ra nuu ra chi ndivi, ra ndataxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, ra te ndiꞌi, saa taꞌvi ra ixta kan taxi ra ndaꞌa ndia xika xiꞌin ra, ña ndataꞌvi ndia xiꞌin na yuvi kan, ra saa ndataꞌvi tu ndia uvi saa tiaka kan xiꞌin takundiꞌi na yuvi kan. 42 Ra xixi takundiꞌi na yuvi yoꞌo ndiakua nditiandiaa ini na. 43 Ra te ndiꞌi xixi na, saa ndakaya ndia takundiꞌi ixta ñaꞌñu ña nindoo ndoso, xiꞌin tiaka ti nindoo ndoso, ra uxi uvi ka tuká sakutu ndia xiꞌin ña. 44 Ra takundiꞌi na yuvi xixi yoꞌo, ra kuꞌva uꞌun mil kuvi niña tiaa va.

Vaꞌa xika xaꞌa Jesús nuu mini

45 Te ndiꞌi, saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia xika xiꞌin ra ña na ndaa ndia ini barca loꞌo kan, ra xa na kunuu ndia kuꞌun ndia chi ñuu Betsaida ña ndikaa chi inka xiyo yuꞌu mini kan, ra nani saa kuee na ndiayu taꞌan ra xiꞌin na yuvi kan, ra saa kuꞌun ra chi kan ndakutaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra.

46 Ra saa te ndiꞌi nindiayu taꞌan ra xiꞌin takundiꞌi na, saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra iin iku nuu köo yuvi ña kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi. 47 Ra te xa kuñuu, ra xa nditaꞌvi sava va ndia xika xiꞌin ra kuaꞌan ndia nuu tiañuꞌu kan, ra ndia mituꞌun saa va Jesús nindoo chi yuꞌu mini kan. 48 Ra saa kuu xini ra xikutuvi ndia ra nii küvi ka kuꞌun ndia, iin ndia xiꞌin ña nduxa va kuaꞌan ndia, chi tachi ra chi nuu ndia suꞌva va vaxi ña, ña kan ke küvi kuꞌun barca ndia xiꞌin ndia. Ra saa te xa kuaꞌan kuni̱ tu̱vì ta kuꞌva kaa uni ñuu, saa xika xaꞌa Jesús nuu tiakuii kan ndixaa ra nuu ndia, ra ta iyoo ra yaꞌa ndaku kuꞌun va, saa iyoo ra tuvi ndia. 49 Ra saa te xini ndia xika ra nuu tiakuii kan kuxaa ra, saa ra iin nindaꞌyu ko̱ꞌo̱ ndia, chi nima va xa ndia ra. 50 Chi xini takundiꞌi ndia ña xika ra xaa ra nuu ndia, ra ndiee ni ndiyuꞌvi ndia. Saa ra ndikun ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¡Yayaa koo ndo chi yuꞌu va kuvi ra! Kuayüꞌvi ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

51 Saa ndixaa ra nandaa ra ini barca kan xiꞌin ndia, ra ndikun ndixkuiin va tachi kan ña kini ni kuu ña. Ra ndiee ni ka ndayuꞌvi ini ndia xini ndia ra, ra ndakanda ka vi ni ndia. 52 Chi täan ndakiꞌin xini ndia ña kuu ra, ra kaꞌnu, saa chi nii xi̱ni̱ nuu va ndia ña ndasakuaꞌa ra ixta, ra nani saa küvi kundaa ini ndia, saa chi xaꞌa ña ndaku ni ini va ndia ke ndoꞌo ndia suꞌva.

Sandaꞌa Jesús kuaꞌa ni na ñuu Genesaret

53 Ra saa te ndakoyo ndia yuꞌu tiakuii kan, ra katun ndia barca ndia yuꞌu mini kan, ra saa ndixaa ndia ñuu Genesaret. 54 Ra te nu̱ù suꞌva ndia ini tu loꞌo xika nuu mini kan, saa ra ndikun ndakuni va na yuvi kan Jesús. 55 Saa ra ndikun kee yuvi kan kuaꞌan na iinii kuvi ñuu ña ndatuꞌun na xiꞌin na taꞌan na, ra saa xaꞌa na xaa na xiꞌin na xiꞌi̱ nuu Jesús ra ndia nuu ixto va ndee na xiꞌi̱ kan, xaa na xiꞌin na nuu ra. 56 Ra ndia ndia ka mii nuu xaa va Jesús, a ñuu naꞌnu kuvi ña, a ñuu vali kuvi ña, a iku kuvi va ña, ra ndia nani ke kundaa ini na tuꞌun ña xa vaxi ra, saa ra ndikun tava va na na xiꞌi̱ ra chindee na na ichi nuu yaꞌa ra kuaꞌan ra, ra xakundaꞌvi ka vi na nuu ra, ña na sa ra ña mani ra taxi ra tiandiaa ndaꞌa na xiꞌi̱ kan tikoto ra. Chi takundiꞌi na tiandiaa ndaꞌa tikoto ra, ra ndikun nduvaꞌa ndixa va na.

7

Ñaꞌa ña kuyakua na yuvi xiꞌin

1 Saa kuu ra ndixaa sava na fariseo xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés; ra na ñuu Jerusalén ke kee na, xaa na nuu xika Jesús. 2 Ra xini na ña nindäꞌa sava ndia xika xiꞌin Jesús, ra ndakundee ndia xixi ndia, saa ra väꞌa ni ndikuni na kuni na ndia, chi nuu na fariseo yoꞌo ra iin kuachi chee ku ña yoꞌo nuu Ndioxi tu na ndäꞌa iin yuvi ra kuxi na, kachi na. 3 Saa chi na fariseo xiꞌin takundiꞌi na judío, ra xiꞌna ka ndaꞌa na saa ^xixi na. Chi ña yoꞌo ku costumbre ña sañaꞌa na xii xikua va na na, ra ta iyoo iin ña yii ni saa iyoo ña tuvi na. 4 Ra te na ndiko na ndaxaa na veꞌe na, te xaꞌan na nuu yaꞌvi, ra xiꞌna ka ndaꞌa na saa xaxi na ndia ndia ka ñaꞌa, ra saa ke saxinu ndiꞌi na costumbre ña ndakoo xii xikua na, ra ndiee ni xatoꞌo na ña. Na kachi yo saa, ta kuu ña ndakatia na yaxin na, xiꞌin ña ndoo kisi na, xiꞌin ña ndoo xikoꞌo na, xiꞌin ña ndoo ixto kixi̱ na, takundiꞌi ña yoꞌo ra iin ndiakua nduxa xa na ña. 5 Xaꞌa ña kan ke kuyachin na fariseo xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi nuu xika Jesús ra ndindakatuꞌun na ra, kachi na saa:

―¿Nichuun xätoꞌo ndia xika xiꞌin kun costumbre na xikuaꞌa? ¿A kundäa ini ndia, ña xiꞌna xiniñuꞌu ndaꞌa ndia saa kuxi ndia? Ra ndia yoꞌo ra iin saa iyoo ndaꞌa va ndia xixi ndia ―kachi na xiꞌin Jesús.

6 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Ña ndixa ni ke ndikaꞌan ra Isaías xaꞌa ndoꞌo na maña te yachi, ra suꞌva ke kachi Ndioxi ndikaꞌan ra xiꞌin ra xaꞌa ndo, kachi tuꞌun ña ndatiaa ra:

“Na yuvi yoꞌo, ra takua iin tuꞌun ni̱nù va ke kaꞌan na ña xatoꞌo na yuꞌu.

Ndi su nima na, ra xika ni va iyoo ña nuu yu.

7 Ra ña uun va ke kaꞌan na ña kañuꞌu na yuꞌu.

Saa chi süvi ichi yuꞌu ke sañaꞌa na yuvi, chi ichi ña ndaku ini mii va na ke sañaꞌa taꞌan na”, kachi Ndioxi xaꞌa ndo,

kachi ña ndatiaa ra Isaías te yachi. 8 Ra ña ndixa ni kuvi va ña, saa chi ndakoo ñaꞌa va ndo chiñu ña xaꞌndia Ndioxi, ra costumbre ña sandaku mii na yuvi yoꞌo va ndiee ni ndakundikun ndo, saa chi takuu ña ndakatia ndo kisi ndo, xiꞌin ña ndakatia ndo yaxin ndo, xiꞌin ña xa ndo kuaꞌa ni ka chiñu, su ndi chiñu yoꞌo, ra ña xaꞌndia na yuuvi yoꞌo va ke yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin na.

9 Saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ndoꞌo, ra iin xiyo va ndakoo ndo ndiayu ña xaꞌndia Ndioxi, ra chiñu ña ndakoo na xii xikua va ndo, ndiee ni xayii ndo, ra xanduvi ndo ña. 10 Ra kaꞌan yu saa xiꞌin ndo, saa chi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra suꞌva va kachi ña: “Satoꞌo kun iva kun xiꞌin siꞌi kun” chin “Yuvi na kaꞌan ndivaꞌa xiꞌin vasiꞌi, ra na köo ña kaꞌnu ini xiꞌin na, chi xiniñuꞌu na kuvi va na”, kachi ña. 11 Su ndi ndoꞌo, ra süvi saa ^xa ndo, chi suꞌva va kachi ndo̱: “Iin tiaa ra kuvi kachi ra suꞌva xiꞌin siꞌi ra a xiꞌin iva ra: ‘Küvi chindiee taꞌan yu xiꞌin kun, chi takundiꞌi xuꞌun ña xani xini yu taxi yu ndaꞌa kun, ra xa ta iyoo ña xa ndisoko yu nuu Ndioxi va iyoo ña, ra xa corbán va nduu ña’, kachi ra xiꞌin vasiꞌi ra. Saa ra xavaꞌa va. Xiniñüꞌu ka ndiakua nduxa toꞌni ra na”, kachi ndoꞌo. 12 Ra suꞌva va ke xa ndo kava ndo yuvi, ra sasi ndo nuu na; täxi ndo satoꞌo na iva siꞌi na, ña kiꞌin na kuenda xiꞌin na. 13 Ra suꞌva ke ^xa tu ndo ña sandiꞌi ndo xaꞌa tuꞌun Ndioxi va xiꞌin costumbre ndo, chi costumbre ña sandaku mii ndo yoꞌo va ke ndiee ni ndasatoꞌo ndo, ra chiñu xaꞌndia Ndioxi sandiꞌi ndo xaꞌa va. Ra süvi takua ña yoꞌo ke ^xa ndo, chin kuaꞌa ni ka va ña xa ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.

14 Saa ndakana ra takundiꞌi na yuvi kan ra ndu̱yachin na nuu ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Tiaa ni soꞌo takundiꞌi ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ra na kundaa ini ndo xiꞌin ña. 15 Ndia nii ñaꞌa ña iyoo nuu ñuꞌú yoꞌo, ra xaxi na ña, a xixi tu na ña, ra xayäkua ña na; chi tuꞌun ña ndakoyo nima va na ke xayakua ñaꞌa. 16 Ndoꞌo, na xini soꞌo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ra ndakiꞌin xi̱ni̱ ndo xiꞌin ña ―kachi ra xiꞌin na.

17 Ra saa te ndiꞌi ra ndakoo ra na yuvi kan, ra ndaxaa ra chi veꞌe, saa ndindakatuꞌun ndia xika xiꞌin ra ra xaꞌa tuꞌun ndichi ña ndikaꞌan ra, ni ke kuni kachi ña: 18 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¿A ta iyoo na yuvi kan ke iyoo tu ndoꞌo va ña ndakïꞌin xi̱ni̱ ndo xiꞌin ña ni ke kuni kachi ña? ¿A kundäa ini ndo takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ñuꞌu yoꞌo, ra xaxi na ña, a xixi tu na ña, ra xayäkua ña na? 19 Chi süvi nima na kuaꞌan ña, chi ini siti va na ke kuaꞌan ña, ra te ndiꞌi xitia ña kuaꞌan ña ni̱nu̱ va ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra suꞌva ke kachi Jesús xiꞌin ndia ña na kundaa ini ndia, ña kuvi kaxi yo takundiꞌi va ñaꞌa, chi ña vaꞌa ku takundiꞌi va ña; köo ña yakua. 20 Saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Takundiꞌi tuꞌun ña kee yuꞌu mii va yuvi ke kuyakua na xiꞌin. 21 Saa chi nima na ke kaku takundiꞌi va ña väꞌa, ña vaxi xini na kuni na sa na, ña kotoo na kaka na ña yuuvi, ra kuaꞌa ni koo tani na kuni na, nii na siꞌi kuvi na, ra nii tiaa kuvi va ndia, ra nii ndakatüꞌun taꞌan tu na a kuachi na a naꞌnu na, chi inuu xasiki taꞌan ndiꞌi va na, ra saa tu ña kuni na kaꞌni na ndìì va, 22 xiꞌin ña xakuiꞌna na, xiꞌin ña iin suꞌva kuni̱ na koo kuika na, xiꞌin ña xa na takundiꞌi nuu ña väꞌa, xiꞌin ña sandaꞌvi na yuvi, xiꞌin ña kuni na kindiaa na ñaꞌa iyoo nuu inka yuvi koo nuu na, xiꞌin ña ndukuini na xiꞌin taꞌan na, xiꞌin ña kandivaꞌa kini na xiꞌin taꞌan na, xiꞌin ña kutiaa na nuu ñani taꞌan na, ra niña chuun kiꞌvi va xani xini na sa na. 23 Takundiꞌi ña ki̱ꞌvi yoꞌo ra nima va yuvi ke kana ña, ra ña yoꞌo ke kuyakua na xiꞌin, ra nduu na na väꞌa nuu Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Ndinuni ni ini iin ñaꞌá, ña küu judío kandixa ña Jesús

24 Saa kee Jesús ñuu kan ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra ñuu Tiro xiꞌin Sidón. Ra ndixaa ra ndikiꞌvi ra iin veꞌe ndakunduꞌu ra, chi ndiküni ra ña na kundaa ini yuvi ña ndixaa ra kan, su ndi ndikuchüun ra ña koo seꞌe ra nuu na. 25 Ra ñuu kan iyoo iin ñaꞌá, ra tachi ndivaꞌa ke tiin ña loꞌo seꞌe ña. Ra te xini ña tuꞌun ña ndi̱xaa ra, saa ra ndikun ndakiꞌin ña ndi̱xàà ña nuu nduꞌu ra, ra xikisiti ña nuu ra. 26 Ra ñaꞌa yoꞌo ra süvi taꞌan na judío kuvi ña, chi ña ñuu Sirofenicia va kuvi ña. Ra xakundaꞌvi ka vi ña nuu Jesús ña na sa ra ña mani tava ra tachi ndivaꞌa kan kuꞌun ña, ra na saña ña ña loꞌo seꞌe ña. 27 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ñaꞌa yoꞌo kachi ra saa:

―Kundiatu ñaꞌa kun nana, xiꞌna ka mii na xiꞌin veꞌe kuvi na, na kuxi ñaꞌa, chi väꞌa kita ña tu na kindiaa yo ixta yuꞌu seꞌe yo, ra taxi yo ña ndaꞌa tina kuxi ri ―kachi ra xiꞌin ña.

28 Saa ndakuiin ña, kachi ña saa xiꞌin ra:

―Ña ndaa ni kuvi va ña kaꞌan kun Tata, su ndi tina, ra ndia ikin vali ña koyo yuꞌu na kuachi chi tixi mesa va ndakaya ri xixi ri, ―kachi ña xiꞌin ra.

29 Saa kusii ni ini Jesús ña kachi ña saa, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ña kachi ra saa:

―Vaꞌa ni ndikaꞌan kun nana, ra kuanuꞌu veꞌe kun chi xa kita va tachi ndivaꞌa kuaꞌan ña, ra xa nduvaꞌa va seꞌe kun, xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan kun yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ña.

30 Ra saa te ndaxàà ndixa ñaꞌa kan veꞌe ña, ra xa nuu ixto va yayaa kanduꞌu ña loꞌo seꞌe ña, ra xa kita va tachi ndivaꞌa ini ña kuaꞌan ña.

Sandaꞌa Jesús iin ra miꞌmi ra xïni tu soꞌo va ra.

31 Saa kuu kanata Jesús ñuu Tiro ra ndiyaꞌa ra chi ñuu Sidón iin saa ndixaa ra ndia yuꞌu tiañuꞌu Galilea, chi inka xiyo nuu ndikaa Decápolis. 32 Ra ikan ndixaa na nuu ra xiꞌin iin ra miꞌmi ra xïni tu soꞌo va ra, ra xakundaꞌvi ka vi na nuu ra, ña na sa ra ña mani̱ chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata ra xiꞌi̱ kan. 33 Saa kuxiyo Jesús xiꞌin ra kueꞌe̱ kan, chi nuu köo yuvi, ra ikan chinii ra nduku ndaꞌa ra ini soꞌo ra kue̱ꞌe kan, ra koꞌni ra loꞌo tiasiꞌi ra nuu ndaꞌa ra, ra nditiandiaa ndaꞌa ra nuu yaa ra küvi kaꞌan kan. 34 Ra ndoniꞌi ra nuu ra chi ndivi, ra ndixaka ini ra, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―¡Efata! ―kachi ra. Tu̱ꞌun yoꞌo kachi ña saa: “Na ndanuña ña”.

35 Saa ra ndikun ndanuña ndixa va soꞌo ra, ra ndukama tu yaa va ra, ra ndikun vaꞌa ndakaꞌan va ra. 36 Ra ndikaꞌan Jesús xiꞌin na, ña na ndatüꞌun na xiꞌin ndia nii yuvi xaꞌa ña yoꞌo; su ndi na ndiee ka xa va kuvi na, chi te kaꞌan ra xiꞌin na, ña na ndatüꞌun na xiꞌin inka yuvi xaꞌa ña xa ra xiꞌin na, ra na ndiee ka ndatuꞌun va kuvi na. 37 Ra ndakanda ka vi ini na yuvi kan kachi na saa:

―Vaꞌa ni ^xa Jesús chi ndia na soꞌo xiꞌin na küvi kaꞌan ra vaꞌa sanduvaꞌa ra na ―kachi na xaꞌa Jesús.

8

Sakuxi Jesús kumi mil yuvi

1 Saa kuu iin kii ra kuaꞌa ka vi yuvi ndakaya tuku. Ra ndia nii loꞌo ñaꞌa köo niꞌi na kuxi na, saa kana Jesús ndia xika xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

2 ―Kundaꞌvi ni ini yu xini yu na yuvi yoꞌo, chi xa kii uni va ke iyoo na xiꞌin yu vichin, ra köo mii ñaꞌa niꞌi na kuxi vi na ra ndaꞌvi ni na. 3 Ra tu saa na koo na xiꞌin so̱kò ndatiꞌvi yu na kunuꞌu na veꞌe na, saa ra kuaꞌan na ichi saa kundiëe ka na ra kuñaa nuu va na, chin sava na ke̱e xika va ―kachi ra.

4 Saa ndakuiin ndia xika xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata, ¿ndia mii ku kiꞌin yo ñaꞌa kuxi takundiꞌi na yoꞌo? Chi iku nuu köo yuvi va ke yoꞌo ―kachi ndia xiꞌin ra.

5 Ra saa ndindakatuꞌun ra ndia kachi ra saa:

―¿Ndixaa ku ixta niꞌi ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Uxa va ke niꞌi ndi, tata ―kachi ndia.

6 Saa xaꞌndia ra chiñu ña na ndakundee takundiꞌi na yuvi kan nuu ñuꞌu. Ra kiꞌin ra uxa saa ixta kan, ra ndataxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, ra te ndiꞌi saa taꞌvi ra ña ra taxi ra ña ndaꞌa ndia xika xiꞌin ra, ña na ndataꞌvi ndia ña xiꞌin na yuvi kan; ra saa ndixa xa va ndia. 7 Ra niꞌi tu na iin tiꞌvi loꞌo tiaka ichi vali va, ra saa ndataxi tu ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ri kan va. Ra te ndiꞌi saa xaꞌndia ra chiñu ña na ndataꞌvi tu ndia ri kan va xiꞌin na. 8 Ra xixi na ndiakua nditiandiaa ini na. Ra uxa ka tuká sakutu na xiꞌin ñaꞌñu ña nindoo ndoso ndakaya na. 9 Ra takundiꞌi na xixi kan ra kuꞌva kumi mil yuvi kuvi na, ra te ndiꞌi saa ndindiayu taꞌan Jesús xiꞌin na. 10 Ra saa nandaa ra ini barca xiꞌin ndia xika xiꞌin ra, ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia chi ñuu Dalmanuta va.

Kaꞌan na fariseo xiꞌin Jesús ña na sa ra iin ña täan kuni na

11 Ra te ndixaa ndia ñuu kan, saa ra ndixaa tu na fariseo va ra xaꞌa na tiin taꞌan na xiꞌin Jesús, ra kaꞌan na xiꞌin ra ña na sa ra iin ña ndichi kuni na, ña ixtondoso na ra, a ndixa ndivi ke kee ra. 12 Saa ra iin ndiakua ndixaka ini ra, ña ndindiꞌi ini ra nuu na, ra ndakuiin ra kachi ra saa:

―¿Nichuun kuni̱ ni ndo kuni ndo ña xituꞌun? Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, ndia nii ña sä yu kuni ndo ―kachi ra xiꞌin na.

13 Saa ndakoo Jesús na, ra nandaa tuku ra ini barca loꞌo kan, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi inka xiyo yuꞌu mini kan xiꞌin ndia xika xiꞌin ra.

Kaꞌan Jesús ña na köo yo ta kuꞌva iyoo na fariseo

14 Ra ndia xika xiꞌin Jesús, ra naa ini ndia ña kuꞌun ixta xiꞌin ndia kuxi ndia, ra indaa mituꞌun nuu vi ku ixta kuaꞌan xiꞌin ndia ini barca kan. 15 Saa xaꞌndia Jesús chiñu nuu ndia ra kachi ra saa:

―Toꞌni ndo, ra kuenda ni koo ndo xiꞌin ixan iyá ña kuu ndavi na fariseo ra saa tu ra Herodes va ―kachi ra xiꞌin ndia.

16 Ra saa xaꞌa ndatuꞌun taꞌan mii ndia kachi ndia saa:

―A ña ndixinïꞌi yo ixta va ke kachi ra saa xiꞌin yo ―kachi ndia.

17 Saa xini Jesús ña xaꞌa ndatuꞌun xiꞌin taꞌan ni ndia, saa ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¿Ni ke ndiee ni ndatuꞌun ndo xaꞌa? ¿Nichuun kaꞌan ndo ña köo ixta niꞌi ndo? ¿A ra ndixa ke ndia nii loꞌo chiin täan kundaa ini ndo, ra nii ndakïꞌin xini ndo? ¿Nichuun ndaku ni ini ndo ña küvi xinu ini ndo saa va? 18 Iyoo nduchi nuu ndo ra xïni ndo; iyoo soꞌo ndo ra xïni soꞌo ndo. ¿A ndaküꞌun ini ndo xaꞌa ña xituꞌun xa yu 19 te sakuxi yu uꞌun mil yuvi, xiꞌin takua uꞌun ixta, ña xiniꞌi ndo? ¿Ra ndixaa ka tuká ixta nindoo ndoso ndakaya ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Uxi uvi ka tuká ndakiꞌin ndi, Tata ―kachi ndia xiꞌin ra.

20 Saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ra te sakuxi tu yu kumi mil yuvi xiꞌin uxa kuiti ixta tu, ¿ndixaa ka tuká chitu nindoo ndoso ndakiꞌin ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Uxa ka tuká ndakiꞌin ndi, Tata ―kachi ndia xiꞌin ra.

21 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ra nani saa küvi kundaa ini ndo vichin va ―kachi ra xiꞌin ndia.

Sandaꞌa Jesús iin ra kuaa chi ñuu Betsaida

22 Saa ndixaa Jesús ñuu Betsaida xiꞌin ndia xika xiꞌin ra. Ra ikan ndiaka na yuvi kan iin ra kuaa ndixaa ra xiꞌin na nuu Jesús, ra xakundaꞌvi na nuu ra ña na sa ra ña mani̱ chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata ra kuaa kan. 23 Saa tiin Jesús ndaꞌa ra kuaa kan ra ndiaka ra ra ndixaꞌan ra xiꞌin ra ndia nuu ñuu kan, ra ikan kondiaa ra tiasiꞌi ra nuu ra, ra te ndiꞌi chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata ra, ra ndindakatuꞌun ra ra kachi ra saa:

―¿A xa tuvi loꞌo? ―kachi ra xiꞌin ra.

24 Ra xa ndatuvì va loꞌo nuu ra kuaa kan, Saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin Jesús:

―Xa xini va yu na yuvi, Tata, ndi ta iin itun naꞌnu va, iin na tuvi yu, ra tu xika kuaꞌan va kuvi nuu tuvi yu ―kachi ra.

25 Saa chinduꞌu tuku Jesús ndaꞌa ra nuu ra kuaa kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra na toꞌni ra, saa ra ndikun nduvaꞌa ndixa va nuu ra, ra iin kaxi kaxi ndakotoꞌni ra iinii kuvi. 26 Ra saa ndatiꞌvi Jesús ra kuanuꞌu ra veꞌe ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kuaꞌan, ra kïꞌvi kun ñuu, ra ndia nii yuvi ndatüꞌun kun xiꞌin xaꞌa ña yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ra.

Ndakuni ra Pedro Jesús ña kuu ra seꞌe Ndioxi

27 Te ndiꞌi, saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia xika xiꞌin ra chi ñuu vali ña ndoꞌni ñuu Cesarea ña ndikun ndiaa Filipo. Ra nani saa kuu ndia kuaꞌan ndia ichi kan, saa ndindakatuꞌun ra ndia kachi ra saa:

―¿Yoo kuu yuꞌu kachi na yuvi? ―kachi ra xiꞌin ndia.

28 Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Sava na kaꞌan ña kuu kun ra Juan ra sandakuchi yuvi, ra sava tu na kaꞌan ña kuu kun ra Elías va, ra inka tu na kaꞌan xaꞌa kun ña kuu kun ndia iin ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va kuvi ra ndatiaku, kachi na ―kachi ndia xiꞌin ra.

29 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ra ndoꞌo tu, ¿yo kuvi yu tuvi ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Saa ndakuiin ra Pedro kachi ra saa:

―Tata, yoꞌo ku Cristo ra ndikaxin Ndioxi sakaku na yuuvi yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ra.

30 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndia nii yuvi ndatüꞌun ndo xiꞌin xaꞌa ña yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ndia.

Kaꞌan Jesús ndia kuꞌva ke ndoꞌo ra ta xa na kuvi ra

31 Saa xaꞌa Jesús ndakani ra nuu ndia kachi ra saa:

―Yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra xiniñuꞌu ndoꞌo ni yu, ra na xikuaꞌa ñuu Israel, xiꞌin na sutu kunaꞌnu, xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra kundasi ni na yuꞌu, ra kaꞌni na yuꞌu, su ndi kii uni ra ndatiaku va yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

32 Ra nditisëꞌe tuꞌun vaꞌa vi ra xaꞌa ña ndoꞌo ra chi iin kaxi kaxi va ndatuꞌun ra xiꞌin ndia. Ra saa tava siin ra Pedro Jesús ra ndiyaꞌa tuꞌun ndikaꞌan ra xiꞌin ra. 33 Saa ndikokuiin Jesús ra ndakotoꞌni ra nuu ndia xika xiꞌin ra, ra nindaꞌyu ra nuu ra Pedro nuu ndia kuaꞌa kan, kachi ra saa:

―¡Kuatiaꞌa nuu yu, timiaꞌa! Chi yoꞌo, ra süvi chiñu Ndioxi ke ndiꞌi ini kun xaꞌa sa kun chi chiñu ña xa na yuvi yoꞌo va ke kiꞌin kun kuenda xiꞌin ―kachi ra xiꞌin ra Pedro. 34 Ra saa ndakana Jesús ndia xika xiꞌin ra, xiꞌin na yuvi kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Tu ndia ndo kuni̱ kundikun yuꞌu, ra xiniñuꞌu kaꞌndia ini ndo xaꞌa mii ndo, ra ndakasoko ndo cruz ndo ra kundikun ndo yuꞌu. 35 Saa chi yuvi na kuni̱ sakaku mii ra na kan kuvi na ndiꞌi xaꞌa va. Ra na sandoñuꞌu mii xaꞌa yuꞌu, xiꞌin xaꞌa tuꞌun Ndioxi, ra na kan kuvi na kuchuun kaku va. 36 ¿Ra ni ke vaꞌa niꞌi vi yuvi, tu na sakanaa na iinii saa ña yuuvi yoꞌo, ra sandoñuꞌu tu na mii na? 37 Chi na yuuvi yoꞌo, ra ndia nii ñaꞌa kuchüun na chaꞌvi na xaꞌa ña kutiaku na. 38 Ra yuvi na kukaꞌan nuu tu xiꞌin yu, a xiꞌin tuꞌun yu nuu na yuvi kuachi yoꞌo vichin, saa ra, saa sa tu yuꞌu, ra xaa yoꞌo va, chi kukaꞌan nuu tu yuꞌu va xiꞌin na nuu Tata yu, ta xa na ndiko yu kixi yu xiꞌin ndie̱e̱ Iva yu, xiꞌin na yii na ku tatun ra ―kachi Jesús xiꞌin na.

9

1 Saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi sava ndoꞌo na ndee yoꞌo vichin, ra kuni nuu ndo nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu xiꞌin takundiꞌi ndie̱e̱ ra, ra saa vi ke kuvi ndo ―kachi ra xiꞌin na.

Ndanama Jesús

2 Ra saa kuu ndiyaꞌa i̱ñu̱ kii, saa ndakiꞌin Jesús ra Pedro xiꞌin ra Jacobo, xiꞌin ra Juan kuaꞌan ndia xiꞌin ra iin xiki sukun. Ra ikan ndanama ra xini ndia. 3 Ra tikoto ña ndixi ra, ra iin yeyeꞌe nduu ña, ra iin taxa taxa nduu ña, ra yàà ka vi nduu ña, iin mii kachi̱ nduu ña; ndia nii yuvi ra kuchüun na ndasayaa ni na tikoto ta kuꞌva nduu tikoto ra yoꞌo, nii na ndakatia ni va na ña. 4 Saa ra tuꞌva ndituvi va ra Elías xiꞌin ra Moisés, ra xaꞌa ndia ndatuꞌun ndia xiꞌin Jesús ndita ndia. 5 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin Jesús, kachi ra saa:

―Tata Maestro, tiaa ni vaꞌa ña ndee yo yoꞌo vichin, tu kuni kun ra na savaꞌa ndi uni veꞌe tuvíxi̱n vali, iin ña koo yoꞌo, ra iin ña koo ra Moisés, ra iin ña koo ra Elías ―kachi ra xiꞌin Jesús.

6 Su ndi ra saa ka ndikaꞌan va kuvi ra, saa chi nii ndikundäa ini vi ra ni ke ndikaꞌan ra, ra iin kuaꞌan ini ndia ndee ndia ña iyuꞌvi ni ndia. 7 Ra saa nduxinu vi̱ko̱ ndasi ña sata ndia. Ra tiañu vi̱ko̱ kan tiaku ndikaꞌan Ndioxi, kachi ra saa:

―Ra yoꞌo ku Seꞌe yu ra ^kuꞌvi ni ini yu xini yu, ra na kandixa ndo ña kaꞌan ra xiꞌin ndo, ―kachi tachi Ndioxi kan xiꞌin ndia.

8 Ra te sakuꞌun nuu ndia ndakotoꞌni ndia, ra nii ka yuvi köo ndixini ndia, ra ndia siin ndaa mituꞌun saa va Jesús ndichi xini ndia.

9 Ra te saa kuu ndia nandiko ndia vaxi nuu ndia iku kan, saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia ña na ndatüꞌun ndia xiꞌin ndia nii yuvi xaꞌa ña xini ndia kuu iku kan, chi ndiakua te na ndatiaku ra xaa yoꞌo vichin, ra saa vi ke kundaa ini na. 10 Ña kan ke ndia nii yuvi nindatüꞌun ndia xiꞌin xaꞌa ña xini ndia. Ra xika ka vi ini ndia xaꞌa ña ndikaꞌan ra ña ndatiaku ra, chi ndikundäa ini ndia ni ke kuni kachi ña. 11 Saa ndindakatuꞌun ndia Jesús kachi ndia saa:

―Tata, ¿nichuun kachi na maestro na sañaꞌa ley Ndioxi ña xiꞌna ka ra Elías ku ra xiniñuꞌu kunuu kixi? ―kachi ndia.

12 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ña ndixa ke, xiꞌna ka ra Elías ku ra kunuu kixi sanduvi takundiꞌi ña xiniñuꞌu kunduvi. Ra ta kuꞌva kaꞌan tuꞌun Ndioxi xaꞌa yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin, ña xiniñuꞌu ndoꞌo ni yu ra kundasi ni na yuꞌu. 13 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin va ndo, chi ra Elías ra xa kixi va ra, ra xa xa na ña kuni̱ mii na xiꞌin va ra, ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña ndakani ña xaꞌa ra ndia kuꞌva ke ndoꞌo ra ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Sandaꞌa Jesús iin ra loꞌo tiin tachi ndivaꞌa

14 Saa te ndandiko Jesús xaa ra nuu nindoo sava ka ndia xika xiꞌin ra, ra xa iin tiꞌvi chee va yuvi ndakaya ndee xiꞌin ndia xini ra, ra ikan ndee tu sava na maestro na sañaꞌa ley Ndioxi ña tiin taꞌan na xiꞌin ndia xika xiꞌin Jesús, ra ndaꞌyu na nuu ndia. 15 Ra saa te xini na yuvi kan Jesús ra ndakanda ka vi ini na, saa ra ndikun ndakuita takundiꞌi na ra xinu na ndixaa na kaꞌan ndioxi na xiꞌin ra. 16 Saa ndindakatuꞌun ra ndia xika xiꞌin ra kachi ra saa:

―¿Ni ke xakuachi ndo xaꞌa xiꞌin na yuvi kaa ―kachi ra xiꞌin ndia.

17 Saa ndakuiin iin ra ndikaa tiañu na yuvi kan, kachi ra saa:

―Tata Maestro, yoꞌo xaa iin seꞌe yu xiꞌin yu nuu kun, chi tachi ndivaꞌa ke ndikaa ñaꞌa, ra täxi ña kaꞌan ra. 18 Ra te ^xaa tachi ndivaꞌa yoꞌo tiin ña ra ndia ndia ka mii nuu ndúꞌu̱ ra, ra tiin ña ra kuun ña ñuꞌú, ra xaꞌa iin kee lolo yuꞌu ra, ra iin ndakaxi taꞌan nùꞌù ra, ra iin kutuun ra xa ña. Ra xa ndikaꞌan yu xiꞌin ndia xika xiꞌin kun ña na tava ndia tachi ndivaꞌa yoꞌo ini seꞌe yu kuꞌun ña, su ndi ndikuchüun ndia xiꞌin ña ―kachi ra xiꞌin Jesús.

19 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia xika xiꞌin ra:

―¿Nichuun ndaku ni ini ndo? ¿Ni ka ke kachi yu xiꞌin ndo, ña na kundaa ini ndo? Kundiëe ka ini yu nuu ndo. Naꞌa ndo xiꞌin ra loꞌo ñaa yoꞌo ―kachi ra xiꞌin na.

20 Saa ndixaa na xiꞌin ra nuu Jesús. Ra te xini tachi ndivaꞌa kan Jesús, ra ndikun iin xaꞌni yiꞌi ña ra, ra iin kee ndaꞌa ra, iin kee xaꞌa ra kanduꞌu ra, ra iin chichi ñuꞌu ra ndiakua kee lolo yuꞌu ra. 21 Saa ndindakatuꞌun Jesús iva ra loꞌo kan, kachi ra saa:

―¿Xa ndixaa kuiya ke ndoꞌo ra saa? ―kachi ra xiꞌin ra.

Saa ndakuiin iva ra kachi ra saa:

―Te loꞌo vi ra ke kiꞌin ña ra, Tata. 22 Ra tachi ndivaꞌa yoꞌo, ra nii ndiäꞌvi ichi xaa ña sakoꞌni ña ra nuu ñuꞌù, xiꞌin nuu tiakuii, ña kuni̱ ña kaꞌni ña ra; ña kan ke nduku yu ña mani nuu kun, tu na kuvi chindiee taꞌan kun xiꞌin ndi, Tata, ra na kundaꞌvi ini kun kuni kun nduꞌu, ra na sa kun ña mani xiꞌin ndi, chi ndaꞌvi ni ndi ―kachi ra xiꞌin Jesús.

23 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tu na kandixa kun saa ra kuvi va, chin takundiꞌi na kandixa ra köo ña uꞌvi nuu na kan ―kachi Jesús xiꞌin ra.

24 Ra saa ndikun ndiee ka vi ndikaꞌan iva ra loꞌo kan, kachi ra saa:

―¡Kandixa va yu, Tata, ra chindiee taꞌan ka xiꞌin yu, ña na kandixa vaꞌa ka yu yoꞌo! ―kachi ra.

25 Ra te xini Jesús ña xaꞌa iin kutiꞌvi na yuvi kuxaa na, saa ra ndikaꞌan ra xiꞌin tachi ndivaꞌa kan, kachi ra saa:

―Tachi ndivaꞌa ña miꞌmi, xiꞌin ña xïni soꞌo, yuꞌu ku ra xaꞌndia chiñu nuu kun. Ra na kita kun kuꞌun kun, ra nandïko ka kun tiin kun ra loꞌo yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin ña.

26 Saa ra iin kokoꞌo nindaꞌyu tachi ndivaꞌa kan, ra iin xaꞌni yiꞌi tuku ña ra loꞌo kan, saa kita ña kuaꞌan ña, ra iin ta kaa ra ndixiꞌi kaa ra kanduꞌu ra xa ña, ra saa ndikaꞌan takundiꞌi na ndita kan kachi na saa: “Ndixiꞌi va ra loꞌo kaa” ―kachi na.

27 Saa tiin Jesús ndaꞌa ra loꞌo yoꞌo ra ndoniꞌi ra ra, ra ndikun ndakoo va ra.

28 Ra saa ndikiꞌvi Jesús iin veꞌe ndakunduꞌu ra xiꞌin ndia xika xiꞌin ra, ra saa ndindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―Tata, ¿nichuun ndikuchüun ndi tava ndi tachi ndivaꞌa kan? ―kachi ndia xiꞌin ra.

29 Saa ndakuiin ra, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ña xiniñuꞌu sa yo ke kaꞌan ni yo xiꞌin Ndioxi, ra na koo suꞌun yo küxi yo, ra saa ke kuchuun yo tava yo tachi ndivaꞌa ―kachi ra xiꞌin ndia.

Xa ichi uvi ke ndatuꞌun tuku Jesús xiꞌin ndia ña kuvi ra

30 Saa kuu ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia xika xiꞌin ra. Ra chi Galilea ke kuaꞌan ndia, ra ndiküni Jesús ña kundaa ini na yuvi xaꞌa ra. 31 Chi takua ndia xika xiꞌin va ra kuvi ndia ndakani ra nuu, ra kachi ra saa:

―Yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra ndataxi na yuꞌu ndaꞌa na ñuu, ra kaꞌni na yuꞌu, su ndi kii uni ra ndatiaku tuku va yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

32 Ra ndia xika xiꞌin ra, ra nii kundäa ini ndia ni ke kaꞌan ra, ra nii xandiëe ini tu ndia ña ndakatuꞌun va ndia ra xaꞌa ña kaꞌan ra, chi iyuꞌvi ni ndia.

¿Yoo kuu ra chee vaꞌa ka?

33 Saa ndixaa ndia ñuu Capernaum. Ra te xa ndee ndia veꞌe kan, saa ndindakatuꞌun Jesús ndia kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿Ni xaꞌa ke ndatuꞌun kuachi ndo xiꞌin taꞌan ndo vaxi ndo ichi kan? ―kachi ra xiꞌin ndia.

34 Ra nii ndindäkuiin ndia, saa chi xaꞌa iin ra kunuu kaꞌndia chiñu nuu va ndia ke ndatuꞌun ndia vaxi ndia ichi kan. 35 Saa ndakunduꞌu Jesús, ra ^ndakana ra uxi uvi saa ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndoꞌo, ndia kuni̱ kunuu, ra xiniñuꞌu ndakundikun ndo ndia chi sata takundiꞌi na, ra xiniñuꞌu chindiee taꞌan tu ndo xiꞌin takundiꞌi va na ―kachi ra xiꞌin ndia.

36 Saa kana ra iin ra loꞌo ra xanindichi ra ra maꞌñu ndia, ra saa ndakunu ndiaa tu ra ra loꞌo kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

37 ―Yuvi, na ndakiꞌin mani̱ iin ra loꞌo tan ra yoꞌo xaꞌa yuꞌu, ra yuꞌu va ku ra ndakiꞌin mani̱ na, ra na ndakiꞌin mani̱ yuꞌu, ra süvi takua yuꞌu kuvi ra ndakiꞌin mani̱ na, chi ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu kuvi ra ndakiꞌin mani̱ na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Yuvi na kuëe kataꞌan xiꞌin yo, ra ndie̱e̱ va yo ke kuaꞌan na

38 Saa ndikaꞌan ra Juan xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata Maestro, ikan xini ndi xika iin tiaa ra tava ra tachi ndivaꞌa xiꞌin kivi kun, su ndi itäꞌan ra xiꞌin yo, ña kan ke ndikaꞌan ndi xiꞌin ra ña na sä ka ra saa, saa chi süvi ra xika xiꞌin yo kuvi ra, ―kachi ra xiꞌin Jesús.

39 Ra saa ndakuiin Jesús kachi saa xiꞌin ra:

―Säsi ndo nuu na, saa chi takundiꞌi yuvi na xa iin ña xituꞌun xiꞌin kivi yu, ra kïxi ka ini na kan ña kaꞌan kiꞌvi ka tu na xaꞌa yu. 40 Chi yuvi na kuëe kataꞌan xiꞌin yo, ra ndie̱e̱ va yo ke kuaꞌan na. 41 Ra ndia ndia ka na na taxi iin yaxin loꞌo tiakuii koꞌo̱ ndo xaꞌa ña ^ndíku̱n ndo yuꞌu, ra ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ndïꞌi uun xaꞌa ña mani̱ kan, chi ndakiꞌin tu na kan va yaꞌvi na, xaꞌa ña mani̱ kan sa Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Nda̱ku̱ na koo ini yo ra ndakäva yo ndaꞌa ña väꞌa

42 Ra na kuu mii kuachi sakoyo iin na vali vaꞌa, na ndikun ichi yu, ra vaꞌa ka va yachi na kunuꞌni iin yuu katia chee sukun na, ra koꞌni na na ini mini ―kachi Jesús.

43 Saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa:

―Tu ndaꞌa ndo kuvi ña ku mii kuachi sandakava ña ndóꞌo̱ ña sa ndo kuachi, saa ra kaꞌndia ndo ña, saa chi vaꞌa ka va ke na kiꞌvi ndo nuu kutiaku ndo iin ndisaa kii xiꞌin iin xiyo ndaꞌa ndo, nuu ña kuꞌun ndo ndiaya xiꞌin uvi saa ndaꞌa ndo nuu xixi̱ ñùꞌù, ñuu kaꞌñu, ra ndäꞌva ña, 44 chi ikan ra ñuu kaꞌñu ke iyoo va tikuxi ra xïꞌi ri, ra nii ñùꞌù ña xixi̱ kan, ra ndäꞌva ña, chin iin nduvi niñuu ke xixi̱ va ña. 45 Ra tu xaꞌa tu ndo kuvi ña ku mii kuachi ña sandakava ña ndoꞌo sa ndo kuachi, saa ra kaꞌndia ndo ña, saa chi vaꞌa ka va ke na ni̱ꞌi̱ ndo kiꞌvi ndo nuu kutiaku ndo iin ndisaa kii xiꞌin iin xiyo xaꞌa ndo, nuu ña na kuꞌun ndo ndiaya xiꞌin uvi saa xaꞌa ndo, nuu ndäꞌva ñuꞌù, 46 chi ikan ra ñuu kaꞌñu ke iyoo va tikuxi, ra xïꞌi ri, ra nii ñùꞌù ña xixi̱ kan, ra ndäꞌva ña, iin nduvi niñuu ke xixi̱ va ña. 47 Ra tu nduchi nuu tu ndo kuvi ña ku mii kuachi ña sandakava ña ndoꞌo sa ndo kuachi, saa ra vaꞌa ka va na tava ndo ña, saa chi vaꞌa ka va ke na ni̱ꞌi̱ ndo kiꞌvi ndo xiꞌin iin xiyo nduchi nuu ndo nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu koo ndo, nuu ña na kuꞌun ndo ndiaya xiꞌin uvi saa xiyo nduchi nuu ndo, 48 chi ikan, ra ñu̱u kaꞌñu ke iyoo va tikuxi, ra xïꞌi ri, ra nii ñùꞌù ña xixi̱ kan, ra ndäꞌva ña, chi iin nduvi niñuu ke xixi̱ va ña.

49 ’Chi takundiꞌi yuvi ra xiꞌin ñuꞌù ke ku̱ꞌva takundiꞌi va na, ra takundiꞌi ñaꞌa ña soko na ra xiꞌin ñi̱i̱ ke ku̱ꞌva va ña. 50 Ra ña ndixa ke ñi̱i̱ ra ña vaꞌa ni kuvi va ña, ra ndi tu na ndiꞌi xaꞌa ña, ña üꞌva ka koo ña, saa ra, ndiꞌi xaꞌa va ña, ¿Ra ndixaa ka ke sa ndoꞌo ña ndasa uꞌva ndo ña, ra vaꞌa ndakuniñuꞌu tuku ndo ña? Ra ta iyoo ñi̱i̱ yoꞌo ña uꞌva ña, saa na koo ndo, ra vivii na koo ndo xiꞌin na taꞌan ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.

10

Sañaꞌa Jesús na ña väꞌa ndakoo tiaa yasiꞌi ra

1 Saa kee Jesús ñuu Capernaum, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra ñuu ña ndikun ndiaa Judea, ña ndoꞌni chi inka xiyo yuꞌu itia Jordán. Ra iin tiꞌvi chee yuvi ndakaya tuku xaa nuu ra ikan, ra saa xaꞌa ra sañaꞌa tuku ra na tuꞌun Ndioxi, xa ta yunaꞌa ra xa va ra. 2 Saa kuyachin sava na fariseo nuu iin ra, ra ndindakatuꞌun na ra kachi na saa:

―¿A iyoo ichi ndakoo iin tiaa yasiꞌi ra? ―kachi na xiꞌin Jesús, saa chin na kuni tandoso va kuvi na ra.

3 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―¿Ndixa iyoo ndiayu ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa ndo xaꞌa ña? ―kachi ra xiꞌin na.

4 Saa ndakuiin na kachi na saa:

―Vaꞌa va ndakoo iin tiaa yasiꞌi ra kachi ndiayu ña ndakoo ra Moisés, ndi xiniñuꞌu na sandakuita ra iin tutu taxi ra ndaꞌa yasiꞌi ra, ña ndakuiin ña xaꞌa ra, ña ndixa ke xa ndakoo ra ña, saa ra xa vaꞌa va kachi ña ―kachi na xiꞌin Jesús.

5 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Xaꞌa ña ndiee ni ini va ndo ke taxi ra Moisés ndiayu yoꞌo ndaꞌa ndo ña sa ndo saa. 6 Chi xinaꞌa te sakan chituni Ndioxi ña yuuvi yoꞌo, ra siin va ndixiyo. Chi takua iin ndaa tiaa xiꞌin iin ndaa ñaꞌa va xavaꞌa ra ña na koo na xiꞌin taꞌan na. 7 Xaꞌa ña kan ke ^ndakoo va tiaa iva ra xiꞌin siꞌi ra, ra ^ndakutaꞌan ra xiꞌin yasiꞌi ra, ra ^nduu na iin va. 8 Ra uvi saa na ra sa iin mituꞌun va yuvi nduu na, ra süvi ka uvi yuvi kuvi na, chi sa iin ndaa va nduu na. 9 Ra na chutaꞌan Ndioxi, ra ndia nii na yuuvi yoꞌo na satäꞌvi taꞌan ñaꞌa ―kachi Jesús xiꞌin na.

10 Ra te xa ndaxaa Jesús chi veꞌe xiꞌin ndia xika xiꞌin ra, saa ndindakatuꞌun tuku ndia ra xaꞌa suvi ña yoꞌo. 11 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Tiaa ra ndakoo yasiꞌi, ra tandaꞌa ra xiꞌin inka ñaꞌa, ra ley Ndioxi va ke kanduu ra, chi xasiki ra yasiꞌi ra ña nuu. 12 Ra saa tu iin ña siꞌi va, tu na ndakoo ña yii ña, ra tandaꞌa ña xiꞌin inka tiaa, ra ley Ndioxi ke kanduu tu ña kan va ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Xa yii Jesús na kuachi vali

13 Saa kuu ra kuaꞌa ka vi na ndixaa xiꞌin na kuachi vali seꞌe na nuu Jesús ña na chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata na, ña sa yii ra na. Saa ra xaꞌa ndia xika xiꞌin ra nindaꞌyu ndia nuu na ndixaa xiꞌin na kuachi vali kan. 14 Ra te xini Jesús ña xa ndia, saa ra nindaꞌyu ra nuu ndia kachi ra saa:

―Saña ndo na vali, na kixi na nuu yu, ra säsi ndo nuu na, chi na iyoo ta kuꞌva iyoo na vali yoꞌo ku na kuchuun kiꞌvi koo xiꞌin Ndioxi nuu xaꞌndia ra chiñu chi taxi na ña xaꞌndia chiñu ra nima na. 15 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi takua na ndakiꞌin ichi Ndioxi ra xa na ta kuꞌva xa iin na kuachi vali, ra na kan va kuvi na kuchuun kiꞌvi koo nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

16 Saa ndanumi ndiaa ra na vali kan ra chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata na, ra nduku ra ña vaꞌa nuu Ndioxi xaꞌa na, ña xa yii ra na.

Ndatuꞌun iin ra loꞌo kuika xiꞌin Jesús

17 Ra saa te ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra ichi kan, saa xinu iin tiaa xaa ra xikusiti ra nuu ra, ra ndindakatuꞌun ra ra kachi ra saa:

―Tata Maestro, ra vaꞌa, ¿ni ke xiniñuꞌu sa yu ña vaꞌa kuvi ni̱ꞌi̱ taꞌvi yu kutiaku yu ndia ndikaa ndikuꞌun xiꞌin Ndioxi? ―kachi ra xiꞌin Jesús.

18 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―¿Nichuun kaꞌan kun ra vaꞌa xiꞌin yu? Chi köo ndia nii yuvi na vaꞌa, chi indaa mituꞌun Ndioxi va ku ra vaꞌa, ―kachi ra xiꞌin ra.

19 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Xa xini va kun takundiꞌi ndiayu ña ndakoo Ndioxi, takuu ña kaꞌan ña kandüu kun Ndioxi, ra käꞌni kun ndìì, ra sasïki kun yasiꞌi kun, xiꞌin nii xakuïꞌna kun, ra chikäa kun kuachi siki yuvi, xiꞌin nii sandäꞌvi kun yuvi, ra na satoꞌo kun iva kun xiꞌin siꞌi kun, ―kachi Jesús xiꞌin ra. 20 Saa ndakuiin tiaa yoꞌo kachi ra saa:

―Tata Maestro, te loꞌo vi yu xaꞌa yu kandixa yu takundiꞌi ña yoꞌo ―kachi ra.

21 Ra saa kakaxi ixtoꞌni Jesús nuu ra, ra ku̱ꞌvi̱ ka vi ini ra xini ra ra, saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Iyoo va inka ña kumani nuu kun: Kuaꞌan, ra xiko kun takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu kun, ra ndataꞌvi kun xuꞌun xiꞌin na ndaꞌvi, ra saa ke kuu kun ra kuika ndivi nuu iyoo Ndioxi, ra te ndiꞌi ndakasoko kun cruz kun ra kixi kun kuꞌun yo xiꞌin yu ―kachi Jesús xiꞌin ra.

22 Ra te kachi Jesús saa xiꞌin ra, saa ra, ndakava ka vi ini ra, ndia saa ra, ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra, ra kusuchi ni ini ra chi kuika ni ra.

23 Saa ndikokuiin Jesús ra ndakotoꞌni ra nuu ndia xika xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Na kuika, ra tiaa ni uꞌvi saa kuchuun na kiꞌvi na ndivi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi ra xiꞌin ndia.

24 Ra ndia xika xiꞌin Jesús ra ndakanda ka vi ini ndia xiꞌin tuꞌun yoꞌo, ra saa ndikaꞌan tuku ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Seꞌe, ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi tiaa ni uꞌvi kiꞌvi iin yuvi na ndiaa ni ini ña kuika ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. 25 Ra üꞌvi ka vi kiꞌvi iin camello yavi xaꞌa tiku, nuu ña kiꞌvi iin ra kuika ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

26 Ra ndia xika xiꞌin ra, ra ndiee ka va ndakanda ini ndia, kachi ndia saa xiꞌin taꞌan ndia:

―Ra tu saa va iyoo ña, saa ra, ¿yoo va ku na kuchuun kaku tu saa? ―kachi ndia xiꞌin taꞌan ndia.

27 Saa ndakotoꞌni Jesús nuu ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Nuu na yuvi, ra tiaa ni va uꞌvi ña tuvi na, su ndi nuu Ndioxi ra köo ña uꞌvi, chi ra kan ra kuvi sa ra takundiꞌi va chiñu ―kachi ra xiꞌin ndia.

28 Ra saa xaꞌa ra Pedro kaꞌan ra xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata, nduꞌu, ra ndakoo ndiꞌi va ndi ñaꞌa ndi, ra ^ndakundikun ndi yoꞌo ^xika ndi xiꞌin kun. ¿Ra ni ke koo tu nduꞌu? ―kachi ra xiꞌin Jesús.

29 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi takundiꞌi yuvi na ndakoo veꞌe, xiꞌin na ndakoo ñani, xiꞌin na ndakoo kuꞌva, xiꞌin na ndakoo iva siꞌi, xiꞌin na ndakoo yasiꞌi, xiꞌin na ndakoo seꞌe, xiꞌin na ndakoo ñuꞌu, xaꞌa ña ^ndíku̱n na yuꞌu, xiꞌin xaꞌa ña ndakiꞌin na ichi Ndioxi, 30 ra süvi ña uun kuvi ña, chi nuu ña yuuvi yoꞌo vichin ra kuaꞌa ni ka va ña vaꞌa ndakiꞌin na kan. Saa chi ndakiꞌin na veꞌe na xiꞌin ñani na xiꞌin kuꞌva na xiꞌin vasiꞌi na xiꞌin seꞌe na xiꞌin ñuꞌu na, ña ndakoo na; ra ndia iin ciento ka va nduu takundiꞌi ña yoꞌo ndakiꞌin na nuu ña yuuvi yoꞌo vichin. Ra vaꞌa ni ndoꞌo va na xika na ña taxi yuvi na xaꞌa ña ndikun na yuꞌu, su ndi xa saa ni̱ꞌi̱ taꞌvi̱ va na ña kutiaku na xiꞌin Ndioxi ndisaa tiempo ndia ndikaa ndikuꞌun, inka ña yuuvi ña vaxi ―kachi Jesús xiꞌin ndia. 31 Ra saa ndikaꞌan tu ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Kuaꞌa ni na inuu vichin kuvi na ndakundikun kii kan, ra na ^ndíku̱n vichin kuvi na ndakunuu va tu ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ichi uni kaꞌan Jesús ndia kuꞌva kuvi ra

32 Ra saa kuu iin kii kuaꞌan na chi ñuu Jerusalén, ra inuu Jesús nuu na xika xiꞌin ra kuaꞌan na, ra ndakanda ka vi ini na ra iyuꞌvi ka vi na ndikun na kuaꞌan na. Saa ndakana siin tuku ra uxi uvi saa ndia, ra xaꞌa ra ndakani tuku ra nuu ndia xaꞌa tundoꞌo ña ndoꞌo ra.

33 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Xa kundaa ini ndo chi vichin ke kuaꞌan yo ñuu Jerusalén, nuu ndataxi na yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ndaꞌa na kunaꞌnu nuu na sutu, xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés. Ra kaꞌndia na chiñu ña na kuvi yu kachi na, ra ndataxi na yuꞌu ndaꞌa na inka ñuu, na küu judío, 34 ra kusiki ni na yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra kani na yuꞌu xiꞌin ñii̱ ña ku kuarta, xiꞌin kondiaa na tiasiꞌi na yuꞌu, ra kaꞌni na yuꞌu, ndi su kii uni ndatiaku tuku va yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia ña ndakani ra nuu ndia, xaꞌa ña ndoꞌo ra.

Nduku ra Jacobo xiꞌin ra Juan ña mani̱ nuu Jesús

35 Saa kuyachin ra Jacobo xiꞌin ra Juan ndia seꞌe ra Zebedeo nuu iin Jesús, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata Maestro, kuni̱ ndi nduku ndi iin ña mani̱ nuu kun, ra na taxi kun ña nduku ndi nuu kun ndaꞌa ndi ―kachi ndia xiꞌin ra.

36 Saa ndindakatuꞌun ra ndia, kachi ra saa:

―¿Ndia ña mani̱ ke kuni̱ ndo sa yu xiꞌin ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

37 Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Ña mani̱ kuni ndi sa kun xiꞌin ndi ke na taxi kun ndiayu kaꞌndia ndi chiñu xiꞌin kun nuu kaꞌndia kun chiñu; iin ndi na kunduꞌu xii̱n kuaꞌa kun, ra iin ndi na kunduꞌu xii̱n ichin kun, ―kachi ndia xiꞌin ra.

38 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndoꞌo, ra xïni ndo ni ke kaꞌan ndo xaꞌa vi. ¿A kiꞌin ndo kuenda ña kuchuun ndo ndoꞌo ndo tundoꞌo ña ndoꞌo yu, ra yaꞌa ndo xiꞌin yu nuu tundoꞌo ña vaxi nuu yu? ―kachi ra xiꞌin ndia.

39 Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Kuchuun va ndi Tata, ―kachi ndia.

Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ña ndoꞌo ni tu ndóꞌo̱ va, iin ta kuꞌva ^ndoꞌo yu, saa ndoꞌo tu ndóꞌo̱ va. 40 Su ndi ña kundee ndo xitia kuaꞌa yu xiꞌin xitia ichin yu, ña kaꞌndia ndo chiñu xiꞌin yu, ra süvi yuꞌu ku ra, ra iyoo ichi taxi ña, chin Ndioxi va ku ra xini yoo ku na kundee yachin xiꞌin yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia. 41 Ra saa te xini soꞌo ndia uxi kan, saa ra ndiee ni xakueꞌe ndia xiꞌin ra Jacobo xiꞌin ra Juan. 42 Saa ndakana Jesús uxi uvi saa ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Xa xini ndo chin, na chiñu, na xïni ichi Ndioxi iyoo ña yuuvi yoꞌo, ra indaa mii na kan ku na iyoo ichi kaꞌndia chiñu, ra xanduxa na xiꞌin yuvi. 43 Su ndi ndóꞌo̱, ra süvi saa ke koo ndo, chi xa siin va ke koo xiꞌin ndóꞌo̱: na kuni̱ kuu na chee, ra xiniñuꞌu sachiñu na nuu takundiꞌi va yo. 44 Ra ndóꞌo, na kuni̱ kunuu, ra muso nuu takundiꞌi va na ke xiniñuꞌu kuu ndo. 45 Chi ndia nani yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra ndixäa yu ña kaꞌndia yu chiñu, chi ra xaa ku muso va kuvi yu, ra taxi yu mii yu ndoꞌo yu xaꞌa takundiꞌi ndo, ña vaꞌa na ni̱ꞌi̱ ndo kakù ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Sandaꞌa Jesús nuu iin ra kuaa nani Bartimeo

46 Saa ndixaa Jesús xiꞌin na xika xiꞌin ra ñuu Jericó. Ra te kee ra ikan kuaꞌan ra xiꞌin ndia xika xiꞌin ra, ra iin tiꞌvi chee yuvi ndikun kuaꞌan sata ra, ra ichi kan nduꞌu iin ra kuaa ndakan ra, ra Bartimeo nani ra; ra seꞌe ra Timeo kuvi ra. 47 Ra saa te xini soꞌo ra kuaa kan, ña yaꞌa Jesús, ra kee ñuu Nazaret kuaꞌan ra, saa ra xaꞌa ra kana koꞌo ra kachi ra saa:

―Jesús, Seꞌe ra David, ¡kundaꞌvi ini kuni yuꞌu! ¡Ndaꞌvi ni yu! ―kachi ra.

48 Ra kuaꞌa na ndaꞌyu nuu ra ña na koo taxin yuꞌu ra, su ndi ra ndiee ka ndaꞌyu va kuvi ra, kachi ra saa:

―Jesús, Seꞌe ra David, ¡kundaꞌvi ini kuni yuꞌu! ¡Ndaꞌvi ni yu! ―kachi ra. 49 Saa xikundichi Jesús, ra xaꞌndia ra chiñu ña na kana na ra kuaa kan kixi ra. Ra saa kana na ra kuaa kan, kachi na saa xiꞌin ra:

―Kuayüꞌvi kun, ndakundichi koꞌo̱, chi kana ra yoꞌo ―kachi na.

50 Saa kiꞌin ra tikoto ña isukun ra sakoꞌni ra ñuꞌu kan, ra ndakundichi ra ndixaa ra nuu iin Jesús. 51 Saa ndindakatuꞌun Jesús ra:

―¿Ni ke kuni̱ kun sa yu xiꞌin kun? ―kachi ra xiꞌin ra. Saa ndakuiin ra kuaa kan kachi ra saa:

―Nuu va yu ke kuni̱ yu na ndanuña Tata Maestro ―kachi ra.

52 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kuanuꞌu, chi xa nduvaꞌa va kun, xaꞌa ña ndinuni ni ini kun kandixa kun yuꞌu, ―kachi Jesús xiꞌin ra.

Saa ra ndikun ndanuña ndixa va nuu ra, ra ndakundikun ra kuaꞌan ra xiꞌin Jesús, ichi kan.

11

Xaa Jesús ñuu kaꞌnu Jerusalén

1 Ra saa te kuaꞌan kuyachin Jesús nuu ñuu kaꞌnu Jerusalén xiꞌin na xika xiꞌin ra, ra yaꞌa na kuaꞌan na ñuu Betfagé, xiꞌin ñuu Betania ña ñuꞌu chi nuu ixtondiaa suꞌva iku ña nani Olivo, saa xaꞌndia ra chuun nuu uvi ndia xika xiꞌin ra, 2 kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuaꞌan ndo ñuu loꞌo ña tuvi yachin kaa, ra te ndikiꞌvi ndo kuaꞌan ndo ra ichi kan, kuni ndo nuꞌni iin burru loꞌo, ti täan koso ndia nii yuvi, ra ndaxi ndo ri na kixi ri xiꞌin ndo. 3 Ra tu ndia na ndakoyo kaꞌan xiꞌin ndo: “¿Nichuun ndaxi ndo ri?” kachi na, ra kaꞌan ndo xiꞌin na: “Iva yo ku ra kuniñuꞌu ri, ra takaꞌan va ndaxaa ri”, kachi ndo xiꞌin na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

4 Saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia, ra te ndixaa ndia, saa xini ndia nuꞌni yachin burru loꞌo kan, ichi kuaꞌan yeꞌe na kan, saa ndaxi ndia ri.

5 Ra saa ndindakatuꞌun sava na ndee kan ndia kachi na saa:

―¿Nichuun kuu ndo saa ndaxi ndo burru loꞌo ñaa? ―kachi na xiꞌin ndia.

6 Saa ndakuiin ndia yuꞌu na, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin na iin ta kuꞌva iyoo ña kachi Jesús xiꞌin ndia, ra saa taxi na ri kuaꞌan ri xiꞌin ndia. 7 Ra saa ndiaka ndia burru loꞌo kan ndixaa ri xiꞌin ndia nuu iin Jesús, ra ti̱so ndia tikoto ndia sata ri, ra ndakoso Jesús ri kuaꞌan ra xiꞌin ndia chi ñuu Jerusalén. 8 Ra kuaꞌa ni yuvi kan ra tikoto ña isukun na, ra xakin na ña iinii kuvi ichi nuu yaꞌa Jesús kuaꞌan ra, ra sava tu na kuaꞌan xaꞌnu i̱ku̱ ndaꞌa itun ra xakin na ña ichi nuu yaꞌa ra.

9 Ra na inuu xiꞌin na ndikun, ra iin siso siso ndaꞌyu na kachi na saa:

―¡Tata, sakaku nduꞌu! ¡Ra kaꞌnu ni kuvi yoꞌo ra vaxi xiꞌin kivi Iva yo Ndioxi! 10 Kaꞌnu ni ra yoꞌo, chin ra yoꞌo kuvi ra kuu rey ra kaꞌndia chiñu nuu yo, chi ra yoꞌo ku ra ndakiꞌin nuu xii xikua yo David, ra xikuu rey, ra ra kaꞌnu ni ku Iva yo Ndioxi ra nduꞌu ndivi ―kachi na.

11 Ra te ndixaa Jesús ñuu Jerusalén, ra saa ndikiꞌvi ra ini korra veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan kuaꞌan ra. Ra xini ra takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo ikan, ra saa xa kuaꞌan kuñuu va tu, ndia saa ra, ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi ñuu Betania va xiꞌin ndia uxi uvi ndia xika xiꞌin ra.

Satavi̱ chiꞌña Jesús iin itun koxi chi köo kuiꞌi ndaꞌa nu

12 Ra te ndituvi inka kii, saa kee ndia ñuu Betania ra ndakiꞌin ndia vaxi tuku ndia, ra saa xaꞌa ndikaꞌun ini Jesús. 13 Ra xika va xini ra ndichi iin itun koxi, ra vaꞌa ka vi ndukuii nu. Ra saa ndixaꞌan ra ixtoꞌni ra ndaꞌa nu, a iyoo koxi kaꞌan ra; su ndi te ndixaa ra nuu ndichi nu, ra ndia nii ri köo ndiniꞌi ra, chin takua niña i̱ku̱ va ke iyoo ndaꞌa nu, saa chi süvi tiempo ña xa ku̱chi ri kuvi ña, ra nii ri kuii̱ köo ndiniꞌi ra ndaꞌa nu. 14 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin itun koxi kan, kachi ra saa:

―Ndia nii ka yuvi na käxi kuiꞌi ña kuun ndaꞌa kun ―kachi ra xiꞌin nu.

Ra xini soꞌo takundiꞌi ndia xika xiꞌin ra, ña kachi ra saa xiꞌin itun koxi kan.

Ndukueꞌe Jesús xiꞌin na ndee ndaxiko nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu kaꞌnu

15 Ra saa te ndixaa Jesús ñuu Jerusalén xiꞌin na xika xiꞌin ra, ra ndikiꞌvi ra ini korra veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan kuaꞌan ra. Ra saa xaꞌa ra tava ra takundiꞌi na ndee ixiko kan ra saa tu na sata nuu va na, ra tiin ra mesa na ndee nama xuꞌun xiꞌin na yuvi, ra koꞌni ra nu kan, ra saa tu tiayu na ndee ixiko paloma va. 16 Ra ndia nii ka na ixiko nditäxi ra kiꞌvi yeꞌe korra veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan. 17 Saa xaꞌa ra ndakani ra nuu na kachi ra saa:

―Suꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña ndatiaa na xinaꞌa: “Veꞌe yu, ra veꞌe nuu kaꞌan takundiꞌi na yuvi xiꞌin Ndioxi va kunani ña.”

Chin saa kachi tuꞌun Ndioxi. Su ndi ndoꞌo ra kava nuu ndakuitaꞌan na kuiꞌna va ndasa ndo ña ―kachi ra xiꞌin na.

18 Ra te kundaa ini na maestro na sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, xiꞌin na kunaꞌnu nuu na sutu, ña xa Jesús ña yoꞌo, ra saa xaꞌa na xika nduku na ndixaa koo ña kaꞌni na ra, chi xaꞌa iyuꞌvi ini na xini na ra, saa chin takundiꞌi na yuvi ra kusii ka vi ini na ña xini soꞌo na ña sañaꞌa ra na. 19 Ra saa te xa kuaꞌan kuñuu, saa kanata Jesús ñuu kan ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra xiꞌin ndia xika xiꞌin ra.

Ndachi̱ itun koxi tu satavi̱ chiꞌña Jesús

20 Ra te ndituvi inka kii, saa ndiyaꞌa na ichi nuu iin itun koxi kan, ra iin ndiakua tioꞌo nu ke ndachi̱ iin nu xini na. 21 Ra saa ndakaꞌan ra Pedro ña satavi̱ chiꞌña Jesús nu, saa ndikaꞌan ra xiꞌin Jesús, kachi ra saa:

―Tata Maestro, ¡Koto vii! ¡Xa ndachi̱ va itun koxi, tu satavi̱ chiꞌña kun! ―kachi ra.

22 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ndinuni ni na kandixa ndo Ndioxi. 23 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, tu ndia iin ndo na kaꞌan xiꞌin iku yoꞌo, ra kachi ndo saa: “Kita nuu iin kun ñaa, ra sakoꞌni mii kun ini mini”, kachi ndo xiꞌin ña. Ra tu na kandixa vaꞌa ndo ña kaꞌan ndo, ra sä uvi ini ndo, saa ra, takundiꞌi ña kaꞌan ndo, ra xinu ndixa va nuu ña. 24 Ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, xaꞌa takundiꞌi ñaꞌa ña nduku ndo nuu Ndioxi, ra tu na kandixa ndo ña xa ndakiꞌin ndo ña, ra nii täan taxi va ra ña ndaꞌa ndo, ndi xa ta iyoo ña xa ndakiꞌin va ndo iyoo ña tuvi ndo, saa ra ni̱ꞌi̱ ndixa va ndo ña. 25 Ra te kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi, ra tu väꞌa kuni ndo xini ndo iin yuvi, xaꞌa ndia iin kuachi ña xa na xiꞌin ndo, saa ra xiniñuꞌu na sakaꞌnu ini ndo xaꞌa na. Ra saa ke koo kaꞌnu tu ini Iva ndo Ndioxi, ra ^nduꞌu ndivi, xaꞌa kuachi ndoꞌo va. 26 Chi tu na köo kaꞌnu ini ndo xaꞌa kuachi ña xa ndia iin yuvi xiꞌin ndo, saa ra nii Iva ndo Ndioxi, ra ^nduꞌu ndivi, köo kaꞌnu ini tu xaꞌa kuachi ndoꞌo va ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ndiayu ña ku mii Jesús

27 Saa xaa tuku Jesús ñuu kaꞌnu Jerusalén xiꞌin ndia xika xiꞌin ra, ra te saa kuu ra xika ra ini veꞌe ñuꞌu kan, saa xaa na kunaꞌnu nuu na sutu, xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, xiꞌin na xikuaꞌa ñuu kan, ra kuyachin na nuu Jesús. 28 Ra ndindakatuꞌun na ra, kachi na saa:

―¿Yoo taxi ndiayu ndaꞌa kun ña xa kun ña yoꞌo? ¿Ni ndiayu ku mii kun ña xa kun saa? ―kachi na xiꞌin ra.

29 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin na:

―Kuni̱ tu yuꞌu va ndakatuꞌun yu ndoꞌo. Ra tu na ndakuiin ndo yuꞌu yu, ra saa ke ndatuꞌun tu yuꞌu va xiꞌin ndo yoo ko taxi ndiayu ndaꞌa yu ña xa yu suꞌva ―kachi ra xiꞌin na. 30 Ra saa ndindakatuꞌun ra na, kachi ra saa:

―¿Yoo ko xaꞌndia chiñu nuu ra Juan ña sandakuchi ra yuvi? ¿Ndioxi taxi ña ndaꞌa ra, a na yuvi? Ndakuiin ndo. ―kachi ra xiꞌin na.

31 Ra saa xaꞌa na kaꞌan na xiꞌin taꞌan na, kachi na saa:

―¿Ni ke kachi yo xiꞌin ra? Chi tu na kaꞌan yo: “Ndioxi va kuvi ra taxi ndiayu ndaꞌa ra”, saa ra, kachi ra saa xiꞌin yo: “¿Nichuun ndikandïxa tu ndo ña ndikaꞌan ra tu saa?”, kachi ra xiꞌin yo. 32 Ra tu na kachi tu yo: “Na yuvi yoꞌo va kuvi na taxi ndiayu ndaꞌa ra”, saa ra, iyo ni kaꞌni na yo ―kachi na kunaꞌnu kan xiꞌin taꞌan na.

Saa chin iyuꞌvi ni na xikuaꞌa kan xini na na ñuu, chi takundiꞌi na ñuu ra ^kandixa va na ra Juan ña kuu ra, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi, chin Ndioxi ku ra tiꞌvi ra ña kixi va ra. 33 Ra xaꞌa ña kan ke ninïꞌi na ni ke kachi na, ra saa ndakuiin na kachi na saa xiꞌin Jesús:

―Kundäa ini ndi yoo taxi ndiayu ndaꞌa ra Juan ña sandakuchi ra yuvi ―kachi na.

Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Saa ra nii yuꞌu ndatüꞌun tu xiꞌin ndoꞌo va, yoo ko taxi ndiayu ndaꞌa yu ña xa yu ña yoꞌo ―kachi ra xiꞌin na.

12

Tuꞌun ndichi xaꞌa na tatu too ñuꞌu

1 Saa xaꞌa Jesús sañaꞌa ra na xiꞌin tuꞌun ndichi, kachi ra saa:

―Suꞌva ndoꞌo iin tiaa, ra ndataan teꞌe uva iin nuu ñuꞌu kaꞌnu, ra chikaa tu ra korra yuu va nuu ñuꞌu yoꞌo, ra kaan tu ra yavi sata kava nuu kuꞌni na uva va, ra saa xavaꞌa tu ra iin veꞌe sukun nuu kundee na kiꞌin kuenda xiꞌin teꞌe uva kan; ra te ndiꞌi saa satatu ra ña inka yuvi, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra inka ñuu xika va. 2 Ra te nditiandiaa kii tiaꞌndia uva, saa tiꞌvi ra iin muso ra kuaꞌan nuu na tatu too ñuꞌu kan, ña na ndataxi na loꞌo kuenda ra. 3 Su ndi na tatu ñuꞌu nuu yoo teꞌe uva kan, ra ndukuiin na tiin na ra muso kan, ra kani na ra, ra sandiko vichi na ra kuanu̱ꞌu̱ ra nuu xitoꞌo ra. 4 Saa tiꞌvi tuku ra xitoꞌo uva kan inka muso kuaꞌan nuu na, ra saa xa tu na xiꞌin ra kan va: tiin na ra, ra kuun na yuu xini ra, ra kundivaꞌa ka vi na xiꞌin ra. 5 Ra saa tiꞌvi tuku ra xitoꞌo uva inka muso ra kuaꞌan nuu na yuvi kan, ra te ndixaa ra ndaꞌvi kan, saa ra tiin na ra, ra xaꞌni va na ra. Ra saa tiꞌvi ka ra xitoꞌo uva kan kuaꞌa ni ka na ndixaꞌan, ra saa xa tu na xiꞌin na kan va, chi sava na kani na, ra sava na xaꞌni va na.

6 ’Ra te ndiꞌi, ra köo ka na tiꞌvi ra xitoꞌo uva kan kuꞌu̱n, chi siin ndaa mituꞌun seꞌe va ra kuvi ra ndindoo xiꞌin ra, ra kuꞌvi ka vi ini ra xini ra ra. Ndia saa ra tiꞌvi ra ra kuaꞌan ra nuu va na, saa chi ndakani ini ra kaꞌan ra saa, “Satoꞌo va na seꞌe yo te na xaa ra nuu na”, kaꞌan ra. 7 Su ndi na tatu too ñuꞌu nuu yoo teꞌe uva kan, ra suꞌva va kachi na xiꞌin taꞌan na: “Ra yoꞌo va kuvi ra ndòò ndiꞌi ña yoꞌo ndaꞌa. Ra naꞌa ndo vichin, ra na tiin yo ra, ra kaꞌni yo ra, ra ñaꞌa mii yo nduu ndiꞌi va ña yoꞌo”, kachi na xiꞌin taꞌan na. 8 Ra saa tiin ndixa va na ra, ra xaꞌni va na ra, ra saa tava na ra nuu ñuꞌu Iva ra, ra ndixaꞌan na sakana na ra.

9 Ra saa ndikaꞌan Jesús, kachi ra saa:

―¿Ni ke sa Iva ra ndixiꞌi kan xiꞌin na tatu too ñuꞌu nuu yoo teꞌe uva kan tuvi ndoꞌo? Su kuꞌun ra ra kaꞌni ndiꞌi va ra, na tatu too ñuꞌu kan, ra saa ndataxi ra ña ndaꞌa inka yuvi va. Ra saa va ke koo na kan ―kachi Jesús xiꞌin na.

10 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu, kachi ra saa:

―¿A täan kaꞌvi ndo tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa? Ña kachi suꞌva:

Yuu ña ku̱ñu̱ꞌu̱ na xavaꞌa veꞌe te yachi

ku yuu ña xiniñuꞌu vaꞌa ka va vichin.

11 Ra Ndioxi va ku ra xa ña yoꞌo, ra ndakanda ni ini yo xiꞌin ña, kachi tuꞌun Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin na.

12 Ra xaꞌa na xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu kuni na tiin na ra, saa chi kundaa ini na ña xaꞌa mii va na ke ndikaꞌan ra tuꞌun ndichi yoꞌo, su ndi nditïin na ra, saa chi ndiyuꞌvi va na nuu na ñuu, na ndee xini soꞌo tuꞌun yoꞌo, ndia saa ra ndakoo na ra, ra ndakiꞌin na kuaꞌan va na.

Ndikaꞌan Jesús xaꞌa ña chaꞌvi yo nuu na chiñu

13 Saa tiꞌvi na xikuaꞌa sava na fariseo xiꞌin na ndikun sata ra Herodes kuaꞌan na nuu xika Jesús ña na kotondoso na ra, tu ndia iin tuꞌun ña väꞌa na kaꞌan ra, ra saa ke ni̱ꞌi̱ ndie̱e̱ na, ña taxi na kuachi xaꞌa ra. 14 Ra saa ndi̱xàà na yuvi kan nuu xika Jesús, ra ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:

―Tata Maestro, kundaa ini ndi, chi ña kaꞌan kun ra ña ndixa ni kuvi va ña, ra nii xä kun xaꞌa vi ña kaꞌan na yuvi, ra iin ku ndiꞌi va na nuu kun, köo na ndakaxin kun, chi sañaꞌa kun na ichi Ndioxi ta kuꞌva iyoo va ña. Ra yoꞌo ku ndixa va ra sañaꞌa ta kuꞌva kuni Ndioxi. Ra kaꞌan xiꞌin ndi vichin, ¿A vaꞌa ña chaꞌvi ndi nuu ra tata chiñu César ñuu Roma, xuꞌun ña nduku ra nuu ndi, a väꞌa? ¿A taxi ndi ña ndaꞌa ra a täxi ndi ña? ―kachi na xiꞌin ra.

15 Ra xa kundaa va ini Jesús ra ixtondoso va na kuvi ra, saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Nichuun xamaña ndo ra ixtondoso ndo yuꞌu? Taxi ndo iin xuꞌun kaa ndaꞌa yu na kuni yu ―kachi ra xiꞌin na. 16 Saa taxi na iin xuꞌun ndaꞌa ra, ra ndindakatuꞌun ra na kachi ra saa:

―¿Yoo naꞌna ke nduꞌu nuu xuꞌun yoꞌo, ra yo kivi ke ndoso nuu ña? ―kachi Jesús xiꞌin na,

Saa ndakuiin na kachi na saa:

―Naꞌna ra César, xiꞌin kivi ra kuvi ña ―kachi na.

17 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Tu saa, ra taxi ndo ñaꞌa ra César ndaꞌa ra, ra ña ku kuenda Ndioxi, na taxi tu ndo ndaꞌa Ndioxi va ―kachi ra xiꞌin na.

Saa ra, ndakanda ka vi ini na ña ndichi ni ndakuiin ra yuꞌu na.

Ndakatuꞌun na saduceo Jesús a ndixa ke ndatiaku na ndii

18 Saa ndaxàà sava na saduceo nuu Jesús, ra ndindakatuꞌun na ra a ndixa ke ndatiaku na ndìì chi na saduceo, ra kuëe kandixa na ña ndatiaku na ndìì. Ña kan ke ndindakatuꞌun na Jesús kachi na saa:

19 ―Tata Maestro, ley ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa ndi, ra suꞌva va kachi ña: “Tu iin tiaa ra iyoo yasiꞌi, ra ndikäku seꞌe ra xiꞌin ña, ra ndixiꞌi va ra, saa ra xiniñuꞌu na ndakiꞌin inka ñani ra ñaꞌa kan, ra ta xa na kaku seꞌe ña, ra ta yoo seꞌe ra ndixiꞌi kan, saa na koo ña kaku kan”, kachi ña tiaa ra Moisés. 20 Ra suꞌva ke kuu xiꞌin iin veꞌe: uxa tiaa xikuu ndia veꞌe ndia. Ra saa kuu tandaꞌa ñani ndia ra chee, ra ndia nii seꞌe ra ndikäku xiꞌin yasiꞌi ra, ra ndixiꞌi va ra. 21 Saa ndakiꞌin ña inka ñani ra, ra ndikun sata ra, ra ndixiꞌi tu ra kan va, ra ndia nii seꞌe ra ndikäku xiꞌin ña. Ra saa ndakiꞌin ña inka tuku va ra, ra ndixiꞌi tu ra uni kan va. 22 Ra uxa saa ndia xinduꞌu ña xiꞌin va, ra ndixiꞌi uxa saa va ndia; ra ndia nii ndia ndikäku seꞌe ña xiꞌin. Saa ra ndixiꞌi tu mii va ña. 23 Ña kan ke kuni ndi ndakatuꞌun ndi yoꞌo: te na ndatiaku ndia kan, ¿ra yoo ku ndia kuu yii ña, chi xinduꞌu ña xiꞌin uxa saa va ndia? ―kachi na xiꞌin Jesús.

24 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Ndo yaꞌa xini va kuvi ndo, saa chi xa xïni ndo ni ke kachi tuꞌun Ndioxi, ra xa xïni tu ndo xaꞌa ndie̱e̱ Ndioxi va. 25 Chi te na xaa kii ndatiaku na ndixiꞌi, na tiaa xiꞌin na siꞌi ra tandäꞌa ka na, chi xa ta iyoo mii na tatun Ndioxi, na iyoo ndivi va, nduu na. 26 Ra saa tu, xaꞌa ña kaꞌan ndo ña ndatiaku na ndìì va, ra suꞌva va kachi tuꞌun Ndioxi ndakani ña, ¿A täan kaꞌvi ndo tuꞌun Ndioxi ña tiaa ra Moisés, nuu ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra, te xini ra xixi̱ itun ìñu̱? Ra ikan ke ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra kachi ra saa: “Yuꞌu ku Ndioxi ra kañuꞌu ra Abraham, xiꞌin ra Isaac, xiꞌin ra Jacob.” 27 Ña kan ke na kundaa vaꞌa ini yo, chin Ndioxi, ra Ndioxi na tiaku va kuvi ra, süvi Ndioxi na ndii kuvi ra. Ra ndoꞌo, ra na täan kundaa vaꞌa ini va kuvi ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.

Sañaꞌa Jesús ndia ña ku ndiayu ña chee vaꞌa ka

28 Ra saa te xini soꞌo iin ra maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ña vaꞌa ni ndakuiin Jesús yuꞌu na kan, ra saa kuyachin ra ndindakatuꞌun ra Jesús, kachi ra saa:

―¿Tata ndia ndiayu ke chee vaꞌa ka nuu takundiꞌi ña? ―kachi ra. 29 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ndiayu ña kaꞌnu vaꞌa ka nuu takundiꞌi ña ke yoꞌo: “Kuni soꞌo ndoꞌo na Israel, chi Iva yo Ndioxi ra indaa mituꞌun va kuvi ra. 30 Ra ndinuni ni na kuꞌvi ini kun kuni kun Iva kun Ndioxi xiꞌin takundiꞌi nima kun, xiꞌin takundiꞌi ña tiaku kun, xiꞌin takundiꞌi ña xinituni kun, xiꞌin takundiꞌi ndie̱e̱ kun;” ña yoꞌo ku ndiayu ña chee vaꞌa ka nuu takundiꞌi va ña. 31 Ra ndiayu ña uvi ku tu ña yoꞌo, ra iin nuu kaꞌan va ña: “Na kuꞌvi ini kun kuni kun na taꞌan kun ta kuꞌva kuꞌvi ini kun xini kun mii kun.” Ra köo ka ña kaꞌnu nuu ña yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin tiaa kan.

32 Saa ndakuiin ra maestro sañaꞌa ley Ndioxi, kachi ra saa xiꞌin Jesús:

―Vaꞌa ni ndikaꞌan kun, Tata Maestro, ña ndixa ke, indaa mituꞌun va ku Ndioxi, ra köo ka inka Ndioxi nuu ra kan. 33 Ra ña kuꞌvi ini yo kuni yo Ndioxi xiꞌin takundiꞌi nima yo, xiꞌin takundiꞌi ña xinituni yo, xiꞌin takundiꞌi ña tiaku yo, xiꞌin takundiꞌi ndie̱e̱ yo, xiꞌin ña kuꞌvi ini yo kuni yo na taꞌan yo ta kuꞌva kuꞌvi ini yo xini yo mii yo, ra ndiaa yaꞌvi ni ka va ña yoꞌo nuu takundiꞌi ñaꞌa ña soko yo nuu Ndioxi ―kachi ra xiꞌin Jesús.

34 Ra te xini soꞌo Jesús ña mii ña ndixa ke ndikaꞌan ra maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, saa ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Xa yachin ni va iyoo kun ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi ra xiꞌin ra.

Ndia saa ra ndia nii ka na ndixändiee ini ña ndakatuꞌun na Jesús.

Kaꞌnu ni ka ra tiꞌvi Ndioxi xaa nuu ra rey David.

35 Saa ndikaa Jesús ini korra veꞌe ñuꞌu sañaꞌa ra na yuvi, ra ndindakatuꞌun ra na kachi ra saa:

―¿Nichuun kaꞌan na maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña seꞌe xikua ra David kuvi ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku ña yuuvi yoꞌo? 36 Ra ra David, ra suꞌva va kachi ra, ndikaꞌan ra xiꞌin ndie̱e̱ Tachi Yii Ndioxi:

“Suꞌva kachi Ndioxi xiꞌin Iva yu, ‘Naꞌa, koo kun chi xii̱n kuaꞌa yu,

ra vaꞌa sandiꞌi yu xaꞌa takundiꞌi na iyoo kuachi xiꞌin kun’ ”, kachi Ndioxi,

kachi ra David.

37 Ndatuꞌun ndo xiꞌin yu, ¿Ndixaa ke iyoo ña, ña kaꞌan ra David ña ku Iva ra, ra tiꞌvi Ndioxi kixi, ra kaꞌan tu na ña kuu ra seꞌe xikua va ra? ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ra kuaꞌa ka vi na ndee xini soꞌo ña kaꞌan ra, ra kusii ka vi ini na.

Väꞌa ndasavaꞌa ni yo mii yo nuu inka na.

38 Ra saa sakuaꞌa ka Jesús na, kachi ra saa:

―Kuenda ni koo ndo, ra xä ndo ta xa na sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, chi na yoꞌo ra kotoo ni na kundixi na tikoto nani̱, ra kuni ni tu na na satoꞌo ni yuvi na te ndakutaꞌan na xiꞌin na nuu yaꞌvi. 39 Ra saa tu te kuaꞌan na veꞌe ñuꞌu a te kuaꞌan na viko, ra xini sii ni na kundee na tiayu tu ndee na kunaꞌnu. 40 Ra sandaꞌvi ni tu na, na siꞌi na ndukuaan va, chi kindiaa na ñaꞌa ña ku mii na ndaꞌa na. Ra ña kuni na kindoo vaꞌa na nuu na ñuu, ra naꞌa ka vi kaꞌan na xiꞌin Ndioxi. Ra ña xa na ña yoꞌo, ra chee ni ka tundoꞌo vaxi nuu na sa Ndioxi ―kachi Jesús.

Ndatuꞌun Jesús xiꞌin na xaꞌa xuꞌun ña ndisoko iin ñaꞌa ndaꞌvi ña ndukuaan.

41 Saa nduꞌu Jesús ini korra veꞌe ñuꞌu, ra yachin kan iin iin ñaꞌa nuu taan na xuꞌun ña soko na. Ra ixtoꞌni ra ña soko ka vi na xuꞌun, ra kuaꞌa ka vi xuꞌun soko sava na kuika. 42 Ra saa ndi̱xa̱a̱ iin ña siꞌi ndaꞌvi ndixiꞌi yii, ndisoko ña uvi xuꞌun kàà vali nuu Ndioxi, ra uvi saa ku mii xuꞌun loꞌo va ña. 43 Saa ra ndakana Jesús ndia xika xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ndiaa yaꞌvi ni ka va xuꞌun ña ndisoko ña ndaꞌvi kaa nuu ña ndisoko takundiꞌi na kan. 44 Chi vaꞌa ni kuaꞌa ni va ku xuꞌun soko na, su ndi ña xa ndoo ndoso nuu va na ke soko na. Ra ña ndaꞌvi kaa, ra takua ña kaa ku ndiꞌi xuꞌun loꞌo va ña, ra ndisoko ndiꞌi va ña ña nuu Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

13

Kaꞌan Jesús ña ndiꞌi xaꞌa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén

1 Ra saa te kanata Jesús ini korra veꞌe ñuꞌu kan ra ndikaꞌan iin ra xika xiꞌin ra, kachi ra saa:

―¡Tata, toꞌni. Tiaa ni nduvi yuu ña kuvaꞌa veꞌe ñuꞌu yoꞌo, ra tiaa ni iyo kaa veꞌe ñuꞌu chee yoꞌo! ―kachi ra xiꞌin Jesús.

2 Saa ndakuiin Jesús yuꞌu ra, kachi ra saa:

―¿A tiaa ni iyo kaa veꞌe ñuꞌu chee yoꞌo tuvi kun? Ndi vaxi kii ra ña ndiꞌi uun xaꞌa va kuvi ña. Chi ndia nii nuu ndichi ka ña ke ku̱ñäꞌa vi ―kachi Jesús xiꞌin ra.

Suꞌva kuu te xa ndinumi ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi.

3 Saa ndakiꞌin na kuaꞌan na chi iku ña nani Olivo, ña ixtondiaa ndaa nuu iin veꞌe ñuꞌu. Ra ikan ndi̱xàà Jesús ndakunduꞌu ra, ra saa kuyachin ra Pedro, ra Santiago, ra Juan, xiꞌin ra Andrés, ra ndindakatuꞌun seꞌe ndia ra kachi ndia saa:

4 ―Tata, kaꞌan xiꞌin ndi, ¿ama ke kuu saa? ¿Ra ni ke sa ndi kundaa ini ndi te xa ndinumi ku saa? ―kachi ndia xiꞌin ra.

5 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―Kuenta ni koo ndo koto ndiaa na sandaꞌvi ndoꞌo. 6 Chi kuaꞌa ni na kixi ra kuniñuꞌu na kivi yu ña sandaꞌvi na yuvi, ra kachi na saa: “Yuꞌu ku Cristo ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku na yuuvi yoꞌo”, kachi na, ra kuaꞌa ni yuvi sandaꞌvi na. 7 Ra te xa na xaꞌa kunisoꞌo ndo ña xa iyoo ni kuachi ra xaꞌa kunisoꞌo ndo ña kanitaꞌan ni na yuvi, saa ra kuayüꞌvi ndo, chi xiniñuꞌu saa ke kuu va. Su ndi süvi ña xa ndiꞌi xaꞌa kuvi ña yuuvi. 8 Ra kuaꞌa ni ñuu ra kanitaꞌan ña xiꞌin taꞌan ña, ra saa tu ñuu ña kunaꞌnu va, chi kanitaꞌan ni tu ña kan va xiꞌin taꞌan ña; ra kuaꞌa ni ñuu ndiee ni taan, ra kundikaa ni so̱kò, ra kanitaꞌan ni yuvi xiꞌin taꞌan na; ndi süvi ña xa ndinumi ndiꞌi xaꞌa kuvi ña yuuvi yoꞌo, chi sakan ña xaꞌa va ku tundoꞌo yoꞌo ña satixuꞌvi ña na.

9 ’Ra ndoꞌo, ra kondiaa ni ndo mii ndo; chi tiin na ndoꞌo ra kuꞌun ndo xiꞌin na nuu na chiñu, ra kuꞌun tu ndo xiꞌin na chi veꞌe ñuꞌu va, ra sandivaꞌa ni na xiꞌin ndo ra kani ni na ndoꞌo. Ra ndataxi na ndoꞌo ndaꞌa na chiñu naꞌnu xiꞌin na ku rey, na kunaꞌnu xaꞌndia chiñu xaꞌa ña ndikun ndo yuꞌu; ra saa ke kuvi ndatuꞌun ndo xaꞌa yu xiꞌin na. 10 Ndi su xiniñuꞌu kunisoꞌo ndiꞌi na yuvi tuꞌun Ndioxi iin ni kuvi, ra saa ke ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo. 11 Ra te na tiin na ndoꞌo kuꞌun ndo xiꞌin na nuu na chiñu, ra ndïꞌi ini ndo xaꞌa tuꞌun ña ndakuiin ndo yuꞌu na, ra nii ndakäni ini ndo; chi mii Ndioxi va kuvi ra taxi tuꞌun ña kaꞌan ndo xiꞌin na, chi süvi mii ndo kuvi ndo kaꞌan, chi Tachi Yii Ndioxi ra iyoo xiꞌin va ndo ku ra kaꞌan. 12 Ra na iyoo ñani, ra xi̱ko̱ taꞌan na xiꞌin na ra ndataxi na na, ña kuvi na xaꞌa tuꞌun Ndioxi, ra na iyoo seꞌe ra xi̱ko̱ taꞌan tu na kan va xiꞌin seꞌe na ña kuvi na xaꞌa tuꞌun Ndioxi, ra saa tu na iyoo vasiꞌi va chi xiko taꞌan tu na kan va xiꞌin vasiꞌi na ña kuvi na xaꞌa tuꞌun Ndioxi. 13 Ra kundasi ni na yuvi yoꞌo ndóꞌo̱ xaꞌa ña ^ndíku̱n ndo yuꞌu, ra ndoꞌo, na kuchuun sandiee ini ndia kii ndiꞌi, ra ndïko ini ndo, ra ndóꞌo̱ kuvi ndo kuchuun kaku va.

14 ’Ra na ndee Judea na kunu na kuꞌun na chi iku te na kuni na ña ndivaꞌa, ña yuku, ña ndikaꞌan ra Daniel xaꞌa, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, te kachi ra saa, “Iyoo ñaꞌa ra süvi nuu koo ña ke iyoo ña.” (Ra na kaꞌvi, ra na kundaa ini na xiꞌin ña kaꞌvi na). 15 Ra na ndee chi xi̱ni̱ veꞌe, ra na kïꞌvi ka na veꞌe ndakiꞌin na ñaꞌa na; 16 Nii na ñuꞌu xachiñu iku, ra na ndïko ka na ndakiꞌin na tikoto na. 17 Ra ndaꞌvi ni na siꞌi na ñuꞌu seꞌe, xiꞌin na iyoo seꞌe vali te na xaa kii kuu ña yoꞌo. 18 Kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi ra te na ndoꞌo ndo saa, ra na küu ña yo̱o̱ te kuun savi. 19 Tundoꞌo kaꞌnu ña kuu kii yoꞌo, ra ndia te xavaꞌa Ndioxi ña yuuvi yoꞌo ra täan kuu ña, iin saa ndia vichin, ra nii kii ña vaxi küu ka ña. 20 Ra tu kuëe ndixaꞌndia Ndioxi tiempo yoꞌo ña ndasa loꞌo ra ña, saa ra ndia nii yuvi kuvi na käku vi, su ndi xaꞌa na ^ndíku̱n sata ra, na ndikaxin ra ke xaꞌndia ra tiempo yoꞌo ra nduloꞌo va kii.

21 ’Tu ndia na kaꞌan xiꞌin ndo, kachi na saa: “¡Toꞌni ndo, yoꞌo iin Cristo!” Ra inka tu na kaꞌan: “¡Toꞌni ndo chi ra iin kaa kuvi ra!” kachi na, ra kandïxa ndo ña kaꞌan na. 22 Chi kuaꞌa ni na maña kixi ra kachi na saa, “Yuꞌu ku Cristo”, a “Yuꞌu ku ra kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi”, kachi na. Ra kuaꞌa ni ña ndichi xiꞌin ña xituꞌun sa na ña sandaꞌvi na yuvi, ra kusana ndia na xa ndikaxin Ndioxi kundikun ichi va ra ku̱ni̱ na sandaꞌvi na. 23 Ña kan ke xa kaꞌan ndiꞌi va yu ña yoꞌo xiꞌin ndo vichin, ra kiꞌin ni ndo kuenda xiꞌin mii ndo.

Suꞌva ke kuu te na ndiko Seꞌe Ndioxi

24 ’Ra te xa na ndiꞌi kuu tundoꞌo yoꞌo, ra saa kuñaà nuu ñuꞌù kaa, ra nii yo̱o̱ kaa ra ndayëꞌe̱ ka ri. 25 Ra kimi, ri ndee nuu ndivi kaa, ra ko̱yo ndiꞌi va ri, ra takundiꞌi ñaꞌa ña ndee nuu ndivi kaa ra ndakanda ndiꞌi va ña. 26 Ra saa vi ke kuni ndo yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin, ña kixi tuku yu iin nuu vi̱ko̱ xiꞌin takundiꞌi ndie̱e̱ yu ña kaꞌnu. 27 Ra saa ke tiꞌvi yu na tatun yu kuꞌun na kumi saa tutun ña yuuvi, ña ndakaya na na ndikaxin yu kuꞌun xiꞌin yu, na ndee ndia xaꞌa ña yuuvi yoꞌo, iin saa ndia nuu ndiꞌi ñuꞌú.

28 ’Na kutuꞌva ndo tuꞌun ndichi xaꞌa itun koxi: Te xa xaꞌa ndu̱itia ndaꞌa nu, ra xa ndukuii nu, ra saa ke xa kundaa ini ndo ña xa kuyachin tiempo savi. 29 Saa tu iyoo ña yoꞌo va, te xa xini ndo xaꞌa kuu takundiꞌi va ña yoꞌo, saa ra kuni kachi ña saa, ña xa ndinumi ni ndiko tuku va yu. 30 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi xiꞌna ka kuu takundiꞌi ña yoꞌo, ra saa ke kuvi na yuvi ndee tiempo vichin. 31 Ndivi kaa xiꞌin ñuꞌu yoꞌo, ra ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña, su ndi tuꞌun yu ra ndïꞌi xaꞌa ña.

32 ’Ra kii xiꞌin hora te na ndiko yu, ra ndia nii na kundäa ini ama ke kuu saa, chi nii na tatun Ndioxi na iyoo ndivi ra kundäa ini na; ra ni yuꞌu, ra xaa yoꞌo, kundäa ini; chi indaa mituꞌun Iva va yu kuvi ra xini.

33 ’Ra ña kan ke kuenda ni na koo ndo, ra kaꞌan ni ndo xiꞌin Ndioxi, ra kundito ni ndo chi kundäa ini ndo ama ke ndiko yu. 34 Ta kuꞌva xa iin tiaa ra kuaꞌan inka ñuu xika, ra ndakoo ra veꞌe ra ndaꞌa na xa chuun nuu ra ña na kondiaa na ña, ra taxi ra chuun ndaꞌa ta iin, ta iin na, ña na sa na, ra xaꞌndia tu ra chuun nuu iin ra ña na kondiaa ra yeꞌe va. 35 Saa ra, xiniñuꞌu na koo tuꞌva tu ndoꞌo va, saa chi kundäa ini ndo ama ke ndiko ra Tata xiꞌin veꞌe kan; a te kuaa ke xaa ra, a sava ñu̱u ke xaa ra, a te xa kana chele va xaa ra, a te xa ndituvi va tu, ndi ndia nii na kundaa ini. 36 Chi kama ni va xaa ra, ra koto ndaniꞌi ra ndoꞌo ña ndee ndo kixi̱ ndo. 37 Ra ña kaꞌan yu xiꞌin ndoꞌo ke kaꞌan tu yu xiꞌin taku yaa va na: ra kuenda ni na koo ndo; kïxi ndo.

14

Kataꞌan na ndia kuꞌva tiin na Jesús

1 Ndia soo uvi kii ke kumani ra koo va viko pascua, te xixi na ixtavaꞌa ña köo ndavi xiꞌin. Ra na kunaꞌnu nuu na sutu xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi, ra xaꞌa na xika nduku na maña ndia kuꞌva ke tiin na Jesús, ra kaꞌni na ra. 2 Ra sava tu na kachi saa:

―Sä yo saa mii viko, chi koto tiaa ni sa na yuvi xiꞌin yo ―kachi na kunaꞌnu kan xiꞌin taꞌan na.

Iin ña siꞌi ko̱so ndiee ña ndutia xaꞌan tami xini Jesús

3 Ra chi ñuu Betania ke ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra, ra ndi̱xa̱a̱ ra veꞌe ra nani Simón, ra ndoꞌo kueꞌe tiaꞌyu. Ra nani saa kuu Jesús ^nduꞌu ra nuu mesa, saa xaa iin ñaꞌa, ra niꞌi ña iin yuyu loꞌo ra iin chitu ndaa ña xiꞌin ndutia ra xaꞌan tami, ra tiaa ni yaꞌvi ndutia yoꞌo, chi ra kana xiꞌin ndinuꞌu i̱ku̱ nardo kuvi ra. Saa taꞌvi ña sukun yuyu loꞌo, ña ñuꞌu ra, ra ko̱so ndiee ña ra xi̱ni̱ Jesús. 4 Ra saa ndisaa sava na ndee yoꞌo, ra ndikaꞌan na kachi na saa:

―¿Nichuun ke ndixitia uun ndu̱tia xaꞌan tami yoꞌo? 5 A väꞌa ndikiyaꞌvi ra. Ra kusana ndia uni ciento denario yaꞌa va ki̱yaꞌvi̱ ra tu ra ndixiko yo kuvi ra; ra chindiee taꞌan yo xiꞌin na ndaꞌvi ―kachi na ña kañaꞌa na xaꞌa ñaꞌa yoꞌo.

6 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na:

―Koyaa ndo xiꞌin ña. ¿Nichuun kañaꞌa ndo xaꞌa ña? Chi ña xa ña xiꞌin yu yoꞌo, ra ña vaꞌa va kuvi ña. 7 Chi na ndaꞌvi, ra iin ndisaa tiempo va ke iyoo na kan xiꞌin ndo, ra kuvi sa ndo ña vaꞌa xiꞌin na kan ndia ndia ka mii kii ña kuni̱ va ndo; ndi yuꞌu, ra süvi ndisaa tiempo ke koo yu xiꞌin ndo. 8 Ra ñaꞌa yoꞌo, ra xa kuchuun va ña xa ña ña yoꞌo chi xa chikaa va ña ndutia ra xaꞌan tami yuꞌu, ña xa na koo nduvi yu te na nduxin na yuꞌu. 9 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ndia ndia ka nuu ñuꞌu ña yuuvi yoꞌo, nuu ndatuꞌun na tuꞌun Ndioxi, ra ikan ndatuꞌun tu na xaꞌa ñaꞌa yoꞌo va, ra saa ndakaꞌan na xaꞌa ña vaꞌa xa ña.

Kindoo ra Judas ña ndataxi ra Jesús ndaꞌa na chiñu

10 Saa kee ra Judas Iscariote, iin ra itaꞌan xiꞌin ndia ña kuu ndia uxi uvi ña xika ndia xiꞌin Jesús, ra kuaꞌan ra kaꞌan ra xiꞌin na kunaꞌnu nuu na sutu ña kuni ra ndataxi ra Jesús ndaꞌa na. 11 Ra te xini soꞌo na ña ndikaꞌan ra Judas xiꞌin na, saa ra ndiee ni kusii ini na, ra kindoo na chaꞌvi na ra, saa ra xaꞌa xika nduku ra ndia kuꞌva ke sa ra ña vaꞌa ndataxi ra Jesús ndaꞌa na.

Xixini Jesús xiꞌin ndia xika xiꞌin ra

12 Kii nuu te iyoo viko ña xixi na ixtavaꞌa ña köo ndavi xiꞌin, ra soko tu na iin ndikachi loꞌo xaꞌa kuachi na te viko pascua, ra saa ndindakatuꞌun ndia xika xiꞌin Jesús, kachi ndia saa:

―¿Ndia mii ke kuni kun kuꞌun ndi savii ndi ñaꞌa kuxini yo viko pascua vichin, Tata? ―kachi ndia xiꞌin ra.

13 Ra saa tiꞌvi Jesús uvi ndia xika xiꞌin ra, ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuaꞌan ndo chi ñuu. Ra ikan ndakutaꞌan ndo xiꞌin iin tiaa, ra kasoko ra iin yoo tiakuii kuaꞌan ra, ra kundikun ndo ra kuꞌun ndo. 14 Ra nuu xaa ra kan, ikan kaꞌan ndo xiꞌin mii ra tata xiꞌin veꞌe kan kachi ndo saa: “Suꞌva kachi ra Tata Maestro: ¿Ndia mii ku veꞌe nuu koo yu xiꞌin ndia xika xiꞌin yu ña kuxini yu viko pascua vichin? kachi ra”, kachi ndo xiꞌin ra. 15 Saa ñaꞌa ra iin veꞌe chee ña piso ni̱nù nuu ndo ra xa iyoo nduvi ndiꞌi va ini ña. Ñaa savii ndo ñaꞌa ña kuxini yo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

16 Saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia ñuu kan. Ra iin ta iyoo ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, iin saa iyoo ña kuu ndixa va, ra ikan xanduvi ndiꞌi ndia chuun ña ndikaꞌan ra xiꞌin ndia sa ndia.

17 Ra te xa kuaꞌan kuñaà nuu ñuꞌu saa ndi̱xàà Jesús xiꞌin uxi uvi saa ndia xika xiꞌin ra. 18 Ra ndakundee ndia nuu mesa kuxi ndia, ra nani saa kuu ndia ndee ndia xixi ndia, saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, iin ndóꞌo̱ ndia ndee xixi xiꞌin yu kuvi ndia ndataxi yuꞌu ndaꞌa na saa ini xini yuꞌu ―kachi ra xiꞌin ndia.

19 Ra xaꞌa kusuchi ka vi ini ndia, ra saa xaꞌa ta iin ta iin ndia ndakatuꞌun ndia Jesús kachi ndia saa:

―¿A yuꞌu ku ra sa saa, Tata? ―kachi ta iin ta iin ndia xiꞌin ra.

20 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―Iin ndoꞌo, ndia uxi uvi, ndia chindaxi ixta ini koꞌo ña xixi yu kuvi ndia. 21 Ña ndixa ke yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra xiniñuꞌu ndoꞌo ni yu ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xaꞌa yu; su ndi ¡Ndaꞌvi ni ra ndataxi yuꞌu kan! Ra vaꞌa ka va kee ra ndaꞌvi tu kuëe ndikaku ra ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

22 Nani saa ku ndia ndee ndia xixi ndia, saa kiꞌin Jesús iin ixta, ra taxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi, ra saa taꞌvi ra ña taxi ra ndaꞌa ndia, ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kiꞌin ndo ña yoꞌo, kuxi ndo; chi ña yoꞌo ku iki kuñu yu ―kachi ra.

23 Ra saa ti̱in ra iin copa vino, ra taxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi, ra sayaꞌa ra copa kan ndaꞌa ndia, ra loloꞌo ra xiꞌi takundiꞌi ndia. 24 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Vino yoꞌo ku iin trato xaa ña kindoo yu xiꞌin ndo vichin, chi ra yoꞌo ku ni̱i̱ yu ña ku̱tia xaꞌa takundiꞌi na yuuvi yoꞌo. 25 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo chi ndandïko ka yu ña koꞌo yu ndutia uva yoꞌo xiꞌin ndo; chi ndia te na xaa kii kaꞌndia Ndioxi chiñu, ndia saa vi ke koꞌo tuku yu vino xaa xiꞌin ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Ndakani Jesús ña tiseꞌe tuꞌun ra Pedro xaꞌa ra

26 Ra saa te sandiꞌi ndia xita ndia yaa yii, saa ke̱e ndia ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia chi iku ña nani Olivo. 27 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ñuu vichin ra takundiꞌi ndo yuꞌvi, ra ndakoo mii tuꞌun va ndo yuꞌu; chi saa kachi tuꞌun Ndioxi: “Kuvi ra kuu paxto, ra ndutia ndiꞌi va ndikachi kuꞌun ri”, kachi ña. 28 Ra te na ndatiaku yu, ra xiꞌna ka yuꞌu ku ra kunuu kuꞌun nuu ndo chi Galilea ―kachi ra xiꞌin ndia.

29 Ra ndikaꞌan ra Pedro kachi ra saa xiꞌin Jesús:

―Tata, vaꞌa ni na yuꞌvi takundiꞌi va ndia ra ndakoo ndia yoꞌo, ndi yuꞌu, ra ndaköo ndaꞌa yu yoꞌo ―kachi ra.

30 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin kun, chi xa uni va ichi ti̱se̱ꞌe tuꞌun kun xaꞌa yu ñu̱u vichin, ra saa kana chele uvi ichi ―kachi Jesús.

31 Ndi ra ndiee ka ndakuiin va ku ra Pedro kachi ra saa:

¡Vaꞌa ni na kuvi va yu xiꞌin kun, Tata, ndi tïseꞌe tuꞌun mii vi yu xaꞌa kun! ―kachi ra xiꞌin Jesús.

Ra iin saa kachi takundiꞌi tu ndia sava kan va.

Kuaꞌan Jesús kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi iin nuu nani Getsemaní

32 Saa xaa Jesús xiꞌin ndia xika xiꞌin ra xaꞌa iku Olivo iin nuu nani Getsemaní, ra ikan ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Koo ndo yoꞌo, ra yuꞌu, na kuꞌun kaꞌan xiꞌin Ndioxi ―kachi ra. 33 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra Pedro, xiꞌin ra Jacobo, xiꞌin ra Juan, kuaꞌan ndia xiꞌin ra. Ra saa xaꞌa kusuchi ka vi ini Jesús ra xaꞌa ndiꞌi ka vi ini ra. 34 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Tiaa ni ke kusuchi ini yu, iin iyoo ini yu kuvi va yu; ra ndoꞌo, ndia ndòò yoꞌo ra kundito ndo ―kachi ra.

35 Ra saa kuxika ra loꞌo nuu ndee ndia, ra ikan xikusiti ra, ra xaꞌa ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, tu ña kuvi ke ra na yaꞌa va tundoꞌo ña kuyachin vaxi yoꞌo nuu ra. 36 Ra kachi ra saa kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi:

―Abba Tata, köo ña uꞌvi nuu yóꞌo̱. Ra sayaꞌa yuꞌu ndaꞌa tundoꞌo ña vaxi yo̱ꞌo̱; ndi na köo ña kuni yuꞌu, chi na koo ña ta kuꞌva kuni mii va kun ―kachi ra xiꞌin Ndioxi.

37 Te ndiꞌi, saa nandiko ra xaa ra, ra xa ndia kixi va ku ndia ndee ndia; ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra Pedro kachi ra saa:

―Simón, ¿a ra kixi va kuvi kun? ¿A ndia nii hora loꞌo vi ke ndixändiee ini kun kundito kun? ―kachi ra xiꞌin ra. 38 Kundito ndo, ra kaꞌan ni ndo xiꞌin Ndioxi, ra na täxi ra ña koyo ndo ndaꞌa kuachi; chi ña ndixa ke: ndoꞌo, ra kuni ni va ndo kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi, su ndi vita ni ini ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

39 Saa ndakiꞌin tuku ra kuaꞌan ra, ra iin saa kachi tuku va ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi. 40 Ra te nandiko ra, xaa tuku ra nuu ndee ndia, ra kixi tuku va ndia, chi iin vevee takaa maꞌna nuu ndia ra tiaa ni kuni kusu ndia, ra nii ninïꞌi ndia ni ke kachi ndia xiꞌin ra. 41 Ra xa ichi uni va ke nandiko ra xaa ra, ndia saa ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―¡Kundee ka ndo kusu va ndo! Chi xa nditiandiaa va hora ña ndataxi na yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ndaꞌa na yuvi kuachi. 42 Ndakoò ndo ra kuꞌun yo; chi xa kuyachin va ra ndataxi yuꞌu ndaꞌa na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Tiin na Jesús kuaꞌan ra xiꞌin na

43 Sakan saa kuu ra kaꞌan ra xiꞌin ndia, saa ra xa xaa va ra Judas, ra itaꞌan xiꞌin ndia, ra iin tiaꞌndia chee na yuvi niꞌi i̱chi̱ xiꞌin itun xaa na; ra na xikuaꞌa, xiꞌin na sutu, xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi kuvi na tiꞌvi ñaꞌa. 44 Ra xa ndikataꞌan va ra Judas xiꞌin na ndia kuꞌva ke ndataxi ra Jesús ndaꞌa na. Ra suꞌva kachi ra xiꞌin na:

―Ra xaa yu kaꞌan ndioxi yu xiꞌin kan kuvi ra tiin ndo, ra tuun vaꞌa katun ndo ra, ra na kuꞌun ra xiꞌin ndo ―kachi ra xiꞌin na. 45 Te ndi̱xàà ndixa ra Judas, saa ndikun kuyachin ra nuu Jesús ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―¡Tata Maestro! ¡Tata Maestro! kachi ra.

Saa nditiandiaa yuꞌu ra nuu Jesús, ña ndikaꞌan ndioxi ra xiꞌin ra.

46 Ra na xaa xiꞌin ra, saa ra ndikun tiin ndixa va na Jesús kuaꞌan ra xiꞌin na.

47 Ra saa tava iin ra xika xiꞌin Jesús i̱chi̱, ra xaꞌndia ra iin xiyo soꞌo ra muso ra xachiñu nuu sutu ra kuchee nuu taku yaa na sutu. 48 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na yuvi yoꞌo, kachi ra saa:

―¿Nichuun xaa ndo xiꞌin i̱chi̱, xiꞌin itun ña tiin ndo yuꞌu? ¿A ra kuiꞌna kuvi yu tuvi ndo? 49 A su iin ndisaa kii va ndixiyo yu xiꞌin ndo ini veꞌe ñuꞌu, sañaꞌa yu ndóꞌo̱, ra nditïin ndo yuꞌu. Ndi suꞌva ke xiniñuꞌu koo va, ra saa ke xinu nuu ña kaꞌan tuꞌun Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin na.

50 Ndia saa ra xinu ndiꞌi va ndia xika xiꞌin ra kuaꞌan ndia ra ndakoo ndaꞌa va ndia ra.

Iin ra loꞌo ndiyuꞌvi xi̱nu

51 Ra ndikun iin ra loꞌo kuaꞌan ra sata Jesús, ra takua indaa manda va ke isukun vixin ra kuaꞌan ra, ra kuni tiin tu na ra kan va. 52 Ra xandaku ra kunuu ra ndaꞌa na, ra saña va ra manda ña isukun ra, ra xinu yala ra kuaꞌan ra.

Ndiaka na Jesús ndi̱xa̱a̱ ra nuu na chiñu

53 Saa ndi̱xa̱a̱ na xiꞌin Jesús nuu ra sutu, ra kuchee, ra ikan ndakutaꞌan takundiꞌi na kunaꞌnu nuu na sutu, xiꞌin na xikuaꞌa naꞌnu, xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi. 54 Ra xika xika ^ndíku̱n ra Pedro kuaꞌan ra, iin saa ndiakua ndixaa ra ndia nuu keꞌe veꞌe ra sutu kuchee kan, ra ikan ndakunduꞌu ra xiꞌin na kumisio ndiaa yeꞌe ñuꞌu, ndasaa ra xiꞌin na nuu xixi̱ ñùꞌù kan. 55 Ra na kunaꞌnu nuu na sutu xiꞌin na xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu, xaꞌa na xika nduku na kuachi Jesús, ña vaꞌa ndataxi na ra ndaꞌa na chiñu ña kaꞌni na ra, ndi ndia nii kuachi ra köo ndaniꞌi na. 56 Vaꞌa ni kuaꞌa ni va ku yuvi taxi kuachi siki xaꞌa Jesús, su ndi ndindäkitaꞌan tuꞌun na, chi xa siin xa siin kaꞌan iin iin va na. 57 Saa ndakuita sava na ra xavaꞌa ini na xaꞌa ra, kachi na saa:

58 ―Nduꞌu xini soꞌo ña ndikaꞌan ra kachi ra saa: “Kani yu veꞌe ñuꞌu ña xavaꞌa na yuvi yoꞌo, ra kii uni saa ndakanindichi yu inka ña, ndi süvi ka ña savaꞌa ndaꞌa na kuvi ña kan”, kachi ra xini soꞌo ndi ―kachi na.

59 Ra vaꞌa ni saa kachi va na, su ndi xïin ña ndakitaꞌan tuꞌun na. 60 Saa ndakundichi mii ra sutu kuchee maꞌñu takundiꞌi na, ra ndindakatuꞌun ra Jesús kachi ra saa:

―¿Nichuun ndakuïin kun xaꞌa ña kaꞌan na yoꞌo? ¿A ndixa kuachi kun kuvi ña kaꞌan na yoꞌo? ―kachi ra xiꞌin Jesús.

61 Ra yayaa va íin Jesús ra ndia nii tuꞌun ndindäkuiin ra. Saa ndindakatuꞌun tuku mii ra sutu kuchee kan ra, kachi ra saa:

―¿A yoꞌo ku Cristo, seꞌe Ndioxi ra kaꞌnu? ―kachi ra.

62 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Suvi va yu. Ra kuni ndo yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin, kunduꞌu yu chi xitia kuaꞌa Ndioxi ra kaꞌnu, ra ndiko tuku yu iin nuu vi̱ko̱ kixi yu xiꞌin takundiꞌi ndie̱e̱ Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ra.

63 Ra saa iin ndata saa ini ra sutu kuchee yoꞌo tikoto ña ndixi ra, ra kachi ra saa:

―¿Nichuun ke kuniñuꞌu ka vi yo yuvi na kaꞌan tieꞌe nuu ra? 64 Chi xa xini soꞌo tu ndoꞌo va, ña ndaa yuꞌu ra Ndioxi. ¿Ra a vaꞌa tuvi ndo? ―kachi ra xiꞌin na.

Ra iin yuꞌu ku taku yaa va na ra kachi na saa: ―Na kuvi ra chi ndixa ke iyoo va kuachi ra, ―kachi na.

65 Ra saa xaꞌa sava na kondiaa na tiasiꞌi na ra. Ra ndasi na nuu ra, ra kani na ra, ra kaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:

―¡Kaꞌan ndaku! ¿Yoo ko kani yoꞌo? ―kachi na xiꞌin ra ña xasiki na ra.

Ra saa tu na ndiaa yeꞌe veꞌe ñuꞌu va, kani ni tu na kan va ra.

Tiseꞌe tuꞌun ra Pedro xaꞌa Jesús

66 Ra saa kuu ra Pedro nduꞌu ra nuu keꞌe chi ni̱nu̱, saa ndi̱xàà iin ñaꞌa ña xachiñu nuu ra sutu kuchee kan.

67 Ra te xini ña ra Pedro nduꞌu ra ndasaa ra nuu xixi ñùꞌù xiꞌin na kan, saa iin kaxi kaxi ixtoꞌni ña nuu ra, ra ndikaꞌan ña xiꞌin ra, kachi ña saa:

―Ra itaꞌan xiꞌin Jesús ra Nazaret ku tu yoꞌo va ―kachi ña xiꞌin ra.

68 Saa ndakuiin ra yuꞌu ña, kachi ra saa:

―Xïni yu yo̱o̱ ku ra kaꞌan kun xaꞌa ñaa, ra nii kundäa ini yu ni ke kaꞌan kun xaꞌa ―kachi ra xiꞌin ña, chi ti̱se̱ꞌe tuꞌun va ra.

Saa ndakundichi ra kanata ra yeꞌe, ra saa kana va chele. 69 Ra saa xini tuku va ña xachiñu kan ra, ra xaꞌa ña kaꞌan ña xiꞌin takundiꞌi na ndee kan, kachi ña saa:

―Taꞌan na kan ku tu ra yoꞌo va ―kachi ña.

70 Ra ti̱se̱ꞌe tuꞌun tuku va ra Pedro. Ra saa ndiyaꞌa iin kani loꞌo, ra ndikaꞌan tuku va na ndee kan xiꞌin ra Pedro, kachi na saa:

―Ña ndixa ke taꞌan na kan ku tu yoꞌo va, chi ra Galilea kuvi kun, chi iin ta ndatuꞌun na kan iin saa ndatuꞌun kun ―kachi na xiꞌin ra.

71 Saa xaꞌa ra Pedro chinaꞌa ra Ndioxi, kachi ra saa:

―¡Xïni yu ra tiaa kaꞌan ndo xaꞌa ñaa! ―kachi ra xiꞌin na.

72 Ra saa kana va chele ichi ña uvi. Saa ndakaꞌan ra Pedro ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra: ña “Xiꞌna ka uni ichi ke tiseꞌe tuꞌun kun xaꞌa yu, ra saa kana chele uvi ichi”, kachi Jesús xiꞌin ra. Ra te ndakaꞌan ra tuꞌun yoꞌo, saa ra xaꞌa ra xaku va ra.

15

Ndataxi na Jesús ndaꞌa ra Pilato

1 Ra ñaꞌa ni ndakutaꞌan takundiꞌi na kunaꞌnu nuu na sutu, xiꞌin na xikuaꞌa, xiꞌin na maestro sañaꞌa ley, xiꞌin takundiꞌi na chiñu ndikataꞌan na. Ra saa chikuꞌni na Jesús ra kuaꞌan na ndataxi na ra ndaꞌa ra Pilato. 2 Ra saa ndindakatuꞌun ra Pilato Jesús kachi ra saa:

―¿A yoꞌo ku rey na judío? ―kachi ra.

Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Xa mii kun ku ra ndikaꞌan va ―kachi ra.

3 Saa xaꞌa na kunaꞌnu nuu na sutu taxi ni na kuachi siki xaꞌa Jesús. 4 Ra saa ndindakatuꞌun tuku va ra Pilato Jesús:

―Toꞌni, tiaa ni kuaꞌa kuachi taxi na xaꞌa kun. ¿Ra a ndakuïin vaꞌa vi kun ―kachi ra xiꞌin Jesús.

5 Ndi ndia nii tuꞌun loꞌo ndindäkuiin Jesús, saa ra ndakanda ni ini ra Pilato.

Nditiaꞌndia chiñu na kuvi Jesús

6 Ra vichin na kundaa ini yo, chi kii te ndatava na viko pascua, ra yunaꞌa ra Pilato ña saña ndika ra iin na ñuꞌu veꞌe kàà, ta kuiya ta kuiya, ndia ndia ka mii na kaꞌan na ñuu xaꞌa va. 7 Ra mii tiempo yoꞌo ke ndikaa iin ra nani Barrabás veꞌe kàà, xiꞌin na itaꞌan xiꞌin ra, xaꞌa ña xaꞌni na ndìì, ra kani taꞌan na xiꞌin gobierno. 8 Saa ndakaya na ñuu ndi̱xa̱a̱ na, ra xaꞌa na kaꞌan na xiꞌin ra Pilato ña na sa ra xa ta yunaꞌa ra xa ra, ta kuiya ta kuiya va. 9 Saa ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin na kachi ra saa:

―¿A kuni ndo na saña ndika yu ra ku Rey ndoꞌo, na judío? ―kachi ra xiꞌin na. 10 Saa chi xa kundaa va ini ra Pilato xaꞌa ña ndukuini ini va na xikuaꞌa ku naꞌnu nuu na sutu xini na Jesús ke ndataxi na ra ndaꞌa ra. 11 Ra saa xaꞌa na kunaꞌnu nuu na sutu chikaa yuꞌu na na ñuu, ña na kaꞌan na xaꞌa ra Barrabás, chi ra kan kuvi ra na saña ndika ra Pilato kuni̱ na. 12 Saa ndindakatuꞌun tuku ra Pilato na kachi ra saa:

―¿Ni ke kuni ndo sa yu xiꞌin ra kaꞌan ndo kuu Rey nuu ndoꞌo na judío, tu saa? ―kachi ra.

13 Ra saa ndakuiin na, ra iin kokoꞌo ndaꞌyu na kachi na saa:

―¡Takaa ra ndaꞌa cruz! ―kachi na.

14 Saa ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin na:

―¿Nichuun? ¿Ra ndia ña ku kuachi ra yoꞌo? ―kachi ra xiꞌin na.

Ndi na kan, ra na ndiee ka kaꞌan va kuvi na kachi na saa:

―¡Takaa ra ndaꞌa cruz! ―kachi na.

15 Ndia saa ra saña ndika va ra Pilato ra Barrabás kuaꞌan ra, chi kuni ra ña kindoo vaꞌa ra xiꞌin na yuvi kan. Ra te ndiꞌi, saa xaꞌndia ra chiñu nuu na soldado ña na kani na Jesús xiꞌin ñii̱ ña ku cuarta, ra saa ndakiꞌin na ra kuaꞌan ra xiꞌin na ña takaa na ra ndaꞌa cruz.

16 Saa ndakiꞌin na soldado Jesús kuaꞌan ra xiꞌin na chi nuu keꞌe veꞌe chiñu, ra ikan ndakutaꞌan takundiꞌi na soldado. 17 Ra sandakundixi na ra iin capa ña kuaꞌa, ra chikaa na corona ña xavaꞌa na xiꞌin ìñu̱ xi̱ni̱ ra. 18 Ra xaꞌa na xasiki na ra kachi na saa:

―¡Ra kaꞌnu ni ku rey na judío! ―kachi na xiꞌin ra.

19 Ra ndo̱o̱ ñuꞌu ku nu kuun ni na xi̱ni̱ ra, ra kondiaa na tiasiꞌi na ra, ra ndakusiti na nuu ra, ña xatoꞌo na ra, iyoo tuꞌun. 20 Ra te ndiꞌi xasiki na ra, ña kundivaꞌa ni na xiꞌin ra. Saa tava na capa ña xindixi ra, ra ndachikaa na tikoto mii ra sukun ra, saa ndakiꞌin na ra kuaꞌan ra xiꞌin na ña takaa na ra ndaꞌa cruz.

Ndiaka na Jesús kuaꞌan ra kutakaa ra ndaꞌa cruz

21 Ra iin tiaa ra ke̱e ñuu Cirene, ra nani Simón, iva ra Alejandro xiꞌin ra Rufo kuvi ra, ra iku ke kee ra vaxi ra, ra te yaꞌa ra yoꞌo kuaꞌan ra, saa tiin na soldado ra ra sakuiso nduxa na cruz tun kasoko Jesús ra.

22 Ra ndi̱xa̱a̱ na xiꞌin Jesús iin nuu nani Gólgota, tuꞌun yoꞌo kachi ña saa: “Iku leke xi̱ni̱ ndìì”. 23 Ra taxi ndia vino tia ndikava nuu mirra xiꞌin, ña na koꞌo Jesús; su ndi ndixïin ra koꞌo ra ra. 24 Saa takaa ndia soldado Jesús ndaꞌa cruz, ra xaꞌa ndia ke̱ꞌetaꞌan ndia xaꞌa tikoto ra, yo ku ndia ndakiꞌin ña.

25 Ra kuꞌva ka ìi̱n chi ixtiaan ke takaa ndia Jesús ndaꞌa cruz. 26 Ra tiaa tu ndia nuu iin vitu loꞌo chinundiaa ndia xini cruz ra, ra ndakani tuꞌun yoꞌo ni xaꞌa ke kuvi ra: chi “Ra yoꞌo ku Rey na judío” kachi tuꞌun yoꞌo. 27 Ra takaa tu ndia uvi ra kuiꞌna va ndaꞌa cruz, ra iin ra takaa ndia ndaꞌa nu iin chi kuaꞌa, ra inka ra takaa ndia ndaꞌa nu iin chi ichin va. 28 Ra yoꞌo ke ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi ña ndatiaa na te yachi, ña kachi saa: ña “Ndutaꞌan ra kutaꞌan ra xiꞌin na iyoo kuachi”. 29 Ra na yaꞌa kuaꞌan ichi kan, ra iin xiko xi̱ni̱ na ña kañaꞌa ni na xiꞌin ra, kachi na saa:

―¡Yoꞌo ra ndikaꞌan kani veꞌe ñuꞌu Ndioxi, ra kii uni xa ndakanindichi tuku kun ña, kachi kun, 30 ra sakaku mii kun vichin, ra sanùù mii kun ndaꞌa cruz ñaa, ―kachi na xiꞌin ra.

31 Ra iin saa xa tu na kunaꞌnu nuu na sutu, xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, chi xasiki ni na Jesús kachi na saa xiꞌin taꞌan na:

―*Kuchuun ra sakaku ra inka yuvi, ra kuchüun tu ra sakaku ra mii ra ―kachi na. 32 Saa ndikaꞌan na xiꞌin Jesús kachi na saa:

―Yoꞌo ra ndikaxin Ndioxi ra ku Rey nuu nduꞌu, na Israel; nuu ndaꞌa cruz ñaa takaꞌan na kuni ndi ra kandixa ndi yoꞌo, ―kachi na xiꞌin ra.

Ra ndia ndia takaa ndaꞌa cruz kan, kañaꞌa xiꞌin ra.

33 Ra kuꞌva ka uxi uvi kaꞌñu ke, xaꞌa xikuiñaa nuu takundiꞌi ña yuuvi yoꞌo, iin saa ndia ka uni xikuaa, 34 Ra mii ka uni xikuaa yoꞌo ke ndiee ni ndindaꞌyu Jesús kachi ra saa: ―Eloi, Eloi, ¿lama sabactani? ―kachi ra. Ra tuꞌun yoꞌo kachi ña saa: Iva yu Ndioxi, Iva yu Ndioxi, ¿nichuun ndakoo ndaꞌa kun yuꞌu? kachi ña.

35 Ra sava na ndita yachin kan, ra xini soꞌo na ña ndikaꞌan ra, ra saa xaꞌa na kaꞌan na xiꞌin taꞌan na kachi na saa:

―Tiaa soꞌo ndo chi ra Elías, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi va kuvi ra kana ra ―kachi na.

36 Saa xinu iin ra ndixaꞌan ra chindaxi ra iin koꞌndo kachi ini iin ñaꞌa nuu ñuꞌu ndutia iyá, ra chinduꞌu ra ña xi̱ni̱ iin tu ndo̱o̱ ñuꞌu, ra taxi ra ra na koꞌo Jesús, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Na kuni yo a ndixa ke kixi ra Elías koniꞌi ra ra ―kachi ra.

37 Ra ndiee ka vi ndindaꞌyu Jesús, ndia saa ra ndixiꞌi va ra. 38 Ra tikoto yii ña tanii ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ra iin nindata sava ña, chi kiꞌin ña yuꞌu ña chini̱nù ra iin saa ndia ni̱nu̱ saña taꞌan ña, ra nduu ña uvi ñaꞌñu va. 39 Ra ndichi yachin, ra kuchee nuu na soldado ñuu Roma, ra te xini ra ña ndixiꞌi Jesús, ra saa ndikaꞌan ra, kachi ra saa:

―Seꞌe Ndioxi kuvi ndixa va ra yoꞌo ―kachi ra.

40 Ra xika va ndita sava na siꞌi ixtoꞌni na ña ndixiꞌi Jesús, ra tiañu na kan ndichi María Magdalena, xiꞌin ña María siꞌi ra José xiꞌin ra Jacobo ra kuloꞌo, ra ndichi tu ña Salomé va xiꞌin na. 41 Na siꞌi yoꞌo ra na xindikun Jesús kuvi na, ra chindiee taꞌan na xiꞌin ra te ndixika ra ñuu ña ndoꞌni chi Galilea, ra kuaꞌa ni ka va na siꞌi ndikun ndi̱xa̱a̱ xiꞌin ra ndia ñuu Jerusalén.

Ninduxin na Jesús

42 Ra xikuaa te xa kuaꞌan ku ñu̱u kii viernes saa xaꞌa na xanduvi na ña ndakindiee̱ na kii yii sábado. 43 Ra iin ra kuchee xiꞌin na chiñu, ra José ke nani ra, ra ñuu Arimatea ke ke̱e ra, ra chikaa nda̱ku̱ ini ra ndi̱xaꞌan ra nuu ra Pilato, ra nduku ra iki kuñu Jesús ña ndakiꞌin ra ña nduxin ra. Ra ra José yoꞌo ra iin tiaa ra kandixa Ndioxi ku tu ra yoꞌo va, ra ndiatu ini ra ña xaa Ndioxi kaꞌndia ra chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo. 44 Saa ra ndakanda ni ini ra Pilato ña kundaa ini ra ña xa ndixiꞌi Jesús. Saa kana ra ra kuchee nuu na soldado xaa ra, ra ndindakatuꞌun ra ra a ndixa ke xa ndixiꞌi Jesús. 45 Ra saa te ndataxi ra kuchee nuu na soldado yoꞌo nuu ra Pilato, ra kundaa kaxi ini ra ña ndixa ke saa iyoo va ña, ra saa taxi ra ndiayu ndaꞌa ra José ña na ndakiꞌin ra iki kuñu Jesús kuꞌun ña xiꞌin ra. 46 Ra sata ra José iin manda xaa, ña vaꞌa, ra koniꞌi ra Jesús ra ndasuvi ra ra xiꞌin manda kan, ra ndixaꞌan ra ndinduxin ra ra ini kava nuu xa kaan ra yavi te yachi, ra satuvi̱ satuvi̱ ra iin yuu chee ra ndasi ña yuꞌu yavi kan. 47 Ra ña María Magdalena xiꞌin ña María siꞌi ra José, ra ndita na ixtoꞌni na ndia mii ke ndinduxin na Jesús.

16

Kii ndatiaku Jesús

1 Ra saa kuu te ndiyaꞌa kii ndakindiee na, ra sata ña María Magdalena, xiꞌin ña María siꞌi ra Jacobo, xiꞌin ña Salomé, ndutia xaꞌan tami koso na sata iki kuñu Jesús. 2 Ra ñaꞌa ni chi ixtiaan kii domingo, kii ña kiꞌin xaꞌa semana, ra te sakan kuaꞌan kanata ndaa nuu ñuꞌù, saa ndakiꞌin na kuaꞌan na nuu ndinduxin na Jesús. 3 Saa kaꞌan na xiꞌin taꞌan na kachi na saa:

―¿Yoo vi kuu na sakutiaꞌa yuu ña ndasi yuꞌu yavi ra vaꞌa yaꞌa yo? ―kachi na.

4 Ra te sakuꞌun nuu na ndakotoꞌni na yuꞌu yavi kan, ra xa ndixkutiaꞌa va yuu chee kan. 5 Ra te ndikiꞌvi na ini yavi kuaꞌan na, ra saa xini na iin tiaa ra itia, nduꞌu ra chi ndaꞌa kuaꞌa, ra ndixi ra iin tikoto yàà ña kani, ra ndiyuꞌvi ni na. 6 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi ndoꞌo, na ndanduku Jesús ra ñuu Nazaret, ra tanii na ndaꞌa cruz, chi köo ka ra ndikaa yoꞌo, chi xa ndatiaku va ra. Toꞌni ndo nuu xindikaa ra ra kuni ndo. 7 Ra vichin kuaꞌan ndo ra ndatuꞌun ndo xiꞌin ndia ndixika xiꞌin ra, ra saa tu xiꞌin ra Pedro va, chi xa chi Galilea va inuu Jesús kuaꞌan ra nuu ndo, ra ikan kuni ndo ra, ra iin ta iyoo ña ndikaꞌan ra xiꞌin ndo iin saa koo ña kuni va ndo ―kachi ra xiꞌin na siꞌi yoꞌo.

8 Saa kee na siꞌi yoꞌo yuꞌu yavi kan xinu na ndakiꞌin na kuaꞌan na. Ra ndiyuꞌvi ni na, ra iin ndiakua kisi ni̱nù ña na kuaꞌan na. Ra ndia nii yuvi ndindatüꞌun na xiꞌin xaꞌa ña xini na, chi ndiyuꞌvi ni na.

Ndita Jesús nuu ña María Magdalena

9 Ra ñaꞌa ni ixtiaan kii domingo, kii nuu ña kiꞌin xaꞌa semana, ke ndatiaku Jesús. Ra xiꞌna ka va nuu ña María Magdalena ke kanata ra. Ra ña yoꞌo ke tava Jesús uxa nuu tachi ndivaꞌa ini ta yachi. 10 Ra te ndiꞌi xini ña Jesús, ra saa kee ña kuaꞌan ña ndatuꞌun ña xiꞌin ndia ndixika xiꞌin ra, ña xa ndatiaku va ra. Ra kusuchi ka vi ini ndia xaku ndia ndee ndia. 11 Ra saa te kundaa ini ndia ña ndatuꞌun ña xiꞌin ndia ña xa xini ña Jesús, ña xa ndatiaku ra, ra ndi ndikandïxa vaꞌa vi ndia ña.

Ndita Jesús nuu uvi ndia ndixika xiꞌin ra

12 Ra saa ndita tu Jesús nuu uvi ndia ndixika xiꞌin ra, iin ichi nuu xika ndia kuaꞌan ndia iku, ra xa siin va nduu tu ra te ndita ra nuu ndia yoꞌo. 13 Ra saa ndakiꞌin tu ndia yoꞌo va ndixaꞌan ndia ndatuꞌun ndia xiꞌin ndia sava kan, ña na kundaa ini ndia ña xa ndatiaku va ra; ra nii ndia yoꞌo ndikandïxa ndia kan yuꞌu vi.

Chiñu ña ndakoo Jesús ndaꞌa ndia ndixika xiꞌin ra

14 Ra saa kuu ndita Jesús nuu uxi iin saa ndia ndixika xiꞌin ra, ra ndia ndee xixi kuvi ndia yoꞌo te xaa ra nuu ndia. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia xaꞌa ña ndaku ni ini ndia, chi ndikandïxa vaꞌa vi ndia yuꞌu na, ndatuꞌun xiꞌin ndia ña xa xini na ndatiaku ra. 15 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Kuaꞌan ndo iinii kuvi ña yuuvi ra kaꞌan ndoso ndo tuꞌun vaꞌa, tuꞌun Ndioxi nuu iin takundiꞌi na yuvi. 16 Ra na kandixa tuꞌun yu, ra kuchi na; ra na kan kuvi na kaku va; ra na xïin kandixa, ra na kan kuvi na ni̱ꞌi̱ tundoꞌo va. 17 Ra na kandixa yuꞌu, ra ña yoꞌo ku iin seña ña koo xiꞌin na: Xiꞌin kivi yu tava na tachi ndivaꞌa, ra kaꞌan na inka nuu tuꞌun xaa; 18 Ra tiin ndaꞌa na ko̱o̱, ndi kuëe sa ri xiꞌin na, ra tu na kaxi na ñaꞌa ña ñuꞌu tatan xiꞌin, ra kuëe ndoꞌo na; ra chindee na ndaꞌa na sata na xiꞌi̱, ra nduvaꞌa va na xiꞌi̱ kan ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Ndakuita Jesús kuanuꞌu ra ndivi

19 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan Iva yo Jesús takundiꞌi ña yoꞌo xiꞌin ndia, saa ra ndakuita ra kuanuꞌu ra ndivi va, ra ndakunduꞌu ra chi xitia kuaꞌa Ndioxi. 20 Saa kee ndia ndixika xiꞌin Jesús kuaꞌan ndia iinii kuvi ñuu kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi, ra mii Iva yo kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin ndia, ña xa ndia kuaꞌa ni ña ndichi, xiꞌin ña xituꞌun ra saxinu ra nuu tuꞌun ra, ña kaꞌan ndoso ndia. Amén.

San Lucas

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña tiaa ra Lucas

1

Tutu ña kuaꞌan ndaꞌa ra Teófilo

1 Tata Teófilo, xa kuaꞌa ni ndia ndatiaa xaꞌa chiñu ña xa Jesús xiꞌin yo. 2 Ra iin ta sañaꞌa ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ta yachi ke ndatiaa va ndia, saa chi ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús kuvi ndia xini nuu takundiꞌi ña xa va ra, ra nuu mii ndia kan ke xaꞌndia Jesús chiñu ña na kaꞌan ndoso ndia tuꞌun va ra. 3 Ra saa tu ke xa yuꞌu va, ña kuenda ni ndanduku ndiꞌi yu xaꞌa ña, ni ke kuu ta yachi, ra saa tu ndia kii ña ndixiꞌi va ra xiꞌin kii ña ndatiaku ra. Ra suꞌva ke xa yu ña vaꞌa ikun ikun ^tiaa yu ña xaa ña ndaꞌa kun, ña vaꞌa na kundaa ini kun xaꞌa ña ndoꞌo ra. 4 Ra kundaa tu ini kun xaꞌa ña sañaꞌa na yoꞌo xaꞌa Jesús va. Saa chi ña ndaa ni va ke sañaꞌa na yoꞌo ―kachi ra Lucas xiꞌin ra Teófilo.

^Ndatuꞌun iin ra tatun Ndioxi ndia kuꞌva ke kaku ra Juan ra sakuchi yuvi

5 Ta tiempo xaꞌndia chiñu ra rey Herodes nuu takundiꞌi ñuu ña xindikun ndiaa chi Judea, kuvi ña ndixiyo iin sutu ra xinani Zacarías. Ra xindiaꞌvi ndiaa ra xiꞌin iin tiꞌvi ndia sutu ndia nduꞌu kivi nani Abías. Ra ña yasiꞌi ra xinani Elisabet, ra seꞌe xikua ra Aarón xikuu uvi saa va na. 6 Ra toꞌo ni ndixiyo na nuu Ndioxi. Ra iin kandixa ndiꞌi va na ña xaꞌndia Ndioxi nuu na. 7 Ndi su ndia nii seꞌe na köo, saa chi ña numa va kuvi ña Elisabet. Ra xa kunaꞌnu ni tu mii va na. 8 Saa kuu nditiandiaa kii ña sa ndia sutu ndia itaꞌan xiꞌin ra Zacarías chiñu veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén. 9 Ra xa yunaꞌa va na ña ndakaxin na iin mituꞌun sutu, ra chiꞌma nuu arta yii ini veꞌe ñuꞌu. Saa ndikaxin na ra Zacarías ña kiꞌvi ra chiꞌma ra. 10 Ra te xa ndikiꞌvi ra ichiꞌma ra, saa xaꞌa yuvi na ndita chi nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan kaꞌan na xiꞌin Ndioxi. 11 Ra nani saa kuu ra ichiꞌma ra, saa ra tuꞌva ndituvi va iin ra tatun Ndioxi chi xiin kuaꞌa arta yii nuu ndikaa ra. 12 Ra te xini ra Zacarías ra tatun Ndioxi kan ra ndiyuꞌvi ka vi ra, ra ndakanda ka vi ini ra. 13 Ra saa ndikaꞌan ra tatun Ndioxi kan xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi kun, Zacarías, saa chi xa xini va soꞌo Ndioxi ña ndikaꞌan kun xiꞌin ra. Ra vichin kaku iin tiaa loꞌo seꞌe yasiꞌi kun, ra Juan chinduꞌu kun kivi ra. 14 Ra tiaa ni kusii ini kun na kaku ra. Ra kuaꞌa ni ka tu yuvi kusii ini xiꞌin va kun ña kaku ra. 15 Saa chi ra kaꞌnu ni kuu ra loꞌo yoꞌo nuu Ndioxi; ra nii köꞌo ra ndixi, xiꞌin ndia nii ka ndutia ra saxini yuvi. Chi ta ndikaa ka ra tixi siꞌi vi ra ke, tiꞌvi Ndioxi Tachi Yii ra ña koo ña xiꞌin ra. 16 Ra xiꞌin chiñu ña sa ra yoꞌo ke kuaꞌa ni na ñuu Israel ndandiko ini, ra ndakiꞌin na ichi Ndioxi. 17 Chi ra loꞌo yoꞌo kuvi ra kunuu kuꞌun nuu ra tiꞌvi Ndioxi kixi ña yuuvi yoꞌo. Ra iin ta ndixiyo ndie̱e̱ Ndioxi xiꞌin ra Elías, saa koo tu ña xiꞌin ra yoꞌo va. Saa ke kuchuun ra kaꞌan ra xiꞌin yuvi, ña na ndakundee vaꞌa na xiꞌin iva siꞌi na, xiꞌin seꞌe na; ña na köo ka na kuachi xiꞌin taꞌan na. Ra kuchuun tu ra sandiko ra ini yuvi na ndiee ni ini va, ña ndakiꞌin na ichi Ndioxi. Ra saa ke sa ra xiꞌin na, ña vaꞌa xa na koo nduvi na ndakiꞌin na Tata yo ta xa na tiꞌvi Ndioxi ra kixi ra ña yuvi yoꞌo ―kachi ra tatun Ndioxi kan xiꞌin ra Zacarías.

18 Saa ndikaꞌan ra Zacarías xiꞌin ra tatun Ndioxi kan, kachi ra saa:

―¿Ni ke sa yu ña vaꞌa kundaa ini yu a ña ndixa ke kaku seꞌe yasiꞌi yu? Chi xa na naꞌnu va kuvi ndi ―*kachi ra.

19 Ra saa ndakuiin ra tatun Ndioxi kan, kachi ra saa:

―Yuꞌu kuvi ra nani Gabriel. Ra iin ndisaa kii va iyoo nduvi yu ña xika yu chiñu nuu Ndioxi. Ra suvi kuvi ra tiꞌvi yuꞌu ña vaxi yu ndatuꞌun yu xiꞌin kun xaꞌa ña vaꞌa yoꞌo va. 20 Ra xaꞌa ña ndikandïxa kun ña ndikaꞌan yu xiꞌin kun ke kumiꞌmi kun vichin. Ra küvi kaꞌan kun ndia na xinu ndiꞌi ña ndikaꞌan yu xiꞌin kun, saa chi xiniñuꞌu xinu va ña ndikaꞌan Ndioxi. Ra ndia te xa na kaku seꞌe vi ndo, kuvi ña ndakaꞌan kun ―kachi ra tatun Ndioxi xiꞌin ra.

21 Ra saa ^kuu yuvi kan ndee na ndiatu na ña kita ra Zacarías ini veꞌe ñuꞌu, ra nii köo ra kanata. Saa xaꞌa na ^ndakani ini na xaꞌa ra: “¿Ni ke ndoꞌo ra? ¿Nichuun köo ra kanata?”, kaꞌan na. 22 Ra te kanata ra chi keꞌe, ra ndiküvi ka kaꞌan ra xiꞌin na. Ra saa kundaa ini na ña iyoo iin ña xini ra ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu va. Saa chi ndia ndaꞌa va ra ke ndixika nuu na ña ndikaꞌan ra xiꞌin na.

23 Ra te ndixinu kii ña xachiñu ra Zacarías veꞌe ñuꞌu, ra saa ndakiꞌin ra kuanuꞌu ra veꞌe va ra. 24 Saa kuu ra ndikee va seꞌe ña Elisabet, yasiꞌi ra. Ra saa xinduꞌu ña veꞌe uꞌun yoo, ra ndikëe ña kuꞌun ña inka xiyo. Ra ndakani ini ña, kaꞌan ña saa: 25 “Ndioxi ku ra xa ña mani yoꞌo xiꞌin yo, ña na kundäsi ka yuvi yoꞌo yo”, kaꞌan ña.

Kaꞌan ra tatun Ndioxi ndia kuꞌva ke kaku Jesús

26 Ra te ndixinu i̱ñu̱ yoo ña ñuꞌu seꞌe ña Elisabet, ra saa tiꞌvi Ndioxi tatun ra, ra nani Gabriel, kuaꞌan ra ñuu Nazaret ña ndikun ndiaa chi Galilea. 27 Ra ikan iyoo iin ñaꞌa loꞌo kuaan ña nani María. Ra xa ña iyoo nduvi va ke ña tandaꞌa ña xiꞌin iin tiaa ra nani José. Ra seꞌe xikua ra rey David kuvi ra. 28 Ra te ndikiꞌvi ra tatun Ndioxi veꞌe nuu iyoo ña loꞌo María kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ña, kachi ra saa:

―Kusii ni ini Ndioxi xiꞌin kun chi vaꞌa ni ^xa kun, ra iyoo ra xiꞌin kun vichin; ra kuaꞌa ni ña vaꞌa taxi Ndioxi ndaꞌa yoꞌo nuu takundiꞌi ka na siꞌi ―*kachi ra xiꞌin ña.

29 Saa ra ndayuꞌvi ni ini ña, ra saa ndakani ini ña xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan ndioxi ra xiꞌin ña ni ke kuni kachi ña. 30 Ra saa ndikaꞌan ra tatun Ndioxi xiꞌin ña, kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi kun María, chi ña vaꞌa va kuni Ndioxi sa ra xiꞌin kun. 31 Ra vichin kee seꞌe kun. Ra te na kaku ra, ra chinduꞌu kun kivi ra ña kunani ra Jesús. 32 Chi ra loꞌo yoꞌo, ra ra kaꞌnu ni kuu ra, ra “Seꞌe Ndioxi Ra Kaꞌnu kuvi ra” kachi na. Ra taxi Ndioxi ndie̱e̱ ndaꞌa ra, ña kuu ra rey, ta kuꞌva ndixiyo ra rey David, xii xikua ra, ra xaꞌndia chiñu nuu na Israel. 33 Ra ra loꞌo yoꞌo kuvi ra kaꞌndia chiñu nuu na Israel iin ndisaa tiempo; ra ndïꞌi xaꞌa ña xaꞌndia ra chiñu ―*kachi ra tatun Ndioxi xiꞌin ña María.

34 Ra saa ndindakatuꞌun ña ra, kachi ña saa:

―¿Ndia kuꞌva ke kuu ña yoꞌo? Saa chi täan tandaꞌa yu ―*kachi ña xiꞌin ra tatun Ndioxi.

35 Saa ndakuiin ra, kachi ra saa:

―Ndïꞌi ini kun, chi mii va Tachi Yii Ndioxi ke xinu koo xiꞌin kun; ra suvi mii ndiee Ndioxi, ra kaꞌnu ke kusaꞌvi tu sata va kun. Ña kan ke ra Yii kuvi ra kaku yoꞌo, ra Seꞌe Ndioxi, ra kaꞌnu ke kunani ra. 36 Ra na kundaa ini kun chi ña kuꞌvi kuachi kun, Elisabet, ra vaꞌa ni xa ña chee kuvi va ña, ra koo va seꞌe ña. Ndi su te yachi, ra ña numa va xikuu ña, ndi su vichin, ra xa i̱ñu̱ va yoo ke ñuꞌu seꞌe ña. 37 Saa chi nuu Ndioxi ra ndia nii ña üꞌvi ―*kachi ra tatun Ndioxi xiꞌin ña María.

38 Ra saa ndakuiin ña, kachi ña saa:

―Vaꞌa va, ta kuꞌva kuni mii Tata yo, na sa ra xiꞌin va yu. Na kuu ña ndikaꞌan kun, chi ña xa chiñu nuu ra kuvi va yu ―*kachi ña xiꞌin ra tatun Ndioxi.

Ra saa nandiko ra kuanuꞌu va ra.

Kuaꞌan ña María kotoꞌni ña ña Elisabet

39 Saa kuu ra ndiyaꞌa loꞌo kii ra numi ka vi xavii ña María ra ndakiꞌin ña kuaꞌan ña iin ñuu loꞌo ña ndikaa chi kuñuꞌu ña ndikun ndiaa Judea ña kotoꞌni ña ña Elisabet. 40 Ra ta ndixaa ña kan, saa ndikiꞌvi ña veꞌe ra Zacarías. Ra ndikaꞌan ndioxi ña xiꞌin ña Elisabet. 41 Ra te xini soꞌo ña Elisabet ña ndikaꞌan ña María xiꞌin ña, saa ra ndikun kanda va seꞌe ña tixi ña. Ra saa ndixinu Tachi Yii Ndioxi sata ña Elisabet, 42 ra ndiee ni ndikaꞌan ña xiꞌin ña María, kachi ña saa:

―Vaꞌa ni kee kun nuu ndiꞌi ka na siꞌi, ra vaꞌa ni kee tu seꞌe kun, ra ndikaa tixi va kun. 43 ¿Yoo vi ku yuꞌu ña vaxi kun kotoꞌni kun yuꞌu? Chi yoꞌo, ra siꞌi Tata yu Ndioxi va kuvi kun. 44 Saa chi ta ndikaꞌan ndioxi kun xiꞌin yu, ra ndikun kanda va seꞌe yu tixi yu, saa chi kusii ni ini ra. 45 Ra vaꞌa ni kee kun, chi kandixa kun tuꞌun ña ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin kun. Ra xinu va ña ndikaꞌan ra xiꞌin kun ―kachi ña Elisabet xiꞌin ña María.

^Ndasakaꞌnu ña María Ndioxi

46 Ra saa ndikaꞌan ña María, kachi ña saa:

―Xiꞌin ndinuni ni nima va yu ke ndasakaꞌnu yu Tata yu Ndioxi.

47 Ra kusii ni ini yu xiꞌin ra, chi ^sakaku ra yuꞌu.

48 Ra vaꞌa ni ndaꞌvi ni va yu, ndi su ninäa ini Ndioxi xaꞌa yu.

Ra iin ndisaa tiempo ña vaxi, kaꞌan na xaꞌa yu ña vaꞌa ni ^kee yu.

49 Chi Ndioxi ku ra iyoo ndie̱e̱,

ra kuaꞌa ni ña vaꞌa ^xa ra xiꞌin yu;

Ra ra yii kuvi ra.

50 Ra iyoo ni ña kaꞌnu ini ra xiꞌin yuvi na xa toꞌo ñaꞌa;

ra saa sa tu ra xiꞌin seꞌe ñani va na,

ra saa tu xiꞌin seꞌe xikua va na.

51 Ra xiꞌin ndie̱e̱ Ndioxi kuvi ña xa ra ña kaꞌnu;

ra sandiꞌi ra xaꞌa ña kiꞌvi,

ña xani ini na tiaa ni ini.

52 Ra kindiaa ra ndiayu ndaꞌa na kuu rey naꞌnu.

Ra ndasanaꞌnu ra na ndaꞌvi.

53 Ra sakuxi ra na ndaꞌvi xiꞌi soko.

Ra kindiaa ra ña xixi na kuika;

ra ndia nii loꞌo ka ña nindäkoo ra ndaꞌa na kuxi na.

54 Ra kundaꞌvi ini ra xini ra takundiꞌi yo na ñuu Israel na xachiñu nuu ra;

ra chindiee taꞌan ra xiꞌin yo.

Saa chi ninäa ini ra ña sa ra ña vaꞌa xiꞌin yo.

55 Chi ta kuꞌva kindoo ra xiꞌin ra xii xikua yo Abraham,

ke xa ndixa ra xiꞌin va yo;

ra iin ndisaa kii ña vaxi ra näa ka ini ra xaꞌa yo ―*kachi ña María.

56 Ra kuꞌva uni yoo ke kuachi ña María xiꞌin ña Elisabet, ra saa ndakiꞌin ña kuanuꞌu ña veꞌe ña.

Kaku ra Juan ra ^sakuchi yuvi

57 Saa kuu ra nditiandiaa kii, ña kaku seꞌe ña Elisabet. 58 Ra ta kundaa ini na veꞌe ña, xiꞌin na ndee yachin xiꞌin ña, ña xa kaku ra loꞌo seꞌe ña, ra kusii ka vi ini na, saa chi xa Ndioxi ña vaꞌa xiꞌin ña.

59 Ta ndixinu una kii kaku ra loꞌo yoꞌo, ra saa xaa na taꞌan na veꞌe na, ra chikaa na tuni Ndioxi ra. Ra te ndiꞌi xa na saa, ra saa ndikaꞌan na ña na kunani ra Zacarías, chi saa nani iva ra. 60 Ndi su ndixïin siꞌi ra ña kunani ra saa, chi suꞌva va kachi ña:

―Juan va kunani ra ―kachi ña xiꞌin na.

61 Ra saa ndikaꞌan na xiꞌin ña, kachi na saa:

―¿Nichuun kunani ra saa? Ra ndia nii na veꞌe yo näni saa ―kachi na xiꞌin ña Elisabet.

62 Saa ndindakatuꞌun na ra Zacarías xika ndaꞌa na nuu ra, ña kuni na kundaa ini na ndia kuꞌva ke kunani ra loꞌo seꞌe ra, kachi na xiꞌin ra. 63 Saa nduku ra iin vitu loꞌo nuu na, ra tiaa ra nuu nu. Ra suꞌva ke kachi ña tiaa ra: “Juan ke kunani ra”, kachi ña. Ra ndakanda ka vi ini na veꞌe ra ta xini na ña tiaa ra. 64 Ra ndikun saa ndakaꞌan va ra Zacarías, ra ndasakaꞌnu ra Ndioxi. 65 Ra ndakanda ka vi ini na taꞌan ra Zacarías ta xini soꞌo na xaꞌa ña kuu kan. Ra iin ndisaa kuvi ñuu kuñuꞌu ña ndikun chi Judea ndindutia ndoso tuꞌun xaꞌa ña kuu. 66 Ra takundiꞌi yuvi na kundaa ini ña ndoꞌo ra Zacarías ra xaꞌa na ndakani ini na, káꞌán na saa:

―¿Ndia chiñu ke kuiso ra loꞌo yoꞌo nuu Ndioxi, te na kuchee ra? ―káꞌán na.

Saa chi kundaa ini takundiꞌi va na ña ndixa ke iyoo va ndiee Ndioxi xiꞌin ra.

^Ndasakaꞌnu ra Zacarías Ndioxi

67 Ra ra Zacarías, iva ra loꞌo Juan, ra iyoo ni ndie̱e̱ Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra tuꞌun ña taxi Ndioxi ndaꞌa ra, kachi ra saa:

68 Kaꞌnu ni na koo Ndioxi, ra kiꞌin kuenda xiꞌin yoo,

na ñuu Israel, chi xa xaa va ra sakaku ra yoo.

69 Chi xa tiꞌvi va ra iin ra chee, vaxi sakaku yoo,

ra ra kan, ra seꞌe xikua ra rey David,

ra xachiñu nuu Ndioxi va kuvi ra.

70 Ra ta iyoo ña ndikaꞌan na,

na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa,

saa ke iyoo ña xa ra xiꞌin va yo. Ra suꞌva kachi na:

71 Sakaku ra yoo nuu na kani taꞌan xiꞌin yo,

ra saa tu nuu na sáa̱ ini xini yoo va.

72 Ra ña yoꞌo ke xa ra xiꞌin yo,

xaꞌa ña kundaꞌvi ini ra xini ra na xii xikua yo;

ra ndakaꞌan tu ra xaꞌa tuꞌun vaꞌa ña yii,

ña kindoo ra xiꞌin va na.

73 Ra ña yoꞌo ku tuꞌun ña vaꞌa ña kindoo Ndioxi

xiꞌin ra xii xikua yo Abraham, ña sa ra xiꞌin yo:

74 ña sakaku ra yoo nuu takundiꞌi na kani taꞌan xiꞌin yo,

ra kuayüꞌvi ka yo nuu na.

Ra saa ke ndinuni ni ka yo sachiñu yo nuu ra,

ra ndasakaꞌnu yo ra.

75 Ra sä ka yo ña väꞌa, ra vii ni na kundee yo,

ra ña ndaku va na sa yo nuu ra iin ndisaa kii ña vaxi.

76 Ra yoꞌo tu, ra loꞌo seꞌe mii yu,

ra ra kaꞌan ndoso

tuꞌun yuꞌu Ndioxi, ra kaꞌnu,

va kuu kun.

Ra kunuu kun nuu Tata yo kuꞌun kun

ña ndasavii kun ichi ra.

77 Ra taxi kun xini na ñuu yo, Israel,

ña koo kaꞌnu va ini Ndioxi xaꞌa kuachi yo,

ra sakaku va ra yoo,

78 xaꞌa ña kundaꞌvi ni ini ra xini ra yoo.

Ra ta kuꞌva yeꞌe ñuꞌù inka kii xaa,

saa yeꞌe ra xaa ra nuu yo, ña kee ra ndivi.

79 Ña vaꞌa na taxi ra ndayeꞌe nuu na ndee nuu ñaa,

na xa ndiatu ini kuvi.

Ra ndañaꞌa ra ichi vaꞌa nuu yo ña kaka yo,

kachi ra Zacarías xiꞌin ra loꞌo Juan seꞌe ra.

80 Saa kuu xaꞌnu ra loꞌo Juan xiꞌin ndiee Ndioxi, ra ndixinu tiaa va ra. Ra niña iku ichi va ndixiyo ra, iin saa ndia te ndixaa kii ña ndita ra ndikaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi nuu na ñuu Israel va.

2

Kii ña kaku Jesús

1 Ra suvi mii kuiya kan ke xaꞌndia ra rey Augusto chiñu ña na ndakoo ndiaꞌvi yuvi, na ndee iin ndisaa kuvi ñuu. 2 Ra sakan ichi nuu ke ndakoo ndiaꞌvi ndiꞌi yuvi te xaꞌndia ra Cirenio chiñu nuu ñuu ña ndikun ndiaa Siria. 3 Ra xiniñuꞌu kuꞌun ndiꞌi va yuvi ñuu nuu kee xii xikua na ña ndakaꞌyu kivi na.

4 Ra xaꞌa ña kan ke, ke̱e ra José ñuu Nazaret ña ndikundiaa chi Galilea. Ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra ña ndakaꞌyu kivi ra ñuu Belén ña ndikundiaa chi Judea, nuu kaku ra rey David, xii xikua ra. 5 Ra kuaꞌan tu ña María va xiꞌin ra, ña ndakaꞌyu kivi ña ñuu Belén, ra xa iyoo nduvi va ña ña tandaꞌa ña xiꞌin ra José, ndi su xa ^ñuꞌu va seꞌe ña. 6 Ra nani saa kuu na ndee na ñuu Belén kan, ra nditiandiaa va kii ña ^kaku seꞌe ña. 7 Ra saa kaku ra loꞌo seꞌe nuu ña María. Ra suvi ña ra iin tikoto loꞌo, ra chikanduꞌu ña ra ini xatun nuu ñuꞌu iku xaxi kiti, saa chi ndinïꞌi na veꞌe nuu koo na, ra ndia veꞌe nuu kixi kiti va ndiniꞌi na.

Kaꞌan ndia tatun Ndioxi xiꞌin ndia ndiaa kiti

8 Ra suvi mii ñuu te kaku Jesús, ra ndee ndia paxto ndiaa ndia ndikachi sana ndia iku ña ndikaa yachin nuu ñuu Belén kan. 9 Ra saa kuu ndia ndee ndia, ra iin kuu suꞌva ra ndituvi va iin ra tatun Ndioxi nuu ndia. Ra ndayeꞌe ndiꞌi nuu ndee ndia xiꞌin ndiee Ndioxi, ra ndiyuꞌvi ka vi ndia paxto kan. 10 Ra saa ndikaꞌan ra tatun Ndioxi kan xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi ndo, chi ña vaꞌa va vaxi yu ndatuꞌun yu xiꞌin ndo. Chi iin kusii ini takundiꞌi va na yuuvi yoꞌo xaꞌa ña ndatuꞌun yu xiꞌin ndo. 11 Chi vichin kaku iin ra loꞌo ñuu Belén, nuu kaku ra rey David; ra ra loꞌo yoꞌo ku Cristo, ra kaꞌnu nuu yo, ra ra ndikaxin Ndioxi sakaku ndoꞌo kuvi ra. 12 Ra kuaꞌan ndo kotoꞌni ndo. Chi suꞌva ke kaa ra kuni ndo: Isuvi ra iin tikoto loꞌo, ra kanduꞌu ra ini xatun nuu ñuꞌu iku xaxi kiti ―kachi ra tatun Ndioxi xiꞌin ndia paxto.

13 Ra iin kuu suꞌva, ra kuaꞌa ka vi na tatun Ndioxi ndakoyo ra ndakuitaꞌan na xiꞌin ra tatun Ndioxi kan. Ra saa xaꞌa na ^ndasakaꞌnu ka vi na Ndioxi, kachi na saa:

14 ¡Kaꞌnu ni na koo Ndioxi ra iyoo ndivi!

¡Ra vaꞌa ni na koo na yuuvi yoꞌo,

na ^xa ra ña vaꞌa xiꞌin! ―kachi na.

15 Ra saa nandiko na tatun Ndioxi kuanuꞌu na ndivi. Ra ndikaꞌan ndia paxto kan xiꞌin taꞌan ndia, kachi ndia saa:

―Na kuꞌun yo ñuu Belén kuni yo ña ndikaꞌan ra tatun Ndioxi xiꞌin yo ―kachi ndia.

16 Saa ra numi ka vi ndia ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia ñuu Belén. Ra te ndixaa ndia, ra ikan nduꞌu ña María, xiꞌin ra José, ra kanduꞌu ra loꞌo seꞌe ña nuu ñuꞌu iku xaxi kiti xini ndia. 17 Ra saa xaꞌa ndia paxto kan ndakani ndiꞌi ndia ña ndikaꞌan ra tatun Ndioxi xiꞌin ndia xaꞌa ra loꞌo kan. 18 Ra takundiꞌi yuvi na xini soꞌo ña ndatuꞌun ndia paxto xaꞌa ra loꞌo kan, ra ndakanda ka vi ini na. 19 Ndi su ña María, ra chuvaꞌa ndiꞌi va ña tuꞌun kan nima ña. Ra ndakani ka vi ini ña xaꞌa ña. 20 Ra saa nandiko ndia paxto kan kuanuꞌu va ndia. Ra kusii ka vi ini ndia xaꞌa ña xini soꞌo ndia xiꞌin ña xini ndia ra ^ndasakaꞌnu ka vi ndia Ndioxi kuaꞌan ndia. Chi iin ta iyoo ña ndikaꞌan ra tatun Ndioxi xiꞌin ndia, ra iin saa ke iyoo ña xini va ndia.

21 Ra te ndixinu una kii ña kaku ra loꞌo seꞌe ña María, ra saa xakin na tuni Ndioxi ra, ra chinduꞌu na kivi ra nani ra Jesús ta kuꞌva ndikaꞌan ra tatun Ndioxi xiꞌin ña María te kuni ka kee seꞌe ña.

^Ndataxi na ra loꞌo Jesús ndaꞌa Ndioxi

22 Ra te ndixinu kii ña xa yii ña María ra saa ndasavii ña xiꞌin mii ña, ta kuꞌva iyoo ña tiaa ra Moisés, ña ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra xinaꞌa, ra saa ndakiꞌin ña kuaꞌan ña xiꞌin ra José ña ndataxi na ra loꞌo Jesús ndaꞌa Ndioxi veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén. 23 Chi saa kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa ra Moisés xinaꞌa: “Takundiꞌi seꞌe tiaa na, ra nuu, ra xiniñuꞌu ndataxi na ra ndaꞌa Ndioxi”. 24 Ra takundiꞌi na ivasiꞌi na vali ra xiniñuꞌu soko na uvi ndiyuu a uvi satà vali nuu Ndioxi, kachi ña tiaa ra Moisés. Ña kan ke ndakiꞌin ra José, xiꞌin ña María kuaꞌan na sanduvi na ña ndikaꞌan Ndioxi.

25 Ra tiempo kan ndixiyo iin ra xinani Simeón ñuu Jerusalén. Ra vaꞌa ni tiaa xikuu ra, ra kañuꞌu ka vi ra Ndioxi. Ra ndixiyo Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ra, ra xindiatu ra ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku na ñuu Israel. 26 Chi xa ta yachi vi ke ndikaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ra, kachi ña saa: “Küvi yachi kun, chi ndia na kuni kun ra ndikaxin Ndioxi sakaku na Israel, saa vi ke kuvi kun”, kachi ña xiꞌin ra.

27 Ra mii kii ndixaa ra José, xiꞌin ña María, xiꞌin ra loꞌo Jesús veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ña saxinu na ta kuꞌva kaꞌan ña tiaa ra Moisés, ra ndikaꞌan tu Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ra Simeón ña na kuꞌun ra veꞌe ñuꞌu va. 28 Ra te ndixaa ra, ra saa ndakiꞌin ra ra loꞌo Jesús ndakunu ndiaa ra, ra ndasakaꞌnu ra Ndioxi, kachi ra saa:

29 Vichin, ra xa ndixinu va ña ndikaꞌan kun xiꞌin yu te yachin, Tata. Ra xa vaꞌa va kuvi yuꞌu, ra xachiñu nuu kun, chi ndïꞌi ka ini yu.

30 Chi xa xini nuu va yu ra ndikaxin kun sakaku na yuvi yoꞌo.

31 Ra ra yoꞌo ku ra tiꞌvi kun xa̱à, ra kuni nuu takundiꞌi va na yuuvi yoꞌo ra.

32 Chi ra yoꞌo kuvi ra kuu ñuꞌu ña ndayeꞌe nuu takundiꞌi yuvi, na täan kundaa ini xaꞌa ichi kun.

Ra xaꞌa ra yoꞌo ke chinuu toꞌo ni na tuꞌun xaꞌa na ñuu Israel,

kachi ra Simeón.

33 Ra ndakanda ka vi ini na ivasiꞌi ra loꞌo Jesús xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan ra Simeón. 34 Saa ndikaꞌan ra Simeón xiꞌin na, kachi ra saa:

―Ndioxi na taxi ka ña vaꞌa ndaꞌa ndo; ra na chindiee taꞌan ra xiꞌin ndo ―kachi ra.

Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin ña María, kachi ra saa:

―Xa mii Ndioxi ndikaxin ra loꞌo seꞌe kun, ña sakaku ra na ñuu Israel. Ra kuaꞌa ni na kaku sa ra, ra kuaꞌa ni tu na ndiꞌi xaꞌa va. Ra ra yoꞌo ku ra kuu iin seña nuu na yuuvi yoꞌo, ra kuaꞌa ni na kuïin kandixa. 35 Ra kundaa ini ra xaꞌa ña ndakani ini yuvi. Ra kusuchi ni tu ini va kun xaꞌa ra. Chi iin ndiakua ta ndoꞌo na siso ichi nima, saa ndoꞌo kun xaꞌa ra ―kachi ra Simeón xiꞌin ña María.

36 Ra suvi mii veꞌe ñuꞌu kan ndixiyo iin ñaꞌa ña xinani Ana, ra xa kuaꞌa ni kuiya ndikaa ña, ra ña ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xikuu ña. Ra Fanuel xinani iva ña. Ra xii xikua ña xikuu na veꞌe ra Aser. Ra itia ni ña nditandaꞌa ña, ndi uxa va kuiya xinduꞌu ña xiꞌin yii ña ra ndixiꞌi va ra. 37 Ra xa kumi xiko kumi kuiya ke kindoo kuaan ña. Ra nii ndixikütiaꞌa ña veꞌe ñuꞌu kan chi ñuu kaꞌñu va xindikaa ña ndikaꞌan ña xiꞌin Ndioxi, ra ndixiyo suꞌun ña ña ndixïxi ña sava. 38 Ra saa xaa ña nuu ndee na ivasiꞌi ra loꞌo Jesús xiꞌin ra. Ra ndataxi ña tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ra loꞌo kan. Ra saa xaꞌa ña kaꞌan ña xaꞌa ra loꞌo Jesús xiꞌin takundiꞌi yuvi na ndiatu xaa ra tiꞌvi Ndioxi sakaku na ñuu Israel.

Nandiko na kuanuꞌu na ñuu Nazaret

39 Ta ndiꞌi xanduvi ndiꞌi na ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés, ra saa nandiko na ndaxaa na ñuu Nazaret ña ndikun ndiaa chi Galilea. 40 Ra ikan xaꞌnu ra loꞌo Jesús ra iin takundiꞌi kuiya ke kundiee ka ra, ^xaꞌnu ra, ra ndichi ka vi ra, ra kusii ni tu ini Ndioxi va xiꞌin ra.

Ndindoo Jesús veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén

41 Ra iin takundiꞌi kuiya ke xaꞌan na ivasiꞌi ra loꞌo Jesús viko pascua ñuu Jerusalén. Chi xa saa yunaꞌa va na. 42 Ra ta ndixinu ra loꞌo yoꞌo uxi uvi kuiya, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra ñuu Jerusalén xiꞌin na ivasiꞌi ra viko pascua. 43 Ra te ndiꞌi viko pascua, ra saa ndakiꞌin na kuanuꞌu na ñuu Nazaret. Ra ndixïni na ndindoo ra loꞌo Jesús ñuu Jerusalén. 44 Chi a ndia ndikaa ra tiañu yuvi va kuaꞌan ra, kaꞌan na. Ra xa iin kii nduvi va ñuꞌu na ichi, saa xaꞌa na nanduku na ra tiañu na taꞌan na, xiꞌin tiañu na xini taꞌan xiꞌin na, 45 ra köo ra ndindaniꞌi na. Ra saa nandiko tuku na nanduku na ra ñuu Jerusalén.

46 Ra ndia kii uni vi ndaniꞌi na ra loꞌo Jesús veꞌe ñuꞌu kaꞌnu. Nduꞌu ra tiañu ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés, ra xini soꞌo ra ña kaꞌan ndia, ra ndakatuꞌun ra ndia. 47 Ra ^ndakanda ka vi ini ndia xini soꞌo tuꞌun ña ndakuiin ra yuꞌu ndia, chi ndichi ka vi kaꞌan ra xiꞌin ndia. 48 Saa xaa na ivasiꞌi ra, ra ndayuꞌvi ka vi ini na xiꞌin ra. Saa ndikaꞌan siꞌi ra, kachi ña saa:

―¿Nichuun xa kun saa xiꞌin ndi? Iva kun xiꞌin yuꞌu, ra ndanduku ni ndi yoꞌo, chi ndiꞌi ni ini ndi xaꞌa kun ―kachi ña xiꞌin ra.

49 Saa ndakuiin ra, kachi ra saa:

―¿Nichuun ndanduku ndo yuꞌu? ¿A kundäa ini ndo chiñu Tata yu, ra iyoo ndivi va ke xiniñuꞌu sa yu? ―kachi ra xiꞌin na.

50 Ndi su nii ndikundäa ini vi na ni ke kuni kachi ña ndikaꞌan ra xiꞌin na.

51 Ra saa ndakiꞌin ra kuanuꞌu ra xiꞌin na ivasiꞌi ra ñuu Nazaret. Ra xatoꞌo ka vi ra na, iin kandixa ndiꞌi va ra chiñu ña xaꞌndia na nuu ra. Ra ndakani ka vi ini ña María xaꞌa takundiꞌi ña kuu. 52 Ra saa ^xaꞌnu ra loꞌo Jesús ña kuchee ra; ra ^kundichi ka vi ra; ra kusii ka vi ini Ndioxi xiꞌin ra, ra saa tu yuvi va.

3

Kaꞌan ndoso ra Juan tuꞌun Ndioxi nuu yuvi

1 Ra xa xaꞌun kuiya ke ndikaa ra rey Tiberio, ra chee nuu ndiꞌi ndia gobernador, xaꞌndia ra chiñu nuu iin takundiꞌi ñuu ña ndikun ndiaa ñuu Roma. Ra suvi kuiya kan ke xaꞌndia chiñu tu ra gobernador Poncio Pilato nuu takundiꞌi ñuu ña ndikun ndiaa Judea va; ra xaꞌndia chiñu tu ra gobernador Herodes nuu takundiꞌi ñuu ña ndikun ndiaa chi Galilea va, ra ra Felipe, ñani ra Herodes ku ra ndixiyo gobernador ra xaꞌndia chiñu nuu takundiꞌi ñuu ña ndikun ndiaa chi Iturea, xiꞌin ña ndikun ndiaa chi Traconite; ra ra xinani Lisanias ku ra ndixiyo gobernador ra xaꞌndia chiñu nuu na ndikun ndiaa chi Abilinia. 2 Ra suvi mii kuiya kan ke xikuu ra Anás xiꞌin ra Caifás, sutu ndia kunaꞌnu nuu takundiꞌi ndia sutu ndia ñuu Israel, ra saa ke ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra Juan, seꞌe ra Zacarías, iin iku yuu. 3 Ra ke̱e ra kuaꞌan ra chi nuu ndikaa itia Jordán. Ra xaꞌa ra kaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi nuu yuvi na ke̱e iin takundiꞌi ñuu, ña na ndandiko ini na xaꞌa kuachi na, ra ndakuchi na, ra sakaꞌnu ini Ndioxi xaꞌa na.

4 Ra yoꞌo ke ndixinu nuu ña tiaa ra Isaías, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa xaꞌa ra Juan. Ra suꞌva ke kachi ña tiaa ra:

Tiꞌvi Ndioxi iin tiaa, ra kuꞌun ra iku yuu,

ra ndiee ni kaꞌan ra, kachi ra saa:

“Ndasavii ndo ichi ndo nuu Tata yo Ndioxi.

Ndandiko ini ndo xaꞌa kuachi ndo,

ra ndakundee vii ndo nuu ra.

5 Takundiꞌi ichi nuu iyoo yavi ra ndakutu va ña,

Ra takundiꞌi ichi nuu iyoo koꞌndo xiꞌin xiki sukun,

ra ndakuꞌnu ña ra ndundaa va ña.

Ra ichi ndiakua, ra ndundaku va ña.

Ra ichi nuu iyoo ni yuu,

ra ndandaꞌa va ña.

6 Ra kuni takundiꞌi va yuvi ra xaa sakaku na yuuvi yoꞌo”,

^kachi ña tiaa ra Isaías.

7 Ra kuaꞌa ka vi yuvi ndixaa nuu ra Juan ña kuni na, ña na sakuchi ra na. Ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―¡Na ndivaꞌa kuvi ndoꞌo! ¿A kaku ndo xaꞌa kuachi ndo sa Ndioxi tuvi ndo tu na nandïko ini ndo? 8 Ña xiniñuꞌu sa ndo ke xiꞌna ka na nandiko ini va ndo xaꞌa kuachi ndo, ra sa ndo ña vaꞌa. Ra saa ke kixi ndo kuchi ndo. Ra tu ndakani ini ndo ña: “Koo kaꞌnu va ini Ndioxi xaꞌa kuachi yo, saa chi seꞌe xikua ra Abraham va kuvi yo”, kaꞌan ndo, ra na kundaa ini ndo, chi köo yaꞌvi ndiaa vi ña nuu Ndioxi. Chi ndia yuu ndee ñaa ra kuvi ndasama Ndioxi ña ra nduu ña yuvi va, ra nduu na seꞌe xikua ra Abraham. 9 Ra na kundaa ini ndo chi xa iyoo nduvi va Ndioxi xiꞌin yacha ña kaꞌndia ra ndia tioꞌo takundiꞌi itun kuiꞌi ra koko nu chi köo kuiꞌi ña vaꞌa kuun ndaꞌa nu. Ra saa ke sa tu Ndioxi xiꞌin ndoꞌo va tu na nandïko ini ndo xaꞌa kuachi ndo ―kachi ra Juan xiꞌin na.

10 Ra saa ndindakatuꞌun na ra kachi na saa:

―¿Ra ni ke xiniñuꞌu sa ndi, tu saa? ―kachi na xiꞌin ra.

11 Ra saa ndakuiin ra, kachi ra saa xiꞌin na:

―Na iyoo uvi tikoto nuu, ra na taxi na iin ña ndaꞌa na köo ña nuu; ra na iyoo ña xixi, ra na taxi na ña kuxi na köo ña kuxi ―kachi ra Juan xiꞌin na.

12 Ra saa ndixaa tu ndia kaya xuꞌun kuaꞌan ndaꞌa gobierno va, ña kuni ndia kuchi ndia, ra ndindakatuꞌun ndia ra, kachi ndia saa:

―Maestro, ¿ndia ña ke xiniñuꞌu sa tu nduꞌu? ―kachi ndia xiꞌin ra.

13 Saa ndakuiin ra, kachi ra saa:

―Kïꞌin siki ka ndo xuꞌun ndaꞌa taꞌan ndo; chi xa ta kuꞌva ndikaꞌan gobierno xiꞌin ndo ke na sa va ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

14 Ra saa ndixaa tu sava ndia soldado va ra ndindakatuꞌun ndia ra, kachi ndia saa:

―Ra nduꞌu tu, ¿ndia ña ke xiniñuꞌu sa ndi? ―kachi ndia.

Ra saa ndakuiin ra, kachi ra saa:

―Xa kuïꞌna ka ndo ñaꞌa yuvi, ra täxi ka ndo kuachi siki xaꞌa na. Ra käꞌan kuachi ka ndo xaꞌa yaꞌvi ndo, chi na kindoo ini ndo ta kuꞌva chaꞌvi na ndoꞌo va ―kachi ra xiꞌin ndia.

15 Ra takundiꞌi va yuvi ndiatu ña kama ni kixi ra kuu Cristo, ra ña kan ke tiaa ni kuni na kundaa ini xaꞌa ra Juan, saa chi ndakani ini na a ra kan kuvi ra kuu Cristo kaꞌan na.

16 Ra saa ndikaꞌan ra Juan xiꞌin na, kachi ra saa:

―Süvi yuꞌu kuvi ra. Ra vaꞌa ni ña ndixa va ke ^sakuchi yu ndoꞌo xiꞌin tiakuii, ndi su vaxi inka ra kaꞌnu ni ka nuu yuꞌu, ra ndia nii chiñu loꞌo ke köo yaꞌvi ndiaa yu sa yu nuu ra. Ra ra kan kuvi ra sakuchi ndoꞌo xiꞌin ñuꞌu xiꞌin ndie̱e̱ Tachi Yii Ndioxi. 17 Ra xa iyoo nduvi va ra xiꞌin ñaꞌa ña ndativi ra trigo ra ndachuvaꞌa ra ña veꞌe nuu koo ña, ra taan ra ña väꞌa nuu xixi ñùꞌù ña tüꞌva ndaꞌva ra koko ña.

18 Ra kuaꞌa ni ka va kuꞌva sañaꞌa ra Juan yuvi, ña na nandiko ini na ra ndakiꞌin na ichi Ndioxi. 19 Ra saa ndukeꞌe tu ra Juan xiꞌin ra gobernador, Herodes, xaꞌa ña ndakiꞌin ra yasiꞌi ra Felipe, ñani ra, ña nduu ña yasiꞌi va ra, ra saa tu xaꞌa takundiꞌi ña väꞌa xa va ra. 20 Ra inka tuku va ña väꞌa xa ra Herodes, saa chi chikaa ra ra Juan veꞌe kàà xaꞌa ña ndukueꞌe ra xiꞌin ra xaꞌa kuachi ra.

Suꞌva kuu ta chichi Jesús

21 Ta yachi ta täan kuꞌun ra Juan veꞌe kàà, ra kuaꞌa ka vi yuvi sakuchi ra, ra sakuchi tu ra Jesús va, ra te ndiꞌi chichi Jesús, ra saa xaꞌa ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra ndanuña ndivi. 22 Ra ta kaa iin sata loꞌo, saa kaa Tachi Yii Ndioxi nduxinu ña xika ña xini ra. Ra xini soꞌo na ndee kan ña ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin Jesús, kachi ra saa:

―Yoꞌo ku seꞌe mii yu ra kuꞌvi ni ini yu xini yu yoꞌo, ra kusii ni ini yu xiꞌin kun ―kachi Ndioxi xiꞌin Jesús.

Suꞌva xinani na xii xikua Jesús

23 Ta ndixinu Jesús oko uxi kuiya ra saa xaꞌa ra sañaꞌa ra yuvi. Ra seꞌe ra José va kuvi ra ndituvi na.

Ra ra José ra seꞌe ra Elí va xikuu ra.

24 Ra seꞌe ra Matat xikuu ra Elí.

Ra seꞌe ra Leví xikuu ra Matat.

Ra seꞌe ra Melqui xikuu ra Leví.

Ra seꞌe ra Jana xikuu ra Melqui.

Ra seꞌe ra José xikuu ra Jana.

25 Ra seꞌe ra Matatías xikuu ra José.

Ra seꞌe ra Amós xikuu ra Matatías.

Ra seꞌe ra Nahum xikuu ra Amós.

Ra seꞌe ra Esli xikuu ra Nahum.

Ra seꞌe ra Nagai xikuu ra Esli.

26 Ra seꞌe ra Maat xikuu ra Nagai.

Ra seꞌe ra Matatías xikuu ra Maat.

Ra seꞌe ra Semei xikuu ra Matatías.

Ra seꞌe ra José xikuu ra Semei.

Ra seꞌe ra Judá xikuu ra José.

27 Ra seꞌe ra Joana xikuu ra Judá.

Ra seꞌe ra Resa xikuu ra Joana.

Ra seꞌe ra Zorobabel xikuu ra Resa.

Ra seꞌe ra Salatiel xikuu ra Zorobabel.

Ra seꞌe ra Neri xikuu ra Salatiel.

28 Ra seꞌe ra Melqui xikuu ra Neri.

Ra seꞌe ra Adi xikuu ra Melqui.

Ra seꞌe ra Cosam xikuu ra Adi.

Ra seꞌe ra Elmodan xikuu ra Cosam.

Ra seꞌe ra Er xikuu ra Elmodan.

29 Ra seꞌe ra Josué xikuu ra Er.

Ra seꞌe ra Eliezer xikuu ra Josué

Ra seꞌe ra Jorim xikuu ra Eliezer.

Ra seꞌe ra Matat xikuu ra Jorim.

30 Ra seꞌe ra Leví xikuu ra Matat.

Ra seꞌe ra Simeón xikuu ra Leví.

Ra seꞌe ra Judá xikuu ra Simeón.

Ra seꞌe ra José xikuu ra Judá.

Ra seꞌe ra Jonán xikuu ra José.

Ra seꞌe ra Eliaquim xikuu ra Jonán.

31 Ra seꞌe ra Melea xikuu ra Eliaquim.

Ra seꞌe ra Mainán xikuu ra Melea.

Ra seꞌe ra Matata xikuu ra Mainán.

Ra seꞌe ra Natán xikuu ra Matata.

32 Ra seꞌe ra David xikuu ra Natán.

Ra seꞌe ra Isaí xikuu ra David.

Ra seꞌe ra Obed xikuu ra Isaí.

Ra seꞌe ra Booz xikuu ra Obed.

Ra seꞌe ra Salmón xikuu ra Booz.

Ra seꞌe ra Naasón xikuu ra Salmón.

33 Ra seꞌe ra Aminadab xikuu ra Naasón.

Ra seꞌe ra Aram xikuu ra Aminadab.

Ra seꞌe Esrom xikuu ra Aram.

Ra seꞌe ra Fares xikuu ra Esrom.

Ra seꞌe ra Judá xikuu ra Fares.

34 Ra seꞌe ra Jacob xikuu ra Judá.

Ra seꞌe ra Isaac xikuu ra Jacob.

Ra seꞌe ra Abraham xikuu ra Isaac.

Ra seꞌe ra Taré xikuu ra Abraham.

Ra seꞌe ra Nacor xikuu ra Taré.

35 Ra seꞌe ra Serug xikuu ra Nacor.

Ra seꞌe ra Ragau xikuu ra Serug.

Ra seꞌe ra Peleg xikuu ra Ragau.

Ra seꞌe ra Heber xikuu ra Peleg.

Ra seꞌe ra Sala xikuu ra Heber.

Ra seꞌe ra Cainán xikuu ra Sala.

36 Ra seꞌe ra Arfaxad xikuu ra Cainán.

Ra seꞌe ra Sem xikuu ra Arfaxad.

Ra seꞌe ra Noé xikuu ra Sem.

Ra seꞌe ra Lamec xikuu ra Noé.

37 Ra seꞌe ra Matusalén xikuu ra Lamec.

Ra seꞌe ra Enoc xikuu ra Matusalén.

Ra seꞌe ra Jared xikuu ra Enoc.

Ra seꞌe ra Mahalaleel xikuu ra Jared.

Ra seꞌe ra Cainán xikuu ra Mahalaleel.

38 Ra seꞌe ra Enós xikuu ra Cainán.

Ra seꞌe ra Set xikuu ra Enós.

Ra seꞌe ra Adán xikuu ra Set.

Ra seꞌe Ndioxi xikuu ra Adán.

4

Ixtondoso ña timiaꞌa Jesús

1 Ra iyoo ni ndie̱e̱ Tachi Yii Ndioxi xiꞌin Jesús, ra saa ke̱e ra nuu ndikaa itia Jordán, ra ndakiꞌin Tachi Yii Ndioxi ra kuaꞌan ra iin iku yuu. 2 Ra uvi xiko kii ndixiyo ra kan. Ra ndixïxi ra, chi saa ndixiyo va ra soko; ra ta ndixinu uvi xiko kii, ra saa xaꞌa ndikaꞌun ini ra. Ra saa ixtondoso timiaꞌa ra. 3 Ra ndikaꞌan ri xiꞌin ra kachi ri saa:

―Tu ndixa Seꞌe Ndioxi kuvi kun, ra kaꞌan xiꞌin yuu yoꞌo ra na nduu ña ixta kuxi kun ―kachi ri xiꞌin ra.

4 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ri:

―Suꞌva va kachi tuꞌun Ndioxi: “Süvi xiꞌin indaa ixta ke xiniñuꞌu kutiaku yuvi chi xiniñuꞌu tu kandixa na takundiꞌi tuꞌun Ndioxi va ra saa ke kutiaku na” ―kachi ña, kachi ra xiꞌin ri.

5 Ra saa ndakiꞌin timiaꞌa kan Jesús ndixaa ra xiꞌin ri iin xiki ña sukun vaꞌa, ra ikan ndiñaꞌa ri iin takundiꞌi ñuu ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo nuu ra iin too loꞌo. 6 Ra ndikaꞌan ri xiꞌin ra, kachi ri saa:

―Ndaꞌa yoꞌo taxi yu takundiꞌi ñuu yoꞌo, ra kaꞌndia kun chiñu nuu ña, ra xiꞌin yoꞌo koo takundiꞌi ña kuika ña kuu mii ñuu yoꞌo. Chi kuenda yuꞌu va ke, ra ndia ndia ka mii na kuni yu taxi yu ña ndaꞌa, ra taxi va yu ña. 7 Ra tu na ndakusiti kun nuu yu, ra ndasakaꞌnu kun yuꞌu, ra kuenda mii kun kuu takundiꞌi va ña ―*kachi ri xiꞌin ra.

8 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ri:

―¡Kuatiaꞌa nuu yu, Timiaꞌa! Saa chi suꞌva va kachi tuꞌun Ndioxi: “Indaa mituꞌun va Tata yu Ndioxi ndasakaꞌnu yu, ra indaa ra kan va xiniñuꞌu kandixa yu” ―kachi ña.

9 Ra saa ndakiꞌin timiaꞌa kan Jesús ndixaa ra xiꞌin ri ñuu Jerusalén. Ra ikan sandaa ri ra xini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ndia nuu sukun vaꞌa. Ra ndikaꞌan ri xiꞌin ra, kachi ri saa:

―Tu ndixa Seꞌe Ndioxi kuvi kun, ra sandakava mii kun yoꞌo vichin. 10 Saa chi kaꞌan tuꞌun Ndioxi:

Ña tiꞌvi va ra na tatun ra kixi na

kondiaa na yoꞌo ra chindiee taꞌan na xiꞌin kun.

11 Ra nuu ndaꞌa va na ndakava kun.

Ra täxi na takueꞌe kun sa yuu ―kachi ri xiꞌin Jesús.

12 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin timiaꞌa kan:

―Suꞌva va kachi tuꞌun Ndioxi: “Küvi kotondoso yu Tata yu Ndioxi”, kachi ña ―kachi ra. 13 Ndia saa ra ninïꞌi ka timiaꞌa ni ke sa ri ña kotondoso ka ri Jesús. Ra saa ndixikutiaꞌa ri nuu ra iin ndiaꞌvi kii.

Xaꞌa Jesús xiꞌin chiñu ña taxi Ndioxi ndaꞌa ra

14 Ra saa nandiko Jesús kuaꞌan ra chi Galilea, ra iyoo ni ndiee Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ra, ra saa ndindutia ndoso tuꞌun xaꞌa ra iin takundiꞌi ñuu. 15 Ra xaꞌa ra sañaꞌa ra tuꞌun Ndioxi yuvi iin takundiꞌi veꞌe ñuꞌu ña iyoo ñuu ña ndikun ndiaa chi Galilea. Ra ndiee ni ^ndasakaꞌnu na ra.

Nandiko Jesús kuanuꞌu ra ñuu Nazaret

16 Ra saa ndixaa Jesús ñuu Nazaret nuu xaꞌnu ra. Ra kii ndakindiee̱ na ndixaꞌan ra veꞌe ñuꞌu kan, chi saa yunaꞌa va ra. Ra ndakundichi ra ña kaꞌvi ra tuꞌun Ndioxi nuu yuvi kan. 17 Ra saa taxi na tutu ña tiaa ra Isaías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ndaꞌa ra. Ra ndakuiña ra nuu kachi ña suꞌva, ra kaꞌvi ra ña:

18 Ndie̱e̱ Tachi Yii Ndioxi iyoo xiꞌin yu.

Saa chi ra kan va kuvi ra ndikaxin yuꞌu ña ndatuꞌun yu tuꞌun vaꞌa xiꞌin na ndaꞌvi,

ra tiꞌvi ra yuꞌu vaxi yu ña chindiee taꞌan yu xiꞌin na ndoꞌo ni ini,

ra sakaku yu na ñuꞌu veꞌe kàà ra saña ndika na,

ra ndakuiña tu yu nuu na kuaa va,

ra sakaku tu yu na ndoꞌo tundoꞌo va.

19 Ra xaa yu ña kaꞌan ndoso yu nuu takundiꞌi yuvi, ña vaꞌa na niꞌi na ña vaꞌa ña taxi Ndioxi.

20 Ra te ndiꞌi kaꞌvi Jesús tutu kan, ra saa ndatuvi ra ña, ra ndataxi ra ña ndaꞌa tiaa ra ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu, ra saa ndakunduꞌu va ra. Ra saa iin ixtoꞌni takundiꞌi na ndee veꞌe ñuꞌu kan nuu ra. 21 Ra saa xaꞌa ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Vichin ke ^xini ndo ña ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi ña kaꞌvi yu yoꞌo ―*kachi ra xiꞌin na.

22 Ra ndiee ni ndachinuu toꞌo na tuꞌun xaꞌa Jesús. Ra ndakanda ka vi ini na, saa chi nduvi ni ndikaꞌan ra xiꞌin na. Ra saa xaꞌa na kachi na saa:

―¿A su seꞌe ra José va kuvi ra yoꞌo? ―kachi na xaꞌa ra.

23 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Xa kundaa va ini yu chi vaxi kii ra kaꞌan ndo iin tuꞌun ndichi xiꞌin yu, kachi ndo saa: “Yoꞌo, ra xa tatan inka yuvi, na sa tatan kun mii kun vichin”, kachi ndo. Ra kaꞌan ka ndo: “A su yoꞌo kuvi ra kuaꞌa ni ña vaꞌa xa ñuu Capernaum; ra saa na sa tu kun yoꞌo va, chi yoꞌo kuvi ñuu kun”, kachi ndo xiꞌin yu ―kachi Jesús xiꞌin na.

24 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús tuꞌun yoꞌo xiꞌin na kachi ra saa:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ndia nii na kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi ra mäni na nuu na ñuu na. 25 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi saa ndoꞌo na te xinaꞌa ta ndixika ra Elías, ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi: ta ndasi Ndioxi ndivi ra ndiküun ka savi uni kuiya sava. Ra ndiee ni xindikaa tama ra ndikaꞌun ni ini yuvi, ra kuaꞌa ni na siꞌi na ndukuaan xindee ñuu Israel, ra ndoꞌo ni ini na. 26 Ndi su ndia nii na siꞌi kan ndixäꞌan ra Elías chindiee taꞌan ra xiꞌin, chi inka ñuu ña nani Sarepta, ña ndikun ndiaa ñuu kaꞌnu Sidón va, tiꞌvi Ndioxi ra ndixaꞌan ra, ra ikan chindiee taꞌan ra xiꞌin iin ña ndaꞌvi ña ndukuaan ndixiyo ñuu kan. 27 Ra saa ndoꞌo tu na te ndixika ra Eliseo, ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va, ra kuaꞌa ni na ndoꞌo kue̱ꞌe̱ tiaꞌyu ñuu Israel. Ndi su ndia nii na kan ndikäꞌan Ndioxi xaꞌa nduvaꞌa, chi iin tiaa ra nani Naamán, ra ke̱e inka ñuu xika ña nani Siria va, kuvi ra sandaꞌa Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin na.

28 Ra te xini soꞌo na ndee ini veꞌe ñuꞌu kan, ña ndikaꞌan Jesús ña yoꞌo, saa ra ndisaa ni na xiꞌin ra. 29 Ra saa ndakundita na tiin na Jesús ra tava na ra ndia nuu ñuu na, ra ndixaa na xiꞌin ra siki kava sukun nuu kaku kaꞌa ñuu na, ra ikan kuni na sandakava na ra. 30 Ndi su ndikuchüun na xiꞌin Jesús, ra kuee kuee ndiyaꞌa ra maꞌñu na, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra.

Sandaꞌa Jesús iin tiaa ra tiin tachi ndivaꞌa

31 Ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra ñuu Capernaum ña ndikaa chi Galilea. Ra saa xaꞌa ra sañaꞌa ra yuvi na ndee veꞌe ñuꞌu kan kii yii ña ndakindiee na. 32 Ra ^ndakanda ka vi ini na ña xini soꞌo na tuꞌun ña kaꞌan ra. Chi kaꞌan ra xiꞌin iin takundiꞌi ndiayu ña kuu mii ra, ra kuëe ndixa ra ta kuꞌva xa iin na xïni tuꞌun kaꞌan.

33 Ra ini veꞌe ñuꞌu kan nduꞌu iin tiaa ra kuu mii tachi ndivaꞌa, ra saa ndiee ka vi ndindaꞌyu tachi ndivaꞌa ña ndikaa ini ra, 34 kachi ña saa xiꞌin Jesús:

―Koo yaa kun xiꞌin ndi. ¿Nichuun sandiꞌi kun nduꞌu, Jesús, ra ñuu Nazaret? ¿A vaxi kun sandiꞌi kun xaꞌa ndi? Chi yuꞌu ra xini va yu yoꞌo, ña kuu kun Ra Yii, ra ke̱e nuu Ndioxi ―kachi ña ndivaꞌa kan suꞌva xiꞌin Jesús.

35 Saa ndukueꞌe Jesús xiꞌin tachi ndivaꞌa kan, ra kachi ra saa:

―¡Koo yaa yuꞌu kun! Ra saña tiaa ñaa ―kachi ra.

Ra saa kùùn ña ndivaꞌa kan tiaa kan ndia nuu ñuꞌu, ra ke̱e ña kuaꞌan ña, ndi su kuëe nindoꞌo vaꞌa vi ra. 36 Ra ndakanda ni ini yuvi na ndee kan, ra xaꞌa na kaꞌan na xiꞌin taꞌan na kachi na saa:

―¿Ndia tuꞌun ke yoꞌo? Chi xiꞌin ndiayu ra, ra xiꞌin ndie̱e̱ ra xaꞌndia ra chiñu nuu tachi ndivaꞌa ra kandixa ña ra, ra kee ña kuaꞌan va ña ―*kachi na xiꞌin taꞌan na.

37 Ra saa nindutia ndoso tuꞌun xaꞌa Jesús iinii kuvi ñuu.

Sandaꞌa Jesús ña siso ra Simón Pedro

38 Ra te kita Jesús veꞌe ñuꞌu kan, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra veꞌe ra Simón ra itaꞌan xiꞌin ra. Ra saa ndiee ni ndoꞌo ña siso ra Simón kanduꞌu ña xiꞌin kueꞌe kaꞌni, ra saa xakundaꞌvi ka vi na nuu Jesús ña na sandaꞌa ra ña. 39 Ra saa kuyachin Jesús nuu ña, ra xaꞌndia ra chiñu nuu kueꞌe kan, ña na kee ña; saa ra ndikun nduvaꞌa va ña; ra ndakoo ña xavii ña xixi va na.

Sandaꞌa Jesús kuaꞌa ni na xiꞌi

40 Ra ta kuaa ndikita ñuꞌu, ra kuaꞌa ni yuvi ra ndiaka na na xiꞌi, iin ta nuu kueꞌe, ndixaa na nuu Jesús; ra saa chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata ta iin, ta iin na, ña sandaꞌa ra na. 41 Ra kuaꞌa ni tu na kuu mii tachi ndivaꞌa, va nduvaꞌa xa Jesús, ra iin ndaꞌyu koꞌo ña ndivaꞌa kan ta kee ña, ra kachi ña saa:

―¡Yoꞌo, kuvi Seꞌe Ndioxi! ―kachi ña xiꞌin ra.

Ra nditäxi ra kaꞌan ña xiꞌin ra, saa chi xa kundaa va ini ña, ña kuu ra Cristo.

Kaꞌan ndoso Jesús iinii kuvi ñuu ña ndoꞌni chi Galilea

42 Ta ndituvi, ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra iin iku yuu nuu köo yuvi. Ra ndikun yuvi sata ra kuaꞌan na ndanduku na ra. Ra ta ndaniꞌi na ra ra nditäxi na kuꞌun ra inka xiyo. 43 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na, kachi ra saa:

―Xiniñuꞌu kuꞌun yu inka ñuu ña ndatuꞌun yu xiꞌin yuvi ña na kuiin na kaꞌndia Ndioxi chiñu nuu na, ra sa ra ña vaꞌa xiꞌin na chi xaꞌa ña yoꞌo ke tiꞌvi Ndioxi yuꞌu vaxi va yu ―kachi ra xiꞌin na.

44 Ra saa ndixika Jesús ndikaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi takundiꞌi veꞌe ñuꞌu ña iyoo chi Galilea.

5

^Xa Jesús ña xituꞌun xiꞌin ndia tava tiaka

1 Saa kuu iin kii ndichi Jesús yuꞌu mini kaꞌnu ra nani Genesaret, ra kuaꞌa ka vi yuvi ndakutaꞌan, ra ndixaa na nuu ra, ra iin chindaꞌni taꞌan na ña kuni na kuni soꞌo na tuꞌun Ndioxi. 2 Ra suvi yachin yuꞌu mini kan tu xini Jesús ndita vichi uvi itun vali xika nuu mini. Ra köo ka ixtoꞌo nu ñuꞌu ini nu, chi xa nuu va ndia ña ndakatia ndia inu ndia ña ^tiin ndia tiaka. 3 Ra saa ndaa Jesús ini iin nu; ra kuenda ra Simón va kuvi nu. Ra nduku Jesús ña mani nuu ra, ña na sakundutiaꞌa ra loꞌo nu chi nuu xa kunu ka loꞌo mini kan. Ra saa sakundutiaꞌa ra nu, ra ndakunduꞌu Jesús ini nu ra xaꞌa ra sañaꞌa ra yuvi. 4 Ra te ndiꞌi sañaꞌa ra na, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra Simón, kachi ra saa:

―Na koꞌo xiꞌin nu chi nuu kunu ra kaa, ra chikaa ndo inu ndo ña tiin ndo tiaka ―kachi ra xiꞌin ndia.

5 Saa ndakuiin ra Simón, kachi ra saa:

―Tata Maestro, xa iinii ñuu ndaa ndixika ndi xaꞌa ri, ra ndia nii ri nditïin vi ndi. Ndi su tu xa mii kun kachi saa, ra vaꞌa, na chikaa tuku va ndi ña ―kachi ra.

6 Ra saa chikaa tuku va ndia inu ndia. Ra kuaꞌa ka vi ri tiin ndia ra xaꞌa ndia ixita ndia inu, ra saa xaꞌa ndindata va ña xiꞌin ri. 7 Ra saa ndixika ndaꞌa ndia nuu ndia taꞌan ndia, ndia ndoꞌni ini inka nu, ña na kixi ndia chindiee taꞌan ndia xiꞌin ndia. Ra saa xaa ndia kan chindiee taꞌan ndia xiꞌin ndia. Ra iin chitu ndaa va uvi saa nu xiꞌin tiaka, ra saloꞌo koyo nu xiꞌin ndia kaꞌa mini kan. 8 Ra ta xini ra Simón ña xa Jesús, saa ra ndikun ndakusiti ra nuu ra, ra kachi ra saa:

―Tata, tiaa ra iyoo kuachi va kuvi yuꞌu, ndi su yoꞌo, ra ra yii va kuvi kun. Ña kan ke küvi kitaꞌan yu xiꞌin kun, ra vaꞌa ka na kutiaꞌa va kun nuu yu ―kachi ra xiꞌin Jesús.

9 Saa chi ndakanda ni ini ra Simón xaꞌa ña kuaꞌa ni tiaka tiin ndia. Ra ndakanda ni tu ini ndia itaꞌan xiꞌin va ra. 10 Ra ndakanda ni tu ini ra Jacobo, xiꞌin ra Juan ndia seꞌe ra Zebedeo, ndia itaꞌan xiꞌin ra Simón va. Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra Simón, kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi kun; chi vichin nduu kun ra sañaꞌa yuvi ña ndakundikun na yuꞌu ―kachi ra xiꞌin ra.

11 Ra saa ke̱e ndia chi yuꞌu mini kan xiꞌin barca ndia. Ra ndakoo ndiꞌi ndia chiñu ndia. Ra ndakundikun ndia Jesús, kuaꞌan ndia xiꞌin va ra.

Sandaꞌa Jesús iin ra ndoꞌo kueꞌe tiaꞌyu

12 Saa kuu iin kii ra xika Jesús iin ñuu, ra ndixaa iin tiaa ra ndoꞌo kue̱ꞌe̱ tiaꞌyu nuu ra. Ra ndakusiti ra, ra ndixinu nuu ra ndia ñuꞌu, ra xakundaꞌvi ka vi ra nuu ra, kachi ra saa:

―Tata, tu kuni kun, ra na sa kun ña mani ra na sandaꞌa va kun yuꞌu ―*kachi ra.

13 Ra saa nditandiaa ndaꞌa Jesús ra ndoꞌo kueꞌe tiaꞌyu kan ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Kuni va yu; ra na nduvaꞌa kun ―kachi ra xiꞌin ra.

Ra ndikun saa ndindoñuꞌu va kue̱ꞌe̱ tiaꞌyu kan sata tiaa kan. 14 Ra saa xaꞌndia Jesús chiñu nuu ra kachi ra saa:

―Kuaꞌan, ra ndia nii yuvi ndatüꞌun kun xiꞌin xaꞌa ña sandaꞌa yu yoꞌo. Chi takua nuu ra sutu va na kuꞌun kun, ra na kaniꞌi kun ñaꞌa ña soko kun ta kuꞌva kachi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ta yachi; ra na kundaa ini ndia sutu ña xa nduvaꞌa va kun ―kachi Jesús xiꞌin ra.

15 Ra vaꞌa ni ndikaꞌan ni va Jesús xiꞌin ra ña na ndatüꞌun ra, ndi su xa saa kundaa va ini yuvi xaꞌa ña nduvaꞌa ra. Ra iin vichin vichin ndindutia ndoso tuꞌun xaꞌa Jesús, ra kuaꞌa ka vi yuvi kuaꞌan nuu ra ña kuni soꞌo na ña ndakani ra, ra sandaꞌa ra na xiꞌin kueꞌe ña ndoꞌo na. 16 Ra kuaꞌa ni ichi ke̱e siin ra nuu na, ña ndixaꞌan ra iku yuu nuu köo yuvi ña ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi.

Sandaꞌa Jesús iin ra küvi kaka

17 Saa kuu iin kii ra íin Jesús sañaꞌa ra yuvi. Ra ikan ndee sava ndia fariseo, xiꞌin ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés. Ra saa tu na ke̱e ñuu ña ndikun ndiaa chi Galilea, ra saa tu na ke̱e ñuu ña ndikun ndiaa chi Judea va. Ra saa tu na ke̱e ñuu Jerusalén va. Ra mii Ndioxi taxi ndie̱e̱ ndaꞌa Jesús ña ^sandaꞌa ra yuvi na xiꞌi. 18 Ra saa kuu, ra ndixaa sava tiaa xiꞌin iin ra xiꞌi ra ndachi xaꞌa küvi kaka, ra kanduꞌu ra nuu ixto ndixaa ra xiꞌin ndia. Ra ndixika nduku ndia kiꞌvi ndia ña chikanduꞌu ndia ra ini veꞌe nuu nduꞌu Jesús. 19 Ndi su ndiküvi vi kiꞌvi ndia xiꞌin ra, chi iin chitu ndaa va yuvi. Ra saa ndaa ndia chi xini veꞌe, ra kaan ndia iin yavi xini ña. Ra yavi kan sanuu ndia ixto nuu kanduꞌu ra. Ra saa nduxinu ra tiañu takundiꞌi yuvi, nuu nduꞌu Jesús. 20 Ra te kundaa ini Jesús ña ndinuni ni ini ndia ^kandixa ndia, ña kuchuun va ra sandaꞌa ra ra. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra xiꞌi kan, kachi ra saa:

―Tata, xa xa kaꞌnu va ini yu xaꞌa kuachi kun ―*kachi ra xiꞌin ra.

21 Ra ta xini soꞌo ndia fariseo, xiꞌin ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra, ra saa xaꞌa ndia ndakani ini ndia: “¿Yoo ku ra yoꞌo, ra kachi ra saa xiꞌin ra kaa? Chee ni kuachi ke yoꞌo nuu Ndioxi, chi ndia nii yuvi, ra küvi sakaꞌnu ini na xaꞌa kuachi yo, chi indaa mituꞌun Ndioxi va ku ra kuvi sakaꞌnu ini xaꞌa kuachi yo”, kaꞌan ndia.

22 Ra kundaa kuaꞌa va ini Jesús ña ^ndakani ini ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―¿Nichuun ndakani ini ndo ña köo ndiayu yu ña sakaꞌnu ini yu xaꞌa kuachi yuvi? 23 ¿Ra ni ke vaꞌa kachi yu xiꞌin ra yoꞌo, tuvi ndo? ¿A vaꞌa ka na kachi yu ña: “Xa xakaꞌnu ini yu xaꞌa kuachi kun”? ¿Ra a vaꞌa ka na kaꞌan yu xiꞌin ra: “Ndakoo, ra kaka xaꞌa kun kunuꞌu kun”?, kachi yu. 24 Ra ña na kundaa vaꞌa ini ndo, ra vichin nuu ndo yoꞌo, na sandaꞌa yu ra yoꞌo, saa ke kundaa ini ndo chi yuꞌu kuvi ra tiꞌvi Ndioxi xaa, ra kuu mii yu ndiayu ña sakaꞌnu ini yu xaꞌa kuachi na yuuvi ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra nduchiꞌña kan, kachi ra saa:

―Ndakoò, ra ndakiꞌin kun ixto kun, ra kunuꞌu kun veꞌe kun ―kachi ra xiꞌin ra.

25 Ra ndikun nuu na saa ndakoò tiaa kan, ra ndakiꞌin ra ixto ra, ra kuanuꞌu ra veꞌe va ra. Ra ^ndasakaꞌnu ka vi ra Ndioxi xaꞌa ña nduvaꞌa ra. 26 Ra ndakanda ka vi ini yuvi xaꞌa ña xa Jesús. Ra ndasakaꞌnu ni na Ndioxi. Ra ndayuꞌvi ka vi ini na, kachi na saa:

―¿Ni ke yoꞌo? Ndia nii kii täan kuni yo ña, ra ndia vichin xini yo ña xituꞌun yoꞌo ―kachi na xiꞌin taꞌan na.

Kana Jesús ra Leví ña kundikun ra ra

27 Ra ta sandiꞌi Jesús, saa ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra, ra ndiyaꞌa ra nuu nduꞌu iin ra nani Leví ra ndiso chiñu kaya xuꞌun ndaꞌa na ñuu, ña kuaꞌan ndaꞌa gobierno ñuu Roma. Ra ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Na koꞌo xiꞌin yu ―kachi ra.

28 Saa ra, ndikun ndakoo ndiꞌi ra Leví chiñu ra, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra xiꞌin Jesús va.

29 Saa kuu, xakin ra Leví iin viko kaꞌnu veꞌe ra ña ndasatoꞌo ra Jesús. Ra kuaꞌa ka vi na kaya xuꞌun ndaꞌa na ñuu, xiꞌin sava ka yuvi xaa ndixkundee nuu mesa ña kuxi na xiꞌin ra. 30 Ra ndia fariseo, xiꞌin ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra xaꞌa ndia xa kuachi ndia ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, kachi ndia saa:

―¿Nichuun xixi ndo xiꞌin ndia kaya xuꞌun ndaꞌa yuvi, xiꞌin sava ka yuvi kuachi? Ra süvi na vaꞌa kuvi na ―kachi ndia.

31 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Na iyoo vaꞌa ini, ra xiniñüꞌu vi na kan na xatatan, chi na ndiee ndoꞌo va ku na xiniñuꞌu na xatatan. 32 Saa chi yuꞌu, ra växi yu chindiee taꞌan yu xiꞌin na vaꞌa, na köo kuachi, tuvi na. Chi xaꞌa na iyoo kuachi va ke xaa yu, ña vaꞌa na ndandiko ini na ra ndakiꞌin na ichi Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ndia fariseo.

Ndatuꞌun Jesús nichuun ke iyöo suꞌun ndia itaꞌan xiꞌin ra

33 Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin Jesús, kachi ndia saa:

―Na itaꞌan xiꞌin ra Juan, xiꞌin na itaꞌan xiꞌin ndia fariseo, ra kuaꞌa ni va ichi xïxi na, ña iyoo suꞌun na, ra kaꞌan ni tu na xiꞌin Ndioxi va. ¿Ra nichuun iyöo suꞌun tu ndia itaꞌan xiꞌin yoꞌo? Chi niña ndia xixi va kuvi ndia ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

34 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:

―Na ndee kusii ini xiꞌin migo na nuu iyoo viko tandaꞌa, ra küvi vi koo suꞌun na, ña koo na saa soko, chi ta íin va ra tandaꞌa xiꞌin na, ña kan ke küvi koo suꞌun na. 35 Ndi su vaxi kii, ra tiin ndia ra tandaꞌa kuꞌun ra xiꞌin ndia, ra saa vi ke ndoo na itaꞌan xiꞌin ra ña koo suꞌun na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

36 Ra saa ndikaꞌan ka ra iin tuꞌun ndichi xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ndia nii yuvi ra ndakäꞌma na iin ñaꞌñu tikoto xaa xiꞌin tikoto yata. Saa chi tu saa na sa na, saa ra ndiꞌi xaꞌa va tikoto xaa. Ra nii kindöo vaꞌa tu ña xiꞌin tikoto yata va. 37 Ra ndia nii yuvi ra täan na vino xaa ini ñii̱ yata, chi tu saa na sa na, saa ra, ndata va ñii̱ yata kan sa ra, ra ña uun va kuitia ndiꞌi ra, ra ndia ñii̱ kan ke ndiꞌi xaꞌa va. 38 Ña kan ke vino ra xaa, ra ini ñii̱ xaa ke xiniñuꞌu kuꞌun va ra, ra saa ke nii vino kütia, ra nii ñii̱ ña ñuꞌu ra ke ndïꞌi xaꞌa vi. 39 Ra na xiꞌi vino yata, ra küni na koꞌo na vino ra xaa, chi vaꞌa ni ka va xiꞌi vino yata kachi na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

6

Ndaꞌa Jesús ke iyoo ndiayu xaꞌa kii ña ndakindiee na

1 Saa kuu iin kii ña ndakindiee̱ na, ra ndiyaꞌa Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, nuu iyoo itu trigo. Ra xaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin Jesús kindiaa ndia yoko itu trigo kan. Ra sakoyo ndia nuni sata ña ^xaxi ndia. 2 Ra saa ndikaꞌan ndia fariseo xiꞌin ndia, kachi ndia saa:

―¿Nichuun xa ndo saa?, saa chi köo ndiayu ndaꞌa yo, ña sa yo saa kii yii saa chi kii ña ñakindiee̱ va yo kuvi ña ―kachi ndia xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin Jesús.

3 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:

―¿A täan kaꞌvi ndo ni ke kaꞌan tuꞌun Ndioxi xaꞌa ña xa ra rey David, xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin ra, ta ndikaꞌun ini ndia? 4 Saa chi su ndikiꞌvi va ra Rey David ini veꞌe ñuꞌu, ra kiꞌin ra ixta ña ndee nu yii ña soko na nuu Ndioxi, xixi ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra. Ra köo ndiayu ra sa ra saa, chi indaa ndia ku sutu va kuvi ndia iyoo ichi kuxi ixta kan ―kachi ra xiꞌin ndia.

5 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Yuꞌu, ra tiꞌvi Ndioxi xaa yoꞌo kuvi ra iyoo ndiayu ndaꞌa xaꞌa kii ña ndakindiee̱ na ndia ña ke vaꞌa sa yo, ra ndia ña ke küvi sa va yo ―kachi Jesús xiꞌin ndia fariseo.

Sandaꞌa Jesús iin tiaa ra kutuun ndaꞌa kii ña ndakindiee na

6 Ra saa kuu, inka tuku kii ña ndakindiee̱ na ra saa ndixaa Jesús iin veꞌe ñuꞌu ra xaꞌa ra sañaꞌa ra na tuꞌun Ndioxi. Ra veꞌe ñuꞌu kan nduꞌu iin tiaa ra kutuun ndaꞌa kuaꞌa. 7 Ra ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi xiꞌin ndia fariseo ra iin suꞌva nuu ndia ixtonani ndia Jesús, a sandaꞌa ra ra kue̱ꞌe ndaꞌa kan kii ña ndakindiee̱ na, ra saa ke niꞌi ndia taxi ndia kuachi xaꞌa Jesús, káꞌán ndia. 8 Ra xa kundaa va ini Jesús ña ndakani ini ndia. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kue̱ꞌe ndaꞌa kan, kachi ra saa:

―Ndakundichi ra na kuni takundiꞌi na yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ra.

Saa ra ndikun ndakundichi va ra kue̱ꞌe ndaꞌa kan maꞌñu na. 9 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia fariseo, kachi ra saa:

―Na ndakatuꞌun yu ndoꞌo. ¿Ndia ña ke kuvi sa yo kii ña ndakindiee̱ kachi ña tiaa ra Moisés? ¿A ña vaꞌa ke sa yo, a ña väꞌa? ¿A sakaku yo yuvi, a sandiꞌi yo xaꞌa va na? ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

10 Saa ixtoꞌni Jesús nuu takundiꞌi na xinunduu ndita kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kue̱ꞌe ndaꞌa kan kachi ra saa:

―Sandakaa ndaꞌa kun ―kachi ra xiꞌin ra.

Ra saa sandakaa tiaa kan ndaꞌa ra, ra ndikun nduvaꞌa va ña. 11 Ra tiaa ni ndisaa ini ndia fariseo xini ndia Jesús. Ra xaꞌa ndia kataꞌan ndia ndixa koo taxi ndia kuachi xaꞌa ra.

Ndikaxin Jesús uxi uvi tiaa ndia kaka chiñu nuu ra

12 Saa kuu iin kii ke̱e Jesús kuaꞌan ra iku kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra iinii ñuu ndaa ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi. 13 Ra te ndituvi saa kana ra takundiꞌi na ndikun sata ra, ra ndikaxin ra uxi uvi tiaa, ndia kaka chiñu nuu ra. Ra ndia yoꞌo kuvi ndia kuu apóstoles, ra tuꞌun yoꞌo kachi ña saa: “Ndia ^tiꞌvi Ndioxi.” 14 Ra suꞌva nani ndia ndikaxin Jesús: Simón ra ndakunani Pedro, inka ra nani Andrés ñani ra Simón, iin ra nani Jacobo, iin ra nani Juan, iin ra nani Felipe, inka ra nani Bartolomé, 15 inka ra nani Mateo, iin ra nani Tomás, inka ra nani Jacobo seꞌe ra Alfeo, iin ra nani Simón ra xindikaa xiꞌin partido ña nani Zelote, 16 inka ra nani Judas, ñani ra Jacobo, iin ra nani Judas Iscariote ra ndixiko Jesús.

Sañaꞌa Jesús kuaꞌa ni yuvi

17 Saa ke̱e Jesús iku kan ra ndakiꞌin ra vaxi nuu ra xiꞌin ndia ndakaxin ra kaka chiñu nuu ra. Ra ta nduxinu ndia iin yoso, ra xa ikan va ndee kuaꞌa ni ka na ndikun sata ra ña ndiatu na ra. Ra xaa kuaꞌa ni tu yuvi, na ke̱e iinii kuvi ñuu ña ndikun ndiaa Judea, xiꞌin ñuu ña ndoꞌni yuꞌu tiañuꞌu, ña ndikun ndiaa ñuu Tiro xiꞌin ñuu Sidón, ra saa tu na ke̱e ñuu Jerusalén va. Ra ndakutaꞌan takundiꞌi yuvi yoꞌo ña kuni soꞌo na tuꞌun ña kaꞌan ndoso ra, ra kuni tu na ña na sandaꞌa va ra na. 18 Ra kuaꞌa ni na ku mii tachi ndivaꞌa, nduvaꞌa xa Jesús. 19 Ra takundiꞌi na xiꞌi, ra kuni na ña tiandiaa ndaꞌa na Jesús, chi kundaa ini na ña ku mii ra ndie̱e̱ ña sandaꞌa ra na, ra nduvaꞌa ndiꞌi va na xiꞌi xa ra.

Na kusii ni ini xiꞌin na kusuchi ni ini vaxi kii

20 Ra saa ndakotoꞌni Jesús nuu na ndikun sata ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Vaꞌa ni kee ndoꞌo, na ndaꞌvi, chi xa ndixaa va kii ña kaꞌndia Ndioxi chiñu nuu ndo.

21 ’Vaꞌa ni kee ndoꞌo, na kaꞌun ini vichin, chi vaxi kii ra ndoo ndoso va ña nuu ndo.

Vaꞌa ni kee ndoꞌo na xaku vichin, chi vaxi kii ra kusii ni ini ndo.

22 ’Vaꞌa ni kee ndo tu kundasi taꞌan na xiꞌin ndo, ra taxi na ndoꞌo, ra kañaꞌa na xaꞌa ndo, xaꞌa ña kandixa ndo yuꞌu, ra tiꞌvi Ndioxi xaa yoꞌo. 23 Kusii ni ini ndo ta xa na xaa kii kan, ra kuaku ndo, chi xa iyoo va ña vaꞌa taxi Ndioxi ndaꞌa ndo ndivi. Ra ta kuꞌva ^xa ndivaꞌa na xiꞌin ndo vichin, ra saa ke xa tu na xii xikua na xiꞌin na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va.

24 ’Ndi su ndaꞌvi ni ndoꞌo na kuika, chi xa iyoo vaꞌa ni va ini ndo vichin, ndi su vaxi kii ra köo ña vaꞌa niꞌi vi ndo.

25 ’Ndaꞌvi ni ndoꞌo, na iyoo ña xixi vichin, chi vaxi kii ra kaꞌun ni ini ndo.

’Ndaꞌvi ni ndoꞌo, na ^xáku̱ vichin, chi vaxi kii ra kusuchi ni ini ndo ra kuaku ni ndo.

26 ’Ndaꞌvi ni ndoꞌo, na chinuu toꞌo ni na tuꞌun xaꞌa vichin, chi saa ke xa tu na xii xikua ndo xiꞌin na maña, na ndikaꞌan ndoso siki tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va ―kachi Jesús xiꞌin na.

Na kuꞌvi ini yo kuni yo na saa ini xini yo

27 Vichin ^kaꞌan yu xiꞌin ndoꞌo na xini soꞌo ña kaꞌan yu:

―Kuꞌvi ini ndo kuni ndo na saa ini xini ndoꞌo; ra sa ndo ña vaꞌa xiꞌin na kundasi ndoꞌo. 28 Ra tu ndia na kañaꞌa xaꞌa ndo, a kundivaꞌa na xiꞌin ndo, ra na kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi xaꞌa na, ña na chindiee ra na. 29 Ra tu ndia na xakin xaꞌndia nuu ndo, ra käni ndo na. Chi na taxi ndo inka xiyo, na kani va na. Ra tu ndia na kuni ndakindiaa chiꞌlo ndixi ndo, ra kuxïꞌndia ndo ña nuu na; chi ndia tikoto ña ndixi ndo na kuꞌun xiꞌin va na. 30 Tu ndia na nduku ñaꞌa nuu ndo, ra kuxïꞌndia ndo ña nuu na. Ra tu ndia na kindiaa ñaꞌa ndo, ra na käꞌan kuachi ndo xaꞌa ña. 31 Ra tu kuni ndo sa yuvi ña vaꞌa xiꞌin ndo, ra ña vaꞌa na sa tu ndoꞌo xiꞌin va na.

32 ’Ra tu kuꞌvi ini ndo xini ndo takua yuvi na kuꞌvi ini xini ndoꞌo, saa ra, köo yaꞌvi ndiaa vi ña nuu Ndioxi, chi saa ke xa tu yuvi na xïni ichi Ndioxi va. 33 Tu xa ndo ña vaꞌa xiꞌin takua yuvi, na xa ña vaꞌa xiꞌin ndo, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña nuu Ndioxi, chi saa xa tu yuvi kuachi va. 34 Ra tu chindiee ndo xuꞌun takua yuvi, na xini ndo kuchuun ndataxi ña ndaꞌa va ndo, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña nuu Ndioxi, chi saa xa tu yuvi na xïni ichi Ndioxi va: saa chi chindiee na xuꞌun taꞌan na ra ndiatu ini na ña ndakiꞌin na ña xiꞌin siki va ña. 35 Kuꞌvi ini ndo kuni ndo na saa ini xini ndoꞌo, ra sa ndo ña vaꞌa xiꞌin na. Ra tu chindiee ndo xuꞌun na ra ndiätu ini ndo ña ndakiꞌin ndo ña ndaꞌa na. Saa ke niꞌi ndo ña vaꞌa nuu Ndioxi, ra kunani ndo seꞌe Ndioxi ra kaꞌnu. Chi vaꞌa ni ini Ndioxi xiꞌin takundiꞌi va yuvi, nii na köo ña toꞌo kuvi na, ra nii na yuvi ñaꞌa kuvi va na. 36 Ra na kundaꞌvi ini ndo kuni taꞌan ndo, ta kuꞌva kundaꞌvi ini Ndioxi xini ra ndoꞌo.

Na käꞌan yo xaꞌa kuachi yuvi

37 ’Na käꞌan ndo xaꞌa kuachi inka yuvi, saa ke käꞌan Ndioxi ña iyoo kuachi ndo. Ra na satävi chiꞌña ndo yuvi, saa ke satävi chiꞌña Ndioxi ndoꞌo. Ra koo kaꞌnu ini ndo xaꞌa ña xa inka yuvi xiꞌin ndo, saa ke koo kaꞌnu ini Ndioxi xaꞌa ndo. 38 Ra vaꞌa ni na koo ini ndo xiꞌin yuvi; ra na taxi ndo ñaꞌa ndaꞌa na xiꞌin ña kusii ini ndo, ra saa ke taxi Ndioxi ñaꞌa ndaꞌa ndo. Ra chikaa ka ra siki ña sandiko ra ndaꞌa ndo, chi ta kuꞌva chuꞌun ndo xiꞌin yuvi, ra saa ke chuꞌun tu Ndioxi xiꞌin va ndo ―kachi Jesús.

39 Ra saa ndikaꞌan Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―¿A kuvi kunuu iin ra kuaa ichi nuu inka ra kuaa, tuvi ndo? Su küvi chi koyo uvi saa va ndia yavi. 40 Ra ndia nii na sakan sakuaꞌa ra küvi sa chee na nuu maestro na, chi na sakan kutuꞌva va kuvi na. Ra ndia na ndiꞌi kaꞌvi na, saa vi ke xinu na koo na ta kuꞌva iyoo maestro na.

41 ’¿Nichuun vaꞌa ixtoꞌni kun nuu miꞌi loꞌo ña ndikaa nuu ñani kun, ra kïꞌin kun kuenda xiꞌin itun chee ndikaa nuu mii kun? 42 Ra tu xïni kun itun chee ndikaa nuu mii kun, ¿ra nichuun vaꞌa kiꞌin kun kuenda ña kaꞌan kun xiꞌin ñani kun: “Ñani, naꞌa, na tava yu miꞌi loꞌo ña ndikaa nuu kun”, kachi kun? ¡Ra ra chiꞌña tuꞌun va kuvi kun! Chi xiꞌna ka itun chee ndikaa nuu mii kun na tava kun. Ra saa ke vaꞌa ndakotoꞌni kaxi kun, ra vaꞌa tava kun miꞌi loꞌo ña ndikaa nuu ñani kun ―kachi Jesús xiꞌin na.

Xiꞌin chiñu ña xa va yuvi ke ndakuni yo na

43 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na, kachi ra saa:

―Takundiꞌi itun kuiꞌi tu vaꞌa, ra küvi kuun kuiꞌi ña väꞌa ndaꞌa nu. Ra takundiꞌi itun väꞌa, ra küvi kuun kuiꞌi ña vaꞌa ndaꞌa nu. 44 Takundiꞌi itun kuiꞌi ra xiꞌin ñaꞌa ña kuun ndaꞌa nu ke ndakuni yo nu. Chi küun koxi ndaꞌa itun ìñu̱, ra nii uva küun ndaꞌa ìñu̱ nañu. 45 Ra saa tu iin tiaa va, ra iyoo ña vaꞌa nima, ra ña vaꞌa tu ndatuꞌun va ra. Ra iin tiaa ra iyoo ña väꞌa nima, ra ña väꞌa ndatuꞌun va ra. Chi takundiꞌi ña iyoo nima yo ke kaꞌan va yo ―kachi Jesús xiꞌin na.

Sakuaꞌa Jesús yuvi iin tuꞌun ndichi xaꞌa uvi veꞌe

46 Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na, kachi ra saa:

―¿Nichuun kaꞌan ndo, “Tata, Ra Kaꞌnu”, xiꞌin yu, ra xïin tu ndo sa ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo? 47 Na kaꞌan yu xiꞌin ndo, ndia kuꞌva ke iyoo yuvi na ndikun yuꞌu, ra kandixa na ña kaꞌan yu xiꞌin na. 48 Ta iyoo iin tiaa ra xavaꞌa iin veꞌe, ra kunu ni chikaa ra xaꞌa ña, chi ndia sata kava kaku xaꞌa ña, ra kii nduxinu tiañuꞌu kaꞌnu, ra ndiee ni kani ndiaa ra ña, ra ndikuchüun ra sanduva ra ña, chi tuun ni va xikundichi ña, saa ke iyoo na. 49 Ndi su na xini soꞌo tuꞌun ña kaꞌan yu, ra kandïxa na ña, ra ta iyoo iin tiaa ra xavaꞌa veꞌe, ra ndichikäa kunu ra xaꞌa ña, chi nuu ñuꞌu taya va sakaku ra xaꞌa ña, ke iyoo na kan. Ra kii nduxinu tiañuꞌu kaꞌnu, ra ikan vi kiꞌin ra veꞌe kan sakoꞌni ra, ra sandiꞌi yaa va ra xaꞌa ña ―kachi Jesús.

7

Sandaꞌa Jesús iin ra xachiñu nuu ra soldado ra kuchee

1 Ra te sandiꞌi Jesús ndikaꞌan ra xiꞌin na ndee xini soꞌo, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi ñuu Capernaum. 2 Ra ikan iyoo iin ra kuchee nuu iin ciento ndia soldado ndia ñuu Roma. Ra iyoo iin ra xachiñu nuu ra, ra kuꞌvi ni ini ra xini ra ra, ra saa kiꞌin kueꞌe ra xachiñu nuu ra, ra xa iin numi va kuvi ra. 3 Ra ta kundaa ini ra kuchee nuu ndia soldado kan, ña xa ndixaa Jesús ñuu Capernaum, ra saa kana ra ndia xikuaꞌa inuu nuu na judío. Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, ña na kuꞌun ndia kuaku ndaꞌvi ndia nuu Jesús, ña kixi ra sandaꞌa ra, ra xachiñu nuu ra. 4 Ra saa ndixaa ndia nuu Jesús ra xaꞌa ndia xakundaꞌvi ndia nuu ra, kachi ndia saa:

―Tata, vaxi ndi kuaku ndaꞌvi ndi nuu kun ña na kuꞌun kun xiꞌin ndi ra sandaꞌa kun ra xachiñu nuu ra kuchee nuu ndia soldado, saa chi xiniñuꞌu va chindiee taꞌan kun xiꞌin ra chi vaꞌa ni tiaa kuvi ra. 5 Ra suvi ra xavaꞌa veꞌe ñuꞌu ña iin ñuu ndi, chi kuꞌvi ni ini ra xini ra yoo, na ñuu Israel. Ña kan ke vaxi ndi nduku ndi ña mani nuu kun ―kachi ndia xikuaꞌa kan xiꞌin Jesús.

6 Saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia. Ra ta xa kuyachin ndia vaxi ndia nuu iin veꞌe ra kuchee kan, ra saa tiꞌvi ra ndia itaꞌan xiꞌin ra kuaꞌan ndia ña kaꞌan ndia xiꞌin Jesús. Ra ta ndixaa ndia nuu vaxi Jesús, ra saa kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Tata, sandïꞌi kun mii kun, chi köo ichi ra ña kiꞌvi kun veꞌe ra, chi ra kaꞌnu ni kuvi yoꞌo nuu ra, kachi ra xiꞌin ndi ña vaxi ndi nuu kun. 7 Ña kan ke nii ndixändiee ini ra ña kixi mii ra nuu kun. Ra suꞌva va kachi ra xiꞌin chiñu ña vaxi nuu kun: “Tata, vaꞌa ni ñaa va na kundichi kun, ra kaꞌan kun xiꞌin kueꞌe̱ ra nduvaꞌa va ra xachiñu nuu yu. 8 Chi xini va yu, chi iyoo na xaꞌndia tu chiñu nuu yuꞌu va, ra kandixa va yu na; ra yuꞌu tu, xaꞌndia chiñu nuu ndia soldado ra kandixa va ndia yuꞌu: Kuaꞌan ndo, kachi yu xiꞌin ndia, ra kuaꞌan va ndia; Naꞌa ndo, kachi yu, ra vaxi va ndia. Ra saa tu ra xachiñu nuu va yu, xaꞌndia yu chiñu nuu ra, ra kandixa va ra ña kaꞌan yu xiꞌin ra”, kachi ra xiꞌin chiñu vaxi nuu kun ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

9 Ra ta xini soꞌo Jesús, ra ndakanda ni ini ra xiꞌin tuꞌun ña ndikaꞌan tiaa kan, ra ndakotoꞌni ra nuu na ndikun sata ra. Ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi täan ndaniꞌi yu ndia nii na Israel na kandixa yuꞌu ta kuꞌva kandixa ra yoꞌo yuꞌu ―kachi Jesús xiꞌin na.

10 Ra te ndandiko ndia ndixaꞌan xiꞌin chiñu ndaxaa ndia veꞌe ra kuchee kan, ra xa nduvaꞌa va ra xachiñu nuu ra, chi xa sandaꞌa va Jesús ra.

^Sandatiaku Jesús seꞌe iin ñaꞌa ña ndukuaan

11 Saa kuu ndakiꞌin Jesús, kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ñuu ña nani Naín. Ra kuaꞌa ka vi yuvi ndikun sata ra kuaꞌan na. 12 Ra ta kuyachin ra nuu ñuu kan, ra xini ra kuaꞌan na nduxin na iin ndii, ra seꞌe iin ñaꞌa ña ndukuaan va kuvi ra. Ra iin mii tuꞌun saa va kuvi seꞌe ña. Ra kuaꞌa ka vi yuvi kuaꞌan xiꞌin ña, ña nduxin na ra. 13 Ra ta xini Jesús ñaꞌa yoꞌo, ra kundaꞌvi ni ini ra xini ra ña, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ña kachi ra saa:

―Nana, xäku kun ―kachi ra. 14 Ra saa kuyachin Jesús ra nditiandiaa ndaꞌa ra ixto ndii kan. Ra ndikun ndixkundita va ndia kuaꞌan xiꞌin ndii. Ra ndikaꞌan Jesús, kachi ra saa:

―Ra loꞌo, xiꞌin yoꞌo kaꞌan yu: ¡Ndakoo! ―kachi ra.

15 Ra saa ndatiaku va ra loꞌo kan, ra ndakunduꞌu ra nuu ixto, ra xaꞌa ra kaꞌan ra, ra saa ndataxi Jesús ra ndaꞌa siꞌi ra. 16 Ra te xini yuvi kan ña ndatiaku ra, ra ndiyuꞌvi ni na. Ra xaꞌa na ^ndasakaꞌnu na Ndioxi, kachi na saa:

―Iin ra kaꞌnu, ra kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi kuvi ra xaa nuu yo. Chi Ndioxi kuvi ra xaa chindiee taꞌan xiꞌin yo ―*kachi na.

17 Ra saa ndindutia ndoso tuꞌun xaꞌa Jesús, iinii kuvi ñuu ña ndikun ndiaa chi Judea xiꞌin sava ka ñuu ña ndoꞌni yachin kan.

Tiꞌvi ra Juan ra sakuchi yuvi ndia itaꞌan xiꞌin ra kuaꞌan ndia nuu Jesús

18 Ndatuꞌun ndia itaꞌan xiꞌin ra Juan xaꞌa ña xa Jesús, ra ta kundaa ini ra Juan, ra saa kana ra uvi ndia itaꞌan xiꞌin ra, 19 ra tiꞌvi ra ndia kuaꞌan ndia ndakatuꞌun ndia Jesús ña vaꞌa na kundaa ini ra: a ra kan kuvi ra xa iyoo tuꞌun xa kixi sakaku na yuuvi yoꞌo, a kundiatu ndia inka va ra, kachi ra Juan xiꞌin ndia.

20 Ra saa ndixaa ndia nuu Jesús ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Ra Juan, ra ^sakuchi yuvi kuvi ra tiꞌvi nduꞌu vaxi ndi ña ndakatuꞌun ndi yoꞌo: “¿A yoꞌo kuvi ra xa iyoo tuꞌun xaꞌa kixi sakaku nduꞌu? ¿A xiniñuꞌu kundiatu ndi inka va ra?” ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

21 Ra suvi mii hora yoꞌo ke kuaꞌa ni na xiꞌi sandaꞌa Jesús, ra kuaꞌa ni tu na ñuꞌu tachi ndivaꞌa va sandaꞌa ra, ra kuaꞌa ni tu na kuaa va ndakotoꞌni xa ra. 22 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuaꞌan ndo ra ndatuꞌun ndo xiꞌin ra Juan ña xini ndo xiꞌin ña xini soꞌo ndo: Chi na kuaa ra ^ndakotoꞌni va na; ra na küvi kaka, ra ^ndakaka va na; ra na ndoꞌo kueꞌe̱ tiaꞌyu, ra ^nduvaꞌa va na; ra na soꞌo, ra ^ndanuña va soꞌo na; ra na ndii, ra ^ndatiaku va na. Ra ndakani yu tuꞌun Ndioxi nuu na ndaꞌvi ña vaꞌa na kaku va na. 23 Ra vaꞌa ni ^kee yuvi na ndikun yuꞌu, ra kuëe xa uvi ini na xaꞌa tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

24 Ra ta ndakiꞌin ndia tiꞌvi ra Juan kuanuꞌu ndia, ra saa xaꞌa Jesús kaꞌan ra xaꞌa ra Juan xiꞌin na ndee kan, kachi ra saa:

―¿Ndixa kaa tiaa ra ndixaꞌan ndo xini ndo iku yuu kan? ¿A xini ndo iin tiaa ra kisi ña, ta kuꞌva ndoꞌo iin ndoo ñuꞌu ta xika tachi? 25 Ra tu süvi saa kaa ra, ¿ra ndixa ke kaa tiaa ra ndixaꞌan ndo xini ndo? ¿A xini ndo iin tiaa ra ndixi tikoto vaꞌa, ña yaꞌvi? Ra xa kundaa ini ndo chi na ndixi tikoto vaꞌa, ña savi, ra vaꞌa ni va iyoo na kan, ra veꞌe vaꞌa nuu ndee na Rey va ndee na. 26 Ra tu süvi saa kaa ra ndixini ndo, ¿ra ndixa va ke kaa ra? ¿A xini ndo iin ra kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi? Ndixa va, chi suvi kuvi va ra. Chi chee ka va chiñu ña ^xa ra Juan nuu takundiꞌi na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa. 27 Ra xaꞌa ra Juan yoꞌo ke kaꞌan ña tiaa na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ña kunuu ra kixi va ra, ra suꞌva ke kachi ña:

Yoꞌo tiꞌvi yu iin tiaa ra kunuu kuꞌun ndasavii ichi kun,

kachi tuꞌun Ndioxi kan.

28 ’Ra na kundaa ini ndo chi ra Juan ra sakuchi yuvi kuvi ra chee ka nuu takundiꞌi na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa. Ndi su na kuëe xiniñuꞌu vaꞌa vichin nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra na kan kuvi na nduchee ka nuu ra Juan va.

29 Ra ta xini soꞌo na ña ndikaꞌan ndoso ra Juan ra chinuu toꞌo ni na tuꞌun xaꞌa Ndioxi, ra ndikaꞌan na xiꞌin ra, ra sakuchi ra na, ra ndia na kaya xuꞌun kuaꞌan ndaꞌa gobierno ñuu Roma va, chichi xa ra. 30 Ndi su ndia fariseo xiꞌin ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra kundasi va ndia ña vaꞌa, ña kuni Ndioxi sa ra xiꞌin ndia, ra nii ndixïin tu ndia ña sakuchi ra Juan va ndia. 31 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na, kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi na chinuu yu xiꞌin ndoꞌo na ndee vichin? ¿Ra yo kuvi tu na inuu ndo xiꞌin? 32 Na kaꞌan yu xiꞌin ndo ndia kuꞌva ke iyoo ndo. Ndoꞌo, ra ta iyoo na kuachi na sasiki nuu yaꞌvi va ke iyoo ndo, ra kaꞌan na xiꞌin taꞌan na, kachi na saa: “*Tivi ndi yaa sii xiꞌin tiyoo, ra ndixïin ndo taxaꞌa ndo; ra xita ndi yaa suchi ini, ra nii ndixïin tu ndo kuaku va ndo”, kachi na xiꞌin taꞌan na. 33 Ra ta iyoo na kuachi kan va ke, iyoo ndoꞌo, na ndee tiempo vichin. Chi kixi ra Juan ra sakuchi yuvi, ra nii ndixïxi ra, ra nii vino ndixïꞌi ra, ra kaꞌan ndo ña kuu mii ra tachi ndivaꞌa. 34 Ra vichin xaa tu yuꞌu, ra tiꞌvi Ndioxi; ra ^xixi yu, ra ^xiꞌi yu vino, ra kaꞌan ndo xaꞌa yu: ña xixi ni yu, ra xiꞌi ni yu vino, ra itaꞌan tu yu xiꞌin yuvi kuachi, xiꞌin na maña na kaya xuꞌun kuaꞌan ndaꞌa gobierno ñuu Roma va, kachi ndo. 35 Ra na ^ndakiꞌin ña vaꞌa, ña ndichi ña taxi Ndioxi kuvi na ndañaꞌa ña ku na seꞌe va ra ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ndixaa Jesús veꞌe ra Simón ra itaꞌan xiꞌin ndia fariseo

36 Iin ra nani Simón ra itaꞌan xiꞌin ndia fariseo ra ndixaꞌan ra ndikaꞌan ra xiꞌin Jesús ña kuꞌun ra kuxi ra xiꞌin ra. Ra saa ndixaa Jesús ndixkunduꞌu ra nuu mesa. 37 Ra suvi mii ñuu kan iyoo iin ñaꞌa, ña iyoo ni kuachi, ra nduꞌu ni tuꞌun kiꞌvi xaꞌa ña. Ra ta kundaa ini ña ña ndixaa Jesús kuxi ra xiꞌin ra Simón, ra saa ndixaa ña ra niꞌi ña iin yuyu, ra iin chitu ndaa ña xiꞌin ndutia ra xaꞌan tami, tia yaꞌvi ni. 38 Ra ndixaa ña ndixikusiti ña xaꞌa Jesús, ra xaku ni ña, ra xaꞌa ndikoyo tiakuii nuu ña sata xaꞌa ra, ra xaꞌa ña ndakatia ña xaꞌa ra xiꞌin tiakuii nuu ña. Ra xiꞌin ixi xini ña sandachi ña xaꞌa ra. Ra ta ndiꞌi, saa tiatuvi yuꞌu ña xaꞌa ra, ra kiꞌin ña ndutia xaꞌan tami chikaa ña xaꞌa ra. 39 Ra ta xini ra Simón ña xa ñaꞌa kan, saa xaꞌa ra ndakani ini ra, kaꞌan ra saa: “Süvi ndixa vi ra kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi kuvi ra yoꞌo, saa chi tu ndixa suvi ra, saa ra xa kundaa va ini ra ndia ñaꞌa kuvi ña yoꞌo, saa chi süvi ña vaꞌa kuvi ña”, kaꞌan ra. 40 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Simón, iyoo iin ña kuni yu kaꞌan yu xiꞌin kun ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ra Simón, kachi ra saa:

―Vaꞌa va, kaꞌan xiꞌin yu Tata Maestro ―kachi ra.

41 Ra saa xaꞌa Jesús ndakani ra iin tuꞌun ndichi kachi ra saa:

―Saa ndoꞌo uvi tiaa ndia xinika xuꞌun nuu iin ra satatu xuꞌun yuvi. Iin ra xinika uꞌun ciento denario, ra inka ra xinika uvi xiko uxi ña. 42 Ra ndinïꞌi ndia xuꞌun ndataxi ndia ndaꞌa tiaa kan. Ra saa xa kaꞌnu ini ra xaꞌa uvi saa va ndia, kachi tuꞌun ndichi yoꞌo. Ra kaꞌan yoꞌo xiꞌin yu vichin: ¿Yoo kuvi ndia yoꞌo, ndia kuꞌvi ni ka ini kuni tiaa ra xa kaꞌnu ini xiꞌin ndia, tuvi yoꞌo? ―kachi Jesús xiꞌin ra Simón.

43 Ra saa ndakuiin ra Simón, kachi ra saa:

―Ra kuaꞌa ni ka xinika kuvi ra kuꞌvi ni ka ini xini tiaa kan, tuvi yuꞌu ―kachi ra.

Saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa:

―Ña ndixa ke ndikaꞌan kun ―kachi ra xiꞌin ra.

44 Saa ndakotoꞌni Jesús nuu ñaꞌa kan. Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra Simón, kachi ra saa:

―¿A xini kun ña xa ñaꞌa yoꞌo xiꞌin yu? Chi ta xaa yu veꞌe kun, ra köo tiakuii nditaxi kun ndoo xaꞌa yu. Ndi su ña yoꞌo, ra xaa ña ndakatia ña xaꞌa yu xiꞌin tiakuii nuu ña, ra sandachi ña xaꞌa yu xiꞌin ixi xini ña. 45 Ta xaa yu veꞌe kun, ra ndixätoꞌo kun yuꞌu. Ndi ña yoꞌo, ra xatoꞌo ni va ña yuꞌu, chi tiatuvi yuꞌu ni va ña xaꞌa yu. 46 Ra nii aceite ndichikäa kun xini yu, ndi su ña yoꞌo, ra xaa ña chikaa ña ndutia xaꞌan tami xaꞌa yu. 47 Ra ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin kun vichin, chi kuaꞌa ni kuachi ña yoꞌo ra xa xa kaꞌnu va ini yu xaꞌa ña, ra kuꞌvi ni ini ña xini ña yuꞌu; ndi su na loꞌo ni iyoo kuachi tuvi na, ra loꞌo va kuꞌvi ini na xini na yuꞌu ―kachi Jesús xiꞌin ra Simón.

48 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ñaꞌa kan, kachi ra saa:

―Xa xa kaꞌnu va ini yu xaꞌa takundiꞌi kuachi kun ―kachi ra xiꞌin ña.

49 Ra na ndee xixi xiꞌin ra nuu mesa kan, ra xaꞌa na kaꞌan na xiꞌin taꞌan na kachi na saa:

―¿Yoo kuvi ra yoꞌo ña vaꞌa xa kaꞌnu ini ra xaꞌa kuachi yuvi? ―kachi na.

50 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ñaꞌa kan, kachi ra saa:

―Xaꞌa ña kandixa kun yuꞌu va ke ndikaku kun, ra vichin kuanuꞌu, ra ndïꞌi ka ini kun ―kachi ra xiꞌin ña.

8

Na siꞌi na chindiee taꞌan xiꞌin Jesús

1 Ra ta ndiꞌi, ra ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin ra. Ra iinii kuvi ñuu naꞌnu, xiꞌin ñuu vali kaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi. Ra ndatuꞌun ra xiꞌin na xaꞌa ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. 2 Ra kuaꞌan tu sava na siꞌi va xiꞌin Jesús, ra na kan kuvi na tava ra tachi ndivaꞌa ini ta yachi, ra sandaꞌa ra na xiꞌin kueꞌe ña ndoꞌo na. Ra ikan kuaꞌan ña nani María ña ñuu Magdala, ra ña yoꞌo ke tava Jesús uxa nuu tachi ndivaꞌa ini. 3 Ra kuaꞌan tu ña Juana ña yasiꞌi ra Chuza ra xindiso chiñu xiꞌin veꞌe ra rey Herodes va; ra kuaꞌan tu ña Susana va, ra kuaꞌa ni ka tu sava na siꞌi va kuaꞌan. Ra na siꞌi kan kuvi na chindiee taꞌan xiꞌin Jesús, ña taxi na ndia ndia ka ñaꞌa ña xiniñuꞌu ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ra chiꞌi

4 Ra iin ndisaa ñuu ke̱e yuvi ndixaa na nuu Jesús. Ra kuaꞌa ka vi kuvi na ndakuitaꞌan ña kuni soꞌo na ña kaꞌan ra. Ra saa xaꞌa ra ndatuꞌun ra iin tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

5 ―Saa kuu, ra kee iin ra chiꞌi kuaꞌan ra chiꞌi ra itu trigo, ra saa kuu ra xatia yava ra nuni vali kan kuaꞌan ra. Ra sava ña ndikoyo yuꞌu ichi, ra ndixañu va na ña, ra xaa tu saa ra ndakiꞌin ri ña xaxi va ri. 6 Ra sava ña ndikoyo tiañu yuu va ra ndindutia va ña. Ndi su kama ni va ndachi ña chi kuëe kani koꞌyo xaꞌa ña. 7 Ra sava tu ña ndikoyo nuu iyoo ndikin ìñu̱, ra inuu ndindutia va ña. Ndi su ndiküvi vi kuaꞌnu ña chi ìñu̱ kan va sanduxin ñaꞌa. 8 Ra ña ndikoyo nuu ñuꞌu xaꞌan, ra vaꞌa ni xaꞌnu ña. Chi iin mituꞌun yoko trigo ra ndia iin ciento va nuni vali taxi ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ra te sandiꞌi ra ndikaꞌan ra xiꞌin na xaꞌa ña yoꞌo, ra saa ndiee ka vi ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Ndoꞌo, na xini soꞌo ña kaꞌan yu. Ra ndakiꞌin xini ndo ni ke kuni kachi ña ―kachi ra xiꞌin na.

Ni xaꞌa ke kaꞌan Jesús tuꞌun ndichi

9 Saa ndindakatuꞌun ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Tata, ¿ni ke kuni kachi tuꞌun ndichi ña ndikaꞌan kun? ―kachi ndia xiꞌin ra.

10 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―Ndoꞌo, ra mii Ndioxi va kuvi ra ^taxi ndiayu ndaꞌa ndo ña kundaa ini ndo xaꞌa ichi mii ra, ña iyoo seꞌe nuu xaꞌndia ra chiñu. Ndi su inka yuvi, ra ^täxi vi ra ña ndaꞌa na kan. Ra xaꞌa ña kan ke takundiꞌi ña kuni yu kaꞌan yu xiꞌin na, ra xiꞌin tuꞌun ndichi va kaꞌan yu ña xiꞌin na. Ra nii ixtoꞌni na, ndi küni na, ra nii xini soꞌo va na, ndi kundäa ini na ni ke kuni kachi vi ña.

Ndakani Jesús nuu ndia itaꞌan xiꞌin ra xaꞌa tuꞌun ndichi xaꞌa ra chiꞌi

11 Ra suꞌva ke kachi tuꞌun ndichi yoꞌo:

Nuni ña ndixitia yava yoꞌo kuvi tuꞌun Ndioxi. 12 Ra ña ndikoyo yuꞌu ichi, kuvi yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi. Ra xaa timiaꞌa tava ri ña nima na, ña na kandïxa na Ndioxi ra käku na. 13 Ra ña ndikoyo tiañu yuu, kuvi yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi. Ra kusii ni ini na ndakiꞌin na ichi Ndioxi, ndi su kuëe kunu ñuꞌu tioꞌo ña nima na, chi loꞌo ni va tiempo ^kandixa na, ra ta vaxi tundoꞌo nuu na, saa ra ndiko ini va na. 14 Ra ña ndikoyo tiañu ìñu̱, kuvi yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi, ndi su kuee kuee naa ini va na xaꞌa tuꞌun Ndioxi. Ra xaꞌa ndakundiꞌi ini na xaꞌa ña kuika, xiꞌin xaꞌa ña sii ini iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va, ra xä ka na ña vaꞌa. 15 Ra ña ndikoyo ñuꞌu xaꞌan, kuvi yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi. Ra ndinuni ni kandixa na tuꞌun ña xini soꞌo na, ra chuvaꞌa na ña nima na. Ra kuëe ndiko ini na, chi niña ña vaꞌa va xa na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Ndikaꞌan Jesús tuꞌun ndichi xaꞌa iin ñuꞌu ña tuun nuu na

16 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa:

―Köo iin yuvi ndatuun ñuꞌu, ra ndasi tu na nuu ña. A chikaa seꞌe tu na ña tixi ixto. Chi nuu sukun va chinduꞌu na ña, ra saa ke vaꞌa yeꞌe nuu takundiꞌi na kuaꞌan kiꞌvi veꞌe. 17 Ra takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo seꞌe, ra ndatuvi ndiꞌi va xaꞌa ña, ra saa tu ña kundäa ini yuvi xaꞌa va, chi vaxi kii ra kundaa va ini na xaꞌa ña.

18 ’Ra ña kan ke kuenda ni koo ndo xiꞌin ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo ra na sa ndo ña. Chi na xiin xini soꞌo ña sañaꞌa yu ra kuaꞌa ni ka ña ndichi taxi Ndioxi ndaꞌa na; ndi su na xïin kuni soꞌo tuꞌun yu, ra ndia ña loꞌo ña xa xini na tuvi mii na ke kindiaa Ndioxi ndaꞌa va na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Xaa siꞌi Jesús xiꞌin na ñani ra nuu xika ra

19 Ra saa xaa siꞌi Jesús xiꞌin na ñani ra nuu iin ra, ra ndiküvi kiꞌvi na veꞌe nuu iin ra, chi chitu ni yuvi xiꞌin ra. 20 Ra saa ndikaꞌan iin tiaa xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata, chi keꞌe xaa siꞌi kun xiꞌin na ñani kun, ndita na, ra kuni na kaꞌan na xiꞌin kun ―kachi ra xiꞌin ra.

21 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:

―Na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi ra kandixa na ña, ra na kan va kuvi siꞌi yu xiꞌin ñani yu ―kachi ra.

^Sayaa Jesús tachi xiꞌin tiakuii

22 Saa kuu iin kii ndaa Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra ini itun tu xika nuu mini. Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Na kuꞌun yo inka xiyo yuꞌu mini ―kachi ra.

Ra saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia xiꞌin nu. 23 Ra nani saa kuu ndia kuaꞌan ndia xiꞌin itun kan nuu mini, ra nditavi maꞌna Jesús ra ndikixi va ra. Ra saa xaꞌa tachi ndiee ni sakandita ña mini kan ra ndikee ra ini itun kan, ra iin chitu ndaa ini nu xiꞌin tiakuii. Ra ndiakua ^kuni saꞌvi nu kaꞌa mini kan, ra iyo ka vi ^kuu. 24 Ra saa sandoto ndia Jesús ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―¡Tata Maestro! ¡Tata Maestro! ¡Kuandee itun yoꞌo xiꞌin yo kaꞌa mini! ―kachi ndia xiꞌin ra.

Ra saa ndakoo Jesús ra xaꞌndia ra chiñu nuu tachi xiꞌin tiakuii, ra ndikun ndixkuiin va ña, ra iin yayaa kutaxin va. 25 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―¿Nichuun kuëe kandixa ndo? ―kachi ra.

Ra ndakanda ka vi ini ndia, ra ndiyuꞌvi ni ndia, ra saa xaꞌa ndakatuꞌun taꞌan ndia, kachi ndia saa:

―¿Yoo kuvi ra yoꞌo, ra ndia tachi xiꞌin tiakuii ra xaꞌndia ra chiñu nuu ña ra kandixa ña ra? ―kachi ndia xiꞌin taꞌan ndia.

Sandaꞌa Jesús iin tiaa ra ñuꞌu tachi ndivaꞌa ini ra ke̱e ñuu Gadara

26 Ra saa ndixaa ndia xiꞌin itun kan inka xiyo yuꞌu mini, nuu ndikaa ñuu Gadara, chi xitondiaa Galilea. 27 Ra ta nuu Jesús ñuꞌu, ra niniꞌi taꞌan ra xiꞌin iin tiaa ra ke̱e ñuu kan, ra xa naꞌa ni tiempo ke ñuꞌu tachi ndivaꞌa ini ra. Ra iin saa kaa chala va ra xika ra, ra nii veꞌe ra ndixkandüꞌu ka ra, chi ndia yavi ndii va ndixkuu veꞌe ra. 28 Ra ta xini ra Jesús, saa ra ndindaꞌyu koꞌo ra, ra ndikun ndixkusiti ra, ra ndiee ka vi ndikaꞌan ra, kachi ra saa:

―¡Jesús, Seꞌe Ndioxi Ra Kaꞌnu! ¿Ni ke kuni kun xiꞌin yu? Xaku ndaꞌvi yu nuu kun, ña na sandöꞌo kun yuꞌu ―kachi ra xiꞌin Jesús.

29 Ra ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo saa chi xa ndikaꞌan va Jesús xiꞌin tachi ndivaꞌa kan ña na kee ña kuꞌun ña. Chi xa naꞌa ni ndikaa ña ra. Ra kuaꞌa ni ichi ndiee ni ^xa ña xiꞌin ra. Ra nii chikaa na yoꞌo kàà ndaꞌa ra xiꞌin xaꞌa ra, ña ndiaa na ra, ndi su xaꞌndia ndiꞌi va ra ña, ra tava tachi ndivaꞌa kan ra kuaꞌan ra iku yuu va iyoo ra. 30 Saa ndindakatuꞌun Jesús ra, kachi ra saa xiꞌin ra:

―¿Ni ke nani kun? ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ra, kachi ra saa:

―Legión va nani yu ―kachi ra. Saa chi kuaꞌa ni tachi ndivaꞌa ndikee ini ra.

31 Ra saa xaku ndaꞌvi ka vi tachi ndivaꞌa kan nuu Jesús, ña na tïꞌvi ra ña kuꞌun ña ndiaya kaꞌnu nuu ndoꞌo ni ña. 32 Ra yachin iku kan xika iin tiꞌvi chee kini xaxaꞌan ri. Ra saa xakundaꞌvi ka vi tachi ndivaꞌa kan nuu Jesús, ña na taxi ra ndiayu ndaꞌa ña nde̱e ña ini kini kan. Ra saa taxi ra ndiayu ndaꞌa ña. 33 Ra saa ke̱e tachi ndivaꞌa ini tiaa kan, ra ndandee ña ini kini. Ra xaꞌa sasana ndiꞌi ña ri, ra xinu ndiꞌi ri ndixaꞌan ri ndikoyo ri iin taꞌvi sukun nuu ndikaa mini, ra ndikaꞌa ndiaa ndiꞌi ri ndixiꞌi ri.

34 Ra ta xini ndia ndiaa kini ña kuu kan, ra saa ke̱e ndia xinu ndia ndixaꞌan ndia ndatuꞌun ndia xiꞌin na ndee ñuu. Ra ndatuꞌun tu ndia xiꞌin na ndee iku va. 35 Ra saa ke̱e yuvi kan kuaꞌan na kuni na ña kuu. Ra ta ndixaa na nuu iin Jesús, ra xini na tiaa ra ke̱e tachi ndivaꞌa ini, ra xa nduvaꞌa va ra, ra ndakundixi ra tikoto nduꞌu koo ra xaꞌa Jesús, ra ndiyuꞌvi ka vi na. 36 Ra na xini ña kuu kan, ra ndatuꞌun na xiꞌin takundiꞌi yuvi ndia kuꞌva ke nduvaꞌa tiaa ra xindoꞌni tachi ndivaꞌa ini kan. 37 Ra takundiꞌi na ñuu Gadara, ra xaku ndaꞌvi ni na nuu Jesús, ña na kuꞌun ra inka xiyo, chi iyuꞌvi ni na ^xini na ra. Saa ndandaa Jesús ini itun kan ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra. 38 Ra tiaa ra kee tachi ndivaꞌa ini kan, ra xaku ndaꞌvi ka vi ra nuu Jesús ña na taxi ra kuꞌun ra xiꞌin ra. Ndi su ra nindiayu taꞌan va kuvi Jesús xiꞌin ra, kachi ra saa:

39 ―Kuanuꞌu veꞌe kun, ra ndatuꞌun kun xiꞌin takundiꞌi yuvi xaꞌa ña xa Ndioxi xiꞌin kun ―kachi ra xiꞌin ra.

Saa ndakiꞌin tiaa kan kuanuꞌu ra. Ra ndatuꞌun ra xiꞌin takundiꞌi yuvi xaꞌa ña vaꞌa xa Jesús xiꞌin ra.

Sandaꞌa Jesús ña loꞌo seꞌe ra Jairo xiꞌin ñaꞌa ña nditiandiaa ndaꞌa tikoto ra

40 Ta ndiko Jesús ndaxaa ra inka xiyo yuꞌu mini nuu ke̱e ra ta kuaꞌan ra, ra xa iin chitu ndaa va yuvi ndee na ndiatu na ra. Ra ^kusii ka vi ini na ndakiꞌin na ra. 41 Ra saa xaa iin tiaa ra nani Jairo nuu iin Jesús. Ra ra xikuaꞌa ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu kuvi ra, ra ndikun ndixkusiti va ra nuu Jesús, ra xaku ndaꞌvi ka vi ra nuu ra ña na kuꞌun ra xiꞌin ra veꞌe ra. 42 Saa chi ña loꞌo seꞌe ra, ña mituꞌun nuu ra, ra sakan uxi uvi va kuiya ndikaa ña, ra ndiee ni ndoꞌo ña chi xa yachin va kuvi ña.

Ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ra Jairo. Ra kuaꞌa ka vi yuvi ndikun kuaꞌan sata ndia, ra iin chindaꞌni taꞌan mii na kuaꞌan na xiꞌin ndia. 43 Ra tiañu yuvi kan ndikaa iin ñaꞌa ña ndiee ni ndoꞌo kuaꞌan ña xiꞌin na, ra xa uxi uvi kuiya ke xatia ña nii ña. Ra xa sandiꞌi yaa va ña xuꞌun ña xiꞌin na xatatan, ra ndia nii na ndikuchüun sandaꞌa ñaꞌa. 44 Ra saa kuyachin ña chi sata Jesús ra nditiandiaa ndaꞌa ña yuꞌu tikoto ra. Ra ndikun ndixkuiin va ña ndixätia ka ña nii ña.

45 Ra saa ndikaꞌan Jesús, kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi na nditiandiaa ndaꞌa yuꞌu? ―kachi ra.

Ra iin xa xïni ndiꞌi va na.

Ra saa ndikaꞌan ra Pedro, kachi ra saa:

―Tata Maestro, iin takundiꞌi na chindaꞌni taꞌan sata kun, ¿ra ni ke sa kun ña kundaa ini kun yo kuvi na nditiandiaa ndaꞌa yoꞌo? ―kachi ra xiꞌin Jesús.

46 Saa ndakuiin tuku Jesús kachi ra saa:

―Ndi su iyoo va iin na nditiandiaa ndaꞌa yuꞌu, chi kundaa ini yu ña ke̱e ndie̱e̱ yu sandaꞌa ña na ―kachi ra.

47 Ra te kundaa ini ñaꞌa yoꞌo ña ndiküvi koo seꞌe, ña ndoꞌo ña, ra iyuꞌvi ka vi ña, ra iin ndiakua kisi ña ña xaa ña ndixkusiti ña nuu Jesús. Ra nuu ndiꞌi na ndakani ña ni xaꞌa ke nditiandiaa ndaꞌa ña tikoto ra. Chi ta nditiandiaa ndaꞌa suꞌva ña tikoto ra, saa ra ndikun nduvaꞌa va ña. 48 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ña, kachi ra saa:

―Seꞌe, xaꞌa ña ndiaa ini kun yuꞌu va ke xa nduvaꞌa kun. Ra vichin kuanuꞌu, ra ndïꞌi ka ini kun ―kachi ra xiꞌin ña.

49 Ra ta kaꞌan ka va Jesús, saa xaa iin ra ke̱e veꞌe ra Jairo, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tata, xa ndixiꞌi va seꞌe kun, sandïꞌi ka kun ra Tata Maestro ―kachi ra xiꞌin ra.

50 Ra ta xini soꞌo Jesús, ña ndikaꞌan tiaa kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra Jairo, kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi kun. Indaa yuꞌu va kandixa kun, ra ndatiaku va seꞌe kun ―kachi ra xiꞌin ra.

51 Ra ta kuyachin na yeꞌe ra Jairo, ra nditäxi Jesús kiꞌvi ndiꞌi na xiꞌin ra veꞌe nuu kanduꞌu ña loꞌo kan, chi takua ra Pedro, xiꞌin ra Jacobo, xiꞌin ra Juan xiꞌin takua iva ña xiꞌin siꞌi va ña kuvi na ndikiꞌvi xiꞌin ra. 52 Ra xaku ka vi yuvi ndee kan xaꞌa ña. Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na, kachi ra saa:

―Xäku ndo chi süvi ña ndixiꞌi kuvi ña. Chi ña kixi va kuvi ña ―kachi ra xiꞌin na.

53 Ra xaꞌa na ^xa siki na ra, chi xa kundaa va ini na ña ndixa ke xa ndixiꞌi va ña. 54 Ra saa tiin Jesús ndaꞌa ña. Ra ndiee ni ndikaꞌan ra xiꞌin ña, kachi ra saa:

―¡Ña loꞌo, ndakoo! ―kachi ra xiꞌin ña.

55 Saa ra, ndikun ndatiaku ndixa va ña, ra ndakoo ña. Ra saa xaꞌndia ra chiñu nuu na, ña na taxi na ña kuxi ña. 56 Ra saa ndakanda ni ini na ivasiꞌi ña. Ra ndikaꞌan Jesús xiꞌin na, kachi ra saa:

―Ndia nii na ndatüꞌun ndo xiꞌin xaꞌa ña ndoꞌo ña loꞌo seꞌe ndo ―kachi ra xiꞌin na.

9

^Tiꞌvi Jesús ndia uxi uvi kuꞌun ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi

1 Ra saa ndachitaꞌan Jesús uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin ra. Ra taxi ra ndie̱e̱ xiꞌin ndiayu ndaꞌa ndia ña tava ndia takundiꞌi nuu tachi ndivaꞌa, ra sandaꞌa ndia na xiꞌi ndia ndia ka nuu kue̱ꞌe̱. 2 Ra saa tiꞌvi ra ndia kuaꞌan ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi, ra sandaꞌa ndia na xiꞌi. 3 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ndia nii ñaꞌà kanïꞌi ndo kuꞌun ndo ichi, nii itun kätuvi ndo, ni leka, ni ixta, ni xuꞌun, ni tikoto ña ndasama ndo küꞌun xiꞌin ndo. 4 Ra ndia ndia ka veꞌe nuu ndixaa ndo, ra ndakiꞌin mani na ndoꞌo ra ikan kundee ndo xiꞌin na ndia kii na kee ndo kuꞌun ndo inka ñuu va. 5 Ra tu ndia ñuu ndixaa ndo, ra xïin na ndakiꞌin mani na ndoꞌo koo ndo xiꞌin na, saa ra kee ndo ñuu ñaa kuꞌun va ndo. Ra sakoyo ndo yaka xaꞌa ndo ña na kundaa ini na ña ^kundasi na tuꞌun Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

6 Ra saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia iinii kuvi ñuu kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi, ra sandaꞌa ndia na xiꞌi.

Xika ka vi ini ra Rey Herodes xaꞌa ña xini soꞌo ra

7 Ta xini soꞌo ra rey Herodes, ra Tetrarca xaꞌa takundiꞌi ña ^xa Jesús, ra xaꞌa ndakani ka vi ini ra, chi sava na kaꞌan: “Ra Juan ra ndixiꞌi va kuvi ra ndatiaku”, kachi na. 8 Ra sava tu na kaꞌan: “Ra Elías ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va kuvi ra ndita”, kachi na. Ra sava tu na kaꞌan: “Inka ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va kuvi ra ndatiaku”, kachi na. 9 Saa ndikaꞌan ra Herodes, kachi ra saa:

―¿Yoo ku ra yoꞌo? Ra kuaꞌa ni ña xini soꞌo yu ^xa ra. Ndi süvi ra Juan kuvi ra chi yachi vi xaꞌndia yu chiñu ña xaꞌndia na sukun ra kan ―kachi ra Herodes.

Ra xaꞌa ña yoꞌo ke ndiee ni ndixika nduku ra Rey Herodes kuni ra Jesús.

^Sakuxi Jesús uꞌun mil tiaa

10 Ra ta nandiko uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ndaxaa ndia, ra ndatuꞌun ndiꞌi va ndia xiꞌin Jesús xaꞌa ña xa ndia nuu ndixaꞌan ndia ndikaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi. Saa ndakundiaka ra ndia kuaꞌan ndia xiꞌin ra chi iku nuu ñuu Betsaida. Ra saa ndixaa ndia iku nuu köo yuvi kan ndixkundee ndia ña ndakindiee ndia. 11 Ra ta kundaa ini yuvi nuu kuaꞌan Jesús, ra saa ndakundikun na kuaꞌan na sata va ra. Ra ta ndixaa na nuu iin ra, ra saa ndakiꞌin ra na, ra xaꞌa ra ndakani ra nuu na ndia kuꞌva ke kaꞌndia chiñu Ndioxi nuu na. Ra sandaꞌa tu ra na xiꞌi va.

12 Saa kuu, ra xa kuaꞌan kuaa va, ra saa kuyachin uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra, kachi ndia saa:

―Tata, vaꞌa ka na kaꞌan kun xiꞌin na, ra na kuꞌun na ndakindiee na, ra nduku na ña kuxi na ndia ndia ka ñuu ña ndoꞌni yachin. Chi yoꞌo ra köo mii vi ña kuxi na ―kachi ndia xiꞌin ra.

13 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Taxi ndoꞌo ña kuxi na ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa:

―Tata, ¿ndia mii kee ña kuxi na? Chi takua uꞌun va ku ixta, xiꞌin uvi tiaka va ndiso ndi. Ra näni mii vi ña yoꞌo kuxi na chi kuaꞌa ni kuvi na. Tu kuꞌun ka ndi ndia ñuu va sata ndi ña kuxi na ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

14 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Kaꞌan ndo xiꞌin na ña na ndakundee vii na, ra ta uvi xikoxi ta uvi xikoxi na ndakundee na ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra na ndakundee kan, ra kuꞌva uꞌun mil kuvi niña tiaa va.

15 Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin na ña na ndakundee vii na. 16 Ra kiꞌin Jesús uꞌun saa ixta xiꞌin uvi saa tiaka, ra ndoniꞌi ra nuu ra ndivi ra ndataxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña. Ra te ndiꞌi saa ndataꞌvi ra ña, ra taxi ra ña ndaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra, ña na ndataꞌvi ndia ña xiꞌin na. 17 Ra xixi takundiꞌi va na ndiakua nditiandiaa ini na. Ra uxi uvi ka tuka chitu ndakiꞌin ndia xiꞌin ña ndindoo ndoso.

Kaꞌan ra Pedro ña kuu Jesús seꞌe Ndioxi ra xaa sakaku yuvi

18 Saa kuu iin kii nduꞌu mituꞌun saa Jesús kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi. Ra yachin kan ndee uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin ra. Ra saa ndindakatuꞌun ra ndia, kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi yuꞌu kachi yuvi? ―kachi ra xiꞌin ndia.

19 Saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa:

―Sava na kaꞌan ña kuu kun ra Juan ra sakuchi yuvi; ra sava tu na kaꞌan ña kuu kun ra Elías va; ra sava tu na kachi saa ña kuu kun ndia iin ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va, ra ndatiaku kun, kachi na xaꞌa kun ―kachi ndia xiꞌin ra.

20 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ra ndoꞌo tu, ¿yoo kuvi yu, tuvi ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa ndakuiin ra Pedro kachi ra saa:

―Tata, yoꞌo kuvi Cristo, ra ndikaxin Ndioxi sakaku na yuuvi yoꞌo ―kachi ra xiꞌin Jesús.

Kaꞌan Jesús ndia kuꞌva ndoꞌo ra ta xa na kuvi ra

21 Ra ndikaꞌan ni Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ña na ndatüꞌun ndia xiꞌin ndia nii yuvi xaꞌa ña ndikaꞌan ra Pedro. 22 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra xiniñuꞌu ndoꞌo ni yu, ra ndia xikuaꞌa ñuu Israel, xiꞌin ndia sutu kunaꞌnu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra kundasi ni ndia yuꞌu, ra kaꞌni ndia yuꞌu, ndi su kii ña uni ra ndatiaku va yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

23 Ra ta ndiꞌi, saa ndikaꞌan ra xiꞌin takundiꞌi na ndee kan, kachi ra saa:

―Tu ndia ndo kuni kundikun yuꞌu, ra xiniñuꞌu kaꞌndia ini ndo xaꞌa mii ndo; ra iin ndisaa kii ndakasoko ndo cruz ndo, ra kundikun ndo yuꞌu. 24 Saa chi yuvi na kuni sakaku mii, ra na kan ku na ndiꞌi xaꞌa va; ra na sandoñuꞌu mii xaꞌa yuꞌu, kuvi na kuchuun kaku va. 25 Ra vaꞌa ni na sakanaa yuvi iinii saa va ña yuuvi yoꞌo, ndi su tu na sandoñuꞌu va tu na nima na, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña. 26 Ra tu ndia ndo kukaꞌan nuu xaꞌa ña ndikun ndo yuꞌu, xiꞌin xaꞌa ña sañaꞌa yu, ra kukaꞌan tu nuu yuꞌu va kuni yu ndoꞌo ta xa na ndiko yu xiꞌin ndie̱e̱ yu, xiꞌin ndie̱e̱ Tata yu, xiꞌin na yii na kuu tatun ra. 27 Ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi sava ndoꞌo na ndee yoꞌo vichin, ra saa kuu tiaku ka va ndo, ra kuni nuu va ndo ña kaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi Jesús xiꞌin na.

^Ndayeꞌe Jesús nuu ndia itaꞌan xiꞌin ra

28 Ra xa kuꞌva una kii ke ndiyaꞌa ta ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo xiꞌin na. Saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra iin iku sukun kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra kuaꞌan ra Pedro, xiꞌin ra Jacobo, xiꞌin ra Juan xiꞌin ra. 29 Ra sakan ta kaꞌan va ra xiꞌin Ndioxi, ra saa ndasama nuu ra, ra ndayeꞌe ña, ra nduyaa ni tikoto ña ndixi ra, ra iin yeyeꞌe nduu ña, ra iin ndiakua taxa taxa nduu ña. 30 Saa ndakoyo uvi tiaa ndatuꞌun ndia xiꞌin ra. Ra ra Moisés, xiꞌin ra Elías va kuvi ndia. 31 Ra iin ndayeꞌe ndiꞌi nuu ndita ndia, ra kaꞌan ndia xiꞌin Jesús, xaꞌa ña ndoꞌo ra, ña kuvi ra ñuu Jerusalén. 32 Ra nii kuni kusun ni va ra Pedro, ra saa tu ndia itaꞌan xiꞌin va ra, ndi su ndikïxi ndia. Ña kan ke vaꞌa xini ndia ña ndayeꞌe Jesús, xiꞌin uvi ndia ndita xiꞌin ra. 33 Ra ta sakan ndixikutiaꞌa ndia ndita xiꞌin Jesús; ra saa ndikaꞌan ra Pedro, xiꞌin ra kachi ra saa:

―Tata Maestro, vaꞌa ni kuu ndee yo yoꞌo. Ra na savaꞌa ndi uni veꞌe tuvixin vali, ra iin ña kuu veꞌe yoꞌo, ra iin ña kuu veꞌe ra Moisés, ra iin ña kuu veꞌe ra Elías ―kachi ra xiꞌin Jesús.

Ra nii ndikundäa ini ra ni ke kaꞌan ra xaꞌa vi. 34 Ra sakan ta kaꞌan va ra, saa nduxinu viko sata ndia. Ra ta xini ndia viko kan ra ndiyuꞌvi ni ndia. 35 Ra tiañu viko kan tiaku ndikaꞌan Ndioxi, kachi ra saa:

―Ra yoꞌo kuvi seꞌe yu, ra kuꞌvi ni ini yu xini yu ra. Ra na kandixa ndo ña kaꞌan ra xiꞌin ndo ―kachi ra.

36 Ra ta ndiꞌi ndikaꞌan Ndioxi, ra ndia mituꞌun saa va Jesús xini ndia ndichi. Ra takundiꞌi tiempo kan ra ndia nii yuvi ndindatüꞌun ndia xiꞌin xaꞌa vi ña xini ndia.

Sandaꞌa Jesús iin ra loꞌo kuu mii tachi ndivaꞌa

37 Ra ta ndituvi inka kii, saa nandiko Jesús xiꞌin ndia ndixaꞌan xiꞌin ra iku. Ra kuaꞌa ka vi yuvi xa ndee ndiatun na ra. 38 Ra iin tiaa ra ndikaa tiañu na kuaꞌa kan, ra ndiee ka vi ndikaꞌan ra, kachi ra saa:

―Tata Maestro, xaku ndaꞌvi yu nuu kun, ña na sandaꞌa kun seꞌe yu, chi iin mituꞌun saa va kuvi ra nuu yu. 39 Chi ta xaa tachi ndivaꞌa yoꞌo, ra tiin ña ra, ra iin sandaꞌyu koꞌo ña ra, ra xaꞌni yiꞌi ña ra ndiakua lolo tava ña yuꞌu ra. Ra xa ndivaꞌa ni ña xiꞌin ra, ra xïin ña saña ña ra. 40 Ra xa xaku ndaꞌvi va yu nuu ndia itaꞌan xiꞌin kun, ña na tava ndia tachi ndivaꞌa yoꞌo, ndi su ndikuchüun vi ndia ña tava ndia ña ―kachi tiaa kan xiꞌin Jesús.

41 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:

―Ni va yuvi kuvi ndoꞌo ña kandïxa ndo. ¿Nichuun ndiee ni ini ndo? Kundiëe ka ini yu nuu ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin tiaa kan, kachi ra saa:

―Naꞌa choꞌo xiꞌin seꞌe kun ―kachi ra.

42 Ra ta kuyachin ra loꞌo kan ndixaa ra nuu Jesús, ra ndikun kuun tuku va tachi ndivaꞌa kan ra ñuꞌu, ra xaꞌa xaꞌni yiꞌi tuku va ña ra. Ra saa ndukueꞌe Jesús xiꞌin ña, ra sandaꞌa ra ra loꞌo kan, ra ndataxi ra ra ndaꞌa iva ra. 43 Saa ra, ndakanda ni ini na ndee kan, xaꞌa chiñu ña kaꞌnu ni ña xa Ndioxi.

Ichi ña uvi kaꞌan Jesús xaꞌa ña kuvi ra

Ra nani saa kuu yuvi kan, ña ndakanda ini na ixtoꞌni na nuu Jesús xaꞌa ña xa ra. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, kachi ra saa:

44 ―Kuni vaꞌa soꞌo ndo, ña kaꞌan yu xiꞌin ndo, ra näa ini ndo xaꞌa ña. Chi yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra ndataxi na yuꞌu ndaꞌa na saa ini xini yuꞌu ―kachi ra.

45 Ra nii ndikundäa ini ndia ni xaꞌa ke kachi Jesús saa xiꞌin vi ndia. Chi ^ndasi va ña xini tuni ndia, ña kan ke ndinïꞌi xini ndia xiꞌin vi tuꞌun kan. Ra iyuꞌvi ni tu ndia ña ndakatuꞌun ndia Jesús va.

¿Yoo ku ra chee vaꞌa ka?

46 Saa xaꞌa ndatuꞌun kuachi ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, ña yo kuvi iin ndia kunuu kaꞌndia chiñu, kachi ndia. 47 Ra kundaa va ini Jesús ña ndakani ini ndia. Ra saa tiin, ra iin ra loꞌo xani ndichi ra xitia ra. 48 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Yuvi na ndakiꞌin mani iin ra loꞌo taꞌan ra yoꞌo xaꞌa ña kandixa na yuꞌu, saa ra ndakiꞌin mani tu na yuꞌu va; ra na ndakiꞌin mani tu yuꞌu, saa ra, ndakiꞌin mani tu na ra tiꞌvi yuꞌu va. Ra tiaa ra köo yaꞌvi ndiaa, tuvi ndo, kuvi ra chee vaꞌa ka va ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Yuvi na kuëe kataꞌan xiꞌin yo kuvi na kuaꞌan ndiee va yo

49 Ra saa ndikaꞌan ra Juan xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata Maestro, xini ndi iin tiaa, ra tava ra tachi ndivaꞌa xiꞌin kivi kun. Ra ndikaꞌan ndi xiꞌin ra, ña na kuniñüꞌu ka ra kivi kun, chi süvi ra itaꞌan xiꞌin yo kuvi ra ―kachi ra.

50 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Säsi ndo nuu ra, chi yuvi na kuëe kataꞌan xiꞌin yo, kuvi na kuaꞌan ndie̱e̱ va yo ―kachi Jesús xiꞌin ra.

^Ndaꞌyu Jesús nuu ra Jacobo xiꞌin ra Juan

51 Ra ta xa kuaꞌan kuyachin kii ña nandiko Jesús kunuꞌu ra ndivi, ra saa ndachikaa ndaku ni ini ra ña kuꞌun ra ñuu Jerusalén. 52 Ra saa chinuu ra sava ndia itaꞌan xiꞌin ra, kuaꞌan ndia chi ñuu ña ndikun ndiaa chi Samaria, ña nduku ndia veꞌe nuu kusun ra. 53 Ra ndixïin na ñuu kan taxi na veꞌe kusun ra, saa chi kundaa va ini na ña yaꞌa ra kuaꞌan ra chi ñuu Jerusalén. 54 Ra ta xini ra Jacobo xiꞌin ra Juan ña xa na saa, ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin Jesús, kachi ndia saa:

―Tata, ¿a kuni kun na kaꞌan ndi xiꞌin Ndioxi, ra sakuun ra ñuꞌu ña kee ndivi ta kuꞌva xa ra Elías, ra na kaꞌmi ndiꞌi ña na? ―kachi ndia.

55 Ra saa ndikokuiin Jesús ndakotoꞌni ra nuu ndia, ra ndukueꞌe ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

56 ―Yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra växi yu sandiꞌi yu xaꞌa yuvi, chi na sakaku va yu kuvi na, ña xaa yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia inka ñuu va.

Yuvi na kuni kundikun sata Jesús

57 Sakan saa kuu Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra ichi kan, ra saa ndikaꞌan iin tiaa xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Tata, ndia ndia ka mii nuu kuaꞌan va kun, ra kuꞌun yu xiꞌin va kun ―kachi ra.

58 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:

―Yukuii, ra iyoo va yuꞌu kava nuu kixi ri, ra saa tu sàà va, saa chi iyoo va chiꞌyo ri. Ndi su yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra köo nuu kanduꞌu yu ―kachi Jesús xiꞌin ra.

59 Saa ndikaꞌan tu Jesús xiꞌin inka ra kachi ra saa:

―Naꞌa, na koꞌo xiꞌin yu ―kachi ra xiꞌin ra.

Ra saa ndakuiin tiaa kan, kachi ra saa:

―Tata, kundiatu ñaꞌa kun yuꞌu, ra na nduxin yu iva yu. Saa kuꞌun yu xiꞌin kun ―kachi ra xiꞌin Jesús.

60 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:

―Ndakoo na ndii, ra na nduxin taꞌan mii va na. Ra kuaꞌan va yoꞌo, ña kaꞌan ndoso kun tuꞌun Ndioxi va ―kachi Jesús xiꞌin ra.

61 Ra saa ndikaꞌan tuku inka ra xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata, kuni tu yuꞌu va kundikun yu yoꞌo. Ndi su kundiatu yuꞌu, ra na kuꞌun yu ndiayu taꞌan yu xiꞌin na veꞌe yu ―kachi ra.

62 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:

―Iin tiaa ra tiin xaꞌa yata, ra taꞌvi ra, ra küvi ndikokuiin ra ndakotoꞌni ra chi sata ra, chi tu saa na sa ra, saa ra, tivi va chichi ña kuaꞌan ra xiꞌin. Ra na ^xa suꞌva, ra kuchüun vi na kiꞌvi na nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi Jesús.

10

Tiꞌvi Jesús uni xiko uxi tiaa kuaꞌan ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi

1 Ra saa kuu ndikaxin Jesús uni xiko uxi tiaa, ndia ndikun sata ra, ra ta uvi, ta uvi chitaꞌan ra ndia. Ra chinuu ra ndia kuaꞌan ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi iin takundiꞌi ñuu nuu kuꞌun ra. 2 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ña ndixa ke iyoo kuaꞌa ni va yuvi kumani kuni soꞌo tuꞌun Ndioxi. Ra ta kuꞌva iyoo itu ña xa vaꞌa sakee va yo, ke iyoo na, chi xa iyoo nduvi va na. Ña kan ke xiniñuꞌu ni va kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi ña na tiꞌvi ka ra, na chindiee taꞌan xiꞌin ndo, chi loꞌo ni va kuvi ndoꞌo na kaꞌan ndoso tuꞌun ra. 3 Ra vichin kuaꞌan ndo sanduvi ndo ña ndikaꞌan yu xiꞌin ndo. Ra kuenda ni na koo ndo, chi ta iyoo ndikachi vali ri kuaꞌan tiañu ndivaꞌyu va ke iyoo ndo. 4 Ra nii leka ndo kanïꞌi ndo, ra nii xuꞌun kanïꞌi ndo, ra nii küꞌun tu inka naꞌa ndixan va ndo xiꞌin ndo, ra nii kundïta ndo ña kaꞌan ndioxi ndo xiꞌin na ndakutaꞌan xiꞌin ndo ichi. Chi iin ndaku ndaku na kuꞌun va ndo. 5 Ra te xa na xaa ndo iin veꞌe, ra xiꞌna ka va na kaꞌan ndioxi ndo xiꞌin na kachi ndo suꞌva: “Ña vaꞌa na koo xiꞌin ndoꞌo na ndee veꞌe yoꞌo”, kachi ndo xiꞌin na. 6 Ra tu iyoo yuvi na iyoo ña vaꞌa ini, saa ra niꞌi ka na ña vaꞌa kuaꞌan xiꞌin ndo, koo xiꞌin va na, ra tu köo na, saa ra ndiko ña vaꞌa yoꞌo kuꞌun ña xiꞌin va ndo. 7 Ra veꞌe nuu ndakiꞌin mani na ndoꞌo ke na koo ndo xiꞌin va na. Ra na kuxi ndo ña taxi na kuxi ndo, ra na koꞌo tu ndo tiakuii ra taxi na ndaꞌa va ndo. Saa chi takundiꞌi na xachiñu, ra iyoo va ichi na ña koo yaꞌvi na. Ra xïka ndo ta veꞌe ta veꞌe na kusun ndo. 8 Ra te na xaa ndo iin ñuu, nuu ndakiꞌin mani na ndoꞌo, ra taxi na ñaꞌa kuxi ndo xiꞌin na, ra na kuxi va ndo ña. 9 Ra tu iyoo na xiꞌi ñuu nuu xaa ndo, ra na sandaꞌa va ndo na. Ra kaꞌan ndo xiꞌin takundiꞌi yuvi, kachi ndo saa: “Xa kuyachin Ndioxi nuu yo ña kaꞌndia ra chiñu”, kachi ndo xiꞌin na. 10 Ra tu ndixaa ndo iin ñuu ra ndixïin na ndakiꞌin mani na ndoꞌo, saa ra na kee ndo kuꞌun va ndo ra kaꞌan ndo xiꞌin na kachi ndo saa: 11 “Ndia yaka ñuu ndo ña chichi xaꞌa ndi ke na sakoyo va ndi, ra saa ke kundaa ini ndo ña kundasi ndo tuꞌun Ndioxi, ra na kundaa ini ndo, chi xa kuyachin ni va Ndioxi ña kaꞌndia ra chiñu nuu ndo”, kachi ndo xiꞌin na ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

12 Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi kii ña sandaku Ndioxi kuachi na yuuvi yoꞌo, ra chee ni ka va ña ndoꞌo na ñuu nuu xïin na ndakiꞌin na tuꞌun Ndioxi vichin nuu na ñuu Sodoma, na sandiꞌi Ndioxi xaꞌa xinaꞌa ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ndoꞌo ni yuvi na xïin ndakiꞌin ichi Ndioxi

13 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa:

―¡Ndaꞌvi ni na ñuu Corazín, xiꞌin na ñuu Betsaida! Chi kuaꞌa ni ña xituꞌun xa yu ñuu na, ra nindïko ini na. Ra tu ñuu Tiro xiꞌin ñuu Sidón ndixa yu ña xituꞌun yoꞌo, saa ra xa yachi vi nandiko ini na kan, ra xa ndakundixi ndaꞌvi va na iin tikoto ña tumi ña kueꞌe ni, ra xa ndakundee va na nuu yaa nuꞌu, ña ndañaꞌa na mii na ña xa ^nandiko ini na xaꞌa kuachi na. 14 Ra ndoꞌo ni ka va na ñuu Corazín, xiꞌin na ñuu Betsaida, nuu na ñuu Tiro, xiꞌin na ñuu Sidón, kii ña sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin na yuuvi yoꞌo. 15 Ra ndoꞌo, na ñuu Capernaum, ra kuaꞌa ni va ña xituꞌun xa yu xini ndo. Ndi su ndixïin ndo kandixa ndo, ra kuꞌun va ndo ndivi tuvi ndo, ndi su ¡ndaꞌvi ni ndo!, saa chi, ndia ndiaya kaꞌnu va saxinu Ndioxi ndoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin na ñuu kan.

16 Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Na xini soꞌo tuꞌun ña kaꞌan ndo, ra tuꞌun yuꞌu va ke xini soꞌo na. Ra na kundasi ndoꞌo, ra yuꞌu va kuvi ra kundasi na. Ra na kundasi yuꞌu, ra ra tiꞌvi yuꞌu xaa va yu kuvi ra kundasi na ―*kachi ra.

Xa nandiko ndia uni xiko uxi

17 Ta nandiko ndia uni xiko uxi ndaxaa ndia, ra kusii ka vi ini ndia ndixaa ndia nuu Jesús, ndatuꞌun ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata, xiꞌin kivi kun tava ndi takundiꞌi nuu tachi ndivaꞌa. Ra kandixa va ña kee ña kuaꞌan ña xiꞌin ndiee kun ―kachi ndia xiꞌin ra.

18 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ña ndixa ke, xini va yu ke̱e timiaꞌa ndivi. Ra iin ta ndakava taxa, saa ndakava ri ndia nuu ñuꞌu chi ndikundiëe ri xiꞌin Ndioxi. 19 Ra yuꞌu kuvi ra taxi ndie̱e̱ ndaꞌa ndo, ña kuañu ndo koo xiꞌin tisuꞌma; ra sa tiaa tu ndo nuu ña ndivaꞌa va. Ra ndia nii ña ndöꞌo ndo. 20 Ra na kusïi ini ndo ña kandixa tachi ndivaꞌa ndoꞌo, chi na kusii ini ndo xaꞌa ña xa ndikaꞌyu kivi ndo nuu tutu Ndioxi ña nduꞌu ndivi va ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Kusii ni ini Jesús

21 Ra mii hora kan tiaa nii kusii ini Jesús xiꞌin ndiee Tachi Yii Ndioxi, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Ndasakaꞌnu yu yoꞌo, Tata Ndioxi, saa chi yoꞌo kuvi ra xaꞌndia chiñu ndivi ra saa tu ñuꞌu va, saa chi chikaa seꞌe va kun ña vaꞌa yoꞌo nuu na ndichi xiꞌin na kundaa ni ini, ra ndañaꞌa va kun ña nuu na ndaꞌvi, na kundäa ini, na iyoo ta kuꞌva iyoo na kuachi vali, ra saa xa kun, Tata, chi saa kuni mii kun koo va ―*kachi Jesús.

22 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin yuvi kan kachi ra saa:

―Tata yu kuvi ra ndataxi takundiꞌi ñaꞌa ndaꞌa yu, ra ndia nii na xïni yo kuvi yuꞌu, ra kuu seꞌe Ndioxi, chi indaa Tata va yu kuvi ra kundaa ini yo kuvi yu, ra ndia nii tu na xïni yo kuvi ra kuu Tata va yu, chi indaa mituꞌun yuꞌu ra kuu seꞌe va ra kuvi ra xini yo kuvi ra, ra yuꞌu va kuvi ra ^ndañaꞌa Tata yu nuu na kuni mii yu ―kachi ra.

23 Ra saa ndikoniꞌi Jesús, ra ndikaꞌan ra xiꞌin takua mii ndia itaꞌan xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Vaꞌa ni ^kee na ^xini nuu ña kuu, ña xini ndo yoꞌo vichin; 24 ra kaꞌan yu tuꞌun yoꞌo xiꞌin ndo, saa chi kuaꞌa ni na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, xiꞌin na xikuu rey, ra kuni ni na kuni na ña xini ndo yoꞌo vichin, ra ndixïni na ña; ra kuni ni tu na kuni soꞌo na ña xini soꞌo ndo yoꞌo vichin va, ndi su ndixïni soꞌo na ña ―kachi ra xiꞌin ndia.

Chiñu vaꞌa ña xa iin tiaa ra ñuu Samaria

25 Ra saa ndakundichi iin ra maestro xini ndiayu Ndioxi ra kuyachin ra nuu iin Jesús ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra ña kuni ra kotondoso ra ra. Ra kachi ra saa:

―Tata Maestro, ¿ni ke xiniñuꞌu sa yu ña vaꞌa niꞌi yu kutiaku yu xiꞌin Ndioxi ndia ndikaa ndikuꞌun? ―kachi ra xiꞌin Jesús.

26 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―¿Ni ke kachi ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés xinaꞌa? Ra ni ke kachi ña ña kaꞌvi kun ña? ―kachi ra xiꞌin ra.

27 Ra saa ndakuiin ra maestro kan kachi ra saa:

―Suꞌva va ke kachi ña: “Na kuꞌvi ini yo kuni yo Ndioxi xiꞌin ndinuni nima yo, xiꞌin takundiꞌi ña tiaku yo, xiꞌin takundiꞌi ndie̱e̱ yo, xiꞌin takundiꞌi ña xini tuni yo; ra ta kuꞌva kuꞌvi ini yo xini yo mii yo, saa na kuꞌvi tu ini yo kuni yo inka na taꞌan va yo”, kachi ña ―kachi ra xiꞌin Jesús.

28 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Vaꞌa va ndakuiin kun. Ra tu na sa kun ña kaꞌan ña, saa ra niꞌi va kun kutiaku kun xiꞌin Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ra.

29 Ra ña kuni ra maestro xini ndiayu Ndioxi kan ña ndasa vaꞌa ra mii va ra ke ndindakatuꞌun ra Jesús, kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi na taꞌan yo tuvi yoꞌo, Tata? ―kachi ra xiꞌin ra.

30 Ra saa ndikaꞌan Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin ra kachi ra saa:

―Saa ndoꞌo iin tiaa ra ke̱e ñuu Jerusalén, ra kuaꞌan ra chi ñuu Jericó. Ra ichi kan ndakoyo ndia kuiꞌna, ra ndakiꞌin ndiꞌi ndia ñaꞌa ra, ra ndia tikoto va ra ndakiꞌin ndia. Ra kani ni ndia ra; ra iin satakueꞌe ndiꞌi ndia ra; ra saloꞌo kuvi ra. 31 Ra saa ndiyaꞌa sana iin sutu kuaꞌan ra ichi kan, ra ta xini ra kanduꞌu ra takueꞌe kan, saa ra iin xiyo xiyo va ndiyaꞌa ra kuaꞌan ra. 32 Ra saa kuu ra ndiyaꞌa tu iin ra ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu kaꞌnu va, ra seꞌe xikua ra Leví kuvi ra. Ra ta xini ra kanduꞌu ra takueꞌe kan, ra iin xiyo xiyo ndiyaꞌa tu ra kan va kuaꞌan ra. 33 Ra saa ndiyaꞌa tu iin ra kee ñuu Samaria va kuaꞌan ra ichi kan, ra ta xini ra kanduꞌu ra takueꞌe kan, ra kundaꞌvi ka vi ini ra xini ra ra. 34 Ra saa kuyachin ra nuu kanduꞌu ra takueꞌe kan, ra xatatan ra ra. Xiꞌin aceite xiꞌin vino, ra saa chikuꞌni ra tikoto nuu takueꞌe. Ra ta ndiꞌi saa sandaa ra ra sata burru sana ra, ra ndakiꞌin ra ra, kuaꞌan ra xiꞌin ra veꞌe tatu nuu kixi yuvi na xika ichi, ra ikan xindiaa ra ra. 35 Ra ta ndituvi inka kii, ra saa tava ra uvi xuꞌun ña nani denario, ra taxi ra ña ndaꞌa ra xiꞌin veꞌe kan. Ra kuꞌva uvi kii ke chaꞌvi ra tiaa ra xiꞌin veꞌe kan. Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa: “Kondiaa loꞌo ra yoꞌo; ra tu na kuniñuꞌu ka kun xuꞌun kun xiꞌin ra, ra ta xa na ndiko yu saa ndachaꞌvi yu ña nuu kun”, kachi ra suꞌva xiꞌin tiaa kan ―*kachi Jesús xiꞌin ra xini ndiayu Ndioxi kan.

36 Saa nindakatuꞌun Jesús ra maestro xini ndiayu Ndioxi, kachi ra saa:

―¿Ndia iin ndia uni kan kuvi ndia kuu taꞌan tiaa ra takueꞌe xa ndia kuiꞌna kan tuvi yoꞌo? ―kachi ra xiꞌin ra.

37 Saa ndakuiin ra maestro xini ndiayu Ndioxi kan kachi ra saa:

―Ra kundaꞌvi ini xini ñaꞌa kuvi ra, tuvi yuꞌu ―kachi ra.

Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Vaꞌa ni va ndakuiin kun. Kuaꞌan, ra saa ke na sa tu yoꞌo va ―kachi Jesús xiꞌin ra.

Ña Marta xiꞌin ña María

38 Ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndixaa ndia iin ñuu loꞌo, nuu iyoo iin ñaꞌa ña nani Marta ra ndakiꞌin mani ña ndia veꞌe ña. 39 Ra iyoo iin kuꞌvi ña ña nani María. Ra ta ndixaa Jesús veꞌe na, ra saa ndakunduꞌu ña María xini soꞌo ña ña ndakani ra. 40 Ndi su ña Marta ra tiaa ni ndiꞌi ini ña chi iyoo ni chiñu nuu ña, ra saa kuyachin ña nuu Jesús, ra ndikaꞌan ña xiꞌin ra, kachi ña saa:

―Tata, ¿a kiꞌin kun kuenda? Ra na kaꞌan kun loꞌo xiꞌin ña María, kuꞌvi yu, ra na chindiee taꞌan ña xiꞌin yu. Saa chi ndakoò ndiꞌi va ña chiñu ndaꞌa yu ―kachi ña xiꞌin Jesús.

41 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ña:

―Marta, Marta, ña ndixa ke ndiee ni ndiꞌi ini va kun, chi iyoo ni chiñu nuu kun ña sandiꞌi yoꞌo. 42 Ndi su iyoo va iin chiñu ña xiniñuꞌu vaꞌa ka, ra ña María ra chiñu vaꞌa va ke ndikaxin ña, chi nduꞌu ña xini soꞌo ña. Ra ndia nii na kindiäa ña yoꞌo ndaꞌa ña ―kachi ra xiꞌin ña Marta.

11

Sañaꞌa Jesús ndia itaꞌan xiꞌin ra ña kaꞌan ndia xiꞌin Ndioxi

1 Saa kuu iin kii ke̱e Jesús kuaꞌan ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi. Ra ta ndiꞌi ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra saa ndikaꞌan iin ra itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tata, sa ña mani sañaꞌa kun nduꞌu kaꞌan ndi xiꞌin Ndioxi, ta xa ra Juan, ra sakuchi yuvi, ña sañaꞌa ra ndia xitaꞌan xiꞌin ra ña kaꞌan ndia xiꞌin Ndioxi ―kachi ra xiꞌin Jesús.

2 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ta kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi, ra suꞌva ke na kachi ndo xiꞌin ra:

Tata ndi, ra iyoo ndivi, yii ni na koo kivi kun.

Ra na kixi kun kaꞌndia kun chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo.

Ra ta xa kun ndivi ke na sa kun nuu ñuꞌu yoꞌo va.

3 Ra iin takundiꞌi kii na taxi kun

ña xiniñuꞌu nuu ndi kuxi ndi;

ra na kumäni ña.

4 Ra na sakaꞌnu ini kun xaꞌa kuachi ndi,

ta kuꞌva ^xa mii ndi ña ^xa kaꞌnu ini ndi

xaꞌa kuachi yuvi na ^xa ña väꞌa xiꞌin ndi.

Ra täxi kun koyo ndi ndaꞌa ña väꞌa;

chi na ndakiꞌin va kun nduꞌu ndaꞌa ña,

kachi ndo xiꞌin Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

5 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Tu ndia iin ndo ra iyoo iin ra itaꞌan xiꞌin ndo, na kachi yo. Ra na kee ndo kuꞌun ndo veꞌe ra iin sava ñuu. Ra kaꞌan ndo xiꞌin ra, kachi ndo saa: “Ñani, na chindiee kun loꞌo uni xita yuꞌu. 6 Saa chi iin ra itaꞌan xiꞌin yu sakan xaa veꞌe yu, ra köo ña taxi yu kuxi ra”, kachi ndo. 7 Ra saa ndakuiin ra itaꞌan xiꞌin ndo kan, kachi ra saa: “Sandïꞌi kun yuꞌu ñani, chi xa ndasi tuun va yu yeꞌe. Ra xa ra kixi va kuvi yu xiꞌin seꞌe vali yu, ra küvi ndakoo yu taxi yu ña ndaꞌa kun”, na kachi ra xiꞌin ndo. 8 Ra tu na ndakoo ra, ra süvi xaꞌa ña itaꞌan ra xiꞌin ndo ke ndakoo ra taxi ra ña ndaꞌa ndo. Chi xaꞌa ña ndiee ni sandiꞌi ndo ini ra, ña kani ndaꞌa ndo yeꞌe va ra ke, ndakoo ra taxi ra ña xiniñuꞌu nuu ndo ndaꞌa ndo. 9 Ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin: Ra na nduku ndo ña kumani nuu ndo nuu Ndioxi, ra taxi va ra ña ndaꞌa ndo; ra na nanduku ndo ña xiniñuꞌu nuu ndo, ra chindiee taꞌan va ra xiꞌin ndo ña ndaniꞌi ndo ña; ra na kani ndaꞌa ndo yeꞌe, ra ndakuiña va ra yeꞌe nuu ndo. 10 Chi na nduku ñaꞌa ña kumani nuu na nuu Ndioxi, ra niꞌi va na ña; ra na nanduku ña, ra ndaniꞌi va na ña. Ra na kaꞌan xiꞌin ra, ra ndakuiña va ra yeꞌe nuu na.

11 ’Ra tu ndia ndoꞌo na iyoo seꞌe, ra na nduku na xita nuu ndo kuxi na, ¿ra ama taxi ndo yuu ndaꞌa na kaxi na? Ra tu nduku tu na tiaka nuu ndo kaxi na, ¿ra ama taxi tu ndo koo ndaꞌa na kaxi na? 12 Ra tu ndivi tu na nduku na nuu ndo kaxi na, ¿ra ama taxi tu ndo tisuꞌma ndaꞌa na kaxi na, su täxi ndo ri? 13 Saa chi ndoꞌo, ra vaꞌa ni yuvi kuachi kuvi va ndo, ndi su xini va ndo taxi ndo ña vaꞌa ndaꞌa seꞌe ndo. ¡Ra ña kuu Tata yo Ndioxi, ra vaꞌa, ra köo ndia nii kuachi, ña kan ke kundaa kaxi va ini yo ña taxi va ra ña vaꞌa ni ña kuu Tachi Yii ra ndaꞌa takundiꞌi yuvi na nduku ña nuu ra! ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Chikaa na kuachi siki Jesús ña kuu mii ra ndie̱e̱ kiti ndivaꞌa

14 Ra saa tava Jesús tachi ndivaꞌa ini iin tiaa ra miꞌmi. Ra ta kita suꞌva ña ndivaꞌa kan, saa ra ndikun ndakaꞌan va ra, ra ndakanda ka vi ini yuvi na xini ña nduvaꞌa ra. 15 Ra saa ndikaꞌan sava na kachi na saa:

―Ndie̱e̱ ri Beelzebú, mii ri kuchee vaꞌa nuu takundiꞌi ña ndivaꞌa va ke iyoo xiꞌin ra, ña kan ke vaꞌa tava ra tachi ndivaꞌa. ―^kachi na xaꞌa Jesús.

16 Ra sava tu na kaꞌan xiꞌin Jesús, ña na sa ra iin ña ndichi nuu ndivi va kuni na, ña ixtondoso na ra, ra a ndixa xiꞌin ndie̱e̱ Ndioxi ke tava ra tachi ndivaꞌa káꞌán na, chi ndikandïxa na ra. 17 Ra xa kundaa kuaꞌa va ini Jesús ña ndakani ini na. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Iin ñuu nuu kataꞌan xiꞌin taꞌan mii yuvi, ra kuchüun vi na ña koo na, chi ndiꞌi va xaꞌa na. Ra saa tu iin veꞌe nuu kataꞌan xiꞌin taꞌan mii va yuvi, chi kuchüun na koo vi na, chi ndiꞌi va xaꞌa na. 18 Ra kuꞌva saa ke iyoo tu ri ndivaꞌa va, saa chi tu na ndukuiin ri, ra kanitaꞌan ri xiꞌin taꞌan mii ri. ¿Ra a kuchuun ri koo ri, tuvi ndo? Ra suꞌva ke kachi yu xiꞌin ndo, saa chi kaꞌan ndo ña tava yu tachi ndivaꞌa xiꞌin ndiee ri ndivaꞌa. 19 Ra tu ndixa xiꞌin ndie̱e̱ kiti ñaꞌa ke tava yu tachi ndivaꞌa, na kachi yo, saa ra, ¿yoo ndiee ke tava tu na itaꞌan xiꞌin ndoꞌo tachi ndivaꞌa, tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo chi süvi saa iyoo ña. Ra mii na ñaa na sayukun kuachi xiꞌin va ndo, saa chi na yaꞌa xini va kuvi ndo. 20 Saa chi yuꞌu, ra xiꞌin ndie̱e̱ Ndioxi va ke tava yu tachi ndivaꞌa. Ra na kundaa ini ndo chi xa xaa va Ndioxi ña kaꞌndia ra chiñu nuu ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.

21 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Kiti ñaꞌa, ra ta iyoo iin tiaa ra ndaku ni, saa va ke iyoo ri. Saa chi tiaa ra ndaku ni, ra iin suꞌva va iyoo ra xiꞌin ichi ña täxi ra kiꞌvi ra kuiꞌna sakuiꞌna ra veꞌe ra. 22 Ndi su tu na kixi inka ra ndaku vaꞌa ka nuu ra, ra ra ndaku kan kuvi ra sa tiaa va, ra kindiaa ndiꞌi va ra ñaꞌa ra. Ra ndataꞌvi ra ña xiꞌin na itaꞌan xiꞌin va ra ―kachi Jesús xiꞌin na.

23 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Na xïin kuꞌun ndie̱e̱ yu, ra kuachi va ke iyoo na xiꞌin yu. Ra na xïin sakee xiꞌin yu, ra na kan kuvi na sandiꞌi xaꞌa chiñu va yu ―kachi ra.

^Nandiko tuku va tachi ndivaꞌa nuu ^kee ña

24 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Ta xa kee tachi ndivaꞌa ini iin yuvi ra suꞌva va ke xa ña: ^kee ña ra ndakiꞌin ña kuaꞌan ña iinii kuvi iku yuu, chi nuu köo ndia nii ñaꞌa, nuu ichi ni, ña xika nduku ña nuu koo ña ndakindiee ña, ndi su ndanïꞌi ka ña nuu koo ña. 25 Saa ra kaꞌan ña xiꞌin mii ña kachi ña saa: “Vaꞌa ka va na nandiko yo veꞌe chi nuu kee yo”, kachi ña. Ra saa te nandiko ña ndaxaa ña nuu ndixiyo ña, ra ndia nii ka ñaꞌa köo veꞌe kan, ra vaꞌa ka vi ndatiꞌvi na, ra vii ka vi nduu veꞌe kan xa na. 26 Ra saa ^ndakiꞌin tuku tachi ndivaꞌa kan kuaꞌan ña, ra ^nanduku ña inka uxa nuu tachi ndivaꞌa, ña kini ni ka nuu mii ña ^xaa xiꞌin ña, ra saa ^nandee takundiꞌi ña ini veꞌe kan, ña koo ña. Saa ra yuvi na ndoꞌo saa ña xindikaa tachi ndivaꞌa ini na, ra na ndiee ka ndasa va kuvi na, nuu ña ndixiyo na ta yachi ―kachi Jesús xiꞌin na.

Yuvi na vaꞌa ni ka kee

27 Ra ta sakan sandiꞌi Jesús ndikaꞌan ra xiꞌin na, saa ra tuꞌva ndikaꞌan va iin ñaꞌa ña ndikaa tiañu yuvi kan kachi ña saa xiꞌin ra:

―Vaꞌa ni kee ñaꞌa ña sakaku yoꞌo, ra sakuaꞌnu ña yoꞌo ―kachi ña xiꞌin ra.

28 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―Vaꞌa ni ka va kee yuvi na xini soꞌo tuꞌun Ndioxi, ra kandixa na ña kaꞌan ra xiꞌin na ―kachi ra.

Nduku yuvi na xïin kandixa ña xituꞌun nuu Jesús

29 Ra saa kuu ra kuaꞌa ka vi yuvi xaꞌa ^ndakutaꞌan nuu iin Jesús, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―¡Ndivaꞌa ni ini yuvi na ndee tiempo vichin! Chi nduku na seña nuu yu, ña kuni na kotondoso na yuꞌu. Ndi su ndia nii ka seña sä yu kuni na. Chi ña kuni na kuvi taꞌan ña ndoꞌo ra Jonás xinaꞌa va. 30 Chi ta kuꞌva ndoꞌo ra Jonás, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ña ndixikuu ra iin seña nuu yuvi väꞌa, na ñuu Nínive, ra saa ke ndoꞌo tu yuꞌu, ra xaa yoꞌo va, kuni yuvi na ndee tiempo vichin. 31 Ra kii ña sandaku Ndioxi kuachi na yuuvi yoꞌo, saa ke ndakundichi tu ña reina ña kee chi nínu̱ nuu kaꞌan na kuu sur, ña taxi ña kuachi xaꞌa ndo. Chi xïin ndo kandixa ndo ña kaꞌan yu. Saa chi ña reina kan, ra kani ni va ke̱e ña kixi ña xini soꞌo ña tuꞌun ndichi ña sakuaꞌa ra rey Salomón na xinaꞌa. Ra na kundaa ini ndo, chi kaꞌnu ni ka va ra iin yoꞌo vichin nuu ra rey Salomón, ra xïin ndo kuni soꞌo ndo ña kaꞌan ra. 32 Ra saa ke sa tu na ñuu Nínive va, chi taxi tu na kan va kuachi xaꞌa ndoꞌo na ndee tiempo vichin, te xa na xaa kii ña sandaku Ndioxi kuachi na yuuvi yoꞌo. Chi na ñuu Nínive, ra nandiko va ini na nuu Ndioxi ta xini soꞌo na, ña ndikaꞌan ndoso ra Jonás, ra na kundaa ini ndo, chi kaꞌnu ni ka va ra iin yoꞌo vichin nuu ra Jonás, ra xïin ndo nandiko ini ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ta iyoo ñuꞌu kàà saa iyoo nduchi nuu yo

33 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Yuvi na ndatuun ñuꞌu, ra chikäa seꞌe na ña, ra nii kuëe chindiee tu na iin xikoꞌo va nuu ña. Chi nuu sukun va chinduꞌu na ña, ra saa ke vaꞌa yeꞌe nuu takundiꞌi na kuaꞌan kiꞌvi veꞌe. 34 Ra saa ke iyoo tu nduchi nuu va yo, saa chi ta iyoo ñuꞌu ña tuun, va ke iyoo ña. Ra tu ña vaꞌa kuvi ña, saa ra yeꞌe ndiꞌi tu iki kuñu va yo, ra tu ña väꞌa va kuvi tu nduchi nuu yo, saa ra nuu ñaa va iyoo iki kuñu yo. 35 Ña kan ke na kiꞌin ni ndo kuenda xiꞌin mii ndo xiꞌin ñuꞌu ña yeꞌe nuu ndo; chi koto ndaꞌva ña, ra kuñaa ndiꞌi nuu iki kuñu ndo. 36 Saa chi tu iinii saa iki kuñu ndo ke yeꞌe, ra ndia nii loꞌo ka ña ñaa köo xiꞌin ña, ra saa ke vaꞌa kuni kaxi ndo takundiꞌi va ñaꞌa, ra ta kuꞌva iyoo ñuꞌu ña tuun veꞌe, saa ke na koo ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.

Kaꞌan Jesús xiꞌin ndia fariseo xaꞌa chiñu kiꞌvi ña xa ndia

37 Ra saa te sandiꞌi Jesús ndikaꞌan ra, ra saa ndikaꞌan iin ra fariseo xiꞌin ra ña na kuꞌun ra kuxi ra xiꞌin ra veꞌe ra. Ra saa ndixaa Jesús ndikiꞌvi ra veꞌe ra, ra ndakunduꞌu ra nuu mesa xiꞌin ra. 38 Ra nindäꞌa vi Jesús ra ndakunduꞌu ra. Saa ra ndakanda ka vi ini ra fariseo kan xini ra ra ña nindäꞌa ra, chi ña yunaꞌa ndia fariseo kan, ra xiꞌna ka va ndaꞌa ndia a saa xixi ndia. 39 Saa ra kundaa va ini Jesús ña ^ndakani ini ra fariseo kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Ndoꞌo, ndia fariseo, ra ta iyoo koꞌo xiꞌin vaso ña ndakatia na sata, ra chi ini tu ña yakua va, saa iyoo ndo. Saa chi sata va ndo ke savi ni ñaꞌa, ndi su nima ndo, ra iin chitu ndaa va ña kuiꞌna, xiꞌin ña kini. 40 ¡Ra Kiꞌvi ni ndo!, saa chi, ¿a kundäa ini ndo Ndioxi va kuvi ra xavaꞌa iki kuñu ndo, ra xavaꞌa tu ra nima va ndo? 41 Ña kan ke tu ndinuni ni nima ndo na taxi ndo ñaꞌa ndaꞌa na ndaꞌvi, ra saa ke kindoo vaꞌa ndo nuu Ndioxi.

42 ’Ndi su, ¡Ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndia fariseo!, chi xuꞌun loꞌo ña kiꞌin ndo xaꞌa iku menta, xiꞌin takuu ruda, xiꞌin ndia ndia ka iku, va ke chaꞌvi ndo nuu. Ndi su ndïꞌi vi ini ndo ña sa ndo ña ndaku xiꞌin yuvi taꞌan ndo; ra ni küꞌvi tu ini ndo xini ndo Ndioxi va. Ra ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kuꞌvi ini ndo kuni ndo Ndioxi, ra nii na näa tu ini ndo ña chaꞌvi ndo nuu ñaꞌa ña kuu mii va ndo.

43 ’¡Ra ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndia fariseo!, saa chi ta kuaꞌan ndo veꞌe ñuꞌu ra kuni ni ndo kundee ndo tiayu na kunaꞌnu; ra saa tu ta xika ndo nuu yaꞌvi va, saa chi kuni ni ndo ña na satoꞌo yuvi ndoꞌo.

44 ’¡Ra ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndia fariseo!, saa chi ta iyoo yavi nuu ñuꞌu ndii ña kuëe ñaꞌa tuni ka, ra yaꞌa yuvi xañu na ña kuaꞌan va na, chi kundäa ini na, ndi su xa kuyakua va na, ra saa va ke iyoo ndo ―kachi Jesús.

45 Ra saa ndakuiin iin ra maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, kachi ra saa:

―Tata Maestro, ña kachi kun saa, ra ndia nduꞌu va kuvi ndi yaꞌa yuꞌu kun xiꞌin ―kachi ra.

46 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―¡Saa iin tu ndoꞌo, ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi va! Saa chi sakuiso ndo yuvi iin ñaꞌa ña kundiëe na xiꞌin; ra mii tu ndo, ra ndia nii loꞌo ndïꞌi ini ndo kuiso ndo ña.

47 ’¡Ra ndaꞌvi ni ndo! Saa chi ndasavaꞌa ndo kaka na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ra mii va tu na xii xikua ndo kuvi na xaꞌni ñaꞌa. 48 Ra ña ndasavaꞌa ndo kaka na vichin, ra kuni kachi ña saa, ña iin yuꞌu kuvi va ndo xiꞌin na xii xikua ndo; chi na kan kuvi na xaꞌni ñaꞌa, ra ndoꞌo tu ndasavaꞌa kaka va na.

49 ’Ña kan ke ndichi ni ndikaꞌan Ndioxi kachi ra saa: “Tiꞌvi yu na kuꞌun na kaꞌan ndoso na tuꞌun yu, ra tiꞌvi tu yu na xika chiñu nuu va yu kuꞌun na nuu na ñuu Israel, ra sava na kaꞌni na; ra sava tu na taxi va na”, kachi ra xaꞌa ndo. 50 Ra ndoꞌo, na ndee vichin kuvi na nduku Ndioxi kuenda nuu xaꞌa nii tu ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi te yachi, te sakan ndixkunduꞌu ña yuuvi, iin saa ndia vichin va. 51 Ra ndia xaꞌa nii ra Abel, iin saa ndia xaꞌa nii ra Zacarías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ra xaꞌni na nuu altar yii ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, xiꞌin nuu xaꞌni na kiti ri soko na nuu Ndioxi. Ra xaꞌa ndia yoꞌo ke kaꞌan Ndioxi kuachi nuu ndoꞌo, na ndee tiempo vichin ―kachi Jesús.

52 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¡Ndaꞌvi ni ndoꞌo ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi! Saa chi xa iyoo va ña xiña ña ndichi nuu ndo, ña vaꞌa na kiꞌvi ndo yeꞌe Ndioxi, ndi su xïin ndo kiꞌvi ndo, ra nii täxi tu ndo kiꞌvi inka yuvi, na kuni kiꞌvi va ―kachi ra.

53 Ra te sandiꞌi Jesús ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo, saa ra ndisaa ka vi ini ndia fariseo xiꞌin ndia maestro ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi xini ndia ra. Ra saa xaꞌa ndia keꞌe taꞌan ndia xiꞌin ra, ña ndindakatuꞌun ni ndia ra. 54 Saa chi kuni ndia ña na kaꞌan ra iin tuꞌun kiꞌvi te ndatuꞌun ra. Ra saa ke kuchuun ndia taxi ndia kuachi xaꞌa ra nuu na chiñu.

12

Kaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra ña na sä ndia ta xa ndia fariseo

1 Ra sakan saa kuu ndia, ra saa kuaꞌa ka vi mil yuvi ndakaya, ra iin ndiakua chindaꞌni taꞌan na. Ra saa xaꞌa Jesús kaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kuenda ni koo ndo xiꞌin ndia fariseo. Saa chi ta iyoo ixan iyá ña kuu ndavi ña kee̱ xiꞌin xita vaꞌa, va ke iyoo ndia. Saa chi kaꞌan ndia xaꞌa ña vaꞌa, ra xa tu ndia ña väꞌa va. 2 Ndi su vaxi kii ra ndatuvi ndiꞌi va xaꞌa ña ^xa seꞌe ndia vichin. Saa chi takundiꞌi ña iyoo seꞌe nuu yuvi vichin, ra ndatuvì ndiꞌi va xaꞌa ña vaxi kii. 3 Ra takundiꞌi ña ndatuꞌun seꞌe ndo chi nuu ñaa, ra ndita tuvi va ña kuni soꞌo yuvi; ra ña ndatuꞌun seꞌe ndo chi ini veꞌe, ña ndasi tuun, ra vaxi kii ra kundaa ndiꞌi va ini na xaꞌa ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Sañaꞌa Jesús yoo ña na yuꞌvi yo Ndioxi

4 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ndoꞌo, ndia itaꞌan xiꞌin yu, kuvi ndia kaꞌan yu xiꞌin, ña na kuayüꞌvi ndo nuu na xaꞌni ndii. Chi takua iki kuñu va ke xaꞌni na, ndi su kuchüun vi na sandiꞌi na xaꞌa ña ku nima yuvi. 5 Ra na kaꞌan yu xiꞌin ndo ra kundaa ini ndo yoo kuvi na xiniñuꞌu yuꞌvi ndo kuni ndo: ra ra yuꞌvi ndo kuni ndo kuvi Ndioxi, saa chi ra kan kuvi ra iyoo ndiayu ndaꞌa ña kindiaa ra ña tiaku ndo, ra te ndiꞌi, ra iyoo tu ndiayu ndaꞌa ra ña chikaa ra nima ndo ndiaya va. Ra ra kan va kuvi ra na yuꞌvi ndo kuni ndo.

6 ’Ra xa kundaa va ini ndo, chi saa vali, ra nuu ni va ixiko na ri; chi uꞌun vi ri uvi xuꞌun vali. Ndi su Ndioxi ra näa vi ini ra xaꞌa ri. Chi ra kan kuvi ra kiꞌin kuenda xiꞌin va ri. 7 Ndi su ndiaa yaꞌvi ni ka va ndoꞌo nuu Ndioxi. Chi ndia ixi xini va ndo ke ndiaꞌvi ra. Ña kan ke na kuayüꞌvi ndo. Chi mii Ndioxi va kuvi ra ndiaa ndoꞌo. Saa chi ndiaa yaꞌvi ni ka va ndoꞌo nuu saa vali ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Na kukäꞌan nuu yo ndatuꞌun yo xaꞌa Jesús

8 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Tu ndia na ndakuiin ña ndikun na yuꞌu nuu yuvi yoꞌo, ra saa tu yuꞌu, ra xaa yoꞌo va, chi ndakuiin tu yuꞌu va xaꞌa na, nuu na tatun Ndioxi. 9 Ndi su, na tiseꞌe tuꞌun xaꞌa yu nuu yuvi yoꞌo, ra saa sa tu yuꞌu va, chi tiseꞌe tuꞌun tu yuꞌu va xaꞌa na, nuu na tatun Ndioxi.

10 ’Ra tu ndia na kañaꞌa xaꞌa yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra sakaꞌnu va ini Ndioxi xaꞌa na. Ra na kañaꞌa xaꞌa Tachi Yii Ndioxi, ra köo kaꞌnu vi ini Ndioxi xaꞌa na kan ―kachi Jesús.

11 Saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa:

―Tu ndia yuvi na taxi kuachi xaꞌa ndo nuu na chiñu a nuu na kunaꞌnu nuu veꞌe ñuꞌu na judío, ra ndïꞌi ini ndo xaꞌa tuꞌun ña ndakuiin ndo yuꞌu na. 12 Chi mii va Tachi Yii Ndioxi taxi tuꞌun ña kaꞌan ndo xiꞌin na ―kachi Jesús.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ra kuika kiꞌvi

13 Ra saa tuꞌva ndikaꞌan va iin tiaa ra ndikaa maꞌñu yuvi kan xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata Maestro, kaꞌan xiꞌin ñani yu ña na ndataꞌvi ra ñaꞌa iva ndi xiꞌin yu ―kachi ra.

14 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Yoꞌo, ra kaꞌan ñaa, ¿nichuun kuni kun ndataꞌvi yu ñaꞌa xiꞌin ndo? ¿A yuꞌu va kuvi ra ndataꞌvi ñaꞌa, tuvi kun? Süvi ra chiñu kuvi yu ña kan ke ndataꞌvi yu ñaꞌa xiꞌin ndo ―kachi ra.

15 Ra saa xitoꞌni Jesús nuu yuvi na ndee kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Kuenda ni koo ndo, ra kotöo ndo koo kuaꞌa ni ñaꞌa ndo. Chi vaꞌa ni na koo kuaꞌa ni va ñaꞌa ndo, ndi su süvi ña kan kuvi ña taxi ña tiaku ndo nuu ña yuuvi yoꞌo ―kachi ra xiꞌin na.

16 Saa ndikaꞌan ra iin tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Saa ndoꞌo iin ra kuika, ra vaꞌa ka vi ke̱e ra xiꞌin ñaꞌa ña chiꞌi ra. 17 Ra saa xaꞌa ra ndakani ini ra, kaꞌan ra saa: “¿Ni ke sa yo? ¿Ra ndia mii ke chuvaꞌa yo ñaꞌa yo?”, kaꞌan ra. 18 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin mii ra kachi ra saa: “Xa xini va yu ni ke sa yu: kani ndiꞌi yu yaka vali, ra savaꞌa yu yaka naꞌnu vaꞌa. Ra ikan chuvaꞌa ndiꞌi yu nuni yu xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña kuu mii yu. 19 Ra ta ndiꞌi, ra kaꞌan yu xiꞌin mii yu kachi yu saa: Kuaꞌa ni ñaꞌa yu iyoo, ra kuaꞌa ni kuiya kuxi yu ña. Ra sachïñu ka yu, ra na ndakindiee̱ yu, ra na kuxi yu, ra na koꞌo yu, na kusii ini yu, chi iyoo kuaꞌa ni ñaꞌa yu, kachi yo xiꞌin mii yo”, kaꞌan ra kuika kan suꞌva. 20 Ndi su Ndioxi ra suꞌva va tu kachi ra xiꞌin ra: “Ra kiꞌvi kuvi yoꞌo, chi ñuu vichin va kuvi kun. Ra takundiꞌi ñaꞌa, ña chuvaꞌa kun, ra inka va na kuxi ña”, kachi Ndioxi xiꞌin ra kuika kan ―kachi Jesús xiꞌin na.

21 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin yuvi, na xini soꞌo tuꞌun ndichi kan kachi ra saa:

―Ta ndoꞌo ra kuika yoꞌo, saa ke ndoꞌo yuvi, na chuvaꞌa ni ñaꞌa nuu ña yuuvi yoꞌo. Chi yoꞌo va ke kuika ni na, ndi su nuu Ndioxi ra na ndaꞌvi va kuvi na ―kachi Jesús.

Ndiaa va Ndioxi takundiꞌi yuvi na kuu seꞌe ra

22 Ra ta ndiꞌi, saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ndïꞌi ini ndo xaꞌa ñaꞌa kaxi ndo ña vaꞌa kutiaku ndo, nii xaꞌa ña kuxi ndo, ra nii xaꞌa tikoto ña kundixi ndo na kundïꞌi ini ndo. 23 Saa chi ña ndiaa yaꞌvi ni ka va kuvi ña tiaku ndo nuu ña xixi ndo; ra ndiaa yaꞌvi ni ka va tu iki kuñu ndo nuu tikoto ña ndixi ndo. 24 Ra na kotoꞌni ndo ta kuꞌva tiaku tikaka, chi nii chïꞌi ri, ra nii sakëe ri, ra nii yaka nuu kuꞌun ñaꞌa ri köo vi. Ra nani saa xixi va ri chi Ndioxi va kuvi ra kiꞌin kuenda xiꞌin ri. Ra saa sa tu ra xiꞌin ndoꞌo va, saa chi ndiaa yaꞌvi ni ka va ndoꞌo nuu saa vali. 25 Ra nii na kundiꞌi ni va ini ndo, ndi su köo ñaꞌa niꞌi vi ndo, saa chi ndia nii hora loꞌo ka vi kuchüun ndo kutiaku ndo tu xa na xaa kii ña kuvi ndo. 26 Ra tu kuchüun ndo sa ndo chiñu vali, ¿ra nichuun ke ndiꞌi ni ini ndo xaꞌa inka ñaꞌa?

27 ’Ra na koto ndo ndia kuꞌva ke xaꞌnu ita, chi nii xachïñu ña, ra nii tikoto ña xaväꞌa ña. Ndi su nduvi ni va ña, chi Ndioxi va kuvi ra kuni ña koo ña saa. Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ra rey Salomón, ra nduvi ni va tikoto xindixi ra. Ndi su yaꞌa ni ka va nduvi ita nuu tikoto ña xindixi ra kan. 28 Chi Ndioxi va kuvi ra sanana ita, ra nduvi ni ña; ndi su loꞌo ni va kii iyoo ña, saa ra ndachi va ña, ra kuaꞌan yuvi ndakaya na ña xaꞌmi na nuꞌu va. Ndi su ndiaa yaꞌvi ni ka va ndoꞌo nuu ita. ¿Ra nichuun loꞌo ni kandixa ndo Ndioxi? 29 Ra ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ña na kundïꞌi ni ini ndo xaꞌa ña kuxi ndo, xiꞌin xaꞌa ña kutiaku ndo. 30 Saa chi yuvi na xïni Ndioxi va kuvi na ndiꞌi ni ini xaꞌa ña kan. Ndi su ndoꞌo, na kuu seꞌe Ndioxi, ra xa xini mii va ra ni ñaꞌa ke kumani nuu ndo. 31 Ña kan ke na ndakundiee ndo nanduku ndo nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu va, ra saa ke taxi ndiꞌi ra ñaꞌa ña kumani nuu ndo ndaꞌa ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Ndia kuꞌva kuni Ndioxi sa yo xiꞌin ñaꞌa yo

32 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi ndoꞌo, ndia ndikun yuꞌu, saa chi ta iyoo iin tiꞌvi ndikachi vali sana va yu, ke iyoo ndo. Ra kusii ni va ini Ndioxi taxi ra koo ndo xiꞌin ra nuu xaꞌndia ra chiñu. 33 Ra na xiko ndo ñaꞌa ña kuu mii ndo, ra saa ke kuchuun ndo chindiee taꞌan ndo xiꞌin na xamani nuu. Ra na ndiꞌi ini ndo ña chuvaꞌa ndo ñaꞌa ndo ini ñaꞌa ña nduꞌu ndivi, ña kuëe ndiꞌi xaꞌa, nuu koo ña kuika ña kuëe ndiꞌi xaꞌa, ra nii ra kuiꞌna kuchüun sakuiꞌna ña, ra nii tikixin sandïꞌi xaꞌa ña. 34 Chi nuu chuvaꞌa ndo ñaꞌa ndo, ra ikan ke koo tu nima va ndo xiꞌin ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Na koo nduvi yo ña kundiatu yo Jesús

35 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ra iin ndisaa kii na koo nduvi ndo, ra xa na kundixi vii va ndo tikoto ndo, ra xa koo nduvi tu ndo xiꞌin ñuꞌu ña kutuun nuu va ndo. 36 Ra ta iyoo iin tiaa ra xachiñu tatu, ra xa iyoo nduvi ndakuña yeꞌe nuu xitoꞌo, va ke na koo ndo. Saa chi tiaa ra xachiñu tatu kan, ra xa iyoo nduvi va ra ña ndakuña ra yeꞌe nuu ixtoꞌo ra, ta xa na ndaxaa ra kan ña kuaꞌan ra viko tandaꞌa. 37 Ra vaꞌa ni va kee na xachiñu tatu na xa iyoo nduvi, ña ndiatu na ra kuu xitoꞌo na ta xa na xaa ra ndakutaꞌan ra xiꞌin na; ra ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi te xa na kuni ra ña xa iyoo nduvi na ña ndiatun na ra, saa ra kusii ni ini ra xiꞌin na. Ra ndachindee ra na nuu mesa, ra mii va ra chuꞌun ndaꞌa ña kuxi na. 38 Ra vaꞌa ni va kee na xachiñu tatu na xa iyoo nduvi ta xa na xaa xitoꞌo na ndakutaꞌan ra xiꞌin na, ra nii sava ñuu ke na xaa va ra, ra a ta xa kuaꞌan tuvi va tu na xaa ra, ndi su ndiatu va na ra. 39 Ra saa sa tu iin tiaa ra iyoo veꞌe va, tu na kundaa ini ra ndia mii hora ke kiꞌvi ra kuiꞌna sakuiꞌna ra ñaꞌa ña iyoo veꞌe ra, saa ra kunduꞌu tuꞌva va ra kondiaa ñaꞌa ra; ra täxi ra kiꞌvi ra kuiꞌna veꞌe ra. 40 Ra saa ke na sa tu ndoꞌo va, ña na koo nduvi ndo kundiatun ndo yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin te xa na ndiko yu, chi te kuëe ndiatu va ndo ke ndiko yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Ra muso kama xiꞌin ra muso xuxan

41 Saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin Jesús, kachi ra saa:

―Tata, ¿a takua nduꞌu va kuvi ndia ndikaꞌan kun xiꞌin? ¿A ndikaꞌan kun xiꞌin takundiꞌi va na? ―kachi ra xiꞌin Jesús.

42 Saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa:

―Na kaꞌan yu xiꞌin ndo ra kundaa ini ndo ndia kuꞌva ke xa iin ra muso ra kama, ra ndichi, ra taxi xitoꞌo ra ña kuiso ra chiñu xiꞌin veꞌe ra ña kiꞌin ra kuenda xiꞌin na xachiñu tatu nuu xitoꞌo ra, ra taxi ra kuxi na te xa xiniñuꞌu kuxi na. 43 Ra vaꞌa ni kee ra muso ra ^xa chiñu ña xaꞌndia xitoꞌo ra nuu ra, ra te xa na nandiko xitoꞌo ra ra ndaniꞌi ra ra ña ^xa ra chiñu nuu ra. 44 Ra ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ra xitoꞌo ra, ra taxi va ra ndiayu ndaꞌa ra kuiso chiñu ra xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ra. 45 Ndi su tu na xaꞌa ra moso kan ndakani ini ra, kaꞌan ra saa: “Ndïko yachi vi xitoꞌo yo”, na kaꞌan ra. Ra saa xaꞌa ra kuxi ra, ra koꞌo ra ña xini ra, ra xaꞌa ra sa ndivaꞌa ra xiꞌin na xachiñu tatu nuu ra xitoꞌo ra. 46 Ra iin ta nanaa ini ra, saa ra ndandiko va xitoꞌo ra, ra sandoꞌo ni ra ra. Ra chikaa ra ra kuꞌun ra nuu ^ñuꞌu na xïin kandixa.

47 ’Ra ra muso, ra kundaa ini ndia chiñu ke kuni xitoꞌo ra sa ra, ra xïin ra sa nduvi ra ña sa ra ña, ra ndoꞌo ni ra sa xitoꞌo ra. 48 Ra ra muso ra kundäa tu ini xaꞌa chiñu ña kuni xitoꞌo ra sa ra, ra ^xa ra iin chiñu kiꞌvi, ra loꞌo va ndoꞌo ra kan sa xitoꞌo ra. Ra na taxi Ndioxi kuaꞌa ni ña vaꞌa ndaꞌa, ra xiniñuꞌu ndataxi va na kuenda ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, saa chi xaꞌa ña kuaꞌa ni ña taxi Ndioxi ndaꞌa na, ra xiniñuꞌu na kuniñuꞌu na ña vaꞌa kan ña chindiee taꞌan na xiꞌin inka yuvi va, saa chi saa ke kuni mii Ndioxi va ―kachi Jesús.

Xaꞌa ña sañaꞌa Jesús ke ndataꞌvi taꞌan yuvi

49 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Ña xaa yu ña yuuvi yoꞌo, ra ñùꞌù va ke xaa yu chikaa yu. Ra kuni ni yu ña xa na koko va ña. 50 Ra xiꞌna xiniñuꞌu tixuꞌvi ni yu, ra ndoꞌo ni ini yu, ra kusuchi ni ini yu ndia te na xinu nuu ña. 51 ¿A ra vaxi ndachindee vaꞌa va kuvi yu ndoꞌo tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo chi ra ndataꞌvi va kuvi yu ndoꞌo. 52 Saa chi kii vichin, iin saa ndia kii ña vaxi, ra tu uꞌun kuvi yuvi iin veꞌe, ra uni kuu na kanitaꞌan xiꞌin uvi na, a uvi kuu tu na ña kanitaꞌan na xiꞌin uni va na. 53 Ra tiaa, ra iyoo seꞌe tiaa, ra kanitaꞌan ra xiꞌin seꞌe tiaa va ra, ra tiaa, ra iyoo iva, ra kanitaꞌan ra xiꞌin iva va ra, ra ñaꞌa, ña iyoo seꞌe siꞌi, ra kanitaꞌan ña xiꞌin seꞌe siꞌi va ña; ra ñaꞌa, ña iyoo siꞌi, ra kanitaꞌan ña xiꞌin siꞌi va ña; ra ña iyoo xanu, ra kanitaꞌan ña xiꞌin xanu va ña, ra ña ixanu, kanitaꞌan tu xiꞌin siso va ña ―kachi Jesús.

Kaꞌan Jesús xiꞌin yuvi na ndichi ni nuu mii

54 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin takundiꞌi na ndee kan, kachi ra saa:

―Ndoꞌo, ra ta xini ndo vaxi viko chi nuu kanata ñuꞌu, ra kaꞌan ndo kuun savi vichin, kachi ndo. Ra saa kuun ndixa va ra. 55 Ra ta xini tu ndo vaxi tachi chi nuu kita ñuꞌu, ra kaꞌan ndo iꞌni ni koo vichin, kachi ndo. Saa ra iꞌni ni ndixa va. 56 ¡Ra na chiꞌña tuꞌun va kuvi ndo!, saa chi xini va ndo ña kiꞌin ndo kuenda xiꞌin ña kuu nuu ndivi xiꞌin ña kuu nuu ñuꞌu, ¿ra nichuun kundäa tu ini ndo xiꞌin ña kuu tiempo ña ndee ndo vichin? ―kachi Jesús xiꞌin na.

Na kindoo mani yo xiꞌin na saa ini xini yo

57 Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Ra vivii va na kiꞌin xini ndo, ra suꞌva ke na sa ndo. 58 Tu ndia na taxi kuachi xaꞌa ndo nuu na chiñu, ra vaꞌa ka va yachi na ndakaꞌan mani ndo xiꞌin na, ña vaꞌa na küꞌun ndo veꞌe chiñu; saa chi tu na kuꞌun ndo nuu ra juez ña sandaku ra kuachi xiꞌin ndo, saa ra, ndataxi va ra kan ndoꞌo ndaꞌa ndia kumisio ra taan va ndia ndoꞌo veꞌe kàà. 59 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi këe yachi vi ndo veꞌe kàà, chi xiniñuꞌu ndiakua na chaꞌvi ndiꞌi ndo xuꞌun loꞌo ndo, saa vi ke tava ndia ndoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin na.

13

Na nandiko ini yo xaꞌa kuachi yo saa chi tu köo ra ndoñuꞌu yo

1 Ra te sandiꞌi Jesús ndikaꞌan ra xiꞌin yuvi kan. Ra saa xaa sava na ndee kan ra ndatuꞌun na xiꞌin ra kachi na saa:

―Ra Pilato ra kuu gobernador kuvi ra tiꞌvi ndia soldado ra, ra ndixaꞌan ndia ña xaꞌni ndia sava tiaa ndia kee Galilea te ñuꞌu ndia veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén ña xaꞌni ndia kiti soko ndia nuu Ndioxi. Ra ndakava nuu nii ndia xiꞌin nii kiti ri soko ndia nuu Ndioxi ―kachi na xiꞌin ra.

2 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin na:

―¿Ni ke ndakani ini ndo xaꞌa ña ndoꞌo ndia yoꞌo, a ndia iyoo ni ka kuachi va kuvi ndia nuu takundiꞌi ka yuvi tuvi ndo? 3 Ra ña kachi yuꞌu xiꞌin ndo ra süvi saa iyoo ña. Chi tu na nandïko ini ndo xaꞌa kuachi ndo, ra mii saa ke ndoꞌo tu ndoꞌo va. 4 Ra na xaꞌun uni na ndixiꞌi ñuu Jerusalén te nduva torre ña nani Siloé sata na, ¿ra a iyoo ni ka kuachi na kan, nuu takundiꞌi ka na ndee ñuu Jerusalén, tuvi ndo? 5 Ra ña kachi yuꞌu xiꞌin ndo ra süvi saa iyoo ña. Chi tu na nandïko ini ndo xaꞌa kuachi ndo, ra kuvi tu ndoꞌo va ―kachi Jesús xiꞌin na.

Tuꞌun ndichi xaꞌa itun koxi tun nditäxi kuiꞌi

6 Ra saa ndakani Jesús iin tuꞌun ndichi nuu na kachi ra saa:

―Suꞌva ndoꞌo iin tiaa ra ndichi iin itun koxi nuu ñuꞌu, ra saa kuu ra ndixaꞌan ra xitoꞌni ra a xa iyoo kuiꞌi ndaꞌa nu, kaꞌan ra. Ndi su ndia nii ri köo ndikun ndaꞌa nu ndixini ra. 7 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra ndiaa ñuꞌu ra kachi ra saa: “Xa uni kuiya ke kixi yu nanduku yu koxi ndaꞌa nu. Ra ndia nii ri köo nindaniꞌi yu ndaꞌa nu. Ra vaꞌa ka na kaꞌndia va kun nu; saa chi ña uun va ke ndichi nu ndasi nu nuu ñuꞌu yu” ―kachi ra xiꞌin ra ndiaa ñuꞌu ra. 8 Ra saa ndakuiin ra ndiaa ñuꞌu kan kachi ra saa xiꞌin ra: “Tata, xikan yu ña mani nuu kun, ra na kundichi ka nu saa iin kuiya; ra na ndasavita yu ñuꞌu xaꞌa nu, ra chikaa ka yu tatan xaꞌan xaꞌa nu. 9 Ra a kusana taxi va nu kuiꞌi saa; ra tu nditäxi nu kuiꞌi ra saa ke tiaꞌndia va nu”, kachi ra ndiaa ñuꞌu kan xiꞌin xitoꞌo ra ―kachi Jesús xiꞌin na.

Sandaꞌa Jesús iin ñaꞌa kii yii sábado ña ndakindiee na

10 Ra saa kuu iin kii yii sábado ña ndakindiee̱ na ra ndichi Jesús sañaꞌa ra yuvi ini veꞌe ñuꞌu; 11 Ra suvi mii ini veꞌe ñuꞌu kan ke ndichi tu iin ñaꞌa ña xiꞌi, ra xa xaꞌun uni kuiya vi ke kutoso sata ña. Ra tachi ndivaꞌa va ke xa saa xiꞌin ña, ra ndiküvi vaꞌa vi nundaku sata ña. 12 Ra te xini Jesús ñaꞌa ña xiꞌi kan, ra saa kana ra ña xaa ña nuu ra. Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ña kachi ra saa:

―Nana, xa nduvaꞌa va kun vichin ―kachi ra xiꞌin ña.

13 Ra saa chindee ra ndaꞌa ra sata ña, saa ra ndikun ndundaku va sata ña, ra xaꞌa ña ^ndasakaꞌnu ña Ndioxi va. 14 Saa ra ndisaa ni ini ra kuchee ndiso chiñu ndiaa veꞌe ñuꞌu kan xiꞌin Jesús xaꞌa ña sandaꞌa ra ña xiꞌi kan, kii yii sábado ña ndakindiee̱ na, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin yuvi na ndee kan kachi ra saa:

―I̱ñu̱ va kii ke xiniñuꞌu sachiñu yo, ra kii kan ke na kixi ndo ña nandaꞌa ndo. Ndi su küvi nandaꞌa ndo kii yii sábado ña ndakindiee yo ―kachi ra xiꞌin na.

15 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Na chiꞌña tuꞌun va kuvi ndoꞌo, saa chi, ¿a ndäxi ndo sindiki sana ndo a burru sana ndo ña kuꞌun ri koꞌo ri tiakuii kii yii ndakindiee̱ yo, su ndaxi va ndo ri? 16 Ra ñaꞌa yoꞌo, ra seꞌe xikua ra Abraham va kuvi ña. Ra xa xaꞌun uni kuiya vi ke katun kiti ndivaꞌa ña ña ndoꞌo ña kueꞌe yoꞌo. ¿Ra a küvi ndaxi ña kii yii sábado tuvi ndo? ―kachi ra xiꞌin na.

17 Ra ta ndikaꞌan Jesús tuꞌun yoꞌo, ra na saa ini xini ra, ra tiaa ni kukaꞌan nuu na; ndi su yuvi na kuaꞌa kan, ra kusii ka vi ini na ña xini na takundiꞌi ña xituꞌun ña xa Jesús.

Kaꞌan Jesús tuꞌun ndichi xaꞌa ndikin itun mostaza

18 Ra saa ndikaꞌan Jesús inka tuku tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Ndia ña ke inuu xiꞌin ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra ndia ñaꞌa ke kuvi chinuu yu xiꞌin ña? 19 Ra kuni yu na kundaa ini ndo, chi ta kuꞌva iyoo ndikin loꞌo itun mostaza ña chiꞌi iin tiaa nuu ñuꞌu ra, ra xaꞌnu ña nduu ña ta kuꞌva iyoo iin itun chee va, ra ndia sàà va xaa xavaꞌa chiꞌyo ndaꞌa itun ña, ra kuꞌva saa va ke iyoo nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi Jesús xiꞌin na.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ixan iyá ña kita xiꞌin ixan xitavaꞌa

20 Ra saa ndikaꞌan tuku Jesús kachi ra saa:

―¿Ndia ña ke kuvi chinuu yu xiꞌin nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu? 21 Ra na kundaa ini ndo chi ña kuvi chinuu yu xiꞌin ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu kuvi ña ndoꞌo iin ñaꞌa ña kavanuu loꞌo ixan iyá xiꞌin kuaꞌa ni ixan ixtavaꞌa va, ra kuaꞌa ni nduu ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

Yuvi na koo xiꞌin Ndioxi

22 Ra te ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra ñuu Jerusalén, ra iin takundiꞌi ñuu naꞌnu xiꞌin ñuu vali yaꞌa ra kuaꞌan ra, ra sañaꞌa ra takundiꞌi yuvi kan tuꞌun Ndioxi. 23 Ra saa nindakatuꞌun iin na Jesús kachi na saa:

―Tata, ¿a loꞌo ni va kuvi na kaku? ―kachi na xiꞌin ra.

Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa:

24 ―Na sa nduxa ndo ña kee ndo yeꞌe tiañu; saa chi kuaꞌa ni yuvi kuni kiꞌvi, ndi su kuchüun ka na. 25 Saa chi nuña ka va yeꞌe vichin, ndi su vaxi kii ra ndakundichi va mii ra xitoꞌo veꞌe kan ra ndasi ra yeꞌe nuu ndo. Ra ndoꞌo, na kindoo chi keꞌe; ra kaꞌan ndo xiꞌin ra kachi ndo saa: “Tata, ndakuña yeꞌe nuu ndi”, kachi ndo xiꞌin ra. Ndi su kuïin ka ra ndakuña ra yeꞌe nuu ndo, chi suꞌva va kachi ra xiꞌin ndo: “Xïni yu yoo kuvi ndoꞌo”, kachi ra xiꞌin ndo. 26 Ra saa xaꞌa ndo kaꞌan ndo xiꞌin ra, kachi ndo saa: “Tata, xini va ndi yoꞌo chi ndixaa va kun ñuu ndi sañaꞌa kun nduꞌu, ra xixi tu ndi xiꞌin va kun”, kachi ndo xiꞌin ra. 27 Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa: “Xa ndikaꞌan yu xiꞌin ndo, chi xïni yu yoo kuvi ndoꞌo. Kuatiaꞌa ndo nuu yu, chi yuvi väꞌa va kuvi ndoꞌo”, kachi ra xiꞌin ndo. 28 Saa ra kusuchi ni ini ndo, ra xaꞌa ndo kuaku ndo ndiakua ndakaxi nuu ndo. Saa chi kuni ndo ra Abraham xiꞌin ra Isaac, xiꞌin ra Jacob, xiꞌin takundiꞌi ka na na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ña ndee na nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. Ra ndoꞌo tu, küvi kiꞌvi va. 29 Ra kixi takundiꞌi yuvi na kee kumi saa tutun ña yuuvi ra ndakundee na nuu mesa ña kuxi na xiꞌin Ndioxi. 30 Ra na ndikun vichin ra na inuu va nduu na, ra na inuu vichin ra na ndikun va nduu na.

Xaku Jesús xaꞌa na ñuu Jerusalén

31 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan Jesús xiꞌin yuvi kan, ra saa xaa sava ndia fariseo ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Kita ñuu yoꞌo ra kuaꞌan inka xiyo, saa chi ra rey Herodes ra kuni ra kaꞌni ra yoꞌo ―kachi ndia xiꞌin ra.

32 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuaꞌan ndo ra ndatuꞌun ndo xiꞌin yukuii ñaa, chi vichin xiꞌin tiaan ra tava ka va yu tachi ndivaꞌa ra sandaꞌa tu yu na xiꞌi va, ra kii uni vi sandiꞌi yu chiñu ña xa yu, kachi ndo xiꞌin ra. 33 Ndi su vichin, xiꞌin tiaan, xiꞌin isa, ra xiniñuꞌu sa ka va yu chiñu ña xiniñuꞌu sa yu, saa chi väꞌa kita ña ña kuvi iin ra kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi inka xiyo nuu ña kuvi ra ñuu Jerusalén ―kachi Jesús xiꞌin ndia fariseo.

34 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―¡Ndoꞌo, na ñuu Jerusalén, kuvi na ^xaꞌni na kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi, ra xakin ndo yuu na tiꞌvi Ndioxi vaxi! ¡Kuaꞌa ni ichi kuni yu ndachitaꞌan yu ndoꞌo, ta kuꞌva ^xa iin nduxi xiꞌin seꞌe vali ri ña ^ndataan ri ri tixi ndixin ri, ndi su ndixïin ndo! 35 Ra xaꞌa ña kan ke ndoo ndaꞌa va veꞌe ndo, ra sa tu ñuu va ndo, ra na kundaa ini ndo chi küni ka ndo yuꞌu, ndia te na xaa kii ña kaꞌan ndo kachi ndo saa: “Ra vaꞌa ni kuvi ra vaxi xiꞌin kivi Tata yo Ndioxi”, kachi ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.

14

Sandaꞌa Jesús iin tiaa ra ndikiꞌvi kuiñu

1 Saa kuu iin kii ña ndakindiee̱ na ra ke̱e Jesús kuaꞌan ra kuxi ra veꞌe iin ra kuchee nuu ndia fariseo. Ra ikan ndee ka tu sava ndia fariseo va. Ra xitonani ndia ra a sa ra iin ña väꞌa kaꞌan ndia. 2 Ra veꞌe kan nduꞌu tu iin tiaa ra ndikiꞌvi kuiñu va. 3 Ra saa ndindakatuꞌun Jesús ndia maestro, ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi xiꞌin ndia fariseo kachi ra saa:

―¿A kuvi nandaꞌa na xiꞌi kii yii sábado, a küvi vi? ―*kachi ra.

4 Ndi su ndia nii ndia ndindäkuiin yuꞌu ra. Ra saa chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata ra xiꞌi kan ra nduvaꞌa va ra. Ra saa ndatiꞌvi ra ra kuanuꞌu ra veꞌe ra. 5 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia fariseo kan kachi ra saa:

―¿Tu ndia iin ndoꞌo, ndia ndee yoꞌo, ra na ndakava burru sana ndo a sindiki sana ndo iin yavi kunu, ra a täva ndo ri kii yii sábado? ―kachi ra xiꞌin ndia.

6 Ndia saa ra nindäkuiin vaꞌa ka vi ndia.

Yuvi na kuaꞌan kuxi nuu iyoo viko tandaꞌa

7 Ra ta xini Jesús ña kaxin na kana na xaa viko kan tiayu tu ndee na kunaꞌnu, tu ndita yachin ndia nuu iin mesa ña kundee na, ra saa ndikaꞌan ra tuꞌun ndichi yoꞌo xiꞌin na kachi ra saa:

8 ―Ta xa na kana na ndoꞌo ña kuꞌun ndo kuxi ndo nuu iyoo viko tandaꞌa, ra na käxin ndo tiayu tu ndee na kunaꞌnu kundee ndo. Saa chi tu köo, ra iyo ni xaa inka na kunaꞌnu nuu ndoꞌo, 9 ra kaꞌan ra tava viko kan xiꞌin ndo kachi ra saa: “Taxi ndo loꞌo ndo tiayu ndo ndaꞌa na yoꞌo, na kundee na; ra kuaꞌan ndo chi sata kaa kundee ndo”, kachi ra xiꞌin ndo. Saa ra tiaa ni kukaꞌan nuu ndo, ña kuꞌun ndo chi sata ndakundee ndo. 10 Ra ña kan ke ta xa na kana na ndoꞌo ña kuꞌun ndo nuu iyoo viko tandaꞌa, ra tiayu tu ndita ndia chi sata va na kundee ndo; ra ndia te na xaa ra kana ndoꞌo, ra kaꞌan ra xiꞌin ndo kachi ra saa: “Ñani, naꞌa ndo, chi nuu ndee na kunaꞌnu yoꞌo kundee ndo”, kachi ra xiꞌin ndo. Ra saa ke kunduꞌu toꞌo tuꞌun xaꞌa ndo nuu na ndee nuu mesa kan. 11 Saa chi yuvi na ndasa naꞌnu mii, kuvi na nduvali va; ra yuvi na xa ninu xiꞌin mii, kuvi na ndunaꞌnu va ―kachi ra xiꞌin na.

12 Ra saa ndikaꞌan tu Jesús xiꞌin ra fariseo ra tava viko kan va kachi ra saa:

―Ta tava kun iin viko veꞌe kun, ra käna kun na itaꞌan xiꞌin kun, nii ñani kun, nii na veꞌe kun, nii na ndee yachin xiꞌin kun, nii na kuika ña kixi na kuxi na xiꞌin kun, saa chi vaxi kii ra kana va na yoꞌo kuꞌun kun kuxi kun veꞌe na. Ña sandiko na ña nuu kun. 13 Ra ña kan ke te xa tava kun viko, ra na ndaꞌvi, na köo chiñu, na küvi kaka xiꞌin na kuaa va kuvi na, na kana kun na kuxi xiꞌin kun. 14 Saa ra vaꞌa ni kee kun. Saa chi na kan, ra küvi sandiko na ña ndaꞌa kun, ndi su vaꞌa ni va kee kun ta xa na ndatiaku na ndikun Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ra.

Tuꞌun ndichi xaꞌa iin viko ña kuꞌun na kuxini na

15 Ra te xini soꞌo iin ra nduꞌu nuu mesa kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Vaꞌa ni kee yuvi na kuꞌun kuxi viko nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi ra.

16 Ra saa ndikaꞌan Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin ra kachi ra saa:

―Suꞌva ndoꞌo iin tiaa, ra tava ra iin viko kaꞌnu veꞌe ra, ra kuaꞌa ni yuvi ndikaꞌan xiꞌin ña na kixi na. 17 Ra ta xa ndixaa hora ña kuxini na, ra saa ndatiꞌvi ra na xachiñu nuu ra ndixaꞌan na ndikaꞌan tuku na xiꞌin yuvi kan, ña na kixi na kuxi na veꞌe ra. 18 Ndi su ndia nii yuvi kan ndixïin kuꞌun chi xa iin iin chiñu ndatiaa va na: Ra ra nuu ra suꞌva va kachi ra: “Ñuꞌú va sakan sata yu, ra ña kan va kuꞌun yu kuni yu; ra kaꞌnu koo ini kun chi küvi vi kuꞌun yu”, kachi ra. 19 Ra inka ra ndikaꞌan kachi suꞌva va: “Sindiki va sakan sata yu uꞌun yunta, ra ri kan va kuꞌun yu kotondoso yu; ra kaꞌnu koo ini kun chi küvi kuꞌun yu”, kachi ra. 20 Ra inka tu ra kachi suꞌva va: “Ra sakan tandaꞌa va kuvi yu, ra ña kan ke küvi vi kuꞌun yu”, kachi ra. 21 Ra saa ndandiko ra muso kan nuu xitoꞌo ra, ra ndakani ndiꞌi ra ña ndikaꞌan na xiꞌin ra. Saa ra ndisaa ni ini ra xitoꞌo ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra moso kan kachi ra saa: “Kuaꞌan iinii kuvi nuu yaꞌvi, xiꞌin iinii kuvi yaꞌya ña ndoꞌni ñuu kaꞌnu, ra ndakaya kun takundiꞌi na ndaꞌvi, xiꞌin na küvi kaka, xiꞌin na kuaa, ra na kixi na xiꞌin kun”, kachi ra xiꞌin ra muso ra. 22 Ra saa ndixa xa va ra moso kan. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin xitoꞌo ra kachi ra saa: “Tata, xa xa va yu takundiꞌi ña ndikaꞌan kun, ndi su iyoo kuaꞌa ka va nuu kundee na”, kachi ra. 23 Ra saa ndakuiin ra xitoꞌo ra kachi ra saa xiꞌin ra: “Kuaꞌan iinii kuvi ichi chi nuu ndee yuvi, ra na sanduxa kun xiꞌin na ña na kixi na ra ndiakua na kutu veꞌe yu. 24 Saa chi ndia nii na kana yu ña nuu, küxi veꞌe yu”, kachi ra xiꞌin ra muso ra, kachi tuꞌun ndichi yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin na.

Tundoꞌo ni ña kundikun yo sata Jesús

25 Saa kuu iin kii ra kuaꞌa ka vi yuvi ndikun kuaꞌan sata Jesús, ra saa ndikokuiin ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

26 ―Tu ndia ndo kuni kundikun yuꞌu, ra xiniñuꞌu kuꞌvi ni ka ini ndo kuni ndo yuꞌu, nuu iva ndo, xiꞌin nuu siꞌi ndo, xiꞌin nuu yasiꞌi ndo, xiꞌin nuu seꞌe ndo, xiꞌin nuu ñani ndo, xiꞌin nuu kuꞌva ndo. Ra xiniñuꞌu koo nduvi tu ndo ña ndoꞌo ndo xaꞌa va yu. Ra tu na sä ndo saa, saa ra küvi kundikun ndo yuꞌu. 27 Ra tu kuëe xa ndiee ini ndo ña vaꞌa ni na kuvi va ndo ña kundikun ndo yuꞌu, saa ra kuchüun vi ndo ña kundikun ndo yuꞌu ―kachi Jesús xiꞌin na.

28 Ra saa ndikaꞌan Jesús inka tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Tu ndia iin ndo kuni savaꞌa iin veꞌe chee sukun, ¿ra a su xiꞌna ka va xiniñuꞌu kundee ndo tava ndo kuenda, ra saa ke kundaa ini ndo ndixaa xuꞌun ke kusiki ndo xiꞌin ña, ña kuchuun ndo saxinu ndo ña? 29 Saa chi tu na ndakäni ini ndo, ra xaꞌa ndo tava ndo xaꞌa ña, ra te na ndiꞌi, ra kuchüun ndo saxinu ndo ña. Saa ra takundiꞌi yuvi na kuni, ra xaꞌa na kusiki na ndoꞌo va. 30 Ra kaꞌan na kachi na saa: “Tiaa yoꞌo, ra takua xaꞌa va veꞌe ra tava ra, ra ndikuchüun ra saxinu ra ña”, kachi na xaꞌa ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.

31 Ra saa ndikaꞌan Jesús inka tuku tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Tu ndia iin rey, ra kuni ra kanitaꞌan ra xiꞌin inka rey, ¿ra a su xiꞌna ka va xiniñuꞌu kunduꞌu ra kiꞌin xini ra, a kuchuun uxi mil ndia soldado ra, ña kanitaꞌan ndia xiꞌin oko mil soldado inka ra rey? 32 Ra tu xa kiꞌin ra rey kan kuenda ña kuchüun ra, saa ra yachi ka va tiꞌvi ra na xika chiñu nuu ra ña kuꞌun na kindoo mani na xiꞌin inka ra rey kan. 33 Ra mii saa ke iyoo tu ña yoꞌo va, saa chi tu na ndaköo ndo takundiꞌi ñaꞌa ña kuu mii ndo, saa ra kuchüun vi ndo ña kundikun ndo yuꞌu ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ñii ña ïꞌva ka

34 ―Ña vaꞌa ni kuvi va i̱i̱n te iꞌva ña, ndi su tu na ndukati ña, saa ra, ¿ni ke sa na ña kuniñuꞌu ka na ña? 35 Saa chi nii ña sa xaꞌan ña ñuꞌú ke väꞌa ka vi ña, ra ndia ña kutia va kuvi ña. Ña kan ke na xini soꞌo ra na tiaa ka soꞌo va na ―kachi Jesús xiꞌin na.

15

Tuꞌun ndichi xaꞌa iin ndikachi loꞌo ri ndindoñuꞌu

1 Saa kuu iin kii ra xaa takundiꞌi ndia kaya xuꞌun ña kuaꞌan ndaꞌa gobierno ñuu Roma, xiꞌin na nduꞌu tuꞌun kiꞌvi xaꞌa, ña kuni soꞌo na ña kaꞌan Jesús. 2 Ra xaꞌa ña kuyachin na yoꞌo nuu Jesús ke xaꞌa ndiaa fariseo xiꞌin ndiaa maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, ndikaꞌan ñaꞌa ndia xaꞌa Jesús kachi ndia saa:

―Tiaa yoꞌo, ra itaꞌan va ra xiꞌin yuvi, na iyoo ni kuachi, ra xixi tu ra xiꞌin va na ―kachi ndia.

3 Ra saa ndikaꞌan Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin ndia kachi ra saa:

4 ―Tu ndia iin ndo, ra iyoo iin ciento ndikachi sana ndo, na kachi yo. Ra na ndoñuꞌu iin ri iku, ¿ra a ndaköo ñaꞌa ndo ri kumi xiko xaꞌun kumi kan iku nuu ndee ri, ra kuꞌun ndo ndanduku ndo ri nindoñuꞌu kan ndiakua ndaniꞌi ndo ri? 5 Ra te xa na ndaniꞌi ndo ri, ra saa ndakasoko ndo ri ña kusii ni ini ndo xiꞌin ri. 6 Ra te xa na ndaxaa ndo xiꞌin ri veꞌe ndo, ra saa ndakaya ndo na itaꞌan xiꞌin ndo, xiꞌin na ndee yachin xiꞌin ndo. Ra kaꞌan ndo xiꞌin na kachi ndo saa: “Na kusii ini ndo xiꞌin yu saa chi xa ndaniꞌi va yu ndikachi loꞌo sana yu ri ndindoñuꞌu”, kachi ndo xiꞌin na. 7 Ra mii ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi kusii ni ka va ini Ndioxi, ra saa tu na tatun va ra, xaꞌa na indaa na nandiko ini xaꞌa kuachi kan, nuu na kumi xiko xaꞌun kumi na xa ndee vaꞌa na kuëe xiniñuꞌu ka nandiko ini ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Tuꞌun ndichi xaꞌa iin xuꞌun ña ndindoñuꞌu

8 Ra saa ndikaꞌan Jesús inka tuꞌun ndichi xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ra tu ndia tu iin ñaꞌa ña iyoo uxi xuꞌun kaa nuu, ra na sandoñuꞌu ña iin ña, ¿ra a ndavikun ña ñuꞌu, ra kaka ña ndatiꞌvi ña veꞌe ña ndiakua ndaniꞌi ña ña? 9 Ra ta xa na ndaniꞌi ña ña, ra saa ndakaya ña na itaꞌan xiꞌin ña, xiꞌin na ndee yachin xiꞌin ña, ra kaꞌan ña xiꞌin na kachi ña saa: “Na kusii ini ndo xiꞌin yu, saa chi xa ndaniꞌi va yu xuꞌun yu ña nindoñuꞌu”, kachi ña xiꞌin na. 10 Ra mii ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi ^kusii ni va ini Ndioxi ra saa tu na tatun va ra, xaꞌa na indaa na nandiko ini xaꞌa kuachi ―*kachi Jesús xiꞌin ndia.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ra loꞌo nindoñuꞌu nuu iva

11 Ra saa ndakani Jesús inka tuku tuꞌun ndichi nuu ndia kachi ra saa:

―Suꞌva ndoꞌo iin ra tata, ra ndixiyo uvi tiaa seꞌe ra. 12 Ra iin kii ndikaꞌan seꞌe ra ra loꞌo xiꞌin ra, kachi ra saa: “Tata, kuni yu ra na taxi va kun ñaꞌa ña niꞌi yu ndaꞌa yu”, kachi ra xiꞌin iva ra. Ra saa ndataꞌvi ndixa va ra tata kan ñaꞌa ña kuu mii ra xiꞌin uvi saa tiaa seꞌe ra. 13 Ra täan kunaꞌa vi ndiniꞌi ra ku loꞌo kan ñàꞌà nuu iva ra, saa ra ndikun ndixiko ndiꞌi va ra ña. Ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra inka ñuu xika va xiꞌin xuꞌun ra. Ra ikan sasiki ndiꞌi va ra xuꞌun ra xiꞌin takundiꞌi chiñu kiꞌvi ña xa ra. 14 Ra ta ndiꞌi sasiki ndiꞌi ra xuꞌun ra, ra saa xaꞌa tama ñuu nuu iyoo ra, ra xaꞌa kaꞌun ka vi ini ra. 15 Ra saa kee ra ndixaꞌan ra nduku ra chiñu nuu iin tiaa ra iyoo ñuu kan, ra taxi va tiaa kan chiñu ndaꞌa ra, ña kuꞌun ra kondiaa ra kini nuu ndee ri. 16 Ra saa ^kuu ra xika ra ndiaa ra kini kan, ra kaꞌun ka vi ini ra, ra iin ndiakua iyoo ini ra ña kaxi ra ñaꞌa ña xaxi kini kan, ndi su ndia nii na nditäxi ñaꞌa kuxi ra. 17 Ra saa xaꞌa ^ndakani ini ra, ^kaꞌan ra saa: “¡Kuaꞌa ka vi na xachiñu nuu tata yo, ra vaꞌa ka vi xixi na, ra iin ndiakua ndoo ndoso va ña nuu na, ra yoo yoꞌo tu kaꞌun ka vi ini xika yoꞌo va! 18 Ra vaꞌa ka va na nandiko yo nuu tata yo, ra kaꞌan yo xiꞌin ra kachi yo saa: Tata, na koo kaꞌnu ini kun xaꞌa yu, chi xa yu kuachi nuu Ndioxi, ra saa tu nuu yoꞌo va. 19 Ra köo ka ichi vi yu ña kuu yu seꞌe kun vichin, ra ndia ta kuꞌva iyoo iin ra xachiñu nuu va kun na koo yu, kachi yo xiꞌin tata yo”, ^kaꞌan ra. 20 Ra saa ndakiꞌin ra ichi kuanuꞌu ra veꞌe iva ra.

Ra xika ka va kuaꞌan ra saa ra xa xini va iva ra ra, ra saa kundaꞌvi ka vi ini iva ra xini ra ra, ra xinu ra ndixaꞌan ra ndakiꞌin ra ra, ra ndanumi ra ra, ra xiꞌi ra nuu ra. 21 Ra saa ndikaꞌan ra loꞌo kan xiꞌin iva ra kachi ra saa: “Tata, koo kaꞌnu ini xaꞌa yu, saa chi xa yu kuachi nuu Ndioxi, ra saa tu nuu yoꞌo va. Ra köo ka ichi yu ña kuu yu seꞌe vi kun”, kachi ra xiꞌin iva ra. 22 Ra ta kaꞌan ka va ra loꞌo kan xiꞌin iva ra, saa ra ndikun xaꞌndia va iva ra chiñu nuu ndia xachiñu nuu ra, ra kachi ra saa xiꞌin ndia: “Kuaꞌan kiꞌin ndo tikoto ña vaꞌa ni, ra na sandakundixi ndo ña seꞌe yu, ra chikaa tu ndo xeꞌe ndaꞌa va ra, ra na ndachikaa tu ndo ndixan xaꞌa va ra. 23 Ra na kuꞌun ndakiꞌin tu ndo iin sindiki ri vaꞌa ni va, ra kaꞌni ndo ri kuxi yo ña ndatava yo viko vichin. 24 Saa chi ndaxaa va ra loꞌo seꞌe yu. Ra xa ta iyoo ra ndixiꞌi va ndixiyo ra, ña ndindoñuꞌu ra ndixaꞌan ra, ndi su vichin ra ndatiaku va ra saa chi ndaxaa va ra nuu yo”, kachi iva ra loꞌo kan xiꞌin na xachiñu nuu ra. Ra saa xakin na viko xaꞌa ra loꞌo kan ña ^kusii ni ini na.

25 ’Ndi su seꞌe tiaa kan ra chee, ra iku va ndikaa ra xachiñu ra. Ra saa nandiko ra vaxi ndixi ra, ra ta kuyachin ra nuu iin veꞌe ra, ra saa xini soꞌo ra ña iyoo ni yaa, ra taxaꞌa ka vi na. 26 Ra saa kana ra iin ra xachiñu nuu iva ra, ra nindakatuꞌun ra ra kachi ra saa: “¿Ni ke kuu ni?”, kachi ra. 27 Saa ndakuiin ra kan kachi ra saa: “Ñani va kun kuvi ra ndaxaa, ña kan ke xaꞌni tata kun sindiki ri vaꞌa ni, ña ndatava ra viko ña ^kusii ni ini ra, saa chi iyoo vaꞌa va ñani kun ndaxaa ra”, kachi ra xiꞌin ra. 28 Saa ra ndisaa ni ra, ra nii ndixïin ka ra ña ndiꞌvi ra veꞌe. Ra saa kita iva ra ña xaku ndaꞌvi ra nuu ra ña ndiꞌvi ra. 29 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin iva ra kachi ra saa: “Tata, xa kundaa va ini kun chi xa kuaꞌa ni va kuiya xachiñu yu xiꞌin kun, ra kandixa ndiꞌi va yu ña kaꞌan kun xiꞌin yu, ndi su ndia nii ichi täan taxi kun iin tixuꞌu loꞌo ndaꞌa yu ña ndatava yu viko kuxi yu xiꞌin na itaꞌan xiꞌin yu. 30 Ra vichin ndita seꞌe kun, ra ndixaꞌan sasiki xuꞌun kun xiꞌin na siꞌi kókó, ra ndia sindiki ri iin vaꞌa va xaꞌni kun kuxi ra”, kachi ra xiꞌin iva ra. 31 Ra saa ndakuiin iva ra kachi ra saa: “Iin ndisaa kii va íin yoꞌo xiꞌin yu. Ra takundiꞌi ñaꞌa ña ku mii yu, ra kuenda yoꞌo kuu ndiꞌi va ña. 32 Ndi su xiniñuꞌu va ndatava yo viko, ña na kusii ini yo, saa chi xa ta iyoo ra ndixiꞌi va ndixiyo ñani kun, ña ndindoñuꞌu ra ndixaꞌan ra, ndi su vichin ra ndaxaa va ra, ra ta iyoo ra ndatiaku va iyoo ra”, kachi iva ra xiꞌin ra, kachi tuꞌun ndichi yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

16

Tuꞌun ndichi xaꞌa iin ra xachiñu tatu ra maña ni

1 Ra saa ndikaꞌan Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ndixiyo iin tiaa ra kuika ni, ra xachiñu tatu iin tiaa nuu ra, ra saa kuu iin kii ra ndixaꞌan va iin na nuu ra kuika kan, ña taxi na kuachi xaꞌa tiaa ra xachiñu tatu kan ña sasiki ra xuꞌun ra kuika kan. 2 Ra saa ndakana ra kuika kan, ra xachiñu tatu nuu ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa: “¿A ña ndixa ke sasiki kun xuꞌun yu?, chi saa kachi na xiꞌin yu. Ña kan ke na ndasa ikun kun kuenda nuu yu vichin, saa chi sachïñu ka kun xiꞌin yu”, kachi ra kuika kan xiꞌin ra. 3 Ra saa ndakani ini ra xachiñu tatu kan kaꞌan ra saa: “¿Ni ke sa yo vichin ra xïin ka ra xitoꞌo yo ña sachiñu yo xiꞌin ra? Ra köo ndiee yo ña sachiñu yo iku, ra kukaꞌan ni tu nuu yo ña ndakan va yo. 4 Ra ña sa yo vichin ke, na nduku yo ndia kuꞌva ke ndakiꞌin mani yuvi yoo veꞌe na, te xa na kindiaa ra ixtoꞌo yo chiñu ndaꞌa yo”, kaꞌan ra. 5 Ra saa ndakana ra ndia nika nuu ixtoꞌo ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra inuu xaa kan kachi ra saa: “¿Nisaa ke nika kun nuu ixtoꞌo yu?”, kachi ra. 6 Saa ndakuiin ra kan kachi ra saa: “Iin ciento yoo kuvi ndutia xaꞌan ra nika yu”, kachi ra. Ra saa ndikaꞌan ra xachiñu tatu nuu ra kuika kan xiꞌin ra kachi ra saa: “Kunduꞌu ñaa, ra yoꞌo iyoo tutu ña ndatiaa kun, ra soo uvi xiko uxi yoo va ke ndachinduꞌu kun nuu ña”, kachi ra xiꞌin ra nika kan. 7 Ra saa ndikaꞌan tu ra xiꞌin ra uvi kan va, kachi ra saa: “¿Ra nisaa ke nika tu yoꞌo?”, kachi ra. Ra saa ndakuiin ra kan kachi ra saa: “Iin ciento kuvi itin nuni trigo nika yu”, kachi ra. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa: “Yoꞌo iyoo tutu, ra soo kumi xiko, itin va na ndachinduꞌu kun nuu ña”, kachi ra xiꞌin ra nika kan. 8 Ra te kundaa ini ra kuika kan xaꞌa ña xa ra xachiñu tatu nuu ra, saa ra ndakanda ni ini ra xini ra ra, saa chi ndichi ni xa ra. Ra na kundaa ini ndo chi yuvi na xïni ichi Ndioxi, ra xini ni ka va na kan ndia kuꞌva ke sa na ña koo yuvi kitaꞌan mani xiꞌin na, nuu na xini ichi Ndioxi, kachi tuꞌun ndichi yoꞌo ―kachi Jesús.

9 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Ña kuni yu kaꞌan yu xiꞌin ndo ke na kuniñuꞌu ndo ña kuika iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ña sakanaa ndo yuvi kutaꞌan xiꞌin ndo, ra te xa na ndiꞌi ña, ra koo na ndakiꞌin mani ndoꞌo veꞌe nuu koo ndo ndia ndikaa ndikuꞌun.

10 ’Ra iin tiaa ra vaꞌa ndiaa ñaꞌa ña loꞌo iyoo nuu ra, saa ra kuchuun tu ra kondiaa ra ña viꞌi va; ra tu kuchüun ra kondiaa ra ña loꞌo iyoo nuu ra, saa ra kuchüun tu ra kondiaa ra ña viꞌi va. 11 Ra tu na kondiäa ndo ña kuika iyoo nuu ndo, ¿saa ra ndixaa sa ndo ña kondiaa ndo ñaꞌa ña ndiaa yaꞌvi ni ka? 12 Saa chi tu na kondiäa ndo ñaꞌa inka yuvi, saa ra, ndia nii ka yuvi täxi ñaꞌa ndaꞌa ndo ña kondiaa ndo ña? ―kachi ra.

13 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndia nii yuvi ra küvi sachiñu na nuu uvi tiaa ndia xaꞌndia chiñu, saa chi na xachiñu nuu uvi tiaa, ra küvi kindoo vaꞌa na xiꞌin uvi saa ndia. Saa chi tu vaꞌa na kitaꞌan na xiꞌin iin ra, ra inka tu ra saa na xiꞌin va. Xaꞌa ña kan ke küvi sachiñu ndo nuu Ndioxi ra sachiñu tu ndo nuu xuꞌun ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

14 Saa ra ndixaku ndiaa va ndia fariseo kan Jesús, saa chi xinisii ni ndia ña koo xuꞌun ndia. Ña kan ke ndikindöo ini ndia ña ndikaꞌan ra. 15 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia fariseo kan kachi ra saa:

―Ndoꞌo, ra nuu yuvi yoꞌo va ke ndasa vaꞌa ni ndo mii ndo, ndi su Ndioxi, ra xini va ra ndixaa ke iyoo nima ndo. Ra ñaꞌa ña chee ni nuu na yuuvi yoꞌo, ra ña kundasi va Ndioxi kuvi ña ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ndïꞌi xaꞌa ndiayu Ndioxi

16 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Te yachi ra ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés, xiꞌin tuꞌun ña ndikaꞌan na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ke xindikun va yuvi iin saa ndia kii ña kixi ra Juan, ra sakuchi yuvi va, ra ndia kii ña kixi ra kan ke xaꞌa na kaꞌan ndoso na tuꞌun vaꞌa xaꞌa ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. Ra takundiꞌi yuvi ra xa nduxa va na ña kuni na ndakiꞌin na ichi Ndioxi.

17 ’Ra kuni yu na kundaa ini ndo, chi vaꞌa ni na ndiꞌi va xaꞌa ndivi xiꞌin ñuꞌu, ndi su ndia nii loꞌo ndiayu Ndioxi ndïꞌi xaꞌa.

Sañaꞌa Jesús na ña väꞌa ndakoo tiaa yasiꞌi ra

18 ’Ra tu ndia iin tiaa, ra na ndakoo ra yasiꞌi ra, ra tandaꞌa ra xiꞌin inka ñaꞌa, saa ra ndiayu Ndioxi va ke kanduu ra. Ra tiaa ra ndakiꞌin tu ñaꞌa ña nindoo nuu yii kan, ra ndiayu Ndioxi ke kanduu tu ra kan va ―kachi Jesús.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ra kuika xiꞌin ra ndaꞌvi Lázaro

19 Ra saa ndikaꞌan Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:

―Saa kuu iin kii ra ndixiyo iin ra kuika. Ra vaꞌa ka vi xindixi ra saa chi niña tikoto ña savi ña yaꞌvi xindixi ra, ra iin ndisaa kii ndixiyo viko veꞌe ra, ra vaꞌa ka vi xixi ra. 20 Ra ndixiyo tu iin ra ndaꞌvi, ra xinani Lázaro va. Ra iin ndiakua mii tiaꞌyu kuu sata ra. Ra iin ndisaa kii xaa ra xikunduꞌu ra yeꞌe ra kuika kan. 21 Ra chiꞌña ka vi kuu ra, ña kuni ndakiꞌin ra ña koyo tixi mesa ra kuika kan kuxi ra; ndia tina va kuyachin ra iyakun yaa ri sata ra. 22 Ra saa kuu ra nditiandiaa va kii ña ndixiꞌi ra ndaꞌvi Lázaro kan. Ra xaa na tatun Ndioxi ndakiꞌin na ra kuaꞌan ra xiꞌin na ndivi, ra ndakunduꞌu ra xiꞌin ra Abraham va. Ra saa kuu ra ndixiꞌi tu ra kuika kan va, ra ndinduxin va na ra. 23 Ra te xa ndikaa ra ndiaya ña ndoꞌo ni ra. Ra saa ndakotoꞌni ra chi ndivi, ra xika ka vi ndichi ra Abraham xiꞌin ra ndaꞌvi Lázaro xini ra. 24 Ra saa ndiee ka vi kana ra kachi ra saa: “¡Tata Abraham, kundaꞌvi ini kuni yuꞌu saa chi ndaꞌvi ni yu! Ra na kaꞌan kun xiꞌin ra Lázaro ña na chindaxi ra nuu nduku ndaꞌa ra ini tiakuii, ra na kixi ra chindaxi ra loꞌo yaa yu. Saa chi ndoꞌo ni yu ndikaa yu nuu ñuꞌu yoꞌo”, kachi ra kuika kan. 25 Ra saa ndakuiin ra Abraham kachi ra saa: “Na ndakaꞌan kun, chi ta ndixiyo kun ña yuuvi, ra vaꞌa ni va ndixiyo kun, saa chi ndixiyo ndiꞌi va ñaꞌa ña kuni kun. Ndi su ra Lázaro, ra ndoꞌo ni va ini ra yoꞌo. Ra vichin ra vaꞌa ni va kee ra, ra yoꞌo tu ndoꞌo ni ini va. 26 Ra küvi chindiee taꞌan yu xiꞌin kun, saa chi iyoo iin taꞌvi chee ña sukun ni tiañu yo, ra ña kan ke na ñuꞌu yoꞌo ra küvi yaꞌa na xaa na chi ñaa, ra nii na ñuꞌu ñaa ra küvi yaꞌa na kixi na yoꞌo”, kachi ra Abraham xiꞌin ra kuika kan. 27 Ra saa ndikaꞌan ra kuika kan kachi ra saa: “Tata Abraham, xaku ndaꞌvi yu nuu kun, ra na sa kun ña mani ra tiꞌvi kun ra Lázaro ña na kuꞌun ra veꞌe iva yu. 28 Ra kaꞌan ra xiꞌin na ñani yu na uꞌun na tiaku ka ña na nandiko ini na, ra na kïxi na nuu ndikaa yu yoꞌo ña ndoꞌo na”, kachi ra. 29 Ra saa ndakuiin ra Abraham kachi ra saa: “Xa kundaa va ini na saa chi xa iyoo va ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, xiꞌin ña tiaa na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ndaꞌa na. ¡Ra ña kan ke na kandixa va na!”, kachi ra. 30 Saa ndakuiin ra kuika kan kachi ra saa: “Ndixa va Tata, ndi su tu na ndatiaku iin na ndixiꞌi ra kuꞌun na ndatuꞌun na xiꞌin na, saa ra kandixa va na”, kachi ra. 31 Ra saa ndikaꞌan ra Abraham kachi ra saa: “Tu xïin na kandixa na ndiayu ña tiaa ra Moisés, xiꞌin ña tiaa na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, saa ra nii na ndatiaku va iin na ndii kuꞌun na kaꞌan na xiꞌin na; ra xa saa kandïxa vi na”, kachi ra Abraham xiꞌin ra kuika kan ―kachi Jesús xiꞌin na.

17

Ndaku na koo ini yo ra na ndakäva yo ndaꞌa kuachi

1 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ña ndixa ke koo va ñaꞌa ña sandaꞌvi yuvi ña sa na kuachi. ¡Ndi su ndaꞌvi ni yuvi na sandaꞌvi inka na ña sa na kuachi, saa chi vaxi kii ra ndoꞌo ni na sa Ndioxi! 2 Ra vaꞌa ka va yachi na kunuꞌni iin yuu katia chee ña ndiko ñaꞌa sukun na, ra koꞌni na na ini mini, nuu ña sandaꞌvi na iin na vali ndikun sata yu, ña sa na kuachi. 3 Ra kuenda ni na koo ndo.

’Tu ndia iin ñani ndo ^xa ña väꞌa xiꞌin ndo, ra na kaꞌan ndo xiꞌin na, ña na sä ka na saa. Ra tu na nandiko ini na, saa ra, na sa kaꞌnu ini ndo xaꞌa na. 4 Ra vaꞌa ni uxa va ichi na sa na ña väꞌa xiꞌin ndo iin kii, ra uxa ichi saa na ndiko tu na ña kaꞌan na xiꞌin ndo kachi na saa: “Sä ka yu saa xiꞌin kun”, na kachi na, saa ra xiniñuꞌu na sa kaꞌnu ini ndo xaꞌa va na ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ndie̱e̱ ña kandixa na Ndioxi

5 Ra saa ndikaꞌan ndia itaꞌan xiꞌin Jesús kachi ndia saa:

―Tata, taxi ndie̱e̱ ndi ra na kandixa vaꞌa ka ndi Ndioxi ―kachi ndia xiꞌin ra.

6 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa, xiꞌin ndia:

―Tu ña kandixa ndo ra na koo ña ta kuꞌva iyoo iin ndikin loꞌo itun mostaza, saa ra kuvi va kaꞌan ndo xiꞌin itun sicómoro yoꞌo kachi ndo saa: “Tuꞌun mii kun, ra kuaꞌan ndataan kun mii kun ini mini”, na kachi ndo, ra itun yoꞌo ra kandixa va nu ndoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Chiñu ña xiniñuꞌu sa iin ra xachiñu tatu

7 Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Tu ndia iin ndo ra iyoo iin ra xachiñu nuu ndo, ña taꞌvi ra ñuꞌu ndo, a kiti sana va tu ndo ndiaa ra, ra ta xa na ndaxaa ra veꞌe ndo, ¿ra a kaꞌan ndo xiꞌin ra kachi ndo saa: “Kuayaꞌa ra kunduꞌu kun kuxi kun”? 8 Su käꞌan ndo saa xiꞌin ra, chi suꞌva va kachi ndo: “Savii ña kuxini yu, ra na koo nduvi kun ña kiꞌin kun kuenda xiꞌin yu ña kuxi yu ra koꞌo yu. Ra te xa na ndiꞌi saa vi ke kuvi kuxi kun ra koꞌo kun”, ^kachi ndo. 9 ¿Ra a ndataxi ndo tixaꞌvi ndaꞌa ra xachiñu nuu ndo xaꞌa ña xa ra takundiꞌi chiñu ña xaꞌndia ndo nuu ra? Su ndatäxi vi ndo ña. 10 Ra ta kuꞌva iyoo ra xachiñu tatu kan ke iyoo tu ndoꞌo va, ra te xa na ndiꞌi sa ndo takundiꞌi chiñu ña xaꞌndia Ndioxi nuu ndo sa ndo; saa ra na kaꞌan ndo kachi ndo saa: “Nduꞌu ra ndia xachiñu tatu ndia köo yaꞌvi ndiaa vi kuvi ndi, saa chi takua chiñu ña xaꞌndia Ndioxi nuu va ndi ke xa ndi”, kachi ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Sandaꞌa Jesús uxi tiaa ndia xiꞌi kue̱ꞌe tiaꞌyu

11 Ra saa kuu Jesús ndikaa ra ichi ña kuaꞌan chi ñuu Jerusalén, ra saa ndiyaꞌa ra ichi ña ndikaa yachin nuu ndakutaꞌan xaꞌñu Samaria xiꞌin Galilea. 12 Ra te ndixaa ra iin ñuu loꞌo, ra ikan ke̱e uxi tiaa ndia ndoꞌo kue̱ꞌe tiaꞌyu, ra xika ka vi xikundita ndia nuu Jesús. 13 Ra ndiee ka vi kana ndia ra kachi ndia saa:

―¡Tata Maestro, kundaꞌvi ini kuni nduꞌu, ra sandaꞌa kun nduꞌu! ―kachi ndia.

14 Ra te xini Jesús ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Kuaꞌan ndo nuu ra sutu, ra na kuni ra ndoꞌo ña xa nduvaꞌa ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra te ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia, saa ra ndikun nduvaꞌa va ndia xa Jesús. 15 Ra te kundaa ini iin ra ña xa nduvaꞌa ra, ra saa nandiko ra nuu Jesús ra ndiee ka vi ndaꞌyu ra ña ndasakaꞌnu Ndioxi. 16 Ra xaa ra ndakusiti ra nuu Jesús, ra ndakundiee ra ndia nuu ñuꞌu, ra ndataxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Jesús. Ra tiaa yoꞌo ra ra ñuu Samaria va kuvi ra. 17 Ra saa ndikaꞌan Jesús, kachi ra saa:

―¿A su uxi kuvi ndia sandaꞌa yu? ¿Ra ndia chi kuaꞌan inka ìi̱n ndia? 18 Saa chi köo ndia nindandiko ndasakaꞌnu ndia Ndioxi, ra ra indaa ndandiko yoꞌo ra ndia nii süvi ra judío kuvi ra ―kachi Jesús.

19 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin tiaa kan kachi ra saa:

―Ndakundichi ra kuaꞌan nuu ra sutu; saa chi xaꞌa ña kandixa va kun ke nduvaꞌa kun ―kachi Jesús xiꞌin ra.

Suꞌva ke kuu te xa na kaꞌndia Ndioxi chiñu

20 Ra saa kuu iin kii ra ndindakatuꞌun ndia fariseo Jesús kachi ndia saa:

―¿Ama ke xaa Ndioxi kaꞌndia ra chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo? ―kachi ndia.

Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kii ña xaa Ndioxi kaꞌndia ra chiñu ra ndia nii ñaꞌa täxi kuꞌva nuu na ña kundaa ini na. 21 Ra ni köo tu na kaꞌan kachi suꞌva va: “¡Yoꞌo iyoo ña!”, a “¡Kaa iyoo ña!”, kachi na. Chi xa tiañu ndo yoꞌo va xaa Ndioxi xaꞌndia ra chiñu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

22 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Vaxi kii, ra ku̱ni̱ ni ndo kuni ndo yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ña kixi tuku yu, ndi su küni ka ndo yuꞌu. 23 Ra kii kan ra kaꞌan na xiꞌin ndo kachi na saa, “Yoꞌo íin ra ke̱e nuu Ndioxi”; a “kaa íin ra ke̱e nuu Ndioxi”, na kachi na. Ra na küꞌun ndo nuu na, ra nii na ndakundïkun ndo sata na. 24 Saa chi kii ña nandiko yuꞌu ra xaa yoꞌo vichin, ra iin ta kuꞌva xa taxa ta ndayeꞌe ña chi nuu kanata ñuꞌu ra iin saa ndia chi nuu kita ña, saa ke kuu kii ña ndiko yuꞌu, ra xaa yoꞌo. 25 Ndi su xiꞌna xiniñuꞌu ndoꞌo ni yu ra kundasi ni na yuuvi yoꞌo yuꞌu. 26 Ta kuꞌva kuu xinaꞌa ta ndixiyo ra Noé, ke kuu tu kii ña nandiko yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin va. 27 Saa chi ta ndixiyo ra Noé, ra yuvi kan ra ndakundiee na xixi na, ra xiꞌi na, ra satandaꞌa taꞌan va tu na, ra saa kuu na ndee na saa, ndia te ndixaa kii ña ndikiꞌvi ra Noé ini barca. Ra saa kuun savi ñaꞌa ra ndixiꞌi ndiꞌi va na. 28 Ra mii saa ke kuu tu te ndixiyo ra Lot va: saa chi xixi na, ra xiꞌi na, ra sata na, ra ndixiko na, ra xavaꞌa na veꞌe na, ra chiꞌi na, ra sakee va na. 29 Ndi su te kita ra Lot ñuu Sodoma, saa ra kuun va ñuꞌu xiꞌin ñuꞌu kaꞌndi, ra xaꞌni ndiꞌi va ña na. 30 Ra mii saa kuu tu kii ña nandiko yuꞌu ra xaa yoꞌo va kixi yu.

31 ’Ra kii kan, ra na ndee chi xini veꞌe, ra na kïꞌvi ka na veꞌe na, ña ndakiꞌin na ñaꞌa na; ra na ñuꞌu xachiñu iku, ra na nandïko ka na veꞌe na. 32 Ra na ndakaꞌan ndo xaꞌa ña ndoꞌo ña yasiꞌi ra Lot, saa chi sandiꞌi va Ndioxi xaꞌa ña. 33 Ra yuvi na kuni sakaku mii, ra na kan kuvi na ndiꞌi xaꞌa va; ra na xiin sandoñuꞌu mii, kuvi na kaku va.

34 ’Ra ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi nuu kuu ña ñuu te xa na nandiko yu, ra tu ndee uvi na kixi nuu ixto, ra iin na kuꞌun, ra iin na ndoo va. 35 Ra tu uvi na siꞌi xika ndiko na, kii na ndiko yu, ra iin ña kuꞌun, ra iin ña ndoo va. 36 Ra tu uvi tiaa ñuꞌu xachiñu iku, ra iin ra kuꞌun, ra iin ra ndoo va ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

37 Ra te ndiꞌi xini soꞌo ndia ra saa ndindakatuꞌun ndia Jesús kachi ndia saa:

―¿Ndia mii ke ku saa, Tata? ―kachi ndia xiꞌin ra.

Ra saa ndakuiin ra yuꞌu ndia kachi ra saa:

―Ra xa kundaa va ini ndo chi ndia ndia ka mii nuu ndee kiti ndìì, ra ikan ke ndakutaꞌan pilo ndee va ri ―kachi Jesús xiꞌin na.

18

Tuꞌun ndichi xaꞌa iin ñaꞌa ña ndukuaan xiꞌin ra Juez ra iku ni

1 Ra saa ndikaꞌan Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ña xiniñuꞌu ni kaꞌan ndia xiꞌin Ndioxi iin ndisaa kii, ra na ndïko ini ndia. 2 Ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Ndixiyo iin ñuu kaꞌnu ra ikan ndixiyo iin ra juez ra ndixätoꞌo ra Ndioxi, ra nii yuvi ndixätoꞌo ra. 3 Ra suvi mii ñuu kan ndixiyo tu iin ñaꞌa ña ndukuaan va, ra kanitaꞌan na xiꞌin ña, ra ndixaꞌan ña kaꞌan ña xiꞌin ra juez kan ña na sayukun ra kuachi xiꞌin ña. 4 Ra kuaꞌa ni ichi ndixaꞌan ña nuu ra, ndi su ndixïin ra sayukun ra kuachi xiꞌin ña. Ra te ndiꞌi saa vi ndakani ini ra kaꞌan ra saa: “Vaꞌa ni xätoꞌo yo Ndioxi, ra nii xätoꞌo yo yuvi va, 5 ra xaꞌa ña sandiꞌi ni ñaꞌa yoꞌo yoo, ra na sayukun va yo kuachi xiꞌin ña ra na sandïꞌi ka ña yoo”, kaꞌan ra juez kan ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

6 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa:

―Suꞌva ke xa ra juez ra iku ni kan. 7 Ra kachi ka vi tu Ndioxi, ¿a sandäku ra kuachi xiꞌin na ndikaxin ra tu na kaꞌan na xiꞌin ra ñuu kaꞌñu? ¿Ra a naꞌa ni vi sa ndakuiin ra tuvi ndo? 8 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi kama ni va sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin na. Ndi su te xa na ndiko yuꞌu ra xaa yoꞌo vichin kixi yu, ¿ra a ndaniꞌi yu yuvi na ndiaa ini yuꞌu? ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Kaꞌan Jesús xaꞌa yuvi na ndasavaꞌa ni mii

9 Ra saa ndatuꞌun Jesús inka tuꞌun ndichi xaꞌa yuvi na ndasavaꞌa ni mii, ra kundasi na inka na, ra kachi ra saa:

10 ―Saa kuu ra ndixaꞌan uvi tiaa veꞌe ñuꞌu kaꞌan ndia xiꞌin Ndioxi. Ra iin ra kuu fariseo, ra inka ra ku ra kaya xuꞌun ndaꞌa na ñuu, ña kuaꞌan Roma. 11 Ra saa ndixaa ra fariseo kan, xikundichi ra ini veꞌe ñuꞌu, ra xaꞌa kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi kachi ra saa: “Tata, taxi ni yu tixaꞌvi ndaꞌa kun, saa chi kuëe iyoo yu ta kuꞌva iyoo na kuiꞌna, na ndivaꞌa, ra nii xïka yu xiꞌin inka ñaꞌa; ra ni kuëe iyoo yu ta kuꞌva iyoo tiaa ra kaya xuꞌun yoꞌo. 12 Yuꞌu, ra uvi kii xïxi yu iin semana; ra soko yu nuu xuꞌun ña xakanaa yu”, kachi ra fariseo kan xiꞌin Ndioxi. 13 Ndi su tiaa ra kaya xuꞌun kan, ra xika va xikundichi ra. Ra nii ndixäa ndiee ini ra ña ndoniꞌi ra nuu ra ndivi, chi ndika va ra kani ndaꞌa ra kachi ra saa: “¡Tata Ndioxi, na kundaꞌvi ini kun kuni kun yuꞌu. Saa chi yuꞌu, ra iyoo ni kuachi yu!”, kachi ra. 14 Ra ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi xa kaꞌnu va ini Ndioxi xini ra ra kaya xuꞌun kan. Ndi su ndixakäꞌnu vi ini ra xaꞌa ra fariseo kan. Ra ña kan ke takundiꞌi yuvi na xa ni̱nù ni xiꞌin mii kuvi na nduvali va, ra na xa ni̱nu̱ xiꞌin mii kuvi na ndunaꞌnu va ―kachi Jesús.

Kaꞌan Jesús xiꞌin Ndioxi xaꞌa na kuachi vali

15 Ra saa ndixaa sava na xiꞌin na vali seꞌe na nuu iin Jesús, ña na chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata na vali kan, ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi xaꞌa na kuni na. Ra te xini ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ra saa xaꞌa ndia ndukueꞌe va ndia xiꞌin na ndixaa xiꞌin na kuachi vali kan. 16 Ra saa kana Jesús na kuachi vali kan ña na kuyachin na nuu ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Saña ndo na vali ña na kixi na nuu yu, ra säsi ndo nuu na. Saa chi na iyoo ta kuꞌva iyoo na kuachi vali yoꞌo ku na kuchuun koo nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. 17 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi tu na ndakïꞌin yuvi ichi Ndioxi ra sa na ta kuꞌva xa na kuachi vali, saa ra kuchüun vi na koo na nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi Jesús.

Ndakatuꞌun iin ra itia kuika Jesús

18 Ra saa kuu ra ndindakatuꞌun iin ra itia ra kuika ra kuu ra xikuaꞌa Jesús kachi ra saa:

―Tata Maestro, ra vaꞌa, ¿ni ke sa yu ña vaꞌa niꞌi taꞌvi yu kutiaku yu xiꞌin Ndioxi ndiaa ndikaa ndikuꞌun? ―kachi ra xiꞌin Jesús.

19 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―¿Nichuun kaꞌan kun “ra vaꞌa” xiꞌin yu?, saa chi köo ndia nii yuvi na vaꞌa, chi indaa mituꞌun Ndioxi va ku ra vaꞌa. 20 Ra xa xini va kun ndiayu Ndioxi ña kaꞌan kachi suꞌva: “Kïꞌvi kun xiꞌin yasiꞌi inka tiaa, käꞌni kun ndii, xakuïꞌna kun, ra chikäa siki kun kuachi inka na; ra na satoꞌo kun iva kun xiꞌin siꞌi kun” ―kachi Jesús xiꞌin ra.

21 Ra saa ndakuiin ra kuika kan kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tata, ta loꞌo vi yu xaꞌa yu kandixa ndiꞌi yu ña ―kachi ra.

22 Ra te ndiꞌi xini soꞌo Jesús ña ndikaꞌan ra, ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Iyoo ka va iin ña kumani nuu kun: Xiko takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu kun, ra ndataꞌvi kun xuꞌun xiꞌin na ndaꞌvi, ra saa ke taxi Ndioxi ña kuika ña iyoo ndivi ndaꞌa kun vaxi kii. Ra te xa na ndiꞌi, ra na kixi kun kundikun kun yuꞌu ―kachi Jesús xiꞌin ra.

23 Ra te ndiꞌi xini soꞌo ra kuika kan, saa ra kusuchi ni ini ra saa chi kuika ni ra. 24 Ra te xini Jesús ña kusuchi ni ini ra kuika kan, ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―¡Tiaa ni uꞌvi kiꞌvi na kuika ndivi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu! 25 Ra üꞌvi ka vi kiꞌvi iin camello yavi loꞌo xaꞌa tiku, nuu ña kiꞌvi iin ra kuika ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi Jesús.

26 Ra saa ndikaꞌan na xini soꞌo, ña ndikaꞌan Jesús kachi na saa:

―Tu saa va ke iyoo ña, ¿ra yoo va ku na kuchuun kaku tu saa? ―kachi na xiꞌin Jesús.

27 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Nuu na yuuvi yoꞌo va ke uꞌvi ni ña yoꞌo, ndi su nuu Ndioxi ra köo ña uꞌvi ―kachi ra.

28 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata, nduꞌu, ra ndakoo ndiꞌi va ndi ñaꞌa ndi, ra ndakundikun ndi yoꞌo, xika ndi xiꞌin kun ―kachi ra.

29 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo: chi takundiꞌi yuvi na ndakoo veꞌe, na ndakoo iva, na ndakoo ñani, na ndakoo yasiꞌi, na ndakoo seꞌe xaꞌa ña ndikun na ichi Ndioxi, 30 Ra kuaꞌa ni ka va ña vaꞌa ndakiꞌin na kan nuu Ndioxi nuu ña yuuvi yoꞌo vichin, ra niꞌi tu na ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun va ―kachi Jesús xiꞌin na.

Xa ichi ña uni kaꞌan tuku Jesús ña kuvi ra

31 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Vichin ke kuꞌun yo ñuu Jerusalén, ra ikan ku nuu xinu ndiꞌi nuu tuꞌun ña tiaa na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa xaꞌa yuꞌu ra xaa yoꞌo vichin. 32 Ra ikan ku nuu ndataxi na yuꞌu ndaꞌa yuvi na xïni Ndioxi, ra sasiki na yuꞌu, ra kaꞌan ñaa na xiꞌin yu, ra kondiaa na tiasiꞌi na nuu yu. 33 Ra kani ni na yuꞌu, ra kaꞌni na yuꞌu, ndi su kii uni ra ndatiaku va yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

34 Ndi su ndia itaꞌan xiꞌin ra ra ndikundäa vi ini ndia xiꞌin tuꞌun yoꞌo, ra nii ndikundäa tu ini ndia ni xaꞌa ke kaꞌan ra xiꞌin va ndia, saa chi tuꞌun ña kundäa ini ndia xiꞌin va ke ndikaꞌan Jesús.

Sandaꞌa Jesús nuu iin ra kuaa ra ñuu Jericó

35 Ra ta kuyachin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra nuu ñuu Jericó kan, ra yuꞌu ichi kan nduꞌu iin ra kuaa ña ndakan ra. 36 Ra ta xini soꞌo ra kuaa kan ña yaꞌa ni yuvi kuaꞌan na ichi kan. Ra saa ndindakatuꞌun ra kachi ra saa:

―¿Ni ke kuu? ―kachi ra. 37 Saa ndakuiin na kachi na saa xiꞌin ra:

―Jesús, ra ke̱e ñuu Nazaret va ku ra yaꞌa kuaꞌan ―kachi na xiꞌin ra. 38 Ra saa xaꞌa ra iin kokoꞌo kana ra kachi ra saa:

―¡Jesús, seꞌe xikua ra rey David, kundaꞌvi ini kuni yuꞌu! ―^kachi ra.

39 Ra saa nindaꞌyu na inuu kuaꞌan kan nuu ra, ña na koo taxin yuꞌu ra, ndi su ra ndiee ka nindaꞌyu va kuvi ra kachi ra saa:

―¡Jesús seꞌe xikua ra rey David, kundaꞌvi ini kuni yuꞌu! ―kachi ra.

40 Ra saa xikundichi Jesús, ra xaꞌndia ra chiñu nuu na ña na kuꞌun na ndakiꞌin na ra. Ra ta xaa na xiꞌin ra kuaa kan, ra saa ndindakatuꞌun Jesús ra kachi ra saa:

41 ―¿Ni ke kuni kun sa yu xiꞌin kun? ―kachi ra.

Saa ndakuiin ra kuaa kan kachi ra saa:

―Tata, na ndanuña nuu yu ra vaꞌa kotoꞌni yu ―kachi ra.

42 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―¡Kotoꞌni! Chi xaꞌa ña kandixa va kun ke nduvaꞌa kun ―kachi ra.

43 Saa ra ndikun ndanuña va nuu ra kuaa kan ra vaꞌa va ndakoto ra. Saa ra ndakundikun ra kuaꞌan ra xiꞌin Jesús va, ra ndasakaꞌnu ka vi ra Ndioxi kuaꞌan ra. Ra takundiꞌi yuvi na xini ña kuu xiꞌin tiaa kan, ra ^ndasakaꞌnu ni tu na kan va Ndioxi kuaꞌan na.

19

Jesús xiꞌin ra Zaqueo

1 Ra ta ndixaa Jesús ñuu Jericó ra saa ndikiꞌvi ra maꞌnu ñuu kan kuaꞌan ra. 2 Ra ñuu kan iyoo iin ra kuika ra nani Zaqueo. Ra ra kuchee kuvi ra nuu na kaya xuꞌun kuaꞌan ndaꞌa gobierno. 3 Ra kuni ni ra kuni ra Jesús, ndi su ndiküvi kuni ra ra, saa chi kuiti ni ra, ra kusiin tu kuaꞌa ni yuvi kuaꞌan va ra na kan va xisaꞌvi nuu ra. 4 Ra saa ndakosonuu ra xinu ra kuaꞌan ra chi nuu, ra ikan ndaa ra ndaꞌa iin itun, tu nani sicómoro ña vaꞌa kuni ra yaꞌa Jesús, saa chi mii ikan ke yaꞌa va ra. 5 Ra ta xa yaꞌa Jesús kuaꞌan ra nuu iin itun kan, ra saa ndakoto ndiaa ra ndaꞌa nuu ra xini ra ra Zaqueo, ra ndikaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Zaqueo, kama ni nuu kun, saa chi veꞌe kun ke xiniñuꞌu koo yu vichin ―kachi ra xiꞌin ra.

6 Saa ra ndikun nuu ndixa va ra Zaqueo, ra tiaa ni kusii ini ra ña ndakiꞌin ra Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ra veꞌe ra. 7 Ra ta xini yuvi kan ña ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ra Zaqueo, saa ra xaꞌa na kañaꞌa na xaꞌa ra kachi na saa:

―¿Nichuun kuaꞌan Jesús veꞌe ra Zaqueo? Saa chi süvi ra vaꞌa kuvi ra ―kachi na. 8 Ra ta xa ndee ndia veꞌe ra Zaqueo, ra saa ndakundichi ra Zaqueo ra ndikaꞌan ra xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata, na kundaa ini kun chi kuni yu ndataꞌvi yu iin sava ñaꞌa ña iyoo nuu yu xiꞌin na ndaꞌvi. Ra tu ndia na sandaꞌvi yu, ra viꞌi ka va xuꞌun ndakiꞌin yu ndaꞌa na, ra ndia kumi va ichi sandiko yu ña ndaꞌa na vichin ―kachi ra.

9 Saa ndikaꞌan Jesús xaꞌa ra Zaqueo nuu takundiꞌi na ndee kan kachi ra saa:

―Kii vichin ke xa sakaku Ndioxi ra yoꞌo, xiꞌin na veꞌe ra. Saa chi ndiseꞌe ra Abraham kuvi tu ra yoꞌo va. 10 Saa chi yuꞌu ra xaa yoꞌo vichin, kuvi ra xaa ndanduku na nindoñuꞌu, ra sakaku yu na ―kachi ra.

Tuꞌun ndichi xaꞌa xuꞌun kaa ña yaꞌvi ni

11 Ra nani saa kuu yuvi kan xini soꞌo na ña ndatuꞌun Jesús xiꞌin na ña kuaꞌan na ichi kan, ra ta xa kuyachin ra xiꞌin na nuu ñuu Jerusalén kan, ra saa ndikaꞌan ra inka tuꞌun ndichi xiꞌin na, saa chi xaꞌa na ndakani ini na kaꞌan na saa: “Xa ninumi ni va kaꞌndia Ndioxi chiñu nuu yo”, kaꞌan na. 12 Ña kan ke ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Suꞌva ndoꞌo iin ra kuika, ra ndasavii kee kuꞌun inka ñuu xika, nuu tiaꞌndia xaꞌa ra ña kuu ra rey, ra te xa na ndiꞌi, saa nandiko ra ndaxaa ra ña kaꞌndia ra chiñu nuu na ñuu ra. 13 Ra te xa ndinumi kuꞌun ra, saa ndakana ra uxi tiaa ndia xachiñu nuu ra, ra iin iin xuꞌun kàà ña viꞌi ni ndiaka taxi ra ndaꞌa ta mituꞌun ta mituꞌun ndia ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa: “Na sachiñu ndo xiꞌin xuꞌun yu, ra na ndukuaꞌa ña, ra te xa na nandiko yu saa ndakiꞌin yu ña ndaꞌa ndo”, kachi ra xiꞌin ndia. 14 Ndi su na ñuu ra, ra kundasi ni va na ra, ra ndiküni na ña kaꞌndia ra chiñu nuu na, ña kan ke tiꞌvi na ndia kumisio ra ndikun ndia ndixaꞌan ndia sata ra, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin mii ra rey ra xaꞌndia chiñu nuu ra, kachi ndia saa: “Küni ndi ña kuu ra yoꞌo rey ra kaꞌndia ra chiñu nuu ndi”, kachi ndia.

15 ’Ra vaꞌa ni ndikaꞌan ni va na ña küni na kaꞌndia ra chiñu nuu na, ndi su xa saa ndakiꞌin va ra ña kuu ra rey. Ra te ndiꞌi ndakiꞌin ra chiñu, saa nandiko ra ndaxaa ra ñuu ra, ra saa ndakana tuku ra ndia xachiñu nuu ra, ña kuni ra kundaa ini ra nisaa ke ndiniꞌi ta iin iin ndia siki xuꞌun ña taxi ra ndaꞌa ndia. 16 Ra saa xaa ra nuu, ra ndikaꞌan ra, kachi ra saa: “Tata, xuꞌun ña taxi kun ndaꞌa yu, ra inka uxi xuꞌun ndiniꞌi yu siki ña”, kachi ra. 17 Saa ndakuiin ra rey kan, kachi ra saa xiꞌin ra: “Vaꞌa ni va xa kun, iin tiaa ra vaꞌa ni xachiñu kuvi kun, ra xaꞌa ña vaꞌa ni xachiñu kun xiꞌin ña loꞌo taxi yu ndaꞌa kun, ke ndasa yu yoꞌo iin ra chiñu chee ra kaꞌndia kun chiñu nuu uxi ñuu naꞌnu vichin”, kachi ra. 18 Ra saa xaa ra uvi, ra ndikaꞌan ra, kachi ra saa: “Tata, xuꞌun ña taxi kun ndaꞌa yu, ra uꞌun ka xuꞌun ndiniꞌi yu siki ña”, kachi ra. 19 Saa ndakuiin ra rey kan, kachi ra saa xiꞌin ra: “Vaꞌa ni xa kun, ra xaꞌa ña vaꞌa ni xachiñu kun, ke ndasa tu yu yoꞌo iin ra chiñu chee ra kaꞌndia kun chiñu nuu uꞌun ñuu naꞌnu”, kachi ra.

20 ’Ra saa xaa inka ra, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa: “Tata, yoꞌo iyoo xuꞌun ña taxi kun ndaꞌa yu. Ra na ndakiꞌin kun ña. Chi tikoto va chikuꞌni yu ña ra nditiseꞌe yu ña ña vaꞌa va nindïꞌi xaꞌa ña. 21 Saa chi ndiyuꞌvi yu ndoñuꞌu ña, ra xa xini va yu yoꞌo ña kuu kun iin tiaa ra ndaku ni ini, chi tu ndindoñuꞌu ña, ra xa saa ndachaꞌvi va yu ña nuu kun, saa chi yoꞌo, ra ndakiꞌin kun ñaꞌa nuu nditäxi kun ña, ra sakee kun nuu ndichïꞌi va kun,” kachi ra. 22 Ra saa ndakuiin ra rey kan, kachi ra saa: “Yoꞌo, ra süvi tiaa ra vaꞌa xachiñu kuvi kun, ra xiꞌin mii tuꞌun ña kaꞌan kun ke sayukun yu kuachi xiꞌin va kun. Saa chi xa xini va kun yuꞌu, ña kuu yu iin tiaa ra ndiee ni ini, chi ndakiꞌin yu ñaꞌa, nuu nditäxi yu ña, ra sakee tu yu nuu ndichïꞌi va yu, 23 ¿ra nichuun ndixäꞌan kun chikaa kun xuꞌun yu nuu sakuaꞌnu na xuꞌun, ra xa ndukuaꞌa va siki ña ndakiꞌin yu ña ndaxaa yu veꞌe yu vichin?”, kachi ra xiꞌin ra. 24 Ra saa ndikaꞌan ra rey kan xiꞌin ndia ndita kan, kachi ra saa: “Kindiaa ndo xuꞌun ndaꞌa ra ñaa, ra ndataxi ndo ña ndaꞌa ra xa iyoo uxi ña nuu”, kachi ra. 25 Saa ndakuiin ndia kan, kachi ndia saa xiꞌin ra: “Tata, ¿nichuun taxi ka ndi ña ndaꞌa ra? Ra xa uxi vi ku xuꞌun ra”, kachi ndia. 26 Ra saa ndakuiin ra rey kan, kachi ra saa: “Na xa iyoo ña nuu, ra niꞌi ka na taꞌan va ña; ra na köo ña nuu, ra ndia ña loꞌo iyoo nuu na ke nundiaa ndaꞌa va na. 27 Ra na sáa̱̱ ini xini yuꞌu, na ndixïin ña kuu yu rey ra kaꞌndia yu chiñu nuu na, ra na sayaꞌa ndo na choꞌo, ra xitoꞌni yu saa na kaꞌni ndo na, kachi ra rey kan, kachi tuꞌun ndichi yoꞌo”, kachi Jesús xiꞌin na.

Suꞌva xa Jesús ta ndikiꞌvi ra ñuu Jerusalén

28 Ta sandiꞌi Jesús ndatuꞌun ra xiꞌin na, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi ñuu Jerusalén. 29 Ra ta kuaꞌan kuyachin ra nuu ñuu Betfagé xiꞌin ñuu Betania, yachin nuu ndikaa iku ña olivo, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin uvi ndia itaꞌan xiꞌin ra, 30 kachi ra saa:

―Kuaꞌan ndo ñuu loꞌo ña ndikaa yachin kaa ra ta ndikiꞌvi ndo kan kuaꞌan ndo, ra ikan kuni ndo nuꞌni iin burru loꞌo ri täan koso na. Ra ndaxi ndo ri na kixi ri xiꞌin ndo. 31 Ra tu ndia na ndakoyo kaꞌan xiꞌin ndo: “¿Nichuun ndaxi ndo ri?”, kachi na, ra kaꞌan ndo xiꞌin na xiꞌin na kachi ndo saa: “Tata yo Jesús kuvi ra kuniñuꞌu ri”, kachi ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

32 Ra saa ndakiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kuaꞌan ndia, ra iin ta iyoo ña ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, ra iin saa ke kuu ndixa va. 33 Ra sakan saa kuu ndia ndaxi ndia ri, saa ra ndakoyo va na xiꞌin sana ri, ra ndikaꞌan na xiꞌin ndia, kachi na saa:

―¿Nichuun ndaxi ndo burru loꞌo ñaa? ―kachi na.

34 Ra saa ndakuiin ndia yuꞌu na, kachi ndia saa:

―Tata yo kuniñuꞌu ri, ña kan ke ndaxi ndi ri ―kachi ndia.

35 Ra saa ndakiꞌin ndia ri kuaꞌan ri xiꞌin ndia, ra ta ndixaa ndia xiꞌin ri nuu iin Jesús, ra saa tiso ndia tikoto sata ri, ra saa sandaa ndia ra sata ri. 36 Ra iinii kuvi ichi nuu yaꞌa Jesús kuaꞌan ra, xakin na tikoto. 37 Ra ta kuyachin ra vaxi nuu ra xaꞌa iku Olivo, ra saa xaꞌa kusii ka vi ini takundiꞌi na itaꞌan xiꞌin ra, ra ndikun na sata ra, ra xaꞌa na ndasakaꞌnu na Ndioxi xaꞌa takundiꞌi ña vaꞌa xa ra xini na. 38 Ra xaꞌa na ndaꞌyu na kachi na saa:

―¡Ra ña vaꞌa na koo xiꞌin yoꞌo, ra vaxi xiꞌin kivi Tata yo Ndioxi! ¡Ra ña kaꞌnu, xiꞌin ña vaꞌa na koo xiꞌin na iyoo ndivi! ―kachi na.

39 Ra tiañu yuvi kan ñuꞌu sava ndia fariseo kuaꞌan ndia xiꞌin na, ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin Jesús, kachi ndia saa:

―Tata Maestro, kaꞌan xiꞌin na itaꞌan xiꞌin kun ra na koo taxin yuꞌu na ―kachi ndia.

40 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Tu na kaꞌan yu xiꞌin na ña kutaxin yuꞌu na, saa ra xaꞌa yuu ña ndee ñaa ndaꞌyu va ña ―kachi ra xiꞌin ndia.

41 Ra te ndixaa Jesús nuu ñuu kaꞌnu Jerusalén, ra saa ndakoto ndiaa ra nuu ñuu kan, saa ra xaku va ra xaꞌa na ñuu kan. 42 Ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―¡Tu ndo xiin vi kuvi ndo ña ndakiꞌin xini ndo, saa ra kundaa va ini ndo ña kuni Ndioxi sa ra ña vaꞌa xiꞌin ndo! Ndi su xïin ndo. Ra ña kan ke iyoo seꞌe va ña vaꞌa kuni Ndioxi sa ra xiꞌin ndo. 43 Saa chi vaxi kii, ra kixi na sáa̱̱ ini xini ndoꞌo, ra iin kununduu va na ndoꞌo, ra ndakasi va na ichi nuu ndo, ra küvi ka kunu ndo. 44 Ra kaꞌni ndiꞌi va na seꞌe vali ndo, ra ndia nii nuu ndita veꞌe ndo ke kuñäꞌa ka vi; saa chi ndixïin ndo ña sakaku yu ndoꞌo, kii ña xaa yu sakaku yu ndoꞌo vichin ―kachi Jesús xiꞌin na.

Ndukueꞌe Jesús xiꞌin na ndee ndaxiko nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu

45 Ra te ndixaa Jesús ñuu Jerusalén, ra ndikiꞌvi ra ini korra veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan kuaꞌan ra, ra saa xaꞌa ra tava ra takundiꞌi na ndee ndaxiko kan, ra saa tu na sata nuu va na. 46 Ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa xiꞌin na:

―Tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa ra suꞌva va ke kachi ña: “Veꞌe yu, ra veꞌe nuu kaꞌan takundiꞌi na xiꞌin Ndioxi va ke kuu ña.” Ndi su ndoꞌo, ra kava nuu ndakutaꞌan na kuiꞌna va ndasa ndo ña ―kachi Jesús xiꞌin na.

47 Ra iin takundiꞌi kii ndixaꞌan Jesús veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan sañaꞌa ra yuvi, ra na xikuaꞌa kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, xiꞌin na xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu, ra ndakundiee va ndia xika ndia nduku ndia kuꞌva ña kuchuun ndia kaꞌni ndia ra. 48 Ndi su ndinïꞌi vi ndia ndia kuꞌva ke kuchuun ndia ña kaꞌni ndia ra, saa chi iin takundiꞌi va na ñuu ndinuni ni xini soꞌo ña sañaꞌa Jesús.

20

Ndiayu ña kuu mii Jesús

1 Saa kuu iin kii íin Jesús ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu sañaꞌa ra yuvi ña ndakani ra tuꞌun Ndioxi nuu na. Ra saa ndixaa ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, xiꞌin ndia xikuaꞌa ñuu kan, 2 ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra, kachi ndia saa:

―Kaꞌan xiꞌin ndi, ¿yoo taxi ndiayu ndaꞌa kun ña ^xa kun ña yoꞌo, ra nii ndiayu ku mii kun ña xa kun saa? ―kachi ndia.

3 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuni tu yuꞌu va ndakatuꞌun yu ndoꞌo, ra na ndakuiin ndo yuꞌu yu. 4 ¿Yoo taxi ndiayu ndaꞌa ra Juan ña sakuchi ra yuvi? ¿Ndioxi taxi ña ndaꞌa ra, a na yuuvi yoꞌo va? ―kachi ra.

5 Ra saa xaꞌa ndia kaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia, kachi ndia saa:

―¿Ni ke kachi yo xiꞌin ra? Chi tu na kaꞌan yo: “Ndioxi va kuvi ra taxi ndiayu ndaꞌa ra”, saa ra kachi ra saa xiꞌin yo: “¿Nichuun ndikandïxa tu ndo ña ndikaꞌan ra tu saa”?, kachi ra xiꞌin yo. 6 Ra tu na kachi tu yo: “Na yuuvi yoꞌo va kuvi na taxi ndiayu ndaꞌa ra”, saa ra, iyo ni kaꞌni na yoo xiꞌin yuu. Saa chi takundiꞌi na ñuu, ra kandixa va na ra Juan ña kuu ra, ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi ―kachi ndia kunaꞌnu kan xiꞌin taꞌan ndia.

7 Ra saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa xiꞌin Jesús:

―Xïni ndi yoo kuvi na taxi ndiayu ndaꞌa ra Juan ña sakuchi ra yuvi ―kachi ndia.

8 Saa ndikaꞌan Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Saa ra nii yuꞌu ndatüꞌun tu xiꞌin ndoꞌo va, yoo taxi ndiayu ndaꞌa yu ña xa yu ña yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ndia.

Tuꞌun ndichi xaꞌa ndia tatu too ñuꞌu

9 Ra saa xaꞌa tuku Jesús ^ndatuꞌun ra inka tuꞌun ndichi xiꞌin yuvi kan, kachi ra saa:

―Suꞌva ndoꞌo iin tiaa, ra ndataan teꞌe uva nuu iin ñuꞌu kaꞌnu, ra te ndiꞌi ndataan ra ña, ra saa satatu ra ña inka yuvi, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra inka ñuu xika va, ra naꞌa ni va koo ra kan. 10 Ra te nditandiaa kii ña tiaꞌndia uva, ra saa tiꞌvi ra iin ra xachiñu nuu ra, ña kuaꞌan ra nuu na tatu too ñuꞌu kan ña na ndataxi na loꞌo kuenda ra. Ndi su na tatu ñuꞌu nuu iyoo teꞌe uva kan, ra ndukuiin na tiin na ra xachiñu nuu ra, ra kani na ra, ra sandiko vichi na ra kuanuꞌu ra nuu xitoꞌo ra. 11 Ra saa tiꞌvi tuku ra xitoꞌo ñuꞌu kan inka ra xachiñu nuu ra kuaꞌan ra nuu na, ra saa xa tu na xiꞌin ra kan va, chi ndukuiin na tiin na ra, ra kani ka vi na ra, ra kundivaꞌa ka vi na xiꞌin ra, ra saa sandiko vichi na ra kuanuꞌu ra nuu xitoꞌo va ra. 12 Ra saa tiꞌvi tuku va ra xitoꞌo ñuꞌu kan, ra xachiñu nuu ra, ra uni, ña kuaꞌan ra nuu yuvi kan, ra sa xa tu na xiꞌin ra kan va, chi ndukuiin na kanitaꞌan na xiꞌin ra, ra iin satakueꞌe ndiꞌi na ra, ra saa taxi na ra kuaꞌan va ra.

13 ’Ra saa xaꞌa ndakani ini ra xitoꞌo ñuꞌu kan, kaꞌan ra saa: “¿Ni ke sa yo vichin? Ra vaꞌa ka va na tiꞌvi yo seꞌe yo, ra kuꞌvi ni ini yo xini yo, kuꞌun ra nuu na. Ra ta xa na xaa ra nuu na, ra iin ña saa satoꞌo va na ra”, kaꞌan ra. 14 Ndi su te xini na tatu too ñuꞌu nuu yoo teꞌe uva kan, ña ^xaa ra, ra saa ndikaꞌan na xiꞌin taꞌan na kachi na saa: “Ra yoꞌo kuvi ra ndoo ndiꞌi ña yoꞌo ndaꞌa. Ra naꞌa ndo vichin, ra na tiin yo ra, ra kaꞌni yo ra, ra ñaꞌa mii yo nduu ndiꞌi va ña yoꞌo”, kachi na xiꞌin taꞌan na. 15 Ra saa tiin ndixa va na ra, ra xaꞌni va na ra, ra saa tava na ra nuu ñuꞌu iva ra, ra ndixaꞌan na sakana na ra ―kachi Jesús xiꞌin na.

Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na ndee xini soꞌo kan, kachi ra saa:

―Ta xa na xaa mii ra xiꞌin ñuꞌu ña, ¿ra ni ke sa ra xiꞌin na xaꞌni seꞌe ra, tuvi ndo? 16 Su kuꞌun ra tiin ra na, ra kaꞌni ndiꞌi va ra na, ra saa ndataxi ra ñuꞌu ra ndaꞌa inka yuvi ña kondiaa na ña. Saa va ke ndoꞌo na tatu too ñuꞌu kan, kachi tuꞌun ndichi yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin yuvi na ndee xini soꞌo kan.

Ra te kundaa ini na ni ke kachi tuꞌun ndichi kan, ra saa ndikaꞌan na, kachi na saa:

―¡Na chindiee taꞌan ndioxi xiꞌin yo ra na ndöꞌo yo ña ndoꞌo na kan! ―kachi na.

17 Ra saa xitoꞌni Jesús nuu na, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―¿Ni ke kachi ndo xaꞌa tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa? Chi suꞌva va ke kachi ña:

Yuu ña kuñuꞌu na xavaꞌa veꞌe ta yachi ku yuu ña xiniñuꞌu vaꞌa ka va vichin.

18 Ra takundiꞌi na koyo sata yuu kan, ra taꞌnu ndiꞌi va na, ra takundiꞌi na ndakava mii yuu kan sata, ra kuxeꞌe ndiꞌi va na ―kachi Jesús xiꞌin na.

Kaꞌan Jesús xaꞌa ña chaꞌvi yo nuu na chiñu

19 Ra saa xaꞌa ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, ña xika nduku ndia tiin ndia Jesús, mii hora kan, saa chi kundaa va ini ndia, ña xaꞌa mii va ndia ke ndikaꞌan ra tuꞌun ndichi kan; ndi su nditïin vi ndia ra, saa chi ndiyuꞌvi va ndia nuu na ñuu. 20 Ra saa tiꞌvi ndia yuvi kuaꞌan na kotonani na ra, ra yuvi kan ra nii kuëe ndañaꞌa na mii na ña iyoo na kuachi xiꞌin ra, ra ña kuaꞌan na ra ña vaꞌa na kaꞌan na xiꞌin Jesús va kuvi ña ra kaꞌan ra iin tuꞌun ña väꞌa ra niꞌi na taxi na kuachi xaꞌa ra nuu ra chiñu kuchee, kaꞌan na. 21 Saa ndixaa na ndakatuꞌun na ra, kachi na saa:

―Tata Maestro, xa kundaa ini ndi chi ndaku ni va sañaꞌa kun yuvi, ra nii ndakäxin ku na, chi iin ku ndiꞌi va na nuu kun, ra ndaku ni va sañaꞌa kun yuvi ichi Ndioxi. 22 Ra kaꞌan xiꞌin ndi vichin, ¿a vaꞌa chaꞌvi ndi nuu ra tata chiñu César ñuu Roma, xuꞌun ña nduku ra nuu ndi, a väꞌa? ―kachi na xiꞌin ra.

23 Ndi su Jesús ra xa kundaa va ini ra ña kuni ndia sandaꞌvi ndia ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¿Nichuun xa maña ndo ra xitondoso ndo yuꞌu? 24 Taxi ndo iin xuꞌun kaa ndaꞌa yu na kuni yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa taxi ndia ña ndaꞌa ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―¿Yoo naꞌna ke nduꞌu nuu xuꞌun yoꞌo, ra yoo kivi ke ndoso nuu ña? ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa:

―Naꞌna ra César, ra kivi tu ra ke ndoso nuu va ña ―kachi ndia.

25 Ra saa ndakuiin ra, kachi ra saa:

―Tu saa, ra na taxi ndo ñaꞌa ra César ndaꞌa va ra, ra ña kuu kuenda Ndioxi, na taxi ndo ndaꞌa Ndioxi va ―kachi ra xiꞌin ndia.

26 Ndia saa ra nii ndiniꞌi ndia ni ke sa ndia xiꞌin ra, saa chi ndia nii tuꞌun kiꞌvi ndikäꞌan ra nuu chitu yuvi kan, saa ra tiaa ni ndakanda ini na xiꞌin tuꞌun ña ndakuiin ra yuꞌu ndia, ndia saa ra kutaxin yuꞌu va ndia.

Ndakatuꞌun ndia saduceo Jesús a ndixa ke ndatiaku na ndii

27 Ra te ndiꞌi, saa ndixaꞌan sava ndia saduceo nuu Jesús. Ra ndia kan, ra kuëe kandixa ndia ña ndatiaku na ndii, ra xaꞌa ña kan ndindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

28 ―Tata Maestro, ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa ndi ra suꞌva va kachi ña: “Tu iin tiaa ra iyoo yasiꞌi ra, ra ndikäku seꞌe ra xiꞌin ña, ra ndixiꞌi va ra, saa ra xiniñuꞌu na ndakiꞌin inka ñani ra ñaꞌa kan, saa ra, ta xa na kaku seꞌe ña, ra ta iyoo seꞌe ra ndixiꞌi kan va, na koo ña kaku kan”, kachi ña. 29 Ra suꞌva ke kuu xiꞌin iin veꞌe, uxa tiaa xikuu ndia veꞌe ndia. Ra saa kuu ra nditandaꞌa va iin ñani ndia ra chee, ra ndia nii seꞌe ra ndikäku xiꞌin yasiꞌi ra, ra ndixiꞌi va ra. 30 Ra saa ndakiꞌin ña inka ñani ra, ra ndikun sata ra, ra ndixiꞌi tu ra kan va, ra ndikäku tu seꞌe ra kan va xiꞌin ña. 31 Ra saa ndakiꞌin ña inka tuku va ra, ra ndixiꞌi tu ra uni kan va, ra uxa saa ndia xinduꞌu ña xiꞌin va, ra ndixiꞌi uxa saa va ndia; ra ndia nii ndia ndikäku seꞌe ña xiꞌin vi. 32 Ndia saa ra ndixiꞌi tu mii va ña. 33 Ña kan ke kuni ndi ndakatuꞌun ndi yoꞌo vichin, ta xa na ndatiaku ndia kan, ¿ra yoo kuu iin ndia kuu yii ña, chi xinduꞌu ña xiꞌin uxa saa va ndia? ―kachi ndia xiꞌin Jesús.

34 Ra saa ndakuiin ra, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Na ndee ña yuuvi yoꞌo vichin va kuvi na tandaꞌa. 35 Ndi su na taxi Ndioxi ndiayu ndatiaku, ra koo na xiꞌin ra ndivi, ra tandäꞌa ka vi na kan. 36 Ra nii küvi ka va tu na. Saa chi xa ta iyoo na tatun Ndioxi va ke koo na, ra seꞌe Ndioxi va kuu na saa chi ndiatiaku va na. 37 Ra ña kaꞌan ndo xaꞌa ña ndatiaku na ndii, ra na kundaa ini ndo, chi xa mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa ra Moisés xinaꞌa vi ke ndakani nuu yo xaꞌa ña ndatiaku na ndii. Ra suꞌva ke kachi Ndioxi ndikaꞌan ra xiꞌin ra Moisés ta xini ra xixi itun ìñu̱ kan: “Yuꞌu kuu Ndioxi ra Abraham, xiꞌin ra Isaac, xiꞌin ra Jacob”, kachi ra. 38 Ña kan ke na kundaa vaꞌa ini yo. Chi Ndioxi, ra Ndioxi na tiaku va kuvi ra. Ra süvi Ndioxi na ndii kuvi ra, ra nuu ra kan ra tiaku takundiꞌi va na xa ndixiꞌi ―kachi Jesús xiꞌin ndia saduceo.

39 Ra saa ndakuiin sava ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ndee kan, kachi ndia saa:

―Tata Maestro, vaꞌa ni va ndikaꞌan kun ―kachi ndia.

40 Ndia saa, ra ndia nii ka na ndixäa ndiee ini ña ndakatuꞌun ka na Jesús.

Kaꞌnu ni ka ra tiꞌvi Ndioxi nuu ra rey David

41 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na ndee kan, kachi ra saa:

―¿Ndixaa iyoo ña tuvi ndoꞌo? ¿Nichuun kaꞌan na ña kuu seꞌe xikua ra rey David ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku na yuuvi yoꞌo? 42 Ra ra David, ra suꞌva va tu kachi ra ndikaꞌan ra nuu tutu Salmo ña tiaa ra:

Suꞌva kachi Ndioxi xiꞌin Tata yu:

“Na kunduꞌu kun xiin kuaꞌa yu 43 ra vaꞌa sandiꞌi yu xaꞌa takundiꞌi na iyoo kuachi xiꞌin kun”, kachi Ndioxi,

kachi ra rey David. 44 Ndatuꞌun ndo xiꞌin yu, ¿ndixaa ke iyoo ña, ña kaꞌan ra David ña kuu iva ra, ra tiꞌvi Ndioxi kixi, ra kaꞌan tu ra ña kuu ra seꞌe va ra? ―kachi Jesús xiꞌin na.

Väꞌa ndasa vaꞌa ni yo mii yo nuu inka na

45 Ra saa kuu yuvi na ndee xini soꞌo ña ndakani Jesús ndee na, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, kachi ra saa:

46 ―Kuenda ni koo ndo, ra xä ndo ta xa ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, saa chi ndia kan, ra kotoo ni ndia kundixi ndia tikoto nani, ra kuni ni tu ndia satoꞌo ni yuvi ndia te ndakutaꞌan ndia xiꞌin na nuu yaꞌvi va. Ra saa tu te kuaꞌan ndia veꞌe ñuꞌu a te kuaꞌan ndia viko, ra xini sii ni ndia kundee ndia tiayu tu ndee na kunaꞌnu. 47 Ra sandaꞌvi ni tu ndia na siꞌi na ndukuaan va, ra ndakiꞌin ndiaa ndia ñaꞌa ña kuu mii na ndaꞌa na. Ra ña kuni ndia kindoo vaꞌa ndia nuu na ñuu, ra naꞌa ka vi kaꞌan ndia xiꞌin Ndioxi. Ra ña xa ndia ña yoꞌo, ra chee ni ka va tundoꞌo vaxi nuu ndia sa Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

21

Ndatuꞌun Jesús xiꞌin na xaꞌa xuꞌun ña ndisoko iin ñaꞌa ndaꞌvi ña ndukuaan

1 Ra saa nduꞌu Jesús ini korra veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ra yachin kan, íin iin ñáꞌa nuu taan na xuꞌun ña soko na. Ra xitoꞌni ra ña soko ka vi na xuꞌun, ra kuaꞌa ka vi xuꞌun soko sava na kuika. 2 Ra saa ndixaa iin ñaꞌá ndaꞌvi ña ndixiꞌi yii, ndisoko ña uvi xuꞌun kàà vali nuu Ndioxi. 3 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na ndee kan, kachi ra saa:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ndiaa yaꞌvi ni ka va xuꞌun ña ndisoko ña ndaꞌvi kaa nuu ña ndisoko takundiꞌi na. 4 Saa chi vaꞌa ni kuaꞌa ni va ku xuꞌun soko na, ndi su ña xa ndoo ndoso nuu va na ke soko na. Ra ña ndaꞌvi kaa, ra takua ña kaa ku ndiꞌi xuꞌun loꞌo va ña, ra ndisoko ndiꞌi va ña ña nuu Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin na.

Kaꞌan Jesús ña ndiꞌi xaꞌa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén

5 Ra saa ndikaꞌan sava ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, xaꞌa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén kan ña nduvi ni yuu kuvaꞌa ña, ra kuaꞌa ka vi ñaꞌa nduvi ndisoko na iyoo ini ña, kachi ndia. Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

6 ―Veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ña iyo ni kaa xitoꞌni ndo nuu yoꞌo, ra vaxi kii ra ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña, ra ndia nii nuu ndichi ka ña ke kuñaꞌa ka vi ―kachi ra.

Suꞌva kuu ta xa ndinumi ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi

7 Ra saa nindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―Tata Maestro, ¿ama ke kuu saa? ¿Ra ni ke sa ndi ña vaꞌa kundaa ini ndi ta xa na kuyachin ndiꞌi xaꞌa ña? ―kachi ndia.

8 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuenda ni koo ndo ra täxi ndo sandaꞌvi na ndoꞌo. Saa chi kuaꞌa ni na kixi ra kuniñuꞌu na kivi yu ña sandaꞌvi na ndoꞌo, ra kaꞌan na xiꞌin ndo, kachi na saa: “Yuꞌu ku Cristo; ra vichin ke nditandiaa kii ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo”, kachi na. Ra na kandïxa ndo na, ña ndakundikun ndo na. 9 Ra te xa na xaꞌa kuni soꞌo ndo ña iyoo ni kuachi, ra xaꞌa kuni soꞌo ndo ña kanitaꞌan ni yuvi, saa ra na kuayüꞌvi ndo, chi xiniñuꞌu saa ke kuu va. Ndi su süvi ña xa ndiꞌi xaꞌa kuvi ña yuuvi.

10 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Kuaꞌa ni ñuu ra kanitaꞌan ni ña xiꞌin taꞌan ña, ra saa tu ñuu ña naꞌnu va, chi kanitaꞌan ni tu ña kan va xiꞌin taꞌan ña. 11 Ra ndiee ni taan, ra kundikaa ni soko, ra koo ni tu kueꞌe va, ra tiaa ni iyo kuu ndivi kaa, ra kuu kuaꞌa ni ña ndichi.

12 ’Ndi su ta kumani ka kuu takundiꞌi ña yoꞌo, ra saa tiin na sava ndo ra sandivaꞌa ni na xiꞌin ndo, ra taxi na ndoꞌo, ra tiin na ndoꞌo kuꞌun ndo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu na, ra taan na ndoꞌo veꞌe kàà, ra kundiaka na ndoꞌo kuꞌun ndo xiꞌin na nuu na rey, xiꞌin nuu na kunaꞌnu xaꞌa ña ndikun ndo yuꞌu. 13 Ra saa ke kuvi ndatuꞌun ndo xaꞌa yu xiꞌin na. 14 Ra na ndïꞌi ini ndo xaꞌa tuꞌun ña ndakuiin ndo yuꞌu na, ña ndakiꞌin ndo mii ndo ndaꞌa na. 15 Chi yuꞌu va taxi ña xini tuni ndo, ña vaꞌa ndakuiin ndo yuꞌu na, ra ndia nii na kanitaꞌan xiꞌin ndo kuchüun ndakuiin yuꞌu ndo, ra nii nïꞌi na ni ke kachi na xiꞌin ndo. 16 Ra na kundaa ini ndo, chi ivasiꞌi ndo, xiꞌin na ñani ndo, xiꞌin na veꞌe ndo, xiꞌin na itaꞌan mani xiꞌin va ndo kuvi na xiko taꞌan xiꞌin ndo nuu na chiñu. Ra kaꞌni va na sava ndo. 17 Ra kundasi ni yuvi yoꞌo ndoꞌo xaꞌa ña ndikun ndo yuꞌu, 18 ra na kundïꞌi ini ndo, chi ndia nii ixi loꞌo xini ndo ke ndoñüꞌu. 19 Ña kan ke na sa ndiee ni ini ndo, ra saa ke kuchuun ndo kaku ndo.

20 ’Ra ta xa na kuni ndo, ña xa iin xinunduu ndia soldado ñuu Jerusalén, saa ra na kundaa ini ndo ña xa ndixaa kii ña ndiꞌi xaꞌa va ña. 21 Ra na ndee chi Judea, ra na kunu na kuꞌun na chi iku, ra na ndee ñuu kaꞌnu Jerusalén, ra na kee na kuꞌun va na, ra na ñuꞌu xachiñu iku, ra na nandïko ka na ñuu. 22 Saa chi kii kan ra sandoꞌo ni Ndioxi na xaꞌa ña ndikandïxa na, ra saa ke xinu nuu takundiꞌi ña kaꞌan tuꞌun Ndioxi. 23 ¡Ra ndaꞌvi ni na siꞌi na ñuꞌu seꞌe, xiꞌin na iyoo seꞌe vali te xa na xaa kii ña kuu ña yoꞌo! Saa chi kii kan ke sandoꞌo ni Ndioxi yuvi, ra sandaku ra kuachi xiꞌin na. 24 Ra sava na kaꞌni na xiꞌin ichi, ra sava tu na tiin na kuꞌun xiꞌin na iin takundiꞌi ñuu xika va, ra saa kuu yuvi na xïni Ndioxi ña sandiꞌi na xaꞌa na ñuu Jerusalén, saa ra xaa tu kii ña sandiꞌi Ndioxi xaꞌa mii va na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Suꞌva kuu te xa na ndiko seꞌe Ndioxi

25 Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Ta xa na xaa kii ña ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo, saa ra kuni na ña iyo ni kuu nuu ñuꞌù xiꞌin nuu yoo, xiꞌin takundiꞌi kimi; ra takundiꞌi yuvi na ndee nuu ñuꞌu yoꞌo, ra tiaa ni yuꞌvi na, ra iin sana suꞌva ini na xaꞌa ña kuni soꞌo na, ña ndiee ni iyoo kuu niꞌi yuꞌu tiañuꞌu ña kandita ra. 26 Ra iin ndiakua kuvi too na yuuvi yoꞌo, xaꞌa ña ndakani ini na xaꞌa ña ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi, saa chi kuni na ña ndakanda ndiꞌi ñaꞌa ña ndee nuu ndivi. 27 Ra saa vi ke kuni ndo yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin, ña kixi yu xiꞌin takundiꞌi ndiee yu ña kaꞌnu. 28 Ra te xa na xaꞌa kuu takundiꞌi ña ndikaꞌan yu xiꞌin ndo, saa ra na kusii ini ndo, ra na ndoniꞌi ndo nuu ndo chi ndivi. Saa chi xa ndinumi ni kixi yu ña sakaku yu ndoꞌo, ña ndöꞌo ka ini ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

29 Ra saa ndikaꞌan ka ra iin tuꞌun ndichi xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Kotoꞌni ndo ta kuꞌva iyoo itun koxi xiꞌin takundiꞌi ka itun naꞌnu. 30 Chi te xa xaꞌa nduu itia nu, ra xaꞌa ndukuii nu, ra saa ke xa kundaa ini ndo ña xa kuyachin kii ña kuun savi va. 31 Ra ta xa ndo ña kundaa ini ndo xiꞌin itun ña ndukuii nu, ra mii saa ke sa tu ndo te xa na kuni ndo ña kuu takundiꞌi ña yoꞌo, saa ra xa kundaa ini ndo ña xa kuyachin Ndioxi ña kaꞌndia ra chiñu nuu ndo.

32 ’Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi xiꞌna ka va kuu takundiꞌi ña yoꞌo, ra saa vi ke kuvi yuvi na ndee kii vichin. 33 Ra ndivi kaa xiꞌin ñuꞌù yoꞌo, ra ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña, ndi su tuꞌun yu ra ndïꞌi xaꞌa ña.

34 ’Ña kan ke kuenda ni na koo ndo, ra na sandäꞌvi ndo mii ndo, ña xaꞌa ndo ndakundiꞌi ni ini ndo xaꞌa viko ña kuxi ndo, xiꞌin ña koꞌo ndo xini ndo, ra nii na ndïꞌi ni tu ini va ndo xaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, chi kama ni va ndakava tundoꞌo ña kuu kii kan sata ndo. 35 Saa chi ta iyoo iin kuakun ña sakakuꞌun na kiti ta tiin na ri xiꞌin ña seꞌe, ra saa va ke ndoꞌo takundiꞌi yuvi. 36 Ña kan ke xiniñuꞌu na koo nduvi ni ndo, ra kaꞌan ni ndo xiꞌin Ndioxi iin takundiꞌi kii, ra saa ke kuvi kaku ndo nuu takundiꞌi ña kuu, ra kuchuun ndo xaa ndo nuu yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

37 Jesús, ra iin takundiꞌi kaꞌñu ndixika ra veꞌe ñuꞌu kaꞌnu sañaꞌa ra yuvi, ra te ñuu ndixika ra iku ña nani olivo ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi va. 38 Ra iin takundiꞌi ixtiaan ndixaꞌan yuvi kan ña xini soꞌo na, ña sañaꞌa ra na ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan.

22

Kataꞌan na ndia kuꞌva ke sa na ña vaꞌa kuchuun na kaꞌni na Jesús

1 Ra ta xa kuaꞌan kuyachin ni ña koo viko pascua, ta xixi na xita vaꞌa ña köo ndavi xiꞌin, 2 ra saa xaꞌa ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, ña xika ndia nduku ndia ndia kuꞌva ke sa ndia ña vaꞌa kaꞌni seꞌe ndia Jesús, saa chi iyuꞌvi ni va ndia nuu na ñuu.

3 Ra saa ndikiꞌvi ti ndivaꞌa ini ra Judas, ra nani tu ra Iscariote va, ra ra yoꞌo kuvi iin ra itaꞌan xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ña kuu ndia uxi uvi. 4 Saa ndakiꞌin ra Judas kan ndixaꞌan ra nuu ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin nuu ndia kunaꞌnu nuu ndia kumisio ndiaa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ra ndikataꞌan ra xiꞌin ndia, ndia kuꞌva ke sa ra ña vaꞌa ndataxi ra Jesús ndaꞌa ndia. 5 Saa ra tiaa ni kusii ini ndia, ra kindoo ndia xiꞌin ra ña chaꞌvi ndia ra. 6 Ra kindoo tu ini mii va ra ña ndikaꞌan ndia xiꞌin ra, ra saa xaꞌa ra xika nduku ra ndia kuꞌva ke sa ra ña vaꞌa ndataxi seꞌe ra Jesús ndaꞌa ndia, kaꞌan ra.

Xixini Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra

7 Ra ta nditiandiaa kii ña kuxi na xita vaꞌa ña köo ndavi xiꞌin, ra soko tu na iin ndikachi loꞌo xaꞌa ña ndakaꞌan na ña sakaku Ndioxi na, 8 ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra Pedro, xiꞌin ra Juan, kachi ra saa:

―Kuaꞌan ndo, ra savii ndo ña kuxini yo viko pascua vichin ―kachi ra.

9 Saa ndindakatuꞌun ndia ra, kachi ndia saa:

―¿Ndia mii ke kuni kun kuꞌun ndi savii ndi ña kuxini yo Tata? ―kachi ndia.

10 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kuaꞌan ndo chi ñuu, ra te ndikiꞌvi ndo ñuu kan kuaꞌan ndo ra ikan ndakutaꞌan ndo xiꞌin iin tiaa ra kasoko ra yoo tiakuii kuaꞌan ra. Ra kundikun ndo sata ra kuꞌun ndo ndia mii veꞌe nuu xaa ra kiꞌvi ra. 11 Ra ikan kaꞌan ndo xiꞌin mii ra tata xiꞌin veꞌe kan, kachi ndo saa: “Ra Tata Maestro kuvi ra kachi suꞌva: ¿Ndia mii ke íin veꞌe nuu koo yu kuxini yu xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin yu viko pascua vichin?, kachi ra”, kachi ndo xiꞌin ra. 12 Ra saa ñaꞌa ra iin veꞌe chee ña piso ninu nuu ndo, ra iyoo nduvi ndiꞌi va ini ña; ra ikan ke na savii ndo ña kuxini yo ―kachi ra.

13 Ra saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia, ra iin ta iyoo ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, ra iin saa ndixa ke iyoo ña kuu va, ra ikan xanduvi ndiꞌi ndia chiñu ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia sa ndia.

14 Ra ta nditandiaa hora ña kuxini ndia, ra saa xaa Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndakundee ndia nuu mesa ña kuxi ndia. 15 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Tiaa ni xa kuni yu, ña kuxini yu xiꞌin ndo viko pascua yoꞌo vichin, ña kumani ndoꞌo ni yu, ra kuvi yu. 16 Ra na kundaa ini ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, chi takundiꞌi ka viko pascua ña vaxi ra köo ka yu ña kuxini yu xiꞌin ndo. Saa chi ndia na xinu kii ña kaꞌndia Ndioxi chiñu vi ke kuxini tuku yu xiꞌin ndo ―kachi ra.

17 Ra saa tiin ra copa ña ñuꞌu vino, ra taxi ra taxaꞌvi ndaꞌa Ndioxi, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Kiꞌin ndo ra yoꞌo, ra loloꞌo na koꞌo takundiꞌi ndo. 18 Ra ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin, chi nandïko ka yu ña koꞌo yu nduxi uva yoꞌo xiꞌin ndo, saa chi ndia te na tandiaa kii ña kaꞌndia Ndioxi chiñu vi ke koꞌo tuku yu ra xiꞌin ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

19 Ra saa kiꞌin ra xita vaꞌa ra taxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, ra saa taꞌvi ra ña taxi ra ndaꞌa ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ña yoꞌo ku iki kuñu yu, ña ndataxi yu xaꞌa ndo vichin. Ra iin takundiꞌi ichi na sa ndo ña yoꞌo ña ndakaꞌan ndo xaꞌa yu ―kachi ra.

20 Ra te sandiꞌi ndia xixini ndia, ra saa kiꞌin tuku ra copa ña ñuꞌu vino, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Vino yoꞌo ku iin trato xaa ña kindoo yu xiꞌin ndo vichin, chi ra yoꞌo ku nii yu ña kutia xaꞌa kuachi takundiꞌi ndo.

21 ’Ra vichin na kundaa ini ndo, chi iin ra nduꞌu nuu mesa xiꞌin va yu kuvi ra ndataxi yuꞌu ndaꞌa na saa ini xini yuꞌu. 22 Ra ña ndixa ke xiniñuꞌu ndoꞌo ni va yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin, saa chi xa saa kuni mii Ndioxi ña ndoꞌo va yu, ndi su ¡ndaꞌvi ni tiaa ra ndataxi yuꞌu ndaꞌa na saa ini xini yuꞌu! ―kachi ra xiꞌin ndia.

23 Ra saa xaꞌa ndia ndakatuꞌun taꞌan ndia, ña kuni ndia kundaa ini ndia, yoo ku iin ndia ndataxi Jesús ndaꞌa na saa ini.

Xa kuachi ndia itaꞌan xiꞌin Jesús xaꞌa iin ra kuchee kaꞌndia chiñu nuu ndia

24 Saa kuu, ra xaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin Jesús xa kuachi ndia xiꞌin taꞌan ndia, ña kuni ndia ña iin mii ndia na kuu ra kuchee kaꞌndia chiñu nuu mii ndia. 25 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Na kundaa ini ndo, chi na chiñu iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra xa nduxa na xiꞌin yuvi ña na sa na chiñu, ra ndiakua xiꞌin ndiayu mii na ke kuu ndiꞌi va chiñu ña kuni na. Ra na kuu mii iin chiñu chee, ra xinisii ni na ña kaꞌan vaꞌa yuvi xaꞌa na. 26 Ndi su ndoꞌo, ra süvi saa ke koo ndo, chi xa siin va ke koo xiꞌin ndoꞌo. Saa chi iin ra kuni kuchee nuu ndo ra ta iyoo iin ra loꞌo va ke na koo ra, ra ra xaꞌndia chiñu nuu ndo, ra ta xa iin na chuꞌun ndaꞌa va ke na sa ra.

27 ’Ra vichin kuni yu ndakatuꞌun yu ndoꞌo, ra na kaꞌan ndo xiꞌin yu, ¿yoo ku na chee vaꞌa ka tuvi ndo, a na ndee nuu mesa, a na chuꞌun ndaꞌa va? ¿A su na nduꞌu nuu mesa va kuvi na chee? Ra na kundaa ini ndo, chi yuꞌu ra kuu maestro ndo, ra ta iyoo iin ra chuꞌun ndaꞌa va ke iyoo yu nuu ndo vichin.

28 ’Ra ndoꞌo kuvi ndo xitaꞌan tuun xiꞌin yu ña ndoꞌo yu tundoꞌo ña uꞌvi va. 29 Ra xaꞌa ña kan ke ^taxi va yu ña kaꞌndia ndo chiñu, ta kuꞌva xa Tata yu ña taxi ra ña xaꞌndia yu chiñu. 30 Ra ndoꞌo kuvi ndo kuxi ra koꞌo ndo nuu kaꞌndia yu chiñu. Ra kundee ndo tiayu naꞌnu ña sandaku ndo kuachi xiꞌin uxi uvi saa na seꞌe xikua na ñuu Israel ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Kaꞌan Jesús ña tiseꞌe tuꞌun ra Pedro xaꞌa ra

31 Ra saa ndikaꞌan tu Jesús xiꞌin ra Pedro va, kachi ra saa:

―Simón, Simón, na kundaa ini kun chi xa nduku va timiaꞌa ndiayu xaꞌa ndo ña kotondoso ri ndoꞌo. Ra iin ta kuꞌva xa na ña ndativi na nuni trigo, ke sa ri xiꞌin ndo kuni ri. 32 Ndi su xa ndikaꞌan va yu xiꞌin Ndioxi xaꞌa kun, ña na kandixa ni ka kun yuꞌu, ra ta xa na nandiko tuku kun nuu yu, ra na chindiee taꞌan kun xiꞌin ndia ñani kun, ña ndinuni ni ka na kandixa ndia yuꞌu ―kachi ra xiꞌin ra.

33 Saa ndakuiin ra Simón, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tata, yuꞌu ra xa iyoo nduvi va yu, nii veꞌe kàà na kuꞌun yu xiꞌin va kun, ra nii na kuvi tu yu xiꞌin va kun chi nandïko ini yu ―kachi ra.

34 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Na kaꞌan yu xiꞌin kun ra kundaa ini kun, chi vichin ra xa uni va ichi tiseꞌe tuꞌun kun xaꞌa yu, ña xïni kun yuꞌu kachi kun, ra saa kana chele ―kachi ra.

Xa kuyachin tundoꞌo nuu Jesús

35 Ra saa ndindakatuꞌun Jesús ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ta tiꞌvi yu ndoꞌo ndixaꞌan ndo ndikaꞌan ndoso ndo tuꞌun Ndioxi, ta ndixinïꞌi ndo leka, ra nii xuꞌun ndixinïꞌi ndo, ra nii ndixan ndixinïꞌi ka ndo kuꞌun xiꞌin ndo kuꞌun xaꞌa ndo, ¿ra a ndia ñaꞌa kumani nuu ndo? ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa:

―Ndia nii ñaꞌa ndikumäni nuu ndi, Tata ―kachi ndia.

36 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Xa siin va koo vichin, chi ndoꞌo, ndia iyoo leka, ra na kaniꞌi va ndo ña, ra ndoꞌo, ndia niꞌi xuꞌun, ra kaniꞌi va ndo ña, ra ndoꞌo, ndia köo ichi niꞌi, ra na xiko ndo tikoto ña isukun ndo, ra sata ndo iin ichi ña kaniꞌi ndo. 37 Ra kaꞌan yu ña yoꞌo xiꞌin ndo, chi vichin ke xiniñuꞌu xinu nuu tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xaꞌa yu xinaꞌa ña ndakani kachi suꞌva: “Ra tiꞌvi Ndioxi xaa, ra xiꞌin yuvi na iyoo kuachi va ndachutaꞌan na ra”, kachi ña. Ra takundiꞌi tuꞌun ña ndakani xaꞌa yu, ra ña xaa yu vichin ke xinu nuu va ña ―kachi ra.

38 Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin ra, kachi ndia saa:

―Tata, xa yoꞌo va iyoo uvi ichi ―kachi ndia.

Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:

―Xa vaꞌa; na käꞌan ka yo xaꞌa ña yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ndia.

Kuaꞌan Jesús kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi iin nuu nani Getsemaní

39 Ra saa kita Jesús ini veꞌe kan, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra iku Olivo kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, chi xa saa yunaꞌa va ra. Ra ndakundikun tu ndia itaꞌan xiꞌin va ra kuaꞌan ndia sata ra. 40 Ra te ndixaa ndia kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi ña na chindiee taꞌan ra xiꞌin ndo, ña vaꞌa na köyo ndo ndaꞌa ña kuni kotondoso ndoꞌo ―kachi ra.

41 Ra saa kuxika ra iin viviꞌi nuu ndia, ra iin ta kuꞌva ña sakoꞌni na yuu ke kuxika ra; ra ikan xikusiti ra, ra xaꞌa ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, 42 kachi ra saa:

―Tata, tu kuni kun, ra na täxi kun ña ndoꞌo yu. Ndi su na köo ña kuni yuꞌu, chi na sa kun ña kuni mii va va kun ―^kachi ra.

43 Ra saa xaa iin ra tatun Ndioxi ra kee ndivi, ña taxi ra ndiee ndaꞌa Jesús. 44 Ra saa kusuchi ka vi ini ra, ra saa ndakundiee ni ka ra ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra saa xaꞌa koyo tiatiin ra nuu ñuꞌu, ra iin ta iin tinaꞌnu nii saa íin ra.

45 Ra ta sandiꞌi ra ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra saa nandiko ra xaa ra nuu ndee ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra xa ndia kixi va kuvi ndia ndee ndia xaꞌa ña kusuchi ni ini ndia. 46 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―¿Nichuun kixi ni ndo? Ndakoo ndo ra kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi ña na chindiee taꞌan ra xiꞌin ndo, ña vaꞌa na köyo ndo ndaꞌa ña kuni kotondoso ndoꞌo ―kachi ra.

Tiin na Jesús kuaꞌan ra xiꞌin na

47 Ra sakan saa kuu Jesús kaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, saa ra xa ndixaa va iin tiaꞌndia chee yuvi nuu ndee ndia. Ra ra Judas ra itaꞌan xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ña kuu ndia uxi uvi kuvi ra inuu nuu yuvi kan ndixaa na, ra saa kuyachin ra Judas ra nditandiaa yuꞌu ra nuu Jesús ña kaꞌan ndioxi ra xiꞌin ra iyoo tuꞌun. 48 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra Judas, kachi ra saa:

―¿A suꞌva va ke xa kun ña ndataxi kun yuꞌu ndaꞌa na saa ini xini yuꞌu? ―kachi ra.

49 Ra saa xitoꞌni ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ndita ndia, ra kundaa va ini ndia ña ^ndoꞌo ra, ra saa ndindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―Tata, ¿a kuni kun tu na kanitaꞌan ndi xiꞌin na, xiꞌin ichi ña niꞌi ndi? ―kachi ndia.

50 Saa ra ndikun xaꞌndia va iin ra itaꞌan xiꞌin ndia soꞌo kuaꞌa iin tiaa ra xachiñu nuu sutu ra kuchee nuu takundiꞌi sutu. 51 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Xa vaꞌa, na koo na saa ―kachi ra.

Ra saa nditiandiaa ndaꞌa Jesús soꞌo tiaa kan, ra sandaꞌa va ra ña. 52 Ra te ndiꞌi, ra saa ndikaꞌan tu ra xiꞌin ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia kunaꞌnu nuu ndia kumisio ndiaa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, xiꞌin ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu, na ndixaa tiin ñaꞌa, ña kuꞌun ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―¿A ra kuiꞌna va kuvi yu tuvi ndo? ¿Nichuun xaa ndo xiꞌin ichi, xiꞌin itun ña tiin ndo yuꞌu? 53 A su iin takundiꞌi va kii ndixiyo yu xiꞌin ndo ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ra nditïin ndo yuꞌu. Ndi su vichin ke xa ndixaa hora ña sa ndo ña kuni va ndo, saa chi vichin ke kaꞌndia ña ndivaꞌa chiñu va ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Tiseꞌe tuꞌun ra Pedro xaꞌa Jesús

54 Ra saa tiin na Jesús, ra ndakiꞌin na kuaꞌan na xiꞌin ra chi veꞌe ra sutu kuchee. Ra saa xika xika ndikun ra Pedro kuaꞌan ra sata na. 55 Ra te ndixaa na veꞌe ra sutu kuchee kan, saa chikaa na ñuꞌu nuu keꞌe ra, ra iin xinunduu na ndee na ndasaa na, ra tiañu yuvi kan ndakunduꞌu taꞌan va ra Pedro ndasaa ra xiꞌin na. 56 Ra saa kuu ra Pedro nduꞌu ra ndasaa ra xiꞌin na. Ra xini va iin ñaꞌa ña xachiñu nuu ra sutu kan ra, ra saa ndikaꞌan ña, kachi ña saa:

―Ra itaꞌan xiꞌin Jesús kuvi tu ra yoꞌo va ―kachi ña.

57 Saa ndakuiin ra Pedro, kachi ra saa xiꞌin ña:

―Ndïxa, xïni yu ra kaꞌan kun xaꞌa ―kachi ra.

58 Ra saa ndiyaꞌa iin kani loꞌo, ra tuku va tiaa ndakuni ra Pedro, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Ra itaꞌan xiꞌin Jesús kuvi tu yoꞌo va ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ra Pedro, kachi ra saa:

―Yoꞌo, ra kaꞌan ñaa, ndïxa. Süvi yu ―kachi ra.

59 Ra saa ndiyaꞌa kuꞌva iin hora, ra tuku va tiaa ndikaꞌan xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Ña ndixa ke, ra itaꞌan xiꞌin Jesús kuvi tu ra yoꞌo va, chi ra kee Galilea kuvi ra ―kachi ra.

60 Saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Yoꞌo, ra kaꞌan ñaa, kundäa ini yu yoo xaꞌa ke kaꞌan kun ―kachi ra.

Ra sakan saa kuu ra kaꞌan ra, saa ra kana va chele. 61 Ra saa ndikokuiin Jesús ndakotoꞌni ra nuu ra Pedro, ra saa vi ke ndakaꞌan ra Pedro xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra, ta kachi ra suꞌva: “Ñuu vichin ra xa uni va ichi tiseꞌe tuꞌun kun xaꞌa yu, ra saa kana chele”, kachi ra. 62 Ndia saa ra kanata ra Pedro chi keꞌe, ra xaꞌa ra xaku ni ra.

Xa siki ni na Jesús

63 Ra saa xaꞌa ndia soldado, ndia ndiaa Jesús ña ^xa siki ndia ra, ra kani ni ndia ra. 64 Ra ndasi ndia nuu ra, ra kani ndia ra, ra kaꞌan ndia xiꞌin ra, kachi ndia saa:

―Kaꞌan xiꞌin ndi, ¿yoo ku na kani yoꞌo? ―kachi ndia.

65 Ra kuaꞌa ni ka nuu tuꞌun kiꞌvi kaꞌan ndia xiꞌin ra.

Ndiaka ndia soldado Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia nuu na chiñu

66 Ra te ndituvi inka kii, ra saa ndakutaꞌan ndia xikuaꞌa, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés, xiꞌin ndia sutu kunaꞌnu, ra saa ndiaka ndia soldado kan Jesús ndixaa ra nuu na chiñu kan. Ra saa xaꞌa ndia ndakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

67 ―Kaꞌan xiꞌin ndi vichin, ¿a ndixa yoꞌo ku Cristo ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku ña yuuvi yoꞌo? ―kachi ndia.

Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:

―Nii na kaꞌan va yu xiꞌin ndo ña suvi yu, ra xa saa kandïxa vi ndo yuꞌu. 68 Ra tu na ndakatuꞌun tu yu ndoꞌo, ra ndakuïin vi ndo, ra nii saña tu ndo yuꞌu va. 69 Ndi su vichin, ra iin saa ndia kii ña vaxi ke kunduꞌu yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin, xitia kuaꞌa Tata yu Ndioxi ra kuu mii takundiꞌi ndiee ―kachi ra xiꞌin ndia.

70 Ra saa ndindakatuꞌun takundiꞌi ndia ra, kachi ndia saa:

―¿A Seꞌe Ndioxi kuvi ndixa va kun? ―kachi ndia.

Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:

―Xa mii ndo ndikaꞌan va, ra suvi kuvi va yu ―kachi ra.

71 Ra saa ndikaꞌan ndia, kachi ndia saa:

―Yoo ka ku na xiniñuꞌu yo kaꞌan tieꞌe nuu vi ra, ra xa mii yo kuvi yo xini soꞌo, ña ndikaꞌan mii ra ña ku ra seꞌe Ndioxi va ―kachi ndia.

23

^Ndataxi na Jesús ndaꞌa ra Pilato

1 Ra saa ndakiꞌin takundiꞌi ndia chiñu kan Jesús ra kuaꞌan ra xiꞌin ndia nuu ra Pilato. 2 Ra ta ndixaa ndia xiꞌin ra nuu ra chiñu chee Pilato kan, ra saa xaꞌa ndia taxi ndia kuachi siki xaꞌa ra, kachi ndia saa:

―Nduꞌu kuvi ndi ndaniꞌi tiaa yoꞌo ña xika ra sakanitaꞌan ra na ñuu ndi, ra kaꞌan ra, ña chäꞌvi ka ndi xuꞌun ña chaꞌvi ndi ndaꞌa ra tata chiñu César ñuu Roma. Ra kaꞌan tu ra ña kuu ra Cristo, ra kúu tu ra rey va, kachi ra ―kachi ndia.

3 Ra saa ndindakatuꞌun ra Pilato Jesús, kachi ra saa:

―¿A ndixa rey na judío kuvi yoꞌo? ―kachi ra.

Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ta iyoo ña ndikaꞌan kun, saa iyoo va ña ―kachi ra.

4 Ra saa ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin ndia sutu kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin takundiꞌi ka yuvi kan, kachi ra saa:

―Köo ndia nii kuachi tiaa yoꞌo ndaniꞌi yu ―kachi ra.

5 Ndi su ndia kan ra iin tuun tuun va kaꞌan ndia, kachi ndia saa:

―Ra ñaa, ra xa iinii saa va ñuu ke xika ra sakanitaꞌan yuvi. Ra ndia Galilea ke kee ra xika ra sañaꞌa ra yuvi, ra iin saa xaa ra ndia Judea yoꞌo va ―kachi ndia.

Ndiaka na Jesús kuaꞌan ra nuu ra Herodes

6 Ra te xini soꞌo ra Pilato ña kachi ndia saa xaꞌa Jesús, ra saa ndindakatuꞌun ra ndia, kachi ra saa:

―¿A ra Galilea kuvi ra? ―kachi ra.

7 Ra ta ndikaꞌan ndia xiꞌin ra ña suvi ra, ndia saa ra ndatiꞌvi ra Jesús kuaꞌan ra ndaꞌa ra Herodes, chi ra kan kuvi ra kuu rey xaꞌndia chiñu chi Galilea. Ra ndixiin tu ra ñuu Jerusalén va kii kuu saa kan. 8 Ra ta xini ra Herodes ña ndixaa na xiꞌin Jesús nuu ra, ra kusii ni ini ra; saa chi xa yachi ni vi ke kuni ra ña kuni ra Jesús, saa chi xa ndatuꞌun va na xaꞌa Jesús, ña xa ra kuaꞌa ni ña ndichi, ra xaꞌa ña kan ke kuni ra Herodes ña na sa Jesús iin ña xituꞌun, kuni ra. 9 Ña kan ke tiaa ni kuaꞌa nuu ña nindakatuꞌun ra Herodes Jesús. Ndi su ndia nii tuꞌun nindäkuiin Jesús yuꞌu ra. 10 Ra ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, ra iin tutuun va ndita ndia ña chikaa ndia kuachi siki sata Jesús. 11 Saa xaꞌa ra Herodes, xiꞌin ndia soldado ra ña kañaꞌa ni ndia xiꞌin Jesús, ra xa siki ni ndia ra, ra sandakundixi ndia ra iin tikoto vaꞌa ña ndixi mii na rey, ra sandiko tuku ra Herodes kan Jesús kuaꞌan ra nuu ra Pilato. 12 Ra mii kii kan ndakutaꞌan mani ra Herodes xiꞌin ra Pilato, saa chi yachi ra kuachi va ndixiyo ndia.

Nditiaꞌndia chiñu ña kuvi Jesús

13 Saa sandakitaꞌan ra Pilato kan, ndia sutu kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia chiñu kunaꞌnu, xiꞌin takundiꞌi na ñuu. 14 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Ndoꞌo kuvi na ndiaka tiaa yoꞌo xaa ra xiꞌin ndo nuu yu, ña taxi ndo kuachi xaꞌa ra, ña xika ra sakanitaꞌan ra na ñuu, kachi ndo, ra nuu ndo saa sanaꞌma yu ra, ndi su ndia nii kuachi ña taxi ndo xaꞌa ra köo nindaniꞌi yu. 15 Ra nii ra Herodes nindanïꞌi kuachi ra, ña kan ke sandiko tuku ra ra xaa ra nuu yu vichin. Ra nii yuꞌu kuvi ra ndanïꞌi kuachi ra, ña kuvi ra xaꞌa ña. 16 Ña kan ke na taxi yu ndiayu, ña kani ndia soldado ra xiꞌin ñii ña kuu kuarta, ña sandoꞌo ndia ra. Ra te ndiꞌi, saa na saña ndika ra kuꞌun va ra ―kachi ra.

17 Chi xa saa yunaꞌa va ra chiñu chee Pilato kan ña saña ndika ra iin na ndikaa veꞌe kàà viko pascua ta kuiya ta kuiya. 18 Ndi su ndia nii yuvi kan, ndixïin ña saña Jesús kuꞌun ra, chi na ndiee ka xaꞌa ndikaꞌan va kuvi na, kachi na saa:

―¡Tava ra ñaa chi keꞌe ña kuꞌun ra kuvi ra, ra na saña ndika kun ra Barrabás va! ―kachi na.

19 Ra ra Barrabás kan, ra xaꞌa ña xaꞌni ra ndii, xiꞌin xaꞌa ña kanitaꞌan ra xiꞌin na chiñu va ke ndikaa ra veꞌe kàà. 20 Ra kuni va ra Pilato saña ndika ra Jesús, ña kan ke ndikaꞌan tuku ra xiꞌin yuvi kan. 21 Ndi su na ndiee ka xaꞌa nindaꞌyu va kuvi na, ra iin tuku tuku kaꞌan na kachi na saa:

―¡Na kutakaa ra ndaꞌa cruz, na kutakaa ra ndaꞌa cruz! ―kachi na.

22 Ra saa ndikaꞌan tuku ra Pilato kan xiꞌin na ichi ña uni, kachi ra saa:

―¿Ndia ña kuu kuachi tiaa yoꞌo tuvi ndo? Chi ndia nii kuachi ra köo ndaniꞌi yu ña kuvi ra xaꞌa ña; ña kan ke takua na sandoꞌo va yu ra, ra saa saña ndika yu ra kuꞌun va ra ―kachi ra.

23 Ndi su yuvi kan, ra na ndiee ka ndikaꞌan va kuvi na, ña kuni na ña na kuꞌun Jesús kutakaa ra ndaꞌa cruz. Ra xaꞌa ña ndiee ni sandiꞌi yuvi kan, xiꞌin ña ndikaꞌan ni ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu va ke ndixinu va ña kuni na sa na. 24 Ndia saa ra xa ra Pilato ña kuni va na. 25 Ra saa saña ndika va ra Pilato, ra Barrabás, ra ndikaa veꞌe kàà xaꞌa ña xaꞌni ra ndii, xiꞌin xaꞌa ña kanitaꞌan ra xiꞌin na chiñu, ra ndataxi ra Jesús ndaꞌa na ña sa na ña kuni mii na xiꞌin va ra.

Ndiaka na Jesús kuaꞌan ra kutakaa ra ndaꞌa cruz

26 Ra saa ndakundiaka ndia soldado kan Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia ña katakaa ndia ra ra ndaꞌa cruz, ra ichi kan ndakutaꞌan na xiꞌin iin tiaa ra nani Simón, ra chi iku va ke kee tiaa kan vaxi ndixi ra ñuu Jerusalén, ra ra ñuu Cirene va kuvi ra. Ra saa sakuiso nduxa na cruz tun kasoko Jesús ra, ra ndakundikun ra sata Jesús kuaꞌan ra xiꞌin na.

27 Ra kuaꞌa ka vi na ñuu kan ndikun kuaꞌan sata Jesús, ra kuaꞌan kuaꞌa tu na siꞌi va, ra tiaa ni xaku na, ra iin kani na ndika na xaꞌa ña kusuchi ni ini na xaꞌa Jesús. 28 Ra saa ndakotoꞌni Jesús nuu na siꞌi kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Ndoꞌo, na siꞌi ñuu Jerusalén, xäku ndo xaꞌa yuꞌu, chi na kuaku ndo xaꞌa mii ndo, xiꞌin xaꞌa seꞌe va ndo. 29 Saa chi vaxi kii ra kaꞌan na ñuu yoꞌo, kachi na saa: “Vaꞌa ni ^kee na siꞌi numa, ra saa tu na siꞌi na ndikäku seꞌe va, saa chi köo na vali sachichin na ña sakuaꞌnu na na” ―kachi na. 30 Ra saa xaꞌa na kaꞌan na xiꞌin xiki naꞌnu, kachi na saa: “Koyo ndo sata ndi”; ra kaꞌan tu na xiꞌin koꞌndo vali va kachi na: “Ndasi ndo sata ndi”, kachi na. 31 Saa chi tu suꞌva xa na xiꞌin itun kuii, saa ra ndiee ka va sa na xiꞌin itun ichi ―kachi Jesús xiꞌin na siꞌi ñuu Jerusalén.

32 Ra ndiaka tu ndia soldado kan, uvi tiaa ndia iyoo ni kuachi va ña kuaꞌan ndia kuvi ndia xiꞌin Jesús. 33 Ra ta ndixaa na iku ña nani Leke Xini Ndìì, ra ikan katakaa ndia soldado kan Jesús ndaꞌa cruz, ra katakaa tu ndia tiaa ndia iyoo ni kuachi va, ra iin ra katakaa ndia ndaꞌa cruz tu ndichi chi xiin kuaꞌa Jesús, ra inka ra katakaa ndia ndaꞌa cruz tu ndichi chi xiin ichin va ra. 34 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin Ndioxi, kachi ra saa:

―Tata, sakaꞌnu ini xaꞌa kuachi na, saa chi kundäa ini na ni ke xa vi na ―kachi ra.

Ra saa keꞌe taꞌan ndia soldado kan, ña vaꞌa kundaa ini ndia yoo ku ndia ndakiꞌin tikoto Jesús. 35 Ra xitoꞌni takundiꞌi yuvi na ndixaa kan ndita na, ra ndia ndia chiñu kan va ^xa siki Jesús, kachi ndia saa:

―Vaꞌa va sakaku ra inka yuvi, ra na sakaku tu ra mii ra vichin va tu ndixa ke kuu ra Cristo, ra ndikaxin Ndioxi ―*kachi na.

36 Ra xasiki ni tu ndia soldado kan va Jesús, ra taxi ndia ndutia iyá koꞌo ra, 37 ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra, kachi ndia saa:

―Tu ndixa rey na judío kuvi kun, ra sakaku mii kun vichin ―kachi ndia.

38 Ra tiaa na nuu iin vitu loꞌo, ra chinuu ndiaa na nu xini cruz tu takaa Jesús ndaꞌa, ra kaꞌan tuꞌun kan kachi ña saa: “Ra yoꞌo kuvi rey na Israel”, kachi ña, ra uni nuu tuꞌun ke tiaa na, tuꞌun griego, xiꞌin tuꞌun latin, xiꞌin tuꞌun hebreo.

39 Ra saa xaꞌa iin ra iyoo ni kuachi, ra takaa ndaꞌa cruz kan, kañaꞌa ra xiꞌin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tu ndixa yoꞌo kuvi Cristo, saa ra sakaku mii kun, ra sakaku kun nduꞌu vichin ―*kachi ra.

40 Saa ndukueꞌe ra iyoo kuachi taꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa:

―¿Nichuun kuayüꞌvi kun Ndioxi? Ra xa kundaa kaxi ini kun chi yo kuvi ku uni saa va yo vichin. 41 Ra vaꞌa va yoo chi xaꞌa kuachi va yo ke ndoꞌo yo ña yoꞌo, ndi su ra yoꞌo, ra ndia nii kuachi köo ndixa ra ―kachi ra.

42 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin Jesús, kachi ra saa:

―Tata, ta xa na ndakiꞌin kun ña kaꞌndia kun chiñu, ra na ndakaꞌan kun xaꞌa yu ―kachi ra.

43 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin kun, chi mii kii vichin koo kun xiꞌin yu nuu nduvi ni kaa ―kachi ra.

Ndixiꞌi Jesús

44 Ra ta xa kuu ña kaa uxi uvi kaꞌñu, saa ra kuñaa nuu iinii saa nuu ña yuuvi yoꞌo, ra iin saa ndia ka uni xikuaa. 45 Ñuꞌù, ra iin nundiaa ni va ña, ra nindata sava maꞌñu tikoto ña takaa ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén. 46 Ra saa ndiee ka vi nindaꞌyu Jesús, kachi ra saa:

―¡Tata, ndaꞌa mii kun ndataxi yu nima yu! ―kachi ra xiꞌin Ndioxi.

Ra ndia tuꞌun yoꞌo ndikaꞌan ra, saa ra ndixiꞌi va ra.

47 Ra ta xini ra kuchee nuu ndia soldado ñuu Roma ña kuu, ra saa ndasakaꞌnu ra Ndioxi, kachi ra saa:

―Ña ndixa ke, ra vaꞌa ku ndixa va tiaa yoꞌo ―kachi ra.

48 Ra takundiꞌi yuvi na ndixaa nuu katakaa na Jesús ndaꞌa cruz, ra ta xini na ña ndoꞌo ra, ra saa nandiko na kuanuꞌu na, ra iin kani ndaꞌa na ndika na kuaꞌan na, ña kusuchi ni ini na. 49 Ndi su takundiꞌi na itaꞌan mani xiꞌin Jesús, ra xika va xikundita na xitoꞌni na ña ndoꞌo ra, ra ndita tu na siꞌi na ndikun kuaꞌan xiꞌin ra ndia ta kee ra chi Galilea va.

Ndinduxin na Jesús

50 Ra ñuu kan, xikanduꞌu iin tiaa ra nani José, ra ra ñuu Arimatea ña ndikun ndiaa Judea kuvi ra, ra iin tiaa ra toꞌo, ra vaꞌa ni kuvi ra, ra ndiaꞌvi ndiaa tu ra xiꞌin na kunaꞌnu kan va. 51 Ndi su ndixïyo vi yuꞌu ra xiꞌin na, xaꞌa ña xa na xiꞌin Jesús. Saa chi xindiatu tu ra kan va ña xaꞌa Ndioxi kaꞌndia ra chiñu nuu na yuuvi yoꞌo. 52 Ra ra kan kuvi ra ndixaꞌan nuu ra Pilato, ña nduku ra ndiayu ña sanuu ra iki kuñu Jesús ña nduxin ra ña. 53 Ra saa kee ra ndixaꞌan ra sanuu ra Jesús ndaꞌa cruz, ra ndasuvi ra ra iin tikoto ña vaꞌa ni, ra saa ndixaꞌan ra chikaa ra ra ini iin yavi ña kaan ra ndika kava ta yachi, ra yavi kan ra ña xaa vaꞌa va kuvi ña. 54 Ra xikuaa kii viernes te xaꞌa na ñuu Israel xa nduvi na ndakindiee na kii yii sábado ke kuu ña.

55 Ra takundiꞌi na siꞌi na ndikun sata Jesús ta kee ra ndia chi Galilea, ra ndikun na sata ra José ndixaꞌan na xini na ndia nuu chikaa ra iku kuñu Jesús. 56 Ra ta ndiꞌi, saa nandiko na siꞌi kan ndaxaa na chi veꞌe, ra saa xavii na ndutia xaꞌan tami, xiꞌin tatan ña xaꞌan tami, ña chikaa na sata iki kuñu Jesús. Ra ndakindiee̱ va na kii yii sábado, xa ta kuꞌva kachi mii ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va.

24

Kii ndatiaku Jesús

1 Ra naꞌa ni chi xitiaan kii domingo, kii ña kiꞌin xaꞌa semana, ndakiꞌin na siꞌi kan kuaꞌan na, ra niꞌi na ndutia xaꞌan tami ra xavaꞌa na chikaa na sata iki kuñu Jesús nuu chikaa na ra. Ra ndakutaꞌan ka tu sava na siꞌi va xiꞌin na kuaꞌan na. 2 Ra ta ndixaa na yuꞌu yavi nuu chikaa na iki kuñu Jesús, ra saa ndakutoꞌni na xa ndixikutiaꞌa va yuu chee ña ndasi yuꞌu yavi kan. 3 Ra saa ndikiꞌvi na ini yavi kan kuaꞌan na, ra köo ka iki kuñu Jesús ndixini na. 4 Ra sakan saa kuu na ndakanda ini na ndita na, ña köo ka iki kuñu Jesús ndixini na, saa ra tuꞌva ndituvi va uvi tiaa nuu na, ra ndixi ndia tikoto yaa ña yeꞌe ni. 5 Saa ra ndiyuꞌvi ka vi na, ra iin kama ndakusiti na. Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin na, kachi ndia saa:

―¿Nichuun vaxi ndo ndanduku ndo iin tiaa ra tiaku nuu ñuꞌu na ndii? 6 Köo ka ra ndikaa yoꞌo, chi xa ndatiaku va ra. Na ndakaꞌan ndo ta kuꞌva ndikaꞌan ra xiꞌin ndo, ta ndixika ra chi Galilea, 7 ta kachi ra suꞌva: “Yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin, ra xiniñuꞌu tiin na yuꞌu, ra ndataxi na yuꞌu ndaꞌa yuvi kuachi, ra katakaa na yuꞌu ndaꞌa cruz, ña kaꞌni na yuꞌu, ndi su kii uni, ra ndiatiaku va yu”, kachi ra xiꞌin ndo ―kachi ndia xiꞌin na.

8 Ra saa vi ke ndakaꞌan na siꞌi kan, xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin na. 9 Ra saa kee na siꞌi kan ndaxaa na chi veꞌe, ra saa ndatuꞌun na xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, xaꞌa takundiꞌi ña xini na, ra ndatuꞌun tu na xiꞌin na kuaꞌa na xitaꞌan xiꞌin va ra. 10 Ra suꞌva ke nani na siꞌi na xini ña kuu kan: Iin ña nani María ña kee ñuu Magdala, iin ña nani Juana, ra inka tuku ña María ña siꞌi ra Jacobo, xiꞌin kuaꞌa ni ka na siꞌi. 11 Ndi su ndikandïxa vi ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ña ndatuꞌun na xiꞌin ndia, saa chi na xavaꞌa ini va kuvi na ndituvi ndia.

12 Ña kan ke kanata ra Pedro xinu ra kuaꞌan ra kotoꞌni ra yavi nuu chikaa na iki kuñu Jesús. Ra ta ndixaa ra nuu íin yavi kan, ra ndia tikoto ña xisuvi va Jesús ndee ini yavi kan xini ra, ra saa nandiko ra kuanuꞌu ra chi veꞌe ra ndakanda ka vi ini ra.

Ndakutaꞌan Jesús xiꞌin ndia kuaꞌan ñuu Emaús

13 Ra suvi mii kii kan ndakiꞌin uvi ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús kuaꞌan ndia chi ñuu ña nani Emaús. Ra kuꞌva uni hora ke kaka ndia, saa xaa ndia. 14 Ra ndatuꞌun ka vi ndia xaꞌa takundiꞌi ña kuu kuaꞌan ndia. 15 Ra sakan saa kuu ndia ndatuꞌun ndia xaꞌa Jesús kuaꞌan ndia, saa ra kuyachin va mii Jesús ra ndakutaꞌan ra xiꞌin ndia kuaꞌan ra. 16 Ndi su nditäxi Ndioxi ña ndakuni ndia ra, chi iin ta ndoꞌo na kuni kusun va, saa ndoꞌo ndia. 17 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―¿Yoo xaꞌa ke ndatuꞌun ndo kuaꞌan ndo ichi yoꞌo? ¿Ra nichuun kusuchi ni ini ndo? ―kachi ra.

18 Saa ndakuiin iin ra nani Cleofas, kachi ra saa:

―¿A iin ndaa yoꞌo va kuvi ra inka ñuu, ra täan kundaa ini xaꞌa ña kuu ñuu Jerusalén semana ndiyaꞌa yoꞌo? ―kachi ra xiꞌin Jesús.

19 Ra saa nindakatuꞌun Jesús ndia, kachi ra saa:

―¿Ni ke kuu? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa:

―Xaꞌa Jesús, ra ke̱e ñuu Nazaret, ke ndatuꞌun ndi, chi iin ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi kuvi ra. Ra ndixiyo ni ndiee Ndioxi xiꞌin ra. Ra kuaꞌa ni ña vaꞌa xa ra xiꞌin na ñuu Israel. 20 Ndi su ndia sutu kunaꞌnu, ra tiin ndia ra ra ndataxi ndia ra ndaꞌa ndia chiñu kunaꞌnu, ra ndia kan xaꞌndia chiñu nuu ndia soldado ña kani ndia ra, ra katakaa ndia ra ndika cruz ndixiꞌi ra. 21 Ra xindiaa ni ini ndi ra ña kuu ra, ra xaa sakaku yoo, na ñuu Israel, ndi su xa kii uni va ke ndixiꞌi ra vichin. 22 Ra sava tu na siꞌi na itaꞌan xiꞌin ndi ra sayuꞌvi ni na nduꞌu xitiaan nduveꞌe, chi ñaꞌa ni ndixaꞌan na xitoꞌni na nuu iin yavi ña chikaa na Jesús, 23 ra köo ka ra ndikaa ndixini na, ^kachi na ndaxaa na ndatuꞌun na xiꞌin ndi, ra xini tu na uvi ndia tatun Ndioxi va kachi na, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin na, ña xa ndatiaku va ra, kachi na. 24 Ña kan ke kee sava ndia itaꞌan xiꞌin ndi ndixaꞌan ndia xini vaꞌa ndia, ra iin ta iyoo ña ndatuꞌun na siꞌi kan xiꞌin ndi ke iyoo tu ña xini ndia kan va, saa chi köo ndixa va Jesús ndikaa ndixini ndia, kachi ra, xiꞌin Jesús.

25 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―¿Nichuun kiꞌvi ni ndo, ña uꞌvi ni kundaa ini ndo xiꞌin takundiꞌi ña ndikaꞌan na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa? 26 A kundäa ini ndo, xa saa xiniñuꞌu ndoꞌo ni va Cristo. Ra saa vi ke nandiko ra kunuꞌu ra ndivi nuu xaꞌndia ra chiñu, kachi ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

27 Ra saa xaꞌa ra ndakani ra nuu ndia, ra xiꞌna ka xaꞌa ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés ke kiꞌin ra ndakani ra, ra iin saa ndiakua sandiꞌi ra ndakani ra xaꞌa takundiꞌi ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ra xaꞌa Cristo ra xiniñuꞌu ndoꞌo ni kan ke kaꞌan tu ña tiaa ndia ndixika chiñu nuu Ndioxi xinaꞌa va, kachi ra xiꞌin ndia.

28 Ra ta kuyachin ndia xiꞌin Jesús ñuu nuu kuaꞌan ndia, saa ra, ta ^xa ra yaꞌa kuaꞌan kani va xa ra, 29 ra saa xakundaꞌvi ndia nuu ra, kachi ndia saa:

―Tata, na yaꞌa va kun ndakindiee kun xiꞌin ndi ñuu yoꞌo. Saa chi xa kuaꞌan kuaa ni va, ra kama ni va ku ñuu ―kachi ndia.

Ra saa kuachi ndixa va ra xiꞌin ndia ñuu kan. 30 Ndi su ta ndakunduꞌu ra nuu mesa ña kuxi ra xiꞌin ndia, saa kiꞌin ra xita, ra taxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, ra saa taꞌvi ra ña, ra taxi ra ña ndaꞌa ndia ña kuxi ndia. 31 Ra iin ta xa ña ndanuña xa nuu ndia, ra saa vi ke ndakuni ndia ra. Saa ra nindoñuꞌu tuku va ra nuu ndia. 32 Ra saa xaꞌa ndia ndatuꞌun ndia xiꞌin taꞌan ndia, kachi ndia saa:

―¿A su ta ndatuꞌun ra xiꞌin yo vaxi ra ichi, ra kusii ka vi ini yo iin ndiakua kandita nima yo ta ndakani ra tuꞌun Ndioxi nuu yo? ―kachi ndia xiꞌin taꞌan ndia.

33 Ndia saa ra ndakuita ndia, ra ndikun nandiko tuku ndia kuanuꞌu ndia ñuu Jerusalén va. Ra te ndaxaa ndia ra xa ndakutaꞌan kuiti tuku va ndia uxi iin ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ndee ndia, ra ndee ka tu na sava kan va xiꞌin ndia. 34 Ra saa ndikaꞌan ndia ndee kan xiꞌin ndia, kachi ndia saa:

―Ña ndixa ke xa ndatiaku va Tata yo Jesús, saa chi xa xini tu ra Simón Pedro va ra ―kachi ndia.

35 Saa xaꞌa tu ndia uvi kan va ndatuꞌun ndia xaꞌa takundiꞌi ña ndoꞌo ndia ta ndakutaꞌan ra xiꞌin ndia ichi, ta kuaꞌan ndia ñuu Emaús. Ra ndatuꞌun tu ndia ña ndakuni ndia ra ta taꞌvi ra xita taxi ra ndaꞌa ndia kuxi va ndia.

Ndita Jesús nuu ndia xitaꞌan xiꞌin ra

36 Ra te sakan saa kuu ndia ndatuꞌun ndia xaꞌa ña ndoꞌo ndia, saa ra tuꞌva xikundichi va Jesús maꞌñu ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ndioxi na koo xiꞌin ndo ―kachi ra.

37 Saa ra ndiyuꞌvi ka vi ndia, ra iin kuaꞌan ini ndia, kaꞌan ndia saa: “Nima va ke yoꞌo”, kaꞌan ndia. 38 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―¿Nichuun iyuꞌvi ni ndo? ¿Ra nichuun ndakani ini ndo ña ñaa? 39 Kotoꞌni ndo ndaꞌa yu xiꞌin xaꞌa yu, chi yuꞌu kuvi va ra, ra na kuyachin ndo ña tandiaa ndaꞌa ndo yuꞌu, ra kundaa ini ndo ña suvi kuvi va yu. Chi iin nima ra köo kuñu ña ra nii leke ña köo. Ndi su yuꞌu, ra iyoo va kuñu yu xiꞌin leke yu ―kachi ra.

40 Ra ta ndiꞌi ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo, ra saa ndiñaꞌa ra yavi ndaꞌa ra xiꞌin xaꞌa ra nuu ndiñani clavo nuu ndia. 41 Ra xaꞌa ña kusii ni ini ndia, xiꞌin xaꞌa ña ndakanda ni ini ndia, ra ndikandïxa vi ndia ra, ra saa ndindakatuꞌun ra ndia, kachi ra saa:

―¿A iyoo loꞌo ñaꞌa kuxi yo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

42 Ra saa taxi ndia iin ñaꞌñu tiaka ri yatan ndaꞌa ra, ra taxi tu ndia loꞌo ñuñu va ndaꞌa ra. 43 Ra ndikun nuu ndia saa xaxi va ra tiaka ri taxi ndia ndaꞌa ra, ra saa tu ñuñu va. 44 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Xaꞌa takundiꞌi ña kuu yoꞌo ke ndikaꞌan yu xiꞌin ndo te ndixiyo yu xiꞌin ndo ta yachi: ña xiniñuꞌu xinu nuu ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra saa tu ña ndikaꞌan na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va, ra saa ke ^kachi tu ña tiaa na nuu tutu Salmo va ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

45 Saa ra ndanuña va ña xini tuni ndia, ra kundaa ini ndia xiꞌin takundiꞌi va ña ndakani tuꞌun Ndioxi. 46 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Tuꞌun Ndioxi ña ndikaꞌyu xinaꞌa ra suꞌva ke kachi ña: ra kuu Cristo, ra xiniñuꞌu kuvi va ra, ndi su kii ña uni ra ndatiaku tuku va ra; 47 ra kaꞌan ndoso na ndikun ichi ra kivi ra iinii kuvi ña yuuvi, ña vaꞌa na nandiko ini takundiꞌi yuvi xaꞌa kuachi na, ra koo kaꞌnu ini ra xaꞌa na, ra xiꞌna ka va ñuu Jerusalén ke kiꞌin na kaꞌan ndoso na kuꞌun na, kachi ña. 48 Ra na kundaa ini ndo vichin, chi ndoꞌo va kuvi ndo sa chiñu yoꞌo, saa chi ndoꞌo kuvi ndo xini takundiꞌi ña ndoꞌo va yu. 49 Ra ñuu Jerusalén yoꞌo ke kundiatu ndo, ra saa tiꞌvi yu ña kindoo Tata yu tiꞌvi ra sata ndo, ra ndia ta xa na ndakiꞌin ndo ndiee ña kee ndivi, saa vi ke kee ndo kuꞌun ndo ña kaꞌan ndoso ndo tuꞌun yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin ra.

Kuanuꞌu Jesús ndivi

50 Ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin ra chi nuu ndikaa ñuu Betania, ra ikan ndoniꞌi ra ndaꞌa ra chi ndivi, ña ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndia ña xa yii ra ndia. 51 Ra sakan saa kuu ra ña kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi ña ^xa yii ra ndia, saa ra kuee kuee kuxika ra nuu ndia ña ndakuita ra kuaꞌan ra chi ndivi ninu va. 52 Saa ra ndasakaꞌnu ni ndia ra, ra kusii ka vi ini ndia nandiko ndia kuanuꞌu ndia ñuu Jerusalén. 53 Ra iin ndisaa kii ndixaꞌan ndia veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén ndasakaꞌnu ndia Ndioxi.

San Juan

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña tiaa ra Juan

1

Tuꞌun ña nduu iin tiaa

1 Te kuni ka kukava xaꞌa ña yuuvi yoꞌo, ra xa iyoo va ra kuu tuꞌun. Ra ra kuu tuꞌun kan kuvi ra xa iyoo xiꞌin Ndioxi te yachi vi. Ra suvi mii ra kuu tuꞌun kan kuvi tu ra kuu Ndioxi va. 2 Ra xa xiꞌin mii Ndioxi ke, xa iyoo va ra kuu tuꞌun kan ndia te kii xaꞌa vi. 3 Ra iin ndiakua íin ra kan saa ke kuvaꞌa takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo, chi tu köo ra kan, saa ra ndia nii ñaꞌa ke kuväꞌa vi. 4 Ra ra kan kuvi ra ^taxi ña tiaku yuvi, ra ña tiaku kan kuvi ñùꞌù ña ^ndatuun nuu takundiꞌi na yuuvi yoꞌo va. 5 Ra ñùꞌù kan kuvi ña tuun nuu ña ñaa, ña kuu ña väꞌa; ra ña ñaa ña kuu ña väꞌa kan, ra kuchüun vi ña ndaꞌva ña ñuꞌu ña tuun kan.

6 Ndixiyo iin tiaa ra xinani Juan, ra ra kan kuvi ra tiꞌvi Ndioxi kixi nuu ña yuuvi yoꞌo, 7 ña na ndakuiin ra xaꞌa ra kuu ñuꞌu ña tuun kan, ra ndatuꞌun tu ra xiꞌin yuvi va, ña vaꞌa na kandixa na ra kuu ñuꞌu kan. 8 Ndi su süvi mii ra Juan kan kuvi ra kuu ñùꞌù, chi takua ra kixi ndatuꞌun va kuvi ra xaꞌa ra kuu ñùꞌù kan. 9 Ra ra kuu ñùꞌù ña ndixa ña tuun nuu takundiꞌi yuvi, ra xa kixi va ra nuu ña yuuvi yoꞌo.

10 Ra nuu ña yuuvi yoꞌo ke xa ndixika va ra, ra ndiakua ndixiin va ra te xavaꞌa Ndioxi ña yuuvi yoꞌo, ndi su na yuuvi yoꞌo, ra nindükuni na ra. 11 Ra nuu mii na ñuu ra ke kixi va ra, ndi su na ñuu ra ra nindakïꞌin mani na ra. 12 Ra takundiꞌi na ndakiꞌin mani ñaꞌa, ra ^kandixa na kivi ra, ra taxi ra ndiayu ndaꞌa na ña ^kuu na seꞌe Ndioxi. 13 Ra na yoꞌo, ra süvi ña ndikusii ini yuvi xiꞌin taꞌan na ke ninduu na seꞌe Ndioxi, chi ña kuni mii Ndioxi va ke nduu na seꞌe ra.

14 Ra ña kuu tuꞌun kan ke nduu iin tiaa va, ra ra kan kuvi ra kixi ndixiyo nuu ña yuuvi yoꞌo va. Ra xini nuu va ndi ndiee ña taxi iva ra ndaꞌa ra, ña kuu ra ra mituꞌun, ra ndañaꞌa ra mii ra nuu ndi ña kuu ra ra ndaa, ra kuꞌvi ni ini ra xini ra yoo. 15 Ra suꞌva ke kachi ra Juan ndikaꞌan ra xaꞌa ra kuu tuꞌun kan:

―Ra yoꞌo ku ra ndikaꞌan yu xaꞌa xiꞌin ndo, te ndikaꞌan yu kachi yu suꞌva: “Tiaa ra ndikun vaxi chi sata yuꞌu, ra ra kaꞌnu ni ka va kuvi ra kan nuu yuꞌu, saa chi xa yachi vi ke iyoo ra kan nuu yuꞌu” ―kachi ra Juan.

16 Ra xaꞌa ña kuaꞌa ni ña vaꞌa iyoo nuu ra kuvi ña ^ndakiꞌin takundiꞌi va yo ña vaꞌa ^xa ra, ra viꞌi ni ña ^taxi ra ndaꞌa yo ta iin iin kii. 17 Ra ña kuu ndiayu mii Ndioxi, ra ndaꞌa ra Moisés va ke taxi ra ña, ra ra kan kuvi ra ndañaꞌa ña nuu yoo va, ndi su ña ndaa, ña ku mii Ndioxi xiꞌin ña kuꞌvi ni ini ra xini ra yoo, ra Jesucristo va kuvi ra ndañaꞌa ña kan nuu yo. 18 Ndioxi ra ndia nii na täan kuni ñaꞌa ra seꞌe ra, ra mituꞌun, ra íin xiꞌin ra ndiꞌi kii va kuvi ra ^ndañaꞌa ra kuu iva ra nuu yo.

Ndakani ra Juan ra sakuchi yuvi xaꞌa Jesucristo

19 Ra saa kuu iin kii, ra ndakutaꞌan ndia sutu kunaꞌnu nuu na judío na ndee ñuu Jerusalén ra tiꞌvi ndia sava ndia sutu xiꞌin ndia levita ña ndixaꞌan ndia nindakatuꞌun ndia ra Juan ra sakuchi yuvi, kachi ndia saa:

―¿Ndia chiñu ke ^xa kun nuu Ndioxi? ―*kachi ndia xiꞌin ra.

20 Ra saa ndakani ra Juan mii ña ndaa va nuu ndia kachi ra saa:

―Süvi yuꞌu kuvi ra kuu Cristo, ra xaa sakaku ndoꞌo ―kachi ra xiꞌin ndia.

21 Ra saa ndindakatuꞌun tuku va ndia ra kachi ndia saa:

―¿Yoo kuvi yoꞌo, tu saa? ¿A ra Elías, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa kuvi kun? ―kachi ndia xiꞌin ra.

Ra saa ndakuiin ra Juan kachi ra saa:

―Süvi yu ―kachi ra.

Ra saa ndindakatuꞌun tuku va ndia ra kachi ndia saa:

―¿A yoꞌo kuvi ra iyoo tuꞌun xaꞌa kixi kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi? ―kachi ndia xiꞌin ra.

Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa:

―Süvi yuꞌu kuvi ra ―kachi tuku va ra.

22 Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―¿Yoo va kuvi yoꞌo, tu saa? Chi xiniñuꞌu kundaa ini ndi, ra saa ke vaꞌa niꞌi ndi tuꞌun ndakani ndi nuu na ^tiꞌvi nduꞌu vaxi ndi. ¿Ra ni ke kachi kun xaꞌa mii kun? ―kachi ndia xiꞌin ra.

23 Saa ndakuiin ra Juan kachi ra saa:

―Yuꞌu kuvi ra tiꞌvi Ndioxi vaxi iku iyu, ra ^kaꞌan yu xiꞌin ndo kachi yu saa: “Ndasandaku ndo nima ndo nuu Ndioxi”, ta kuꞌva kachi ra Isaías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ―*kachi ra xiꞌin ndia.

24 Ra ndia ndixaꞌan nuu ra Juan, ra ndia fariseo va kuvi ndia tiꞌvi ñaꞌa. 25 Ra ndindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―¿Nichuun ^sakuchi kun yu̱vi tu süvi Cristo kuvi kun, ra nii süvi tu ra Elías kuvi kun, ra nii süvi tu ra ka̱ꞌa̱n tuꞌun yuꞌu Ndioxi kuvi va kun? ―kachi ndia xiꞌin ra.

26 Ra saa ndakuiin ra Juan, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Yuꞌu, ra takua xiꞌin tiakuii va ke ^sakuchi yu yuvi, ndi su xa maꞌñu ndo yoꞌo va ndichi iin tiaa, ra xïni ndo ra. 27 Ra ra kan kuvi ra ndikun vaxi sata yuꞌu, ra xa ta yachi vi ke iyoo ra kan nuu yuꞌu. Ra yuꞌu, ra ndia nii ñii ndixan vi ra ke köo ndiayu yu ndaxi yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

28 Ra takundiꞌi ña yoꞌo, ra chi ñuu ña nani Betábara ña ndikaa chi inka xiyo yuꞌu itia Jordán nuu ^sakuchi ra Juan yu̱vi ke kuu ña.

Jesús ra ta kuꞌva iyoo ndikachi loꞌo ke iyoo ra ña kuvi ra xaꞌa kuachi yuvi

29 Saa kuu ndiyaꞌa iin kii, ra xini ra Juan ña kuyachin Jesús kuaꞌan ra nuu íin ra. Ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Kutoꞌni ndo, chi ra yoꞌo kuvi ra kuu ndikachi loꞌo ra kuu kuenda Ndioxi, ra ra yoꞌo kuvi ra sandiꞌi xaꞌa kuachi na yuuvi yoꞌo. 30 Ra xaꞌa ra yoꞌo ke xa ndikaꞌan yu xiꞌin ndo, te kachi yu suꞌva: “Vaxi iin tiaa chi sata yu, ra ra kaꞌnu ni ka va kuvi ra kan nuu yuꞌu, saa chi xa yachi vi ke iyoo ra”, kachi yu xiꞌin ndo. 31 Ra nii yuꞌu kuvi ra xïni ñaꞌa vi; ra ña vaꞌa na kundaa ini na ñuu Israel yoo kuvi ra, ña kan ke ^vaxi yu sakuchi yu na xiꞌin tiakuii, ―kachi ra Juan.

32 Ra saa ndakani ka ra Juan nuu na kachi ra saa:

―Yuꞌu kuvi ra xini Tachi Yii Ndioxi ña kee ña ndiví, ra ta kaa iin paloma, saa kaa ña, ra nduxinu ña xika ña sata ra. 33 Ra nii yuꞌu ndikundäa ini yoo kuvi ra, ndi su ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu, ña ^sakuchi yu yu̱vi xiꞌin tiakuii kuvi ra ndikaꞌan xiꞌin yu, kachi ra saa: “Ra kuni kun nduxínu̱ Tachi Yii sata ra kukoo ña xiꞌin ra, ra ra kan kuvi ra ^sakuchi yuvi xiꞌin Tachi Yii”, kachi ra xiꞌin yu. 34 Ra xa xini va yu ra, ña kan ke ^ndakuiin yu xaꞌa ra ña ndixa ke kúú va ra Seꞌe Ndioxi ―*kachi ra Juan.

Tiaa ndia nuu vaꞌa ndikaxin Jesús ña kundikun ndia sata ra

35 Ra saa kuu inka tuku kii, ra íin tuku va ra Juan nuu sakuchi ra yuvi xiꞌin uvi ndia itaꞌan xiꞌin ra. 36 Ra saa xini ra Juan ña xika Jesús ika̱n, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Kutoꞌni ndo, chi ra kaa kuvi ra kuu ndikachi loꞌo ra kuu kuenda Ndioxi ―kachi ra xiꞌin ndia.

37 Ra te xini soꞌo ndia uvi kan ña kachi ra Juan saa, saa ra ndikun ndakundikun ndia kuaꞌan ndia sata Jesús va. 38 Ra saa ndikokuiin Jesús ndakutoꞌni ra, ra xini ra ña ndikun ndia kuaꞌan ndia sata ra, ra saa ndindakatuꞌun ra ndia kachi ra saa:

―¿Ni ke ^ndanduku ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Rabí, ¿ndia mii ke iyoo kun? ―kachi ndia xiꞌin ra. Tuꞌun “Rabí” yoꞌo, ra “maestro” va ke kachi ña. 39 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Naꞌa ndo, na kuꞌun yo xiꞌin yu ra kuni ndo ―kachi ra.

Ra saa ndakiꞌin ndia ndixaꞌan ndia xiꞌin ra, ra xini ndia nuu kanduꞌu ra; ra ndia kan kuachi ndia xiꞌin va ra kii kan, saa chi xa kaa kumi xikuaa va ke ndixaa ndia xiꞌin ra nuu kanduꞌu ra.

40 Iin ndia uvi, ndia xini soꞌo ña ndikaꞌan ra Juan xaꞌa Jesús, ra ndakundikun ndia ra kuvi ra Andrés ñani ra Simón Pedro. 41 Ra ra Andrés yoꞌo, ra nu̱ú ni ka va ra Simón ñani ra kuvi ra nanduku ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Xa ndaniꞌi va ndi ra kuu Mesías ―kachi ra xiꞌin ra. Tuꞌun Mesías yoꞌo, ra “Ra ndikaxin Ndioxi sakaku na yuuvi yoꞌo” va ke kachi ña.

42 Ra saa ndiaka ra Andrés ra Simón ñani ra ndixaa ra nuu Jesús. Ra ta xini Jesús ra Simón, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Yoꞌo kuvi Simón, seꞌe ra Jonás, ra vichin ndakunani kun Cefas ―kachi ra xiꞌin ra. Ra tuꞌun Cefas yoꞌo, ra Pedro va ke kachi ña.

Kaꞌan Jesús xiꞌin ra Felipe xiꞌin ra Natanael ña na kundikun ndia ra

43 Ra ta ndituvi inka kii ndakani ini Jesús ña kuꞌun ra chi ñuu ña ndikun ndiaa Galilea. Ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra, ra ikan ndakutaꞌan ra xiꞌin ra Felipe ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Kundikun yuꞌu ―kachi ra xiꞌin ra.

44 Ra ra Felipe yoꞌo, ra ra ñuu Betsaida va kuvi ra, ra suvi ra ñuu kan ku tu ra Andrés xiꞌin ra Pedro va. 45 Ra saa ndixaꞌan ra Felipe nanduku ra ra Natanael ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Xa ndaniꞌi va ndi tia̱à ra tiaa ra Moisés xaꞌa, ra suvi xaꞌa ra kan ke ndikaꞌan tu na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va. Ra ra kan kuvi Jesús, seꞌe ra José ra ñuu Nazaret va ―kachi ra xiꞌin ra.

46 Ra saa ndakuiin ra Natanael kachi ra saa:

―¿A kuvi vi tan kanata iin tiaa ra vaꞌa ñuu Nazaret? ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ra Felipe kachi ra saa xiꞌin ra:

―Na koꞌo, ra kuni kun ―kachi ra xiꞌin ra.

47 Ra ta xini Jesús ña ^kuyachin ra Natanael kuaꞌan ra nuu ra, ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Ra ^vaxi yoꞌo ra mii ra ñuu Israel ndixa kuvi ra, saa chi köo ña maña nuu ra ―*kachi ra.

48 Ra saa ndindakatuꞌun ra Natanael Jesús kachi ra saa:

―¿Nichuun vaꞌa xíni̱ kun yuꞌu? ―kachi ra xiꞌin ra.

Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ta kumani ka kaꞌan ra Felipe xiꞌin kun, ra xa xini va yu yoꞌo ña ^nduꞌu kun xaꞌa itun koxi ―kachi ra xiꞌin ra.

49 Ra saa ndikaꞌan ra Natanael kachi ra saa xiꞌin Jesús:

―Maestro, yoꞌo kuvi ndixa va ra kuu Seꞌe Ndioxi, ra yoꞌo kuvi tu ra kuu Rey na ñuu Israel va ―kachi ra xiꞌin ra.

50 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―¿A xaꞌa ña ndikaꞌan yu xiꞌin kun ña xa xini yu yoꞌo, ña ^nduꞌu kun xaꞌa itun koxi ke kandixa kun yuꞌu? Ndi su vichin ra kuaꞌa ni ka va ña xituꞌun kuni kun ―kachi ra xiꞌin ra.

51 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ña ndixa ke ^kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi vaxi kii, ra kuni ndo ña nuña ndivi, ra kuni tu ndo ndia tatun Ndioxi ña kuanda̱a ndia chi ndivi, ra vaxi nuu ndia sata yuꞌu ra xaa yoꞌo vichin ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

2

Ña xituꞌun ña nuu vaꞌa xa Jesús viko tandaꞌa ña kana ñuu Caná

1 Ra saa kuu te ndiyaꞌa uni kii, ra saa ndixiyo iin viko tandaꞌa ñuu Caná, ña ndikun ndiaa chi Galilea. Ra ndixaa tu siꞌí Jesús va nuu iyoo viko kan, 2 ra kana tu na Jesús va ndixaa ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra nuu iyoo viko tandaꞌa kan. 3 Ra saa kuu ndia ndee ndia kan saa ra ndiꞌi va vino, ra saa ndikaꞌan siꞌí Jesús xiꞌin ra kachi ña saa:

―Köo ka vino koꞌo na ―kachi ña̱.

4 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ña:

―Nana, ¿nichuun ^kaꞌan kun saa xiꞌin yu? Saa chi täan xa̱a̱ kii ña xaꞌa yu sachiñu yu ―kachi ra xiꞌin ña.

5 Ra saa ndikaꞌan ña xiꞌin na chuꞌun ndaꞌa kan, kachi ña saa:

―Na sa ndo takundiꞌi ña ^kaꞌan ra xiꞌin ndo ―kachi ña xiꞌin na.

6 Ra nuu iyoo viko kan ndita i̱ñu̱ kisi yuu naꞌnu, ña xiniñuꞌu na judío taan na tiakuii ra ndaꞌa na, saa chi xa saa yunaꞌa va na. Ra kuꞌva iin ciento litro kuvi tiakuii ra kita ñuꞌu ini iin iin kisi kan. 7 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na chuꞌun ndaꞌa kan kachi ra saa:

―Sakutu ndo i̱ñu̱ saa kisi yoꞌo xiꞌin tiakuii ―kachi ra.

Ra saa sakutu ndáá na kisi kan xiꞌin tiakuii. 8 Ra te ndiꞌi saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Tava ndo loꞌo rá, taxi ndo ndaꞌa ra ndíso chiñu tava viko ―kachi ra xiꞌin na.

Ra saa tava na rá taxi na ndaꞌa ra ndiso chiñu tava viko kan. 9 Ra te ixtondoso ra tiakuii ra nduu vino kan, ra nii ndikundäa ini ra ndia mii ke kee ra, ndi su na chuꞌun ndaꞌa ra xa kundaa va ini na kan, saa chi mii na kan kuvi na taan va tiakuii ini kisi kan. Ra saa ndakana ra ndíso chiñu ndatava viko kan mii ra tandaꞌa kan, 10 ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Takundiꞌi yuvi ra xiꞌna ka va vino ra váꞌa, kuvi ra taxi na xiꞌi yuvi na xaꞌan viko, ra te xa ndiꞌi ra kan xiꞌi na, ra saa vi ke tava na vino ra nu̱u. Ndi su yoꞌo, ra nduvi ni va xa kun saa chi chuvaꞌa va kun vino ra vaꞌa, ra ndia vichin vi ndatava kun ra ―kachi ra ndiso chiñu ndatava viko kan xiꞌin ra tandaꞌa kan.

11 Ña yoꞌo ku ña xituꞌun ña nuu vaꞌa xa Jesús ñuu Caná, ña ndikun ndiaa chi Galilea, ña ndañaꞌa ra ndiee ña iyoo xiꞌin ra, saa ra kandixa va ndia itaꞌan xiꞌin ra ra.

12 Ra te ndiꞌi viko yoꞌo, saa ndakutaꞌan Jesús xiꞌin siꞌi ra, xiꞌin ndia ñani ra, xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra; ra ndakiꞌin na kuaꞌan na chi ñuu Capernaum, ra ikan xindee na ndiaꞌvi kii.

^Ndukueꞌe Jesús xiꞌin na ndee ixiko nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu kaꞌnu

13 Ra saa kuu ra xa kuaꞌan kuyachin va kii ña koo viko pascua, ña ndatava na judío, ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra chi ñuu Jerusalén. 14 Ra te ndixaa ra ndikiꞌvi ra kuaꞌan ra nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan, ra saa xini ra na ndee ixiko sindiki, xiꞌin paloma, xiꞌin ndikachi, xiꞌin na ndéé ^nama xuꞌun xiꞌin yu̱vi. 15 Ra saa nduku ra ñii, ra xavaꞌa ra ñii ndoꞌo xiꞌin ña, ra xiꞌin ña kan ke tava ra takundiꞌi na ndee ixiko chi keꞌe kuaꞌan na, ra saa tu kiti sana va na, ta kuu sindiki xiꞌin ndikachi, xiꞌin paloma. Ra sanduva ndiꞌi tu ra mesa na ndee nama xuꞌun xiꞌin yuvi va, ra ndixitia ndiꞌi xuꞌun na. 16 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na ndee ixiko paloma kachi ra saa:

―¡Tava ndo ri yóꞌo chi keꞌe! ¡Saa chi veꞌe Tata va yu kuvi ña yoꞌo, ra na ndäsa ndo ña nuu yaꞌvi! ―kachi ra xiꞌin na.

17 Ra saa ndakaꞌan ndia itaꞌan xiꞌin Jesús xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan ra rey David xiꞌin Ndioxi te yachi ta kachi ra suꞌva: “^Ndiꞌi ni ini yu xaꞌa veꞌe kun chi kuni ni yu ña na koo vaꞌa ña”, kachi ra.

18 Ra saa kuyachi ndia judío ra ndindakatuꞌun ndia Jesús kachi ndia saa:

―¿Ndia ña ku iin ña xituꞌun sa kun kuni ndi, ña vaꞌa na kandixa ndi ña taxi Ndioxi ndiayu ndaꞌa kun ña tava kun na ndee ixiko nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu kaꞌnu yoꞌo? ―*kachi ndia xiꞌin ra.

19 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―^Kani ndo veꞌe ñuꞌu kaꞌnu yóꞌo, ra kii uni ndakani ndichi yu ña ―kachi ra xiꞌin ndia.

20 Ra saa ndikaꞌan ndia judío kan kachi ndia saa xiꞌin Jesús:

―Uvi xiko i̱ñu̱ kuiya vi ke kuvaꞌa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu yoꞌo. ¿Ra yoꞌo tu, kaꞌan ña ndakani ndichi kun ña uni kuiti kii va? ―*kachi ndia xiꞌin ra.

21 Ndi su süvi xaꞌa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan ke ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, chi xaꞌa iki kuñu va ra ke ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, ña kachi ra saa. 22 Ña kan ke ta ndixiꞌi Jesús ra ndatiaku tuku ra, ra saa ndakaꞌan ndia xitaꞌan xiꞌin ra xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, ra saa kandixa vaꞌa ka va ndia tuꞌun Ndioxi, ra saa tu tuꞌun ña ndikaꞌan mii Jesús xiꞌin va ndia.

Xíni̱ Jesús nima takundiꞌi va yuvi

23 Ra saa kuu Jesús íin ra ñuu Jerusalén ta ndasakaꞌnu na viko pascua, ra kuaꞌa ka vi yuvi xaꞌa ^kandixa ñaꞌa, te xini na ña kuaꞌa ni ña xituꞌun xa ra. 24 Ndi su Jesús ra ndikandïxa vi ra na, saa chi xa xíni̱ va ra ndia kuꞌva ke iyoo takundiꞌi yuvi. 25 Ña kan ke ndixïniñuꞌu vi ra ndia nii yuvi ña ndatuꞌun na xiꞌin ra xaꞌa yuvi kan, saa chi Jesús ra xa xini ndiꞌi va ra ndia kuꞌva ke iyoo nima takundiꞌi yuvi.

3

Ndakatuꞌun ra Nicodemo Jesús

1 Ndixiyo iin ra fariseo ra xinani Nicodemo, ra ra xikuaꞌa xikuu ra nuu na judío. 2 Ra saa kuu, ra kee ra iin ñuu ndixaꞌan ra nuu Jesús, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Maestro, kundaa va ini ndi ña ndixa ke Ndioxi kuvi va ra tiꞌvi yoꞌo xaa kun ña sañaꞌa kun nduꞌu, saa chi ndia nii na kuchüun sa ña xituꞌun ña xa kun yoꞌo, tu köo Ndioxi íin xiꞌin na ―kachi ra.

3 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin kun chi tu na ndakäku xaa iin yuvi, saa ra küvi vi kuni na nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu ―kachi Jesús xiꞌin ra.

4 Ra saa ndindakatuꞌun ra Nicodemo Jesús kachi ra saa:

―¿Ni ke sa iin yuvi ña ndakaku tuku na ta xa chee na? ¿Ama kuvi ndita tuku na tixi siꞌi na ra ndakaku tuku na? ―kachi ra.

5 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin kun saa chi tu na ndakäku iin yuvi xiꞌin tiakuii xiꞌin Tachi yii Ndioxi, saa ra küvi vi kiꞌvi na nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. 6 Takundiꞌi na kaku tixi siꞌi, ra kuñu kuvi vi va na, ra na kaku xiꞌin Tachi Yii Ndioxi ra kuenda Tachi Yii Ndioxi kuvi va na. 7 Ra na ndakända ini kun ña kaꞌan yu ña yoꞌo xiꞌin kun: “Chi ña xiniñuꞌu va ke ndakaku xaa yuvi.” 8 Ra na kundaa ini kun chi tachi ra kani ña kuaꞌan ña choꞌo ra kani tu kuaꞌan ña chikaa va, ra xini tu soꞌo kun xika va ña, ndi su kundäa ini kun ndia mii vaxi ña, ra nii kundäa tu ini kun ndia chi kuaꞌan va ña. Ra saa ke iyoo tu takundiꞌi na kaku xiꞌin Tachi Yii Ndioxi va ―kachi Jesús xiꞌin ra.

9 Ra saa ndindakatuꞌun tuku ra Nicodemo Jesús kachi ra saa:

―¿Ndia va kuꞌva ke kuu ña yoꞌo? ―kachi ra.

10 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―¿Nichuun kundäa ini kun xiꞌin ña yoꞌo, ra maestro na Israel vi kuvi kun? 11 Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin kun chi ña ^xíni̱ ndi xaꞌa va ke kaꞌan ndi xaꞌa xiꞌin ndo; ra ña xini nuu tu ndi ke ^ndatuꞌun ndi xiꞌin ndo xaꞌa va; ndi su ndoꞌo, ra xïin ndo kandixa ndo ña kaꞌan ndi. 12 Ra tu kandïxa ndo yuꞌu ña kaꞌan yu xaꞌa ñaꞌa ña iyoo ña yuuvi yoꞌo xiꞌin ndo, saa ra, ¿ndixaa sa tu ndo ña kandixa ndo tu na kaꞌan yu xaꞌa ñaꞌa ña iyoo chi ndivi xiꞌin ndo?

13 ’Ra na kundaa ini ndo chi ndia nii yuvi täan ndaa ndivi, ra nuu tuku na, ndi su iyoo va indaa ra kee ndivi, ra ra kan kuvi ra xaa nuu ña yuuvi yoꞌo vichin va. 14 Ra ta kuꞌva xa ra Moisés ña xavaꞌa ra iin ko̱o̱ ra chinduꞌu ra ri xini iin itun, ra ndakani ndichi ra nu xiꞌin ri iku yuu, ra kuꞌva saa ke xiniñuꞌu tu ndoniꞌi na ra xaa yoꞌo vichin va, 15 ña vaꞌa na kaku takundiꞌi yuvi, na kandixa ñaꞌa, ra kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun.

^Kuꞌvi ni ini Ndioxi xini ra na yuuvi yoꞌo

16 ’Saa chi kuꞌvi ni ini Ndioxi xini ra na yuuvi yoꞌo, ña kan ke tiꞌvi ra seꞌe ra, ra mituꞌun nuu ra ña kixi ra ndixiꞌi ra xaꞌa na, ra takundiꞌi na kandixa ñaꞌa, ra ndoñüꞌu na, chi niꞌi va na ña kutiaku na xiꞌin ra ndia ndikaa ndikuꞌun. 17 Ra nditïꞌvi Ndioxi seꞌe ra ña kixi ra ña kaꞌan ra ña na ndoꞌo na yuuvi yoꞌo xaꞌa kuachi na, chi xaꞌa ña sakaku va ra na ke kixi ra.

18 ’Ra takundiꞌi na kandixa Seꞌe Ndioxi ra ^käꞌan ra ña ndoꞌo na xaꞌa kuachi na; ra na xïin kandixa ñaꞌa ra ^kaꞌan va ra ña na ndoꞌo na kan xaꞌa kuachi na, saa chi xïin na kandixa na seꞌe Ndioxi ra mituꞌun. 19 Ra xaꞌa ña yoꞌo ke sayukun Ndioxi kuachi xiꞌin va na; saa chi kixi ñùꞌù ña kutuun nuu na, ra ndikandïxa na ña, chi kuni ni ka va na ña ñaa nuu ñùꞌù ña yeꞌe, saa chi chuun kiꞌvi ke ^xa va na. 20 Ra takundiꞌi yuvi na ^xa chiñu kiꞌvi ra kundasi va na ñùꞌù ña tuun, ra xïin na kuyachin na nuu ña, saa chi tu köo, ra ndatuvi ndiꞌi va xaꞌa chiñu kiꞌvi ña xa na. 21 Ndi su yuvi na ^xa chiñu vaꞌa, ra kuyachin va na kan nuu ñùꞌù ña tuun, ña vaꞌa ndañaꞌa tuni na ña ^xa na chiñu xiꞌin ndiee Ndioxi.

Kaꞌan tuku ra Juan ra sakuchi yuvi xaꞌa Jesús.

22 Te ndiꞌi yoꞌo, ra sa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra chi Judea, ra ikan ndixiyo ra iin ndiaꞌvi kii xiꞌin na ñuu kan, ra sakuchi tu ra yuvi va. 23 Ra ra Juan tu xindikaa sakuchi yuvi iin ñuu ña nani Enón ña ndikaa yachin nuu nani Salim va. Saa chi ikan ku nuu iyoo kuaꞌa tiakuii va, ra kuaꞌa ni yuvi ndixaꞌan nuu ra Juan ña sakuchi ra na. 24 Ra te täan tiin na ra Juan kuꞌun ra veꞌe kàà vi ke xa ra ña yoꞌo.

25 Ra saa xaꞌa sava ndia itaꞌan xiꞌin ra Juan ña xa kuachi ndia xiꞌin na judío xaꞌa ña yunaꞌa na xa na ña ndasa vii na xiꞌin mii na xiꞌin ña ndakatia na ñaꞌa ña kuu mii na ña saxinu na ndiayu Ndioxi. 26 Ra saa kee sava ndia ndixaꞌan ndia nuu ra Juan ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Maestro, kutoꞌni, chi ra ndixiin xiꞌin kun chi inka xiyo yuꞌu itia Jordán, ra ndikaꞌan kun xaꞌa, ra vichin ra ^sakuchi tu ra kan va yuvi, ra kuaꞌa ni ka va na kuaꞌan nuu ra kan ―kachi ndia xiꞌin ra Juan.

27 Ra saa ndakuiin ra Juan kachi ra saa:

―Ndia nii yuvi ra küvi sa na iin chiñu tu na täxi Ndioxi ndiayu ndaꞌa na ña sa na ña. 28 Ra xa ta kachi yu xiꞌin ndo ta yachi ke iyoo va ña: “Chi süvi yuꞌu ku Cristo, chi ra inuu vaxi kaꞌan xiꞌin yuvi ña ndakoo nduvi va na kuvi yu.” 29 Ra na kundaa ini ndo, chi ta ^kuu nuu iyoo viko tandaꞌa, ra ra íin xiꞌin ñaꞌa ña tandaꞌa kan va kuvi ra kuu yii ña, ndi su ra itaꞌan xiꞌin ra kuu yii ñaꞌa kan, ra nduꞌu yachin xitia ra, ra te xini soꞌo ra ña kaꞌan ra tandaꞌa kan saa ra tiaa ni va kusii ini ra xiꞌin ra; ra mii saa ke ndoꞌo tu yuꞌu va vichin, saa chi xa xiꞌin va yo íin ra xaa sakaku yoo, ña kan ke kusii ni ini yu. 30 Ra ra kan kuvi ra, xiniñuꞌu kuaꞌnu ra nduu ra ra kaꞌnu va, ra yuꞌu kuvi ra ndakundikun va ―kachi ra.

Ra kee chi ndivi

31 ’Ra ra kee chi ndivi kuvi ra kaꞌnu nuu takundiꞌi va na yuuvi yoꞌo. Ra na iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo ke kaꞌan na xaꞌa va, ndi su ra kee chi ndivi kuvi ra kaꞌnu nuu takundiꞌi va yuvi. 32 Ra ña xini ra xiꞌin ña xini soꞌo ra, ra ndatuꞌun va ra ña xiꞌin na yuuvi yoꞌo, ndi su ndia nii na xïin kandixa ña ndatuꞌun ra. 33 Ra na kandixa ña kaꞌan ra, ra na kan kuvi na kundaa ini ña kaꞌan Ndioxi ña ndaa va; 34 saa chi seꞌe Ndioxi ra tiꞌvi ra xaa, ra tuꞌun Ndioxi ke kaꞌan va ra, saa chi Ndioxi, ra taxi va ra takundiꞌi ndiee Tachi Yii ra ndaꞌa seꞌe ra. 35 Ra Ndioxi, ra kuu iva ra, ra kuꞌvi ni va ini ra xini ra ra, ña kan ke ndataxi ra takundiꞌi va ñaꞌa ña iyoo nuu ra ndaꞌa ra. 36 Ra na kandixa seꞌe Ndioxi, ra niꞌi va na kan ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun; ndi su na xïin kandixa seꞌe Ndioxi, ra nïꞌi vi na kan ña kutiaku na xiꞌin ra, chi ña niꞌi na kan kuvi tundoꞌo ndiee ña taxi Ndioxi va.

4

Kaꞌan Jesús xiꞌin iin ñaꞌa ña ñuu Samaria

1 Ra saa kuu ra kundaa va ini ndia fariseo ña kuaꞌa ni ka yuvi ndakundikun sata Jesús nuu ra Juan, saa chi viꞌi ni ka va na sakuchi ra nuu ra Juan. 2 Ra süvi ndixa mii vi Jesús kuvi ra ndisakuchi na, chi ndia itaꞌan xiꞌin va ra kuvi ndia sakuchi na. 3 Ra te kundaa ini Jesús ña kachi ndia saa xaꞌa ra, ra saa kee ra chi Judea ra ndakiꞌin tuku ra kuaꞌan ra chi Galilea va.

4 Ra ña xaa ra chi Galilea ra xiniñuꞌu ndiakua yaꞌa va ra chi Samaria saa xaa ra. 5 Ra saa ndixaa ra iin ñuu ña nani Sicar ña ndikun ndiaa Samaria, ña ndikaa yachin nuu nduꞌu ñuꞌu ña saniꞌi ra Jacob ra José seꞌe ra. 6 Ra ikan íin yavi kunu ña kaan ra Jacob nuu tava na tiakuii xiꞌi na. Ra saa ndixaa Jesús xikunduꞌu ra yuꞌu ña ndakindiee ra, chi kuñaa ni ra. Ra kuꞌva ka uxi uvi kaꞌñu kuvi ña. 7 Saa ndixaa iin ñaꞌa ña ñuu kan ña tava ña tiakuii ini yavi kunu kan, ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ña kachi ra saa:

―Taxi loꞌo tiakuii na koꞌo yu, Nana ―kachi ra xiꞌin ña.

8 Ra ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ñaꞌa ña kuxi ndia xiꞌin va ra kuaꞌan ndia sata ndia ñuu kan.

9 Saa ndakuiin ñaꞌa kan kachi ña saa:

―¿Nichuun nduku yoꞌo tiakuii koꞌo kun nuu yu? Ra süvi taꞌan kun kuvi yuꞌu chi ña Samaria va kuvi yu, ra yoꞌo ra ra judío va kuvi kun ―kachi ña xiꞌin Jesús.

Ra suꞌva ke kachi ñaꞌa kan saa chi ndakanda ni va ini ña xaꞌa ña nduku ra tiakuii nuu ña saa chi na judío, xiꞌin na Samaria, ra itäꞌan vii na chi na kanitaꞌan va kuvi na.

10 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ñaꞌa kan:

―Tu na kundaa ini kun ña kaꞌnu ña taxi Ndioxi, ra kundaa tu ini kun yoo kuvi ra kaꞌan xiꞌin kun ña taxi kun tiakuii koꞌo ra, saa ra mii va kun kuvi ña nduku tiakuii nuu ra, ra ra kan ra tiakuii ra taxi ña kutiaku va kun kuvi ra taxi ra koꞌo kun ―kachi Jesús xiꞌin ña.

11 Saa ndakuiin ñaꞌa kan kachi ña saa xiꞌin ra:

―Tata, tiaa ni kunu ndikaa tiakuii yoꞌo, ra nii ñaꞌa köo niꞌi kun ña tava kun ra. ¿Ra ndia mii kuꞌun kiꞌin kun tiakuii ra taxi ña kutiaku yuvi, ra kaꞌan kun xaꞌa taxi kun koꞌo yu? 12 Ra xii xikua ndi Jacob va kuvi ra ndakoo yavi yoꞌo ndaꞌa ndi, ra mii yoꞌo ke kana tiakuii xiꞌi va ra, ra saa tu seꞌe va ra, ra saa tu kiti sana va ra. ¿Ra a chee ka va yoꞌo nuu ra kan? ―kachi ña xiꞌin Jesús.

13 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ña:

―Takundiꞌi yuvi na xiꞌi tiakuii tia kee ini yavi yoꞌo, ra iin kani loꞌo ra xa ndachi tuku va ini na. 14 Ndi su na koꞌo tiakuii ra ^taxi yuꞌu, ra ndia nii ka kii ndächi ini na. Saa chi tiakuii ra taxi yuꞌu, ra iin ta kuꞌva iyoo iin itia kaꞌnu iin saa koo ra, ña kana ra ini na, ra ra kan kuvi ra taxi ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun ―kachi Jesús xiꞌin ña.

15 Ra saa ndikaꞌan ñaꞌa kan xiꞌin Jesús kachi ña saa:

―Tata, taxi loꞌo tiakuii ra kaꞌan kun xaꞌa ñaa koꞌo yu, ra na ndächi ka ini yu, ra nii na kïxi ka tu yu yoꞌo va ña tava yu tiakuii yoꞌo ―kachi ña.

16 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ña kachi ra saa:

―Kuaꞌan ndakiꞌin yii kun ra na kixi ra xiꞌin kun yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ña.

17 Saa ndakuiin ñaꞌa kan kachi ña saa:

―Köo yii yu, Tata ―kachi ña.

Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ña kachi ra saa:

―¡Mii ña ndixa ni va ke ndikaꞌan kun ña köo yii kun! 18 Saa chi xa uꞌun vi yii kun ndixiyo, ra nii ra nduꞌu xiꞌin kun vichin kuu süvi yii vi kun. ¡Mii ña ndixa ni va ke ndikaꞌan kun! ―kachi Jesús xiꞌin ña.

19 Saa ndikaꞌan ña xiꞌin Jesús kachi ña saa:

―Tata, ña tuvi yu, ra ra kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi va kuvi kun. 20 Ra na xii xikua ndi, ra iku yoꞌo va ke ndasakaꞌnu na Ndioxi, ndi su ndoꞌo na judío, ra ñuu Jerusalén va ke xiniñuꞌu ndasakaꞌnu ndo Ndioxi kachi ndo ―kachi ña xiꞌin Jesús.

21 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ña:

―Nana, na kandixa kun tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin kun, chi xa ndixaa va kii ña xiniñüꞌu ka ndiakua kixi vi ndo xiki yoꞌo ña ndasakaꞌnu ndo Ndioxi, ra nii ñuu Jerusalén ke xiniñüꞌu kuꞌun vi ndo, ña ndasakaꞌnu ndo ra. 22 Ndoꞌo, na Samaria, ra kundäa ini vi ndo ni ñaꞌa ke ndasakaꞌnu ndo, ndi su nduꞌu, na judío, ra kundaa va ini ndi yoo ndasakaꞌnu ndi. Ra tiañu nduꞌu ke kanata va iin ra sakaku na yuuvi yoꞌo. 23 Ra vichin ke xa ndixaa va kii, ra na ndinuni ni ini ndasakaꞌnu Ndioxi, ra na ndasakaꞌnu ni ka va na Tata na Ndioxi xiꞌin ndiee Tachi Yii ra xiꞌin ña ndaa ta kuꞌva kuni mii ra, saa chi taꞌan na kan kuvi na kuni va Tata yo Ndioxi. 24 Saa chi Ndioxi ra ta iyoo tachi va saa iyoo ra, ña kan ke na ndasakaꞌnu na ra ta kuꞌva iyoo va ra ―kachi Jesús xiꞌin ñaꞌa kan.

25 Ra saa ndikaꞌan ñaꞌa kan kachi ña saa:

―Xa kundaa va ini yu ña tiꞌvi Ndioxi iin tiaa ña kixi ra sakaku ra yoo, ra ra kan kuvi ra kaꞌan yo kuu Cristo. Ra te na xaa ra kan, ra ra kan kuvi ra ndakani nuu yo xaꞌa takundiꞌi va ña iyoo ―kachi ña xiꞌin Jesús.

26 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ña:

―Yuꞌu, ra kaꞌan xiꞌin kun yoꞌo kuvi va ra ―kachi ra xiꞌin ña.

27 Ra saa kuu Jesús kaꞌan ra xiꞌin ñaꞌa kan, saa ra xaa tu ndia itaꞌan xiꞌin va ra, ra ndakanda ni ini ndia ta xini ndia ña ndatuꞌun ra xiꞌin ñaꞌa kan. Ndi su ndia nii ndia ndixändiee ini ña ndakatuꞌun ndia ra nichuun ke ndatuꞌun ra xiꞌin ña, a ni xaꞌa ke kaꞌan ra xiꞌin ña. 28 Ra saa ndakoo ñaꞌa kan yoo ña xiko ña tiakuii, ra ndakiꞌin ña xinu ña kuaꞌan ña ñuu kaꞌnu kan, ra ikan ndikaꞌan ña xiꞌin takundiꞌi yuvi kan kachi ña saa:

29 ―Naꞌa ndo, kuꞌun yo xiꞌin yu ra kuni ndo, chi ikan nduꞌu iin tiaa ra ndikaꞌan ra xiꞌin yu xaꞌa takundiꞌi va ña xa yu. Ra kusana ra kan va kuvi Cristo, ra xaa sakaku yoo ―kachi ña xiꞌin na.

30 Ra saa kee takundiꞌi na ñuu kan kuaꞌan na nu nduꞌu Jesús. 31 Ra nani saa kuu yuvi yoꞌo kuaꞌan na nuu nduꞌu ra, ra saa xaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra ña xakundaꞌvi ndia nuu ra, ra kaꞌan ndia kachi ndia saa:

―Rabí, kuxi va ra loꞌo ―kachi ndia xiꞌin ra.

32 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Xa iyoo va ñaꞌa ña kuxi yu, ra xïni vi ndoꞌo ña ―kachi ra xiꞌin ndia.

33 Ra saa xaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra kaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia kachi ndia saa:

―¿A ndia na kixi taxi ña xixi va ra? ―kachi ndia.

34 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ñaꞌa ña xixi yu kuvi ña xa yu chiñu ña kuni Tata yu ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu, xiꞌin ña saxinu yu chiñu ra. 35 “Ra vaꞌa ni kuni ka va kumi yoo saa sakee ndoꞌo”, kachi ndo; ndi su yuꞌu, ra suꞌva va tu kachi yu xiꞌin ndo vichin, ndoniꞌi ndo nuu ndo ra koto ndo iinii kuvi nuu ñuꞌu ra kuni ndo, chi xa iin yayaa va kaa xiꞌin ñaꞌa tata, ra xavaꞌa va sakee yo. 36 Ra na sakee ra ndakiꞌin na yaꞌvi va na, ra ñaꞌa ña sakee na kan, ra ña kutiaku ndia ndikaa ndikuꞌun va kuvi ña, ra na ^chiꞌi ña xiꞌin na ndakaya ña ra na kusii ni ini va na. 37 Ra yoꞌo ke xinu nuu tuꞌun ndichi ña kaꞌan na ta kachi na suꞌva: “Iin na chiꞌi ña ra inka tu na ^ndakaya va ña”. 38 Ra yuꞌu kuvi ra ^tiꞌvi ndoꞌo ña kuꞌun ndo ndakaya ndo ñaꞌa ña ndichïꞌi ndo, saa chi inka yuvi va kuvi na chiꞌi nuu kuꞌun ndo sakee ndo vichin ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

39 Ra tiaa ni kuaꞌa na Samaria kandixa Jesús xaꞌa tuꞌun ña ndatuꞌun ñaꞌa kan xiꞌin na, saa chi ndikaꞌan ña kachi ña saa: “Ndikaꞌan ndiꞌi va ra xiꞌin yu xaꞌa chiñu ña xa yu”, kachi ña. 40 Ra saa kuyachin na Samaria kan nuu Jesús, ra xakundaꞌvi na nuu ra ña na kuachi ra xiꞌin na, ra saa kuachi ra ñuu kan uvi kii xiꞌin na. 41 Ra kuaꞌa ni ka va na kandixa tuꞌun ña xini soꞌo na ña ndikaꞌan mii ra xiꞌin na. 42 Ra saa ndikaꞌan na kachi na saa xiꞌin ñaꞌa kan:

―Vichin ra kandixa va ndi, ndi su süvi takua xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan yoꞌo xiꞌin ndi ke kandixa ndi, chi xini tu mii va ndi ña ndikaꞌan ra ña kan ke kundaa ini ndi ña ndixa ra yoꞌo kuvi va ra kuu Cristo, ra xaa sakaku na ñuu yuuvi yoꞌo ―kachi na.

Sandaꞌa Jesús seꞌe iin tiaa ra xachiñu nuu iin rey

43 Ra saa kuu ra ndiyaꞌa va uvi kii kan, ra saa kanata Jesús ñuu kan ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi Galilea va. 44 Ra “Ndia nii na kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi ra xätoꞌo na na mii ñuu na” kachi Jesús ndikaꞌan ra ta yachi. 45 Ra saa te ndixaa ra chi Galilea, ra na ndee ñuu kan ra vii ni ndakiꞌin na ra, saa chi te ndixaꞌan na viko pascua ñuu Jerusalén ra xini ndiꞌi va na ña xa ra.

46 Ra saa nandiko tuku Jesús chi ñuu Caná ña ndikun ndiaa Galilea nuu ndasa ra tiakuii vino. Ra yachin kan ndikaa iin ñuu ña nani Capernaum, ra ikan kanduꞌu iin tiaa ra xachiñu nuu ra rey Herodes ra Antipas, ra tiaa kan ra iyoo iin seꞌe ra, ra xa ra kuni kuvi va kuvi ra loꞌo kan. 47 Ra te kundaa ini ra xachiñu nuu ra rey kan ña kee Jesús ndia Judea ra xaa ra ndia chi Galilea, ra saa ndixaꞌan ra nuu Jesús ra xakundaꞌvi ra nuu ra, ña na kuꞌun ra xiꞌin ra veꞌe ra, ra sandaꞌa ra seꞌe ra, chi xa ra kuni kuvi va kuvi ra loꞌo seꞌe ra. 48 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ndoꞌo, ra kandïxa vi ndo yuꞌu tu na sä yu ña xituꞌun xiꞌin ña ndichi kuni ndo ―kachi ra xiꞌin tiaa kan.

49 Ra saa ndikaꞌan tiaa ra xachiñu nuu ra rey kan kachi ra saa:

―Tata, sa ña mani ra na koꞌo xiꞌin yu chi tu köo, ra kuvi va seꞌe yu ―kachi ra xiꞌin Jesús.

50 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Kuanuꞌu veꞌe kun, chi xa iyoo vaꞌa va seꞌe kun, Tata ―kachi ra xiꞌin ra.

Ra tiaa kan ra kandixa va ra ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra, ra saa ndakiꞌin ra kuanuꞌu ra veꞌe va ra. 51 Ra nani saa kuu ra ndikaa ra ichi kuaꞌan ra, saa xaa sava na xachiñu nuu ra ichi kan ndakutaꞌan na xiꞌin ra, ra ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:

―Xa nduvaꞌa va seꞌe kun ―kachi na xiꞌin ra.

52 Ra saa nindakatuꞌun ra na kachi ra saa:

―¿Ndia hora ke xaꞌa kuaꞌan kuvita loꞌo ña xiꞌin seꞌe yu? ―kachi ra xiꞌin na.

Ra saa ndikaꞌan na kachi na saa xiꞌin ra:

―Kuꞌva ka iin xikuaa kuni vi ke nuu kaꞌni seꞌe kun ―kachi na xiꞌin ra.

53 Ra saa ndakaꞌan ra iyoo seꞌe kan ña kuꞌva mii hora kan ke ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa: “Xa nduvaꞌa va seꞌe kun”, kachi ra. Ra mii ra xiꞌin na veꞌe ra ra kandixa ndiꞌi va na Jesús.

54 Ra ña yoꞌo ku ña xituꞌun ña uvi xa Jesús, te kee ra Judea ra nandiko ra xaa ra Galilea.

5

Sandaꞌa Jesús iin ra nduchiꞌña küvi kaka

1 Ra te ndiꞌi kuu ña yoꞌo, ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra chi ñuu Jerusalén, saa chi xa ndinumi tu ndatava na judío va iin viko. 2 Ra ñuu Jerusalén kan iyoo iin nuu nani yeꞌe ndikachi, ra ikan ndikaa iin pila nuu ñuꞌu tiakuii, ra xavaꞌa na korra siꞌin yuu yuꞌu ña ra saa tu maꞌñu va ña, ra ndasi xini nu, ra nuna ndiꞌi va tiañu siꞌin kan, ra vaꞌa yaꞌa na uꞌun saa xiyo va, ra Betesda ke nani ña tuꞌun hebreo. 3 Ra ikan ndee kuaꞌa ni na xiꞌi, na kuaa, na köo iin xiyo xaꞌa, xiꞌin na nduchiꞌña küvi kaka, ña ndiatu na kanda nuu tiakuii kan. 4 Saa chi iin kama suꞌva va ^nduxinu iin ra tatun Ndioxi ña sakanda ra tiakuii kan; ra yuvi na nuu vaꞌa kita ini tiakuii kan te ndiꞌi suꞌva kanda ra, ra ndia ndia ka mii kueꞌe ke xiꞌin na ra nduvaꞌa va na. 5 Ra tiañu na kan kanduꞌu iin tiaa, ra xa oko xaꞌun uni kuiya vi ke ndiee ndoꞌo ra. 6 Ra te xini Jesús ra ña kanduꞌu ra ikan, ra kundaa ini ra ña xa kuaꞌa ni kuiya ke kaa ra saa, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―¿A kuni kun nduvaꞌa kun? ―kachi ra xiꞌin ra. 7 Ra saa ndakuiin ra xiꞌi kan kachi ra saa:

―Tata, köo mii vi yuvi tiin yuꞌu ra chikaa na yuꞌu ini tiakuii kaa te kanda ra, ra te kuni yu kuꞌun yu kita yu, saa ra xa inka va na kita nuu yu, ―kachi ra xiꞌin Jesús.

8 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ndakoo, ra ndakiꞌin kun ixto kun ra kuaꞌan ―kachi ra xiꞌin ra.

9 Saa ra ndikun nduvaꞌa va tiaa kan ra saa ndakiꞌin ra ixto ra ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra. Ra kii yii ña ndakindiee va na ke nduvaꞌa ra. 10 Saa ndikaꞌan na judío xiꞌin tiaa ra nduvaꞌa kan kachi na saa:

―Köo ndiayu ña kaniꞌi kun ixto kun kaka kun vichin chi kii yii ndakindiee va yo kuvi ña ―kachi na xiꞌin ra.

11 Ra saa ndakuiin tiaa kan yuꞌu na kachi ra saa:

―Tiaa ra sandaꞌa yuꞌu, kuvi ra ndikaꞌan xiꞌin yu kachi ra saa: “Ndakiꞌin ixto kun ra kaka kuaꞌan”, kachi ra xiꞌin yu ―kachi ra xiꞌin na.

12 Ra saa nindakatuꞌun na ra kachi na saa:

―¿Yoo kuvi ra ndikaꞌan xiꞌin kun, ña ndakiꞌin kun ixto kun ra kuꞌun kun? ―kachi na xiꞌin ra. 13 Ndi su tiaa kan ra ndikundäa ini vi ra ndia tiaa kuvi ra sandaꞌa ñaꞌa, saa chi Jesús ra xa kita va ra tiañu yuvi ndee kan kuaꞌan ra. 14 Ra te ndiꞌi saa ndaniꞌi Jesús tiaa ra nduvaꞌa kan ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kotoꞌni, chi vichin ra xa nduvaꞌa va kun, ra ña kan ke xä ka kun kuachi, chi tu köo ra iyo ini kixi tundoꞌo ña chee vaꞌa ka nuu kun ―kachi Jesús xiꞌin ra.

15 Ra saa ndakiꞌin tiaa kan ndixaꞌan ra, ra ndatuꞌun ra xiꞌin ndia judío xaꞌa Jesús, chi Jesús va kuvi ra sandaꞌa ñaꞌa. 16 Ra xaꞌa ña sandaꞌa Jesús yuvi kii ndakindiee va ke ndixika nduku ndia judío tiin ndia ra, ra kaꞌni ndia ra. 17 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Tata yu, ra iin ndisaa kii va xachiñu ra, ña kan ke iin takundiꞌi kii ke xachiñu tu yuꞌu va ―kachi ra xiꞌin ndia.

18 Ra xaꞌa tuꞌun yoꞌo ke ndixika nduku ni ka na judío ña kaꞌni na Jesús, saa chi süvi niña kii yii ndakindiee na kuvi ña ndikanduu ra, chi ndikaꞌan tu ra ña kuu Iva ra Ndioxi va, ra iin kuvi va tu ra xiꞌin Ndioxi kachi ra, ña kan ke ndisaa ni ndia xiꞌin ra.

Iyoo ni ndiee Jesús saa chi seꞌe Ndioxi kuvi ra.

19 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ra kuu seꞌe Ndioxi, ra ndia nii chiñu loꞌo ke kuchüun ra sa vii ra xiꞌin ndiee mii ra; saa chi takundiꞌi chiñu ña ^xini ra ^xa Iva va ra ke ^xa ra. 20 Saa chi Iva ra, ra kuꞌvi ni va ini ra xini ra ra, ña kan ke ñaꞌa ra takundiꞌi va chiñu ña ^xa ra nuu ra; ra chiñu chee vaꞌa ka va ñaꞌa ra nuu ra kuni ndo, ra saa ke tiaa ni ka va ndakanda ini ndo. 21 Saa chi ta kuꞌva ^xa Iva ra ña sandatiaku ra na ndii, ra ^taxi ka ra ña kutiaku na, ra mii saa ke ^xa tu ra kuu seꞌe va ra, chi ^taxi tu ra kan va ña kutiaku na kuni mii ra taxi ra ña ndaꞌa. 22 Ra ra kuu Iva ra, ra ndia nii yuvi ku na xä ndaku ra kan kuachi xiꞌin vi, chi ndaꞌa ra kuu seꞌe va ra ke ndataxi ra takundiꞌi ndiayu ña sandaku ra kuachi xiꞌin na. 23 Saa ke vaꞌa na satoꞌo na ra ta kuꞌva xa na ña xatoꞌo na Iva ra. Chi yuvi na xïin satoꞌo ra kuu seꞌe Ndioxi, saa ra, xätoꞌo tu na Iva va ra, chi Iva ra kuvi ra tiꞌvi ñaꞌa vaxi va ra.

24 ’Ra ña ndixa ni ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi yuvi na xini soꞌo tuꞌun ña kaꞌan yu, ra kandixa tu na ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu, ra na kan kuvi na niꞌi kutiaku ndia ndikaa ndikuꞌun; ra küꞌun ka na nuu ndoꞌo na, saa chi xa ndikaku va na nuu ña kuvi na, ra xa na kutiaku va kuvi na vichin. 25 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi vaxi kii, ra xa mii kii vichin kuvi va ña kuni soꞌo na ndii tachi ra kuu seꞌe Ndioxi; ra na kuiin kuni soꞌo kuvi na niꞌi kutiaku va. 26 Chi ta kuꞌva iyoo Ndioxi ña kuu mii ra ndiee ra ^taxi ra ña tiaku yuvi, ra saa ke iyoo tu ra kuu seꞌe va ra, saa chi mii Ndioxi kuvi tu ra taxi ndiayu ndaꞌa ra kuu seꞌe va ra, ña taxi ra ña kutiaku yuvi. 27 Ra taxi tu ra ndiayu ndaꞌa ra ña sandaku ra kuachi xiꞌin takundiꞌi yuvi va, xaꞌa ña kuu ra ra xaa ña yuuvi yoꞌo. 28 Ra na ndakända ni ini ndo xaꞌa ña kaꞌan yu ña yoꞌo xiꞌin ndo, saa chi vaxi kii ra takundiꞌi na xa ndixiꞌi ndoꞌni tixi ñuꞌu ra kuni va soꞌo na tachi ra. 29 Ra na xa ña vaꞌa, ra ndakoyo na kan yavi nuu ninduxin na na, ra ndatiaku na ña kutiaku va na; ndi su na xa ña väꞌa, ra ndakoyo tu na kan va yavi nuu ninduxin na na, ra ndatiaku na kan ña kuꞌun na chi nuu ndoꞌo va na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Kaꞌan Jesús xaꞌa na ndakuiin xaꞌa chiñu ña ^xa ra

30 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Yuꞌu, ra süvi xiꞌin ndiayu mii yu ke xa ndaku yu kuachi xiꞌin yuvi, chi xiꞌin ndiayu Tata yu ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu ke xa ndaku yu ña xiꞌin na, ra ndaku ni va ^tiin yu kuachi xiꞌin na. 31 Ra tu na kaꞌan vaꞌa ni yu xaꞌa mii yu nuu ndo, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña saa chi ra xavaꞌa ini va kuvi yu, kachi ndo. 32 Ndi su iyoo va iin tiaa ra ndakuiin xaꞌa yu, ra kundaa ini yu chi ña kaꞌan ra kan, ra ña ndixa ni va kuvi ña. 33 Ra mii ndo kuvi ndo tiꞌvi yuvi ña ndixaꞌan na nindakatuꞌun na ra Juan va, ra mii ña ndaa va ke ndatuꞌun ra xiꞌin ndo. 34 Ndi su yuꞌu ra xiniñüꞌu vi yu ndia nii yuvi ña kaꞌan vaꞌa na xaꞌa yu, chi ña kuni yu kaku va ndo ke, kaꞌan yu ña yoꞌo xiꞌin ndo. 35 Ra ra Juan ra ta iyoo iin ñùꞌù ña vaꞌa ni tuun va ke ndixiyo ra kan, ra xiin va ndo kusii ini ndo xiꞌin ñùꞌù yeꞌe ña kuu mii ra iin kani loꞌo. 36 Ndi su chee ni ka va iin ña ndakuiin xaꞌa yuꞌu nuu tuꞌun ña ndikaꞌan ra Juan, saa chi chiñu ña xa va yu ke ndakuiin xaꞌa yu, ra Tata yu Ndioxi va kuvi ra taxi chiñu yoꞌo ndaꞌa yu ña saxinu yu nuu ña, ra mii chiñu yoꞌo ke ndakuiin tu xaꞌa va yu ña tiꞌvi ra yuꞌu vaxi yu. 37 Ra tata yu, ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu, ra ndakuiin tu ra kan va xaꞌa yu; ra ndoꞌo, ra ndia nii ichi ke täan kuni soꞌo ndo tachi vi ra, ra nii täan kuni tu ndo ndixaa kaa va tu ra, 38 ra nii tuꞌun tu ra ke köo nima vi ndo, saa chi xïin ndo kandixa ndo ra tiꞌvi ra xaa. 39 Ra tiaa ni va vii ^kaꞌvi ndo tuꞌun Ndioxi, saa chi nuu ña ñaa ke ndiatu ndo ndaniꞌi ndo ña kutiaku ndo ndia ndikaa ndikuꞌun va, ra tu na kundaa ini ndo chi xaꞌa yuꞌu va ke ndakani ña; 40 ra xïin ndo kixi ndo nuu yuꞌu, ra ^taxi ña kutiaku ndo ndia ndikaa ndikuꞌun.

41 ’Yuꞌu ra xiniñüꞌu yu ña kaꞌan vaꞌa ni yuvi xaꞌa yu. 42 Ra xa kundaa tu ini yu, ndia kuꞌva ke íin va ndo, chi ndoꞌo ra kuëe kuꞌvi ini ndo xini ndo Ndioxi. 43 Ra yuꞌu, ra xiꞌin ndiayu Tata va yu ke vaxi yu, ra xïin ndo kandixa ndo yuꞌu, ra tu inka tu na na kixi xiꞌin ndiayu mii, saa ra ndakiꞌin mani va ndo na kan. 44 ¿Ra ni ke sa ndo ña vaꞌa kandixa ndo tuvi ndo, tu niña ndo ndasakaꞌnu taꞌan mii va kuvi ndo, ra xïin ndo nanduku ndo ña kaꞌnu ña taxi indaa Ndioxi ra tiaku? 45 Ra ndakäni ini ndo ña kaꞌán ndo saa, ña taxi yuꞌu kuachi xaꞌa ndo nuu Tata yu Ndioxi. Chi ra ^taxi kuachi xaꞌa ndo kuvi ra Moisés va, ra ra kan kuvi tu ra ndiaa ni ini va ndo. 46 Ra tu ndixa kandixa ndo ra Moisés, saa ra kandixa tu ndo yuꞌu va, chi xaꞌa yuꞌu ke kaꞌan tuꞌun Ndioxi ña tiaa ra Moisés va. 47 Ndi su tu xïin va tu ndo kandixa ndo ña tiaa ra Moisés, saa ra, ¿ndixaa sa ndo kandixa ndo ña kaꞌan yuꞌu tu saa? ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

6

^Sakuxi Jesús uꞌun mil yuvi

1 Te ndiꞌi yoꞌo, saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra chi inka xiyo yuꞌu tiañuꞌu ra ndikaa chi Galilea, ra suvi mii ra kan ku tu ra nani Tiberias va. 2 Ra iin tiaꞌndia chee yuvi ndikun kuaꞌan sata ra, saa chi xini na ^xa ra ña xituꞌun ña sandaꞌa ra na xiꞌi. 3 Ra saa ndaa Jesús xini iin iku, ra ikan ndakunduꞌu ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra. 4 Ra xa ninumi ni va koo viko pascua, viko ña ndatava mii na judío. 5 Ra te ndakutoꞌni Jesús ra saa xini ra iin tiaꞌndia chee yuvi ndikun xaa nuu nduꞌu ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra Felipe kachi ra saa:

―¿Ndia mii kuꞌun yo sata yo ñaꞌa kuxi yuvi kaa ra kuaꞌa ni kuvi na? ―kachi ra xiꞌin ra.

6 Ndi su ra ixtondoso va Jesús kuvi ra Felipe ña kachi ra saa xiꞌin ra; saa chi xa xini vaꞌa va mii ra ni ke sa ra. 7 Ra saa ndakuiin ra Felipe kachi ra saa:

―Nii uvi ciento denario va xita na sata yo, ra kïta mii vi ña kuxi na chi tiaa ni kuaꞌa kuvi na ―kachi ra xiꞌin Jesús.

8 Ra saa ndikaꞌan iin ra itaꞌan xiꞌin Jesús, ra nani Andrés, ñani ra Simón Pedro kachi ra saa:

9 ―Yoꞌo xika iin ra loꞌo ra niꞌi ra uꞌun xita ña cebada, ra niꞌi tu uvi tiaka vali va, ndi su kïta vi ña yoꞌo kuxi yuvi yoꞌo, chi kuaꞌa ni kuvi na ―kachi ra.

10 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa:

―Kaꞌan ndo xiꞌin takundiꞌi na ña na ndakundee vii na ―kachi ra xiꞌin ndia.

Ra iyoo ka vi itia kuii vali nuu ñuꞌu kan, ra saa ndakundee vii na nuu itia kan, ra kuꞌva uꞌun mil kuvi niña tiaa va. 11 Ra saa kiꞌin Jesús xita, ra ndataxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, ra saa ndataꞌvi ra ña xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndia kan ndataꞌvi tu ña xiꞌin yuvi na ndakundee nuu itia kan va. Ra mii saa xa tu ra xiꞌin tiaka vali kan va, ra xixi takundiꞌi va yuvi kan ndiakua nditiandiaa ini na. 12 Ra te ndiꞌi nditiandiaa ini na xixi na, saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ndakaya ndo ñaꞌñu ña nindoo ndoso yuꞌu na, ra saa ke ndia nii loꞌo ña na ndïꞌi xaꞌa ―kachi ra xiꞌin ndia.

13 Ra saa ndakaya ndia ña, ra nuu uꞌun ixta ña cebada kan, ra uxi uvi ka vi tuka sakutu ndia xiꞌin ñaꞌñu ña nindoo ndoso. 14 Ra te xini yuvi kan ña xituꞌun xa Jesús, ra saa ndikaꞌan na kachi na saa:

―Ña ndixa ke ra kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi, ra iyoo tuꞌun kixi nuu ña yuuvi yoꞌo kuvi ndixa va ra yoꞌo ―*kachi na.

15 Ndi su te kundaa ini Jesús ña kuni na kundiaka nduxa na ra kuꞌun ra xiꞌin na, ra ndasa na ra rey kuni na, saa ra kuxiyo tuku ra nuu va na, ra ndakiꞌin mituꞌun saa ra kuaꞌan ra chi iku sukun va.

Xika Jesús nuu tiakuii

16 Ra te xa kuaꞌan kuñuu saa nduxinu ndia itaꞌan xiꞌin ra chi yuꞌu tiañuꞌu kan. 17 Ra ikan ndandaa ndia ini iin itun xika nuu mini ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia xiꞌin nu chi ñuu Capernaum va. Ra saa xa kuaꞌan kuñuu vaꞌa va, ra köo Jesús xaa niꞌi taꞌan xiꞌin ndia. 18 Ra saa xaꞌa iin ndakundichi ndakundichi nuu tiañuꞌu kan, ^xa tachi, chi ndiee ka vi xaꞌa xika ña. 19 Ra te xa kuxika ndia kuaꞌan ndia ta kuꞌva uꞌun a i̱ñu̱ mil metro, saa ra xini va ndia Jesús xika ra nuu tiakuii kan xaa ra sata ndia, saa ra ndiyuꞌvi ka vi ndia. 20 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¡Kuayüꞌvi ndo, chi yuꞌu va kuvi ra! ―kachi ra xiꞌin ndia.

21 Saa ra kusii ka vi ini ndia ra ndakiꞌin ndia ra, ra nandaa ra ini barca kan kuaꞌan ra xiꞌin va ndia, saa ra iin kuu suꞌva va, saa ra xa ndixaa va ndia chi nu kuaꞌan ndia.

Nanduku na Jesús

22 Ra te ndituvi inka kii, ra saa xaa tuku va yuvi nuu xa Jesús ña xituꞌun ña ndiatu na ndakutaꞌan na xiꞌin Jesús, chi ndixïni na ña ndaa ra ini barca kan kuꞌun ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, chi niña mii va ndia kuvi ndia kuaꞌan xiꞌin indaa saa barca tu xindichi kan. 23 Ra saa kuu na ndita na, saa ra xaa va sava barca tu kee chi ñuu Tiberias, suvi mii kan va, ra ikan kuu nuu ndataxi Jesús tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa xita ña taxi ra xixi na. 24 Saa te kundaa ini yuvi na xa ndee ndiatu kan, xiꞌin na kee ñuu Tiberias ña köo Jesús, ra nii ndia itaꞌan xiꞌin ra kuvi ndia köo, ra saa nandaa takundiꞌi na ini barca tu ndixaa xiꞌin na kee ñuu Tiberias, ra ndakiꞌin na kuaꞌan na chi ñuu Capernaum ña nanduku na Jesús va.

Jesús ku ixta ña taxi ña kutiaku yuvi

25 Ra te ndixaa yuvi kan chi inka xiyo yuꞌu tiañuꞌu, ra ikan ndaniꞌi taꞌan na xiꞌin Jesús, ra saa ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:

―Tata Maestro, ¿ama xaa kun yoꞌo? ―*kachi na xiꞌin ra.

26 Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin na:

―Ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi xaꞌa ña taxi yu ixta xixi ndo ra ndiakua nditiandiaa ini va ndo ke nanduku ndo yuꞌu, chi süvi vi ndixa xaꞌa ña xituꞌun ña xa yu xini ndo ke nanduku ndo yuꞌu. 27 Ra na sä chiñu ndo xaꞌa ñaꞌa ña xixi ndo ña ndiꞌi xaꞌa, chi na sa chiñu ndo xaꞌa ñaꞌa kuxi ndo ña kuëe ndiꞌi xaꞌa, ñaꞌa ña taxi ña kutiaku ndo, ndia ndikaa ndikuꞌun. Ra ñaꞌa ña kuxi ndo ra kutiaku ndo kan, ra ra xaa yoꞌo vichin va kuvi ra taxi ña, saa chi Tata ra Ndioxi va kuvi ra taxi ndiayu ndaꞌa ra ña sa ra ña ―kachi ra.

28 Ra saa ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:

―¿Ni ke xiniñuꞌu sa ndi ña vaꞌa sanduvi ndi chiñu ña kuni Ndioxi? ―kachi na xiꞌin ra.

29 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Chiñu ña kuni Ndioxi sa ndo ke, na kandixa ndo tiaa ra tiꞌvi ra xaa nuu va ndo ―kachi ra xiꞌin na. 30 Saa ndakuiin na kachi na saa xiꞌin ra:

―¿Ndia ña ku iin ña xituꞌun sa kun kuni ndi, ra vaꞌa kandixa ndi yoꞌo? ¿Ra a väꞌa ndikun na sa kun ña kuni va ndi? ―kachi na xiꞌin ra. 31 Ra ndikaꞌan ka na xiꞌin ra kachi na saa:

―Na xii xikua ndi ra ixta ña nani maná va ke xixi na kan iku yuu nuu xindoꞌni na, ta kuꞌva kachi mii tuꞌun Ndioxi va: “Saa chi ra Moisés ra ixta ña kee ndivi va ke taxi ra xixi na” ―kachi na xiꞌin Jesús.

32 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo: Saa chi süvi ndixa ra Moisés kuvi ra nditaxi ixta ña kee ndivi xixi na, chi Tata yu Ndioxi va kuvi ra taxi ña, ra ^taxi tu ra ixta ña ndixa, ña kee ndivi kuxi tu ndoꞌo vichin va. 33 Ra ixta ña taxi Ndioxi kuvi tiaa ra kee ndivi ra xaa ra nuu ña yuuvi yoꞌo vichin, ra ^taxi ra ña kutiaku takundiꞌi va na yuuvi ―kachi Jesús xiꞌin na.

34 Ra saa ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:

―Tata, taxi ixta ña kaꞌan kun xaꞌa ñaa kuxi ndi iin ndisaa kii ―kachi na xiꞌin ra.

35 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Yuꞌu kuvi ra kuu ixta ña ^taxi ña kutiaku yuvi. Ra na vaxi nuu yuꞌu, ra ndia nii ka kii käꞌun ini na, ra na kandixa yuꞌu, ra ndia nii ka tu kii ïchi ini na tiakuii va. 36 Ra xa ta kachi yu ndikaꞌan yu xiꞌin va ndo, chi ndoꞌo, ra xa xini nuu va ndo yuꞌu, ndi su kuëe kandixa ndo yuꞌu. 37 Ra takundiꞌi yuvi na taxi Tata yu Ndioxi ndaꞌa yu, ra vaxi na nuu va yu, ra na vaxi nuu yu, ra täva yu na keꞌe. 38 Saa chi yuꞌu, ra ña kee yu ndivi vaxi yu, ra ndixäa yu ña sa yu ña kuni mii yu, chi ña xiniñuꞌu sa yu ke na saxinu yu nuu chiñu Tata yu Ndioxi, ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu. 39 Ra chiñu ña kuni Tata yu Ndioxi ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu ke na sandoñüꞌu yu ndia nii yuvi na taxi ra ndaꞌa yu, chi ña kuni ra kan ke na sandatiaku yu na kii ña vaxi va. 40 Ra ña kuni ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu ke: na ndoñüꞌu takundiꞌi yuvi na xitoꞌni nuu yu ra kandixa na yuꞌu, ra na kan kuvi na kutiaku ndia ndikaa ndikuꞌun; ra yuꞌu kuvi ra sandatiaku ñaꞌa kii ña vaxi ―kachi ra.

41 Ra saa xaꞌa na judío kañaꞌa na xaꞌa Jesús, chi ndikaꞌan ra kachi ra saa: “Yuꞌu ku ra kuu ixta ña kee ndivi” ―kachi ra. 42 Ra saa ndikaꞌan na xaꞌa ra kachi na saa:

―¿A su Jesús yoꞌo, ra seꞌe ra José va kuvi ra? Xini yo iva ra, ra saa tu siꞌi va ra. ¿Ra nichuun ke kaꞌan ra ña kee ra ndivi? ―*kachi na.

43 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Xavaꞌa käꞌan ñaꞌa ndo xaꞌa yu. 44 Saa chi ndia nii na küvi kixi nuu yuꞌu, tu süvi tata yu Ndioxi ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu taxi na ndaꞌa yu, ra sandatiaku yu na kii ña vaxi. 45 Ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa na ndikaꞌan tuꞌun ra xinaꞌa, ña kachi suꞌva: “Mii va Ndioxi kuvi ra sañaꞌa takundiꞌi yuvi.” Ra takundiꞌi na xini soꞌo ña kaꞌan Tata yo Ndioxi, ra kutuꞌva na ña kaꞌan ra, ra na kan kuvi na vaxi nuu yu vichin va.

46 ’Ra ña kachi yu suꞌva xiꞌin ndo, ra küni kachi ña, ña xa xini nuu na Tata yo Ndioxi, chi indaa mituꞌun ra kee ndivi va kuvi ra xini nuu Tata yo Ndioxi. 47 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo; chi yuvi na kandixa yuꞌu, ra niꞌi va na kan ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun xiꞌin Ndioxi. 48 Saa chi yuꞌu kuvi ra kuu ixta ña ^taxi ña kutiaku va na. 49 Ra na kundaa ini ndo: Chi na xii xikua ndo ra xixi va na ñaꞌa ña nani maná iku yuu, ra ndixiꞌi va tu na, 50 ndi su yuꞌu ra ixta ña kee ndivi va ke kaꞌan yu xiꞌin ndo xaꞌa; ra na kuxi ixta yoꞌo, ra küvi ka na. 51 Ra Yuꞌu va kuvi ra kuu ixta ña tiaku ña kee ndivi; ra na kuxi ixta yoꞌo kuvi na kutiaku iin ndisaa kii iin ndisaa tiempo va; Ra ixta ña taxi yu kuxi na, kuvi iki kuñu va yu. Ra taxi yu ña xaꞌa ña kutiaku na yuuvi va ―kachi ra xiꞌin na.

52 Ra saa xaꞌa na judío kan ndatuꞌun kuachi na xiꞌin taꞌan na kachi na saa:

―¿Ni ke sa ra yoꞌo ña taxi ra kuñu ra kaxi yo? ―kachi na.

53 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi tu na käxi ndo kuñu ra kuu Seꞌe Ndioxi, ra köꞌo tu ndo nii ra, saa ra kuchüun vi ndo kutiaku ndo. 54 Ra na kaxi kuñu yu, ra koꞌo na nii yu, ra na kan kuvi na niꞌi kutiaku ndiaa ndikaa ndikuꞌun, ra sandatiaku tu yu na kii ña vaxi va. 55 Saa chi kuñu yu kuvi ñaꞌa ña ndixa xixi na, ra nii yu kuvi ndixa ndutia ra xiꞌi va na. 56 Ra yuvi na kaxi kuñu yu, ra koꞌo na nii yu, ra na kan kuvi na ndikun yuꞌu, ra yuꞌu tu íin xiꞌin na kan va. 57 Ra Tata yo Ndioxi ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu, ra ra tiaku va kuvi ra, ña kan ke vaꞌa tiaku yu, ra yuvi na kaxi kuñu yuꞌu, ra kutiaku tu na kan va xiꞌin yu. 58 Ra ixta ña kee ndivi, ña kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin ndo yoꞌo, ra süvi taꞌan ixta ña nani maná ña xixi na xii xikua ndo, ra ndixiꞌi va tu na kuvi ña, chi xa siin va kuvi ña yoꞌo, chi na kuxi ña yoꞌo, ra iin ndisaa kii iin ndisaa tiempo ke kutiaku va na ―kachi ra xiꞌin na.

59 Ra takundiꞌi ña yoꞌo ke sañaꞌa Jesús yuvi ini veꞌe ñuꞌu ña íin ñuu Capernaum.

Tuꞌun ña taxi ña kutiaku yuvi

60 Ra te xini soꞌo na itaꞌan xiꞌin Jesús tuꞌun ña ndikaꞌan ra, ra saa ndikaꞌan na kachi na saa:

―Tiaa ni ndaku tuꞌun ña kaꞌan ra yoꞌo, ¿ra yoo ku na kundiee saxinu nuu ña? ―kachi na.

61 Ra xa kundaa va ini Jesús ña ndatuꞌun kuachi ni na itaꞌan xiꞌin ra xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―¿A ^tixuꞌvi ni ini ndo xiꞌin tuꞌun yoꞌo? 62 Tu saa, ¿ra ni ke sa tu ndo tu na kuni ndo nandaa yuꞌu ra xaa yoꞌo chi ndivi nuu xinduꞌu yu ta yachi? ―kachi ra xiꞌin na. 63 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Tachi Ndioxi va kuvi ña taxi ña tiaku; ra ndiee ña kuu mii yuvi ra köo mii ña kuchuun ña sa vi ña. Ra tuꞌun ña ndikaꞌan yu xiꞌin ndo, ke taxi ña tiaku nima yuvi va. 64 Ndi su sava ndo ra kandïxa vi ndo yuꞌu ―kachi ra xiꞌin na.

Ra suꞌva ke kachi Jesús xiꞌin na, saa chi ndia ta kii xaꞌa vi ke xa kundaa ini ra, yoo kuvi na ndikandïxa ñaꞌa, ra xa kundaa tu ini ra, yoo kuvi ra xiko ñaꞌa nuu na sáa̱ ini va. 65 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ra xaꞌa ña yoꞌo va ke ndikaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ndia nii yuvi, küvi kixi nuu yu, tu süvi Tata yo Ndioxi kuvi ra taxi na ―kachi ra xiꞌin na.

66 Ra mii kii kan ra kuaꞌa ni na itaꞌan xiꞌin Jesús nandiko kuaꞌan, ra ndixïka ka na xiꞌin ra. 67 Ra saa ndindakatuꞌun Jesús ndia uxi uvi ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―¿A kuꞌun tu ndoꞌo va xiꞌin na, kuni ndo? ―kachi ra xiꞌin ndia.

68 Ra saa ndakuiin ra Simón Pedro kachi ra saa:

―Tata, ¿yoo nuu ka ke kuꞌun ndi? Ra xa tuꞌun ña kaꞌan kun ke taxi ña kutiaku va ndi. 69 Ra nduꞌu, ra xa kandixa va ndi, ra kundaa ini ndi ña kuu kun Cristo, Seꞌe Ndioxi ra tiaku va ―kachi ra xiꞌin Jesús.

70 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿A su yuꞌu kuvi ra ndikaxin uxi uvi saa va ndo? Ndi su, iin ndoꞌo kuvi ndia kuu timiaꞌa va ―kachi ra xiꞌin ndia.

71 Ra ña kachi ra saa, ra xaꞌa ra Judas Iscariote, seꞌe ra Simón va ke ndikaꞌan ra, saa chi ra Judas kuvi ra ndataxi ra ndaꞌa na sáa̱ ini xini ñaꞌa, ra ra yoꞌo ku ra xitaꞌan xiꞌin ndia ña kuu ndia uxi uvi ña xitaꞌan ndia xiꞌin Jesús va.

7

Ndia ñani Jesús ra ndikandïxa ndia ra

1 Ra suvi mii ñuu ña ndoꞌni chi Galilea kan ke, ndixika niꞌni va Jesús tiempo kan, saa chi ndiküni ra koo ra chi Judea, saa chi na judío ra na xika nduku va ku na ña kaꞌni na ra. 2 Ra nani saa kuu Jesús xika ra, saa ra xa kuaꞌan kuyachin ni tu koo viko ña ndatava na judío, ta kuiya ta kuiya va, ña xavaꞌa na veꞌe tuvixin vali ndee na. 3 Ra xaꞌa ña kan ke ndikaꞌan ndia ñani Jesús xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Kanata ñuu yoꞌo, ra kuaꞌan chi Judea, ña vaꞌa na kuni tu na ndikun sata kun na ndee kan va chiñu ña xa kun. 4 Saa chi iin tiaa ra kuni ña na kundaa ndiꞌi ini yuvi xaꞌa ra, ra xä seꞌe ra chiñu. Ra ña kan ke yoꞌo, ra chiñu ña xa kun ra na sa kun ña kuni takundiꞌi va yuvi ―kachi ndia xiꞌin ra.

5 Saa chi nii ndia ñani ra, ra ndikandïxa vi ndia ra. 6 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Täan xaa kii ña kuꞌun yu, ndi su nuu ndoꞌo ra ndia ndia ka mii kii ra ña vaꞌa kuvi va ña. 7 Saa chi na yuuvi yoꞌo, ra küvi vi kundasi na ndoꞌo, ndi su kundasi va na yuꞌu, xaꞌa ña kaꞌan yu xiꞌin na ña xa na chiñu ña väꞌa. 8 Ña kan ke na kuꞌun mii va ndo viko, chi yuꞌu ra küꞌun yu, saa chi täan xa kii ña kuꞌun yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

9 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan Jesús tuꞌun yoꞌo xiꞌin ndia, ra saa nindoo ra chi Galilea va.

Kuaꞌan Jesús viko ña ndatava na judío

10 Ra te xa ndakiꞌin ndia ñani ra kuaꞌan ndia, ra saa ndakiꞌin tu mii va ra kuaꞌan ra viko kan, ndi kuäꞌan tuvi ra, chi kuaꞌan seꞌe va ra. 11 Ra ndanduku ni va na judío ra viko kan, ra ndikaꞌan na kachi na saa:

―¿Ndia chi xika tiaa kan? ―kachi na.

12 Ra yuvi kan ra iin niniꞌi kaꞌan na xaꞌa ra. Ra sava na kaꞌan kachi na saa: “Ra vaꞌa va kuvi ra”, kachi na. Ra sava tu na kaꞌan kachi saa: “Süvi ra vaꞌa kuvi ra, chi ra sandaꞌvi yuvi va kuvi ra”, kachi na.

13 Ra ndia nii na ndiküvi kaꞌan tuvi xaꞌa Jesús, xaꞌa ña iyuꞌvi na nuu na judío.

14 Ra te xa nditaꞌvi sava viko kan, ra saa ndikiꞌvi Jesús kuaꞌan ra nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ra xaꞌa ra sañaꞌa ra. 15 Saa ra iin ndakanda ini na judío kan ra kachi na saa:

―¿Ni ke ^xa tiaa yoꞌo ña xini ni ra, ra ndikäꞌvi ra xaꞌa tuꞌun Ndioxi veꞌe ñuꞌu? ―kachi na.

16 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Ña sañaꞌa yu, ra süvi ña sandaku mii yu kuvi ña, chi ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu kuvi ra ^taxi ña. 17 Ra na kuni sa ña kaꞌan Ndioxi, ra ndakuni va na a ndixa Ndioxi ku ra taxi ña sañaꞌa yu, a ña sandaku ini mii va yu kuvi ña. 18 Saa chi ra kaꞌan ña ^ndaku ini mii, ra ña kuni ra ña na satoꞌo ni yuvi va ra ke kaꞌan ra; ndi su ra kuni ña na satoꞌo ni na ra tiꞌvi ñaꞌa vaxi ra, ra ña ndaa va kaꞌan ra, ra sandäꞌvi ra.

19 ’Ra ndoꞌo, ra ña ndixa ke iyoo va ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa ndo, ndi su ndia nii ndo xïin kandixa ña. ¿Nichuun kuni ndo kaꞌni ndo yuꞌu? ―kachi ra xiꞌin na.

20 Ra saa ndakuiin takundiꞌi yuvi kan kachi na saa:

―Tachi ndivaꞌa va ke iyoo xiꞌin kun, saa chi ¿yoo ku na kuni kaꞌni yoꞌo? ―kachi na.

21 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Xaꞌa ña xa yu iin ña xituꞌun kii ndakindiee yo ke ndiee ni ndakanda ini ndo. 22 Ndi su xachiñu tu ndoꞌo va kii ña ndakindiee yo, chi xaꞌndia va ndo ñii loꞌo xini kaꞌa tiaa vali seꞌe ndo, ña saxinu ndo ndiayu ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa ndo (ra süvi vi ra Moisés kuvi ra nindakoo ña, chi na xii xikua va ndo kuvi na xa ña). 23 Ra tu xaꞌa ña küni ndo kanduu ndo ndiayu ña ndakoo ra Moisés va ke xaꞌndia ndo ñii xini kaꞌa seꞌe tiaa vali ndo kii ña ndakindiee yo, ra na kundaa ini ndo, chi ña vaꞌa ke xa tu yuꞌu va kii ña ndakindiee yo, saa chi iin tiaa ka vi sandaꞌa yu, ¿ra nichuun sáa̱ ndo xiꞌin yu? 24 Ra na sandäku ndo kuachi ta kuꞌva tuvi mii ndo, chi xiꞌna ka va na kundaa vaꞌa ini ndo ndia kuꞌva ke iyoo iin chiñu ra saa ke vaꞌa sandaku ndo iin kuachi xiꞌin mii ña ndaa ―kachi ra xiꞌin na.

Kaꞌan Jesús ndia chi ke kee ra

25 Ra saa xaꞌa sava mii na ñuu Jerusalén kan kaꞌan na kachi na saa:

―¿A süvi ra yoꞌo, kuvi ra xika nduku na kaꞌni na? 26 Ra yoꞌo va tu íin ra kaꞌan ndoso ra nuu takundiꞌi yuvi, ra köo mii na kaꞌan xiꞌin vi ra. ¿Ra a Cristo ku ndixa va ra tuvi na chiñu? 27 Ndi su ra yoꞌo, ra xini va yo ndia ke kee ra, ra te xa na kixi ra kuu Cristo ra ndia nii na kundäa ini ndia mii ke kee vi ra kan ―kachi na.

28 Ra saa kuu Jesús íin ra sañaꞌa ra na nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu kan, ra kundaa va ini ra ña kaꞌan na xaꞌa ra, ra saa ndiee ka vi ndoniꞌi ra tachi ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―^Xini ndo yuꞌu, ra ^xini tu ndo ñuu va yu tuvi, ndo, ndi su na kundaa ini ndo, chi süvi ña kuni mii yu ke vaxi yu, chi iyoo va iin ra ndaa, ra ra kan va kuvi ra tiꞌvi yuꞌu ña vaxi yu, ra ndoꞌo, ra xïni vi ndo ra. 29 Ndi su yuꞌu ra xini va yu ra, chi nuu ra kan ke kee va yu vaxi yu, chi ra kan kuvi ra tiꞌvi yuꞌu va ―kachi ra.

30 Ra saa xaꞌa sava na kuni tiin na Jesús ña chikaa na ra veꞌe kàà, ndi su ndia nii na ndixändiee ini ña tiin na ra, saa chi täan xaa kii ña tiin na ra. 31 Ra kuaꞌa ni na ndee ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan, ra kandixa va na Jesús, ra ndikaꞌan na ^kachi na saa:

―Te na xaa ra kuu Cristo, ¿ra a kuaꞌa ni ka va ña xituꞌun sa ra kan, nuu ña ^xa ra yoꞌo? ―kachi na.

Xaꞌndia na fariseo chiñu nuu ndia kumisio ña na tiin ndia Jesús

32 Ra saa xini soꞌo na fariseo ña ndiee ni kaꞌan yuvi kan xaꞌa Jesús, ra saa ndakutaꞌan na xiꞌin na xikuaꞌa nuu ndia sutu ra xaꞌndia na chiñu nuu ndia kumisio ndiaa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan, ña na tiin ndia Jesús. 33 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin yuvi kan kachi ra saa:

―Saloꞌo ni va tiempo íin yu xiꞌin ndo, saa ra nandiko yu kuꞌun yu nuu ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu. 34 Ra ndoꞌo, ra nanduku ni va ndo yuꞌu, ndi su ndanïꞌi ndo yuꞌu, ra nii nuu kuꞌun yu koo yu ke kuchüun ndo kuꞌun vi ndo ―kachi ra.

35 Ra saa xaꞌa na judío kan ndakatuꞌun taꞌan na kachi na saa:

―¿Ndia chi ke kuꞌun ra yoꞌo ña kaꞌan ra, ña ndanïꞌi yo ra? ¿A nuu na taꞌan yo, na xinuꞌni kuaꞌan ndoꞌni tiañu na griego ke kuꞌun ra, ra ikan sañaꞌa ra na griego kan va? 36 ¿Ra ni ke kuni kachi tuꞌun yoꞌo ña ndikaꞌan ra ña xiꞌin yo: “Nanduku ndo yuꞌu, ndi su ndanïꞌi ndo yuꞌu, ra nii nuu kuꞌun yu koo yu, kuchüun ndo xaa vi ndo kachi ra”? ―kachi na.

Itia ra taxi ña kutiaku yuvi

37 Ra kii ña ndiꞌi viko kan kuvi iin kii ña tiaa ni ka va ndasakaꞌnu na judío. Ra mii kii kan ke ndakundichi Jesús ra ndiee ka vi ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Tu ndia ndo ndachi ini, ra naꞌa ndo nuu yu, ra yuꞌu taxi tiakuii koꞌo ndo. 38 Ra yuvi na kandixa yuꞌu, ra ini vi na ke kana iin itia kaꞌnu, ra tiakuii ra taxi ña tiaku yuvi va kuvi ra, ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ―kachi ra xiꞌin na.

39 Ra ña ndikaꞌan Jesús tuꞌun yoꞌo xiꞌin na, ra xaꞌa Tachi Yii Ndioxi ña xinu koo xiꞌin takundiꞌi na kandixa tuꞌun va ra ke ndikaꞌan ra ña; saa chi täan xaa vi Tachi Yii Ndioxi ña koo ña xiꞌin na, chi täan nandiko Jesús kunuꞌu ra ndivi.

Ndataꞌvi taꞌan ndiꞌi yuvi xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan Jesús

40 Ra saa te xini soꞌo sava na ndita tiañu yuvi kan, tuꞌun ña ndikaꞌan Jesús, ra saa ndikaꞌan na kachi na saa:

―Tiaa yoꞌo kuvi ndixa va ra vaxi kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi ―kachi na.

41 Ra sava tu na kaꞌan kachi saa:

―Ra yoꞌo kuvi ra kuu Cristo va ―kachi na.

Ra inka tu na kaꞌan kachi saa:

―¿Ama kee Cristo chi Galilea? Këe ra chi kan. 42 Saa chi Cristo, ra seꞌe xikua ra rey David va ke xiniñuꞌu kuu ra, ra ñuu Belén nuu ndixiyo ra rey David va ke kee ra, kachi tuꞌun Ndioxi ―kachi na.

43 Ra saa taꞌvi taꞌan ndiꞌi va yuvi kan xaꞌa Jesús. 44 Ra saa kuni sava na tiin na Jesús kuꞌun ra veꞌe kàà, ndi su ndia nii na ndixändiee ini ña tiin na ra.

Na chiñu ra ndixïin na kandixa na Jesús

45 Ra saa nandiko ndia kumisio, ndia kuaꞌan tiin Jesús ndaxaa ndia nuu ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu ndia sutu xiꞌin ndia fariseo, ra nindakatuꞌun ndia ndia kachi ndia saa:

―¿Nichuun ndixïndiaka ndo ra kixi ndo? ―kachi ndia xiꞌin ndia. 46 Ra saa ndakuiin ndia kumisio kan kachi ndia saa:

―¡Ndia nii tiaa ra täan kaꞌan ra taꞌan tuꞌun ña kaꞌan ra kan! ―kachi ndia.

47 Ra saa ndakuiin ndia fariseo kachi ndia saa xiꞌin ndia:

―¿A kuchuun tu ra sandaꞌvi ra ndoꞌo va? 48 ¿A kandixa ndia kunaꞌnu nuu ndo ra, tuvi ndo? ¿A ndia kunaꞌnu nuu ndia fariseo tu kandixa ñaꞌa, tuvi ndo? 49 ¡Yuvi na xini soꞌo ña kaꞌan ra kan, ra na xïni ndiayu Ndioxi vi kuvi na, chi na nditavi chiꞌña va kuvi na! ―kachi ndia.

50 Ra nduꞌu tu ra Nicodemo, ra ndixaꞌan seꞌe nuu Jesús iin ñuu va xiꞌin ndia fariseo kan, saa chi fariseo ku tu ra kan va, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

51 ―Küvi vi sandaku yo kuachi xiꞌin iin tiaa, tu täan kundaa vaꞌa ini yo ndia ña kuu kuachi ra, kachi ndiayu ña iyoo ndaꞌa yo ―kachi ra xiꞌin ndia.

52 Ra saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa xiꞌin ra:

―¿A ra kee ñuu Galilea ku tu yoꞌo va? Na kaꞌvi vaꞌa kun tuꞌun Ndioxi, ra kundaa ini kun, saa chi ndia nii ra kaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi täan kee chi Galilea ―kachi ndia.

53 Ndia saa ra ndakiꞌin ta iin ta iin ndia kuanuꞌu ndia veꞌe va ndia.

8

Ndakatuꞌun na Jesús xaꞌa iin ñaꞌa ña ndatuvi xiꞌin tiaa ra küu yii ña

1 Ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra iku nuu yoo itun Olivos. 2 Ra te ndituvi inka kii ra saa nandiko ra xaa ra ini korra veꞌe ñuꞌu kaꞌnu. Ra saa ndixaa takundiꞌi yuvi kan nuu ra, ra saa ndakunduꞌu ra, ra xaꞌa sañaꞌa ra na. 3 Ra saa kuu ra ndixaa va sava ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndia fariseo, ra ndiaka ndia iin ñaꞌa ña ndatuvi xiꞌin tiaa ra küu yii ña ndixaa ndia nuu Jesús. Ra xani ndichi ndia ña maꞌñu takundiꞌi yuvi kan. 4 Ra ndikaꞌan ndia xiꞌin Jesús kachi ndia saa:

―Tata Maestro, ñaꞌa yoꞌo ra xiꞌin iin tiaa ra küu yii ña ke kanduꞌu ña ndatuvi ña. 5 Ra ndiayu ña ndakoo ra Moisés ra kaꞌan va ña, ña na kuvi taꞌan na siꞌi na xa suꞌva. ¿Ra ndia kuꞌva ke kachi tu yoꞌo? ―kachi ndia xiꞌin ra.

6 Ra ña ndikaꞌan ndia tuꞌun yoꞌo, ra ndia kuni sandakava va ku vi ndia ra, ña vaꞌa na niꞌi ndia kuachi taxi ndia xaꞌa ra, káꞌán ndia. Ndi su Jesús ra nuu ñuꞌu va ndakandiee ra, ra xaꞌa ra tiaa ra nuu ñuꞌu kan xiꞌin nduku ndaꞌa ra. 7 Ra ndakundiee va ndia ndakatuꞌun ndia ra, ra saa ndoniꞌi ra nuu ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Tu ndia iin ndoꞌo ndia köo vaꞌa kuachi tuvi ndo, ra na kunuu ndo kakin ndo yuu va ña ―kachi ra.

8 Ra saa ndakandiee tuku va ra, ra tiaa tuku va ra nuu ñuꞌu kan nduꞌu ra. 9 Ra te ndiꞌi xini soꞌo ndia ña ndikaꞌan ra tuꞌun kan xiꞌin ndia, saa ra ndakiꞌin xini mii va ndia ña iyoo va kuachi ndia, ra saa xaꞌa kee ta iin ta iin mii ndia kunaꞌnu kan kuaꞌan va ndia, ndia saa ra kee tu ndia sava kan va kuaꞌan ndia, ra saa nindoo mituꞌun va ñaꞌa kan nuu nduꞌu Jesús. 10 Ra saa ndoniꞌi Jesús nuu ra, ra ndia nii ka yuvi köo ndixini ra, chi ndia mituꞌun saa va ñaꞌa kan ndichi, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ña kachi ra saa:

―Nana, ¿ndia chi kuaꞌan ndia taxi kuachi xaꞌa kun? ¿A ndia nii ndia ndikäꞌan ña kuvi kun? ―kachi ra xiꞌin ña. 11 Ra saa ndakuiin ñaꞌa kan kachi ña saa:

―Ndia nii ndia, Tata ―kachi ña.

Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ña kachi ra saa:

―Ni yuꞌu tu käꞌan ña kuvi va kun. Kuaꞌan ra xä ka kun kuachi ―kachi ra xiꞌin ña.

Jesús ku ñùꞌù ña tuun nuu na yuuvi yoꞌo

12 Ra saa ndikaꞌan tuku Jesús xiꞌin yuvi kan, kachi ra saa:

―Yuꞌu kuvi ra kuu ñùꞌù ña tuun nuu ña yuuvi yoꞌo, ra yuvi na ndikun yuꞌu ra käka na nuu ñaa, saa chi ñùꞌù ña taxi ña kutiaku yuvi va ke koo nuu na ―kachi ra xiꞌin na. 13 Ra saa ndikaꞌan ndia fariseo kan xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Yoꞌo, ra mii va kun kuvi ra ndakuiin xaꞌa kun, ra ña kan ke süvi ña ndaa vi ke kaꞌan kun ―kachi ndia xiꞌin ra.

14 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Vaꞌa ni mii yu ku ra ndakuiin xaꞌa va yu, ndi su ndiaa yaꞌvi va ña kaꞌan yu. Saa chi yuꞌu ra kundaa va ini yu ndia chi ke kee yu, ra kundaa tu ini yu ndia chi ke kuꞌun va yu; ndi su ndoꞌo ra kundäa ini vi ndo ndia chi ke kee yu, ra nii kundäa tu ini ndo ndia chi kuꞌun va yu. 15 Ndoꞌo, ra ta kuꞌva kuni mii va ndo ke xa ndaku ndo kuachi, ra yuꞌu ra ndia nii yuvi xandäku yu kuachi vi. 16 Ra tu xa ndaku yu kuachi, ra ndaku va xa ndaku yu ña, saa chi süvi indaa yuꞌu kuvi ra xa ndaku ña, chi Tata yu Ndioxi ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu kuvi ra xa ndaku ña xiꞌin yu. 17 Ra ndiayu mii ndo ke kaꞌan va, tu uvi yuvi ndakuiin xaꞌa iin chiñu, saa ra ña ndixa va kuvi ña. 18 Ra yuꞌu ra ndakuiin mii yu xaꞌa yu, ra ndakuiin tu Tata yu ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu xaꞌa yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

19 Ra saa nindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―¿Ndia chi íin Tata kun? ―kachi ndia xiꞌin ra.

Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ndoꞌo, ra xïni vi ndo yuꞌu, ra nii Tata yu xïni vi ndo, saa chi tu kundaa ini ndo yoo kuu yuꞌu, saa ra kundaa tu ini ndo yoo kuu Tata va yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

20 Ra ini korra veꞌe ñuꞌu kaꞌnu nuu íin ñaꞌa ña taan na xuꞌun ña soko na ke ndichi Jesús sañaꞌa ra, ta ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo, ndi su ndia nii na ndixäa ndiee ini ña tiin na ra, saa chi täan tandiaa kii ña tiin na ra.

Kaꞌan Jesús ña kuchüun na kuꞌun na nuu kuꞌun ra

21 Ra saa ndikaꞌan tuku Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Yuꞌu, ra kuꞌun va yu, ra nanduku ni ndo yuꞌu, ndi su kuvi va ndo xaꞌa kuachi ndo, saa chi nuu kuꞌun yu, ra kuchüun vi ndo kuꞌun ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.

22 Ra saa ndikaꞌan ndia judío kan xiꞌin taꞌan ndia kachi ndia saa: ―¿A ra kaꞌni mii va kuvi ra, ña kan ke kaꞌan ra ña kuchüun yo kuꞌun yo nuu kuꞌun ra? ―kachi ndia.

23 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ndoꞌo, ra nuu ñuꞌú yoꞌo va ke ndee ndo, ndi su yuꞌu, ra ndivi va kee yu; ndoꞌo, ra na yuuvi yoꞌo va kuvi ndo, ndi su yuꞌu, ra süvi ra yuuvi yoꞌo kuvi yu. 24 Ña kan ke ndikaꞌan yu xiꞌin ndo ña kuvi ndo xaꞌa kuachi ndo, saa chi tu na kuïin ndo kandixa ndo yuꞌu ña ^kuu yu tiaa ra kuu yu, saa ra kuvi va ndo xaꞌa kuachi ndo ―kachi ra.

25 Ra saa nindakatuꞌun ndia Jesús kachi ndia saa:

―¿Yoo kuvi yoꞌo? ―kachi ndia.

Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Xa ta yachi vi ndikaꞌan yu xiꞌin ndo yoo kuvi yu. 26 Iyoo ni ña kaꞌan yu xaꞌa ña ^xa ndo ra sandaku tu yu xaꞌa ña xiꞌin va ndo. Ra ña ndaa va ke kaꞌan yu saa chi ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu ra ña ndaa va ke kaꞌan ra, ra ña ndikaꞌan ra kan xini soꞌo yu ke, kaꞌan yu xiꞌin na yuuvi yoꞌo va ―kachi ra xiꞌin ndia.

27 Ndi su ndikundäa ini vi ndia ña kaꞌan ra, xaꞌa Ndioxi ra kuu Tata ra. 28 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Te xa na ndoniꞌi ndo yuꞌu ra xaa yoꞌo vichin, ra saa vi ke kundaa ini ndo ña kuu yu tiaa ra kuu yu, ra xä yu ndia nii ña kuni mii yu, chi ña sañaꞌa Tata yu yuꞌu va ke ^xa yu. 29 Saa chi íin va ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu xiꞌin yu; Tata yu ra täan ndakoo mituꞌun ra yuꞌu, saa chi niña xa va yu ña kuni ra ―kachi ra xiꞌin ndia.

30 Ra kuaꞌa ni na kandixa Jesús, ña kachi ra saa xiꞌin na.

Ña ndaa ke saña ndika yuvi

31 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na judío na ndakundikun sata ra kachi ra saa:

―Tu iin ndisaa kii na kundikun ndo tuꞌun ña ^kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa ra ndoꞌo kuvi ndo ndikun ndixa yuꞌu va. 32 Ra ta xa na kundaa ini ndo ña ndaa, ra ña ndaa kan ke saña ndika ndoꞌo va ―kachi ra xiꞌin na.

33 Ra saa ndakuiin na kachi na saa xiꞌin ra:

―Nduꞌu ra ndiseꞌe ra Abraham va kuvi ndi, ra ndia nii ichi täan kuꞌun ndi sa chiñu ndaꞌvi ndi nuu inka yuvi. ¿Ra nichuun ke kaꞌan yoꞌo ña saña ndika ndi? ―kachi na xiꞌin ra. 34 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi takundiꞌi yuvi na xa kuachi, ra tixi kuachi kan ke ñuꞌu va na, ra xaꞌndia ña chiñu nuu va na. 35 Ra na kundaa ini ndo chi na xachiñu ndaꞌvi ra kindöo vi na kan veꞌe nuu xa chiñu na iin ndisaa tiempo, ndi su na kuu seꞌe mii ra xiꞌin xitoꞌo veꞌe kan, ra iin ndisaa tiempo va ndee na kan veꞌe ra. 36 Ña kan ke, tu mii ra kuu Seꞌe Ndioxi kuvi ra na saña ndika ndoꞌo, saa ra ña ndixa ke saña ndika va ndo. 37 Ra xa kundaa va ini yu ña kuu ndo ndiseꞌe ra Abraham, ndi su kuni va ndo kaꞌni ndo yuꞌu, saa chi xïin ndo kandixa ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo. 38 Yuꞌu, ra chiñu ña sañaꞌa Tata yu yuꞌu va ke kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin ndo, ra ndoꞌo, ra chiñu ña sañaꞌa iva siꞌi ndo ndoꞌo va ke ^xa ndo ―kachi ra xiꞌin na.

Seꞌe timiaꞌa va kuvi na kachi Jesús xiꞌin na

39 Ra saa ndakuiin na kachi na saa xiꞌin ra.

―Nduꞌu ra ra Abraham va kuvi Tata ndi ―kachi na.

Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Tu ndixa seꞌe ra Abraham kuvi ndo, saa ra chiñu ña xa ra kan ke sa tu ndoꞌo va. 40 Ndi su ndoꞌo, ra na kuni kaꞌni va kuvi ndo yuꞌu, xaꞌa ña ndikaꞌan yu ña ndaa ña sañaꞌa Tata yu yuꞌu xiꞌin ndo. ¡Ra ra Abraham, ra süvi saa ndixa ra kan! 41 Ra ndoꞌo ra chiñu ña ^xa tata va va ndo ke ^xa ndo ―*kachi ra xiꞌin na.

Ra saa ndakuiin na kachi na saa xiꞌin ra:

―Nduꞌu, ra süvi seꞌe saka na kuvi ndi, chi indaa va kuvi Tata ndi, ra Ndioxi va kuvi ra ―*kachi na.

42 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Tu ndixa seꞌe Ndioxi kuvi ndo, saa ra kuꞌvi va ini ndo kuni ndo yuꞌu, saa chi yuꞌu, ra nuu Ndioxi ke kee va yu ña xaa yu yoꞌo. Ra süvi ña kuni mii yu ke ndixaa yu, chi Ndioxi va kuvi ra tiꞌvi yuꞌu xaa yu. 43 Ndoꞌo, ra küvi kundaa ini ndo xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi xïin ndo kuni soꞌo ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo. 44 Ña kan ke seꞌe timiaꞌa va kuvi ndo, ra kuenda ri kan kuvi va ndo, ña kan ke kuni ndo sa ndo chiñu ña ^xa ri. Saa chi timiaꞌa, ra ndia ta kii xaꞌa ra niña ri xaꞌni kuvi va ri. Ri kan, ra köo ña ndaku ^xa vi ri, ra nii käꞌan tu ri ña ndaa va. Ra ta kaꞌan ri tuꞌun chiꞌña, ra ta kuni mii ri ke kaꞌan va ri; saa chi ri chiꞌña tuꞌun va kuvi ri, ra ri kan kuvi iva tuꞌun chiꞌña va. 45 Ra ña kaꞌan yuꞌu, ña ndaa xiꞌin va ndo ke xïin ndo kandixa ndo yuꞌu. 46 ¿Ra ndia iin ndoꞌo kuvi ndo kuvi kaꞌan xiꞌin yu, ña iyoo kuachi yu? Ra tu ña ndaa va ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa ra, ¿nichuun ke xïin ndo kandixa ndo yuꞌu tu saa? 47 Saa chi yuvi na kuu kuenda Ndioxi, ra tuꞌun Ndioxi ke ^xini soꞌo va na, ndi su ndoꞌo, ra süvi kuenda Ndioxi kuvi ndo ña kan ke xïin ndo kuni soꞌo ndo tuꞌun Ndioxi ―*kachi Jesús xiꞌin na.

Xa iyoo va Cristo ra saa kaku ra Abraham

48 Ra saa ndikaꞌan na judío kan xiꞌin Jesús kachi na saa:

―Xini vaꞌa va ndi ña ndikaꞌan ndi ña kuu kun ra ñuu Samaria, ra sana kun, ra kuu mii kun tachi ndivaꞌa ―*kachi na xiꞌin ra. 49 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Köo tachi ndivaꞌa ndikaa ini yu, chi Tata yu Ndioxi va kuvi ra xa toꞌo yu, ña kan ke kaꞌan ñaꞌa ndo xiꞌin yu. 50 Yuꞌu, ra ndïꞌi ini yu a xa toꞌo na yuꞌu a kuëe xa toꞌo na yuꞌu va, saa chi iyoo va iin ra kuni ña na sa toꞌo na yuꞌu, ra ra kan kuvi tu ra xandaku kuachi va. 51 Ra ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi yuvi na kandixa tuꞌun ña kaꞌan yu, ra küvi na ―kachi Jesús xiꞌin na.

52 Ra saa ndikaꞌan na judío kan kachi na saa xiꞌin ra:

―Vichin ke ^kundaa kaxi va ini ndi ña ndixa ke ndikaa va tachi ndivaꞌa yoꞌo, saa chi ra Abraham xiꞌin takundiꞌi na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi, ra ndixiꞌi va na. Ra yoꞌo tu kaꞌan, ña küvi na kandixa tuꞌun ña kaꞌan va kun. 53 ¿Ra a chee ka va yoꞌo nuu ra xii xikua ndi Abraham ra xitiaku ta yachi? Ra kan ra ndixiꞌi va ra, ra saa tu na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi va. ¿Ra yoꞌo, ra yoo kuvi kun tuvi kun? ―kachi na xiꞌin ra. 54 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Tu na chinduꞌu toꞌo ni yu tuꞌun xaꞌa mii yu, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña. Saa chi ra kachi ndoꞌo kuu Ndioxi va ndo kuvi ra chinduꞌu toꞌo tuꞌun xaꞌa yu. 55 Ndi su mii ña ndaa ra xïni vi ndo ra. Ra yuꞌu, ra xini va yu ra. Ra tu na kaꞌan yu ña xïni yu ra, saa ra ra chiꞌña tuꞌun kuvi tu yuꞌu va xiꞌin ndo. Ndi su yuꞌu, ra xini va yu ra ña kan ke kandixa va yu ña kaꞌan ra. 56 Ra ra Abraham xii xikua ndo ra xitiaku ta yachi, ra kusii ni va ini ra te kundaa ini ra ña kixi yu; ra xini ndixa va ra ña xaa yu, saa ra tiaa ni ka va kusii ini ra ―kachi Jesús xiꞌin na.

57 Ra saa ndikaꞌan tuku na judío kan xiꞌin Jesús kachi na saa:

―Ndia nii uvi xiko uxi kuiya ke täan xaa vi kun, ¿ra kaꞌan kun ña xa xini kun ra Abraham? ―kachi na. 58 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi te kuni ka kaku vi ra Abraham ra xa iyoo va yuꞌu ―kachi ra xiꞌin na. 59 Ra saa kiꞌin na yuu kuni kakin na Jesús; ndi su ndiseꞌe va ra nuu na, ra te ndiꞌi saa kita ra ini korra veꞌe ñuꞌu kan, ra suvi mii tiañu na ke ndiyaꞌa tu ra kuaꞌan va ra.

9

Sandaꞌa Jesús iin ra kuaa

1 Ra ichi nuu yaꞌa Jesús kuaꞌan ra kan, nduꞌu iin tiaa ra kaku kuaa. 2 Ra saa ndindakatuꞌun ndia itaꞌan xiꞌin Jesús kachi ndia saa:

―Tata Maestro, ¿nichuun ke kaku kuaa tiaa yoꞌo? ¿A mii ra kuvi ra iyoo kuachi? ¿A xaꞌa kuachi na iva siꞌi va ra ke? ―kachi ndia.

3 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Süvi xaꞌa kuachi mii ra ke, ra nii süvi tu xaꞌa kuachi na iva siꞌi ra kuvi ña nindoꞌo ra saa, chi xaꞌa ña vaꞌa na kuni yuvi ña iyoo ndiee Ndioxi ña sandaꞌa va ra ra kuvi ña. 4 Ra yoo, ra xiniñuꞌu sa va yo chiñu ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu, ña kuu ka ña kaꞌñu, saa chi ta xa na kuu ñuu ra ndia nii ka yuvi küvi sachiñu vi. 5 Ra ña íin ka yu nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ñuꞌu ña tuun nuu na yuuvi kuvi va yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

6 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo xiꞌin ndia, ra saa koꞌni ra tiasiꞌi ra nuu ñuꞌu, ra xavaꞌa ra loꞌo ndiaꞌyu, ra ndikuꞌni ra ña nduchi nuu ra kuaa kan. 7 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kuaꞌan ndakatia kun nuu kun ini pozo ña nani Siloé ―kachi ra xiꞌin ra. ―Ra tuꞌun Siloé yoꞌo, ra tiakuii ra ndixaꞌan na kiꞌin na xaa xiꞌin chichi va kuvi ra ―kachi ña.

Ra saa ndakiꞌin ra kuaa kan ndixaꞌan ra ndakatia ra nuu ra, ra te nandiko ra xaa ra, saa ra xa vaꞌa va ndakutoꞌni ra. 8 Ra yuvi na ndee yachin xiꞌin tiaa kan, xiꞌin na ^xini ña kuu ra, ra kuaa, ra xaꞌa na ndakatuꞌun na kachi na saa:

―¿A su ra yoꞌo kuvi ra xinduꞌu ndindakan? ―kachi na.

9 Ra sava tu na kaꞌan kachi saa:

―Suvi kuvi va ra ―kachi na.

Ra inka tu na kaꞌan kachi saa:

―Takaa ra kan ke kaa va ra, ndi su süvi vi ra ―kachi na.

Ra saa ndakuiin mii tiaa kan kachi ra saa:

―Suvi kuvi va yu ―kachi ra.

10 Ra saa ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:

―¿Ni ke xa kun ña vaꞌa ndanuña nuu kun? ―kachi na.

11 Ra saa ndakuiin ra yuꞌu na kachi ra saa:

―Tiaa ra nani Jesús va kuvi ra xavaꞌa ndiaꞌyu, ra ndikuꞌni ra ña nuu yu, ra te ndiꞌi ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa: “Kuaꞌan, ra ndakatia kun nuu kun ini pozo ña nani Siloé”, kachi ra xiꞌin yu. Ra saa ndixaꞌan yu ndakatia yu nuu yu, saa ra ndanuña va ña ra vaꞌa va ndakutoꞌni yu ―kachi ra xiꞌin na.

12 Ra saa ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:

―¿Ndia chi íin tiaa kan vichin? ―kachi na.

Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin na:

―Xïni yu ―kachi ra.

Ndakatuꞌun ndia fariseo ra kuaa ra nduvaꞌa nuu kan

13 Ra saa ndiaka na ra ndixiyo kuaa kan ndixaꞌan na xiꞌin ra nuu na fariseo. 14 Ra ta xavaꞌa Jesús ndiaꞌyu ña sandaꞌa ra nuu ra kuaa kan, ra kii yii ña ndakindee va na ke. 15 Ra saa nindakatuꞌun tuku ndia fariseo tiaa kan, ni ke xa ra ña vaꞌa nduvaꞌa nuu ra kachi ndia xiꞌin ra. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndiaꞌyu va ke ndikuꞌni Jesús nuu yu, ra saa ndixaꞌan yu ndakatia yu ña, saa ra vaꞌa va ndakutoꞌni yu vichin ―kachi ra xiꞌin ndia.

16 Ra saa ndikaꞌan sava ndia fariseo kan kachi ndia saa:

―Tiaa ra xa saa kan ra süvi kuenda Ndioxi kuvi ra, saa chi xä toꞌo ra kii yii ña ndakindiee yo ―kachi ndia.

Ndi su inka tu na kaꞌan kachi suꞌva va:

―¿Ni ke sa ra, ña vaꞌa sa ra ña xituꞌun, tu iin tiaa ra iyoo kuachi va kuvi ra? ―kachi na.

Saa ra iin sana suꞌva va ini ndia saa chi nii nindakitäꞌan tuꞌun ndia. 17 Ra saa nindakatuꞌun tuku va ndia ra ndixiyo kuaa kan kachi ndia saa:

―¿Ndia tiaa kuvi ra sandaꞌa nuu kun tuvi kun? ―kachi ndia xiꞌin ra. Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Iin ra kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi va kuvi ra tuvi yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

18 Ndi su ndia judío, ra ndikandïxa vi ndia tiaa kan ña xikuu ra ra kuaa, ra ndanuña nuu ra, ra saa ndixaꞌan ndia kiꞌin ndia, na iva siꞌi ra nduvaꞌa nuu kan xaa na. 19 Ra nindakatuꞌun ndia na kachi ndia saa:

―¿A seꞌe ndoꞌo kuvi ra yoꞌo? ¿Ra a ra yoꞌo kuvi ra kuaa ta kaku ra kachi ndo? ¿Ra ndixaa ke iyoo ña, ña vaꞌa tu ixtoꞌni ra vichin? ―*kachi ndia.

20 Ra saa ndakuiin na iva siꞌi ra kachi na saa:

―Ña ndixa ke seꞌe ndi kuvi va ra, ra ña ndixa ke kuaa va tu ra ta kaku ra. 21 Ndi su kundäa ini ndi nichuun vaꞌa ndakutoꞌni ra vichin, ra nii kundäa tu ini ndi yoo kuvi na sandaꞌa nuu va ra. Ra na ndakatuꞌun ndo mii va ra, ra na ndatuꞌun ra xiꞌin ndo, saa chi xa ra chee va kuvi ra, ra na ndakuiin ra xaꞌa mii va ra ―kachi na xiꞌin ndia.

22 Ra xaꞌa ña ndiyuꞌvi va na iva siꞌi ra nuu ndia judío kan ke kachi na saa, saa chi xa ndikataꞌan va ndia judío kan ña tava ndia ndia ndia ka yuvi ini veꞌe ñuꞌu, tu na kaꞌan na ña kuu Jesús ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku na yuuvi. 23 Xaꞌa ña kan va ke ndikaꞌan iva siꞌi ra kachi na saa: “Ndakatuꞌun ndo mii ra, chi xa ra chee va kuvi ra”, kachi na. 24 Saa ndakana tuku va ndia judío ra ndixiyo kuaa kan, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Chunaꞌa Ndioxi tu ndixa ña ndaa kuvi ña ndatuꞌun kun xiꞌin ndi; saa chi nduꞌu, ra kundaa va ini ndi ña kuu ra iin tiaa ra iyoo kuachi ―kachi ndia xiꞌin ra.

25 Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Kundäa ini yu a iyoo kuachi ra, a köo va tu ña, chi ña kundaa ini yu ke xikuu yu ra kuaa va, ndi su vichin ra xa vaꞌa ndakutoꞌni yu ―kachi ra xiꞌin ndia.

26 Ra saa ndikaꞌan tuku ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―¿Ni ke xa ra xiꞌin kun? ¿Ndia kuꞌva ke xa ra ña vaꞌa sandakutoꞌni ra yoꞌo? ―kachi ndia xiꞌin ra.

27 Saa ndakuiin ra yuꞌu ndia kachi ra saa:

―Xa ndikaꞌan va yu xiꞌin ndo, ndi su xïin ndo kandixa ndo yuꞌu; ¿ra nichuun ke kuni ndo kaꞌan tuku yu ña xiꞌin ndo? ¿Ra a kuni tu ndoꞌo va kundikun ndo ra? ―kachi ra xiꞌin ndia.

28 Ra saa ndikaꞌan ndivaꞌa ndia xiꞌin ra, kachi ndia saa:

―Yoꞌo va kuvi ra ndikun sata tiaa ñaa, ndi su nduꞌu, ra ra Moisés va kuvi ra ndikun ndi. 29 Saa chi kundaa va ini ndi ña ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra kan, ndi su ra ñaa ra kundäa ini ndi xaꞌa ra, ndia mii ke kee ra ―kachi ndia.

30 Saa ndakuiin ra ndixiyo kuaa kan kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¡Ña yoꞌo ke ndakanda ini yo xiꞌin va! Saa chi ndoꞌo, ra xïni ndo ndia mii ke kee ra, ra sandaꞌa va tu ra nuu yuꞌu. 31 Ra xa kundaa va ini yo chi Ndioxi, ra tiäa soꞌo vi ra tuꞌun ña kaꞌan yuvi kuachi xiꞌin ra, ndi su xini va tu soꞌo ra ña kaꞌan na ndasakaꞌnu kivi ra xiꞌin na xa ña kuni ra. 32 Ra ndia nii ichi täan kundaa ini yo, xaꞌa iin tiaa ña sandaꞌa ra nuu iin yuvi na kaku kuaa, ra vaꞌa ndakutoꞌni na. 33 Ra tu süvi Ndioxi nditiꞌvi tiaa yoꞌo kixi ra, saa ra ndia nii ña ke kuchüun ra sa vi ra ―kachi ra nduvaꞌa nuu kan xiꞌin ndia.

34 Ra saa ndikaꞌan ndia kachi ndia saa xiꞌin ra:

―¿A yoꞌo, ra kaku xiꞌin kuachi vi kuvi ra xaa sañaꞌa nduꞌu? ―kachi ndia xiꞌin ra.

Ra saa tava ndia ra ini veꞌe ñuꞌu kan, kuaꞌan va ra.

Yuvi na vaꞌa xitoꞌni, ra na kuaa va kuvi nuu Ndioxi

35 Ra ta kundaa ini Jesús ña tava va ndia tiaa kan veꞌe ñuꞌu, ra saa ndixaꞌan Jesús nanduku ra ra, ra te ndaniꞌi ra ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―¿A kandixa kun ra kuu Seꞌe Ndioxi? ―kachi ra xiꞌin ra.

36 Ra saa ndakuiin tiaa kan kachi ra saa:

―Tata, ndatuꞌun xiꞌin yu ra kundaa ini yu yoo kuvi ra, ra vaꞌa kandixa yu ra ―kachi ra xiꞌin Jesús.

37 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Xa xini va kun ra, chi yuꞌu ra kaꞌan xiꞌin kun yoꞌo va kuvi ra ―kachi ra xiꞌin ra.

38 Saa ndakuiin tiaa kan kachi ra saa xiꞌin Jesús:

―Kandixa va yu yoꞌo, Tata, ―kachi ra.

Ra saa ndakusiti ra ra ndasakaꞌnu ra Jesús.

39 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa:

―Ña xaa yu ña yuuvi yoꞌo, ra kuachi yuvi va ke xaa yu sandaku yu; saa chi na kuaa, ra vaꞌa va ndakutoꞌni na sa yu, ra na vaꞌa ixtoꞌni kuu kuaa va tu ―kachi ra.

40 Ra te xini soꞌo sava ndia fariseo ndia ndita yachin xiꞌin ra, tuꞌun ña ndikaꞌan ra, ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―¿A ndia kuaa ku tu nduꞌu va tuvi kun, ña kan ke kachi kun saa? ―kachi ndia xiꞌin ra.

41 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Tu ndia kuaa ndixiyo ndo, saa ra köo vi kuachi ndo, ndi su vichin ra vaꞌa va nuu ndo, kachi ndo, ra ña kan ke iyoo va kuachi ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

10

Tuꞌun Ndichi xaꞌa korra ndikachi vali

1 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi tiaa ra ndaa chi nuu korra nuu ndoꞌni ndikachi vali, ra kïꞌvi ra chi yeꞌe korra nu ñuꞌu ri, ra ra kan, ra ra kuiꞌna va kuvi ra, saa chi xakuiꞌna ra ri xiꞌin ña uꞌvi. 2 Ra tiaa ra kiꞌvi chi yeꞌe korra, ra ra kan ra ndixa va paxto ra ndiaa ri kuvi ra. 3 Ra te ^ndakuña ra ndiaa yeꞌe korra kan, ña ^kiꞌvi ra ndixa kuu paxto ra ndiaa ri, saa ra ndikun ndakuni va ndikachi vali sana ra tachi ra, ra saa xaꞌa ra kaꞌan ra kivi ta iin ta iin ri, ra saa kee ri korra kan kuaꞌan va ri. 4 Ra te ndiꞌi tava ra takundiꞌi ndikachi vali sana ra chi keꞌe, saa ra ndakunuu ra nuu ri kuaꞌan va ra, ra vaꞌa ka vi ndakundikun ri sata ra kuaꞌan ri, saa chi xini va ri tachi ra kuu ixtoꞌo ri. 5 Ndi su iin tiaa ra xïni ri, ra ndïkun tu mii vi ri sata ra kan, chi ri xinu ka va kuvi ri nuu ra, saa chi xïni ri tachi ra.

6 Ra xiꞌin tuꞌun ndichi yoꞌo ke ndikaꞌan Jesús xiꞌin na, ndi su ndikundäa ini na, ni ke kuni kachi ña.

Jesús kuvi Paxto ra vaꞌa

7 Ra saa ndikaꞌan tuku Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Ra na kundaa ini ndo ña ndaa: Saa chi yuꞌu va kuvi ra kuu yeꞌe nuu kiꞌvi ndikachi vali. 8 Ra takundiꞌi na xinuu kixi ta yachi nuu yuꞌu, ra na kuiꞌna va xikuu na kan, ña kan ke nditiäa soꞌo vi ndikachi vali tachi na. 9 Ra yuꞌu va kuvi ra kuu yeꞌe, ra yuvi na ^kiꞌvi yeꞌe yoꞌo, ra kaku va na. Ra koo na ta kuꞌva iyoo ndikachi vali ri ñuꞌu ini korra, ra ^kee ri, ra ndéé va tu ri, ra iin ndisaa kii va iyoo itia kuii xixi ri.

10 ’Ra ra kuiꞌna, ra ra vaxi sakuiꞌna va kuvi ra kan, yuvi na iyoo ta kuꞌva iyoo ndikachi vali, ra kaꞌni ra na, ra sandiꞌi tu xaꞌa va na; ndi su yuꞌu, ra ra xaa taxi ña kutiaku va na kuvi yu, ra viꞌi ni kii kuiya taxi yu kutiaku na. 11 Saa chi yuꞌu kuvi ra kuu paxto ra vaꞌa ni ndiaa ndikachi vali. Ra ra kuu paxto ra vaꞌa ra ndataxi va ra mii ra, ña kuvi ra xaꞌa ndikachi vali sana ra. 12 Ndi su iin tiaa ra kiꞌin xuꞌun, ña ndiaa tatu ra ndikachi vali, ra te xini ra vaxi ndivaꞌyu, saa ra ndakoo ndaꞌa va ra ri, ra xinu ra kuaꞌan va ra, saa chi süvi sana ra kuvi ri, ña kan ke ndakoo va ra ri, ra xaa ndivaꞌyu kan ra kanitaꞌan ri xiꞌin va ri, saa ra taxi ndiꞌi ri ri kuaꞌan va ri. 13 Ra xinu va tiaa kan, saa chi takua xaꞌa xuꞌun va ke xachiñu ra, ña kan ke ndïꞌi tu ini mii ra xaꞌa vi ndikachi vali kan.

14 ’Ra na kundaa ini ndo chi yuꞌu kuvi ra kuu paxto ra vaꞌa ni ndiaa ndikachi vali. Ra xini va yu ndikachi vali sana yu, ra xini tu ri kan va yuꞌu, 15 ta kuꞌva iyoo Tata yu Ndioxi ña xini ra yuꞌu, ra xini tu yuꞌu ra kan va, ra saa ke iyoo tu yuꞌu va xiꞌin ndikachi vali sana yu, saa chi ^ndataxi yu mii yu ña kuvi yu xaꞌa ri. 16 Ra iyoo ka va ndikachi vali sana yu, ri köo ñuꞌu korra yoꞌo, ra xiniñuꞌu kuꞌun yu ndakiꞌin tu yu ri kan va, ra kandixa va ri yuꞌu, ra ndakutaꞌan ri xiꞌin ri xa ñuꞌu korra, ra iin nduu va ri, ra iin kuu tu paxto, ra kondiaa va ri.

17 ’Ra kuꞌvi ni va ini Tata yu xini ra yuꞌu, saa chi ^taxi yu mii yu ña kuvi yu, ra te xa na ndiꞌi, saa ra ndatiaku tuku va yu. 18 Ra ndia nii na kuchüun kaꞌni yuꞌu, ra ña kuni mii va yu ke ^ndataxi yu mii yu ña kuvi yu. Saa chi iyoo ndiayu ndaꞌa yu ña kuvi yu, ra iyoo tu ndiayu ndaꞌa yu ña ndatiaku tuku va yu. Saa chi ña yoꞌo kuvi chiñu ña xaꞌndia Tata yu nuu va yu ―kachi Jesús xiꞌin na.

19 Ra te xini soꞌo na judío ña kachi Jesús saa, saa ra nindakitäꞌan tuku va tuꞌun na, saa chi xa siin xa siin kaꞌan va na. 20 Ra sava tu na ndikaꞌan kachi na saa:

―Tiäa soꞌo ndo ña kaꞌan ra, saa chi ra yaꞌa xini va kuvi ra, ra tachi ndivaꞌa va ke kuu mii ra ―*kachi na. 21 Ra inka tu na ndikaꞌan, kachi saa:

―Ndia nii na kuu mii tachi ndivaꞌa, ra käꞌan na, taꞌan tuꞌun ña kaꞌan ra yoꞌo. ¿Ra a kuchuun iin na kuu mii tachi ndivaꞌa ña sandaꞌa na nuu iin ra kuaa? ―*kachi na.

Ndia chiñu kunaꞌnu nuu na judío ra kundasi taꞌan va ndia xiꞌin Jesús

22 Ra saa kuu, ra nditiandiaa va yoo ña vixin ni, ra suvi tu mii tiempo kan ke ndatava na judío viko veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén va. 23 Saa ndixaa Jesús xika ra nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan, yachin nuu nani yeꞌe kaꞌnu ña xavaꞌa ra Salomón, 24 ra saa iin xinunduu ndia judío kan ra, ra ndindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:

―¿Ama vi ke kaꞌan kun ña ndaa xiꞌin ndi ra kundaa ini ndi? Chi tu ndixa yoꞌo kuvi ra tiꞌvi Ndioxi xaa sakaku na yuuvi yoꞌo, saa ra kaxi kaxi va na kaꞌan kun xiꞌin ndi ra kundaa ini ndi ―kachi ndia xiꞌin ra.

25 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Xa ndikaꞌan va yu xiꞌin ndo, ra xïin ndo kandixa ndo yuꞌu. Ra takundiꞌi chiñu ña ^xa yu xiꞌin ndiayu Tata yu, ra ña kan kuvi ña ndakuiin xaꞌa yu ña ndixa ke kuu yu seꞌe va ra. 26 Ndi su ndoꞌo ra xïin ndo kandixa ndo yuꞌu, saa chi süvi ndikachi vali sana yu kuvi ndo, xa ta kachi yu xiꞌin va ndo. 27 Ra ndikachi vali sana yu, ra xini va soꞌo ri ña kaꞌan yu xiꞌin ri, ra xini tu mii va yu ri, ra ndikun tu ri yuꞌu va. 28 Ra ^taxi yu ña kutiaku ri ndia ndikaa ndikuꞌun, ra ndia nii kii ndïꞌi xaꞌa ri, ra ndia nii tu na kuchüun kindiaa ri ndaꞌa va yu. 29 Saa chi Tata yu, ra taxi ri ndaꞌa yu, kuvi ra kaꞌnu nuu takundiꞌi va na, ña kan ke ndia nii na kuchüun kindiaa ri ndaꞌa ra. 30 Ra Yuꞌu, xiꞌin Tata yu, ra indaa mituꞌun va kuvi ndi ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

31 Ra saa kiꞌin tuku va ndia judío kan yuu, ña kuni ndia kakin ndia Jesús. 32 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ña vaꞌa va kuvi ña kuaꞌa ni xa yu xini ndo, xiꞌin ndiee Tata yu; ¿ra ndia iin ña kuvi ña kakin ndo yuu yuꞌu xaꞌa? ―kachi ra xiꞌin ndia.

33 Saa ndakuiin ndia judío kan kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Süvi xaꞌa chiñu vaꞌa ña xa kun ke kakin ndi yuu yoꞌo, chi xaꞌa ña ndaa yuꞌu kun Ndioxi va ke kakin ndi ña yoꞌo. Saa chi tiaa yuuvi yoꞌo va kuvi kun, ra kaꞌan kun ña kuu kun Ndioxi ―kachi ndia xiꞌin ra.

34 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿A su nuu ndiayu Ndioxi ña niꞌi va ndo ke ndikaꞌyu tuꞌun ña kachi suꞌva: “Mii yu kuvi va ra kaꞌan ña kuu ndo ndioxi”, kachi Ndioxi, ndikaꞌan ra kachi ña? 35 Ra xa kundaa va ini yo, chi tuꞌun ña ndikaꞌyu nuu ndiayu Ndioxi, ra küvi kanduu yo ña; saa chi mii Ndioxi va kuvi ra ndikaꞌan kachi ra saa xiꞌin na ndakiꞌin ndiayu ra ta yachi, ña kuu na ndioxi. 36 Ra Ndioxi va kuvi ra ndikaxin yuꞌu, ra tiꞌvi ra yuꞌu xaa yu ña yuuvi yoꞌo vichin, ra kaꞌan yu ña kuu yu seꞌe ra, ra ña kan ke kaꞌan ndo, ña ndaa yuꞌu yu ra. 37 Ra tu xä yu chiñu ña ^xa Tata yu, saa ra na kandïxa ndo yuꞌu va. 38 Ra tu ^xa va tu yu ña, saa ra vaꞌa ni na kandïxa va ndo yuꞌu, ndi su na kandixa va ndo chiñu ña xini ndo ^xa yu, ra saa ke vaꞌa na kundaa ini ndo ra kandixa ndo ña iyoo Tata yu Ndioxi xiꞌin yu, ra yuꞌu, tu iyoo xiꞌin ra kan va ―kachi ra xiꞌin ndia.

39 Ra saa kuni tuku va ndia tiin ndia Jesús, ndi su ndikuchüun ndia, chi ndisaña va ra ndaꞌa ndia. 40 Ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan chi nuu kanata ñuꞌù, ra kee ra itia Jordán ra ndixaa ra ndixikoo ra chi nuu ndixiyo ra Juan ra sakuchi yuvi te yachi. 41 Ra kuaꞌa ka vi yuvi ndixaꞌan nuu iin Jesús, ra ndikaꞌan na xiꞌin taꞌan na kachi na saa:

―Vaꞌa ni ña ndixa ke köo va ña xituꞌun ndixa ra Juan, ndi su takundiꞌi ña ndikaꞌan ra xaꞌa tiaa yoꞌo, ra ña ndixa va kuvi ña ―kachi na. 42 Ra kuaꞌa ni yuvi na ndee yachin kan, ndakundikun sata Jesús.

11

Te ndixiꞌi ra Lázaro

1 Ra ñuu Betania ndixiyo iin tiaa ra xinani Lázaro ra kiꞌin kueꞌe ra, ra kuꞌva ña María, xiꞌin ña Marta kuvi ra. 2 Ra ña María, kuvi ña kosondiee ndutia xaꞌan tami xaꞌa Jesús, ra ndakuꞌva ña ña xiꞌin ixi xini ña. 3 Ra saa tiꞌvi na siꞌi kuꞌva ra Lázaro kan, chiñu kuaꞌan ña nuu Jesús, ra kachi na saa:

―Tata, ndiee na kuii ndoꞌo ra itaꞌan xiꞌin kun, ra nani Lázaro ―kachi na. 4 Ra saa te xini soꞌo Jesús tuꞌun yoꞌo, ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Ña ndiee ndoꞌo ra Lázaro, ra süvi ra kuvi vi kuvi ra, chi ña vaꞌa na kundaa ini yuvi ña kaꞌnu ni Ndioxi va kuvi ña, ra ndasakaꞌnu tu na yuꞌu, ra kuu seꞌe va ra ―kachi ra xiꞌin na. 5 Ra vaꞌa ni kuꞌvi ni va ini Jesús xini ra ña Marta, xiꞌin ña María, xiꞌin ra Lázaro, 6 ra te kundaa ini ra ña ndiee ndoꞌo ra Lázaro, ra kuëe ndikun ndixaꞌan ra nuu iyoo ra Lázaro, chi kuachi ka va ra uvi kii ñuu nuu íin ra. 7 Te ndiꞌi saa vi ndikaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Naꞌa ndo na kuꞌun tuku yo chi Judea ―kachi ra.

8 Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Tata Maestro, sakan ndiaꞌvi kii va ke kuni na judío na ndee kan kaꞌni na yoꞌo xiꞌin yuu, ¿ra a tuku va ichi kuni kuꞌun kun? ―kachi ndia.

9 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿A kundäa ini ndo iin kii, ra uxi uvi hora kuvi ña? Ra ña kan ke na xika kaꞌñu ra kakïꞌi vi na, saa chi tuun va ñùꞌù ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo nuu na. 10 Ndi su yuvi na xika ñuu, ra kakiꞌi va na kan, saa chi köo ñùꞌù tuun nuu na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

11 Te ndiꞌi saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Xa ndikixi va ra itaꞌan xiꞌin yo, ra nani Lázaro; ra ña kan ke kuꞌun yu sandoto yu ra ―kachi ra.

12 Ra saa ndikaꞌan ndia itaꞌan xiꞌin ra, kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Tata, tu ra ndikixi va kuvi ra, saa ra ndoto va ra ―kachi ndia.

13 Ra ña kachi Jesús ña ndikixi ra Lázaro, ra ra ndixiꞌi va kuvi ra, kachi ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ndi su ndia kan ra ndikundäa ini vi ndia, chi vaꞌa ra kixi ku ndixa va ra káꞌán ndia. 14 Ra saa vi ke ndikaꞌan tieꞌe vaꞌa Jesús, xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Xa ndixiꞌi va ra Lázaro. 15 Ra kusii ni ini yu ña ndixïyo yu xiꞌin ra, ra saa ke vaꞌa na kuni ndoꞌo, ra kandixa vaꞌa ka ndo yuꞌu, ra naꞌa ndo, ra na kuꞌun yo kuni yo ra ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

16 Ra saa ndikaꞌan iin ra nani Tomás, ra kaꞌan na kuu kuati kachi ra saa, xiꞌin ndia sava ndia itaꞌan xiꞌin Jesús:

―Naꞌa ndo, ra na kuꞌun yo kuvi yo xiꞌin va ra ―*kachi ra.

Jesús ku ra ku mii ndiayu ña sandatiaku ra yuvi ra taxi tu ra ña kutiaku va na

17 Ra saa te ndixaa Jesús ñuu kan, ra saa kundaa ini ra ra xa kumi va kii ke ndikaa ra Lázaro tixi ñuꞌu. 18 Ra ñuu Betania kan, ra yachin va ndikaa ña xiꞌin ñuu Jerusalén, saa chi kuꞌva uvi kilómetro sava va ke kindoo ñuu Betania xiꞌin ñuu Jerusalén. 19 Ra ña kan ke vaꞌa kuaꞌa ni na judío ndixaꞌan ixtoꞌni ña Marta xiꞌin ña María, ña ^taxi na tuꞌun ndiee ini ndaꞌa na, xaꞌa ña ndixiꞌi ra Lázaro kuꞌva na. 20 Ra saa te kundaa ini ña Marta ña kuyachin Jesús xaa ra, ra saa kanata ña ndakiꞌin ña ra; ra ña María, nindoo chi ini veꞌe va. 21 Ra saa ndikaꞌan ña Marta xiꞌin Jesús, kachi ña saa:

―Tata, tu ndixiin kun yoꞌo, saa ra küvi vi kuꞌva yu. 22 Ndi su kandixa va yu chi tu na nduku kun iin ñaꞌa nuu Ndioxi ra taxi va ra ña ndaꞌa kun ―kachi ña.

23 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ña kachi ra saa:

―Ra kuꞌva kun, ra ndatiaku tuku va ra ―kachi ra.

24 Ra saa ndakuiin ña Marta kachi ña saa:

―Xa kundaa va ini yu, chi ndatiaku va ra te na xaa kii ña ndatiaku na ndii kii ña vaxi ―kachi ña xiꞌin Jesús.

25 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ña kachi ra saa:

―Yuꞌu kuvi ra sandatiaku yuvi, ra taxi tu yu ña kutiaku va na. Ra na kandixa yuꞌu, ra vaꞌa ni xa ndixiꞌi va na, ndi su kutiaku va na. 26 Ra takundiꞌi yuvi na tiaku, ra kandixa na yuꞌu, ra ndia nii kii küvi na. ¿A kandixa kun ña yoꞌo? ―kachi Jesús xiꞌin ña.

27 Ra saa ndakuiin ña kachi ña saa:

―Kandixa va yu, Tata, ra kandixa tu yu, ña kuu kun Seꞌe Ndioxi va, ra ndikaxin tu ra yoꞌo ña sakaku kun na yuuvi yoꞌo va, ra xa iyoo tu tuꞌun xaꞌa kun ña kixi kun nuu ña yuuvi yoꞌo va ―kachi ña xiꞌin Jesús.

^Xáku Jesús yuꞌu yavi nuu ninduxin na ra Lázaro

28 Ra saa ta ndiꞌi ndikaꞌan ña Marta tuꞌun yoꞌo, ra saa ndixaꞌan ña ndikaꞌan seꞌe ña xiꞌin ña María kuꞌvi ña, kachi ña saa:

―Tata yo Maestro, ra yoꞌo va íin ra, ra kana ra yoꞌo ―kachi ña xiꞌin ña.

29 Ra saa te kundaa ini ña María tuꞌun yoꞌo, saa ra ndikun ndakundichi ña, ra ndixaa ña nuu íin Jesús va. 30 Ra Jesús ra täan kiꞌvi vi ra ñuu, saa chi sakan nuu ndixaa ña Marta niniꞌi taꞌan ña xiꞌin va ra ke íin ra. 31 Ra saa te xini na judío na ndixaa ndee kiꞌin kuenda xiꞌin ña Maria, ña kama ni ndakundichi ña kuaꞌan ña, ra saa taxi ndikun na kuaꞌan na sata va ña, saa chi vaꞌa yuꞌu yavi nuu ndikaa kuꞌva va ña kuaꞌan ña kunduꞌu ña kuaku ña, káꞌán na.

32 Ra saa te ndixaa ña María nuu íin Jesús, ra saa ndakutoꞌni ña nuu ra, ra ndakusiti ña xaꞌa ra, ra ndikaꞌan ña xiꞌin ra kachi ña saa:

―Tata, tu yoꞌo ndixiin kun, saa ra küvi vi kuꞌva yu ―kachi ña.

33 Ra saa te xini Jesús ña ^xaku ña Maria, ra xaku tu na judío na ndixaa xiꞌin va ña, saa ra kusuchi ni tu ini Jesús va xiꞌin ña. 34 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Ndia mii ninduxin ndo ra? ―kachi ra xiꞌin na.

Ra saa ndakuiin na kachi na saa:

―Tata, naꞌa, ra koꞌo xiꞌin ndi ra kuni kun nuu ninduxin ndi ra ―kachi na xiꞌin ra.

35 Saa ra xaku va Jesús. 36 Ra saa ndikaꞌan na judío kan, kachi na saa:

―Kutoꞌni ndo, chi tiaa ni kuꞌvi ini ra xini ra ra ―kachi na.

37 Ra sava tu na kaꞌan kachi saa:

―Ra yoꞌo, ra vaꞌa va sandaꞌa ra nuu na kuaa, ¿ra a väꞌa saa ndixa ra, ña täxi kuvi ra Lázaro? ―kachi na.

^Ndatiaku ra Lázaro

38 Saa kundaꞌvi tuku va ini Jesús xini ra na, saa ndixaa ra yuꞌu yavi nuu ndikaa ra Lázaro, ra ndika kava va ku nuu íin yavi kan, ra ndasi iin yuu chee yuꞌu ña. 39 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Sakutiaꞌa ndo yuu yuꞌu yavi ―kachi ra xiꞌin na. Ra saa ndikaꞌan ña Marta kuꞌva ra Lázaro kachi ña saa:

―Küvi sakutiaꞌa ndi ña, Tata, saa chi xa kumi vi kii ke ndixiꞌi ra, ra xa xaꞌan ni va ra ―kachi ña xiꞌin Jesús.

40 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ña kachi ra saa:

―¿A ndakäꞌan kun ña ndikaꞌan yu xiꞌin kun, tu kandixa kun yuꞌu, saa ra kuni va kun ña xituꞌun ^xa Ndioxi? ―kachi ra xiꞌin ña.

41 Ra saa sakutiaꞌa na yuu ña ndasi yuꞌu yavi nuu ndikaa iki kuñu ra Lázaro, ra saa ndoniꞌi Jesús nuu ra chi ndivi, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Tata, ndataxi yu tixaꞌvi ndaꞌa kun, saa chi xa xini va soꞌo kun ña ndikaꞌan yu xiꞌin kun. 42 Ra xa kundaa va ini yu, saa chi takundiꞌi tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin kun ra ^xini va soꞌo kun ña Tata, ndi su xaꞌa yuvi yoꞌo va ke ndikaꞌan yu xiꞌin kun, ña vaꞌa na kundaa ini na, ra kandixa na ña yoꞌo kuvi ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu ―kachi ra.

43 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo, ra saa ndiee ka vi ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―¡Lázaro, kita keꞌe! ―kachi ra.

44 Ra saa kita ra Lázaro kan, ra nuꞌni ndaꞌa ra, xiꞌin xaꞌa ra, xiꞌin tikoto ña nii, ra isuvi tu ña nuu va ra. Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na, kachi ra saa:

―Ndaxi ndo ra, ra saña ndo ra na kuꞌun ra ―kachi ra xiꞌin na.

^Kataꞌan seꞌe na ña kaꞌni na Jesús

45 Ra ña kuu ña yoꞌo, ra kuaꞌa ni na judío na ndixaꞌan kiꞌin kuenda xiꞌin ña María ra kandixa va na, ña xini na xa Jesús. 46 Ndi su sava tu na kee, ra ndixaꞌan na ndatuꞌun na xiꞌin ndia fariseo, xaꞌa ña xini na xa Jesús va. 47 Ra saa ndakutaꞌan ndia fariseo xiꞌin ndia xikuaꞌa nuu na sutu, xiꞌin ndia xikuaꞌa xaꞌndia chiñu, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia kachi ndia saa:

―¿Ni ke sa yo? Chi tiaa yoꞌo, ra kuaꞌa ni ña xituꞌun ^xa ra. 48 Ra tu na taxi yo ña sa ka ra saa, saa ra kandixa ndiꞌi va na ra, ra iyo ni kixi na chiñu ñuu Roma, ra sandiꞌi na xaꞌa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu yo, ra sandiꞌi tu na xaꞌa ñuu va yo ―kachi ndia.

49 Ra saa ndikaꞌan iin ra sutu ra nani Caifás, ra kuchee nuu takundiꞌi ndia sutu mii kuiya kan, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ndoꞌo, ra xïni vaꞌa vi ndo. 50 ¿A kïꞌin xini ndo, ña vaꞌa ka va ke na kuvi iin tiaa xaꞌa takundiꞌi yuvi, nuu ña kuvi takundiꞌi na ―kachi ra xiꞌin ndia.

51 Ra ña ndikaꞌan ra Caifás tuꞌun yoꞌo, ra süvi xini mii ra ke ndikaku ña, chi xaꞌa ña kuu ra sutu, ra kuchee nuu takundiꞌi sutu kuiya kan va ke taxi Ndioxi tuꞌun yoꞌo ndaꞌa ra, ña vaꞌa ndikaꞌan ra, ña kuvi Jesús xaꞌa takundiꞌi na ñuu kan; 52 ra süvi takua xaꞌa na ñuu Israel ke kuvi ra, chi kuvi tu ra xaꞌa na kuu seꞌe Ndioxi na ndee takundiꞌi ñuu va, ña ndachutaꞌan ra na, ra nduu na iin. 53 Ra mii kii kan ke, kindoo na ña kaꞌni na Jesús va.

54 Ra xaꞌa ña kan ke ndiküvi ka kaka tuvi Jesús tiañu na judío, ra saa kita ra Judea kan, ra ndixaꞌan ra iin ñuu ña nani Efraín ña ndikaa yachin xiꞌin iin iku yuu. Ra ikan ndixiyo ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

55 Ra suvi mii yoo kan ke, xa kuyachin ni tu ndatava na judío viko pascua va, ra ña kan ke kuaꞌa ni na kuaꞌan ñuu Jerusalén, ña xa sanduvi na xiꞌin mii na ña vaꞌa ndasakaꞌnu na viko kan. 56 Ra ndanduku tu na Jesús va, ra ta ndixaa na veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan, ra saa ^ndakatuꞌun taꞌan na kachi na saa:

―¿Ndixa tuvi ndo, a kixi ra viko yoꞌo a kïxi ra? ―kachi na xiꞌin taꞌan na. 57 Ra ndia sutu ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu xiꞌin ndia fariseo, ra xa xaꞌndia va ndia chiñu nuu yuvi, ña tu ndia iin na na kundaa ini nuu iyoo Jesús, ra ndikun na ndatuꞌun na xiꞌin ndia, ra vaꞌa tiin ndia ra.

12

Ko̱sondiee iin ñaꞌa ndutia xaꞌan tami xini Jesús

1 Ra i̱ñu̱ ka kii ke kumani koo viko pascua, ra saa kee Jesús kuaꞌan ra chi ñuu Betania ñuu ra Lázaro ra ndixiꞌi, ra ndasatiaku Jesús ra. 2 Ra ikan xavii na ña xixini ra xaꞌa ña xatoꞌo na ra, ra ña Marta kuvi ña chikaa koꞌo kata ña nuu ndia, ra ra Lázaro kuvi ra xinduꞌu nuu mesa xixi ra xiꞌin Jesús. 3 Ra saa xaa tu ña María va, ra niꞌi ña iin yuyu loꞌo ña ñuꞌu ndutia xaꞌan tami, ra kuvaꞌa xiꞌin niña iku nardo, ra tiaa ni yaꞌvi ra, ra koso ndiee ña ra xaꞌa Jesús, ra te ndiꞌi saa ndakuꞌva ña xaꞌa ra xiꞌin ixi xini ña, ra iin chitu ndaa ini veꞌe kan, xiꞌin xiko ndutia xaꞌan tami kan. 4 Ra saa ndikaꞌan iin ra itaꞌan xiꞌin Jesús, ra nani Judas Iscariote ra seꞌe Simón, ra ndataxi Jesús ndaꞌa na sáa̱ ini te na ndiꞌi, kachi ra saa:

5 ―¿A väꞌa ndikiyaꞌvi ndutia xaꞌan tami yoꞌo, uni ciento denario, ra chindiee taꞌan yo xiꞌin na ndaꞌvi? ―*kachi ra.

6 Ndi su süvi ndixa xaꞌa na ndaꞌvi ke ndiꞌi ini ra ña ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo; saa chi xaꞌa ña kuni ra xuꞌun va ke kachi ra saa; chi ra kan kuvi ra xindiso xuꞌun, ra ikan tava seꞌe ra loꞌo ña, ña kan ke kachi ra saa. 7 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Koo yaa kun xiꞌin ña, chi ña vaꞌa va ke ^xa ña xiꞌin yu, saa chi chuvaꞌa va ña ndutia yoꞌo, ra chikaa ña ra sata yu vichin, ña vaꞌa xa na koo nduvi yu kii te na nduxin na yuꞌu. 8 Ra na ndaꞌvi, ra iin takundiꞌi va kii ke kundee na kan xiꞌin ndo; ndi su yuꞌu, ra süvi iin takundiꞌi kii ke kuiin yu xiꞌin ndo ―*kachi ra.

Nduku na kuꞌva ña kaꞌni seꞌé na ra Lázaro

9 Ra saa kuu, ra kuaꞌa ni na judío kundaa ini ña íin Jesús ñuu Betania, ra saa ndakiꞌin na ndixaꞌan na xini na ra, ra süvi takua ra kan kuvi ra ndixaꞌan na kuni na, chi ndixaꞌan tu na xini na ra Lázaro ra ndixiꞌi, ra ndasatiaku Jesús ta yachi va. 10 Ra saa ndakutaꞌan ndia xikuaꞌa nuu ndia sutu, ra ndikataꞌan ndia ña kaꞌni tu ndia ra Lázaro va, 11 saa chi xaꞌa ra yoꞌo ke, kuaꞌa ni na judío ra ndakoo va na ndia sutu kunaꞌnu kan, ra ndakundikun na sata Jesús va.

Ndasakaꞌnu ni na Jesús te ndikiꞌvi ra ñuu Jerusalén

12 Ra saa kuu inka kii, ra saa ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra chi ñuu Jerusalén, ra kii kan ra ndee kuaꞌa tu yuvi na xaa ña iyoo viko pascua va, ra ta kundaa ini na ña xaa Jesús ñuu kan, 13 ra saa kee na, ra xaꞌndia na ñuu ndaꞌa itun ñuu, ra ndixaꞌan na ndakiꞌin na Jesús, ra iin siso, siso ndaꞌyu na kachi na saa:

―¡Ra kaꞌnu kuvi Ndioxi! ¡Ra ra kaꞌnu kuu tu ra tiꞌvi va ra! ¡Kaꞌnu ni ra tiꞌvi ra, saa chin Rey na ñuu Israel kuvi ra! ―kachi na.

14 Ra saa taxi na iin burru loꞌo ndaꞌa Jesús ra nandaa ra sata ri. Ra suꞌva va ke kuu ña vaꞌa ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi, ña ndikaꞌyu xinaꞌa, ña kachi suꞌva:

15 Kuayüꞌvi ndoꞌo, na ñuu Jerusalén;

na kundaa ini ndo, chi xa vaxi va ra kuu rey ndo,

ra yoso ra iin burru loꞌo vaxi ra,

^kachi ña.

16 Ra ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, ra ndikundäa vi ini ndia xiꞌin tuꞌun kan, ra ndia te ndatiaku Jesús kuanuꞌu ra chi ndivi vi ke, ndakaꞌan ndia ña ndikaꞌyu tuꞌun kan xaꞌa Jesús, ra iin ta kachi tuꞌun kan ña ndakani ña, ra iin saa ke kuu va.

17 Ra yuvi na ndixaꞌan xini te kana Jesús ra Lázaro ini yavi ña sandatiaku ra ra, ra ndatuꞌun na xiꞌin yuvi xaꞌa ña xini na xa ra. 18 Ra xaꞌa ña kan ke kee yuvi kan ndakiꞌin na Jesús, chi kundaa va ini na xaꞌa ña xituꞌun xa ra. 19 Ra saa ndikaꞌan ndia fariseo kan xiꞌin taꞌan ndia kachi ndia saa:

―*Xi̱nì ndo chin ña uun va ke kuu yo saa xika yo, saa chi sata ra kaa, ndakundikun takundiꞌi va na ―kachi ndia.

Xika sava na griego nanduku na Jesús

20 Ra ñúꞌu tu sava na griego va tiañu yuvi na ndixaa ndasakaꞌnu viko pascua ñuu Jerusalén kan. 21 Ra saa kuyachin na griego kan nuu iin ra Felipe ra kee ñuu Betsaida, ña ndikun ndiaa chi Galilea, ra xakundaꞌvi na nuu ra kachi na saa:

―Tata, kuni ndi kuni ndi Jesús ―*kachi na.

22 Ra saa kee ra Felipe ra ndixaꞌan ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra Andrés, ra saa ndakutaꞌan uvi saa ndia ra ndixaꞌan ndia ndatuꞌun ndia xiꞌin Jesús. 23 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Xa kuyachin ni kii ña taxi Ndioxi ña kundaa ini yuvi, ña kaꞌnu ni yuꞌu, ra xaa yoꞌo. 24 Ra xa kundaa va ini ndo, chi tu na ndakäva nuni trigo nuu ñuꞌu, saa ra köo mii kuiꞌi taxi vi ña, ra tu na ndakava ña nuu ñuꞌu, ra kuvi ña, saa ra, kuaꞌa ni va kuiꞌi taxi ña. 25 Ra yuvi na kuꞌvi ni ini xini mii, ra na ndiꞌi xaꞌa va kuvi na; ndi su yuvi na kuë kuꞌvi ini xini mii, ra na kan kuvi na niꞌi kutiaku ndia ndikaa ndikuꞌun va. 26 Ra tu ndia na xiin sachiñu ndaꞌvi nuu yu, ra xiniñuꞌu na kundikun na yuꞌu va, ra nuu koo yu ke koo tu na xachiñu ndaꞌvi nuu va yu, ra ndia ndia ka na ^xachiñu ndaꞌvi nuu yu, ra satoꞌo va Tata yu na.

Kaꞌan Jesús ndia kuꞌva ke kuvi ra

27 ’Ra vichin ra tiaa ni ndiꞌi ini yu. ¿Ra ni ke vaꞌa kachi yu? ¿A vaꞌa tu na kaꞌan yu xiꞌin Tata yu ña sayaꞌa ra yuꞌu nuu tundoꞌo ña vaxi nuu yu? Küvi, saa chi xaꞌa ña yoꞌo ke xaa va yu ―kachi ra. 28 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin Ndioxi kachi ra saa:

―Tata, na taxi kun kundaa ini yuvi, ña kaꞌnu ni kun ―kachi ra.

Ra saa tiaku ndikaꞌan iin tachi chi ndivi kachi ña saa xiꞌin ra:

―Xa taxi va yu ña kundaa ini na, ña kaꞌnu ni yu, ra taxi tuku va yu ña na kundaa ini na, ña kaꞌnu ni yu ―kachi ña.

29 Ra ta xini soꞌo yuvi na ndee xiꞌin Jesús tuꞌun ña ndikaꞌan tachi kan, ra saa ndikaꞌan na kachi na saa:

―Savi va kuvi ra nindaꞌyu ―kachi na.

Ra sava tu na ndikaꞌan kachi saa:

―Tatun Ndioxi va kuvi ra ndikaꞌan xiꞌin Jesús ―kachi na.

30 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa xiꞌin na:

―Tachi yoꞌo, ra süvi xaꞌa yuꞌu ke ndikaꞌan ña, chi xaꞌa ndoꞌo va ke ndikaꞌan ña. 31 Ra vichin ke ndixaa kii ña kundaku kuachi xiꞌin na yuuvi yoꞌo; ra vichin ke ndixaa tu kii ña kita tachi ndivaꞌa ña xaꞌndia chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo va, kuꞌun ña. 32 Ra te xa na ndoniꞌi sukun na yuꞌu, ra ña sa yu ke sakanda yu nima yuvi ra nanduku takundiꞌi va na yuꞌu ―kachi Jesús xiꞌin na.

33 Ra ña kachi Jesús suꞌva, ra xaꞌa ña katakaa na ra ndika cruz, va ke kachi ra saa. 34 Ra saa ndakuiin yuvi kan kachi na saa xiꞌin ra:

―Nduꞌu, ra te ^xini soꞌo ndi ña kaꞌvi na tuꞌun Ndioxi ra suꞌva va kachi ña, Cristo ra iin takundiꞌi tiempo va ke kutiaku ra kan, kachi ña. ¿Ra nichuun ke kaꞌan tu yoꞌo ña ndakuita tiaa ra xaa yoꞌo? ¿Ra yoo kuvi tiaa ra xaa ñaa? ―*kachi na.

35 Ra saa ndikaꞌan tuku Jesús, kachi ra saa xiꞌin na:

―Vichin, ra iyoo ka va ñùꞌù xiꞌin ndo, ndi su saloꞌo ni va tiempo iyoo ña xiꞌin ndo. Ra ña iyoo ñùꞌù xiꞌin ndo vichin, ra na kaka va ndo, chi koto iin kama suꞌva xaa ña ñaa niꞌi ña ndoꞌo, chi yuvi na xika nuu ñaa, ra kundäa ini na ndia mii ku nuu kuaꞌan vi na. 36 Ra na kandixa ndo ñùꞌù ña iyoo ña xiꞌin ndo vichin, ra saa ke niꞌi ndo, kuu ndo seꞌe ña ―kachi ra.

Ra te ndiꞌi ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo, ndia saa ra ndakiꞌin ra ndixaꞌan ra ndiseꞌe ra nuu va na.

Ña ndixïin na judío kandixa na Jesús ra ña vaꞌa na xinu nuu tuꞌun Ndioxi va ke

37 Ra vaꞌa ni kuaꞌa ni va ña xituꞌun xa Jesús nuu na, ndi su ndikandïxa vi na ra. 38 Ra ña kuu ña yoꞌo, ra ña vaꞌa na xinu nuu tuꞌun ña tiaa ra Isaías, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va kuvi ña, ta kachi ra suꞌva:

Tata, ndia nii na xïin kandixa tuꞌun ña kaꞌan ndi

Ra ndia nii tu na xïin kandixa xaꞌa ña ^xini na ña kaꞌnu ni ndiee va kun,

kachi ra. 39 Ra ndikaꞌan tu ra Isaías kachi ra suꞌva va:

40 Ndioxi kuvi ra ndasi nuu na, ra ndasatieꞌe ra nima na,

ña vaꞌa na küni na xiꞌin nduchi nuu na,

ra nii na kuïin na kandixa na xiꞌin ndinuni nima na,

ra nii na nandïko na nuu yu, ña sandaꞌa yu na,

kachi ra. 41 Ra suꞌva ke kachi ra Isaías xaꞌa Jesús te yachi, saa chi xa xini nuu va ra ña kaꞌnu kuu mii Jesús.

42 Ra vaꞌa ni saa va, ndi su kuaꞌa ni va na judío na kunaꞌnu xaꞌndia chiñu ra kandixa va na ña ndikaꞌan Jesús, ndi su ndixïin na ndatuꞌun na xiꞌin yuvi saa chi ndiyuꞌvi va na, ña tava ndia fariseo na veꞌe ñuꞌu kan. 43 Saa chi kuni ka va na, ña na kaꞌan vaꞌa ni na yuuvi yoꞌo xaꞌa na, nuu ña kaꞌan vaꞌa Ndioxi xaꞌa na.

Tuꞌun ña ndikaꞌan Jesús va ke sandaku kuachi xiꞌin yuvi

44 Ra saa ndiee ka vi ndikaꞌan Jesús xiꞌin na kachi ra saa:

―Yuvi na kandixa yuꞌu, ra süvi takua yuꞌu kuvi ra kandixa na, chi Tata yu, ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu kuvi ra kandixa na. 45 Ra yuvi na ^xíní yuꞌu, ra ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu kuvi ra ^xíní na. 46 Yuꞌu, ra kuu ñùꞌù, ra ña xaa yu ña yuuvi yoꞌo, ra ña vaꞌa na kundëe na kandixa yuꞌu, nuu ñaa va kuvi ña. 47 Ra tu ndia na ^xini soꞌo tuꞌun yu, ra xïin na kandixa na ña, ra süvi yuꞌu kuvi ra sayukun kuachi xiꞌin na, saa chi ndixäa yu, ña sayukun yu kuachi xiꞌin na yuuvi yoꞌo, chi na xaa yu sakaku va yu kuvi na. 48 Ra yuvi na kundasi yuꞌu, ra xïin na kandixa na yuꞌu, ra iyoo va ña sayukun kuachi xiꞌin na, saa chi tuꞌun ña ndikaꞌan va yu ke sayukun kuachi xiꞌin na kii ña vaxi. 49 Saa chi yuꞌu, ra süvi ña kuni mii yu ke kaꞌan yu; chi Tata yu ra tiꞌvi yuꞌu va kuvi ra xaꞌndia chiñu nuu yu, ndia ña ke xiniñuꞌu kaꞌan yu, ra ndia ña ke xiniñuꞌu sañaꞌa yu ndoꞌo. 50 Ra xa kundaa va ini yu, chi ndiayu ña xaꞌndia Tata yu, ra ña taxi kutiaku yuvi ndiaa ndikaa ndikuꞌun va kuvi ña. Ña kan ke, ña xaꞌndia Tata yu nuu yu ke kaꞌan tu yu xiꞌin ndoꞌo va ―kachi Jesús xiꞌin na.

13

^Ndakatia Jesús xaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra

1 Ra ndia saloꞌo ni va kumani ña koo viko pascua, ra xa ^kundaa va ini Jesús ña xa ndixaa kii ña ndakoo ra ña yuuvi yoꞌo, ra nandiko ra kunuꞌu ra chi nuu nduꞌu Iva ra. Ra kuꞌvi ka vi ini ra xini ra na ndikun sata ra, na iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ña kuꞌvi ni ini ra xini ra na, ra ndiakua ndataxi ra mii ra ña ndixiꞌi ra xaꞌa na.

2 Ra saa kuu, ra ndakunduꞌu Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra ña kuxini ndia, ra xa chikaa yuꞌu va timiaꞌa ra Judas Iscariote, seꞌe ra Simón, ña ndataxi ra Jesús ndaꞌa na saa ini. 3 Ndi su xa ^kundaa va ini Jesús ña taxi Iva ra Ndioxi takundiꞌi ndiayu ndaꞌa ra, saa chi nuu mii Ndioxi ke kee va ra, ra nuu mii Ndioxi ke nandiko tu ra kunuꞌu va ra. 4 Ra saa kuu ndia ndee ndia xixini ndia, ra saa ndakundichi Jesús, ra kiꞌin ra tikoto ña isukun ra chinduꞌu ra kan, ra saa kiꞌin ra iin tikoto kani ra chikuꞌni ra ña toko ra. 5 Ra te ndiꞌi saa chikaa ra tiakuii ini iin xikoꞌo, ra xaꞌa ra ndakatia ra xaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra te ndiꞌi saa sandachi ra ña xiꞌin tikoto ña nuꞌni toko ra.

6 Ra ta kuyachin Jesús ña ndakatia ra xaꞌa ra Simón Pedro, ra saa ndikaꞌan ra Simón Pedro kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tata, väꞌa kita ña ndakatia kun xaꞌa yu ―kachi ra.

7 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ña ^xa yu ra kundäa vi ini kun xiꞌin ña vichin, ndi su vaxi kii ra kundaa va ini kun xiꞌin ña ―kachi ra.

8 Ra saa ndikaꞌan ka ra Pedro kachi ra saa:

―Tata, ndia nii kii täxi yu ndakatia kun xaꞌa yu ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tu na ndakätia yu xaꞌa kun, saa ra küvi kutaꞌan kun xiꞌin yu ―kachi ra.

9 Ra saa ndakuiin ra Simón Pedro kachi ra saa:

―Tata, tu saa, ra süvi takua xaꞌa yu ke ndakatia kun, chi na ndakatia tu kun ndaꞌa yu, xiꞌin xini va yu ―kachi ra.

10 Saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Yuvi na xa chichi ra ndia takua xaꞌa va na kan ke xiniñuꞌu ndoo, saa chi yäkua ka na. Ra ndoꞌo tu, ra xa ndo nduyaa va kuvi ndo, saa chi yäkua ka ndo, ndi su süvi takundiꞌi tu ndo ninduyaa ―kachi ra.

11 Saa chi ^xa kundaa va ini Jesús xaꞌa tiaa ra ndataxi ñaꞌa ndaꞌa na saa ini, ña kan ke ndikaꞌan ra, ña süvi takundiꞌi ndia kuvi ndia ninduyaa.

12 Ra te ndiꞌi ndakatia ra xaꞌa ndia, saa ndakusukun ra tikoto ña isukun ra, ra saa ndakunduꞌu tuku ra nuu mesa va, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¿A ^kundaa ini ndo ni ke kuni kachi ña xa yu yoꞌo? 13 Ndoꞌo, ra Tata Maestro kachi ndo xiꞌin yu, ra vaꞌa kaꞌan va ndo, saa chi suvi kuvi va yu. 14 Ra tu yuꞌu, ra kuu yu Tata Maestro ndo, ra ndakatia tu yu xaꞌa va ndo, saa ra, xiniñuꞌu ndakatia tu ndoꞌo va xaꞌa na taꞌan ndo. 15 Ra ña yoꞌo ke ^xa yu ña sakuaꞌa yu ndoꞌo, ra ta kuꞌva xa yu xi̱nì ndo ke na sa tu ndoꞌo va. 16 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin va ndo, saa chi ndia nii na xachiñu tatu, ra küvi sa chee na nuu ra kuu xitoꞌo na, ra nii yuvi na kuaꞌan chiñu küvi sa chee tu nuu na tiꞌvi ñaꞌa va. 17 Ra tu na kundaa ini ndo xiꞌin ña yoꞌo, ra sa ndo ña, saa ra vaꞌa ni va kee ndo.

18 ’Ra süvi xaꞌa takundiꞌi ndo ke kaꞌan yu, chi xa kundaa va ini yu ni ke iyoo nima ta iin iin ndoꞌo, ndia ndikaxin yu. Ndi su ña xiniñuꞌu va ke na xinu nuu tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan kachi suꞌva: “Ra xixi xiꞌin va yu kuvi ra ndukuiin kanitaꞌan xiꞌin yu”, kachi ña. 19 Ra ña vaꞌa na kundaa ini ndo xaꞌa ña kuu, ña kan ke xa yachi va kaꞌan yu ña yoꞌo xiꞌin ndo, ra te xa na kuu ña, saa ra na kandixa va ndo, ña kuu yu tiaa ra kuu va yu. 20 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi yuvi na ndakiꞌin mani yuvi na ^tiꞌvi yu kuꞌun, ra yuꞌu va kuvi ra ndakiꞌin mani na; ra na ndakiꞌin mani yuꞌu, ra ra tiꞌvi yuꞌu xaa va yu kuvi ra ndakiꞌin mani na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Kaꞌan Jesús xaꞌa ña xikotaꞌan ra Judas xiꞌin ra

21 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan Jesús tuꞌun yoꞌo xiꞌin ndia, saa ra kusuchi ka vi ini ra, ra saa ndikaꞌan tieꞌe ra xiꞌin va ndia kachi ra saa:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi iin ndoꞌo ndia ndee yoꞌo va kuvi ndia ndataxi yuꞌu ndaꞌa na saa ini xini yuꞌu ―kachi ra. 22 Ra saa xaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra xitoꞌni ndia nuu taꞌan ndia, ra ^ndakani ini ndia yoo xaꞌa ke ndikaꞌan ra. 23 Ra saa kuu ndia ndee ndia xixini ndia, ra yachin xiꞌin mii Jesús va nduꞌu iin ra itaꞌan xiꞌin ra, ra ^kuꞌvi ni ini ra xini ra. 24 Ra saa ndixika ndaꞌa ra Simón Pedro nuu ra ña na ndakatuꞌun ra Jesús, ra vaꞌa kundaa ini ndia yoo xaꞌa ke ndikaꞌan ra. 25 Saa nduyachin vaꞌa ka va ra xiin Jesús, ra ndindakatuꞌun ra ra, kachi ra saa:

―Tata, ¿yoo kuvi ra sa saa? ―kachi ra.

26 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ra chindaxi yu ixta taxi yu ndaꞌa kuvi ra ―kachi ra.

Ra saa chindaxi Jesús ixta, ra taxi ra ña ndaꞌa ra Judas Iscariote, seꞌe ra Simón. 27 Saa kiꞌin ra Judas ixta kan xixi ra, ra saa kuu ndia ndee ndia, saa ra ndikiꞌvi va timiaꞌa ini ra. Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Chiñu ña kuni kun sa kun, ra kama ni ka na sa va kun ña ―kachi ra.

28 Ndi su ndia nii ndia ndee nuu mesa kan ndikundäa ini, nichuun ke kachi Jesús saa xiꞌin ra. 29 Ra sava ndia ndakani ini, ña kuꞌun ra Judas kan sata ra ñaꞌa ña kuniñuꞌu ndia viko, a ñaꞌa, ña saniꞌi ndia na ndaꞌvi va tu, saa chi mii ra kan kuvi ra ndiso xuꞌun va. 30 Ra te ndiꞌi xixi ra Judas ixta kan, saa ra ndakundichi ra kuaꞌan va ra. Ra xa ñuu va kuvi ña.

Ndiayu xaa ña taxi Jesús

31 Ra te kanata ra Judas kuaꞌan ra, ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa:

―Vichin ke ^kuni takundiꞌi yuvi yuꞌu ra xaa yoꞌo, ña kuu yu ra kaꞌnu, ra kundaa tu ini na ña kaꞌnu ni tu Tata yu Ndioxi va, xaꞌa chiñu ña ^xa yu. 32 Ra tu xiꞌin chiñu ña ^xa yu ke kundaa ini na ña kaꞌnu ni Ndioxi, saa ra ndasakaꞌnu ni tu mii va ra yuꞌu, ra xa numi ni va sa ra ña. 33 Ndoꞌo, ndia kuu seꞌe mii yu, ra na kundaa ini ndo, saa chi saloꞌo ni va kii íin yu xiꞌin ndo, ra xa ta kachi yu xiꞌin na judío ke ^kachi tu yu xiꞌin ndoꞌo va: Saa chi nanduku ni va ndo yuꞌu, ndi su kuchüun vi ndo xaa ndo nuu kuꞌun yu. 34 Ra ndiayu xaa ña ^ndakoo yu ndaꞌa ndo ke yoꞌo: na kuꞌvi ni ini ndo kuni taꞌan ndo. Ra ta kuꞌva ^kuꞌvi ini yuꞌu xini yu ndoꞌo, saa ke na sa tu ndoꞌo va, ña kuꞌvi ni ini ndo kuni taꞌan ndo. 35 Ra tu saa na sa ndo, ña kuꞌvi ni ini ndo kuni taꞌan ndo, saa ra kundaa ini takundiꞌi va yuvi ña kuu ndo ndia itaꞌan xiꞌin yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Kaꞌan Jesús ña tiseꞌe tuꞌun ra Pedro xaꞌa ra

36 Ra saa ndindakatuꞌun ra Simón Pedro Jesús kachi ra saa:

―Tata, ¿ndia mii ke kuꞌun kun? ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:

―Nuu kuꞌun yu, ra küvi vi kuꞌun kun xiꞌin yu vichin, ndi su kundikun va kun xaa kun te xa na ndiꞌi ―kachi ra.

37 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin ra kachi ra saa:

―Tata, ¿nichuun ke küvi kuꞌun yu xiꞌin kun vichin? Chi yuꞌu, ra xa iyoo nduvi va yu ña kuvi yu xaꞌa kun ―kachi ra.

38 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―¿A ndixa iyoo nduvi kun ña kuvi kun xaꞌa yu? Na kundani kun chi mii ña ndaa, ra ñuu vichin, ra xa uni va ichi tiseꞌe tuꞌun kun xaꞌa yu, ra saa kana chele ―kachi Jesús xiꞌin ra.

14

Jesús kuvi ra kuu ichi ña kuaꞌan nuu Ndioxi

1 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Ndïꞌi ini ndo. Na kundiaa ini ndo Ndioxi, ra na kundiaa ini tu ndo yuꞌu va. 2 Ra veꞌe Tata yu, ra iyoo kuaꞌa va nuu kundee ndo, ra tu süvi saa iyoo ña, saa ra käꞌan yu xiꞌin vi ndo, ra vichin ke kuꞌun yu ña sanduvi ka yu nuu kundee ndo. 3 Ra te xa na ndiꞌi savii yu nuu kundee ndo ña kuꞌun yu vichin, ra saa nandiko yu ndakiꞌin yu ndoꞌo ña kuꞌun ndo xiꞌin yu, ra mii nuu koo yu ke kundee tu ndoꞌo va xiꞌin yu. 4 Ra ^xa xini va ndo, ndia chi ku nuu kuꞌun yu, ra xa xini tu ndo ichi ña kuaꞌan chi nuu kuꞌun va yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

5 Saa ndikaꞌan ra Tomás, xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―Tata, xïni ndi ndia chi ku nuu kuꞌun kun; ¿ra ni ke sa ndi kundaa ini ndi ndia mii kuu ichi? ―kachi ra.

6 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Yuꞌu ku ra kuu ichi, ra yuꞌu ku ra kuu ña ndaa, ra yuꞌu ku ra kuu mii ña tiaku va. Ra ndia nii yuvi küvi xaa nuu Tata yu, tu na kïxi na nuu yuꞌu. 7 Tu xíni̱ ndo yoo kuvi yu, saa ra xíni̱ tu ndo yoo kuvi Tata va yu; ra xa xíni̱ va ndo ra vichin, saa chi xa ^xíní va ndo ra ―kachi Jesús.

8 Ra saa ndikaꞌan ra Felipe, kachi ra saa xiꞌin Jesús:

―Tata, na sa kun ña mani ñaꞌa kun Tata yo Ndioxi nuu ndi, ra kundaa ini ndi ―kachi ra. 9 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Felipe, ¿xa kuaꞌa ni va kii iyoo yu xiꞌin ndo, ra nani saa xïni kun yuꞌu saa va? Yuvi na ^xíní yuꞌu, ra ^xíní tu na Tata va yu; ¿ra nichuun ke kaꞌan kun, ña na ñaꞌa yu Tata yo Ndioxi nuu kun? 10 ¿Ra a kandïxa va kun ña íin Tata yo Ndioxi xiꞌin yu, ra yuꞌu tu íin xiꞌin ra kan va? Ra tuꞌun ña kaꞌan yu, ra süvi tuꞌun mii yu kuvi ña. Chi Tata yo Ndioxi va kuvi ra taxi ña, ra mii ra kuvi tu ra xa takundiꞌi chiñu va. 11 Ra na kandixa ndo yuꞌu, ña íin Tata yo Ndioxi xiꞌin yu, ra yuꞌu tu íin xiꞌin ra kan va; ra tu kandïxa ndo ña kaꞌan yu, saa ra ña sa ndo ke na kandixa ndo yuꞌu xiꞌin chiñu ña ^xa va yu. 12 Ra ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi yuvi na kandixa yuꞌu, ra taꞌan chiñu ña ^xa yuꞌu ke sa tu na kan va; ra tu na kuvi, ra ña naꞌnu ka va sa na, saa chi yuꞌu ra xa kunuꞌu va yu nuu Tata yo Ndioxi. 13 Ra takundiꞌi ña nduku ndo nuu Tata yo Ndioxi xiꞌin kivi yu, ra sa va yu ña, ra saa ke kundaa ini ndo ña kaꞌnu ni Ndioxi. 14 Ra ndia ndia ka ñaꞌa na nduku ndo xiꞌin kivi yu, ra sa va yu ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

Kindoo Jesús ña tiꞌvi ra Tachi Yii

15 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Tu ndixa kuꞌvi ini ndo xini ndo yuꞌu, saa ra na kandixa ndo ndiayu va yu. 16 Ra yuꞌu tu kuaku ndaꞌvi nuu Tata yo Ndioxi, ra tiꞌvi ra Tachi Yii ra kixi ña chindiee taꞌan ña xiꞌin ndo, ra koo ña xiꞌin ndo iin ndisaa kii. 17 Ra ña kan kuu Tachi Yii Ndioxi ña ndaa. Ra na yuuvi yoꞌo ra ^küvi vi ndakiꞌin na ña chi xïni na ña, ra nii kundäa tu ini na ni ñaꞌa kuvi va ña, ndi su ndoꞌo, ra ^xini va ndo ña, chi xa xiꞌin va ndo iyoo ña, ra koo tu ña xiꞌin ndo iin takundiꞌi kii va. 18 Ra na kundaa ni ndo, chi ndaköo ndaꞌa yu ndoꞌo; saa chi ndiko tuku va yu kixi yu sata ndo. 19 Ra saloꞌo ni va kumani, saa ra küni ka vi na yuuvi yoꞌo yuꞌu, ndi su ndoꞌo ra kuni va ndo yuꞌu; saa chi kutiaku va ndo, chi yuꞌu ra tiaku va yu. 20 Ra te xa na xaa kii kan ke kundaa kaxi ini ndo, ña íin yu xiꞌin Tata yu Ndioxi, ra ndoꞌo tu iyoo xiꞌin yuꞌu va, ra yuꞌu tu íin xiꞌin ndoꞌo va. 21 Ra yuvi na xini ndiayu yu, ra xa na ña kaꞌan ña, saa ra, ^ndañaꞌa na mii na ña ndixa ke kuꞌvi ini na xini na yuꞌu va. Ra na kuꞌvi ini xini yuꞌu, ra kuꞌvi ni tu ini Tata va yu kuni ra na, ra saa tu yuꞌu va, chi kuꞌvi ni va ini yu kuni yu na, ra ndañaꞌa yu mii yu nuu na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

22 Ra saa ndikaꞌan iin ra itaꞌan xiꞌin Jesús ra nani Judas (ndi su süvi ra Judas Iscariote kuvi ra) kachi ra saa:

―Tata, ¿ra ni ke iyoo ña, ña ñaꞌa kun mii kun nuu takua nduꞌu, ra ñäꞌa tu kun mii kun nuu na yuuvi yoꞌo? ―kachi ra.

23 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:

―Yuvi na kuꞌvi ini xini yuꞌu, ra kandixa va na tuꞌun ña kaꞌan yu, ra Tata yu Ndioxi, ra kuꞌvi ni va ini ra kuni ra na, ra yuꞌu xiꞌin Tata yu, ra kixi va ndi koo ndi xiꞌin na. 24 Ra yuvi na küꞌvi ini xini yuꞌu, ra kandïxa vi na kan tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin na. Ra tuꞌun ña xini soꞌo ndo yoꞌo, ra süvi tuꞌun yuꞌu kuvi ña, chi tuꞌun Tata yu Ndioxi ra tiꞌvi yuꞌu vaxi va yu kuvi ña.

25 ’Ra ña íin ka yu xiꞌin ndo vichin va ke kaꞌan yu takundiꞌi ña yoꞌo xiꞌin ndo, 26 ndi su Tachi Yii, ña tiꞌvi Tata yo Ndioxi kixi nuu va yu kuvi ña chindiee taꞌan xiꞌin ndo, ra taxi ña tuꞌun ndiee ini ndaꞌa ndo, ra sañaꞌa tu ña ndoꞌo xaꞌa takundiꞌi chiñu, ra sandakaꞌan tu ña ndoꞌo xaꞌa takundiꞌi tuꞌun ña ^kaꞌan yu xiꞌin va ndo.

27 ’Ra vichin ke, indiayu taꞌan yu xiꞌin ndo xiꞌin ña vaꞌa ña kuu mii yu. Ra ña vaꞌa ña kuu mii yu ke ndakoo tu yu xiꞌin va ndo, ra inüu ña xiꞌin ña taxi ña yuuvi yoꞌo. Ra na kundïꞌi ni ini ndo, ra nii na kuayüꞌvi va tu ndo xaꞌa ña kuu. 28 Ra xa xini va soꞌo ndo, ña ndikaꞌan yu xiꞌin ndo ña kuꞌun yu, ndi su nandiko va tu yu sata ndo. Ra tu ndixa ke kuꞌvi ini ndo xini ndo yuꞌu, saa ra ndo kusii ka ini va kuvi ndo, ña ^kundaa ini ndo ña kuꞌun yu nuu Tata yu, saa chi kaꞌnu ni ka va ra kan nuu yuꞌu. 29 Ra xa yachi va kaꞌan yu xiꞌin ndo xaꞌa ña kuu; ra te xa na kuu ña, saa ra na kandixa va ndo yuꞌu.

30 ’Ra käꞌan kuaꞌa ni ka yu xiꞌin ndo; saa chi xa kuyachin va ri ñaꞌa, ri xaꞌndia chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo vaxi ri. Ra köo vaꞌa mii ndiee vi ri kan nuu yuꞌu, 31 ndi su ña vaꞌa na kundaa ini na yuuvi yoꞌo, ña kuꞌvi ni ini yu xini yu Tata yu ke xiniñuꞌu saxinu va yu chiñu ña xaꞌndia ra nuu yu, ra iin ta kachi ra xiꞌin yu ke sa va yu. Ndakuita ndo. Ra kuꞌun yo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

15

Jesús ku teꞌe uva ña ndixa

1 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra:

―Yuꞌu kuvi ra kuu teꞌe uva ña ndixa, ra Tata yu kuvi ra chiꞌi ña, ra ndiaa ra ña. 2 Ra takundiꞌi yoꞌó vali ndaꞌa ña, ña kuëe taxi uva, ra kaꞌndia ndiꞌi va ra ña, ra ña taxi uva, tu ndaxatia va ra, ña vaꞌa kuaꞌa ni ka uva na taxi va ña. 3 Ra ndoꞌo, ra xa ndo nduvii va kuvi ndo xiꞌin tuꞌun ña sañaꞌa yu ndoꞌo. 4 Ña kan ke na kundikun ndiaa va ndo yuꞌu, ra yuꞌu tu kuiin xiꞌin ndoꞌo va. Ra na kundaa ini ndo, chi takundiꞌi yoꞌó vali ndaꞌa teꞌe uva, ra tu na kundïkun ndiaa ña sata mii yoꞌo chee teꞌe uva, saa ra küvi vi taxi ña uva, ra mii saa ke ndoꞌo tu ndoꞌo va, tu na kundïkun ndiaa ndo yuꞌu.

5 ’Yuꞌu kuvi ra kuu teꞌe uva, ra ndoꞌo kuvi ndia kuu yoꞌo vali ndaꞌa va ña, ra na ndikun ndiaa yuꞌu, ra yuꞌu tu iin xiꞌin va na, ra na kan kuvi na kuaꞌa ni uva taxi va; ra tu na kundïkun ndiaa na yuꞌu, saa ra ndia nii ña ke kuchüun na sa vi na. 6 Ra yuvi na ndïkun ndiaa yuꞌu, ra kutia va na, ra ndachi va tu na, ra ndoꞌo na ta kuꞌva ndoꞌo yoꞌo vali ndaꞌa teꞌe uva ña xitia ra ndachi ña, ra te ^ndiꞌi ndakaya na ña, ra taan na ña nuu ñùꞌù xixi va ña.

7 ’Tu na kundikun ndiaa ndo yuꞌu, ra näa ini ndo xaꞌa tuꞌun yu, saa ra ndia ndia ka ña kuni ndo nduku ndo nuu Tata yu, ra niꞌi va ndo ña. 8 Ra na kundaa ini ndo, chi ndukaꞌnu ni va Tata yu Ndioxi, te kuaꞌa ni kuiꞌi ^taxi ndo, ra saa ke ndañaꞌa tu ndo mii ndo ña ndikun ndo yuꞌu va. 9 Ra iin ta kuꞌva kuꞌvi ini Tata yu Ndioxi xini ra yuꞌu, ra iin saa ke kuꞌvi tu ini yuꞌu va xini yu ndoꞌo, ra na ndaköo ndo ña kuꞌvi ini yu xini yu ndoꞌo. 10 Ra tu na kandixa ndo ndiayu yu, saa ra kaka va ndo tixi ña kuꞌvi ini yu xini yu ndoꞌo, ta kuꞌva ^xa yuꞌu ña ^kandixa yu ndiayu Tata yu Ndioxi, ra xika yu tixi ña kuꞌvi ini ra xini ra yuꞌu.

11 ’Ra tuꞌun yoꞌo ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ña vaꞌa na koo ña sii ini ña iyoo nuu yu xiꞌin ndo, ra saa ke na kusii ni ka va ini ndo. 12 Ra ndiayu ña taxi yu ndaꞌa ndo kuvi ña: na kuꞌvi ni ini ndo kuni taꞌan ndo, ta kuꞌva ^kuꞌvi ini yuꞌu xini yu ndoꞌo va. 13 Ra iin ña kuꞌvi ini ña chee ni kuvi ña, taxi yuvi mii na ña kuvi na xaꞌa na itaꞌan xiꞌin na. 14 Ra tu na sa ndo ña kaꞌan yu, ra saa ke kuu ndo ndia itaꞌan mani xiꞌin va yu. 15 Ra käꞌan ka yu ña kuu ndo, ndia xachiñu tatu, saa chi ndia xachiñu tatu ra xïni vi ndia kan, xaꞌa takundiꞌi chiñu ña xa xitoꞌo ndia. Ña kan ke ndoꞌo, ra ndia itaꞌan mani xiꞌin va yu kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi xa ndañaꞌa ndiꞌi va yu tuꞌun ña ndikaꞌan Tata yu xiꞌin yu nuu ndo. 16 Ra süvi ndoꞌo kuvi ndo nindakaxin yuꞌu, chi yuꞌu va kuvi ra ndakaxin ndoꞌo, ra taxi yu chiñu ndaꞌa ndo, ña na kuꞌun ndo sa ndo ña kaꞌan yu, ra kuaꞌa ni kuiꞌi na taxi ndo, ra kuiꞌi ña taxi ndo kan, ra na koo ña iin ndisaa kii, ra saa ke taxi Tata yu takundiꞌi ña nduku ndo nuu ra xiꞌin kivi yu. 17 Ra chiñu ña xaꞌndia yu nuu ndo ke, na kuꞌvi ni ini ndo kuni taꞌan va ndo.

Küni na yuuvi yoꞌo Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra

18 ’Ra ña kundasi na yuuvi yoꞌo ndoꞌo, ra na kundaa ini ndo, chi xiꞌna ka vi yuꞌu kuvi ra kundasi na. 19 Ra tu ta kuꞌva iyoo mii na yuuvi yoꞌo ndixiyo ndo, saa ra kuꞌvi ni va ini na kuni na ndoꞌo, ndi su süvi ka taꞌan na kuvi ndo, saa chi xa ndatava va yu ndoꞌo tiañu na, ra ña kan va ke kundasi na ndoꞌo. 20 Ra na ndakaꞌan ndo xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan yu xiꞌin ndo, ta kachi yu suꞌva: “Ndia nii na xachiñu tatu ra chëe na nuu xitoꞌo na.” Ra na kundaa ini ndo, chi tu taxi na yuꞌu, saa ra taxi tu na ndoꞌo va; ra tu xiin va na sakuaꞌa na tuꞌun ña sañaꞌa yu na, saa ra kuiin tu na sakuaꞌa na ña sañaꞌa ndoꞌo va na. 21 Ra xaꞌa ña ndikun ndo yuꞌu va ke kundasi na ndoꞌo, ra sa na takundiꞌi ña kuni na xiꞌin ndo, saa chi xïni na ra tiꞌvi yuꞌu xaa yu, ña yuuvi yoꞌo.

22 ’Ra tu kuëe ndikixi yu ndatuꞌun yu xiꞌin na, saa ra köo vi kuachi na, ndi su vichin, ra köo ka ña niꞌi na tiaa vi na, ña kachi na köo kuachi na, 23 saa chi yuvi na kundasi yuꞌu, ra kundasi tu na Tata yu Ndioxi va. 24 Ra tu kuëe ndixa yu, ña xituꞌun ña täan sa ndia nii yuvi kuni na, saa ra köo vi kuachi na, ndi su vichin, ra xa xini va na ña xituꞌun xa yu, ra xaꞌa ña kan ke ^kundasi na yuꞌu, ra ^kundasi tu na Tata yu Ndioxi va. 25 Ra suꞌva ke xiniñuꞌu kuu va, ña kan ke vaꞌa xinu nuu tuꞌun Ndioxi ña kachi suꞌva: “Iin saa kaa kundasi na yuꞌu va”, kachi ña.

26 ’Ra te xa na xa̱a̱ Tachi Yii ña chindiee taꞌan xiꞌin ndo, ña tiꞌvi yu kixi, ña kuu mii Tata yu Ndioxi, ra ña kan va kuvi ña ndatuꞌun mii ña ndaa xiꞌin ndo xaꞌa yu. 27 Ra ndatuꞌun tu ndoꞌo va mii ña ndaa xaꞌa yu, saa chi ndoꞌo kuvi ndo xikutaꞌan xiꞌin yu ndia te kii xaꞌa vi.

16

1 ’Ra takundiꞌi ña yoꞌo ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ña vaꞌa na ndïko ini ndo ña ndikun ndo yuꞌu. 2 Saa chi vaxi kii, ra tava va na ndoꞌo veꞌe ñuꞌu nuu ndakitaꞌan ndo, ra ndia kaꞌni va na ndoꞌo, ra ta xa na ^sa na saa, ra ña vaꞌa kuni Ndioxi va ke ^xa na kàꞌàn na. 3 Ra saa ke sa va na, saa chi xïni vi na yuꞌu, ra nii Tata yu Ndioxi kuvi ra xïni vi na. 4 Ra ña yoꞌo ke kaꞌan yu xiꞌin ndo ña xa na ku̱ꞌu̱n ini ndo, ra te xa na kuu ña xiniñuꞌu kuu, ra saa ke na ndakaꞌan ndo xaꞌa ña xa ndikaꞌan yu xiꞌin va ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Chiñu ña ^xa Tachi Yii Ndioxi

Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Te kii xaꞌa, ra ndikäꞌan vi yu ña yoꞌo xiꞌin ndo, saa chi ta íin ka va yu xiꞌin ndo. 5 Ndi su vichin, ra xa nandiko va yu kunuꞌu yu nuu Tata yu Ndioxi ra tiꞌvi yuꞌu vaxi yu, ra ndia nii tu ndo xïin ndakatuꞌun yuꞌu ndia mii ku nuu kuꞌun va yu. 6 Chi ña xa ndo ke kusuchi ni ini ndo, xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan yu xiꞌin va ndo. 7 Ndi su ña ndaa va ke kaꞌan yu xiꞌin ndo: chi ña vaꞌa ni ka va ke na kuꞌun yu, saa chi tu na küꞌun yu, saa ra küvi vi kixi Tachi Yii Ndioxi ña chindiee taꞌan ña xiꞌin ndo, ña kan ke xiniñuꞌu kuꞌun va yu, ra saa ke vaꞌa tiꞌvi yu Tachi Yii, ña kixi ña koo ña xiꞌin ndo. 8 Ra ta xa na xaa Tachi Yii Ndioxi, ra ña kan va kuvi ña kaꞌan xiꞌin na yuuvi yoꞌo, ra kundaa va ini na ña iyoo kuachi na, ra kaꞌan ña xiꞌin na ña iyoo iin ichi ndaku, ra kaꞌan tu ña xiꞌin na, ña sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin va na. 9 Ra kaꞌan ña, ña iyoo kuachi na, saa chi xïin na kandixa na yuꞌu; 10 ra kaꞌan ña xiꞌin na ra kundaa va ini na xaꞌa ichi Ndioxi ña ndaku, saa chi yuꞌu, ra xa kunuꞌu va yu nuu Tata yu Ndioxi, ra ndoꞌo, ra küni ka vi ndo yuꞌu; 11 ra kaꞌan ña xiꞌin na ra kundaa tu ini na, ña sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin va na, saa chi ri kuchee xaꞌndia chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo, ra xa nditiaꞌndia va xaꞌa ri ña ndiꞌi xaꞌa ri.

12 ’Ra iyoo kuaꞌa ni ka va ña kaꞌan yu xiꞌin ndo, ndi su kundiëe ndo xiꞌin vi ña. 13 Ra te xa na xa̱a̱ Tachi Yii Ndioxi ña ndixa, ra ña kan va ke sañaꞌa ndoꞌo xaꞌa takundiꞌi ña ndaa; saa chi süvi ña kuni mii ña ke kaꞌan ña xiꞌin ndo, chi ña kuni soꞌo ña kaꞌan Ndioxi va ke kaꞌan ña xiꞌin ndo, ra taxi ña xini ndo, ra kundaa va ini ndo xaꞌa takundiꞌi ña kuu kii ña vaxi. 14 Ra Tachi Yii Ndioxi va kuvi ña chinduꞌu toꞌo tuꞌun xaꞌa yu, saa chi ^kundaa va ini ña xaꞌa takundiꞌi ña xa yu, xiꞌin ña sañaꞌa yu, ra ndañaꞌa tu ña ña nuu ndoꞌo va. 15 Ra takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu Tata yu Ndioxi, ra ñaꞌa yuꞌu ke xiꞌin va ra. Ra ña kan va ke ndikaꞌan yu xiꞌin ndo ña ndakiꞌin Tachi Yii Ndioxi ña iyoo nuu yu, ra ndañaꞌa ña ña nuu ndoꞌo va ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.

Ña suchi ini ra ña sii ini va nduu ña

16 Ra ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Na kundaa ini ndo, chi ndia saloꞌo ni va kii kumani, ra küni ka vi ndo yuꞌu, ndi su te xa na yaꞌa loꞌo kii, saa ra kuni tuku va ndo yuꞌu, saa chi nuu iyoo Tata yu Ndioxi va ke kuꞌun yu ―kachi Jesús.

17 Ra saa xaꞌa sava ndia itaꞌan xiꞌin Jesús ndakatuꞌun taꞌan ndia kachi ndia saa:

―¿Ni ke kuni kachi tuꞌun ña kaꞌan ra xiꞌin yo, ña kachi ra, ña saloꞌo ni va kii kumani ra küni ka yo ra, ra te xa na yaꞌa loꞌo kii, ra kuni tuku va yo ra, ra kuꞌun tu ra nuu Tata ra Ndioxi va kachi ra? 18 ¿Ra ni ke kuni kachi ra, “ña saloꞌo ni va kii kumani”? Kundäa vaꞌa ini vi yo ni ke kaꞌan ra ―kachi ndia.

19 Ra kundaa va ini Jesús ña kuni ndia ndakatuꞌun ndia ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―¿A xaꞌa ña ndikaꞌan yu xiꞌin ndo, ña saloꞌo ni kii kumani ra küni ka ndo yuꞌu, ra te xa na yaꞌa loꞌo kii, saa ra kuni tuku va ndo yuꞌu, ke ndakatuꞌun ndo xaꞌa? 20 Ra ña ndaa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, saa chi kusuchi ni va ini ndo, ra kuaku ni va tu ndo, ra na yuuvi yoꞌo tu tiaa ni kusii ini va. Ra ña kusuchi ni ini ndo, ra ndasama ña ra nduu ña ña sii ini va. 21 Ta kuꞌva ndoꞌo iin ñaꞌa ña kaku seꞌe, chi te xa kuyachin kaku seꞌe ña, ra tiaa ni va xaꞌndia ña ini ña, ra tixuꞌvi ni ña, ndi su te xa ndiꞌi kaku ña loꞌo, saa ra ndakäꞌan ka vi ña xaꞌa ña tixuꞌvi ña, chi xiꞌin seꞌe ña, ña kaku kan va tiaa ni kusii ini ña. 22 Ra mii saa ke ^ndoꞌo tu ndoꞌo va; saa chi vichin va ke kusuchi ni ini ndo, ndi su te xa na nandiko tuku yu kuni ndo, saa ra tiaa nii va kusii ini ndo, ra ña kusii nii ini ndo, ra ndia nii na kuchüun kindiaa ña ndaꞌa ndo.

23 ’Ra kii kan, ra köo mii ka ña ndakatuꞌun ndo yuꞌu vi. Ra ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo: saa chi xa mii va Tata yu Ndioxi kuvi ra taxi takundiꞌi ña nduku ndo nuu ra xiꞌin kivi yu. 24 Ra ndia kii vichin, ra ndia nii ñaꞌa täan nduku ndo xiꞌin kivi yu nuu tata yu, ra na nduku ndo ña, ra niꞌi va ndo ña, ra saa ke kusii ni ka va ini ndo ―kachi Jesús.

Xa xakanaa va Jesús nuu ña yuuvi

25 Ra ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Takundiꞌi tuꞌun ña xa ndikaꞌan yu xiꞌin ndo, ra xiꞌin tuꞌun ndichi va ndikaꞌan yu ña; ndi su vaxi kii ra käꞌan ka yu tuꞌun ndichi xiꞌin ndo, chi kaxi kaxi va kaꞌan yu xiꞌin ndo xaꞌa Tata yu Ndioxi. 26 Ra te xa na xaa kii ña nduku ndo ña kumani nuu ndo xiꞌin kivi yu, ra kuäku ndaꞌvi ka yu nuu Tata yu Ndioxi xaꞌa ndo, 27 chi xa ^kuꞌvi ni tu ini mii va ra xini ra ndoꞌo, saa chi ^kuꞌvi ni ini ndo xini ndo yuꞌu, ra kandixa tu ndo yuꞌu ña kee yu nuu va ra. 28 Ra nuu iyoo Tata yu Ndioxi ke kee yu ña xaa yu ña yuuvi yoꞌo va, ra vichin ndakoo yu ña yuuvi yoꞌo, ra nandiko yu kunuꞌu tuku yu nuu Tata yu Ndioxi va ―kachi Jesús.

29 Ra saa ndikaꞌan ndia itaꞌan xiꞌin Jesús kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Vichin, ra kaxi ni va kaꞌan kun xiꞌin ndi, ra nii xiniñüꞌu ka kun tuꞌun ndichi vi. 30 Ra vichin ke kundaa kaxi ini ndi ña kundaa ini kun xaꞌa takundiꞌi va ñaꞌa, saa chi vaꞌa ni ndakatüꞌun vi na yoꞌo, ra xa kaꞌan va kun ña kuni na ndakatuꞌun na. Ra xaꞌa ña kan ke kandixa va ndi yoꞌo ña kee kun nuu Ndioxi ―*kachi ndia.

31 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―¿Ra ndia vichin vi ke kandixa ndo yuꞌu? 32 Ra na kundaa ini ndo, chi vaxi kii, ra xa mii kii vichin kuvi va ña, ra takundiꞌi ndoꞌo, ra kunu va ndo kunuꞌu ndo veꞌe ndo, ra ndakoo mituꞌun va ndo yuꞌu. Ndi su xa saa kuïin mituꞌun vi yu, chi kuiin va Tata yu Ndioxi xiꞌin yu. 33 Ra tuꞌun yoꞌo ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ña vaꞌa na kundaa ini ndo, chi nuu yuꞌu ke niꞌi ndo ña vaꞌa koo xiꞌin va ndo. Ra ña ndixa ke sandoꞌo ni va na ndoꞌo nuu ña yuuvi yoꞌo; ndi su na kundiaa ini ndo yuꞌu, saa chi yuꞌu, ra xa xatiaa va yu nuu ña yuuvi yoꞌo ―kachi Jesús.

17

Kaꞌan Jesús xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra

1 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan Jesús tuꞌun yoꞌo, ra saa ndoniꞌi ra nuu ra chi ndivi, ra ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi kachi ra saa:

―Tata, vichin ke ndixaa kii ña na ndañaꞌa kun yuꞌu, ra kuu seꞌe kun nuu yuvi ra na kundaa ini na ña kaꞌnu ni yu, ra ndañaꞌa tu yuꞌu va yoꞌo nuu na, ra kundaa ini na ña kaꞌnu ni kun. 2 Saa chi yoꞌo kuvi ra taxi takundiꞌi ndiayu ndaꞌa yu, ña kaꞌndia chiñu yu nuu takundiꞌi na yuuvi, ra taxi yu ña kutiaku takundiꞌi na taxi kun ndaꞌa yu ndia ndikaa ndikuꞌun. 3 Ra ña vaꞌa na niꞌi na ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun, kuvi ña xiniñuꞌu kuni taꞌan vaꞌa na xiꞌin indaa mituꞌun yoꞌo va Tata Ndioxi, ra ndaa, ra saa tu yuꞌu, ra kuu Jesucristo ra tiꞌvi kun xaa ña yuuvi yoꞌo va.

4 ’Ra xa ndañaꞌa va yu yoꞌo nuu na yuuvi ña kaꞌnu ni kun, xaꞌa ña xa saxinu yu takundiꞌi chiñu ña xaꞌndia kun nuu yu sa yu. 5 Ra vichin ke na ndataxi tuku kun ndiee ña xa xikuu mii yu ndaꞌa yu, Tata, xa ta kuꞌva ndixiyo ndiee yu xiꞌin kun ta kumani ka kukava xaꞌa ña yuuvi yoꞌo.

6 ’Ra xa ndañaꞌa va yu yoꞌo, nuu na ndakaxin kun tiañu na yuuvi yoꞌo, ra kuenda yoꞌo va kuvi na, ra taxi kun na ndaꞌa yu, ra ^kandixa va na tuꞌun kun. 7 Ra vichin, ra takundiꞌi ñaꞌa ña ^taxi kun ndaꞌa yu, ra ^kundaa va ini na xaꞌa ña ña kuu ña kuenda kun. 8 Ra tuꞌun ña taxi kun ndaꞌa yu ke sañaꞌa va yu na; ra xiin va na kandixa na ña, ra kundaa kaxi va ini na ña kee yu nuu iyoo kun, ra ^kandixa tu na ña tiꞌvi kun yuꞌu xaa va yu.

9 ’Ra xaku ndaꞌvi yu nuu kun xaꞌa takua na itaꞌan xiꞌin va yu, ndi su xäku ndaꞌvi vi yu xaꞌa na yuuvi yoꞌo, saa chi takua na taxi kun ndaꞌa va yu kuvi na kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin kun; saa chi kuenda yoꞌo va kuvi na. 10 Ra takundiꞌi na itaꞌan xiꞌin yu kuvi na kuu kuenda va kun, ra takundiꞌi na kuu kuenda yoꞌo, kuvi tu na itaꞌan xiꞌin yuꞌu va; ra xaꞌa ña xa na yoꞌo ke ndukaꞌnu ni tu yuꞌu va.

11 ’Yuꞌu, ra köo ka yu nuu ña yuuvi yoꞌo, ndi su na yoꞌo, ra kundee va na, ra yuꞌu tu xa xaa koo xiꞌin yoꞌo va Tata Ndioxi, ra yii. Ra na taxi kun ndaꞌa yu, ra na kondiaa kun na xiꞌin kivi kun, ña kuu mii ndiee, ra iin tuꞌun na kuu na xiꞌin taꞌan na, ta kuꞌva iyoo yoꞌo xiꞌin yuꞌu. 12 Ra te ndixiyo yu xiꞌin na taxi kun ndaꞌa yu nuu ña yuuvi yoꞌo, ra xiꞌin ndiee va kun ke xindiaa yu na; ra ndia nii na nindoñüꞌu sa yu, chi takua ra xa iyoo tuꞌun xaꞌa ndoñuꞌu va kuvi ra nindoñuꞌu, ra saa ke kuu va ña vaꞌa na xinu nuu tuꞌun kun ña kaꞌan xaꞌa ra.

13 ’Ra vichin, ke nandiko yu xaa yu nuu iyoo kun, ra ña íin ka yu xiꞌin na nuu ña yuuvi yoꞌo vichin, ke kaꞌan ka yu tuꞌun yoꞌo xiꞌin va na, ña vaꞌa na kusii ini na ta kuꞌva kusii ini yuꞌu. 14 Ra xa ndatuꞌun va yu tuꞌun kun xiꞌin na itaꞌan xiꞌin yu, ndi su na yuuvi yoꞌo ra kundasi va na na, saa chi süvi ka kuenda na yuuvi yoꞌo kuvi na, ra saa tu yuꞌu va chi süvi kuenda na yuuvi yoꞌo kuvi yu. 15 Ra käꞌan yu xiꞌin kun, ña tava kun na itaꞌan xiꞌin yu tiañu na yuuvi yoꞌo, chi ña nduku yu nuu kun ke na kondiaa kun na nuu timaꞌa va. 16 Saa chi süvi ka kuenda na yuuvi yoꞌo kuvi na, ra saa tu yuꞌu va chi süvi kuenda na yuuvi yoꞌo kuvi yu. 17 Ra xiꞌin ña ndaa ña kuu mii kun ke, na ndakaxin kun na, ña sachiñu na nuu kun, saa chi tuꞌun kun ra ña ndaa va kuvi ña. 18 Ra ta kuꞌva xa kun ña tiꞌvi kun yuꞌu xaa yu nuu ña yuuvi yoꞌo, ra saa ke sa tu yuꞌu va, ña tiꞌvi yu na yoꞌo kuꞌun na nuu na yuuvi yoꞌo. 19 Ra xaꞌa na yoꞌo ke ^ndataxi yu mii yu ndaꞌa kun, ña vaꞌa na ndasayii ña ndaa ña kuu mii kun na.

20 ’Ndi su süvi takua xaꞌa na yoꞌo ke kaꞌan yu xiꞌin kun, chi ^kaꞌan tu yu xiꞌin kun xaꞌa takundiꞌi na kandixa yuꞌu, na kaꞌan ndoso na itaꞌan xiꞌin yu nuu, kii ña vaxi va. 21 Ra saa ke, iin tuꞌun na nduu takundiꞌi va na, ta kuꞌva iyoo yoꞌo xiꞌin yuꞌu, Tata, ña kuu yo iin va, ra saa ke na koo tu na yoꞌo va, ña iin va na nduu na xiꞌin yo. Ra saa ke vaꞌa na kandixa na yuuvi yoꞌo, ña tiꞌvi kun yuꞌu xaa yu. 22 Ra ña kaꞌnu, ña taxi kun ndaꞌa yu kuvi ña ndataxi tu yuꞌu va ndaꞌa na yoꞌo, ña vaꞌa iin tuꞌun na nduu na, ta kuꞌva iyoo yoꞌo xiꞌin yuꞌu, ña kuu yo iin va. 23 Ra yuꞌu kuvi ra íin xiꞌin na yoꞌo, ra yoꞌo kuvi tu ra íin xiꞌin yuꞌu va, saa chi saa ke vaꞌa ndinuni ni kutaꞌan na xiꞌin taꞌan na, ña vaꞌa na kundaa ini na yuuvi yoꞌo, ña tiꞌvi kun yuꞌu, xaa yu nuu ña yuuvi yoꞌo, saa chi ^kuꞌvi ni ini kun xini kun na, ta kuꞌva ^kuꞌvi ini kun xini kun yuꞌu.

24 ’Ra na taxi kun ndaꞌa yu yo̱ꞌo̱, Tata, ra kuni yu ña na kundee na xiꞌin yu nuu koo yu, ra saa ke vaꞌa na kuni na ña kaꞌnu, ña taxi kun ndaꞌa yu; saa chi yoꞌo kuvi ra xa kuꞌvi ni ini xini yuꞌu te täan kukava xaꞌa ña yuuvi yoꞌo vi. 25 Tata, yoꞌo kuvi ra ^xa ña ndaku, ra na ndee nuu ña yuuvi yoꞌo, ra xïni vi na yoꞌo, ndi su yuꞌu, ra xini va yu yoꞌo, ra na itaꞌan xiꞌin yu, ra kundaa va ini na ña tiꞌvi kun yuꞌu xaa yu. 26 Ra xa ndikaꞌan va yu xiꞌin na itaꞌan xiꞌin yu, yoo kuvi kun, ra kaꞌan ka tuku va yu xiꞌin na, yoo kuvi kun, ra saa ke vaꞌa na kuꞌvi ini na kuni taꞌan na ta kuꞌva kuꞌvi ini kun xini kun yuꞌu, ra kuiin tu mii yu xiꞌin va na ―kachi Jesús xiꞌin Tata ra Ndioxi.

18

^Tiin ndia Jesús kuꞌun ra xiꞌin na

1 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan Jesús xiꞌin Ndioxi, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndiyaꞌa ndia iin yuvi ña nani Cedrón. Ra saa ndixaa ndia, iin nuu iyoo itun kuiꞌi, ra ikan xikundee va ndia. 2 Ra ^xini tu ra Judas, ra ndixiko taꞌan xiꞌin Jesús va, nuu iyoo itun kuiꞌi kan, saa chi kuaꞌa ni va ichi ndixaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra ikan. 3 Ra saa kuu, ra ndixaa va ra Judas xiꞌin kuaꞌa ni ndia soldado ñuu Roma, ra ndixaa tu ndia kumisio, ndia ndiaa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu va, ra niꞌi ndia ichi xiꞌin itun, ra niꞌi tu ndia ñùꞌù ña tuun nuu va ndia; ra ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia fariseo kuvi ndia, tiꞌvi ndia kumisio kan ndixaa ndia. 4 Ra xa kundaa va ini Jesús xaꞌa takundiꞌi tundoꞌo ña ndoꞌo ra, ra saa kuyachin ra nuu ndia ndixaa kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi na nanduku ndo? ―kachi ra. 5 Ra saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Jesús ra ñuu Nazaret va kuvi ra nanduku ndi ―kachi ndia.

Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:

―Yuꞌu kuvi va ra ―kachi ra.

Ra xa itaꞌan va ra Judas, ra ndixiko taꞌan xiꞌin Jesús, xiꞌin ndia. 6 Ra te ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa: “Yuꞌu kuvi va ra”, kachi ra, saa ra iin ndiakua nandiko suꞌma ndia, ra nduva ndia, ndia nuu ñuꞌu. 7 Ra saa nindakatuꞌun tuku va Jesús ndia, kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi na nanduku ndo? ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa:

―Jesús, ra ñuu Nazaret va kuvi ra nanduku ndi ―kachi ndia.

8 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Xa ndikaꞌan va yu xiꞌin ndo, chi yuꞌu kuvi va ra. Ra tu yuꞌu va kuvi ra nanduku ndo, saa ra na tïin vi ndo, ndia itaꞌan xiꞌin yu, chi na saña ndia kuꞌun va ndia ―kachi ra.

9 Ra suꞌva ke kuu, ña vaꞌa ndixinu nuu tuꞌun ña ndikaꞌan mii Jesús, te kachi ra suꞌva; “Na taxi kun ndaꞌa yu, Tata, ra ndia nii na ndisandoñüꞌu yu”, kachi ra. 10 Ra saa tava ra Simón Pedro ichi ña niꞌi ra, ra xaꞌndia ra soꞌo kuaꞌa iin tiaa ra nani Malco, ra ra xachiñu nuu sutu ra kuchee kuvi tiaa kan. 11 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra Pedro, kachi ra saa:

―Ndachikaa ichi kun, ini ñii nuu ndikaa ña. Saa chi tu xa Tata yu kuvi ra taxi ndiayu, ña ndoꞌo yu tundoꞌo yoꞌo, saa ra na ndoꞌo va yu ña ―kachi Jesús.

Ndiaka na Jesús kuaꞌan ra nuu sutu ra kuchee

12 Ra ra kuchee xaꞌndia chiñu nuu ndia soldado ñuu Roma, xiꞌin takundiꞌi mii ndia soldado ra, xiꞌin ndia kumisio ndia tiꞌvi na judío kan ndixaa kuvi ndia tiin Jesús, ra katun ndia ra. 13 Ra saa ndakundiaka ndia ra kuaꞌan ra xiꞌin ndia nuu ra Anás, ra kuu siso ra Caifás. Ra ra Caifás kan kuvi ra kuu sutu, ra kuchee nuu takundiꞌi ndia sutu kuiya kan. 14 Ra suvi mii ra Caifás kan kuvi ra ndikaꞌan xiꞌin na judío, ña vaꞌa ka va kita ña, ña na kuvi iin tiaa xaꞌa takundiꞌi na ñuu.

^Tíseꞌe tuꞌun ra Pedro xaꞌa Jesús

15 Ra ra Simón Pedro, xiꞌin inka ra itaꞌan xiꞌin Jesús, ra ndikun ndia kuaꞌan ndia sata ra. Ra ^xini taꞌan va iin ra kan xiꞌin ra sutu kuchee kan, ña kan ke vaꞌa ndikiꞌvi ra, ndia mii nuu keꞌe veꞌe ra sutu kuchee kan xiꞌin Jesús; 16 ndi su ra Pedro, ra chi keꞌe va nindoo ra. Ra saa kanata ra itaꞌan xiꞌin Jesús, ra xinitaꞌan xiꞌin sutu ra kuchee kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ñaꞌa ña ndiaa yeꞌe korra kan, ña na taxi ña yaꞌa ra Pedro chi ini. 17 Ra saa ndikaꞌan ñaꞌa ña ndiaa yeꞌe kan xiꞌin ra Pedro, kachi ña saa:

―¿A su taꞌan ndia itaꞌan xiꞌin tiaa yoꞌo, kuvi tu yoꞌo va? ―kachi ña.

Ra saa ndakuiin ra Pedro, kachi ra saa:

―Üꞌun, süvi yu ―kachi ra.

18 Ra ndia xachiñu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia kuu kumisio ndiaa veꞌe ñuꞌu, ra ndakaꞌmi ndia ñuꞌu ndasaa ndia ndita ndia, saa chi vixin ni, ra ndichi tu ra Pedro va xiꞌin ndia ndasaa ra.

Ndakatuꞌun sutu ra kuchee Jesús

19 Ra saa xaꞌa sutu ra kuchee kan, ndakatuꞌun ra Jesús xaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra saa tu xaꞌa ña sañaꞌa ra yuvi va. 20 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Köo iin ña ndikaꞌan seꞌe yu, saa chi takundiꞌi ichi ña ndixika yu sañaꞌa yu na ñuu yo Israel, ra veꞌe ñuꞌu naꞌnu xiꞌin veꞌe ñuꞌu vali va ndixika yu, ra nuu chitu kuaꞌa yuvi va sañaꞌa yu na. 21 ¿Ra nichuun ke ndakatuꞌun kun yuꞌu? Ra vaꞌa ka va na ndakatuꞌun kun na xini soꞌo ña sañaꞌa va yu, saa chi na kan ra kundaa va ini na, ni ñaꞌa ke sañaꞌa yu na ―kachi Jesús. 22 Ra te ndikaꞌan Jesús tuꞌun yoꞌo, saa ra ndikun xakin va iin ra kumisio kan xaꞌndia nuu ra, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―¿Nichuun ndaa yuꞌu kun, sutu ra kuchee? ―*kachi ra. 23 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tu väꞌa ndikaꞌan yu, saa ra kaꞌan xiꞌin yu ndia ña kuu ña väꞌa; ra tu mii ña ndaku va ke ndikaꞌan yu, saa ra, ¿nichuun kani kun yuꞌu? ―kachi ra. 24 Ra saa ndatiꞌvi ra Anás kan Jesús kuaꞌan ra chi nuu ra Caifás, ra kuu sutu kuchee nuu takundiꞌi ndia sutu, ra nuꞌni va Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia.

^Tiseꞌe tuꞌun tuku va ra Pedro xaꞌa Jesús

25 Ra nani saa kuu ra Pedro ndichi ra ndasaa ra xiꞌin ndia nuu xixi ñuꞌu kan, ra saa nindakatuꞌun na ra kachi na saa:

―¿A su ra itaꞌan xiꞌin tiaa yoꞌo, kuvi tu yoꞌo va? ―kachi na.

Saa ra tiseꞌe tuꞌun tuku va ra xaꞌa Jesús, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Üꞌun, süvi yu ―kachi ra.

26 Ra saa ndikaꞌan inka tuku tiaa ra xachiñu nuu sutu ra kuchee kan, ra kuu taꞌan ra xaꞌndia ra Pedro soꞌo kan, kachi ra saa:

―¿A su yoꞌo kuvi ra íin xiꞌin tiaa yoꞌo, xini yu nuu iyoo itun kuiꞌi kan? ―kachi ra.

27 Saa ra tiseꞌe tuꞌun tuku va ra Pedro xaꞌa Jesús, saa ra kana va chele.

Ndátáxi na Jesús ndaꞌa ra Pilato

28 Ra saa kee na veꞌe ra Caifás xiꞌin Jesús, ra ndakundiaka na ra kuaꞌan ra xiꞌin na chi yeꞌe chiñu kaꞌnu, nuu ndikaa ra chiñu kuchee, ra nani Pilato ra kee ñuu Roma. Ra nani saa kuu na, saa ra xa kuaꞌan tuvi va, ra ndixïin vi mii na judío kan kiꞌvi na ndia nuu keꞌe veꞌe chiñu kaꞌnu kan, saa chi tu köo ra kuyakua na ra küvi kuxini na viko pascua tuvi na. 29 Xaꞌa ña kan ke kita ra Pilato chi keꞌe, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―¿Ndia ña kuu kuachi xa tiaa yoꞌo, ña kan ke taxi ndo kuachi xaꞌa ra? ―kachi ra.

30 Ra saa ndakuiin na kachi na saa xiꞌin ra:

―Tu köo kuachi tiaa yoꞌo, saa ra käꞌan vi ndi xiꞌin kun ña sayukun kun kuachi xiꞌin ra ―kachi na.

31 Ra saa ndakuiin ra Pilato, kachi ra saa xiꞌin na:

―Ndakiꞌin ndo ra na kuꞌun ra xiꞌin ndo, ra na sandaku mii ndo kuachi xiꞌin va ra, ta kuꞌva kachi ndiayu ña iyoo ndaꞌa va ndo ―*kachi ra.

Ra saa ndakuiin na kachi na saa:

―Nduꞌu, ra köo ndiayu ndaꞌa ndi ña kaꞌni ndi ndia nii yuvi na iyoo kuachi ―kachi na.

32 Ra xiꞌin tuꞌun ña ndikaꞌan na yoꞌo kuvi ña ndixinu nuu tuꞌun ña ndikaꞌan Jesús, te ndikaꞌan ra ndia kuꞌva ke kuvi ra. 33 Ra saa nandiꞌvi ra Pilato chi ini veꞌe chiñu kan, ra saa kana ra Jesús, ra ndindakatuꞌun ra ra kachi ra saa:

―¿A yoꞌo kuvi ra kuu rey na judío? ―kachi ra. 34 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―¿A mii kun kuvi ra kaꞌan tuꞌun ñaa xiꞌin yu, a inka yuvi va xini soꞌo kun ndikaꞌan ña? ―kachi Jesús.

35 Ra saa ndakuiin ra Pilato, kachi ra saa:

―Süvi ra judío taꞌan kun kuvi yuꞌu. Chi mii na judío, xiꞌin ndia sutu kunaꞌnu nuu na ñuu va kun kuvi ndia ndataxi yoꞌo ndaꞌa yu. ¿Ra ndia ña ku kuachi xa kun? ―*kachi ra.

36 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Yuꞌu, ra süvi nuu ña yuuvi yoꞌo ke xaꞌndia yu chiñu; chi tu yoꞌo kuvi nuu xaꞌndia yu chiñu, saa ra na itaꞌan xiꞌin yu, ra kanitaꞌan va na xiꞌin na judío taꞌan yu xaꞌa yu. Ndi su süvi nuu ña yuuvi yoꞌo ke xaꞌndia yu chiñu ―*kachi ra.

37 Ra saa ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin Jesús, kachi ra saa:

―¿Saa ra, rey kuvi ndixa va kun? ―*kachi ra.

Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Xa mii kun ndikaꞌan ña kuu yu rey va. Ra xaꞌa ña yoꞌo ke kaku va yu, ra xaꞌa ña yoꞌo ke, xaa tu yu ña yuuvi yoꞌo va, ña vaꞌa na kaꞌan yu xaꞌa ña ndaa xiꞌin na yuuvi. Ra takundiꞌi na kandixa ña ndaa, ra kandixa tu na tuꞌun ña ^kaꞌan yu xiꞌin va na ―*kachi ra.

38 Ra saa ndikaꞌan ra Pilato kachi ra saa, xiꞌin Jesús:

―¿Ndia ña kuvi ña ndaa? ―kachi ra.

Ra te ndiꞌi ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo, saa kanata ra chi keꞌe ra ndikaꞌan ra xiꞌin na judío, kachi ra saa:

―Ndia nii kuachi tiaa yoꞌo köo ndaniꞌi yu. 39 Ndi su ndoꞌo, ra yunaꞌa va ndo ña saña ndika ndo iin tiaa ndia ñúꞌu veꞌe kàà ta kuiya, ta kuiya ña ndatava ndo viko pascua; ¿ra a kuni ndo tu na saña ndika yu, ra kuu rey nuu ndoꞌo na judío? ―*kachi ra.

40 Ra saa iin siso siso ndikaꞌan tuku va na, kachi na saa:

―¡Säña kun ra ñaa! ¡Chi na saña kun ra Barrabás va! ―*kachi na.

Ra ra Barrabás kan, ra ra kuiꞌna va kuvi ra.

19

Nditiaꞌndia chiñu ña na kuvi Jesús

1 Ra saa xaꞌndia ra Pilato chiñu ña na kani na Jesús, xiꞌin ñii ndoꞌo ña ñuꞌu kàà nuu. 2 Ra saa xavaꞌa ndia soldado kan iin tivi ìñu̱ ña kuꞌun Jesús, ra saa chikaa ndia ña xini ra, ra sandakundixi ndia ra iin kapa ña kuaꞌa tuun. 3 Ra kaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―¡Kaꞌnu ni yoꞌo, ra kuu rey na judío! ―^kachi ndia.

Saa ra xakin tu ndia xaꞌndia nuu va ra.

4 Ra saa kanata tuku ra Pilato, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Kotoꞌni ndo, chi xa yoꞌo, xaa tiaa yoꞌo nuu ndo, ra na kundaa ini ndo, chi ndia nii kuachi ra köo ndaniꞌi yu ―*kachi ra.

5 Ra saa kanata Jesús nuu na, ra xa ndikaa va iin tivi ìñu̱ xini ra, ra xa ndixi tu ra iin kapa ña kuaꞌa tuun va. Ra saa ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin na, kachi ra saa:

―¡Kotoꞌni ndo, chi xa yoꞌo íin tiaa yoꞌo! ―*kachi ra.

6 Saa ra te xini ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu xiꞌin ndia kuu kumisio ndiaa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan Jesús, ra saa xaꞌa ndia iin kokoꞌo ndaꞌyu ndia, kachi ndia saa:

―¡Takaa ra ndaꞌa cruz! ¡Takaa ra ndaꞌa cruz! ―^kachi ndia.

Ra saa ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndakiꞌin ndoꞌo ra, ra takaa ndo ra ndaꞌa cruz, saa chi köo kuachi ra ndaniꞌi yu ―*kachi ra.

7 Ra saa ndakuiin ndia judío kunaꞌnu kan kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Nduꞌu, ra kuu mii ndi iin ndiayu, ra ta kuꞌva kachi mii ndiayu ndi ke xiniñuꞌu kuvi va ra, saa chi kaꞌan ra, ña kuu ra seꞌe Ndioxi ―*kachi ndia.

8 Ndi su ta xini soꞌo ra Pilato ña ndikaꞌan ndia tuꞌun yoꞌo, saa ra ndiyuꞌvi vaꞌa ka va ra. 9 Ra saa nandiꞌvi tuku ra chi ini veꞌe chiñu, ra ndikaꞌan ra xiꞌin Jesús kachi ra saa:

―¿Ndia mii kuu ñuu kun? ―*kachi ra.

Ndi su ndia nii tuꞌun nindäkuiin Jesús yuꞌu vi ra.

10 Ra saa ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin Jesús, kachi ra saa:

―¿Nichuun ndakuïin kun yuꞌu yu? ¿A kundäa ini kun ña iyoo ndiayu ndaꞌa yu ña takaa yu yoꞌo ndaꞌa cruz, ra iyoo tu ndiayu ndaꞌa yu ña saña ndika yu yoꞌo va? ―*kachi ra.

11 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Ndia nii chiñu küvi kaꞌndia kun xaꞌa yu, tu süvi Ndioxi nditaxi ndiayu ndaꞌa kun; ndi su tiaa ra ndataxi yuꞌu ndaꞌa kun, ra chee ni ka va kuachi ra kan ―*kachi ra.

12 Ra saa xaꞌa ndiꞌi vaꞌa ka va ini ra Pilato, ña kuni ra saña ra Jesús; ndi su ndia judío, ra ndia ndiee ka ndaꞌyu va kuvi ndia, kachi ndia saa:

―¡Tu na saña kun tiaa ñaa, saa ra kuëe itaꞌan mani vi kun xiꞌin ra tata chiñu César! ¡Saa chi takundiꞌi na kuni kuu rey, ra xiꞌin ra kan va ke kiꞌvi na kuachi! ―^kachi ndia.

13 Ra te xini soꞌo ra Pilato tuꞌun ña kaꞌan ndia, ra saa tava ra Jesús chi keꞌe, ra ndakunduꞌu ra nuu tiayu kaꞌnu, tu íin nuu keꞌe veꞌe chiñu kaꞌnu kan, ra Gabata ke nani yuu savi ña chikaa na nuu ñuꞌu nuu iin tiayu kan, ra tuꞌun Gabata ra tuꞌun hebreo va kuvi ña. 14 Ra mii kaꞌñu kii ña xaꞌa na xa nduvi na ña ndatava na viko pascua ke ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin na judío kan, kachi ra saa:

―¡Yoꞌo, íin ra kuu rey ndo! ―*kachi ra.

15 Ndi su ndia kan ra ndia ndiee ka ndaꞌyu va kuvi ndia, kachi ndia saa:

―¡Tava ra! ¡Tava ra! Na kuꞌun ra kutakaa ra ndaꞌa cruz ―kachi ndia.

Ra saa ndikaꞌan ra Pilato xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―¿A kuni ndo, ña katakaa yu ra kuu rey ndo ndaꞌa cruz? ―*kachi ra.

Ra saa ndakuiin ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu kan, kachi ndia saa:

―Nduꞌu, ra köo inka rey nuu ndi, chi xa iyoo va ra César ―*kachi ndia.

16 Ndia saa ra ndataxi ra Pilato Jesús ndaꞌa va ndia, ra saa ndakundiaka ndia soldado kan Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia, ña katakaa ndia ra ndaꞌa cruz va.

^Katakaa na Jesús ndaꞌa cruz

17 Ra saa kanata Jesús nuu ñuu Jerusalén kan, ra kasoko ra cruz ra kuaꞌan ra xiꞌin ndia iin nuu nani leke xini ndii, ra Gólgota ke kachi tuꞌun yoꞌo, tuꞌun hebreo. 18 Ra ikan katakaa ndia ra ndaꞌa cruz, ra katakaa tu ndia, inka uvi tiaa va xiꞌin ra; ra iin ndia katakaa ndia ndaꞌa cruz tu ndichi xiin ra xixiyo, ra tun íin maꞌñu, katakaa ndia mii Jesús va. 19 Ra saa xaꞌndia ra Pilato chiñu ña na tiaa ndia nuu iin vitu loꞌo, ra chinduꞌu ndia ndia nu xini cruz, tu takaa Jesús ndaꞌa, ra suꞌva ke kachi tuꞌun ña tiaa ndia nuu nu: “Jesús ra ñuu Nazaret, ra kuu rey na judío”, kachi ña. 20 Ra kuaꞌa ni va mii na judío kaꞌvi tuꞌun yoꞌo, saa chi nuu katakaa na Jesús, ra yachin nuu ñuu va kuvi ña, ra uni nuu tuꞌun ke tiaa ndia nuu vitu loꞌo kan: tuꞌun hebreo, xiꞌin tuꞌun griego, xiꞌin tuꞌun latin. 21 Ra saa ndikaꞌan ndia sutu kunaꞌnu nuu na judío xiꞌin ra Pilato, kachi ndia saa:

―Tata, na käꞌan tuꞌun ñaa “rey na judío”; chi vaꞌa ka va na chinduꞌu kun, “ra yoꞌo ku ra kaꞌan ku rey na judío” ―*kachi ndia.

22 Saa ndakuiin ra Pilato yuꞌu ndia, kachi ra saa:

―Tuꞌun ña tiaa yu, ra xa ña tiaa yu kuvi va ña ―kachi ra xiꞌin ndia.

23 Ra te ndiꞌi katakaa ndia soldado kan Jesús ndaꞌa cruz, ra saa ndakiꞌin ndia tikoto ra, ra ndataꞌvi ndia ña kumi ñaꞌñu, ra kumi kuvi ndia, ra iin iin ñaꞌñu ndakiꞌin va ndia. Ra saa ndakiꞌin tu ndia tikoto kani ña xindikaa tixi tikoto va ra, ra tikoto kan, ra köo tiku ña chi iin kuu yuꞌu ña ra iin saa ndia sukun va ña. 24 Ra saa ndikaꞌan ndia soldado kan xiꞌin taꞌan ndia, kachi ndia saa:

―Na ndäta yo ña, chi vaꞌa ka va na keꞌe taꞌan yo xaꞌa ña, ra kuni yo yoo kuvi yo kuchuun ndakiꞌin ña, ―kachi ndia.

Ra suꞌva va ke kuu ña vaꞌa ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan kachi suꞌva: “*Ndataꞌvi na tikoto yu xiꞌin taꞌan na, ra keꞌe taꞌan tu na xaꞌa va ña”, kachi ña. Ra mii saa ndixa ke xa va ndia soldado kan.

25 Ra yachin nuu iin cruz, nuu takaa Jesús ndichi siꞌi ra xiꞌin kuꞌvi ña, ra saa tu ña María yasiꞌi ra Cleofas, xiꞌin ña María Magdalena va. 26 Ra te xini Jesús siꞌi ra xiꞌin ra itaꞌan xiꞌin ra, ra kuꞌvi vaꞌa ini ra xini ra, ña ndita yachin na kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin siꞌi ra, kachi ra saa:

―Nana, ñaa va ndichi seꞌe kun ―*kachi ra xiꞌin ña.

27 Ra te ndiꞌi, saa ndikaꞌan tu ra xiꞌin ra itaꞌan xiꞌin va ra, kachi ra saa:

―Ñaa ndichi siꞌi kun ―*kachi ra.

Ra mii kii kan kuanuꞌu va siꞌi Jesús, xiꞌin ra itaꞌan xiꞌin ra veꞌe ra ña kondiaa ra ña.

Ndixiꞌi Jesús

28 Ra te ndiꞌi kuu ña yoꞌo, ra xa kundaa va ini Jesús, ña xa ndixinu nuu takundiꞌi va chiñu xa ra, ra saa ndikaꞌan ra, kachi ra saa:

―Ichi ni ini yu ―*kachi ra.

Ra tuꞌun yoꞌo ke ndikaꞌan ra, ña vaꞌa na xinu nuu tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan xaꞌa ra, ndia te yachi vi.

29 Ra yachin kan va ndichi iin xikoꞌo ña ñuꞌu ndutia iyá; ra saa chindaxi ndia soldado kan, iin koꞌndo chaꞌma, ra chinduꞌu ndia ña xini iin itun, ra satandiaa ndia ña yuꞌu ra. 30 Ra te ndiꞌi xiꞌi Jesús ndutia iyá kan, ra saa ndikaꞌan ra, kachi ra saa:

―Xa saxinu yu nuu takundiꞌi va chiñu ―*kachi ra.

Ndia saa ra nduviko sukun ra, ra ndixiꞌi va ra.

Tuvi iin ra soldado kàà ndiko nuu kindika Jesús

31 Ra mii kii ña kana viko pascua kan ke, xa xaꞌa tu na xanduvi na ña ndakindiee na kii yii, ra ndiküni ndia judío ña kutakaa ka ndia, katakaa ndia ndaꞌa cruz kii kan, ña kan ke ndixaꞌan ndia ndikaꞌan ndia xiꞌin ra Pilato, ña na kaꞌnu ra siꞌin ndia takaa ndaꞌa cruz, ra kama na kuvi ndia, ra vaꞌa nuu iki kuñu ndia ndaꞌa cruz. 32 Ra saa kee ndia soldado kan ndixaꞌan ndia ndixaꞌnu ndia siꞌin iin ra takaa xiin Jesús, ra saa ndixaꞌnu tu ndia siꞌin ra takaa chi inka xiyo va. 33 Ra saa kuyachin tu ndia soldado kan nuu tanii Jesús, ra xa ndixiꞌi va ra xini ndia, ndia saa ra ndixäꞌnu ka vi ndia siꞌin ra.

34 Ra saa tuvi iin ndia soldado kan kàà ndiko nuu kindika Jesús, ra kee nii, ra kee tu tiakuii va kindika ra. 35 Ra ra ^ndakani xaꞌa ña yoꞌo, ra ña xini nuu ra kuu va, kuvi ña ndatuꞌun ra xaꞌa, ra ña ndaa ni va kuvi ña, saa chi mii ra kuvi ra kundaa ini, ña ^kuu ña ña ndaa va; ra ña kan ke xiniñuꞌu na kandixa tu ndoꞌo va ña. 36 Ra suꞌva ke kuu, ña vaꞌa ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan kachi suꞌva: “Ndia nii iki ra käꞌnu na”, ^kachi ña. 37 Ra ndixinu tu nuu tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan kachi suꞌva va: “Kuni na, iin tiaa ña tuvi na kàà kindika ra”, ^kachi ña.

Nduxin na Jesús

38 Ra te ndiꞌi kuu takundiꞌi ña yoꞌo, ra saa ndixaꞌan ra José ra ñuu Arimatea, nduku ra ndiayu nuu ra Pilato, ña na ndataxi ra iki kuñu Jesús ndaꞌa ra, ra nduxin ra ña, ra ra xitaꞌan xiꞌin Jesús kuvi tu ra José kan va, ndi su xitaꞌan seꞌe va ra xiꞌin Jesús, saa chi ndiyuꞌvi va ra nuu na judío, ra saa taxi ra Pilato ndiayu ndaꞌa ra, ra saa ndixaꞌan ra ndakiꞌin ra iki kuñu Jesús, kuaꞌan ña xiꞌin va ra. 39 Ra saa ndixaa tu ra Nicodemo ra ndixaꞌan ndatuꞌun xiꞌin Jesús, iin ñuu te yachi va, ra niꞌi ra kuꞌva oko uxi kilo ichi xaꞌan tami, ña ndikava nuu, xuxa itun tu nani mirra xiꞌin, ra saa tu ichi itun, tu nani áloes va. 40 Ra saa ndakutaꞌan ra José xiꞌin ra Nicodemo, ra ndakiꞌin ndia iki kuñu Jesús, ra chikaa ndia ichi ña xaꞌan tami sata ña, ra ndasuvi ndia ña iin tikoto kani, chi xa saa yunaꞌa va na judío kan, xa na xiꞌin taꞌan na te nduxin na na. 41 Ra mii nuu katakaa na Jesús ndaꞌa cruz ke, ndikaa iin yoso nuu iyoo itun kuiꞌi, ra nuu iyoo itun kuiꞌi kan ke, ndichi iin yavi xaa ña täan kundikaa ndia nii, ndii ini. 42 Saa ra ndia ini yavi kan va, chikaa ndia iki kuñu Jesús, saa chi xa ninumi ni va, xaꞌa kii ña ndakindiee na judío.

20

Kii ña ndatiaku Jesús

1 Ra ñaꞌa ni domingo, kii ña kiꞌin xaꞌa semana te kumani ka kana kuaꞌa xaꞌa ndivi, ke kee ña María, ña kee ñuu Magdala ndixaꞌan ña xitoꞌni ña, yuꞌu yavi nuu chikaa na iki kuñu Jesús. Ra te ndixaa ña, ra xa ndixikutiaꞌa va yuu chee ña ndasi yuꞌu yavi kan xini ña. 2 Ra saa nandiko ña, ra xinu ña ndixaꞌan ña ndatuꞌun ña xiꞌin ra Simón Pedro ra xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra saa tu xiꞌin inka ra xitaꞌan xiꞌin Jesús ra kuꞌvi ni ini ra xini va ra, ra kachi ña saa xiꞌin ndia:

―Ndixaꞌan va na ndatava na iki kuñu Tata yo ini yavi kan, ra kundäa ini yo, ndia mii ndixaꞌan na ndiaka na ña ―*kachi ña.

3 Ra saa ndakiꞌin ra Pedro xiꞌin inka ra xitaꞌan xiꞌin Jesús kan kuaꞌan ndia kutoꞌni ndia ini yavi kan. 4 Ra xinu uvi saa va ndia kuaꞌan ndia; ndi su ndiee ni ka va xinu inka ra xitaꞌan xiꞌin Jesús kan, nuu ra Pedro, ra ra kan kuvi ra, kama ka ndixaa va yuꞌu yavi kan. 5 Ra saa ndakandiee ra xitoꞌni ra ini yavi kan, ra ndia tikoto ña xisukun va Jesús ke ndee xini ra, ndi su ndikïꞌvi vi ra ini yavi kan. 6 Ra saa ndikun tu ra Simón Pedro va ndixaa ra yuꞌu yavi kan, saa ra ndikun ndikiꞌvi ra ini yavi kan kuaꞌan va ra, ra ndia tikoto va ke ndee xini tu ra kan va; 7 ra xini tu ra tikoto ña xisuvi xini Jesús va ndee ña, ndi su xa vivii va ndataꞌnu ña, ra xa ndee siin va ña. 8 Saa ra ndikiꞌvi tu ra xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra inuu ndixaa yuꞌu yavi kan va, ra xini ra ña kuu kan, saa ra kandixa va ra ña ndatiaku Jesús. 9 Ra ta kumani ka kuꞌun ndia nuu iin yavi kan, ra täan kundaa kaxi vi ini ndia xiꞌin tuꞌun Ndioxi, ña kaꞌan xaꞌa Jesús, ña xiniñuꞌu ndatiaku ra. 10 Ndia saa ra nandiko ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, kuanuꞌu ndia veꞌe va ndia.

Ndita Jesús nuu ña Maria ña kee ñuu Magdala

11 Ra ña María nindoo yuꞌu yavi chi keꞌe, xaku va ña, ra nani saa kuu ña xaku ña, ra saa ndakandiee ña xitoꞌni ña ini yavi kan. 12 Saa ra xini va ña uvi ndia tatun Ndioxi, ndia ndixi tikoto yaa, ra iin ra nduꞌu chi nuu xikanduꞌu xini Jesús, ra inka tu ra nduꞌu chi nuu ndixiyo xaꞌa va ra. 13 Ra saa nindakatuꞌun ndia ña, kachi ndia saa:

―¿Nichuun xaku kun, Nana? ―kachi ndia xiꞌin ña.

Ra saa ndakuiin ña, kachi ña saa:

―Tata va yu kuvi ra ndakiꞌin na kuaꞌan xiꞌin na, ra kundäa ini yu, ndia mii ku nuu chikaa na ra ―*kachi ña.

14 Ra sakan saa kuu ña kaꞌan ña, ra saa ndikokuiin ña ndakutoꞌni ña, ra xini ña íin Jesús ikan, ndi su nindäkuni ña ra. 15 Ra saa nindakatuꞌun Jesús ña kachi ra saa:

―¿Nichuun xaku kun, Nana? ¿Ra yoo kuvi na nanduku kun? ―*kachi ra xiꞌin ña.

Ra vaꞌa ra ndiaa itun kuiꞌi kan va kuvi ra ndikaꞌan xiꞌin ña káꞌán ña, ra saa ndikaꞌan ña kachi ña saa xiꞌin ra:

―Tata, tu yoꞌo va kuvi ra kuaꞌan ra xiꞌin, ra na ndatuꞌun va kun xiꞌin yu ndia mii ku nuu chikaa kun ra, ra vaꞌa kuꞌun yu ndakiꞌin yu ra kuꞌun ra xiꞌin yu ―*kachi ña.

16 Saa ra ndikaꞌan va Jesús xiꞌin ña, kachi ra saa:

―¡María! ―*kachi ra.

Ra saa ndikokuiin ña ndakutoꞌni ña nuu ra, ra ndikaꞌan ña tuꞌun hebreo xiꞌin ra, kachi ña saa:

―¡Raboni! ―ra Maestro ke kachi tuꞌun yoꞌo.

17 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ña kachi ra saa:

―Saña yuꞌu, ra ndïꞌi ini kun chi íin ka va yu xiꞌin ndo, saa chi kuni ka va kunuꞌu yu nu Tata yu. Ra ña xiniñuꞌu sa kun ke, na kuꞌun kun ndatuꞌun kun xiꞌin ndia ñani yu, saa chi kuꞌun va yu nuu Tata yu, ra Tata tu ndoꞌo va kuvi ra, ra kuu ra Ndioxi yu, ra Ndioxi tu ndoꞌo va kuvi ra ―*kachi ra.

18 Ra saa ndixaꞌan ña María, ña ñuu Magdala ndatuꞌun ña xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ña xa xini va ña ra, ra ndikaꞌan ra tuꞌun kan xiꞌin ña, kachi ña xiꞌin ndia.

Ndita Jesús nuu ndia xitaꞌan xiꞌin ra

19 Ra te xa kuñuu suvi mii kii, ña kiꞌin xaꞌa semana kan ke, ndakutaꞌan takundiꞌi ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ndee ndia, ra ndasi tuun va yeꞌe veꞌe nuu ndee ndia, xaꞌa ña iyuꞌvi ndia nuu na judío taꞌan ndia. Ra saa xaa Jesús veꞌe nu ndee ndia, ra xikundichi ra mañu ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ña vaꞌa, na koo xiꞌin ndo ―*kachi ra.

20 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin ra, ra saa ndiñaꞌa ra ndaꞌa ra xiꞌin kindika ra nuu ndia. Ra kusii ka vi ini ndia, te xini ndia ra. 21 Ra saa ndikaꞌan tuku Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ña vaꞌa na koo xiꞌin ndo. Ra ta kuꞌva xa Tata yu Ndioxi ña tiꞌvi ra yuꞌu xaa yu yoꞌo, ra saa ke ^xa tu yuꞌu va, ña tiꞌvi yu ndoꞌo kuꞌun ndo vichin ―*kachi ra xiꞌin ndia.

22 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan Jesús tuꞌun yoꞌo, ra saa tivi ra tachi yuꞌu ra, chi nuu ndita ndia ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ndakiꞌin ndo Tachi Yii Ndioxi. 23 Ra yuvi na sakaꞌnu ini ndo xaꞌa kuachi, ra sakaꞌnu tu ini Ndioxi va xaꞌa kuachi na; ra tu na köo kaꞌnu ini ndo xaꞌa kuachi na, saa ra köo kaꞌnu tu ini Ndioxi va xaꞌa kuachi na ―*kachi ra xiꞌin ndia.

Ndiakua xini ra Tomás nuu takueꞌe Jesús saa vi ndixinu ini ra

24 Ndi su ra Tomás, ra kaꞌan na kuu kuati, ra xitaꞌan xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ña xikuu ndia uxi uvi, ra köo ra ndixiyo xiꞌin ndia te ndixaa Jesús nuu ndia. 25 Ra saa ndikaꞌan ndia sava, ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús xiꞌin ra, kachi ndia saa:

―*Xini va ndi, tata yo Jesús ―*kachi ndia.

Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa, xiꞌin ndia:

―Tu na küni yu, ndaꞌa ra nuu ñaꞌa ndiñani clavo, ra tüvi yu, nduku ndaꞌa yu yavi nuu xindoꞌni ña, ra tüvi tu yu ndaꞌa yu, kindika ra nuu kaan na yavi, saa ra kandïxa vi yu ―*kachi ra.

26 Ra saa kuu ndiyaꞌa una kii, ra ndakutaꞌan tuku va ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ndee ndia iin veꞌe, ra xa nduꞌu va ra Tomás xiꞌin ndia. Ra kutu ka vi ndasi yeꞌe veꞌe kan ndee ndia, ndi su ndikiꞌvi va Jesús, ra xikundichi ra maꞌñu ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ña vaꞌa, na koo xiꞌin ndo ―*kachi ra.

27 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra Tomás, kachi ra saa:

―Kuyachin, ra tuvi kun nduku ndaꞌa kun, yavi nu xindoꞌni clavo ndaꞌa yu, ra kuni kun, ra na tuvi tu kun, ndaꞌa kun kindika yu nuu kaan va na; ra na küu kun tiaa ra xïin kandixa, chi vaꞌa ka va na kuu kun iin tiaa ra kandixa ―*kachi ra.

28 Saa ndikaꞌan ra Tomás, kachi ra saa:

―¡Tata mii yu, Ndioxi mii yu kuvi yoꞌo! ―kachi ra xiꞌin Jesús.

29 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Tomás, ña xini kun yuꞌu va ke ^kandixa kun. Ndi su vaꞌa ni ka va kee yuvi na küni yuꞌu, ra kandixa na yuꞌu ―kachi ra xiꞌin ra.

Tuꞌun yoꞌo ke kaꞌan nichuun ke tiaa ra Juan tutu yoꞌo

30 Ra kuaꞌa ni ka va ña xituꞌun xa Jesús, xini ndia xitaꞌan xiꞌin ra, ra ndikäꞌyu ndiꞌi vi ña nuu tutu yoꞌo. 31 Ndi su ndikaꞌyu va tu sava ña xituꞌun ña xa ra, nuu tutu yoꞌo, ña kan ke vaꞌa na kandixa ndo Jesús, ña kuu ra, ra ndikaxin Ndioxi sakaku na yuuvi yoꞌo, ra ra yoꞌo kuvi seꞌe Ndioxi va, ra na ^kandixa ñaꞌa, ra niꞌi va na ña kutiaku xiꞌin ra, ndia ndikaa ndikuꞌun.

21

Ndita Jesús nuu uxa ndia xitaꞌan xiꞌin ra

1 Ra te ndiꞌi kuu takundiꞌi ña yoꞌo, saa ndita tuku va Jesús nuu ndia xitaꞌan xiꞌin ra, chi nuu ndikaa mini ra nani Tiberias. Ra suꞌva ke xa ra te ndita ra nuu ndia: 2 ra saa kuu ra Simón Pedro, nduꞌu ra xiꞌin ra Tomás, ra kaꞌan na kuu kuati, xiꞌin ra Natanael, ra ñuu Caná ña ndikun ndiaa chi Galilea, xiꞌin ndia seꞌe ra Zebedeo, xiꞌin inka uvi ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús. 3 Ra saa ndikaꞌan ra Simón Pedro, xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Na kuꞌun yu kachiꞌi yu ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa:

―Kuꞌun va ndi xiꞌin kun ―kachi ndia xiꞌin ra.

Ra saa kee ndia ndixaꞌan ndia nandaa ndia itun xika nuu mini, ndi su ñuú kan, ra iin niñuu ndaa va ndixika ndia, ndi su ndia nii tiaka ndinïꞌi ndia. 4 Ra te xa kuaꞌan tuvi, saa ndixaa Jesús yuꞌu tiakuii kan, ra ndia xitaꞌan xiꞌin ra, ra nindäkuni vi ndia ra ña kuu ra Jesús. 5 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ndia kuachi, ¿a täan tiin ndo loꞌo tiaka kaxi yo? ―*kachi ra.

Ra saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa:

―Köo vaꞌa vi ri ―*kachi ndia.

6 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Sakoꞌni ndo inu ndo, chi xiin kuaꞌa itun ñaa, ra niꞌi va ndo ri ―*kachi ra.

Ra saa sakoꞌni ndixa va ndia inu ndia, ra tiaa ni va kuaꞌa tiaka sakakuꞌun ña, ra nii ndikundiëe ndia tava ndia ña, ini tiakuii kan. 7 Saa ra ndikaꞌan va iin ra xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra kuꞌvi ni ra xini ra, kachi ra saa xiꞌin ra Pedro:

―¡Tata yo Jesús va kuvi ra! ―*kachi ra.

Ra ta xini soꞌo ra Simón Pedro tuꞌun kan, saa ra ndikun ndakundixi va ra tikoto ra, ra ndava niꞌni ra ini tiakuii kan kuaꞌan ra ndakitaꞌan ra xiꞌin Jesús va. 8 Ra ndia sava kan nindoo vaxi xiꞌin itun kan va, ra ndia kañuꞌu va ndia inu ndia vaxi ndia, saa chi iin chitu ndaa va ña xiꞌin tiaka; ra kuꞌva iin ciento metro ka vi ke kumani, ra saa ndakoyo ndia yuꞌu mini kan. 9 Ra te nuu suꞌva ndia itun kan, ra saa xini ndia ña vaꞌa ka vi ninduꞌva tikayu ñùꞌù, ra xa nduꞌu va iin tiaka yatan ri nuu ña, ra saa tu xita va. 10 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Kuaꞌan kiꞌin ndo, tiaka ri sakan tava ndo ―*kachi ra.

11 Ra saa nandaa ra Pedro ini itun kan, ra saa kañuꞌu ra inu kan; ra kita ra xiꞌin ña ndia chi nuu ichi. Ra iin chitu ndaa ña xiꞌin tiaka kan, ra naꞌnu ka vi ri, ra saa ndakaꞌvi ndia ri, ra iin ciento uvi xiko uxi uni vi kuvi ri, ra vaꞌa ni vee ni va ri, ndi su nindäta vi inu kan xiꞌin ri. 12 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Naꞌa ndo, ra kasini ndo ―*kachi ra.

Ra ndia nii ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ndixändiee ini ña ndakatuꞌun ndia yoo kuvi ra, saa chi xa kundaa va ini ndia, ña kuu ra Jesús. 13 Ra saa kiꞌin Jesús xita, ra taxi ra ña ndaꞌa ndia, ra saa tu tiaka va.

14 Ra xa ichi uni va ke ^ndita Jesús nuu ndia xitaꞌan xiꞌin ra, ña ndatiaku ra vichin.

Ndakatuꞌun Jesús ra Simón Pedro uni ichi

15 Ra te ndiꞌi sasini ndia, ra saa nindakatuꞌun Jesús ra Simón Pedro, kachi ra saa:

―Simón, seꞌe ra Jonás, ¿a kuꞌvi ni ka ini kun xini kun yuꞌu, nuu ndia sava yoꞌo? ―*kachi ra.

Ra saa ndakuiin ra Pedro, kachi ra saa:

―Tata, xa kundaa ini mii va kun, ña kuꞌvi ni va ini yu, xini yu yoꞌo ―*kachi ra.

Ra saa ndikaꞌan Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Saa ra kondiaa ndikachi vali sana yu ―*kachi ra.

16 Ra saa nindakatuꞌun tuku va Jesús ra Pedro, ichi ña uvi, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Simón, seꞌe ra Jonás, ¿a kuꞌvi ni ini kun xini kun yuꞌu? ―*kachi ra.

Ra saa ndakuiin ra Pedro, kachi ra saa:

―Kuꞌvi va ini yu xini yu yoꞌo, Tata, ra xa kundaa tu ini mii va kun, ña kuꞌvi ni ini yu xini yu yoꞌo ―*kachi ra.

Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Saa ra na kondiaa va kun ndikachi vali sana yu ―*kachi ra.

17 Saa ra nindakatuꞌun tuku va Jesús ra Pedro, ichi ña uni, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Simón, seꞌe ra Jonás, ¿a kuꞌvi ni ini kun xini kun yuꞌu? ―*kachi ra.

Saa ra kusuchi va ini ra Pedro, ña xa ndixinu uni ichi ndakatuꞌun Jesús ra, xaꞌa ña, a kuꞌvi ini ra xini ra ra. Ra saa ndakuiin ra, kachi ra saa:

―Tata, mii kun kuvi ra kundaa ini xaꞌa takundiꞌi va ña, ra kundaa va ini kun, ña kuꞌvi ni va ini yu xini yu yoꞌo ―*kachi ra xiꞌin Jesús.

Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Saa ra kondiaa ndikachi vali sana yu ―*kachi ra.

18 Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ra Pedro, kachi ra saa:

―Ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin kun: chi te ndixiyo itia kun, ra vaꞌa ndakundixi mii va kun tikoto kun, ra ndixika kun chi nuu kuni mii va kun, ndi su te xa na kutoꞌo kun, ra ndia ndaꞌa va kun sandakaa kun, ra inka va na sandakundixi tikoto yoꞌo, ra kundiaka na yoꞌo, kuꞌun kun nuu küni kun kuꞌun va kun ―*kachi ra.

19 Ña yoꞌo ke ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra Pedro, ña vaꞌa na kundaa ini ra, ndia kuꞌva ke kaꞌni na ra, ra xiꞌin ña kuvi ra ke ndasakaꞌnu ni ka va ra Ndioxi.

Ra te ndiꞌi ndikaꞌan Jesús tuꞌun yoꞌo, ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin ra Pedro, kachi ra saa:

―Kundikun yuꞌu ―*kachi ra.

Kaꞌan Jesús xaꞌa ra xitaꞌan xiꞌin ra ra kuꞌvi ni ini ra xini ra xiꞌin ra Pedro

20 Ra te ndikokuiin ra Pedro ndakutoꞌni ra, ra saa xini ra ndikun ra xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra kuꞌvi ni ini ra xini ra, kuaꞌan ra sata ndia. Ra ra yoꞌo kuvi tu ra nindakatuꞌun Jesús, te xindee ndia xixini va ndia, ta kachi ra suꞌva: “¿Yoo ku na ndataxi yoꞌo, ndaꞌa na saa ini, Tata?” ―*kachi ra. 21 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro kachi ra saa, xiꞌin Jesús:

―Tata, ¿ni ke ndoꞌo tu ra yoꞌo? ―*kachi ra.

22 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tu kuni yu kutiaku ra, ra kutiaku va ra, ndia kii te na ndiko yu kixi tuku yu ña yuuvi yoꞌo va, ¿ra ni ke ndoꞌo yoꞌo ndiꞌi ini kun? Na kundikun yuꞌu va ―*kachi ra.

23 Ra xaꞌa ña kan ke, ndindutia ndoso tuꞌun nuu takundiꞌi na ndikun sata Jesús, ña küvi ra xitaꞌan xiꞌin Jesús yoꞌo. Ndi su ndikäꞌan Jesús ña küvi ra, chi suꞌva va ke kachi Jesús: “Tu kuni yu kutiaku ra, ra kutiaku va ra, ndia te na ndiko tuku yu kixi yu ña yuuvi yoꞌo va, ¿ra ni ke ndoꞌo yoꞌo, ndiꞌi ini kun?”, kachi ra.

24 Ra mii ra xitaꞌan xiꞌin Jesús yoꞌo, kuvi ra ndakuiin va xaꞌa ña yoꞌo, ra suvi mii ra kuvi tu ra tiaa va ña. Ra kundaa va ini ndi, chi mii ña ndaa va ke kaꞌan ra.

25 Ra iyoo kuaꞌa ni ka va ña xa Jesús, ra tu ta iin, ta iin ña nditiaa na, saa ra kïta vi nuu iinii saa ña yuuvi yoꞌo, kundee tutu ña tiaa na. Saa iyoo va ña.

Hechos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Tutu ña ndakani xaꞌa chiñu ña xa ndia ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo

1

^Ndakani tuku ra Lucas nuu ra Teófilo xaꞌa Jesús

1 Tata Teófilo, nuu tutu ña tiꞌvi yu ndi̱xa̱a̱ ndaꞌa kun ke ^ndakani yu nuu kun xaꞌa takundiꞌi ña xa Jesús xiꞌin ña sañaꞌa ra te sakan xaꞌa suꞌva ra xiꞌin chiñu ra, 2 ra iin saa ndia kii te ndakuita ra kuanuꞌu ra ndiví va. Ra te kuni ka kunuꞌu ra ndivi ke xiniñuꞌu ra Tachi Yii ra ña ndakoo ra ndiayu ndaꞌa ndia ndikaxin ra. 3 Ra suvi nuu mii ndia kan ke ndita ra kuaꞌa ni ichi, ña vaꞌa na kundaa ini ndia ña ndixa ke ndatiaku va ra. Ra uvi xiko ka kii ke ndixika ra ndakani ka ra nuu ndia xaꞌa ichi nuu ^xaꞌndia Ndioxi chiñu.

Kaꞌan Jesús xaꞌa Tachi Yii Ndioxi ña kixi

4 Ra saa kuu iin kii ndakutaꞌan takundiꞌi ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ndee ndia xiꞌin ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Këe yachi ndo kuꞌun ndo inka ñuu; chi takua mii ñuu Jerusalén yoꞌo va ke, na kundee ndo kundiatu ndo ña saxinu Iva yu Ndioxi ña ndikaꞌan ra xaꞌa, ra ndikaꞌan tu yuꞌu va xaꞌa ña xiꞌin ndo. 5 Ra ña ndixa ke chi ra Juan, ra xiꞌin tiakuii va sakuchi ra na yuvi, ndi su ndoꞌo, ra xiꞌin Tachi Yii Ndioxi va ke ndakuchi ndo soo ndiaꞌvi kii vichin ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

^Ndakuita Jesús kuanuꞌu ra ndivi.

6 Ra saa kuu iin kii nindakatuꞌun ndia ndakutaꞌan ndee kan Jesús kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Tata, ¿a ndia vichin ke ndi̱xa̱a̱ tiempo ña kaꞌndia kun chiñu nuu yoo, na Israel yoꞌo, ña nduu tuku yo iin ñuu kaꞌnu ña ^xaꞌndia nuu mii? ―kachi ndia xiꞌin ra.

7 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Xiniñüꞌu kundaa vi ini ndoꞌo xaꞌa ña chituni Iva yo Ndioxi sa ra, chi indaa mii va ra kuvi ra kundaa ini xaꞌa ña, ra ama ke sa ra ña, ra ndia kii ke sa tu ra ña. 8 Ndi su ndoꞌo, ra te xa ná nduxínu̱ Tachi Yii Ndioxi sata ndo, ra saa vi ke ndakiꞌin ndo ndiee Ndioxi; ra kaꞌan ndoso ndo xaꞌa yu nuu takundiꞌi na ñuu Jerusalén, xiꞌin nuu na ñuu ña ndikun ndiaa Judea, xiꞌin nuu na ñuu ña ndikun ndiaa Samaria, xiꞌin nuu takundiꞌi ñuu ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.

9 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan Jesús tuꞌun yoꞌo xiꞌin ndia, saa ra ndakuita ra kuanuꞌu ra ndivi va, ra ixtoꞌni ndia saa ndisaꞌvi ra tiañu viko kuaꞌan va ra. 10 Ra iin kuaꞌan ini ndia ixtoꞌni ndia chi ndivi ndíta ndia, ña kuaꞌan Jesús, saa ra tuꞌva xaa va uvi tiaa ndia ndixi tikoto yaa xikundita ndia xiꞌin ndia. 11 Ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ndia kachi ndia saa:

―Ndoꞌo, ndia ñuu Galilea, ¿nichuun ke iin kua̱ꞌa̱n ini ndo ixtondiaa ndo ndivi ndíta ndo? Ra na kundaa ini ndo chi iin ta kuꞌva kuu ña kuaꞌan Jesús chi ndivi, ra iin saa ke kuu tu te xa na nandiko ra kixi tuku va ra ―*kachi ndia xiꞌin ndia.

^Ndkaxin ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ra Matías ña ndakiꞌin ra nuu ra Judas

12 Ra saa kee ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús iku ña nani Olivo, kuanuꞌu ndia ñuu Jerusalén. Ra takua yachin iku kan va ke ndixaꞌan ndia xiꞌin Jesús te kuanuꞌu ra ndivi, saa chi na judío ra ndixïyo ndiayu ndaꞌa na ña kaka kani ni na kii yii ña ndakindiee na. 13 Ra te ndaxàà ndia ñuu Jerusalén, ra saa ndindiꞌvi ndia iin veꞌe toto ña sukun, ra veꞌe chi ninu ke xindokoo ndia ndakundee ndia. Saa chi ikan ku nu xikanduꞌu ra Pedro, xiꞌin ra Jacobo, xiꞌin ra Juan, xiꞌin ra Andrés, xiꞌin ra Felipe, xiꞌin ra Tomás, xiꞌin ra Bartolomé, xiꞌin ra Mateo, xiꞌin ra Jacobo seꞌe ra Alfeo, xiꞌin ra Simón ra xitaꞌan xiꞌin na yuvi xika kuachi xiꞌin gobierno, xiꞌin ra Judas seꞌe inka tiaa ra xinani Jacobo. 14 Ra iin ndisaa ichi va ^ndakutaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia ña kaꞌan ndia xiꞌin Ndioxi, saa chi iin yuꞌu va ndia; ra ndakutaꞌan tu sava na siꞌi va xiꞌin ndia, ra saa tu ña María, siꞌi mii Jesús, xiꞌin ndia ñani va ra.

15 Saa kuu iin kii ra ndakutaꞌan kuꞌva ciento oko yuvi ndee na, ra saa ndakundichi ra Pedro maꞌñu na, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

16 ―Ñani yo, xa kundaa ini takundiꞌi va yo ña ndoꞌo Jesús saa chi mii va ra Judas, ra xitaꞌan xiꞌin yo kuvi ra xinuu nuu na saa ini ta ndixaꞌan na tiin na Tata yo. Ra saa ke kuu va ña vaꞌa ndixinu nuu tuꞌun Ndioxi ña ndikaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ra rey David xaꞌa ra Judas. 17 Ra ra Judas kan, ra xiꞌin yoo ke xindiaꞌvi ndiaa va ra, ra iin chiñu xindiso tu ra xiꞌin va yo. 18 (Ra xiꞌin xuꞌun ña ki̱ꞌin ra xaꞌa Jesús ña ndixiko ra ra ke sata ra iin ñuꞌú. Ra te ndiꞌi, ra nuu ñuꞌu kan ke ndakava ndiee ra, ra ndi̱ka̱a̱n tixi ra, ra iin ndakoyo yaa va ñaꞌa ini ra. 19 Ra te kundaa ini takundiꞌi na ndéé ñuu Jerusalén xaꞌa ña ndoꞌo ra, ra saa nduku na kivi ñuꞌu kan, ña ndakunani ña Acéldama, ra tuꞌun mii na, ra “Yoso nuu ndixitia nii” ke kachi tuꞌun yoꞌo.) 20 Ra iin taꞌvi loꞌo nuu tutu Salmo ^kaꞌan tuꞌun Ndioxi ^kachi ña saa xaꞌa ra:

Veꞌe ra, ra veꞌe vichi va na nduu ña,

ra ndia nii yuvi ná kundëe ini ña.

Ra kaꞌan ka tu ña kachi ña suꞌva va:

Ra inka yuvi tu na ndakiꞌin chiñu nuu va ra, ^kachi ña.

21 ’Ra vichin ke ndakaya kuaꞌa ni tiaa ndee ndia yoꞌo, ra sava ndia yoꞌo ra xa yachi vi ke itaꞌan ndia xiꞌin yo, saa chi xa xitaꞌan va ndia xiꞌin yo ta ndixika Jesús xiꞌin yo, 22 ra xini tu ndia te sakuchi ra Juan Jesús va, ra xini nuu tu ndia ta ndakuita ra kuanuꞌu ra ndivi va. Ra iin ndia yoꞌo kuvi ndia xiniñuꞌu kana kutaꞌan xiꞌin yo, ra saa ke vaꞌa ndatuꞌun ndia xiꞌin yuvi xaꞌa ña ndatiaku Jesús. ―kachi ra Pedro xiꞌin na.

23 Ra saa ndikaꞌan na xaꞌa uvi tiaa, ndia ndakiꞌin chiñu. Ra iin ra nani José Barsabás, ra kaꞌan tu na ña nani ra Justo va; ra iin tu ra nani Matías va. 24 Ra saa ndikaꞌan na xiꞌin Ndioxi kachi na saa:

―Tata, yoꞌo kuvi ra xíni̱ ndia kuꞌva ke iyoo nima takundiꞌi yuvi; ra kuni̱ ndi na taxi kun kuꞌva nuu ndi, ra na kundaa ini ndi ndia iin ndia yoꞌo kuvi ndia ndakaxin kun, 25 ña ndakiꞌin ndia chiñu ña ndakoo ra Judas, ra ndakitaꞌan ndia xiꞌin ndi, saa chi ra Judas, ra ndakava va ra xiꞌin kuachi ra, ra kua̱ꞌa̱n ra chi nuu xiniñuꞌu ku̱ꞌu̱n va ra ―kachi na xiꞌin Ndioxi.

26 Ra saa xaꞌa ndia sasiki ndia xiꞌin iin ñaꞌa, ña taxi kuꞌva nuu ndia, ra kundaa ini ndia yoo kuvi ra ndakundichi. Ra te ndiꞌi xa ndia saa, saa ra chi nuu ra Matías va kindoo ñaꞌa kan; ndia saa ra ndakutaꞌan ra xiꞌin ndia uxi iin kan, ra iin nduu ra xiꞌin va ndia.

2

Kii ndixinu Tachi Yii Ndioxi

1 Saa kuu ra nditiandiaa va kii ña koo viko Pentecostés, ra itaꞌan kuiti takundiꞌi va na kandixa Jesús ndéé na iin veꞌe. 2 Ra tuꞌva iin niniꞌi va xaꞌa ^kuu chi ndiví, ra iin ta ^kuu te ndiee ni vaxi tachi, iin saa xaꞌa kuu, ra saa ndu̱xínu̱ ña ini veꞌe nuu ndéé na, ra iin niniꞌi xaꞌa kuu veꞌe kan. 3 Ra iin ta kuꞌva íin yaa ñùꞌù, saa iyoo ña ndixinu sata ta iin ta iin na. 4 Ra saa ndakiꞌin takundiꞌi na Tachi Yii Ndioxi, ra xaꞌa na ^kaꞌan na inka nuu tuꞌun, ra ta iyoo mii tuꞌun ña taxi Tachi Yii Ndioxi ndaꞌa na kaꞌan na, ke ndikaꞌan va na.

5 Ra kii kan, ra kuaꞌa ni na judío na ^kandixa ndinuni Ndioxi, na ndéé iinii saa kuvi ña yuuvi ndi̱xa̱a̱ ña ndasakaꞌnu na Ndioxi ñuu Jerusalén, viko Pentecostés xa ta kuꞌva yunaꞌa va na. 6 Ra te xini soꞌo yuvi kan ña iin níníꞌi kuu ra saa xaꞌa ndakaya kuaꞌa ka vi na ña xini soꞌo na ni ke kúú veꞌe kan, ra nii kundäa ini na ni ke sa vi na, saa chi ^xini soꞌo na ña kaꞌan yuvi na ndee veꞌe kan taꞌan tuꞌun ña kaꞌan ta iin iin na ndixaa kan. 7 Ra iin kua̱ꞌa̱n ini na ndita na, ra ndakanda ka vi ini na, ra kaꞌan na xiꞌin taꞌan na, kachi na saa:

―¿Ni ke yoꞌo? ¿Ra a süvi va na ñuu Galilea kuvi takundiꞌi yuvi yoꞌo? 8 ¿Ra ni chuun ke vaꞌa ^kaꞌan na tuꞌun ña kaꞌan yo, tuꞌun ka̱ku yo? ¿Ra ndixaa ke xa̱ na ña sakuaꞌa na ña? 9 Ra iinii kuvi va ke kee yoo, na xaa yoꞌo vichin; saa chi yoo yoꞌo ra Partia va kee yo, ra sava tu na ke̱e Media va, ra sava tu na ke̱e Elam va, xiꞌin na kee Mesopotamia, xiꞌin na ke̱e Judea, xiꞌin na ke̱e Capadocia, xiꞌin na ke̱e Ponto, xiꞌin na ke̱e Asia, 10 ra saa tu na ke̱e Frigia, na ke̱e Panfilia, na kee Egipto, ra saa tu na ke̱e África, ña ndikaa chikan ka nuu ndikaa ñuu Cirene; ra saa tu na ke̱e ñuu Roma na xaa ndakundee yoꞌo, ra nduu na judío xiꞌin yo vichin, ra saa tu mii yo na kuu judío va; 11 Ra sava tu na kee ñuu Creta xiꞌin ñuu Arabia. Ra ^xini soꞌo takundiꞌi yo ña ^kaꞌan yuvi na ñúꞌu veꞌe yoꞌo taꞌan tuꞌun ña kaꞌan ta iin iin yo. Ra kaꞌan na xaꞌa ña vaꞌa, ña nduvi ña xa Ndioxi ―^kachi na xiꞌin taꞌan na.

12 Ra ndakanda ka vi ini na ra nii nïꞌi na ni ke kachi na, ra saa ^kaꞌan na xiꞌin taꞌan na ^kachi na saa:

―¿Ni ke kuni ^kachi takundiꞌi ña kuu yoꞌo vichin? ―^kachi na.

13 Ra sava tu na ^xasiki va, ra ^kaꞌan na ^kachi na saa:

―Tiäa soꞌo ndo ña kuu yuꞌu vi na, saa chi na xíꞌí va kuvi na ―kachi na.

^Ndataxi ra Pedro nuu na xaꞌa ichi Ndioxi

14 Ra saa ndakundichi ra Pedro xiꞌin ndia uxi iin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin takundiꞌi yuvi na ndakaya ndita kan, kachi ra saa:

―Ndoꞌo, na taꞌan yo, na Israel, xiꞌin takundiꞌi na ndee ñuu Jerusalén yoꞌo, ra na tiaa ni soꞌo ndo ña ka̱ꞌa̱n yu xiꞌin ndo vichin, ra na kundaa ini ndo xaꞌa ña kúú yoꞌo. 15 Saa chi nduꞌu, na ndee yoꞌo vichin, ra süvi na xíꞌí kuvi ndi, ta kuꞌva kachi sava ndo, chi vichin ra sakan kaa ìi̱n ixtiaan va kuvi ña. 16 Ra na kundaa ini ndo xaꞌa ña kúú yoꞌo vichin, chi yoꞌo ke ^xinu nuu tuꞌun ña ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra Joel, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, te kachi ra suꞌva:

17 Yuꞌu, ra kuvi Ndioxi ndo kuvi ra kaꞌan xiꞌin ndo;

saa chi te xa ninumi ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi,

ra tiꞌví yu Tachi Yii yu ña kuxinu ña sata takundiꞌi yuvi;

ra takuu na kuvi seꞌe tiaa ndo xiꞌin na kuvi seꞌe siꞌi ndo,

ra kuniñuꞌu yu na ña ka̱ꞌa̱n na tuꞌun yu xiꞌin yuvi;

Ra seꞌe vali ndo kuvi na tuvi nuu kuni na ña kúni̱ yu;

ra na naꞌnu kuvi na taxi yu xani nuu va.

18 Saa chi kii kan kuvi ña saxinu yu Tachi Yii yu sata na xa chiñu nuu yu, na siꞌi xiꞌin ndia tiaa,

ra kaꞌan na tuꞌun yu xiꞌin takundiꞌi yuvi.

19 Ra sa yu ña iyo ni kuu nuu ndivi ni̱nù kuni na;

ra kuni tu na kuaꞌa ni ña kuu nuu ñuꞌú va:

saa chi kuni na takuu ña kuu nii xiꞌin ña kuu ñùꞌù xiꞌin ña kuu iꞌma.

20 Ra ñuꞌù, ña ^túu̱n nduꞌu ndivi,

ra kuñaà va nuu ña,

ra yoo, ri yeꞌe te ñuu kuvi ri nduu nii va tu,

ra te xa na ndiꞌi yaꞌa takundiꞌi ña yoꞌo,

ra saa vi ke tia̱ndiaa kii káꞌnu,

ña kuu kii ña sandakú yu kuachi xiꞌin na yuvi yoꞌo.

21 Ra takundiꞌi na ^kaꞌan xiꞌin yu ña chindiee taꞌan yu xiꞌin na,

ra sakaku va yu na, ^kachi Ndioxi,

kachi ra Joel ndikaꞌan ra.

22 ’Ra xaꞌa ña kan ke na tiaa soꞌo ndoꞌo na ñuu Israel ña ka̱ꞌa̱n yu xiꞌin ndo vichin xaꞌa Jesús ra ke̱e ñuu Nazaret: Ra xa kundaa va ini ndo chi Jesús, ra ndiee Ndioxi va ke ndixiyo xiꞌin ra; ña kan ke vaꞌa xa̱ ra kuaꞌa ni ña vaꞌa xiꞌin ña ndichi, xiꞌin ña xituꞌun. 23 Ndi su ndoꞌo, ra na tiin va kuvi ndo ra, ra ndataxi ndo ra ndaꞌa na yuvi kuachi, ra katakaa na ra ndaꞌa cruz ndixiꞌi ra. Ra na kundaa ini ndo chi ña ndoꞌo ra saa, ra süvi ña ndikuu sana kuvi ña, chi xa̱ ndiayu mii Ndioxi va ke ndoꞌo ra saa. 24 Ndi su ndatiaku va ra xa Ndioxi, saa chi mii va Ndioxi kuvi ra sakaku ra ndaꞌa ña ndii, chi köo ndiayu ndaꞌa ña ndii ña kaꞌndia ña chiñu nuu ra. 25 Ra süvi tuꞌun chiꞌña kuvi ña yoꞌo, chi ña ndixa ke ^ndatiaku va Jesús, ra xa xinaꞌa vi ke ndikaꞌan ra rey David xaꞌa Jesús, ña ndikaꞌan ra xiꞌin Tata ra Ndioxi kachi ra suꞌva:

Iin ndisaa kii xíní yu Tata yo Ndioxi ña ínúú ra ichi nuu yu;

ña kan ke kuayüꞌvi vi yu ndia nii ñaꞌa, saa chi íin va ra chi xitia kuaꞌa yu ña ndiaa ra yuꞌu.

26 Ra xaꞌa ña kan ke iyoo sii ni va ini yu, ra ^ndasakaꞌnu yu Tata yu xiꞌin yuꞌu yu,

ra nii ndïꞌi tu ini va yu xaꞌa ña ^ndoꞌo yu, saa chi mii va Tata yu kuvi ra ^ndiaa ini yu;

27 chi xa ^kundaa va ini yu ña täxí kun kindoo yu kundikaa yu nuu ñúꞌu na ndii;

ra nii täxí kun ña tiaꞌyu tu iki kuñu va yu, saa chi ra yii va kuvi yu.

28 Ra yoꞌo kuvi ra ndiñaꞌa nuu yu, Tata Ndioxi,

ndia ña kuvi ichi vaꞌa ku̱ꞌu̱n yu, ichi nuu kutiaku yu

iin ndisaa kii; ra kusiì ni ini yu, saa chi koo yu xiꞌin kun nuu iyoo kun, kachi Jesús xiꞌin Ndioxi, ^kachi ña tiaa ra rey David xinaꞌa ―*kachi ra Pedro xiꞌin yuvi kan.

29 Ra saa ndakani ka ra Pedro nuu na xaꞌa tuꞌun yoꞌo kachi ra saa:

―Na taꞌan yo ndakiꞌin xini ndo xiꞌin tuꞌun yoꞌo, chi xaꞌa Jesús va ke ndikaꞌan ra rey David tuꞌun yoꞌo, ra süvi xaꞌa mii ra ke ndikaꞌan ra ña, saa chi ra xii xikua yo David, ra xikuu rey, ra ndixiꞌi va ra, ra íin yavi nuu ninduxin na ra vichin va. 30 Chi ra rey David, ra ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi va ke xikuu ra, ña kan ke vaꞌa kundaa ini ra ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra xaꞌa seꞌe xikua ra, saa chi seꞌe xikua ra kan kuvi ra kuu Cristo, ña kaꞌndia ra chiñu, ra ndakunduꞌu ra tiayu kaꞌnu, tu xinduꞌu mii ra rey David. 31 Ra ra rey David kan, ra xa ta iyoo ña xi̱ni nuu va ra iyoo ña, ña ndatiaku ra ndikaxin Ndioxi. Ña kan ke ndikaꞌan ra ña kundikäa ra tixi ñuꞌú, ra nii iki kuñu ra tiäꞌyu, kachi ra. 32 Ra ra ndikaꞌan ra xaꞌa kan kuvi mii Jesús, ra ndatiaku xa Ndioxi vichin va. Ra nduꞌu kuvi ndia ndixa xini ña ndatiaku ra. 33 Ra nadaa ra ndivi ndakunduꞌu ra xitia kuaꞌa Ndioxi ña ^xaꞌndia ra chiñu vichin; ra ndakiꞌin ra Tachi Yii ndaꞌa Tata ra, ra tiꞌvi ra ña xaa ña sata ndi vichin, ra ta kuꞌva kindoo ra ke xa va ra. Ña kan ke vaꞌa xini ndo, ra xini tu soꞌo va ndo takundiꞌi ña kuu yoꞌo vichin, ra mii va Jesús kuvi ra ^xa ña. 34 Ra na kundaa ini ndo, chi süvi ra rey David kuvi ra ndindaa ndivi, chi Jesús va kuvi ra nandaa ndivi ña ndakunduꞌu ra xiꞌin Ndioxi vichin. Ra ndikaꞌan va tu ra rey David ña káchí ra saa:

Suꞌva kachi Tata yo Ndioxi xiꞌin Iva yu:

Naꞌa, koo kun chi xitia kuaꞌa yu,

35 ra vaꞌa sandiꞌi yu xaꞌa takundiꞌi na iyoo kuachi xiꞌin kun, kachi ra ndikaꞌan ra xinaꞌa.

36 ’Ra xaꞌa ña kan ke xiniñuꞌu ni na kundaa ini takundiꞌi ndoꞌo, na taꞌan yo Israel, chi mii Jesús, ra katakaa ndo ndaꞌa cruz kan kuvi ra taxi Ndioxi ña kuu ra Tata yo, ra kuu tu ra ra sakaku yoo va ―kachi ra Pedro xiꞌin na.

37 Ra te xini soꞌo na ña kachi ra Pedro saa xiꞌin na, saa ra iin ndiakua ndakava ini na, ra saa ndikaꞌan na xiꞌin ra Pedro ra ndikaꞌan tu na xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin va ra, káchí na saa:

―Ñani yo, ¿ni ke sa ndi vichin? ―kachi na.

38 Saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin na kachi ra saa:

―Nandiko ini ndo xaꞌa kuachi ndo, ra kuchi ndo tixi ndiee Jesucristo, ra saa ke koo káꞌnu ini Ndioxi xaꞌa kuachi ndo, ra taxi tu ra Tachi Yii ra ña koo ña xiꞌin va ndo. 39 Chi mii va Ndioxi kuvi ra kindoo ña tiꞌví ra Tachi Yii ra kixi ña sata ndo xiꞌin sata seꞌe ndo, ra saa tu sata takundiꞌi yuvi na iyoo xika ka nuu va ra; ra saa tu na kuni mii Ndioxi kana ra kixi nuu va ra, chi taxi tu ra Tachi Yii ra koo xiꞌin na kan va ―kachi ra Pedro xiꞌin na.

40 Ra ndataxi ni ka va ra Pedro nuu na, saa chi iin ndaa ra nindeè ra ña ndikaꞌan ra xiꞌin na, ña kachi ka ra saa:

―Sakaku ndo mii ndo nuu tundoꞌo ña vaxi nuu takundiꞌi na yuvi ñaꞌa na ndee vichin ―kachi ra xiꞌin na.

41 Ra kii kan ra kuꞌva uni mil kuvi yuvi na ndixinu ini tuꞌun ña ndikaꞌan ra Pedro, saa ra chichi va na, ra ndakutaꞌan na xiꞌin na ndíku̱n ichi Jesús. 42 Ra ndinuni ka vi ini na ña sakuaꞌa na nuu ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra vii ka vi ndixiyo na xiꞌin taꞌan na, ra iin ^ndakutaꞌan kuiti va na ña taꞌvi na ixta xixi na xiꞌin taꞌan na, ra iin tuꞌun kuvi tu na ña kaꞌan na xiꞌin Ndioxi va.

Suꞌva ke ndixiyo na nuu vaꞌa ndakiꞌin ichi Jesús

43 Ra kuaꞌa ka vi ña ndichi xiꞌin ña xituꞌun xá ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús xini yuvi kan, ra ^ndakanda ka vi ini na xaꞌa ña xa ndia. 44 Ra takundiꞌi na ndakundikun Jesús ra vii ka vi itaꞌan na; ra ^ndataꞌvi na takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu na xiꞌin taꞌan na. 45 Ra ixiko na ñaꞌa ña kuu mii na ra ndataꞌvi na xuꞌun xiꞌin taꞌan na, ta kuꞌva iyoo mii ña kumani nuu va na. 46 Ra iin takundiꞌi kii va ^ndakutaꞌan na veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ra iin ndisaa kii tu ndakutaꞌan na ña taꞌvi na ixta xixi na xiꞌin taꞌan va na, ra kusii ka vi ini na ña xixi na xiꞌin taꞌan na, ra ndinuni ka vi ini na xá na ña. 47 Ra ^ndasakaꞌnu ka vi na Ndioxi; ra iin takundiꞌi va na ñuu xíni máni̱ ñaꞌa; ra iin ndisaa kii va ndúkuáꞌa̱ na veꞌe ñuꞌu, chi na xiniñuꞌu ^kaku sa Ndioxi, ra ^kaku va na.

3

Nduvaꞌa iin ra küvi kaka

1 Saa kuu iin kii, ra kuꞌva kaa uni xikuaa ke ndakiꞌin ra Pedro xiꞌin ra Juan kua̱ꞌa̱n ndia veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ña ka̱ꞌa̱n ndia xiꞌin Ndioxi, hora ña xa yunaꞌa na judío ña xaꞌan na veꞌe ñuꞌu ^kaꞌan na xiꞌin Ndioxi. 2 Ra iyoo iin yeꞌe veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan ña nani Yeꞌe Nduvi, ra iin takundiꞌi kii xaꞌan na chinduꞌu na iin ra ndaꞌvi nduchiꞌña küvi kaka ndia kii te kaku ra, ña ndakan ra nuu na xaꞌan veꞌe ñuꞌu kan. 3 Ra te xini ra nduchiꞌña kan ña kuyachin ra Pedro xiꞌin ra Juan ña kuaꞌan kiꞌvi ndia yeꞌe nuu nduꞌu ra, ra saa xaꞌa ra ndakan ra xuꞌun nuu ndia. 4 Ra saa iin kaxi kaxi ndakotoꞌni ndia nuu ra, ra ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kotoꞌni nuu ndi ―kachi ra xiꞌin ra. 5 Saa ra ndakotoꞌni vaꞌa ra nuu ndia, ña ndiatu ini ra ni̱ꞌi̱ ra loꞌo xuꞌun sa ndia. 6 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin ra kachi ra saa:

―Köo xuꞌun niꞌi yu saniꞌi yu yoꞌo, ndi su ña iyoo nuu yu ra taxi va yu ña ndaꞌa kun: Xiꞌin ndiee Jesucristo ra ñuu Nazaret, xaꞌndia chiñu yu nuu kun ña na ndakundichi kun kaka kun ―kachi ra xiꞌin ra.

7 Ra saa ti̱in ra Pedro ndaꞌa kuaꞌa ra nduchiꞌña kan ra ndakani ndichi ra ra, saa ra ndikun ndakoo va ndiee xaꞌa ra, ra saa tu leke sukun xaꞌa va ra. 8 Ra saa ndakundichi ra, ra xaꞌa ra ^xika ra, ra ndikun ndikiꞌvi ra ini veꞌe ñuꞌu kan kuaꞌan ra xiꞌin va ndia, ra iin ndáva ra ra kandita ra kua̱ꞌa̱n ra, ña kusii ni ini ra, ra ^ndasakaꞌnu ka vi ra Ndioxi. 9 Ra xi̱ni takundiꞌi yuvi na ndee veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan ña xa vaꞌa ^xika ra, ra ^ndasakaꞌnu ka vi ra Ndioxi. 10 Ra ndakanda ka vi ini na ra ndiyuꞌvi ka vi na, xaꞌa ña ndoꞌo tiaa kan xini na, saa chi ra xíni̱ va na kuvi ra, chi ra kan kuvi ra xinduꞌu ndakan yeꞌe ñuꞌu kaꞌnu ña nani Yeꞌe Nduvi kan va.

Ichi uvi ^kaꞌan ra Pedro xiꞌin na xaꞌa Jesús

11 Ra tiaa ra ndu̱vaꞌa kan, ra iin tutuun va itaꞌan xiꞌin ra Pedro xiꞌin ra Juan xika ndia, ra iin ^ndakanda ini takundiꞌi yuvi kan, xinu na kuaꞌan na nuu ndita ndia, ra nuu ndíta ndia kan ke nani Yeꞌe to̱sò ña kuu kuenda ra Salomón. 12 Ra ta xini ra Pedro ña ndixaa ni yuvi nuu ndita ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Na taꞌan yo Israel, ¿nichuun ke ^ndakanda ni ini ndo xíní ndo nduꞌu xaꞌa ña ndu̱vaꞌa tiaa yoꞌo? ¿Ra nichuun ke xitoꞌni ni ndo nuu ndi ra a nduꞌu va kuvi ndia yii, ndia iyoo ndiee ña sandaꞌa ndi ra, ra vaꞌa ndakaka ra, tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo chi süvi nduꞌu kuvi ndia ndisandaꞌa ra. 13 Chi Ndioxi ra kaꞌnu, ra xindikun, ra Abraham, xiꞌin ra Isaac, xiꞌin ra Jacob ndia kuu xii xikua yo, kuvi ra ndasa chee Jesús ra kuu seꞌe ra, ra ra yoꞌo kuvi ra tiin ndo ndataxi ndo ndaꞌa na chiñu va, ra nditäxi ndo sa̱ña̱ ra, ta kuni ra Pilato ña sa̱ñá ra ra. 14 Ra na kundaa ini ndo chi ra yoꞌo kuvi ra yii, ra vaꞌa, ra ndixïin ndo kaꞌan ndo xaꞌa ra ña saña ra. ¡Chi ra xaꞌni ndii va ndikaꞌan ndo xaꞌa ndisaña, 15 ra ra ^taxi ña tiaku yo xaꞌni va ndo! Ndi su sandatiaku va Ndioxi ra, ra nduꞌu kuvi ndia xini ña ndixa ke ndatiaku va ra. 16 Ra xaꞌa ña ^kandixa ndi Jesús ña iyoo ndiee va ra ke, vaꞌa nduvaꞌa iinii saa tiaa yoꞌo, ta kuꞌva kaa mii ra iin ra vichin va.

17 ’Ra xa kundaa ini yu, na taꞌan yo, chi xaꞌa ña ndikundäa ini ndo ndia tiaa kuvi ra ña kan va ke ndakutaꞌan ndo xiꞌin na kunaꞌnu nuu ndo ra xaꞌni ndo ra. 18 Ndi su suꞌva ke kuu, ña vaꞌa saxinu Ndioxi nuu tuꞌun ña ndikaꞌan ra xiꞌin takundiꞌi na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu ra xinaꞌa, ña tiꞌvi ra iin tiaa kixi sakaku na yuuvi yoꞌo, ra xiniñuꞌu ndoꞌo ni ra kachi ra xiꞌin na. 19 Ra xaꞌa ña kan ke na nandiko ini ndo xaꞌa kuachi ndo, ra ndakundikun ndo Ndioxi, ra saa ke sandiꞌi ra xaꞌa kuachi ndo. Ra taxi ra ndakindiee ndo, 20 ra saa tiꞌví tuku ra Jesús, ra xa ndikaxin ra ta yachi ña kixi ra sakaku ra ndoꞌo. 21 Ndi su vichin ra ndivi va ke xiniñuꞌu koo ra, ra ndia te na sandiꞌi Ndioxi ndasaxa̱á ra takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, saa vi ke kixi ra, chi saa ke kachi na yii, na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa. 22 Ra na kundaa ini ndo chi ra Moisés kuvi iin ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ra suꞌva ke kachi ra xiꞌin na xii xikua yo: “Vaxi kii ra tiañu ndoꞌo ke ndakani ndichi Ndioxi iin ra kaꞌan tuꞌun yuꞌu ra, ta kuꞌva iyoo yuꞌu vichin. Ra na kandixa ndo takundiꞌi ña ka̱ꞌa̱n ra xiꞌin ndo, 23 Saa chi takundiꞌi na kuïin kandixa ña ^kaꞌan ra kan, ra ndiꞌi va xaꞌa na chi köo ka na xiꞌin na ñuu Israel”, kachi ra.

24 ’Ra ra Samuel ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa xiꞌin takundiꞌi ka na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xiꞌin ra, kuvi na ndikaꞌan xaꞌa ña kuu vichin. 25 Ra ndoꞌo va kuvi ndo ndiniꞌi ña kindoo Ndioxi xaꞌa xiꞌin na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu ra xinaꞌa, ra xaꞌa ña na koo vaꞌa ndoꞌo va kuvi ña kindoo Ndioxi xiꞌin na xii xikua yo, ta ndikaꞌan ra xiꞌin ra Abraham kachi ra suꞌva: “Xaꞌa ndiseꞌe yoꞌo ke taxi yu ña vaꞌa kutaꞌvi takundiꞌi va na yuuvi yoꞌo”, kachi ra xiꞌin ra. 26 Ra te ndakani ndichi Ndioxi Jesús ra kuvi seꞌe ra, ra xiꞌna ka va nuu yoo na Israel ke ^tiꞌvi ra ra kixi ra, ña taxi ra ña vaꞌa kutaꞌvi yo, ña kan ke na nandiko ini ta iin ta iin ndo xaꞌa kuachi ndo ―*kachi ra Pedro xiꞌin na.

4

Ta chikaa na ra Pedro xiꞌin ra Juan veꞌe kaa

1 Ra saa kúú ra Pedro xiꞌin ra Juan ^ndakani ndia nuu yuvi kan xaꞌa Jesús ndíta ndia, saa ra tuꞌva xa̱a va ndia sutu, xiꞌin ra kuchee nuu ndia ndíso chiñu ndiaa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, xiꞌin ndia saduceo nuu ndíta ndia, 2 ra ^ndukueꞌe ni ini ndia xini ndia ndia xaꞌa ndia sañaꞌa ndia yuvi ña ndixa ke ndatiaku va na ndii, saa chi ndatiaku va Jesús kachi ndia xiꞌin na. 3 Ra saa kuyachin ndia ti̱in ndia ndia kuaꞌan ndia xiꞌin ndia, ra xa kuaa ni va kuvi ña, ndia saa ra, ta̱àn ndia ndia veꞌe kàà va, ra ndia inka kii ndituvi vi ke xa̱ ndakú ndia kuachi xiꞌin ndia. 4 Ndi su kuaꞌa ni va yuvi na xini soꞌo tuꞌun ña ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin ra Juan ra kandixa va na, ra takundiꞌi yuvi na xa kandixa kan ra kuꞌva uꞌun mil kuvi niña tiaa va.

5 Ra te ndituvi inka kii saa ndakaya takundiꞌi ndia chiñu naꞌnu nuu na Israel, xiꞌin ndia xikuaꞌa, xiꞌin ndia ^sañaꞌa ndiayu Ndioxi mii ñuu Jerusalén ña sandakú ndia kuachi xiꞌin ndia; 6 ra nduꞌu tu ra Anás ra kuchee nuu takundiꞌi ndia sutu va, ra nduꞌu tu ra Caifás va xiꞌin ra Juan xiꞌin ra Alejandro, xiꞌin takundiꞌi na veꞌe ndia sutu kunaꞌnu kan. 7 Ra saa xaꞌndia ndia kunaꞌnu kan chiñu nuu ndia kumisio ndixaꞌan ndia ndakiꞌin ndia ra Pedro xiꞌin ra Juan veꞌe kàà nuu ñuꞌu ndia ra xa̱a̱ ndia xiꞌin ndia nuu ndia kunaꞌnu kan, ra saa xaꞌa ndia kunaꞌnu kan ^sanaꞌma ndia ndia káchí ndia saa:

―¿Yoo kuvi na taxi ndiayu ndaꞌa ndo ña sañaꞌa ndo yuvi? Ra yoo taxi ndiee ndaꞌa ndo ña vaꞌa xa ndo suꞌva? ―*kachi ndia xiꞌin ndia.

8 Ra xa chitu va Tachi Yii Ndioxi nima ra Pedro, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Na tata chiñu xiꞌin ndoꞌo na tata xikuaꞌa ñuu yo Israel: 9 Ña xa ndakatuꞌun ndo nduꞌu xaꞌa iin ña vaꞌa ña kuu xiꞌin tiaa ra xiꞌi, ra ndia kuꞌva ke nduvaꞌa ra, 10 ra vaꞌa va chi ndatuꞌun va ndi xiꞌin ndo ra na kundaa ini ndo, ra saa tu takundiꞌi na ñuu yo Israel va, chi tiaa yoꞌo ra xiꞌin kivi Jesucristo ra ñuu Nazaret va ke nduvaꞌa ra. Ra Jesucristo yoꞌo kuvi ra katakaa ndo ndaꞌa cruz, ndi su sandatiaku va Ndioxi ra. 11 Ra Jesús yoꞌo kuvi ra kuu yuu ña kundasi ndoꞌo, na xavaꞌa veꞌe, ndi su ra yoꞌo kuvi ra kuu yuu ña xiniñuꞌu vaꞌa ka va vichin. 12 Ra ra yoꞌo kuvi ra kuu mii ndiee ña sakaku ra yoo va, saa chi mii va Ndioxi tiꞌvi ñaꞌa, ña kan ke nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ndia nii ka yuvi köo ndiee ña kuchuun na ña sakaku ña yoo ―kachi ra Pedro xiꞌin na.

13 Ra te xini na chiñu kan ña nda̱ku̱ ni kaꞌan ra Pedro xiꞌin ra Juan, saa ra ndakanda ni ini na, saa chi xini va na ndia ña kuu ndia ndia ndaꞌvi ndia kuëe ndikäꞌvi ni, ra saa ndakuni na ndia ña xitaꞌan ndia xiꞌin Jesús. 14 Ra xitoꞌni tu na nuu tiaa ra nduvaꞌa kan va ndichi ra xiꞌin ndia, ña kan ke nïniꞌi ka na ni ke kachi na xiꞌin ndia. 15 Ra saa xaꞌndia na chiñu ña ke̱e ndia chi keꞌe, ra ndia niña mii va na nindoo ndee ndatuꞌun kuachi xiꞌin taꞌan. 16 Ra kaꞌan na xiꞌin taꞌan na kachi na saa:

―¿Ni ke sa yo xiꞌin ndia yoꞌo vichin? Chi mii ña ndixa ke xa va ndia ña xituꞌun, ra xi̱nì takundiꞌi va na ñuu Jerusalén yoꞌo ña xa ndia ña, ra küvi sa xïni yo xaꞌa ña. 17 Ra ña vaꞌa na ndütia ndoso ka tuꞌun yoꞌo kundaa ini yuvi, ra na sayuꞌvi va yo ndia, ra saa ke vaꞌa na käꞌan ka ndia xiꞌin ndia nii yuvi xaꞌa Jesús ―kachi na ndaka̱ta̱ꞌa̱n na.

18 Ra saa ndakana tuku na ndia xa̱à ndia, ra xaꞌndia na chiñu nuu ndia ña na ndatüꞌun ka ndia xaꞌa Jesús xiꞌin yuvi, ra nii na sañäꞌa ka ndia na, kachi na xiꞌin ndia. 19 Ra saa ndakuiin ra Pedro xiꞌin ra Juan kachi ndia saa xiꞌin na:

―Ni ke tuvi ndo, a vaꞌa ka na sa ndi ña kaꞌan ndoꞌo, nuu ña kandixa ndi Ndioxi, 20 chi nduꞌu, ra küvi kukuiin ndi ña kaꞌan ndi xaꞌa ña xini ndi, xiꞌin ña xini soꞌo ndi ―kachi ndia xiꞌin na.

21 Ra saa ndikaꞌan ka na chiñu kan xiꞌin ndia ña sayuꞌvi na ndia, ndia saa ra sa̱ñá ndíka̱ va na ndia, saa chi ninïꞌi na ni ke sa na ña sándoꞌo na ndia, chi takundiꞌi na ñuu ra ^ndasakaꞌnu ka vi na Ndioxi xaꞌa ña xituꞌun kuu xini na. 22 Saa chi tiaa ra nduvaꞌa kan ra xa uvi xiko kuiya yaꞌa vi ke ndikaa ra.

Na kandixa Jesús ra nduku na ndiee nuu Ndioxi

23 Ra te ndiꞌi ndisaña ndíka̱ ra Pedro xiꞌin ra Juan, ra saa ndakiꞌin ndia ndaxaa ndia nuu ndéé na itaꞌan xiꞌin ndia, ra ndatuꞌun ndia xiꞌin na xaꞌa takundiꞌi ña ndikaꞌan na kunaꞌnu nuu na sutu xiꞌin na xikuaꞌa xiꞌin ndia. 24 Ra te ndiꞌi xini soꞌo na ña ndikaꞌan ndia, ra saa ndikaꞌan takundiꞌi na xiꞌin Ndioxi, kachi na saa:

―Tata Ndioxi ra kaꞌnu, yoꞌo kuvi ra xavaꞌa ndivi xiꞌin ñuꞌú, xiꞌin tiañuꞌu xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi. 25 Ra mii kun kuvi ra xiniñuꞌu ra rey David ña ndikaꞌan ra kachi ra suꞌva:

¿Nichuun kuvi vi ña ndakutaꞌan na ñuu yoꞌo ra kanitaꞌan na

ra xani ini na xaꞌa ñaꞌa ña köo yaꞌvi ndiaa ña kuchüun na sa na?

26 Na kuu rey,

xiꞌin na xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu ra xa iyoo nduvi na,

ra ndakutaꞌan na ña kanitaꞌan na xiꞌin Ndioxi,

ra saa tu xiꞌin Cristo ra kuu seꞌe va ra.

27 ’Ra mii ña ndixa saa ke ^kuu va ñuu yoꞌo vichin, saa chi ra Herodes xiꞌin ra Poncio Pilato, xiꞌin na inka ñuu, xiꞌin mii na ñuu Israel yoꞌo, ra kanitaꞌan na xiꞌin Jesús, ra yii, ra kuu seꞌe kun, ra ndakaxin kun sakaku na yuuvi yoꞌo. 28 Ra ña xa na suꞌva, ra ña xa chituni kun kuu va ke saxinu na nuu. 29 Ra vichin na kotoꞌni kun ña xa na xiꞌin ndi, Tata, chi sayuꞌvi ni na nduꞌu; ra na taxi kun ndiee ndi ña na kuayüꞌvi ndi ña kaꞌan ndoso ndi tuꞌun kun; 30 ra na taxi kun ndiee kun ndaꞌa ndi ña vaꞌa sandaꞌa ndi na xiꞌi ra xiꞌin kivi seꞌe kun Jesús ra yii; na sa ndi ña ndichi xiꞌin ña xituꞌun ―kachi na.

31 Ra te sandiꞌi na ndikaꞌan na xiꞌin Ndioxi, ra saa nditaan veꞌe nuu ndakitaꞌan na ndee na, ra ndixinu Tachi Yii Ndioxi sata na, ra nundaku ini na ra xaꞌa na kaꞌan ndoso na tuꞌun Ndioxi.

Na ndikun Jesús ra chindiee taꞌan ni na xiꞌin taꞌan na

32 Ra takundiꞌi yuvi na ndakundikun Jesús, ra iin tuꞌun nduu ndiꞌi va na, ra iin nima takundiꞌi va na, ra takundiꞌi ñaꞌa ña kuu mii na, ra ñaꞌa ndiꞌi va na xikuu ña. 33 Ra ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ra ndakundiee va ndia ndatuꞌun ndia xaꞌa ña ndatiaku Jesús, ra kuaꞌa ka vi ña vaꞌa taxi Ndioxi ndaꞌa takundiꞌi na. 34 Ra ndia nii na ndikumäni ñaꞌa nuu, saa chi takundiꞌi na iyoo ñuꞌu xiꞌin na iyoo veꞌe, ra ndixiko ndiꞌi va na ña 35 ra ndataxi na xuꞌun ndaꞌa ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra ndia kan ndataꞌvi ña xiꞌin na kumani ña nuu, 36 ta kuꞌva xa iin ra xitaꞌan xiꞌin na, ra xinani José. Ra ra José yoꞌo ra kuenda na Leví va kuvi ra, ra ñuꞌu loꞌo ña ndikaa niꞌni nuu mini ña nani Chipre ke kee ra, ra Bernabé va ndachinduꞌu ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús kivi ra, ra tuꞌun yoꞌo, ra ra chikaa ndiee xiꞌin inka yuvi kachi ña. 37 Ra ra yoꞌo kuvi ra ndixiko ñuꞌu ña kuu mii ra, ra niꞌi ra xuꞌun ña kiꞌin ra xaꞌa ña, ndataxi ra ndaꞌa ndia xitaꞌan Jesús.

5

Ra Ananías xiꞌin ña Safira ra xa maña na

1 Ra ndixiyo tu iin tiaa ra xinani Ananías, ra Safira xinani yasiꞌi ra. Ra ndixiko tu ra yoꞌo va ñuꞌu ra. 2 Ra iin tuꞌun kuu va ra xiꞌin yasiꞌi ra, ra iin sava xuꞌun ña kiꞌin ra xaꞌa ñuꞌu kan nindoo ndaꞌa ra, ra iin sava va ña ndixaꞌan ra ndataxi ra ndaꞌa ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús. 3 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ananías, ¿nichuun taxi kun ndikiꞌvi Timiaꞌa nima kun, ña ^sandaꞌvi kun Tachi Yii Ndioxi vichin, ra nindoo va iin sava xuꞌun ña kiꞌin kun xaꞌa ñuꞌu kun ndaꞌa kun? 4 ¿Ra a su ñuꞌú mii va kun kuvi ña ta täan xiko kun ña? Ra ña ndixiko kun ña vichin, ¿ra a su kuenda mii va kun kuvi tu xuꞌun ña kiꞌin kun xaꞌa va ña? ¿Ra nichuun xani ini kun ña sandaꞌvi kun? Ra süvi yuvi kuvi na ^sandaꞌvi kun, chi Ndioxi va kuvi ra ^sandaꞌvi kun vichin ―kachi ra Pedro xiꞌin ra.

5 Ra te xini soꞌo ra Ananías tuꞌun yoꞌo, saa ra ndikun mii kan nduva ra ndixiꞌi va ra. Ra takundiꞌi yuvi na kundaa ini ña ndoꞌo ra Ananías, ra ndiyuꞌvi ka vi na. 6 Ra saa kuyachin ndia vali ndee kan, ra ndasuvi ndia tikoto iki kuñu ra, ra ndixaꞌan ndia ninduxin ndia ra.

7 Saa ndiyaꞌa kuꞌva uni hora, ra saa xaa tu ña yasiꞌi va ra Ananías ndikiꞌvi ña veꞌe kan, ra täan kundaa ini vi ña xaꞌa ña kuu. 8 Ra saa nindakatuꞌun ra Pedro ña kachi ra saa:

―Kaꞌan xiꞌin yu, ¿a ndixa suꞌva ke kiꞌin ndo xaꞌa ñuꞌu ndo? ―kachi ra xiꞌin ña.

Ra saa ndakuiin ña kachi ña saa:

―Saa ke kiꞌin va ndi xaꞌa ña ―kachi ña.

9 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin ña kachi ra saa:

―¿Nichuun iin yuꞌu kuu ndo ña kuni ndo sandaꞌvi ndo Tachi Yii Ndioxi? Ra kotoꞌni chi xa yachin ñaa va vaxi ndia ndixaꞌan ninduxin yii kun, ra takaꞌan kuꞌun tu ndia nduxin ndia yoꞌo va ―kachi ra xiꞌin ña.

10 Saa ra ndikun mii nuu íin ra Pedro ke nduva ña ndixiꞌi va ña. Ra te ndikiꞌvi ndia vali kan, ra xa ña ndixiꞌi va kuvi ña kanduꞌu ña, ndia saa ra ndakiꞌin ndia ña ra ndixaꞌan ndia ninduxin ndia ña xiin yii va ña. 11 Ra takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu, xiꞌin takundiꞌi na kundaa ini xaꞌa ña kuu yoꞌo, ra tiaa ni ndiyuꞌvi na.

Kuaꞌa ni ña xituꞌun xiꞌin ña ndichi xa ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús

12 Ra kuaꞌa ni ña ndichi xiꞌin ña xituꞌun xa ndia xitaꞌan Jesús xiꞌin ndiee Ndioxi xini na ñuu kan, ra iin takundiꞌi na kandixa Jesús kuvi na ndakutaꞌan chi ini korra veꞌe ñuꞌu yeꞌe to̱sò ra Salomón. 13 Ra yuvi na täan ndakundikun Jesús, ra nii xandiëe ini na ña ndakutaꞌan na xiꞌin na ndikun Jesús, ndi su vii ka vi kaꞌan na xaꞌa na ndikun Jesús. 14 Ra kuaꞌa ka vi tiaa xiꞌin na siꞌi ndakundikun Tata yo Jesús iin ndisaa kii. 15 Ra tava na ñuu kan iin takundiꞌi na xiꞌi ra chindee na na yuꞌu yaꞌya ñuu na, ra sava na chindee nuu ixto ra sava tu na chindee na nuu yuuvi va, ra te xa na yaꞌa ra Pedro, ra vaꞌa ra kondati ra na yaꞌa sata na xiꞌi kan, ra nduvaꞌa na káꞌán na suꞌva. 16 Ra kuaꞌa ni tu na ñuu ña ndoꞌni yachin xiꞌin ñuu Jerusalén va kixi xiꞌin na xiꞌi, xiꞌin na tiin tachi ndivaꞌa nuu ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra nduvaꞌa takundiꞌi va na xa ndia.

Taan na ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús veꞌe kaa

17 Ra ra sutu kuchee xiꞌin na saduceo na chikaa ndiee xiꞌin ra, ra tiaa ni ndisaa na xini na ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, 18 Ra saa ndukuiin na tiin na ndia ra taan na ndia veꞌe kàà. 19 Ndi su kixi va iin ra tatun Ndioxi ta ñuu ndakuña ra yeꞌe veꞌe kaa nuu ñuꞌu ndia, ra tava va ra ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

20 ―Kuaꞌan ndo chi veꞌe ñuꞌu ra ndakani ndo nuu na xaꞌa tuꞌun Jesús ña taxi ña kutiaku na ―kachi ra xiꞌin ndia.

21 Ra saa ta ndituvi inka kii, ra ñàꞌà ni va ndixaa ndia veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ra xaꞌa ndia sañaꞌa ndia yuvi xaꞌa tuꞌun Jesús.

Ra ñàꞌà ni tu ndixaa ra sutu kuchee kan va veꞌe nuu tiaꞌndia kuachi ra saa tu na itaꞌan xiꞌin va ra, ra ndakaya tu na takundiꞌi na xikuaꞌa nuu na Israel va, ña kataꞌan na ndia kuꞌva ke sa na xiꞌin ndia, ra saa tiꞌvi na ndia kumisio kuaꞌan ndia ndakiꞌin ndia ndia ñúꞌu veꞌe kaa. 22 Ra te ndixaa ndia kumisio kan ndakuña ndia yeꞌe veꞌe kaa ra ndia nii ka yuvi köo ñúꞌu ndixini ndia, ra saa nandiko ndia ndataxi ndia chiñu nuu na, 23 ra ndikaꞌan ndia xiꞌin na kachi ndia saa:

―Ta ndixaa ndi yeꞌe veꞌe kaa kan ra ndasi tuun vaꞌa va ña, ra ndita tu ndia kumisio va chikeꞌe ña ndiaa ndia, ndi su ta ndakuña ndi ndikiꞌvi ndi, ra ndia nii ka yuvi köo ñúꞌu ndixini ndi ―kachi ndia.

24 Ra te xini soꞌo ra sutu kuchee kan xiꞌin ra kuchee nuu na kumisio ndiaa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, xiꞌin na xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na sutu, ra saa xaꞌa ndakani ka vi ini na káꞌán na saa: “Ni va ke sa yo ña ndiꞌi kuachi yoꞌo vichin”, káꞌán na. 25 Ra sakan saa kuu na ña ndakani ini na, saa ra tuꞌva ndixaa va iin tiaa ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Tiaa ndia taan ndo veꞌe kaa ra xa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu va ndoꞌni ndia sañaꞌa ndia yuvi ―kachi ra xiꞌin na.

26 Ra saa kee ra kuchee ndiaa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu kan, ndixaꞌan ra xiꞌin ndia kumisio ra ña ndakiꞌin tuku ndia ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra ndia iin mani mani va ndikaꞌan ndia kumisio kan xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ña vaxi ndia xiꞌin ndia, saa chi iyuꞌvi ni ndia kumisio kan ña kakin na ñuu yuu ndia. 27 Ra te xaa ndia kumisio kan xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ra saa ndataxi ndia ndaꞌa na chiñu kan, ra saa ndikaꞌan ra sutu kuchee kan xiꞌin ndia kachi ra saa:

28 ―A su xa xaꞌndia va ndi chiñu nuu ndo ña käꞌan ndoso ka ndo nuu yuvi xaꞌa tiaa ñaa, kachi ndi xiꞌin ndo; ndi su vichin ra iinii saa va ñuu Jerusalén yoꞌo sakuaꞌa ndo yuvi xaꞌa tiaa ñaa, ra kuni ndo saviso kuachi ndo nduꞌu ña xaꞌni ndi ra ―kachi ra xiꞌin ndia.

29 Ra saa ndakuiin ra Pedro xiꞌin sava ka ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús kachi ndia saa:

―Xiꞌna ka va Ndioxi kuvi ra xiniñuꞌu kandixa ndi, ra saa vi ke kandixa ndi na yuuvi yoꞌo. 30 Saa chi mii va Ndioxi ra xindikun na xii xikua yo kuvi ra sandatiaku Jesús, ra xaꞌni ndo katakaa ndo ndaꞌa cruz. 31 Ra mii Ndioxi kuvi tu ra ndasachee Jesús va, ña kan ke vaꞌa nduu ra ra xaꞌndia ra chiñu nuu yo, ra sakaku ra yoo, ra ^taxi tu ra ndiayu ndaꞌa yoo na Israel, ña na nandiko ini yo xaꞌa kuachi yo ra koo kaꞌnu ini ra xaꞌa yo. 32 Ra nduꞌu kuvi ndia xini ña yoꞌo ra ^ndakuiin ndi xaꞌa va ña, ra saa tu Tachi yii Ndioxi ña taxi ra koo xiꞌin takundiꞌi na kandixa ñaꞌa va ―kachi ndia xiꞌin na.

33 Ra te xini soꞌo na ña kachi ndia saa, saa ra tiaa ni ndisaa na xiꞌin ndia, ra kuni na kaꞌni na ndia. 34 Ra tiañu na chiñu kan nduꞌu iin ra fariseo ra nani Gamaliel, ra kuu maestro xini ndiayu Ndioxi, ra xa toꞌo ni tu na ñuu va ra. Ra saa ndakundichi ra ra xaꞌndia ra chiñu, ña na tava na ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús chi keꞌe iin kani loꞌo. 35 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na chiñu taꞌan ra kachi ra saa:

―Na taꞌan yo ñuu Israel, na kiꞌin vaꞌa xini ndo xaꞌa ña sa ndo xiꞌin ndia yoꞌo. 36 Ra na ndakaꞌan ndo, chi ta yachi ndixika iin tiaa ra xinani Teudas, ra ndikaꞌan ra ña kuu ra ra kuchee, ra xindikun kuꞌva kumi ciento yuvi sata ra. Ndi su te xaꞌni na ra saa ra nindutia ndiꞌi va na xindikun sata ra, ra kuë ndixinu nuu sa vi ra. 37 Ra saa kuu tu kii ta ndakondiaꞌvi ndiꞌi na ñuu va, chi ndukuiin tu ra Judas ra kee Galilea va ndixika ra, ra kuaꞌa ni yuvi xindikun sata ra; ndi su xaꞌni tu na ra kan va, ra takundiꞌi yuvi na xindikun sata ra ra nindutia ndiꞌi na kuaꞌan va na. 38 Ña kan ke ndataxi yu xini ndo vichin, ra na koo yaa ndo xiꞌin ndia. Saa chi tu mii va ndia sandaku chiñu yoꞌo, saa ra ndiꞌi mii xaꞌa va ña. 39 Ndi su tu ña kuni Ndioxi va kuvi ña, saa ra kuchüun vi ndo sandiꞌi ndo xaꞌa ña. Ra kuenda ni na koo ndo, koto kundäa ini ndo ra xa xiꞌin Ndioxi va tu kanitaꞌan ndo ―*kachi ra Gamaliel.

40 Saa ra ndixinu va ini na ña ndikaꞌan ra Gamaliel xiꞌin na. Ra saa ndakana na chiñu kan ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ña nandiꞌvi ndia chi ini veꞌe, ra kani na ndia xiꞌin ñii ndoꞌo ña kuu kuarta, ra ndikaꞌan tu na xiꞌin ndia ña na käꞌan ka ndia xaꞌa kivi Jesús va xiꞌin yuvi, ndia saa ra saña ndika va na ndia. 41 Ra ta kee ndia kuaꞌan ndia, ra kusii ka vi ini ndia saa chi taxi Ndioxi ndiayu ña ndoꞌo ndia xaꞌa kivi Jesús. 42 Ra nii ndixikuïin ndia ña sañaꞌa ndia yuvi, xiꞌin ña kaꞌan ndoso ndia xaꞌa Jesús ña kuu ra ra ndikaxin Ndioxi sakaku yuvi, chi iin takundiꞌi va kii sañaꞌa ndia na veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, ra saa tu veꞌe va na.

6

^Ndakaxin na uxa tiaa ndia chindiee taꞌan xiꞌin na ndikun Jesús

1 Ra saa ^kuu ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús kaꞌan ndoso ndia, saa ra tiaa ni kuaꞌan ndukuaꞌa na ndakundikun Jesús, ra saa xaꞌa na kaꞌan tuꞌun griego kaꞌan kuachi na nuu na kaꞌan tuꞌun hebreo xaꞌa na siꞌi, na ndukuaan taꞌan na, saa chi kuëe inuu ñaꞌa niꞌi na xiꞌin na siꞌi, na ndukuaan na kaꞌan tuꞌun hebreo. 2 Ra saa ndakutaꞌan uxi uvi saa ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra ndakana ndia takundiꞌi na kandixa Jesús, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin na kachi ndia saa:

―Kïta vaꞌa ña, ña ndakoo ndi ña kaꞌan ndoso ndi tuꞌun Ndioxi, ra xaꞌa ndi ndataꞌvi ndi ñaꞌa. 3 Ña kan ke kaꞌan ndi xiꞌin ndo vichin ñani yo, ra na ndakaxin ndo uxa tiaa, ndia nduꞌu tuꞌun toꞌo xaꞌa, ndia iyoo Tachi Yii Ndioxi xiꞌin, ndia ndichi, ra ndia kan kuvi ndia na kuiso xiꞌin chiñu yoꞌo. 4 Ra nduꞌu kuvi ndia na ndakundiee kaꞌan xiꞌin Ndioxi, ra kaꞌan ndoso tu ndi nuu takundiꞌi yuvi xaꞌa ichi Ndioxi va ―kachi ndia.

5 Ra kindoo ini takundiꞌi va na ña ndikaꞌan ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra saa ndikaxin na uxa tiaa, ra iin ra nani Esteban ra ra yoꞌo ra ndinuni ni kandixa ra Ndioxi, ra iyoo tu Tachi Yii Ndioxi va xiꞌin ra, iin ra nani Felipe, iin ra nani Prócoro, iin ra nani Nicanor, iin ra nani Timón, iin ra nani Parmenas, iin ra nani Nicolás, ra ra kee ñuu Antioquía va kuvi ra yoꞌo, ra nduu ra ra judío ta yachi, ra vichin ndakundikun ra Jesús va. 6 Ra saa kuyachin na xiꞌin ndia uxa ndia ndikaxin na nuu ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra saa chindee ndia ndaꞌa ndia xini ndia uxa kan, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndia.

7 Ra iin nindutia ndoso tuꞌun Ndioxi kuaꞌan ña ini kuvi ñuu Jerusalén, ra iin ndisaa kii va ndukuaꞌa na ndakundikun Jesús, ra kuaꞌa ni tu ndia sutu judío va kandixa tuꞌun ña sañaꞌa ndia ndikun Jesús.

Tiin na ra Esteban kuaꞌan ra veꞌe kaa

8 Ra ra Esteban, ra viꞌi ni ndiee xiꞌin ña vaꞌa taxi Ndioxi ndaꞌa ra, ña kan ke vaꞌa xa ra kuaꞌa ni ña ndichi xiꞌin ña xituꞌun xini na ñuu. 9 Ra na judío na xika veꞌe ñuꞌu ña nani veꞌe ñuꞌu na xachiñu ndaꞌvi ra ndisaña ndika na; ra ndakutaꞌan xiꞌin na judío taꞌan na, na kee ñuu Cirene, xiꞌin na kee ñuu Alejandría, xiꞌin na kee ñuu Cilicia, xiꞌin na kee ñuu Asia, ra xaꞌa na ^ndukueꞌe na xiꞌin ra Esteban. 10 Ndi su ndikuchüun na xiꞌin ra, saa chi ndichi ni ndikaꞌan ra xiꞌin na, chi mii va Tachi Yii Ndioxi ke taxi ña xini tuni ra. 11 Ra xaꞌa ña kan ke chaꞌvi na sava yuvi, ña na savaꞌa siki na kuachi ra, ra na kaꞌan na ña xini soꞌo na, ña ndaa yuꞌu ra ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra ndaa yuꞌu tu ra mii Ndioxi va. 12 Ra suꞌva ke xa na ña vaꞌa kuchuun na sandasaa na na ñuu, xiꞌin ndia xikuaꞌa, xiꞌin ndia maestro xini ndiayu Ndioxi; ra iin nduu yuꞌu va na ña ndakuita na tiin na ra, ra ndixaꞌan na ndiaka na ra ndaꞌa na chiñu. 13 Ra nduku tu na yuvi na ndikaꞌan ña siki xaꞌa va ra, ra ndikaꞌan na kachi saa:

―Tiaa yoꞌo, ra xïin ra kukuiin ra ña kañaꞌa ra xaꞌa veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ra saa tu xaꞌa ndiayu Ndioxi va. 14 Ra xini tu soꞌo ndi ña ndikaꞌan ra, ña kani Jesús, ra kee ñuu Nazaret, veꞌe ñuꞌu, ra ndasama ndiꞌi tu ra chiñu ña xa yunaꞌa yo xa va yo ña ndakoo ra Moisés ―*kachi na.

15 Ra saa ndakotoꞌni na chiñu, xiꞌin yuvi na ndee kan nuu ra Esteban, ra ndasama nuu ra, ra iin takaa nuu iin ra tatun Ndioxi va nduu nuu ra xini na.

7

Ndakani ra Esteban nuu na chiñu

1 Ra saa ndindakatuꞌun ra sutu kuchee kan ra Esteban, kachi ra saa xiꞌin ra:

―¿A ña ndixa kuu ndiꞌi ña kaꞌan na yoꞌo? ―kachi ra.

2 Ra saa ndakuiin ra Esteban kachi ra saa:

―Na taꞌan yo, na xikuaꞌa, tiaa soꞌo ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo. Tata yo Ndioxi, ra kaꞌnu, kuvi ra ndañaꞌa mii nuu ra xii xikua yo Abraham ta ndixiyo ra ñuu ña ndikaa chi Mesopotamia, te täan kuꞌun ra kanduꞌu ra chi ñuu ña nani Harán, 3 ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa: “Ndakoo ñuu kun, ra ndakoo kun takundiꞌi na taꞌan kun, ra kita kun kuꞌun kun ñuu ña ñaꞌa yu nuu kun” ―*kachi ra. 4 Ra saa ndakoo ra Abraham nuu ndixiyo ra, nuu ndee na Caldea taꞌan ra, ra ndakiꞌin ra ndixaꞌan ra ndixiyo ra chi Harán. Ra ikan ndixiꞌi va iva ra, ra saa ndakiꞌin tuku Ndioxi ra xaa ra xiꞌin ra, ndia mii nuu ndee yo yoꞌo vichin va. 5 Ndi su ndia nii loꞌo ñuꞌu nditäxi vi Ndioxi ndaꞌa ra nuu ndee yo yoꞌo vichin, saa chi ndia ni nuu kanindichi ra xaꞌa ra ke ninïꞌi vi ra, ndi su kindoo va tu Ndioxi xiꞌin ra ña taxi ra ñuꞌu kundee na ^kuu ndiseꞌe ra, ta xa na kuvi ra. Ra vaꞌa ni täan koo vi seꞌe ra kii kan, ndi su xa ndikaꞌan va Ndioxi xiꞌin ra xaꞌa na. 6 Ra saa ndikaꞌan ka Ndioxi xiꞌin ra kachi ra saa: “Na ndiseꞌe kun, ra inka ñuu xika va kuꞌun na kundee na, ra sachiñu ndaꞌvi na nuu yuvi kan, ra kumi ciento kuiya ke sandoꞌo ni ñaꞌa na. 7 Ndi su yuꞌu va taxi tundoꞌo ndaꞌa na ñuu kan xaꞌa ña sandoꞌo ni na na, ra ta xa na ndiꞌi, ra saa kee na ñuu kan ra nandiko na ndaxaa na yoꞌo ña ndasakaꞌnu na yuꞌu”, kachi Ndioxi xiꞌin ra. 8 Ra xaꞌa ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra Abraham ña nandiko na kuu ndiseꞌe ra kañuꞌu na Ndioxi ke xaꞌndia ra chiñu nuu ra Abraham ña na kakin ra tuni tiaa seꞌe ra. Ña kan ke ta kaku ra loꞌo Isaac seꞌe ra Abraham, ra ta xa ndixinu una kii kaku ra saa ra ndikun xakin va ra tuni Ndioxi ra. Ra mii saa ke xa tu ra Isaac va xiꞌin ra loꞌo Jacob seꞌe ra te kaku ra, ra mii saa ke xa tu ra Jacob va xiꞌin takundiꞌi tiaa vali seꞌe ra te kaku ndia, ra ndia kan kuvi ndia kuu iva uxi uvi saa na xii xikua yo na kuu ndiseꞌe ra Jacob.

9 ’Ra ndia seꞌe ra Jacob ndia kuu xii xikua yo, ra ndukuini va ini ndia xini ndia ñani ndia ra xinani José, ra ndixiko ndia ra ndixaꞌan ra ñuu Egipto. Ndi su xindiaa va Ndioxi ra, 10 ra sakaku va ra ra nuu takundiꞌi ña uꞌvi. Ra taxi ra ña xinituni ra, ra ndasa ra ra iin tiaa ra vaꞌa ni, ña kan ke vaꞌa kindoo ni ini ra faraón ra xikuu rey ñuu Egipto xini ra ra, ra taxi ra chiñu ndaꞌa ra ña xaꞌndia ra chiñu xiꞌin ra nuu na ñuu kan, ra taxi tu ra rey kan ndiayu ndaꞌa ra ña xaꞌndia ra chiñu veꞌe va ra.

11 ’Ra saa kuu, ra ndiyaꞌa ndiaꞌvi kuiya ra saa ndikiꞌvi tama iinii saa kuvi Egipto ra ndoꞌo ni na, ra saa tu Canaán va. Ña kan ke nïniꞌi na xii xikua yo ña kuxi na. 12 Ndi su ta kundaa ini ra Jacob ña iyoo nuni trigo ñuu Egipto, ra saa tiꞌvi ra ndia seꞌe ra, ndia kuu xii xikua yo, ña ndixaꞌan ndia ñuu Egipto, sata ndia nuni trigo ichi ña nuu. 13 Ra saa ndiko tuku ndia ndixaꞌan ndia ichi ña uvi, ra saa ke xa ndañaꞌa va ra José mii ra nuu ndia ñani ra, ra kundaa tu ini mii ra rey ñuu Egipto kan va yoo kuvi na kuu iva siꞌi ra José. 14 Ra saa xaꞌndia ra José chiñu nuu ndia ñani ra ña ndixaꞌan ndia ndakiꞌin ndia iva ndia xiꞌin takundiꞌi na veꞌe ndia. Ra uni xiko xaꞌun yuvi kuvi na ndixaꞌan ndia ndakiꞌin ndia. 15 Ra suꞌva va ke kuu ña ndakiꞌin ra Jacob ndixaꞌan ra ndixiyo ra chi Egipto, ra ikan ndixiꞌi va ra, ra saa tu na xii xikua yo na kuu seꞌe va ra. 16 Ra kee na ñuu Egipto ra ndixaꞌan na ninduxin na na ñuu Siquem ña ndikaa tixin ñuꞌu ña Israel, nuu iyoo yavi ña sata ra Abraham nuu na seꞌe ra Hamor ta yachi.

17 ’Ra ta kuyachin kii ña saxinu Ndioxi nuu ña kindoo ra xiꞌin ra Abraham, ra xa ndukuaꞌa ni va na xii xikua yo ndee na kii kan ñuu Egipto. 18 Ra saa ndakiꞌin inka ra rey xaꞌndia ra chiñu ñuu Egipto, ra ndikundäa ini vi ra kan xaꞌa ña xa ra José. 19 Ra sandaꞌvi ra na xii xikua yo ra kundivaꞌa ni ra xiꞌin na, ra xa nduxa ra xiꞌin na ña ndakoo ndaꞌa na seꞌe vali na, na sakan kaku, ña na kuvi na. 20 Ra suvi mii kuiya kan ke kaku tu ra Moisés va. Ra nduvi ni ndixiyo ra xa Ndioxi, ra uni yoo va ke sakuaꞌnu na iva siꞌi ra ra. 21 Ra te ndixaa kii ña ndakoo ndaꞌa na ra ña kuvi ra, saa ra xa íin va ña seꞌe siꞌi ra rey ñuu Egipto kan ndakiꞌin ña ra, ra sakuaꞌnu ña ra, iin ta kuꞌva seꞌe mii va ña. 22 Ra xaꞌa ña kan va ke kutuꞌva ra takundiꞌi ña ndichi ña xini na ñuu Egipto kan, ra nda̱ku̱ ni ndixiyo yuꞌu ra, ra nda̱ku̱ ni tu xa ra chiñu va.

23 ’Ra ta xa ndikaa ra Moisés uvi xiko kuiya, saa ndixaꞌan ra xitoꞌni ra, na ñuu ra, na Israel. 24 Ra te ndixaa ra nuu ndee na, ra saa xini ra ña kundivaꞌa ni iin ra ñuu Egipto kan xiꞌin iin ra ñuu yo. Saa ra ndukuiin va ra Moisés ndakiꞌin ra tuꞌun ra, ra xaꞌni va ra ra ñuu Egipto kan xaꞌa ra. 25 Ra saa ke xa ra Moisés, saa chi ndakani ini ra ña ndakiꞌin xini va na ñuu ra na Israel, ña kuu ra ra kuniñuꞌu Ndioxi ña saña ndika na kaꞌan ra, ndi su ndikundäa ini vi na kan. 26 Ra inka kii ndituvi ndixaa ra Moisés nuu xika uvi ndia taꞌan mii ra, ra xini ra ña kanitaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia xika ndia, ra kuni ra ña sandakutaꞌan mani ra ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa: “Ñani va ndo, ¿ra ni ke ndoꞌo ña kanitaꞌan ndo xiꞌin taꞌan ndo?”, kachi ra. 27 Ra saa ndukuiin va iin mii ra kanitaꞌan xiꞌin taꞌan kan chindaꞌni ra ra Moisés, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa: “¿Yoo kuvi na tava yoꞌo ña kaꞌndia kun chiñu nuu ndi, ra ^sandaku kun kuachi xiꞌin ndi? 28 ¿Ra a kuni kun kaꞌni kun yuꞌu, ta kuꞌva xa kun xaꞌni kun ra ñuu Egipto kuni?”, kachi ra. 29 Ra ta xini soꞌo ra Moisés ña kachi ra kan saa xiꞌin ra, saa ra ndiyuꞌvi va ra, ndia saa ra xinu ra ndixaꞌan ra ndixiyo ra inka ñuu xika ña nani Madián va, ra ikan nditandaꞌa va ra, ra kaku uvi seꞌe ra.

30 ’Ra saa kuu ndiyaꞌa uvi xiko kuiya, ra saa kanata iin ra tatun Ndioxi tiañu itun ìñu̱, tun ndixikun xíxî xini ra, chi iku yuu yachin nuu ndichi iku ña nani Sinaí. 31 Ra te xini ra Moisés ña xíxî itun ìñu̱ kan, saa ra ndakanda ni ini ra. Ra saa kuyachin ra ña kuni vaꞌa ra ña kuu kan, ra saa xini soꞌo ra ndikaꞌan Ndioxi kachi ra saa: 32 “Yuꞌu kuvi Ndioxi ra ^kañuꞌu ra Abraham, xiꞌin ra Isaac, xiꞌin ra Jacob. Ndia xikuu xii xikua kun”, kachi ra. Saa ra ndiyuꞌvi ni ra Moisés ra xaꞌa ña kisi ña, ra nii ndixäa ndiee ka ni ra ña kotoꞌni ra. 33 Ra saa ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra kachi ra saa: “Tava ndixan xaꞌa kun, saa chi nuu xañu kun, ra nuu yii va kuvi ña. 34 Ra kuni yu ña na kundaa ini kun vichin, chi xa xini va yu ña tixuꞌvi ni na ñuu yu Israel ñuꞌu na ñuu Egipto, ra xa xini tu soꞌo yu ña xaku ni va na, ña kan ke nduxinu yu ña sakaku yu na. Ra naꞌa yoꞌo ra kuꞌun kun ñuu Egipto vichin”, kachi Ndioxi xiꞌin ra.

35 ’Ra mii na ñuu Israel ra kundasi va na ra Moisés ta yachi chi suꞌva va kachi na xiꞌin ra: “¿Yoo kuu na tava yoꞌo ña kaꞌndia kun chiñu nuu ndi, ra sayukun kun kuachi xiꞌin ndi?”, kachi na. Ndi su mii ra kan kuvi tu ra ndikaxin Ndioxi ña nduu ra iin ra chiñu chee va, ra ndixaꞌan ra sakaku ra na. Ra ra tatun Ndioxi ra kanata tiañu itun ìñu̱, tun xíxî kan va kuvi ra xiniñuꞌu Ndioxi ña ndikaꞌan ra xiꞌin ra Moisés 36 ña ndatava ra na xii xikua yo ndaꞌa na ñuu Egipto. Ra xa ra kuaꞌa ni ña ndichi xiꞌin ña xituꞌun mii ñuu Egipto kan, ra saa tu ke xa ra ta kee ra xiꞌin na ñuu yo tiañuꞌu, ra nani Tiañuꞌu Kuaꞌa va, ra saa tu xa ra ña ndixika ra xiꞌin na ñuu yo uvi xiko saa kuiya iku ichi kan va. 37 Ra suvi mii ra Moisés kan kuvi tu ra ndikaꞌan xiꞌin na xii xikua yo kachi ra suꞌva va: “Tiꞌvi Ndioxi iin mii ra ñuu Israel ña kixi ra kaꞌan ndoso ra tuꞌun yuꞌu ra, ta kuꞌva iyoo yuꞌu, ra na kandixa ndo ra”, kachi ra. 38 Ra suvi mii ra Moisés kan kuvi tu ra ndixiin xiꞌin na xii xikua yo na kuu ñuu Ndioxi ta ndixika na iku ichi va, ra suvi xiꞌin ra kan ke ndikaꞌan tu ra tatun Ndioxi iku Sinaí va, ra ra kan kuvi tu ra ndakiꞌin tuꞌun ña ^taxi ña kutiaku va yo, ra sandayaꞌa ra ña ndaꞌa yo.

39 ’Ndi su ndikandïxa vi na xii xikua yo ra, chi na kundasi va kuvi na ra, ra kuni na nandiko tuku na chi ñuu Egipto va. 40 Ra xaꞌa ña kan ke ndikaꞌan na xiꞌin ra Aarón kachi na saa: “Savaꞌa ndioxi ña kunuu nuu yo, saa chi ra Moisés ra ndixaꞌan ndatava yoo ñuu Egipto, ra kundäa ini yo ni ke ndoꞌo vi ra”, kachi na. 41 Ra saa xaꞌa na xavaꞌa na iin naꞌna ra ta kaa iin sindiki loꞌo saa kaa ña, ra te ndiꞌi saa xaꞌni na kiti ndisoko na nuu ña, ña ndasakaꞌnu na ña; ra ñaꞌa ña xavaꞌa mii va na kusii ni ini na xiꞌin. 42 Ra xaꞌa ña kan ke ndakoo ndaꞌa va Tata yo Ndioxi na, ra saa xaꞌa na ndasakaꞌnu na kimi ri ndee nuu ndiví. Saa chi xa saa ^kachi mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu ra xinaꞌa, ña kachi suꞌva va:

Ndoꞌo, na ñuu Israel, ¿ra a xaꞌni ndo kiti ndisoko ndo nuu yu,

te ndixika ndo iku ichi kan uvi xiko saa kuiya, tuvi ndo? 43 Su süvi saa ndixa ndo; chi veꞌe nuu ndasakaꞌnu ndo naꞌna ndioxi ndii ña nani Moloc,

xiꞌin naꞌna kimi ri kaꞌan ndo kuu ndioxi ña nani Renfán,

ra naꞌna ña xavaꞌa mii va ndo ke ndasakaꞌnu ni ndo.

Ra xaꞌa kan ke tava yu ndoꞌo ñuu ndo, ra tiꞌvi yu ndoꞌo ña kuꞌun ndo inka ñuu xika, ra yaꞌa ka va ndo chi ñuu Babilonia.

44 ’Ra na xii xikua yo, ra ndia ndia ka nuu ndixika va na ikun ichi kan, ra xavaꞌa na veꞌe ñuꞌu tikoto nuu chuvaꞌa na ña kuu ndiayu ra. Ra iin ta kuꞌva koo veꞌe kan kachi Ndioxi xiꞌin ra Moisés, ra iin saa ke xa ra xiꞌin va ña, saa chi saa ke iyoo ña ndiñaꞌa mii Ndioxi nuu va ra. 45 Ra veꞌe ñuꞌu kan ke saniꞌi va Ndioxi na xii xikua yo, ña ndixika ña xiꞌin na. Ra ta xa ndakiꞌin ndiaa ra Josué ñuꞌu xiꞌin na xitaꞌan xiꞌin ra ndaꞌa na inka ñuu, na sandiꞌi Ndioxi xaꞌa, ra xavaꞌa tu ra kan va veꞌe ñuꞌu kan ndia ndia ka nuu ndixika ra. Ra saa tu xa na xii xikua yo ndia kii ta xikuu ra David rey va. 46 Ra ra rey David kan kuvi ra niniꞌi ña vaꞌa nuu Ndioxi, ra kuni ra savaꞌa ra iin veꞌe ña kutu nuu koo Tata yo Ndioxi ña ndasakaꞌnu na xii xikua yo ra; 47 ndi su ndixaväꞌa vi ra rey David veꞌe ñuꞌu kan, chi ra Salomón seꞌe vi ra kuvi ra xavaꞌa ña. 48 Ra vaꞌa ni xavaꞌa va ra Salomón veꞌe ñuꞌu nuu koo Ndioxi, ndi su Ndioxi ra kaꞌnu, ra kuëe iyoo vi ra kan ini veꞌe ñuꞌu ña xavaꞌa ndaꞌa na yuuvi yoꞌo, ta kuꞌva kachi ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ña kachi ra suꞌva:

49 Ndivi kuu tiayu kaꞌnu nuu nduꞌu yu xaꞌndia yu chiñu,

ra ñuꞌu kuu nuu xañu xaꞌa va yu.

¿Ra ni ke sa tu ndoꞌo ña savaꞌa ndo veꞌe yu?

¿Ra ndia iin veꞌe ke kita koo yu ndakindiee yu, tuvi ndo?

50 Ra a kundäa ini ndo su yuꞌu kuvi ra xavaꞌa takundiꞌi va ñaꞌa, kachi Ndioxi, kachi ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu ra.

51 ’Ndi su ndoꞌo, ra xa saa yuvi ndiee ni ini kuvi va ndo, saa chi ta iyoo yuvi na xïni vaꞌa tuꞌun Ndioxi va ke iyoo ndo. Saa chi xïin ndo kandixa ndo ña kaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ndo. Ra iin ta xa na xii xikua ndo ke ^xa tu ndoꞌo va. 52 Saa chi na xii xikua ndo kuvi na xa ndivaꞌa xiꞌin ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa; ra xaꞌni tu na ndia xa ndikaꞌan ña kixi iin tiaa ra vaꞌa va. Ra ta kixi tiaa ra vaꞌa kan, saa ra ndukuiin tu ndoꞌo va tiin ndo ra, ra ndataxi ndo ra ndaꞌa na saa ini xini ñaꞌa, ra xaꞌni tu ndo ra xiꞌin va na. 53 Ra tiꞌvi vaꞌa Ndioxi na tatun ra ña kixi na ndataxi na ndiayu ra ndaꞌa ndo, ndi su xïin ndo kandixa ndo ña vichin ―kachi ra Esteban.

Xaꞌni na ra Esteban

54 Ra ta ndiꞌi xini soꞌo na chiñu kan takundiꞌi ña ndikaꞌan Esteban xiꞌin na, saa ra tiaa ni ndisaa na xiꞌin ra, ra iin ndiakua ndakaxi nùꞌù na ixtoꞌni na nuu ra. 55 Ra ra Esteban kan tu, tiaa ni chitu xiꞌin Tachi Yii Ndioxi va, ra saa ndakotoꞌni ra chi ndivi, ra xini ra takundiꞌi ña kaꞌnu ña kuu mii Ndioxi, ra xini tu ra ndichi Jesús chi xiin kuaꞌa Ndioxi va. 56 Ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―¡Nuña ndivi ^xini yu vichin, ra ^xini tu yu Jesús ra kixi ña yuuvi yoꞌo va ña ndichi ra xitia kuaꞌa Ndioxi! ―kachi ra.

57 Saa ra iin ndasi ndaꞌa ndiꞌi va na soꞌo na, ra ndiee ka vi ndaꞌyu na, ra iin ndikati na tiin na ra. 58 Ra tava na ra ndia nuu ñuu, ra ikan xaꞌa na xakin na yuu ra; Ra mii na taxi kuachi siki xaꞌa ra, ra tava na tikoto ña isukun na, ra taxi na ña ndaꞌa iin tiaa ra itia loꞌo ra nani Saulo, ña na kondiaa ra ña.

59 Ra saa kuu na xika na ña xakin na yuu ra, ra saa xaꞌa ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi kachi ra saa:

―Tata Jesús, ndakiꞌin nima yu ―kachi ra.

60 Ra saa ndakusiti ra, ra ndiee ka vi ndikaꞌan kachi ra saa:

―Tata, na koo kaꞌnu ini kun xaꞌa kuachi ña xa na xiꞌin yu ―kachi ra xiꞌin Ndioxi.

Ndia saa ra ndixiꞌi va ra.

8

^Táxí ra Saulo na veꞌe ñuꞌu

1 Ra ndixiyo va yuꞌu ra Saulo xiꞌin na ña xaꞌni na ra Esteban.

Ra suvi mii kii kan ke nundiee ni ka tu kuachi xiꞌin na ndikun Jesucristo, na ndee ñuu Jerusalén va, ra xinu ndiꞌi na kuaꞌan na ñuu ña ndoꞌni chi Judea, xiꞌin chi Samaria, ra ndia ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús va kuvi ndia nindoo ñuu Jerusalén. 2 Ra saa ndixaꞌan sava tiaa ndia ndikun ndinuni Ndioxi ndakiꞌin ndia iki kuñu ra Esteban, ra ninduxin ndia ña, ra xaku ka vi ndia xaꞌa ra. 3 Ra ra Saulo tu, xika ^kuni sandiꞌi xaꞌa na ndikun Jesucristo va; ra iin ta veꞌe ta veꞌe na kuaꞌan kiꞌvi ra ña tava ra tiaa xiꞌin na siꞌi, ra iin kañuꞌu kiti ra na kuaꞌan na xiꞌin ra ña taan ra na veꞌe kàà.

Kaꞌan ndoso ra Felipe tuꞌun Ndioxi nuu na ñuu Samaria

4 Ra na xinu kuaꞌan kan, ra ^kaꞌan ndoso na tuꞌun Ndioxi iinii kuvi ñuu nuu kuaꞌan va na. 5 Ra ra Felipe, ra xinu kua̱ꞌa̱n xiꞌin na veꞌe ñuꞌu na xinu kan, ra ñuu kaꞌnu ña ndikaa chi Samaria va ndixaa ra, ra ikan xaꞌa ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun xaꞌa Cristo nuu na ñuu kan va. 6 Ra saa ndakutaꞌan kuaꞌa ni yuvi, ra ndinuni ka vi tiaa soꞌo na ña ndakani ra Felipe nuu na, ra xini tu na ña xa ra kuaꞌa ni ña ndichi va. 7 Saa chi sandaꞌa ra kuaꞌa ni yuvi na kuu mii tachi ndivaꞌa, ra iin ndaꞌyu koꞌo tachi ndivaꞌa kan ta kee ña ini na; ra kuaꞌa ni tu na nduchiꞌña na köo iin xiyo xaꞌa, xiꞌin na kutuun küvi kanda va, sandaꞌa ra. 8 Ra tiaa ni kusii ini na ñuu kan xaꞌa ña kuu kan.

9 Ra suvi mii ñuu kan tu kanduꞌu iin tiaa ra nani Simón va, ra ra ndáku, ra xiniñuꞌu ni kuvi ra kachi ra xiꞌin takundiꞌi na ndee chi Samaria, ra tiaa ni sandaꞌvi ra na. 10 Chi ndia na kunaꞌnu xiꞌin na ndaꞌvi va xindikun sata ra, ra ndinuni ka vi tiaa soꞌo na ña ndikaꞌan ra xiꞌin na, ra ndikaꞌan na xiꞌin taꞌan na kachi na saa xaꞌa ra:

―Ndiee Ndioxi ña kee ndivi va ke iyoo xiꞌin ra yoꞌo ―kachi na.

11 Ra xindikun ni na ra, saa chi kuaꞌa ni kuiya kuchuun ra sandaꞌvi ra na xiꞌin ña sa̱ká ña xini ra. 12 Ndi su ta xaa ra Felipe, ña ndakani ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu xiꞌin xaꞌa kivi Jesucristo nuu na, saa ra kandixa va na ña ndikaꞌan ra, ra sakuchi ra kuaꞌa ni ndia tiaa, ra saa tu na siꞌi va. 13 Ra ndia mii va ra Simón kan kandixa ra chichi ra xiꞌin va yuvi kan, ra saa ndakundikun ra ra Felipe, ña xika ra xiꞌin ra iin takundiꞌi nuu kuaꞌan ra, ra ^ndakanda ka vi ini ra xiꞌin takundiꞌi ña ndichi, xiꞌin ña xituꞌun ña xa ra Felipe.

14 Ra te kundaa ini ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ndia nindoo ndee ñuu Jerusalén xaꞌa na ndee chi Samaria ña xa ndakiꞌin na tuꞌun Ndioxi, saa ra tiꞌvi va ndia ra Pedro xiꞌin ra Juan kuaꞌan ndia ñuu kan. 15 Ra te ndixaa ndia, ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin Ndioxi xaꞌa na, ña na ndakiꞌin na Tachi Yii Ndioxi. 16 Saa chi täan xa̱a̱ vi Tachi Yii Ndioxi sata na, chi sakan xiꞌin kivi Jesús va ke chichi na. 17 Ra saa ti̱so ndia ndaꞌa ndia sata na, ra ndakiꞌin na Tachi Yii Ndioxi.

18 Ra te xini ra Simón ña ndakiꞌin na Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ña chindee ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ndaꞌa ndia sata na, ra saa kuni ra ña sata ra ndiee Tachi Yii Ndioxi nuu ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, 19 kachi ra saa:

―Taxi ndo taꞌan ndiee ña iyoo xiꞌin ndo ñaa ndaꞌa yu, ra ta xa na chinduꞌu yu ndaꞌa yu sata ndia ndia ka yuvi, ra ndakiꞌin tu na kan va Tachi Yii Ndioxi ña koo ña xiꞌin na ―kachi ra.

20 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin ra kachi ra saa:

―Na ndiꞌi xaꞌa kun xiꞌin xuꞌun kun, saa chi xani ini kun ña sata kun ndiee ña saniꞌi Ndioxi. 21 Yoꞌo ra köo ichi kun, ra nii köo tu ndiayu va kun ña koo ña yoꞌo ndaꞌa kun, saa chi kuëe iyoo ndakú nima kun nuu Ndioxi. 22 Ña kan ke na nandiko ini xaꞌa kuachi kun, ra na kuaku ndaꞌvi kun nuu Ndioxi, ra a iin ña saa koo kaꞌnu va ini ra xaꞌa ña kiꞌvi ña ndakani ini kun sa kun. 23 Saa chi xitoꞌni yu ra ichi kiꞌvi va kuaꞌan kun, ra tuun ni tu nuꞌni va kun xiꞌin kuachi kun ―kachi ra Pedro xiꞌin ra.

24 Ra saa ndakuiin ra Simón kachi ra saa:

―Kuaku ndaꞌvi ndo nuu Ndioxi ña vaꞌa na koo kaꞌnu ini ra xaꞌa yu, ra na ndöꞌo yu ndia nii tundoꞌo ña kaꞌan ndo xaꞌa ñaa ―kachi ra xiꞌin ndia.

25 Ra ta sandiꞌi ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús ña ndakani ndia tuꞌun Ndioxi xiꞌin ña ndakani ndia xaꞌa Jesús nuu yuvi kan, saa ra nandiko ndia kuanuꞌu ndia chi ñuu Jerusalén, ra iin takundiꞌi ñuu vali ña ndikun ndia Samaria yaꞌa ndia ndakani ndia tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús kuaꞌan ndia.

Ra Felipe xiꞌin tiaa ra kee ñuu Etiopía

26 Ra te ndiꞌi, ra saa ndikaꞌan iin ra tatun Ndioxi xiꞌin ra Felipe kachi ra saa:

―Savii ra kuꞌun kun chi ni̱nu̱ nuu kuu sur, ichi ña kee ñuu Jerusalén ra nduxinu ña chi ñuu Gaza ―kachi ra xiꞌin ra.

Ra ichi kan ra chi iku yuu va ke yaꞌa ña. 27 Saa ra ndakiꞌin ndixa va ra Felipe kuaꞌan ra chi nuu ndikaꞌan ra tatun Ndioxi xaꞌa xiꞌin ra, ra ichi kan ndakutaꞌan ra xiꞌin iin tiaa ra kee ñuu Etiopía; ra kapo va kuvi tiaa kan, ra iin tiaa ra xiniñuꞌu ni kuvi ra, ra ndiso chiñu ra xiꞌin takundiꞌi xuꞌun iin ña reina ña nani Candace, ña xaꞌndia chiñu nuu na ñuu Etiopía, ra ñuu Jerusalén ke ndixaꞌan ra ndasakaꞌnu ra Ndioxi. 28 Ra saa kuu ra nduꞌu ra sata iin itun tivi xaꞌa tun kañuꞌu kuayu kuanuꞌu ra ñuu ra, ra kaꞌvi ra tuꞌun Ndioxi ña tiaa ra Isaías ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa kuaꞌan ra ichi kan.

29 Saa ndikaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ra Felipe kachi ña saa:

―Kuyachin ra ndakutaꞌan kun xiꞌin itun tun kañuꞌu kuayu vaxi ñaꞌa ―kachi ña.

30 Ra saa kuyachin ndixa va ra Felipe, ra xini soꞌo ra ña ^kaꞌvi tiaa kan tutu nuu vaxi ña tiaa ra Isaías, ra saa nindakatuꞌun ra ra kachi ra saa:

―¿A kundaa ini kun xiꞌin ña kaꞌvi kun ñaa, tata? ―kachi ra xiꞌin ra.

31 Saa ndakuiin tiaa kan kachi ra saa xiꞌin ra Felipe:

―¿Ni ke sa yu ña vaꞌa kundaa ini yu xiꞌin ña, tu köo na ndakani nuu yu xaꞌa ña? ―kachi ra.

Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra Felipe ña na nandaa ra kunduꞌu ra ini itun kan xiꞌin ra.

32 Ra ña yoꞌo kuu ñaꞌñu tuꞌun Ndioxi ña kaꞌvi tiaa kan kuaꞌan ra, ta nandaa ra Felipe ini itun kan kuaꞌan ra xiꞌin ra; ra suꞌva ke kachi ña:

Ta kuꞌva ^ndoꞌo iin ndikachi loꞌo ri kañuꞌu na kuaꞌan kuvi, saa ndoꞌo ra;

Ra ta kuꞌva ^xa iin ndikachi loꞌo ña iyoo taxin yuꞌu ri, ta ixatia na ixi sata ri, saa xa ra,

saa chi ndikäꞌan kuachi ra xaꞌa ra nuu na.

33 Ta xa siki na ra, ra köo na ndixandaku kuachi xiꞌin ra ña ndakiꞌin na tuꞌun ra.

Ra köo yuvi ndakani xaꞌa ña väꞌa ña ndoꞌo ra, saa chi ndia nii yuvi nindöo nuu ra.

chi ra xaꞌni va na kuvi ra,

kachi ña kaꞌvi tiaa kan kuaꞌan ra.

34 Ra saa ndikaꞌan tiaa kan xiꞌin ra Felipe kachi ra saa:

―Tata, sa loꞌo ña mani ra ndakani kun nuu yu. ¿Ni xaꞌa ke ndikaꞌan ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa? ¿A xaꞌa mii ra ke ndikaꞌan ra? ¿A xaꞌa inka yuvi va ke ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo? ―kachi ra xiꞌin ra Felipe.

35 Ra saa xaꞌa ra Felipe ndakani ra nuu ra, ra mii tuꞌun ña kaꞌvi tiaa kan kuaꞌan ra ke xiniñuꞌu va ra Felipe ña ndakani ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús nuu ra. 36 Ra saa kuu ndia kuaꞌan ndia ichi kan, saa ra ndixaa va ndia iin nuu ndikaa tiakuii, ra saa ndikaꞌan tiaa kan kachi ra saa xiꞌin ra Felipe:

―Yoꞌo ndikaa tiakuii, ra a küvi tu ndikun na sakuchi va kun yuꞌu ―kachi ra xiꞌin ra.

37 Saa ndakuiin ra Felipe kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tu ndinuni vaꞌa kandixa kun saa ra kuvi va ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin tiaa kan kachi ra saa:

―Kandixa va yu Jesucristo ña kuu ra seꞌe Ndioxi ―kachi ra.

38 Ra saa xaꞌndia tiaa kan chiñu ña xikundichi itun tun ndikaa ra kuaꞌan ra, ra saa nuu uvi saa ndia ndixaa ndia ndikiꞌvi ndia ini tiakuii kan, ra ikan sakuchi va ra Felipe ra. 39 Ra ta kee ndia ini tiakuii kan vaxi ndia, ra saa ndakiꞌin va Tachi Yii Ndioxi ra Felipe kuaꞌan ra xiꞌin ña, ndia saa ra ndixïni ka vi tiaa kan ra. Ra vaꞌa ni saa va, ndi su kusii ni va ini tiaa kan ndakiꞌin ra kuaꞌan ra ichi ña kuaꞌan ra. 40 Ndi su ra Felipe tu, xa ndita xika kaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi ñuu ña nani Azoto va, ra te ndiꞌi, ra saa kee ra ñuu kan ra xaꞌa ra kaꞌan ndoso ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús iin takundiꞌi ñuu ña ndoꞌni ichi nuu yaꞌa ra kuaꞌan ra iin saa ndiakua ndixaa ra ndia ñuu Cesarea va.

9

Suꞌva ke kuu te ndakundikun ra Saulo Jesús

1 Ra ndakundiee va ra Saulo xika ra kaꞌan ra, ña kuni ra sandiꞌi ra xaꞌa takundiꞌi na ndikun sata tata yo Jesús. Ra xaꞌa ña kan ke ndixaꞌan ra nuu sutu, ra kuchee xaꞌndia chiñu, 2 ña nduku ra ndiayu kuꞌun xiꞌin ra iin takundiꞌi veꞌe ñuꞌu na judío ña iyoo ñuu Damasco, ña vaꞌa na nanduku ra tiaa xiꞌin na siꞌi, na ndikun Jesús, ra kundiaka ra na kuꞌun na xiꞌin ra ñuu Jerusalén ña taan ra na veꞌe kàà. 3 Ra saa kee ra kuaꞌan ra ñuu Damasco, ra ta kuyuchin ra ñuu kan, saa ra tuꞌva kee va iin ñùꞌù ña yeꞌe ni chi ndivi, ra iin xinunduu ña ra. 4 Saa ra ndakava ra ñuꞌú va, ra saa xini soꞌo ra ndikaꞌan iin tachi kachi ña saa:

―Saulo, Saulo, ¿nichuun ^kanitaꞌan kun xiꞌin yu? ―kachi ña xiꞌin ra.

5 Ra saa ndindakatuꞌun ra kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi yoꞌo, Tata? ―kachi ra.

Saa ndakuiin tachi kan kachi ña saa xiꞌin ra:

―Yuꞌu kuvi Jesús ra xika kun ^kanitaꞌan kun xiꞌin. Ndi su ra sandiꞌi xaꞌa mii va kuvi kun, saa chi ta xa iin sindiki ri taꞌvi, ri kee xaꞌa yuꞌu kàà ña tiku nuu va ke ^xa kun ―*kachi ña xiꞌin ra.

6 Ra iin kisi ninu ña ra ña iyuꞌvi ra, ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Tata, kaꞌan xiꞌin yu ni ke kuni kun sa yu ―kachi ra.

Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ndakundichi ra kuaꞌan ñuu chee ñaa, ra xaan ke kaꞌan na xiꞌin kun ni ke xiniñuꞌu sa kun ―kachi Jesús xiꞌin ra.

7 Ra tiaa ndia kuaꞌan xiꞌin ra Saulo, ra ndiyuꞌvi ka vi ndia, saa chi xini va soꞌo ndia ña ndikaꞌan tachi kan xiꞌin ra Saulo, ndi su ndixïni ndia ndia nii yuvi. 8 Ra saa te ndakundichi ra Saulo, ra kuni ndakotoꞌni ra ndi su ndiküvi ka saa chi xa ra kukuaa va kuvi ra. Ra saa ndatiin ndia ndaꞌa ra, ra ndakundiaka ndia ra kuaꞌan ra xiꞌin ndia ñuu Damasco va. 9 Ra ikan xikanduꞌu ra uni kii, ra uni saa kii ndixiyo kuaa va ra, ra nii ndixïxi ra, ra nii tiakuii ndixïꞌi ra.

10 Ra ñuu Damasco kan xikanduꞌu iin tiaa ra xindikun Jesús, ra Ananías ke xinani ra. Ra nuu ra kan ke kanata Jesús, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―¡Ananías! ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ra Ananías kachi ra saa:

―Yoꞌo íin yu, Tata. Kaꞌan xiꞌin yu ni ke kuni kun sa yu nuu kun ―kachi ra.

11 Ra saa ndikaꞌan Tata yo Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:

―Sanduvi ra kuꞌun kun yaꞌya kaꞌnu ña nani Yaꞌya Ndakú, ra ta xa na xaa kun veꞌe iin ra nani Judas, ra na ndakatuꞌun kun xaꞌa iin tiaa ra nani Saulo ra kee ñuu Tarso. Saa chi kaꞌan ra xiꞌin yu vichin. 12 Ra xa satuvi va yu nuu ra, ña ndikiꞌvi kun nuu kanduꞌu ra, ra chinduꞌu kun ndaꞌa kun sata ra, ra ndakotoꞌni ra ―kachi Jesús xiꞌin ra Ananías.

13 Ndi su ta xini soꞌo ra Ananías tuꞌun yoꞌo, ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Tata, xa ndatuꞌun ni va na xaꞌa tiaa kan xini soꞌo yu, ra tiaa ni xa ndivaꞌa ra xiꞌin na yii na ndikun yoꞌo, na ndee ñuu Jerusalén. 14 Ra vichin tu, xaa ra yoꞌo xiꞌin ndiayu ña taxi ndia sutu kunaꞌnu ndaꞌa ra, ña tiin ra takundiꞌi na ndikun kivi kun ra kuꞌun na xiꞌin ra ña taan ra na veꞌe kàà ―kachi ra Ananías.

15 Ndi su tata yo Jesús ra suꞌva va kachi ra xiꞌin ra:

―Kuaꞌan, saa chi ra kan kuvi ra ndikaxin yu ña kuu ra iin ndaꞌa chiñu nuu yu, ra kuꞌun ra kaꞌan ndoso tuꞌun yu nuu yuvi na xïni tuꞌun Ndioxi, xiꞌin nuu na chiñu kunaꞌnu, xiꞌin nuu na ñuu Israel. 16 Ra ñaꞌa yu takundiꞌi ña ndoꞌo ra xaꞌa ña ndikun ra yuꞌu nuu ra ―kachi ra.

17 Ra saa ndakiꞌin ra Ananías kuaꞌan ra veꞌe nuu kanduꞌu ra Saulo, ra te ndixaa ra ndikiꞌvi ra ra saa chinduꞌu ra ndaꞌa sata ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ñani Saulo, Tata yo Jesús, ra ndikaꞌan xiꞌin kun ichi nuu kixi kun kan kuvi ra, tiꞌvi yuꞌu vaxi yu ña chinduꞌu yu ndaꞌa yu sata kun ra ndakotoꞌni tuku kun, ra ndakutu tu kun xiꞌin Tachi Yii Ndioxi va ―kachi ra.

18 Saa ra ndikun xaꞌa kee va ñaꞌa nuu ra, ra ta iin kuvi xeꞌe sata tiaka saa íin ñaꞌa ña kee nuu ra, saa ra vaꞌa ndakotoꞌni tuku va ra. Ra saa sakuchi ra Ananías ra. 19 Ra te ndiꞌi saa xixi ra, ra ndakindiee tuku va ra. Ra saa ndixaꞌan ra xikanduꞌu ra ndiaꞌvi kii xiꞌin na ndikun Jesús na ndee ñuu Damasco kan.

Kaꞌan ndoso ra Saulo xaꞌa Jesús nuu na ñuu Damasco.

20 Ra saa ndiyaꞌa ndiaꞌvi kii ra saa xaꞌa ra Saulo xika ra ta veꞌe ñuꞌu, ta veꞌe ñuꞌu na judío ña iyoo ñuu Damasco ndakani ra xaꞌa Jesús ña kuu ra seꞌe Ndioxi 21 Ra takundiꞌi yuvi na ^xini soꞌo ña kaꞌan ra ra ^ndakanda ka vi ini na xini na ra, ra kaꞌan na kachi na saa:

―¿A su mii va tu tiaa yoꞌo kuvi ra ndixika kanitaꞌan xiꞌin na ndikun Jesús na ndee ñuu Jerusalén? ¿Ra a su mii ra kuvi tu ra xaa yoꞌo ña tiin ra na ndikun Jesús ña kuꞌun na xiꞌin ra ra ndataxi ra na ndaꞌa ndia sutu kunaꞌnu va? ―^kachi na xaꞌa ra.

22 Ra ra Saulo tu ndakundiee ka xika ndakani kaxi nuu na xaꞌa Jesús, ña kuu ra ra ndikaxin Ndioxi sakaku yuvi; ra iin sana suꞌva ini na judío na ndee ñuu Damasco kan xa ra.

^Xinu seꞌe ra Saulo nuu na judío

23 Ra saa kuu ra kunaꞌa va iin ra Saulo ñuu Damasco, ra saa ndakutaꞌan tuꞌun na judío na ndee ñuu kan ña ^kuni na kaꞌni na ra. 24 Ndi su kundaa va ini ra Saulo xaꞌa ña ndikataꞌan na sa na xiꞌin ra. Ra xaꞌa na ndakondiaa na yeꞌe korra yuu ña ndikaa nuu ñuu kaꞌnu kan iin takundiꞌi ñuú xiꞌin kaꞌñu, ña kuni na kaꞌni na ra. 25 Ra saa ndakutaꞌan na itaꞌan xiꞌin ra Saulo iin ñuu, ra chikaa na ra ini iin tuká ra sanuu seꞌé na ra chi sata korra yuu ña ndikaa nuu ñuu kaꞌnu kan, ra suꞌva ke xa na xiꞌin ra ña vaꞌa ndikaku ra.

Nandiko ra Saulo ñuu Jerusalén

26 Ra te nandiko ra Saulo ndaxaa ra ñuu Jerusalén, ra saa kuni ra ndakutaꞌan ra xiꞌin na ndikun Jesús na ndee ñuu kan, ndi su ndixïin na chi ndiyuꞌvi va na ra, saa chi ndikandïxa vi na ra ña xa ndakundikun ra Jesús. 27 Ndi su kandixa va ra Bernabé ra, ra saa ndakundiaka ra ra, ra ndixaꞌan ra xiꞌin ra nuu ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús. Ra ikan xaꞌa ra ndakani ra nuu ndia xaꞌa ra Saulo ña xini ra Jesús ichi nuu ndixaꞌan ra, xiꞌin xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra, ra saa tu xaꞌa ña ndaku ni ndakani ra xaꞌa Jesús nuu na ñuu Damasco va. 28 Ndia saa ra ndakutaꞌan mani va ndia xiꞌin ra Saulo, ra xika ra xiꞌin ndia, ndia ndia ka mii nuu kuaꞌan va ndia. 29 Ra tiaa ni ndaku ^ndakani ra xaꞌa Jesús nuu na judío na kaꞌan tuꞌun griego, ra tiin taꞌan ni tu ra xiꞌin va na, ndi su ndixïin na kandixa vi na ra chi ra kuni na kaꞌni va na kuvi ra 30 Ra te kundaa ini na ndikun Jesús xaꞌa ña kuni na judío kan kaꞌni ra, ra saa ndixaꞌan na ndiaka na ra ndia ñuu Cesarea, ra ndia ikan ndatiꞌvi na ra kuanuꞌu ra ñuu Tarso nuu kaku va ra.

31 Ra na ndikun Jesús ndee ñuu ña ndikun ndiaa Judea, xiꞌin na ndee ñuu ña ndikun ndiaa Galilea, xiꞌin na ndee ñuu ña ndikun ndiaa Samaria, ra vaꞌa ka vi ndakundee na, saa chi köo ka yuvi kanitaꞌan xiꞌin na, ra ndinuni ka vi ^xa toꞌo na Jesús, ra iin vichin vichin ^ndukuaꞌa na kuaꞌan na ^xa Tachi Yii Ndioxi.

Sandaꞌa ra Pedro iin tiaa ra nani Eneas

32 Ra saa kuu ra Pedro xika ra xitoꞌni ra na ndikun Jesús, na kuu na yii, ta ñuu ta ñuu, ra saa ndixaꞌan tu ra xitoꞌni ra na ndee ñuu ña nani Lida va. 33 Ra ikan ndaniꞌi taꞌan ra xiꞌin iin tiaa ra nani Eneas, ña kanduꞌu ra nuu ixto, ra xa una vi kuiya ke nduchiꞌña ra ña küvi kaka ra. 34 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin ra kachi ra saa:

―Eneas, ndakoo ra ndatuvi kun ixto kun saa chi xa ^nduvaꞌa va kun vichin xa Jesucristo ―kachi ra xiꞌin ra.

Saa ra ndikun nduvaꞌa ndixa va ra Eneas ra ndakoo va ra. 35 Ra ta xini takundiꞌi na ndee ñuu Lida xiꞌin na ndee nuu yoso kaꞌnu ña nani Sarón ña nduvaꞌa ra Eneas kan, saa ra ndakundikun na Jesús va.

Ndatiaku ña Dorcas

36 Ra ñuu Jope kanduꞌu iin ñaꞌa ña ndikun Jesús, ra Tabita ke nani ña, ra Dorcas ke kachi ña tuꞌun griego. Ra vaꞌa ni ñaꞌa kuvi ña, saa chi chindiee taꞌan ni ña xiꞌin na ndaꞌvi ndoꞌo. 37 Ra saa kuu kiꞌin kueꞌe ña ra ndixiꞌi va ña. Ra saa sakuchi na ña, ra ta ndiꞌi, saa ndachikanduꞌu na ña ini veꞌe ña ndichi chi xini veꞌe ni̱nù va. 38 Ra yachin va ndikaa ñuu Jope xiꞌin ñuu Lida, nuu xika Pedro, ra ta kundaa ini na ndikun Jesús ña xika ra kan, ra saa tiꞌvi na uvi tiaa ra ndixaꞌan ndia ndikaꞌan ndia xiꞌin ra, kachi ndia saa:

―Numi ni na kuꞌun kun xiꞌin ndi ñuu Jope ―kachi ndia.

39 Saa ra ndikun ndakiꞌin ndixa va ra Pedro kuaꞌan ra xiꞌin ndia. Ra te ndixaa ra veꞌe kan ra saa ndiaka ndia ra ndaa ra xiꞌin ndia chi veꞌe ni̱nù nuu kanduꞌu ña, ra xa iin chitu va na siꞌi ndaꞌvi na ndukuaan ña xaku na xaꞌa ña, ra ta xini na ra Pedro ra saa iin xinunduu na ra, ra ndiñaꞌa na xiyo xiꞌin tikoto ndika nuu ra, ña xavaꞌa ña saniꞌi ña na ta xitiaku ña. 40 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin takundiꞌi na ndee veꞌe kan ña na kee na chi keꞌe, ra saa ndakusiti ra ra ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra te ndiꞌi saa ndikokuiin ra ndakutoꞌni ra chi nuu kanduꞌu ña, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ña kachi ra saa:

―Tabita, ndakoo ―kachi ra.

Ra saa ndakotoꞌni ña, ra ta xini ña ra Pedro, ra saa ndakoo ña ndakunduꞌu ña. 41 Saa ra tiin ra ndaꞌa ña ra ndakanindichi ra ña; ra saa ndakana ra na ndikun Jesús, xiꞌin na siꞌi ndaꞌvi na ndukuaan kan nandiꞌvi na veꞌe kan, ra xa tiaku va ña ndiñaꞌa ra ña nuu na. 42 Ra kundaa ini takundiꞌi va na ñuu Jope xaꞌa ña kuu kan, ra kuaꞌa ka vi na ndakundikun Jesús. 43 Ra kuaꞌa ka va kii kuachi ra Pedro ñuu Jope, ra veꞌe tiaa ra nani Simón, ra xachiñu xiꞌin ñii kiti ke xikanduꞌu ra.

10

Ndakani ra Pedro nuu ra Cornelio xaꞌa Jesús

1 Ra ñuu Cesarea xikanduꞌu iin tiaa ra xinani Cornelio, ra ra xaꞌndia chiñu nuu iin ciento ndia soldado xikuu ra. Ra xiꞌin ndia soldado ndia kuaꞌa ndia xinani Italiano ke xitaꞌan ndia. 2 Ra ra Cornelio xiꞌin takundiꞌi na veꞌe ra, ra na xindikun Ndioxi ndixiyo na, ra chindiee taꞌan ni ra xiꞌin na judío xiꞌin xuꞌun, ra tiaa ni tu ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi va. 3 Ra saa kuu iin kii ta kuꞌva kaa uni xikuaa ra saa satuvi ña nuu ra xa Ndioxi, ra iin kaxi kaxi va xini ra iin ra tatun Ndioxi, ra ndikiꞌvi ra nuu iin ra ra ndikaꞌan ra xiꞌin, kachi ra saa:

―¡Cornelio! ―kachi ra.

4 Saa ndakotoꞌni vaꞌa ra Cornelio nuu ra tatun kan ra iyuꞌvi ka vi ra, ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―¿Ni chiñu kuni kun yuꞌu, Tata? ―kachi ra.

Ra saa ndikaꞌan ra tatun kan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kusii ni ini Ndioxi ña chindiee taꞌan kun xiꞌin na ndaꞌvi, ra xa xini tu soꞌo ra ña kaꞌan ni kun xiꞌin va ra. 5 Ña kan ke na tiꞌvi kun yuvi kuꞌun na ñuu Jope ra ndakiꞌin na ra nani Simón, ra ndakunani Pedro, ña na kixi ra veꞌe kun. 6 Ra veꞌe iin ra nani Simón, ra kanduꞌu yachin yuꞌu tiañuꞌu, ra xachiñu xiꞌin ñii kiti ke iin ra, ra ra kan kuvi ra kaꞌan xiꞌin kun ndia ña ke xiniñuꞌu sa kun ―kachi ra.

7 Ra te xa ndakiꞌin ra tatun kan kuaꞌan ra, ra saa kana ra Cornelio uvi ndia xachiñu nuu ra, ra kana tu ra iin ra soldado ra ndiaa ini ra, ra ndikun ndinuni Ndioxi xiꞌin ra. 8 Ra takundiꞌi ña ndikaꞌan ra tatun kan xiꞌin ra, ra ndatuꞌun tu ra xiꞌin ndia kan va xaꞌa ña, ra saa tiꞌvi ra ndia kuaꞌan ndia ñuu Jope.

9 Ra ta kuꞌva ka uxi uvi kaꞌñu inka kii ndituvi ta xa kuaꞌan kuyachin ndia kuaꞌan ndia nuu ñuu Jope ña ndikaa yuꞌu mini kan, Ra saa nandaa ra Pedro chi xini veꞌe ña kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi. 10 Ra nani saa kuu na xiꞌin veꞌe nuu iin ra ña xika na xavii na ña kuxi ra, ra xa kaꞌun ni tu ini va ra, saa ra tuꞌva ndituvi va nuu ra xa Ndioxi, 11 ra saa xini ra ndanuña ndivi, ra ndituvi iin tikoto ndika ra nuꞌni kumi saa tutun vaxi nuu ña nuu ñuꞌu xini ra. 12 Ra nuu tikoto kan ñúꞌu iin takundiꞌi nuu kiti ri iyoo kumi xaꞌa, xiꞌin ri kañuꞌu tixi, xiꞌin ri ndachi, xini ra. 13 Saa ra xini soꞌo ra ndikaꞌan iin tachi xiꞌin ra kachi ña saa:

―Pedro, ndakundichi ra kaꞌni kun kiti ñaa kaxi kun ―kachi ña xiꞌin ra.

14 Ra saa ndakuiin ra Pedro, kachi ra saa:

―Ndïxa, Tata; ndia nii ichi täan kaxi yu kuñu kiti yakua ―kachi ra. 15 Saa ndakuiin tuku tachi kan, kachi ña saa xiꞌin ra:

―Ñaꞌa ña xa nduvaꞌa xa Ndioxi, ra käꞌan ka kun ña yakua xiꞌin ña ―kachi ña.

16 Ra uni vi ichi ke ndikaꞌan tachi kan xiꞌin ra, ra saa nandaa tikoto ña ñuꞌu kiti ini kan kuanuꞌu ña chi ndivi va. 17 Ra nani saa kuu ra Pedro ndakani ini ra ni ke kuni kachi ña ndituvi nuu ra xa Ndioxi, saa ra xa kuyachin va ndia tiꞌvi ra Cornelio kuaꞌan ndia, ra saa ndakatuꞌun ndakatuꞌun ndia ndia mii kuu veꞌe ra Simón kuaꞌan ndia. 18 Ra ta ndixaa ndia nuu iin veꞌe kan, ra saa ndindakatuꞌun ndia, kachi ndia saa:

―¿A kanduꞌu iin ra nani Simón, ra ndakunani Pedro veꞌe ñaa? ―kachi ndia.

19 Ra ndakundiee va ra Pedro nduꞌu ra ndakani ni ini ra xaꞌa ña ndituvi nuu ra xa Ndioxi, ra ni ke kuni kachi ña káꞌan ra. Ra saa ndikaꞌan Tachi Yii xiꞌin ra kachi ña saa:

―Kotoꞌni; chi xaa uni tiaa nanduku ndia yoꞌo. 20 Ndakundichi ra kuꞌun kun xiꞌin ndia, ra xä uvi ini kun chi yuꞌu va kuvi ra tiꞌvi ndia ña vaxi ndia ―kachi ña.

21 Saa ra nuu ndixa va ra Pedro nuu ra saa ndixaa ra nuu ndita ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Yuꞌu kuvi va ra nanduku ndo, ¿ra nichuun kuni ndo yuꞌu? ―kachi ra.

22 Ra saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa:

―Ra Cornelio ra kuchee nuu iin ciento ndia soldado kuvi ra tiꞌvi nduꞌu vaxi ndi nuu kun, ra iin tiaa ra vaꞌa ni kuvi ra, ra kandixa ni va ra Ndioxi, ra vaꞌa ni tu nduꞌu tuꞌun xaꞌa ra nuu na judío va. Ra iin ra yii ra kuu tatun Ndioxi kuvi ra ndikaꞌan xiꞌin ra ña vaꞌa tiꞌvi ra nduꞌu vaxi ndi nuu kun, saa chi kuni ra ña na kuꞌun kun veꞌe ra, ra kaꞌan kun xiꞌin ra xaꞌa ña xiniñuꞌu kaꞌan kun xiꞌin ra ―kachi ndia xiꞌin ra Pedro.

23 Saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin ndia ña na yaꞌa ndia veꞌe nuu kanduꞌu ra ndakindiee ndia. Ra ikan kii ndituvi ndakiꞌin ra kuaꞌan ra xiꞌin va ndia, ra kuaꞌan ka tu sava na ñani ra na ndikun Jesús na ndee ñuu Jope xiꞌin va ra. 24 Ra ndia inka tuku kii ndituvi vi ke ndixaa ndia ñuu Cesarea. Ra ra Cornelio ra xa ndachutaꞌan va ra takundiꞌi na veꞌe ra xiꞌin na itaꞌan mani xiꞌin ra, ña ndiatu na xaa ndia. 25 Ra te ndixaa ra Pedro veꞌe ra Cornelio, saa ra ndikun kita va ra ndakiꞌin ra ra, ra saa ndakusiti ra nuu ra, ña ndasakaꞌnu ra ra. 26 Ndi su ndixïin vi ra Pedro ña kusiti ra Cornelio nuu ra, chi tiin ra ndaꞌa ra ra ndakanindichi va ra ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Xä kun saa chi yuvi taꞌan yoꞌo kuvi tu yuꞌu va ―kachi ra.

27 Ra ndatuꞌun ndia xiꞌin taꞌan ndia saa ndikiꞌvi ndia veꞌe kuaꞌan va ndia, ra saa ndakotoꞌni ra Pedro ra xa kuaꞌa ka vi yuvi ndakutaꞌan ndee ini veꞌe kan. 28 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ndoꞌo ra xa xini va ndo chi nduꞌu na judío, ra täxi ndiayu ña ndakutaꞌan ndi xiꞌin yuvi na küu judío, ra küvi tu kiꞌvi ndi veꞌe va na. Ndi su Ndioxi sañaꞌa yuꞌu ña küvi ka kaꞌan yu xiꞌin ndia ndia ka yuvi ña yakua na. 29 Ña kan ke ta ndixaa chiñu nuu yu ña kana ndo yuꞌu, saa ra ndikun ndakiꞌin yu vaxi va yu, chi ndiküvi ka sa ndichi yu. Ra kuni yu kundaa ini yu, nichuun ke kana ndo yuꞌu xaa yu vichin ―kachi ra xiꞌin na.

30 Ra saa ndakuiin ra Cornelio, kachi ra saa xiꞌin ra:

―Vichin xinu kumi kii, ra kuꞌva mii hora ka uni vichin ke nduꞌu yu veꞌe yu ña iyoo suꞌun yu täan kuxi yu, ra kaꞌan yu xiꞌin Ndioxi, ra tuꞌva ndituvi va iin tiaa ra ndixi tikoto ña yeꞌe ni nuu yu. 31 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa: “Cornelio, xa xini va soꞌo Ndioxi ña kaꞌan ni kun xiꞌin ra, ra xa kundaa tu ini ra ña chindiee taꞌan ni kun xiꞌin na ndaꞌvi va. 32 Ña kan ke na tiꞌvi kun yuvi kuꞌun na ñuu Jope, ra kaꞌan na xiꞌin ra nani Simón ra ndakunani Pedro ña na kixi ra xiꞌin na. Ra veꞌe iin ra nani Simón ra kanduꞌu yachin yuꞌu tiañuꞌu ra xachiñu xiꞌin ñii kiti ke kanduꞌu ra. Ra ta xa na xaa ra, ra kaꞌan xiꞌin kun ña xiniñuꞌu kaꞌan ra xiꞌin kun.” kachi ra. 33 Xaꞌa ña kan ke kama ni va tiꞌvi yuvi ndixaa na ndakiꞌin na yoꞌo, ra vaꞌa ni va xa kun ña xaa kun. Ra xa yoꞌo ndakutaꞌan ndi ndee ndi nuu Tata yo Ndioxi vichin, ra kuni ndi kuni soꞌo ndi ña ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin kun kaꞌan kun xiꞌin ndi ―kachi ra Cornelio xiꞌin ra Pedro.

Kaꞌan ndoso ra Pedro nuu na küu judío xaꞌa Jesús

34 Ra saa xaꞌa ra Pedro ndakani ra nuu na kachi ra saa:

―Ña ndixa ke kundaa ini yu vichin chi Ndioxi ra ndakäxin ra yuvi. 35 Chi ndia ndia ka yuvi kuvi va na, ra kuꞌvi ni va ini ra xini ra na tu xa toꞌo na ra, ra xa na ña vaꞌa nuu ra. 36 Ra mii tuꞌun yoꞌo ke ndikaꞌan tu ra xiꞌin na ñuu Israel va, ña tiꞌvi ra Jesucristo kixi ra ndikaꞌan ndoso ra tuꞌun vaꞌa ña ndakundee vii na xiꞌin, ra mii ra kuu tu Tata takundiꞌi va yuvi. 37 Ra xa kundaa va ini ndo xaꞌa takundiꞌi ña kuu, chi iinii kuvi va ñuu ña ndikun ndiaa Judea ke nindutia ndoso tuꞌun xaꞌa Jesús ra ñuu Nazaret, ra te ndiꞌi chichi xa ra Juan, ra saa kixaꞌa ra ndikaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi nuu yuvi chi Galilea. 38 Ra xa kundaa tu ini ndo xaꞌa Jesús, ña taxi Ndioxi ndiee Tachi Yii ndaꞌa ra ña ndixiyo ña xiꞌin ra, ra xa kundaa tu ini ndo ña ndixika ra xa ra ña vaꞌa xiꞌin yuvi va, ra sandaꞌa tu ra na xindoꞌni ndaꞌa ndiee timiaꞌa va. Ra ña vaꞌa xa ra saa, ra mii va Ndioxi kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin ra. 39 Ra nduꞌu ndia xitaꞌan xiꞌin ra kuvi ndia ndakuiin xaꞌa takundiꞌi ña vaꞌa xa ra takundiꞌi ñuu ña ndikun ndiaa Judea xiꞌin ñuu Jerusalén. Ra ta ndiꞌi saa katakaa na ra ndaꞌa cruz ña xaꞌni na ra. 40 Ndi su te ndixinu uni kii ra ndatiaku va ra xa Ndioxi, ra ndiñaꞌa ra ra nuu ndi ra xini va ndi ra. 41 Ra ndixïni vi takundiꞌi na ñuu ra, chi takua nduꞌu ndia ndikaxin Ndioxi ndakuiin xaꞌa va ra kuvi ndia xini ra. Ra ta ndatiaku ra ra xixi ndi xiꞌin ra, ra xiꞌi tu ndi tiakuii xiꞌin va ra. 42 Ra mii ra kuvi tu ra xaꞌndia chiñu nuu ndi ña na kaꞌan ndoso ndi xaꞌa ra nuu takundiꞌi yuvi, ra ndatuꞌun tu ndi xaꞌa ra ña ndikaxin Ndioxi ra ña sayukun ra kuachi xiꞌin yuvi na tiaku, ra saa tu xiꞌin na ndii va. 43 Ra suvi xaꞌa ra kan ke xa ndikaꞌan tu na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ta kachi na suꞌva va, takundiꞌi na xiin kandixa kivi ra, ra koo kaꞌnu va ini ra xaꞌa kuachi na, kachi na ―kachi ra Pedro xiꞌin na.

Ndakiꞌin na küu judío Tachi Yii Ndioxi

44 Ra ta kaꞌan ka va ra Pedro xiꞌin na, saa ra ndixinu va Tachi Yii sata takundiꞌi na ndakaya ndee xini soꞌo ña kaꞌan ra. 45 Saa ra ndakanda ka vi ini na judío, na ndixaa xiꞌin Pedro, saa chi xini na ña ndakiꞌin na küu judío kan Tachi Yii. 46 Ra ^xini tu soꞌo na ña xaꞌa na yuvi kan kaꞌan na inka nuu tuꞌun ña xïni va na, ra ^ndasakaꞌnu ka vi na Ndioxi. 47 Ra saa ndikaꞌan ra Pedro kachi ra saa:

―¿A ndia iin yuvi kuchuun kasi nuu na yoꞌo ña küchi na, ra xa ndakiꞌin va tu na Tachi Yii ta kuꞌva iyoo mii yo? ―kachi ra.

48 Saa xaꞌndia ra chiñu ña na kuꞌun na kuchi na tixi ndiee ña kuu mii Jesús. Ra te ndiꞌi saa xaku ndaꞌvi na nuu ra Pedro ña na kuachi ka ra loꞌo xiꞌin na ndiaꞌvi kii.

11

Ndakani ra Pedro nuu na veꞌe ñuꞌu Jerusalén xaꞌa chiñu ña xa ra

1 Ra saa kuu ra kundaa va ini ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra kundaa tu ini na ndikun Jesús na ndee chi Judea va xaꞌa ña ndakiꞌin yuvi na küu judío tuꞌun Ndioxi. 2 Ra xaꞌa ña kan ke xa kuáchi na judío, na ^kuu mii tuni Ndioxi xiꞌin ra Pedro, te nandiko ra ñuu Jerusalén. 3 Ra nindakatuꞌun na ra kachi na saa:

―¿Nichuun ndixaꞌan kun xitoꞌni kun yuvi na küu judío veꞌe na, ra xixi kun xiꞌin na? ―kachi na xiꞌin ra.

4 Saa xaꞌa ra Pedro ndakani ra nuu na judío taꞌan ra, ndia kuꞌva ke kuu ña ndixaꞌan ra veꞌe na küu judío, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

5 ―Yuꞌu, ra ñuu Jope va ke nduꞌu yu kaꞌan yu xiꞌin Ndioxi, ra saa satuvi ra nuu yu, ra xini yu iin tikoto ndika ra nuꞌni kumi saa tutun ña, ra kee ña chi ndivi vaxi nuu ña, ra iin saa nduxinu ña ndia mii nuu nduꞌu yu. 6 Ra te sakuꞌun nuu yu ndakotoꞌni vaꞌa yu ini tikoto kan, ra saa xini yu ndoꞌni iin takundiꞌi nuu kiti ini ña, kiti tata, xiꞌin kiti iku, xiꞌin kiti kañuꞌu tixi, xiꞌin kiti ndachi. 7 Ra saa xini soꞌo yu ndikaꞌan iin tachi xiꞌin yu, kachi ña saa: “Ndakundichi, Pedro, ra kaꞌni kun kiti ñaa kaxi kun”, kachi ña xiꞌin yu. 8 Saa ndakuiin yu kachi yu saa: “Ndïxa, Tata, saa chi ndia nii ichi täan kaxi yu kuñu kiti ri köo ndiayu yu kaxi yu”, kachi yu. 9 Ra saa ndikaꞌan tuku tachi kan xiꞌin yu kachi ña saa: “Ñaꞌa ña xa nduvaꞌa xa Ndioxi, ra käꞌan ka kun ña yakua xiꞌin ña”, kachi ña. 10 Ra uni vi ichi ke ndikaꞌan tachi kan xiꞌin yu, ra saa nandaa tikoto ña ñuꞌu kiti ini kan kuanuꞌu ña chi ndivi va. 11 Ra te ndiꞌi suꞌva kuu ña kan, saa ra xa ndixaa va uni tiaa ndia kee ñuu Cesarea ña nanduku ndia yuꞌu. 12 Saa ra ndikaꞌan va Tachi Yii xiꞌin yu, ña na sä uvi ini yu ña kuꞌun yu xiꞌin ndia. Ra saa ndakutaꞌan yu xiꞌin inka i̱ñu̱ ndia ñani yo, ra kee ndi ndixaꞌan ndi ra veꞌe tiaa kan. 13 Ra saa ndakani ra nuu ndi xaꞌa ña ndixaꞌan iin ra tatun Ndioxi veꞌe ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa: “Tiꞌvi yuvi na kuꞌun na ñuu Jope ña nanduku na iin tiaa ra nani Simón ra ndakunani Pedro, ña na kixi ra veꞌe kun, 14 chi ra kan kuvi ra ndakani nuu kun, ra kundaa ini kun ndia kuꞌva ke sa kun ña kaku kun, ra saa tu na veꞌe va kun”, kachi ra tatun kan xiꞌin ra, kachi ra xiꞌin ndi. 15 Ra saa kuu ndakani yu nuu na, saa ra nduxinu va Tachi Yii sata na, ta kuꞌva xa ña xiꞌin yo yoꞌo te yachi. 16 Ra saa ndakaꞌan yu xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan tata yo Jesús, ta kachi ra suꞌva: “Ra Juan, ra xiꞌin tiakuii va ke sakuchi ra yuvi, ndi su ndoꞌo ra Tachi Yii va ke kuchi ndo”, kachi ra. 17 Ra tu saniꞌi tu Tata yo Ndioxi Tachi Yii ra na kan va, ta kuꞌva saniꞌi ra ña yoo ta kandixa yo Tata yo Jesucristo ña ^kuu ra ra sakaku yuvi, saa ra, ¿yoo kuvi yuꞌu ña kasi yu nuu ña ^xa Ndioxi? ―kachi ra.

18 Saa ra te ndiꞌi xini soꞌo na judío na ndikun Jesús na ndee ñuu Jerusalén ña ndakani ra Pedro nuu na, ndia saa ra xikutuvi va na ña xa kuáchi na xiꞌin ra, ra saa xaꞌa na ndasakaꞌnu na Ndioxi kachi na saa:

―¡Sakaku tu Ndioxi yuvi na küu judío va, ra ta̱xi ra ndiayu ndaꞌa na ña na nandiko ini na xaꞌa kuachi na, ra niꞌi na ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun! ―kachi na.

Suꞌva ke kuu te ndixaa tuꞌun Ndioxi ñuu Antioquía

19 Ra suvi na ndikun Jesús, na nditaxi ta xaꞌni na ra Esteban kuvi sava na ndakiꞌin kuaꞌan ñuu Fenicia, xiꞌin ñuu Chipre, xiꞌin ñuu Antioquía. Ra ikan xaꞌa na ndikaꞌan ndoso na tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús nuu na judío ra ndikäꞌan vi na xiꞌin inka yuvi. 20 Ndi su ndia judío ndia ndikun Jesús ndia kee ñuu Chipre xiꞌin ñuu Cirene ra ndixaꞌan va ndia kan ndikaꞌan ndoso ndia tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús nuu na küu judío ñuu Antioquía. 21 Ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin ndia, ra kuaꞌa ni yuvi ndakundikun Jesús xa ndia.

22 Ra te kundaa ini na ndikun Jesús na ndakutaꞌan veꞌe ñuꞌu ñuu Jerusalén xaꞌa na ndakundikun Jesús, ra saa tiꞌvi na ra Bernabé kuaꞌan ra ndia ñuu Antioquía ña kotoꞌni ra na. 23 Ra te ndixaa ra Bernabé ñuu kan, saa xini ra ña vaꞌa ña kaꞌnu xa Ndioxi xiꞌin na, saa ra kusii ni ini ra. Ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, ña na ndakundiee ni ka na chikaa na ndiee ña kundikun Jesús xiꞌin ndinuni nima na, kachi ra xiꞌin na. 24 Saa chi ra Bernabé ra vaꞌa ni tiaa kuvi ra, ra iin tiaa ra ndinuni ni kandixa Ndioxi kuvi ra, ra iyoo ni tu ndiee Tachi Yii va xiꞌin ra. Ra xaꞌa ña kan ke kuaꞌa ni yuvi ndakundikun Jesús xa ra.

25 Ra te ndiꞌi saa ndakiꞌin ra Bernabé ndixaꞌan ra ñuu Tarso ña nanduku ra ra Saulo, ra ta ndaniꞌi ra ra, ra saa ndakiꞌin ra ra xaa ra xiꞌin ra ñuu Antioquía. 26 Ra ñuu kan xindee ndia iin kuiya ña ndixika ndia veꞌe ñuꞌu xiꞌin na, ra kuaꞌa ni ka tu yuvi sañaꞌa ndia tuꞌun Ndioxi va. Ra ñuu Antioquía kan ke nuu vaꞌa chinduꞌu mii na ñuu kan kivi na kandixa Jesús, ña ndakunani na “na ndikun Cristo”.

27 Ra suvi mii kii kan ke ndixaa tu sava ndia kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi ndia kee ñuu Jerusalén ñuu Antioquía va. 28 Ra saa ^kuu ndia ndee ndia kan, saa ra ndikaꞌan va Tachi Yii xiꞌin iin ra nani Agabo, ra saa ndakundichi ra maꞌñu na ndikun Jesús, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, ña kixi tama iinii kuvi nuu ña yuuvi. Ra saa ke kuu ndixa va ta kuiya xaꞌndia chiñu ra Claudio nuu takundiꞌi ñuu ña ndikun ndiaa Roma. 29 Saa ndikataꞌan na ndikun Jesús na ndee ñuu Antioquía ña chindiee taꞌan na xiꞌin na ndikun Jesús na ndee chi Judea, ra ta kuꞌva niꞌi ndaꞌa na ke taꞌan va na kachi na ndikataꞌan na. 30 Ra mii saa ndixa ke xa va na, saa chi taxi va na xuꞌun ña ndisoko na ndaꞌa ra Bernabé xiꞌin ra Saulo, ra ndia kan kuvi ndia niꞌi ña ndataxi ndia ndaꞌa ndia xikuaꞌa ndia ndiso chiñu xiꞌin na veꞌe ñuꞌu chi Judea va.

12

Xaꞌni na ra Jacobo ra ra Pedro chikaa na veꞌe kàà va

1 Ra suvi mii kuiya kan ke xaꞌa ra rey Herodes kanitaꞌan ra xiꞌin na ndikun Jesús. 2 Ra saa xaꞌndia ra chiñu ña xaꞌndia na sukun ra Jacobo ñani ra Juan xiꞌin ichi. 3 Ra ña xa ra Herodes ña kan, saa ra kusii ni va ini na judío xiꞌin ra, ra xaꞌa ña kan ke xaꞌndia ra chiñu ra tiin tu na ra Pedro va ra chikaa na ra veꞌe kàà. Ra kii te ndatava na viko Pascua ke kuu ña. 4 Ra te ndiꞌi tiin na ra Pedro, saa xaꞌndia ra Herodes chiñu ña chikaa na ra veꞌe kàà, ra saa xaꞌndia tu ra chiñu nuu kumi tiꞌvi ndia soldado ña na kondiaa vaꞌa ndia ra. Ra kumi kumi kuvi ndia soldado kan, ta iin iin tiꞌvi. Ra ta xa na ndiꞌi viko Pascua ke tava ra Herodes ra Pedro veꞌe kàà ña ndataxi ra ra ndaꞌa na ñuu ña kaꞌni na ra. 5 Ña kan ke xindiaa ni va ndia soldado kan ra Pedro, saa chi ndiküni ndia ña saña ra, ra na veꞌe ñuꞌu na ndikun Jesús ra tiaa ni va niꞌi ndikaꞌan na kan xiꞌin Ndioxi xaꞌa ra.

Tava va Ndioxi ra Pedro veꞌe kàà

6 Ra mii ñuu, ña tuvi inka kii ña tava ra Herodes ra Pedro veꞌe kàà, ra ndataxi ra ra ndaꞌa na ñuu kuni ra. Ra ñuu kan ke kanduꞌu ra Pedro kixi ra ini veꞌe kàà kan, ra iin ndia soldado nuꞌni ndia ndaꞌa ra xixiyo xiꞌin yoꞌó kaa, ra ndia sava kan ndita ndiaa yeꞌe chikeꞌe va. 7 Saa ra tuꞌva ndixaa va iin ra tatun ra tiꞌvi Ndioxi, ra iin ndayeꞌe nii va ini veꞌe kàà kan. Ra saa nditandiaa ndaꞌa ra kindika ra Pedro ña sandoto ra ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kama ni ndakoo kun ―kachi ra.

Saa ra iin nindaxi mii va yoꞌó kaa kan ndaꞌa ra Pedro, 8 Ra saa ndikaꞌan ka ra tatun kan xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Ndakundichi ra ndakundixi vii kun tikoto kun ra ndachikaa kun ndixan xaꞌa kun ―kachi ra.

Ra saa ndixa ke xa va ra Pedro, ra saa ndikaꞌan tuku va ra tatun kan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ndakusukun tikoto ña isukun kun, ra kundikun kun yuꞌu kuꞌun yo ―kachi ra.

9 Saa ra ndakundikun ndixa va ra Pedro sata ra kuaꞌan ra xiꞌin ra, ndi su ndikundäa ini vi ra Pedro a ña ndixa ke, xa ra tatun kan saa xiꞌin ra, ra a ña satuvi va ke nuu ra kaꞌan ra. 10 Ra saa ndiyaꞌa ndia kuaꞌan ndia nuu ndee iin tiꞌvi ndia soldado ndia nuu, ra ndiyaꞌa tu ndia nuu ndee ndia ndiaa ña uvi va, ra saa ndixaa ndia nuu iyoo yeꞌe ña xitondiaa yaꞌya kaꞌnu, ra iin ndanuña mii va kaa chee ñaa ndasi yeꞌe kan; ra ta kee ndia chi keꞌe, ra saa iin vivii loꞌo ndixaꞌan ndia yaꞌya kan, saa ra nindoñuꞌu va ra tatun kan, ndia saa ra nindoo mituꞌun va ra Pedro.

11 Ra saa vi ke kundaa kaxi ini ra, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Ña ndixa va ke tiꞌvi tata yo Ndioxi iin tatun ra, ña kixi ra sakaku ra yoo ndaꞌa ra Herodes, ra saa tu nuu na judío taꞌan va yo ―kachi ra.

12 Ra nani saa kuu ra ña ndakani ini ra, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi veꞌe ña María, siꞌi ra Juan, ra kaꞌan tu na ña nani ra Marcos va, ra xa kuaꞌa ni va na ndikun Jesús ndakutaꞌan ndee veꞌe kan ña kaꞌan na xiꞌin Ndioxi. 13 Ra ta ndixaa ra Pedro kani ndaꞌa ra yeꞌe ña iyoo chi yuꞌu yaꞌya, ra saa kuyachi ña loꞌo ña nani Rode ña kotoꞌni ña yoo ku na. 14 Ra ta ndakuni ña tachi ra Pedro, saa ra tiaa ni kusii ini ña, ra nindaküña vi ña yeꞌe. Chi iin xinu ña ndixaꞌan ña ndatuꞌun ña xiꞌin na, ña íin ra Pedro yeꞌe. 15 Ndi su ndikandïxa vi na ña, ra ndikaꞌan na xiꞌin ña kachi na saa:

―¡Ña sana va kuvi yoꞌo! ―kachi na.

Ndi su iin tutuun va kaꞌan ña, ña íin ra Pedro yeꞌe. Ra saa ndikaꞌan na xiꞌin ña kachi na saa:

―Süvi vi ra; chi nima va ra kuvi ña ―kachi na.

16 Ra nani saa kuu na, saa ra kani ndaꞌa tuku va ra Pedro yeꞌe kan, ra ta ndakuña na, ra suvi kuvi va ra, saa ra tiaa ni ndayuꞌvi ini na ña xini na ra. 17 Ra saa ndixika ndaꞌa ra nuu na, ña na koo taxin yuꞌu na, ra saa nandiꞌvi ra veꞌe xiꞌin na, ra xaꞌa ra ndakani ra nuu na ndia kuꞌva ke xa Ndioxi ña tava ra ra veꞌe kàà. Ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Ndatuꞌun ndo ña yoꞌo xiꞌin ra Jacobo, ra saa tu xiꞌin takundiꞌi na taꞌan yo na ndikun Jesús va ―kachi ra.

Ndia saa ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra inka ñuu va.

18 Ra te ndituvi kii kan, saa ra iin sana suꞌva va ini ndia soldado kan, saa chi ndikundäa ini ndia ni ke ndoꞌo vi ra Pedro. 19 Saa xaꞌndia ra Herodes chiñu nuu ndia soldado ña na kaka ndia ndanduku ndia ra Pedro. Ra ndixika ndixa va ndia nanduku ndia ra ndi su nindanïꞌi ndia ra, ra saa ndakana ra Herodes ndia ra xaꞌa ra sanaꞌma ra ndia, ra te ndiꞌi ndia saa ra xaꞌndia ra chiñu ña na kaꞌni va ndia. Ra ta ndiꞌi xa ra Herodes takundiꞌi ña yo, ra saa kee ra Judea ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra kanduꞌu ra chi ñuu Cesarea va.

Suꞌva ke kuu ta ndixiꞌi ra rey Herodes

20 Ra nani saa kuu ra íin ra ñuu kan, ra saa nduku ndia kunaꞌnu nuu ñuu Sidón, xiꞌin ndia kunaꞌnu nuu ñuu Tiro kuꞌva ña ndakutaꞌan mani ndia xiꞌin ra, saa chi tiaa ni sáa̱ ini ra xini ra na ñuu Tiro xiꞌin na ñuu Sidón. Saa chi ñuꞌú ñuu nuu xaꞌndia ra chiñu ke ^kee ña xixi na, ra xaꞌa ña kan ke ndiküni na kuachi xiꞌin ra. Ra saa ndakutaꞌan na ra taxi na xuꞌun ndaꞌa ra iin ra xinani Blasto ra xachiñu nuu ra Herodes, ra ra Blasto kan kuvi ra sakindoo mani na ñuu kan xiꞌin ra Herodes. 21 Ña kan ke vaꞌa xakin Herodes iin kii ña xaa na nuu ra, ra ta ndixaa kii kan ra saa ndakundixi ra tikoto ña ndixi ra te xaꞌndia ra chiñu, ra ndakunduꞌu ra tiayu nuu xaꞌndia ra chiñu, ra saa xaꞌa ra ndatuꞌun ra xiꞌin na. 22 Ra saa xaꞌa yuvi kan ndiee ka vi kaꞌan na, kachi na saa:

―¡Süvi ra yuuvi yoꞌo kuvi ra kaꞌan! ¡Chi Ndioxi va kuvi ra kaꞌan! ―kachi na.

23 Ra sakan saa kuu na kaꞌan na, saa ra ndikun ndixinu va iin ra tatun Ndioxi, ra taxi kueꞌe ndaꞌa ra, ra nuu na saa ndixiꞌi va ra, ra ndikun xaꞌa tikuxi xaxi va ri ra, saa chi ndindäsakaꞌnu ra Ndioxi, chi mii va ra ndasakaꞌnu ra.

24 Ndi su tuꞌun Ndioxi, ra iin takundiꞌi va ñuu nindutia ndoso ña kuaꞌan ña.

25 Ra te sandiꞌi ra Bernabé xiꞌin ra Saulo ña ndikaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi ñuu Jerusalén, ra saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia ñuu Antioquía, ra kuaꞌan tu ra Juan ra ndakunani Marcos va xiꞌin ndia.

13

Xaꞌa Bernabé xiꞌin ra Saulo xika ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi

1 Ra veꞌe ñuꞌu ñuu Antioquía ke ndixiyo ndia ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi, ra ndixiyo tu ndia maestro sañaꞌa yuvi va, Ra ndia yoꞌo kuvi ndia: ra Bernabé, xiꞌin ra Simón (ra ra kan kuvi ra ndikaꞌan na ra tuun xiꞌin), xiꞌin ra Lucio ra kee ñuu Cirene, xiꞌin ra Manaén (ra ra kan kuvi ra inuu xaꞌnu xiꞌin ra Herodes, ra xikuu ra chiñu chee chi Galilea), xiꞌin ra Saulo. 2 Ra saa kuu iin kii ra ndee na kaꞌan na xiꞌin Ndioxi, ra iyoo suꞌun na ña ndixïxi na, ra saa ndikaꞌan Tachi Yii xiꞌin na kachi ña saa:

―Ra Bernabé xiꞌin ra Saulo, kuvi ndia ndikaxin yu kuꞌun kaꞌan ndoso tuꞌun yu, ra na tava siin ndo ndia, ra kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndia ña vaꞌa na saxinu ndia chiñu ña ndikaxin yu ndia sa ndia ―kachi ña.

3 Ra te sandiꞌi na ña ndikaꞌan na xiꞌin Ndioxi xiꞌin ña ndixiyo suꞌun na ña ndixïxi na, ra saa chindee na ndaꞌa na sata ndia ña ndikaꞌan na xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndia. Ra te ndiꞌi saa nindiayu taꞌan na xiꞌin ndia ña kee ndia kuaꞌan ndia kaꞌan ndoso ndia.

Kaꞌan ndoso ra Bernabé xiꞌin ra Saulo tuꞌun Ndioxi nuu na ñuu Chipre

4 Ra saa tiꞌvi Tachi Yii, ra Bernabé xiꞌin ra Saulo, kuaꞌan ndia ñuu Seleucia ña ndikaa yuꞌu mini, ra te ndixaa ndia ikan ra saa nandaa ndia itun xika nuu mini ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia ñuꞌú ña ndikaa niꞌni nuu mini ña nani Chipre. 5 Ra te ndixaa ndia ñuu ña nani Salamina, ra ikan xaꞌa ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi ta veꞌe ñuꞌu, ta veꞌe ñuꞌu na judío ña iyoo kan. Ra kuaꞌan tu ra Juan Marcos va ña chindiee taꞌan ra xiꞌin ndia.

6 Ra xinuꞌni ndia saa ndixaa ndia, ndia ñuu ña nani Pafos va. Ra ikan ndakutaꞌan ndia xiꞌin iin ra judío ra nani Barjesús, ra ra saka kuvi ra. Ra kuaꞌa ni yuvi sandaꞌvi ra, ña ndikaꞌan ra ña kuu ra ra kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi. 7 Ra vaꞌa ni xitaꞌan ra xiꞌin ra chiñu chee ra nani Sergio Paulo, ra ra chiñu kan ra ndichi ni ra, ña kan ke vaꞌa kana ra ra Bernabé xiꞌin ra Saulo ña kuaꞌan ndia nuu ra, saa chi kuni ni ra ña kuni soꞌo ra tuꞌun Ndioxi. 8 Ndi su nditäxi vaꞌa vi ra saka kan ña kandixa ra chiñu chee kan tuꞌun Ndioxi. Ra ra saka kan, ra Elimas ke kachi kivi ra tuꞌun griego. 9 Saa ra tiaa ni chitu ra ra Saulo ra ndakunani Pablo xiꞌin Tachi Yii, ra saa iin kaxi kaxi ndakotoꞌni ra nuu ra saka kan, 10 ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa:

―¡Yoꞌo, ra seꞌe timiaꞌa va kuvi kun, saa chi sandaꞌvi kun yuvi, ra kundasi tu kun ña ndaa va, ra iin chitu ndaa nima kun xiꞌin takundiꞌi chiñu maña, xiꞌin chiñu kuiꞌna! ¿Ra a täan xa vaꞌa na kutuvi kun ña kava kun ña ndaa ña kuu kuenda Ndioxi? 11 Ra vichin taxi Ndioxi tundoꞌo ndaꞌa kun ra kukuaa kun ndiaꞌvi kii, ra küni ka kun ña yeꞌe ñuꞌu.

Saa ra ndikun kuñaa nuu va ra ña kukuaa ra, saa ra ndiküvi ka kuꞌun ra, ra ndia ndaꞌa va ra ke xika ña ndanduku ra yuvi tiin ndaꞌa ra ña vaꞌa kuꞌun ra. 12 Ra te xini ra chiñu chee ka ña kuu kan, ra kandixa va ra, ra ndakanda ni ini ra xiꞌin ña sañaꞌa na xaꞌa Ndioxi.

Xika ra Pablo xiꞌin ra Bernabé kaꞌan ndoso ndia ñuu Antioquía ña Pisidia

13 Ra saa ndakiꞌin ra Pablo kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra ñuu Pafos ra ikan ndandaa ndia itun xika nuu mini, ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia chi ñuu Perge ña ndikaa chi Panfilia. Ra ra Juan Marcos nindoo ñuu Pafos va, ra ikan nandiko ra kuanuꞌu ra ñuu Jerusalén va. 14 Ra ta ndiꞌi ndikaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi ñuu Perge, ra saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia ñuu Antioquía ña ndikaa chi Pisidia va. Ra saa kuu ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia veꞌe ñuꞌu nuu ndakutaꞌan na judío iin kii ña ndakindiee na, ra te ndixaa ndia ra saa ndikiꞌvi ndia ini veꞌe ñuꞌu kan ndakundee ndia. 15 Ra te ndiꞌi kaꞌvi na ndiayu Ndioxi ña tiaa ra Moisés, xiꞌin ña tiaa na ka sava na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi, ra saa tiꞌvi ndia kunaꞌnu veꞌe ñuꞌu kan tuꞌun nuu ra Pablo xiꞌin ndia taꞌan ra, ra suꞌva ke kachi ndia:

―Ñani, tu iyoo iin tuꞌun vaꞌa kaꞌan ndo xiꞌin na ndee yoꞌo ña vaꞌa na ndakindiee ini na, ra na kaꞌan ndo xiꞌin va na ―kachi ndia xiꞌin ra.

16 Ra saa ndakundichi ra Pablo ra ndixika ndaꞌa ra nuu yuvi kan ña na koo taxin yuꞌu na. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:

―Ndoꞌo, na taꞌan yo ñuu Israel, na kandixa Ndioxi, ra tiaa soꞌo ndo. 17 Tata yo Ndioxi, ra ^kiꞌin kuenda xiꞌin ñuu yo Israel, kuvi ra ndikaxin na xii xikua yo, ra ndukuaꞌa ni na xa ra ta ndixaꞌan na xindee na ñuu Egipto, ra te ndiꞌi saa tava ra na xiꞌin ndiee ra ñuu kan. 18 Ra uvi xiko saa kuiya ña ndixika na iku yuu, ra xïin va Ndioxi xa ndiee ini ra xiꞌin na. 19 Ra sandiꞌi ra xaꞌa uxa ñuu ña xindoꞌni chi Canaán, ra ndataxi ra ñuꞌu kan ndaꞌa na xii xikua va yo. 20 Ra ta ndiꞌi, ra saa taxi ra tiaa ndia xaꞌndia chiñu nuu na, kuꞌva kumi ciento sava kuiya, iin saa ndia kuiya ña xaꞌndia chiñu ra Samuel ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi. 21 Ra saa xaꞌa na nduku na iin rey ra kaꞌndia chiñu nuu na nuu Ndioxi, ra saa taxi Ndioxi ra Saúl, seꞌe ra Cis, ra kuu ndiseꞌe ra Benjamín, ña xaꞌndia ra chiñu inka uvi xiko kuiya. 22 Ra ta kindiaa Ndioxi chiñu ndaꞌa ra rey Saúl, ra ndataxi ra ndiayu ndaꞌa ra David ña nduu ra rey, ra saa ndikaꞌan ra xaꞌa ra, kachi ra saa: “Ra David, seꞌe ra Isaí, kuvi iin tiaa ra vaꞌa, ra xani ini ta kuꞌva xani ini yu, ra ra kan kuvi ra sanduvi takundiꞌi chiñu ña kuni yu”, kachi ra. 23 Ra ndiseꞌe ra David kan kuvi Jesús ra ndikaxin Ndioxi sakaku na ñuu yo Israel va. Ra xa saa ke iyoo tu ña kindoo mii Tata yo Ndioxi xiꞌin na xii xikua va yo. 24 Ra ta kumani ka xaa Jesús, ra xa ndixika va ra Juan ra sakuchi yuvi ña ndikaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi nuu takundiꞌi na Israel, ña na nandiko ini na xaꞌa kuachi na, ra kuchi na, kachi ra. 25 Ra ta xa ndinumi kaꞌni na ra Juan kan, ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa: “Süvi vi yuꞌu kuvi ra ndixaa sakaku ndoꞌo, ndi su chi sata yuꞌu ndikun iin tiaa vaxi ra, ra ndia nii chiñu loꞌo köo ndiayu yu sa yu nuu ra, saa chi ndia nii ndixan vi ra ke kuchüun yu ndaxi yu, saa chi chee ni ka va ra kan nuu yuꞌu”, kachi ra.

26 ’Ña kan ke na kundaa ini ndoꞌo, na ñani yo, na kuu ndiseꞌe ra Abraham, ra saa tu ndoꞌo, na küu judío va ra kandixa ndo Ndioxi, chi xaꞌa takundiꞌi va yo ke taxi Ndioxi tuꞌun ra ña sakaku ña yoo. 27 Ndi su na ndee Jerusalén xiꞌin ndia chiñu xaꞌndia chiñu nuu na, ra ndindaküni vi na Jesús ña kuu ra ra kixi sakaku yoo, ra nii tuꞌun ña tiaa ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ña kaꞌvi na veꞌe ñuꞌu ta iin ta iin kii ndakindiee na ke ndikundäa ini na xiꞌin vi; ña kan ke ta xaꞌni na Jesús ra ndixinu nuu tuꞌun kan. 28 Ra vaꞌa ni köo va kuachi ra ndindaniꞌi na, ndi su ndikaꞌan va na xiꞌin ra Pilato ña katakaa ra ra ndika cruz ndixiꞌi ra. 29 Ra ta ndiꞌi xa na takundiꞌi ña kaꞌan tuꞌun Ndioxi xaꞌa Jesús ña xiniñuꞌu ndoꞌo ni ra, ra saa sanuu na ra ndaꞌa cruz ra ndinduxin na ra. 30 Ndi su sandatiaku va Ndioxi ra. 31 Ra kuaꞌa ni ka va kii ndita ra ndixika ra xiꞌin na xitaꞌan xiꞌin ra, na kee xiꞌin ra chi Galilea ra iin saa xaa na xiꞌin ra ndia Jerusalén. Ra na kan kuvi na kaꞌan ndoso nuu yuvi xaꞌa ra vichin va.

32 ’Xaꞌa ña kan ke ndatuꞌun tu nduꞌu va xiꞌin ndo vichin, xaꞌa tuꞌun vaꞌa, ña kindoo Ndioxi xiꞌin na xii xikua yo xinaꞌa. 33 Ra na kundaa ini ndo chi xa saxinu va Ndioxi ña kindoo ra xiꞌin na xii xikua yo nuu yo vichin, saa chi sandatiaku va ra Jesús, ta kuꞌva kachi tutu salmo ña uvi ña kachi suꞌva: “Yoꞌo kuvi seꞌe yu, ra taxi yu ña kutiaku kun vichin”, kachi ña. 34 Ra xa ndikaꞌan va Ndioxi ña sandatiaku ra Jesús, ra ndia nii ka kii küvi ra. Ra suꞌva ke kachi Ndioxi ndikaꞌan ra: “Ña vaꞌa ña kindoo yu xaꞌa xiꞌin ra David, ra ndaꞌa ndoꞌo va ke taxi yu ña”, kachi ra. 35 Ña kan ke kaꞌan inka salmo kachi ña saa: “Täxi kun tiaꞌyu iki kuñu, ra xachiñu nuu kun, ra kuꞌvi ni ini kun xini kun”, kachi ña. 36 Ra na kundaa ini ndo, chi süvi xaꞌa ra David ke kaꞌan tutu salmo kan. Chi ta xitiaku ra, ra ña ndixa ke xaꞌndia va ra chiñu nuu na ñuu ra ta kuꞌva kuni Ndioxi, ndi su te ndixiꞌi ra, ra ninduxin na ra xiꞌin na iva siꞌi ra, ra nditiaꞌyu va ra. 37 Ña kan ke na kundaa ini ndo, chi xaꞌa Jesús va ke kaꞌan ña, saa chi ra kan kuvi ra ndatiaku xa Ndioxi, ra nditiäꞌyu iki kuñu ra. 38 Na taꞌan yo, na kundaa ini ndo, chi Jesús ra kaꞌan ndi xaꞌa xiꞌin ndo yoꞌo, kuvi ra kuchuun koo kaꞌnu ini xaꞌa kuachi ndo. 39 Ra takundiꞌi na kandixa Jesús, ra xa ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi va ndasa ra na, ndi su ta xindoꞌni na tixi ndiayu ña ndakoo ra Moisés ra ndïxa vi Ndioxi saa xiꞌin na. 40 Ra kuenda ni na koo ndo, ña vaꞌa na ndöꞌo ndo tundoꞌo ña tiaa na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xaꞌa xinaꞌa, ta kachi na suꞌva:

41 Na kundaa ini ndóꞌo̱, na ^xa siki Ndioxi, ra na ndakanda ini ndo, ra na ndoñuꞌu ndo;

Saa chi yuꞌu ra kuu Ndioxi kuvi ra ^xa kuaꞌa ni chiñu ña ndichi ni ña xini ndo ña ndee ndo vichin,

ra vaꞌa ni kuaꞌa ni va yuvi na ndatuꞌun xaꞌa ña xiꞌin ndo, ra kandïxa vi ndo na, kachi ña tiaa na ―kachi ra Pablo xiꞌin na.

42 Ra ta sandiꞌi ra Pablo ndikaꞌan ndoso ra nuu na, ra saa kanata ra ini veꞌe ñuꞌu na judío kan xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra. Saa ra kuyachin va yuvi na küu judío ra ndikaꞌan na xiꞌin ra ña na kixi tuku ra inka kii ndakindiee ña sañaꞌa ra na tuꞌun Ndioxi. 43 Ra ta nindutia ndiꞌi na kee veꞌe ñuꞌu kan kuaꞌan na, ra saa ndakundikun kuaꞌa ni na judío, xiꞌin na küu judío na kandixa Ndioxi kuaꞌan na sata ra Pablo xiꞌin ra Bernabé. Ra ndikaꞌan ndia xiꞌin na ña na ndïko ini na kundikun na Ndioxi, ra xá ña vaꞌa ña kaꞌnu xiꞌin na.

44 Ra ta nditiandiaa inka kii ña ndakindiee na, ra saa ndakutaꞌan takundiꞌi na ñuu kan ña kuni soꞌo na tuꞌun Ndioxi. 45 Ndi su ta xini na judío kan ña kuaꞌa ni yuvi ndakutaꞌan ña kuni soꞌo na tuꞌun Ndioxi, saa ra tiaa ni ndukuini ini na xini na ra Pablo, Ra saa xaꞌa na ndikaꞌan ñaꞌa kini na xaꞌa ra, ra ni süvi ña ndaa ke kaꞌan ra, kachi na. 46 Ndi su ndiyüꞌvi vi ra Pablo xiꞌin ra Bernabé, chi ndia ndiee ka ndundaku ini va kuvi ndia, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin na, kachi ndia saa:

―Xa saa xiꞌna ka xiꞌin ndoꞌo, na kuu taꞌan ndi ke xiniñuꞌu ndatuꞌun va ndi tuꞌun Ndioxi, ndi su xaꞌa ña xïin ndo kuni soꞌo ndo ña, ra nïꞌi ndo kutiaku ndo ndia ndikaa ndikuꞌun, saa ra vaꞌa ka na kuꞌun ndi ndatuꞌun ndi xiꞌin yuvi na küu judío va vichin. 47 Saa chi xa saa ke iyoo chiñu ña xaꞌndia mii Tata yo Jesús nuu va ndi, ta kachi ra suꞌva:

Ndoꞌo kuvi ndo taxi yu ndiayu ndaꞌa, ña kuu ndo ñùꞌù ña kutuun ndo nuu takundiꞌi yuvi na küu judío,

Ra kuꞌun tu ndo kaꞌan ndoso ndo tuꞌun yu, iinii kuvi nuu ña yuuvi ña vaꞌa na kundaa ini takundiꞌi yuvi ra kaku na, kachi ra ―kachi ra Pablo xiꞌin na.

48 Ra ta xini soꞌo yuvi na küu judío ña ndikaꞌan ra Pablo, saa ra tiaa ni kusii ini na, ra ndikaꞌan na ña vaꞌa ni tuꞌun Ndioxi; ra kandixa takundiꞌi va yuvi na xa niniꞌi taꞌvi ña kutiaku na xiꞌin Ndioxi ndia ndikaa ndikuꞌun. 49 Ra saa ndindutia ndoso tuꞌun Ndioxi kuaꞌan ña iinii kuvi ñuu ña ndoꞌni kan. 50 Ra saa chikaa yuꞌu na judío kan, sava na siꞌi, na toꞌo, na tiaku ini, ra chikaa yuꞌu tu na sava tiaa ndia kunaꞌnu ndee ñuu kan, ña na ndakitaꞌan tuꞌun na ra kanitaꞌan na xiꞌin ra Pablo xiꞌin ra Bernabé, ra tava na ndia ñuu kan kuꞌun ndia kuni na. 51 Ra saa sakoyo ra Pablo yaka xaꞌa ra, ra saa tu ra Bernabé va, ra ña kan kuvi ña kaꞌan xaꞌa ndia ña ndïso ka ndia xaꞌa kuachi ña sa na ñuu kan, ndia saa ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia chi ñuu kaꞌnu Iconio va. 52 Ndi su takundiꞌi yuvi na xa ndakiꞌin tuꞌun Jesús, ra tiaa ni va kusii ini na kan, ra iyoo tu Tachi Yii xiꞌin va na.

14

Ndixaa ra Pablo xiꞌin ra Bernabé ñuu Iconio

1 Saa kuu, ra ndakiꞌin ra Pablo xiꞌin ra Bernabé kuaꞌan ndia, ra saa ndixaa ndia ñuu Iconio, ra saa ndikiꞌvi ndia veꞌe ñuꞌu na judío, ra xaꞌa ndia ndikaꞌan ndoso ndia tuꞌun xaꞌa Jesús nuu na. Ra kuaꞌa ni na judío xiꞌin na küu judío kandixa Jesús. 2 Ra na judío na ndikandïxa tuꞌun Ndioxi ra chikaa yuꞌu na yuvi na küu judío, ña na ndakani kiꞌvi ini na kuni na na ndikun Jesús. 3 Ndi su ra Pablo xiꞌin ra Bernabé, ra naꞌa ni ka va kuachi ndia ñuu kan, ra ndaku ni ndikaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi nuu na, ra xindiaa ni ini ndia Jesús. Ra mii Ndioxi kuvi ra taxi ra ndiee ndaꞌa ndia ña xa ndia ña ndichi xiꞌin ña xituꞌun, ra ndañaꞌa ra nuu tuꞌun ña ndikaꞌan ndoso ndia xaꞌa ra ña kuu ña ña ndaa. 4 Ra saa ndataꞌvi taꞌan ndiꞌi va na ñuu, ra sava na xikitaꞌan xiꞌin na judío, ra sava tu na xikitaꞌan xiꞌin ra Pablo, xiꞌin ra Bernabé va. 5 Ra saa ndakutaꞌan na judío xiꞌin na küu judío, ra ndikataꞌan na xiꞌin na chiñu, ña kanitaꞌan na xiꞌin ra Pablo xiꞌin ra Bernabé, ra kuun na yuu ndia, kuni na. 6 Ndi su ta kundaa ini ra Pablo xiꞌin ra Bernabé xaꞌa ña ndikataꞌan na sa na xiꞌin ndia, ndia saa ra kee ndia ñuu kan, ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia ñuu Listra xiꞌin ñuu Derbe, ña ndikun ndiaa Licaonia, ra saa tu ñuu ña ndoꞌni yachin xiꞌin va ña. 7 Ra ikan ndixika ndia ndikaꞌan ndoso ndia tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús nuu yuvi kan.

Xakin na yuu ra Pablo ñuu Listra

8 Ra ta ndixaa ra Pablo xiꞌin ra Bernabé ñuu Listra, ra saa xini ndia iin tiaa ra küvi kaka nduꞌu ra, ra tiaa kan, ra xa saa kaa ra ta kaku vi ra. 9 Ra tiaa ka vi soꞌo ra ña kaꞌan ra Pablo nduꞌu ra, ra saa iin kaxi kaxi ndakotoꞌni ra Pablo nuu ra, ra kundaa ini ra ña ndinuni ni va kandixa tiaa kan, ña kuchuun Ndioxi sandaꞌa ra ra. 10 Saa ndikaꞌan ra Pablo xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Ndakundichi ndaku xiꞌin xaꞌa kun ―kachi ra.

Saa ra iin kandita tiaa kan ña ndakundichi ra, ra saa xaꞌa xika va ra.

11 Ra ta xini yuvi kan, ña xa ra Pablo xiꞌin tiaa kan, ra saa xaꞌa na ndaꞌyu tuꞌun mii na, ña kaꞌan na ñuu Licaonia, ra kachi na saa:

―¡Ndioxi va kuvi na ndakiꞌin nuu tiaa yuuvi yoꞌo, ra xaa na nuu yo vichin! ―kachi na.

12 Ña kan ke ndikaꞌan na xaꞌa ra Bernabé ña kuu ra ndioxi Júpiter, ra ra Pablo ndikaꞌan na xaꞌa ña kuu ra ndioxi Mercurio va, saa chi ra kan kuvi ra ndikaꞌan ndoso nuu na. 13 Ra saa xaa sutu ra ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu ndioxi ña nani Júpiter, ña ndichi chi nuu ñuu, nuu iyoo yeꞌe ña kiꞌvi na ñuu kan, xiꞌin takundiꞌi na ñuu, ra ndiaka na sindiki ra ñuꞌu ita siki sukun ri ndixaa ri xiꞌin na, ra kuni na kaꞌni na ri ña soko na ri nuu ndia, ña ndasakaꞌnu na ndia. 14 Ndi su ta kundaa ini ra Pablo xiꞌin ra Bernabé, ña kuni yuvi kan ndasakaꞌnu na ndia. ra saa ndata saa ini ndia tikoto ndia, ra ndikiꞌvi ndia tiañu na, ra ndindaꞌyu ndia nuu na, kachi ndia saa:

15 ―¡Na taꞌan yo! ¿Nichuun kuni ndo ndasakaꞌnu ndo nduꞌu? Ra tiaa taꞌan mii va ndo kuvi ndi. Ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús va ke vaxi ndi kaꞌan ndoso ndi nuu ndo, ra na ndakoo ndo chiñu kiꞌvi ña xa ndo, ra ndakundiko ndo Ndioxi ra tiaku, ra xavaꞌa ndivi xiꞌin ñuꞌu, xiꞌin tiañuꞌu, xiꞌin takundiꞌi ka ñaꞌa ña iyoo. 16 Xinaꞌa ra ndakoo va Ndioxi yuvi ña xa na ndia ndia ka chiñu ña kuni na. 17 Ra vaꞌa ni saa xa va na, ndi su ndixikuïin vi ra ña sa ra ña vaꞌa xiꞌin na xaꞌa ña ndañaꞌa ra mii ra ña kuu ra Ndioxi. Ra ra kan kuvi ra sakuun savi ña kan ke vaꞌa kana ña chiꞌi yo, ra vaꞌa ni xa ña, ña kan ke vaꞌa iyoo ña xixi yo, ra vaꞌa iyoo yo ―kachi ra Pablo xiꞌin na.

18 Ra vaꞌa ni saa kachi ndia xiꞌin va na, ndi su uꞌvi na va saa kuchuun ndia sasi ndia nuu na ña vaꞌa ndixäꞌni na sindiki kan, ña soko na ri nuu ndia.

19 Saa kuu, ra xaa va sava na judío, na kee ñuu Antioquía xiꞌin na kee ñuu Iconio, ra ndikaꞌan na xiꞌin na ñuu kan, ra kuchuun va sandaꞌvi na na, ra saa xakin na yuu ra Pablo. Ra ta ndiꞌi, ra vaꞌa xa ndixiꞌi va ra káꞌan na, ra saa kañuꞌu na ra, ra ndixaꞌan na sakana na ra ndia chi nuu ñuu kan. 20 Ndi su ta ndixaa na ndikun Jesús xinunduu na ra Pablo, saa ra ndakoo va ra, ra saa nandiko tuku ra ndaxaa ra ñuu kan xiꞌin va na; Ra ta ndituvi inka kii, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra xiꞌin ra Bernabé chi ñuu Derbe va.

21 Ra te ndiꞌi, ndikaꞌan ndoso ndia tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús nuu na ñuu kan. Saa ra kuaꞌa ka vi na kandixa Jesús, ra saa nandiko tuku ndia kuaꞌan ndia chi ñuu Listra, xiꞌin ñuu Iconio, xiꞌin ñuu Antioquía. 22 Ra ta ndixaa ndia ta iin iin ñuu kan, ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin na ndikun Jesús ña ndaku ni na koo ini na, ra ndikaꞌan ka tu ndia xiꞌin na, ña xiniñuꞌu ndoꞌo ni va na, ra saa ke kuchuun na kiꞌvi na nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. 23 Ra ndikaxin tu ndia, ndia xikuaꞌa ndia kunuu nuu ta iin iin veꞌe ñuꞌu va, ra ta ndiꞌi ndikaꞌan ndia xiꞌin Ndioxi, xiꞌin ña ndixiyo suꞌun ndia, ña ndixïxi ndia, ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndia xikuaꞌa kan.

Nandiko ra Pablo xiꞌin ra Bernabé ñuu Antioquía ña ndikun ndiaa Siria

24 Ra te ndiꞌi, ra saa ndakiꞌin ra Pablo xiꞌin ra Bernabé kuaꞌan ndia, ra saa ndiyaꞌa ndia chi Pisidia, ra ndixaa ndia ndia chi Panfilia. 25 Saa ra ikan ndikaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi ñuu Perge, ra saa tu ñuu Atalia va. 26 Ra ndia ikan nandaa ndia itun xika nuu mini, ra ndakiꞌin ndia kuanuꞌu ndia ñuu Antioquía, ra ñuu kan ke ndikaꞌan na xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndia, te xaꞌa ndia xika ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun Ndioxi. 27 Ra ta ndixaa ndia ñuu Antioquía kan, ra saa ndakana ndia takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu, ra ndatuꞌun ndia xiꞌin na xaꞌa takundiꞌi ña xa Ndioxi xiꞌin ndia, saa chi ndia na küu judío va xiin ndakundikun kandixa Jesús. 28 Ra naꞌa ni ka va xindee ndia ñuu kan, xiꞌin na kandixa Jesús.

15

Ndakutaꞌan na ndikun Jesús ña kataꞌan na ñuu Jerusalén

1 Ra te xikanduꞌu ra Pablo ñuu Antioquía xiꞌin ra Bernabé ke ndixaꞌan sava tiaa ndia kee chi Judea, ñuu Antioquía kan, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin tiaa ndia kandixa Jesús ña xiniñuꞌu ni na kakin na tuni Ndioxi ndia, ra kandixa tu ndia Jesús va, ra saa ke kaku ndia, chi saa ke kachi ndiayu ña ndakoo ra Moisés, kachi ndia xiꞌin ndia. 2 Ndi su ndikindöo vi ini ra Pablo xiꞌin ra Bernabé xaꞌa ña ndikaꞌan ndia kee Judea, ña kan ke xa kuachi ni ndia xiꞌin ndia, ra saa ndakutaꞌan na veꞌe ñuꞌu, ra kindoo na ña kuꞌun ra Pablo xiꞌin ra Bernabé xiꞌin sava ka ndia veꞌe ñuꞌu kan, ndia ñuu Jerusalén ña kataꞌan ndia xaꞌa chiñu kan, xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, ra saa tu xiꞌin ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu va.

3 Ra saa tiꞌvi na veꞌe ñuꞌu ñuu Antioquía kan ndia kuaꞌan ndia; ra ichi kuaꞌan ndia ke ndikaa Fenicia xiꞌin Samaria, ra saa ndiyaꞌa ndia ndatuꞌun ndia xiꞌin na ndikun Jesús na ndee kan, xaꞌa na küu judío ña xa kandixa na Jesús. Ra ta kundaa ini na saa ra kusii ka vi ini na.

4 Ra ta ndixaa ra Pablo xiꞌin ra Bernabé ñuu Jerusalén, saa ra xa iyoo nduvi va na veꞌe ñuꞌu, xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, xiꞌin ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu, ña ndakiꞌin mani na ndia, ra saa xaꞌa ndia ndatuꞌun ndia xiꞌin na xaꞌa takundiꞌi ña xa Ndioxi xiꞌin ndia. 5 Saa ra ndakundita va sava ndia fariseo ndia xa kandixa Jesús, ra ndikaꞌan ndia kachi ndia saa:

―Tiaa ndia küu judío ra xiniñuꞌu ni va na koo tuni Ndioxi ndia, ra tiaa xiꞌin na siꞌi ra xiniñuꞌu tu na kundikun va na ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ―kachi ndia.

6 Ra saa ndakutaꞌan ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, xiꞌin ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu, ña kataꞌan ndia xaꞌa chiñu kan. 7 Ra te xa kuaꞌan kunaꞌa ni ndatuꞌun kuachi ndia xaꞌa chiñu kan, saa ra ndakundichi va ra Pedro ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ñani yo, xa kundaa ini takundiꞌi va ndo ña ndikaxin Ndioxi yuꞌu tiañu ndo, ña kuꞌun yu kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús nuu yuvi na küu judío, ña vaꞌa na kandixa na. 8 Saa chi xini va Ndioxi ndia kuꞌva ke iyoo nima na, ña kan ke vaꞌa xiin ra ndakiꞌin mani ra na, ra ta kuꞌva xa ra xiꞌin yoo ña taxi ra Tachi Yii ra, ña iyoo ña xiꞌin yo ke xa tu ra xiꞌin na kan va. 9 Saa chi nuu Ndioxi ra iin kuvi va yo xiꞌin na küu judío. Saa chi ndakatia tu ra nima na kan va xaꞌa ña kandixa na ra. 10 ¿Ra nichuun ke ndiee ni ini ndoꞌo, ña xïin ndo kandixa ndo ña xa ndakiꞌin Ndioxi na, ra kaꞌan ndo xiꞌin na, ña sa na chiñu ña uꞌvi ni ña ndikuchüun na xii xikua yo sa na, ra ni mii yo kuchüun sa ña? 11 Ra xa kundaa va ini yo chi süvi ña kan ke ndisakaku yoo, chi Tata yo Jesús va kuvi ra sakaku yoo, ra ña uun va ke sakaku ra yoo, ra saa tu na kan va ―kachi ra.

12 Ra saa ndakundichi ra Bernabé xiꞌin ra Pablo ra xaꞌa ndia ndikaꞌan ndia, saa ra kutaxin yuꞌu takundiꞌi va na, ra tiaa va soꞌo na ña ndikaꞌan ndia, xaꞌa ña ndichi xiꞌin ña xituꞌun ña taxi Ndioxi ndaꞌa ndia xa ndia xiꞌin na küu judío. 13 Ra ta sandiꞌi ndia ndikaꞌan ndia, ra saa ndikaꞌan ra Jacobo, kachi ra saa:

―Ñani yo, tiaa soꞌo ndo, na kaꞌan yu xiꞌin ndo: 14 Vichin, ra xa xini va soꞌo yo ña ndatuꞌun ra Simón ndia kuꞌva ke sakaku Ndioxi na küu judío; ra ña nuu va ke xa ra ña vaꞌa xiꞌin na, ña ndikaxin ra na ña kuu na, na ñuu ra. 15 Ra xaꞌa ña yoꞌo ke kaꞌan tu ña tiaa na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ña kachi suꞌva va:

16 Ra ta xa na ndiꞌi ña yoꞌo,

ra saa nandiko yu ndasavaꞌa tuku yu veꞌe ra David ña nduva,

ra ndasavaꞌa tuku yu veꞌe nuu ndixiyo veꞌe te yachi,

ra ndakanindichi tuku yu ña,

17 ña vaꞌa na nanduku takundiꞌi ka sava na judío yuꞌu,

ra saa tu takundiꞌi yuvi na küu judío va, na xa ndikaxin va yu,

18 kachi Tata yo Ndioxi, ña ndikaꞌan ra xaꞌa ña kuu vichin ta yachi.

19 ’Ra xaꞌa ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo ña na käsi yo nuu na küu judío, na xa kandixa Ndioxi, chi na kandixa va na ra. 20 Ra takua ña kuvi sa yo ke tiaa yo iin tutu kuꞌun ndaꞌa na ña na käxi ka na ñaꞌa ña soko inka yuvi nuu naꞌna va, xiꞌin ña na küsun tiaa xiꞌin na siꞌi tu täan tandaꞌa vaꞌa na, ra saa tu na siꞌi va, xiꞌin ña na käxi na kuñu kiti ri ixaꞌna, xiꞌin ña na käxi na nii. 21 Saa chi ndia xinaꞌa vi ke xaꞌa na kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi ña tiaa ra Moisés, sañaꞌa na xaꞌa ña yoꞌo veꞌe ñuꞌu nuu ndakutaꞌan yoo na judío takundiꞌi kii yii ña ndakindiee yo ―kachi ra Jacobo xiꞌin na.

22 Ra saa ndakutaꞌan ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, xiꞌin ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu, xiꞌin takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu, ra kindoo na ña ndakaxin na sava ndia yutaꞌan xiꞌin na ra tiꞌvi na ndia kuꞌun ndia xiꞌin ra Pablo, xiꞌin ra Bernabé ñuu Antioquía. Ra saa ndikaxin na ra Judas, ra ra yoꞌo, ra xinani tu ra Barsabás va, xiꞌin ra Silas, ra ndia ndikaxin na ra ndia ^xiniñuꞌu vaꞌa kuvi ndia nuu na ñani yo na veꞌe ñuꞌu. 23 Ra xiꞌin ndia kan ke tiꞌvi na tutu ña kuaꞌan nuu na küu judío, ra ndikun na Jesús, ra suꞌva ke kachi ña:

“Ñani yo, na küu judío, na ndee ñuu Antioquía ña ndikun ndiaa Siria, xiꞌin ndoꞌo na ndee ñuu ña ndikun ndiaa Cilicia, nduꞌu, ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, xiꞌin ndia xikuaꞌa, xiꞌin na veꞌe ñuꞌu kuvi ndi kaꞌan ndioxi xiꞌin ndo. 24 Ra tiꞌvi ndi tutu yoꞌo xaa ña nuu ndo, saa chi xa kundaa va ini ndi ña ndixaa sava na kee yoꞌo, ña sataꞌan na ndoꞌo, ña kuni na sasana na ini ndo, ra ndikaꞌan na xiꞌin ndo ña xiniñuꞌu na koo tuni xini Ndioxi ndia tiaa, ra xiniñuꞌu tu kandixa ndo ndiayu ña tiaa ra Moisés va. Ra na kundaa ini ndo chi süvi nduꞌu kuvi ndi nditaxi ndiayu ndaꞌa na ña xaa na. 25 Xaꞌa ña kan ke ndakutaꞌan ndi, ña kindoo ndi, ra ndikaxin ndi sava ndia itaꞌan xiꞌin ndi ña xaa ndia kotoꞌni ndia ndoꞌo; ra xiꞌin ra ñani yo Bernabé, xiꞌin ra Pablo ke xaa ndia. 26 Saa chi ra Bernabé xiꞌin ra Pablo kuvi ndia xa ndataxi mii ña ndoꞌo ndia xaꞌa Tata yo Jesucristo. 27 Ra ra Judas, xiꞌin ra Silas kuvi ndia tiꞌvi ndi xaa nuu ndo, ña vaꞌa kaxi kaxi na ndakani ndia nuu ndo xaꞌa takundiꞌi ña kaꞌan tutu yoꞌo xaꞌa. 28 Ra iin yuꞌu va ndi xiꞌin ña kaꞌan Tachi Yii Ndioxi, ra ña kan ke kindoo ndi ña sandüxa ndi xiꞌin ndo ña chikaa ndo tuni Ndioxi ndia tiaa, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke: 29 na käxi ndo kuñu kiti ri soko na nuu naꞌna, xiꞌin nii kiti, xiꞌin kuñu kiti ri ixaꞌna; ra na küsun tiaa xiꞌin na siꞌi tu täan tandaꞌa vaꞌa ndia xiꞌin na, ra saa tu na siꞌi va. Tu na kandixa ndo ña yoꞌo, saa ra vaꞌa ni va sa ndo. Na koo vaꞌa ndo”, kachi na xiꞌin tutu ña kuaꞌan xiꞌin ndia kuaꞌan kan.

30 Ra ta ndixaa ndia kan ñuu Antioquía, ra saa ndakaya ndia ndiꞌi na ndikun ichi Jesús ra ndataxi ndia tutu ña kuaꞌan xiꞌin ndia ndaꞌa na. 31 Ra ta ndiꞌi kaꞌvi na ña, saa ra kusii nii ini na xaꞌa tuꞌun ndiee ini ña kaꞌan ña. 32 Ra ra Judas xiꞌin ra Silas ra chindiee taꞌan ni ndia xiꞌin na, ra ndikaꞌan ndia tuꞌun ndiee ini xiꞌin na, saa chi ndia kaꞌan ndoso tu tuꞌun yuꞌu Ndioxi kuvi ndia. 33 Ra ikan xindee ndia ndiaꞌvi kii, ra saa nindiayu taꞌan na ñani yo xiꞌin ndia ña nandiko ndia kunuꞌu ndia nuu na tiꞌvi ñaꞌa. 34 Ndi su ra Silas kindoo ini ña ña ndoo ra kan va. 35 Ra nindoo tu ra Pablo, xiꞌin ra Bernabé va ñuu Antioquía kan, ra ndakutaꞌan ndia xiꞌin kuaꞌa ni ka na, ra ndakundiee na ndikaꞌan ndoso na tuꞌun Ndioxi va.

36 Ra saa kuu ndiyaꞌa loꞌo kii, saa ndikaꞌan ra Pablo xiꞌin ra Bernabé, kachi ra saa:

―Naꞌa, ra na kuꞌun tuku yo kotoꞌni yo na ñani yo na ndee takundiꞌi ñuu nuu xa ndixaꞌan yo ndikaꞌan ndoso yo tuꞌun Tata yo Jesús, ra kuni yo ndia kuꞌva ke iyoo na ―kachi ra.

37 Ra saa kuni ra Bernabé ña na kuꞌun ra Juan, ra iyoo inka kivi nani Marcos, xiꞌin ndia; 38 ndi su ndixïin ra Pablo, ña kuꞌun ra xiꞌin ndia, xaꞌa ña ndakoo ndaꞌa ra ndia ñuu Panfilia ña ndixïin ra chikaa ra ndiee xiꞌin ndia xiꞌin chiñu Ndioxi. 39 Ra saa ndinaa ndia xiꞌin taꞌan ndia xaꞌa ra. Ra saa taꞌvi taꞌan ndia, ra ra Bernabé ndakiꞌin ra Marcos kuaꞌan ra xiꞌin ra chi ñuu Chipre, 40 ra ra Pablo ndikaxin ra Silas va; ra ta ndiꞌi ndikaꞌan na xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndia, 41 ra saa kee ndia kuaꞌan ndia, ra ndiyaꞌa ndia veꞌe ñuꞌu na ñani yo na ndee chi Siria xiꞌin Cilicia ndikaꞌan ndia tuꞌun ndiee ini xiꞌin na.

16

Kuaꞌan ra Timoteo xiꞌin ra Pablo xiꞌin ra Silas

1 Ra ta ndiꞌi, saa ndakiꞌin tuku ra Pablo xiꞌin ra Silas kuaꞌan ndia, ra saa ndixaa ndia ñuu Derbe, ra saa ndixaa tu ndia Listra va, ra ikan ndaniꞌi ndia iin ra itia ra kandixa Jesús, ra Timoteo ke nani ra, ra siꞌi ra ra judío kuvi ña, ra kandixa tu ña kan va Jesús, ra iva ra, ra ra griego va kuvi ra kan. 2 Ra ra Timoteo kan, ra vaꞌa ni nduꞌu tuꞌun xaꞌa ra, nuu na ndikun Jesús na ndee ñuu Listra xiꞌin Iconio. 3 Saa ra kindoo va ini ra Pablo ña kuꞌun ra Timoteo xiꞌin ra, ra saa chikaa ra tuni Ndioxi ra Timoteo ña vaꞌa kuëe väꞌa na kuni na judío na ndee nuu kuꞌun ndia kuni na ra, saa chi xini ndiꞌi va na iva ra ña kuu ra, ra griego. 4 Ra saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia; ra iin ta iyoo ña ndikaꞌan ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús, xiꞌin ña ndikaꞌan ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu Jerusalén xiꞌin ndia, iin saa iyoo ña ndatuꞌun ndia xiꞌin takundiꞌi na ndikun Jesús na ndee takundiꞌi ñuu nuu yaꞌa ndia kuaꞌan ndia. 5 Ra xiꞌin tuꞌun ña ndikaꞌan ndia xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ke ndinuni ni ka kandixa na, ra kuaꞌa ni ka tu na kandixa ta iin iin kii va.

Ndituvi nuu ra Pablo xini ra iin tiaa ra ñuu Macedonia

6 Ra saa kuni ndia kuꞌun ndia chi Asia, ndi su nditäxi Tachi Yii ña kaꞌan ndoso ndia ñuu ña ndoꞌni chi Asia kan. Xaꞌa ña kan ke ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia chi Frigia xiꞌin Galacia. 7 Ra ta ndixaa ndia nuu ndakutaꞌan xaꞌñu Misia xiꞌin Bitinia, ra saa kuni ndia kuꞌun ndia chi Bitinia, ndi su nditäxi vi Tachi Yii Jesús ña kuꞌun ndia chi kan. 8 Ra saa ndiyaꞌa ndaku ndia chi Misia, ra iin saa nduxinu ndia ñuu ña nani Troas ña ndikaa ndia yuꞌu mini va. 9 Ra ñuu Troas kan ke satuvi Ndioxi nuu ra Pablo ñuú ra xini ra iin tiaa ra ñuu Macedonia ña ndichi ra, ra xakundaꞌvi ra nuu ra kachi ra saa: “Yaꞌa chi Macedonia ra chindiee taꞌan kun xiꞌin ndi”, kachi ra. 10 Ra ta ndiꞌi satuvi Ndioxi nuu ra Pablo, saa ra ndikun xa nduvi ndi ña kuꞌun ndi chi Macedonia va, saa chi xa kundaa kaxi va ini ndi ña kana Ndioxi nduꞌu kuꞌun ndi kaꞌan ndoso ndi tuꞌun ra.

Chikaa na ra Pablo xiꞌin ra Silas veꞌe kaa ñuu Filipos

11 Ra saa ndixaa ndi yuꞌu mini mii ñuu Troas, ndaa ndi itun xika nuu mini, ra ikan kee ndi, ra iin ndaku saa ndixaa ndi ndia ñuu Samotracia, ra inka kii ndituvi ndakiꞌin ndi ndixaa ndi ñuu Neápolis. 12 Ra ñuu Neápolis kee ndi, ra saa ndixaa ndi ñuu Filipos, ra xa mani ni gobierno ñuu Roma ñuu kan, saa chi viꞌi ni na kee Roma ndee. Ra iin ñuu ña xiniñuꞌu ni ke ini ñuꞌu ña kuu mii Macedonia. Ra ikan xindee ndi ndiaꞌvi kii. 13 Ra saa iin kii yii ña ndakindiee, kee ndi yeꞌe ñuu kan chi keꞌe, ra ndixaꞌan ndi yuꞌu iin itia nuu xa yunaꞌa na xaꞌan na kaꞌan na xiꞌin Ndioxi. Ra saa xikundee ndi yuꞌu itia kan, ra ndakani ndi tuꞌun Ndioxi nuu na siꞌi na ndakutaꞌan ndee kan. 14 Ra tiañu na siꞌi kan nduꞌu iin ñaꞌa ña nani Lidia, ra ñuu chee ña nani Tiatira ke kee ña; ra ña ixiko tikoto vaꞌa ña kuaꞌa tuun kuvi ña. Ra ña ndikun Ndioxi kuvi ña, ra tiaa soꞌo ña nduꞌu ña, ra saa ndakuna Ndioxi nima ña, ra kandixa va ña ña ndikaꞌan ra Pablo. 15 Ra saa chichi ña, ra saa tu na veꞌe va ña, ra ta ndiꞌi saa xakundaꞌvi ña nuu ndi, kachi ña saa:

―Tu ndakuni ndo yuꞌu, ña kuu yu ña ndikun Jesús, ra na kuꞌun ndo veꞌe yu ña ndakindiee ndo ―kachi ña xiꞌin ndi.

Ña xa nduxa ña xiꞌin ndi, ra saa ndixaꞌan ndi veꞌe ña ndakindiee ndi.

16 Ra saa iin kii kee ndi kuaꞌan ndi yuꞌu itia kan kaꞌan ndi xiꞌin Ndioxi, ra ichi kan ndakutaꞌan ndi xiꞌin iin ñaꞌa loꞌo ña kuu mii tachi ña ndáku. Ra ña xachiñu ndaꞌvi va kuvi ña nuu iin tiaa, ra kuaꞌa ni xuꞌun xakanaa ña xiꞌin ña xa ndáku ña, ra ndataxi ña ña ndaꞌa tiaa kan. 17 Ra saa ndakundikun ña sata ra Pablo, ra ndaꞌyu ña,

―Ndia tiaa yoꞌo, ra ndia xachiñu nuu Ndioxi ra kaꞌnu kuvi ndia, ra vaxi ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús nuu ndo, ña vaꞌa kaku ndo ―kachi ña.

18 Ra kuaꞌa ni kii xa ña saa, ra saa väꞌa ndikuni ra Pablo, ra saa ndikokuiin ra ra ndikaꞌan ra xiꞌin tachi ndivaꞌa ña ndikaa ini ña, kachi ra saa:

―Xiꞌin ndiee kivi Jesucristo xaꞌndia yu nuu kun, ra na kita kun ini ña ―kachi ra xiꞌin ña.

Saa ra ndikun kita ndixa va tachi kan ini ña.

19 Ra ta kundaa ini na xitoꞌo ñaꞌa kan, ña küvi ka sakanaa na xuꞌun xiꞌin ña, saa ra tiaa ni ndisaa na ra tiin na ra Pablo xiꞌin ra Silas ra saa ndakundiaka na ndia ndixaa na xiꞌin ndia nuu na chiñu, yeꞌe chiñu kaꞌnu. 20 Ra saa ndixaa na xiꞌin ndia nuu na chiñu, kachi na saa:

―Ndia yoꞌo, ra ndia judío va kuvi ndia, ra xaa ndia sakanitaꞌan ndia na ñuu, 21 ra sañaꞌa ndia na costumbre ña xaa, ra köo ndiayu yo kutuꞌva yo ña, ra sa yo ña, chi na romano va kuvi yo ―kachi na.

22 Saa ra ndisaa ni na ñuu xiꞌin ndia, ra saa xaꞌndia ndia juez kan, chiñu nuu ndia soldado ña na tava ndia tikoto ra Pablo xiꞌin ra Silas, ra kani na ndia xiꞌin itun. 23 Ra ta ndiꞌi kani na ndia, ra saa taan na ndia veꞌe kàà. Ra xaꞌndia na chiñu nuu ra ndiaa yeꞌe kaa ña na kondiaa vaꞌa ra ndia. 24 Ra saa ndakiꞌin ra ndia yeꞌe kaa kan ndia, ra ndixaꞌan ra taan ra ndia ndia kaꞌa veꞌe kàà nuu seꞌe vaꞌa, ra taan ra xaꞌa ndia ini itun ña vaꞌa na künu ndia.

25 Ra saa xaꞌa ndia kaꞌan ni ndia xiꞌin Ndioxi ra xita ndia, ra ndia ndia ñuꞌu veꞌe kaa kan va xini soꞌo. Ra ta xa kuaꞌan kusava ñuu, 26 saa ra tuꞌva xaꞌa va nditaan, ra iin ndiakua kisi ninu ña xaꞌa veꞌe kàà kan. Saa ra ndinuña ndiꞌi va yeꞌe kaa kan, ra ndikoyo tu kaa, ña nuꞌni ndaꞌa ndia ñuꞌu veꞌe kàà kan va. 27 Ra ta ndoto ra ndiaa yeꞌe kaa kan, ra saa ndixaꞌan ra xitoꞌni ra yeꞌe kaa kan ra xa ndinuña ndiꞌi va ña, ra saa tava ra ichi ra ña kaꞌni ra mii ra, saa chi vaꞌa xinu ndiꞌi va ndia ñuꞌu veꞌe kàà, káꞌán ra. 28 Ra saa nindaꞌyu ra Pablo, ra kachi ra saa xiꞌin ra:

―Xäꞌni kun mii kun chi ndee ndiꞌi va ndi ―kachi ra. 29 Ra saa nduku ra ndia yeꞌe kàà kan ñuꞌu, ra saa xinu ra ndikiꞌvi ra, ra ndakusiti ra nuu ra Pablo xiꞌin ra Silas, ra iin kisi ninu ña ra. 30 Ra saa taꞌva ra ndia veꞌe kàà, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Tata, ¿ni ke sa yu ra vaꞌa kaku yu? ―kachi ra.

31 Ra saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa xiꞌin ra:

―Na kandixa kun Tata yo Jesucristo ra kaku kun, ra saa tu na veꞌe va kun ―kachi ndia.

32 Ra saa ndakani ndia tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús nuu ra, ra xini tu soꞌo takundiꞌi na ndee veꞌe va ra. 33 Saa ra ndikun ñuu saa, ndukuiin ra ndakatia ra nuu takueꞌe ndia. Ra ta ndiꞌi, saa sakuchi ra Pablo ra, ra saa tu takundiꞌi na veꞌe va ra. 34 Ra saa ndakiꞌin ra ndia ndixaꞌan ndia xiꞌin ra veꞌe ra, ra taxi ra xixi ndia. Ra tiaa ni kusii ini tiaa kan, ra saa tu na veꞌe va ra xaꞌa ña kandixa na Ndioxi. 35 Ra ta ndituvi saa tiꞌvi ndia juez kan ndia kumisio kuaꞌan ndia kaꞌan ndia xiꞌin ra ndiaa yeꞌe kaa kan, ña na saña ra ra Pablo, xiꞌin ra Silas ña kuꞌun ndika ndia.

36 Ra saa ndikaꞌan ra ndiaa yeꞌe kaa kan xiꞌin ra Pablo xiꞌin ra Silas, kachi ra saa:

―Xa taxi ndia juez ndiayu ndaꞌa yu ña saña yu ndoꞌo, ña kan ke xa kuvi va kuꞌun ndo ndiꞌi ka ini ndo ―kachi ra.

37 Ra saa ndikaꞌan ra Pablo xiꞌin ndia kumisio ndia ndixaa kan, kachi ra saa:

―Nduꞌu, ra ndia ñuu Roma va kuvi ndi, ra kani ndo nduꞌu nuu chitu, ra ndixayükun ndo kuachi xiꞌin ndi, ra taan ndo nduꞌu veꞌe kàà. Ra vichin kuni ndo saña seꞌe ndo nduꞌu kuꞌun ndi. ¡Küꞌun ndi! Ndiakua na kixi mii ndia juez tava ndia nduꞌu, saa kuꞌun ndi ―kachi ra xiꞌin ndia.

38 Ra saa ndaxaa ndia kumisio kan ndatuꞌun ndia xiꞌin ndia juez kan, ra ta kundaa ini ndia juez kan, xaꞌa ra Pablo xiꞌin xaꞌa ra Silas ña kuu ndia ndia Roma, saa ra ndiyuꞌvi ni ndia. 39 Ra saa kee ndia ndixaꞌan ndia, ra ndixaꞌan ndia nduku ndia ña kaꞌnu ini nuu ra Pablo xiꞌin ra Silas, ra saa tava ndia ndia veꞌe kàà, ra xakundaꞌvi ndia nuu ndia ña na kee ndia kuꞌun ndia ñuu kan. 40 Ra ta kita ra Pablo xiꞌin ra Silas veꞌe kàà, ra saa ndakiꞌin ndia ndixaꞌan ndia veꞌe ña Lidia, ra ndikaꞌan ndia tuꞌun ndiee ni xiꞌin na ndikun Jesús na ndee kan, ra saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan chi Tesalónica va.

17

Kaꞌan ndoso ra Pablo ñuu Tesalónica

1 Ra saa ndiyaꞌa ndia chi ñuu Anfípolis, ra saa ndiyaꞌa tu ndia Apolonia va, ikan kee ndia ra iin saa ndixaa ndia ndia ñuu Tesalónica nuu iyoo iin veꞌe ñuꞌu na judío. 2 Ra saa ndixaꞌan ra Pablo veꞌe ñuꞌu na uni kii ña yunaꞌa na ndakindiee na, saa chi ndia ndia ka nuu kuaꞌan ra, ra xa saa yunaꞌa ra ^xa va ra, ra ndakani ra tuꞌun Ndioxi nuu na. 3 Ra mii tutu nuu vaxi tuꞌun Ndioxi ke xiniñuꞌu ra ña ndakani ra nuu na xaꞌa Cristo, ña xiniñuꞌu ndoꞌo ni ra, ra kaꞌni na ra, ra na yaꞌa uni kii ra ndatiaku ra, kachi ra. Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Mii Jesús ra kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin ndo yoꞌo, kuvi ra kuu Cristo ra tiꞌvi Ndioxi kixi sakaku yoo va ―kachi ra.

4 Ra kuaꞌa ni na griego na xa kandixa ndiayu Ndioxi kandixa Jesús, xiꞌin kuaꞌa ni na siꞌi na yoso tuꞌun ni, xiꞌin sava na judío, ra ndakutaꞌan na xiꞌin ra Pablo xiꞌin ra Silas. 5 Ra xaꞌa ña kandixa na kan, saa ra väꞌa ndikuni sava na judío, na ndikandïxa Jesús kuni na na, ra saa ndakaya na tiaa ndia xika sana, ndia väꞌa, ra chikaa yuꞌu na ndia ña ndakutaꞌan ndia xiꞌin na, ra sasaa na na ñuu, ra ndixaꞌan na ndikiꞌvi na veꞌe ra Jasón ndanduku na ra Pablo, xiꞌin ra Silas ña ndataxi na ndia ndaꞌa na ñuu kan kuni na. 6 Ndi su ndindanïꞌi vi na ra Pablo xiꞌin ra Silas, ra ndia ra Jasón va tiin kañuꞌu na kuaꞌan na, xiꞌin sava ka na ndikun Jesús, ra ndixaa na xiꞌin na nuu na chiñu ñuu kan, ra ndaꞌyu na, kachi na saa:

―Ra Pablo xiꞌin ra Silas, kuvi ndia xika sakaku kuachi ini saa ña yuuvi, ra vichin ra ndia yoꞌo va xaa ndia, 7 Ra ra Jasón kuvi ra iyoo kuachi, chi veꞌe ra yoꞌo ke xindee ndia. Ra takundiꞌi na yoꞌo, ra kuachi va ke kiꞌvi na xiꞌin ra chiñu César, saa chi kaꞌan na ña yoo inka rey, ra nani Jesús ―kachi na.

8 Ra ta xini soꞌo na ñuu xiꞌin na chiñu tuꞌun kan, saa ra tiaa ni ndisaa na. 9 Ra saa kindoo na chiñu kan xiꞌin ra Jasón xiꞌin na itaꞌan xiꞌin ra, ña na taxi na xuꞌun ndaꞌa na, ra saña na, ra tu na ndakiꞌin tuku na ra Pablo xiꞌin ra Silas saa ra ndakïꞌin ka na xuꞌun kan.

Xika ra Pablo xiꞌin ra Silas ñuu Berea

10 Ra saa ndakutaꞌan na ndikun Jesús, ra ndikun ñuu saa tiꞌvi na ra Pablo xiꞌin ra Silas kuaꞌan ndia chi ñuu Berea va. Ra ta ndixaa ndia ñuu kan, ra saa ndixaꞌan ndia veꞌe ñuꞌu na judío na ndee kan. 11 Ra na judío na ndee Berea kan, ra toꞌo ni ka va na kan nuu na judío na ndee ñuu Tesalónica, saa chi xiin va na kandixa na Jesús xiꞌin ndinuni nima na, ra iin takundiꞌi kii nanduku na ña sañaꞌa ra Pablo na nuu tutu nuu vaxi tuꞌun Ndioxi, a ndixa saa kachi ña. 12 Ra kuaꞌa ni na judío kan kandixa Jesús, xiꞌin kuaꞌa ni na griego, ta kuu na siꞌi na kuika ni, xiꞌin tiaa ndia kuika ni. 13 Ndi su ta kundaa ini na judío na ndee Tesalónica ña xika ra Pablo sañaꞌa tu ra tuꞌun Ndioxi ñuu Berea va, saa ra ndisaa ni na, ra ndakiꞌin na ndixaa na Berea ra chikaa yuꞌu tu na, na ñuu kan va ra xavaꞌa na kuachi xiꞌin ra Pablo. 14 Saa ra ndikun tava va na ndikun Jesús ra Pablo kuaꞌan ra chi yuꞌu mini, ra ra Silas xiꞌin ra Timoteo nindoo ñuu Berea va. 15 Ra ndia kuaꞌan xiꞌin ra Pablo ra ndia ñuu kaꞌnu Atenas va ndixaꞌan ndia ndiaka ndia ra. Ra ta nandiko ndia ndaxaa ndia ñuu Berea, ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin ra Silas xiꞌin ra Timoteo, ña numi ni na kuꞌun ndia ndakutaꞌan ndia xiꞌin ra Pablo ñuu Atenas.

Kaꞌan ndoso ra Pablo ñuu Atenas

16 Ra nani saa kuu ra Pablo ndiatu ra ña xaa ra Silas xiꞌin ra Timoteo, ra xini ra ña iyoo ni naꞌna iinii kuvi nuu yaꞌa kuaꞌan ra ñuu kan, saa ra väꞌa ndikuni vi ra. 17 Ra saa ndixaꞌan ra veꞌe ñuꞌu ndatuꞌun ra xiꞌin na judío, xiꞌin na inka na xa kandixa Ndioxi, ra iin takundiꞌi kii ndatuꞌun tu ra xiꞌin na ndakutaꞌan ra xiꞌin nuu yaꞌvi va. 18 Ra ta xini soꞌo sava tiaa ndia ndichi ndia sakuaꞌa nuu na nani epicúreo, xiꞌin ndia sakuaꞌa nuu na nani estoico, tuꞌun Ndioxi, ra saa ndikaꞌan sava ndia, kachi ndia saa xaꞌa ra Pablo:

―¿Ni ke kaꞌan ni tiaa ra sandaꞌvi yuvi kaa? ―kachi ndia.

Ra sava tu ndia ndikaꞌan, kachi suꞌva va:

―¿Vaꞌa xaꞌa takundiꞌi ndioxi ña iyoo inka ñuu xika va ke kaꞌan ni ra? ―kachi ndia.

Ra xaꞌa ña ndatiaku yuvi, xiꞌin xaꞌa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús ke ndakani ra Pablo, ña kan ke kachi ndia saa. 19 Ra saa ndakundiaka na ra Pablo kuaꞌan ra xiꞌin na iin nuu nani Areópago, saa chi ikan kuu nuu yunaꞌa na xikuaꞌa kan ndakutaꞌan va na, ra saa ndindakatuꞌun na ra, kachi na saa:

―¿A kuvi kundaa ini ndi xaꞌa ña xaa ña kaꞌan kun xaꞌa? 20 Saa chi xïni ndi ni ñaꞌa ke kaꞌan kun xaꞌa, ra ña kan ke kuni ndi kundaa ini ndi ni ke kuni kachi ña ―kachi na xiꞌin ra.

21 Saa chi takundiꞌi mii na ñuu Atenas xiꞌin na kee inka ñuu ra ndee na suvi ñuu kan, ra niña ña xaa ke kuni na kuni soꞌo na, ra niña ña xaa tu kuni na ndatuꞌun va na.

22 Ra saa ndakundichi ra Pablo maꞌñu na, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Ndoꞌo, na ñuu Atenas, xitoꞌni yu ra tiaa ni xatoꞌo ndioxi ndo, ra xa vii ni ndo xiꞌin ña. 23 Saa chi ta ndiyaꞌa yu xitoꞌni yu nuu ndasakaꞌnu ndo ndioxi ndo, ra xini tu yu iin nuu ndikaꞌyu tuꞌun kachi ña saa: “NDIOXI RA XÏNI YO”, kachi ña. Ra na kundaa ini ndo, chi xaꞌa Ndioxi ra xïni ndo kan ra ndasakaꞌnu ndo ra ke kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin.

24 ’Ra ra kan kuvi Ndioxi ra xavaꞌa ña yuuvi yoꞌo, xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña. Ra kandüꞌu ra ini iin veꞌe ñuꞌu ña xavaꞌa na yuuvi, saa chi ra kan kuvi ra xaꞌndia chiñu ndivi, ra saa tu nuu ñuꞌu va. 25 Ra nii xiniñüꞌu tu ra ña chindiee taꞌan na xiꞌin va ra, saa chi mii ra kuvi ra taxi ña tiaku yo, xiꞌin tachi, xiꞌin takundiꞌi ka ñaꞌa ña xamani nuu yo.

26 ’Ra iin va tiaa kuvi ra xavaꞌa ra, ra ra indaa kan ku ra xiniñuꞌu ra ña ndasa kuaꞌa ra takundiꞌi nuu yuvi va, ña vaꞌa na kundee na takundiꞌi nuu ñuꞌu, ra chindee ra na nuu kuni mii va ra, ra taxi tu ra kutiaku na kuiya ña kuni mii va ra. 27 Ra ña xa ra takundiꞌi ña yoꞌo, ra ña kuni ra ña na nanduku va na ra ke, ra vaꞌa ni kuee kuee va na kaka kuaa ndaꞌa na, ra ndaniꞌi va na ra, saa chi kuëe iin kani ra, chi íin yachin va ra xiꞌin ta iin iin yo. 28 Ra mii ra kuvi ra taxi ña tiaku yo, ra taxi ra kanda yo xika yo, ña vaꞌa kuu yo yuvi ndee yo. Ra xa xini ndo chi ña ndikaꞌan ndia taꞌan ndo ndia tiaa tuꞌun nduvi ta yachi ra “Ndiseꞌe Ndioxi kuu tu yoo va”, kachi ndia. 29 Ra tu ndiseꞌe Ndioxi kuvi ndo, saa ra küvi vi kani ini ndo xaꞌa Ndioxi ña kuu ra oro, a plata a ndia ka tu yuu ña ndaku ini mii na yuuvi xavaꞌa va na. 30 Xinaꞌa ra xa ndiee ni va ini Ndioxi xaꞌa kuachi na xii xikua yo. Ndi su vichin ra ña kuni Ndioxi ke na nandiko ini takundiꞌi va yuvi na ndee iinii saa ña yuuvi ra kandixa na ra, ra kaku na. 31 Saa chi xa chituni va Ndioxi iin kii ña sayukun ra kuachi xiꞌin takundiꞌi yuvi, ra ndaku ni va sayukun ra ña, ra tiaa ra ndikaxin ra kuvi ra kuniñuꞌu ra ña sayukun ra ña. Ra xiꞌin ña xa sandatiaku Ndioxi tiaa kan ke xa ndañaꞌa va ra ra nuu takundiꞌi yuvi, ña kuu ra Jesús ―kachi ra Pablo xiꞌin na.

32 Ra ta xini soꞌo na ña ndikaꞌan ra Pablo xaꞌa ña ndatiaku na ndii, ra saa xaꞌa sava na xasiki na ra, ra saa ndikaꞌan tu sava na, kachi na saa:

―Inka ichi saa kuni soꞌo ndi xaꞌa ña kaꞌan kun xaan ―kachi na xiꞌin ra.

33 Ra saa ndakoo ra Pablo na, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra. 34 Ndi su sava na, ra kandixa va na ra, ra ndakutaꞌan na xiꞌin ra. Ra iin ra yutaꞌan xiꞌin na kandixa kan nani Dionisio, ra ra kuchee xiꞌin na nuu nani Areópago kan kuvi ra, ra kandixa tu ñaꞌa ña nani Dámaris va, xiꞌin kuaꞌa ni ka na.

18

Xini taꞌan ra Pablo xiꞌin ra Aquila xiꞌin ña Priscila

1 Ra ta ndiꞌi, saa kee ra Pablo ñuu Atenas, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi ñuu Corinto. 2 Ra ikan ndakutaꞌan ra xiꞌin iin ra judío, ra kandixa Jesús, ra nani Aquilas, ra ra ñuu Ponto kuvi ra. Ra ra sakan xaa va kuvi ra Aquilas kan xiꞌin ña Priscila yasiꞌi ra ñuu Corinto, saa chi ra rey César Claudio kuvi ra xaꞌndia chiñu ña kee takundiꞌi na judío na ndee ñuu Roma. Ña kan va ke vaꞌa ndakutaꞌan ra Pablo xiꞌin na. 3 Ra ikan ndixiyo ra Pablo xachiñu ra xiꞌin va na, saa chi inuu chiñu xini va na, saa chi veꞌe tikoto vali ke xavaꞌa na kan, ra saa tu ra Pablo va. 4 Ra iin takundiꞌi kii ña ndakindiee na ndixaꞌan ra Pablo veꞌe ñuꞌu na judío, ña ndatuꞌun ra tuꞌun Ndioxi xiꞌin mii na judío, ra saa tu na küu judío va, xaꞌa ña kuni ra ña saxinu ra ini na.

5 Ra ta kee ra Silas xiꞌin ra Timoteo chi Macedonia ndixaa ndia ñuu Corinto ña ndakutaꞌan ndia xiꞌin ra Pablo, saa ra ndiee ni ka va ndachikaa ra ndiee ña ndatuꞌun ra tuꞌun Ndioxi xiꞌin yuvi, saa chi xa ndia kan va chindiee taꞌan xiꞌin ra ña xa ndia inka chiñu, ra iin kaxi kaxi va ndikaꞌan ra xiꞌin na judío ña kuu Jesús, ra ndiatu na xaa sakaku ñaꞌa. 6 Ndi su na judío kan, ra ndikandïxa vaꞌa vi na ra Pablo chi na ndikañaꞌa va kuvi na xiꞌin ra. Ra saa ndakisi ra Pablo yaka tikoto ra nuu na ña kuꞌun ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Vichin, ra xa mii va ndo ndiso xiꞌin ña tiaku ndo; ra köo ka kuachi kuu yuꞌu, chi xa ndatuꞌun va yu xiꞌin ndo, ra ndixïn ndo kandixa ndo. Ra vichin kuꞌun yu ndatuꞌun yu xiꞌin na küu judío va ―kachi ra xiꞌin na.

7 Ra ta kita ra veꞌe ñuꞌu kan, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra veꞌe iin tiaa ra nani Justo va, ra ra ndikun Ndioxi kuvi tiaa kan, ra yachin sata veꞌe ñuꞌu kan va kanduꞌu ra. 8 Ra tiaa ra nani Crispo, ra inuu nuu na veꞌe ñuꞌu, xiꞌin na veꞌe ra, ra kandixa va na Jesús. Ra kuaꞌa ni tu mii va na ñuu Corinto kan va kandixa Jesús ña xini soꞌo na ña ndakani ra Pablo, ra chichi na. 9 Ra saa kuu, ra iin ñuú, satuvi Jesús nuu ra Pablo, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi kun; chi na ndakundiee va kun, ña kaꞌan ndoso kun, ra na kutäxin yuꞌu kun. 10 Saa chi íin va yu xiꞌin kun, ra ndia nii na kuchüun tandiaa ndaꞌa yoꞌo, ña sa na ña väꞌa xiꞌin kun, ra na kundaa ini kun, chi iyoo kuaꞌa ni va na kuu kuenda yu ñuu chee yoꞌo ―kachi ra xiꞌin ra.

11 Ra xaꞌa ña kan ke kindoo ra Pablo ndixiyo ra ñuu Corinto iin kuiya sava, ña sañaꞌa ra na tuꞌun Ndioxi.

12 Ra ta kuu ra Galión ra chiñu chee nuu iinii saa Acaya, ra saa ndakutaꞌan na judío ra ndukuiin na kuachi xiꞌin ra Pablo. Ra ndakundiaka na ra ndixaꞌan na xiꞌin ra nuu na chiñu. 13 Ra ndikaꞌan na xiꞌin ra chiñu Galión kan, kachi na saa:

―Tiaa yoꞌo kuvi ra xika kaꞌan xiꞌin yuvi, ra saxinu ra ini na, ña na ndasakaꞌnu na Ndioxi, inka kuꞌva nuu ña käꞌan ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ―kachi na.

14 Ra ta xa ndakoo nduvi ra Pablo ña ndakuiin ra xaꞌa ra nuu na, saa ra xa ndikaꞌan va ra Galión kan xiꞌin na judío kan, kachi ra saa:

―Tu kuachi ndiee ña kuvi sayukun yu kuvi ña, saa ra tiaa va soꞌo yu ña kaꞌan ndo. 15 Ndi su süvi ña chi xaꞌa tuꞌun, xiꞌin xaꞌa ndiayu mii va ndo kuvi ña, ra na sayukun mii va ndo ña, saa chi küni yu sayukun yu kuachi xaꞌa ña ñaa xiꞌin ndo ―kachi ra.

16 Saa ra tava ra na keꞌe va. 17 Ra nuu ra Galión kan saa ndikun tiin takundiꞌi va na ra Sóstenes, ra kuchee nuu veꞌe ñuꞌu na judío, ra xaꞌa kani na ra, ndi su nindäa ra Galión kan ña kuu vi na.

Nandiko ra Pablo ñuu Antioquía

18 Ra naꞌa ka va kuachi ra Pablo ñuu Corinto kan. Ra ta xa ndinumi kuꞌun ra chi Siria, ra saa xaꞌa ra nindiayu taꞌan ra xiꞌin na ndikun Jesús na ndee ñuu Corinto kan. Ra te ndiꞌi ra saa ndakutaꞌan ra xiꞌin ra Aquilas kuaꞌan ndia, ra kuaꞌan tu ña Priscila yasiꞌi va ra Aquilas kan xiꞌin ndia, ra te ndixaa na ñuu Cencrea, ra ikan ndixatia tieꞌe va ra Pablo xini ra, ña saxinu ra nuu iin ña kindoo ra xiꞌin Ndioxi. Ndia saa ra nandaa na ini itun xika nuu mini, ra ndakiꞌin na kuaꞌan na chi Siria va. 19 Ra saa ndixaa na ñuu Éfeso, ra ikan kuu nuu ndoo va ra Aquilas xiꞌin ña Priscila yasiꞌi ra kundee na. Ra saa ndixaꞌan ra Pablo veꞌe ñuꞌu na judío na ndee ñuu Éfeso kan ña ndakani ra tuꞌun Ndioxi nuu na. 20 Ra saa xaku ndaꞌvi na veꞌe ñuꞌu kan nuu ra, ña na kuachi ka ra xiꞌin na ndi su ndixïin vi ra. 21 Ra saa nindiayu taꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Xiniñuꞌu kuꞌun va yu ñuu Jerusalén ña ndasakaꞌnu yu viko ña vaxi, ndi su tu Ndioxi kuni, ra nandiko tuku va yu, kuni yu ndoꞌo ―kachi ra xiꞌin na.

Ra saa nandaa ra Pablo ini itun xika nuu mini ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi ñuu Cesarea va. 22 Ra ta ndixaa ra ñuu Cesarea, ra saa ndakiꞌin ra ndixaꞌan ra ñuu Jerusalén ña ndikaꞌan ndioxi ra xiꞌin na ndikun Jesús ndee kan, ra ta ndiꞌi, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi ñuu Antioquía. 23 Ra ikan kuachi ra loꞌo, ra ta ndiꞌi saa ndakiꞌin tuku ra ndixaꞌan ra ñuu ña ndoꞌni chi Galacia xiꞌin Frigia, ña ndikaꞌan ra tuꞌun ndiee ini xiꞌin na ndikun Jesús ndee kan.

Kaꞌan ndoso ra Apolos tuꞌun Ndioxi ñuu Éfeso

24 Ra nani saa kuu ra Pablo xika ra inka xiyo. Ra saa ndixaa iin ra judío ra nani Apolos ñuu Éfeso, ra ra ñuu Alejandría kuvi ra. Ra ndichi ni ra chi vaꞌa ni ndakani ra tuꞌun Ndioxi nuu yuvi, ra xini ni tu ra xiꞌin tutu nuu vaxi tuꞌun Ndioxi va. 25 Saa chi ra sakuaꞌa vaꞌa va kuvi ra ichi Ndioxi, ra ndinuni ka vi ini ra ndakani ra tuꞌun Ndioxi, ra iin kaxi kaxi va sañaꞌa ra na xaꞌa Jesús, ra xaꞌa ña chichi na, ra takua xaꞌa ña sakuchi ra Juan yuvi va ke xini ra. 26 Ra saa ndikiꞌvi ra veꞌe ñuꞌu na judío, ra xaꞌa ra ndakani ra nuu na xiꞌin takundiꞌi ndiee ra; ra ta xini soꞌo ra Aquila xiꞌin ña Priscila ña ndaku ni kaꞌan ra, ra saa kana na ra nuu köo yuvi, ra saa sañaꞌa ikun vaꞌa ka na ra xaꞌa ichi Ndioxi. 27 Ra saa chikaa ini ra Apolos kuꞌun ra chi Acaya, ra chikaa tu na ndikun ichi Jesús, na ndee ñuu Éfeso va ndiee xiꞌin ra ña na kuꞌun ra. Ra saa tiaa na iin tutu kuaꞌan xiꞌin ra taxi ra ndaꞌa na ndikun Jesús ndee chi Acaya, ña vaꞌa na ndakiꞌin mani na ra. Ra ta ndixaa ra Apolos chi Acaya kan, ra chindiee taꞌan ni va ra xiꞌin na kandixa Jesús ndee kan. 28 Saa chi kaxi ni va ndakani ra tuꞌun Ndioxi nuu na judío ndee kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na ña väꞌa iyoo na, ra ndia nii tuꞌun ndikuchüun na ndakuiin na yuꞌu ra, saa chi niña mii tuꞌun Ndioxi va xiniñuꞌu ra ña ndakani ra nuu na xaꞌa Jesús, ña kuu ra ra tiꞌvi Ndioxi kixi sakaku yuvi.

19

Kaꞌan ndoso ra Pablo ñuu Éfeso

1 Ra nani saa kuu ra Apolos xika ra ñuu Corinto, ra ra Pablo tu xika niꞌni chi ñuu ña ndoꞌni chi iku va, ra iin saa kuu ra saa ndixaa ra ndia ñuu Éfeso va, ra ikan ndakutaꞌan ra xiꞌin sava ka ndia ndikun Jesús. 2 Ra nindakatuꞌun ra ndia, kachi ra saa:

―¿A xa ndakiꞌin ndo Tachi Yii ta kandixa ndo Jesús? ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ndia, kachi ndia saa:

―Kundäa tu ini mii vi ndi ni ñaꞌa kuu Tachi Yii ―kachi ndia.

3 Ra saa nindakatuꞌun ra ndia, kachi ra saa:

―¿Ndia ndiayu ke chichi ndo xiꞌin? ―kachi ra.

Saa ndakuiin ndia kachi ndia saa:

―Xiꞌin ndiayu ña sañaꞌa ra Juan va ke chichi ndi ―kachi ndia.

4 Ra saa ndikaꞌan ra Pablo, kachi ra saa xiꞌin ndia:

―Ña ndixa va ke sakuchi ra Juan yuvi na xiin nandiko ini na xaꞌa kuachi, ra ndikaꞌan tu ra xiꞌin na ña na kandixa na ra ndikun vaxi sata va ra, ra ra ndikun vaxi kan, kuvi ra kuu Jesús, ra kixi sakaku na yuuvi yoꞌo va ―kachi Pablo xiꞌin ndia.

5 Ra ta ndiꞌi xini soꞌo ndia ña ndikaꞌan ra Pablo, ra saa chichi ndia xiꞌin ndiayu ña kuu mii Jesús, ña kandixa ndia ra ña sakaku ñaꞌa ra. 6 Ra saa chinduꞌu ra Pablo ndaꞌa ra sata ndia, saa ra ndixinu va Tachi Yii sata ndia, ra saa xaꞌa ndia ndikaꞌan ndia inka nuu tuꞌun ña xïni ndia, ra ndikaꞌan tu ndia tuꞌun ña taxi Ndioxi ndaꞌa va ndia. 7 Ra kuꞌva uxi uvi tiaa kuvi ndia ndoꞌo saa kan.

8 Ra uni yoo ke ndixika ra Pablo veꞌe ñuꞌu na judío kan, ña ndikaꞌan ndoso ra tuꞌun Ndioxi nuu na xiꞌin takundiꞌi ndiee ra, ña kuni ra saxinu ra ini na ña na kandixa na xaꞌa ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. 9 Ndi su ndixïin vi sava na ña kandixa na, chi na ndiee ka ndundaku ini va kuvi na, ra nuu chitu yuvi kan saa xaꞌa na ndikañaꞌa na xaꞌa va tuꞌun Ndioxi. Ndia saa ra kuxiyo ra Pablo nuu va na, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra xiꞌin iin tiꞌvi na xa kandixa Jesús, iin veꞌe nuu sakuaꞌa va na, ra kuenda iin tiaa ra nani Tirano kuvi ña, ra ikan ndakani ra tuꞌun Ndioxi nuu na iin takundiꞌi kii. 10 Ra uvi kuiya ka xikanduꞌu ra Pablo ñuu Éfeso, ra ndixika ra ndakani ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesús nuu takundiꞌi yuvi na ndee chi Asia kan; ra nii judío kuvi na, ra nii süvi va na ndi su xini soꞌo takundiꞌi va na. 11 Ra mii va Ndioxi kuvi ra xiniñuꞌu ra Pablo ña vaꞌa xa ra ña xituꞌun, 12 Saa chi ndia ndia ka va tikoto ña nditiandiaa ra Pablo, ra ^ndakiꞌin na ña kuaꞌan ña xiꞌin na, ra chinduꞌu na ña sata na xiꞌi, ra nduvaꞌa va na, ra ta chinduꞌu tu na ña sata na ñuꞌu tachi ndivaꞌa ini, ra kee tu tachi ndivaꞌa ini na kan va.

13 Ra saa kuni tu sava ndia judío ndia ndixika niꞌni ña tava tachi ndivaꞌa ini yuvi, ña kuniñuꞌu ndia kivi Jesús ña tava ka ndia tachi ndivaꞌa ini yuvi, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin tachi ndivaꞌa kan, kachi ndia saa:

―Xiꞌin ndiee Jesús, ra kaꞌan ndoso ra Pablo xaꞌa ke xaꞌndia ndi chiñu nuu ndo, ña na kee ndo ―kachi ndia.

14 Ra uxa tiaa kuvi ndia xa saa kan, ra seꞌe ra Esceva, ra xaꞌndia chiñu nuu ndia sutu kuvi ndia. 15 Ra saa kuu ndia xika ndia, saa ra ndikaꞌan va tachi ndivaꞌa kan xiꞌin ndia, kachi ña saa:

―Xini va yu Jesús, ra xini tu yu yoo kuvi ra Pablo va; ndi su, ¿yoo kuvi ndoꞌo tu? ―kachi ña.

16 Ra saa ndukuiin tiaa ra tiin tachi ndivaꞌa kan kanitaꞌan ra xiꞌin ndia, ra kuchuun ra kanitaꞌan ra xiꞌin takundiꞌi va ndia, ra satakueꞌe ndiꞌi ra ndia, ra nii ndikundiëe ndia xiꞌin ra, ra saa kee ndia veꞌe kan xinu ndia kuaꞌan ndia, ra iin saa iin yala ndia, ra iin takueꞌe ndiꞌi ndia xa ra. 17 Ra kundaa ini takundiꞌi va na ndee ñuu Éfeso, na kuu judío xiꞌin na küu judío xaꞌa ña ndoꞌo ndia kan, saa ra ndiyuꞌvi ka vi na, ra saa xaꞌa na xatoꞌo ni ka va na kivi Jesús.

18 Ra kuaꞌa ni tu na xa kandixa Jesús va nandiko ini, ra xaꞌa na ndinaꞌma na kuachi na nuu chitu yuvi. 19 Ra kuaꞌa ni tu na täan ndakoo ña saka va nandiko ini, ra ndixaꞌan na ndiaka na tutu ña xiniñuꞌu na ña ndixixi ña nuu chitu yuvi. Ra kuꞌva uvi xiko uxi mil xuꞌun ña plata ke kuu yaꞌvi takundiꞌi tutu ña ndixixi kan. 20 Saa ra iin vichin vichin va ndukuaꞌa yuvi na ndakundikun Jesús, ra tiaa ni tu ndundaku ini va na xiꞌin ndiee tuꞌun ra.

21 Saa kuu, ra ndiyaꞌa ndiaꞌvi kii, ra saa ndakani ini ra Pablo ña kuꞌun ra kotoꞌni ra na ndee ñuu ña ndikun ndia chi Macedonia ra saa tu ñuu ña ndikun ndia chi Acaya va, ra iin saa kuꞌun ra ndia chi Jerusalén va, ra te na ndiꞌi ra saa kuꞌun tu ra ñuu Roma va, ndakani ini ra. 22 Ra saa tiꞌvi ra uvi ndia xachiñu xiꞌin ra kuaꞌan ndia chi Macedonia, ra iin ra nani Timoteo, ra iin ra nani Erasto; ra mii ra Pablo tu nindoo ñaꞌa chi Asia va.

Kuachi ña kuu ñuu Éfeso

23 Ra saa kuu ra Pablo iin ka ra ñuu Éfeso, saa ra ndukuiin va kuachi xiꞌin na kandixa Jesús. 24 Ra tiaa ra nani Demetrio kuvi ra ndukuiin xiꞌin kuachi kan, saa chi xiꞌin yuu ña nani plata ke xachiñu ra ña xavaꞌa ra naꞌna vali veꞌe ñuꞌu ndioxi ndii ña nani Diana, ra xiꞌin chiñu kan ke xakanaa ni tu na xachiñu xiꞌin va ra xuꞌun. 25 Ra ra kan kuvi ra ndachutaꞌan takundiꞌi tiaa ndia xachiñu chiñu kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ndia taꞌan yo, kundaa ini ndo chi chiñu ke xaa yo ña vaꞌa niꞌi yo xuꞌun. 26 Ndi su vichin ra xa kundaa va ini ndo, ra a xa ^xini va tu ndo iin tiaa ra nani Pablo, ña xika ra kaꞌan ndoso ra, kachi ra saa, “Ndioxi ña xavaꞌa ndaꞌa na yuuvi yoꞌo ra süvi ndioxi kuvi ña”, kachi ra, ra xa kuaꞌa ni va yuvi saxinu ra ini, ra süvi takua ñuu Éfeso yoꞌo ke xika ra, chi xa iin takundiꞌi va ñuu ña ndikun ndiaa Asia ke xika ra sañaꞌa ra na. 27 Ra ña ^xa ra yoꞌo suꞌva, ra iyo ni va ndiꞌi xaꞌa chiñu yo, ra ndiꞌi tu xaꞌa ña yoso tuꞌun ni veꞌe ñuꞌu ndioxi yo, Diana va, ra kañüꞌu ka na ña. Chi vichin ra iin takundiꞌi va ñuu ña ndikun ndiaa Asia ke kañuꞌu na ña, ra saa tu na ndee iinii saa kuvi ña yuuvi va ―kachi ra.

28 Ra ta xini soꞌo ndia ña ndikaꞌan tiaa kan, saa ra tiaa ni ndisaa ndia, ra saa xaꞌa ndia ndaꞌyu ndia, kachi ndia saa:

―¡Ña kaꞌnu ni kuvi siꞌi yo Diana, chi ña kan kuvi ndioxi yoo na ñuu Éfeso! ―kachi ndia. 29 Saa ra iin xaꞌa kaña takundiꞌi va na ñuu Éfeso kan, ra saa kee sava na ndixaꞌan na tiin na ra Gayo xiꞌin ra Aristarco, ra ndia kee xiꞌin ra Pablo chi Macedonia kuvi ndia kan, ra saa iin kañuꞌu nduxa na ndia kuaꞌan ndia xiꞌin na, chi maꞌñu ñuu, nuu xa yunaꞌa na ñuu kan ndakutaꞌan na. 30 Saa ra kuni tu ra Pablo va kuꞌun ra kaꞌan ra xiꞌin yuvi kan, ndi su nditäxi vi na itaꞌan xiꞌin ra, na xa ndikun Jesús, ña kuꞌun ra. 31 Ra saa xa tu ndia chiñu ndia itaꞌan xiꞌin ra Pablo ndia ndee mii ñuu Éfeso va, saa chi tiꞌvi tu ndia kan va chiñu ndixaꞌan nuu ra, ña na küꞌun ra nuu yuvi kan. 32 Ndi su yuvi na ndakaya ndixaa nuu ^ndakutaꞌan na ñuu kan, ra iin sana suꞌva va ini na, saa chi xa siin xa siin ndikaꞌan iin iin va na, ra kuaꞌa ni tu na ndixaa kan, ra ndia nii kundäa ini na nichuun ke ndixaa vi na. 33 Ra saa ndikaꞌan sava na judío na ndixaa ndita kan xiꞌin ra Alejandro ra kuu judío taꞌan na, ña na yaꞌa ra chi nuu, ra ndakani ra nuu na ñuu; ra saa ndiyaꞌa ra, ra ndoniꞌi ra ndaꞌa ra nuu na ña na kutaxin yuꞌu na, ra vaꞌa kaꞌan ra xaꞌa na taꞌan ra xiꞌin na ñuu kan kuni ra. 34 Ndi su ta ndakuni na ra ña kuu ra judío, ra saa xaꞌa nindaꞌyu na kuꞌva uvi hora, ra kachi na saa:

―¡Ña kaꞌnu ni kuvi siꞌi yo Diana, chi ña kan kuvi ndioxi yoo na ñuu Éfeso! ―kachi na.

35 Ra saa ndikaꞌan iin ra chiñu nuu na ñuu ra tiaa tutu, xiꞌin na ña na kutaxin yuꞌu na, ra ta kutaxin yuꞌu na, ra saa ndikaꞌan ra kachi ra saa xiꞌin na:

―Na taꞌan yo ñuu Éfeso, xa kundaa ini takundiꞌi va na yuuvi ña kuu ñuu yo, ñuu ña ndiaa veꞌe ñuꞌu siꞌi yo Diana, ra kundaa tu ini na xaꞌa naꞌna ña, ña kee ña ndivi, ra ndakava ña nuu ñuꞌu va. 36 Ra ndia nii na küvi kaꞌan ña xïni xaꞌa ña, ña kan ke na koo yaa va ndo, ra ndia nii ña xä ndo, tu täan kiꞌin vaꞌa xini ndo xaꞌa ña. 37 Saa chi tiaa ndia ndiaka ndo xaa ndo yoꞌo, ra täan ndaa yuꞌu ndia ndioxi yo Diana, ra ni xaꞌa veꞌe ñuꞌu ña täan kaꞌan kiꞌvi va tu ndia. 38 Ra tu ra Demetrio, xiꞌin ndia xachiñu xiꞌin va ra, kuvi ndia kuni taxi kuachi xaꞌa ndia iin yuvi, saa ra na kuꞌun ndia nuu na tiin kuachi va, saa chi xa chiñu va na kan ke, ña sayukun na kuachi xiꞌin ndia. 39 Ndi su tu inka va kuvi ña kuni ndo kaꞌan ndo xaꞌa, saa ra ta xa ndee kuiti takundiꞌi na chiñu ñuu ke na kaꞌan ndo xaꞌa ña. 40 Saa chi iyo ni taxi na kuachi xaꞌa yo ña kanitaꞌan yo xiꞌin ra chiñu ñuu Roma. Ra tu na ndakatuꞌun na chiñu kan yoo xaꞌa ña sakaña ndo vichin, ra nii nïꞌi tu mii yo ni ke kachi yo xiꞌin vi na ―kachi ra.

41 Ra ta ndiꞌi ndikaꞌan ra tuꞌun kan xiꞌin na, ndia saa ra sandiꞌi ra nuu va na.

20

Kuaꞌan ra Pablo chi Macedonia ra saa tu chi Grecia va

1 Ra te xikutuvi kuachi kan, ra saa ndakana ra Pablo takundiꞌi na ndikun Jesús, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na ña na chikaa ni ka na ndiee ña kundikun na Jesús. Ndia saa ra nindiayu taꞌan ra xiꞌin na, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi Macedonia va. 2 Ra te ndixaa ra kan, ra saa ndixika niꞌni ra, ta ñuu ta ñuu ña ndoꞌni chi Macedonia kan, ra ndikaꞌan ni tu ra xiꞌin na ndikun Jesús na ndee kan va, ña na chikaa ni ka na ndiee ña kundikun na Jesús, ra te ndiꞌi, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi Grecia va. 3 Ra ta ndixaa ra Grecia kan, ra ikan ku nuu xikanduꞌu ra uni yoo. Ra te xa numi ndaa ra ini itun xika nuu mini ña kuꞌun ra chi Siria, saa ra kundaa va ini ra ña kuni na judío sandiꞌi na xaꞌa ra. Ra xaꞌa ña kan ke, vaꞌa ka chikaa ini ra ña nandiko ra chi Macedonia iin taꞌan ichi nuu ndixaꞌan va ra. 4 Ra suꞌva ke nani ndia yutaꞌan kuaꞌan xiꞌin ra Pablo chi Macedonia: iin ra nani Sópater, ra ra ñuu Berea kuvi ra, ra iin ra nani Aristarco, ra inka ra nani Segundo, ra ndia ñuu Tesalónica kuvi ndia kan, ra iin ra nani Gayo, ra ra ñuu Derbe kuvi ra kan, ra iin ra nani Timoteo, ra iin ra nani Tíquico, ra iin ra nani Trófimo, ra ndia kee chi Asia kuvi ndia kan. 5 Ra ta ndixaa ndi ñuu Filipos, ra ikan kuu nuu ndakunuu va ndia sava kan kuaꞌan ndia chi ñuu Troas. 6 Ndi su nduꞌu tu nindoo ñuu Filipos va, ra ndia ta ndiꞌi viko ña xixi na xita ña köo ndavi xiꞌin, ra saa vi ke nandaa ndi ini itun tun xika nuu mini ña ndakiꞌin ndi kuaꞌan ndi sata ndia, ra uꞌun vi kii ndixika ndi, ra saa vi ndixaa ndi ñuu Troas kan ña ndakutaꞌan ndi xiꞌin ndia, ra uxa kii kuachi ndi ñuu kan.

Indiayu taꞌan ra Pablo xiꞌin na ñuu Troas

7 Ra xikuaa kii sábado, hora ña kiꞌin xaꞌa kii domingo nuu na judío ke, ndakutaꞌan ndi xiꞌin na ñani yo, na ndikun Jesús ñuu Troas kan, ña kuxi ndi xita ña ndakaꞌan ndi xaꞌa Tata yo Jesús, ra saa xaꞌa ra Pablo ndakani ra nuu na, ra ndakani ra saa kuu ña sava ñuu va, saa chi inka kii tuvi ke xa kana ra kuꞌun ra inka ñuu va. 8 Ra veꞌe chee sukun ña ndiso taꞌan va kuvi veꞌe nuu ndakutaꞌan ndi xindee ndi, ra tiaa ni kuaꞌa ñuꞌu tuun ini ña. 9 Ra saa ndaa iin ra itia ra nani Eutico ndakunduꞌu ra ndana veꞌe kan. Ra nduꞌu ra saa xaꞌa kuni kusun va ra, saa chi kunaꞌa ni va ndakani ra Pablo nuu na. Ra nduꞌu ra saa ndikixi vaꞌa va ra, ra saa kenuu ra ndana veꞌe toto ña uni kan ndakava ra ndia xaꞌa veꞌe ni̱nu̱ va. Ra ta ndixaꞌan na ndoniꞌi na ra, saa ra xa ndixiꞌi vaꞌa va ra. 10 Saa ra nuu tu ra Pablo va ndixaa ra nuu kanduꞌu ra loꞌo kan, ra saa ndakusiti ra ña ndanumi ndiaa ra ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi ndo, chi tiaku va ra ―kachi ra.

11 Ra te ndiꞌi saa nandaa tuku va ra Pablo nandiꞌvi ra ini veꞌe kan, ra saa taꞌvi ra xita taxi ra ndaꞌa na ndee xiꞌin ra xixi na, ña ndakaꞌan na xaꞌa Tata yo Jesús, ra saa xixi ka tu na xa ta kuꞌva yunaꞌa va na. Ra te ndiꞌi saa ndakani ka ra Pablo nuu na iin saa ndia ndituvi va, ndia saa ra ndakiꞌin ra kuaꞌan va ra. 12 Ra ra loꞌo ra ndakava kan, ra ndia nii loꞌo kuëe nindoꞌo ra, ra saa ndakutaꞌan ra xiꞌin na taꞌan ra kuanuꞌu ra veꞌe va ra, ra kusii ka vi ini na, ra saa tu na sava kan va.

Kee ra Pablo ñuu Troas ra kuaꞌan ra chi ñuu Mileto

13 Ra ta xa kee ndi ñuu Troas kan kuꞌun ndi, ra saa ndikataꞌan ra Pablo xiꞌin ndi, ña kindoo ini ra kuꞌun ra chi ñuꞌu va, ra iin saa xaa ra ndia ñuu Asón, ra nduꞌu tu, kuꞌun xiꞌin itun tu xika nuu mini va, ra ndia ñuu Asón kan vi ke kundiatu ndi ndakiꞌin ndi ra, kachi ra xiꞌin ndi. 14 Ra te xa ndixaa ra Pablo ndakutaꞌan ra xiꞌin ndi ñuu Asón kan, saa ra ikan nandaa takundiꞌi ndi itun tu xika nuu mini, ra iin saa ndixaa ndi ndia ñuu Mitilene va. 15 Ra inka kii ndituvi nandaa tuku ndi itun xika nuu mini ra ndakiꞌin ndi kuaꞌan ndi, ra iin saa ndixaa ndi ndia yachin nuu ndikaa ñuꞌu loꞌo ña ndikaa niꞌni nuu mini ña nani Quío va, ra inka kii ndituvi ndixaa tuku ndi ñuꞌu loꞌo ña ndikaa niꞌni nuu mini ña nani Samos va. Ra iin saa ndiyaꞌa ndaku ndi ndixaa ndi ndia ñuu Trogilio va, ra ikan ndakindiee va ndi, ra inka kii ndituvi vi ndakiꞌin ndi kuaꞌan ndi, ra iin saa ndixaa ndi ndia ñuu Mileto va. 16 Ra suꞌva ke xa ndi, saa chi ra Pablo ra ndiküni ka ra ña kuachi ni ra chi Asia, ra xaꞌa ña kan ke ndixïin ka ra ña yaꞌa ra ñuu Éfeso. Saa chi ña kuni ra ke numi ni na xaa ra ñuu Jerusalén ña koo ra xiꞌin na ñuu Jerusalén viko ña ndataxi na tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa kuiꞌi ña nuu.

Kuni ra Pablo ña ndiayu taꞌan ra xiꞌin ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu Éfeso

17 Ra ta xa ndee ndi ñuu Mileto, ra saa tiꞌvi ra Pablo chiñu ndixaꞌan nuu ndia xikuaꞌa ndia ndikun Jesús, ndia ndee ñuu Éfeso ña na kixi ndia kuni ndia ra ñuu Mileto. 18 Saa ra xaa ndixa va ndia sata ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Xini va ndo ndia kuꞌva ke xa yu ta ndixiin yu xiꞌin ndo, ndia kii nuu ña xaa yu chi Asia yoꞌo, ra iin saa ndia kii vichin va. 19 Saa chi takundiꞌi kii ña ndixiyo yu xiꞌin ndo, ra xiin va yu xa ni̱nu̱ yu xiꞌin mii yu, ra xiin tu yu xaku va yu, ña xachiñu yu nuu Tata yo Jesús, ra kuchuun tu yu ndiyaꞌa yu nuu takundiꞌi ña kuni na judío taꞌan yu sa na xiꞌin va yu. 20 Ra vaꞌa ni saa va, ndi su ndixikütuvi yu, chi ndakundiee va yu ña ndakani yu nuu ndo xaꞌa takundiꞌi ña kumani nuu ndo; ra vaꞌa ni nuu chitu yuvi kuvi ña, ra vaꞌa ni veꞌe va tu ndo kuvi ña, ra sakuaꞌa va yu ndoꞌo. 21 Ra vaꞌa ni judío kuvi na, ra vaꞌa ni süvi judío kuvi va tu na, ndi su ndakani va yu nuu na ña xiniñuꞌu na nandiko ini na xaꞌa kuachi na, ra nandiko na nuu Ndioxi, ra kandixa na Tata yo Jesús. 22 Ra vichin, ra Tachi Yii va ke xa nduxa xiꞌin yu ña kuꞌun yu ñuu Jerusalén, ra ña kan ke xiniñuꞌu kuꞌun va yu, ra kundäa ini yu ni ke ndoꞌo vi yu ikan. 23 Saa chi iin takundiꞌi va ñuu nuu kuaꞌan yu, ra kaꞌan Tachi Yii xiꞌin yu ña sandoꞌo ni na yuꞌu, ra chikaa na yuꞌu veꞌe kàà. 24 Ndi su ndia nii ñaꞌa ke ndiꞌi ini yu xaꞌa vi, ra nii ña tiaku tu yu ke xäku ndiaa vi yu, chi ña kuni yu ke na ndakundiee ka yu xiꞌin ña kusii ini yu ña sandiꞌi yu chiñu ña taxi Tata yo Jesús ndaꞌa va yu, ña na ndakani yu nuu yuvi xaꞌa ña kuꞌvi ni ini Ndioxi xini ra na.

25 ’Ra na kundaa ini ndo vichin, saa chi ndoꞌo, na ndikaꞌan ndoso yu tuꞌun Ndioxi nuu, ra ndia nii ka kii küni ka ndo yuꞌu. 26 Ra xaꞌa ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ña kuëe ndiso ka yu xiꞌin ndo vichin, tu na kuchüun ndo kaku ndo. 27 Saa chi xa ndakani va yu nuu ndo xaꞌa takundiꞌi ña kuni Ndioxi sa ra xiꞌin ndo, ra ndia nii ña nditisëꞌe yu nuu ndo. 28 Ra na kondiaa ni ka ndo mii va ndo, ra saa tu na veꞌe ñuꞌu va, saa chi ndoꞌo kuvi ndo ndikaxin Tachi Yii ña kiꞌin ndo kuenda xiꞌin na veꞌe ñuꞌu Tata yo Jesús, na ndasata ra xiꞌin nii ra. 29 Ra na kundaa ini ndo, saa chi ta xa na kuꞌun yu, ra kixi va yuvi ña kuni na sandiꞌi na xaꞌa na veꞌe ñuꞌu, ra ta kuꞌva xa ndivaꞌyu kuiꞌna ña sandiꞌi ri xaꞌa ndikachi, saa ke sa na. 30 Ra tiañu mii va ndo ke ndakoo sava na xaꞌa sañaꞌa ña maña, ra kuaꞌa ni va na xa kandixa Jesús ndakundikun sata na. 31 Ña kan ke kuenda ni na koo ndo vichin, ra na ndakaꞌan ndo chi uni saa kuiya ña ndixiyo yu xiꞌin ndo, ra ñuu kaꞌñu va sakuaꞌa yu ndoꞌo, ra xaku ni tu yu nuu Ndioxi va xaꞌa ndo ña kuꞌvi ini yu xini yu ndoꞌo.

32 ’Ra vichin kaꞌan ni yu xiꞌin Ndioxi xaꞌa takundiꞌi ndo, ña na kondiaa ra ndoꞌo, ra na kondiaa tu tuꞌun ra ña vaꞌa va ndoꞌo, saa chi tuꞌun ra ke iyoo ndiee ña taxi ña ndiee ndo ña na kandixa vaꞌa ka ndo. Ra mii Ndioxi kuvi ra saxinu nuu takundiꞌi va ña kindoo ra xiꞌin ndo ña kuu ndo na ñuu ra. 33 Ra yuꞌu, ra ndindüku yu xuꞌun nuu ndo, ra ni tikoto nindüku yu nuu ndo kundixi yu; 34 ra xa kundaa tu ini mii va ndo, chi xachiñu mii va yu, ña vaꞌa ndiniꞌi yu ña xiniñuꞌu yu xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin yu. 35 Ra tuku tuku sañaꞌa yu ndoꞌo, ña xiniñuꞌu sachiñu ndo, ra saa ke kuvi chindiee taꞌan ndo xiꞌin na kumani ñaꞌa nuu. Ra na ndakaꞌan ndo xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan Tata yo Jesús, ta kachi ra ra suꞌva: “Vaꞌa ni ka va kee na taxi ñaꞌa ndaꞌa inka yuvi, nuu ña ndakiꞌin mii na ña ndaꞌa yuvi kan”, ―kachi ra.

36 Ra ta sandiꞌi ra Pablo ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, ra saa ndakusiti ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra saa tu ndia kan va. 37 Ra saa xaꞌa takundiꞌi ndia xaku ndia, ra ndanumi taꞌan ndia xiꞌin ra, ra nditiandiaa yuꞌu ndia iin xiyo nuu ra ña ndindiayu taꞌan ndia xiꞌin ra. 38 Ra kusuchi ni ini ndia, saa chi küni ka ndia ra, kachi ra xiꞌin na. Ndia saa ra ndixaꞌan ndia xiꞌin ra nuu ndaa ra itun xika nuu mini va.

21

Kuaꞌan ra Pablo chi Jerusalén

1 Ra ta ndiꞌi nindiayu taꞌan ndi xiꞌin ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu ñuu Éfeso, ra saa nandaa ndi ini itun xika nuu mini, ra ndakiꞌin ndi kuaꞌan ndi, ra iin saa ndixaa ndi ndia ñuꞌu loꞌo ña ndikaa niꞌni nuu mini ña nani Cos va. Ra inka kii ndituvi ndakiꞌin tuku ndi kuaꞌan ndi xiꞌin itun xika nuu mini, ra iin saa ndixaa ndi ndia ñuꞌu loꞌo ña ndikaa niꞌni nuu mini ña nani Rodas va, ra ndia ikan kee ndi, ra iin saa ndixaa ndi ndia ñuu Pátara va. 2 Ra ñuu Pátara kan ndiniꞌi ndi iin itun xika nuu mini ndaa ndi, ra saa ndakiꞌin ndi kuaꞌan va ndi. 3 Ra iin saa ndiyaꞌa ndi ndia xiin ñuꞌu loꞌo ña ndikaa niꞌni nuu mini ña nani Chipre ña ndikaa chi ndaꞌa ichin, ra saa ndiyaꞌa ndi kuaꞌan ndi chi Siria va. Ndi su ndixäꞌan ndaku ndi chi ndiyaꞌa tu ndi ñuu Tiro va, ña sanuu na ña ndiso itun kan ñuu kan. 4 Ra ñuu Tiro kan ndakutaꞌan ndi xiꞌin sava na ndikun Jesús, ra saa kuachi ndi xiꞌin na ñuu kan uxa kii. Ra xiniñuꞌu Tachi Yii na ña ndikaꞌan na xiꞌin Pablo ña na küꞌun ra chi ñuu Jerusalén. 5 Ra ta xa ndiꞌi kii kan, ra saa kee ndi ra ndakiꞌin ndi kuaꞌan ndi, ra saa ndakutaꞌan ndia ñani yo xiꞌin yasiꞌi ndia, xiꞌin seꞌe ndia, ra ndixaꞌan na xiꞌin ndi ndia yuꞌu mini, ra ikan ndakusiti takundiꞌi ndi ra ndikaꞌan ndi xiꞌin Ndioxi. 6 Ra saa ndanumi taꞌan ndi ña ndindiayu taꞌan ndi xiꞌin na, ra saa nandaa ndi itun xika nuu mini ra ndakiꞌin ndi kuaꞌan va ndi, ra saa nandiko na kan kuanuꞌu na veꞌe na.

7 Ra ñuu Tiro kan kee ndi, ra iin saa ndixaa ndi ndia ñuu Tolemaida va, ra ta ndixaa ndi ra saa ndikaꞌan ndioxi ndi xiꞌin na ñani yo na ndikun Jesús, na ndee ñuu kan, ra ikan kuachi ndi xiꞌin na iin kii va. 8 Ra inka kii ndutuvi tu kee ndi ñuu Tolemaida kan, ra saa ndakiꞌin ndi kuaꞌan ndi, ra iin saa ndixaa ndi ndia ñuu Cesarea va. Ra ta ndixaa ndi ñuu kan, ra saa ndixaꞌan ndi veꞌe ra Felipe, ra kaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi, ra ra kan kuvi tu ra itaꞌan xiꞌin ndia chindiee taꞌan xiꞌin na veꞌe ñuꞌu Jerusalén, ña kuu ndia uxa va, ra ikan kuachi ndi xiꞌin va ra. 9 Ra ra Felipe kan, ra iyoo kumi na siꞌi kuaan tiaki seꞌe ra, ra na kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi kuvi na. 10 Saa ra xa kukuaꞌa va kii ndee ndi kan, ra saa ndixaa iin ra kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi, ra nani Agabo, ra kee chi Judea, 11 ña kotoꞌni ra nduꞌu. Ra ta ndixaa ra, ra saa kiꞌin ra ñii ña nuꞌni toko ra Pablo, ra chikuꞌni ra ña xaꞌa mii ra, ra saa tu ndaꞌa va ra, ra saa ndikaꞌan ra, kachi ra saa:

―Suꞌva ke sa na chikuꞌni na tiaa ra xiꞌin cuenda ña yoꞌo, ta xa na xaa ra ñuu Jerusalén, ra ndataxi na ra ndaꞌa inka yuvi na küu judío, kachi Tachi Yii ―kachi ra.

12 Ra te xini soꞌo ndi xiꞌin na ñuu Cesarea ña yoꞌo, ra saa xaku ndaꞌvi ndi nuu ra Pablo ña na küꞌun ra ñuu Jerusalén. 13 Ra saa ndakuiin ra, kachi ra saa:

―Xäku ndo, chi ndia yuꞌu va sakusuchi ndo ini. Saa chi yuꞌu ra xa iyoo nduvi va yu, ña kunuꞌni yu kuꞌun yu veꞌe kàà, ra saa tu ña kuvi yu ñuu Jerusalén va, xaꞌa Tata yo Jesús ―kachi ra.

14 Ra vaꞌa ni ndikaꞌan ni va ndi xiꞌin ra, ndi su ndikuchüun vi ndi ña saxinu ndi ini ra, ndia saa ra ndikaꞌan ndi xiꞌin ra, kachi ndi suꞌva va:

―Na koo ña kuni mii Tata yo Jesús va ―kachi ndi.

15 Ta ndiꞌi, ra saa xaꞌa ndi xa nduvi ndi, ra saa kee ndi ñuu Cesarea kan, ra ndakiꞌin ndi kuaꞌan ndi ñuu Jerusalén va. 16 Ra kuaꞌan tu sava ndia ñuu Cesarea ndia ndikun Jesús va xiꞌin ndi, ra kuaꞌan tu iin ra ñuu Chipre, ra nani Nasón va xiꞌin ndi, ra ra kan ra xa naꞌa ni va kandixa ra kan Jesús, ra veꞌe ra kan ke xaa ndi kindoo va ndi.

Ndixaa ra Pablo ñuu Jerusalén

17 Ra te ndixaa ndi ñuu Jerusalén, ra tiaa ni kusii ini na ñani yo, na ndikun Jesús, na ndee kan ndakiꞌin na nduꞌu. 18 Ra inka kii ndituvi ndakiꞌin ndi ndixaꞌan ndi xiꞌin ra Pablo, ña kuni ndi ra Jacobo. Ra ta ndixaa ndi ra xa ikan tu ndee takundiꞌi ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu va. 19 Ra saa ndikaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin ndia, ra saa xaꞌa ra ndakani ra ndia kuꞌva ke xiniñuꞌu Ndioxi ra, ña sañaꞌa ra na küu judío xaꞌa ichi Jesús. 20 Ra ta ndiꞌi ndakani ra nuu ndia, saa ra kusii ni va ini ndia ra ndasakaꞌnu ndia Ndioxi. Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin ra, kachi ndia saa:

―Vaꞌa va, ñani, ra xa kuaꞌa ni tu mil na judío na ndee mii yoꞌo va xa kandixa Jesús, ndi su iin tutuun va ndikun na ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés. 21 Ra kaꞌan na xaꞌa kun ña xika kun sañaꞌa kun na judío na ndee inka ñuu ña na ndakoo na ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés. Ra sañaꞌa tu kun na, ña na chikäa ka na tuni Ndioxi ndia tiaa vali seꞌe va na, ra nii na sä ka tu na chiñu ña xa yunaꞌa na xa va na, kachi na xaꞌa kun. 22 ¿Ra ni ke sa yo vichin? Chi kundaa va ini na ña ^xaa kun, ra kixi va na nanduku na yoꞌo. 23 Ña kan ke vaꞌa ka va na sa kun takundiꞌi ña kaꞌan ndi xiꞌin kun vichin: Yoꞌo ndee kumi tiaa ndia xiniñuꞌu saxinu nuu ña kindoo ndia xiꞌin Ndioxi. 24 Ra na kuꞌun ndia xiꞌin kun, ra na sa ndo ña xa yunaꞌa yoo na judío xa yo ña xa yii yo mii yo, ra na chaꞌvi kun ña xatia na xini ndia, ra sa ke vaꞌa na kundaa ini takundiꞌi na judío ña süvi ña ndixa ke ndatuꞌun na xaꞌa kun. 25 Ndi su na küu judío na xa ndakundikun Jesús, ra xa tiꞌvi va ndi tutu kuaꞌan nuu na kan, xaꞌa ña kindoo ndi, ña xiniñüꞌu ka kundiꞌi ini xaꞌa ña tiaꞌndia ñii xini kaꞌa ndia tiaa vali seꞌe na, ra ndia ña xiniñuꞌu sa na ke: na käxi na kuñu kiti ri soko na nuu naꞌna, ra nii ni̱i̱ kiti na käxi na, ra nii kuñu kiti ri ixaꞌna na käxi na, ra nii na küsun ndia tiaa xiꞌin na siꞌi tu täan tandaꞌa vaꞌa ndia xiꞌin na ―kachi ndia xiꞌin ra Pablo.

Tiin na ra Pablo kuaꞌan ra veꞌe kàà

26 Ra te ndituvi inka kii, ra saa xa yii ra Pablo xiꞌin ndia kumi kan, ra saa ndakiꞌin ra kuaꞌan ra xiꞌin ndia veꞌe ñuꞌu, ña ndatuꞌun ra xiꞌin sutu xaꞌa kii ña sandiꞌi ndia sa yii ndia, ra ndikaꞌan tu ra ña chaꞌvi ra nuu va ndia.

27 Ra ta kumani saloꞌo xinu uxa kii ña xa yii ndia mii ndia ta kuꞌva yunaꞌa na judío, saa ra xini va sava ndia judío ndia kee chi Asia, ra Pablo ña ndikaa ra ini veꞌe ñuꞌu, ra saa xaꞌa ndia sandataka ndia takundiꞌi yuvi. Ra sasaa ndia na, ra ndakutaꞌan na xiꞌin ndia ra ndixaꞌan na tiin na ra Pablo. 28 Ra saa xaꞌa na ndaꞌyu na, kachi na saa:

―¡Takundiꞌi ndoꞌo na taꞌan yo ñuu Israel, na chindiee taꞌan ndo xiꞌin ndi! Chi yoꞌo va ndita tiaa ra xinuꞌni takundiꞌi ñuu, ña sakuaꞌa ra yuvi, ña na kandïxa ka na yuꞌu na ñuu yo, ra ni ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ke na kandïxa ka na, ra nii veꞌe ñuꞌu kaꞌnu yoꞌo ke na sä toꞌo ka na. Ra inka tuku va ña xa ra vichin, chi sakiꞌvi ra tiaa ndia küu judío ini veꞌe ñuꞌu nuu yii, ra xa yakua ndia ña ―kachi na.

29 Ra xaꞌa ña xini na ra Trófimo ra ñuu Éfeso ña xika ra xiꞌin ra Pablo mii ñuu Jerusalén ta yachi va ke ndikaꞌan na tuꞌun kan, saa chi va ndia ini veꞌe ñuꞌu va ndikiꞌvi ra xiꞌin ra kaꞌan na.

30 Ra xaꞌa ña kan ke iin kaña na ñuu kan, ra kee na xinu ndixaꞌan na ña tiin na ra Pablo ini veꞌe ñuꞌu kan ra kañuꞌu na ra ña tava na ra chi keꞌe, saa ra ndikun ndasi na yeꞌe ñuꞌu va. 31 Ra xa ra kaꞌni va na kuvi ra, ra saa ndixaꞌan chiñu nuu iin ra kuchee nuu iin tiꞌvi ndia soldado, xaꞌa ña ndiee ni sakaña takundiꞌi na ñuu Jerusalén kan. 32 Saa ra iin ndachutaꞌan numi ra soldado kuchee kan, ndia soldado ra, ra saa tu ndia kunaꞌnu ka tu nuu sava ndia soldado va, ra saa kee ndia iin xinu ndia ndixaa ndia nuu xika na kani na ra Pablo, ra te xini na ndia chiñu kan, saa ra ndikäni ka vi na ra Pablo. 33 Ra saa kuyachin ra soldado kuchee kan, ra tiin ra ra Pablo ña kuꞌun ra xiꞌin ra, ra xaꞌndia ra chiñu ña na chikuꞌni ra xiꞌin uvi yoꞌo kaa; ra te ndiꞌi saa ndindakatuꞌun ra soldado kan na xaꞌa ra Pablo, ndia tiaa kuvi ra, ra ni kuachi ke xa ra. 34 Ndi su yuvi kan, ra xa siin, xa siin va kaꞌan na, ra iin siso siso kuu yuꞌu na, ra nii ndiküvi kundaa kaxi ini vi ra soldado kuchee kan nuu na, ndia saa ra ndakaꞌndia ra chiñu ña na kuꞌun ra Pablo, veꞌe nuu ndee mii ndia soldado kan va. 35 Ra ta ndixaa ndia soldado kan kuato nuu ^ndaa ndia ña kiꞌvi ndia veꞌe nuu ndee ndia, ra saa iin ndoniꞌi ninu va ndia ra Pablo ña ndaa ndia xiꞌin ra kuato kan, ña vaꞌa na käni ka yuvi kan ra. 36 Saa chi iin niniꞌi ndaꞌyu takundiꞌi na ñuu kan ndikun na kuaꞌan na sata ra, ra kaꞌan na kachi na saa:

―¡Na kuvi ra! ―kachi na.

Ndakani ra Pablo nuu na ñuu ña xachiñu ra nuu Ndioxi

37 Ra ta xa kuaꞌan ndia chikaa ndia ra Pablo veꞌe nuu ndee mii ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra soldado ra kuchee kan, kachi ra saa:

―¿A kuvi kaꞌan yu xiꞌin kun? ―kachi ra.

Saa ra ndakanda ka vi ini ra soldado kuchee kan ra ndakuiin ra, kachi ra saa xiꞌin ra Pablo:

―¿A kaꞌan va kun tuꞌun griego? 38 ¿Ra a süvi yoꞌo kuvi ra ñuu Egipto, ra ndachutaꞌan yuvi ra kanitaꞌan ra xiꞌin na chiñu, ra tava ra kumi mil tiaa, ndia xaꞌni ndii kuaꞌan ndia xiꞌin ra iku yu? ―kachi ra.

39 Saa ndakuiin ra Pablo, kachi ra saa:

―Yuꞌu, ra ra judío va kuvi yu, ra ñuu Tarso ña yoso tuꞌun ni, ña ndikun ndiaa chi Cilicia va kuvi ñuu yu. Ra na sa kun ña mani ña taxi kun ndiayu ña kaꞌan yu xiꞌin na ñuu yoꞌo ―kachi ra.

40 Saa ra taxi ndixa va ra soldado kuchee kan ndiayu ndaꞌa ra Pablo ña kaꞌan ra. Ra saa ndakundichi ra Pablo nuu kuato kan, ra ndixika ndaꞌa ra nuu na ña na kutaxin yuꞌu na. Ra te kutaxin yuꞌu na, ra saa xaꞌa ndikaꞌan ra tuꞌun hebreo xiꞌin na, kachi ra saa:

22

1 ―Na taꞌan yo, na ñuu Israel, xiꞌin ndoꞌo ndia tata xikuaꞌa, na kuni soꞌo ndo ña ndakani yu xaꞌa chiñu ña xa yu nuu ndo vichin ―kachi ra.

2 Ra ta xini soꞌo na ñuu kan ña kaꞌan ra Pablo tuꞌun hebreo xiꞌin na, saa ra iin kutaxin yaa va yuꞌu na. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:

3 ―Yuꞌu, ra judío va kuvi yu. Ra ñuu Tarso ña ndikun ndiaa chi Cilicia va kaku yu, ndi su ñuu Jerusalén yoꞌo va xaꞌnu yu. Ra ta sakuaꞌa yu takundiꞌi ndiayu Ndioxi ña taxi ra ndaꞌa na xii xikua yo xinaꞌa, ra ra maestro Gamaliel va kuvi ra sañaꞌa yuꞌu. Ra ndinuni ni va xindikun yu ndiayu Ndioxi, ta kuꞌva xa ndoꞌo vichin. 4 Ña kan ke ndixika yu taxi yu na ndikun Jesús ña kaꞌni yu na, ra tiin yu tiaa, ra tiin tu yu na siꞌi va ña taan yu na veꞌe kàà. 5 Ra ^xini tu ra kuchee nuu ndia sutu va, ra saa tu na xikuaꞌa va xaꞌa ña xa yu, ra suvi mii ndia kuvi tu ndia taxi tutu ndaꞌa yu kuaꞌan xiꞌin yu taxi yu ndaꞌa ndia taꞌan yo ndia kunaꞌnu ndee ñuu Damasco, ña vaꞌa chindiee taꞌan ndia xiꞌin yu, ña tiin yu na ndikun Jesús, ra kixi na xiꞌin yu ñuu Jerusalén yoꞌo ña ndoꞌo na.

Ndakani ra Pablo ndia kuꞌva ke kuu ña ndakundikun ra Jesús

6 ’Ra nani saa kuu yu kuyachin yu kuaꞌan yu nuu ñuu Damasco, ra xa kuꞌva sava kii va kuvi ña, ra iin tuꞌva kee va iin ñuꞌu ña yeꞌe ni chi ndivi, ra iin xinunduu ña yuꞌu. 7 Saa ra ndakava yu ñuꞌu kuaꞌan va yu. Ra saa xini soꞌo yu ndikaꞌan iin tachi xiꞌin yu kachi ña saa: “Saulo, Saulo, ¿nichuun kanitaꞌan kun xiꞌin yu?”, kachi ña. 8 Ra saa nindakatuꞌun yu, kachi yu saa: “¿Yoo kuvi yoꞌo, Tata?”, kachi yu. Saa ndakuiin tachi kan yuꞌu yu kachi ña saa: “Yuꞌu, kuvi Jesús ra ñuu Nazaret, ra xika kun kanitaꞌan kun xiꞌin”, kachi ña xiꞌin yu. 9 Ra xini tu ndia kuaꞌan xiꞌin va yu ñuꞌu kan ra ndiyuꞌvi ni ndia, ndi su ndikundäa vi ini ndia tuꞌun ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin yu. 10 Ra saa nindakatuꞌun yu ra kachi yu saa: “Tata, ¿ndia ña ke xiniñuꞌu sa yu?”, kachi yu. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa: “Ndakundichi, ra kuaꞌan ñuu Damasco. Ra ikan ke kaꞌan na xiꞌin kun ndia ña ke xiniñuꞌu sa kun”, kachi ra xiꞌin yu. 11 Ndi su ndiküvi ka kotoꞌni yu chi xa kukuaa va yu xa ñuꞌu kan, ra ndia ndaꞌa va yu ke tiin ndia kuaꞌan xiꞌin yu, ña ndixaꞌan ndiaka ndia yuꞌu ñuu Damasco.

12 ’Ra ñuu kan kanduꞌu iin tiaa ra nani Ananías, ra ndinuni ni kandixa ra ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés. Ra xa toꞌo ni na judío taꞌan yo na ndee ñuu Damasco kan ra. 13 Ra ra Ananías kan kuvi ra ndixaꞌan ixtoꞌni yuꞌu, ra ndikaꞌan ra xiꞌin yu, kachi ra saa: “Ñani Saulo, na ndakotoꞌni tuku kun”, kachi ra xiꞌin yu. Saa ra ndikun ndakotoꞌni ndixa va yu, ra xini yu ra. 14 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa: “Ndioxi ra xindikun na xii xikua yo xinaꞌa kuvi ra ndikaxin yoꞌo ña sa kun ña kuni ra, ña kuni tu kun Jesús, ra vaꞌa, ra kuni soꞌo kun tuꞌun ra. 15 Saa chi yoꞌo kuvi ra ndakuiin xaꞌa ra, ra ndakani kun nuu takundiꞌi yuvi xaꞌa ña xini kun xiꞌin ña xini soꞌo kun. 16 Ña kan ke ndikun na ndakundichi kun vichin, ra kuchi kun, ra na kondiaa ini kun kivi Jesús ña vaꞌa na ndakatia ra kuachi kun”, kachi ra xiꞌin yu.

Suꞌva ke kuu ña ndixaꞌan Pablo ndikaꞌan ndoso ra nuu na küu judío

17 ’Ra ta nandiko yu ndaxaa yu ñuu Jerusalén yoꞌo, ra saa ndixaꞌan yu veꞌe ñuꞌu ndikaꞌan yu xiꞌin Ndioxi. Ra ikan satuvi ra nuu yu. 18 Ra xini yu ndichi Jesús ra ndikaꞌan ra xiꞌin yu, kachi ra saa: “Kama ni koo kun, ra ndikun kanata va kun kuꞌun kun, saa chi na ñuu Jerusalén yoꞌo, ra kandïxa vi na ña ndakani kun nuu na xaꞌa yu”, kachi ra xiꞌin yu. 19 Ra saa ndikaꞌan yu xiꞌin ra, kachi yu saa: “Tata, xini takundiꞌi va yuvi ña ndixika yu ta veꞌe ñuꞌu ta veꞌe ñuꞌu, ña tiin yu takundiꞌi na kandixa yoꞌo, ra taan yu na veꞌe kàà, ra kani yu na. 20 Ra ta ndixiꞌi ra Esteban, ra ndakuiin xaꞌa tuꞌun kun, ra xindichi va yu xiꞌin ndia xaꞌni kan, saa chi ndixiyo va yuꞌu yu xiꞌin ndia ña xaꞌni ndia ra, ra suvi tu yu xindiaa tikoto ndia xaꞌni kan va”, kachi yu xiꞌin ra. 21 Ra saa ndikaꞌan tuku ra xiꞌin yu, kachi ra saa: “Savii, saa chi kani ni tiꞌvi yu yoꞌo kuꞌun kun ña ndakani kun xaꞌa yu, saa chi ndia nuu na küu judío ke kuꞌun kun”, kachi ra xiꞌin yu, ―kachi ra Pablo xiꞌin na.

22 Ra xini va soꞌo na judío kan ña ndakani ra Pablo, ndi su te xini soꞌo na ña ndikaꞌan ra xaꞌa na küu judío, saa ra xaꞌa na iin siso siso ndaꞌyu na kachi na saa:

―¡Na kuvi tiaa ñaa! ¡Saa chi xiniñüꞌu ka kutiaku ra! ―*kachi na.

23 Ra iin ndakundiee va na ndaꞌyu na, ra iin kisi na tikoto na, ra iin tiin na yaka koꞌni na chi ndivi, 24 Ra saa xaꞌndia ra soldado kuchee kan chiñu nuu ndia soldado ra, ña na sandiꞌvi ndia ra Pablo chi ini veꞌe nuu ndee mii ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia ña na kani ndia ra, ra sanaꞌma ndia ra, ra saa ke vaꞌa kundaa ini ra soldado kuchee kan, ni xaꞌa ke kañaꞌa ni na xiꞌin ra. 25 Ra ta xa chikaa ndia ra Pablo ini veꞌe kan ra chikuꞌni ndia ra, ña kani ndia ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra soldado ra ndikun sata ra soldado kuchee kan kachi ra saa:

―¿A iyoo ndiayu ndaꞌa ndo ña kani ndo iin ra ndikun ndiaa ñuu Roma, tu täan ndaniꞌi na chiñu ndia ña kuu kuachi ra? ―*kachi ra.

26 Ra te xini soꞌo ra soldado kan ña ndikaꞌan ra Pablo, ra saa kita ra ndixaꞌan ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra soldado ra kuchee kan, kachi ra saa:

―Kuenda koo kun xiꞌin ña kuni kun sa kun vichin, saa chi tiaa yoꞌo ra ra ndikun ndiaa ñuu Roma va kuvi ra ―kachi ra.

27 Ra saa kuyachin ra soldado kuchee kan, ra nindakatuꞌun ra ra Pablo kachi ra saa:

―¿A ndixa ñuu Roma ke ndikun ndiaa kun? ―kachi ra xiꞌin ra.

Ra saa ndakuiin ra Pablo, kachi ra saa:

―Ndixa va ―kachi ra.

28 Ra saa ndikaꞌan ra soldado kuchee kan xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Ndïxa, chin yuꞌu, ra tiaa ni va kuaꞌa xuꞌun chaꞌvi yu, ra saa ke vaꞌa ndakundikun ndiaa yu ñuu Roma ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ra Pablo kachi ra saa xiꞌin ra:

―Yuꞌu, ra süvi ña ndisata yu kuvi ña, chi xa saa ñuu Roma ke ndikun ndiaa yu ta kaku vi yu ―kachi ra.

29 Saa ra kuxika va ndia soldado ndia kuni kani ra Pablo, kuaꞌan ndia, ra ndiyuꞌvi ni tu mii ra soldado ra kuchee kan va te kundaa ini ra ña ndikun ndiaa ra Pablo ñuu Roma, saa chi xa xaꞌndia va ra chiñu ña chikuꞌni ndia soldado kan ra Pablo.

Ndiaka ndia soldado ra Pablo kuaꞌan ra nuu ndia chiñu

30 Ra inka kii ndituvi saa xaꞌndia ra soldado kuchee kan chiñu ña na ndakaya takundiꞌi ndia xikuaꞌa nuu na judío, xiꞌin ndia sutu kunaꞌnu, saa chi kuni ra kundaa ini ra nuu ndia, ndia ña kuvi kuachi ra Pablo. Ra ta xa ndakutaꞌan takundiꞌi ndia chiñu kan, ra saa ndaxi ra yoꞌo kàà ña chikuꞌni ra ra, ra ndiaka ra ra ndixaa ra xiꞌin ra nuu ndia.

23

1 Ra saa iin kaxi kaxi ixtoꞌni ra Pablo nuu takundiꞌi ndia chiñu kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndia taꞌan yo, na kundaa ini ndo, chi ndia ta yachi ra iin saa ndia vichin ra iyoo ndaku va nima yu nuu Tata yo Ndioxi ―kachi ra. 2 Ra saa xaꞌndia ra sutu kuchee ra nani Ananías, chiñu nuu na ndee yachin xiꞌin ra Pablo ña na kakin na ña yuꞌu ra.

3 Saa ndikaꞌan ra Pablo xiꞌin ra, kachi ra saa:

―¡Saa ke sa Ndioxi xiꞌin mii va yoꞌo, ra chiꞌña tuꞌun! ¿A su ña nduꞌu kun ñaa, ra ta kuꞌva kachi mii ndiayu va ke sandaku kun kuachi xiꞌin yu? ¿Ra nichuun kanduu kun ndiayu, ra xaꞌndia kun chiñu ña na kani na yuꞌu yu? ―kachi ra Pablo.

4 Ra saa ndikaꞌan na ndee yachin xiꞌin ra Pablo, kachi na saa xiꞌin ra:

―¿Nichuun ndaa yuꞌu kun sutu ra kuchee? ―kachi na.

5 Saa ndikaꞌan ra Pablo kachi ra saa:

―Na taꞌan yo, kaꞌnu ni koo ini ndo, saa chi ndikundäa ini yu ña kuu ra sutu ra kuchee. Ra ña ndixa ke kaꞌan va ndiayu Ndioxi, ña, “Väꞌa ndaa yuꞌu yo na kuchee nuu na ñuu yo” ―kachi ra.

6 Ra ta kundaa ini ra Pablo ña kuu sava ndia chiñu kan saduceo, ra sava tu ndia kuu fariseo va, saa ra ndiee ka vi ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Ndia taꞌan yo, na kundaa ini ndo chi fariseo kuu tu yuꞌu va, saa chi seꞌe na kan va kuvi yu. Ra xaꞌa ña kaꞌan yu ña ndatiaku na ndii va ke taxi na kuachi xaꞌa yu vichin ―kachi ra.

7 Ra ta kachi ra Pablo saa, saa ra xaꞌa ndia fariseo xiꞌin ndia saduceo ndiee ni ninaa ndia xiꞌin taꞌan ndia, saa ra ndataꞌvi taꞌan ndiꞌi va ndia chiñu kan. 8 Saa chi ndia saduceo kuvi ndia kaꞌan ña kuëe ndatiaku ka na ndii, ra nii kandïxa tu ndia ña iyoo na tatun Ndioxi va, ra ndia nii tu tachi köo va, kachi ndia. Ndi su kandixa va tu ndia fariseo ña iyoo uni saa ña yoꞌo. 9 Saa ra xaꞌa ndia chiñu kan iin siso siso kaꞌan ndia, ra saa ndakundita sava ndia maestro ndia kuu fariseo, ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi, ra ndikaꞌan ndia, kachi ndia saa:

―Köo ña kiꞌvi ndixa vi tiaa yoꞌo, kundäa ini yo a iin tatun Ndioxi va ndikaꞌan xiꞌin ra, ra a iin tachi va tu ndikaꞌan xiꞌin ra. Ña kan ke na kïꞌvi yo kuachi xiꞌin Ndioxi ―kachi ndia.

10 Ra ña ndiee ni inaa taꞌan mii ndia chiñu kan, saa ra ndiyuꞌvi va ra soldado ra kuchee kan ña kaꞌni ndia ra Pablo, ña kan ke xaꞌndia ra chiñu nuu ndia soldado ra, ña na tava ndia ra Pablo tiañu ndia chiñu kan ra kuꞌun ndia ndiaka ndia ra veꞌe nuu ndee mii va ndia.

11 Saa ra inka ñuú, ndikaꞌan va Tata yo Jesús xiꞌin ra, kachi ra saa:

―Chikaa ndiee ra kuayüꞌvi kun Pablo, chi ta kuꞌva xa kun ña ndakani kun xaꞌa yu nuu na ñuu Jerusalén yoꞌo, ra iin saa ke sa tu kun ña ndakani kun xaꞌa yu nuu na ñuu Roma va ―*kachi ra xiꞌin ra.

Ndikataꞌan ndia judío ña kaꞌni ndia ra Pablo

12 Ra ta ndituvi inka kii, ra saa ndikataꞌan sava ndia judío ña kaꞌni ndia ra Pablo, ra kindoo ndia ña sandoꞌo ndia mii ndia ña küxi ndia, ra nii tiakuii köꞌo ndia, chi ndia te xa na kaꞌni ndia ra Pablo vi ke ndakuxi ndia ra ndakoꞌo tu ndia tiakuii va, kachi ndia. 13 Ra kuꞌva uvi xiko yaꞌa vi kuvi tiaa ndia kindoo sa chiñu kan. 14 Ra saa kee ndia ndixaꞌan ndia nuu ndia sutu kunaꞌnu, xiꞌin nuu ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ndia kachi ndia saa:

―Nduꞌu kuvi ndi kindoo, ña küxi ndi, ra nii köꞌo ndi tiakuii, chi ndia te xa na kaꞌni ndi ra Pablo vi ke ndakuxi ndi, ra ndakoꞌo tu ndi tiakuii va. 15 Ña kan ke kuni ndi ña na ndakutaꞌan ndo vichin, ra chikaa ndo chiñu kuꞌun nuu ra soldado ra kuchee ña sandaꞌvi ndo ra, ña vaꞌa na kundiaka ra ra Pablo kixi ra xiꞌin ra nuu ndo kii tiaan, ña kuni ndo ndakatuꞌun vaꞌa ka ndo ra xaꞌa ña ^ndoꞌo ra kachi ndo. Ra xa ichi va koo nduvi ndi ña kaꞌni ndi ra ―kachi ndia.

16 Ndi su kundaa va tu ini iin ra loꞌo saxin ra Pablo, seꞌe ña kuꞌva ra, ra saa kee ra ndixaꞌan ra veꞌe nuu ndee ndia soldado kan ña ndatuꞌun ra xiꞌin ra Pablo. 17 Ra saa kana ra Pablo iin ra soldado ra ndikun sata ra soldado ra kuchee, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Na kuꞌun ra loꞌo yoꞌo xiꞌin kun saa chi iyoo iin ña kuni ra kaꞌan ra xiꞌin ra soldado ra kuchee ―kachi ra.

18 Ra saa ndakiꞌin ra soldado kan, ra loꞌo kan kuaꞌan ra xiꞌin ra, ra ta ndixaa ra nuu ra soldado kuchee kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ra Pablo ra ndasi ndiaa kuvi ra kana yuꞌu, ra ndikaꞌan ra xiꞌin yu, ña na kundiaka yu ra loꞌo yoꞌo kixi ra nuu kun, saa chi iyoo iin ña kuni ra kaꞌan ra xiꞌin kun ―kachi ra xiꞌin ra.

19 Saa ndatiin ra soldado kuchee kan ndaꞌa ra loꞌo kan, ra ndixaꞌan ra xiꞌin ra nuu köo yuvi, ra ikan nindakatuꞌun ra ra, kachi ra saa:

―¿Ni ke kuni kun kaꞌan kun xiꞌin yu? ―kachi ra.

20 Ra saa ndikaꞌan ra loꞌo kan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Ndia chiñu judío kuvi ndia ndikataꞌan sandaꞌvi yoꞌo, kii tiaan, ña kundiaka kun ra Pablo kuꞌun kun xiꞌin ra nuu ndia ña ndakatuꞌun vaꞌa ka ndia ra, ^kachi ndia. 21 Ndi su na kandïxa kun ndia, saa chi kuꞌva uvi xiko yaꞌa vi kuvi tiaa ndia kindoo ña kundee seꞌe ndia ichi ña kaꞌni ndia ra Pablo. Ra ña ndinuni va ke kuni ndia kaꞌni ndia ra, saa chi kindoo ndia ña küxi ndia, ra nii tiakuii köo ndia, ra ndia te xa na kaꞌni ndia ra Pablo vi ke ndakuxi ndia, ra ndakoꞌo tu ndia tiakuii va, kachi ndia. Ra ndia yoꞌo va kuvi ra ndiatu ndia kundaa ini ndia nuu vichin ―kachi ra loꞌo kan xiꞌin ra.

22 Saa nindiayu taꞌan ra soldado kuchee kan xiꞌin ra loꞌo kan, ra ndikaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:

―Kuaꞌan, ra ndia nii na ndatüꞌun kun xiꞌin xaꞌa ña ndatuꞌun kun xiꞌin yu ―*kachi ra.

Ndatiꞌvi ra soldado kuchee kan ra Pablo kuaꞌan ra nuu ra chiñu kaꞌnu ra nani Felix

23 Ra saa ndakana ra soldado kuchee kan, uvi soldado ndia ndikun sata ra, ra xaꞌndia ra chiñu nuu ndia ña na sanduvi ndia, ndia soldado ndia kuꞌun ndiaka ra Pablo ñuu Cesarea. Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, ña uvi ciento na kuu ndia soldado ndia kaka xaꞌa, ra uni xiko uxi na kuu ndia koso kuayu, ra uvi ciento na kuu ndia kaniꞌi itun tun ñuꞌu kàà ndiko nuu, Ra kaa ìi̱n ñuú ke na kee ndia kuꞌun ndia. 24 Ra ndikaꞌan tu ra xiꞌin ndia, ña na sanduvi ndia kuayu ri koso ra Pablo, ña kuꞌun ra xiꞌin ndia, ra ndikaꞌan tu ra xiꞌin ndia ña na kondiaa ni ndia ra Pablo ña na kuëe ndoꞌo ra ichi nuu kuꞌun ra, ra na xaa vaꞌa ra nuu ra chiñu kaꞌnu ra nani Felix. 25 Ra tiꞌvi ra iin tutu kuaꞌan xiꞌin ndia soldado kan ña taxi ndia ndaꞌa ra chiñu kaꞌnu Felix, ra suꞌva ke kachi ña:

26 “Yuꞌu, ra Claudio Lisias, kuvi ra tiꞌvi tutu yoꞌo xaa ña ndaꞌa kun Tata Felix, ña kaꞌan ndioxi yu xiꞌin kun. 27 Kuni yu ña na kundaa ini kun xaꞌa tiaa ra kuxaa nuu kun vichin, saa chi ndia judío kuvi ndia tiin ñaꞌa, ra kuni kaꞌni ndia ra, ra ta kundaa ini yu ña ndikun ndiaa ra ñuu Roma, ra ndixaꞌan yu xiꞌin ndia soldado yu ndakiꞌin ndi ra ndaꞌa ndia. 28 Ra saa kuni yu kundaa ini yu ni xaꞌa ke kuni ndia kaꞌni ndia ra, ra saa ndiaka yu ra ndixaꞌan ra xiꞌin yu nuu ndia chiñu judío, 29 Ra ña kundaa ini yu ke kaꞌan ndia chiñu kan, ña ^kanduu ra ndiayu ña kuu mii va ndia, ndi su köo kuachi ndiee ña kuvi ra xaꞌa vi, ra ni veꞌe kàà köo kuꞌva kundikaa vi ra. 30 Ra kundaa tu ini yu, ña ndikataꞌan ndia judío ña kaꞌni va ndia ra, ra xaꞌa ña kan va ke ndatiꞌvi yu ra kuxaa ra nuu kun vichin. Ra xa ndikaꞌan tu yu xiꞌin ndia judío ndia xakin kuachi xaꞌa va ra, ña na xaa ndia chi ñaa, ña na kaꞌan ndia xiꞌin kun ndia ña kuvi kuachi ra. Ndakutaꞌan ka yo”, kachi ra xiꞌin tutu kan.

31 Ra iin ta kachi ra soldado ra kuchee kan xiꞌin ndia soldado ra ke xa va ndia, chi ñuu ndixa va ndakiꞌin ndia ra Pablo kuaꞌan ra xiꞌin ndia chi ñuu Antípatris. 32 Ra inka kii ndituvi ra nandiko va ndia soldado ndia kuaꞌan xaꞌa, ndaxaa ndia veꞌe nuu ndee ndia, ra ndia ndia soldado ndia yoso kuayu va kuvi ndia ndiyaꞌa kuaꞌan xiꞌin ra Pablo. 33 Ra ta ndixaa ndia ñuu Cesarea ra saa ndataxi ndia tutu ña kuaꞌan xiꞌin ndia ndaꞌa ra chiñu kaꞌnu kan, ra ndataxi tu ndia ra Pablo va ndaꞌa ra. 34 Ra ta ndiꞌi kaꞌvi ra chiñu kan tutu kan, ra saa nindakatuꞌun ra ra Pablo ndia ñuu ke kee ra, ra ta kundaa ini ra ña kee ra Pablo chi Cilicia, 35 ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:

―Sa ndaku va yu kuachi xiꞌin kun, ta xa na xaa na xakin kuachi xaꞌa kun ―kachi ra.

Ra saa xaꞌndia ra chiñu nuu ndia soldado ra ña na ndakiꞌin ndia ra Pablo kuꞌun ra xiꞌin ndia chi veꞌe kaꞌnu ña xavaꞌa ra Herodes ña kondiaa ndia ra.

24

^Taxi ndia judío kuachi xaꞌa ra Pablo nuu ra Felix

1 Ra ta ndiyaꞌa uꞌun kii ra saa ndixaa ra Ananías ra kuchee nuu ndia sutu xiꞌin sava ndia xikuaꞌa judío, xiꞌin iin ra nani Tértulo ra kaꞌan nuu ndia, ña taxi ndia kuachi xaꞌa ra Pablo, ñuu Cesarea. 2 Ra ta xaa ndia soldado xiꞌin ra Pablo ña kundaku kuachi xiꞌin ra, ra saa xaꞌa ra nani Tértulo taxi ra kuachi ra xaꞌa ra Pablo nuu ra chiñu kaꞌnu Felix, kachi ra saa:

―Ndia tixaꞌvi ni kun tata, Felix ra chiñu kaꞌnu, chi xaꞌa yoꞌo va ke vaꞌa ni iyoo ini ndi, ra nii kuachi köo xiꞌin ndi, saa chi ndichi ni kun ra vaꞌa ni xaꞌndia kun chiñu nuu ñuu. 3 Ra tiaa ni va kusii ini ndi, saa chi iinii kuvi va, vaꞌa ni iyoo yuvi Tata Felix. 4 Ra küni ndi ña naꞌa ni kasi ndi yoꞌo, ña kan ke xakundaꞌvi ndi nuu kun vichin, ña na kuni soꞌo kun, ña ndatuꞌun ndi xiꞌin kun iin too loꞌo. 5 Ra na kundaa ini kun chi tiaa yoꞌo, ra iin kueꞌe chee kuvi ra, chi iinii kuvi va ñuu xika ra ndataꞌvi ra yuvi, ña inuu ra nuu iin tiꞌvi yuvi na vatia na kuu nazareno. 6 Ra ndia veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ña iin ñuu ndi Jerusalén va kuni ra sayakua ra, ra ña kan va ke tiin ndi ra ña kuni ndi sayukun ndi kuachi xiꞌin ra ta kuꞌva kachi ndiayu ña kuu mii ndi, 7 Ndi su nditäxi vaꞌa vi ra soldado kuchee ra nani Lisias, chi iin kindiaa nduxa va ra ra ndaꞌa ndi. 8 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndi ña na kixi ndi nuu kun. Ra kuvi tu sanaꞌma mii va kun ra, ra kundaa kaxi ini kun xaꞌa kuachi ña taxi ndi xaꞌa ra ―kachi ra.

9 Ra iin mii saa ke iyoo va ña, kachi tu ndia judío ndia kunaꞌnu kan va. 10 Ra saa ndixika ndaꞌa ra chiñu kaꞌnu kan nuu ra Pablo, ña na kaꞌan ra, ra saa ndikaꞌan ra Pablo kachi ra saa:

―Kusii ni va ini yu ña ndakuiin xaꞌa mii yu nuu yoꞌo, Tata, ra kuu ra chiñu kaꞌnu, saa chi kundaa va ini yu ña xa naꞌa ni xaꞌndia chiñu kun nuu na ñuu ndi. 11 Ra xaꞌa ña ka̱ꞌa̱n yu xiꞌin kun yoꞌo vichin, ra kuvi tu ndakaxin mii va kun xaꞌa ña, chi ña ndaa va kuvi ña, vichin xinu uxi uvi kii ndixaꞌan yu ñuu Jerusalén ña ndasakaꞌnu yu Ndioxi. 12 Ndi su ndia nii yuvi nindatüꞌun kuachi yu xiꞌin, ra ndia nii tu na ndisakänitaꞌan yu ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu va, ra saa tu veꞌe ñuꞌu vali va, ra nii inka xiyo tu nindatüꞌun kuachi yu xiꞌin va na. 13 Ra ndia taxi kuachi xaꞌa yu, ra köo mii kuꞌva kaꞌan ndia ña kuu ña ña ndaa vi. 14 Ra ña ndakuiin yu xaꞌa ke kuu yu ra kandixa Ndioxi ra kañuꞌu na xii xikua ndi xinaꞌa va, ra kandixa tu yu Jesús va, ra ña kan va ke kaꞌan ndia yoꞌo ña ndikun yu ña vatia. Ndi su iin ta kuꞌva kachi mii ndiayu Ndioxi, xiꞌin ña tiaa ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ke xa va yu. 15 Ra mii ña ndiaa ini ndia judío taꞌan yu yoꞌo ke ndiaa ini tu yuꞌu va, saa chi kandixa va yu ña sandatiaku Ndioxi na ndii, ra nii na vaꞌa kuvi na, ra nii na väꞌa kuvi va na chi sandatiaku va na sa ra. 16 Ña kan ke xa nduxa yu ña kuni yu koo ndaku nima yu nuu Ndioxi, saa chi ña kuni yu ke na sa yu ña vaꞌa nuu va ra, ra saa tu nuu yuvi taꞌan va yu.

17 ’Ra na kundaa ini yoꞌo, ra Tata chiñu, chi xa kuaꞌa ni va kuiya ke kee yu xika niꞌni yu inka ñuu, ra vichin vi ke nandiko yu nuu na ñuu yu, ra niꞌi yu loꞌo xuꞌun ña chindiee taꞌan yu xiꞌin na ndaꞌvi, ra niꞌi tu yu ñaꞌa ña soko yu nuu Ndioxi va. 18 Ra ña ndixaꞌan yu veꞌe ñuꞌu, ra ra ndixaꞌan ndisoko va kuvi yu, xiꞌin ña sa yii yu mii yu nuu Ndioxi, ndi su ndia nii kuachi nditäva yu, ra nii köo tu yuvi ndixaꞌan xiꞌin va yu. Ra ña yoꞌo va ke xa yu ndikaa yu kan, ta ndixaa sava ndia judío ndia kee chi Asia, ra ndia kan va kuvi ndia sakaku kuachi. 19 Ra ndia kan va kuvi ndia xiniñuꞌu kixi vichin, ña taxi ndia kuachi xaꞌa yu nuu kun, tu iyoo kuachi yu tuvi ndia. 20 Ra tu süvi va tu saa iyoo ña tuvi ndia chiñu naꞌnu ndia kuu judío taꞌan yu ndita yoꞌo vichin, saa ra na kaꞌan va tu ndia tu ndia ña kuvi kuachi yu ndaniꞌi ndia ta ndixaꞌan yu nuu ndia ña xa yukun ndia kuachi xiꞌin yu. 21 Chi ta ndixaꞌan yu ña xa yukun ndia kuachi xiꞌin yu, ra takua ña ndikaꞌan yu ke kandixa yu ña ndatiaku na ndii va, ra kundäa ini yu a xaꞌa ña kan ke taxi ndia kuachi xaꞌa yu vichin ―kachi ra Pablo.

22 Ra ta ndiꞌi xini soꞌo ra chiñu kaꞌnu Felix takundiꞌi ña kan, ra vaꞌa ni xini vaꞌa va ra xaꞌa na ndikun ichi Jesús, ndi su ndisäña vi ra ra Pablo, chi chindiatu ñaꞌa va ra kuachi, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Ndia na kixi ra soldado kuchee ra nani Lisias vi ke, ndakatuꞌun vaꞌa ka yu ra xaꞌa kuachi ña ndoꞌo ndo ―kachi ra.

23 Ra saa xaꞌndia tuku ra chiñu kaꞌnu Felix kan, chiñu nuu iin ra soldado ra ndikun sata ra soldado ra kuchee, ña na ndasi ndiaa ñaꞌa va ra ra Pablo, ndi su na taxi va ra ña sa ra ndia ka chiñu, ra na taxi tu ra ndiayu ña kiꞌvi na itaꞌan xiꞌin ra Pablo ña kotoꞌni ra, ra chindiee taꞌan na xiꞌin ra.

24 Ra ta ndiyaꞌa ndiaꞌvi kii, ra saa ndixaa tuku ra Felix xiꞌin ña Drusila yasiꞌi ra, veꞌe chiñu, ra saa ndakana ra ra Pablo ña na kuꞌun ra ndakani ra nuu na xaꞌa Jesucristo. Ra ña Drusila kan ra seꞌe na judío va kuvi ña. 25 Ra ta xaa ra Pablo, ra saa xaꞌa ra ndakani ra nuu ra xaꞌa ña xiniñuꞌu vivii na kutiaku yuvi nuu Ndioxi, xiꞌin xaꞌa ña na kaꞌndia chiñu ra nuu iki kuñu ra, xiꞌin xaꞌa ña sayukun Ndioxi kuachi xiꞌin yuvi kii ña vaxi. Ra ta xini soꞌo ra chiñu Felix kan, saa ra ndiyuꞌvi va ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra Pablo kachi ra saa:

―Xa vaꞌa va, kuaꞌan vichin. Ra ndia te xa nuña yu, ra saa kana tuku yu yoꞌo kixi kun ―kachi ra.

26 Saa chi xuꞌun va ke kuni ra chiñu kaꞌnu Felix kan kiꞌin ra ndaꞌa ra Pablo, ra saa ke saña ndika ra ra kuni ra. Ra xaꞌa ña kan va ke kuaꞌa ni ichi kana ra ra Pablo, ña sanaꞌma ra ra. 27 Ra ta ndixinu uvi kuiya ña ndasi ndiaa ra Pablo, saa ra kita va ra Felix kan ña kuu ra ra chiñu kaꞌnu, saa ra nandita ra Porcio Festo nuu va ra. Ra xaꞌa ña kuni ra Felix ra xikuu ra chiñu kaꞌnu kan ña kindoo vaꞌa ra xiꞌin na judío va ke ndisäña ndika ra ra Pablo.

25

Xa ndaku ra chiñu Festo kuachi xiꞌin ra Pablo

1 Ra ta xa nduu ra Festo ra chiñu kuchee, ra uni va kii kuachi ra ñuu Cesarea, saa ra kee ra kuaꞌan ra ñuu Jerusalén va. 2 Ra ta ndixaa ra ñuu Jerusalén, ra saa ndakutaꞌan takundiꞌi ndia sutu kunaꞌnu xiꞌin ndia judío ndia kunaꞌnu, ra taxi ndia kuachi xaꞌa ra Pablo ndaꞌa ra. 3 Ra ndikaꞌan ndia xiꞌin ra ña na sa ra ña mani, ña ndatiꞌvi ra ra Pablo ndaxaa ra ñuu Jerusalén. Saa chi xa ndikataꞌan va ndia ña kundasi ndia ichi, ra kaꞌni seꞌe ndia ra Pablo kuni ndia. 4 Ra saa ndikaꞌan ra chiñu Festo kan, xiꞌin ndia kachi ra saa:

―Kama ni va nandiko yu ñuu Cesarea, nuu ndasi ndiaa ra Pablo. 5 Ña kan ke na kuꞌun va sava ndia taꞌan ndo, ndia ndiso chiñu, xiꞌin yu, ra tu ndia ña kuvi kuachi tiaa kan, ra kuvi va taxi ndo kuachi xaꞌa ra ―kachi ra.

6 Ra kuꞌva una a uxi va kii kuachi ra chiñu Festo kan ñuu Jerusalén, saa ra nandiko ra ndaxaa ra ñuu Cesarea va. Ra inka kii ndituvi saa ndixaꞌan ra veꞌe chiñu, ra ndakunduꞌu ra tiayu tu nduꞌu ra ña xa yukun ra kuachi, ra saa xaꞌndia ra chiñu ña na kuꞌun ndakiꞌin ndia soldado ra Pablo ña kixi ra nuu ra. 7 Ra ta ndikiꞌvi ra Pablo veꞌe chiñu kan, ra saa iin xinunduu ndia judío ndia kee ñuu Jerusalén ra, ra xaꞌa ndia taxi ndia kuaꞌa ni kuachi siki ña ndiee vaꞌa xaꞌa ra, ndi su ndikuchüun ndia taxi ndia kuꞌva ña kuu ña kuachi ra. 8 Saa ndakuiin ra Pablo xaꞌa mii ra, kachi ra saa:

―Köo ndia nii kuachi yu, ra nii ndiayu ña kuu mii na judío taꞌan yu ndikänduu yu, ra nii veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ndixayäkua yu, ra nii ra chiñu kaꞌnu ñuu Roma ndikänduu yu ―kachi ra.

9 Ra saa ndikaꞌan ra chiñu Festo kan xiꞌin ra Pablo, kachi ra saa:

―¿A kuni kun kuꞌun kun ñuu Jerusalén ra ikan sandaku yu kuachi xiꞌin kun? ―kachi ra.

Ra xaꞌa ña kuni ra chiñu kan, ña kindoo vaꞌa ra xiꞌin ndia judío va ke ndikaꞌan ra kachi ra saa.

10 Ra saa ndakuiin ra Pablo, kachi ra saa xiꞌin ra chiñu kan:

―Küꞌun yu chi kan, chi xa nuu yoꞌo, ra chiñu ra ndikun ndiaa ñuu Roma ke íin va yu, ra yoꞌo ke xiniñuꞌu kundaku kuachi xiꞌin va yu. Ra xa kundaa tu ini mii va yoꞌo ra Tata chiñu, chi köo ndia nii kuachi ndixa yu xiꞌin ndia judío. 11 Ra tu iyoo kuachi yu ña xiniñuꞌu kuvi yu xaꞌa, ra kuayüꞌvi vi yu ña kuvi yu xaꞌa ña; ra tu köo va tu kuachi yu, saa ra ndia nii yuvi köo ndiayu ndaꞌa ña ndataxi na yuꞌu ndaꞌa ndia judío taꞌan yu ña sayukun ndia kuachi xiꞌin yu. Ra vichin, ra vaꞌa ka va na kuꞌun yu nuu mii ra chiñu kuchee César va, ña sandaku ra kuachi xiꞌin yu ―kachi ra.

12 Ra ta ndiꞌi xini soꞌo ra chiñu Festo kan, ña ndikaꞌan ra Pablo, ra saa nindakatuꞌun ra ndia taxi xini ra, ra ta ndiꞌi, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra Pablo kachi ra saa:

―Ra tu nuu ra chiñu kuchee César ke kuni kun kuꞌun kun, ña sandaku ra kuachi xiꞌin kun. Ra vaꞌa kuꞌun va kun ―kachi ra.

Ndixaa ra Pablo nuu ra rey Agripa

13 Ra saa kuu ra ndiyaꞌa ndiaꞌvi kii, ra saa kee ra rey Agripa kuaꞌan ra ñuu Cesarea xiꞌin ña Berenice yasiꞌi ra, ña kaꞌan ndioxi na xiꞌin ra chiñu Festo. 14 Ra ta ndixaa na ñuu kan ra kuaꞌa va kii kuachi na veꞌe ra chiñu Festo kan, ra saa kuu na ndee xiꞌin ra, saa ra ndatuꞌun va ra xiꞌin na xaꞌa ra Pablo, kachi ra saa:

―Yoꞌo, ndasi ndiaa iin tiaa, ra ndasi ndiaa ra Felix, ra xaꞌndia chiñu yoꞌo. 15 Ra ta ndixaꞌan yu ñuu Jerusalén, ra tiaa ni taxi ndia sutu kunaꞌnu xiꞌin ndia xikuaꞌa nuu na judío kuachi ndaꞌa yu xaꞌa ra, ra ndikaꞌan ni ndia xiꞌin yu ña na kaꞌni yu ra. 16 Ra ña ndikaꞌan yu xiꞌin ndia ke kuëe yunaꞌa nduꞌu ndia chiñu ñuu Roma, ña taxi ndi ndiayu ña kuvi yuvi, tu täan ka kundaku kuachi xiꞌin na, ña kaꞌan tieꞌe yuvi na xakin kuachi xaꞌa na nuu na, nuu kuvi kaꞌan na xaꞌa mii na tu köo kuachi na. 17 Ña kan ke ta kixi ndia yoꞌo, ra ndikatäꞌnu ni yu kii xiꞌin vi ndia, chi inka kii ndituvi ra ndikun ndixaꞌan yu veꞌe chiñu ra ndakunduꞌu yu tiayu tun nduꞌu yu xa yukun yu kuachi, ra saa xaꞌndia yu chiñu ña na xaa tiaa kan nuu yu. 18 Ra ta ndixaa ra, ra köo mii kuachi ndiee ña ndakani ini yu xaꞌa nditaxi ndia xaꞌa vi ra. 19 Chi kuachi ña taxi ndia xaꞌa ra ke, ña kaꞌan ndia ña kanduu ra ndiayu ña ndikun mii va ndia, xiꞌin ña kaꞌan ra ña ndatiaku iin tiaa ra nani Jesús, ra xa ndixiꞌi va. 20 Ra xaꞌa ña ndikundäa ini yu ni ke sa yu xiꞌin kuachi kan ke nindakatuꞌun yu ra Pablo, a kuni ra kuꞌun ra ñuu Jerusalén ña kundaku kuachi xiꞌin ra, kachi yu xiꞌin ra. 21 Ndi su ndixïin ra kuꞌun ra, chi nuu ra chiñu kuchee César va nduku ra kuꞌun ra, ra xaꞌa ña kan ke ndasi ndiaa ñaꞌa va yu ra, ña vaꞌa tiꞌvi yu ra kuꞌun ra nuu ra chiñu kan ―kachi ra.

22 Ra saa ndikaꞌan ra rey Agripa xiꞌin ra chiñu Festo kan kachi ra saa:

―Kuni tu yuꞌu va kuni soꞌo ña ndatuꞌun tiaa ñaa ―kachi ra.

Ra saa ndakuiin ra Festo kan kachi ra saa xiꞌin ra:

―Tiaan kuni soꞌo kun ña ndatuꞌun ra ―kachi ra.

23 Ra ta ndituvi inka kii, ra saa ndixaa ra rey Agripa xiꞌin ña Berenice yasiꞌi ra, xiꞌin takundiꞌi ndia soldado ndia kunaꞌnu, xiꞌin ndia xikuaꞌa nuu na ñuu, ra ndikiꞌvi na ini veꞌe ndíka ña ndikaa ini veꞌe chiñu kan. Ra saa xaꞌndia ra Festo chiñu ña na kuꞌun ndakiꞌin ndia soldado ra Pablo kixi ra. 24 Ra ta xaa ra Pablo, ra saa ndikaꞌan ra chiñu Festo kan, kachi ra saa:

―Tata rey Agripa, xiꞌin takundiꞌi ndoꞌo ndia tata xikuaꞌa, ndia ndakutaꞌan ndee yoꞌo vichin, ra na kundaa ini ndo chi yoꞌo ke íin tiaa yoꞌo. Ra iin takundiꞌi va na judío na ndee ñuu Jerusalén kuvi na ^taxi kuachi xaꞌa ra ña na kuvi ra, ra iin saa tu kachi na ndee ñuu Cesarea yoꞌo va. 25 Ndi su nuu yuꞌu, ra köo kuachi ndiee ni ndixa vi ra ña kuvi ra xaꞌa ña. Ra mii va ra kuvi ra kuni kuꞌun nuu ra chiñu kuchee César, ña sandaku ra kan kuachi xiꞌin ra, ra ña kan ke kindoo tu yuꞌu va ña tiꞌvi yu ra kuꞌun ra nuu ra César. 26 Ndi su köo mii kuachi ra niꞌi vi yu tiaa yu nuu tutu ña kuꞌun ndaꞌa ra chiñu kuchee nuu yu. Ña kan va ke kana yu ra xaa ra nuu ndo vichin, ra nuu mii yoꞌo ra tata rey Agripa va ke kana yu ra xaa ra, chi kuni yu ña na sanaꞌma ka kun ra, ra saa ke vaꞌa niꞌi yu ña tiaa yu nuu tutu ña kuꞌun ndaꞌa ra chiñu kuchee César. 27 Saa chi väꞌa kita ña, tu iin saa na koo tiꞌvi yu iin tiaa ra ndasi ndiaa ña kuꞌun kundaku kuachi xiꞌin ra, tu na ndakäni yu, ndia ña kuu kuachi ña taxi na xaꞌa ra ―kachi ra.

26

Kaꞌan ra Pablo xaꞌa mii ra nuu ra rey Agripa

1 Ra saa ndikaꞌan ra rey Agripa xiꞌin ra Pablo, kachi ra saa:

―Vaꞌa, na ndakani kun xaꞌa ña ndoꞌo kun nuu yu vichin ―kachi ra.

Ra saa sandakaa ra Pablo ndaꞌa ra ña xa toꞌo ra, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

2 ―Tiaa ni kusii ini yu ña ndatuꞌun yu xiꞌin kun vichin, Tata rey Agripa, xiꞌin ña kuvi kaꞌan yu xaꞌa kuachi ña taxi ndia judío xaꞌa yu. 3 Saa chi xini ni va yoꞌo, xaꞌa takundiꞌi ña yunaꞌa nduꞌu na judío xa ndi, xiꞌin xaꞌa ña yunaꞌa ndi xa kuachi ndi. Ña kan ke nduku yu ña mani nuu kun, ra na sa ndiee ini kun, ña tiaa soꞌo kun ña kaꞌan yu ―kachi ra.

Ndakani ra Pablo xaꞌa ña xa ra ta täan ndakiꞌin ra ichi Jesús

4 Ra saa ndikaꞌan ra Pablo, kachi ra saa:

―Xini takundiꞌi va na judío yuꞌu ndia te loꞌo vi yu, ra xini tu na ndia kuꞌva ke xa yu ta ndixiyo yu ñuu va yu, ra saa tu ñuu Jerusalén va. 5 Ra kundaa tu ini mii va na, ña xikuu yu Fariseo xiꞌin ndia kuu fariseo te itia yu, ra kuvi ndakuiin ndia xaꞌa va ña, tu ndia xiin kuvi ndia, ra ndia fariseo kuvi mii ndia ndinuni vaꞌa ndikun ichi ña yunaꞌa takundiꞌi nduꞌu na judío ndikun va ndi. 6 Ra xaꞌa ña kandixa yu, ña ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin na xii xikua ndi, ña sandatiaku ra na ndii va ke xakin na kuachi xaꞌa yu, ña xaa yu yoꞌo. 7 Ra nduꞌu, na ^kuu ndiseꞌe ndia uxi uvi ndia xikuu seꞌe ra Israel, ra ña yoꞌo ke ndiatu ndi xinu nuu va; ña kan ke ñuu, ra kaꞌñu va, ndasakaꞌnu ndi Ndioxi. Ra na kundaa ini kun, Tata rey Agripa, chi xaꞌa ña kandixa yu, ña yoꞌo va ke, taxi ndia judío kuachi xaꞌa yu. 8 ¿A kandïxa ndoꞌo ña kuvi sandatiaku Ndioxi na ndii? ―kachi ra.

Ndakani ra Pablo xaꞌa ña kundivaꞌa ra xiꞌin na ndikun ichi Jesús

9 Ra saa ndikaꞌan ka Pablo kachi ra saa:

―*Kuni ni tu yuꞌu va, ña sandiꞌi yu xaꞌa takundiꞌi na ndikun ichi Jesús ra ñuu Nazaret. 10 Ra mii saa ndixa ke xa va yu ñuu Jerusalén. Saa chi nduku yu ndiayu nuu ndia sutu ndia kunaꞌnu, ra kuaꞌa ni na kandixa Jesús taan yu veꞌe kàà, ra ta xaꞌni na sava na, ra ndixiyo tu yuꞌu yu xiꞌin na xaꞌni kan. 11 Ra tiaa ni kuaꞌa ichi ndixaꞌan yu, ta veꞌe ñuꞌu ta veꞌe ñuꞌu, ña kundivaꞌa yu xiꞌin na, ña kuni yu ña na ndakoo na ña kandixa na. Ra ndia inka ñuu xika va xindikun yu kanitaꞌan yu xiꞌin na, saa chi tiaa ni ndisaa yu xiꞌin na ―kachi ra.

Ndakani ra Pablo ndia kuꞌva ke kuu ña vaꞌa ndakundikun ra ichi Jesús

12 ’Ra suvi na ndikun ichi Jesús kuvi na kuaꞌan yu taxi yu, ta kee yu kuaꞌan yu ñuu kaꞌnu Damasco, ra niꞌi yu tutu ña taxi ndia sutu kunaꞌnu ndaꞌa yu kuaꞌan yu, saa chi mii ndia kuvi ndia taxi ndiayu ndaꞌa va yu. 13 Ra saa kuu yu ndikaa yu ichi kan kuaꞌan yu, saa ra xa kuu sava kii va, Tata rey, ra iin ku suꞌva va ndayeꞌe iin ñuꞌu ña yeꞌe ni, ña kee chi ndivi, sata yu, ra yeꞌe ni ka ña kan nuu ñuꞌù, ra iin xinunduu ña yuꞌu, ra saa tu ndia kuaꞌan xiꞌin va yu. 14 Saa ra ndikoyo ndi ñuꞌu kuaꞌan va ndi, ra xini soꞌo yu ndikaꞌan iin tachi xiꞌin yu, ra tuꞌun hebreo ke ndikaꞌan ña kachi ña saa: “Saulo, Saulo, ¿nichuun kanitaꞌan kun xiꞌin yu? Ra na kundaa ini kun, chi ra sandiꞌi xaꞌa mii va kuvi kun, saa chi ta xa iin sindiki ri taꞌvi, ri kee xaꞌa yuꞌu kàà ña tiku nuu, va ke xa kun”, kachi ña. 15 Ra saa ndikaꞌan yu, kachi yu saa: “¿Yoo kuvi yoꞌo Tata?” kachi yu. Saa ndikaꞌan Tata yo kachi ra saa: “Yuꞌu kuvi Jesús ra xika kun kanitaꞌan kun xiꞌin. 16 Ra na ndakundichi kun vichin, saa chi ña ndituvi yu nuu kun, ra chiñu nuu va yu ke kaka kun, ra ndakuiin tu kun xaꞌa ña xini kun vichin, xiꞌin xaꞌa ña kuni kun sa yu kii ña vaxi va. 17 Ndi su kuayüꞌvi kun, chi sakaku va yu yoꞌo nuu na ñuu kun, ra saa tu nuu na küu judío va, ra mii nuu na küu judío kan ke tiꞌvi yu yoꞌo kuꞌun kun vichin va. 18 Ña vaꞌa na ndanuña nuu na, ra kee na nuu ñaa nuu xika na, ra ndakaka na nuu tuun ñuꞌu, ra kee tu na tixi ndiee timiaꞌa va, ra ndakundikun na Ndioxi, ra vaꞌa na kandixa na yuꞌu, ra koo kaꞌnu ini yu xaꞌa kuachi na, ra niꞌi taꞌvi na koo na xiꞌin na yii na kuu ñuu Ndioxi”, kachi ra.

Kandixa va ra Pablo ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra

19 ’Ña kan ke ndikänduu vi yu, ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin yu, Tata rey Agripa. 20 Saa chi ndikun, ndixaꞌan va yu ñuu Damasco, ra ndikaꞌan ndoso yu nuu na xaꞌa ichi Jesús, ra saa tu ñuu Jerusalén va, ra saa tu iin takundiꞌi ñuu ña ndikun ndiaa Judea va, ra ndikaꞌan tu yu xiꞌin na küu judío ña na nandiko ini na nuu Ndioxi, ra na sa na chiñu ña vaꞌa, ña ndañaꞌa na mii na ña xa ndasama na. 21 Ra xaꞌa ña yoꞌo va ke tiin ndia judío yuꞌu, ta ndikaa yu ini veꞌe ñuꞌu, ra ndasi ndiaa ndia yuꞌu, ra kuni kaꞌni ndia yuꞌu. 22 Ra mii va Ndioxi chindiee taꞌan xiꞌin yu, ña kan ke vaꞌa iyoo ndaku nima yu ndia vichin va, ra kaꞌan ndoso yu nuu takundiꞌi yuvi xaꞌa ra, ra nii na kuika kuvi na, ra nii na ndaꞌvi kuvi va tu na, chi iin nani kaꞌan yu xiꞌin va na. Ra iin ta kachi ra Moisés ña ndikaꞌan xaꞌa ña kuu, ra iin saa ke kachi tu ndia, ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va, ra mii saa ke kachi tu yuꞌu va, ña kaꞌan yu xiꞌin yuvi: 23 ña xiniñuꞌu ndoꞌo ni ra kixi sakaku na yuuvi yoꞌo, ra kuvi ra, ndi su ra kan kuvi tu ra nuu vaꞌa sandatiaku Ndioxi nuu ña ndii va, ra kuu ra ñuꞌu yeꞌe nuu na judío, ra saa tu nuu yuvi na ndee ini kuvi nuu ña yuuvi va.

Kuni ra Pablo saxinu ra ini ra rey Agripa ña kandixa ra Jesús

24 Ra ta ndiꞌi ndikaꞌan ra Pablo tuꞌun yoꞌo xaꞌa mii ra, ra saa nindaꞌyu ra chiñu Festo kan, nuu ra kachi ra saa:

―¡Ra sana va kuvi yoꞌo, Pablo! Ña ndiyaꞌa ni kaꞌvi va kun ke sasana ña xini kun ―kachi ra.

25 Saa ndakuiin ra Pablo, kachi ra saa:

―Na kundaa ini yoꞌo, ra Tata chiñu Festo, chi süvi ra sana kuvi yu, chi ña ñaꞌa tuni vaꞌa ke kaꞌan yu, ra ña ndaa va kuvi ña. 26 Ra ^xini vaꞌa va ra Tata rey Agripa yoꞌo, xaꞌa takundiꞌi ña yoꞌo; ña kan ke kuayüꞌvi yu ^kaꞌan yu, ña ^nduꞌu ra vichin, saa chi kundaa vaꞌa va ini yu, ña xini ra xaꞌa ña, saa chi süvi ña ndikuu seꞌe kuvi ña ―kachi ra. 27 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra rey Agripa kachi ra saa:

―¿A su kandixa tu yoꞌo va, Tata rey Agripa, ña ndikaꞌan ndia ndikaꞌan tuꞌun yu Ndioxi xinaꞌa? Kundaa va ini yu ña kandixa kun ―kachi ra.

28 Ra saa ndikaꞌan ra rey Agripa, xiꞌin ra Pablo kachi ra saa:

―Loꞌo ni va, ra ndikun kuchuun va kun saxinu kun ini yu, ña kandixa yu ichi Jesús, ¿tuvi kun? ―*kachi ra.

29 Ra saa ndikaꞌan ra Pablo xiꞌin ra kachi ra saa:

―A kama, ra a kuachi va tu, ra süvi indaa yoꞌo kuvi ra na kandixa, chi ña kuni yu ke, na kandixa takundiꞌi va na ndee xini soꞌo yoꞌo vichin, ra koo ndo ta kuꞌva iyoo yuꞌu, ndi su kunüꞌni vi tu ndoꞌo xiꞌin yoꞌo kàà, taꞌan ña nuꞌni ndaꞌa yuꞌu ―kachi ra.

30 Ra ta ndiꞌi ndikaꞌan ra Pablo ña yoꞌo, ra saa ndakundichi ra rey Agripa, xiꞌin ra chiñu Festo kan, xiꞌin ña Berenice, ra saa tu ndia kunaꞌnu ndia xindee xiꞌin va na. 31 Ra saa kee siin na iin xiyo, ra xaꞌa na ndatuꞌun na xaꞌa ra Pablo kachi na saa:

―Tiaa yoꞌo, ra köo kuachi ndiee ndi xa vi ra, ña kuvi ra xaꞌa ña, ra nii veꞌe kàà xiniñüꞌu kundikaa vi ra ―kachi na.

32 Saa ndikaꞌan ra rey Agripa xiꞌin ra chiñu Festo kan kachi ra saa:

―Ndikun yoꞌo ke saña va ra, tu ndikäꞌan ra, ña kuꞌun ra nuu ra chiñu kuchee César ñuu Roma, ña sandaku ra kan kuachi xiꞌin ra ―kachi ra.

27

Tiꞌvi ra chiñu Festo ra Pablo kuaꞌan ra chi ñuu Roma

1 Ra ta xa kindoo ra chiñu Festo ña tiꞌvi ra nduꞌu kuꞌun ndi chi Italia, ra saa ndataxi ra ra Pablo xiꞌin sava ka ndia ñuꞌu veꞌe kàà, ndaꞌa iin ra soldado ra kuchee ra nani Julio, ra itaꞌan xiꞌin iin tiꞌvi chee ndia soldado, ndia kuu kuenda ra Augusto. 2 Ra saa ndakundiaka ndia soldado kan nduꞌu, ra ndixaꞌan ndia ndaa ndia xiꞌin ndi, ini itun tun xika nuu mini tu kee ñuu Adramitio ña ndikaa yuꞌu mini, tu xa kana kuꞌun ñuu ña ndoꞌni yuꞌu mini chi Asia. Ra kuaꞌan tu ra Aristarco ra itaꞌan xiꞌin va ndi, ra kee ñuu Tesalónica ña ndikun ndiaa ñuu Macedonia. 3 Ra ta ndituvi inka kii saa ndixaa ndi nuu ndi ñuu Sidón. Ra toꞌo ni va xa ra Julio, ra kuchee nuu ndia soldado kan xiꞌin ra Pablo, saa chi taxi va ra ndiayu ndaꞌa ra ña ndixaꞌan ra ñuu kan xitoꞌni ra na itaꞌan mani xiꞌin ra, ra chindiee taꞌan na xiꞌin ra. 4 Ra ñuu Sidón kan, nandaa tuku ndi itun tun xika nuu mini, ra saa kana nu kuaꞌan nu xiꞌin ndi; ra ndiee ka vi xaꞌa kani tachi, chi nuu ndi suꞌva, ra ni ndiküvi ka kuꞌun itun kan xiꞌin ndi, ra saa xakin xiyo nu xiꞌin ndi chi ndaꞌa ichin xiin ñuꞌu loꞌo ña ndikaa niꞌi nuu mini ña nani Chipre. 5 Ra saa ndiyaꞌa ndi chi nuu xitondiaa yuꞌu mini nuu ndikaa Cilicia xiꞌin Panfilia, ra iin saa ndixaa ndi ndia ñuu Mira, ña ndikun ndiaa chi Licia va.

6 Ra ñuu Mira kan kundaa ini ra Julio, ra soldado kuchee kan, ña kana iin itun tu xika nuu mini tu kee ñuu Alejandría ra kuaꞌan nu chi Italia. Ra tu kan nandaa ndi kuaꞌan ndi xiꞌin ndia soldado kan. 7 Ra kuaꞌa ni va kii xindikaa nu nuu mini kan xiꞌin ndi, saa chi kuee ni va ndixaꞌan nu. Ra iin xiꞌin ña nduxa vi ndiyaꞌa nu xiꞌin ndi, chi nuu xitondiaa nuu ndikaa ñuu Gnido. Saa chi tiaa ni ndiee kani tachi chi nuu ndi suꞌva, ra xaꞌa ña kan ke xakin xiyo nu xiꞌin ndi, ra ndiyaꞌa nu ndia xiin ñuꞌu ña ndikaa niꞌni nuu mini ña nani Creta, nuu ndikaa ñuu Salmón. 8 Ra iin xiꞌin tundoꞌo kaꞌnu vi saa ndixaa nu xiꞌin ndi ñuu ña nani Buenos Puertos, ña ndikaa yachin xiꞌin ñuu Lasea, suvi mii Creta kan va.

9 Saa kuu, ra xa kunaꞌa va ndoꞌni ndi ichi kan, saa ra xa kuyachin va kii ña xaꞌa kuun savi chi kan, ra xa ku iyo va kaka itun tu xikan nuu mini. Ra xaꞌa ña kan ke taxi ra Pablo xini takundiꞌi ndia kuaꞌan xiꞌin itun kan, 10 kachi ra saa:

―Ndia taꞌan yo, ña tuvi yu, ra ichi nuu kuꞌun yo ra iyo ni va kuu. Saa chi ndiꞌi va xaꞌa mii itun yoꞌo, xiꞌin ñaꞌa ña ndiso nu, ra kusana ndia mii va yo ndiꞌi xaꞌa ―kachi ra.

11 Ndi su ndindäa ra soldado kuchee kan, xaꞌa vi ña ndikaꞌan ra Pablo. Chi kandixa ka va ra ña ndikaꞌan ra ndiaa itun xika nuu mini kan, xiꞌin ña ndikaꞌan ra kuu xitoꞌo nu. 12 Ra ndia nii ndia ndixïin ña kuachi ndi ñuu Buenos Puertos kan, saa chi iyo ni ndituvi ndia, ña kan ke ndikaꞌan ndia ña kuꞌun ndi chi ñuu Fenice ña ndikaa suvi mii Creta ña kundee ndi yoo savi, saa chi ikan ke kuëe ndoꞌo itun xika nuu mini kan, saa chi küvi kixi ndaku tachi ña tandaꞌa ña nu kaꞌan ndia.

Kuni sandiꞌi tachi xaꞌa itun xika nuu mini

13 Ra saa xaꞌa vita vita loꞌo kani tachi ña vaxi chi ninu nuu kuu sur, ra kuchuun va itun kan kuꞌun nu, ndituvi ra ndiaa nu xiꞌin ra kuu xitoꞌo nu. Ra saa xaꞌndia ndia chiñu ña ndaxita inka ndia yuu vee ña itiin nu xiꞌin nandaa ña. Ra saa ndakiꞌin nu kuee kuee kuaꞌan nu suvi mii yuꞌu mini nuu nani Creta kan va. 14 Ra sakan iin kani loꞌo va kuaꞌan nu xiꞌin ndi, saa ra xaꞌa va tachi ña nani Euroclidón ña ndiee ni kani ña, chi nuu kuaꞌan itun kan. 15 Ra nditäxi ña kuꞌun nu chi nuu kuni ndia kuꞌun nu, saa chi tiaa ni ndaku kani ña. Ndia saa ra ndisaña ndaꞌa nu kuaꞌan nu xiꞌin va ndi xa tachi kan. 16 Ra ndiyaꞌa nu xiꞌin ndi chi xiin ñuꞌu loꞌo ña ndikaa niꞌni nuu mini ñani Clauda, ra loꞌo va tu kani tachi kan, ra tiaa ni uꞌvi saa kuchuun ndi, ndakiꞌin ndi itun vali tu xika nuu mini tun ndiso nu, ña ndataan ndi nu chi ini mii tun chee kan. 17 Ra ta ndiꞌi, saa chikuꞌni ndia mii itun chee kan, xiꞌin kuaꞌa ni yoꞌo, saa chi iyuꞌvi ni ndia ña kani ndiaa nuu nu yuti ña nani Sirte ña iyoo kaꞌa mini kan, ra ndata nu, káꞌán ndia. Ra saa sanuu ndia tikoto ndika ña ndita sata nu, ña vaꞌa na ndukuee kuꞌun nu, kuni ndia. 18 Ra ta ndituvi inka kii, ra iin ndakundiee va tachi kan xika ña. Ndia saa ra xaꞌa ndia koꞌni ndia ñaꞌa ña ndiso nu nuu mini kan va, ña vaꞌa na ndukama nu, kuni ndia. 19 Ra ta ndixinu uni kii, ra saa xatia ndi takundiꞌi va ñaꞌa ña xiniñuꞌu mii itun xika nuu mini kan. 20 Ra kuaꞌa ni kii nindändii, ra ni kimi ndikanäta, ra ndikäꞌan ka ndi ña kutiaku vi ndi, saa chi tiaa ni ndiee xika tachi kan.

21 Ra xa kuaꞌa ni tu kii täan kuxi va ndi, ra saa ndakundichi ra Pablo maꞌñu, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Ndia taꞌan yo, vaꞌa ka va ndikandixa ndo yuꞌu tan ndikaꞌan yu xiꞌin ndo ña kuachi yo Creta, saa chi tu ndikuachi yo ikan, saa ra kuëe ndoꞌo vi itun yoꞌo, ra nii mii yo kuëe ndoꞌo vi. 22 Ndi su na kuayüꞌvi ndo, saa chi nii na ndiꞌi va xaꞌa itun yoꞌo, ndi su ndoꞌo, ra ndia nii ndo küvi. 23 Saa chi ñuu nduveꞌe ndituvi iin ra tatun Ndioxi nuu yu, ra Ndioxi ra ndikun yu, ra xachiñu yu nuu kuvi ra, tiꞌvi ra ña kixi ra nuu yu, 24 ra ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa: “Kuayüꞌvi kun, Pablo, saa chi xiniñuꞌu xaa va kun nuu ra chiñu kuchee ñuu Roma, ra xaꞌa yoꞌo ke kaku tu ndia kuaꞌan xiꞌin kun ñaꞌa va”, kachi ra xiꞌin yu. 25 Ña kan ke ndaku ni na koo ini ndo, ndia taꞌan yo. Saa chi yuꞌu, ra ndiaa va ini yu Ndioxi, ra kandixa tu yu ña kuu ña ndikaꞌan ra tatun kan xiꞌin va yu. 26 Ndi su xa saa xiniñuꞌu xaa va itun yoꞌo koꞌni nu yoo nuu iin ñuꞌu loꞌo ña ndikaa niꞌni nuu mini ―kachi ra Pablo xiꞌin ndia.

27 Saa kuu ra ndixinu va uxi kumi kii ñuꞌu ndi nuu mini kan, ra mii ñuu kii kan ke xa kuaꞌan ndi nuu mini ra nani Adriático va, ra iin choꞌo iin chi kan va kuaꞌan itun kan xiꞌin ndi xa tachi, ra ta xa kuu sava ñuu saa ra kundaa va ini ndia ndiaa itun kan ña xa kuyachin nu nuu ndikaa ñuꞌu ichi. 28 Ra saa tava ndia kuꞌva ña kunu mini nuu kuaꞌan ndi kan, ra oko xaꞌun iin metro ka ke kunu ra, ra ta xa iin vaꞌa vaꞌa loꞌo ka kuaꞌan itu kan, ra saa tava tuku va ndia kuꞌva, ra ndia kuꞌva oko uxa metro va ke kunu ra. 29 Ra saa ndiyuꞌvi ndia ña kani ndiaa nu kava, ra saa sanuu ndia kumi yuu vee chi kaꞌa nu, ña vaꞌa na kundichi nu nuu mini kan, ra xaꞌa ña ndiyuꞌvi ndia ke kuni ndia ña kama ni na tuvi. 30 Saa xaꞌa ^kuni kunu va ndia sakanda itun kan kuꞌun ndia, ra xaꞌa ndia sanuu ndia itun vali tu xika nu tiakuii tun ndiso itun chee kuaꞌan xiꞌin ndi kan; ra iin ^xa tiin ndia yuu vee ña xikundichi nu xiꞌin ña koꞌni ndia ña chi nuu nu, iyoo tuꞌun. 31 Ra xini va ra Pablo ña xa ndia saa. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra soldado kuchee kan, ra saa tu xiꞌin ndia soldado va ra, kachi ra saa:

―Tu na kunu ndia yoꞌo kuꞌun ndia, saa ra nii ndoꞌo kuvi ndia käku vi ―kachi ra.

32 Ra saa xaꞌndia ndia soldado kan yoꞌo ña nuꞌni ndiaa itun vali kan, saa ra ndikoyo nu nuu mini kan kuaꞌan va nu.

33 Ra ta xa kuaꞌan ndituvi, ra saa ndikaꞌan ra Pablo xiꞌin ndia ña xiniñuꞌu kuxi va ndia kachi ra, ra saa ndikaꞌan ka ra kachi saa xiꞌin ndia:

―Xa uxi kumi va kii ke täan kuxi ndo, ra ni täan tu kusun va ndo, ña ndiatu ini ndo, ndia ña ke kuu. 34 Ña kan ke ^nduku yu ña mani nuu ndo, ña na kuxi va ndo loꞌo vichin, ra kuayüꞌvi ndo, chi ndia nii ixi loꞌo xini ndo ke ndoñüꞌu vi ―kachi ra.

35 Ra ta ndiꞌi ndikaꞌan ra Pablo tuꞌun kan, ra saa kiꞌin ra xita ra taxi tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, ra xini takundiꞌi va ndia ndee kan ña ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra saa taꞌvi ra ña ra xaꞌa ra xixi va ra. 36 Saa ra ndakindiee tu ini ndia kuaꞌa kan va, ra xaꞌa tu ndia kan va xixi ndia. 37 Ra uvi ciento uni xiko xaꞌun iin vi kuvi ndi kuaꞌan xiꞌin itun kan. 38 Ra ta xa nditiandiaa ini ndia ña xixi ndia, ra saa xaꞌa ndia xatia ndia nuni trigo ña kuaꞌan xiꞌin itun kan nuu mini kan, ña vaꞌa na ndukama ka nu, kuni ndia.

Ndiꞌi xaꞌa itun xika nuu mini

39 Ra ta ndituvi, ra nindäkuni vi ndia, ndia itun kan ndia mii ku nuu ndixaa ndi. Ndi su xini va tu ndia ndikaa iin ñuꞌu loꞌo maꞌñu mini kan, ra ndaa va loꞌo xiin ña, ra xa vita va kandita mini ikan, ra saa kuni ndia ña na kundutiaꞌa itun kan, nuu ndaa xiin ñuꞌu loꞌo kan. 40 Ra saa xaꞌa ndia xaꞌndia ndia yoꞌo, ña nuꞌni yuu vee ña itiin itun kan ña vaꞌa ndichi nu, ra sataya tu ndia itun tun sakanda ndia ña vaꞌa kuaꞌan va nu. Ra saa sandandaa tuku va ndia tikoto ndika ña ndichi chi nuu nu, ra saa ndakanda itun kan kuaꞌan nu chi nuu ndaa, nuu vita loꞌo kani mini kan. 41 Ra saa ^kuu nu kuaꞌan nu, saa ra nditiin va chi yuꞌu nu yuti ña ndakoo ndee kaꞌa mini kan, ndia saa ra ndiküvi vaꞌa ka kuꞌun vi nu. Ra xiꞌin ña ndiee ni kani ndiaa mini kan chi kaꞌa nu, saa ra xaꞌa chachi va nu. 42 Ra saa xaꞌa ndia soldado kan kuni ndia kaꞌni ndia, ndia ndasi ndiaa kuaꞌan kuꞌun veꞌe kàà, ña vaꞌa na ndasütia ndia ra kunu ndia kuꞌun ndia. 43 Ndi su nditäxi vi ra soldado kuchee kan, ña kuvi ndia ndasi ndiaa kan, chi ña xa ra ke xaꞌndia ra chiñu nuu ndia xini sutia, ña na sutia ndia, ra kee ndia chi nuu ñuꞌu ichi va. Ra ra Pablo va kuvi ra kuni ra sakaku ra ña xa ra saa. 44 Ra ndia kuchüun sutia tu ndikaꞌan ra xiꞌin, ña na kiꞌin ndia vitu a ndia ka ñaꞌñu mii itun chee kuaꞌan xiꞌin ndi kan va, ra nuu nu kan va na kundee ndia ña kee ndia chi nuu ñuꞌu ichi, kachi ra xiꞌin ndia. Ra saa ndixa ke xa va ndia, ra vaꞌa ndixaa tiaku ndiꞌi va ndi, chi nuu ñuꞌu ichi kan.

28

Ndixaa ra Pablo ñuꞌu loꞌo ña ndikaa niꞌni nuu mini nani Malta

1 Ra ta kee ndiꞌi ndi, ña ndixaa ndi ñuꞌu loꞌo ña ndikaa niꞌni maꞌñu mini kan, ra saa kundaa ini ndi ña nani ña Malta. 2 Ra ndakiꞌin mani ni va mii na ndee ñuu kan nduꞌu, ra saa ndikun chikaa na ñuꞌu va, ra ndikaꞌan na xiꞌin ndi ña na kuyachin ndi ndasaa ndi, saa chi ^kuun ni savi ra tiaa ni tu vixin va. 3 Ra saa ndixaꞌan ra Pablo, ndakaya ra itun ichi taan ra nuu ñuꞌu kan, ra xiꞌin kaꞌni ña xixi ñuꞌu kan kanata iin koo ri xatu ni, ra xaxi ri ndaꞌa ra. 4 Ra ta xini na ñuu kan ña tanii ndiaa koo kan ndaꞌa ra Pablo, ra saa ndikaꞌan na xiꞌin taꞌan na kachi na saa:

―Ra ^xaꞌni ndii va kuu tiaa yoꞌo, saa chi vaꞌa ni ndikaku va ra ña ndixïꞌi ra sa mini, ndi su nditäxi vi ndioxi ña xa ndaku kuachi ña ndikun yo kutiaku ra ―*kachi na.

5 Ra saa kisi ra Pablo ndaꞌa ra nuu ñùꞌù, ra ndakava koo kan nuu ñùꞌù va, ndi su köo vaꞌa ña nindoꞌo vi ra. 6 Ra iin suꞌva ndiatu ini takundiꞌi yuvi kan, ña ndita kuiñu ra, ra a iin kama suꞌva va nduva ra, ña kuvi ra káꞌán na. Ra saa kuu ra kunaꞌa va, ra kuëe nindoꞌo vi ra, saa ra ndasama va ña ^xani ini na, ra saa ndikaꞌan na ña kuu ra Pablo iin ndioxi va.

7 Ra yachin kan va iyoo veꞌe iin tiaa ra nani Publio, ra ra kan kuvi ra kuchee nuu na ndee ñuu kan, ra ra kan kuvi ra ndakiꞌin mani nduꞌu ña xindee ndi veꞌe ra uni kii. 8 Ra saa kuu ndi ndee ndi kan, saa ra kundaa va ini ra Pablo ña ndiee ni ndoꞌo iva ra Publio kan, kueꞌe nii, ra tiaa ni ndikaa kaꞌní ra kanduꞌu ra nuu xito. Ra saa ndixaꞌan ra Pablo xitoꞌni ra ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi xaꞌa ra, ra ta ndiꞌi ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi xaꞌa ra, ra saa chinduꞌu ra ndaꞌa ra sata ra, ra ndikun nduvaꞌa va tiaa kan. 9 Ra ta kundaa ini sava ka na xiꞌi, na ndee ñuu kan ña sandaꞌa ra Pablo tiaa kan, saa ra ndixaa tu na kan va nuu ra, ra sandaꞌa tu ra na kan. 10 Ra tiaa ni xatoꞌo yuvi kan nduꞌu, ra ta xa kee ndi kuꞌun ndi, ra saa taxi na takundiꞌi ñaꞌa ña kumani nuu ndi ichi ndaꞌa ndi kuaꞌan xiꞌin ndi.

^Ndixaa ra Pablo ñuu chee Roma

11 Ra uni yoo vi ke xindee ndi ñuꞌu loꞌo, ña ndikaa niꞌni nuu mini kan, ra ndia ta xa ndiyaꞌa savi vi ke nandaa ndi, iin itun tun xika nuu mini tun kee ñuu Alejandría, ra ndita uvi naꞌna ndioxi na, chi nuu nu, ra iin ña nani Cástor, ra inka ña ñani Pólux, ra ikan ke kuachi tu nu kan va yoo savi kan. 12 Ra saa ndakiꞌin itun kan kuaꞌan nu xiꞌin ndi, ra ndixaa nu xiꞌin ndi ñuu ña ñani Siracusa ña ndikaa yuꞌu mini, ra ikan kuachi ndi uni kii. 13 Ra ñuu kan kee tuku itun kan xiꞌin ndi, ra saa ndakiꞌin nu kuaꞌan nu, ra ndixaa nu xiꞌin ndi ñuu ña ñani Regio ña ndikaa yuꞌu mini. Ra ta ndituvi inka kii, saa xaꞌa vita vita kani tachi ña vaxi chi ninu nuu kuu sur, ra saa ndakiꞌin tuku nu kuaꞌan nu xiꞌin ndi, ra iin saa ndixaa nu xiꞌin ndi ndia ñuu ña nani Puteoli ña ndikaa yuꞌu mini kan. 14 Ra ñuu Puteoli kan ndakutaꞌan ndi xiꞌin sava na ñani yo na ndikun ichi Jesús, ra ndikaꞌan na xiꞌin ndi ña na kuachi ndi xiꞌin na, ra kuachi ndixa ndi xiꞌin va na uxa kii, ra ndia kan ndakiꞌin ndi kuaꞌan xaꞌa ndi chi ñuu chee Roma va. 15 Ndi su xa kundaa va ini na ñani yo, na ndikun ichi Jesús na ndee ñuu Roma, xaꞌa ndi ña kuaꞌan ndi chi kan, ra saa ndixaꞌan sava na ndakiꞌin na nduꞌu ndia nuu nani, Nuu yaꞌvi Apio, ra sava tu na ndixaꞌan ndakiꞌin nduꞌu iin nuu nani, Uni Veꞌe. Ra ta xini ra Pablo na ñani yo kan, saa ra taxi ni ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi, saa chi kusii ni ini ra. 16 Ra ta ndixaa ndi ñuu chee Roma kan, ra saa ndataxi ra soldado kuchee kan, ndia ndasi ndiaa kuaꞌan xiꞌin ra kuꞌun veꞌe kàà ndaꞌa iin ra soldado kuxikuaꞌa, ña na kondiaa ra ndia, ndi su ra Pablo tu chikanduꞌu siin ndia inka veꞌe va, ra ndikaꞌan ndia xiꞌin iin ra soldado ña na kondiaa ra ra.

Kaꞌan ndoso ra Pablo tuꞌun Ndioxi nuu na ñuu chee Roma

17 Ra ta ndixinu uni kii ndixaa ra Pablo ñuu chee Roma kan, ra saa tiꞌvi ra chiñu ndixaꞌan nuu takundiꞌi ndia xikuaꞌa judío ndia ndee ñuu chee Roma kan ña na kixi ndia nuu ra, ra ta ndixaa ndia nuu ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Ndia taꞌan yo, na kundaa ini ndo, saa chi ndia nii kuachi ndïxa yu xiꞌin na judío taꞌan yo, ra nii ndikänduu tu yu chiñu ña yunaꞌa na xa na, ña ndakoo na xii xikua yo xinaꞌa va, ndi su ndasi ndiaa va na yuꞌu, ra ndataxi na yuꞌu ndaꞌa ndia chiñu ndikun ndia Roma yoꞌo va. 18 Ra ta xa ndaku ndia kuachi xiꞌin yu, saa ra kuni va ndia saña ndia yuꞌu va, saa chi kundaa va ini ndia, ña köo kuachi ndixa yu ra kuvi yu xaꞌa ña. 19 Ndi su nditäxi vi ndia judío taꞌan yo ña saña yu, chi ndia kuni kaꞌni va kuvi ndia yuꞌu, ndia saa ra ndataxi yu mii yu ndaꞌa ra chiñu kuchee ñuu Roma yoꞌo va, ña na sandaku ra kuachi xiꞌin yu, ndi su süvi xaꞌa na ñuu yo ke vaxi yu taxi yu kuachi. 20 Ra ña kana yu ndoꞌo vichin, ra xaꞌa ña vaꞌa na kuni taꞌan yu xiꞌin va ndo kuvi ña, ra kaꞌan tu yu xiꞌin ndo xaꞌa ña ndoꞌo va yu, ra na kundaa ini ndo, chi xaꞌa ña kandixa yu ta kuꞌva kandixa takundiꞌi na ñuu yo Israel ña ndatiaku na ndii, va ke nuꞌni yu, xiꞌin yoꞌó kaa yoꞌo vichin ―kachi ra.

21 Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:

―Ndia nii tutu täan tiꞌvi ndia chiñu Judea xaa ndaꞌa ndi xaꞌa kun, ra ndia nii tu ndia judío taꞌan va yo, täan kixi taxi kuachi xaꞌa kun nuu ndi. 22 Ndi su ^kuni va tu ndi ña kuni soꞌo ndi, xaꞌa ña kaꞌan kun, saa chi iinii kuvi va kundasi na ña ndikun kun ñaa ―kachi ndia.

23 Ra saa kindoo ndia xiꞌin ra Pablo ña ndakuitaꞌan ndia inka kii. Ra ta ndixaa kii kan, ra saa ndakutaꞌan kuaꞌa ni yuvi ra ndixaa na veꞌe nuu kanduꞌu ra Pablo. Ra iin nduvi ndaa va ndakani ra nuu na, xaꞌa ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. Ra ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, xiꞌin ña ndikaꞌan ndia ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va ke xiniñuꞌu ra, ña ndikaꞌan ra xiꞌin na ña kuni ra ^saxinu ra ini na, ña na ^kandixa na Jesús. 24 Ra kandixa va sava na ña ndikaꞌan ra Pablo, ra sava tu na ndixïin kandixa va. 25 Saa ra nindakitäꞌan tuꞌun vi na, ra saa xaꞌa na nindutia na kuaꞌan va na. Ra saa ndikaꞌan ra Pablo xiꞌin na, kachi ra saa:

―Ta xa ndoꞌo vichin, ke ^xa tu na xii xikua yo xinaꞌa va, ra xaꞌa kan va ke ndikaꞌan tachi Yii Ndioxi xiꞌin ra Isaías, ña ndikaꞌan ra xiꞌin na, ra suꞌva ke kachi ña xiꞌin ra:

26 Kuaꞌan nuu na ñuu yu, ra kaꞌan kun xiꞌin na kachi kun suꞌva:

xini va soꞌo ndo, ndi su kundäa ini ndo;

xitoꞌni kaxi va ndo, ndi su xïni vi tu ndo,

27 Saa chi nima ndo, ra xa ña ndutieꞌe va kuvi ña,

ra ndasi tu soꞌo va ndo, ña kan ke xïni ka soꞌo ndo,

ra ndasi tu nuu va ndo;

ña kan ke xïni kan ndo,

Ra nii kuëe xini kaxi tu soꞌo va ndo,

Ra ni na kuïin ndo nandiko ndo nuu yu, ra sandaꞌa yu ndoꞌo, kachi ra Isaías ―*kachi ra Pablo xiꞌin ndia judío taꞌan ra.

28 Ra saa ndikaꞌan ka ra Pablo xiꞌin ndia, kachi ra saa:

―Na kundaa ini ndo, chi xaꞌa ña ndaku ni ini ndo, ra vaꞌa ka va na kuꞌun yu nuu na küu judío ña ndatuꞌun yu xiꞌin na, xaꞌa ña kuni Ndioxi sakaku ra na, saa chi kuiin va na kan kuni soꞌo na ―kachi ra.

29 Ra ta ndiꞌi ndikaꞌan ra Pablo kachi ra saa, ra saa ndakiꞌin na judío kan kuaꞌan na, ra iin inaa taꞌan mii na kuaꞌan na.

30 Ra uvi nii ka kuiya ke xikanduꞌu ra Pablo veꞌe ña tatu ra ñuu kan, ra ndakiꞌin ra takundiꞌi va yuvi na ndixaꞌan xitoꞌni ñaꞌa. 31 Ra ndixiyo ni va ndiayu ndaꞌa ra, ña ndakani ra nuu na xaꞌa ichi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra sakuaꞌa ni ra na xaꞌa ichi Tata yo Jesucristo, ra ndia nii yuvi ndisäsi nuu ra.

Romanos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Tutu ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu ñuu Roma

1

Kaꞌan Ndioxi ra Pablo xiꞌin na ndikun Jesús na ndee ñuu Roma

1 Ndioxi na koo xiꞌin ndoꞌo na taꞌan yo, na ndee ñuu Roma. Yuꞌu kuvi ra Pablo, ra xachiñu nuu Tata yo Jesucristo, ra ndikaxin Ndioxi yuꞌu ña kaka yu chiñu nuu ra, ra kaꞌan ndoso tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo.

2 Ra xa ta yachi vi ke kindoo Ndioxi xiꞌin ndia ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu ra, ña tiaa ndia tutu yii, ña ndakani xaꞌa tuꞌun vaꞌa ña sakaku na yuuvi yoꞌo. 3 Ra xaꞌa tata yo Jesucristo ra kuu seꞌe Ndioxi va ke ndakani tuꞌun vaꞌa kan. Ra ña kaku Tata yo Jesucristo nuu ñuꞌu ña yuuvi yoꞌo, ra ndiseꞌe ra rey David va kuvi ra. 4 Ra Tachi Yii Ndioxi ke ndañaꞌa ra, ña kuu ra seꞌe Ndioxi, ra kuu mii ra ndiee ña kaꞌnu, saa chi ndatiaku va ra nuu ña ndii.

5 Ra nuu Jesucristo va ke ndiniꞌi táꞌvi̱ yu ña sachiñu yu nuu ra, ra kaꞌan ndoso yu nuu takundiꞌi na yuuvi yoꞌo xaꞌa ra, ña vaꞌa na ndakundikun na ra, ra kandixa na ra, ña vaꞌa na sa toꞌo na ra. 6 Ra ta ^xa Ndioxi ña kana ra na küu judío kan ke xa tu ra xiꞌin ndoꞌo va, ña kana ra ndoꞌo, ña kundikun ndo Jesucristo vichin.

7 Ra nuu takundiꞌi ndoꞌo na taꞌan yo na ndee ñuu Roma, na kuꞌvi ni ini Ndioxi xíní ra, na kana ra ^kuu na yii, ke tiꞌvi yu tutu yoꞌo kuxaa ña. Ra ña vaꞌa ña taxi Ndioxi xiꞌin Jesucristo ke na koo xiꞌin ndo, ra vaꞌa ni na koo ndo.

Kuni ra Pablo kuꞌun ra kotoꞌni ra na ndikun Jesús ndee ñuu Roma

8 Ra ña nuu vaꞌa, ra xiꞌin kivi Jesucristo ke ^ndataxi ni yu tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa takundiꞌi ndo, saa chi iinii kuvi va kaꞌan na xaꞌa ndo ña kandixa ni ndo Jesucristo. 9 Ra Tata yu Ndioxi, ra xachiñu yu nuu xiꞌin ndinuni nima yu, ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa seꞌe ra, kuvi ra kundaa ini ña ^ndakaꞌan yu xaꞌa ndo iin takundiꞌi va kii, ra kaꞌan ni yu xiꞌin ra xaꞌa ndo. 10 Ra ña xaku ndaꞌvi yu nuu Ndioxi xaꞌa ke, na sa ra ña mani taxi ra ndiayu ndaꞌa yu, ña vaꞌa xaa yu kutoꞌni yu ndoꞌo, ndia iin kii va. 11 Ra ña ^kuni yu kuni yu ndoꞌo, ra xiꞌin va ndo ke kuni yu ndatuꞌun yu xaꞌa sava ña xinituni ña taxi Ndioxi, ña vaꞌa chindiee taꞌan ña xiꞌin ndo, ña kundikun ndinuni vaꞌa ka ndo ra. 12 Ra ña kaꞌan yu ña yoꞌo xiꞌin ndo, ra ña vaꞌa na chikaa ka yo ndiee xiꞌin taꞌan yo, xaꞌa ña ^kandixa va yo kuvi ña.

13 Ra na kundaa ini ndo na taꞌan yo, saa chi xa kuaꞌa ni va ichi ^kuni yu xaa yu kutoꞌni yu ndoꞌo, ndi su täan xaa yu. Ra na kundaa ini ndo, chi xa saa xaa va yu ña kuni yu chiñu vaꞌa ña ^xa ndo, ra taꞌan chiñu vaꞌa xaan kuvi tu ña xa na ñani yo na küu judío, na iyoo ta kuꞌva iyoo ndoꞌo, na ndakundikun Jesús, na ndee iinii kuvi ña yuuvi va. 14 Ra na kundaa ini ndo, chi nii na ndaꞌvi kuvi na, ra nii na kuika kuvi va tu na, ra nii na ndichi kuvi na, ra nii na kuëe ndichi kuvi va tu na, ndi su yuꞌu kuvi ra xiniñuꞌu ndatuꞌun xiꞌin takundiꞌi va na. 15 Xaꞌa ña kan ke kuni ni yu xaa yu, ña ndakani ka yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo nuu ndoꞌo, na ndee ñuu Roma.

Ndiee ña kuu mii tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo

16 Yuꞌu, ra kukäꞌan nuu yu ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo, saa chi ndiee Ndioxi ña ^sakaku takundiꞌi yuvi na ^kandixa Jesucristo va kuvi ña. Ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo yoꞌo, ra nuu na judío ke xiꞌna ni ka xa̱a ña, ndi su xa saa xiniñuꞌu kuꞌun tu ña nuu na küu judío va. 17 Ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo ke ^sañaꞌa yoo, ndia kuꞌva ke ^ndakiꞌin Ndioxi yuvi, ra ndasa ra na yuvi vaꞌa, ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi. Ta kuꞌva kachi mii tuꞌun Ndioxi ña kachi suꞌva: “Yuvi na ndakiꞌin mani Ndioxi, ra ndasa ra na yuvi vaꞌa, ra xaꞌa ña ndiaa ini va na ra ke kutiaku na”, kachi ña.

Na iyoo kuachi kuvi takundiꞌi va yuvi nuu Ndioxi

18 Ra ndia ndivi nuu nduꞌu vi Ndioxi ke ^ndañaꞌa ra mii ra nuu yo, ña sáa̱̱ ra xini ra takundiꞌi yuvi ñaꞌá, xiꞌin yuvi na xïin sa chiñu ndaku; ra chiñu ñaꞌa, ña ^xa va na ke täxi kundaa ini na ña ndaa. 19 Ra xa kundaa vaꞌa va ini na ña ndaa xaꞌa Ndioxi, saa chi xiꞌin chiñu ña ^xa va ra kuvi ña, ndañaꞌa ra ña nuu na. 20 Ra vaꞌa ni küvi va kuni na Ndioxi, ndi su ña kuu mii ra, xiꞌin ndiee ra ña kuëe ndiꞌi xaꞌa ña kuu mii ra, ra ndia te kii xaꞌa vi kuvi ña xaꞌa ra ndañaꞌa tuvi ra ña, ra xaꞌa ña kan va ke vaꞌa kundaa ini na ña iyoo Ndioxi; ña kan ke küvi kaꞌan yuvi ña köo kuachi na. 21 Ra ña ndixa ke xini vaꞌa va na ña iyoo Ndioxi, ndi su xïin na ña satoꞌo na ra, ra nii xïin tu na ña taxi na tixaꞌvi ndaꞌa va ra. Chi ña ^xa na ke, xaꞌa na ndakundiꞌi ini na xaꞌa inka ñaꞌa ña köo yaꞌvi ndiaa va, ra xaꞌa chiñu kiꞌvi ña ^xa na ke, ndiꞌi tu xaꞌa ña xini tuni va na. 22 Ra vaꞌa ni ndichi ni va na nuu mii na, ndi su na ndiee ka ndukiꞌvi va kuvi na. 23 Saa chi nuu ña ^ndasakaꞌnu na Ndioxi ra kuëe ndiꞌi xaꞌa, ra xaꞌa na ndasakaꞌnu na ñaꞌa ña ndiꞌi xaꞌa, ña xavaꞌa mii va na, ta kuu naꞌna yuvi, xiꞌin naꞌna kiti ri ndáchí, xiꞌin naꞌna kiti ri iyoo kumi xaꞌa, xiꞌin naꞌna kiti ri kañuꞌu tixi va.

24 Ra xaꞌa ña kan ke ndakoo ndaꞌa va Ndioxi na, ña ^sa na ndia ndia ka chiñu ñaꞌa ña kuni mii va na, ta kuu ña ^xa na chiñu kaꞌan nuu xiꞌin taꞌan na. 25 Saa chi ndakoo va na ña ndaa, ra ndakundikun na tuꞌun chiꞌña va, ra nuu ña ^ndasakaꞌnu na Ndioxi ra tiaku, ra ñaꞌa ña xavaꞌa va ra ndasa na ndioxi, ra xaꞌa na ndasakaꞌnu na ña, ra ndixïin vi na ndasakaꞌnu na mii Ndioxi ra xavaꞌa takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo. Ra ra kan kuu ndixa mii Ndioxi ra Yii, ra xiniñuꞌu ndukaꞌnu iin takundiꞌi kii. Ra saa ke koo va.

26 Ra xaꞌa ña ^xa na chiñu kiꞌvi kan ke ndakoo ndaꞌa va Ndioxi na, ña na ^sa ka na chiñu kaꞌan nuu xiꞌin taꞌan va na, ta kuu na siꞌi, ra küni ka na tiaa, chi ná siꞌi taꞌan va ná xaꞌa ná ndakutoo ná. 27 Ra mii saa ke ndasa tu tiaa va, saa chi küni ka ndia ná siꞌi, chi tiaa taꞌan mii va ndia ndakutoo ndia. Ra xaꞌa ndia ^xa ndia chiñu kaꞌan nuu xiꞌin taꞌan mii va ndia. Ra xaꞌa chiñu kiꞌvi ña ^xa mii va yuvi ke ^taxi Ndioxi tundoꞌo ndaꞌa na, saa chi saa ke xiniñuꞌu koo va na.

28 Ra xaꞌa ña ndixïin na satoꞌo na Ndioxi ra kaꞌnu va ke ndakoo ndaꞌa ra na, ña na ^sa na chiñu yakua ña kuni mii na, chiñu ñaꞌa ña xiniñüꞌu sa na. 29 Ra iin chitu ndaa nima na xiꞌin takundiꞌi ña väꞌa, ta kuu ña kiꞌvi tiaa xiꞌin inka ná siꞌi ná küu yasiꞌi ndia, a ná siꞌi ná kiꞌvi xiꞌin inka tiaa ra küu yii na, xiꞌin ña ndákáni ini na sa na chiñu kiꞌvi, xiꞌin ña kutoo na koo kuaꞌa ni ndia ndia ka ñaꞌa nuu na, xiꞌin ña ^xa na chiñu kiꞌvi xiꞌin inka yuvi, xiꞌin ña ndukuini ini na xiꞌin taꞌan na, xiꞌin ña xaꞌni na ndii, xiꞌin ña kutoo ni na kanitaꞌan na xiꞌin taꞌan na, xiꞌin ña ^sandaꞌvi taꞌan na, xiꞌin ña ndasama na tuꞌun vaꞌa, ra ndasa na ña tuꞌun kiꞌvi, 30 xiꞌin ña xavaꞌa ini na xaꞌa taꞌan na, xiꞌin ña kaꞌan kiꞌvi na xaꞌa taꞌan na, xiꞌin ña kundasi na Ndioxi, xiꞌin ña kundasi na taꞌan na, xiꞌin ña kutiaa na nuu taꞌan na, xiꞌin ña chinduꞌu vaꞌa ni na tuꞌun xaꞌa mii na, xiꞌin ña sandaku na kuaꞌa ni chiñu kiꞌvi, xiꞌin ña xïin na kandixa na vasiꞌi na, 31 xiꞌin ña kïꞌin xini na, xiꞌin ña saxïnu na nuu tuꞌun ña kaꞌan na, xiꞌin ña küꞌvi ini na kuni taꞌan na, xiꞌin ña xïin na koo kaꞌnu ini na xiꞌin taꞌan na, xiꞌin ña köo ña ndaꞌvi ini nuu na. 32 Ra vaꞌa ni xa kundaa va ini na ña sayukun Ndioxi kuachi xiꞌin na, ra sandiꞌi ra xaꞌa na, ndi su ndakundiee va na ña ^xa na chiñu kiꞌvi, ra sañaꞌa tu na inka yuvi va ña sa na chiñu kiꞌvi kan.

2

Xiꞌin ña ndaa va sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin yuvi

1 Ra ndoꞌo, na kaꞌan xaꞌa inka yuvi ña ^xa na chiñu kiꞌvi, ra xaꞌa mii va ndo ke kaꞌan ndo, saa chi saa ke ^xa tu ndoꞌo va, ña kan ke köo ndiayu vi ndo ña kaꞌan ndo xaꞌa kuachi na. 2 Ra xa ^kundaa va ini yo, chi ndakú ni va xayukun Ndioxi kuachi xiꞌin yuvi na ^xa chiñu kíꞌvi. 3 Ra ndoꞌo, na kaꞌan xaꞌa inka yuvi ña ^xa na chiñu kíꞌvi, ra ^xa tu mii va ndo chiñu kiꞌvi, ¿ra a kaku ndo nuu tundoꞌo ña taxi Ndioxi tuvi ndo? 4 ¡Ii!, ¿ra nichuun kundasi ndo, ña tiayu ni ini Ndioxi, xiꞌin ña kaꞌnu ni ini ra, xiꞌin ña ^xa ndiee ini ra xaꞌa takundiꞌi chiñu kiꞌvi ña ^xa ndo? ¿Ra a kundäa ini ndo xaꞌa ña tiayu ni va ra ke kuni ra ña na nandiko ini ndo nuu ra, ndakoo ndo chiñu kiꞌvi ña xa ndo? 5 Ra ña nda̱ku̱ ni ini ndo, ña xïin ndo nandiko ini ndo, ra ña ndasakuaꞌa ka va ndo kuvi kuachi ndo, ra xaꞌa kuachi ndo ke sandoꞌo Ndioxi ndoꞌo, te xa na xaa kii ña sandaku ra kuachi va, saa chi ra kan, ra ndaku ni va sayukun ra kuachi xiꞌin yuvi. 6 Ra kii kan ke, chaꞌvi Ndioxi na ta kuꞌva iyoo mii chiñu ña xa va na. 7 Ra taxi va ra ña kutiaku yuvi na xikutüvi ^xa ña vaꞌa, saa chi ndiatu va na ña ndakuni Ndioxi na, ra chinduꞌu toꞌo ra tuꞌun xaꞌa na, ra taxi ra kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun. 8 Ndi su yuvi na kaꞌan toꞌo ni xaꞌa mii, ra xïin na kandixa na tuꞌun Ndioxi ña ndaa, ra niña chiñu kini va ^xa na, ra na kan kuvi na sáa̱ Ndioxi xiꞌin, ra taxi tu ra tundoꞌo ndaꞌa va. 9 Ra takundiꞌi yuvi na xa chiñu kíꞌvi kuvi na niꞌi tundoꞌo, ra tiaa ni kusuchi ini na, ra xiꞌna ka va na judío kuvi na niꞌi tundoꞌo kan, ra saa tu na küu judío va. 10 Ndi su yuvi na ^xa chiñu vaꞌa, ra ndakuni va Ndioxi na kan, ra chinduꞌu toꞌo tu ra tuꞌun xaꞌa va na, ra vaꞌa ni koo na; ra xiꞌna ni ka va na judío na ^xa ña vaꞌa kuvi na niꞌi ña vaꞌa sa Ndioxi, ra saa tu na küu judío va.

11 Saa chi Ndioxi, ra ndakäxin ra kan yuvi, ña kan ke inuu sandaku ra kuachi xiꞌin takundiꞌi va na. 12 Ra takundiꞌi yuvi na küu judío, ra ^xa na chiñu kiꞌvi, ra vaꞌa ni ndikundäa va ini na xaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra xa saa taxi va Ndioxi tundoꞌo ndaꞌa na xaꞌa chiñu kiꞌvi ña ^xa na; ra saa tu na judío, na iyoo ndiayu Ndioxi ndaꞌa, ra xïin na kandixa na ña, chi ^xa va na chiñu kiꞌvi, ra niꞌi tu na kan va tundoꞌo sa Ndioxi, saa chi ^xïin na kandixa na ndiayu kan. 13 Saa chi süvi takua ña xa iyoo kuiti ndiayu Ndioxi ndaꞌa na, saa ra xa kuvi ndakiꞌin mani Ndioxi na, chi na iyoo ndiayu Ndioxi ndaꞌa, ra xa na ña kaꞌan ña, ra na kan va kuvi na ndakiꞌin mani Ndioxi, ña nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu ra. 14 Ra ndia na küu judío na köo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa va, ndañaꞌa ña xini na, ña kaꞌan ndiayu kan xaꞌa, saa chi nima va na iyoo ña, ra vaꞌa ni täan kaꞌvi na ña, ndi su kandixa va na ña. 15 Saa chi xiꞌin kuꞌva ña tiaku va na kuvi ña, ndañaꞌa na ña iyoo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés nima na. Ra ta xani ini na xaꞌa ndia ndia ka chiñu ña ^xa na, ra kundaa va ini na, ndia ña kuvi chiñu vaꞌa, ra ndia ña kuvi chiñu kiꞌvi ña ^xa na. 16 Ra kii ña sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin takundiꞌi yuvi, ra ndia kuachi na ña iyoo seꞌe va kuvi sandaku ra, ra ndaꞌa Jesucristo va ke taxi Ndioxi ndiayu ña sandaku ra kuachi na, ta kuꞌva kachi mii tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo, ña ^kaꞌan ndoso va yu.

Na judío ra kuëe kandixa vi na ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés

17 Ra xa xini mii va ndo, chi na judío kuvi ndixa va ndo, ra ndiaa ni tu ini ndo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va, ra kutiayu ni tu ini ndo, ña ndikun ndo Ndioxi va. 18 Ra xini tu ndo ña kuni Ndioxi va, ra ndiayu Ndioxi ña sakuaꞌa ndo, ra vaꞌa ni va kutuꞌva ndo xiꞌin ña. 19 Ra xini vaꞌa tu ndo, ña kunuu ndo ichi nuu na kuaa va, ra ^kuu tu ndo ñùꞌù ña tuun nuu na xika nuu ñaa va tuvi ndo. 20 Ra vaꞌa ni tu sañaꞌa ndo yuvi na kundäa ini xaꞌa ichi Ndioxi va, ra xini ni tu ndo sañaꞌa ndo yuvi na köo ña xini tuni va, saa chi xa iyoo va ndiayu Ndioxi ndaꞌa ndo, ra ña kan va ke xini ni ndo ña ndaa. 21 Ra tu vaꞌa va tu sañaꞌa ndo inka yuvi ña na sa toꞌo na Ndioxi, saa ra, ¿nichuun xä toꞌo tu mii ndo Ndioxi, tu saa? Ra tu mii tu ndo sañaꞌa inka yuvi ña väꞌa sa kuiꞌna na, ¿ra nichuun xa kuiꞌna va tu mii ndo? 22 Ra tu mii tu ndo kuvi na ^kaꞌan xiꞌin inka yuvi ña väꞌa kaka sii na, ña koo ni tani na, ¿ra nichuun xika sii ni va tu mii ndo, ña iyoo ni tani ndo? Ra kaꞌan tu ndo ña kundasi ni va ndo naꞌna ña kuu ndioxi ndii, ¿ra nichuun xa kuiꞌna va tu ndo, ñaꞌa ña iyoo ini veꞌe ñuꞌu nuu ndita ña? 23 Ra kutiayu ni tu ini ndo, xaꞌa ña iyoo ndiayu Ndioxi ndaꞌa va ndo, ndi su kanduu va tu ndo ña, saa chi xä toꞌo vi tu ndo Ndioxi. 24 Ta kuꞌva kachi mii tuꞌun Ndioxi ña kachi suꞌva: “Xaꞌa kuachi kini ña ^xa ndoꞌo na judío va ke, kañaꞌa yuvi na küu judío xaꞌa Ndioxi”, kachi ña.

25 Ra ña ndixa ke, ndiaa yaꞌvi va ña ^tiáꞌndiá yo, ña iyoo tuni Ndioxi yoo, tu kandixa yo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa yo, ra nii tiáꞌndiá va tu yo, ña iyoo tuni Ndioxi yoo, tu kandïxa yo ndiayu Ndioxi, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña. 26 Saa chi nii köo va tuni Ndioxi kuu mii yuvi, ra tu kandixa va tu na ña kaꞌan ndiayu Ndioxi, saa ra ta iyoo yuvi na kuu mii tuni Ndioxi ke iyoo va na. 27 Ra yuvi na köo tuni Ndioxi kuu mii, ndi su kandixa va tu na ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra na kan va kuvi na taxi kuachi xaꞌa ndo, saa chi vaꞌa nii kuu mii va ndo tuni Ndioxi, ra nii iyoo tu ndiayu ra ndaꞌa va ndo, ndi su xïin ndo, ña kandixa ndo ña. 28 Ra süvi takua seꞌe na judío ke kunani yo, ra tu iyoo tu tuni Ndioxi yoo, ra süvi takua iki kuñu yo ke koo ña. 29 Chi yuvi na ndixa kuu judío, na ndixa kuu mii tuni Ndioxi, ra ndaku va iyoo nima na nuu Ndioxi. Ra süvi takua kuꞌva ña ndikaꞌyu ndiayu Ndioxi ke saxinu na, chi xa ndasama tu nima va na xa Tachi Yii Ndioxi. Ra yuvi na xa ndasama nima, ra süvi yuvi kuvi na ^chinduꞌu toꞌo tuꞌun xaꞌa na, chi Ndioxi va kuvi ra ^chinduꞌu toꞌo tuꞌun xaꞌa na.

3

1 Ra na kundaa ini yo vichin, ¿a iyoo yaꞌvi ndiaa ña kuu yo judío? ¿Ra ni yaꞌvi ndiaa tu ña, ña ^tiáꞌndiá kuñu yo, ña kuu mii yo tuni Ndioxi? 2 Ña ndixa ke ndiaa yaꞌvi ni va ña, saa chi yoo na judío kuvi na xindiaa ni ini Ndioxi xini ra, ra xaꞌa ña kan ke nuu vaꞌa ka va yoo na judío kuvi na, taxi ra tuꞌun ra ndaꞌa. 3 Ra tu kandïxa va tu sava na judío taꞌan yo tuꞌun Ndioxi, ¿ra a xaꞌa ña kandïxa na kan, ra saxïnu ka Ndioxi nuu ña kindoo ra xiꞌin yo, tuvi ndo? 4 Na kundaa ini ndo, ¡chi süvi saa iyoo ña! Chi saxinu va ra ña, saa chi nii xavaꞌa ini takundiꞌi va yuvi ña kaꞌan na, ndi su Ndioxi ra niña ña ndaa va kaꞌan ra; ta kuꞌva kachi mii tuꞌun Ndioxi ña kachi suꞌva:

Takundiꞌi yuvi, ra ^kundaa va ini na ña kuu kun ra ndaa, saa chi saxinu va kun, ña kaꞌan kun;

ra ndia nii yuvi nïꞌi kuachi kun, ta xa na sandakú na kuachi xiꞌin kun,

kachi ña.

5 Ra sava tu na kuvi kaꞌan kachi suꞌva va: “Tu ña ^xa ndaku Ndioxi kuachi xiꞌin yo xaꞌa chiñu kiꞌvi ña ^xa va yo ke ndukaꞌnu ni ka ra, ra kundaa tu ini inka yuvi ña kuu ra ra ndaa, ¿ra ni ke kuvi kachi yo tu saa?, a kuvi kaꞌan yo, ¿ra väꞌa kuvi Ndioxi saa chi taxi ra tundoꞌo ndaꞌa yo xaꞌa kuachi yo?” (Ra suꞌva ke kuvi kachi sava yuvi na xïni Ndioxi va.) 6 Ra na kundaa ini ndo, ¡chi süvi saa ke iyoo ña! Saa chi tu süvi ra ndaa kuvi Ndioxi, saa ra, ¿ni ke sa tu ra, ña sandaku ra kuachi xiꞌin na yuuvi yoꞌo, tu saa?

7 Ra tu sava tu na, na kaꞌan kachi na saa: “¿Nichuun kaꞌan Ndioxi ña iyoo kuachi yo, tu xiꞌin tuꞌun chiꞌña ña kaꞌan yo ke nduchee ni ka va ña ndaa ña kuu mii ra? 8 Saa chi tu xaꞌa kuachi va tu yo ke ndukaꞌnu ni ka Ndioxi, ¿ra a väꞌa, tu kuaꞌa ni ka va kuachi na sa yo, ña vaꞌa na nduu ña chiñu vaꞌa?”, na kachi sava na. Ra ña tuvi sava yuvi, ra ña yoꞌo va ke sañaꞌa ndi yuvi, ^kachi na, ña chikaa na kuachi nduꞌu. Ra na kaꞌan kachi saa kan, ra na sandoꞌo Ndioxi va na.

Na iyoo kuachi kuvi takundiꞌi va yuvi

9 ¿Ra ni ke kachi yo vichin? ¿A vaꞌa ni ka yoo na judío, nuu na küu judío tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo, ¡chi süvi saa iyoo ña! Ra xa ta kachi yu xiꞌin ndo ke iyoo va ña, saa chi nii judío kuvi va na, ra nii süvi va tu na, ndi su na iyoo kuachi kuvi takundiꞌi va yuvi. 10 Ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa na ta yachi, ña kachi suꞌva:

Köo ndia nii yuvi na ndakú, ndia nii mituꞌun na köo.

11 Köo ndia nii yuvi ^xiin kundaa ini,

ra ndia nii tu na xïin nanduku Ndioxi va.

12 Chi ichi kiꞌvi ke kuaꞌan takundiꞌi va yuvi, ra nuu ndiꞌi xaꞌa va na ke kuaꞌan na.

Chi ndia nii yuvi xïin ^sa chiñu vaꞌa, ndia nii mituꞌun na.

13 Ra ta iyoo yuꞌu yavi ndii ña nuña, saa va ke iyoo sukun na;

Saa chi niña tuꞌun ña xavaꞌa ini va na ke ndatuꞌun na;

ra iin ta iyoo ndutia xatu ra ñuꞌu yuꞌu koo, saa va ke iyoo tuꞌun ña kaꞌan na.

14 Saa chi niña tuꞌun ñaꞌá, tuꞌun ña ^xa iva ini yuvi va ke kaꞌan na.

15 Ra xa iin suꞌva va iyoo nduvi na, ña kuni na kaꞌni na ndii.

16 Ra ichi nuu xika na, ra ña sandiꞌi xaꞌa yuvi va kuvi ña, ra xa ndaꞌvi tu ña yuvi va.

17 Ra nii xïin tu na, ña vivii kutaꞌan na xiꞌin inka yuvi va.

18 Ra nii kuayüꞌvi tu na ^xini na Ndioxi va.

19 Ra takundiꞌi tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan yu xiꞌin ndo xaꞌa yoꞌo, ra xaꞌa mii yoo na iyoo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa va ke kaꞌan ña. Ña vaꞌa na kutaxin yuꞌu yo, saa chi Ndioxi va kuvi ra sandaku kuachi xiꞌin takundiꞌi na yuuvi yoꞌo. 20 Ra ndia nii yuvi kuchüun ña nduu na yuvi vaꞌa, xaꞌa ña kuni na saxinu na chiñu ña xaꞌndia ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, saa chi ña xa nduxa na ña kuni na saxinu na nuu ña, ra ña kundaa ini na xaꞌa ke iyoo kuachi va na.

Xaꞌa ña ndiaa ini yuvi Jesús va ke ndakiꞌin mani Ndioxi na

21 Ra na kundaa ini yo vichin, chi nii na saxïnu va yuvi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ndi su xa ndañaꞌa va Ndioxi ndia kuꞌva ke ndakiꞌin mani ra na, Ra saa ke kachi mii ndiayu ra ña ndakoo ra Moisés va, ra saa tu ke kachi ña tiaa ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va. 22 Saa chi Ndioxi va kuvi ra ^ndakiꞌin mani yuvi, xaꞌa ña ndiaa ini na Jesucristo, ra saa ^xa ra xiꞌin takundiꞌi va yuvi, saa chi nii judío kuvi na, ra nii süvi va tu na, ndi su ndakäxin ra na. 23 Ra na kundaa ini ndo, chi na iyoo kuachi kuvi takundiꞌi va yuvi, ra xika ni va iyoo na nuu Ndioxi, ra köo mii ña vaꞌa ra, kuu mii vi na. 24 Ndi su chee ni va ña xa Ndioxi, saa chi vaꞌa ni iyoo ni va kuachi yuvi, ra ndakiꞌin mani va ra na, ra ña niꞌi va na kuvi ña ndakiꞌin ra na, saa chi xa chaꞌvi va Cristo Jesús xaꞌa na, ña sakaku ra na nuu tundoꞌo ña vaxi nuu na. 25 Ra suvi mii Ndioxi kuvi ra tiꞌvi Jesucristo ña kixi ra ña sakindoo mani ra yuvi xiꞌin va ra. Ra tu kandixa na ña ndixiꞌi Jesucristo, ra ndixitia nii ra xaꞌa kuachi na, saa ra täxi ka vi Ndioxi tundoꞌo ndaꞌa na, saa chi xa ndoꞌo va Cristo xaꞌa na. Ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa ini yo, ña kuu Ndioxi ra ndaku, saa chi ndïxa ra xaꞌa vi chiñu kiꞌvi ña xa yo ta yachi. 26 Ra vichin ke ndañaꞌa Ndioxi mii ra ña kuu ra ra ndaku, ra xaꞌa ña kaꞌnu ni ini va ra ke xa kaꞌnu va ini ra xaꞌa takundiꞌi chiñu kiꞌvi ña xa yuvi. Ra ña kuu Ndioxi ra ndaku, ña kan ke takua yuvi na ndiaa ini Jesús va kuvi na ndakiꞌin mani ra.

27 Ra xaꞌa ña kan ke, tu Ndioxi va kuvi ra xa takundiꞌi ña vaꞌa ña sakaku ra yuvi, saa ra, küvi vi kutiaa ni ini na kaꞌan na kachi na saa: “Ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va ke kandixa yu ña kan ke ndikaku yu”, kachi na. Saa chi süvi saa iyoo ña, saa chi ña ndakiꞌin mani Ndioxi yuvi, ra xaꞌa ña ndiaa ini na Jesucristo va ke. 28 Ra ña yoꞌo va ke ^kundaa ini yo xiꞌin takundiꞌi ña ndikaꞌan yu, saa chi ña ndakiꞌin mani Ndioxi yuvi ra xaꞌa ña ndiaa ini na Jesucristo va kuvi ña, ra süvi xaꞌa ña kandixa na ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés kuvi ña.

29 Ndioxi, ¿ra a takua nuu na judío va ke xaꞌndia chiñu ra tuvi ndo? ¿Ra a xäꞌndia chiñu tu ra, nuu na küu judío? Ra na kundaa ini ndo mii ña ndaa, saa chi Ndioxi, ra xaꞌndia chiñu ra nuu takundiꞌi va yuvi. 30 Saa chi indaa va kuvi Ndioxi, ra ra kan kuvi ra ndakiꞌin mani takundiꞌi va yuvi na kuu mii tuni Ndioxi, ra saa tu na köo tuni Ndioxi kuu mii va; ra xaꞌa ña ndiaa ini na Jesucristo va ke ndakiꞌin mani ra na. 31 Ra na kundaa ini yo vichin, ¿a köo ka yaꞌvi ndiaa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, xaꞌa ña kaꞌan yo ña ndiaa yaꞌvi ni ka va ña ndiaa ini yo Jesucristo? Ra na kundaa ini ndo, chi ¡süvi saa iyoo ña! Saa chi te xa xaꞌa yo ña ndakundiaa ini yo Jesucristo, ra saa ke ndañaꞌa yo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ña ndiaa yaꞌvi ni va ña.

4

Ndakiꞌin mani va Ndioxi ra Abraham saa chi xindiaa ni va ini ra ra

1 Ra vichin na kundaa ini yo, xaꞌa ra xii xikua yo Abraham, ndia kuꞌva ke xitiaku ra. 2 Ra na kundaa ini ndo, chi tu nindakiꞌin mani Ndioxi ra Abraham xaꞌa chiñu vaꞌa ña xa ra, saa ra kuvi va kutiaa ra nuu yoo. Ndi su nuu Ndioxi ra ndia nii loꞌo vi tu kuchüun ra kutiaa ra. 3 Ña kan ke na kundaa ini yo vichin, chi süvi xaꞌa ña ndixa ra chiñu vaꞌa ke nindakiꞌin mani Ndioxi ra, chi xaꞌa ña xindiaa ini ra Ndioxi va kuvi ña, ra saa ke kachi tu mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa va: “Xaꞌa ña xindiaa ini ra Abraham Ndioxi va ke, ndakiꞌin mani ra ra, ra ndasa ra ra iin tiaa ra köo kuachi”, kachi ña. 4 Ra na kundaa tu ini yo, chi iin yuvi na xachiñu, ra süvi ña niꞌi na kuvi xuꞌun ña taxi na ndaꞌa na, saa chi yaꞌvi va na kuvi ña. 5 Ndi su Ndioxi, ra süvi vi xaꞌa ña ^xa yuvi chiñu vaꞌa kuvi ña ndakiꞌin mani ra na, chi xaꞌa ña ndiaa ini va na ra kuvi ña ndakiꞌin mani ra na, ra ^ndasa ra na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi. 6 Ra kaꞌan tu ra rey David va, ña vaꞌa ni ^kee yuvi na ndiaa ini Ndioxi, saa chi vaꞌa ni xä vi na ndia nii chiñu, ra ndakiꞌin mani va Ndioxi na, kachi ra. 7 Ta ndikaꞌan ra kachi ra suꞌva:

Vaꞌa ni ^kee yuvi na ^xa kaꞌnu ini Ndioxi xaꞌa kuachi, saa chi sanaa va ra ini ra xaꞌa kuachi na.

8 Ra vaꞌa ni ^kee tu yuvi na sandiꞌi Ndioxi xa kuachi va, saa chi käꞌan ka ra xaꞌa na ña iyoo kuachi na.

9 ¿Ra a takua yuvi na kuu mii tuni Ndioxi va kuvi na vaꞌa ni ^kee? ¿Ra a väꞌa tu ^kee yuvi na köo tuni Ndioxi kuu mii? Ra na kundaa ini ndo, chi süvi saa iyoo ña, saa chi vaꞌa tu ^kee na köo tuni Ndioxi kuu mii va, ra xa ta kachi va yo, chi ra Abraham ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Ndioxi va ke ndakiꞌin mani ra ra. 10 ¿Ra ndia kuꞌva ke ndakiꞌin mani Ndioxi ra Abraham, tuvi ndo? ¿A xaꞌa ña xiin ra ña na koo tuni Ndioxi ra ke? Ra na kundaa ini ndo, chi xiꞌna ka va ndakiꞌin mani Ndioxi ra, ra saa vi ke kandixa ra ña koo tuni Ndioxi ra. 11 Ra xiin va ra Abraham ña na koo tuni Ndioxi ra, xaꞌa ña ndañaꞌa ra mii ra ña xa ndakiꞌin mani Ndioxi ra, ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Ndioxi va ke ndakiꞌin mani ra ra. Ra suꞌva va ke kuu ña vaꞌa nduu ra Abraham iva takundiꞌi yuvi na ndiaa ini Ndioxi, ra vaꞌa ni köo va tuni Ndioxi kuu mii na, ndi su xaꞌa ña ndiaa ini na mii Ndioxi va ke ^ndakiꞌin mani ra na. 12 Ra seꞌe ra Abraham kuvi tu na judío na kuu mii tuni Ndioxi, ra ndiaa tu ini na mii Ndioxi va. Ra na kundaa ini yo, chi yuvi na ^xa ña yoꞌo, ra ta kuꞌva xa mii ra Abraham ña xindiaa ni ini ra Ndioxi, ta kumani ka koo tuni Ndioxi ra xinaꞌa va ke ^xa na.

Xaꞌa ña ndiaa ini yuvi Ndioxi va ke ndakiꞌin na ñaꞌa ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa na

13 Ra Ndioxi va kuvi ra kindoo xiꞌin Abraham, ra saa tu xiꞌin na ^kuu ndiseꞌe va ra, ña ndakiꞌin na iinii saa ñuꞌu ña yuuvi yoꞌo. Ra ña kindoo Ndioxi saa xiꞌin ra Abraham, ra süvi xaꞌa ña ndikandixa ra ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés kuvi ña, chi xaꞌa ña xindiaa ini ra Ndioxi va kuvi ña; ra ña yoꞌo va ke xa ra Abraham ña vaꞌa ndakiꞌin mani Ndioxi ra, ña nduu ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra köo kuachi. 14 Ra süvi xaꞌa ña kandixa yuvi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ke ^ndakiꞌin na iinii saa ñuꞌu ña yuuvi ña ^taxi Ndioxi. Saa chi tu saa iyoo ña, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña ndiaa ini yuvi Ndioxi, ra nii ña kindoo ra xiꞌin na köo yaꞌvi ndiaa vi. 15 Saa chi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra tundoꞌo va ke ^taxi ña tu kanduu na ña, ra yuvi na köo ndiayu Ndioxi ndaꞌa, ra nïꞌi na ña kanduu vi na.

16 Ra na kundaa ini ndo, chi ña ndiaa ini yuvi Ndioxi va ke ^ndakiꞌin na ña ^kindoo ra taxi ra ndaꞌa na, ra ña niꞌi uun va na kuvi ña. Ra yuvi na kuu ndiseꞌe ra Abraham, ra ña ndixa ke ndakiꞌin va na ña kindoo Ndioxi taxi ra ndaꞌa na. Ra süvi takua yuvi na iyoo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ndaꞌa kuvi na ndakiꞌin ña, chi ndakiꞌin tu yuvi na ndiaa ini Ndioxi va ña, na ^xa ta kuꞌva xa mii ra Abraham. Ra ra kan, kuvi iva takundiꞌi va yuvi na ndiaa ini Ndioxi. 17 Ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa ña kachi suꞌva: “Yoꞌo kuvi ra ndasa yu iva takundiꞌi va na yuuvi.” Ra ña yoꞌo ke kindoo Ndioxi xiꞌin ra Abraham xaꞌa ña xindiaa ni ini ra ra, saa chi Ndioxi kuvi ra kuu mii ndiee ña sandatiaku ra na ndii, ra ^xavaꞌa tu ra ñaꞌa, ña täan koo va.

18 Ra vaꞌa ni käà kandixa vi ra Abraham ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra, ña koo iin seꞌe ra, ndi su kandixa va tu ra, ra taxi ndixa va Ndioxi seꞌe ra, ra suꞌva va ke kuu ña nduu ra “Iva kuaꞌa ni yuvi.” Ra saa ke kachi tu Ndioxi va, ta ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra suꞌva: “Tiaa ni kuaꞌa kuu ndiseꞌe kun”, kachi ra. 19 Saa chi ra Abraham ra kuëe ndixa uvi vi ini ra, chi kandixa va ra ña ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra ña taxi ra iin seꞌe ra ndaꞌa ra, ra vaꞌa ni xa iin ciento va kuiya ndikaa ra ña ^kuchee ra, ra vaꞌa ni xa numi tu kuvi va ra, ra vaꞌa ni ña numa tu xikuu ña Sara yasiꞌi va ra, ndi su xindiaa va ini ra Ndioxi. 20 Ra nii ndixïka ini ra, ra nii kuëe ndixa uvi tu ini va ra, xaꞌa ña kindoo Ndioxi taxi ra ndaꞌa ra, chi ra ndiee ka xindiaa ini va kuvi ra Ndioxi, ra kandixa ni ka va ra ra, ra ndasakaꞌnu ra ra. 21 Saa chi xiꞌin ndinuni nima va ra kandixa ra ña iyoo ndiee Ndioxi, ña taxi ra ña kindoo ra xiꞌin ra xaꞌa. 22 Ra xaꞌa ña xindiaa ni ini ra Ndioxi va ke ndakiꞌin mani ra ra, ra nduu ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra köo kuachi nuu ra.

23 Ra ña ndakiꞌin mani Ndioxi ra Abraham, ña nduu ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra köo kuachi, ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Ndioxi va kuvi ña, ra süvi xaꞌa mituꞌun ra kan ke ndikaꞌyu tuꞌun yoꞌo, 24 chi ndikaꞌyu tu ña xaꞌa takundiꞌi va yo. Chi ña ndiaa ini yo Jesucristo va ke ndakiꞌin mani Ndioxi yoo, ña nduu yo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu ra, saa chi ^kandixa va yo ña sandatiaku Ndioxi, Tata yo Jesús. 25 Saa chi mii va Ndioxi kuvi ra tiꞌvi Jesús ña kixi ra ndixiꞌi ra xaꞌa chiñu kiꞌvi ña ^xa yo, ra ndatiaku va tu ra ña ndasa ra yoo, ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi, ña vaꞌa na ndakiꞌin mani Ndioxi yoo.

5

Ñaꞌa ña ^niꞌi yuvi na ndakiꞌin mani Ndioxi ra nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi

1 Ra xa kundaa va ini yo, chi xaꞌa ña ndiaa ini yo Jesucristo va ke ndakiꞌin mani Ndioxi yoo ña nduu yo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi, ra xaꞌa ña vaꞌa ña xa Jesucristo kuvi tu ña vaꞌa ^itaꞌan mani yo xiꞌin Ndioxi ta iin iin kii. 2 Ra xaꞌa ña ndiaa ini yo Jesucristo kuvi tu ña xa ra ña vaꞌa xiꞌin yo ña sanduyachin ra yoo nuu Ndioxi, ra iyoo yo xiꞌin ra iin takundiꞌi kii, ra xaꞌa ña kan va ke ^kusii ni ini yo, chi vichin ra kundaa kaxi va ini yo, ña kuni yo ña kaꞌnu kuu mii Ndioxi, kii ña vaxi. 3 Ra süvi takua xaꞌa ña yoꞌo ke na kusii ni ini yo, chi na kusii tu ini yo ta vaxi tundoꞌo ña satixuꞌvi ña yoo va, saa chi xiꞌin ña satixuꞌvi yoo kan ke kutuꞌva ka yo, ña sa ndiee ini va yo. 4 Saa chi tu kuchuun yo ña ^xa ndiee ini yo, saa ra kutuꞌva tu yo ña kuu yo yuvi xixa va, ra ta xa kutuꞌva yo, ña kuu yo yuvi xixa, saa ra ña xa yo ke ndiaa ini yo Ndioxi ña sa ra ña kindoo ra sa ra xiꞌin va yo. 5 Ra ña xa ndinuni ni ndiaa ini yo ndakiꞌin yo ña kindoo Ndioxi taxi ra ndaꞌa yo, ra kuëe ndakava vi ini yo ña ndiaa ini yo ra, saa chi Tachi Yii ña taxi Ndioxi iyoo nima va yo ke kaꞌan xiꞌin yo, ña kuꞌvi ni ini ra xini ra yoo.

6 Ra kii ña xindoꞌni yo ndaꞌa kuachi, ra ndikuchüun vi yo ña ndatava yo mii yo ndaꞌa ña, ndi su ndixaa va tu iin kii ña chituni Ndioxi, ña kixi Cristo ndixiꞌi ra xaꞌa yoo yuvi na iyoo kuachi. 7 Ra xa xini va ndo, chi nuu ña yuuvi yoꞌo, ra tiaa ni va uꞌvi ndaniꞌi yo yuvi na kuiin ña ndataxi na mii na, ña kuvi na xaꞌa inka yuvi na vaꞌa, ra a kusana kuiin va tu iin na, ña ndataxi na mii na, ña kuvi na xaꞌa iin yuvi tu tiaa ni vi vaꞌa na. 8 Ndi su siin va tu xa Ndioxi, chi ndañaꞌa va ra ña kuꞌvi ni ini ra ^xini ra yoo, ra vaꞌa ni iyoo ni va kuachi yo, ndi su tiꞌvi va ra Cristo kixi ra ña ndixiꞌi ra xaꞌa yo. 9 Ra vichin, ña xa ndakiꞌin mani Cristo yoo ña nduu yo, ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi, ra kundaa kaxi tu ini yo ña mii Cristo kuvi ra sakaku yoo, ta xa na sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin takundiꞌi na yuuvi yoꞌo va. 10 Ra na kundaa ini yo, chi ta yachi, ra yoo kanitaꞌan xiꞌin Ndioxi va xikuu yo, ndi su tiꞌvi va ra Jesucristo ra kuu seꞌe ra, ña kixi ra ndixiꞌi ra xaꞌa yo, ña ndachutaꞌan mani ra yoo xiꞌin ra, ra ña xa ndachutaꞌan mani Jesús yoo xiꞌin Ndioxi vichin, ra kundaa kaxi va ini yo ña sakaku ra yoo. 11 Ra süvi takua xaꞌa ña xa sakaku Ndioxi yoo ke na kusii ni ini yo, chi na kusii ni tu ini yo xiꞌin Ndioxi va, ña ^ndakiꞌin mani ra yoo, xaꞌa ña xa ndachutaꞌan mani Jesucristo yoo xiꞌin ra.

Chee ni ña vaꞌa xa Cristo nuu kuachi ña xa ra Adán

12 Ra na kundaa ini ndo, chi ña ndixikoo kuachi nuu ña yuuvi yoꞌo, ra xaꞌa ña ndikandïxa indaa tiaa ra xinani Adán Ndioxi va ke ndixikoo ña, ra xaꞌa kuachi ña xa ra kan ke ndixikoo tu ña xaꞌni yuvi va. Ra xa kundaa va ini yo, chi na iyoo kuachi kuvi takundiꞌi va yuvi, ra xaꞌa ña kan ke xiniñuꞌu kuvi na xaꞌa kuachi va na. 13 Ra xa kundaa va ini yo, chi ta kumani ka taxi Ndioxi ndiayu ra ndaꞌa yuvi, ra xa saa xa ni va na chiñu kiꞌvi, ra xa xini va yo, chi tu köo ndiayu Ndioxi ndaꞌa yuvi ra küvi taxi ra kuachi xaꞌa na ña kuëe saxinu na ndiayu ra, 14 ndi su ndia kii ña xitiaku ra Adán, ra iin saa ndia kii ña taxi Ndioxi ndiayu ra ndaꞌa ra Moisés, ra vaꞌa ni ndïxa va yuvi taꞌan kuachi ña xa ra Adán ña kanduu ra Ndioxi, ndi su xa saa ndixiꞌi va na. Ra na kundaa ini yo, chi xaꞌa kuachi ra Adán ke niniꞌi yo ña kuvi va yo, ra ña xa ra Adán kan, ra xaꞌa chiñu ña xa Cristo ra kixi va kuvi ña kaꞌan ña.

15 Ra inüu vi kuachi ña xa ra Adán xiꞌin ña vaꞌa ña ^saniꞌi Ndioxi yoo, saa chi xaꞌa kuachi indaa ra Adán, ra kuaꞌa ni va yuvi ndixiꞌi. Ndi su chee ni ka va ña vaꞌa ña xa Ndioxi, saa chi xaꞌa indaa Jesucristo, ra kuaꞌa ni ka va yuvi ^niꞌi ña vaꞌa. 16 Ra kuachi ña xa ra Adán, ra inüu vi ña xiꞌin ña vaꞌa ña saniꞌi Ndioxi yoo, saa chi xaꞌa kuachi ra Adán ke kaꞌan Ndioxi ña iyoo kuachi takundiꞌi va yuvi, ra xiniñuꞌu kuvi na xaꞌa va ña. Ndi su na tixaꞌvi Ndioxi xaꞌa ña vaꞌa ña ^saniꞌi ra yoo, saa chi vaꞌa ni kuaꞌa ni va kuvi kuachi yo, ndi su xa ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi va iyoo yo nuu ra vichin. 17 Ra tu xaꞌa kuachi ña xa indaa tiaa va ke ndakaꞌndia chiñu ña xaꞌni yuvi nuu ña yuuvi. Ra na kundaa ini ndo, saa chi tiaa ni ka va vaꞌa kee yoo, xaꞌa ña kaꞌnu ña xa indaa Jesucristo, saa chi xaꞌa ña xa ra kan va ke ndakiꞌin mani Ndioxi yoo, ña nduu yo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi, ra ña tiaku yo vichin ra xa xiꞌin Jesucristo va ke kaꞌndia chiñu yo.

18 Saa chi xaꞌa kuachi indaa ra Adán va ke kaꞌan Ndioxi ña iyoo kuachi takundiꞌi yuvi, ra xiniñuꞌu kuvi na xaꞌa va ña, ndi su na tixaꞌvi Jesucristo, saa chi xaꞌa ña vaꞌa ña xa ra kan ke ndakiꞌin mani Ndioxi yoo ña nduu yo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi, ra taxi ra ña kutiaku yo xiꞌin ra ndia ndikaa ndikuꞌun. 19 Saa chi xaꞌa ña ndikandïxa indaa tiaa ke ndixikoo kuachi kuaꞌa ni yuvi, ra xaꞌa ña kandixa tu indaa tiaa ke kuaꞌa ni yuvi ndakiꞌin mani Ndioxi ña nduu na, ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi va.

20 Ra ña taxi Ndioxi ndiayu ra ndaꞌa yuvi, ra ña vaꞌa na kundaa ini na xaꞌa ña iyoo ni ka kuachi va na kuvi ña. Ra ta xa kundaa ini na ña iyoo ni kuachi na, ra saa ke ndañaꞌa kaxi Ndioxi ña kuꞌvi ni ka ini ra xini va ra na. 21 Ra ta kuꞌva xa kuachi ña xaꞌndia chiñu ña nuu yuvi, ra xaꞌndia ña chiñu ña na kuvi na, ra mii saa kuvi tu ña xa ña vaꞌa ña ^saniꞌi Ndioxi yoo va ña ndakaꞌndia chiñu ña nuu yo, ra chiñu vaꞌa ña kuni Ndioxi va kuvi ña xa yo vichin, ra ^taxi ra ña kutiaku yo ndia ndikaa ndikuꞌun xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo.

6

Xa ndixiꞌi va yo nuu ndiee ña kuu mii kuachi ra xa xiꞌin Jesucristo va ke tiaku yo vichin

1 ¿Ra ni ke kachi yo vichin? ¿A vaꞌa tu na ndakundiee ka yo ^sa yo kuachi, ña vaꞌa na kuꞌvi ni ka ini Ndioxi kuni ra yoo? 2 ¡Süvi saa iyoo ña! Saa chi xa yo ndixiꞌi va kuvi yo nuu ndiee ña kuu mii kuachi, ra xaꞌa ña kan ke küvi ka tuku tuku ndiko yo ña ^sa yo kuachi. 3 Ra xa kundaa va ini ndo, chi te chichi yo, ra ta iyoo yo ndixiꞌi va iyoo yo xiꞌin Jesús. 4 Saa chi te chichi yo, ra yo ninduxin va kuvi yo xiꞌin Cristo, ra ta kanata yo ini tiakuii, ra yo ndatiaku va kuvi yo xiꞌin ra, ta kuꞌva xa mii Ndioxi ña sandatiaku ra ra xiꞌin takundiꞌi ndiee ra; ra ña ndatiaku yo ña nduu yo yuvi xaa vichin, ra ña kutiaku yo ta kuꞌva ^kuni mii Ndioxi va kuvi ña.

5 Ra tu xa iin nduu va yo xiꞌin Cristo ña ndixiꞌi yo xiꞌin ra, ra mii saa ke koo tu yo ña ^kutiaku yo xiꞌin va ra. 6 Ra xa kundaa va ini yo, chi yuvi kuachi na xikuu mii yo ta yachi, ra xa ndika cruz va ndixiꞌi na xiꞌin Cristo, ra ikan ke ndiꞌi xaꞌa va ndiee kuachi ña xa yo, ra xaꞌa ña kan ke xiniñüꞌu ka sa yo kuachi ña tiaku yo vichin. 7 Saa chi iin yuvi na xa ndixiꞌi, ra ^küvi ka sa na kuachi, chi xa ndisaña ndika va na ndaꞌa kuachi. 8 Ra ña xa ndixiꞌi yo xiꞌin Cristo, ra kundaa kaxi tu ini yo ña kutiaku yo xiꞌin va ra. 9 Ra xa kundaa va ini yo, chi ña ndatiaku Jesucristo, ra kuëe tuku tuku ^ndakuvi ra, saa chi köo ka ndiee ña xaꞌni ña kaꞌndia chiñu ña nuu ra. 10 Saa chi ña ndixiꞌi Cristo, ra iin saa ke sandiꞌi va ra xaꞌa ndiee ña xaꞌni, ra ña ^tiaku ra vichin, ra ña sa ra ña kuni Ndioxi va kuvi ña. 11 Ra mii saa ke iyoo tu ndoꞌo va, ra na näa ini ndo, ña xa ^kuu ndo na ndii nuu kuachi, ndi su ña tiaku ndo vichin, ra tiaku ndo ña sa ndo ña kuni Ndioxi va, xaꞌa ña xa nduu ndo iin xiꞌin Cristo Jesús.

12 Ra xaꞌa ña kan ke täxi ka ndo ña kaꞌndia chiñu kuachi nuu ndo, ra nii täxi ka tu ndo ña sandaꞌvi ña ndoꞌo ña sa ndo kuaꞌa ni nuu chiñu kiꞌvi ña kutoo ni kuñu ndo sa va ña. 13 Ra nii na ndatäxi tu ndo iki kuñu ndo ndaꞌa kuachi, ña kuu ña iin ndaꞌa chiñu ña sa ña ndia ndia ka chiñu kiꞌvi va, chi vaꞌa ka va na ^ndataxi ndo ña ndaꞌa Ndioxi, ña ^kuu ndo yuvi na xa ndatiaku nuu ña ndii, ra na ^kuu ndo iin ndaꞌa chiñu ña ^xa chiñu ndaku nuu Ndioxi va. 14 Ra tu saa na sa ndo, saa ra köo ka ndiee kuachi ña kaꞌndia chiñu ña nuu ndo, saa chi xäꞌndia chiñu ka ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés nuu ndo, chi xa ña ndaꞌvi ini Ndioxi va ke xaꞌndia chiñu nuu ndo vichin.

Na sa yo chiñu ña kuni Ndioxi

15 ¿Ra ni ke sa yo vichin? ¿A vaꞌa ka na sa yo kuachi, saa chi xäꞌndia chiñu ka ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés nuu yo, chi xa ña ndaꞌvi ini Ndioxi va xaꞌndia chiñu nuu yo? ¡Süvi saa iyoo ña! 16 Saa chi xa kundaa va ini ndo, chi ña xachiñu ndaꞌvi ndo nuu iin tiaa, ra ra kan kuvi vi ra ^xaꞌndia chiñu nuu va ndo, ra xiniñuꞌu kandixa va ndo ra. Ra na kundaa ini ndo, saa chi tu na chikaa ini ndo ña sa ndo chiñu kiꞌvi, saa ra ña niꞌi ndo ke kuvi va ndo; ra tu Ndioxi va tu na kandixa ndo, saa ra ña niꞌi ndo ke kutiaku va ndo, ra sa ndo ña kuni Ndioxi va. 17 Ra na tixaꞌvi Ndioxi, saa chi vaꞌa ni ndaꞌa kuachi ke xindoꞌni va ndo, ndi su xa kandixa va ndo xiꞌin ndinuni nima ndo tuꞌun Ndioxi ña xini soꞌo ndo. 18 Ra ña xa ndisaña ndika ndo ndaꞌa kuachi vichin, ra xa na ^xa chiñu ndaku nuu Ndioxi va kuvi ndo. 19 (Ra tuꞌun ña kuvi kundaa ini ndo xiꞌin va kuvi ña kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin, saa chi ndoꞌo, ra uꞌvi ni va ^kundaa ini ndo xaꞌa ña kaꞌan yu xiꞌin ndo.) Ra ta kuꞌva xa ndo, ña ndataxi ndo iki kuñu ndo ña xa ña chiñu yakua xiꞌin chiñu ñaꞌa ta yachi, ke na sa tu ndo ña ndataxi ndo iki kuñu ndo, ña sa ña chiñu ndaku nuu Ndioxi, ña vaꞌa na ^kutiaku ndo ña kuu ndo na yii nuu va ra.

20 Saa chi ña xindoꞌni ndo ndaꞌa kuachi, ra ndixäꞌndia chiñu vi ña ndaku ña kuni Ndioxi nuu ndo. 21 ¿Ndi su ni ñaꞌa ke taxi vi kuachi kan ndaꞌa ndo? Ra xa kundaa va ini ndo, chi takua ña kaꞌan nuu va ke taxi ña ndaꞌa ndo; ra kuachi kan, ra ña kaꞌni ndoꞌo va kuvi ña. 22 Ndi su vichin, ra xa sa̱ñá ndika va Ndioxi ndoꞌo, ña kan ke xäꞌndia chiñu ka kuachi nuu ndo, chi xa Ndioxi va kuvi ra xaꞌndia chiñu nuu ndo, ña vaꞌa na koo ndo, ta kuꞌva kuni mii ra. Ra ña xa ndakaꞌndia chiñu Ndioxi nuu ndo vichin, ra vaꞌa ni va ^kee ndo, saa chi ña kuu ndo yuvi na yii nuu va ra kuvi ña, ra niꞌi tu ndo ña kutiaku ndo xiꞌin ra ndia ndikaa ndikuꞌun va. 23 Saa chi yuvi na ^xa kuachi, ra ña chaꞌvi kuachi kan na ke kuvi va na, ndi su Ndioxi, ra ña saniꞌi tu ra kan yoo ke kutiaku yo xiꞌin ra ndia ndikaa ndikuꞌun va, xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin Cristo Jesús, ra kuu Tata yo.

7

Tuꞌun ña ndakani xaꞌa yuvi na ndakundikun Jesús

1 Ñani yo, kuꞌva yo, ndoꞌo na xini ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés kuvi na kaꞌan yu xiꞌin. Ra xa xini va ndo, chi iin yuvi na ndikun ndiayu kan, ra takua kii ña tiaku va na ke xaꞌndia chiñu ña nuu na. 2 Ra na kaꞌan yu iin ña xiꞌin ndo, ra kundaa ini ndo. Ta kuu iin ñaꞌá ña iyoo ìi̱ ra xiꞌin ìi̱ ña ke xiniñuꞌu nduꞌu va ña kii ña tiaku ra, ndi su ta xa na kuvi ra, saa ra saña ndika va ña nuu ndiayu ña kaꞌan ña kuu ña yasiꞌi ra. 3 Ra tu tiaku va tu ìi̱ ña, ra na ^ndakiꞌin ña inka tiaa, saa ra chiñu kiꞌvi va ke ^xa ña, ndi su tu xa ra ndixiꞌi va kuvi ìi̱ ña, saa ra xa ña ndisaña ndika va kuvi ña nuu ndiayu ña kaꞌan xaꞌa ña, ña iyoo ìi̱ ña, ra nii na tandaꞌa va ña xiꞌin inka tiaa, ndi su süvi ka chiñu kiꞌvi ke ^xa ña.

4 Ra vichin na kundaa ini yo xaꞌa ña yoꞌo, ni ke kuni kachi ña, ñani yo: ña nduu ndo iin xiꞌin Cristo, ra xa ndixiꞌi va ndo xiꞌin ra nuu ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés; ña vaꞌa na kuu ndo kuenda inka tiaa, ra ndatiaku nuu ña ndii. Ra xaꞌa ña xa ra kan ke tiaku ndo vichin, ña sa ndo chiñu vaꞌa nuu Ndioxi. 5 Ra kii ña xitiaku yo ña xaꞌndia chiñu iki kuñu kuachi ña kuu mii yo nuu yo, ra ña xa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés xiꞌin yo ke sandiꞌi ka ña iki kuñu yo ña na sa ka ña kuachi va, ra xaꞌa kuachi ña ^xa iki kuñu yo ke kuvi va yo. 6 Ndi su xa yo ndixiꞌi va kuvi yoo nuu ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra ña kan ke xäꞌndia chiñu ka kuachi nuu yo, ra xa yo ndisaña ndika va kuvi yo, ña ^sa yo ña kuni Ndioxi, saa chi xa Tachi Yii Ndioxi va ke xaꞌndia chiñu nuu yo vichin, ra ndiayu yata ña ndakoo ra Moisés, ra xäꞌndia chiñu ka ña nuu yo.

Ña vaꞌa va kuvi ndiayu Ndioxi chi ^sandakaꞌan ña yuvi xaꞌa kuachi na

7 ¿Ra ni ke kachi yo vichin? ¿a ña väꞌa kuvi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés? ¡Süvi saa iyoo ña! Saa chi mii ndiayu Ndioxi ke ndikaꞌan xiꞌin yu ña iyoo kuachi va yu. Ra ^kundäa vi ini yu ña väꞌa kutoo yu ñaꞌa inka yuvi, tu ndixïyo ndiayu Ndioxi, ña kaꞌan kachi suꞌva: “Kutöo kun ñaꞌa inka yuvi.” 8 Ndi su ña xa kuachi ke ndakuniñuꞌu va ña ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra xaꞌa ña sandiꞌi ña yuꞌu, ra xaꞌa yu ndakutoo yu iin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu inka yuvi va. Ra tu ndikundäa ini yu xaꞌa ndiayu Ndioxi, saa ra nii kuachi ke köo ndiee vi. 9 Ra ta ndikundäa ini yu xiꞌin ndiayu Ndioxi ta yachi, ra vaꞌa va ndixiyo yu, saa chi köo ña ndisandiꞌi yuꞌu, ndi su ta kundaa ini yu ña kaꞌan ndiayu Ndioxi ña väꞌa kutoo yu ñaꞌa inka yuvi, saa ra ndatiaku va kuachi yu, saa ra nduu yu ta kuꞌva iyoo iin ndii va. 10 Ra saa kundaa ini yu, chi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ña xiniñuꞌu taxi ña kutiaku yu xiꞌin Ndioxi, ra ta iyoo ña xaꞌni va iyoo ña yuꞌu, saa chi sakuxika va ña yuꞌu nuu Ndioxi. 11 Saa chi ña xa kuachi ke ndakuniñuꞌu ña ndiayu Ndioxi, ra sandaꞌvi ña yuꞌu va; ra xaꞌa ña sandaꞌvi kuachi kan yuꞌu ke ndixiꞌi va yu xa ndiayu Ndioxi.

12 Ra ña ndixa ke, chi ndiayu Ndioxi xiꞌin takundiꞌi chiñu ña xaꞌndia ra, ra ña ndixa ke Yii va ña, ra kuu tu ña mii ña ndaa va, ra vaꞌa ni va ña. 13 Ra na kundaa ini yo vichin, ¿a ndiayu Ndioxi ña vaꞌa ke xaꞌni yuꞌu? ¡Süvi saa iyoo ña! Saa chi kuachi va yu ke xaꞌni yuꞌu, ra ña xa kuachi yu ke ndakuniñuꞌu ña ndiayu Ndioxi, ña vaꞌa, ra xaꞌni ña yuꞌu va, ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa ini yo ña väꞌa mii ndixa vi kuachi yu. Ra ndiayu Ndioxi ke ndañaꞌa kuachi yu ña kuu ña, ña väꞌa vaꞌa vi.

14 Ra xa kundaa va ini yo, chi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra kuenda Ndioxi va kuvi ña, ndi su yuꞌu, ra iin tiaa yuuvi va kuvi yu, ra nuu kuachi ke xachiñu va yu. 15 Ra chiñu ña ^xa yu, ra kundäa ini yu xiꞌin vi ña, chi chiñu vaꞌa ña kuni yu ^sa yu, ra kuëe xa yu ña, chi chiñu kiꞌvi ña kundasi va yu ke ^xa yu. 16 Ra tu chiñu kiꞌvi ña küni yu sa va ke ^xa yu, ra xiꞌin ña yoꞌo ke ndakuni yu, ña kuu ndiayu Ndioxi ña vaꞌa va. 17 Ra ña ^ndoꞌo yu suꞌva, ra süvi mii yu kuvi ra ^xa chiñu kiꞌvi, chi kuachi ña iyoo ini va yu kuvi ña ^xa ña. 18 Ra xa kundaa va ini yu, chi ini yu, ña kuu iki kuñu yu, ra köo mii ña vaꞌa iyoo vi, saa chi ña vaꞌa ke kuni yu sa va yu, ndi su köo mii ndiee iki kuñu yu, ña sa ña, ña vaꞌa vi. 19 Saa chi chiñu vaꞌa ña kuni yu sa yu, ra xä vi yu ña, chi chiñu kiꞌvi ña küni yu sa va yu ke ^xa yu. 20 Ra tu ^xa yu chiñu kiꞌvi ña küni yu sa yu, saa ra süvi yuꞌu kuvi ra ^xa ña, chi kuachi ña iyoo ini va yu ke ^xa ña.

21 Ra ña kundaa ini yu xaꞌa vichin ke: ta kuni yu sa yu chiñu vaꞌa, ra chiñu kiꞌvi va ke xa yu. 22 Ra vaꞌa ni kuꞌvi ni va ini yu ndiayu Ndioxi xiꞌin ndinuni nima yu, 23 ndi su kuachi ña kuu mii yu, ra kanitaꞌan va ña xiꞌin ña vaꞌa ña xani ini yu sa yu; ra suvi mii kuachi yoꞌo kuvi ña xaꞌndia chiñu nuu va yu.

24 ¡Ndaꞌvi ni yu! ¿Yoo vi kuvi na sakaku yuꞌu ndaꞌa iki kuñu kuachi ña kuni kaꞌni yuꞌu yoꞌo? 25 Ndi su na tixaꞌvi ni Ndioxi, xaꞌa Jesucristo, saa chi indaa ra kan va kuvi ra kuchuun sakaku yuꞌu. Ra ña kundaa ini yu vichin ke, yuꞌu ra xiꞌin ndinuni nima va yu kuni yu sa yu ña kaꞌan ndiayu Ndioxi, ndi su ña ^kuu tu yu tiaa yuuvi, ra vita ni va yu, ra kuchuun va kuachi xaꞌndia chiñu ña nuu yu.

8

Ña tiaku yo vichin ra Tachi Yii va ke ^xaꞌndia chiñu nuu yo

1 Ra na kundaa ini yo, chi takundiꞌi yuvi na ^xa nduu iin xiꞌin Cristo Jesús, ra tiäku ka na ta kuꞌva kuni iki kuñu na, chi xa ta kuꞌva kuni Tachi Yii va ke tiaku na; ra na kan, ra käꞌndia ka Ndioxi chiñu ña ndoꞌo na xaꞌa kuachi na. 2 Saa chi ndiee ña kuu mii Tachi Yii va kuvi ña sakaku yoo nuu ndiee kuachi ña chikuꞌni yoo, ra saa tu nuu ndiee ña xaꞌni yoo va, xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin Cristo Jesús. 3 Saa chi ndixïyo vi ndiee ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ña chindiee taꞌan ña xiꞌin yo, ña ndatava ña yoo ndaꞌa kuachi, saa chi ndikuchüun vi yo saxinu yo ña xaꞌndia ña, ndi su Ndioxi ra kuchuun va ra xa ra ña ndikuchüun ña kan sa ña. Saa chi tiꞌvi va ra seꞌe ra ña kixi ra nuu ña yuuvi yoꞌo xaꞌa yo, ra nduu ra ta kuꞌva iyoo yuvi na iyoo kuachi, ra ndisoko ra mii ra xaꞌa yo, ra sandiꞌi va ra xaꞌa ndiee ña kuu mii kuachi yo. 4 Ra suꞌva ke xa Ndioxi ña vaꞌa na kuchuun yo saxinu yo chiñu ndaku, ña kaꞌan ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés xaꞌa, ña vaꞌa na sä ka yo ta kuꞌva kuni mii yo, chi ta kuꞌva kuni Tachi Yii va ke na sa yo.

5 Saa chi yuvi na tiaku ta kuni mii na, ra chiñu ña kuni mii na sa na ke ndiꞌi ini na xaꞌa va, ndi su na ndikun ña kuni Tachi Yii sa ña, ra chiñu ña kuni Tachi Yii ke ndiꞌi ini na xaꞌa va. 6 Ra yuvi na tiaku ta kuꞌva kuni mii, ra ichi nuu kuvi va na ke ndiaka ña na kuaꞌan na, ndi su yuvi na tiaku ta kuꞌva kuni Tachi Yii, ra ña niꞌi na kan ke kutiaku va na, ra vaꞌa ni tu koo va na. 7 Saa chi yuvi na tiaku ta kuni mii na, ra na kanitaꞌan xiꞌin Ndioxi va kuvi na; saa chi xïin na kandixa na ña kaꞌan ndiayu ra, ra nii kuchüun va tu na. 8 Ra xaꞌa ña kan ke, yuvi na tiaku ta kuꞌva kuni mii na, ra kuëe kusii vi ini Ndioxi xiꞌin na kan.

9 Ndi su tu iyoo Tachi Yii nima ndo, saa ra tiäku ka vi ndo ta kuꞌva kuni mii ndo, chi xa ta kuꞌva kuni Tachi Yii Ndioxi va ke tiaku ndo. Ra na kundaa ini ndo, chi yuvi na köo Tachi Yii Cristo iyoo nima, ra süvi vi kuenda ra kuvi na. 10 Ndi su tu iyoo va Cristo nima ndo, saa ra, vaꞌa ni xa ndixiꞌi va iki kuñu ndo xa kuachi ndo, ndi su ^taxi va tu Tachi Yii ña kutiaku ndo, saa chi xa ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi va ke nduu ndo nuu Ndioxi. 11 Ra tu iyoo va tu Tachi Yii Ndioxi ra sandatiaku Cristo Jesús nima ndo, ra mii ra kan kuvi tu ra sandatiaku iki kuñu ña ndiꞌi xaꞌa, ña kuu mii va ndo, xiꞌin ndiee Tachi Yii ra ña iyoo nima ndo.

12 Ña kan ke na kundaa ini yo vichin ñani yo, chi xiniñüꞌu ka kutiaku yo ta kuꞌva kuni mii yo. 13 Saa chi tu na kutiaku ndo ta kuꞌva kuni mii ndo, ra ña ndixa ke kuvi va ndo sa ña, ndi su tu ^tiaku ndo, ra iyoo Tachi Yii xiꞌin ndo, saa ra ña kan va ke chindiee taꞌan xiꞌin ndo ña sandiꞌi ña xaꞌa chiñu kiꞌvi ña kuni mii ndo sa ndo, saa ra küvi vi ndo, chi kutiaku va ndo.

14 Takundiꞌi yuvi na xiin ña xaꞌndia Tachi Yii Ndioxi nuu na, ra seꞌe Ndioxi kuvi va na. 15 Saa chi süvi tachi ña sandoꞌo yuvi ke nindakiꞌin ndo, ra ña kan yuꞌvi ndo, chi Tachi Yii Ndioxi va ke ndakiꞌin ndo, ra Tachi Yii kan ke ndakiꞌin ndaꞌvi ndoꞌo va, ra nduu ndo seꞌe Ndioxi va. Ra suvi mii Tachi Yii kuvi tu ña ^sakaꞌan yoo, ña vaꞌa ^kaꞌan yo xiꞌin Ndioxi kachi yo suꞌva va: “¡Tata mii yu!” 16 Ra suvi mii Tachi Yii Ndioxi kuvi tu ña ndakutaꞌan xiꞌin tachi ña kuu mii va yo, ra kaꞌan ña xiꞌin yo ña kuu yo seꞌe Ndioxi. 17 Ra xaꞌa ña kuu yo seꞌe Ndioxi ke ndiniꞌi taꞌvi tu yo ña ndakiꞌin yo ñaꞌa ña kindoo Ndioxi taxi ra ndaꞌa va yo. Ra ta kuꞌva ndiniꞌi Cristo ña ke niꞌi tu yoo va ña. Ra tu ^xiin yo ndoꞌo yo xaꞌa ra vichin, saa ra niꞌi tu yo ña vaꞌa xiꞌin ra ndivi ninu va.

Vaꞌa ni kee yuvi na ndikun Ndioxi kii ña vaxi

18 Ra ña tuvi yuꞌu, ra tundoꞌo ña ndoꞌo yo vichin, ra ña loꞌo va kuvi ña, ra inüu vi ña xiꞌin ña kaꞌnu ña kuni yo sa Ndioxi kii ña vaxi. 19 Ra xa iin suꞌva va ^kuni takundiꞌi ñaꞌa ña xavaꞌa Ndioxi, ra xa iin suꞌva tu ndiatu va ña, ña xaa kii ña ndañaꞌa Ndioxi takundiꞌi yuvi na ndixa kuu seꞌe ra, ra kuni ña na. 20 Saa chi iinii saa ña yuuvi yoꞌo, ra ña nditavi chiꞌña va kuvi ña, ra süvi ña kuni mii ña ke nindoꞌo ña saa, chi Ndioxi va kuvi ra xa saa xiꞌin ña. Ra xaꞌa ña kan ke ndiatu ni va ña, 21 ña xaa iin kii kaꞌnu ña ndakutaꞌan ña xiꞌin yuvi na kuu seꞌe Ndioxi, ra saña ndika ña xiꞌin na, ra nii ndïꞌi ka tu xaꞌa va ña. 22 Ra xa kundaa va ini yo, chi ndia ta yachi, ra iin saa ndia kii vichin, ra tiaa ni va ndiee ^tána uꞌvi takundiꞌi ñaꞌa, ña xavaꞌa Ndioxi ña xáku ña, ra iin ta kuꞌva ndoꞌo ná siꞌi ta kaku seꞌe na ke ndoꞌo ña. 23 Ra süvi takua ña yuuvi yoꞌo kuvi ña xáku, chi xáku tu yoo va, ra vaꞌa ni ña ndixa ke xa iyoo va iin sava ñaꞌa ña ndakiꞌin yo xiꞌin yo, ña kuu Tachi Yii, ndi su tiaa ni va kusuchi ini yo, ra ndiatu yo ña xaa iin kii ña ndakiꞌin mani Ndioxi yoo ña nduu yo seꞌe ra, ra saa ke vaꞌa saña ndika iki kuñu yo nuu tundoꞌo. 24 Ra ña ndixa ke xa sakaku va Ndioxi yoo, ndi su ndakundiee ka va yo ndiatu yo ña sakaku ka ra yoo. Saa chi täan sakaku ra yoo nuu takundiꞌi ñaꞌa, ra xaꞌa ña kan ke, xiniñuꞌu na kundiatu va yo, ña sakaku ka ra yoo. 25 Ra xa kundaa va ini yo, saa chi tu iin ñaꞌà ña täan ndakiꞌin va yo kuvi ña ndiatu yo, saa ra xiniñuꞌu na sa ndiee ini yo ña kundiatu yo, ra ndakiꞌin va yo ña.

26 Ra chindiee taꞌan tu Tachi Yii va xiꞌin yo xaꞌa ña vita ni ini yo. Saa chi ^kuchüun vi yo kaꞌan yo xiꞌin Ndioxi ta kuꞌva ña xiniñuꞌu kaꞌan yo xiꞌin ra. Ndi su mii va Tachi Yii kuvi ña xaku ndaꞌvi xaꞌa yo nuu Ndioxi, ra ña ^tána va kuvi ña, ra köo kuꞌva ndakani yo xaꞌa tuꞌun ña kaꞌan ña. 27 Ra mii Tata yo Ndioxi, ra ^xitondoso nima takundiꞌi yuvi, ra kundaa va ini ra ni ñaꞌa kuvi ña nduku Tachi Yii nuu ra; saa chi ta kuꞌva kuni mii va Ndioxi kuvi ña xaku ndaꞌvi Tachi Yii nuu ra, xaꞌa yuvi na ndikun ñaꞌa.

Ndia nii ñaꞌa kuchüun sakutiaꞌa yoo nuu ña kuꞌvi ini Ndioxi xini ra yoo

28 Ra xa kundaa va ini yo, chi yuvi na kuꞌvi ni ini xini Ndioxi, ra takundiꞌi ña vaxi nuu na, ra ña chindiee taꞌan xiꞌin na ña kuvi kundaku ini va na kuvi ña. Ra na ^xa Ndioxi saa xiꞌin, ra na kindoo ini mii ra kana va ra kuvi na. 29 Saa chi yuvi na xa xini Ndioxi ^kuu seꞌe ra ndia ta kii xaꞌa, kuvi tu na ndikaxin ra, ña koo na ta kuꞌva iyoo ra ^kuu seꞌe va ra; ra mii ra kuu seꞌe ra, kuvi ra kuu tu ñani na, ra chee nuu va na. 30 Ra na xa ndikaxin Ndioxi ndia ta kii xaꞌa, kuvi tu na kana va ra, ra yuvi na kana ra kan kuvi tu na ndakiꞌin mani va ra, ra nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu va ra, ra taxi tu ra ña niꞌi na ña vaꞌa xiꞌin ra ndivi ninu va.

31 Xaꞌa ña kan ke na kundïꞌi ni ini yo, saa chi tu mii va Ndioxi kuvi ra íin xiꞌin yo, saa ra ndia nii tu ñaꞌa ke kuchüun kanitaꞌan xiꞌin va yo. 32 Saa chi Ndioxi ra ndikuxïꞌndia vi ra seꞌe ra, chi xiꞌin ña kusii ini va ra taxi ra ra, ña ndixiꞌi ra xaꞌa takundiꞌi yo; ra tu saa xa ra, ra mii saa ke sa tu ra xiꞌin yo vichin va, saa chi taxi va ra takundiꞌi ñaꞌa ña xamani nuu yo. 33 Ra ndia nii tu na kuchüun taxi kuachi xaꞌa va yo, chi mii va Ndioxi ndikaxin yoo. Ra mii Ndioxi kuvi tu ra ^ndasa yoo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu va ra. 34 ¿Ra yoo kuvi na kuchuun taxi tundoꞌo ndaꞌa yo xaꞌa kuachi yo? Ndia nii na. Saa chi Cristo va kuvi ra ndixiꞌi; ra ndatiaku va tu ra, ra ^nduꞌu tu ra chi xitia kuaꞌa Tata yo Ndioxi va, ra ^xaku ndaꞌvi tu ra nuu ra xaꞌa va yo. 35 ¿Ra yoo kuvi na kuchuun sakutiaꞌa tu yoo, nuu ña kuꞌvi ini Cristo xini ra yoo? ¿A kuchuun tundoꞌo, a ña suchi ini, a kuachi, a soko, a ña nïꞌi yo tikoto kundixi yo, a ña iyo, a ña kaꞌni na yoo? Ndia nii ña kuchüun sakutiaꞌa yoo nuu ña kuꞌvi ini Cristo xini ra yoo. 36 Ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa na nuu tutu salmo xinaꞌa, ña kachi suꞌva:

Tata, xaꞌa yoꞌo ke xaꞌni na nduꞌu iin takundiꞌi kii,

ra ta kuꞌva iyoo ndikachi vali ri ^xaꞌni na,

saa iyoo ndi nuu na,

kachi ña. 37 Ra vaꞌa ni saa ^ndoꞌo va yo, ndi su xa saa sa tiaa va yo, saa chi Cristo, ra ^kuꞌvi ni ini xini yoo va kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin yo. 38 Ra xa kundaa kaxi va ini yu, chi ndia nii ñaꞌa kuchüun sakutiaꞌa yoo, nuu ña kuꞌvi ini Ndioxi xini ra yoo, nii ña xaꞌni, nii ña tiaku, nii na tatun Ndioxi, nii ndiee ña ndivaꞌa, nii ndiee timiaꞌa, nii ña ^sandoꞌo yoo vichin, nii ña ndoꞌo tu yo kii ña vaxi va, 39 nii ndiee ña iyoo nuu sukun, nii ndiee ña iyoo nuu kunu ni, ndia nii ñaꞌa ña xavaꞌa Ndioxi kuchüun sakutiaꞌa yoo, nuu ña kuꞌvi ini Ndioxi xini ra yoo, xaꞌa ña xa Tata yo Cristo Jesús.

9

Ndioxi kuvi ra ndikaxin na ñuu Israel

1 Ra na kundaa ini ndo, chi ña ndaa va ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi Cristo va kuvi ra ndakuiin xaꞌa yu; saa chi mii va Tachi Yii kuvi ña taxi ña xini tuni yu, ra kaꞌan tu ña xiꞌin yu, ña ^kaꞌan yu ña ndaa va. 2 Ra tiaa ni kusuchi ini yu, ra iin takundiꞌi va kii ke taꞌvi nima yu xaꞌa na ñuu yu Israel, 3 ra xaꞌa ña kan ke ^xiin va yu ña ndataxi yu mii yu, ña na tavi chiꞌña yuꞌu, ra ^xiin tu yu kuxika yu nuu Tata yu Cristo va tu kuvi chindiee taꞌan yu xiꞌin na xaꞌa ña sa yu ña yoꞌo. Saa chi na ñuu yu, 4 na kuu ndiseꞌe ra Israel, ra ndakiꞌin mani va Ndioxi na ña nduu na seꞌe ra. Ra ndiñaꞌa tu ra ndiee kaꞌnu ña kuu mii ra nuu va na, ra kindoo tu ra xiꞌin ra Abraham ña kuu ra xii xikua va na, ra taxi tu ra ndiayu ra ndaꞌa va na, ra sañaꞌa tu ra na ña ndasakaꞌnu na ra xiꞌin ndinuni nima va na, ra kindoo tu ra xiꞌin na ña taxi ra kuaꞌa ni ñaꞌa vaꞌa ndaꞌa va na. 5 Ra ndiseꞌe na xii xikua na kuvi tu Cristo va xaꞌa ña nduu ra iki kuñu ña kixi ra nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ra kan kuvi Ndioxi ra xaꞌndia chiñu nuu takundiꞌi va ñaꞌa, ra ra kaꞌnu ni va kuvi ra ndia ndikaa ndikuꞌun. Saa iyoo va ña.

6 Ra vichin na kundaa ini yo, ¿a ndisaxïnu Ndioxi nuu ña kindoo ra xiꞌin na ñuu Israel? Saxinu va ra. Saa chi süvi takundiꞌi na kuu ndiseꞌe ra Israel kuvi na ndixa kuu na ñuu Israel. 7 Ra nii na kuu tu ndiseꞌe ra Abraham, ra küni kachi ña saa, ña kuu iin takundiꞌi na seꞌe ra, chi suꞌva va ke kachi Ndioxi xiꞌin ra: “Seꞌe ra Isaac va kuvi na kuu ndiseꞌe kun”, kachi ra. 8 Ra xiꞌin ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo kuvi ña kundaa ini yo, chi kuëe nduu yuvi seꞌe Ndioxi xaꞌa ña kuu na seꞌe iin yuvi, chi na kindoo mii ra kaku, va kuvi na kuu seꞌe ra, ra ta xa kaku na, saa ra xinu va nuu tuꞌun ña ^kindoo ra. 9 Saa chi suꞌva va ke iyoo ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra Abraham, ta kachi ra suꞌva xiꞌin ra: “Nuu ña iin kuiya nandiko yu, ra xa kaku va seꞌe ña Sara yasiꞌi kun”, kachi ra.

10 Ra süvi takua ña yoꞌo kuvi takundiꞌi ña, saa chi saa ndoꞌo tu ña Rebeca va, saa chi vaꞌa ni uvi kuvi va tiaa vali seꞌe ña kaku, ndi su indaa ra Isaac, xii xikua yo, kuvi iva uvi saa va ndia. 11 Ra nii chiñu vaꞌa, ra nii chiñu kiꞌvi ke täan sa vi ndia, ta ndikaxin Ndioxi ndia, saa chi ta ñuꞌù ndia tixi siꞌi vi ndia ke ndikaxin ra ndia, ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa ini yo, chi süvi xaꞌa ña ^xa mii yuvi ke kana Ndioxi na, chi na kuni mii ra kana va ra, kuvi na kana ra. 12 Ra suꞌva va ke kachi Ndioxi xiꞌin ña Rebeca siꞌi ndia: “Seꞌe kun ra loꞌo kuvi ra, kaꞌndia chiñu nuu seꞌe kun ra chee va.” 13 Ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa, ña kachi suꞌva: “^Kuꞌvi ni va ini yu xini yu ra Jacob, ra kundasi va yu, ra Esaú”, kachi Ndioxi.

14 ¿Ra ni ke ^kachi yo vichin? ¿A ra väꞌa kuvi Ndioxi ña xa ra saa? ¡Süvi saa iyoo ña! 15 Saa chi suꞌva va ke kachi Ndioxi xiꞌin ra Moisés xinaꞌa: “Takua yuvi na kuni mii va yu kuvi na, kundaꞌvi ini yu kuni yu, ra takua yuvi na kuni mii yu kuvi tu kuꞌvi ini va yu”, kachi ra. 16 Ña kan ke na kundaa ini yo, chi süvi ña kuni mii yuvi ke ^ndakiꞌin mani Ndioxi na, ra nii süvi tu xaꞌa ndiee va na ke ndakiꞌin ra na, chi takua na kundaꞌvi ini mii ra xini va ra, kuvi na ndakiꞌin mani ra. 17 Ra xa kundaa va ini yo, chi mii saa ke kachi tu Ndioxi xiꞌin ra rey ñuu Egipto va, ta ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra suꞌva: “Ña taxi yu ndiayu ndaꞌa kun ña kuu kun rey, ra ña vaꞌa na ndañaꞌa yu takundiꞌi ndiee yu ña sandoꞌo yu yoꞌo va kuvi ña, saa chi saa kuvi tu ña kuvi kundaa ini takundiꞌi yuvi xaꞌa va yu”, kachi ra xiꞌin ra, ^kachi tuꞌun Ndioxi. 18 Ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa ini yo, chi Ndioxi, ra na kuni mii va ra kuvi na kundaꞌvi ini ra xini ra, ra na kuni ra ndasandaku ra ini, ra ^ndasandaku ra ini va na.

19 Ra tu sava tu ndo, na kaꞌan xiꞌin yu, kachi ndo saa: “Tu saa va iyoo ña, ¿ra nichuun ke kaꞌan Ndioxi ña iyoo kuachi yuvi tu mii va tu ra kuvi ra ndasandaku ini na, ña xïin na nandiko ini na nuu ra? ¿Ra yoo kuvi na kuchuun kasi nuu chiñu ña kuni Ndioxi?”, na kachi ndo. 20 Ra na kundaa ini ndo, chi küvi kachi yo saa, saa chi ndia nii yuvi kuchüun ^sakuachi xiꞌin Ndioxi. Saa chi iin kisi ñuꞌú, ra küvi vi kaꞌan kuachi ña nuu tiaa ra xavaꞌa ñaꞌa, ña kachi ña saa: “Väꞌa ndixa kun, saa chi kusïi ini yu kuꞌva ña xavaꞌa kun yuꞌu”, kachi ña. 21 Ra na kundaa ini ndo, chi mii va tiaa ra ^xavaꞌa kisi kuvi ra iyoo ndiayu ndaꞌa, ra ta kuꞌva kuni mii va ra ke xavaꞌa ra kisi xiꞌin ndiaꞌyu ña tiin ra; ra suvi xiꞌin mii ndiaꞌyu kan ke kuvi savaꞌa ra iin kisi ña savi, ra kuvi tu savaꞌa ra iin kisi, ña núu va.

22 Ra kuꞌva saa ke iyoo tu Ndioxi va xiꞌin na yuuvi yoꞌo, saa chi vaꞌa ni ndixiyo va ndiayu ra ña ndañaꞌa ra, ña sáa̱̱ ra xiꞌin ndiee ra, nuu yuvi na kuni ra sandoꞌo ra, na iyoo ta kuꞌva iyoo kisi ñuꞌu ña núu, ndi su ^xa kaꞌnu ni va tu ini ra xaꞌa na. 23 Ra suꞌva ke xa Ndioxi ña ndañaꞌa ra, ña kaꞌnu ni ña kuu mii ra nuu yuvi, na iyoo ta kuꞌva iyoo kisi ñuꞌu, ra ndia kii xaꞌa vi kuvi ña kundaꞌvi ini ra xini ra na, ra ndikaxin ra na, ña koo na xiꞌin ra nuu iyoo ra. 24 Ra yuvi na ndakaxin Ndioxi, ndia ta kii xaꞌa kan kuvi yoo va, ra süvi takua yoo na judío kuvi na nindakaxin ra, chi ndakaxin tu ra na küu judío va. 25 Ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa ra Oseas, ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ña kachi suꞌva:

Na ñuu, na ndixiküu kuenda yu, ra na ñuu mii va yu nduu na,

ra na ñuu, na küꞌvi ini yu xini yu, ra ndakuꞌvi va ini yu kuni yu na.

26 Ra ñuu nuu ndikaꞌan yu xiꞌin yuvi, kachi yu suꞌva: “Süvi na ñuu yu kuvi ndoꞌo”, kachi yu

ra na kan kuvi na nduu seꞌe Ndioxi ra tiaku va,

^kachi ña, tiaa ra Oseas. 27 Ra ndikaꞌan tu ra Isaías, ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi va xaꞌa na Israel, kachi ra suꞌva: “Vaꞌa ni iin ta kuaꞌa yuti yuꞌu tiañuꞌu va, saa kuaꞌa na ndiseꞌe na Israel, ndi su loꞌo va kuvi na kuchuun kaku. 28 Saa chi kama ni va sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin na yuuvi yoꞌo, ra iin ta iyoo mii chiñu ña ^xa na ke ndakiꞌin na yaꞌvi na xaꞌa, sa va ra”, kachi ra Isaías. 29 Ra xa suvi mii xaꞌa ña yoꞌo ke, ndikaꞌan ra Isaías ta yachi, ta kachi ra suꞌva va:

Tu kuëe ndisakaku tata yo Ndioxi ra kaꞌnu, sava na taꞌan yo,

saa ra xa ta ndoꞌo na ñuu Sodoma,

xiꞌin na ñuu Gomorra ña ndiꞌi xaꞌa va na ke ndoꞌo yo,

kachi ra.

Na judío ra ndixïndiaa vi ini na Ndioxi

30 Ra na kundaa ini ndo, chi suꞌva va ke iyoo ña kaꞌan yo xaꞌa yoꞌo, saa chi yuvi na küu judío, ra ni ndiätu ini na, ña nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi, ra na kan va kuvi na ndakiꞌin mani Ndioxi, ra nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi va, xaꞌa ña ndiaa ini na ra. 31 Ndi su mii na Israel, na xindiaa ni ini, ña nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi, xaꞌa ña xindikun na ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra nindakïꞌin mani vi tu ra na kan. 32 ¿Ra nichuun ke ndoꞌo na saa tuvi ndo? Saa ndoꞌo na, saa chi ña xa na ke kuni na nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi xaꞌa ña saxinu na ña kaꞌan ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va, ndi su ndixïndiaa ini vi na mii Ndioxi. Ra xaꞌa ña kan ke kakiꞌi va na xa “yuu ña ^sakakiꞌi yuvi”. 33 Ta kuꞌva kachi mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na ta yachi, ña ^kachi suꞌva:

Na kundaa ini ndo, chi ^tiꞌvi yu iin tiaa, ra xaa ra ñuu Jerusalén,

ra ta kuꞌva iyoo yuu ña sakakiꞌi yuvi, a ña sanduva yuvi va ke koo ra,

Ra yuvi na kandixa tiaa kan, ra ndakäva vi ini na kan, saa chi ndaköo ndaꞌa ra na, ^kachi ña.

10

1 Ñani yo, kuꞌva yo, kaꞌan ni yu xiꞌin Ndioxi xaꞌa na ñuu Israel, saa chi ^kuni ni yu ña na kaku na. 2 Ra xíni̱ tu yu, ña chikaa ni na ndiee ña ndikun na Ndioxi va, ndi su kundäa vi ini na xaꞌa ña kuni ra. 3 Saa chi xïni vi na ndia kuꞌva ke ^xa Ndioxi ña sandiꞌi ra xaꞌa kuachi yuvi, ra nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu ra, chi ña xa na ke nduku mii va na kuꞌva ña nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu ra, ra ^xïin vi na sa na ta kuꞌva kuni mii ra ña vaꞌa na nduu na yuvi na köo kuachi. 4 Ndi su xa saxinu va Cristo nuu ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ña kan ke takundiꞌi yuvi na ndiaa ini Cristo, ra ^ndasa ra na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi va.

5 Ndi su ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra suꞌva va kachi ña: “Yuvi na ^kuni koo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi, ra xiniñuꞌu ndiakua na saxinu na takundiꞌi va ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra saa ke kutiaku na”, kachi ña. 6 Ndi su ña kaꞌan xaꞌa ña ^ndasa Ndioxi yoo, ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu ra xaꞌa ña ndiaa ini yo Cristo, ra üꞌvi vi ña, saa chi suꞌva va kachi ña: “Xiniñüꞌu sa vi yo iin ña uꞌvi ni ña ndaa yo ndivi, ra kaꞌan yo xiꞌin Cristo, ña na kixi ra sañaꞌa ra yoo, 7 ra nii xiniñüꞌu tu ndee yo ndia nuu ñuꞌu na ndii vi, ña kuꞌun yo kaꞌan yo xiꞌin Cristo ña na ndakundichi ra, ra kixi ra kuiin ra xiꞌin yo.” 8 Saa chi tuꞌun Ndioxi, ra suꞌva va ke kachi ña xaꞌa yo: “Xa xiꞌin va kun iyoo tuꞌun Ndioxi, ra iyoo tu ña nima va kun, ra saa tu yuꞌu va kun.” Ra mii tuꞌun yoꞌo ke kaꞌan ndoso tu yo nuu yuvi va, ña kaꞌan yo xiꞌin na ña na kondiaa ini na Ndioxi. 9 Tu na ndakuiin kun xiꞌin yuꞌu kun ña kuu Jesús ra xaꞌndia chiñu nuu kun, ra kandixa kun xiꞌin ndinuni nima kun ña sandatiaku va Ndioxi ra nuu ña ndii, saa ra kaku va kun. 10 Saa chi xiꞌin ndinuni nima va yuvi ke xiniñuꞌu kandixa na Ndioxi, ra saa ke ndakiꞌin mani ra na, ña nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu ra; ra xiꞌin yuꞌu na ke ndakuiin na xaꞌa Jesucristo ña vaꞌa na kaku va na.

11 Ra saa ke kachi tu mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na ta yachi ña kaꞌan, kachi suꞌva va: “Takundiꞌi yuvi na ndiaa ini Jesucristo, ra ndakäva vi ini na kan, saa chi ndaköo ndaꞌa vi ra na”, ^kachi ña. 12 Saa chi ndakäxin vi Jesús yuvi, chi nii judío kuvi na, ra nii süvi va na, ndi su iin kuu ndiꞌi va na nuu ra, saa chi mii Tata yo Jesús kuvi ra kuu xitoꞌo takundiꞌi va yuvi, ra tiáyú ni ra xiꞌin takundiꞌi va yuvi na nduku ña mani nuu ra, saa chi chindiee taꞌan va ra xiꞌin na. 13 Ra kaꞌan tu tuꞌun Ndioxi kachi ña suꞌva va: “Takundiꞌi yuvi na ndiaa ini Ndioxi, ra nduku na ña mani nuu ra, ra kaku va na.”

14 Ra na kiꞌin xini yo vichin, ¿ni ke sa yuvi ña kondiaa ini na Ndioxi, ra nduku na ña mani nuu ra, tu täan kandixa na ra? ¿Ra ni ke sa tu na kandixa na ra, tu täan kaꞌan inka na xiꞌin na xaꞌa ra? 15 ¿Ra ni ke sa tu na xa ndikun Ndioxi ña kuꞌun na ña ndatuꞌun na xaꞌa Jesucristo xiꞌin yuvi, tu süvi Ndioxi kuvi ra nditiꞌvi na ña kuꞌun na? Ra suꞌva ke kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa ña kaꞌan, kachi suꞌva: “¡Tiaa ni nduvi, ta xa ^xaa yuvi nuu yo ña kaꞌan ndoso na tuꞌun vaꞌa ña ^taxi Ndioxi!”, ^kachi ña.

16 Ndi su süvi takundiꞌi na ñuu Israel ndikandixa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo. Ra xaꞌa ña kan ke ndikaꞌan ra Isaías xiꞌin Ndioxi xinaꞌa, ta kachi ra suꞌva: “Tata, ¿yoo kuvi na ^kandixa nduꞌu ña kaꞌan ndoso ndi tuꞌun kun nuu na? Ndia nii na xïin kandixa”, kachi ra. 17 Ra na kundaa ini yo, chi xaꞌa ña ^xini soꞌo yuvi tuꞌun Ndioxi va ke, vaꞌa ^xinu ini na, ra ^ndiaa ini na ra.

18 Ra ña kan ke na ndakatuꞌun yu ndoꞌo, vichin: ¿A ndixa ndixïni soꞌo na tuꞌun Ndioxi? ¡Ndïxa! ¡*Xini va soꞌo na ña! Saa chi saa ke kachi mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa ña kaꞌan, kachi suꞌva va:

Iin takundiꞌi va nuu ña yuuvi, ^xini soꞌo na ña kaꞌan takundiꞌi ñaꞌa ña xavaꞌa Ndioxi xaꞌa ndiee ña kuu mii ra,

ra kaꞌan tu ña, xiꞌin yuvi na ndee ndia nuu ndiꞌi nuu ñuꞌu va,

^kachi ña. 19 Ra tuku va ndakatuꞌun yu ndoꞌo: ¿A ndixa ke ndikundäa ini na ñuu Israel xiꞌin tuꞌun Ndioxi ña xini soꞌo na, tuvi ndo? ¡Ndïxa! Kundaa va ini na xiꞌin ña. Saa chi tuꞌun Ndioxi ña tiaa ra Moisés ta yachi, ra suꞌva va ke kachi ña xaꞌa na:

Na ñuu Israel, ra ndukuiñu va ini na kuni na yuvi na köo yaꞌvi ndiaa, sa yu;

Ra kuniñuꞌu tu yu yuvi na tüꞌva kundaa ini va, ña sasaa yu na, ^kachi ña.

20 Ra iin kaxi kaxi va ndikaꞌan ra Isaías, tuꞌun ña ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra, kachi ra suꞌva:

Yuvi na kuëe ^nanduku yuꞌu ra ndaniꞌi va na yuꞌu;

Ra ndañaꞌa tu yu mii yu, nuu yuvi na kuëe ndakatuꞌun xaꞌa va yu, kachi ra.

21 Ra ndikaꞌan ka va Ndioxi xiꞌin ra Isaías, xaꞌa na ñuu Israel, kachi ra suꞌva:

Iin nduvi ndaa va xitakaa ndaꞌa yu,

ña kana yu na ñuu iku, na xïin kandixa yuꞌu,

ndi su ndikandïxa vaꞌa vi na yuꞌu,

kachi ra.

11

Ndioxi ra kundäsi vi ra na ñuu ra

1 Ra tuku va ndakatuꞌun yu ndoꞌo: ¿A ña ndixa ke kundasi Ndioxi na Israel, na kuu ñuu ra, tuvi ndo? ¡Ndïxa! ¡Süvi saa iyoo ña! Saa chi ra ñuu Israel kuvi tu yuꞌu va; chi seꞌe xikua ra Abraham va kuvi ra Benjamín, ra ndiseꞌe ra Benjamín kan kuvi tu yuꞌu va. 2 Ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa ini yo, ña kuëe kundasi vi Ndioxi na ñuu ra, saa chi ndia ta yachi vi ke ndikaxin ra na, ña kuu na na ñuu ra. Ra xa kundaa va ini ndo, chi suꞌva va ke ^kachi tuꞌun Ndioxi ndakani ña xaꞌa ra Elías, ña ndikaꞌan kuachi ra nuu Ndioxi xaꞌa na ñuu ña xa na kuachi, ta kachi ra suꞌva: 3 “Tata, xa xaꞌni ndiꞌi va na ndia kaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu kun, ra sandiꞌi tu na xaꞌa yuu ña ndee koo, nuu ndasakaꞌnu ndi yoꞌo va, ra ndia siin yuꞌu va kuvi ra tiaku, ndi su kuni tu na kaꞌni na yuꞌu va”, kachi ra. 4 Ra saa ndakuiin Ndioxi kachi ra suꞌva xiꞌin ra: “Ndïꞌi ini kun, chi ndiaa va yu uxa mil tiaa ndia kuëe ^ndakusiti nuu ndioxi ndii ña nani Baal”, kachi ra. 5 Ra ta kuꞌva kuu ta yachi, ke ^kuu tu xiꞌin ndi vichin va, saa chi ndee ka va loꞌo, nduꞌu, na judío, na ndikaxin Ndioxi, xaꞌa ña kundaꞌvi ini ra xini ra nduꞌu. 6 Ra xiꞌin ña yoꞌo va ke kundaa ini yo, chi süvi xaꞌa chiñu vaꞌa ña ndíxa yo ke nindakaxin Ndioxi yoo, chi xaꞌa ña kundaꞌvi ini ra xini ra yoo va kuvi ña; saa chi tu xaꞌa chiñu vaꞌa ña ndíxa yo ke nindakaxin ra yoo, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña ndaꞌvi ini Ndioxi.

7 Ra na kundaa ini yo, chi suꞌva va ke iyoo ña: Na ñuu Israel, na kuaꞌa, ra vaꞌa ni kuni ni va na niꞌi na ña vaꞌa nuu Ndioxi, ndi su ndinïꞌi vi na ña nuu ra, chi takua na ndiaꞌvi na ndikaxin mii va ra kuvi na kee vaꞌa ndiniꞌi ña. Ra na kuaꞌa kan, ndasa tieꞌe ra nima va, 8 ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi, ña kachi suꞌva: “Mii va Ndioxi kuvi ra, sanaa ini na ña ndikixi na, ra iin saa kixi na ndia kii vichin va, ra ndasi tu ra nuu va na ña vaꞌa na küni na, ra ndasi tu ra soꞌo va na ña vaꞌa na küni soꞌo na”, ^kachi ña. 9 Ra ndikaꞌan tu ra rey David va kachi ra suꞌva:

Viko ña ndatava na, ra ta iyoo iin yavi ña koyo sana yuvi, a iin ñunu ña tiin kiti va tu, na nduu ña, ra sandiꞌi ña xaꞌa na,

ña vaꞌa na sa na chiñu kiꞌvi, ra sandoꞌo Ndioxi na.

10 Ra na kukuáá tu nuu va na, ña vaꞌa na küni ka na,

ra iin takundiꞌi kii va, na kaka ndiee na ña sachiñu na,

kachi ra.

Kuni tu Ndioxi sakaku ra yuvi na küu judío va

11 Ra tuku va ndakatuꞌun yu ndoꞌo: ¿A ña ndinïꞌi na judío ña vaꞌa nuu Ndioxi, ra a nïꞌi ka na ña, tuvi ndo? ¡Ndïxa, süvi saa iyoo ña! Chi niꞌi va na ña vaꞌa nuu Ndioxi, saa chi xaꞌa ña ndikandïxa na judío ke vaꞌa ndikaku inka yuvi, na küu judío va, ra ña ndikaku yuvi na küu judío ke ndukuiñu ini tu na judío va, ra ndakundikun tuku va na Ndioxi. 12 Ra tu xaꞌa ña ndixïin na ñuu Israel ña kandixa na Ndioxi va na kuvi ña ndukuika yuvi na küu judío xiꞌin ña vaꞌa, saa ra tiaa ni ka va ndukuika na xiꞌin ña vaꞌa, tu na kuiin takundiꞌi na judío kandixa na Ndioxi.

13 Ra vichin kaꞌan yu xiꞌin ndoꞌo, na küu judío, ra na kundaa ini ndo, saa chi mii va Ndioxi kuvi ra tiꞌvi yuꞌu, ña vaxi yu kaꞌan ndoso yu tuꞌun ra nuu ndo, ra ña yoꞌo kuvi chiñu ña ^ndiꞌi vaꞌa ka ini yu xaꞌa va. 14 Ra ña ^kuni yu ke ndakundiee ka yu kaꞌan ndoso yu tuꞌun Ndioxi nuu va ndo, ra vaꞌa kuni na judío taꞌan yu, ra ndukuiñu ini na kuni na ndoꞌo, ra vaꞌa na ndakundikun tuku na Ndioxi, ra sakaku ra na. 15 Saa chi tu xaꞌa ña ndixïin na judío sakaku Ndioxi na ke vaꞌa ndakutaꞌan mani takundiꞌi na yuuvi xiꞌin Ndioxi. Saa ra, vaꞌa ni ka va kee na tu na kuiin na judío ña sakaku Ndioxi na, saa chi saa ke niꞌi tu yuvi na iyoo ta kuꞌva iyoo na ndii va ña kutiaku na. 16 Ra vichin na ndatuꞌun yu inka ña xiꞌin ndo, ra kundaa ini ndo. Tu xita ña nuu vaꞌa katu na kuvi ña taxi na ndaꞌa Ndioxi, saa ra ta iyoo ña taxi na ndaꞌa Ndioxi, saa iyoo tu iin takundiꞌi va ixan ña kuvaꞌa xita xiꞌin kan va. Ra tu ña yii kuvi tioꞌo itun, saa ra ña yii kuvi takundiꞌi tu iku ndaꞌa va nu.

17 Ra ña kaꞌan yu xiꞌin ndo xaꞌa itun yoꞌo, ra na kundaa ini ndo, saa chi sava na judío, ra ta kuꞌva iyoo itun kuii ndaꞌa itun olivo, tun tata, tun nditaꞌnu va ke iyoo na; ra nuu nditaꞌnu ndaꞌa itun olivo, tun tata kan, ke ndakundikun ndiaa ndoꞌo na kuu itun ndaꞌa itun olivo, tun iku va. Ra suꞌva va ke kuu ña vaꞌa nduu ndo iin xiꞌin itun olivo, tun tata, ra tioꞌo nu ra sayaꞌa va ña sikuii nu ndaꞌa itun olivo, tun iku, tun ndakundikun ndiaa ndaꞌa nu, ña kan ke vaꞌa tiaku ndaꞌa nu. 18 Ra xaꞌa ña kan ke na kutiäa ni ini ndo, nuu itun ndaꞌa itun olivo, tun tata, tun nditaꞌnu, nuu ndakundikun ndiaa ndo, saa chi süvi ndoꞌo kuvi na ^taxi ña tiaku tioꞌo nu, chi mii va tioꞌo nu kuvi ña taxi ña tiaku ndo.

19 Ra a kusana kaꞌan tu sava ndo, kachi ndo suꞌva va: “Saa ke iyoo va ña, ndi su xa nditiaꞌndia va nu, ña vaꞌa ndakundikun ndiaa nduꞌu, na kuu ndaꞌa itun olivo, tun iku”, kachi ndo. 20 Saa ke iyoo va ña, ndi su na kundaa ini ndo, chi ña nditiaꞌndia ndaꞌa itun olivo, tun tata kan, ra xaꞌa ña ndikandïxa nu Cristo va kuvi ña, ra ña vaꞌa ndakundikun ndiaa ndoꞌo na kuu ndaꞌa itun olivo, tun iku, ra xaꞌa ña ndiaa ini ndo Cristo va kuvi ña. Ra xaꞌa ña kan ke na kutiäa ni ini ndo, chi na yuꞌvi ini ndo kuni ndo Ndioxi va, ra na sä ndo saa. 21 Saa chi tu ndixakäꞌnu ini Ndioxi xaꞌa ndaꞌa itun olivo, tun tata, saa ra sakäꞌnu tu ini ra xaꞌa ndoꞌo, na kuu ndaꞌa itun olivo, tun iku va. 22 Ra ^kaxi ni va na kundaa ini ndo vichin, saa chi Ndioxi ra ndaꞌvi ni va ini ra, ndi su ndaku ni va tu ini ra xiꞌin yuvi na xïin kandixa ña kaꞌan ra; ra kundaꞌvi tu ini ra kuni ra ndoꞌo va, tu na kundiaa ini ndo ña ndaꞌvi ini ra ta iin iin kii. Ndi su tu na kundiäa ini ndo, ña ndaꞌvi ini ra, saa ra kaꞌndia tu ra ndoꞌo va, ndaꞌa itun nuu ndakundikun ndiaa ndo. 23 Ndi su tu na nduvita va ini na judío ña ndakundiaa ini na Ndioxi, saa ra ndakundikun ndiaa tuku va na nuu xindikun na; saa chi Ndioxi kuvi ra iyoo ndiee ña ndachindikun ndiaa tuku va ra na. 24 Saa chi tu ndoꞌo, na küu judío, ra ndaꞌa itun olivo, tun iku, va ke xikuu ndo, ra vaꞌa ni uꞌvi ni va ña yoꞌo, ndi su Ndioxi, ra ndachindikun ndiaa va ra ndoꞌo, ndaꞌa itun olivo, tun tata. ¿Ra a ndachindïkun ndiaa tu ra mii na judío, ndaꞌa itun olivo, tun tata, nuu xa xindikun ndiaa na? Na kundaa ini ndo, chi ndachindikun ndiaa tuku va ra na, saa chi üꞌvi ka vi ña kan, saa chi xa ikan ke xindikun ndiaa va na.

Takundiꞌi yuvi na ndiaa ini Ndioxi ra kaku va na

25 Ñani yo, kuꞌva yo, vichin kuni yu ña na kundaa ini yo xaꞌa chiñu Ndioxi ña iyoo seꞌe ña kuni ra sa ra, ña vaꞌa na tüvi ndo ña ndichi ni ndo; ra na kundaa ini ndo, chi sava va na ñuu Israel kuvi na ndundaku ini, ndi su takua kii ña kumani ka kaku ndiaꞌvi yuvi na küu judío va ke koo na ñuu Israel saa. 26 Ra ta xa na sakaku Ndioxi na ndiaꞌvi na küu judío kan, saa ra sakaku tu ra takundiꞌi na ñuu Israel va, ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa, ña kachi suꞌva:

Tiaa ra saña ndika na yuuvi yoꞌo, ra chi ñuu Sión va ke kee ra,

ra sakaꞌnu va ini ra xaꞌa kuachi yuvi na kuu ndiseꞌe ra Jacob, ^kachi ña.

27 Ra ^kaꞌan ka tu ña kachi ña suꞌva va:

Ña ^kindoo yu xiꞌin na vichin kuvi ña,

ndakatia yu kuachi va na,

^kachi ña.

28 Ra xaꞌa ña ^kundasi na ñuu Israel tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo va kuvi ña iyoo na kuachi xiꞌin Ndioxi vichin; ra mii va Ndioxi kuvi ra xa saa xiꞌin na, ña vaꞌa ndakuña ra yeꞌe nuu ndoꞌo na küu judío. Ndi su kuꞌvi va tu ini Ndioxi xini ra na ñuu Israel, saa chi mii va ra kuvi ra ndikaxin ndia xii xikua na ña kundikun ndia ra. 29 Saa chi ñaꞌa ña ^saniꞌi Ndioxi yuvi, ra kindiäa ra ña ndaꞌa na, ra yuvi na kana ra, ra xa na kana ra kuvi va na, saa chi Ndioxi ra kuëe nandiko ini ra xaꞌa ña kindoo ra xiꞌin yuvi. 30 Ra ndoꞌo, ra yuvi na ndikandïxa Ndioxi va xikuu ndo ta yachi, ndi su ña ndundaku ini na judío vichin ña xïin na kandixa na Ndioxi, ra ndoꞌo va kuvi ndo ndakundaꞌvi ini Ndioxi xini ra. 31 Ra vaꞌa ni ndundaku va ini na judío, ndi su vaxi kii ra ndakundaꞌvi va ini Ndioxi kuni ra na, ta kuꞌva ^xa ra ña ^kundaꞌvi ini ra xini ra ndoꞌo. 32 Ra mii va Ndioxi kuvi ra ndasa ndaku ini na judío, xiꞌin na küu judío ña na kandïxa na ra, saa chi saa kuvi ña vaꞌa kundaꞌvi ini ra kuni ra takundiꞌi va na.

33 ¡Ra ndakanda ini yo xiꞌin ña yoꞌo sa chi tiaa ni kuaꞌa ña kuika ña kuu ña ndichi, xiꞌin ña xini tuni iyoo nuu Tata yo Ndioxi! ¡Ra küvi tandiaa yo ña kundaa ini yo xaꞌa chiñu ña kuni ra, xiꞌin xaꞌa ichi ra! 34 Saa chi “¿yoo kuvi na kundaa ini xaꞌa ña xani ini Ndioxi? A ¿yoo kuvi tu na kuchuun taxi ña xini tuni ndaꞌa ra? 35 ¿Ra yoo kuvi tu na xiꞌna ka taxi ñaꞌa ndaꞌa Ndioxi, ña kan ke vaꞌa sandiko ra ña ndaꞌa na?” 36 Saa chi takundiꞌi ñaꞌa, ra mii va Ndioxi kuvi ra ^taxi ña, ra mii ra kuvi tu ra xavaꞌa va ña, ra xaꞌa mii ra ke kuvaꞌa va ña. ¡Ra ra kaꞌnu ni kuvi Tata yo Ndioxi ndia ndikaa ndikuꞌun! Amén.

12

Suꞌva ke xiniñuꞌu kutiaku yuvi na ndikun Jesucristo

1 Ra xaꞌa ña ^kundaꞌvi ini Ndioxi xini ra yoo kuvi ña xakundaꞌvi yu nuu ndo vichin, ñani yo, kuꞌva yo, ña na soko tiaku ndo mii ndo nuu ra, ra ta iyoo ñaꞌa ña yii ña kusii ni ini Ndioxi xiꞌin, na kuu ndo. Saa chi ña yoꞌo kuvi chiñu ña xiniñuꞌu sa yo, ña ^ndasakaꞌnu va yo ra. 2 Ra na kutiäku ka ndo, ta kuꞌva kuni mii ña yuuvi yoꞌo, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na ndataxi ndo mii ndo ndaꞌa Ndioxi va, ra ndasama ra ña xini tuni ndo, ra saa ke vaꞌa kundaa ini ndo, ndia ña kuvi ña kuni ra sa ndo, ra ña kan kuvi chiñu vaꞌa, chiñu ndaku va.

3 Ra na kundaa ini ndo, chi xaꞌa ña vaꞌa xa Ndioxi xiꞌin yu ña ^xachiñu yu nuu va ra ke, kuu mii yu ndiayu ña ^kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin, ra ndia nii ndo na ndakäni ini ña vaꞌa ni ndo nuu inka yuvi. Chi ña xiniñuꞌu sa ta iin iin ndo ke vivii va na kiꞌin xini ndo, ra ta kuꞌva iyoo mii ña taxi Ndioxi ndaꞌa ndo xaꞌa ña ndiaa ini ndo ra ke na sa va ndo. 4 Ra xa kundaa va ini ndo, chi mii yo ra vaꞌa ni kuaꞌa ni va nuu kuvi iki kuñu yo, ra xa siin xa siin tu chiñu xa va ña, ndi su iin va kuvi yo. 5 Ra mii saa ke iyoo tu yo na veꞌe ñuꞌu va, saa chi vaꞌa ni kuaꞌa ni va kuvi yo, ra xa siin xa siin tu chiñu xa va yo, ndi su vichin ra iin va nduu yo xiꞌin Cristo xaꞌa ña ndikun yo ra.

6 Ndioxi ra xaꞌa ña ^ndaꞌvi ni ini va ra kuvi ña ^taxi ra ña xini tuni ndaꞌa yo, ra xa siin xa siin va iyoo ña ndiniꞌi taꞌvi yo sa yo nuu ra. Ña kan ke tu sava yo, ndiniꞌi taꞌvi ña kaꞌan ndoso yo tuꞌun ña taxi ra nuu yuvi, saa ra na kaꞌan ndoso yo ta kuꞌva iyoo mii ña taxi ra ndaꞌa va yo xaꞌa ña ndiaa ini yo ra. 7 Ra tu sava tu yo ndiniꞌi taꞌvi ña chindiee taꞌan yo xiꞌin inka yuvi, saa ra na chindiee taꞌan yo xiꞌin na xiꞌin ndinuni nima va yo. Ra tu sava tu yo ndiniꞌi taꞌvi ña sañaꞌa yo yuvi, saa ra na sañaꞌa yo na xiꞌin ndinuni nima va yo. 8 Ra tu sava tu yo ndiniꞌi taꞌvi ña kaꞌan yo tuꞌun ndiee ini xiꞌin inka yuvi, saa ra na sa yo ña xiꞌin ndinuni nima va yo. Ra tu sava tu yo ndiniꞌi taꞌvi ña saniꞌi yo ñaꞌa inka yuvi, saa ra na saniꞌi yo ña na xiꞌin ndinuni nima va yo. Ra tu sava tu yo ndiniꞌi taꞌvi ña kunuu yo nuu yuvi, saa ra xiꞌin ndinuni nima va yo na kunuu yo nuu na; ra tu sava tu yo ndiniꞌi taꞌvi ña chindiee taꞌan yo xiꞌin na ndaꞌvi, saa ra na chindiee taꞌan yo xiꞌin na xiꞌin ña sii ini va yo.

Yuvi na ndikun Jesucristo ra na kuꞌvi ini taꞌan ni na

9 Ra ña ^kuꞌvi ini ndo xini taꞌan ndo, ra na küu ña tuꞌun chiꞌña, chi xiꞌin ndinuni nima va ndo, na kuꞌvi ini taꞌan ndo. Ra na kundasi va ndo chiñu kiꞌvi, ra na kundikun ndo ña vaꞌa va. 10 Ra na kuꞌvi ini ndo kuni taꞌan ndo, ta kuꞌva kuꞌvi ini ndo xini ndo ñani mii ndo na kaku xiꞌin ndo. Ra na satoꞌo taꞌan ni ndo xiꞌin ña sii ini iin takundiꞌi kii va.

11 Ra na sa nduxa ndo ña sa ndo ña vaꞌa, ra na küu ndo na xuxan, chi vivii va na sachiñu ndo nuu Tata yo Jesús, xiꞌin takundiꞌi ndiee ndo.

12 Ra na kusii ini ndo ña ndiatu ndo, saa chi xa kundaa kaxi va ini yo ña taxi Ndioxi ña vaꞌa ndaꞌa yo; ra na sa ndiee ni ini ndo, ta vaxi tundoꞌo nuu ndo. Ra xikutüvi ndo ña ^kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi.

13 Ra na koo nduvi ndo, ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin na ndikun Jesús na xamani ñaꞌa nuu; ra saa tu na sa ndo ña ndakiꞌin mani ndo na ndikun Jesús na ^kee inka ñuu va.

14 Ra na kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi xaꞌa yuvi na xa ndivaꞌa xiꞌin ndo. Ra ña vaꞌa va na nduku ndo nuu ra xaꞌa na, ra na satävi chiꞌña ndo na. 15 Ra na kusii ini ndo xiꞌin yuvi na kusii ini, ra na kuaku tu ndo xiꞌin yuvi na xáku va.

16 Ra vivii va na kutaꞌan ndo xiꞌin takundiꞌi yuvi. Ra na kutiäa ni ini ndo nuu na, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na sani̱nu̱ va ndo xiꞌin mii ndo, ra iin va na kuu ndo xiꞌin na nda̱ꞌví. Ra nii na ndakäni tu ini ndo ña ndichi ni va ndo.

17 Ra xä ndo ña väꞌa xiꞌin yuvi na xa ña väꞌa xiꞌin ndo. Chi na sa nduxa ndo, ^sa ndo ña vaꞌa kuni takundiꞌi va yuvi. 18 Ra na sa nduxa tu ndo ña kutaꞌan mani ndo xiꞌin takundiꞌi va yuvi, ndi su ndia nuu kuvi kutaꞌan ndo xiꞌin va na ke na kutaꞌan ndo xiꞌin na. 19 Ñani mii yu na ^kuꞌvi ini yu xini yu, na sä ndo chiñu kiꞌvi xiꞌin yuvi na ^xa chiñu kiꞌvi xiꞌin ndo, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na ndataxi ndo chiñu kiꞌvi ña xa na xiꞌin ndo ndaꞌa Ndioxi va, ra ra kan va kuvi ra kuu mii ndiayu ña sandoꞌo ra na xaꞌa kuachi na; ta kuꞌva kachi mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa, ña kachi suꞌva va: “Yuꞌu va kuvi ra kuu mii ndiayu ña sandoꞌo yu yuvi xaꞌa chiñu kiꞌvi ña ^xa na, ra ta iyoo mii chiñu ña xa na ke ndachaꞌvi yu na xaꞌa va”, kachi Tata yo Ndioxi ndikaꞌan ra. 20 Chi ña yoꞌo va kuvi ña xiniñuꞌu sa yo xiꞌin na kachi ra: “Tu kaꞌun ini yuvi na saa ini xini ndoꞌo, saa ra na taxi va ndo ña kuxi na, ra tu ichi tu ini na tiakuii ra na taxi tu ndo tiakuii koꞌo va na; ra ña sa ndo saa xiꞌin na, ra kukaꞌan nuu mii va na”, kachi ra. 21 Ra na täxi ndo ña sa tiaa ña väꞌa nuu ndo, chi ña sa ndo ke na sa ndo ña vaꞌa va, ra xiꞌin ña kan ke kuchuun ndo sa tiaa ndo nuu ña väꞌa va.

13

1 Ra takundiꞌi yuvi ra xiniñuꞌu va kandixa na, na chiñu. Saa chi köo vi na chiñu tu süvi Ndioxi kuvi ra kaꞌan ña koo na. Ra na chiñu na iyoo, ra mii va Ndioxi kuvi ra taxi ndiayu ña kuu na na chiñu. 2 Ra xaꞌa ña kan ke, yuvi na xïin kandixa na chiñu, ra kuachi va ke kiꞌvi na xiꞌin chiñu ña xaꞌndia Ndioxi. Ra yuvi na ^xa saa, ra xaꞌa ña kan ke xikoo kuachi va na, ra sandoꞌo Ndioxi na xaꞌa va ña. 3 Saa chi na chiñu, ra kuëe iyoo na ña sayuꞌvi na yuvi na ^xa chiñu vaꞌa, chi yuvi na ^xa chiñu kiꞌvi va kuvi na sayuꞌvi na. Ra tu kuni kun ña na sayüꞌvi na chiñu yoꞌo, saa ra vivii na sa va kun, ra saa ke kaꞌan na xiꞌin kun ña vaꞌa ni ^xa kun. 4 Saa chi na chiñu, ra nuu Ndioxi va ke xachiñu na, ra xiꞌin va yo ke chindiee taꞌan na ña iyoo na. Ndi su tu na sa kun chiñu kiꞌvi, saa ra xiniñuꞌu yuꞌvi va kun, chi ña ndixa ke sandoꞌo va na yoꞌo xaꞌa kuachi kun, saa chi nuu mii va Ndioxi ke xachiñu na, ra sandaku na kuachi xiꞌin kun ta kuꞌva iyoo mii chiñu kiꞌvi ña ^xa va kun. 5 Xaꞌa ña kan ke xiniñuꞌu na kandixa va ndo na chiñu, ra süvi takua xaꞌa ña na sandöꞌo na ndoꞌo kuvi ña na kandixa ndo na, chi xiniñuꞌu kandixa tu ndo na, ña vaꞌa na koo yaa ña xinituni va ndo. 6 Ra xaꞌa ña yoꞌo ke ^chaꞌvi tu ndo nuu na chiñu va, saa chi na chiñu ra nuu Ndioxi va ke xachiñu na, ña kan ke vaꞌa kuu mii na ndiayu ña ^xa na chiñu yoꞌo.

7 Ña kan ke na chaꞌvi ndo takundiꞌi va yuvi na xiniñuꞌu chaꞌvi ndo. Tu iyoo ñaꞌa ña xiniñuꞌu chaꞌvi ndo xaꞌa nuu na chiñu, ra na chaꞌvi ndo nuu va na; ra yuvi na xiniñuꞌu satoꞌo ndo, ra na satoꞌo va ndo na; ra yuvi na xiniñuꞌu ndakuni mani ndo, ra na ndakuni mani va ndo na.

8 Ra ndia nii yuvi na kundïka ndo nuu, ndi su ndika va tu ndo xaꞌa ña xiniñuꞌu kuꞌvi ini ndo kuni taꞌan ndo; saa chi yuvi na kuꞌvi ini xini taꞌan, ra ndiayu Ndioxi va ke saxinu na. 9 Saa chi saa kachi tu mii ndiayu Ndioxi va: “Na kïꞌvi kun xiꞌin yasiꞌi inka tiaa, na käꞌni kun, na sakuïꞌna kun, na ndatüꞌun chiꞌña kun xaꞌa inka yuvi, na küni sii kun ñaꞌa inka yuvi”; ra takundiꞌi ña yoꞌo, xiꞌin sava ka ndiayu Ndioxi, ra iin kaꞌan va ña xiꞌin ndiayu Ndioxi ña kachi suꞌva: “Na kuꞌvi ini kun kuni kun yuvi taꞌan kun, ta kuꞌva kuꞌvi ini kun xini kun mii kun”, ^kachi ña. 10 Ra yuvi na kuꞌvi ini xini taꞌan, ra kuëe xa na chiñu kiꞌvi xiꞌin taꞌan na; chi ña kuꞌvi ini yuvi xini taꞌan na, ra ndiayu Ndioxi va ke saxinu na.

11 Ra numi ni va na sa ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo xaꞌa yoꞌo, saa chi xaꞌa kuaꞌa ni va tiempo ndiyaꞌa, ra xa kii ndiꞌi va ke ndee yo vichin. Ra xa kii ña ndoto va yo kuvi ña, saa chi vichin, ra xa kuyachin ni ka va kii ña kaku yo sa Ndioxi, nuu kii ta sakan kandixa yo tuꞌun ra. 12 Saa chi xa ñuú ni va kuvi ña, ra xa ndinumi ni va tu̱vì, ra xaꞌa ña kan ke na sä ka yo chiñu kiꞌvi ña kuni ña ñaa, chi ña xiniñuꞌu sa yo ke na ndakundixi yo ñaꞌa ña taxi Ndioxi kusaꞌvi sata yo nuu takundiꞌi ña väꞌa va, ra saa ke vaꞌa koo yo, ta kuꞌva iyoo soldado ndia xika nuu tuun ñuꞌù. 13 Ra ta iyoo yuvi na xika kaꞌñu va na koo yo, ra toꞌo, toꞌo va na kaka yo. Na küꞌun yo nuu tava na viko nuu xixi ni na, ra xiꞌi ni na, nuu xa na chiñu yakua, ña xa yakua na mii na xiꞌin inka yuvi; na kïꞌvi yo kuachi xiꞌin yuvi, ra nii na ndukuïni tu ini yo kuni yo inka yuvi va. 14 Chi ña xiniñuꞌu sa yo ke, na ndakundixi yo ndiee Tata yo Jesucristo va, ra na ndakäni ka ini yo, ña sa yo chiñu kiꞌvi ña kuni iki kuñu yo sa ña.

14

Na ndasakaꞌnu yo Ndioxi xiꞌin takundiꞌi chiñu ña xa yo

1 Tu sava na ñani yo, ra täan sakuaꞌa vaꞌa na xaꞌa tuꞌun Ndioxi, ra na ndakiꞌin mani va ndo na, ndi su na ndatüꞌun kuachi ndo xiꞌin na xaꞌa ña kundäa ini na xiꞌin. 2 Ra na kaꞌan yu iin ña xiꞌin ndo, ra kundaa ini ndo, saa chi sava na ñani yo, ra kuvi va kaxi na takundiꞌi ñaꞌa tuvi na, ra iyoo tu sava na, ra vita va ini na, saa chi täan sakuaꞌa vaꞌa na xaꞌa tuꞌun Ndioxi. Ra na kan, ra takua ñaꞌa kuiꞌi ña kana nuu ñuꞌu va ke iyoo ndiayu kaxi na tuvi na. 3 Ra na ñani yo, na xaxi takundiꞌi nuu ñaꞌa, ra na kundäsi na, na ñani yo, na kuëe xaxi takundiꞌi nuu ñaꞌa; ra na ñani yo na kuëe xaxi takundiꞌi nuu ñaꞌa, ra na käꞌan kiꞌvi na xaꞌa na ñani yo na xaxi takundiꞌi nuu ñaꞌa, saa chi ^ndakiꞌin mani Ndioxi uvi saa va na. 4 Ra xaꞌa ña kan ke köo ndiayu ndaꞌa ndia nii yuvi ña kaꞌan kiꞌvi na xaꞌa yuvi na xachiñu nuu inka tiaa. Saa chi takua mii ra kuu xitoꞌo va na kuvi ra kuu mii ndiayu ña kaꞌan ra xaꞌa na, tu vaꞌa xachiñu na, a väꞌa xachiñu va na. Ra kindoo vaꞌa na nuu xitoꞌo na, saa chi mii va Tata yo Jesús ra kuu xitoꞌo na kuvi ra ^taxi ndiee na ña ^xachiñu na nuu ra.

5 Ra inka tuku ña na kaꞌan yu xiꞌin ndo, ra kundaa ini ndo: Sava na ñani yo, ra iin kii va ke vaꞌa ni tuvi na, ra sava tu na tuvi ña vaꞌa takundiꞌi va kii. Ndi su ña xiniñuꞌu sa na ke na kiꞌin xini na ra na sa na chiñu ña kuni Ndioxi va, ra na kusii ini xiꞌin va ña. 6 Saa chi na ñani yo na xa toꞌo iin kii, ra ña xa na saa, ra Tata yo Jesús va kuvi ra xa toꞌo na; ra na ñani yo na kuëe xa toꞌo tu iin kii kan, ra Tata yo Jesús kuvi tu ra xa toꞌo na kan va. Ra saa tu na xaxi takundiꞌi nuu ñaꞌa va, saa chi ndaꞌa Tata yo Ndioxi ke ^taxi tu na kan va tixaꞌvi xaꞌa ña; ra saa tu na xäxi va ña, chi Tata yo Jesús kuvi tu ra xa toꞌo na kan va, ra ^taxi tu na tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi va.

7 Saa chi ña tiaku yo, ra tiäku ka yo ña sa yo ña kuni mii yo, ra saa tu ta xa na kuvi va yo. 8 Chi ña tiaku yo, ra tiaku yo ña ndasakaꞌnu yo Jesucristo va, ra ta xa na kuvi tu yo, ra ndasakaꞌnu tu yo ra saa va. Ra xaꞌa ña kan ke ña tiaku yo, xiꞌin ña kuvi yo, ra xa saa ndaꞌa Tata yo Jesús ke iyoo va yo. 9 Ra na kundaa ini ndo, chi ña ndixiꞌi Cristo, ra ndatiaku ra, ra ña kaꞌndia ra chiñu nuu na ndii, xiꞌin na tiaku va kuvi ña.

10 Ña kan ke na käꞌan kiꞌvi ndo xaꞌa na ñani yo na ndikun Cristo, ra nii na kundäsi taꞌan tu ndo xiꞌin va na, saa chi iin kii, ra xaa takundiꞌi va yo nuu Tata yo Jesús ña sayukun ra kuachi xiꞌin yo. 11 Ra saa ke kachi tu mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa, ña kachi suꞌva va:

Yuꞌu, ra tiaku va yu, kachi Tata yo Ndioxi, ra nuu yuꞌu ke ndakusiti takundiꞌi va yuvi.

Ra takundiꞌi yuvi ndakuni yuꞌu ra kaꞌan na ña kuu yu Ndioxi, kachi ra,

^kachi tuꞌun ra. 12 Ra na kundaa ini ndo mii ña ndaa, chi ta iin, ta iin yo, ra xiniñuꞌu ndakani va yo xaꞌa chiñu ña xa yo vichin, nuu Ndioxi kii ña sayukun ra kuachi xiꞌin yo.

13 Ra xaꞌa ña kan ke na käꞌan kiꞌvi ka yo xaꞌa na ñani yo na ndikun Jesús, chi ña xiniñuꞌu sa yo ke na sa nduxa yo, ra na täxi yo koyo va na, ra ndia nii chiñu ña kuvi sandiko ini na ke na sä vi yo. 14 Yuꞌu, ra Tata yo Jesús va ndikun yu, ra ña kan ke takundiꞌi ñaꞌa ña xaxi yo, ra kundaa ini yu chi ña vaꞌa kuvi takundiꞌi va ña nuu ra; ndi su tu sava tu na xani ini ña väꞌa va sava ña, saa ra na käxi va na ña. 15 Saa chi tu xaꞌa ñaꞌa ña xixi va kun ke sandiko kun ini na ñani kun na ndikun Cristo, saa ra na küxi ka va kun ña, chi tu na ndakundiee kun kuxi kun ña, saa ra ta iyoo na küꞌvi ini kun xini va kun iyoo na. Ra na sa kun ña mani, ra na sandoñüꞌu kun yuvi na ndixiꞌi Cristo xaꞌa, xaꞌa ñaꞌa ña xixi kun. 16 Ra vaꞌa ni kundaa ini ndo ña vaꞌa kaxi ndo takundiꞌi va ñaꞌa, ndi su na sä nduxa ndo ña kaxi ndo ña, ra saa ke na kañäꞌa na, xaꞌa ña taxi Cristo ndiayu ña kaxi ndo ña. 17 Saa chi nuu yoo, na ndikun ichi Ndioxi, ra köo kuachi xaꞌa vi ñaꞌa ña xixi yo, a ndutia ra xiꞌi yo. Chi ña xiniñuꞌu sa yo kuvi ña, na sa yo ña vaꞌa va, xiꞌin ña vivii na koo va yo, xiꞌin ña na koo sii ini va yo, saa chi ña yoꞌo va kuvi ña taxi Tachi Yii ndaꞌa yo. 18 Ra yuvi na xachiñu nuu Cristo na xa taꞌan ña yoꞌo, ra ^kusii va ini Ndioxi xiꞌin na, ra ^xa toꞌo tu yuvi va na.

19 Xaꞌa ña kan ke na ndakundiee ka yo, ña sa yo chiñu ña chindiee taꞌan xiꞌin yo ña vivii koo va yo, saa chi saa ke kuvi chindiee taꞌan yo xiꞌin na ñani yo, ña vaꞌa na sakuaꞌnu taꞌan yo xiꞌin tuꞌun Ndioxi va. 20 Ra na sandïꞌi ndo xaꞌa chiñu Ndioxi, xaꞌa ñaꞌa ña xixi ndo. Chi vaꞌa ni ña ndixa ke ña vaꞌa kuvi takundiꞌi va ñaꞌa ña xixi yo; ndi su na küxi yo ña tu ña kan kuvi ña sandiko ini inka yuvi, ña na kundïkun ka na Ndioxi. 21 Ra ña vaꞌa va ke, na käxi yo kuñu, ra nii na köꞌo tu yo vino va, ra nii na käxi tu yo ndia ndia ka ñaꞌa ña sakakiꞌi, a sandakava, a xa vita ini na ñani yo na ndikun Cristo va. 22 Saa chi kuvi ndakani ini ndo, ña vaꞌa ni va xa ndo, ndi su iin ndoꞌo, ra iin Ndioxi va kuvi ra kundaa ini xaꞌa ña xa ndo, ra xaꞌa ña kan na sä ndo ña, ña sandiko ndo ini inka na. Saa chi ¡vaꞌa ni kee yuvi na ^xa iin chiñu, ña vaꞌa ni iyoo tuvi mii na, tu kuëe sandiꞌi ña ini na ña kuu ña kuachi! 23 Ndi su tu sava na ra kuëe kundaa kaxi vaꞌa ini na a kuvi kaxi na iin ñaꞌa, ra a küvi va tu kaxi na ña, ndi su xaxi va tu na ña, saa ra väꞌa vi xa na, saa chi kuëe xa na ta kuꞌva iyoo ña ndakani ini na. Ra xa kundaa va ini ndo, chi väꞌa vi saa, saa chi tu väꞌa ña ^xa yo tuvi yo, ra ^xa va tu yo ña, saa ra kuachi va kuvi ña nuu Ndioxi.

15

1 Xaꞌa ña kan ke, yoo, na xa xixa ini xiꞌin tuꞌun Ndioxi, ra na ndakiꞌin mani va yo, na ñani yo na vita ini, na täan kundaa vaꞌa ini xiꞌin tuꞌun Ndioxi, ra na kundïꞌi ini yo takua xaꞌa mii yo. 2 Chi ña xiniñuꞌu sa yo ke chindiee taꞌan yo xiꞌin takundiꞌi va na, ña vaꞌa na sa na chiñu vaꞌa, ra saa ke vaꞌa kuxixa ini na xiꞌin tuꞌun Ndioxi va. 3 Saa chi ndia nani mii Cristo, ra kuëe ndixindiꞌi ini ra takua xaꞌa mii ra; chi ra ndoꞌo va kuvi ra, xa ta kuꞌva kachi mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa, ña kachi suꞌva va: “Ña kañaꞌa yuvi xiꞌin kun, Tata Ndioxi, ra xiꞌin yuꞌu va ke kañaꞌa na”, ^kachi ña. 4 Ra takundiꞌi tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa, ra ña tiaa na sakuaꞌa yoo va kuvi ña. Saa chi tuꞌun Ndioxi kuvi ña chindiee taꞌan xiꞌin yo ña taxi ña ndiee yo ña ^xa ndiee ini yo, ra taxi tu ña tuꞌun ndiee ini ndaꞌa va yo, ña vaꞌa ndiatu ini yo niꞌi yo ñaꞌa ña kindoo Ndioxi xaꞌa xiꞌin yo. 5 Ra Tata yo Ndioxi, ra ^taxi ndiee yo, xiꞌin tuꞌun ndiee ini ndaꞌa va yo, kuvi ra na chindiee taꞌan xiꞌin ndo, ña vaꞌa iin yuꞌu na kuu ndo xiꞌin taꞌan ndo, ta kuꞌva xa mii Cristo Jesús, 6 Ra saa ke, iin va na kuu nima ndo, ra iin tuꞌun, tu na kuu takundiꞌi va ndo ña ndasakaꞌnu ndo Tata yo Ndioxi, ra kuu Iva Tata yo Jesucristo.

Xiniñuꞌu kuni soꞌo tu yuvi na küu judío va tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo

7 Ra na ndakiꞌin mani taꞌan va ndo, ta kuꞌva xa mii Cristo ña ndakiꞌin mani ra yoo, chi xaꞌa ña sa ndo ña yoꞌo ke ndukaꞌnu ni ka va Ndioxi. 8 Ra na kundaa ini ndo ñani yo, chi ña kixi Cristo, ra ra kixi xachiñu va kuvi ra nuu na judío, ña saxinu ra nuu ña kindoo Ndioxi xiꞌin na xii xikua yo xinaꞌa, ra saa ke xa ra ña vaꞌa ndañaꞌa ra ña ^saxinu va Ndioxi nuu ña ^kindoo ra. 9 Ra kixi tu ra, ña vaꞌa na ndasakaꞌnu yuvi na küu judío va Tata yo Ndioxi, xaꞌa ña kundaꞌvi ini ra xini ra na, ta kuꞌva kachi mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa, ña kachi suꞌva va:

Tata Ndioxi, ndia tiañu yuvi na xïni yoꞌo va ndasakaꞌnu yu yoꞌo,

ra kata tu yu yaa yii nuu va kun, kuni na,

^kachi ña. 10 Ra kaꞌan ka tu tuꞌun Ndioxi, kachi ña suꞌva va:

Na kusii ni ini takundiꞌi ndoꞌo na ndee nuu ña yuuvi, xiꞌin na kuu ñuu Ndioxi,

^kachi ña. 11 Ra kaꞌan ka tu tuꞌun Ndioxi kachi ña suꞌva va:

Takundiꞌi ndoꞌo, yuvi na xïni Ndioxi, ra na ndasakaꞌnu ndo ra,

ra takundiꞌi tu ndo, na kaꞌan xaꞌa ña kaꞌnu kuu mii va ra,

^kachi ña. 12 Ra ndikaꞌan tu ra Isaías va xaꞌa ña yoꞌo, kachi ra suꞌva:

Tixi na kuu ndiseꞌe ra Isaí,

ke kanata iin ra kaꞌndia chiñu nuu takundiꞌi va na yuuvi;

ra ra kan kuvi ra ndakundiaa ini takundiꞌi va na,

kachi ra.

13 Ra Tata yo Ndioxi, ra ndiaa ini yo, na taxi ña sii, xiꞌin ña vaꞌa ndaꞌa ndo, xaꞌa ña kandixa ndo ra; ra mii ndiee Tachi Yii kuvi ña na sandakutu ndoꞌo, ña vaꞌa na kundiaa ni ka ini ndo ra.

14 Ñani yo, kuꞌva yo, xa kundaa kaxi va ini yu, ña tiáyú ni ini ndo, ra xa xíni̱ ni va tu ndo, ra xini tu ndo ña kondiaa yuꞌu taꞌan va ndo. 15 Ndi su ^xa ndaku va ini yu, ña ^tiaa yu tutu yoꞌo ña kuxaa ña nuu ndo, ña vaꞌa na näa ini ndo xaꞌa ña kaꞌan yu xiꞌin ndo. Ra ña ^xa yu suꞌva, ra Ndioxi va kuvi ra ndikaxin yuꞌu xaꞌa ña tiáyú ni ini ra, 16 ña xachiñu yu nuu Jesucristo, ra chindiee taꞌan yu xiꞌin yuvi na küu judío. Ra chiñu ña ^xa yu ke kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo nuu va na, ra xiꞌin ña yoꞌo ke kuvi kuyachin na nuu Ndioxi, ra koo na ta kuꞌva iyoo ñaꞌa ña soko na nuu Ndioxi, saa chi xa mii Tachi Yii va kuvi ña ndasa yii na.

17 Ra xaꞌa ña ndikun yu Cristo Jesús, ra kusii ni va ini yu ña ^xachiñu yu nuu Tata yo Ndioxi. 18 Ra kutiäa ini yu ña ndatuꞌun yu xaꞌa chiñu ña xa mii yu, chi xaꞌa chiñu ña xiniñuꞌu Cristo yuꞌu xa va yu kuvi ña ndatuꞌun yu xiꞌin ndo xaꞌa, saa chi ra kan va kuvi ra taxi ndiee ndaꞌa yu ña vaꞌa ndatuꞌun yu xiꞌin yuvi na küu judío, ña vaꞌa kandixa na Tata yo Ndioxi. Ra xaꞌa ña ndatuꞌun yu xiꞌin na, xiꞌin xaꞌa ña xini na xa yu, 19 ña ndichi, xiꞌin ña xituꞌun, va ke kandixa na. Ra na tixaꞌvi Tachi Yii, saa chi ña kan va kuvi ña xiniñuꞌu yuꞌu ña vaꞌa xa yu saa, ra suꞌva va ke kuu ña vaꞌa saxinu yu nuu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Cristo ña sakaku yuvi. Ra ñuu Jerusalén ke xaꞌa yu ndikaꞌan ndoso yu xiꞌin takundiꞌi ka ñuu ña ñuꞌu yachin xiꞌin ña, ra iin saa ndia chi Ilírico va. 20 Ra suꞌva ke xa yu ña xa nduxa yu ña ndikaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Cristo, ndi su ndixäꞌan yu kaꞌan ndoso yu nuu xa ndixaꞌan inka na ndikaꞌan ndoso na, chi ña xa yu ke ndixaꞌan yu ndikaꞌan ndoso yu nuu täan kundaa vaꞌa ini va na, saa chi ndiküni yu ndachinduꞌu yu chiñu yu sata chiñu inka yuvi. 21 Saa chi chiñu ña kaꞌan mii tuꞌun Ndioxi xaꞌa va ke xa yu, saa chi saa ke kachi mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa ña kachi suꞌva va:

Yuvi na täan kuni vaꞌa soꞌo tuꞌun xaꞌa ra,

ra kuni va na ra, ra kundaa tu ini na xaꞌa va ra,

^kachi ña.

Ndakani ini ra Pablo ña kuꞌun ra kutoꞌni ra na ndikun Jesús ndee ñuu Roma

22 Ra xaꞌa ña xika yu kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Cristo ñuu nuu täan kundaa vaꞌa ini yuvi kuvi ña, täan xaa yu kutoꞌni yu ndoꞌo. Ra vaꞌa ni kuaꞌa ni va tu ichi kuni yu xaa yu ndi su ndiküvi xaa yu. 23 Ndi su vichin, ra xa kita xiyo va yu ñuu ña ndoꞌni yoꞌo, ra xa kuaꞌa ni tu kuiya ke ^ndakani ini yu ña xaa yu kutoꞌni yu ndoꞌo va, 24 ra vichin, ra ta xa na kuꞌun yu chi España ke yaꞌa yu kutoꞌni yu ndoꞌo, ra ndiaa tu ini yu ndoꞌo ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin yu ña vaꞌa yaꞌa yu kuꞌun va yu. 25 Ndi su vichin, ra xiꞌna ka va chi ñuu Jerusalén ke kuꞌun yu, ña vaꞌa ndataxi yu ñaꞌa ña xiniñuꞌu ndataxi yu ndaꞌa na ñani yo na ndee kan. 26 Saa chi na ñani yo na ndee chi Macedonia, xiꞌin na ndee chi Acaya kuvi na kaku ña nima, ra ndakaya na loꞌo xuꞌun, ña chindiee taꞌan na xiꞌin na ñani yo na ndaꞌvi ndoꞌo ndee ñuu Jerusalén. 27 Ra vaꞌa ni xaꞌa ña kusii ini na ke xa na saa va, ndi su ña xiniñuꞌu va kuvi ña, saa chi ta kuꞌva xa mii na ñani yo na kuu judío ña ndataꞌvi na ña kuika ña kuu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Cristo xiꞌin na ñani yo na küu judío, ke ^xa tu mii na ñani yo na küu judío ña chindiee taꞌan na loꞌo xuꞌun na, xiꞌin na ñani yo na kuu judío vichin va. 28 Ra te xa na kuꞌun yu ndataxi xuꞌun ña tiꞌvi na ñani yo yoꞌo ñuu Jerusalén, ra saa ke kee yu kuꞌun yu chi España, ra saa yaꞌa tu yu kuni yu ndoꞌo va. 29 Ra ta xa na xaa yu nuu ndee ndo, ra xa kundaa kaxi va ini yu chi taxi va Cristo ña vaꞌa ndaꞌa yo kii ña kuiin yu xiꞌin ndo.

30 Ñani yo, kuꞌva yo, xaku ndaꞌvi yu nuu ndo xiꞌin kivi Tata yo Jesucristo, xiꞌin xaꞌa ña kuꞌvi ini ña ^taxi Tachi Yii ndaꞌa yo, ña na chindiee taꞌan ndo xiꞌin yu ña kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi xaꞌa yu, 31 ña vaꞌa na sakaku ra yuꞌu nuu yuvi na xïin kandixa ndee ñuu Judea, ra kaꞌan tu ndo xiꞌin ra, ña vaꞌa na ndakiꞌin na ñani yo na ndee ñuu Jerusalén xuꞌun yoꞌo va ndaꞌa yu. 32 Ra saa ke vaꞌa, tu kuni Ndioxi ra xaa yu kutoꞌni yu ndoꞌo xiꞌin ña kusii ini yu, ra ta xa na kuni yu ndoꞌo, ra ndakindiee nima yo xiꞌin taꞌan yo.

33 Ra Tata yo Ndioxi ra ^taxi ña vaꞌa, na koo xiꞌin takundiꞌi ndo. Saa koo.

16

Kaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin na itaꞌan xiꞌin ra

1 Ra kuni tu yu ña na kundaa ini ndo xaꞌa ña kuꞌva yo Febe va, ñani yo kuꞌva yo, saa chi ña yoꞌo kuvi ña chindiee taꞌan xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ñuu Cencrea. 2 Ra xaꞌa ña kan ke na ndakiꞌin mani ndo ña xaꞌa ña ndikun ña Tata yo Jesús, saa chi saa ke xiniñuꞌu sa va yo xiꞌin na ndikun Tata yo. Ra tu ndia ndia ka ñaꞌa xa mani nuu ña, ra na chindiee taꞌan ndo xiꞌin va ña, saa chi mii ña ra kuaꞌa ni na chindiee taꞌan ña xiꞌin, ra chindiee taꞌan tu ña xiꞌin yuꞌu va.

3 Ra na kaꞌan ndioxi ndo xiꞌin ña Priscila, ra saa tu xiꞌin ra Aquila, ìi̱ va ña, saa chi na xaan kuvi na xitaꞌan xachiñu xiꞌin yu nuu Tata yo Cristo Jesús. 4 Ra saloꞌo kuvi na, xaꞌa ña sakaku na yuꞌu, ra xaꞌa ña kan ke taxi yu tixaꞌvi ndaꞌa na. Ra süvi takua yuꞌu kuvi ra taxi tixaꞌvi ndaꞌa na, chi saa tu takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu na küu judío va. 5 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ndia ñani yo, ra saa tu xiꞌin na kuꞌva yo, na ndakutaꞌan veꞌe va na. Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ra Epeneto, ra itaꞌan mani xiꞌin va yu, ra kan kuvi ra nuu vaꞌa kandixa Cristo chi Acaya. 6 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ña María, ña tiaa ni xachiñu xiꞌin va ndo. 7 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin na judío taꞌan va yu, ra Andrónico, ra saa tu xiꞌin ña Junias, yasiꞌi va ra, na yoꞌo kuvi na ndixuꞌun veꞌe kàà xiꞌin yu, ra ^xa toꞌo ni tu ndia ñani yo ndia ndikun Cristo va na, ra xiꞌna ka va na ñaa kuvi na kandixa Jesús nuu yuꞌu.

8 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ra Amplias, ra itaꞌan mani xiꞌin yu xaꞌa ña ndikun ndi Cristo va. 9 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ra Urbano, ra xachiñu xiꞌin yo nuu Tata yo Jesucristo va, ra saa tu ra Estaquis, ra ^xa toꞌo ni va yu. 10 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ra Apeles, ra ndinuni ni ndañaꞌa mii ña ndikun ra Tata yo Cristo, ra saa tu na veꞌe ra Aristóbulo va. 11 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ra Herodión, ñuu va yu, ra saa tu xiꞌin na veꞌe ra Narciso, ra xa kandixa Tata yo Jesucristo va. 12 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ña Trifena, ra saa tu xiꞌin ña Trifosa va, na xaan kuvi na ^xachiñu nuu Tata yo Jesús; ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ña kuꞌva yo Pérsida va, chi ^xachiñu ni tu ña xaan va nuu Tata yo Jesús. 13 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ra Rufo, ra ndikaxin Tata yo Jesús va, ra saa tu xiꞌin siꞌi va ra, ra ta iyoo tu siꞌi yuꞌu va iyoo ña. 14 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ra Asíncrito va, xiꞌin ra Flegonte, xiꞌin ra Hermas, xiꞌin ra Patrobas, xiꞌin ra Hermes, ra saa tu xiꞌin ndia ñani yo xiꞌin na kuꞌva yo na ndakutaꞌan xiꞌin va ndia. 15 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin ra Filólogo va, ra saa tu xiꞌin ña Julia, yasiꞌi va ra, saa tu xiꞌin ra Nereo va, ra saa tu xiꞌin ña kuꞌva va ra, saa tu xiꞌin ña Olimpas va, ra saa tu xiꞌin takundiꞌi ndia ñani yo, xiꞌin na kuꞌva yo, na ndakutaꞌan xiꞌin va na.

16 Ra xiꞌin ndinuni nima ndo, na kaꞌan ndioxi ndo xiꞌin taꞌan ndo. Ra tiꞌvi tu takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu na ndikun Tata yo Jesucristo va tuꞌun ndioxi kuxaa nuu ndo.

17 Ra vichin xaku ndaꞌvi yu nuu ndo ñani yo, kuꞌva yo, ña na kundiaa ndo mii ndo nuu yuvi na taꞌvi chiñu, ra kuni tu na ña sandakava na ndoꞌo va, saa chi na ^xa saa ra na kanduu va kuvi na tuꞌun Ndioxi, ña xa sakuaꞌa ndo. Ra xaꞌa ña kan ke na kutäꞌan ndo xiꞌin na, 18 saa chi süvi ndixa nuu Tata yo Jesucristo kuvi ña xachiñu na, chi nuu iki kuñu va na ke xachiñu na, ra iin xa kaꞌan na tuꞌun toꞌo, xiꞌin tuꞌun nduvi ña sandaꞌvi na yuvi na kandixa tuꞌun ña kaꞌan ndia ndia ka yuvi. 19 Ndi su kusii ni va ini yu xiꞌin ndoꞌo, saa chi iin takundiꞌi va yuvi kundaa ini xaꞌa ndo ña kandixa ndo Tata yo Jesús, ra xaꞌa ña kan ke ^kuni yu ndichi ni na koo ndo ña sa ndo chiñu vaꞌa, ndi su süvi ña sa ndo chiñu kiꞌvi. 20 Ra Tata yo Ndioxi ra taxi ña vaꞌa, ra kama ni va ku̱ꞌni̱ xaꞌa ra Timiaꞌa tixi xaꞌa ndo, ra satiaa va ndo nuu ri. Ra Tata yo Jesucristo na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi ndo.

21 Ra tiꞌvi tu ra ñani yo Timoteo ra sachiñu xiꞌin yu nuu Tata yo Jesús va tuꞌun ndioxi kuxaa nuu ndo, ra saa tu ndia judío taꞌan va yu, ra Lucio, xiꞌin ra Jasón, xiꞌin ra Sosípater.

22 Ra tiꞌvi tu yuꞌu, ra Tercio, ra tiaa tutu yoꞌo va tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu ndo, xaꞌa ña ndikun yo Tata yo Jesús.

23 Ra tiꞌvi tu ra ñani yo Gayo va tuꞌun ndioxi kuxaa nuu ndo. Ra yoꞌo kuvi ra taxi veꞌe kanduꞌu yu, ra taxi tu ra veꞌe ra ndakutaꞌan takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu va. Ra tiꞌvi tu ra Erasto va tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu ndo, ra yoꞌo kuvi ra ndiaa xuꞌun ñuu yoꞌo. Ra tiꞌvi tu ra ñani yo Cuarto va tuꞌun ndioxi kuxaa nuu ndo.

24 Ra Tata yo Jesucristo na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi takundiꞌi ndo. Ra saa ke koo va.

Ndasakaꞌnu ra Pablo Ndioxi

25 Ra na ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi, ra kuvi chindiee taꞌan xiꞌin ndo ña vaꞌa tuun ni na kundikun ndo tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo, ña ndatuꞌun yu xaꞌa xiꞌin ndo. Saa chi xiꞌin ña yoꞌo ke ndañaꞌa Ndioxi chiñu ra ña ndixiyo seꞌe ta kumani ka kukava xaꞌa ña yuuvi va, 26 ndi su vichin, ra iin ta kachi ndia ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ke ^kuu va, saa chi iin takundiꞌi va yuvi na küu judío ^xini soꞌo tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo nuu iinii kuvi saa ña yuuvi ña vaꞌa na kandixa na Jesucristo, ra kundiaa ini na ra.

27 ¡Ra indaa Ndioxi ra ndichi kuvi ra; na ndasakaꞌnu yo, ra sa toꞌo yo ra iin takundiꞌi kii va, xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo! Ra saa ke koo va.

1 Corintios

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Tutu ña nuu ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu ñuu Corinto

1

Kaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin na ndikun Jesús ndee ñuu Corinto

1 Yuꞌu, ra Pablo, ra kana Tata yo Ndioxi xaꞌa ña kuni mii ra ña kaka yu chiñu nuu Jesucristo, xiꞌin ra ñani yo Sóstenes, 2 kuvi ndi ^tiáá tutu yoꞌo xáá ña nuu ndoꞌo na ñani yo, na ndee ñuu Corinto, na kúu veꞌe ñuꞌu Ndioxi na nduyii xa̱ Cristo Jesús, na kana ra kuu ñuu ra ña yii, xiꞌin takundiꞌi ka na ndee iinii kuvi ña yuuvi na ndasakaꞌnu kivi Tata yo Jesucristo, ra kuu ra Tata na kan, ra saa tu yoo va. 3 Ra Tata yo Ndioxi, ra kuu Iva Tata yo Jesucristo na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi takundiꞌi ndo, ra vivii na koo ndo.

^Ndataxi ra Pablo tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi

4 Ra iin takundiꞌi va kii ^taxi yu tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ndo, xaꞌa ña vaꞌa ña saniꞌi ra ndoꞌo, ña tiꞌvi ra Tata yo Jesucristo kixi ra sakaku ra ndoꞌo. 5 Saa chi xaꞌa ña xa nduu ndo iin xiꞌin Jesucristo va ke taxi Ndioxi takundiꞌi nuu ña vaꞌa ndaꞌa ndo, ta kuu takundiꞌi tuꞌun ña kaꞌan ndo, xiꞌin takundiꞌi ña xini ndo. 6 Ra ña yoꞌo kuvi ña ndañaꞌa ndoꞌo ña xa kaxi ni va ndixinu ini ndo xiꞌin tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo ña ndakani ndi nuu ndo. 7 Ña kan ke vichin, ra ndia nii tu ña xinituni ña yii ña ^ta̱xi Ndioxi kuëe kumani nuu va ndo, ña ndee ndo ndiatu ndo kii ña nandiko Tata yo Jesucristo kixi va ra. 8 Ra mii Ndioxi va kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin ndo ña ndinuni ni kundikun ndo ra ndia kii ndiꞌi, ra saa ke ndia nii na nïꞌi taxi kuachi xaꞌa ndo nuu Tata yo Jesucristo ta xa na ndiko ra kixi ra. 9 Saa chi Tata yo Ndioxi ra saxinu va ra nuu takundiꞌi ña kindoo ra, ra mii ra kuvi tu ra kana ndoꞌo ña kutaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Jesucristo ra kuu seꞌe va ra.

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin na ndikun Jesús ña väꞌa ndataꞌvi taꞌan na

10 Ñani yo, xiꞌin kivi Tata yo Jesucristo ke ^xakundaꞌvi yu nuu ndo, ña vivii va na kutaꞌan ndo, ra na ndatäꞌvi taꞌan ndo, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke inuu va na ndakani ini ndo, ra iin tuꞌun tu na kuu va ndo. 11 Ra ña kachi yu suꞌva xiꞌin ndo, ñani mii yu, ra na veꞌe ra Cloé va kuvi na ndatuꞌun xiꞌin yu xaꞌa ndo ña iyoo ndo kuachi xiꞌin taꞌan ndo. 12 Ra xaꞌa ña xa siin, xa siin kaꞌan va ndo ke kachi yu saa xiꞌin ndo, saa chi sava ndo kaꞌan, kachi suꞌva: “Nduꞌu, ra ra Pablo va ndikun ndi”, kachi ndo. Ra sava tu ndo kaꞌan ña ndikun ndo ra Apolos va; ra sava tu ndo kaꞌan ña ndikun ndo ra Cefas va; ra sava tu ndo kaꞌan ña ndikun ndo Cristo va. 13 Ra na kundaa ini ndo, chi Cristo ra nindatäꞌvi vali ra. Ra nii yuꞌu, ra Pablo, ndixïtakaa ndaꞌa cruz xaꞌa ndo. Ra nii xiꞌin kivi yu ke ndichïchi va tu ndo. 14 Ra na tixaꞌvi Ndioxi, chi ndia nii ndoꞌo ndisaküchi yu, chi takua ra Crispo, xiꞌin ra Gayo va kuvi ndia sakuchi yu. 15 Ña kan ke küvi kaꞌan ndia nii ndo ña chichi ndo xiꞌin kivi yu. 16 Oo, ra sakuchi tu yu na veꞌe ra Estéfanas va, ra ndaküꞌun ini yu, a sakuchi ka yu sava na. 17 Ra na kundaa ini ndo, chi nditïꞌvi Cristo yuꞌu ña sakuchi yu yuvi, chi chiñu ña taxi ra ndaꞌa yu ke kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa ra nuu va na; ra süvi xiꞌin tuꞌun nduvi ña sandaku ini mii yu ke ^ndakani yu ña nuu na, saa chi tu saa na sa yu, saa ra, süvi vi ndiee Cristo ra ndixiꞌi ndika cruz ke xiniñuꞌu yu.

Jesucristo kuvi ra ^ndañaꞌa ndiee xiꞌin ña ndichi ña kuu mii Ndioxi

18 Ra ña kaꞌan yu xaꞌa ña ndixiꞌi Cristo ndika cruz, ra tuꞌun sana va ke tuvi yuvi na ndiꞌi xaꞌa; ndi su nuu yoo, na kaku, ra tuꞌun yoꞌo, ra ndiee Ndioxi va kuvi ña. 19 Ta kuꞌva káchí tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa, ña kachi suꞌva:

Sandiꞌi va yu xaꞌa ña xini tuni na ndichi,

ra sakutiaꞌa tu yu ña kundaa ini yuvi na kundaa ni ini va,

^kachi ña.

20 Ra na kundaa ini ndo, chi na ndichi xiꞌin na xini ni sañaꞌa, xiꞌin na ndatuꞌun xaꞌa ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra köo yaꞌvi ndiaa vi na. Saa chi ña ndichi ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ñaꞌa ña köo yaꞌvi ndiaa va ndasa Ndioxi ña. 21 Ra xaꞌa ña ndichi ni va Ndioxi kuvi ña nditäxi vi ra kundaa ini na yuuvi yoꞌo xaꞌa ra xiꞌin ña ndichi ña kuu mii na; chi ña xa ra ke sakaku ra yuvi na ndiaa ini xini ra xiꞌin tuꞌun va ra, ra tuꞌun yoꞌo, ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña tuvi inka yuvi.

22 Ra na judío, ra ña xituꞌun va ^kuni na kan kuni na, ra na griego tu, ^kuni kuni soꞌo ña ndichi va; ra saa ke kandixa na tuꞌun Ndioxi kuni na. 23 Ndi su nduꞌu, ra xaꞌa Jesucristo ra katakaa na ndaꞌa cruz va ke ^kaꞌan ndoso ndi. Ra ña yoꞌo, ra ña kàꞌàn nuu va kuvi ña tuvi na judío, ra ña köo vaꞌa yaꞌvi ndiaa vi tu kuvi ña kaꞌan ndi tuvi yuvi na küu judío; 24 ra yuvi na kana Ndioxi, ta kuu na judío, xiꞌin na griego, ra ra vaꞌa va kuu Cristo nuu na kan, saa chi ra kan kuvi ra kixi ña ndañaꞌa ra ndiee, xiꞌin ña ndichi ña kuu mii Ndioxi va. 25 Saa chi tuꞌun Ndioxi ña köo yaꞌvi ndiaa tuvi yuvi, kuvi ña ndichi ka nuu takundiꞌi va ña xinituni ña kuu mii na yuuvi yoꞌo; ra tuꞌun Ndioxi ña köo ndiee tuvi yuvi ke, kuu mii iin takundiꞌi ndiee va. 26 Ra xa xini va ndo, ñani yo, chi nuu ña yuuvi yoꞌo, ra süvi takundiꞌi ndo kuvi ndo kuu na ndichi, ra loꞌo kuvi tu ndo kuu na chiñu va, a seꞌe na xiniñuꞌu va tu. Ra vaꞌa ni saa iyoo va ndo, ndi su kana va Ndioxi ndoꞌo. 27 Saa chi yuvi na kiꞌvi, tuvi na, yuuvi yoꞌo kuvi na ndikaxin Ndioxi, sakukaꞌan nuu na ndichi va; ra yuvi na vita ni tu tuvi na yuuvi yoꞌo, kuvi na ndikaxin Ndioxi, sakukaꞌan nuu yuvi na ndaku ni va. 28 Ra yuvi na köo yaꞌvi ndiaa, na kundasi vaꞌa na yuuvi yoꞌo xini va na, kuvi na ndikaxin Ndioxi ña vaꞌa sandakava ra ini yuvi na ndichi ni iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo. 29 Ra suꞌva va ke xa Ndioxi ña vaꞌa ndia nii yuvi na ndäsa chee ni xiꞌin mii nuu ra. 30 Ra mii Ndioxi va kuvi ra ndachutaꞌan ndoꞌo xiꞌin Tata yo Jesucristo; ra Tata yo Jesucristo kuvi ra ^taxi ña ndichi ndaꞌa va yo, ra xaꞌa ña xa ra ke nduu tu yo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi va, ra ndasa yii ra yoo, ra sakaku tu ra yoo va. 31 Ra mii saa ke kachi tu tuꞌun Ndioxi va: “Tu sava na kuni kutiaa ini, ra na kutiaa ini na xaꞌa ña ndikun na Tata yo Jesucristo va.”

2

^Kaꞌan ndoso ra Pablo xaꞌa Jesucristo ña xitakaa ra ndaꞌa cruz

1 Ñani mii yu, na kuꞌvi ini yu xini yu, ta ndixaa yu ndikaꞌan ndoso yu xaꞌa ña ndaa, ña kuu mii Ndioxi nuu ndo, ra süvi tuꞌun ña nduvi a tuꞌun ña uꞌvi ni ke ndixiniñuꞌu yu ña ndatuꞌun yu xiꞌin ndo, 2 chi ña xa yu ke ndikaꞌan ndoso yu nuu ndo xaꞌa indaa Jesucristo, ña xitakaa ra ndaꞌa cruz va. 3 Ra xa ninu tu yu xiꞌin mii va yu, ra ndia kisi va ña yuꞌu xaꞌa ña iyuꞌvi yu, ña ndiküni yu kanduu yu ña kuni Ndioxi 4 ta ndikaꞌan ndoso yu tuꞌun ra nuu ndo, ra nii ndixïniñuꞌu yu tuꞌun nduvi taꞌan ña ^xiniñuꞌu na yuuvi yoꞌo ña saxinu yu ini ndo. Chi mii va ndiee Tachi Yii Ndioxi kuvi ña ndañaꞌa mii nuu ndo, ra saxinu tu ña ini va ndo. 5 Ra saa ke xa yu ña vaꞌa na kundiaa ini ndo ndiee Ndioxi va, ra na kundiäa ini ndo ña ndichi ña kuu mii na yuuvi yoꞌo.

Tachi Yii kuvi ña ^ndañaꞌa chiñu ña xa Ndioxi

6 Ra vichin na kundaa ini ndo, chi ndatuꞌun va ndi tuꞌun ndichi, ndi su xiꞌin takua yuvi na xa iyoo xixa ini xiꞌin tuꞌun Ndioxi va ke ndatuꞌun ndi; ra ndatüꞌun ndi ña ndichi ña xini na yuuvi yoꞌo, a ña ndichi ña xini yuvi na xaꞌndia chiñu nuu ña yuuvi, saa chi na ^ndiꞌi xaꞌa va kuvi na kan. 7 Chi ña ndichi Ndioxi ña ndikundäa ini yuvi xaꞌa, ña ndixiyo seꞌe ta yachi va ke ndatuꞌun ndi xiꞌin na; ra ndia ta yachi vi ke chituni Ndioxi ña ndichi yoꞌo, ña vaꞌa na niꞌi yo ña vaꞌa xiꞌin ña. 8 Ra ndia nii yuvi na xaꞌndia chiñu iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo ndikundäa ini xiꞌin ña ndichi yoꞌo, saa chi tu ndikundaa ini na xiꞌin ña, saa ra kätakaa vi na Tata yo Jesucristo ra kuu mii takundiꞌi ndiee ndaꞌa cruz. 9 Ndi su ndaꞌa yoo va ke taxi Ndioxi ña, ra saa ke kachi tu mii tuꞌun Ndioxi ña tia̱à na xinaꞌa va:

Ñaꞌa ña xïni ndia nii yuvi, xiꞌin ñaꞌa ña täan kuni soꞌo na xaꞌa, ñaꞌa ña täan ndakani ini na xaꞌa,

kuvi ña xavaꞌa Ndioxi niꞌi yuvi na kuꞌvi ini xini ñaꞌa,

kachi ña. 10 Ra Tachi Yii va Ndioxi ke xiniñuꞌu ra ña ndañaꞌa ra ña nuu ndi, saa chi Tachi Yii ra kuvi ña xitondoso takundiꞌi va ñaꞌa ña küvi kundaa ini yo xiꞌin, ra saa tu ña ndichi ña iyoo seꞌe, ña kuu mii Ndioxi va.

11 Ra na kaꞌan yu iin ña xiꞌin ndo ra kundaa ini ndo, ndia nii yuvi, ra kundäa ini na, ni ke xani ini inka yuvi, saa chi takua tachi ña kuu mii va na ke kundaa ini xaꞌa ña xani ini na. Ra saa ke iyoo tu Ndioxi va, chi takua Tachi Yii va ra ke kundaa ini xaꞌa ña xani ini ra. 12 Ra nduꞌu, ra süvi tachi ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo ke nindakiꞌin ndi, chi Tachi Yii ña taxi Ndioxi va ke ndakiꞌin ndi, ña vaꞌa na kundaa ini ndi xaꞌa ñaꞌa ña taxi Ndioxi ndaꞌa ndi, xaꞌa ña tiayu ni ra. 13 Ra ta kaꞌan ndi xaꞌa ña yoꞌo xiꞌin yuvi, ra tuꞌun ña sañaꞌa Tachi Yii Ndioxi nduꞌu va kuvi ña kaꞌan ndi xiꞌin na, ra käꞌan ndi tuꞌun ña kutuꞌva ndi xiꞌin ña ndichi kuu mii ndi xiꞌin na. Saa chi ña ndichi ña kuu ña yii va kuvi ña ^sañaꞌa ndi yuvi na kuu mii Tachi Yii.

14 Ra yuvi na köo Tachi Yii Ndioxi iyoo xiꞌin, ra xïin vi na kan ndakiꞌin na ñaꞌa ña taxi Tachi Yii Ndioxi, saa chi nuu na kan, ra ñaꞌa ña köo yaꞌvi ndiaa va kuvi ña, ra küvi tu kundaa ini na xaꞌa ñaꞌa ña kaꞌan Tachi Yii xaꞌa va. 15 Ndi su yuvi na iyoo Tachi Yii Ndioxi xiꞌin, ra kundaa va ini na kan xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa a ña vaꞌa kuvi ña, ra a ña väꞌa va tu kuvi ña, ra saa ke iyoo tu yuvi na ndïkun Ndioxi va, saa chi küvi vi kundaa ini na kan xaꞌa yuvi na ndikun Ndioxi, a na vaꞌa kuvi na, ra a na väꞌa va tu kuvi na. 16 Ra saa ke kachi tu mii tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa ña kachi suꞌva va: “Ndia nii yuvi kundäa ini xaꞌa ña xani ini Tata yo Ndioxi, ra ndia nii tu na kuchüun ña sañaꞌa va na ra”, kachi ña. Ndi su nduꞌu, ra kundaa va ini ndi xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña taxi Ndioxi, saa chi ta kuꞌva xani ini Cristo va ke xani ini ndi.

3

Ra Pablo xiꞌin sava ka ndia ra nuu Ndioxi va ke xachiñu ndia

1 Ndi su yuꞌu, ñani yo, ra ndikäꞌan yu tuꞌun taꞌan ña kaꞌan yu xiꞌin yuvi na xa ndikun ndinuni Ndioxi, chi tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin yuvi na ndiꞌi ini xaꞌa mii, na ^xa ta kuꞌva ^xa na kuachi, na sakan xaꞌa kandixa Cristo va kuvi ña ndikaꞌan yu xiꞌin ndo. 2 Ra ña sañaꞌa yu ndoꞌo, ra üꞌvi ña, saa chi täan kuchuun ndo sakuaꞌa ndo ña sakuaꞌa yuvi xixa. Saa chi ta kuꞌva ^xá iin ñaꞌa xiꞌin seꞌe ña ña chichin va ke xa yu xiꞌin ndo, saa chi iin na loꞌo na sakan kaku ra xïxi na xita, chi na chichin va kuvi na, ra mii saa ke iyoo tu ndoꞌo va, xaꞌa ña kan ke ndisañäꞌa yu ña uꞌvi ndoꞌo, saa chi kuëe xa ndixiyo nduvi ndo ña sakuaꞌa ndo, ra nii vichin ke kuëe iyoo nduvi vi ndo. 3 Saa chi niña chiñu ña kuni mii va ndo ke ^xa ndo. Xaꞌa ña kan ke ndukuini ini ndo xini taꞌan ndo, ra saa tu ini ndo xini taꞌan va ndo, ra ndataꞌvi taꞌan va tu ndo, ra niña chiñu ña kuni mii va ndo ke xa ndo, ra iin ta kuꞌva ^xa takundiꞌi yuvi na xïni Ndioxi ke xa tu ndoꞌo va. 4 Saa chi ña kaꞌan sava ndo káchí ndo suꞌva: “Yuꞌu, ra ra Pablo va ^ndíku̱n yu”, kachi ndo, ra sava tu ndo kaꞌan: “Yuꞌu, ra ra Apolos va ^ndíku̱n yu”, káchí ndo, ra ta kuꞌva ^xa yuvi na ndiꞌi ini xaꞌa mii va ke ^xa ndo.

5 Ra vichin na kundaa ini yo, ¿a ra chee ni ka kuvi yuꞌu, ra Pablo, ña kan ke ndikun ndo yuꞌu? ¿Ra a ra Apolos va tu kuvi ra chee tuvi ndo, ña kan ke ndikun ndo ra? Süvi saa iyoo ña, saa chi nduꞌu, ra takua ndia xachiñu va kuvi ndi nuu Ndioxi, ra nduꞌu kuvi tu ndia ndatuꞌun xiꞌin ndoꞌo ña vaꞌa kandixa ndo Tata yo Jesús va. Ra ta iin iin ndi ra ta iyoo mii chiñu ña taxi Tata yo Jesús ndaꞌa ndi ke xa va ndi. 6 Yuꞌu kuvi ra chiꞌi tuꞌun Ndioxi nima va ndo, ra ra Apolos kuvi ra ndikoso va ña, ndi su Tata yo Ndioxi va kuvi ra sakuaꞌnu ña. 7 Ra xaꞌa ña kan ke, süvi ra chee vi kuvi ra chíꞌí ña, ra nii süvi ra chee kuvi tu ra kósó va ña, chi indaa Ndioxi va kuvi ra chee, saa chi ra kan va kuvi ra sakuaꞌnu ña. 8 Saa chi ra chíꞌi iin tata xiꞌin ra kósó ña, ra iin nuu yaꞌvi ndiaa va ndia, ndi su Ndioxi va kuvi ra ndachaꞌvi ndia, ra ta kuꞌva iyoo mii chiñu ña ^xa ndia ke ndakiꞌin ndia yaꞌvi ndia xaꞌa, sa va ra. 9 Ra vichin na kundaa ini ndo, chi nduꞌu, ra ndia itaꞌan xachiñu nuu Ndioxi va kuvi ndi, ra ndoꞌo, ra ta iyoo ñuꞌú taꞌvi nuu xachiñu Ndioxi va ke iyoo ndo.

A ta iyoo veꞌe chee ña ^xavaꞌa Ndioxi va tu ke iyoo ndo. 10 Ra yuꞌu, ra Ndioxi va kuvi xa ña mani xiꞌin yu, ra taxi ra ndiayu ndaꞌa yu ña koo yu ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra ndichi ra ndiso chiñu xavaꞌa iin veꞌe, ra yuꞌu kuvi ra xakin xaꞌa va ña, ra inka kuvi tu na sakuaꞌnu va ña. Ndi su ña xiniñuꞌu sa na sakuaꞌnu ña ke na kiꞌin vaꞌa xini na, ra vivii va na sakuaꞌnu na ña. 11 Ra ndia nii ka yuvi küvi kakin xaꞌa inka veꞌe, nuu xa tava yu xaꞌa veꞌe, ra xaꞌa veꞌe ña tava yu kan kuvi mii Jesucristo va. 12 Ra yuvi na xavaꞌa veꞌe yoꞌo, ra sava na kuniñuꞌu yuu oro, ra sava tu na kuniñuꞌu yuu plata va, ra sava tu na kuniñuꞌu yuu ña nduvi ni va, ra sava tu na kuniñuꞌu itun va, ra sava tu na kuniñuꞌu itia xiꞌin ndoo va. 13 Ndi su ta xa na xaa kii ña sandaku Ndioxi kuachi xiꞌin ta iin iin na yuuvi yoꞌo, ra saa ke kundaa kaxi ini takundiꞌi va yuvi xaꞌa chiñu ña ^xa na; saa chi kii kan ke kotondoso Ndioxi chiñu ña ^xa ta iin iin va yuvi, ra xiꞌin ñùꞌù va ke kotondoso ra ña. 14 Ra tu ndia tu na, na savaꞌa veꞌe kan xiꞌin ñaꞌa ña kuëe xixi, saa ra ndakiꞌin va na yaꞌvi na xaꞌa ña, 15 ndi su tu sava na, na savaꞌa veꞌe kan xiꞌin ñaꞌa ña xixi va, saa ra ña uun va kuvi ña, saa chi köo vi yaꞌvi na kan, ra vaꞌa ni kaku va tu mii na, saa chi ta kuꞌva ^ndoꞌo yuvi na xa yachin koko, ra kaku va tu na ke ndoꞌo na.

16 Ndoꞌo, ¿ra a kundäa va ini ndo ña kuu ndo veꞌe ñuꞌu Ndioxi, ra iyoo tu Tachi Yii ra nima va ndo? 17 Ra tu ndia na na sandiꞌi xaꞌa ndoꞌo na kuu veꞌe ñuꞌu Ndioxi, saa ra sandiꞌi tu Ndioxi xaꞌa na kan va, saa chi veꞌe ñuꞌu Ndioxi ra ña yii va kuvi ña, ra ndoꞌo va kuvi na kuu veꞌe ñuꞌu kan.

18 Ra na sandäꞌvi ndo mii ndo. Chi tu sava ndo tuvi ña ndichi ni ndo xiꞌin ña ndichi ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, saa ra ña xiniñuꞌu sa ndo ke na nduu ndo ta kuꞌva iyoo yuuvi na xïni vaꞌa xaꞌa ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va, ra saa ke kuvi nduu ndo na ndichi ndixa nuu Ndioxi. 19 Saa chi ña ndichi ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ña köo vaꞌa yaꞌvi ndiaa vi kuvi ña nuu Ndioxi. Ra mii saa ke kachi tu tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa, ña kachi suꞌva va: “Na ndichi, ra xiꞌin mii ña ndichi ña iyoo nuu na ke koyo na xiꞌin va sa Ndioxi”, kachi ña. 20 Ra ^kaꞌan ka tu tuꞌun Ndioxi káchí ña suꞌva va: “Tata yo Ndioxi ra xini va ra ña xani ini na ndichi, ra ña köo vaꞌa yaꞌvi ndiaa vi kuvi ña nuu ra”, ^kachi ña. 21 Ra xaꞌa ña kan ke na kutiäa ni ini ndo, ña kundikun ndo nduꞌu ndia kuu tiaa taꞌan ndo, saa chi ña iyoo ndi ra xiꞌin va ndo ke chindiee taꞌan ndi: 22 Ta kuu yuꞌu, ra Pablo, xiꞌin ra Apolos, xiꞌin ra Pedro, ra saa tu takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo va, saa chi xa kuenda mii ndo kuvi tu ña kan va: Ta kuu ña tiaku yo, xiꞌin ña kuvi yo, xiꞌin ña ^kuu kii ña ndee yo vichin, xiꞌin ña kuu kii ña vaxi; 23 ra saa ke iyoo tu ndoꞌo va, saa chi kuenda Jesucristo va kuvi ndo, ra kuenda Ndioxi kuvi tu Jesucristo va.

4

Chiñu ña ^xa tiaa ndia ^xachiñu nuu Ndioxi

1 Ra na kundaa ini ndo, chi nduꞌu, ra takua nuu Jesucristo va ke xachiñu ndi, ra chiñu ña taxi ra ndaꞌa ndi ke sañaꞌa ndi yuvi xaꞌa chiñu Ndioxi ña ndixiyo seꞌe ta yachi va. 2 Ra xaꞌa ña kan ke yuꞌu, xiꞌin sava ka ndia xachiñu nuu Ndioxi, ra niña chiñu vaꞌa va ke xiniñuꞌu sa ndi, ra saa ke kuvi kundiaa ini yuvi nduꞌu. 3 Ndi su yuꞌu, ra ndïꞌi ini vi yu, xaꞌa ña kaꞌan ndo xaꞌa yu, a ña kaꞌan na xa yukun kuachi iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va tu, saa chi ndia nii mii yu ra küvi vi kaꞌan yu xaꞌa mii yu a vaꞌa xa yu, a väꞌa va tu xa yu. 4 Ndi su kuëe ndixa vi yu chiñu ña väꞌa tuvi yu, ra ña kachi yu suꞌva, ra küni kachi yu ña vaꞌa ni xa yu. Saa chi Tata yo Jesús va kuvi ra kuu mii ndiayu ña kaꞌan ra ndia kuꞌva ke xa yu. 5 Ra xaꞌa ña kan ke kuëe kama ni na kaꞌan ndo xaꞌa ndia ndia ka ñaꞌa, saa chi mii va Tata yo Jesús kuvi ra ndañaꞌa ñaꞌa ña iyoo seꞌe nuu ñaa, ta xa na kixi ra. Ra mii Tata yo Jesús kuvi tu ra ndañaꞌa ña iyoo nima takundiꞌi va yuvi, ra ta kuꞌva iyoo mii chiñu ña xa na ke niꞌi na ña vaꞌa xaꞌa sa va ra.

6 Ra ña kaꞌan yu xaꞌa mii yu xiꞌin xaꞌa ra Apolos, xiꞌin ndo ñani yo, ra ña ^kuni yu ña na kutuꞌva ndo sa ndo ta kuꞌva ^xa nduꞌu ña xa ndi ña kaꞌan tuꞌun Ndioxi ña xa ndikaꞌyu iyoo va kuvi ña. Saa chi tu saa na sa ndo, saa ra kutiäa ni vi ini ndo xiꞌin iin ra kaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi, ra kundasi tu ndo inka ra. 7 Ra na kundaa ini ndo, chi iin kuvi ndo xiꞌin takundiꞌi va yuvi, ra Ndioxi kuvi tu ra taxi takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu va ndo, ra xaꞌa ña kan ke na käni ini ndo ña nduku mii ndo ña, ra kutiaa ni ini ndo xiꞌin ña.

8 Ndoꞌo, ra xa kuika ni va ndo, ra ndia nii ka ñaꞌa xamäni nuu ndo tuvi ndo. Ra xa na rey naꞌnu va kuvi ndo, ra xiniñüꞌu ka vi nduꞌu nuu ndo tuvi ndo. ¡Ra vaꞌa ni vi, tu xa ndixa na rey xaꞌndia chiñu na kuu ndo, ra niꞌi ta ndi loꞌo kaꞌndia ndi chiñu xiꞌin ndo! 9 Ra nduꞌu, ndia ^xika chiñu nuu Tata yo Jesús, ra ndia chi sata va ke ndakoo Ndioxi nduꞌu tuvi yu. Ra ta iyoo ndia xa nditiaꞌndia xaꞌa kuvi va ke iyoo ndi. Ra kuu tu ndi ndia ^xakundiaa na yuuvi xini va na, ra saa tu na tatun Ndioxi va. 10 Ra köo vaꞌa tu yaꞌvi ndiaa vi ndi nuu na yuuvi yoꞌo xaꞌa ña ^ndíku̱n ndi Jesucristo; ra ndoꞌo tu, tiaa ni ^xa xini xaꞌa chiñu ña kuni Jesucristo va. Ra nduꞌu tu, tiaa ni kuvita ini va tuvi ndo, ra ndoꞌo tu, ndaku ni va, nuu mii ndo. Ra nduꞌu tu, kundasi yuvi xini va na, ra ndoꞌo tu, xa toꞌo ni va na. 11 Ndi su nduꞌu, ra ndia kii vichin ra ^ndoꞌo va ini ndi, saa chi kaꞌun va ini ndi, ra ichi tu ini va ndi, ra köo tu tikoto kundixi va ndi, ra kundivaꞌa ni tu na xiꞌin va ndi, ra köo tu veꞌe va ndi, 12 ra xachiñu tu ndi ndiakua kuñaa va ndi, ra kañaꞌa tu na xiꞌin va ndi, ndi su tuꞌun vaꞌa va ndakuiin ndi yuꞌu na. Ra ^taxi tu na nduꞌu va, ndi su ^xa kaꞌnu va ini ndi xiꞌin na. 13 Ra kaꞌan kiꞌvi tu na xaꞌa va ndi, ndi su tuꞌun vaꞌa va ndakuiin ndi yuꞌu na. Ra ta ^xa na xiꞌin miꞌi va ^xa na xiꞌin ndi, ra ta iyoo ña yakua ña xitia va iyoo ndi nuu na ndia kii vichin.

14 Ra süvi xaꞌa ña ^kuni yu sakaꞌan yu nuu ndo ke tiaa yu tutu yoꞌo ña kuxaa ña nuu ndo, chi ña xa yu suꞌva, ra ta kuꞌva xa na iyoo seꞌe ña ndiaa yuꞌu na seꞌe va na ke, ^xa yu xiꞌin ndo ña ndiaa yuꞌu yu ndoꞌo. 15 Ra vaꞌa ni uxi mil va na kuu tiaa ndia sañaꞌa ndoꞌo xaꞌa Jesucristo, ndi su kuäꞌa vi kuvi iva ndo; saa chi indaa yuꞌu va kuvi ra kuu iva ndo, saa chi yuꞌu va kuvi ra nuu vaꞌa ndatuꞌun tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo xiꞌin ndo. 16 Ra xaꞌa ña kan ke, xaku ndaꞌvi yu nuu ndo, ra na sa ndo ta kuꞌva xa yuꞌu va.

17 Xaꞌa ña kan ke tiꞌvi tu yu ra Timoteo ra itaꞌan mani xiꞌin yu, ra kuꞌvi ni ini yu xini yu, ra kuu seꞌe yu, xaꞌa ña ^ndíku̱n ra Tata yo Jesucristo xaa ra nuu ndo, ra ra ñaa kuvi ra sandakaꞌan ndoꞌo kuꞌva ña ndikun yu Jesucristo, ra iin ta iyoo ña ^sañaꞌa yu ndoꞌo ke iyoo tu ña ^sañaꞌa yu na veꞌe ñuꞌu na ndee iin takundiꞌi ñuu va. 18 Ra sava tu ndo kutiaa ni ini va, saa chi xäa vaꞌa ka vi yu kutoꞌni yu ndoꞌo, káꞌán ndo; 19 ndi su tu Ndioxi kuni, saa ra kama ni va xaa yu kutoꞌni yu ndoꞌo, ra kundaa tu ini yu xaꞌa ndia taꞌan ndo, ndia kutiayu ni ini xika sañaꞌa ñaa va, ra a ndixa ke iyoo ndiee Ndioxi xiꞌin ndia, ra a takua tuꞌun sa̱ví kuiti va ke kaꞌan ndia xika ndia. 20 Saa chi tu Ndioxi kuvi ra xaꞌndia chiñu nima yuvi, saa ra süvi takua tuꞌun sa̱ví kuiti ke xiniñuꞌu kaꞌan na, chi ndiee Ndioxi va ke xiniñuꞌu koo xiꞌin na. 21 Ra mii ndo kuvi ndo xini va ndia kuꞌva ke kuni ndo sa yu xiꞌin ndo ta xa na xaa yu kutoꞌni yu ndoꞌo. ¿A kuni ndo ña na kañaꞌa yu xiꞌin ndo? ¿Ra a kuni tu ndo ña vivii va na taxi yu xini ndo, xiꞌin tuꞌun toꞌo, tuꞌun tiaku ini?

5

^Ndasayukun ra Pablo na veꞌe ñuꞌu

1 Ra xa kundaa ini takundiꞌi va yuvi xaꞌa ña kuu xiꞌin ndoꞌo na veꞌe ñuꞌu na ndee ñuu Corinto, saa chi xiꞌin ndo ñaa, ndikaa iin tiaa ra xika xiꞌin siꞌi ndaꞌvi. Ra chee nii va kuachi ke ^xa ra, ña ^xa ra saa, saa chi ndia nani yuvi na xïni Ndioxi, ra kuëe xa vi na taꞌan chiñu kini ña ^xa ra ñaa. 2 ¡Ra ndoꞌo, ra na kutiaa ini va kuvi ndo xiꞌin chiñu kini ña ^xa ra! ¡Ra a väꞌa, na na kukaꞌan nuu va kuvi ndo, ra kusuchi ini ndo! Ra na kutäꞌan ndo xiꞌin tiaa ra ^xa chiñu kiꞌvi ñaa. 3 Ra vaꞌa ni köo va yuꞌu íin xiꞌin ndo, ndi su xaꞌa ña iyoo Tachi Yii xiꞌin yo, ra ta iyoo ra íin va iyoo yu xiꞌin ndo, ra xa kiꞌin va xini yu ndia kuꞌva ke sa ndo xiꞌin tiaa ñaa. 4 Ña xiniñuꞌu sa ndo ke na ndakutaꞌan ndo xiꞌin ndiee ña kuu mii Tata yo Jesucristo va, ra vaꞌa ni köo va yu íin tuvi xiꞌin ndo, ndi su ta iyoo ra kuiin va koo yu xiꞌin ndo, ra saa tu ndiee Tata yo Jesús va. 5 Ra na ndataxi ndo tiaa ra xa chiñu kiꞌvi ñaa ndaꞌa timiaꞌa, ra vaꞌa ni na sandiꞌi va ri xaꞌa iki kuñu kuachi ña kuu mii ra, ndi su kaku va tu nima ra kii ña nandiko Tata yo Jesús kixi ra.

6 Ra na kutiäa ini ndo xiꞌin chiñu kiꞌvi ña xa tiaa ñaa. Saa chi xa kundaa va ini ndo xaꞌa tuꞌun ndichi ña kachi suꞌva: “Loꞌo ni va ndavi, ra kuchuun va ña sandanañu ña ixan”, ^kachi ña. 7 Ra xaꞌa ña kan ke na tava va ndo ndavi yata ña sativi ndoꞌo, ra saa ke kuvi kuu ndo xita vaꞌa ña xixi na viko pascua, ña kuvaꞌa xiꞌin ixan xaa ña köo ndavi ndikaa xiꞌin. Ra na kundaa ini ndo, chi ndoꞌo va kuvi na kuu xita vaꞌa kan. Ra Tata yo Jesucristo kuvi ra ndixiꞌi xaꞌa yo ndika cruz va, ra ta kuꞌva ndoꞌo ndikachi loꞌo ri soko na viko pascua ke ndoꞌo ra. 8 Ra xaꞌa ña kan ke xiniñuꞌu na ndatava yo viko pascua, xiꞌin ndinuni nima yo, xiꞌin ña ndaa, ra na ndatäva yo ña xiꞌin ña yakua, xiꞌin chiñu kiꞌvi, ña kuu ndavi yata.

9 Ra xiꞌin tutu ña xa tiꞌvi yu ndaꞌa ndo ta yachi ke xa ndikaꞌan yu xiꞌin ndo, ña na kutäꞌan ndo xiꞌin ndia nii yuvi na xika sii. 10 Ndi su ndikäꞌan yu xaꞌa yuvi na xïni Ndioxi, ta kuu na xika sii, xiꞌin na ndukuini ini, xiꞌin na kuiꞌna, xiꞌin na kañuꞌu ndioxi ndii; saa chi tu xaꞌa na kan ke ndikaꞌan yu, saa ra ña vaꞌa na kutäꞌan ndo xiꞌin na, ra xiniñuꞌu kee vaꞌa vi ndo nuu ña yuuvi yoꞌo. 11 Ra na kundaa ini ndo, chi xiꞌin yuvi na xa kaꞌan ndikun Jesucristo, ra ^xa tu na chiñu kiꞌvi va ke na kutäꞌan ndo kachi yu xiꞌi ndo, ta kuu na xika sii, xiꞌin na ndukuini ini, xiꞌin na kañuꞌu ndioxi ndii, xiꞌin na kañaꞌa xiꞌin inka yuvi, xiꞌin na xiꞌi a na kuiꞌna va tu, yuvi na ^xa saa ra ndia nii xiꞌin na ke na küxi vi ndo. 12 Saa chi yuꞌu, ra köo ndiayu yu ña sandaku yu kuachi yuvi na xïni Ndioxi; chi mii va Ndioxi kuvi ra sandaku kuachi na kan. 13 Ndi su ndoꞌo, ra xiniñuꞌu va sandaku ndo kuachi yuvi na ñuꞌu veꞌe ñuꞌu xiꞌin ndo. Ra xaꞌa ña kan ke, na kutäꞌan ndo xiꞌin tiaa ra xa chiñu kiꞌvi ñaa.

6

Na sandaku mii va ndo kuachi xiꞌin taꞌan ndo

1 Ra ta xa kuni ndo taxi ndo kuachi xaꞌa iin na ñani ndo na iyoo kuachi xiꞌin ndo, ¿ra nichuun ke kuaꞌan ndo ^taxi ndo kuachi xaꞌa na ndaꞌa na chiñu na xïni Ndioxi? ¿Ra a väꞌa mii na ñani yo na veꞌe ñuꞌu va, na kaꞌan ndo xiꞌin ña sayukun na kuachi xiꞌin ndo? 2 ¿A kundäa ini ndo su mii ndoꞌo na ndikun Ndioxi va kuvi na sayukun kuachi xiꞌin na yuuvi yoꞌo vaxi kii? Ra tu mii va ndo kuvi na sayukun kuachi xiꞌin na yuuvi, ¿ra a kuchüun tu ndo ña sayukun ndo kuachi vali ña ndoꞌo na taꞌan ndo? 3 ¿Ra a kundäa tu ini ndo ña sayukun tu yo kuachi xiꞌin na tatun Ndioxi va? Ra tu saa iyoo ña, ¡saa ra kuvi tu sayukun yo kuachi ña ndoꞌo na taꞌan yo nuu ña yuuvi yoꞌo va! 4 Ra tu iyoo kuachi ña sayukun ndo xiꞌin na ñani ndo, ¿ra nichuun ke kuaꞌan ndo ^taxi ndo kuachi ndaꞌa na chiñu na köo ndiayu kuu mii veꞌe ñuꞌu ña sayukun na kuachi xiꞌin ndo? 5 Ra ña kaꞌan yu ña yoꞌo xiꞌin ndo, ra ña vaꞌa na kukaꞌan nuu va ndo kuvi ña. ¿A ndia nii vi na ñani yo köo ña xini tuni ña kuchuun na sayukun na kuachi ña ndoꞌo na ñani yo? 6 ¿A ndiakua nuu na chiñu na xïni Ndioxi vi ke xiniñuꞌu kuꞌun iin ñani yo, ña taxi ra kuachi xaꞌa inka ñani yo ra iyoo kuachi xiꞌin ra?

7 Saa chi ña kanitaꞌan ndo xiꞌin taꞌan mii ndo, ra iin ña kaꞌan nuu va kuvi ña xa ndo. Ra vaꞌa ka va kita ña tu inka yuvi va na sandoꞌo ndoꞌo, ra sandaꞌvi na ndoꞌo, ra ndakiꞌin na ñaꞌa ndo, 8 ndi su ndoꞌo, ra siin va xa ndo. Saa chi mii va ndo ndukuiin ña ^xa ndo chiñu kiꞌvi xiꞌin na ñani ndo na ndikun Jesús, ra sandaꞌvi tu ndo na ra ^ndakiꞌin tu ndo ñaꞌa va na.

9 ¿A kundäa ini ndo ña küvi vi koo yuvi na xa chiñu kiꞌvi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu? Ra na sandäꞌvi ndo mii ndo, chi xa kundaa va ini ndo, chi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra küvi vi koo yuvi na xika sii, na ndikun Ndioxi ndii, xiꞌin tiaa ndia xa siki yasiꞌi, a na siꞌi va tu, xiꞌin tiaa ndia kixi xiꞌin inka tiaa, xiꞌin tiaa ndia ndusiꞌi xiꞌin inka tiaa, 10 xiꞌin na kuiꞌna, xiꞌin na kutoo koo kuaꞌa ni xuꞌun nuu, xiꞌin na xíꞌí, xiꞌin na kañaꞌa xiꞌin inka yuvi, xiꞌin na sandaꞌvi yuvi. Ra takundiꞌi na ^xa ña yoꞌo kuvi na küvi koo nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu. 11 Ra taꞌan chiñu yakua kan ke xa tu sava ndoꞌo va ta yachi; ndi su vichin ra xa ndoo va kuachi ndo, ra xa nduyaa va ndo. Ra xa ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi va nduu ndo nuu Ndioxi, xaꞌa ndiee Tata yo Jesucristo, xiꞌin xaꞌa ndiee Tachi Yii Tata yo Ndioxi.

Na ndasakaꞌnu yo Ndioxi xiꞌin chiñu ña xa yo

12 Sava na kaꞌan kachi saa: “Ña kuvi sa yo takundiꞌi va ña kuni yo.” Ra ña ndixa ke kuvi sa yo takundiꞌi va ña, ndi su süvi takundiꞌi ña sa ña vaꞌa xiꞌin yo; ra vaꞌa ni kaꞌan va sava kachi na saa: “Ña kuvi sa yo takundiꞌi va ña kuni yo”, ndi su na täxi yo ña kaꞌndia ña chiñu nuu yo. 13 Ra ña ndixa va ke vaꞌa kuni tixi yo xiꞌin ñaꞌa ña xixi yo, saa chi xaꞌa ña kan ke xavaꞌa va Ndioxi tixi yo. Ra vaꞌa ni saa va, ndi su ña ndiꞌi xaꞌa kuvi uvi saa va ña sa Ndioxi. Ndi su ndikuväꞌa tu iki kuñu yo ña kaka sii ni ña; chi ña kuvaꞌa ña, ra Tata yo Jesucristo va kuvi ra xiniñuꞌu ndasakaꞌnu ña, ra Tata yo Jesucristo kuvi tu ra xaꞌndia chiñu nuu iki kuñu va yo. 14 Ra ta kuꞌva xa̱ Ndioxi ña sandatiaku ra Tata yo Jesucristo ke, sa tu ra ña sandatiaku ra yoo va xiꞌin ndiee ña kuu mii ra.

15 ¿A kundäa ini ndo ña kuu iki kuñu yo iin ñaꞌñu iki kuñu Tata yo Jesucristo? ¿Ra a kuvi ndachutaꞌan yoo na kuu ñaꞌñu iki kuñu Tata yo Jesucristo iki kuñu yo, xiꞌin iki kuñu iin ñaꞌa ña koko tuvi ndo? ¡Ra na kundaa ini ndo, chi küvi sa yo saa! 16 ¿A kundäa ini ndo, chi iin tiaa ra ndakiꞌin ñaꞌa ña koko, ra iin iki kuñu ke nduu ra xiꞌin va ña? Ra saa kachi tu tuꞌun Ndioxi ña kachi suꞌva va: “Iin tiaa ra ndakiꞌin iin ñaꞌa, ra iin ke nduu ra xiꞌin va ña”, ^kachi ña. 17 Ndi su yuvi na ndakutaꞌan xiꞌin Jesucristo, ra iin ke nduu tu na kan va xiꞌin ra.

18 Xaꞌa ña kan ke, na käka sii ndo, ña sa ndo chiñu yakua. Saa chi kuachi yoꞌo kuvi ña xayakua ni ka va iki kuñu yuvi nuu takundiꞌi ka kuachi ña ^xa na. 19 ¿A kundäa ini ndo ña kuu iki kuñu ndo, veꞌe ñuꞌu Tachi Yii Ndioxi, ra mii ra kuvi tu ra taxi Tachi Yii ra ndaꞌa yo ña iyoo xiꞌin va yo? Ra na kundaa ini ndo, chi iki kuñu yo, ra süvi yoo kuvi na xaꞌndia xaꞌa ña, chi kuenda Ndioxi va kuvi ña. 20 Saa chi Ndioxi va kuvi ra ndasata ña, ra yaꞌvi ni va chaꞌvi ra ña. Ra xaꞌa ña kan ke na ndasakaꞌnu yo Ndioxi xiꞌin iki kuñu yo, ra saa tu xiꞌin nima va yo, saa chi kuenda ra kan kuvi uvi saa va ña.

7

Kaꞌan ra Pablo ndia kuꞌva ke kundee yuvi na xa nditandaꞌa xiꞌin taꞌan na

1 Ra xaꞌa ña ndakatuꞌun tu ndo yuꞌu nuu tutu ña tiꞌvi ndo ^xaa ndaꞌa yu, xaꞌa ña “a vaꞌa ni ka tu na tändiaa tiaa na siꞌi”. 2 Ra ña vaꞌa ni kuvi va ña, ndi su xaꞌa ña iyo ini kiꞌvi tiaa xiꞌin ndia ndia ka na siꞌi, ra sa ndia kuachi xiꞌin na kuvi ña, na koo va yasiꞌi ndia, ra na koo tu ìi̱ na siꞌi va. 3 Ra tiaa, ra iyoo yasiꞌi, ra ña xiniñuꞌu va ke na taxi ra mii ra ndaꞌa yasiꞌi ra, ra saa tu mii yasiꞌi va ra, chi ña xiniñuꞌu va ke na taxi ña mii ña ndaꞌa ìi̱ ña. 4 Saa chi ñaꞌá ña iyoo ìi̱, ra xäꞌndia chiñu ka ña xaꞌa iki kuñu ña, chi xa ìi̱ va ña kuvi ra xaꞌndia chiñu xaꞌa ñá. Ra mii saa ke iyoo tu ìi̱ va ña, chi xäꞌndia chiñu ka ra xaꞌa iki kuñu ra, chi xa yasiꞌi va ra kuvi ña xaꞌndia chiñu xaꞌa ñá. 5 Xaꞌa ña kan ke na kuxïꞌndia ndo mii ndo nuu taꞌan ndo, Ndi su tu chikaa ini ndo ña tiändiaa taꞌan ndo ndiaꞌvi kii, xaꞌa ña kuni ndo kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi, saa ra ña sa ndo ke na chutaꞌan tuꞌun ndo xaꞌa va ña. Ra ta xa na sandiꞌi ndo kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi, saa ra na ndatandiaa taꞌan tuku va ndo; saa chi tu na tändiaa taꞌan ndo, ra iyo ni kuchüun ndo kaꞌndia ndo nuu iki kuñu ndo, ra iyo ni sandaꞌvi timiaꞌa ndoꞌo ña sa ndo kuachi.

6 Ra ña kaꞌan yu takundiꞌi ña yoꞌo xiꞌin ndo, ra ra ndiaa yuꞌu va kuvi yu ndoꞌo, ndi su süvi iin ndiayu kuvi ña taxi yu ndaꞌa ndo. 7 Ra ña kuni̱ yu ke, na koo kuaan takundiꞌi va tiaa, ta kuꞌva iyoo yuꞌu; ndi su sava na taxi Ndioxi ndiee ndaꞌa ña kuchuun na koo kuaan na, ra sava tu na taxi ra ndiee ndaꞌa ña tandaꞌa va na, ra xaꞌa ña kan ke xa siin xa siin va iyoo na.

8 Ra ndoꞌo na kuaan, xiꞌin ndoꞌo na siꞌi na ndukuaan, ra ña vaꞌa ni va kuvi ña, tu saa na kindoo kuaan ndo, ña koo ndo ta kuꞌva iyoo yuꞌu. 9 Ndi su tu ^kuchüun ndo ña kaꞌndia ndo nuu iki kuñu ndo, saa ra vaꞌa ka na tandaꞌa va ndo, nuu ña ndakani ni ini ndo xaꞌa ña kutoo taꞌan ni ndo.

10 Ra chiñu ña xaꞌndia yu nuu na xa nitandaꞌa ke, ña na ndaköo ná siꞌi ìi̱ va na. Ra ndiayu yoꞌo, ra süvi ndiayu mii yu kuvi ña, chi ndiayu ña xaꞌndia Tata yo Jesucristo nuu va yo kuvi ña. 11 Ndi su tu na ndakoo va tu na siꞌi ìi̱ na, saa ra na tandäꞌa ka va na, ndi su tu kuni tu na, ra na kindoo mani va na xiꞌin ìi̱ na, ra na ndakiꞌin tuku va na ra. Ra saa tu tiaa va chi küvi vaꞌa vi ña ndakoo ndia yasiꞌi ndia.

12 Ra ña yoꞌo kuvi tu ña kaꞌan yu xiꞌin sava ka va ndo, ndi su süvi ña ^taxi Tata yo Jesucristo kuvi ña, chi tuꞌun mii va yu kuvi ña yoꞌo: tu ndia iin ñani yo, ra täan kandixa yasiꞌi ra tuꞌun Tata yo Jesucristo, ra kuni va tu ña kunduꞌu ña xiꞌin ra, saa ra na kunduꞌu ra xiꞌin va ña, saa chi köo ndiayu ña ndakoo ra ña. 13 Ra tu ndia tu iin ña kuꞌva yo, ra täan kandixa ìi̱ ña tuꞌun Tata yo Jesucristo, ndi su tu kuni va ra ña kunduꞌu ra xiꞌin ña, saa ra na kunduꞌu ña xiꞌin va ra, saa chi köo ndiayu ña ndaköo ña ra. 14 Chi vaꞌa ni ndïkun va ìi̱ ña Tata yo Jesucristo, ndi su xaꞌa ña ^xa kandixa mii ña tuꞌun Tata yo Jesucristo, saa ra ndia ìi̱ va ña kuvi ra nduyii xa Ndioxi xiꞌin ña; ra tu ndia tu iin ñani yo ra kuëe kandixa yasiꞌi ra Tata yo Jesucristo, ndi su xaꞌa ña ^xa kandixa mii ra tuꞌun Tata yo Jesucristo, saa ra ndia yasiꞌi va ra kuvi ña nduyii xa Ndioxi xiꞌin ra. Saa chi tu süvi saa iyoo ña yoꞌo, saa ra na kuachi seꞌe na ra ta iyoo na kuachi seꞌe yuvi na xïni Ndioxi va ke koo na, ndi su vichin ra ndia na kuachi seꞌe va na ^ndakiꞌin mani ra. 15 Ndi su tu kuni va tu iin tiaa ra kuëe kandixa tuꞌun Tata yo Jesucristo ña ndakoo ra yasiꞌi ra, saa ra na ndakoo va ña ra, ra saa tu iin ñaꞌa, ña kuëe kandixa tuꞌun Tata yo Jesucristo va, saa chi tu kuni ña ndakoo ña ìi̱ ña, saa ra na ndakoo va ña ra. Saa chi ña kana Ndioxi yoo, ra ña vivii koo va yo kuvi ña, ndikäna ra yoo ña kanitaꞌan yo. 16 Saa chi yoꞌo ña iyoo ìi̱, ra kundäa vi ini kun a kuchuun kun sakaku kun ìi̱ kun xiꞌin takundiꞌi ña sa kun, tu na kunduꞌu ra xiꞌin kun; ra saa tu yoꞌo, tiaa ra iyoo yasiꞌi va, saa chi kundäa vi ini kun a kuchuun kun ña sakaku kun yasiꞌi kun xiꞌin takundiꞌi ña sa kun, tu na kunduꞌu ña xiꞌin kun.

17 Ra ta kuꞌva iyoo ndo, ta kana Tata yo Jesucristo ndoꞌo ke na koo va ndo. Ra ña kaꞌan yu xiꞌin ndoꞌo, kuvi tu ña kaꞌan yu xiꞌin takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu na ndee iinii kuvi va. 18 Saa chi tu sava ndia ñani yo, ra xa kuu mii va ndia tuni Ndioxi ta kana ra ndia, saa ra, saa na koo va ndia, ra tu sava tu ndia ñani yo, ra köo vi tuni Ndioxi ndia ta kana ra ndia, saa ra saa na koo va ndia, chi xiniñüꞌu ka vi ña kakin na tuni ndia. 19 Saa chi kuëe ndiee xaꞌa vi ña, ña koo tuni Ndioxi ndoꞌo, ra saa tu ña köo va ña, chi ña xiniñuꞌu vaꞌa ke na kandixa ndo chiñu ña xaꞌndia Tata yo Ndioxi nuu va ndo. 20 Ra xaꞌa ña kan ke na koo ndo ta kuꞌva iyoo ndo ta kana Tata yo Ndioxi ndoꞌo va. 21 Ra tu sava ndo, ra na xachiñu ndaꞌvi köo yaꞌvi va kuvi ndo, ta kana Ndioxi ndoꞌo, ra na ndïꞌi ini ndo xaꞌa ña iyoo ndo saa; ndi su tu iyoo va tu kuꞌva ña saña ndika ndo, saa ra na kaꞌan ndo xiꞌin na, ña ^saña ndika na ndoꞌo va. 22 Saa chi na xachiñu ndaꞌvi köo yaꞌvi, ta kana Tata yo Jesús na ña kundikun na ra, ra xa na ndisaña ndika va kuvi na ña xachiñu na nuu ra vichin; ra na ndixika ndika tu ta kana Tata yo Jesús na ña kundikun na ra, ra na kan kuvi na nduu na xachiñu ndaꞌvi köo yaꞌvi nuu Tata yo Jesucristo vichin va. 23 Ra na kundaa ini ndo, chi yaꞌvi ni va ndasata Tata yo Ndioxi ndoꞌo; ra xaꞌa ña kan ke na täxi ndo ña ndakaꞌndia chiñu tuku yuvi nuu ndo, ra nduu tuku ndo na xachiñu ndaꞌvi köo yaꞌvi nuu na. 24 Xaꞌa ña kan ke ñani yo, ra ta kuꞌva iyoo ndo ta kana Ndioxi ndoꞌo ke na koo ndo ña kundikun va ndo ra.

25 Ra ña ndakatuꞌun tu ndo yuꞌu xaꞌa na kuaan vaꞌa, ra köo vi ndiayu nditaxi Tata yo Jesucristo ndaꞌa yu xaꞌa na, ndi su kuvi va kaꞌan yu xiꞌin ndo ndia kuꞌva ke tuvi yu, saa chi taxi va Tata yo Ndioxi ña xini tuni yu, xaꞌa ña kundaꞌvi ni ini ra xini yuꞌu. 26 Ña tuvi yuꞌu, ra tiaa ndia kuaan, ra na tandäꞌa vi ndia, xaꞌa ña iyoo ni tundoꞌo kii ña ndee yo vichin. 27 Ra ndoꞌo, ndia ñani yo ndia iyoo yasiꞌi, ra na ndaköo ndo ná, chi na kundee na xiꞌin va ndo; ra ndia ñani yo, ndia kuaan, ra na tandäꞌa vi ndia. 28 Ra tu kuni va tu ndia ñani yo ndia kuaan tandaꞌa ndia, saa ra na tandaꞌa va ndia, saa chi süvi kuachi vi kuvi ña; ra tu kuni tandaꞌa tu na kuꞌva yo na kuaan, saa ra na tandaꞌa va na, saa chi süvi kuachi vi kuvi ña. Ndi su na ^tandaꞌa, kii ña iyoo tundoꞌo vichin, ra ^ndoꞌo ni va na, ra xaꞌa ña küni yu ndoꞌo va na kuvi ña kaꞌan yu xiꞌin na.

29 Ra na kundaa ini ndo, ñani yo: Chi xa kuyachin ni va kii ndiko Tata yo Jesucristo, ra ndoꞌo, ndia iyoo yasiꞌi, ra süvi takua xaꞌa yasiꞌi ndo ke na kundiꞌi ni ini ndo, chi ta iyoo ndia kuaan va na koo ndo; ña ndakani ini ndo xaꞌa chiñu Tata yo Jesucristo 30 ra saa tu ndoꞌo, na kusuchi ini va, ra ta iyoo na kusii ini va na koo ndo; ra ndoꞌo na kusii ini, ra ta iyoo na kusuchi ini va na koo ndo; ra ndoꞌo na ^sata ñaꞌa, ra ta iyoo na ndisäta vaꞌa ñaꞌa va na koo ndo; 31 ra ndoꞌo, na kee vaꞌa xiꞌin ñaꞌa ña kana nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ta kuꞌva iyoo na köo vaꞌa ñaꞌa nuu vi na koo ndo; saa chi ña yuuvi, xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña, ra ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña.

32 Ra ña kachi yu saa, ra ña vaꞌa na ndïꞌi ni ini va ndo kuvi ña. Saa chi tiaa ndia kuaan, ra xaꞌa chiñu Ndioxi va ke ndiꞌi ini ndia, ra ndiꞌi tu ini ndia ndia kuꞌva ke ndasakaꞌnu va ndia ra; 33 ndi su tiaa ndia xa iyoo yasiꞌi, ra ña ndiꞌi ini ndia kan xaꞌa kuvi chiñu ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va, xiꞌin xaꞌa ña sakusii ndia ini yasiꞌi va ndia. 34 Ra mii saa ke kuu tu xiꞌin ná siꞌi va, saa chi na siꞌi ná kuaan, ra chiñu ña kuni Ndioxi va ke saxinu na, xiꞌin chiñu ña xa na, ra saa tu xiꞌin ña xani ini va na; ndi su na siꞌi na iyoo ìi̱, ra chiñu ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va ke ndiꞌi ini na kan xaꞌa, xiꞌin ña sakusii na ini ìi̱ va na.

35 Ra ña kaꞌan yu ña yoꞌo xiꞌin ndo, ra ña kuni yu ña vaꞌa na koo va ndo kuvi ña, ra süvi nuu ndo ke sasi yu, chi ña kuni yu ke vivii va na koo ndo, ra ^sa ndo chiñu ndaku nuu Ndioxi va, ra sachiñu tu ndo nuu ra xiꞌin ndinuni nima va ndo.

36 Ra tu sava tu na xani ini, ña vaꞌa ka va na tandaꞌa seꞌe siꞌi na, xaꞌa ña xa kuni yaꞌa kuiya ña tuvi na, saa ra xiniñuꞌu na tandaꞌa va ña, saa chi süvi kuachi vi kuvi ña tandaꞌa ña. 37 Ndi su tu sava tu na chikaa ini ña tandäꞌa seꞌe siꞌi na, ra vaꞌa va, saa chi ndiaa nii na küvi sa nduxa xiꞌin na ña sa na chiñu ña küni na sa na, chi iyoo ndika va na ña kuvi kaꞌndia na xaꞌa seꞌe siꞌi na, ña koo kuaan na, saa ra vaꞌa va xa na. 38 Ña kan ke na satandaꞌa seꞌe siꞌi, ra vaꞌa va xa na, ra na xïin satandaꞌa tu seꞌe siꞌi, ra vaꞌa ni ka va tu xa na kan.

39 Ra ñaꞌa ña iyoo ìi̱, ra xiꞌin ìi̱ ña ke nduꞌu va ña kii ña tiaku ra, ra ta xa na kuvi vi ra ke saña ndika ña, ra saa ke kuvi ndatandaꞌa ña xiꞌin ndia ndia ka tiaa ndia kuni va ña, ndi su ndia nani ke ndikun ndia Jesucristo va. 40 Ndi su vaꞌa ni ka va koo ña, tu na ndatandäꞌa ka ña. Ra tuꞌun mii va yu kuvi ña yoꞌo, ra iyoo tu Tachi Yii Ndioxi xiꞌin yuꞌu va tuvi yu.

8

Na täxi yo koyo yuvi na sakan kandixa tuꞌun Ndioxi

1 Ra vichin kaꞌan yu xiꞌin ndo, xaꞌa ña nindakatuꞌun ndo yuꞌu xaꞌa ñaꞌa ña ^soko na nuu naꞌna ña kuu ndioxi ndii. Ra ña ndixa ke xini takundiꞌi va yo xaꞌa ña yoꞌo; ndi su ña ndiaa ni ini yo ña xini yo, ra nuu inka yuvi va ke kutiaa yo; ra tu kuꞌvi tu ini yo inka yuvi, saa ra xiꞌin va na ke chindiee taꞌan yo, ña na kundikun na ichi Ndioxi. 2 Ra tu sava na xa xini loꞌo tuvi na, ra kuni kachi ña saa, ña täan vaꞌa tandiaa na ña kundaa ini vi na. 3 Ndi su tu sava tu na ^kuꞌvi ini xini Ndioxi, saa ra xini tu Ndioxi va na.

4 Ra xaꞌa ña kan ke suꞌva va ke kachi yu xiꞌin ndo xaꞌa ña ndakatuꞌun ndo yuꞌu xaꞌa ña a vaꞌa kuxi yo ñaꞌa ña soko na nuu naꞌna ña kuu ndioxi ndii: ra xa kundaa va ini yo, chi naꞌna ña kuu ndioxi ndii, ra köo vaꞌa yaꞌvi ndiaa vi ña nuu ña yuuvi yoꞌo, saa chi indaa mituꞌun va kuvi Ndioxi. 5 Ra ña tuvi sava yuvi, ra ñaꞌa ña ndee nuu ndivi, xiꞌin ñaꞌa ña iyoo nuu ñuꞌu va kuvi ndioxi na, xiꞌin xitoꞌo na tuvi na, 6 ndi su nuu yoo, ra indaa mituꞌun va kuvi Ndioxi, ra kuu Tata yo. Ra ra kan va kuvi ra xavaꞌa takundiꞌi ñaꞌa, ra ña tiaku yo vichin, ra ra kan va kuvi ra ^ndasakaꞌnu yo. Ra indaa mituꞌun kuvi tu Tata yo Jesucristo va. Ra Tata yo Jesucristo va kuvi ra xiniñuꞌu Tata yo Ndioxi ña xavaꞌa ra takundiꞌi ñaꞌa, ra xavaꞌa tu ra mii va yo.

7 Ndi su süvi takundiꞌi na ndikun Tata yo Jesucristo kuvi na kundaa ini xaꞌa ña yoꞌo. Saa chi sava na, ra xani ka va ini na ña tiaku va naꞌna, ña kuu ndioxi ndii tuvi na. Ra ta níꞌi na ñaꞌa ña soko na taꞌan na nuu ña xixi na, saa ra kuachi va ke xa na nuu ña tuvi na, saa chi ña kan ke ndasakaꞌnu va na ta yachi. 8 Ra süvi xaꞌa ñaꞌa ña xixi yo kuvi ña ndakiꞌin mani Ndioxi yoo; saa chi nii na kuxi va yo ña, ra xa saa nduväꞌa vi yo, ra nii na küxi va tu yo ña, ra xa saa kuyäkua yo sa vi ña. 9 Ra vaꞌa ni kuvi kaxi ndo takundiꞌi va ñaꞌa, ndi su kuenda va na koo ndo, saa chi tu köo, ra iyo ni va sa na iyoo vita ini kuachi sa ndo. 10 Saa chi tu na kundee ndoꞌo na xa kundaa ini xaꞌa ña yoꞌo, kuxi ndo nuu ndasakaꞌnu na ndioxi ndii, ra kuni iin ñani ndo na iyoo vita ini ndoꞌo, saa ra iyo ni kuxi tu na kan va ñaꞌa ña soko na nuu ndioxi ndii kan. 11 Ña kan ke kuenda ni na koo ndoꞌo na xa kundaa ini ña köo kuachi ña kaxi ndo ñaꞌa ña soko na nuu ndioxi ndii, saa chi tu na kuni na ñani ndo na iyoo vita ini, ña xaxi ndo ña, ra kaxi na ña, saa ra iyo ni va ndakoo na ichi Ndioxi, ra ndoñuꞌu na; ra na sandoñüꞌu ndo na, chi xaꞌa na kan ke ndixiꞌi Cristo va. 12 Ra väꞌa vi xa ndo ña chikaa ndo tuꞌun ndiee ini xiꞌin na ñani ndo na iyoo vita ini ña sa na chiñu ña väꞌa sa na tuvi mii na, ra na kundaa ini ndo chi ña ^xa ndo saa, ra kuachi va ke xa ndo nuu Cristo. 13 Ra ña kan ke, tu xaꞌa ña xixi yu kuñu ña soko na nuu ndioxi ndii va ke sakoyo yu na ñani yo na iyoo vita ini ña sa na kuachi, saa ra na käxi vaꞌa ka vi yu ña, ra saa ke vaꞌa na sä na ñani yo kuachi.

9

Ndiayu ña kuu mii ndia xachiñu nuu Ndioxi

1 ¿A kundäa ini ndo ña kuvi tu kaxi yuꞌu va kuñu kiti ri soko na nuu naꞌna ña kuu ndioxi ndii? Saa chi kuu tu yuꞌu va ra xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo, ra xini nuu va tu yu ra, ra suvi xaꞌa ña ndatuꞌun yu xiꞌin ndo ke vaꞌa kandixa tu ndo Tata yo Jesucristo va. 2 Ra vaꞌa ni na ndaküni va sava na yuꞌu ña ^xika yu chiñu nuu Tata yo Jesucristo, ndi su ndoꞌo, ra ^ndakuni va ndo yuꞌu; saa chi ndoꞌo, ra xa ^kandixa va ndo Tata yo Jesucristo vichin, ra ndoꞌo va kuvi ndo ^ndañaꞌa yuꞌu ña xika yu chiñu nuu ra.

3 Ra suꞌva va ke ^kachi yu xiꞌin yuvi na kañaꞌa xaꞌa yu: 4 Yuꞌu, xiꞌin ra Bernabé, ra kuvi va sa nduxa ndi xiꞌin ndo ña taxi ndo ña kuxi ndi, ra saa tu ndutia ra koꞌo va ndi, xaꞌa chiñu ña xa ndi, 5 ra iyoo tu ndiayu ndi, ña ndakiꞌin ndi iin na kuꞌva yo ña kuu na yasiꞌi va ndi, ra kaka na xiꞌin ndi, ndia ndia ka nuu kuaꞌan ndi, ta kuꞌva iyoo ndia sava ndia xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo, ta kuu ra Pedro, xiꞌin ndia ñani mii Tata yo Jesucristo. 6 ¿A takua yuꞌu, xiꞌin ra Bernabé va kuvi ndi xiniñuꞌu sachiñu, ra saa vi kuxi ndi? 7 Ra na kundaa ini ndo, chi ndia soldado, ra chäꞌvi ndia mii ndia. Ra yuvi na chiꞌi teꞌe uva, ra xaxi va na uva ri kuun ndaꞌa ña. Ra saa tu yuvi na ndiaa tixuꞌu va, chi kuꞌní na leche ri xiꞌi va na. 8 Ra na tüvi ndo, ña kuu ña yoꞌo tuꞌun mii yu, chi saa ke ^kachi tu mii ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va. 9 Ra suꞌva ke ^kachi ña: “Chikäa ndo yunu yuꞌu sindiki ta xika ri ña xañu ri nuni trigo ña sakoyo ri ña”, ^káchí ña. Ra süvi takua xaꞌa sindiki ke ndiꞌi ini Ndioxi ña kachi ra saa, 10 chi xaꞌa ña kuni ra ña na sakuaꞌa yo xiꞌin va ña kuvi ña, kachi ra saa. Ra na taꞌvi ñuꞌu, xiꞌin na sakoyo nuni, ra xaꞌa ña ndiaa ini na ña ndakiꞌin na kuiꞌi ña kana kaxi na kuvi ña xachiñu va na. 11 Ra mii saa ke iyoo ña xa tu nduꞌu xiꞌin ndoꞌo va, saa chi nduꞌu kuvi ndia chiꞌi tuꞌun Ndioxi nima va ndo, ¿ra a väꞌa kita ña tu na ndakiꞌin ndi loꞌo ñaꞌa ndaꞌa ndo xaꞌa chiñu ña xa ndi? 12 Ndoꞌo, ra chindiee taꞌan va ndo xiꞌin sava ndia ñani yo ndia xachiñu nuu Tata yo Jesucristo, ra tu saa ^xa ndo xiꞌin ndia kan, saa ra kuu mii ni ka va nduꞌu ndiayu ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin ndi, saa chi nduꞌu va kuvi ndia chiꞌi tuꞌun Ndioxi nima ndo.

Ndi su küni ndi nduku ndi ñaꞌa nuu ndo. Chi ña ^xa ndi ke xa ndiee va ini ndi, ra xachiñu mii va ndi xixi ndi, ña vaꞌa na käku kuachi xiꞌin ndi ta ñuu nuu kuaꞌan ndi kaꞌan ndoso ndi tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo. 13 Ra xa kundaa va ini ndo, chi sutu ndia ^xachiñu ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén, ra ñaꞌa ña iyoo ini veꞌe ñuꞌu kan ke ^xíxi va ndia. Ra suꞌva va ke iyoo ña yoꞌo, sutu ndia kiꞌin kuenda xiꞌin nuu altar yii nuu xaꞌni na kiti ri soko na, ra kuñu kiti ri soko na ikan kuvi ña xixi va ndia. 14 Ra mii saa ke iyoo tu chiñu ña ^xaꞌndia Tata yo Jesucristo nuu na xika kaꞌan ndoso tuꞌun vaꞌa xaꞌa va ra, saa chi mii xaꞌa ña kaꞌan ndoso na ke kuxi va na. 15 Ndi su yuꞌu, ra kuëe ninduku yu yaꞌvi yu nuu ndo, ra ña tiaa yu tutu yoꞌo vichin, ra süvi yaꞌvi yu ke nduku yu nuu ndo. Saa chi nuu yuꞌu, ¡ra vaꞌa ka va na kuvi yu nuu ña koo yaꞌvi yu xaꞌa ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun Ndioxi!

16 Ra ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa Jesucristo, ra süvi xaꞌa ña kuni yu kosotuꞌun ni yu kuvi ña, chi chiñu ña nditiaꞌndia nuu va yu ke xa yu. ¡Ra ndaꞌvi ni va yu tu na käꞌan ndoso yu tuꞌun yoꞌo! 17 Ra tu ña kaku xini mii yu ke na sa yu chiñu yoꞌo, saa ra koo va yaꞌvi yu, ndi su süvi saa iyoo ña, chi Ndioxi va kuvi ra xaꞌndia chiñu nuu yu ña ^kaꞌan ndoso yu tuꞌun ra, ra xaꞌa ña kan ke xiniñüꞌu vi koo yaꞌvi yu xaꞌa chiñu ña ^xa yu. 18 Ra ñaꞌa ña ^ndakiꞌin yu xaꞌa ña xachiñu yu kuvi ña, kusii ni ini yu ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo va, ra kïꞌin yu xuꞌun; ra vaꞌa ni iyoo va tu ndiayu yu ña koo yaꞌvi yu, ndi su käꞌan yu xiꞌin na ña chaꞌvi na yuꞌu.

19 Ra vaꞌa ni xa iyoo ndika va yu, ndi su ta iyoo ra xachiñu ndaꞌvi va nduu yu nuu takundiꞌi na, ña vaꞌa na chindiee taꞌan yu xiꞌin kuaꞌa ni yuvi, ra kandixa na Cristo. 20 Ña kan ke ta íin yu xiꞌin na judío, ra nduu yu judío va, ña vaꞌa na chindiee taꞌan yu xiꞌin na, ra kandixa na; ra suꞌva ke iyoo ña, tu ndiayu ña ndakoo ra Moisés ke ndikun na, saa ra ndakundikun tu yuꞌu va ña, ña vaꞌa na kandixa na, ndi su mii ña ndaa, ra xiniñüꞌu kundikun vi yu ndiayu ña ndakoo ra Moisés. 21 Ra ta íin tu yu xiꞌin yuvi na kuëe ndikun ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, saa ra nduu tu yu ta kuꞌva iyoo na kan va, ña vaꞌa na chindiee taꞌan yu xiꞌin na ña kandixa na Cristo, saa chi chiñu ña ^xaꞌndia mii Ndioxi va ke kandixa yu, chi xa ndiayu Cristo va ndikun yu. 22 Ra ta íin yu xiꞌin na iyoo vita ini, saa ra nduu yu ta kuꞌva iyoo na kan va, ña vaꞌa na chindiee taꞌan yu xiꞌin na, ra kandixa na Cristo. Ra suꞌva ke iyoo ña, iin ta kuꞌva iyoo takundiꞌi va yuvi ke ^nduu yu ña vaꞌa na chindiee taꞌan yu xiꞌin na, ña vaꞌa na kaku na xiniñuꞌu kaku. 23 Ra ña xa yu takundiꞌi ña yoꞌo, ra xaꞌa ña kuni yu ña na ndutia ndoso tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo va kuvi ña, xiꞌin ña na niꞌi yu ña vaꞌa ña taxi tuꞌun Ndioxi.

24 Ra xa ^kundaa va ini ndo, chi yuvi na xinu ña keetaꞌan na, ra ña ndixa ke xinu ndiꞌi va na, ndi su indaa na xa tiaa va kuvi na niꞌi ñaꞌa. Ra ta kuꞌva xa na xa tiaa kan ke na sa tu ndoꞌo va, ra na kunu ndo ndiakua ndakiꞌin ndo ñaꞌa ña niꞌi va ndo. 25 Takundiꞌi yuvi na xa nduvi ña keetaꞌan na, ra xaꞌnu va ini na nuu ñaꞌa ña kuëe chindiee taꞌan xiꞌin na. Ra xa xini va ndo, saa chi vaꞌa ni sandoꞌo ni va na mii na, ndi su iin ñaꞌa ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña niꞌi na, ndi su yoo, ra xaꞌa ña niꞌi yo ñaꞌa ña kuëe ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña sandoꞌo yo mii yo. 26 Ña kan ke yuꞌu, ra ña xinu yu, ra kuëe iin saa kaa xinu yu sana yu; saa chi ña xa yu ke xa nduxa yu ña ndiakua ndakiꞌin va yu ñaꞌa ña niꞌi yu. 27 Ra sandoꞌo yu iki kuñu yu, ra xa nduxa tu yu xiꞌin ña, ña vaꞌa na kandixa ña yuꞌu va, saa chi tu kuëe vivii na kutiaku yu ña kuu yu ra kaꞌan ndoso yu tuꞌun Ndioxi, ra iyo ni kindiaa ra chiñu ndaꞌa yu, ra täxi ka ra kaꞌan ndoso yu tuꞌun ra nuu inka yuvi.

10

Na sä yo ta kuꞌva xa na xii xikua yo ña xindikun na ndioxi ndii

1 Ñani yo, kuꞌva yo, na kundaa ini ndo, chi takundiꞌi va na xii xikua yo, ra tixi viko Ndioxi ke ndixika va na, ra takundiꞌi tu na ndiyaꞌa tiañu tiañuꞌu, ra nani ra Kuaꞌa va. 2 Ra na kundaa ini ndo, chi ña ndixika na tixi viko Ndioxi, xiꞌin ña ndiyaꞌa na tiañu tiañuꞌu, ra ta iyoo na chichi va ke iyoo na, ra saa ke iin nduu va na xiꞌin ra Moisés. 3 Ra iin takundiꞌi tu na xixi ña vaꞌa ña kee chi ndivi nuu nduꞌu Ndioxi va. 4 Ra iin takundiꞌi tu na xiꞌi tiakuii ra taxi Ndioxi va. Saa chi tiakuii ra kana ndika kava ña kuaꞌan xiꞌin na, kuvi ra xiꞌi va na, ra kava kan kuvi Cristo va. 5 Ndi su, süvi takundiꞌi na ndíxa ña kuni Ndioxi, ra xaꞌa ña kan ke kuaꞌa ni na ndixiꞌi iku ichi kan.

6 Ra xiꞌin ña ndoꞌo na kan ke na sakuaꞌa yo, ña vaꞌa na küni sii yo sa yo chiñu yakua taꞌan ña xa na kan xiꞌin taꞌan na. 7 Ra xaꞌa ña kan ke na ndasakäꞌnu ka ndo naꞌna ña kuu ndioxi ndii, ta kuꞌva xa na kan, ra suꞌva ke kachi tuꞌun Ndioxi ndakani ña xaꞌa na: “Ndakundee na xixi na, ra xiꞌi va na, ra ta ndiꞌi saa ndukuiin tu na xa na chiñu yakua xiꞌin taꞌan va na”, kachi ña. 8 Xaꞌa ña kan ke na siꞌi, xiꞌin ndia tiaa ra na sä na chiñu yakua, ña kotoo iki kuñu na, saa chi saa ke xa na xii xikua yo, ra iin kii va ndixiꞌi oko uni mil na. 9 Ra nii na kötondoso ndo, ña kaꞌnu ni ini Ndioxi ña sa ndo chiñu kiꞌvi, saa chi saa ke xa na xii xikua yo, ra xaꞌa ña kan ke yaxi koo na, ra ndixiꞌi va na. 10 Ra nii na käꞌan kuachi ndo nuu Ndioxi, saa chi saa ke xa na xii xikua yo xinaꞌa, ra kixi ra tatun ra xaꞌni, ra xaꞌni va ra na.

11 Ra takundiꞌi ña yoꞌo ke ndoꞌo na xii xikua yo, ra ndikaꞌyu ña, ña vaꞌa na kundaa ini yo, ra na yuꞌvi yo, ra na sä yo kuachi saloꞌo kii ña ndee yo vichin. 12 Xaꞌa ña kan ke, ndoꞌo, na ndákáni ini ña vaꞌa ni iyoo ndo, ra na kondiaa vaꞌa ndo mii ndo, ña vaꞌa na köyo va ndo. 13 Ra taꞌan tundoꞌo ña ^ndoꞌo ndo ke ^ndoꞌo tu takundiꞌi va na. Ndi su na kundaa ini ndo chi Ndioxi, ra ra vaꞌa va kuvi ra, ra kuïin vi ra xaꞌa ndo, saa chi ^täxi vi ra kixi tundoꞌo ña kuchüun ndo sa ndiee ini ndo nuu ndaꞌa ndo. Saa chi nii na kixi va tundoꞌo ña kotondoso ña ndoꞌo, ra mii va Ndioxi kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin ndo, ña vaꞌa sa ndiee ini ndo nuu ña.

14 Xaꞌa ña kan ke na ndasakäꞌnu ka ndo naꞌna ña kuu ndioxi ndii, ñani yo, kuꞌva yo. 15 Ra ña kuu ndo yuvi na kundaa ini va ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ra na kotondoso tu mii va ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo, a ña vaꞌa kuvi ña, ra a ña väꞌa va tu kuvi ña. 16 Ra xa kundaa va ini ndo, chi ña ^ndakutaꞌan yo nuu Cristo ña xiꞌi yo vino, ra xaꞌa ña ndixitia nii ra xaꞌa va yo ke ndakutaꞌan yo; ra saa tu ña xixi yo xita va, chi xiꞌin Cristo ra nditaxin iki kuñu xaꞌa va yo ke ndakutaꞌan yo. 17 Ra va ni kuaꞌa ni va kuvi yó, ndi su indaa va kuvi xita ña xixi yo, ra xaꞌa ña kan ke, iin iki kuñu kuvi takundiꞌi va yo. 18 Ra na kaꞌan yu iin ña xiꞌin ndo xaꞌa na ñuu Israel, ra kundaa ini ndo; na xixi ñaꞌa ña soko inka na nuu Ndioxi, ra ta iyoo ña soko tu na kan va iyoo ñaꞌa kan nuu Ndioxi. 19 Ra ña kachi yu saa xiꞌin ndo, ra käꞌan yu xiꞌin ndo, ña tiaku naꞌna ña kuu ndioxi ndii, ra nii küni kachi tu yu, ña iyoo ndiee kuñu ña soko ndo nuu va ña. 20 Chi ña yoꞌo va ke kuni yu na kundaa ini ndo, te soko yuvi ñaꞌa nuu naꞌna ña kuu ndioxi ndii, ra nuu ña ndivaꞌa va ke soko na ña, saa chi süvi nuu Ndioxi ra tiaku ke soko na ña; ra küni yu, ña na kutaꞌan ndo xiꞌin ña ndivaꞌa. 21 Saa chi küvi koꞌo ndo vino ra kuu kuenda Tata yo Jesucristo, ra koꞌo tu ndo, vino ra kuu kuenda ña ndivaꞌa; ra nii küvi tu kuxi ndo nuu mesa Tata yo Jesucristo, ra kuxi tu ndo nuu mesa ña ndivaꞌa. 22 ¿Ra a kuni ndo ña ndakundiee ka ndo sa ndo kuachi saa va, ña vaꞌa na sáa̱̱ Tata yo Jesucristo xiꞌin ndo? ¿A ndaku ni ka ndoꞌo nuu ra kan tuvi ndo?

Na ndasakaꞌnu yo Ndioxi xiꞌin takundiꞌi ña ^xa yo

23 Ra ña ndixa va ke kaꞌan sava na, ña kuvi sa yo takundiꞌi va ña kuni yo; ndi su süvi ndiꞌi ña chindiee taꞌan xiꞌin yo. Saa chi vaꞌa ni kaꞌan va sava na ña iyoo ndika va yo ña kuvi sa yo takundiꞌi ña kuni yo, ndi su süvi ndiꞌi ña chindiee taꞌan xiꞌin yo ña kuxixa ini yo. 24 Xaꞌa ña kan ke süvi takua xaꞌa mii ndo ke na kundiꞌi ini ndo ña vaꞌa ni koo ndo, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kundiꞌi tu ini ndo xaꞌa inka yuvi ña vaꞌa na koo va na.

25 Ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa ini ndo ña kuvi kaxi ndo takundiꞌi va kuñu ña kiyaꞌvi nuu yaꞌvi, ndi su na ndakatüꞌun ndo xaꞌa ña ndia mii kee ña, ña vaꞌa na ndakäni ini ndo xaꞌa ña; 26 saa chi ña yuuvi yoꞌo xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña, ra kuenda mii Tata yo Jesucristo va kuvi ña.

27 Ra tu ndia iin na kuëe kandixa Tata yo Jesucristo na kaꞌan xiꞌin ndo ña kuꞌun ndo kuxi ndo xiꞌin na, ra tu kuni ndo kuꞌun ndo xiꞌin na, saa ra na kuxi ndo takundiꞌi va ñaꞌa ña taxi na ndaꞌa ndo, ra na ndakatüꞌun ndo ndia mii kee ña, ña vaꞌa na ndakäni ini ndo xaꞌa ña. 28 Ndi su tu na kaꞌan va tu iin na xiꞌin ndo, kachi na saa: “Kuñu yoꞌo, ra nuu naꞌna na ña kuu ndioxi ndii va ke ndisoko na ña”, na kachi na. Saa ra na käxi va ndo ña, ña vaꞌa na ndakäva na ndikaꞌan xiꞌin ndo kan, ra nii na ndakäni kiꞌvi tu ini inka va na, saa chi kuenda Tata yo Jesucristo va kuvi ña yuuvi yoꞌo, xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña. 29 Ra süvi xaꞌa ña xani ini ndoꞌo ke kaꞌan yu, chi xaꞌa ña xani ini inka va na ke kaꞌan yu. Ra kuvi tu ndakatuꞌun va iin na kachi na saa: “¿Tu kuvi va kaxi yu takundiꞌi ñaꞌa, ra nichuun ke kaꞌnu ini yu, xaꞌa ña xani ini inka yuvi na vita ini? 30 Tu taxi va yu tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ñaꞌa ña xíxi yu, saa ra, ¿nichuun ke kañaꞌa na xaꞌa yu ña xixi yu ña?”, na kachi na. 31 Ndi su ña kachi yuꞌu ke, ndia ndia ka ñaꞌa xixi va ndo, ra a ndia ndia ka tu ndutia xiꞌi va ndo, a ndia ndia ka tu chiñu xa va ndo, ra ña xiniñuꞌu sa ndo ke na ndasakaꞌnu ndo Ndioxi xiꞌin takundiꞌi va ña xa ndo. 32 Na küxi ndo ñaꞌa ña kuvi ndakani ini na vita ini xaꞌa ra koyo na, ta kuu na judío, xiꞌin na küu judío, xiꞌin na veꞌe ñuꞌu Ndioxi. 33 Ra saa ke ^xa tu yuꞌu va, ña ^xa nduxa yu ña na sandïko yu ini inka yuvi xaꞌa ña ^xa yu; saa chi kuëe kuni yu ña vaꞌa ni na koo yu, chi ña kuni yu ke vaꞌa na koo inka yuvi va, ña vaꞌa na kaku na.

11

1 Ra na sa ndo ña ^xa yu, saa chi ña xa Cristo va ke ^xa yu.

Na siꞌi na ndikun Tata yo Jesucristo ra vivii va na kundixi na

2 Ñani yo, kuꞌva yo, kusii ni ini yu xiꞌin ndo, saa chi iin takundiꞌi va kii ndakaꞌan ndo xaꞌa yu, ra ndikun tu ndo ña sañaꞌa yu ndoꞌo va. 3 Ndi su kuni yu na kundaa ini ndo, chi Cristo va kuvi ra kuu xini takundiꞌi tiaa, ra tiaa ra iyoo yasiꞌi, ra mii ra kuvi xini yasiꞌi va ra, ta kuꞌva iyoo Ndioxi ña kuu ra xini Cristo. 4 Tu na ndasi iin tiaa xini ra, ta kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, a ta kaꞌan ndoso ra tuꞌun ña ^taxi Ndioxi ndaꞌa ra, saa ra ña ka̱ꞌa̱n nuu va ke ^xa ra. 5 Ra tu iin ñaꞌa tu, ra na ndäsi ña xini ña ta kaꞌan ña xiꞌin Ndioxi, a ta kaꞌan ndoso ña tuꞌun ña ^taxi Ndioxi ndaꞌa ña, saa ra ña ka̱ꞌa̱n nuu ke xa tu ña kan va; saa chi ta kuꞌva iyoo ña nditiaꞌndia va iyoo ixi xini ña. 6 Ra tu xïin iin ñaꞌa ña ndasi ña xini ña, saa ra na xatia tu ña ixi xini va ña. Ndi su tu kukaꞌan va tu nuu ña, ña tiaꞌndia ixi xini ña, a ña xatia tieꞌe na xini ña, saa ra vaꞌa ka na ndasi va ña xini ña. 7 Ra tiaa, ra xiniñüꞌu vi ndasi ra kan xini ra, saa chi naꞌna mii Ndioxi va kuvi ra, ra ndañaꞌa tu ra ña kaꞌnu kuu mii Ndioxi va. Ra ñaꞌá kuvi ña ^ndañaꞌa, ña nduvi ña kuu mii tiaa va; 8 Saa chi ta xavaꞌa Ndioxi tiaa, ra süvi xiꞌin kindika ñaꞌa ke ndixavaꞌa ra tiaa, chi xiꞌin kindika tiaa va ke xavaꞌa ra ñaꞌá. 9 Saa chi tiaa, ra ndikuväꞌa ra xaꞌa ñaꞌá, chi ñaꞌá ke kuvaꞌa xaꞌa tiaa va. 10 Xaꞌa ña kan ke, na kundasi va xini ñaꞌá, xaꞌa ña ^ndañaꞌa ña, ña xaꞌndia chiñu ìi̱ ña nuu ña, ra saa tu ña xatoꞌo ña na tatun Ndioxi va. 11 Ndi su nuu yoo na ndikun Jesucristo, ra küvi vi koo tiaa tu na köo na siꞌi, ra nii na siꞌi tu küvi koo va tu na köo tiaa. 12 Saa chi ña ndixa ke ñaꞌá ra xiꞌin kindika tiaa va kuvi ña kuvaꞌa ña, ra ña ndixa ke ^kaku tu tiaa va tixi na siꞌi; saa chi mii Ndioxi kuvi ra ^taxi takundiꞌi va ña.

13 Ra na ^kaꞌan tu mii va ndo, ¿a vaꞌa kita ña tu na kundäsi xini na siꞌi, ta kaꞌan na xiꞌin Ndioxi? 14 Ra ndia ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va ke sañaꞌa yoo, ña väꞌa koo nani ni xini tiaa, saa chi ña ka̱ꞌa̱n nuu va kuvi ña. 15 Ndi su ña nani ixi xini na siꞌi, ra ña kaꞌan vaꞌa xaꞌa va na kuvi ña; saa chi ixi xini na ke taxi Ndioxi ndaꞌa na ña kusaꞌvi ña xini va na. 16 Ra tu ndia na kuni sa kuachi xaꞌa ña yoꞌo, saa ra na kundaa ini na, chi nii nduꞌu, ra nii na veꞌe ñuꞌu Ndioxi kuëe yunaꞌa ña sa na inka chiñu nuu ña xa ndikaꞌan yu xiꞌin ndo.

Na sa toꞌo ndo ta ndakutaꞌan ndo xixi ndo ña ndakaꞌan ndo xaꞌa iki kuñu Tata yo Jesucristo

17 Ra xaꞌa ña ^kaꞌan yu ña yoꞌo xiꞌin ndo vichin, ra küvi vi kaꞌan yu xiꞌin ndo ña vaꞌa ni ^xa ndo, saa chi ta ndakutaꞌan ndo, ña sa ndo ña vaꞌa, ra süvi ña vaꞌa vi ^xa ndo. 18 Saa chi, ña nuu vaꞌa ^ndatuꞌun na xiꞌin yu xaꞌa ndo ke ta ndakutaꞌan ndo ndasakaꞌnu ndo Ndioxi, ra na ndataꞌvi taꞌan va kuvi ndo; ra ña ndixa ke, saa ^xa va ndo tuvi yu. 19 Ra ña xani ini ndoꞌo ke ¡ndiakua xiniñuꞌu ndataꞌvi taꞌan ndo, ra saa vi ke vaꞌa ndañaꞌa ndo mii ndo, yoo kuvi ndo ndinuni ndikun ichi Ndioxi! 20 Ra ña xá ndo saa, ta ndakutaꞌan ndo ña xixi ndo. Ra süvi saa ke iyoo ña ndixaꞌndia Tata yo Jesucristo nuu ndo sa ndo. 21 Saa chi ta xa̱ xáá hora ña kuxi ndo, saa ra iin ndikun xáꞌá ndo xíxi numi ndo xita ña ^niꞌi ndo nuu taꞌan va ndo; ra sava tu na taꞌan ndo ndoo xïxi ra kaꞌun ini va na, ra sava tu ndo ^xaꞌa xiꞌi vaꞌa va, ra iin ndiakua xini va ndo. 22 ¿Ra a väꞌa veꞌe va ndo na kundee ndo kuxi ndo, ra koꞌo ndo? Ra na kundaa ini ndo, chi na veꞌe ñuꞌu Ndioxi va kuvi na kundasi ndo ña ^xa ndo saa, ra sakaꞌan tu ndo nuu na ñani yo, na köo ña niꞌi kuxi va. ¿Ra ni ke kachi yu xiꞌin ndo vichin? ¿A vaꞌa tu na kaꞌan yu ña vaꞌa ni ^xa ndo? Ndïxa, ¡saa chi süvi ña vaꞌa ke ^xa ndo, ña ^xa ndo saa!

Suꞌva ke iyoo xaꞌa ña ndakutaꞌan yo xixi yo ña ndakaꞌan yo xaꞌa iki kuñu Tata yo Jesucristo

23 Ra ña ^sañaꞌa yu ndoꞌo vichin, ra mii va Tata yo Jesucristo kuvi ra taxi ña ndaꞌa yu, ra suꞌva ke iyoo ña: Mii ñuú ña ndixiko taꞌan ra Judas xiꞌin Tata yo Jesucristo ke kiꞌin ra xita, 24 ra taxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, ra ta ndiꞌi, saa taꞌvi ra ña, ra taxi ra ña ndaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa: “Kuxi ndo ña yoꞌo, saa chi ña yoꞌo kuvi kuñu yu ña taxin xaꞌa ndo ña vaꞌa na koo ndo. Ra na sa ndo ña yoꞌo xaꞌa ña ^ndakaꞌan ndo xaꞌa yu”, kachi ra. 25 Ra ta ndiꞌi xixini na, ra saa kiꞌin tu ra copa ña ñuꞌu vino va, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, kachi ra saa: “Vino yoꞌo, kuvi nii yu ña kutia xaꞌa ndo, ra ña yoꞌo kuvi iin ña xaa ña kindoo yu xiꞌin ndo vichin, ra iin takundiꞌi ichi ña koꞌo ndo vino yoꞌo, ra na ndakaꞌan ndo xaꞌa yu”, kachi ra. 26 Ra xaꞌa ña kan ke, iin takundiꞌi ichi ña xixi ndo xita yoꞌo, xiꞌin ña xiꞌi ndo vino yoꞌo, ra na ndatuꞌun kuvi ndo xiꞌin inka yuvi xaꞌa ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo ña ^xa ndo ña. Ra saa ke na sa ndo ndia kii ña nandiko ra kixi va ra.

Vivii na sa ndo ta xa xixi ndo ña ndakaꞌan ndo xaꞌa iki kuñu Tata yo Jesucristo

27 Ra na kundaa ini ndo, chi takundiꞌi yuvi na xätoꞌo, ra iin saa kaa xixi va na xita, ra xiꞌi tu na vino, ra kuachi va ke kiꞌvi na xiꞌin iki kuñu Tata yo Jesucristo, ra saa tu xiꞌin nii ra ña ndixitia xaꞌa va yo. 28 Xaꞌa ña kan ke, na kiꞌin xini ta iin iin ndo a vaꞌa iyoo ndo nuu Ndioxi, ra saa ke kuvi kuxi ndo, ra koꞌo tu ndo vino va. 29 Saa chi yuvi na xätoꞌo, ra nii kïꞌin tu xini na xaꞌa iki kuñu Tata yo Jesucristo ta xixi na, xiꞌin ña xiꞌi na vino, ra ndoꞌo va na xaꞌa ña ^xa na sa Ndioxi. 30 Ra xaꞌa ña kan ke kuaꞌa ni na taꞌan ndo kiꞌin kueꞌe, ra sava tu na iyoo vita ini va, ra xa kuaꞌa ni tu na ndixiꞌi va. 31 Ra tu kiꞌin va tu xini yo, ña vaꞌa va iyoo yo nuu Tata yo Jesucristo, saa ra sandöꞌo vi ra yoo. 32 Ndi su ña ^sandoꞌo tu Tata yo Jesucristo yoo, ra ichi ndaku va ke ndataan ra yoo, ña vaꞌa na ndöꞌo yo tundoꞌo ña ndoꞌo takundiꞌi na yuuvi yoꞌo. 33 Ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin, ñani yo, kuꞌva yo, ra ta ndakutaꞌan ndo ña kuxi ndo, ra na kundiatu taꞌan va ndo, ra inuu na kuxi takundiꞌi va ndo. 34 Ra tu sava tu ndo kaꞌun ni ini, ra veꞌe va ndo na kuxi ndo, ña vaꞌa na sandöꞌo Ndioxi ndoꞌo, xaꞌa ña xixi kuini ndo nuu taꞌan ndo, ta ndakutaꞌan ndo xixi ndo ña ndakaꞌan ndo xaꞌa iki kuñu Tata yo Jesucristo. Ra ta xa na xaa yu kotoꞌni yu ndoꞌo, ra saa sayukun yu xaꞌa sava ka ña iyoo xiꞌin ndo.

12

Ña xinituni ña ^saniꞌi Ndioxi yoo ña sa yo ndia ndia ka chiñu nuu ra

1 Ra vichin kuni yu na kundaa ini ndo, ndia kuꞌva ke iyoo xaꞌa ña xinituni ña yii ña taxi Tachi Yii ndaꞌa yo. 2 Ra xa kundaa va ini ndo, chi ta yachi ta kumani ka kandixa ndo Tata yo Jesucristo, ra naꞌna ña kuu ndioxi ndii, ña köo tachi va ke, xikañuꞌu ndoꞌo, ndixika ndo. 3 Ra xaꞌa ña kan ke kuni yu na kundaa ini ndo vichin, tu ndia na kaꞌan: “¡Ña kuu Jesús ra nditavi chiꞌña!”, saa ra süvi vi ndiee Tachi Yii ke ^taxi ndiee na ña kaꞌan na. Ra tu ndia tu na kaꞌan: “¡Ña kuu Jesús Tata yo!”, saa ra Tachi Yii Ndioxi va ke ^taxi ndiee na ña kaꞌan na.

4 Ra na kundaa ini ndo, chi iyoo iin tanuu va ña xinituni ña yii ña kuvi ndakiꞌin ta iin, iin yuvi, ndi su indaa Tachi Yii ke taxi takundiꞌi va ña. 5 Ra iin tanuu tu chiñu va iyoo sa yo nuu Tata yo Jesucristo, ndi su chiñu ña xa takundiꞌi yo, ra indaa nuu ra kan ke xa va yo ña. 6 Ra iyoo kuaꞌa tu kuꞌva ña kuvi sa yo chiñu nuu Ndioxi va, ndi su indaa mii Ndioxi kuvi ra ^xa takundiꞌi va ña. 7 Ra ña taxi tu Tachi Yii ña xinituni ña yii ndaꞌa ta iin, iin yo, ra ña vaꞌa na sa yo ndia ndia ka chiñu, ña vaꞌa chindiee taꞌan yo xiꞌin taꞌan va yo kuvi ña. 8 Ra sava na ^taxi Tachi Yii ña xinituni ña yii ndaꞌa, ña vaꞌa na kaꞌan na tuꞌun ndichi va. Ra sava tu na ^taxi Tachi Yii ña xinituni ña yii ndaꞌa ña na kundaa ni ini na xiꞌin ndia ndia ka chiñu va. 9 Ra sava tu na ^taxi Tachi Yii ña xinituni ña yii ndaꞌa, ña vaꞌa na kundiaa ini na Ndioxi va, ra sava tu na ^taxi Tachi Yii ndiee ndaꞌa, ña vaꞌa sandaꞌa na yuvi na xiꞌi va. 10 Ra sava tu na ^taxi Tachi Yii ña xinituni ña yii ndaꞌa, ña sa na ña xituꞌun va, ra sava tu na ^taxi Tachi Yii ña xinituni ña yii ndaꞌa, ña vaꞌa kaꞌan ndoso na tuꞌun ña ^taxi Ndioxi va. Ra sava tu na ^taxi Tachi Yii kuaꞌa ni ña xinituni ña yii ndaꞌa, ña vaꞌa na ndakuni na ndia ña kuvi tachi ndivaꞌa, ra ndia ña kuvi mii Tachi Yii va; ra sava tu na ^taxi Tachi Yii ña xinituni ña yii ndaꞌa, ña vaꞌa kaꞌan na iin takundiꞌi nuu tuꞌun va; ra sava tu na taxi Tachi Yii ña xinituni ña yii ndaꞌa, ña vaꞌa kundaa ini na xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan yuvi na kaꞌan kuaꞌa ni nuu tuꞌun kan va. 11 Ndi su indaa mii Tachi yii ke taxi ña xinituni ña yii ndaꞌa takundiꞌi va yuvi ña ^xa na takundiꞌi chiñu yoꞌo, ra ña xinituni ña yii ña kuni mii va Tachi Yii ke taxi ña ndaꞌa ta iin, iin va yuvi.

Iin iki kuñu Jesucristo kuvi takundiꞌi va yo

12 Ra xa kundaa va ini yo, chi vaꞌa ni kuaꞌa ni va nuu taꞌvi kuvi iki kuñu yo, ndi su indaa va kuvi yo; ra mii saa ke iyoo tu yo xiꞌin Tata yo Jesucristo va, saa chi vaꞌa ni kuaꞌa ni va kuvi yo, ndi su iin va kuvi yo xiꞌin ra. 13 Saa chi iin xiꞌin Tachi Yii ke chichi takundiꞌi va yo ña nduu yu iin iki kuñu xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra yoo na judío, xiꞌin na küu judío, xiꞌin na xachiñu ndaꞌvi, xiꞌin na iyoo ndika, ra iin Tachi Yii ke ndakiꞌin takundiꞌi va yo. 14 Saa chi iin yuvi, ra kuaꞌa ni va nuu taꞌvi iki kuñu kuu mii na. 15 Ra vaꞌa ni na ^kaꞌan va xaꞌa yo, kachi ña saa: “Ndïkun ndiaa yu iin iki kuñu, saa chi süvi ndaꞌa kuvi yu”, na kachi ña, ndi su xa saa ndikun ndiaa va ña iin iki kuñu. 16 Ra vaꞌa ni na ^kaꞌan tu soꞌo va yo, kachi ña saa: “Ndïkun ndiaa yu iin iki kuñu, saa chi süvi nduchi nuu kuvi yu”, na kachi ña, ndi su xa saa ndikun ndiaa va ña iin iki kuñu. 17 Saa chi tu nduchi nuu yo, na kuu takundiꞌi taꞌvi iki kuñu ña kuu mii yo, saa ra, ¿ni ke sa tu yo ña kuni soꞌo yo? Ra tu soꞌo yo, na kuu takundiꞌi iki kuñu yo, saa ra, ¿ni ke sa tu yo ña ndakiꞌin tachi yo? 18 Ndi su Ndioxi, ra xa mii nuu kuni ra kundikun ta iin, iin taꞌvi iki kuñu yo ke chindikun va ra ña. 19 Saa chi tu iin nuu va ndixikuu takundiꞌi iki kuñu yo, saa ra küvi vi kuu yo iin yuvi. 20 Ra xaꞌa ña kan ke, vaꞌa ni kuaꞌa ni va nuu taꞌvi kuvi iki kuñu yo, ndi su indaa va kuvi yo.

21 Ra xaꞌa ña kan ke nii nduchi nuu tu yo, ra küvi kaꞌan ña xiꞌin ndaꞌa yo, kachi ña saa: “Xiniñüꞌu yu yoꞌo”; ra nii xini tu yo küvi kaꞌan xiꞌin xaꞌa yo, kachi ña saa: “Xiniñüꞌu yu ndoꞌo.” 22 Ra na kundaa ini ndo, chi sava taꞌvi iki kuñu yo ña vita vaꞌa ka tuvi yo, kuvi ña xiniñuꞌu vaꞌa ka va; 23 Ra sava taꞌvi iki kuñu yo ña kuëe xiniñuꞌu vaꞌa tuvi yo ke, vii ni sakundixi va yo. Ra saa tu ^xa yo xiꞌin sava taꞌvi iki kuñu yo ña iyoo seꞌé va, chi tiaa ni tu vii sakundixi tu yo ña kan va. 24 Ndi su na kundaa ini ndo, chi sava taꞌvi iki kuñu yo, ña nduvi, ra xiniñüꞌu vi ña kondiaa ni yo ña. Ra ña xavaꞌa tu Ndioxi sava taꞌvi iki kuñu yo ña kuëe savi, ra xaꞌa ña na kondiaa ni ka va yo ña kuvi ña. 25 Ra suꞌva ke iyoo ña yoꞌo, ña vaꞌa vivii va itaꞌan iki kuñu yo, ra ndiꞌi tu ini ña xaꞌa taꞌan va ña. 26 Ra tu iin iki kuñu yo ^ndoꞌo, saa ra ndia takundiꞌi va iki kuñu yo ke ^ndoꞌo xiꞌin ña; ra tu iin tu iki kuñu yo vaꞌa ni kee, saa ra iin takundiꞌi tu iki kuñu yo ke ^kusii ini xiꞌin va ña.

27 Ra takundiꞌi ndoꞌo kuvi na kúu iki kuñu Cristo va, ra ta iin, iin nuu iki kuñu ra kuvi ta iin, iin va ndo. 28 Ra xa kundaa va ini ndo, chi mii va Ndioxi kuvi ra ^taxi iin, iin chiñu ndaꞌa ta iin, iin yuvi, ña sachiñu na xiꞌin veꞌe ñuꞌu: ta kuu na xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo, xiꞌin na kaꞌan ndoso tuꞌun ña ^taxi Ndioxi, xiꞌin na sañaꞌa yuvi, xiꞌin na ^xa ña xituꞌun, xiꞌin na ^sandaꞌa yuvi, xiꞌin na ^chindiee taꞌan xiꞌin yuvi, xiꞌin na xaꞌndia chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu, xiꞌin na kaꞌan ndia ndia ka nuu tuꞌun ña xïni yo. 29 ¿A iin takundiꞌi yuvi kuvi na xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo? ¿A iin takundiꞌi yuvi kuvi na kaꞌan ndoso tuꞌun ña taxi Ndioxi? ¿A iin takundiꞌi yuvi kuvi na sañaꞌa? ¿A iin takundiꞌi yuvi ^xa ña xituꞌun? 30 ¿A iyoo ndiee takundiꞌi yuvi ña vaꞌa sandaꞌa na yuvi na xiꞌi? ¿A kaꞌan takundiꞌi na ndia ndia ka nuu tuꞌun ña xïni yo? ¿A xini takundiꞌi yuvi ndakani na ni ke kuni kachi, tuꞌun ña kaꞌan yuvi na kaꞌan ndia ndia ka nuu tuꞌun ña xïni yo? Na kundaa ini ndo, chi süvi saa iyoo ña. 31 Ra ña xiniñuꞌu sa ndo ke na nduku ndo ña xinituni, ña vaꞌa ni, ña taxi Ndioxi va; ra sañaꞌa tu yuꞌu va ndoꞌo xaꞌa iin ña vaꞌa nuu takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo.

13

Ña kuꞌvi ini ña taxi Ndioxi ndaꞌa yo kuvi ña chee va

1 Ra vaꞌa ni na kaꞌan va yu ndia ndia ka nuu tuꞌun ña xïni yo, xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan na tatun Ndioxi, ndi su tu köo ña kuꞌvi ini ña taxi Ndioxi iyoo nima yu, saa ra ta kuꞌva iyoo iin kaa ña kaxan mii sana yuꞌu va iyoo yu, a ta iyoo iin kaa xiyo ña kaꞌa mii sana yuꞌu va tu iyoo yu. 2 Ra vaꞌa ni na ^kaꞌan tu yu tuꞌun ña ^taxi Ndioxi va, ra nii na kundaa ini tu yu xiꞌin takundiꞌi va ña iyoo seꞌé, ra nii na koo kuaꞌa ni tu ña xinituni va nuu yu, ra nii na kondiaa ni va ini yu Ndioxi ña kuvi kaꞌan yu xiꞌin iku ña ndasama ña nuu iin ña, ndi su tu köo ña kuꞌvi ini ña taxi Ndioxi iyoo nima yu, saa ra ^köo vaꞌa yaꞌvi ndiaa vi yu. 3 Ra vaꞌa nii na ndataꞌvi tu yu takundiꞌi va ñaꞌa ña iyoo nuu yu xiꞌin na ndaꞌvi, ra nii na ndataxi tu yu mii yu ña koko yu xaꞌa va na, ndi su tu köo ña kuꞌvi ini ña taxi Ndioxi iyoo nima yu, saa ra ^köo yaꞌvi ndiaa vi ña sa yu saa. 4 Yuvi na iyoo ña kuꞌvi ini ña taxi Ndioxi nima, ra xa ndiee va ini na, ra tiayu ni tu ini va na, ra kuëe ndukuini tu ini va na; ra nii kuëe kutiaa va tu na, ra nii kuëe xa xini ni va tu na. 5 Ra nii kuëe xa iku va tu na, ra nii kuëe kutiayu tu na xiꞌin mii va na; ra nii kuëe saa kama va tu na, ra nii kuëe tuku tuku tu ndakaꞌan na xaꞌa ña väꞌa ña xa inka yuvi xiꞌin va na. 6 Ra nii kuëe kusii tu ini na xiꞌin yuvi na xa kuachi va, chi ña ndaku va kuvi ña kusii ini na xiꞌin. 7 Ra nii kuëe xikutuvi tu na ña kuꞌvi ini na inka va na, ra nii kuëe xikutuvi tu na ña kondiaa ini va na na, ra nii kuëe ndakoo ndaꞌa va tu na na, ra xa ndiee va ini na xiꞌin na xaꞌa ña ^xa na xiꞌin na.

8 Ra ña kuꞌvi ini ña taxi Ndioxi, ra ndia ndixaa kii ndia ndixaa tiempo va ke koo ña. Ndi su vaxi kii, ra küvi ka vi kaꞌan ndoso na tuꞌun ña ^taxi Ndioxi, ra nii käꞌan ka tu na ndia ndia ka tu nuu tuꞌun ña xïni va yo, ra nii ña xinituni kumäni ka tu nuu va na. 9 Ra na kundaa ini ndo, chi vichin ra loꞌo ni va ke xíní yo, ra saa tu ña káꞌán yo tuꞌun ña taxi Ndioxi va, saa chi iin ñaꞌñu loꞌo va kuvi ña ^kundaa ini yo xiꞌin. 10 Ndi su ta xa na xaa kii ña koo takundiꞌi ñaꞌa ta kuꞌva kuni mii Ndioxi, saa ra ndiꞌi va xaꞌa ña xinituni ña yii ña taxi Ndioxi ndaꞌa yo. 11 Ra na kaꞌan yu iin ña xiꞌin ndo ra kundaa ini ndo, ta ndixiyo loꞌo yu, ra ta ^ndatuꞌun na kuachi va ndatuꞌun yu, ra ta ^ndakani ini na kuachi tu ndakani ini va yu, ra ta ^kiꞌin xini na kuachi tu kiꞌin xini va yu; ndi su ta xa ndixinu tiaa yu, saa ra ndakoo va yu takundiꞌi chiñu ña xa yu ta ndixiyo loꞌo yu. 12 Ra kuꞌva saa va ke ndoꞌo yo vichin, saa chi ta kuꞌva ndoꞌo yuvi na xitoꞌni nuu yuu tata, ra iin xaña xaña va xini na mii na, ra saa va ke ^ndoꞌo yo xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa vichin; ndi su vaxi kii ra iin kaxi kaxi va kundaa ini yo xaꞌa takundiꞌi ñaꞌa. Vichin, ra loꞌo va ñaꞌa kundaa ini yo xaꞌa, ndi su vaxi kii, ra iin ta kuꞌva kundaa kaxi ini mii Ndioxi xaꞌa va yo, saa kundaa kaxi ini yo xaꞌa takundiꞌi va ñaꞌa sa ra. 13 Ra xa ta kachi yu ke iyoo va ña, chi ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi sava ñaꞌa, ndi su ndïꞌi vi xaꞌa ña ndiaa ini yo Ndioxi, xiꞌin ña ndiatu yo ndakiꞌin yo ña taxi ra, xiꞌin ña kuꞌvi ini ña taxi ra ndaꞌa yo, ra ña chee vaꞌa nuu ña yoꞌo kuvi ña kuꞌvi ini ña taxi Ndioxi ndaꞌa va yo.

14

Kaꞌan ra Pablo xaꞌa ña xinituni ña kaꞌan ndoso yo tuꞌun ña taxi Ndioxi xiꞌin ña kaꞌan yo ndia ndia ka nuu tuꞌun

1 Ra na sa nduxa ndo ña kuꞌvi ini ndo inka yuvi, ra na kuni tu ndo ndakiꞌin ndo ña xinituni ña taxi Ndioxi va, ra ña xiniñuꞌu vaꞌa na kuni ndo ndakiꞌin ndo kuvi ña xinituni ña kaꞌan ndoso ndo tuꞌun ña taxi Ndioxi ndaꞌa va ndo. 2 Saa chi yuvi na taxi Ndioxi ña xinituni ndaꞌa ña ^kaꞌan na inka nuu tuꞌun ña xïni yo, ra xiꞌin Ndioxi va ke kaꞌan na, ra käꞌan vi na xiꞌin yuvi, saa chi ndia nii na kundäa ini ña kaꞌan vi na. Ra Tachi Yii va ke ^taxi xini na ña kaꞌan na, ra takua Ndioxi va kuvi ra kundaa ini ña kaꞌan na. 3 Ndi su yuvi na taxi Ndioxi ña xinituni ndaꞌa ña kaꞌan ndoso na tuꞌun ña ^taxi ra ndaꞌa na, ra xiꞌin inka yuvi va ke kaꞌan na ña, ña vaꞌa na kuaꞌnu na kan xiꞌin tuꞌun Ndioxi, ra ^chindiee taꞌan tu na xiꞌin va na, ra ^taxi tu na tuꞌun ndiee ini ndaꞌa va na. 4 Ra yuvi na taxi Ndioxi ña xinituni ndaꞌa ña ^kaꞌan na inka nuu tuꞌun ña xïni yo, ra takua mii va na kuvi na ^sakuaꞌnu na, ndi su yuvi na taxi Ndioxi ña xinituni ndaꞌa ña kaꞌan ndoso na tuꞌun ña taxi ra ndaꞌa na, ra na veꞌe ñuꞌu va kuvi na sakuaꞌnu na kan.

5 Yuꞌu, ra ña kuni yu ke ña na taxi Ndioxi ña xinituni ndaꞌa takundiꞌi va ndo ña kaꞌan ndo inka nuu tuꞌun ña xïni yo; ndi su kuni ni ka va yu ña na kaꞌan ndoso ndo tuꞌun ña taxi Ndioxi; saa chi vaꞌa ni ka va ña kan, ndi su tu ndia iin na na ndikoniꞌi tu inka nuu tuꞌun ña kaꞌan ndo, saa ra, vaꞌa va chi kuvi va kuaꞌnu na veꞌe ñuꞌu xiꞌin ña. 6 Ñani yo, tu na xaa yu kutoꞌni yu ndoꞌo, ra kaꞌan yu inka nuu tuꞌun ña xïni yo xiꞌin ndo, saa ra, ña uun va kuvi ña, saa chi köo ña chindiee taꞌan ña xiꞌin vi ndo. Ndi su chindiee taꞌan va tu yu xiꞌin ndo, tu na kaꞌan yu xaꞌa ña ndichi ña ^ndañaꞌa Ndioxi xiꞌin ndo, xiꞌin xaꞌa ña xinituni, xiꞌin xaꞌa tuꞌun ña ^taxi Ndioxi, xiꞌin xaꞌa ña sañaꞌa yu ndoꞌo ndia kuꞌva ke iyoo tuꞌun Ndioxi.

7 Ra na kaꞌan yu iin ña xiꞌin ndo ra kundaa ini ndo, ndaꞌa chiñu tun tivi na, ta kuu tiyoo xiꞌin takuu itun tu nani arpa, ra tu na käꞌa nu ta kuꞌva xiniñuꞌu kaꞌa nu, saa ra, kundäa ini yo ndia yaa ke sakaꞌa vi na. 8 Ra na xika tu nuu kuachi, ra ndakutäꞌan vi na kuꞌun na nuu kuachi, tu kuëe kaxi na ndaꞌyu itun tu tivi na ña ndakutaꞌan na xaꞌan na nuu kuachi, 9 ra mii saa ke ^kuu tu xiꞌin ndoꞌo va: saa chi tu süvi tuꞌun ña kundaa ini yuvi xiꞌin ke kaꞌan ndo, saa ra küvi vi kundaa ini na ni ñaꞌa ke kaꞌan ndo xaꞌa. ¡Ra tu iin saa na koo kaꞌan ndo, saa ra, na kaꞌan mii sana va kuvi ndo! 10 Nuu ña yuuvi yoꞌo ra kuaꞌa ni va nuu tuꞌun iyoo, ra ña ndixa ke vaꞌa takundiꞌi va ña nuu mii yuvi na kaꞌan ña. 11 Saa chi tu kundäa ini yu xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan iin na xiꞌin yu, saa ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra kee inka xiyo va iyoo yu nuu na, ra saa ke iyoo tu na kan nuu yuꞌu va. 12 Ra mii saa ke ^kuu tu xiꞌin ndoꞌo va, ra xaꞌa ña kuni ni ndo ndakiꞌin ndo ña xinituni ña yii ña taxi Ndioxi, ra ña vaꞌa va kuvi ña, ndi su ña xiniñuꞌu nduku ndo nuu Ndioxi ke, na taxi ra ña xinituni ña yii ndaꞌa ndo ña kuvi chindiee taꞌan ndo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ña na kuaꞌnu va na.

13 Xaꞌa ña kan ke yuvi na kaꞌan inka nuu tuꞌun ña xïni yo, ra xiniñuꞌu tu na kaꞌan na xiꞌin Ndioxi, ña taxi ra ña xinituni ña yii ndaꞌa na ña vaꞌa ndaxikoniꞌi na ni ke kuni kachi va ña, ña vaꞌa na kundaa ini inka na. 14 Saa chi tu na kaꞌan yu xiꞌin Ndioxi inka nuu tuꞌun ña xïni yo; ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin Ndioxi xiꞌin nima va yu, ndi su kuëe kutuꞌva vi tu ña xinituni yu xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan yu. 15 Saa ra, ¿ndia ña ke vaꞌa sa yu tu saa? Ña xiniñuꞌu sa yu ke kaꞌan yu xiꞌin Ndioxi xiꞌin tuꞌun ña kundaa ini Tachi Yii, ra saa tu xiꞌin tuꞌun ña kundaa ini mii va yu. Ra ña kata tu yu yaa yii nuu Ndioxi, ra xiniñuꞌu kata yu ña xiꞌin tuꞌun ña kundaa ini Tachi Yii, ra saa tu xiꞌin tuꞌun ña kundaa ini mii va yu. 16 Saa chi tu xiꞌin tuꞌun ña xïni va yo na ndasakaꞌnu ndo Ndioxi, saa ra küvi vi ndataxi na kundäa ini xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan ndo tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xiꞌin ndo, saa chi kundäa ini na ni ñaꞌa ke kaꞌan ndo xaꞌa vi. 17 Saa chi vaꞌa ni vaꞌa ni va ndataxi ndo tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi, ndi su na kundäa ini xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan ndo, ra kuëe xaꞌnu vi na xiꞌin ña kaꞌan ndo. 18 Ra ndataxi yu tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi, chi niꞌi ni ka va kaꞌan yuꞌu inka nuu tuꞌun nuu takundiꞌi ndo; 19 ndi su ta ndakutaꞌan yo veꞌe ñuꞌu, ra ña kuni yu ke kaꞌan yu, takua uꞌun tuꞌun ña kundaa ini yuvi xiꞌin va, ña vaꞌa na sakuaꞌa inka na, nuu ña kaꞌan yu uxi mil tuꞌun ña xïni yo.

20 Ñani yo, na ndakäni ini ndo ta kuꞌva ndakani ini na kuachi xaꞌa ña kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin ndo yoꞌo. Ra na kuu va tu ndo ta kuꞌva iyoo na kuachi na kundäa vaꞌa ini xaꞌa chiñu kiꞌvi, ndi su ta kuꞌva xani ini yuvi xixa va tu na kani ini ndo xaꞌa takundiꞌi chiñu taꞌan ña kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin ndo yoꞌo. 21 Ra suꞌva ke kachi tuꞌun Ndioxi: “Yuvi na kee inka xiyo va kuniñuꞌu yu kaꞌan xiꞌin na ñuu yoꞌo, ra inka nuu tuꞌun va kaꞌan na xiꞌin na, ndi su nii saa kandïxa vi na, kachi Tata yo Ndioxi”, ^kachi tuꞌun ra. 22 Ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa ini yo, chi yuvi na taxi Ndioxi ña xinituni ndaꞌa ña kaꞌan na inka nuu tuꞌun ña xïni yo, ra ña taxi kuꞌva nuu yuvi na täan kandixa Ndioxi va kuvi ña. Ndi su yuvi na taxi tu Ndioxi ña xinituni ndaꞌa ña kaꞌan ndoso na tuꞌun ña taxi ra, ra xiꞌin na xa kandixa Ndioxi va ke kaꞌan na ña, ña vaꞌa na kuu ña iin kuꞌva nuu na. 23 Saa chi tu na ndakutaꞌan takundiꞌi ndoꞌo na veꞌe ñuꞌu, ra iin xaꞌa takundiꞌi ndo kaꞌan ndo inka nuu tuꞌun ña xïni yo, ra ta kaꞌan iin takundiꞌi ndo inka nuu tuꞌun ña xïni yo kan, na xaa iin na xïni a na kuëe kandixa Ndioxi, ¿ra a käꞌan na ña kuu ndo na sana, tuvi ndo? 24 Ndi su tu na ndakutaꞌan tu ndo, ra xaꞌa iin takundiꞌi ndo kaꞌan ndo tuꞌun ña taxi Ndioxi ndaꞌa ndo, ra na kiꞌvi iin na xïni a na kuëe kandixa Ndioxi, saa ra vaꞌa va, chi kuvi va saxinu tuꞌun ña ^kaꞌan ndo ini na, ra ndakuni na kuachi na, ra xaꞌa tu mii na ndakiꞌin xini na ña väꞌa iyoo va na, xaꞌa ña kuni soꞌo na tuꞌun ña ^kaꞌan ndo. 25 Ra ndatuvi tu takundiꞌi ña iyoo seꞌe nima va na, ra ndakusiti na ra xaꞌa na ndasakaꞌnu na Ndioxi, ra kaꞌan na ña ndixa ke íin va Ndioxi xiꞌin ndo.

Chiñu ña xa ndo nuu Ndioxi ra ikun va na koo ña ra vivii tu na sa va ndo ña

26 Ra vichin na kundaa ini yo ndia kuꞌva ke xiniñuꞌu sa yo ta ndakutaꞌan yo veꞌe ñuꞌu: Ta xa na ndakutaꞌan ndo, ra sava ndo kata, sava ndo sañaꞌa, sava ndo kaꞌan tuꞌun ña taxi Ndioxi ndaꞌa va ndo, ra sava tu ndo kaꞌan inka nuu tuꞌun va, ra sava tu ndo ndaxikoniꞌi tu inka nuu tuꞌun yoꞌo va. Ra na koo tiempo ña yaꞌa ndo xiꞌin ta iin iin va ña, ndi su ña xiniñuꞌu ke na kuu takundiꞌi ña sa ndo ña sakuaꞌnu na veꞌe ñuꞌu va. 27 Ra tu ndia na na kaꞌan inka nuu tuꞌun ña xïni yo, ra uvi a uni va kuvi na kuvi kaꞌan, ndi su ta iin ta iin va na na kaꞌan, ra na koo tu na ndaxikoniꞌi tuꞌun ña kaꞌan va na. 28 Ndi su tu köo yuvi na kuvi ndaxikoniꞌi inka nuu tuꞌun kan, saa ra vaꞌa ka na käꞌan va na ña ta ndakutaꞌan ndo, ra ña kuvi sa na ke na kaꞌan va na xiꞌin Ndioxi, ndi su takua mii va na kuvi na na kundaa ini ña kaꞌan na xiꞌin ra. 29 Ra tu tuꞌun ña ^taxi Ndioxi ke na kaꞌan tu sava na, ra mii saa ke na sa tu na kan va, ra ta iin iin va na kaꞌan, ra uvi a uni va kuvi na kuvi kaꞌan, ra na sava na tiaa soꞌo tuꞌun ña kaꞌan va na a ndixa suvi ña taxi Ndioxi kuvi ña. 30 Ndi su tu na taxi tu Ndioxi tuꞌun ndaꞌa inka yuvi na nduꞌu ña kaꞌan na, saa ra xiniñuꞌu na kutaxin va yuꞌu na xa kaꞌan, ña vaꞌa na kaꞌan na kuni kaꞌan kan. 31 Ra saa ke takundiꞌi ndoꞌo na ndakiꞌin tuꞌun ña ^taxi Ndioxi, ra kuvi kaꞌan ta iin ta iin ndo, ra saa ke vaꞌa tu sakuaꞌa takundiꞌi va na, ra ndakindiee ini na. 32 Ra yuvi na kaꞌan ndoso tuꞌun ña ^taxi Ndioxi, ra na kaꞌnu va na mii na, ra na kundiatu va na ña kaꞌan inka na saa kaꞌan na. 33 Saa chi Ndioxi ra kuëe sasana ra ini yuvi, chi ña kuni ra kan ke vivii va, na koo takundiꞌi ña xa yo.

Ra xa ta kuꞌva yunaꞌa yo xiꞌin takundiꞌi na ñani yo na veꞌe ñuꞌu ke na sa va yo, 34 ta ndakutaꞌan ndo ña ndasakaꞌnu ndo Ndioxi veꞌe ñuꞌu, ra na koo taxin va yuꞌu na siꞌi yasiꞌi ndo, saa chi köo ndiayu na kaꞌan na, chi ña xiniñuꞌu sa na ke na kandixa va na ña sa toꞌo na ndoꞌo, saa chi saa kachi tu mii tuꞌun Ndioxi va. 35 Ra tu ndia ña kuni na siꞌi yasiꞌi ndo kundaa ini na xaꞌa, ra ta xa na ndaxaa ndo chi veꞌe va, saa na ndakatuꞌun na ndoꞌo; saa chi kuëe ñaꞌa toꞌo ña tu na kaꞌan iin na siꞌi ta ndakutaꞌan ndo.

36 ¿Ra a mii ndo kuvi na tiaa tuꞌun Ndioxi tuvi ndo, ra a takua ndoꞌo va kuvi tu na iyoo tuꞌun Ndioxi ndaꞌa tuvi ndo? 37 Ra tu ndia na kaꞌan ña kuu na na kaꞌan ndoso tuꞌun ña ^taxi Ndioxi, a na ^taxi Tachi Yii tuꞌun ndaꞌa ña kaꞌan na, ra kuvi va ndakuni na tuꞌun ña ^tiaa yu xaa nuu ndo, ña kuu ña ndiayu Tata yo Jesucristo. 38 Ndi su tu süvi va tu ndiayu Tata yo Jesucristo ke tuvi na, saa ra na koo mii na saa va.

39 Ñani mii yu, na sa nduxa va ndo ña kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi ña taxi ra ndiee ndo ña kaꞌan ndoso ndo tuꞌun ña taxi ra, ra nii na kaꞌan inka nuu tuꞌun, na käsi ndo nuu, chi na kaꞌan va na ña; 40 ndi su ña xiniñuꞌu sa ndo ke takundiꞌi chiñu ña xa ndo, ra ikun va na koo ña, ra vivii tu na sa va ndo ña.

15

Ndatiaku va Tata yo Jesucristo

1 Ñani yo, vichin, ra ña kuni yu ke na ndakaꞌan va ndo xaꞌa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo ña ndatuꞌun yu xiꞌin ndo, ra kandixa ndo ña, ra ndikun ndo ña xiꞌin ndinuni nima ndo vichin. 2 Ra tu na ndakundiee ndo ña kundikun ndo tuꞌun vaꞌa kan, saa ra kaku va ndo, ndi su tu na nandiko va tu ndo, saa ra ña uun va ke kandixa ndo ña.

3 Ra na kundaa ini ndo, chi mii ña sañaꞌa Tata yo Jesucristo yuꞌu kuvi tu ña nuu vaꞌa sañaꞌa yu ndoꞌo va, ra suꞌva ke kachi yu xiꞌin ndo: Xaꞌa kuachi yo kuvi ña ndixiꞌi Cristo, ra mii saa ke kachi tu tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa va; 4 ra ninduxin na ra, ndi su kii uni ra ndatiaku va ra, ra mii saa ke kachi tu tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa va; 5 ra ndita ra nuu ra Pedro, ra saa tu nuu ndia uxi uvi ndia xitaꞌan xiꞌin va ra. 6 Ra saa kuu, ra ndita tu ra nuu na uꞌun ciento va, ra tiaku kuaꞌa ka va na kan vichin, ra sava tu na xa ndixiꞌi va. 7 Ra saa kuu, ra ndita tu ra nuu ra Jacobo va, ra saa ndita tu ra nuu takundiꞌi ka tu ndia xika chiñu nuu va ra.

8 Ra ta ndiꞌi ndita ra nuu takundiꞌi na kan, ra saa vi ke ndita ra nuu yuꞌu, ndi su ta iyoo iin na ndiyaꞌa kii kaku va iyoo yu, saa chi xa nuu ndiꞌi vaꞌa vi saa ndita ra nuu yu. 9 Ra yuꞌu, ra köo yaꞌvi ndiaa vi yu ra küvi vi ^chinuu yu mii yu xiꞌin inka ndia xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo, ra nii köo ndiayu tu yu ña kunani yu ra xika chiñu nuu Jesucristo va, saa chi ra kanitaꞌan xiꞌin na veꞌe ñuꞌu Tata yo Ndioxi va xikuu yu. 10 Ndi su xaꞌa ña ndaꞌvi ini Ndioxi va ke iyoo yu ta kuꞌva iyoo yu vichin, ra xaꞌa ña kundaꞌvi ini ra xini ra yuꞌu kuvi tu ña chindiee taꞌan ra xiꞌin yu ña vaꞌa xa yu chiñu ña xa va yu, ra ndiee ni ka va xachiñu yuꞌu nuu takundiꞌi va ndia xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo; ndi su süvi yuꞌu kuvi ra ndixachiñu chi Ndioxi va kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin yu xa yu ña, xaꞌa ña ^kundaꞌvi ini ra yuꞌu. 11 Ra vaꞌa ni yuꞌu kuvi ra ndatuꞌun xiꞌin va ndo, a ndia ka tu ndia xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo tu ndatuꞌun xiꞌin va ndo; ndi su tuꞌun vaꞌa ña ^sakaku yuvi ke kaꞌan ndoso takundiꞌi va ndi, ra mii ña yoꞌo ke ndakundikun tu ndoꞌo kandixa ndo vichin va.

12 Ra tu ndatiaku va Tata yo Jesucristo, kachi ndi kaꞌan ndoso ndi, ¿ra nichuun ke kaꞌan tu sava ndo ña kuëe ^ndatiaku na ndii? 13 Saa chi tu kuëe ndatiaku na ndii, saa ra nii Tata yo Jesucristo kuvi ra kuëe nindatiaku vi; 14 ra tu nindatiäku tu Tata yo Jesucristo, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi tuꞌun ña kaꞌan ndoso ndi, saa ra nii ña kachi tu ndoꞌo ña kandixa ndo Tata yo Jesucristo köo yaꞌvi ndiaa vi. 15 Ra tu saa va iyoo ña, saa ra ndia ^xavaꞌa ini va kuvi ndi nuu Ndioxi, saa chi kaꞌan ndi ña sandatiaku va ra Tata yo Jesucristo; ra tu süvi va ña ndixa ke ^ndatiaku na ndii, saa ra süvi ña ndixa ke ndisandatiaku tu Ndioxi Tata yo Jesucristo va. 16 Saa chi tu kuëe ^ndatiaku na ndii, saa ra ni Tata yo Jesucristo kuvi ra nindatiäku vi; 17 ra tu nindatiäku Tata yo Jesucristo, saa ra ña kachi ndo kandixa ndo, ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña; ra nii täan ndiꞌi tu xaꞌa kuachi va ndo. 18 Ra tu saa va iyoo ña, saa ra na xa kandixa Tata yo Jesucristo, ra ndixiꞌi na, ra ndikäku vi na. 19 Ra tu takua ña tiaku yo vichin va ke ndiaa ini yo Tata yo Jesucristo, saa ra, ndaꞌvi ni va yo.

20 Ndi su na kundaa ini ndo chi süvi saa iyoo ña, chi ña ndixa ke ndiatiaku va Tata yo Jesucristo nuu ña ndii; ra ra kan kuvi ra nuu vaꞌa ndatiaku nuu takundiꞌi yuvi na ndatiaku kii ña vaxi. 21 Saa chi xaꞌa ña xa indaa tiaa ke ^xiꞌi takundiꞌi va yuvi, ra xaꞌa ña xa tu inka tiaa ke niꞌi tu takundiꞌi yuvi ña ndatiaku va na. 22 Ra ña kuu takundiꞌi yuvi ndiseꞌe ra Adán ke xiꞌi va na, ra ña kuu tu yuvi kuenda Tata yo Jesucristo ke niꞌi na kutiaku va na. 23 Ndi su ña yoꞌo, ra ña iyoo ikun va kuvi ña, saa chi Tata yo Jesucristo kuvi ra nuu vaꞌa ndatiaku va, ra ta xa na nandiko ra ke ndatiaku tu yuvi na kuu kuenda va ra. 24 Ra ta xa na ndiꞌi kuu ña yoꞌo, ra saa ke ndiꞌi tu xaꞌa ña yuuvi yoꞌo va, ra mii saa kuvi tu ña sandiꞌi Tata yo Jesucristo xaꞌa takundiꞌi ndiee ña ndivaꞌa iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va, xiꞌin na kunaꞌnu xaꞌndia chiñu, xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña ndee nuu ndivi, ra ndataxi ra ndiayu ña kuu mii ra ndaꞌa Ndioxi ra kuu Tata yo. 25 Saa chi ndia nii ñaꞌa kuchüun kasi nuu Tata yo Jesucristo, chi mii ra kuvi ra ^xaꞌndia chiñu vichin, ra kaꞌndia chiñu tu ra, iin saa ndia kii ña sandiꞌi ra xaꞌa takundiꞌi yuvi na kanitaꞌan xiꞌin va ra; 26 ra ña ndi̱ku̱n vaꞌa sandiꞌi ra xaꞌa kuvi ña saa ini xini yoo, ña kuu ña xaꞌni yuvi va. 27 Saa chi mii tuꞌun Ndioxi ke kaꞌan va ña kuꞌun takundiꞌi ñaꞌa tixi xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra ña iyoo kaxi va kuvi ña kaꞌan tuꞌun Ndioxi, saa chi käꞌan ña ña ndikaa Tata yo Ndioxi tixi xaꞌa Tata yo Jesucristo, saa chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra taan takundiꞌi ñaꞌa tixi xaꞌa Tata yo Jesucristo. 28 Ra ta xa na kaꞌndia chiñu Tata yo Jesucristo nuu takundiꞌi ñaꞌa, saa ra sani̱nu̱ tu ra mii va ra, nuu Tata yo Ndioxi, ra taxi ndiayu ndaꞌa ra ña kaꞌndia ra chiñu nuu takundiꞌi ñaꞌa. Ra saa ke vaꞌa indaa Ndioxi va kuvi ra na kaꞌndia chiñu nuu takundiꞌi ñaꞌa.

29 Ra tu saa va ke iyoo ña, ¿ra ni ke sa tu yuvi na chichi nuu na ndii, tu kuëe ndatiaku na ndii kan?

30 ¿Ra tu kuëe ndatiaku va tu na ndii, saa ra nichuun ke xaꞌni ndi mii vi ndi ña xika ndi kaꞌan ndoso ndi tuꞌun Ndioxi nuu yuvi iin takundiꞌi kii tu saa? 31 Ra ña ndixa va ke ^kaꞌan yu xiꞌin ndo ñani yo, saa chi iin ta kuꞌva kutiaa ini yu xiꞌin ndo xaꞌa ña ^ndíku̱n ndo ichi Tata yo Jesucristo, ra iin kuꞌva saa kuvi tu ña xika iyo yu ña iyuꞌvi yu ña kuvi yu iin takundiꞌi kii va. 32 Ra ña kachi yu suꞌva xiꞌin ndo, ra xaꞌa ña ndoꞌo yu xiꞌin yuvi na iyoo ta kuꞌva iyoo kiti kueꞌe na ndee ñuu Éfeso va ke kachi yu saa; ndi su köo yaꞌvi ndiaa vi tu ña ^xa kuachi yu xiꞌin na, tu kuëe ndatiaku na ndii. Ra tu kuëe ndatiaku na ndii, saa ra, ¿a vaꞌa ka va tu na sa yo ta kuꞌva kaꞌan yuvi na kaꞌan kachi suꞌva?: “Na koꞌo yo, ra na kuxi va yo, saa chi vaxi kii ra yo kuvi va kuvi yo”, kachi na.

33 Ndi su na kandïxa ndo ña kaꞌan na xiꞌin ndo, saa chi na sandaꞌvi ndoꞌo va kuvi na. Ta kuꞌva kachi tuꞌun ndichi ña kachi suꞌva: “Tu na kutaꞌan kun xiꞌin yuvi kiꞌvi, saa ra sandiꞌi va na xaꞌa ña vaꞌa ña xa yunaꞌa kun ^xa kun, kachi ña.” 34 Chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke vivii va na kutiaku ndo, ra na koo ndaku va nima ndo, ra na sä ka ndo chiñu kiꞌvi, saa chi sava ndo, ra vaꞌa ni xa ndikun va ndo Ndioxi, ndi su täan xinu vaꞌa ini ndo ña kundaa vaꞌa ini ndo xaꞌa ichi ra. Ña kan ke kaꞌan yu ña yoꞌo xiꞌin ndo ña vaꞌa na kukaꞌan nuu ndo.

Ndia kuꞌva ke koo na ndii ta xa na ndatiaku na

35 Ra sava ndo ^ndakatuꞌun kachi ndo saa: “¿Ndia kuꞌva ke ndatiaku na ndii? ¿Ra ndia kuꞌva ke koo tu iki kuñu na ta xa na ndatiaku na?”, kachi ndo. 36 Ra ña kachi ndo saa, ra ña köo vaꞌa yaꞌvi ndiaa vi kuvi ña ndakatuꞌun ndo, saa chi ta chiꞌi yo iin tata, ra ña xiꞌi va kuvi ña, ra saa vi ke ^ndutia tuku ña. 37 Saa chi ta chiꞌi yo, ra süvi mii itu ke chiꞌi yo, chi nuni va ña ke chiꞌi yo, ra saa ke vaꞌa ndutia ña, ra nduu ña itu, ra saa ke kuu tu xiꞌin takundiꞌi va ñaꞌa ña chiꞌi yo. 38 Ndi su Ndioxi va kuvi ra xavaꞌa ñaꞌa ña chiꞌi yo, ra ta kuꞌva kuni mii ra ke ^xa ra xiꞌin takundiꞌi va ña.

39 Ra mii saa ke iyoo tu iki kuñu va, saa chi kuëe inuu ña, chi iki kuñu yuvi, ra xa siin va iyoo ña nuu iki kuñu kiti; ra xa siin tu iyoo iki kuñu kiti ri ndachi nuu iki kuñu tiaka va. 40 Ra iyoo tu iki kuñu ña iyoo ndivi va, ra iyoo tu iki kuñu ña iyoo nuu ñuꞌú va, ndi su xa siin va iyoo iki kuñu ña iyoo ndivi nuu ña iyoo nuu ñuꞌú. 41 Ra iyoo tu ñuꞌù va, ra saa tu yo̱o̱ va, ndi su xa siin va yeꞌe ñuꞌù, ra xa siꞌin tu yeꞌe yo̱o̱ va, ra saa tu iyoo kimi va chi xa siin xa siin va yeꞌe ri.

42 Ra saa ke iyoo tu ña ndatiaku na ndii va. Saa chi iki kuñu na ndii ña nduxin na, ra ña tiaꞌyu va kuvi ña, ndi su ta xa na ndatiaku na ra iki kuñu ña kuëe ndiꞌi xaꞌa va ke nduu iki kuñu na. 43 Saa chi tu nduxin na iin ñaꞌa ña köo yaꞌvi ndiaa, ra ndatiaku iin ñaꞌa vaꞌa ni va. Ra tu nduxin tu na iin ñaꞌa ña köo ndiee, ra ndatiaku iin ñaꞌa ña ndaku ni va. 44 Ra iki kuñu ña kuu mii na ndii nuu ña yuuvi yoꞌo ke nduxin va na, ra ta xa na ndatiaku tu na, ra xa taꞌan iki kuñu ña iyoo ndivi va ke nduu iki kuñu na. Saa chi tu iyoo iki kuñu ña kuu mii yo nuu ña yuuvi yoꞌo vichin, saa ra koo tu iki kuñu yo ndivi va.

45 Ra mii saa ke kachi tu tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa va: “Tiaa ra xinani Adán kuvi ra nuu vaꞌa xitiaku va”; ndi su Cristo, ra kuu Adán, ra ndikun xaa, ra tachi ña taxi ña tiaku va kuvi ra kan, kachi ña. 46 Ra süvi taꞌan iki kuñu ña iyoo ndivi kuvi ña nuu; chi iki kuñu ña kuu mii yo nuu ña yuuvi yoꞌo va kuvi ña nuu. 47 Ra tiaa ra nuu, ra xiꞌin ñuꞌu va ke kuvaꞌa ra, ra ta kuꞌva iyoo mii yo ke ndixiyo va ra; ndi su tiaa ra uvi ra kuu Tata yo Jesucristo, ra ndivi va ke kee ra kan. 48 Ra takundiꞌi yoo na ndee nuu ñuꞌu, ra ta ndixiyo iki kuñu tiaa ra nuu kan va ke iyoo iki kuñu yo; ndi su yoo na koo ndivi ra iki kuñu ña iyoo ndivi taꞌan ña kuu mii iki kuñu Tata yo Jesucristo ña iyoo ndivi va ke koo iki kuñu yo. 49 Ra ta kuꞌva iyoo yo vichin ña kuu mii yo iki kuñu tiaa ra nuu, ra kuvaꞌa xiꞌin ñuꞌu, ra saa ke koo tu yo, ña kuu mii yo iki kuñu Tata yo Jesucristo ra kee ndivi va.

50 Ra na kundaa ini ndo, ñani yo, chi ña kuu iki kuñu, ra küvi vi koo ña kan ndivi nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu; saa chi ñaꞌa ña ndiꞌi xaꞌa, ra küvi vi koo ña nuu iyoo ñaꞌa ña kuëe ndiꞌi xaꞌa. 51 Ndi su kuni yu ña na kundaa ini ndo xaꞌa ña kuu, kii ña vaxi, ña kundaa ini takua Ndioxi xaꞌa: kii kan, ra süvi takundiꞌi yo kuvi yo kuvi, ra saa ke kuꞌun yo xiꞌin ra; ndi su iin takundiꞌi va tu yo ndasama ña kuꞌun yo xiꞌin ra. 52 Ra iin kama suꞌva va ke kuu ña yoꞌo, saa chi iin ta ndakoto yo ra ndakuani va yo ke kuu ña, ra saa ke kuni soꞌo yo ña ndaꞌyu itun tivi na, tu ndikun vaꞌa ndaꞌyu, ra ta xa na ndaꞌyu itun kan ke ndatiaku na ndii, ra ndia nii ka kii küvi ka na; ra yoo na tiaku tu ndasama va. 53 Saa chi iki kuñu ña kuu mii yo ña ndiꞌi xaꞌa, ra ña xiniñuꞌu va ke nduu ña iki kuñu ña kuëe ndiꞌi xaꞌa; ra saa tu ña xiꞌi va iki kuñu yo, saa chi ña xiniñuꞌu va ke nduu ña iki kuñu ña küvi ka. 54 Ra ta xa na nduu iki kuñu yo ña ndiꞌi xaꞌa kuu mii yo, iki kuñu ña kuëe ndiꞌi xaꞌa, ra nduu tu iki kuñu yo ña xiꞌi, iki kuñu ña küvi ka, ra saa ke xinu nuu tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa ña kaꞌan, kachi suꞌva: “Ña xaꞌni, ra xa ndiꞌi va xaꞌa ña, saa chi xa ndiatiaku va Cristo. 55 Yóꞌo̱, ña xaꞌni yuvi, ¿ndia chi kuaꞌan ndiee kun ña xaꞌni yuvi vichin? Ña xaꞌni, ¿ndia mii kuaꞌan ña xakanaa kun xiꞌin vichin?”, kachi ña. 56 Ra chiñu kiꞌvi ña ^xa va yo kuvi ña taxi ndiee ndaꞌa ña xaꞌni ña sandiꞌi ña xaꞌa yo, ra ña taxi tu ndiee ndaꞌa kuachi ña xa yo kuvi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va. 57 Ndi su na tixaꞌvi ni Ndioxi, xaꞌa ña ^taxi ra ndiee ndaꞌa yo ña xa tiaa yo nuu chiñu kiꞌvi xiꞌin nuu ña xaꞌni, xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo.

58 Ra xaꞌa ña kan ke kuni yu ña ndinuni ni na kaka ndo ichi Ndioxi, ñani mii yu, ra iin takundiꞌi kii va na sachiñu ndo nuu Tata yo Jesucristo; saa chi vichin, ra xa ^kundaa va ini ndo, chi süvi ña uun kuvi ña xachiñu ndo nuu Tata yo Jesucristo.

16

Xuꞌun ña ^ndakaya kuꞌun ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu ñuu Jerusalén

1 Ra vichin ^kaꞌan tu yu xiꞌin ndo xaꞌa xuꞌun ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin na ñani yo na ndikun Jesucristo na ndee ñuu Jerusalén, ra ta kuꞌva xaꞌndia yu chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu ña iyoo chi Galacia ke na sa tu ndoꞌo va. 2 Ta iin, iin kii ña kiꞌin xaꞌa semana kuvi ña na chinduꞌu siin ndo loꞌo xuꞌun ña xakanaa ndo iinii saa semana, ra ta kuꞌva iyoo mii xuꞌun ña kaꞌan niꞌni Ndioxi nima ndo taxi ndo ke na taxi va ndo, ra saa ke vaꞌa na ndakäya numi ndo ña ta xa na xaa yu. 3 Ra xa na tava va ndo ndia ñani yo, ndia kuꞌun ndiaka xuꞌun ña kuꞌun ndaꞌa na ñani yo na ndee ñuu Jerusalén, ra ta xa na xaa yu, ra taxi yu tutu ña kuꞌun xiꞌin ndia ña vaꞌa na ndakiꞌin mani na ndia. 4 Ra tu ña xiniñuꞌu kuvi tu ña kuꞌun tu mii yu ñuu Jerusalén, saa ra kuꞌun ndia xiꞌin va yu.

^Ndakani ini ra Pablo xaꞌa ña kee ra kuꞌun ra

5 Ra ta xa na xaa yu ñuu Corinto ñaa, ra xiꞌna ka va chi Macedonia ke xiniñuꞌu yaꞌa yu, ra saa vi ke xaa yu. 6 Ra kuachi va yu loꞌo xiꞌin ndo, ra nuu xa vaꞌa tu, ra a kusana kuachi tu yu takundiꞌi yoo savi va xiꞌin ndo, ra saa ke vaꞌa chindiee taꞌan ndo xiꞌin yu ña vaꞌa kuꞌun yu nuu xiniñuꞌu kuꞌun yu. 7 Saa chi kuëe kuni yu iin takua yaꞌa too yu kuni yu ndoꞌo, chi ña kuni yu ke kuachi va yu xiꞌin ndo, tu mii Tata yo Jesucristo kuni. 8 Ndi su ñuu Éfeso yoꞌo va kuachi ñaꞌa yu vichin, iin saa ndia kii ña koo viko Pentecostés. 9 Saa chi nuña ni va ña kuvi ka̱ꞌa̱n ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo nuu yuvi, ra kaku na, ra vaꞌa ni ña ndixa ke iyoo ni va tu na saa ini xini yuꞌu.

10 Ra tu na xaa ra Timoteo nuu ndo, ra vivii va na ndakiꞌin ndo ra, ra saa ke vaꞌa na kusii ini ra koo ra xiꞌin ndo, saa chi ta kuꞌva iyoo yuꞌu ña xika yu chiñu nuu Tata yo Jesucristo ke iyoo tu ra kan va. 11 Ra xaꞌa ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo ña na kundäsi ndo ra. Chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke, na chindiee taꞌan ndo xiꞌin va ra, ña vaꞌa vivii na koo ra ichi ña nandiko tuku ra kixi ra kotoꞌni ra yuꞌu, saa chi yuꞌu xiꞌin na ñani yo yoꞌo, ra ndiatu va ndi ña nandiko ra ña kotoꞌni ra nduꞌu.

12 Ra ndikaꞌan ni tu yu xiꞌin ra ñani yo Apolos va ña na xaa ra xiꞌin ndia ñani yo ña kotoꞌni ndia ndoꞌo, ra ndiküvi vi xaa ra vichin, ndi su ta xa na kuvi ra xaa va tu ra.

^Tiꞌvi ra Pablo tuꞌun ndioxi kuaꞌan nuu na veꞌe ñuꞌu

13 Ra na koo nduvi ni ndo, ra ndinuni ni na kandixa ndo Tata yo Jesucristo. Ra ndaku ni na koo nima ndo, ra ndiee ni tu na koo ini va ndo. 14 Ra takundiꞌi chiñu ña xa ndo, ra xiꞌin ña kuꞌvi ini ña iyoo nuu va ndo ke na sa ndo ña.

15 Ra xa kundaa va ini ndo, ñani yo, saa chi na veꞌe ra ñani yo Estéfanas, na ndee chi Acaya kuvi na nuu vaꞌa kandixa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra xaꞌa na xachiñu na ña chindiee taꞌan na xiꞌin na ñani yo, na ndikun Tata yo Jesucristo. 16 Ra xaꞌa ña kan ke nduku yu ña mani nuu ndo ña na kandixa va ndo na, ra saa tu na sa ndo xiꞌin takundiꞌi ka tu na ndinuni ni xachiñu nuu Tata yo Jesucristo va. 17 Ra kusii ni ini yu ña xaa ra ñani yo Estéfanas, xiꞌin ra Fortunato, xiꞌin ra Acaico ña ^xitoꞌni ndia yuꞌu, saa chi vaꞌa ni ndiküvi va kixi ndoꞌo, ndi su xaa va ndia yoꞌo. 18 Ra ndataxi ndia tuꞌun ndiee ini ndaꞌa yu, ra saa tu xa ndia xiꞌin ndoꞌo va. Ra yuvi na ^xa ta kuꞌva ^xa ndia yoꞌo, ra xiniñuꞌu na sa toꞌo va ndo na.

19 Ra na ñani yo, na veꞌe ñuꞌu na ndee chi Asia yoꞌo kuvi na tiꞌvi tuꞌun ndioxi xaa nuu ndo. Ra saa tu ra ñani yo Aquila, xiꞌin ña Priscila yasiꞌi va ra, ra tiꞌvi tu na ñani yo na ^ndakutaꞌan veꞌe va na tuꞌun ndioxi xaa ña nuu ndo, xaꞌa ña xa ndakundikun na Tata yo Jesucristo. 20 Ra na ndakiꞌin ndo tuꞌun ndioxi ña tiꞌvi takundiꞌi na ñani yo xaa nuu ndo, ra na kaꞌan ndioxi tu mii va ndo xiꞌin taꞌan ndo, xiꞌin ña toꞌo ña kuu mii ndo.

21 Ra takua ña yoꞌo kuvi ña tiaa mii yuꞌu, ra Pablo ña kaꞌan ndioxi yu xiꞌin ndo.

22 Ra tu ndia yuvi kuëe küꞌvi ini xini Tata yo Jesucristo, saa ra na tavi chiꞌña va na. ¡Ra na kundaa ini ndo, chi xa ndinumi va nandiko Tata Jesucristo.

23 Ra Tata yo Jesucristo na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi ndo. 24 Kuꞌvi ni ini yu xini yu ndoꞌo xaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo. Saa koo.

2 Corintios

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Tutu ña uvi ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu ñuu Corinto

1

Kaꞌan Ndioxi ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu

1 Yuꞌu, ra Pablo, ra kana Tata yo Ndioxi, ña xika yu chiñu nuu Tata yo Jesucristo, xiꞌin ra ñani yo Timoteo, kuvi ndi, tiaa tutu yoꞌo xaa ña nuu ndoꞌo, na veꞌe ñuꞌu Ndioxi na ndee ñuu Corinto, ra saa tu na ndee chi Acaya va. 2 Ra na ndakiꞌin ndo ña vaꞌa ña taxi Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra vaꞌa ni na koo ndo.

Ndioxi kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin yo nuu tundoꞌo

3 Ra na ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi Iva Tata yo Jesucristo, saa chi ra kan kuvi Tata yo, ra kundaꞌvi ni ini ra xini ra yoo, ra ^taxi ni ra tuꞌun ndiee ini ndaꞌa yo. 4 Ra ra kan kuvi ra ^taxi tuꞌun ndiee ini ndaꞌa ndi, ta ndoꞌo ndi ndia ndia ka tundoꞌo, ña vaꞌa na taxi tu nduꞌu va tuꞌun ndiee ini ndaꞌa yuvi na ndoꞌo tundoꞌo, ra ta kuꞌva ^taxi Ndioxi tuꞌun ndiee ini ndaꞌa ndi ke ^taxi tu nduꞌu va tuꞌun ndiee ini ndaꞌa na ñuꞌu ndaꞌa tundoꞌo. 5 Ra ta ndiee ni ndoꞌo ini ndi ña ndikun ndi Cristo, ra saa ke tiaa ni tu ^taxi mii ra tuꞌun ndiee ini ndaꞌa va ndi, ta ndoꞌo ndi ndia ndia ka ña. 6 Ra ña ndoꞌo ni ndi, ra xaꞌa ña vaꞌa na ndakiꞌin ndoꞌo tuꞌun ndiee ini, xiꞌin xaꞌa ña kaku va ndo kuvi ña; ra tu ^taxi tu Ndioxi tuꞌun ndiee ini ndaꞌa ndi, ra xaꞌa ña na ndakiꞌin ndo tuꞌun ndiee ini, xiꞌin xaꞌa ña kaku va ndo kuvi ña, ra ^taxi tu ra ndiee ndo ña vaꞌa na sa ndiee ini ndo xaꞌa ña ndoꞌo ni ini ndo, ta kuꞌva ndoꞌo nduꞌu va. 7 Ra xaꞌa ña ndoꞌo ini ndo ta kuꞌva ndoꞌo ini nduꞌu, ra kundaa kaxi va ini ndi, ña ndakiꞌin tu ndo tuꞌun ndiee ini xiꞌin va ndi sa Ndioxi.

8 Ñani yo, kuni ndi na kundaa ini ndo, xaꞌa tundoꞌo ña ndoꞌo ndi chi Asia. Saa chi tiaa ni kuaꞌa ña uꞌvi ndoꞌo ndi, ra ndixäni ka vi ini ndi ña sa tiaa ndi nuu ña, ra nii ndixïndiaa ka tu ini ndi ña kutiaku va ndi. 9 Chi ña xani ini ndi ke kuvi va ndi. Ra ña kuu ña yoꞌo, ra ña vaꞌa na kondiäa ka ini ndi mii va ndi kuvi ña, chi ña sakuaꞌa nduꞌu ña kondiaa ini ndi Ndioxi, ra ^sandatiaku na ndii va kuvi ña. 10 Ra sakaku va ra nduꞌu nuu tundoꞌo ña kuni kaꞌni nduꞌu, ra ^sakaku ra nduꞌu vichin va, ra mii Ndioxi kuvi tu ra ndiaa ini ndi ña sakaku ra nduꞌu kii ña vaxi va. 11 Ra saa ke kuu va, saa chi kaꞌan ni ndo xiꞌin ra xaꞌa ndi. Saa chi ña kuaꞌa ni ndo kaꞌan xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndi ña na kondiaa ra nduꞌu, saa ra kuaꞌa ni tu na ndataxi tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ndoꞌo va.

Ndixäꞌan ka ra Pablo ñuu Corinto

12 Ra kusii ni va ini ndi, saa chi kundaa kaxi va ini ndi, ña vivii va ^xa ndi xiꞌin takundiꞌi yuvi, ra saa tu xiꞌin ndoꞌo va, ra iyoo ikun takundiꞌi va chiñu ña xa ndi, ra ña ndaa va xa ndi. Ra süvi xiꞌin ña ndichi ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo ke xa ndi ña, chi xaꞌa ña ndaꞌvi ni ini Ndioxi va ke ^chindiee taꞌan ra xiꞌin ndi ña xa ndi ña. 13 Ra takundiꞌi tutu ña tia̱à ndi ndixaa nuu ndo, ra köo ña uꞌvi ni nditiaa ndi, chi ña kuvi kaꞌvi ndo, ra kundaa ini ndo xiꞌin va kuvi ña. Ra ña ndiatu yu ke na kundaa kaxi ini ndo xiꞌin va ña, 14 ta kuꞌva kundaa ini ndo xiꞌin loꞌo ña xa ndikaꞌan ndi xiꞌin ndo xaꞌa va. Ña vaꞌa na kusii ni ini ndo xaꞌa ña ^xa ndi, ra kusii ni tu ini nduꞌu va xiꞌin ndo, kii ña nandiko Tata yo Jesucristo.

15 Ra xaꞌa ña ndiaa ini yu ndoꞌo ña kundaa ini ndo ña kaꞌan yu xiꞌin va ndo kuvi ña, xiꞌna ka va ndoꞌo kuvi na kuni yu xaa yu kutoꞌni yu, ra uvi vi ichi ke xani ini yu xaa yu kutoꞌni yu ndoꞌo, ña vaꞌa na kusii ni ini ndo; 16 ra ña xani ini yu ke yaꞌa yu kutoꞌni yu ndoꞌo, ta kuaꞌan yu chi Macedonia va, ra yaꞌa tuku tu yu kutoꞌni yu ndoꞌo ta xa na nandiko va yu. Ra saa ke kuvi chindiee taꞌan ndo xiꞌin yu ña vaꞌa kuꞌun yu chi Judea. 17 Ra na kundaa ini ndo, nichuun ke ndixäa yu ña kutoꞌni yu ndoꞌo: ¿a süvi ña ndinuni va ke ndixani xini yu ña xaa yu kotoꞌni yu ndoꞌo, tuvi ndo? ¿Ra a ta kuꞌva xa na yuuvi yoꞌo ta kaꞌan na “vaꞌa” iin too loꞌo, ra iin kani loꞌo tu xa kaꞌan na ña “küvi” ka va, ke ^xa yu, tuvi ndo? 18 Na kundaa ini ndo, chi süvi saa iyoo ña, ra kundaa tu ini mii va Ndioxi ña kuëe ndikaꞌan ndi xiꞌin ndo ña “vaꞌa” iin too loꞌo, ra iin kani loꞌo tu xa ndakaꞌan ndi ña “küvi” ka va. 19 Saa chi Tata yo Jesucristo, ra kuu seꞌe Tata yo Ndioxi, ra kaꞌnu, ra kuëe kaꞌan vi ra kan ña “vaꞌa” iin too loꞌo, ra iin kani loꞌo tu xa ndakaꞌan ra ña “küvi” ka va. Ra ra kan kuvi ra kaꞌan ndoso ra Silvano xaꞌa nuu ndo, ra saa tu ra Timoteo, ra saa tu yuꞌu va. Ra takundiꞌi ña kaꞌan Tata yo Jesucristo, ra saxinu ndiꞌi va ra nuu ña. 20 Saa chi Tata yo Jesucristo kuvi ra saxinu nuu takundiꞌi va ña kindoo Ndioxi sa ra. Ña kan ke ta ndasakaꞌnu yo Ndioxi, xaꞌa ña xa ndakundikun yo Tata yo Jesucristo, ra kaꞌan yo, kachi yo saa, “saa koo”. 21 Ra mii Tata yo Ndioxi va kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin yo ña xa nduu yo iin xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra mii ra kuvi tu ra ndasa yii yoo va. 22 Ra xakin ra tuni ra yoo, ra taxi tu ra Tachi Yii ra iyoo nima va yo, ra ña xa ra suꞌva ra ra xa ^nduxa va kuvi ra xiꞌin mii ra ña taxi ra ñaꞌa ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa yo kii ña vaxi.

23 Ra xaꞌa ña täan xaa yu ñuu Corinto ñaa ta kuꞌva xani ini yu, ra xaꞌa ña ndiküni yu kañaꞌa yu xiꞌin va ndo kuvi ña, ra kundaa tu ini mii va Ndioxi xaꞌa ña, ra ña ndixa va ke kaꞌan yu xiꞌin ndo. 24 Ra süvi chiñu ke kuni ndi kaꞌndia ndi nuu ndo ndia kuꞌva ke xiniñuꞌu kandixa ndo, saa chi xa xiꞌin ndinuni nima va ndo ndiaa ini ndo Ndioxi; ra na kundaa ini ndo, chi xiꞌin va ndo ke kuni ndi chindiee taꞌan ndi ña na kusii ni ka ini va ndo.

2

1 Ra xaꞌa ña kan ke ndixäa yu kutoꞌni yu ndoꞌo, ña vaꞌa na sakusüchi yu ini ndo. 2 Saa chi tu na sakusuchi yu ini ndo, saa ra köo inka yuvi na kuvi sandakindiee ini yu, ña na koo sii ni ini yu nuu ndo. Chi indaa ndoꞌo na kuni yu sakusuchi yu ini va kuvi na kuvi sandakindiee ini yu ña na koo vaꞌa ña. 3 Ra xaꞌa ña kan ke vaꞌa ka ndia tutu va tiaa yu ndixaa nuu ndo, saa chi ndiküni yu ña xaa yu nuu ndo ña sakusuchi ndo ini yu, saa chi ini va yu ke xiniñuꞌu sakusii ndo. Ra xa kundaa kaxi va ini yu chi tu na kusii ini yuꞌu, saa ra kusii ni tu ini ndoꞌo va. 4 Ra ta tia̱à yu tutu ña kuxaa nuu ndo, ra tiaa ni va kusuchi ini yu, ra ndia xaku va yu; ndi su nditïꞌvi yu ña xaa ña nuu ndo ña sakusuchi yu ini ndo, chi ña ^kuni yu ke na kundaa ini ndo ña tiaa ni kuꞌvi ini yu xini yu ndoꞌo va.

^Kaꞌan ra Pablo xiꞌin na ña na koo kaꞌnu ini na xaꞌa tiaa ra xa kuachi

5 Ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ra süvi ra yaꞌa yuꞌu kuvi yu chi ña ndaa va kuvi ña, saa chi tiaa ra sakusuchi ini yu, ra süvi takua indaa mituꞌun yuꞌu kuvi ra ndikusuchi ini sa ra, chi kuaꞌa ni tu ndoꞌo va kusuchi ini xa ra. 6 Ra xa kuaꞌa ni va ndo taxi tundoꞌo ndaꞌa ra xaꞌa ña xa ra kuachi ta ndakutaꞌan ndo ndikataꞌan ndo, ra xa nani saa na koo va ña. 7 Ra ña xiniñuꞌu sa ndo vichin ke, na koo kaꞌnu ini ndo xaꞌa va ra, ra na ndachikaa ndo tuꞌun ndiee ini xiꞌin va ra, ña vaꞌa na kusüchi ni ka ini ra. 8 Xaꞌa ña kan ke xaku ndaꞌvi yu nuu ndo, ña na ndañaꞌa ndo mii ndo nuu ra, ña kuꞌvi ini ndo xini ndo ra. 9 Ra ña tiaa yu tutu, ña kaꞌan xaꞌa ña xa tiaa ñaa, ña xaa ña nuu ndo, ra ña vaꞌa na kotondoso yu ndoꞌo va kuvi ña, xiꞌin xaꞌa ña vaꞌa na kundaa ini yu a xiin tu ndo ña sa ndo takundiꞌi chiñu ña xaꞌndia yu nuu va ndo kuvi ña. 10 Ra na kundaa ini ndo, chi tu ^xa kaꞌnu ini ndo xaꞌa ra xa kuachi, saa ra xa ^kaꞌnu tu ini yuꞌu va xaꞌa ra, ra xaꞌa ña kuꞌvi ini yu ndoꞌo va kuvi ña xa kaꞌnu ini yu xaꞌa ra nuu Cristo, ra köo ka xaꞌa ña xa ra nuu yu. 11 Ra na ndakiꞌin mani va yo ra, ña vaꞌa na täxi yo ña sa tiaa timiaꞌa nuu yo ña sandaꞌvi ri yoo; saa chi xa kundaa va ini yo ndia kuꞌva ke xa ri.

Nindiꞌi ni ini ra Pablo xaꞌa na ñuu Corinto ta ndixiin ra ñuu Troas

12 Ra te ndixaa yu ñuu Troas ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo, ra vaꞌa ni xinuña ni va ña kaꞌan ndoso yu nuu na. 13 Ndi su ndiküvi kaꞌan ndoso yu nuu na, chi sandiꞌi ni va ña ini yu, saa chi köo ra ñani yo Tito ndixaa ndataxi ra chiñu nuu yu xaꞌa ndo, ra xaꞌa ña kan ke nindiayu taꞌan yu xiꞌin na ñuu Troas, ra ndakiꞌin yu kuaꞌan yu chi Macedonia va.

Jesucristo kuvi ra ^taxi ndiee na veꞌe ñuꞌu ña xa tiaa na

14 Ra na tixaꞌvi Ndioxi, saa chi ra kan kuvi ra ^chindiee taꞌan xiꞌin ndi, xaꞌa ña xa Jesucristo, ra ^xakanaa ndi xiꞌin ra vichin, ra nduꞌu kuvi ndia ^xiniñuꞌu Ndioxi ña ^kaꞌan ndoso ndi tuꞌun ra ini kuvi, ra iin ta iyoo xiko xaꞌan tami saa iyoo tuꞌun ra nuu na. 15 Saa chi nduꞌu, ra ta iyoo xiko xaꞌan tami ña kuu mii Cristo va ke iyoo ndi nuu Ndioxi, ra ndutia ndoso ña kuaꞌan ña nuu yuvi na kaku, ra saa tu nuu yuvi na kuëe kaku va. 16 Ra xiko ña kaꞌan yo xaꞌa yoꞌo, ra ta iyoo xiko iin ndii va iyoo ña nuu yuvi na kuëe kaku, ndi su nuu yuvi na kaku, ra ta iyoo xiko ña taxi ña tiaku va iyoo ña. Ra na kundaa ini ndo, chi tu köo Ndioxi xiꞌin yuvi, ra ndia nii na kuchüun sa vi chiñu yoꞌo. 17 Ra nduꞌu, ra xïka ndi xiko ndi tuꞌun Ndioxi, ta kuꞌva xa sava na xika sandaꞌvi yuvi, chi xiꞌin ndinuni nima va ndi xika ndi kaꞌan ndoso ndi nuu na, xaꞌa ña ndikun ndi Jesucristo, ra mii va Ndioxi kuvi ra ndikaxin nduꞌu ña ^xachiñu ndi nuu Jesucristo.

3

Tuꞌun xaa ña kindoo Tata yo Jesucristo xiꞌin yo

1 Ra ña kachi ndi suꞌva, ¿ra a xaꞌa mii va ndi ke kaꞌan vaꞌa ni ndi tuvi ndo? ¿Ra a ndiakua xiniñuꞌu ^ñaꞌa vi ndi tutu ña ndakuiin xaꞌa ndi nuu ndo? ¿Ra a ndiakua xiniñuꞌu tu nduku vi ndi tutu ña ndakuiin xaꞌa ndi nuu ndo, ta kuꞌva ^xa sava ndia kaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi? 2 Na kundaa ini ndo, chi süvi saa iyoo ña, chi mii va ndo kuvi na kuu tutu ña ndakuiin xaꞌa ndi; ra ndia ta iyoo ña ndikaꞌyu va iyoo ña nima ndi, ra takundiꞌi va yuvi ^kundaa ini xaꞌa ña, ra ^kaꞌvi va tu na ña. 3 Ña kan ke ndoꞌo, ra ta iyoo tutu ña tiaa mii Cristo va ke iyoo ndo, ra ndataxi ra ndoꞌo ndaꞌa ndi. Ra süvi tutu ña ndikaꞌyu xiꞌin ndutia ra kaꞌyu kuvi ña nditiaa ra ña, chi xiꞌin Tachi Yii Ndioxi, ra tiaku va kuvi ña tiaa ra ña; ra nii süvi tu sata iin yuu ke nditiaa ra ña, chi nima va ndo ke tiaa ra ña.

4 Ra ña kachi ndi suꞌva xiꞌin ndo xaꞌa ña yoꞌo, ra ña ndixa va kuvi ña, saa chi xaꞌa ña xa Cristo va kuvi ña ndiaa ini ndi Ndioxi, ña kuu ña ña ndixa. 5 Ra ña kachi ndi saa, ra süvi nduꞌu kuvi ndia iyoo ni ña xinituni ña kuvi sa ndi takundiꞌi chiñu; chi mii va Ndioxi kuvi ra ^taxi ña xinituni ndi ña ^xa ndi ña. 6 Saa chi mii va Ndioxi kuvi ra ta̱xi ña xinituni ndaꞌa ndi ña kuu ndi ndia ^xachiñu nuu ra xiꞌin ndiayu xaa ña kindoo ra xiꞌin yo. Ra ndiayu xaa yoꞌo, ra kuëe inuu ña xiꞌin ndiayu ña ndikaꞌyu sata yuu ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra Moisés, chi ndiayu ña kindoo ra xiꞌin yo vichin, ra Tachi Yii va kuvi ña taxi ña xinituni yo ña kandixa yo. Ra ndiayu ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra Moisés ra ña xaꞌni va kuvi ña kan yoo, ndi su Tachi Yii, ra ña taxi kutiaku va yo kuvi ña kan. 7 Ra ndiayu Ndioxi ña ndikaꞌyu sata yuu ña kindoo ra xiꞌin ra Moisés, ra vaꞌa ni ndiayu ña sandiꞌi xaꞌa yuvi kuvi va ña, ndi su ta ndakiꞌin ra Moisés ña ra ndixiyo ni va ndiee ña, saa chi ndia nii na ñuu Israel ndiküvi kotoꞌni nuu ra Moisés xaꞌa ña xiyeꞌe ni nuu ra xiꞌin ndiee ña kuu mii ndiayu kan. Ra ña yeꞌe kan, ra kuee kuee ndiꞌi xaꞌa va ña. 8 Ra tu ndixiyo ni va ndiee xiꞌin ndiayu kan, saa ra viꞌi ni ka va ndiee iyoo xiꞌin ndiayu xaa ña ^taxi Tachi Yii ndaꞌa yo vichin. 9 Ra na kundaa ini ndo vichin, chi tu ndiayu ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra Moisés, ra ña sandiꞌi xaꞌa va yo kuvi ña, ra ndixiyo ni va ndiee xiꞌin ña, ¡saa ra iyoo ni ka va ndiee xiꞌin tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan xaꞌa yo, ña nduu yo, ta kuꞌva iyoo yuvi na köo ka kuachi! 10 Saa chi ndiayu Ndioxi ña ndixiyo ni ndiee ta yachi, ra kuëe inuu vi ña xiꞌin ndiayu ña iyoo ni ka ndiee, ña iyoo xiꞌin yo vichin. 11 Saa chi tu ndixiyo ni va tu ndiee xiꞌin ndiayu ña ndiꞌi xaꞌa, saa ra viꞌi ni ka va tu ndiee iyoo xiꞌin ndiayu xaa ña kuëe ndiꞌi xaꞌa vichin.

12 Ra xa kundaa kaxi va ini ndi, chi saa ke iyoo va ña yoꞌo, ña kan ke vaꞌa kuëe xa uvi ini vi ndi ña kaꞌan ndi xaꞌa ña xiꞌin ndo. 13 Ra kuëe ^xa ndi, ta kuꞌva xa ra Moisés ña ndasi ra nuu ra xiꞌin tikoto, ña vaꞌa na küni na Israel ña ndiꞌi xaꞌa ndiee, ña yeꞌe ni ña ^ndiꞌi xaꞌa, ña ndixiyo xiꞌin ra. 14 Ndi su na Israel ra ndikundäa vi ini na xiꞌin ña, ña kan ke ndia vichin, ra ta kaꞌvi na ndiayu Ndioxi ña yata ña ndakoo ra Moisés, ra ndasi va tikoto kan nuu na, ra täxi ña kundaa ini na, saa chi täan kutiaꞌa tikoto kan nuu na, ra ndia ta xa na kandixa na Cristo vi ke sakutiaꞌa ra tikoto ña ndasi nuu na. 15 Ra ndia kii vichin, ra ta kaꞌvi na ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra ta iyoo iin tikoto va iyoo ña ndasi sata ña xinituni na, ra küvi kundaa ini na xiꞌin ña kaꞌvi na. 16 Ndi su yuvi na kuyachin nuu Tata yo Jesucristo, saa ra sakutiaꞌa va ra tikoto ña ndasi sata ña xinituni na. 17 Ra Tata yo Jesucristo, ra Tachi va kuvi ra, ra nuu iyoo Tachi ña kuu mii ra, ra saña ndika va yuvi. 18 Ra xaꞌa ña kan ke takundiꞌi yoo na xa kandixa Tata yo Jesucristo, ra kuëe ndasi ka tikoto nuu yo, chi xa ta iyoo yuu tata va iyoo yo, ra ^ndañaꞌa yo ña iyoo ndiee Tata yo Jesucristo xiꞌin yo; ra xiꞌin ndiee yoꞌo ke ^ndasama yo ta iin iin kii, ña ^nduu yo ta kuꞌva iyoo Tata yo Jesucristo, saa chi ta iin iin kii ra ^taxi va ra ndiee ra ndaꞌa yo. Ra mii Tata Jesucristo ra kuu Tachi va kuvi ra ^xa ña yoꞌo.

4

1 Xaꞌa ña kan ke kuëe nandiko ini ndi, xaꞌa ña xa ndi chiñu yoꞌo, chi xaꞌa ña ndaꞌvi ini Ndioxi va kuvi ña sakuiso chiñu ra nduꞌu xiꞌin chiñu yoꞌo. 2 Ra kundasi va ndi chiñu ña iyoo seꞌe, xiꞌin chiñu kaꞌan nuu ña xa inka na; ra nii xïka tu ndi ña sandaꞌvi ndi yuvi va, ra nii säma tu ndi tuꞌun Ndioxi va. Chi ña ^xa ndi ke sañaꞌa ndi yuvi xiꞌin ña ndaa va, ña vaꞌa na kuyachin na nuu Ndioxi. 3 Ra tu ña iyoo seꞌé va kuvi tu tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan ndoso ndi tuvi na, saa ra takua nuu yuvi na ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña iyoo seꞌé ña. 4 Saa chi xaꞌa ña kuëe kandixa na Ndioxi va kuvi ña sakuaa timiaꞌa, ri kuu ndioxi na yuuvi yoꞌo, ña xinituni na, ña vaꞌa na küni na ñuꞌu yeꞌe ña kuu tuꞌun Ndioxi, ña kuu mii ndiee, ña kuu kuenda Cristo, ra kuu naꞌna mii Ndioxi, ra tiaku. 5 Ra ña xika ndi kaꞌan ndoso ndi tuꞌun Ndioxi, ra käꞌan ndoso ndi xaꞌa mii ndi, chi xaꞌa Jesucristo va ke kaꞌan ndoso ndi ña kuu ra Tata yo; ra ña kaꞌan tu ndi xaꞌa mii ndi ke kuu ndi, ndia xachiñu nuu ndoꞌo xaꞌa ña kundaꞌvi ini Tata yo Jesucristo xini ra yoo va. 6 Saa chi mii va Ndioxi, ra sandayeꞌe ñùꞌù ña kuu mii ra nuu ñaa, kuvi ra sandayeꞌe ñùꞌù ña kuu mii ra nima tu nduꞌu va, ra mii ñùꞌù kan ke chindiee taꞌan xiꞌin ndi ña vaꞌa kundaa ini ndi xaꞌa ndiee ra, ña kaꞌnu, ña yeꞌe kuu mii Tata yo Jesucristo va.

Na kundiaa ini yo Ndioxi

7 Ra nima va yo kuvi ña, iyoo ñùꞌù ña yeꞌe yoꞌo, vichin, ndi su yoo ra ta kuꞌva iyoo kisi ñuꞌu ña ndasu va ke iyoo yo, ra iyoo ña vaꞌa ña ndiaa yaꞌvi ni yoꞌo ini yo. Ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa kaxi ini yo ña köo vi ndiee yo, chi Ndioxi va kuvi ra kuu mii ndiee ña kaꞌnu. 8 Xaꞌa ña kan ke, vaꞌa ni ndoꞌo va ndi tundoꞌo takundiꞌi nuu xika ndi, ndi su ^kuchüun vi ña sandiꞌi ña xaꞌa ndi, ra vaꞌa ni iyoo tu ña ^sandiꞌi ini va ndi, ndi su kuëe ndiꞌi ini vi ndi. 9 Ra vaꞌa ni ^táxí tu na nduꞌu va, ndi su kuëe ndakoo ndaꞌa vi Ndioxi nduꞌu; ra vaꞌa ni kuni va na sandiꞌi na xaꞌa ndi, ndi su tiaku va ndi. 10 Ra ndia ndia ka nuu kuaꞌan ndi, ra xa iyoo nduvi va ndi ña ndoꞌo ndi, ta kuꞌva ndoꞌo Tata yo Jesucristo, ña vaꞌa na kundaa ini yuvi ña iyoo ra nima ndi. 11 Ra ña tiaku ndi vichin, ra xa iyoo nduvi va ndi ña kuvi ndi, xaꞌa ña ndikun ndi Tata yo Jesucristo, ña vaꞌa na kundaa ini yuvi ña iyoo Jesucristo ini iki kuñu ña ndiꞌi xaꞌa ña kuu mii ndi. 12 Ra ña ndoꞌo ndi suꞌva ña kuni kuvi ndi, ra ña vaꞌa na niꞌi ndoꞌo ña kutiaku nima va ndo kuvi ña.

13 Ra mii saa ke kachi tu tuꞌun Ndioxi, ña kachi suꞌva va: “Xaꞌa ña ndinuni ni kandixa yu yoꞌo va ke, kaꞌan yu xiꞌin kun”, kachi ña. Ra mii saa ke ^xa tu nduꞌu va ña kandixa ndi Tata yo Jesucristo vichin, ra kaꞌan ndoso ndi xaꞌa va ra. 14 Saa chi kundaa va ini ndi, ña sandatiaku Tata yo Ndioxi, Tata Jesucristo nuu ña ndii, ra mii saa ke sa tu ra ña sandatiaku ra yoo va, ra ndakutaꞌan ndiꞌi yo kuꞌun yo koo yo xiꞌin va ra. 15 Ra ña ndoꞌo ndi takundiꞌi ña yoꞌo, ra xaꞌa ña vaꞌa na koo ndoꞌo va kuvi ña. Saa chi tu kuaꞌa ni yuvi na ndakiꞌin ña vaꞌa ña ^taxi Ndioxi, ra ndataxi takundiꞌi va na tixaꞌvi ndaꞌa ra, ña vaꞌa na ndukaꞌnu ni ka ra.

16 Xaꞌa ña kan ke, kuëe kuvita vi ini ndi, saa chi vaꞌa ni kuyata va iki kuñu ndi kuaꞌan ña, ndi su tachi ña kuu mii ndi, ra ña nduxaa va kuvi ña ta iin, iin kii. 17 Saa chi tundoꞌo ña ndoꞌo ndi, ña tiaku ndi vichin, ra ña loꞌo va kuvi ña, ra ña yaꞌa va kuvi ña; ndi su ña chindiee taꞌan ka va kuvi ña xiꞌin ndi, ña vaꞌa na ndakiꞌin ndi iin ña vaꞌa ña kuëe ndiꞌi xaꞌa, ña ndiaa yaꞌvi ni. 18 Ra xaꞌa ña kan ke ndïꞌi ini vi ndi xaꞌa takundiꞌi ña ndoꞌo ndi, saa chi vaꞌa ni kundaa va ini ndi ña ndoꞌo ndi ña, ndi su ña yaꞌa va kuvi ña; ra ñaꞌa ña küvi kuni va ndi ke ndiꞌi ini ndi xaꞌa, saa chi ña kan kuvi ña koo ndia ndikaa ndikuꞌun va.

5

1 Ra xa kundaa kaxi va ini yo, chi iki kuñu ña kuu mii yo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ta iyoo iin veꞌe ña ndiꞌi xaꞌa va ke iyoo ña, ra tu na ndiꞌi xaꞌa ña, saa ra xa iyoo va inka veꞌe ña kuu iki kuñu xaa ña xavaꞌa Ndioxi ndakiꞌin yo, ra veꞌe ña kuu iki kuñu xaa kan, ra kuëe inuu ña xiꞌin iki kuñu ña kuu mii yo nuu ña yuuvi yoꞌo, chi ña kan, ra ndivi va ke iyoo ña, ra kuëe ndiꞌi xaꞌa ña. 2 Ra ña tiaku yo vichin, ra ña ndixa ke tixuꞌvi ni va yo xaꞌa ña ndoꞌo ni yo, ra kuni ni yo kuꞌun yo ndakiꞌin yo iki kuñu ña xaa ña xa iyoo nduvi xaꞌa yo ndivi kan va, 3 ra ndakusaꞌvi ña sata yo, ta kuꞌva iyoo iin tikoto, ña vaꞌa na köo yala yo. 4 Ra vichin, ña tiaku yo xiꞌin iki kuñu ña kuu mii yo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ^tána yo, ra kusuchi tu ini va yo, ndi su süvi xaꞌa ña kuni yo kuvi yo, ra kee yo ini iki kuñu ña kuu mii yo nuu ña yuuvi yoꞌo kuvi ña. Chi xaꞌa ña kuni yo ndee yo ini iki kuñu xaa ña kuu mii yo vaxi kii va kuvi ña, ña vaꞌa na ndasama iki kuñu ña kuu mii yo nuu ña yuuvi yoꞌo nduu ña iki kuñu ña kutiaku ndia ndikaa ndikuꞌun.

5 Ra xaꞌa ña ndasama Ndioxi yoo kii ña vaxi va ke xavaꞌa ra yoo. Ra taxi ra Tachi Yii ra iyoo xiꞌin va yo, ra ña xa ra suꞌva ra ra xa nduxa va kuvi ra xiꞌin mii ra ña saxinu ra ña kindoo ra xiꞌin yo.

6 Xaꞌa ña kan ke, ndiaa ni ini yo ra iin takundiꞌi kii. Ra ña tiaku ka yo xiꞌin iki kuñu ña kuu mii yo vichin, ra ta iyoo yuvi na ndee chi keꞌe, na täan ndiꞌvi veꞌe va ke iyoo yo, saa chi täan xaa yo kundee yo xiꞌin Tata yo Jesucristo. 7 Ra ña tiaku yo vichin, ra süvi xaꞌa ña ^xini nuu yo ra ke ndiaa ini yo ra, chi xaꞌa ña kundaa ini yo ña iyoo va ra ke ndiaa ini yo ra. 8 Ra ^ndiaa ini yo ra, ra kuni tu yo ña ndikun kee va yo ini iki kuñu ña kuu mii yo, ra kuꞌun yo koo yo xiꞌin va ra. 9 Xaꞌa ña kan ke ^xa nduxa yo, ña ^xa yo ña kuni ra, ña tiaku yo vichin, ra saa tu, ta xa na kuvi yo ña kuꞌun yo koo yo xiꞌin va ra. 10 Saa chi xiniñuꞌu kuꞌun takundiꞌi va yo nuu nduꞌu Tata yo Jesucristo ^xa yukun ra kuachi, ña sayukun ra kuachi xiꞌin yo xaꞌa chiñu vaꞌa, xiꞌin chiñu kiꞌvi ña ^xa yo ña tiaku yo xiꞌin iki kuñu yo vichin.

Xaꞌa ña xa Jesucristo va ke ndakutaꞌan mani yo xiꞌin Ndioxi

11 Ra xa xini va ndi, ña xiniñuꞌu yuꞌvi ndi kuni ndi Tata yo Jesucristo, ra xaꞌa ña kan ke xa nduxa ndi ña saxinu ndi ini yuvi ña na kandixa na Tata yo Jesucristo. Ra xini vaꞌa va Ndioxi ndia kuꞌva ke iyoo ndi, ra kuni tu ndi ña na kundaa ini ndoꞌo va xaꞌa ndi, ndia kuꞌva ke iyoo ndi. 12 Ra ña kaꞌan tuku ndi xiꞌin ndo vichin, ra süvi xaꞌa mii ndi ke chinduꞌu vaꞌa ni ndi tuꞌun, chi ña kuni ndi ke na ndakuiin ndo xaꞌa ndi ta kaꞌan kiꞌvi inka yuvi xaꞌa va ndi, saa chi sava na, ra ña ndiꞌi ni ka ini na xaꞌa kuvi ña xani ini na yuuvi yoꞌo xaꞌa va na, ndi su ndïꞌi vi ini na xaꞌa ña xani ini Ndioxi xaꞌa na. 13 Ra tu ndia sana va kuvi ndi tuvi sava ndo, saa ra na kuniñuꞌu ka Ndioxi nduꞌu ña sa ndi chiñu nuu va ra, ra tu süvi va tu ndia sana kuvi ndi, saa ra na sachiñu ndi nuu ndoꞌo va. 14 Ra vaꞌa ni tu sana ndi a iyoo vaꞌa ini va ndi, ndi su, ña xa ndi chiñu ña xa ndi, ra xaꞌa ña ^kuꞌvi ini Cristo xini ra takundiꞌi yuvi va kuvi ña, ra kundaa kaxi tu ini ndi ña ndixiꞌi ra xaꞌa takundiꞌi va yuvi, ra xaꞌa ña ndixiꞌi ra kuvi ña vaꞌa ndixiꞌi yuvi yata na xikuu va yo. 15 Ra ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo xaꞌa takundiꞌi yo, ra xaꞌa ña na kutiäku ka yo ta kuꞌva kuni mii va yo kuvi ña, chi ña xiniñuꞌu sa yo ke na kutiaku yo, ña sa yo ña kuni mii Jesucristo va, saa chi ra kan kuvi ra ndixiꞌi xaꞌa yo ra ndatiaku tuku va ra.

16 Ra xaꞌa ña kan ke vichin, ra kuëe ndakani ka ini ndi kuni ndi yuvi, ta kuꞌva ^ndakani ini na yuuvi yoꞌo xini na na; ndi su ta yachi, ra ta kuꞌva ^ndakani ini na yuuvi yoꞌo va ndakani ini ndi xaꞌa Jesucristo, ndi su vichin, ra xa sïin va xani ini ndi xaꞌa ra. 17 Xaꞌa ña kan ke, yoo, na xa nduu iin xiꞌin Cristo, ra xa yuvi xaa va nduu yo; saa chi xa ndiꞌi va xaꞌa ña yata ña xa yo, ra xa ña xaa va kuvi ña ^xa yo vichin. 18 Ra mii va Ndioxi kuvi ra ^xa takundiꞌi ña yoꞌo xiꞌin yo, saa chi mii va ra kuvi ra ndachutaꞌan mani yoo xiꞌin mii ra, xaꞌa ña xa Cristo, ra taxi ra chiñu ra ndaꞌa ndi, ña na kaꞌan ndoso ndi tuꞌun ra nuu takundiꞌi yuvi ña vaꞌa na ndakutaꞌan mani na xiꞌin ra. 19 Ra suꞌva ke kuni kachi tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo: Mii va Ndioxi kuvi ra ndachutaꞌan mani yoo na yuuvi yoꞌo xiꞌin mii ra, xaꞌa ña xa Cristo. Ra ndixitöꞌni ra nuu vi kuachi yo; ra nduꞌu kuvi ndia sakuiso chiñu tu ra, ña kaꞌan ndoso ndi tuꞌun ra nuu yuvi, ña vaꞌa na ndakutaꞌan mani na xiꞌin ra. 20 Ra xaꞌa ña sakuiso chiñu ra nduꞌu va kuvi ña kuu ndi yuꞌu nuu Cristo, ra ña kaꞌan ndi xiꞌin ndo, ra ta iyoo mii vi Ndioxi iyoo ra xaku ndaꞌvi nuu ndo. Ra mii va Cristo kuvi ra xaꞌndia chiñu nuu ndi, ña xaku ndaꞌvi ndi nuu ndo, ña kachi ndi suꞌva xiꞌin ndo: na ndakutaꞌan mani ndo xiꞌin Ndioxi. 21 Ra Cristo, ra ndia nii kuachi ra ndixïyo; ndi su xaꞌa kuachi ña xa yoo, ra ta iyoo ra xa kuachi va ndasa Ndioxi ra, ra xaꞌa ña kan ke vichin ña nduu yo iin xiꞌin Cristo, ra ña vaꞌa na nduu yo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi va kuvi ña.

6

1 Ra xaꞌa ña kuu ndi ndia xachiñu nuu Ndioxi va kuvi ña xaku ndaꞌvi ndi nuu ndo, ña vaꞌa na kundäsi ndo ña vaꞌa ña ^taxi Ndioxi ndaꞌa ndo. 2 Ra saa ke ^kachi tu mii va ra kachi tutu yii nuu vaxi tuꞌun ra ña kachi suꞌva:

Ra mii kii ña kuni yu kuni soꞌo yu yuꞌu kun ke ndikaꞌan kun xiꞌin yu, ra xini va soꞌo yu ña ndikaꞌan kun,

ra iin mii kii ña kuni yu sakaku yu yoꞌo, ke sakaku tu yu yoꞌo va, ^kachi ra,

kachi tuꞌun ra.

Ra na kundaa ini ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi vichin kuu kii ña kuni Ndioxi kuni soꞌo ra ña kaꞌan ndo xiꞌin ra, saa chi vichin ke ndixaa kii ña sakaku ra ndoꞌo va.

3 Ra nduꞌu, ra kuëe xa ndi chiñu ña kuvi sandakava yuvi, saa chi kuëe kuni ndi ña kaꞌan kiꞌvi na xaꞌa ndi ña kuu ndi ndia xachiñu nuu Ndioxi. 4 Ra xaꞌa ña kan ke ndañaꞌa ndi mii ndi ña xa iyoo nduvi va ndi ña sa ndi takundiꞌi va chiñu ña kuni Ndioxi, xiꞌin chiñu ña xa ndi, ta kuu ña xa ndiee ini ndi, xiꞌin takundiꞌi ña ndoꞌo ni ini ndi, xiꞌin tundoꞌo, xiꞌin ña xamani ñaꞌa nuu ndi, ra saa tu xiꞌin ña uꞌvi ña ^ndoꞌo va ndi. 5 Ra sava tu kani na nduꞌu va; ra taan tu na nduꞌu veꞌe kàà va; ra sava tu kañaꞌa na ñuu xiꞌin va ndi, ra sava tu kuñaa ndi ña xachiñu va ndi; ra sava tu kuëe kixi va ndi, ra sava tu kaꞌun ini va ndi. 6 Ra ndañaꞌa tu ndi mii ndi ña xa iyoo nduvi ndi sa ndi chiñu ña kuni Ndioxi, xiꞌin ña vivii tiaku va ndi, xiꞌin xaꞌa ña kundaa ini ndi xaꞌa ña ndaa, xiꞌin xaꞌa ña kaꞌnu ini ndi, xiꞌin xaꞌa ña tiayu ni ini ndi, xiꞌin xaꞌa ña iyoo Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ndi, xiꞌin xaꞌa ña ndinuni ni kuꞌvi ini ndi xini ndi yuvi, 7 xiꞌin xaꞌa tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan ndoso ndi, xiꞌin xaꞌa ña iyoo ndiee Ndioxi xiꞌin ndi. Ra ña kuu tuxii ndi ña ndakiꞌin ndi mii ndi, xiꞌin ña sasi ndi nuu ña kanitaꞌan xiꞌin ndi, chi kuaꞌa xiꞌin chi ichi kuvi chiñu vaꞌa, chiñu ndaku ña ^xa va ndi. 8 Ra chiñu vaꞌa yoꞌo ke ^xa va ndi, ra ndïꞌi ini vi ndi xaꞌa ña ndoꞌo ndi, saa chi sava ^xa toꞌo na nduꞌu, ra sava tu kundasi na nduꞌu va, ra sava tu kaꞌan vaꞌa na xaꞌa va ndi, ra sava tu kaꞌan kiꞌvi va na, ra sava tu kaꞌan na ña kuu ndi ndia chiꞌña tuꞌun va, ra sava tu kaꞌan na ña kuu ndi tiaa ndia kaꞌan ña ndaa va. 9 Ra sava tu ^xa xïni na nduꞌu va, ra sava tu ndakuni na nduꞌu va; ra sava tu xa yachin kuvi va ndi, ndi su tiaku va tu ndi; sava tu kani ni na nduꞌu va, ndi su xäꞌni vi na nduꞌu. 10 Ra vaꞌa ni sava tu kusuchi ini va ndi, ndi su iin takundiꞌi kii va kusii ini ndi, ra vaꞌa ni ndaꞌvi ni va tu ndi, ndi su kuaꞌa ni va ña kuika ña kuu ña vaꞌa Ndioxi, ^taxi ndi ndaꞌa kuaꞌa ni yuvi; ra vaꞌa ni köo va ndia nii ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo nuu ndi, ndi su iyoo takundiꞌi va tu ñaꞌa ña taxi Ndioxi nuu ndi.

11 Na ñani yo na ñuu Corinto, iin takundiꞌi ña ndikaꞌan ndi xiꞌin ndo, ra iin kaxi kaxi va ndikaꞌan ndi ña xiꞌin ndo; ra ndakuña tu ndi nima va ndi nuu ndo. 12 Ra nuu nduꞌu, ra köo ñaꞌa sasi vi ndoꞌo ña kuyachin ndo nuu ndi, ndi su nuu ndoꞌo, ra iyoo va ñaꞌa ña täxi ña na kuyachin ndi nuu ndo. 13 Ra xaꞌa ña kan ke xaku ndaꞌvi ndi nuu ndo, ta kuꞌva xaku ndaꞌvi iin tiaa nuu seꞌe ra, ña na kuꞌvi ini ndo kuni ndo nduꞌu, ta kuꞌva kuꞌvi ini nduꞌu xini ndi ndoꞌo.

Veꞌe ñuꞌu Ndioxi ra tiaku va kuvi yo

14 Ndoꞌo, na veꞌe ñuꞌu, ra na küꞌni ndo mii ndo xiꞌin yuvi na kuëe kandixa Ndioxi, saa chi tu saa na sa ndo, saa ra ta iyoo iin sindiki ri nuꞌni xini ra yutaꞌan ri taꞌvi ri xiꞌin inka kiti va ke koo ndo. Ra xa xini va ndo, chi ña kuu chiñu ndaku, ra ^küvi vi kutaꞌan ña xiꞌin chiñu kiꞌvi, ra nii ñùꞌù tu küvi kutaꞌan xiꞌin ña ñaa va. 15 Ra nii Jesucristo tu kuëe iyoo yuꞌu xiꞌin timiaꞌa va, ra nii na kandixa Ndioxi tu küvi koo yuꞌu xiꞌin yuvi na kuëe kandixa Ndioxi va. 16 Ra nii veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ña kuu kuenda Ndioxi tu küvi koo yuꞌu xiꞌin naꞌna ña kuu ndioxi ndii va. Ra yoo va kuvi na kuu veꞌe ñuꞌu kaꞌnu ña kuu kuenda Ndioxi, ra tiaku, ra saa kuvi tu ña kachi mii Ndioxi ta kachi ra suꞌva va:

Koo yu xiꞌin na, ra kaka yu tiañu na;

ra yuꞌu kuvi ra kuu Ndioxi na,

ra na kan kuvi na kuu ñuu va yu,

kachi ra. 17 Ra xaꞌa ña kan ke, kachi ka tu ra suꞌva va:

Kee ndo tiañu yuvi na xïni Ndioxi, ra na kuxika ndo nuu na;

Tiändiaa ndo chiñu ndivaꞌa ña xa na.

Ra saa ke ndakiꞌin yu ndoꞌo

18 ra kuu yu Tata ndo,

ra ndoꞌo ndia tiaa xiꞌin na siꞌi kuu seꞌe va yu,

kachi Tata yo Ndioxi ra kaꞌnu ndikaꞌan ra.

7

1 Ra ña xa kuu mii yo takundiꞌi ña kindoo Ndioxi xiꞌin yo vichin, ñani yo, ra na sayäkua yo mii yo xiꞌin ndia ndia ka ñaꞌa, ña kuvi sayakua nima yo, xiꞌin iki kuñu yo; chi ña xiniñuꞌu sa yo ke na satoꞌo yo Ndioxi va, ra saa ke vaꞌa nduu yo yuvi na yii nuu ra.

^Kusii ni ini ra Pablo xaꞌa ña ndakiꞌin xini na ñuu Corinto

2 Ra ña kuni ndi ke na ndakuña ndo nima ndo ña ndakiꞌin mani ndo nduꞌu va, saa chi ndia nii ña kiꞌvi ndïxa ndi xiꞌin ndo, ra ndia nii tu ndo ndikäva ndi ña sa ndo chiñu kiꞌvi va, ra ndia nii tu ndo ndisandäꞌvi va ndi. 3 Ra ña kaꞌan yu ña yoꞌo xiꞌin ndo, ra süvi kuachi kuvi ña sakuiso yu ndoꞌo, ra xa ta kachi yu xiꞌin ndo ta yachi ke iyoo va ña, saa chi iin ta kuꞌva kuꞌvi ini ndi ndoꞌo, ña tiaku ndi vichin, kuvi tu ña kuꞌvi ini ndi ndoꞌo, ta xa na kuvi va ndi.

4 Ra iin ndakú nda̱ku̱ va kaꞌan yu xiꞌin ndo, ra kutiaa ni tu ini yu xiꞌin va ndo. Ra vaꞌa ni kuaꞌa ni va ña ndoꞌo yu, ndi su ndakindiee ni va ini yu xiꞌin ña ^xa ndo, ra kusii ni tu ini va yu.

5 Ra na kundaa ini ndo, chi ndia kii ña xa̱à ndi chi Macedonia yoꞌo, ra täan ndakindiee vaꞌa vi ndi, chi ña ^ndoꞌo ndi ke ndia ndia ka nuu kuaꞌan ndi ra tixuꞌvi va ndi, ra xa ndiee tu ini ndi nuu yuvi na kundasi nduꞌu va, ra tixuꞌvi ni tu nima va ndi xaꞌa ña ^ndoꞌo ndi. 6 Ndi su Tata yo Ndioxi, ra ^taxi tuꞌun ndiee ini ndaꞌa yuvi na kuvita ini, ra taxi tu ra tuꞌun ndiee ini ndaꞌa nduꞌu va xaꞌa ña ndakutaꞌan tuku ndi xiꞌin ra ñani yo Tito; 7 ra süvi takua xaꞌa ña ndindakutaꞌan ndi xiꞌin ra ñani yo Tito ke ndindakindiee ini ndi, chi xaꞌa ña ndakindiee ni ini ra xiꞌin ndoꞌo va kuvi ña ndakindiee ni ini ndi xiꞌin ra. Saa chi ndatuꞌun tu ra xiꞌin ndi xaꞌa ndoꞌo va, ña kuni ni ndo kuni ndo nduꞌu, ra ndatuꞌun tu ra xaꞌa ña kusuchi ini va ndo, xiꞌin xaꞌa ña ndiꞌi ini ndo xaꞌa ndi; ra xaꞌa ña yoꞌo va ke kusii ni ka ini yu.

8 Ra vaꞌa ni sakusuchi va yu ini ndo xiꞌin tutu ña tiaa yu ndixaa ndaꞌa ndo, ndi su kuëe nandiko vi ini yu, ra vaꞌa ni ndandiko va tu ini yu ta sakan tiaa yu ña, ña ndixaa ña sakusuchi ña ini ndo, ndiaꞌvi kii, 9 ndi su vichin ra kusii va ini yu, ndi su süvi xaꞌa ña ndikusuchi ini ndoꞌo ke kusii ini yu, chi xaꞌa ña xiin ndo nandiko ini ndo nuu Ndioxi, xaꞌa ña sakusuchi yu ini va ndo kuvi ña kusii ini yu. Ra ña kuni mii Ndioxi va kuvi ña kusuchi ini ndo, saa chi xa ndiee va ini ndo, ra xiꞌin ña yoꞌo ke ^kundaa ini ndi ña kuëe ndisatixuꞌvi vi ndi ndoꞌo. 10 Saa chi ña suchi ini ña ^taxi Ndioxi, ra ña ^chindiee taꞌan va kuvi ña xiꞌin yo ña nandiko ini yo nuu Ndioxi ña vaꞌa na kaku yo, ra ta xa na nandiko ini yo, ra ndakäva vi ini yo xiꞌin ña kan; ndi su ña suchi ini ña ^taxi ña yuuvi yoꞌo, ra ña xaꞌni yoo va kuvi ña kan. 11 Ra ña kuni mii va Ndioxi kuvi ña kusuchi ini ndo, saa chi ña chindiee taꞌan va kuvi ña xiꞌin ndo, ña ndakiꞌin xini ndo ña vaꞌa ndakani ndo xaꞌa ña xa ndo; ra ña xa ndo kan, ra ña ndixa ke sasaa ña ndoꞌo va, ra sayuꞌvi tu ña ndoꞌo va. Ra ta ndiꞌi, ra kuni tu ndo kuni ndo yuꞌu va, ra ndakoo yuꞌu tu ndo ña sandoꞌo ndo tiaa ra xa kuachi va. Ra vaꞌa va, chi xaꞌa ña kuu takundiꞌi ña yoꞌo kuvi ña vaꞌa ndañaꞌa ndo mii ndo ña ndïso ka ndo xiꞌin kuachi ña kuu xiꞌin tiaa ñaa va. 12 Ra ña tiꞌvi yu tutu ña ndixaa ña ndaꞌa ndo, ra süvi ni takua xaꞌa tiaa ra xa kuachi, xiꞌin xaꞌa tiaa ra tixuꞌvi xiꞌin kuachi kuvi ña ndixani ini yu ña tiꞌvi yu ña, chi xaꞌa ña kuni yu ña na ndañaꞌa ndo mii ndo nuu Ndioxi ña ndiꞌi ini ndo xaꞌa va ndi kuvi ña. 13 Ra xaꞌa ña yoꞌo ke ndakindiee ni va ini ndi.

Ndi su süvi takua xaꞌa ña yoꞌo kuiti ke nindakindiee ini ndi, chi tiaa ni tu kusii ini ndi, xaꞌa ña kusii ni tu ini ra ñani yo Tito va, xaꞌa ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin ra ña ndusii ni ini ra. 14 Ra ndikukäꞌan nuu yu nuu ra ñani yo Tito xaꞌa ña ndikaꞌan yu xiꞌin ra xaꞌa ndo ña tiayu ni ndo. Saa chi ña ndaa kuvi takundiꞌi va ña ndikaꞌan yu xiꞌin ndo, ra ña ndaa kuvi tu ña ndikaꞌan ndi xiꞌin ra ñani yo Tito, ña tiayu ni va ndo. 15 Ra tiaa ni ka va ^kuꞌvi ini ra xini ra ndoꞌo vichin, ña ^ndakaꞌan ra, ña xa toꞌo ni ndo ra, xiꞌin xaꞌa ña kandixa ndo ña ndikaꞌan ra. 16 Ra kusii ni va ini yu xiꞌin ndo, ra ndiaa ni tu ini yu ndoꞌo va, saa chi vivii va xa ndo.

8

Xuꞌun ña ndakaya kuꞌun ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu Jerusalén

1 Ñani yo, na ñuu Corinto, na ndatuꞌun yu xiꞌin ndo xaꞌa na veꞌe ñuꞌu chi Macedonia ra kundaa ini ndo, ndia kuꞌva ke xa Ndioxi xiꞌin na ña ndasatiayu ni ra ini na. 2 Ra vaꞌa ni iyoo ni va tundoꞌo ña xitondoso ñaꞌa, ndi su kusii ni va ini na; ra vaꞌa ni ndaꞌvi ni tu ndoꞌo va na, ndi su ta iyoo na kuika va iyoo na ña chindiee taꞌan na xiꞌin na ndaꞌvi ndoꞌo, saa chi viꞌi ni va xuꞌun taxi na ndaꞌa na ndaꞌvi ndoꞌo. 3 Ra yuꞌu kuvi ra ^ndakuiin xaꞌa na, ña taxi na ña xiꞌin ndinuni nima va na, ra süvi takua ña ^kuvi taxi na kuvi ña nditaxi na, chi viꞌi ka va ña taxi na. 4 Ra xaku ndaꞌvi ni na nuu ndi ña na kuiin ndi kiꞌin ndi xuꞌun ña chindiee taꞌan ndi xiꞌin na ñani yo. 5 Ra viꞌi ni ka va xuꞌun taxi na ndaꞌa ndi nuu ña ndiatu ndi taxi na ndaꞌa ndi, saa chi ndinuni ni va na ndataxi na mii na ndaꞌa Tata yo Jesucristo, ra kindoo na ^sa na ña yoꞌo nuu ra, ra mii saa ke kindoo tu na xiꞌin nduꞌu va; ra ta kuꞌva ^kuni mii Tata yo Ndioxi ke xa va na. 6 Ra xa ^xini va ndoꞌo, na ñani yo ñuu Corinto, chi ra ñani yo Tito kuvi ra xaꞌa kaya xuꞌun ndaꞌa ndo ta yachi ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin na ñani yo, ra xaꞌa ña kan ke ^xaku ndaꞌvi ndi nuu ra vichin ña na sandiꞌi va ra ña kaya ra xuꞌun ndaꞌa ndo, ña vaꞌa na chindiee taꞌan yo xiꞌin na ñani yo. 7 Saa chi ndoꞌo, ra ^chikaa ni va ndo ndiee: saa chi tiaa ni va ndiaa ini ndo Ndioxi, ra vaꞌa ni tu sañaꞌa va ndo, ra iyoo ni tu ña xinituni va ndo, ra iyoo sii ni tu ini ndo ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin inka yuvi va, ra kuꞌvi ni tu ini ndo xini ndo nduꞌu va; ra xaꞌa ña kan ke mii saa ke na ^sa tu ndo ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin na ñani yo na ndaꞌvi ndoꞌo va.

8 Ra ña kachi yu saa xiꞌin ndo, ra süvi chiñu kuvi ña xaꞌndia yu nuu ndo, chi takua xaꞌa ña kuni yu ña na kundaa ini ndo, ndia kuꞌva ke iyoo inka na ñani yo, ña kusii ni ini na ña chindiee taꞌan na xiꞌin na ndaꞌvi ndoꞌo va kuvi ña, ra saa ke vaꞌa na ndañaꞌa tu ndoꞌo va mii ndo a ndixa ke ndinuni ni iyoo ña kuꞌvi ini nuu ndo. 9 Ra xa kundaa va ini ndo chi Tata yo Jesucristo, ra tiayu ni ra, ra ndaꞌvi ni tu ini va ra. Saa chi vaꞌa ni ra kuika va kuvi ra, ndi su xiin va ra ña nduu ra ra ndaꞌvi xaꞌa ña ^kuꞌvi ni ini ra xini ra ndoꞌo, ña vaꞌa na ndukuika ndo xaꞌa ña nduu ra, ra ndaꞌvi.

10 Ra xaꞌa ña vaꞌa mii va ndo kuvi ña kaꞌan yu xaꞌa ña yoꞌo xiꞌin ndo. Saa chi vaꞌa ni va xaꞌa ndo taxi ndo xuꞌun kan, kuiya ndiyaꞌa, ra süvi takua xaꞌa ña ndixa ndo saa kuvi ña kaꞌan yu ña vaꞌa ni xa ndo, chi xaꞌa ña taxi ndo ña xiꞌin ña kusii ni ini va ndo kuvi ña kachi yu saa xiꞌin ndo. 11 Ña kan ke vichin, ra ndiakua na saxinu va ndo ña sa ndo ña xaꞌa ndo xiꞌin. Ra ta kuꞌva kusii ini ndo ta sakan xaꞌa ndo ^taxi ndo ña ke na kusii tu ini ndo ña taxi ndo ña vichin va, ra ta kuꞌva iyoo mii ña kita ndaꞌa ndo ke na taxi va ndo. 12 Saa chi tu ndia na, ra ^kusii ni ini na ña taxi na ñaꞌa ndaꞌa taꞌan na, saa ra ^kusii ni tu ini Ndioxi va; saa chi ra kan, ra ta kuꞌva iyoo mii ña iyoo nuu na ke ndakiꞌin va ra; ra ñaꞌa ña köo nuu na, ra ndüku vi ra ña nuu na.

13 Ra ña kachi yu suꞌva xiꞌin ndo, ra süvi xaꞌa ña kuni yu ña na chindiee taꞌan ndo xiꞌin inka na, ra kumani tu nuu mii ndo kuvi ña; 14 chi xaꞌa ña kuni yu ña inuu na koo va ndo kuvi ña. Chi vichin kuvi chindiee taꞌan ndo xiꞌin na ñani yo xaꞌa ña kumani nuu na, ra inka tu kii, chindiee taꞌan na kan xiꞌin ndoꞌo va, ta xa na kumani nuu ndo. Ra tu saa na sa ndo, ra ndia nii ndo kuvi ndo kumäni nuu vi, chi inuu vaꞌa kee va ndo. 15 Ra saa ke kachi tu mii tuꞌun Ndioxi, ña kachi suꞌva va: “Yuvi na ndakiꞌin kuaꞌa ni ñaꞌa kuxi na, ra nindöo ndoso vi ña nuu na, ra nii yuvi na ndakiꞌin loꞌo tu ña, ndikumäni ña nuu vi”, ^kachi ña.

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu Corinto ña na ndakiꞌin mani na ra Tito xiꞌin ndia kuꞌun xiꞌin ra

16 Ra na tixaꞌvi Tata yo Ndioxi, saa chi sandandiꞌi va ra ini ra ñani yo Tito xaꞌa ndo. 17 Ra kandixa va ra chiñu ña xaꞌndia yu nuu ra ña xaa tuku ra ñaa, ra xa ^kuni ni tu mii va ra xaa ra, xaꞌa ña kan ke, ña kuxaa ra vichin, ra kusii ni va ini ra.

18 Ra tiꞌvi tu ndi iin ra ñani yo, ra kaꞌan ndoso tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesús va kuxaa ra xiꞌin ra ñani yo Tito, ra ra ñani yo, ra kuxaa ñaa, ra vaꞌa ni va nduꞌu tuꞌun xaꞌa ra nuu takundiꞌi va veꞌe ñuꞌu. 19 Ra süvi takua ña kaꞌan va na xaꞌa ra ñani yo yoꞌo kuvi ña xaa ra, chi ndikaxin tu mii va na veꞌe ñuꞌu ra ña kaka ra xiꞌin ndi, xiꞌin ña chindiee taꞌan ra xiꞌin ndi ña kaya ra xuꞌun ña chindiee taꞌan yo xiꞌin na ñani yo. Ra ña ^xa ndi ña yoꞌo ra ña ndasakaꞌnu ndi Tata yo Jesús va kuvi ña, xiꞌin xaꞌa ña ndañaꞌa ndi mii ndi ña kuꞌvi ini ndi xini ndi ndoꞌo va kuvi ña. 20 Ra kusii ni va ini ndi xaꞌa ña xika ra ñani yo yoꞌo xiꞌin ndi, saa chi ña xika ra xiꞌin ndi, ra küvi vi kuiso ndi kuachi ña tiin ndi xuꞌun ña kaya ndi yoꞌo. 21 Saa chi ña ^xa ndi ke ^xa nduxa ndi ña chikaa ndi ndiee, ra vivii va na sa ndi chiñu nuu Tata yo Jesús, ra saa tu nuu yuvi va.

22 Ra ^tíꞌví tu ndi inka ra ñani va yo ña xaa ra xiꞌin ndia ñani yo ndia xaa, ra ra ñani yo, ra xaa xiꞌin ndia ñani yo ndia xaa ñaa, ra iin takundiꞌi va chiñu ^ndañaꞌa ra mii ra xiꞌin ña kusii ni ini ra ña xachiñu ra, ra ña kuxaa ra nuu ndoꞌo vichin, ra kusii ni ka va ini ra, xaꞌa ña ndiaa ni ini ra ndoꞌo. 23 Ra tu na ndakatuꞌun tu sava na ndoꞌo xaꞌa ra ñani yo Tito, ra na kaꞌan ndo xiꞌin na, ña kuu ra ra yutaꞌan xiꞌin yu ña xachiñu ndi nuu va ndo. Ra tu ndakatuꞌun tu na ndoꞌo xaꞌa sava ka ndia ñani yo ndia xaa, ra na kaꞌan ndo xiꞌin na ña kuu ndia ndia ndasakaꞌnu Cristo, ra mii va na veꞌe ñuꞌu kuvi na tiꞌvi ndia ña xaa ndia, na kachi ndo xiꞌin na. 24 Ra xaꞌa ña kan ke nduku ndi ña mani nuu ndo, ña na ndañaꞌa ndo mii ndo ña kuꞌvi ni ini ndo xini ndo ndia, ña vaꞌa na kundaa ini na veꞌe ñuꞌu na tiꞌvi ndia ña xaa ndia, ña ndixa va ke iyoo yaꞌvi ndiaa tuꞌun ña kaꞌan ndi ña kusii ni ini ndi xiꞌin ndo.

9

Yuvi na viꞌi ni ñaꞌa taxi ndaꞌa Ndioxi kuvi na viꞌi ña ndakiꞌin va

1 Ra xaꞌa xuꞌun ña ^kaya tu ndo kuꞌun ndaꞌa na ñani yo na ñuu Jerusalén, ra xiniñüꞌu kaꞌan vi yu xiꞌin ndo xaꞌa ña kan. 2 Saa chi xa kundaa va ini yu ña tiayu ni ndo. Ra xaꞌa ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin na ndee chi Macedonia ña kusii ni ini yu xiꞌin ndoꞌo na ñani yo na ndee chi Acaya, saa chi xa kuiya ndiyaꞌa vi ke xa iyoo nduvi ndo ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin na ñani yo; ra kuaꞌa ni tu na ñani yo na ndee chi Macedonia va ndachikaa ndo tuꞌun ndiee ini xiꞌin ña chindiee taꞌan na xiꞌin na ñani yo xaꞌa ña xa ndo, xaꞌa ña tiayu ni ndo. 3 Ra xaꞌa ña vaꞌa ni kaꞌan yu xaꞌa ndo ña kuni ndo chindiee taꞌan ndo xiꞌin na ñani yo kuvi ña ^tiꞌvi yu ndia ñani yo yoꞌo xaa ndia, ña vaꞌa na kundaa kaxi ini ndia ña ndixa saa ke iyoo va ña. Ra ña kachi yu suꞌva xiꞌin ndo, ra ña vaꞌa xa na koo nduvi va ndo kuvi ña, xa ta kachi yu xiꞌin ndo ta yachi va. 4 Saa chi tu na xaa sava ndia ñani yo ndia kee chi Macedonia xiꞌin yu, ra ndaniꞌi ndi ndoꞌo ña kuëe iyoo nduvi ndo. Saa ra tiaa ni va kukaꞌan nuu ndi sa ndo, saa chi vaꞌa ni kaꞌan yu xaꞌa ndo xiꞌin na ñani yo, ra tiaa ni tu kukaꞌan nuu mii va ndo. 5 Ra xaꞌa ña kan ke nduku yu ña mani nuu ndia ñani yo yoꞌo, ña na xaa ndia, ra na chindiee taꞌan ndia xiꞌin ndo ña kaya ndia xuꞌun ña kindoo ndo taxi ndo ta yachi. Ra saa ke vaꞌa xa na koo nduvi xuꞌun ña ^kaya ndo, ra na kuu ña iin ña ndañaꞌa ndoꞌo ña ndixa ke tiayu ni ndo, ra na küu ña iin ña nduku nduxa ndi nuu ndo.

6 Ra na ndakaꞌan ndo xaꞌa ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, chi ña ndixa va kuvi ña: Yuvi na loꞌo ni ^chiꞌi, ra loꞌo ni tu ñaꞌa ^ndakiꞌin va na; ra yuvi na viꞌi ni ^chiꞌi, ra viꞌi ni tu ñaꞌa ^ndakiꞌin va na. 7 Xaꞌa ña kan ke ta kuꞌva iyoo mii ña xani nima ndo taxi ndo ke na taxi va ndo; ra na täxi ndo ña xiꞌin ña kusuchi ini ndo, a xiꞌin ña nduxa va tu, saa chi yuvi na kusii ni ini taxi ñaꞌa ndaꞌa Ndioxi va kuvi na kuꞌvi ni ini ra xini ra. 8 Saa chi Ndioxi, ra ra kaꞌnu va kuvi ra, ra kuvi taxi ra takundiꞌi va ña vaꞌa ndaꞌa ndo, ra saa ke vaꞌa na kumäni ñaꞌa nuu ndo, ra koo kuaꞌa tu ñaꞌa ña kuvi chindiee taꞌan ndo xiꞌin na ñani va yo, ña sa na ndia ndia ka chiñu, ña vaꞌa. 9 Ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa ña kachi suꞌva:

Kuaꞌa ni ña vaꞌa taxi na ndaꞌa na ^ndaꞌvi ndoꞌo,

ra chiñu vaꞌa ña xa na, ra ndïꞌi vi xaꞌa ña, chi koo ña ndia ndixaa kii ndia ndixaa tiempo va,

^kachi ña. 10 Saa chi mii va Tata yo Ndioxi, ra ^taxi ñaꞌa ña chiꞌi yuvi, xiꞌin ña xixi na, kuvi ra taxi tu takundiꞌi ñaꞌa ña xiniñuꞌu nuu ndoꞌo va, ra ndasakuaꞌa tu ra ñaꞌa ña iyoo nuu va ndo, ña vaꞌa na chindiee taꞌan ndo xiꞌin inka na. 11 Ra ña ^taxi Ndioxi kuaꞌa ni ña kuika ndaꞌa ndo, ra ña vaꞌa na chindiee taꞌan ndo xiꞌin inka yuvi va kuvi ña. Ra tu saa na sa ndo, ra kuaꞌa ni ka va yuvi ndataxi tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa xuꞌun ña kaya ndo kuꞌun xiꞌin ndi. 12 Ra ña ^chindiee taꞌan ndo xiꞌin na ñani yo xiꞌin xuꞌun ña kuꞌun ndaꞌa na, ra süvi takua xiꞌin na ke chindiee taꞌan ña, chi ndataxi ni tu na tixaꞌvi va ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ndo, ña ^chindiee taꞌan ndo xiꞌin na. 13 Ra ndasakaꞌnu ni va tu na ra xaꞌa ña, ra xiꞌin xuꞌun ña ^chindiee taꞌan ndo xiꞌin na kuvi ña ^ndañaꞌa ndo mii ndo ña kandixa ndo tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va. Ra ña ^xa ndo saa xiꞌin na, ra ^kusii ni va ini na xaꞌa ña tiayu ni ndo, ra sa toꞌo ni ka va na Ndioxi xaꞌa xuꞌun ña taxi ndo ndaꞌa na, ra saa tu ña taxi ndo ndaꞌa inka yuvi va. 14 Ra kaꞌan na xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndo xiꞌin ndinuni nima na, ra saa tu xaꞌa ña vaꞌa ña taxi Ndioxi ndaꞌa va ndo. 15 ¡Ra na tixaꞌvi ni Ndioxi, saa chi taxi ra iin ña chee, ña ndiaa yaꞌvi ni, ña küvi kundaa ini yo xiꞌin ndaꞌa yo!

10

Ndiayu ña taxi Ndioxi ndaꞌa ra Pablo ña kaꞌndia chiñu ra nuu na veꞌe ñuꞌu

1 Yuꞌu, ra Pablo kuvi ra kaꞌan xiꞌin ndo, ra xiꞌin ña toꞌo, xiꞌin ña ndaꞌvi ini ña taxi Cristo ndaꞌa va yu kuvi ña kaꞌan yu xiꞌin ndo. Ra sava na kaꞌan ña kuu yu, iin tiaa ra vita ni ini ta iin yu xiꞌin ndo, ndi su ta iyoo xika tu yu, ra nduu tu yu iin tiaa ra ndaku ni ini va, ^kachi na. 2 Ra xaꞌa ña kan ke xaku ndaꞌvi yu nuu ndo, ra ta xa na xaa yu kotoꞌni yu ndoꞌo, ra vivii va na sa ndo, ra saa ke vaꞌa na ndüu yu, iin tiaa ra ndaku ni ini, xiꞌin sava na kaꞌan xaꞌa yu ña ^xa yu ña kuni mii yu; saa chi xa iyoo nduvi va yu ña kaꞌan yu xiꞌin na. 3 Ra ña ndixa va ke, kuu ndi ndia yuuvi, ndi su kuëe kanitaꞌan ndi ta kuꞌva kanitaꞌan na yuuvi yoꞌo. 4 Saa chi kuëe xiniñuꞌu ndi taꞌan tuxii tun xiniñuꞌu na yuuvi yoꞌo ña kanitaꞌan ndi, chi ndiee Ndioxi va kuvi ña xiniñuꞌu ndi, ña sandiꞌi ndi xaꞌa takundiꞌi ndiee ña ndaku ni ña xani ini yuvi, 5 ra saa tu takundiꞌi ña ndichi kuu mii va na, ña täxi kundaa ini na xaꞌa ichi Ndioxi. Ra takundiꞌi yuvi na xani kiꞌvi ini, ra ña xa ndi ke sañaꞌa ndi na ña na kandixa na Cristo va. 6 Ra ta xa ndinuni vaꞌa na kandixa ndo Cristo ke kuvi sandoꞌo ndi yuvi na xïin kandixa Cristo.

7 Ra kuachi ña ^xa ndoꞌo kuvi ña xitoꞌni ndo ta kuꞌva iyoo yuvi chi sata va na. Ra xaꞌa ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, tu ndia yuvi xa kundaa kaxi ini ña ndikun na Cristo, ra na kundaa ini ndo, chi ta kuꞌva iyoo na kan ke iyoo tu nduꞌu va ña ndikun ndi ra. 8 Ra tu sava tu ndo tuvi ña kutiaa ni ini yu xiꞌin ndiayu ña taxi Cristo ndaꞌa yu, ra na kundaa ini ndo, chi kuëe kukaꞌan nuu yu xiꞌin vi ña, saa chi ña taxi Cristo ndiayu ra ndaꞌa yu, ra ña vaꞌa na chindiee taꞌan yu xiꞌin ndo ña kuaꞌnu ndo xiꞌin tuꞌun Ndioxi va kuvi ña, ra nditäxi ra ña ndaꞌa yu ña sandiꞌi yu xaꞌa ndo xiꞌin ña. 9 Ra süvi xaꞌa ña kuni yu sayuꞌvi yu ndoꞌo kuvi ña tiaa yu tutu yoꞌo xaa ña nuu ndo. 10 Saa chi sava na kaꞌan ña ndaku ni a ndiee ni va tu kaꞌan yu xiꞌin tutu ña tiaa yu, ndi su mii tu yu, ra vita ni va yu, ra köo yaꞌvi ndiaa vi tuꞌun ña kaꞌan yu, ^kachi na. 11 Ra na kundaa ini yuvi na kachi saa xaꞌa yu, chi iin ta kuꞌva ^kaꞌan yu xiꞌin na, xiꞌin tutu ña ^tiaa yu xaa nuu ndo ke kaꞌan tu yu xiꞌin na ta xa na xaa yu, kotoꞌni yu ndoꞌo va.

12 ¡Oo, ra na ndïꞌi ini ndo xaꞌa ndi! Saa chi këe vi ini ndi ña ndachutaꞌan ndi mii ndi a chinuu tu ndi mii ndi xiꞌin ndia taꞌan yo ndia kaꞌan vaꞌa ni xaꞌa mii. Saa chi ña ^xa ndia kan saa, ña kata kuꞌva ndia mii ndia xiꞌin inka yuvi, ra chiñu ña köo vaꞌa yaꞌvi ndiaa va kuvi ña ^xa ndia. 13 Saa chi nduꞌu, ra kuëe kuni ndi ña kutiaa ini ndi xiꞌin chiñu ña kuëe xa ndi. Chi mii va Ndioxi kuvi ra ^ñaꞌa nuu ndi, nuu xiniñuꞌu kuꞌun ndi kaꞌan ndoso ndi tuꞌun ra, ra taxi tu ra ndiayu ndaꞌa ndi ña ndixaa ndi xiꞌin tuꞌun ra, ndia ñuu Corinto nuu ndee ndo ñaa va. 14 Ra xaꞌa ña kan ke iyoo va ndiayu yu ña kaꞌndia yu chiñu nuu ndo, ra süvi ndiayu ña kuu mii inka yuvi kuvi ña kindiaa yu ña kachi yu saa xiꞌin ndo, chi nduꞌu kuvi ndia nuu vaꞌa ndixaa ndikaꞌan ndoso tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo nuu va ndo. 15 Ra süvi chiñu inka yuvi kuvi ña kindiaa ndi, ra ndasanuu ndi xiꞌin ña. Chi ña ^kaꞌan ndi xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndo ke na kuxixa ni ka ini ndo xiꞌin tuꞌun va ra, ra ta xa na kuxixa ini ndo, ra saa ke vaꞌa chindiee taꞌan ka tu ndi xiꞌin ndo, ña vaꞌa na kuaꞌnu chiñu Ndioxi va. 16 Ra saa ke kuvi kaꞌan ndoso ka ndi tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ñuu ña ndoꞌni ka chi nuu ndee ndo ñaa va, ndi su süvi chiñu inka yuvi ke kuni ndi ndakiꞌin ndi, ra ndasanuu ndi xiꞌin ña.

17 Ra tu ndia na kuni kutiaa ini xiꞌin chiñu ña xa na, ra na sä na saa, chi ña xiniñuꞌu sa na ke na kutiaa ini na xaꞌa chiñu ña xa Jesucristo va. 18 Saa chi yuvi na ndixa ndiaa yaꞌvi nuu Ndioxi, ra kuëe kaꞌan vaꞌa ni vi na kan xaꞌa mii na, chi mii va Tata yo Jesucristo kuvi ra kaꞌan vaꞌa xaꞌa na.

11

Kaꞌan ra Pablo xaꞌa ndia chiꞌña tuꞌun ndia kaꞌan ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu ndi su süvi ndia

1 Ra ña kuni yu vichin ke na sa ndo ña mani, ra sandiee ini va ndo, ra kuni soꞌo ndo tuꞌun ña köo yaꞌvi ndiaa ña kaꞌan yu xiꞌin ndo, ra vaꞌa ni ndia ndia ka ña kuvi va ña kaꞌan yu, ra na sa ndiee ini va ndo. 2 Ra na kundaa ini ndo, chi tiaa ni va ndiꞌi ini yu xaꞌa ndo, ra mii va Ndioxi kuvi ra ^taxi ña ndiꞌi ini yu xaꞌa ndo; saa chi yuꞌu kuvi ra kindoo ña ndataxi yu ndoꞌo ndaꞌa iin tiaa ra tandaꞌa ndo xiꞌin, ra tiaa kan kuvi Cristo va, ra ña kuni yu ke ndataxi yu ndoꞌo ndaꞌa Cristo, ta kuꞌva iyoo iin ña loꞌo kuaan tiaki, ña täan kiꞌvi xiꞌin ndia nii tiaa. 3 Ndi su iyuꞌvi ni va ini yu xaꞌa ndo, saa chi iyo ni ndoꞌo ndo, ta kuꞌva ndoꞌo ña Eva, ña sandaꞌvi koo, ri maña ni kan ña. Ra iyo ni tu saa ndoꞌo ndóꞌo̱ va, ña sandaꞌvi yuvi na chiꞌña tuꞌun ndoꞌo, ra ndakoo ndo ña ndinuni ni ndikun ndo Cristo. 4 Saa chi ta xaa inka tiaa, ndia chiꞌña tuꞌun, ndia ^xa kaꞌan ndoso, ra xaꞌa ndia sañaꞌa ndia ndoꞌo, ña maña ña kuu mii ndia xaꞌa Cristo, ra ndikun kandixa va ndo ndia; ra tu sañaꞌa tu ndia ndoꞌo ña maña xaꞌa Tachi Yii, ra kandixa tu ndo ndia saa va; ra tu kaꞌan tu ndia xiꞌin ndo ña kuëe sakaku Cristo yuvi, ra kandixa tu ndo ndia saa va. 5 Ra ña ^kandixa ndo ña ^kaꞌan ndia, ra xatoꞌo ni ka va ndo ndia nuu yuꞌu. Ndi su ña tuvi yuꞌu, ra inuu ka va yuꞌu loꞌo nuu ndia kan, ra vaꞌa ni naꞌnu ni va tu ndia tuvi mii ndia. 6 Ra vaꞌa ni ña ndixa ke küvi ni ndatuꞌun va yu, ndi su iyoo va tu ña xinituni yu; ra xa ^ndañaꞌa va yu ña yoꞌo nuu ndo, xiꞌin takundiꞌi chiñu ña ^xa ndi.

7 ¿Ra a väꞌa va ndixa yu, ña xa ninu yu xiꞌin mii yu, ra chinduꞌu toꞌo tu yu tuꞌun xaꞌa ndoꞌo ña köo xuꞌun ndikiꞌin yu ña ndakani yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Cristo nuu ndo? 8 Ra na kundaa ini ndo, chi na ñani yo na inka veꞌe ñuꞌu va kuvi na chindiee taꞌan xuꞌun xiꞌin yu, ña vaꞌa ndixika yu ndakani yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Cristo nuu ndo. 9 Ra ta ndixiyo yu xiꞌin ndo, ra kumani va xuꞌun nuu yu, ndi su nindüku yu ña nuu ndo; chi na ñani yo, na kee chi Macedonia va kuvi na chindiee taꞌan xiꞌin yu xiꞌin xuꞌun ña kumani nuu yu. Ra saa va ke xa yu, saa chi ndiküni yu ña kumani ndia nii ñaꞌa nuu ndo, xaꞌa ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin yu. Ra xa ta kuꞌva ^xa yu ke sa va yu. 10 Ra ta kuꞌva kundaa kaxi ini yu ña iyoo ña ndaa ña ^taxi Cristo nima yu, ra saa ke kundaa kaxi tu ini yu ña ndia nii na küvi kindiaa ña kusii ni ini yu, ña kïꞌin yu xuꞌun ña kaꞌan ndoso yu, takundiꞌi ñuu ña ndoꞌni chi Acaya nuu ndee ndo ñaa. 11 Ra na kundaa ini ndo, chi süvi ra kundasi kuvi yu ndoꞌo, ña nindüku yu xuꞌun nuu ndo, chi mii ña ndixa ra ^kuꞌvi ni va ini yu xini yu ndoꞌo, ra kundaa tu ini mii Ndioxi va.

12 Ra xa ta kuꞌva xachiñu yu, ña köo yaꞌvi yu ke sa va yu, ra saa ke vaꞌa, na täxi yu ña kaꞌan tiaa, ndia kuni kaꞌan vaꞌa ni xaꞌa mii, ña ^xachiñu ndia ta kuꞌva ^xachiñu nduꞌu. 13 Saa chi tiaa ndia ^xa saa ñaa, ra ndia chiꞌña tuꞌun va kuvi ndia, saa chi süvi ndixa ndia xika chiñu nuu Cristo kuvi ndia, chi ndia sandaꞌvi va kuvi ndia, ña ^kaꞌan ndia kuu ndia, ndia xika chiñu nuu Cristo. 14 Ra na ndakända ini yo xiꞌin vi ña yoꞌo, saa chi ndia mii timiaꞌa, ra vaꞌa va ^ndanama ri ña nduu ri, ta kuꞌva iyoo iin ra tatun Ndioxi ra yeꞌe ni. 15 Ra mii saa kuvi tu ña ^xa yuvi na xachiñu nuu va ri, ña ndakiꞌin na nuu yuvi na ^xa chiñu ndaku. Ndi su ta xa na ndiꞌi, ra ta kuꞌva iyoo mii chiñu kiꞌvi ña ^xa na ke ndakiꞌin na yaꞌvi na xaꞌa va.

Kaꞌan ra Pablo xaꞌa ña ^ndoꞌo ra ña xika ra chiñu nuu Cristo

16 Ra kaꞌan tuku va yu xiꞌin ndo, ra na ndakäni ini ndo ña kuu yu ra yaꞌa xini; ra tu ra yaꞌa xini va kuvi tu yu tuvi ndo, saa ra, na tiaa soꞌo va ndo ña kaꞌan yu ña kuu yu ra yaꞌa xini, ra saa ke vaꞌa na kutiaa loꞌo tu ini yuꞌu va. 17 Ra ña kaꞌan yu ña ^kutiaa ini yu xiꞌin mii yu, ra süvi vi ndiayu Tata yo Jesucristo kuvi ña, chi ra yaꞌa xini va kuvi yu ña ^xa yu saa. 18 Ra kuaꞌa ni va yuvi kutiaa ini xiꞌin ñaꞌa, ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra xaꞌa ña kan ke na kutiaa tu ini yuꞌu va. 19 Saa chi ndoꞌo, ra na ndichi ni va kuvi ndo, ña kan ke vaꞌa xiin ndo xini soꞌo ndo, ña kaꞌan yuvi na yaꞌa xini, ra ta kuꞌva ^xa na yaꞌa xini kan ke ^xa tu yuꞌu va vichin, ña vaꞌa na kuni soꞌo ndo ña kaꞌan yu. 20 Saa chi ndoꞌo, ra ^xiin va ndo kandixa ndo, tiaa ndia ^xa nduxa xiꞌin ndo ña xachiñu nduxa ndo, ra ^xiin tu ndo taxi ndo ña kindiaa ndia ñaꞌa ña iyoo nuu va ndo, ra ^xiin tu ndo ña xaꞌndia chiñu ndia nuu va ndo, ra ^xiin tu ndo ña kundivaꞌa ndia xiꞌin va ndo, ra ^xiin tu ndo ña xakin ndia xaꞌndia nuu va ndo. 21 Ra ña kuëe ^xa tu nduꞌu saa xiꞌin ndo, ra vita ni va ndi tuvi ndo, ¿ra a kuni ndo na sa ndi ta kuꞌva ^xa ndia ñaa xiꞌin ndo? Ra vaꞌa ni ^kukaꞌan nuu va yu ña ^kachi yu saa xiꞌin ndo.

Ra xaꞌa ña xa ^xiin ndo ña ^kutiaa ndia ñaa, saa ra na kutiaa tu yuꞌu va, ra vaꞌa ni ra ^yaꞌa xini va kuvi tu yu ña kachi yu saa xiꞌin ndo. 22 Ra na kundaa ini ndo, chi tu ndia hebreo kuvi ndia ñaa, ra ra hebreo kuvi tu yuꞌu va; ra tu ndia ñuu Israel kuvi ndia, ra ra ñuu Israel kuvi tu yuꞌu va; ra tu ndiseꞌe ra Abraham kuvi ndia, ra ndiseꞌe ra Abraham kuvi tu yuꞌu va; 23 ra tu kutiaa tu ndia ña kuu ndia ndia xachiñu nuu Cristo, ra saa tu yuꞌu va; ra viꞌi ka va xachiñu yuꞌu nuu ndia ñaa. Ra vaꞌa ni ra yaꞌa xini va kuvi tu yu ña kachi yu saa xiꞌin ndo, ra ña ndixa ke viꞌi ni ka va xachiñu yuꞌu nuu ndia ñaa. Ra xa kuaꞌa ni tu ichi ^kani na yuꞌu va, ra xa kuaꞌa ni tu ichi chikaa na yuꞌu veꞌe kàà va, ra xa kuaꞌa ni tu ichi kuni kuvi va yu. 24 Ra xa uꞌun tu ichi kani na judío yuꞌu va; ra oko xaꞌun kumi kuarta kani na yuꞌu, iin iin ichi; 25 ra xa uni tu ichi kuun na itun yuꞌu va; ra xa iin ichi tu xakin na yuu yuꞌu va; ra xa uni tu ichi ndisaꞌvi itun tun xika nuu mini va xiꞌin yu; ra iin ñuu iin kaꞌñu tu xindikaa yu nuu mini va, ra saloꞌo kuvi yu. 26 Ra tiaa ni tu iyo ndixika yu takundiꞌi ichi nuu ndixika va yu; xiꞌin ña iyo ni ña kuni tani yu itia; xiꞌin ña iyo ni ña kuni na kuiꞌna kaꞌni na yuꞌu; xiꞌin ña iyo ni ña kuni mii na judío taꞌan yu ña kaꞌni na yuꞌu; xiꞌin ña iyo ni ña kuni na inka ñuu kaꞌni na yuꞌu. Xiꞌin ña iyo ni ndixika yu ñuu naꞌnu; xiꞌin ña iyo ni ndixika yu iku; xiꞌin ña iyo ni ndixika yu nuu mini; xiꞌin ña iyo ni ndixika yu nuu ndia chiꞌña tuꞌun, ndia kaꞌan ña ndikun ndia Cristo. 27 Ra tiaa ni tu xachiñu va yu; ra ndoꞌo ni tu ini va yu; ra kuaꞌa ni tu ichi kïxi va yu; ra kuaꞌa ni tu ichi kaꞌun ini va yu, ra kuaꞌa ni tu ichí íchi̱ ini yu tiakuii va; ra kuaꞌa ni tu ichi iyoo suꞌun yu, ña xïxi va yu; ra kuaꞌa ni tu ichi xiꞌi yu vixin, ña köo tikoto kundixi va yu.

28 Ra süvi takua ña yoꞌo ke ^ndoꞌo yu, chi kuaꞌa ni ka va ña ^ndoꞌo yu, ndi su ta iin iin kii, ra ña ^ndiꞌi vaꞌa ka ini yu xaꞌa kuvi takundiꞌi veꞌe ñuꞌu va. 29 Saa chi tu kuvita ini sava na veꞌe ñuꞌu, saa ra kuvita tu ini yuꞌu va. Ra tu sava na sandaꞌvi na veꞌe ñuꞌu, ña ^xa na kuachi, ra ^saa ni va tu yu xiꞌin yuvi na sandaꞌvi ñaꞌa, ña ^xa na kuachi. 30 Ra tu ña xiniñuꞌu kuvi ña kutiaa ini yu, ra kutiaa ini va yu, ndi su chiñu ña ^kuvita ini yu xiꞌin yoꞌo va kuvi ña kutiaa ini yu xiꞌin. 31 Ra mii va Tata yo Ndioxi, ra kuu Iva Tata yo Jesucristo, ra ^xiniñuꞌu ndasakaꞌnu yo ndia ndikaa ndikuꞌun, kuvi ra kundaa ini xaꞌa ña kaꞌan yu, chi ña ndaa va kuvi ña. 32 Ra ta ndixiin yu ñuu Damasco, ra saa xaꞌndia iin ra xachiñu nuu ra rey Aretas, chiñu ña na tiin na yuꞌu kuꞌun yu veꞌe kàà; 33 ndi su ndikuchüun vi na, ña tiin na yuꞌu, chi kuchiñu va yu ndikaku yu, ra saa ndakutaꞌan na ñani yo, ra chikaa na yuꞌu ini iin tuká, ra sanuu seꞌé na yuꞌu chi sata korra yuu ña ndikaa nuu ñuu kaꞌnu kan, ra suꞌva va ke xa na xiꞌin yu ña vaꞌa ndikaku yu nuu yuvi kan.

12

Kaꞌan ra Pablo xaꞌa ña iyoo seꞌe ña ndiñaꞌa Ndioxi nuu ra

1 Ra na kundaa ini ndo, chi köo ñaꞌa ^niꞌi vi yu, ña ^kutiaa ini yu xiꞌin mii yu. Ndi su kuvi va tu kaꞌan yu xaꞌa ña iyoo seꞌe ña ndiñaꞌa Tata yo Jesucristo nuu yu. 2 Ra xa iyoo uxi kumi kuiya kuvi ña ndixaꞌan yu ndivi ña uni, ra kundäa ini yu a xiꞌin iki kuñu yu ke ndixaꞌan yu, ra a nima va tu yu kuvi ña ndixaꞌan, ndi su kundäa ini yu; chi indaa mii Ndioxi va kuvi ra kundaa ini. 3 Ra xa ta kachi yu xiꞌin va ndo, chi kundäa ini yu a xiꞌin iki kuñu ke ndixaꞌan yu, ra a nima va tu yu ke ndixaꞌan, ndi su kundäa ini yu, chi indaa mii Ndioxi va kuvi ra kundaa ini, ndi su ña kundaa ini yu ke ndixaꞌan va yu 4 ndivi nuu nduꞌu Ndioxi, ra ikan kuvi ña xini soꞌo yu tuꞌun ña iyoo seꞌe ña küvi ndatuꞌun yu xaꞌa xiꞌin ndia nii na yuuvi yoꞌo. 5 Ra kuvi va tu kutiaa ini yu xiꞌin ña ndiñaꞌa Ndioxi nuu yu, ndi su kuëe kuni yu kutiaa ini yu xiꞌin mii yu, chi ña ^kutiaa ini yu xiꞌin kuvi ñaꞌa ña xa vita yuꞌu va. 6 Ra nii na kaꞌan vaꞌa ni va tu yu xaꞌa mii yu, ndi su süvi vi ra yaꞌa xini kuvi yu, saa chi ña ndaa va kuvi ña kaꞌan yu; ndi su kuëe kaꞌan vaꞌa ni yu xaꞌa mii yu, saa chi kuëe kuni yu ña na ndakani ini ndo ña kuu yu ra xiniñuꞌu ni. Chi vaꞌa ka va na kuni ndo ña ^xa yu, ra kuni soꞌo ndo ña ^kaꞌan yu, ra saa ke vaꞌa kundaa ini ndo ndia tiaa kuvi yu.

7 Ra ña vaꞌa na kutiäa ni ini yu xiꞌin ña kaꞌnu ña ndiñaꞌa Ndioxi nuu yu, ra xaꞌa ña kan ke kixi iin ra tatun, ra xachiñu nuu timiaꞌa ña chikaa ra iin kueꞌe ini iki kuñu yu, ra ta iyoo iin ìñu̱ saa iyoo ña, ña ndikaa ña ini iki kuñu yu, ra sandoꞌo ni ña yuꞌu, ña vaꞌa na kutiäa ni ini yu. 8 Ra xa uni va ichi xaku ndaꞌvi yu nuu Tata yo Jesucristo, ña na tava ra kueꞌe yoꞌo ini iki kuñu yu. 9 Ndi su suꞌva va kachi ra xiꞌin yu: “Na kusii ini kun xiꞌin ndiee yu ña iyoo xiꞌin va kun; saa chi vaꞌa ka va ndañaꞌa yuvi mii na ña iyoo ndiee yu xiꞌin na, ta kuvita ini na”, kachi ra xiꞌin yu. Ra xaꞌa ña kan ke kusii va ini yu, xiꞌin ña xa vita yuꞌu, saa chi saa ke vaꞌa ka ^ndañaꞌa yu mii yu ña iyoo ndiee Tata yo Jesucristo xiꞌin va yu. 10 Ra xaꞌa ña kuꞌvi ini yu xini yu Cristo, ra ra kusii ini va kuvi yu ña kuvita ini yu, ra saa tu ña ^kañaꞌa na xiꞌin va yu, ra saa tu ña ^kumani ndia ndia ka ñaꞌa nuu va yu, ra saa tu ña ^kanitaꞌan na xiꞌin va yu, ra saa tu ña ^ndoꞌo yu ña uꞌvi xaꞌa Cristo va. Saa chi ta kuvita ini yu, ke ndundaku vaꞌa ka ini va yu xiꞌin chiñu Ndioxi.

11 Ra ra ndiyaꞌa xini va kuvi yu, ña ndikaꞌan vaꞌa yu xaꞌa mii yu, ndi su ndoꞌo va kuvi ndo xa nduxa xiꞌin yu, ña xa yu saa. Saa chi ndoꞌo va kuvi ndo xiniñuꞌu kaꞌan vaꞌa xaꞌa yu; chi inuu ndiaa yaꞌvi va yu, xiꞌin ndia kaꞌan kuu ndia naꞌnu, ndia ndikun ndo, ra vaꞌa ni köo va yaꞌvi ndiaa yu. 12 Ndi su ta ndixiin yu xiꞌin ndo, ra xiin va yu xa ndiee ini yu ña ndoꞌo yu, ra xa tu yu ña ndichi, xiꞌin ña xituꞌun va ña ^ndañaꞌa yu mii yu ña kuu yu ra ndixa xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo. 13 ¡Oo, ra ndia takua ña vaꞌa taꞌan ña, ndiniꞌi na inka veꞌe ñuꞌu va kuvi ña ndinïꞌi ndo nuu yu, saa chi na kan, ra nduku va yu xuꞌun nuu na, ra väꞌa vi tu ndixa yu xiꞌin ndoꞌo na kachi yo, saa chi nindüku yu ña nuu ndo, ra ndia kaꞌnu na koo ini va ndo, saa chi ndiküni yu satavi yu ndoꞌo!

Kaꞌan ra Pablo ña kuꞌun tuku ra ñuu Corinto ña kotoꞌni ra na veꞌe ñuꞌu ichi ña uni

14 Ra vichin, ra xa iyoo nduvi tuku va yu ña xaa yu kotoꞌni yu ndoꞌo, ichi ña uni, ra küni tuku va yu ña satavi yu ndoꞌo. Saa chi yuꞌu, ra xïka yu xaꞌa xuꞌun ndo, chi xaꞌa mii va ndo kuvi ña ndiꞌi ini yu. Ra xa xini mii va ndo, chi na chee va kuvi na xiniñuꞌu nduku xuꞌun ña sachiñu xiꞌin na kuachi seꞌe na, ra süvi na kuachi kuvi na nduku xuꞌun ña sachiñu xiꞌin na chee. 15 Ra xaꞌa ña kan ke yuꞌu, ra kusii ni va ini yu ña kuniñuꞌu yu takundiꞌi xuꞌun yu, ra xiin tu yu ña ndoꞌo ini va yu, xaꞌa ña kuꞌvi ini yu xini yu ndoꞌo; ndi su ña tuvi yu, ra ta kuꞌvi ni ka ini yu xini yu ndoꞌo, ra ndoꞌo tu, xïin kuꞌvi ini kuni yuꞌu va.

16 Ra xa kundaa va ini ndo, chi nindüku yu xuꞌun nuu ndo. Ndi su ^kaꞌan va tu sava na ña maña ni yu, ra sandaꞌvi va yu ndoꞌo, kachi na. 17 ¿Ra ndia kuꞌva ke xa yu ña sandaꞌvi yu ndoꞌo tu ndixa? ¿A ndia tiꞌvi yu ndixaa nuu ndo kuvi ndia chikaa yuꞌu yu, ña sandaꞌvi ndia ndoꞌo? 18 Chi ta tiꞌvi yu ra ñani yo Tito ndixaa ra xitoꞌni ra ndoꞌo, ra tiꞌvi va yu iin ra ñani yo ndixaa ra xiꞌin ra. ¿Ra a ra ñani yo Tito kuvi ra sandaꞌvi ndoꞌo tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo, chi süvi saa iyoo ña, chi ra ñani yo Tito, ra ta iyoo ndiayu ña ndikun yuꞌu ke iyoo tu ña ndikun ra kan va, ña kan ke ta kuꞌva ^xa yuꞌu ke ^xa tu ra kan va.

19 Ra vaꞌa ndakani ini ndo kaꞌan ndo saa, ña ^ndasavaꞌa ni ndi mii ndi nuu ndo. Ndi su süvi saa iyoo ña; ra kundaa tu ini mii va Ndioxi ña kaꞌan ndi ña ndaa ña kuu ndi ndia xachiñu nuu Cristo. Ra takundiꞌi ña ^xa ndi, ra ña vaꞌa na kuaꞌnu ndoꞌo xiꞌin tuꞌun Ndioxi va kuvi ña, ñani mii yu. 20 Saa chi ndiꞌi va ini yu ña ndaniꞌi yu ndoꞌo ndee ndo ^xa ndo inka chiñu, ta xa na xaa yu kotoꞌni yu ndoꞌo, ra ndiꞌi tu ini yu, xaꞌa ña iyo ni sa̱a̱ yu xiꞌin va ndo. Ra ndiꞌi tu ini yu xaꞌa ña iyo ni ndaniꞌi yu ndoꞌo ndee ndo kanitaꞌan va ndo, xiꞌin ña ndukuini ini ndo xiꞌin taꞌan ndo, xiꞌin ña saa ndo xiꞌin taꞌan ndo, xiꞌin ña ^xa xini ni ndo nuu taꞌan ndo, xiꞌin ña kaꞌan ndo tuꞌun chiꞌña xaꞌa taꞌan ndo, xiꞌin ña kaꞌan kiꞌvi ndo xaꞌa taꞌan ndo, xiꞌin ña kutiaa ndo nuu taꞌan ndo, xiꞌin ña ^xa ndo chiñu ña kuëe iyoo ikun. 21 Ra ndiꞌi tu ini yu ña kukaꞌan nuu yu xiꞌin ndo nuu Ndioxi va, ta xa na xaa yu, ra a kusana kuaku tu yu xaꞌa kuaꞌa ni va ndo, xaꞌa ña ^xa ndo chiñu kiꞌvi, ra xïin ndo ña nandiko ini ndo ña xa ndo chiñu yakua xiꞌin taꞌan ndo, ta kuu ña kixi seꞌe ndo xiꞌin taꞌan ndo ña xa yakua ndo mii ndo, xiꞌin takundiꞌi ka chiñu yakua, ña xa yunaꞌa ndo ^xa ndo.

13

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ñuu Corinto ña na sä na chiñu kiꞌvi

1 Ra ta xa na xaa yu kotoꞌni tuku yu ndoꞌo, ra xa ichi ña uni va kuvi ña. Ra na kundaa ini ndo chi xa ta kuꞌva ^kachi mii tuꞌun Ndioxi ke sa va yu: “Takundiꞌi kuachi, ra tu iyoo uvi a uni yuvi na xini xaꞌa ña, saa ra kuvi kuyukun va ña”, kachi ña. 2 Ra ta ndixaa yu xitoꞌni yu ndoꞌo ichi ña uvi kuvi ña, ndikaꞌan yu xiꞌin yuvi na xa chiñu kiꞌvi, ra saa tu xiꞌin takundiꞌi va ndo, ña na sä ka ndo chiñu kiꞌvi. Ra ña íin xika yu vichin, ra mii saa ke kachi tuku va yu xiꞌin ndo, saa chi takundiꞌi yuvi na ^xa chiñu kiꞌvi, ra xiniñuꞌu niꞌi va na tundoꞌo xaꞌa ña. 3 Ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña sandaku yu kuachi xiꞌin ndo, saa chi kuni ndo ña kundaa ini ndo a ndixa Cristo kuvi ra ^taxi tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin ndo. Ra na kundaa ini ndo, chi Tata yo Jesucristo, ra kuëe vita vi ra kan ña sayukun ra kuachi xiꞌin ndo, chi ndaku ni va sayukun ra kuachi xiꞌin ndo, ra yuꞌu va kuvi ra kuniñuꞌu ra, ña sayukun yu kuachi xiꞌin ndo. 4 Ra vaꞌa ni ña ndixa va ke xa ninu ra xiꞌin mii ra, ña ndixiꞌi ra ndika cruz, ndi su vichin, ra tiaku va ra xiꞌin ndiee Tata yo Ndioxi. Ra ^xa ninu tu nduꞌu va xiꞌin mii ndi ña ndikun ndi Cristo vichin: ra xaꞌa ña xa nduu ndi iin xiꞌin va ra kuvi ña vaꞌa tiaku ndi xiꞌin ndiee Ndioxi, ña vaꞌa xachiñu ndi nuu ndo.

5 Ra na kotondoso ndo mii va ndo, a ndixa ke ndiaa ini ndo Tata yo Jesucristo; ra xa kundaa va ini ndo chi íin va ra xiꞌin ndo, ra tu köo va tu ra íin xiꞌin ndo, saa ra süvi vi kuenda ra kuvi ndo. 6 Ra ta xa na kotondoso ndo mii ndo, ra ña kuni yu ke kundaa ini ndo, ña ndixa ke kuu va ndi kuenda Tata yo Jesucristo. 7 Ra kaꞌan ni va ndi xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndo, ña vaꞌa na sä ndo ndia nii chiñu kiꞌvi. Ra ña xa ndi suꞌva, ra süvi xaꞌa ña kuni ndi ña na ndakuni ndo nduꞌu ña kuu ndi kuenda Ndioxi kuvi ña, chi xiꞌin va ndo ke kuni ndi chindiee taꞌan ndi, ña vaꞌa na sa ndo chiñu vaꞌa, ra köo kuachi vi, vaꞌa ni na ^ndaküni va ndo nduꞌu ña kuu ndi kuenda Tata yo Jesucristo. 8 Ra ^küvi vi kiꞌvi ndi kuachi xiꞌin ña ndaa, chi ña xiniñuꞌu va kuvi ña na kandixa ndi ña ndaa. 9 Ra kusii ni va ini ndi xaꞌa ña ndakani ini ndo ña iyoo ndi ta kuꞌva iyoo yuvi na vita, tu xaꞌa ña kan kuvi ña ndañaꞌa ndo mii ndo, ña kuu ndo yuvi na ndinuni ndikun Ndioxi, ra vaꞌa va, chi ña kaꞌan ndi xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndo kuvi ña na kuxixa vaꞌa ka ini ndo xiꞌin tuꞌun va ra. 10 Ra xa yachi va ^tiaa yu tutu yoꞌo xaa ña nuu ndo, ra saa ke vaꞌa ta xa na xaa yu, ra na küu yu iin tiaa ra ndaku ni ini xiꞌin ndo. Xiꞌin ndiayu ña kuu mii yu, ra ña taxi Tata yo Jesucristo ndiayu ra ndaꞌa yu, ra ña vaꞌa na chindiee taꞌan yu xiꞌin ndo ña kuaꞌnu ndo xiꞌin tuꞌun Tata yo Ndioxi va kuvi ña, ra nditäxi ra ña ndaꞌa yu, ña sandiꞌi yu xaꞌa ndo xiꞌin ña.

^Tiꞌvi ra Pablo tuꞌun ndioxi kuaꞌan nuu na veꞌe ñuꞌu na ndee ñuu Corinto

11 Ña yoꞌo kuvi takundiꞌi va ña kaꞌan yu xiꞌin ndo, ñani mii yu. Ra yoꞌo ke indiayu taꞌan yu xiꞌin ndo, ra na kusii ini ndo, ra na sa nduxa ndo ña xaa ndo kuu ndo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi. Ra na sa ndo ña kaꞌan yu xiꞌin va ndo, ra iin tuꞌun va na kuu ndo, ra vivii va na kundee ndo xiꞌin taꞌan ndo. Ra saa ke vaꞌa kuiin Tata yo Ndioxi, ra taxi ña vaꞌa, xiꞌin ña kuꞌvi ini, xiꞌin ndo. 12 Ra na kaꞌan ndioxi ndo xiꞌin taꞌan ndo, xiꞌin ña toꞌo ña kuu mii ndo. 13 Ra tiꞌvi tu takundiꞌi na ñani yo na ndikun Cristo va tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu ndo.

14 Ra ña vaꞌa Tata yo Jesucristo na kutaꞌvi ndo, ra na koo tu ña kuꞌvi ini ña ^taxi Tata yo Ndioxi va xiꞌin ndo, ra mii Tachi Yii Tata yo Ndioxi va na chindiee taꞌan xiꞌin ndo, ña vaꞌa iin tuꞌun va na kuu ndo. Saa koo.

Gálatas

1

2

3

4

5

6

Tutu ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu chi Galacia

1

Kaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu chi Galacia

1 Yuꞌu, ra Pablo ra xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuvi ra ^tiaa tutu yoꞌo xaa ña nuu ndo vichin. Ra na kundaa ini ndo, chi süvi na yuuvi yoꞌo kuvi na ndikaxin yuꞌu ña sa yu chiñu yoꞌo, chi mii va Tata yo Jesucristo xiꞌin Tata ra Ndioxi, ra sandatiaku ñaꞌa va kuvi ra ndikaxin yuꞌu, ña kuu yu ra kaka chiñu nuu ra. 2 Ra iyoo yuꞌu tu takundiꞌi na ñani yo na ndikun Tata yo Jesucristo va xiꞌin yu, ña ^tiaa ndi tutu yoꞌo xaa ña nuu ndoꞌo na ñani yo na ndee chi Galacia ñaa. 3 Ra Tata yo Ndioxi, ra kuu iva Tata yo Jesucristo, na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi ndo, ra vaꞌa ni na koo ndo. 4 Ra Tata yo Jesucristo kuvi ra ndataxi mii, ña ndixiꞌi ra xaꞌa kuachi yo, ña vaꞌa sakaku ra yoo nuu ña yuuvi väꞌa yoꞌo, ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra kuni ña na koo ña saa va. 5 Ra ra kaꞌnu ni na kuu Tata yo Ndioxi iin takundiꞌi kii, iin takundiꞌi tiempo. Saa koo.

Köo inka tuꞌun ña inuu xiꞌin tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo

6 Ra ndakanda ni va ini yu xini yu ndoꞌo, saa chi kama ni va ndakoo ndo Tata yo Ndioxi, ra kuꞌvi ni ini xini ndoꞌo, ra kana ra ndoꞌo xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo, ra vichin ndakundikun tu ndo inka tuꞌun ña kuëe inuu xiꞌin tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va. 7 Ra ña kachi yu suꞌva xiꞌin ndo, ra küni kachi yu ña iyoo inka tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña sakaku yuvi. Chi ña ^kuu xiꞌin ndo vichin ke, ndakoyo sava tiaa ndia ^kuni ^kava xini va ndo, saa chi xa siin va sañaꞌa ndia ndoꞌo xaꞌa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo. 8 Ra xaꞌa ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin, ra na kundaa ini ndo, saa chi tu ndia iin na, na sañaꞌa ndoꞌo, ra xa siin va tu sañaꞌa na ndoꞌo xaꞌa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ña xa sañaꞌa nduꞌu ndoꞌo, saa ra, na tavi chiꞌña va na. Ra vaꞌa nii yuꞌu kuvi va ra, ra a nii tatun ra kee ndivi kuvi va tu ra, ra na tavi chiꞌña nduꞌu va. 9 Ra xa ndikaꞌan va yu xaꞌa ña yoꞌo xiꞌin ndo ta yachi, ra kaꞌan tuku va yu xaꞌa ña xiꞌin ndo vichin: Tu ndia iin na, na sañaꞌa ndoꞌo, ra xa siin va tu na sañaꞌa na ndoꞌo, xaꞌa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ña xa sañaꞌa nduꞌu ndoꞌo, saa ra na tavi chiꞌña va na.

10 Ra ña kaꞌan yu kachi yu suꞌva xiꞌin ndo, ¿ra a ra nduku kindoo vaꞌa ni kuvi yu nuu na yuuvi yoꞌo a nuu Ndioxi, tuvi ndo? ¿Ra a ña kuni na yuuvi yoꞌo va kuvi tu ña xa yu, tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo, chi tu ña kuni na yuuvi yoꞌo va na sa yu, saa ra süvi vi ra xachiñu nuu Cristo kuvi yu.

Ndioxi va kuvi ra taxi ndiayu ndaꞌa ra Pablo ña ^kaꞌan ndoso ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo

11 Ra na kundaa ini ndo xaꞌa ña yoꞌo ñani yo, chi tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña kaꞌan ndoso yu, ra süvi na yuuvi yoꞌo kuvi na ndichituni ña. 12 Ra nii süvi tu na yuuvi yoꞌo va nditaxi ña ndaꞌa yu, ra nii süvi tu na yuuvi ndisañaꞌa ña yuꞌu va, chi Tata yo Jesucristo va kuvi ra sañaꞌa ña yuꞌu.

13 Ra xa kundaa va ini ndo xaꞌa yu ndia kuꞌva ke ndixiyo yu ta yachi, ta xindikun yu takundiꞌi ña yunaꞌa na judío taꞌan yu ^xa na. Ra xa kundaa tu ini ndo xaꞌa ña xa yu ña kundasi ni yu na ndikun Ndioxi va, ra taxi yu na, ra ndixika nduku ni tu yu kuꞌva ña sandiꞌi yu xaꞌa va na. 14 Saa chi ta xindikun yu kuꞌva ña ndikun na judío taꞌan yu Ndioxi, ra yuꞌu kuvi ra xinuu nuu takundiꞌi va na inuu kuiya xiꞌin yu, saa chi saxinu yu takundiꞌi va ña ndakoo na xii xikua ndi. 15 Ra vaꞌa ni kiꞌvi ni va xa yu, ndi su ta ndikaa ka yu tixi siꞌi vi yu ke ndikaxin Ndioxi yuꞌu, saa chi kuꞌvi ni ini ra xini ra yuꞌu, ra kana ra yuꞌu. Ra ta kuꞌva kuni mii ra ke xa va ra, 16 saa chi ndañaꞌa va ra Jesucristo ra kuu seꞌe ra nuu yu, ña vaꞌa na kaka yu kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa ra, nuu yuvi na küu judío. Ra ta ndixaa kii ndixinu nuu ña yoꞌo, ra ndia nii yuvi nindäkatuꞌun yu ña sakuaꞌa na yuꞌu, 17 ra nii ñuu Jerusalén tu ndixäꞌan vi yu ña sakuaꞌa yu nuu ndia xika chiñu nuu Jesús, ndia xa yachi ka ndikaxin ra nuu yuꞌu, chi ña xa yu ke ndikun kee yu ndixaꞌan yu chi Arabia va, ra ta ndiꞌi, saa nandiko tuku yu ñuu Dasmasco va.

18 Ra ndixäꞌan yachi vi yu ñuu Jerusalén, chi ndia ta ndiyaꞌa uni kuiya vi ke ndixaꞌan yu; ra saa vi ke xinitaꞌan yu xiꞌin ra Pedro, ra kuachi yu xaꞌun kii xiꞌin ra. 19 Ndi su köo kuaꞌa ndia xika chiñu nuu Tata yo Jesús ndixini yu, chi takua ra Jacobo ñani mii Tata yo Jesús va kuvi ra xini yu. 20 Ra ^kundaa tu ini mii va Tata yo Ndioxi xaꞌa ña tiaa yu yoꞌo, chi ña ndaa va kuvi ña.

21 Ra ta ndiꞌi, saa ndakiꞌin yu ndixaꞌan yu chi Siria, ra saa ndixaꞌan tu yu chi Cilicia va. 22 Ra ta tiempo kan, ra täan kuni nuu vi na ñani yo, na veꞌe ñuꞌu Cristo, na ndee chi Judea yuꞌu, 23 chi takua ña xini soꞌo na kuvi ña ndatuꞌun yuvi xaꞌa va yu, kachi na suꞌva: “Tiaa, ra kanitaꞌan xiꞌin yo, ra xa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va xika ra kaꞌan ndoso ra vichin, ra ta yachi, ra ndixika nduku ni ra ña sandiꞌi ra xaꞌa ña”, kachi na. 24 Ra ndasakaꞌnu ni na Tata yo Ndioxi, xaꞌa ña kundaa ini na xaꞌa chiñu ña ^xa yu.

2

Ndakiꞌin mani ka tu ndia sava ndia xika chiñu nuu Jesús va ra Pablo

1 Ra saa kuu ndiyaꞌa uxi kumi kuiya, ra saa ndixaꞌan tuku va yu ñuu Jerusalén, ra ndixaꞌan tu ra ñani yo Bernabé va xiꞌin yu, ra saa tu ra ñani yo Tito va. 2 Ra ña ndixaꞌan yu ñuu Jerusalén, ra mii va Ndioxi kuvi ra xaꞌndia chiñu nuu yu ña ndixaꞌan yu. Ra ndakutaꞌan yu xiꞌin takua ndia kunaꞌnu nuu na ñani yo veꞌe ñuꞌu ñuu Jerusalén. Ra ikan kuvi ña ndakani ikun yu nuu ndia xaꞌa ña xika yu kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, nuu yuvi na küu judío. Ra ña xa yu suꞌva ra xaꞌa ña vaꞌa na koo yuꞌu ndia xiꞌin yu xaꞌa chiñu ña ^xa va yu kuvi ña, saa chi ña nindiꞌi ini yu ke köo yuꞌu ndia xiꞌin vi yu, ra tu saa ndixa ndia, saa ra köo yaꞌvi ndia vi ña ^xa yu. 3 Ra ta ndiꞌi ndakani yu nuu ndia, ra ndakoo yuꞌu va ndia xiꞌin yu, ra vaꞌa ni süvi ra judío va kuvi ra ñani yo Tito, ndi su ndïxa nduxa vi ndia xiꞌin ra ña kakin ndia tuni Ndioxi iki kuñu ra. 4 Ra ña ndakutaꞌan yu xiꞌin ndia ña ndatuꞌun ndi, ra xaꞌa ña ndikiꞌvi seꞌé ndia chiꞌña tuꞌun, sava veꞌe ñuꞌu ña xitonani ndia yoo, ndia kuꞌva ke iyoo yo ña xa saña ndika Tata yo Jesucristo yoo va kuvi ña, saa chi ña kuni ndia kan ke na nduu tuku va yo ta kuꞌva iyoo na xachiñu ndaꞌvi, ña ndakundikun tuku yo ta kuꞌva yunaꞌa na judío taꞌan ndi xa va na. 5 Ra ndia nii loꞌo ke ndikandïxa ndi ña ndikaꞌan vi ndia, saa chi ndiküni ndi ña ndasama ña ndaa ña kuu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ña xa kandixa ndoꞌo vichin.

6 Ndi su ndia ñani yo ndia kunaꞌnu kan, ra köo ka vi inka ña ndisañaꞌa ndia yuꞌu kaꞌan ndoso yu, chi xa vaꞌa iyoo va ña kaꞌan ndoso yu. Ra vaꞌa ni ndia kunaꞌnu kuvi va ndia, ra a süvi va tu ndia, ndi su nuu yuꞌu, ra köo kuachi vi, saa chi Tata yo Ndioxi, ra xitöꞌni vi ra kan, chi sata yo, chi nima va yo ke xitoꞌni ra. 7 Ra ña xa ndia kunaꞌnu kan ke ndakiꞌin xini va ndia, saa chi nuu ña ^sañaꞌa ndia yuꞌu ña kaꞌan ndoso yu, ra ndakuni mii va ndia yuꞌu ña taxi Ndioxi chiñu ndaꞌa yu ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo nuu yuvi na küu judío, ra ta kuꞌva xa ra xiꞌin yuꞌu kuvi tu ña xa ra xiꞌin ra Pedro va, ña taxi ra chiñu ndaꞌa ra ña kaꞌan ndoso ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo nuu na judío. 8 Ra mii Tata yo Ndioxi, ra tiꞌvi ra Pedro ña kaka ra chiñu nuu Jesucristo ña kaꞌan ndoso ra nuu na judío, kuvi tu ra tiꞌvi yuꞌu, ña kaka yu chiñu nuu ra ña kaꞌan ndoso yu nuu yuvi na küu judío va.

9 Ra ra Jacobo, xiꞌin ra Pedro, xiꞌin ra Juan kuvi ndia kunaꞌnu, ra ndakuni mii va ndia ña vaꞌa ña taxi Tata yo Ndioxi ndaꞌa yu, ra saa ndatiin ndia ndaꞌa yu, ra saa tu ndaꞌa ra Bernabé va. Ra ña xa ndia saa, ra ndia ndakiꞌin mani va kuvi ndia nduꞌu, ra kuni kachi tu ña, ña iyoo yuꞌu ndia xiꞌin va ndi ña kuꞌun ndi ndia kaꞌan ndoso nuu yuvi na küu judío, ra mii tu ndia kindoo kuꞌun kaꞌan ndoso nuu na judío va. 10 Ra takua ña ndikaꞌan ndia xiꞌin ndi kuvi ña, na näa ini ndi xaꞌa na ndaꞌvi chi na chindiee taꞌan va ndi xiꞌin na, kachi ndia. Ra ta iyoo ña ndikaꞌan ndia xiꞌin ndi ke ^xa va yu.

Ndukueꞌe ra Pablo nuu ra Pedro

11 Ra saa kuu ndixaa ra Pedro chi Antioquía xitoꞌni ra na veꞌe ñuꞌu, ra ikan ke ndukueꞌe yu xiꞌin ra, saa chi ndiyaꞌa xini ra, ra kuëe vaꞌa ndi xa ra. 12 Saa chi ta sakan ndixaa ra, ra xixi va ra xiꞌin yuvi na küu judío, ndi su ta ndixaa tu na tiꞌvi ra Jacobo; saa ra ndikun xakin xiyo va ra mii ra, ra ndixïxi ka vi ra xiꞌin na, saa chi ndiyuꞌvi va ra ña kaꞌan väꞌa na judío xaꞌa ra. 13 Ra ndakundikun ka tu sava na judío va chiñu ña xa ra Pedro, Ra ndia ra Bernabé va ndixinu ini ña xa ra chiñu kan xiꞌin na. 14 Ra ta xini yu ña kuëe xa ndia ta kuꞌva ^sañaꞌa mii tuꞌun ña kuu ña ndaa, ña kuu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra saa ndikaꞌan yu xiꞌin ra Pedro nuu takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu, kachi yu saa: “Yoꞌo, ra vaꞌa ni judío kuvi va kun, ndi su ta ^xa yuvi na küu judío va ^xa kun, ra xä kun ta kuꞌva xa na judío; ¿ra nichuun ke kuni kun ña sanduxa kun xiꞌin yuvi na küu judío, ña ^sa na ta kuꞌva ^xa na judío?”, kachi yu xiꞌin ra.

Takundiꞌi yuvi na ndiaa ini Jesucristo va kuvi na kaku

15 Ra na kundaa ni ndo, chi yuꞌu, xiꞌin sava ka ndia kuu judío, ra xa judío kuvi ndi ndia kivi kaku vi ndi, ra köo kuachi ndi ta kuꞌva iyoo inka yuvi na küu judío. 16 Ra vaꞌa ni saa va, ndi su kundaa kaxi va ini ndi, chi ña saxinu ndi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra kuëe ndasa vii ña nduꞌu ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi, chi ña kandixa ndi Jesucristo va kuvi ña kuvi ndasa ra nduꞌu ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi. Ra xaꞌa ña kan kuvi ña kandixa ndi Jesucristo vichin va, ña vaꞌa na nduu ndi ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi, ra xaꞌa ña ndiaa ini ndi Jesucristo va kuvi ña, ra süvi vi xaꞌa ña saxinu ndi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés kuvi ña. Saa chi ndia nii yuvi küvi nduu ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi, xaꞌa ña saxinu na ña kaꞌan ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés.

17 Ra ña kachi ndi ke xa nduu va ndi ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi xaꞌa ña ndiaa ini ndi Jesucristo, ndi su tu süvi va tu saa iyoo ña, saa ra, ¿a ña ndiaa ini ndi Jesucristo va kuvi ña ndasa ra nduꞌu yuvi na iyoo kuachi?, ra na kundaa ini ndo, ¡chi süvi saa iyoo ña! 18 Ndi su ^nduu tuku va yu tiaa ra iyoo kuachi, tu ^ndakoo va yu ña ndiaa ini yu Jesucristo, ra tuku va ndakundikun yu ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés. 19 Ra na kundaa ini ndo, chi yuꞌu, ra xa ta iyoo ra ndixiꞌi va iyoo yu, nuu ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés; ra mii ndiayu kan ke xaꞌni yuꞌu va, ña vaꞌa na kutiaku yu ña ndasakaꞌnu yu Tata yo Ndioxi. 20 Yuꞌu, ra xa xiꞌin Cristo va kuvi ña takaa yu ndika cruz vichin, ra tiäku ka yu ña sa yu ña kuni iki kuñu yu, saa chi xa Cristo va iyoo nima yu; ra ña tiaku yu xiꞌin iki kuñu yu vichin, ra xaꞌa ña ndiaa ini yu Tata yo Jesucristo ra kuu seꞌe Ndioxi va kuvi ña, saa chi ra kan kuvi ra kuꞌvi ni ini xini yuꞌu, ra ndataxi ra mii ra ña ndixiꞌi ra xaꞌa yu ndika cruz. 21 Ra xaꞌa ña kan ke küni yu kundasi yu ña vaꞌa, ña saniꞌi Tata yo Ndioxi yuꞌu; ra tu xaꞌa ña saxinu yo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va kuvi ña, nduu yo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi, na kachi yo, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo.

3

Xaꞌa ña ndiaa ini yo Ndioxi va kuvi ña ^kaku yo

1 ¡¿Nichuun ke kiꞌvi ni xa ndo, na Galacia?! ¿Ra yoo kuvi na kava xini ndo, ña xïin ka ndo kandixa ndo ña ndaa? ¿A su ta ndikaꞌan ndoso ndi nuu ndo, ra iin kaxi kaxi va ndakani ndi xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra xitakaa ndika cruz nuu ndo? 2 Ra vichin, kuni yu kundaa ini yu nuu ndo, ra na kaꞌan ndo xiꞌin yu: ¿A xaꞌa ña saxinu ndo chiñu ña kaꞌan ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés kuvi ña ndakiꞌin ndo Tachi Yii Ndioxi? ¿Ra a xaꞌa ña ndiaa ini ndo tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña ndikaꞌan ndoso ndi nuu va ndo kuvi ña ndakiꞌin ndo ña? 3 ¿Ra ni va ke ndoꞌo ndo, ña tiaa ni kiꞌvi xa ndo? Saa chi xaꞌa ña ndakundiaa ini ndo Jesucristo va kuvi ña taxi ra Tachi Yii ra ndaꞌa ndo ña vaꞌa ndikun ndo ra. ¿Ra nichuun kuvi tu ña kuni ndo ndakandixa tuku ndo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra kaku ndo vichin? 4 Ra tu ^ndakoo va tu ndo Cristo, ra ndakundikun tuku ndo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña ndoꞌo ni ndo xaꞌa ña ndakundikun Cristo ta yachi. 5 Ra kuni tu yu ña na kiꞌin xini ndo xaꞌa ña yoꞌo va: Ndioxi va kuvi ra taxi Tachi Yii ra ndaꞌa ndo, ra ^xa tu ra ña xituꞌun va ^xini ndo, xaꞌa ña ndiaa ini ndo Tata yo Jesucristo, ndi su süvi xaꞌa ña saxinu ndo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés kuvi ña.

Kindoo Ndioxi iin ña xiꞌin ra Abraham

6 Ra xaꞌa ña xindiaa ini va ra Abraham, Ndioxi kuvi ña ndakiꞌin mani ra ra, ña nduu ra ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi. 7 Ña kan ke na kundaa ini ndo vichin, chi takundiꞌi yuvi na ndiaa ini Ndioxi va kuvi na kuu ndiseꞌe ra Abraham. 8 Ra suꞌva kuvi tu ña ^kachi mii tuꞌun Ndioxi va. Xa iyoo kuaꞌa ni va kuiya kuvi ña ndikaꞌan Ndioxi xiꞌin ra Abraham, kachi ra suꞌva: “Xaꞌa ña yoꞌo kuvi ña niꞌi takundiꞌi yuvi ña kutaꞌvi na ña vaꞌa”, kachi ra xiꞌin ra, ^kachi ña. Ra ña kachi Ndioxi suꞌva xiꞌin ra Abraham, ra xaꞌa ña koo kaꞌnu ini ra xaꞌa kuachi yuvi na küu judío xaꞌa ña ndakundiaa ini va na ra kuvi ña, kachi ra saa. 9 Ra xaꞌa ña kan ke takundiꞌi yoo na ndiaa ini Ndioxi va kuvi na niꞌi kutaꞌvi ña vaꞌa xiꞌin ra Abraham.

10 Ndi su yuvi na ndiaa ini ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra na nditavi chiꞌña va kuvi na. Saa chi saa kachi tu mii tuꞌun Ndioxi va: “Takundiꞌi yuvi na kuëe saxinu takundiꞌi chiñu ña kaꞌan ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra taxi va Ndioxi tundoꞌo ndaꞌa na”, ^kachi ña. 11 Ra xa kundaa kaxi va ini yo, chi ndia nii yuvi küvi nduu ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi, xaꞌa ña saxinu na ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés; saa chi suꞌva va ke kachi tuꞌun Ndioxi: “Yuvi na ndiaa ini Ndioxi, ra ndakiꞌin mani ra na ña ^nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi, kuvi na kutiaku va”, ^kachi ña. 12 Ra yuvi na ndiaa ini ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra süvi vi Ndioxi kuvi ra ndiaa ini na ña ndasa ra na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi. Ra xa kundani yo chi tuꞌun Ndioxi, ra suꞌva va ke kachi ña: “Takua yuvi na saxinu takundiꞌi ña kaꞌan ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va kuvi na niꞌi kutiaku”, kachi ña.

13 Ra Cristo va kuvi ra sakaku yoo nuu chiꞌña ña ^taxi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés xaꞌa ña ndikuchüun yo saxinu yo takundiꞌi ña kaꞌan ña, ra mii Cristo va kuvi ra ndakuiso chiꞌña kan nuu yo vichin, ra mii saa ke kachi tu tuꞌun Ndioxi va: “Na nditavi chiꞌña kuvi takundiꞌi va yuvi na katakaa na ndaꞌa iin itun”, ^kachi ña. 14 Ra suꞌva ke ndoꞌo Cristo ña vaꞌa na niꞌi yuvi na küu judío ña vaꞌa, ña kindoo Ndioxi xaꞌa xiꞌin ra Abraham, xaꞌa ña xa Cristo Jesús. Ra saa tu ña vaꞌa na niꞌi takundiꞌi yo Tachi Yii Ndioxi ña kindoo ra taxi ndaꞌa va yo, xaꞌa ña ndiaa ini yo Cristo Jesús.

Küvi sandiꞌi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés xaꞌa ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra Abraham

15 Ñani yo, na kaꞌan yu xaꞌa ña ^xa mii yo ta kindoo yo xiꞌin taꞌan yo xaꞌa iin chiñu, ra na kundaa ini ndo: Chi tu iin yuvi ra kindoo na xaꞌa iin chiñu xiꞌin taꞌan na, ra xavaꞌa na iin tutu ña kaꞌan xaꞌa chiñu kan, ra chikaa na ndaꞌa na nuu ña, ña xa kutu na ña. Ra ta xa kukutu ña, saa ra ndia nii ka yuvi kuchïñu sandiꞌi xaꞌa vi ña, ra nii ña ndachikaa ka tu na tuꞌun nuu ña kuchïñu vi na. 16 Ra na kundaa ini ndo, chi saa ke iyoo tu ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra Abraham va, ra saa tu xiꞌin indaa ndiseꞌe va ra. Ra tuꞌun Ndioxi, ra ndikäꞌan ña kachi ña: “na ndiseꞌe kun”, ña kaꞌan ña xaꞌa kuaꞌa ni yuvi, chi “iin ndiseꞌe va kun”, ^kachi ña. Ra ña kachi ña saa; ra xaꞌa iin tiaa va kuvi ña kaꞌan ña, ra tiaa kan kuvi Cristo va. 17 Ra ña kachi yu suꞌva xiꞌin ndo, ra ña kuni yu na kundaa ini ndo xaꞌa ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra Abraham va kuvi ña, ra mii va Ndioxi kuvi ra kindoo xaꞌa Cristo xiꞌin ra Abraham, ra xaꞌa ña kan va ke, ndikuchïñu vi ndiayu Ndioxi ña taxi ra ndaꞌa ra Moisés ta xa ndiyaꞌa kumi ciento oko uxi kuiya, ña sandiꞌi ña xaꞌa ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra Abraham ta yachin. 18 Ra tu xaꞌa ndiayu Ndioxi ña taxi ra ndaꞌa ra Moisés va kuvi ña, ndakiꞌin yo ña kindoo Ndioxi xaꞌa xiꞌin ra Abraham; saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña kindoo Ndioxi xiꞌin ra Abraham. Ndi su, na kundaa ini ndo, chi süvi saa iyoo ña, chi ña xa Ndioxi ke kindoo ra xiꞌin ra Abraham, ña taxi uun va ra, ña kindoo ra xaꞌa xiꞌin ra ndaꞌa yo.

19 ¿Ra nichuun kuvi ña taxi Ndioxi ndiayu ra ndaꞌa ra Moisés tuvi ndo? Na kundaa ini ndo, chi ña taxi Ndioxi ndiayu ra ndaꞌa ra Moisés, ra ña vaꞌa na kundaa ini yuvi ña ^xa na kuachi va kuvi ña. Ra takua kii ña xindiatu na xaa iin tiaa ra kindoo Ndioxi xaꞌa, ra kuu ndiseꞌe ra Abraham va kuvi ña xachiñu ndiayu kan. Ra na tatun va Ndioxi kuvi na xiniñuꞌu ra, ña taxi ra ndiayu ña ndiꞌi xaꞌa kan, ndaꞌa ra Moisés, ra ra Moisés tu xindiso chiñu ña ndataxi ra ña ndaꞌa na ñuu va. 20 Ndi su Ndioxi, ra indaa va kuvi ra, ña kan ke ndixïniñuꞌu vi ra inka yuvi ña kindoo ra xiꞌin ra Abraham, chi mii va ra kindoo xiꞌin ra.

Na kundaa ini yo nichuun ke ^xa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés

21 Ra ña kachi yu suꞌva xiꞌin ndo xaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ¿ra a kuni kachi ña, ña iyoo ña kuachi xiꞌin ña kindoo Ndioxi xaꞌa xiꞌin ra Abraham? Na kundaa ini ndo, chi süvi saa iyoo ña. Saa chi tu ndiayu ña taxi Ndioxi ndaꞌa ra Moisés va kuvi ña ^taxi ña kutiaku yuvi, saa ra kuvi va nduu na ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi, xaꞌa ña saxinu na ndiayu Ndioxi ña taxi ra ndaꞌa ra Moisés. 22 Ndi su kaꞌan tuꞌun Ndioxi, chi na iyoo kuachi kuvi takundiꞌi va yuvi, kachi ña. Ra suꞌva ke iyoo va ña yoꞌo, ña vaꞌa na ndakiꞌin yuvi na ndiaa ini Jesucristo, ña kindoo Ndioxi taxi ra.

23 Ra ta kumani ka xaa Jesucristo ña ndakundiaa ini yo ra, ra kaku yo, ra ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va kuvi ña xaꞌndia chiñu nuu yo, ña xindiatu yo ña xaa Jesucristo ra ndakundiaa ini yo ra, ra kaku yo. 24 Ra saa va ke xa ndiayu kan ña xaꞌndia chiñu ña nuu yo, ra ta kuꞌva iyoo na kuachi va kuvi ña nduu yo, ra ña kan kuvi ña xiniꞌi ichi nuu yu ra sakuyachin ña yoo nuu Cristo va, ña vaꞌa ^ndakundiaa ini yo ra, ra nduu yo, ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi. 25 Ra ña xa xaa Jesucristo, ra ndiaa ini yo ra, ra ^kaku yo vichin, ra xäꞌndia chiñu ka vi ndiayu kan nuu yo.

26 Saa chi vichin, ra xa xaꞌa ña ndiaa ini takundiꞌi yo Jesucristo, xiꞌin xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin va ra kuvi ña kuu yo seꞌe Ndioxi. 27 Ra takundiꞌi yoo na nduu iin xiꞌin Cristo xaꞌa ña chichi yo, ra xa mii va ra kuvi ra isaꞌvi sata yo, ta kuꞌva iyoo iin tikoto xaa. 28 Ña kan ke vichin, ra vaꞌa ni na judío kuvi va yo, ra nii na griego kuvi va tu yo, ra nii na xachiñu ndaꞌvi nuu yuvi kuvi va tu yo, ra nii na xika ndika kuvi va tu yo, ra nii tiaa kuvi va ndia, ra nii na siꞌi kuvi va tu na, ra iin va nduu yo xiꞌin Cristo. 29 Ra ña xa kuu yo kuenda Cristo vichin, saa ra ^kuu tu yo ndiseꞌe ra Abraham va, ra ndakiꞌin tu yo ña kindoo Ndioxi taxi va ra.

4

1 Ra na kaꞌan tuku yu inka ña xiꞌin ndo, ra na kundaa ini ndo: Tu iin tiaa, ra iyoo na kuachi vali seꞌe, ra na kuvi ra, ra ndakoo ra takundiꞌi ñaꞌa ra ndaꞌa na, ra na kuachi kan ra inuu iyoo va na xiꞌin na xachiñu nuu iva na, ndia kii ña kunaꞌnu vi na, ra vaꞌa ni mii ña ndaa ra ñaꞌa mii na kuvi takundiꞌi va ñaꞌa ña ndakoo iva na. 2 Ra na kuachi kan, ra xiniñuꞌu kandixa va na chiñu ña xaꞌndia yuvi na sakuaꞌnu ñaꞌa, ra sañaꞌa na na ndia ta xa na xinu na kuiya ña xaꞌndia iva na ña ndakiꞌin na takundiꞌi ñaꞌa ña ndakoo ra ndaꞌa va na. 3 Ra kuꞌva saa kuvi tu ña ndoꞌo yoo va. Saa chi ta kumani ka ndakundikun yo Jesucristo, ra ña yunaꞌa na yuuvi yoꞌo ^xa va na kuvi ña xindikun yo, ra xaꞌndia chiñu tu ña nuu va yo. 4 Ndi su ta ndixaa kii ña kindoo Ndioxi tiꞌvi ra seꞌe ra, ra tiꞌvi va ra ra, ra kaku ra tixi iin ñaꞌa, ra ta iyoo na judío va ndixiyo ra, saa chi xiin va ra ña xaꞌndia chiñu ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés nuu ra. 5 Ra ña tiꞌvi Ndioxi ra kixi ra, ra ña vaꞌa na ^saña ndika ra yoo ndaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va kuvi ña, ña vaꞌa na ndakiꞌin Ndioxi yoo nduu yo seꞌe ra.

6 Ra xaꞌa ña xa nduu yo seꞌe Ndioxi kuvi ña tiꞌvi ra Tachi Yii seꞌe ra, ña iyoo ña nima yo; ra Tachi Yii seꞌe ra kuvi ña sakaꞌan yoo, ña vaꞌa kaꞌan yo, kachi yo suꞌva: “¡Tata mii yu!” 7 Ña kan ke vichin, ra süvi ka chiñu ña yunaꞌa na yuuvi yoꞌo xa na ke xaꞌndia chiñu nuu yo, chi xa seꞌe Ndioxi va nduu yo, ra xaꞌa ña nduu yo seꞌe ra kuvi tu ña ndakiꞌin yo ñaꞌa ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa va yo.

Ndiꞌi ni ini ra Pablo xaꞌa na veꞌe ñuꞌu ña iyoo chi Galacia

8 Ra ta yachi ta täan ndakundikun yo Ndioxi, ra ñaꞌa ña kuu ndioxi ndii va kuvi ña xaꞌndia chiñu nuu yo. 9 Ndi su ña xa kuu ndo seꞌe Ndioxi vichin, ¿ra nichuun kuvi ña kuni tuku ndo ndakundikun ndo ña xinituni ña köo yaꞌvi ndiaa, xiꞌin ña yunaꞌa na yuuvi yoꞌo xa na, ra ndakaꞌndia chiñu tuku ña nuu ndo? 10 Saa chi ndoꞌo, ra xatoꞌo ka va ndo kii, xiꞌin yoo, xiꞌin kuiya ña yunaꞌa na yuuvi yoꞌo ndatava na viko.

11 Ra xaꞌa ña kan ke ndiꞌi ni va ini yu xaꞌa ndo, saa chi tu na ndaköo ndo ña ^xa ndo, saa ra ña uun va kuvi ña ndakani yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo nuu ndo.

12 Ra xaꞌa ña kan ke xaku ndaꞌvi yu nuu ndo, ñani yo, ña na nduu ndo ta kuꞌva iyoo yuꞌu, ña kuëe sa ka ndo chiñu ñaa, saa chi ta kuꞌva kuu xiꞌin ndoꞌo ña ndisaña ndika ndo ndaꞌa ña, saa kuvi tu ña kuu xiꞌin yuꞌu va ña ndisaña ndika yu ndaꞌa ña. Ra ndoꞌo, ra ndia nii chiñu kiꞌvi kuëe ndixa ndo xiꞌin yu ta ndakani yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo nuu ndo. 13 Ra xa kundaa ini mii va ndo, saa chi kueꞌe va kuvi ña kiꞌin yuꞌu, ra xaꞌa ña kan va kuvi ña kuachi yu chi Galacia ñaa, ña ndikaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo nuu ndo. 14 Ra vaꞌa ni sandoꞌo ni va yu ndoꞌo xiꞌin kueꞌe ña ndoꞌo yu, ndi su ndikuñüꞌu vi ndo yuꞌu, ra nii ndikundäsi tu ndo yuꞌu va. Chi ña xa ndo ke ndakiꞌin mani ndo yuꞌu, ta kuꞌva iyoo iin tatun Ndioxi a ta kuꞌva iyoo mii Jesucristo va. 15 Ra tu ña ndikuvi kuvi ña, ra ndia nduchi nuu va ndo tava ndo taxi ndo ndaꞌa yu. ¿Ra ndia mii kuvi ña kuaꞌan ña kusii ni ini ndo kan vichin? 16 ¿A xaꞌa ña ^kaꞌan yu ña ndaa xiꞌin ndo xaꞌa tuꞌun Ndioxi kuvi ña nduu yu, ra kanitaꞌan xiꞌin ndo vichin?

17 Ra na kundaa ini ndo, chi yuvi na ^xa nduxa xiꞌin ndo ña ndakundikun tuku ndo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra süvi ña vaꞌa kuvi ña ndikaa xini na ña ndiꞌi ni ini na xaꞌa ndo, chi ña kuni na ke na ndakundikun ndo na kan, ra na ndakoo ndaꞌa ndo nduꞌu va, ña vaꞌa na ndakundiꞌi ini ndo xaꞌa na kuni na. 18 Ra na kundaa ini ndo, chi ña vaꞌa va kuvi ña kundiꞌi ini ndo xaꞌa inka yuvi, na ndixa kuni sa ña vaꞌa xiꞌin ndo. Ra süvi takua ta íin yu xiꞌin ndo kuvi ña na sa ndo saa, chi iin takundiꞌi va kii na sa ndo saa. 19 Ñani mii yu, ta kuꞌva kuni yu xini yu seꞌe yu kuni yu xini yu ndoꞌo, ra tixuꞌvi ni tu nima va yu xaꞌa ña ndiꞌi ni ini yu xaꞌa ndo. Ra iin ta kuꞌva tixuꞌvi iin ñaꞌa ña ^kuni kaku seꞌe kuvi ña ndoꞌo yu xaꞌa ndo, iin saa ndia kii ña na xaa ndo nduu ndo ta kuꞌva iyoo mii Cristo va. 20 Ra tu ña kuvi vi kuvi ña, ra iin ^xa yu suꞌva, ra xa ñaa vi íin yu xiꞌin ndo, ra kaꞌan yu inka kuꞌva ña kuni yu xiꞌin ndo; saa chi ña íin yu inka ñuu kani vichin, ra kundäa ini yu ni ke vaꞌa sa yu ña vaꞌa chindiee taꞌan yu xiꞌin vi ndo.

Ña sañaꞌa ña kuu xiꞌin ña Sara xiꞌin ña Agar yoo

21 Ra vichin na kaꞌan ndoꞌo, na ^kuni ^ndee tuku tixi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ña ndakaꞌndia chiñu tuku ña nuu ndo, ¿ndia kuꞌva ke iyoo ña? 22 Ra na kundaa ini ndo, chi suꞌva va ke kachi tuꞌun Ndioxi ndakani ña xaꞌa ña: Ra Abraham ra kaku uvi tiaa seꞌe ra, ra iin ra kaku xiꞌin ñaꞌa ña xachiñu ndaꞌvi nuu ra, ra inka tu ra kaku xiꞌin mii yasiꞌi ra ña kuëe ndixachiñu ndaꞌvi va. 23 Ra seꞌe ña xachiñu ndaꞌvi nuu ra, ra ta kuꞌva ^kaku takundiꞌi na kuachi va kaku ra, ndi su seꞌe mii ña kuu yasiꞌi ra, ra xaꞌa ña vaꞌa na xinu nuu ña kindoo Ndioxi va kuvi ña kaku ra kan. 24 Ra ña yoꞌo, ra ta kuꞌva iyoo iin tuꞌun ndichi va ke iyoo ña. Uvi saa na siꞌi yoꞌo, kuvi uvi ña kindoo Ndioxi va. Ra ña nani Agar ña xachiñu ndaꞌvi kan kuvi ña ndañaꞌa iku ña nani Sinaí, nuu ndakiꞌin na xii xikua yo ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra nduu na na xachiñu ndaꞌvi va. 25 Ra ña Agar kan kuvi ña ndañaꞌa iku Sinaí ña íin chi Arabia va, ra iku kan kuvi ña ndañaꞌa tu ñuu kaꞌnu Jerusalén ña iyoo ta kuꞌva iyoo yuvi na xachiñu ndaꞌvi xiꞌin seꞌe va. 26 Ndi su ñuu Jerusalén ña iyoo chi ndivi va kuvi ña ndañaꞌa ña Sara ña kuëe ndixachiñu ndaꞌvi; ra seꞌe ñuu Jerusalén ña iyoo chi ndivi kan va kuvi yoo. 27 Ra suꞌva ke kachi tuꞌun Ndioxi xaꞌa ña Sara:

Na kusii ni ini yoꞌo ñaꞌa ña numa, ña köo seꞌe;

ra ndiee ni na ndaꞌyu yoꞌo ñaꞌa ña ndikundäa ini tixuꞌvi kaku seꞌe xaꞌa ña kusii ni ini kun.

Saa chi ñaꞌa ña ndikäku seꞌe kuvi ña kuaꞌa ni ka koo seꞌe va nuu ñaꞌa ña kaku seꞌe va.

28 Ñani yo, yoo, ra ta kuꞌva iyoo ra Isaac va kuvi ña iyoo yo; saa chi ta kindoo Ndioxi xiꞌin ra Abraham ña koo seꞌe ra, ra xaꞌa yoo va kuvi ña kindoo ra ña koo yo seꞌe ra Abraham. 29 Ra ta kuꞌva xa ra kuu seꞌe ña Agar ña xachiñu ndaꞌvi kan ña ta̱xí ra ra Isaac, ra kaku xiꞌin ndiee Tachi Yii Ndioxi va kuvi ña kuu xiꞌin yo vichin. Saa chi yuvi na kuni kundikun ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra kundasi va na yoo na kuu yo seꞌe ra Abraham na kindoo Ndioxi xaꞌa xiꞌin ra. 30 Ra xa xini va ndo, chi suꞌva va ke kachi tuꞌun Ndioxi: “Na taxi va kun ñaꞌa ña xachiñu ndaꞌvi xiꞌin seꞌe ña, saa chi seꞌe ñaꞌa ña xachiñu ndaꞌvi, ra küvi vi niꞌi ra ñaꞌa xiꞌin ra kuu seꞌe ñaꞌa ña kuëe xachiñu ndaꞌvi”, ^kachi ña. 31 Ra na kundaa ini ndo vichin ñani yo, chi yoo, ra seꞌe ñaꞌa ña kuëe ndixachiñu ndaꞌvi kan va kuvi yo, ra süvi vi seꞌe ñaꞌa ña xachiñu ndaꞌvi kan kuvi yo.

5

Ña xa saña ndika Cristo yoo ra vivii va na sa yo

1 Ra ña xa saña ndika Cristo yoo, ra ña vaꞌa na koo ndika yo iin takundiꞌi tiempo va kuvi ña; ra na ndaköo yo ña xa saña ndika Cristo yoo, ra ndiꞌvi tuku yo tixi yuku ña kuu ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ña ndasachiñu ndaꞌvi tuku yo.

2 Ra yuꞌu, ra Pablo kuvi ra kaꞌan xiꞌin ndo, ra na kundaa ini ndo, tu na kuiin ndo ña tiaꞌndia iku kuñu ndo, saa ra ña xa Cristo, ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña nuu ndo, tu saa na sa ndo. 3 Ra tuku va kaꞌan yu xiꞌin ndo xaꞌa ña yoꞌo, takundiꞌi yuvi na kuni ña tiaꞌndia iki kuñu na, ra xiniñuꞌu tu saxinu na takundiꞌi ña kaꞌan ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va, ra saa ke vaꞌa ndakiꞌin Ndioxi na. 4 Ra ndoꞌo, na tuvi ña nduu ndo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi, xaꞌa ña saxinu ndo ña kaꞌan ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra na kundaa ini ndo, chi Cristo va kuvi ra ^ndakoo ndo, ra kundasi tu ndo ña kuꞌvi ini Ndioxi xini ra ndoꞌo va. 5 Ra nduꞌu, na iyoo Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ra mii Tachi Yii kuvi ña kaꞌan xiꞌin va ndi ña kundaa kaxi ini ndi, ña nduu ndi ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi, xaꞌa ña ndiaa ini ndi Cristo. 6 Saa chi yoo na xa nduu iin xiꞌin Cristo, ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña tiaꞌndia iki kuñu yo a ña tiäꞌndia ña. Chi ña ndiaa yaꞌvi nuu yo ke ndiaa ini yo Cristo va, ra ña ndiaa ini yo Cristo kuvi ña ^chindiee taꞌan xiꞌin yo ña ^kuꞌvi ini yo xini yo inka yuvi va.

7 Ra ndoꞌo, ra xa vaꞌa ni va kiꞌin ndo kuaꞌan ndo, ¿ra yoo va kuvi na sandaꞌvi ndoꞌo ña sana ini ndo, ra ^ndakoo ndo ña ndaa? 8 Ra süvi vi Ndioxi kuvi ra ndixa saa xiꞌin ndo, saa chi mii ra kan kuvi ra kana ndoꞌo ña na kandixa va ndo ra. 9 Ra na näa ini ndo, xaꞌa tuꞌun ndichi ña kaꞌan na xaꞌa ndia sañaꞌa, ndia kuu ndia chiꞌña tuꞌun, ña kachi suꞌva: “Loꞌo ni va ndavi ra kuchuun va ña sandanañu ña ixan”, ^kachi ña. 10 Ra xaꞌa ña xa kuu yo iin, ña ndikun yo Cristo, ra ndiaa va ini yu ndoꞌo ña iyoo yuꞌu ndo xiꞌin yu xaꞌa ña kaꞌan yu xiꞌin ndo. Ra yuvi na sandaꞌvi ndoꞌo, ra nii ndia ndia ka na kuvi va na, ra niꞌi va na tundoꞌo sa Ndioxi.

11 Ñani yo, tu na kaꞌan ndoso yu ña xiniñuꞌu tiaꞌndia va iki kuñu takundiꞌi tiaa, saa ra, na saa ini xini yuꞌu, ra täxi vi na yuꞌu, ra nii saa tu na xiꞌin va yu tu na käꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Cristo ña xitakaa ra ndika cruz va. 12 Ra ndia xika tu sandaꞌvi ndoꞌo, ña xiniñuꞌu tiaꞌndia iki kuñu ndo, ra vaꞌa ka va tu na kaꞌndia vaꞌa mii ndia iki kuñu ndia, ña kuu ndia, ndia käku ka seꞌe va.

13 Ñani yo, ña kana Ndioxi ndoꞌo, ra xaꞌa ña vaꞌa na koo ndika va ndo kuvi ña. Ra süvi ña ndisaña ndika tu ra ndoꞌo, ra na sa ndo chiñu ña kuni mii ndo, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kuu ndo yuvi na chindiee taꞌan xiꞌin taꞌan xaꞌa ña kuꞌvi ini ndo xini taꞌan va ndo. 14 Saa chi takundiꞌi ña kaꞌan ndiayu Ndioxi xaꞌa, ra xaꞌa ña kuꞌvi ini ke kaꞌan va ña, ra suꞌva ke kachi ña: “Na kuꞌvi ini kun kuni kun inka yuvi ta kuꞌva kuꞌvi ini kun xini kun mii kun”, kachi ña. 15 Ndi su tu na kanitaꞌan, a na satakueꞌe taꞌan va kuvi ndo, ra na kundaa ini ndo, chi na sandiꞌi xaꞌa taꞌan mii va kuvi ndo.

Na sä yo ña kuni kuñu yo chi ña kuni Tachi Yii va ke na sa yo

16 Ra xaꞌa ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo: Ña na kutiaku ndo ta kuꞌva kuni Tachi Yii Ndioxi va, saa chi saa ke küvi sa ndo chiñu ña kuni iki kuñu ndo sa va ña. 17 Saa chi takundiꞌi chiñu ña kuni iki kuñu sa ña, ra ña kanitaꞌan va kuvi ña xiꞌin Tachi Yii Ndioxi, ra ña kanitaꞌan kuvi tu Tachi Yii Ndioxi va xiꞌin chiñu kan. Ra saa va ke iyoo ña, ra xaꞌa ña kan ke kuëe xiniñuꞌu sa ndo chiñu ña kuni iki kuñu ndo sa ña. 18 Ra tu Tachi Yii Ndioxi kuvi ña kaꞌan xiꞌin ndo ndia ña kuvi ña xiniñuꞌu sa ndo, saa ra xäꞌndia chiñu ka vi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés nuu ndo. 19 Ra takundiꞌi va yuvi kundaa ini ndia kuꞌva ke tiaku yuvi na xa chiñu kiꞌvi, ra ña yoꞌo va kuvi ña xa na: Na xa nitandaꞌa ra kiꞌvi na xiꞌin inka yuvi, na täan tandaꞌa, ra xa na chiñu kiꞌvi xiꞌin taꞌan na, xiꞌin kuaꞌa ni ka chiñu yakua ña yunaꞌa na xa na, xiꞌin ña ndakani ini na xaꞌa chiñu kiꞌvi, 20 xiꞌin ña ndasakaꞌnu na ndioxi ndii, xiꞌin ña xa tuꞌva na, xiꞌin ña kundasi na inka yuvi, xiꞌin ña kanitaꞌan na xiꞌin taꞌan na, xiꞌin ña ndukuini ini na ña kuni na koo ñaꞌa ña iyoo nuu inka yuvi nuu na, xiꞌin ña sáa̱ na xaꞌa ndia ndia ka ñaꞌa, xiꞌin ña kaꞌan toꞌo ni na xaꞌa mii na, xiꞌin ña xa kuachi na xiꞌin taꞌan na, ra taꞌvi taꞌan na, 21 xiꞌin ña ndukuini ini na ña kuni na sandiꞌi na xaꞌa ñaꞌa ña iyoo nuu inka yuvi, xiꞌin ña xaꞌni na, xiꞌin ña xiꞌi na, xiꞌin ña xixi ni na, xiꞌin sava ka chiñu kini. Ra xa ta kachi yu xiꞌin ndo ta yachi ke kachi tuku yu xiꞌin va ndo, ra kuenda ni na koo ndo, ra na sä ndo saa, saa chi na ^xa saa, ra kïꞌvi vi na nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu.

22 Ndi su ña ^xa Tachi Yii Ndioxi ke chindiee taꞌan ña xiꞌin yo ña ^kuꞌvi ini yo xini yo inka yuvi va, xiꞌin ña iyoo sii ini yo, xiꞌin ña itaꞌan mani yo xiꞌin takundiꞌi yuvi, xiꞌin ña iyoo kaꞌnu ini yo, xiꞌin ña toꞌo ni yo xiꞌin yuvi, xiꞌin ña tiayu ni yo, xiꞌin ña iyoo ndaku nima yo, 23 xiꞌin ña vita ini yo, xiꞌin ña xaꞌnu yo mii yo. Ra ndia nii ndiayu kuchüun kaꞌndia nuu yo ña sä yo ña yoꞌo. 24 Ra yoo na xa kuu kuenda Cristo, ra xa ndixiꞌi va ña kuni iki kuñu yo sa ña ndika cruz xiꞌin ra. 25 Ra tu xa ndasama Tachi Yii Ndioxi kuꞌva ña tiaku yo, saa ra xiniñuꞌu tu sa yo takundiꞌi ña kaꞌan ña xiꞌin va yo.

26 Ra na kutiäa ni ini yo xiꞌin mii yo, saa chi tu saa na sa yo, ra kuachi va kuvi ña xavaꞌa yo xiꞌin inka yuvi, ra nii na ndukuïni tu ini yo kuni taꞌan va yo.

6

Na chindiee taꞌan ndo xiꞌin taꞌan ndo

1 Ñani yo, ndoꞌo na xa iyoo xixa ini, na ^xa ña kaꞌan Tachi Yii Ndioxi, ra tu na kundaa ini ndo xaꞌa iin na ñani yo ña ndakava na ña ^xa na ndia ndia ka chiñu kiꞌvi, ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña na kaꞌan ndo xiꞌin na, ña na ndakoo na chiñu kiꞌvi ña ^xa na. Ndi su vivii va na kaꞌan ndo xiꞌin na, ra kuenda ni na koo ndo, saa chi tu köo ra iyo ini tu koyo ndoꞌo va. 2 Ra na chindiee taꞌan ndo xiꞌin taꞌan ndo ña kuiso ndo tundoꞌo ña ndoꞌo na, saa chi tu saa na sa ndo, ra ndiayu Cristo va kuvi ña saxinu ndo.

3 Saa chi tu na ndakani ini ndo ña kuu ndo na xiniñuꞌu ni, ra küvi chindiee taꞌan ndo xiꞌin inka yuvi, saa ra na sandaꞌvi mii va kuvi ndo, saa chi kuëe kuu vi ndo yuvi na xiniñuꞌu ni. 4 Ra xaꞌa ña kan ke, ta iin iin ndo ra na kotondoso ndo mii va ndo a ña vaꞌa kuvi chiñu ña xa ndo a ña väꞌa va kuvi ña, ra saa ke vaꞌa kundaa ini ndo, ra tu ña vaꞌa kuvi chiñu ña xa ndo, saa ra na kusii ni ini ndo xiꞌin mii va ndo, ndi su na chinüu ndo mii ndo xiꞌin inka yuvi. 5 Saa chi ta iin iin yuvi ra mii va na kuvi na ndiso xiꞌin chiñu ña xa na.

6 Ra yuvi na ^kutuꞌva tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata Jesucristo, ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña na chindiee taꞌan na xiꞌin yuvi na ^sakuaꞌa na nuu, ña taxi na ñaꞌa ña kumani nuu na ndaꞌa na.

7 Ra na sandäꞌvi ndo mii ndo, saa chi ndia nii yuvi küvi sasiki Ndioxi. Saa chi ta kuꞌva iyoo mii chiñu ña xa na ke koo kuiꞌi ña ndakiꞌin va na. 8 Saa chi yuvi na ^xa chiñu ña kuni iki kuñu na, ra kuiꞌi ña ndakiꞌin na kuvi ña kuvi va na. Ndi su yuvi na xa chiñu ña kuni Tachi Yii Ndioxi, ra kuiꞌi ña taxi Tachi Yii ndaꞌa na ke niꞌi na ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun va. 9 Ra na kuñäa yo, ña sa yo ña vaꞌa, saa chi tu ndakundiee yo ^xa yo ña vaꞌa, saa ra niꞌi va yo ña vaꞌa nuu Ndioxi, ta xa na xaa kii ña chituni ra ña taxi ra ña ndaꞌa yo. 10 Xaꞌa ña kan ke na chindiee taꞌan yo xiꞌin takundiꞌi va yuvi ta kundaa ini yo ña xa mani nuu na, ndi su ña xiniñuꞌu sa yo ke na ndiꞌi ni ka va ini yo ña chindiee taꞌan yo xiꞌin na ñani yo na ndikun Cristo va.

Ña ndiaa yaꞌvi nuu yuꞌu kuvi ña ndixiꞌi Cristo ndika cruz va

11 Ra na kundaa ini ndo, chi mii yuꞌu Pablo va kuvi ra tiaa tutu yoꞌo ña xaa ña nuu ndo, ra xaꞌa ña kan ke naꞌnu ni tiaa yu nuu ña. 12 Ra yuvi na xa nduxa xiꞌin ndo ña na tiaꞌndia iki kuñu ndo, ra xaꞌa ña kuni na kindoo vaꞌa na nuu yuvi va kuvi ña, ^xa na saa, ra nii küni tu na ña ndoꞌo na xaꞌa ña kaka na kaꞌan ndoso na tuꞌun vaꞌa xaꞌa Cristo ña ndixiꞌi ra ndika cruz va. 13 Saa chi ndia nii mii yuvi na xa nduxa xiꞌin ndo, ña tiaꞌndia iki kuñu ndo, ra kuëe saxinu vi na ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés. Saa chi takua ña kuni na ke na tiaꞌndia iki kuñu va ndo, ra saa ke niꞌi na kutiaa ini na ña kuchuun na xa nduxa na xiꞌin ndo ña na koo tuni ndoꞌo va. 14 Ndi su yuꞌu, ra kuëe kuni yu ña kutiaa ini yu xaꞌa inka ñaꞌa, chi ña kutiaa ini yu xaꞌa kuvi ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo ndika cruz va. Saa chi xaꞌa ña ndixiꞌi Cristo, ra köo ka vi yaꞌvi ndiaa ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi ña ndiaa yaꞌvi ni nuu na yuꞌvi yoꞌo, ra nii ñaꞌa ña kutoo ni iki kuñu yu sa ña ke köo ka yaꞌvi ndiaa vi. 15 Saa chi tu xa iin va nduu yo xiꞌin Cristo, saa ra köo yaꞌvi ndiaa ka vi ña iyoo tuni yoo a ña köo va tu ña; chi ña ndiaa yaꞌvi kuvi ña xa nduu yo yuvi xaa xaꞌa ña xa Cristo va. 16 Ra ña vaꞌa xiꞌin ña ndaꞌvi ini Ndioxi na koo xiꞌin takundiꞌi ndoꞌo na xa nduu yuvi xaa, saa chi ndoꞌo kuvi ndo kuu ndinuni ñuu Ndioxi va.

17 Ra yoꞌo kuvi ña sandiꞌi yu kaꞌan yu xiꞌin ndo: ra na täva ka ndo kuachi xiꞌin yu xaꞌa takundiꞌi ña xa ndikaꞌan yu xiꞌin ndo xaꞌa, saa chi ya̱ndà ña iyoo sata va yu kuvi ña ndañaꞌa yuꞌu ña ^kuu yu, ra xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo.

18 Ra mii Tata yo Jesucristo, na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi takundiꞌi ndo ñani yo. Saa koo.

Efesios

1

2

3

4

5

6

Tutu ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu ñuu Éfeso

1

Kaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ñuu Éfeso

1 Yuꞌu, ra Pablo, ra kana Tata yo Ndioxi, ña xika yu chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuvi ra ^tiaa tutu yoꞌo ña xaa ña nuu ndoꞌo, na yii na kuu ñuu Ndioxi, na ndinuni ndikun Tata yo Jesucristo ndee ñuu Éfeso. 2 Ra mii Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tata yo Jesucristo, na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi ndo, ra vivii na koo ndo.

Cristo kuvi ra taxi ña vaꞌa ndaꞌa yo

3 Ra na ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi, ra kuu iva Tata yo Jesucristo, saa chi xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin Tata yo Jesucristo kuvi ña, taxi Tata yo Ndioxi takundiꞌi nuu ña vaꞌa ña kee chi ndivi ndaꞌa yo. 4 Ra ta kumani ka kukava xaꞌa ña yuuvi yoꞌo vi kuvi ña ndikaxin ra yoo ña nduu yo iin xiꞌin Cristo, ña vaꞌa na kuu yo yuvi na yii, na köo kuachi nuu ra. 5 Ra xaꞌa ña kuꞌvi ni ini Ndioxi xini ra yoo va kuvi ña ndikaxin ra yoo, ra ndakiꞌin ndaꞌvi ra yoo ña nduu yo seꞌe ra, xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo, saa chi saa ke kindoo ini ni mii va ra. 6 Ra xaꞌa ña xa Tata yo Ndioxi ña yoꞌo va kuvi ña ^ndasakaꞌnu ni yo ra, saa chi kundaꞌvi ni ini ra xini ra yoo, ra xaꞌa ña kundaꞌvi ini ra xini ra yoo kuvi ña ndasa ra yoo iin xiꞌin seꞌe ra, ra ^kuꞌvi ni ini ra xini ra. 7 Ra xaꞌa ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo ndika cruz va kuvi ña xa kaꞌnu ini ra xaꞌa kuachi yo, ra sakaku ra yoo. Ra xaꞌa ña kuꞌvi ni ini ra yoo va kuvi ña xa ra saa. 8 Ra xaꞌa ña kuꞌvi ni ini ra xini ra yoo kuvi tu ña, ^taxi ra kuaꞌa ni ña xinituni xiꞌin ña ndichi ndaꞌa va yo, 9 ra ndañaꞌa ra ña kuu kuenda mii ra ña ndixiyo seꞌe ta yachi nuu yo, ra Cristo va kuvi ra kindoo ra xiꞌin ta yachi ña na sa ra chiñu kan. 10 Ra ta xa na xaa kii ña chituni Ndioxi xinu nuu chiñu mii ra ña iyoo seꞌe kuvi ña sandiꞌi ra ndachutaꞌan ra takundiꞌi ñaꞌa, ta kuu ña iyoo ndivi, xiꞌin ña iyoo ñuꞌu, ra ndataxi ra ña ndaꞌa Cristo ña kaꞌndia chiñu ra nuu ña.

11 Ra xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin Cristo va kuvi ña ndikaxin Ndioxi yoo ta yachi, ña vaꞌa ndakiꞌin yo ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa yo; ra takundiꞌi ña yoꞌo, ra iin ta kuꞌva kuni mii Ndioxi ke iyoo va ña, saa chi ra kan, ra iin ta kuꞌva kuni mii va ra ke ^xa ra takundiꞌi chiñu. 12 Ra suꞌva va ke xa ra, ña vaꞌa na ndasakaꞌnu nduꞌu, na inuu ndakundiaa ini Cristo, kivi ra. 13 Ra mii saa kuvi tu ña xa Ndioxi xiꞌin ndoꞌo va, ña taxi ra tuꞌun ra, ña ndaa, ña kuu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo xini soꞌo ndo, ra ndakundiaa ini ndo ra, ra nduu ndo iin xiꞌin ra, ra xakin tu Ndioxi va tuni ra ndoꞌo, ra tuni kan, kuvi Tachi Yii ra ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa va ndo. 14 Ra Tachi Yii Ndioxi ña iyoo nima va yo kuvi ña kaꞌan xiꞌin yo, ña ndixa ke ndakiꞌin va yo ñaꞌa ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa yo, ta xa na sandiꞌi ra, ña saña ndika ra takundiꞌi yuvi na kuu kuenda mii ra. Ra xaꞌa ña xa Ndioxi takundiꞌi ña yoꞌo, ra xiniñuꞌu na ndasakaꞌnu yo kivi va ra.

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin Ndioxi ña na taxi ra ña xinituni na veꞌe ñuꞌu

15 Ra xaꞌa ña kundaa ini yu xaꞌa takundiꞌi ña xa Ndioxi xiꞌin yo, xiꞌin xaꞌa ña kundaa ini yu xaꞌa ndo ña ndiaa ini ndo Tata yo Jesucristo, ra kuꞌvi ni ini ndo xini ndo takundiꞌi na kuu ñuu Ndioxi va kuvi ña, 16 kuëe xikuiin yu ña ndataxi yu tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ndo, saa chi iin takundiꞌi ichi ña kaꞌan yu xiꞌin ra, ra ndakaꞌan va yu xaꞌa ndo, ra kaꞌan yu xiꞌin ra xaꞌa va ndo. 17 Ra ña nduku yu nuu Tata yo Ndioxi, ra kaꞌnu, ra kuu Ndioxi Tata yo Jesucristo kuvi ña, na taxi ra ña ndichi ndaꞌa va ndo, ña vaꞌa na kundaa ini ndo xiꞌin ña kuu kuenda mii ra ña iyoo seꞌé, saa chi saa ke kuvi kundaa vaꞌa ka ini ndo xaꞌa va ra. 18 Ra kaꞌan tu yu xiꞌin ra xaꞌa ndo, ña vaꞌa na ndakuña ra ña xinituni va ndo, ra kundaa kaxi ini ndo xaꞌa takundiꞌi ña vaꞌa ña ndiaa ini ndo ndakiꞌin ndo, xaꞌa ña kana ra yoo, ra yoo kuvi na kuu ñuu ra ña yii, ña vaꞌa, ña ndiaa yaꞌvi ni nuu va ra. 19 Ra kaꞌan tu yu xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndo ña na kundaa ini ndo xaꞌa ndiee ra ña kaꞌnu ni va ña, ra ni kuëe ndiꞌi va tu ña, ra ndiee kan kuvi ña ^chindiee taꞌan xiꞌin yoo na xa ndakundikun Cristo va. Ra suvi mii ndiee ña kaꞌnu ña kuu mii Ndioxi kuvi tu ña xiniñuꞌu ra 20 ña sandatiaku ra Tata yo Jesucristo va, ra ndachinduꞌu ra ra xiin kuaꞌa ra ndivi ninu, 21 ña ^xaꞌndia chiñu ra nuu takundiꞌi ndiee ña iyoo ndivi, xiꞌin takundiꞌi ndiee ña iyoo nuu ñuꞌu, ra saa tu takundiꞌi ka ndiee ña iyoo va, ta kuu ña iyoo vichin, a ña koo kivi ña vaxi va tu. 22 Ra suꞌva va ke xa Ndioxi ña sandiꞌvi ra takundiꞌi ñaꞌa tixi xaꞌa Tata yo Jesucristo ña xaꞌndia chiñu ra nuu ña, ra ndasa tu ra Tata yo Jesucristo xini takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu va ra. 23 Ra yuvi na kuu veꞌe ñuꞌu kuvi na kuu iki kuñu Cristo va, ra iin ta iyoo Cristo ke iyoo tu na kan va; ra mii Cristo va kuvi ra ^taxi takundiꞌi ñaꞌa ña xamani nuu na.

2

Xaꞌa ña ndaꞌvi ini Ndioxi va kuvi ña ^sakaku ra yoo

1 Ra ta yachi, ra na ndii va ndixiyo ndo, xaꞌa ña yakua ña kuu kuachi 2 ña xa ndo, ra chiñu ña ^xa na yuuvi yoꞌo va kuvi ña xa ndo, ra xa tu ndo chiñu ña kuni ri kuchee, ri xaꞌndia chiñu nuu takundiꞌi tachi ndivaꞌa, ri taxi xini yuvi ña xïin na kandixa na Ndioxi va. 3 Ra ta kuꞌva xitiaku ndoꞌo kuvi tu ña xitiaku nduꞌu va ta yachi, ña xa ndi chiñu ña kuni iki kuñu ndi, ra iin ta kuꞌva kuni mii ndi xiꞌin ña xani ini ndi ke xa va ndi, ra xaꞌa ña kan ke xindiatu ndi sandoꞌo Ndioxi nduꞌu xaꞌa kuachi ndi, ta kuꞌva iyoo takundiꞌi yuvi va. 4 Ndi su xaꞌa ña chee ni ña ndaꞌvi ini Ndioxi, ra kuꞌvi va ini ra xini ra yoo, 5 ña kan ke vaꞌa ni xa na ndii va xikuu yo xaꞌa kuachi yo, ra ndïxa ra xaꞌa vi ña, chi taxi va ra ña kutiaku yo ta sandatiaku ra Cristo tiañu na ndii. Ra xaꞌa ña ndaꞌvi ini Ndioxi va kuvi ña ndikaku yo. 6 Ra mii va Ndioxi kuvi ra sandatiaku yoo xiꞌin Cristo Jesús, ra ndachindee ra yoo xiꞌin ra ndivi. 7 Ra takundiꞌi ña yoꞌo ke xa ra, saa chi ña kuni ra ke ndañaꞌa ra ña ^kuꞌvi ini ra xini ra yoo, xiꞌin ña ^kundaꞌvi ni ini ra ^xini ra yoo xaꞌa ña xa Cristo, kii ña vaxi va. 8 Ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa kaxi ini yo, ña ndikaku yo xaꞌa ña ndaꞌvi ni ini Ndioxi va, xaꞌa ña ndakundiaa ini yo Jesucristo. Ra ndia nii chiñu ndïxa yo xaꞌa ña, chi mii va Ndioxi kuvi ra saniꞌi ña yoo. 9 Ra süvi xaꞌa ña ndixa yo iin chiñu vaꞌa kuvi ña ndikaku yo. Ra xaꞌa ña kan ke ndia nii yuvi küvi kutiaa ni ini xaꞌa ña ndikaku na. 10 Saa chi mii va Ndioxi kuvi ra ndasavaꞌa xaa tuku yoo, ra ta kuꞌva iyoo mii Cristo va ke ndasa ra yoo, ña vaꞌa na ^sa yo takundiꞌi chiñu vaꞌa, ña xa chituni mii ra sa yo ndia ta yachi va.

Xaꞌa ña xa Cristo va kuvi ña ndakutaꞌan mani yo xiꞌin Ndioxi

11 Ra xa kundaa va ini ndoꞌo na küu judío, chi ta yachi, ra “yuvi na köo tuni Ndioxi” va ke xinani ndo nuu na judío, na iyoo tuni Ndioxi; ra tuni kan, ra yuvi taꞌan va na kuvi na xakin ña na. 12 Ra tiempo kan, ra ndixïyo vi Cristo xiꞌin ndo, ra ndixiyo xika tu ndo nuu na ñuu Israel va, ra nii ña kindoo Ndioxi xaꞌa kuvi ña ndikundäa ini ndo xaꞌa vi. Saa chi na iin saa kaa xindee va kuvi ndo, ra nii köo mii ñaꞌa ndixindiatu vi ndo ña chindiee taꞌan ña xiꞌin ndo, ra nii Ndioxi tu ndixïin xiꞌin vi ndo. 13 Ndi su vichin, ra xa iin va nduu ndo xiꞌin Cristo, ra vaꞌa ni na ndixiyo xika va ndixiyo ndo, ndi su xaꞌa ña ndixiꞌi Cristo ndika cruz va kuvi ña nduyachin ndo nuu Ndioxi vichin.

14 Saa chi Cristo va kuvi ra ndachutaꞌan mani yoo xiꞌin inka yuvi. Saa chi na judío xiꞌin na küu judío, ra iin ñuu va ndasa ra yoo, ra sandiꞌi va ra xaꞌa ñaꞌa ña ndataꞌvi siin yoo ta yachi. 15 Ra xaꞌa ña ndixiꞌi ra ndika cruz va kuvi ña sandiꞌi ra xaꞌa ndiayu ña ndakoo ra Moisés, ña xaꞌndia chiñu nuu yo, ra uvi saa ñuu, ra iin ñuu xaa va ndasa ra ña, ra xa iin va nduu yo xiꞌin ra vichin, ra suꞌva va ke xa ra ña vaꞌa ndachukutaꞌan mani ra yoo. 16 Ra xaꞌa ña ndixiꞌi Cristo ndika cruz va kuvi ña ndachutaꞌan mani ra na judío xiꞌin na küu judío, ña nduu yo iin iki kuñu, ra ndachutaꞌan mani tu ra yoo xiꞌin Ndioxi va.

17 Ra ña kixi Cristo, ra tuꞌun vaꞌa ña ndachindee vaꞌa yoo va kuvi ña ndikaꞌan ndoso ra nuu ndoꞌo na ndixiyo xika, ra saa tu nuu na ndixiyo yachin nuu va ra. 18 Ra na tixaꞌvi Cristo, chi xaꞌa ña xa ra kan va kuvi ña ndiniꞌi taꞌvi takundiꞌi yo ña mani nuu Ndioxi, ña vaꞌa kuyachin yo nuu ra xaꞌa ndiee Tachi Yii ra ña iyoo xiꞌin yo.

19 Xaꞌa ña kan ke vichin, ra ndoꞌo, ra süvi ka vi yuvi na ndikee inka ñuu xika kuvi ndo, ra nii kuëe kuu tu ndo na xika ta ñuu ta ñuu va, chi vichin, ra xa iin nduu va ndo xiꞌin na yii na kuu ñuu Ndioxi, saa chi xa na veꞌe mii Ndioxi va ke nduu ndo. 20 Ra ta iyoo iin veꞌe chee ña sakan ^xavaꞌa Ndioxi va kuvi ña iyoo ndo; ra ndia xika chiñu nuu Jesucristo, xiꞌin ndia ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ra ta kuꞌva iyoo yuu ña xakin xaꞌa na veꞌe va kuvi ña iyoo ndia kan, saa chi ndia kan kuvi ndia sañaꞌa yuvi xaꞌa tuꞌun Ndioxi, ra sata tuꞌun kan va kuvi ña ^kuvaꞌa ndoꞌo vichin, saa chi xa ^kandixa va ndo tuꞌun ña ndikaꞌan ndoso ndia; ra mii Jesucristo va kuvi ra kuu yuu kaꞌnu ña kuu ndiee xaꞌa veꞌe kan. 21 Ra sata yuu kaꞌnu ña kuu Jesucristo kan va kuvi ña vivii sakuaꞌnu Ndioxi veꞌe kan kuandaa ña kuaꞌan ña, iin saa ndiakua xaa ña nduu ña veꞌe ñuꞌu yii, ña nduu ña iin xiꞌin Tata yo Jesucristo va. 22 Ra xaꞌa ña xa nduu tu ndoꞌo na küu judío, xiꞌin na kuu judío iin xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra xaꞌnu tu ndo kuaꞌan ndo vichin ña ^kuu ndo veꞌe ñuꞌu nuu iyoo Tachi Yii Ndioxi ña taxi ra ndaꞌa va ndo.

3

Mii va Ndioxi kuvi ra taxi chiñu ndaꞌa ra Pablo ña kaꞌan ndoso ra nuu yuvi na küu judío

1 Ra xaꞌa ña vaꞌa ña xa Cristo xaꞌa va yo kuvi ña kaꞌan ni yu xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndo ndia mii ini veꞌe kàà nuu ndikaa yu xaꞌa ña ndikun yu Cristo. Ra ña ndoꞌo ni yu vichin, ra xaꞌa ña ^kuni yu ndachikaa yu tuꞌun ndiee ini xiꞌin ndoꞌo na küu judío va kuvi ña. 2 Ra ña tuvi yu, ra xa ^kundaa va ini ndo chi xaꞌa ña kundaꞌvi ini Ndioxi xini ra yuꞌu va kuvi ña, taxi ra chiñu yoꞌo ndaꞌa yu ña vaꞌa na chindiee taꞌan yu xiꞌin ndo. 3 Ra xa ta kuꞌva iyoo ña loꞌo ña tiaa yu tiꞌvi yu xaa nuu ndo ke iyoo va ña, chi mii va Ndioxi kuvi ra ndañaꞌa ña kuu kuenda mii ra ña ndixiyo seꞌe nuu yu ña vaꞌa kundaa ini yu xiꞌin ña. 4 Ra ta xa na kaꞌvi ndo tutu ñaa, ra saa ke kundaa ini ndo ña ndixa ke ^xini va yu ña kuu kuenda Cristo ña ndixiyo seꞌe. 5 Ra ña ndixiyo seꞌe ña kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin ndo yoꞌo, ra ndia nii yuvi ndikundäa ini xaꞌa ña ta yachi, ndi su vichin, ra xa ndañaꞌa va Ndioxi ña nuu ndia yii ndia xika chiñu nuu Jesucristo, ra saa tu nuu ndia ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va, ra Tachi Yii va Ndioxi ke xiniñuꞌu ra ña ndañaꞌa ra ña nuu ndia. 6 Ra na kundaa ini ndo, xaꞌa ña ndixiyo seꞌé kan, chi suꞌva va ke iyoo ña: tu na kandixa yuvi na küu judío tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata Jesucristo ra ndakiꞌin va na ña vaꞌa ña ndiniꞌi na kuu judío, ra iin iki kuñu va nduu na, ra ndakiꞌin tu na ña kindoo Ndioxi taxi ra xaꞌa ña xa Cristo Jesús va.

7 Ra xaꞌa ña tiayu ni ini Ndioxi va kuvi ña ndikaxin ra yuꞌu, ña sachiñu yu nuu ra ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun ra, xiꞌin ndiee kaꞌnu ña kuu mii ra.

8 Ra mii ña ndixa ra köo vi yaꞌvi ndiaa yu nuu takundiꞌi na ñani yo na ndikun Tata yo Ndioxi; ndi su vaꞌa ni saa va, ndi su ndiniꞌi taꞌvi va yu ña vaꞌa nuu Ndioxi, ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa ña kuika ña kuëe ndiꞌi xaꞌa ña iyoo nuu Tata yo Jesucristo. 9 Ra sakuiso chiñu tu ra yuꞌu ña ndakani yu nuu takundiꞌi yuvi va, xaꞌa ña kuu kuenda mii ra, ña ndixiyo seꞌé ndia kii ña xavaꞌa ra ña yuuvi. 10 Ra ña xa Ndioxi suꞌva, ra ña vaꞌa na kuniñuꞌu ra na veꞌe ñuꞌu ra ña ndañaꞌa na takundiꞌi nuu ña ndichi ña kuu mii ra, nuu takundiꞌi ña kuu mii ndiee, xiꞌin ña xaꞌndia chiñu iyoo ndivi va kuvi ña. 11 Ra ndia kii ña kumani ka savaꞌa Ndioxi ña yuuvi vi kuvi ña kindoo ini ra ña kuniñuꞌu ra Tata yo Jesucristo ña sa ra chiñu yoꞌo. 12 Ra xaꞌa ña xa Cristo va kuvi ña iyoo ndika yo, ra xaꞌa ña ndiaa tu ini yo ra ke kuvi kuyachin yo nuu Ndioxi va. 13 Ña kan ke, xakun ndaꞌvi yu nuu ndo vichin, ña na nandïko ini ndo xaꞌa tundoꞌo ña ndoꞌo yu xaꞌa ndo vichin, chi ña kusii ini ndo xiꞌin va na kuu ña, saa chi ña ndoꞌo yu, ra ña vaꞌa na kundaku ka ini va ndo kuvi ña.

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin Ndioxi xaꞌa na veꞌe ñuꞌu ñuu Éfeso

14 Ra xaꞌa ña kan ke ndakusiti yu nuu Tata yo Ndioxi ra kuu iva Tata yo Jesucristo ña kaꞌan yu xiꞌin ra xaꞌa ndo, 15 saa chi ra kan, kuvi ra xavaꞌa yoo na ndee nuu ñuꞌu yoꞌo, ra saa tu takundiꞌi na ndee ndivi va. 16 Ra ^kaꞌan ni tu yu xiꞌin ra, ña na taxi ra Tachi Yii ra koo xiꞌin va ndo, ra taxi ña ndiee ndaꞌa ndo, ña vaꞌa na kuu xixa nima ndo xiꞌin tuꞌun ra, ra kuvi va sa Ndioxi ña, saa chi ndiee ña kuu mii ra, ra ña kaꞌnu va kuvi ña, ra kuëe ndiꞌi tu xaꞌa va ña. 17 Saa chi saa ke vaꞌa koo Cristo nima ndo xaꞌa ña ndiaa ini ndo ra, ra saa ke kuvi koo ni tu ña kuꞌvi ini ña taxi Ndioxi va nuu ndo, ra koo ndaku nima ndo. 18 Ra ña xa iyoo Cristo nima ndo, ra kuvi va kundaa ini ndo, ra saa tu takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu va, xaꞌa ña ndika ni, xiꞌin ña kani ni, xiꞌin ña kunu ni, xiꞌin ña sukun ni ña kuꞌvi ini Cristo xini ra yoo. 19 Ra kaꞌan ni tu yu xiꞌin Ndioxi ña na taxi ra ña xinituni ndo ña vaꞌa na kundaa ini ndo xaꞌa ña kuꞌvi ini ra ña chee ni va ña, ra loꞌo ni va kundaa ini yo xaꞌa ña xiꞌin ña xinituni ña kuu mii yo. Saa chi ña kundaa ini ndo xaꞌa ña ke kuvi koo takundiꞌi nuu ñaꞌa ña kuni Ndioxi taxi ra ndaꞌa ndo nuu va ndo.

20 Ra Ndioxi kuvi ra kuu mii ndiee, ña kuvi sa ra takundiꞌi va ña naꞌnu ka nuu ña nduku yo nuu ra, ra viꞌi ni ka va ña kuvi sa ra nuu ña xani ini yo xaꞌa, ra ndiee ra ña iyoo nima va yo kuvi ña ^xa ña kan. 21 ¡Ra na ndasakaꞌnu ni takundiꞌi yoo na veꞌe ñuꞌu, Tata yo Ndioxi xaꞌa ña xa Cristo Jesús, ndia ndixaa kii ndia ndixaa tiempo! Saa koo.

4

Na veꞌe ñuꞌu Cristo ra iin yuꞌu va na kuu na

1 Yuꞌu, ra Pablo, ra ndikaa veꞌe kàà xaꞌa ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Cristo kuvi ra xaku ndaꞌvi nuu ndo vichin, ña na sa ndo chiñu vaꞌa xaꞌa ña kana Tata yo Ndioxi ndoꞌo. 2 Ra na sa ninu va ndo xiꞌin mii ndo, ra toꞌo ni tu na koo va ndo; ra na säa kama ni ndo, ra kaꞌnu ni tu na koo ini ndo xiꞌin taꞌan va ndo xaꞌa ña kuꞌvi ini ndo xini taꞌan ndo. 3 Ra na sa nduxa ndo ña kutaꞌan mani ndo xiꞌin taꞌan ndo, ña vaꞌa na ndïꞌi xaꞌa ña ndachutaꞌan Tachi Yii ndoꞌo ña kuu ndo iin. 4 Saa chi iin iki kuñu kuvi takundiꞌi va yo, ra iin Tachi Yii ke ndakiꞌin takundiꞌi va yo, ra ña kana Ndioxi yoo, ra ndiaa tu ini takundiꞌi yo ña koo va yo xiꞌin ra kii ña vaxi. 5 Ra iin kuvi tu Tata yo Jesucristo, ra indaa ra kan kuvi tu ra ndiaa ini va yo, ra iin kuvi tu ña chichi va yo, 6 ra iin kuvi tu Tata yo Ndioxi, ra kuu Iva takundiꞌi va yuvi. Ra ra kan kuvi ra ^xaꞌndia chiñu nuu takundiꞌi va yo, ra ra kan kuvi tu ra taxi ndiee takundiꞌi yo ña ^xa yo ndia ndia ka chiñu ña kuni mii va ra, ra iyoo tu ra nima takundiꞌi va yo.

7 Ra ta kuꞌva kuni mii ra kuvi tu ña iyoo ña xinituni ña taxi ra ndaꞌa ta iin iin va yo, xaꞌa ña tiayu ni Tata yo Jesucristo. 8 Ra xaꞌa ña yoꞌo va ke kaꞌan tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan, kachi suꞌva:

Ndaa ra iin nuu sukun ni, ra ndakiꞌin tu ra na ndoꞌni veꞌe kàà va kuaꞌan na xiꞌin ra,

ra saniꞌi tu ra ña xinituni yuvi va,

^kachi ña.

9 Ra ña kaꞌan tuꞌun Ndioxi, “ña ndaa ra nuu sukun ni”. Ra xaꞌa ña xiin Cristo xa ni̱nù ra xiꞌin mii ra, ra nuu ra ndia nùù ñúꞌu ña núu vaꞌa yoꞌo va kuvi ña, kaꞌan ña. 10 Ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa ini yo, chi mii ra nuu ndia nùù ñúꞌu ña núu vaꞌa yoꞌo kuvi tu ra nandaa, ndia nuu sukun vaꞌa ndiví va ña vaꞌa na kaꞌndia chiñu ra iinii kuvi nuu ña yuuvi. 11 Ra suvi kuvi tu ra taxi ña xinituni ndaꞌa ta iin iin va yuvi, ra sava na taxi ra ña xinituni ña kaka na chiñu nuu va ra, ra sava tu na taxi ra ña xinituni ña kaꞌan ndoso na tuꞌun yuꞌu Ndioxi va, ra sava tu na taxi ra ña xinituni ña kaꞌan ndoso na tuꞌun vaꞌa xaꞌa va ra, ra sava tu na taxi ra ña xinituni ña kuiso chiñu na xiꞌin na veꞌe ñuꞌu va, ra sava tu na taxi ra ña xinituni ña kuu na, na ^sañaꞌa yuvi va. 12 Ra saa ke xa ra ña xa nduvi ra na kuu kuenda mii ra ña sa na chiñu nuu ra, ña vaꞌa na sakuaꞌnu na yoo na veꞌe ñuꞌu ña kuu iki kuñu ra, 13 iin saa ndiakua na tandiaa yo, ña nduu yo iin, ña ndiaa ini yo Cristo ra kuu seꞌe Tata yo Ndioxi, ra ndakiꞌin tu yo ña xinituni ña taxi va ra. Ra saa ke tandiaa yo kuu yo yuvi xixa, ra ña kachi ña saa, ra ta kuꞌva iyoo Cristo vi ke tandiaa yo koo yo.

14 Ra ta xa na kuxixa ini yo, saa ra köo ka vi yo ta kuꞌva iyoo na kuachi na kama ni ndasama ña xinituni, na kama ni ndakundikun ndia ndia ka ña sañaꞌa inka yuvi. Saa chi, saa ra kuïin ka vi yo ña taxi yo sandaꞌvi yuvi na maña yoo, ña kuꞌun yo inka ichi kiꞌvi. 15 Chi ña sa yo kuvi ña, kaꞌan yo ña ndaa va xiꞌin taꞌan yo, ra kuꞌvi tu ini yo kuni taꞌan va yo, ña vaꞌa na kuaꞌnu yo, ra nduu yo iin xiꞌin Tata yo Cristo, ra xaꞌndia chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu. 16 Ra mii Cristo kuvi tu ra ^ndachutaꞌan yuvi na kuu ñuu va ra, ta kuꞌva iyoo tuchi ña ndachutaꞌan ña iki kuñu iin yuvi. Ra tu kuꞌvi ini yuvi na kuu iki kuñu Cristo xini taꞌan na, ra ^xa na chiñu ña taxi Ndioxi ndaꞌa na, saa ra kuvi tu kuaꞌnu veꞌe ñuꞌu xiꞌin ndiee Tata yo Cristo va.

Ña ndikun yo Cristo vichin ra na kutiaku yo ta kuꞌva kuni mii va ra

17 Ra xaꞌa ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin, xiꞌin ndiayu ña taxi Tata yo Cristo ndaꞌa yu: ña ndiaa yuꞌu yu ndoꞌo, ña na sä ka ndo taꞌan chiñu ña ^xa yuvi na xïni Ndioxi, saa chi na kan, ra ^xa na ta kuꞌva iyoo ña kiꞌvi, ña xani ini mii va na. 18 Ra ña xinituni na ra nuu ñaa va iyoo ña. Ra kuëe tiaku na ta kuꞌva kuni Ndioxi, saa chi na ndukiꞌvi va kuvi na xaꞌa ña ndiee ni ini na. 19 Ra ndia nii ña kàꞌàn nuu na ke köo ka vi, chi ña xa na ke ndataxi na mii na ndaꞌa ki̱ꞌvi va, ra ^xa na takundiꞌi nuu chiñu yakua va. 20 Ndi su ndoꞌo, ra ndisakuäꞌa vi ndo ña kan nuu Tata yo Cristo. 21 Chi ña sakuaꞌa ndo nuu ra kuvi ña vivii na koo va ndo, ra kundikun ndo ña ndaa ña ^taxi mii va ra. 22 Ra sakuaꞌa tu ra ndoꞌo, ña na sä ka ndo taꞌan chiñu ña xa ndo ta yachi va, chi ta kuꞌva xa ndo ta yachi, ra ña kotoo iki kuñu ndo sa va ña kuvi ña sandaꞌvi ndoꞌo, ña xa ndo chiñu kiꞌvi, ra chiñu kan, ra ña kuni sandiꞌi xaꞌa va ndo kuvi ña. 23 Ra xaꞌa ña ke xiniñuꞌu na nduxaa nima ndo, ra saa tu ña xani xini va ndo 24 ra nduu tu ndo yuvi xaa, na vaꞌa, na yii, chi ña xiniñuꞌu va kuvi ña koo ndo yuvi na ndasavaꞌa xaa Ndioxi ta kuꞌva kuni mii ra.

25 Ra xaꞌa ña kan ke, na ndatüꞌun ka ndo tuꞌun chiꞌña xiꞌin taꞌan ndo; chi niña ña ndaa va na ndatuꞌun ndo xiꞌin na taꞌan ndo, saa chi xa iin iki kuñu nduu takundiꞌi va yo.

26 Ra ta xa saa ndo, ra na sä ndo kuachi, ra na kuëe saa ndo iin nduvi xiꞌin taꞌan ndo. 27 Saa chi ña saa yo, ra ndiayu va kuvi ña taxi yo ndaꞌa timiaꞌa ña sandaꞌvi ri yoo sa yo kuachi.

28 Ra ndoꞌo, na xikuu na kuiꞌna, ra na sakuïꞌna ka ndo vichin, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na sachiñu ndo xiꞌin ndaꞌa va ndo, ña vaꞌa na koo ñaꞌa nuu ndo ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin na ndaꞌvi.

29 Ra na ndatüꞌun ka ndo tuꞌun kiꞌvi, chi tuꞌun vaꞌa va na ndatuꞌun ndo, saa chi tuꞌun vaꞌa kuvi ña kuvi chindiee taꞌan xiꞌin yuvi ña kuaꞌnu na xiꞌin tuꞌun Ndioxi, ra ndakiꞌin tu na ña vaꞌa ta xa na kuni soꞌo va na ña. 30 Ra na sä ndo chiñu kiꞌvi ña kuvi sakusuchi ini Tachi Yii Ndioxi. Ra na näa ini ndo, chi ña taxi Ndioxi Tachi Yii ra iyoo xiꞌin ndo ra ta kuꞌva iyoo tuni va kuvi ña iyoo ña xakin ra ndoꞌo ña kuu ndo kuenda ra, ra ña xa ra suꞌva kuvi ña kindoo tu ra xiꞌin ndo ña sakaku ra ndoꞌo kii ña vaxi va.

31 Ra na naa va ini ndo, xaꞌa ña väꞌa kuni ndo xini ndo inka yuvi, xiꞌin ña xikueꞌe ndo, xiꞌin ña saa ndo, xiꞌin ña ndaꞌyu ndo, xiꞌin ña kañaꞌa ndo, xiꞌin ña kaꞌan kiꞌvi ndo xaꞌa inka yuvi, xiꞌin takundiꞌi ka nuu ña väꞌa, ña ^xa ndo. 32 Ra vichin, ra ña xiniñuꞌu sa ndo kuvi ña, toꞌo va na koo ndo, ra ndaꞌvi ni tu na koo ini ndo xiꞌin taꞌan va ndo, ra na koo kaꞌnu tu ini ndo xaꞌa taꞌan va ndo, ta kuꞌva xa Ndioxi, ña xa kaꞌnu ini ra xaꞌa kuachi ndo, xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo.

5

Na kutiaku yo ta kuꞌva kuni Ndioxi

1 Vichin, ra xa seꞌe Ndioxi va kuvi ndo, ra kuꞌvi ni tu ini ra xini ra ndoꞌo va, ra xaꞌa ña kan ke, na sa nduxa ndo ña sa ndo ta kuꞌva xa mii va ra. 2 Ra ña tiaku ndo vichin, ra na kuꞌvi ni ini ndo kuni taꞌan ndo, ta kuꞌva xa Cristo ña kuꞌvi ini ra xini ra yoo, ra ndisoko ra mii ra xaꞌa yo, ta kuꞌva iyoo iin ndikachi loꞌo ri soko na nuu Ndioxi ña xixi ri, ra kuandaa xiko xaꞌan tami nuu ra.

3 Ra ña xa ^kuu ndo seꞌe Ndioxi vichin, ra na ndakäni ka ini ndo, ña kaka sii ndo, a ñaꞌa kuvi ndo a tiaa tu kuvi va ndo, ra nii na sä tu ndo takundiꞌi nuu chiñu yakua va, ra nii na küni sii ni tu ndo ña koo ñaꞌa ña iyoo nuu inka yuvi nuu va ndo. 4 Ra nii tuꞌun kàꞌàn nuu, na käꞌan ndo, ra nii tuꞌun ña köo yaꞌvi ndiaa na käꞌan ndo, ra nii na käꞌan tu ndo tuꞌun kini va, saa chi takundiꞌi ña kan, ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña; chi ña xiniñuꞌu sa yo ke, na kuniñuꞌu yo yuꞌu yo ña ndataxi yo tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi va. 5 Ra xa kundaa va ini ndo, chi yuvi na kixi xiꞌin taꞌan ta kumani ka tandaꞌa na, xiꞌin yuvi na ^xa ndia ndia ka chiñu yakua, ra kïꞌvi vi na nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra saa tu yuvi na kutoo ñaꞌa ña iyoo nuu inka yuvi va, saa chi ña xa na saa, ra ta kuꞌva iyoo yuvi na ndasakaꞌnu naꞌna ña kuu ndioxi ndii va kuvi ña iyoo na.

6 Ra tu kaꞌan sava na xiꞌin ndo ña vaꞌa va sa ndo chiñu yakua, ra na täxi ndo ña sandaꞌvi na ndo, saa chi yuvi na ^xa chiñu yakua ra xïin na kandixa na Ndioxi, ra ^sandoꞌo va ra na. 7 Ra xaꞌa ña kan ke, na kutäꞌan ndo xiꞌin yuvi kan ña sa ndo chiñu yakua xiꞌin na.

8 Saa chi ta yachi, ra nuu ñaa va kuvi ña ndixiyo ndo, ndi su vichin ña xa ndakutaꞌan ndo xiꞌin Cristo ña nduu ndo iin xiꞌin ra, ra xa nuu tuun ñuꞌu va ke iyoo ndo. Ra xaꞌa ña kan ke ta ^xa yuvi na xika nuu tuun ñuꞌu va ke na sa ndo. 9 (Saa chi ña ndaꞌvi ini, xiꞌin ña ndaa, xiꞌin ña vivii kutiaku va yo kuvi kuiꞌi, ña taxi Tachi Yii ña iyoo nima yo). 10 Ra na kiꞌin xini ndo, ra niña chiñu vaꞌa, ña kuni Ndioxi va ke na sa ndo. 11 Ra na köo yuꞌu ndo xiꞌin yuvi na xika nuu ñaa, na ^xa chiñu yakua; chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke, na kaꞌan ndo xiꞌin na ña väꞌa ^xa va na, ra na sä ka na saa, saa chi köo mii ña chindiee taꞌan ña xiꞌin vi na. 12 Ra ^kukaꞌan nuu va yo, ña ndatuꞌun yo xaꞌa chiñu kiꞌvi ña xa seꞌé yuvi na xika nuu ñaa. 13 Ndi su kuëe kindoo seꞌé vi chiñu yakua ña xa na, saa chi ndañaꞌa va ñùꞌù ña kuu mii tuꞌun Ndioxi chiñu ña xa na ña kuu ña chiñu kiꞌvi, saa chi ñuꞌù, ra ndatava tuvi ña takundiꞌi va ñaꞌa. 14 Xaꞌa ña kan ke kaꞌan sava na, kachi ña saa:

Na ndoto yoꞌo, ra kanduꞌu kixi;

ra ndakundichi kun tiañu na ndii nuu kanduꞌu kun,

ra ndatuun Cristo nuu kun,

^kachi na.

15 Ra na kiꞌin ndo kuenda xiꞌin chiñu ña xa ndo. Ra na sä ndo ta kuꞌva xa yuvi kiꞌvi, chi na ^sa ndo, ta kuꞌva ^xa yuvi na ndichi va. 16 Ra na sa nduxa va ndo, ña sa ndo chiñu ña kuni Ndioxi kii ña kuvi sa ndo ña vichin, saa chi kii ña ndee yo vichin, ra iyo ni va, saa chi iyoo ni kuachi. 17 Ra na küu ndo na kiꞌvi, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kiꞌin va xini ndo, ra kundaa ini ndo ndia ña ke kuni Tata yo Jesucristo sa ndo. 18 Ra na saxïni ndo mii ndo xiꞌin ndixi, saa chi, ra sandiꞌi xaꞌa va ndo kuvi ra kan; ra ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kutu nima ndo xiꞌin Tachi Yii va. 19 Ra na kata ndo takundiꞌi nuu yaa yii, ña ndachikaa ndo tuꞌun ndiee ini xiꞌin taꞌan ndo, ra na kata tu ndo ña ndasakaꞌnu ndo Tata yo Jesucristo va. 20 Ra na näa ini ndo ña taxi ndo tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi, iin takundiꞌi kivi xaꞌa takundiꞌi ñaꞌa, xiꞌin kivi Tata yo Jesucristo.

Na xa nditandaꞌa, ra ta kuꞌva kuni Jesucristo va ke na ^sa na

21 Ra na sa toꞌo taꞌan va ndo xaꞌa ña kuu ndo na ndikun Tata yo Ndioxi. 22 Ra na siꞌi, na iyoo yii, ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña na kandixa na yii na, ta kuꞌva xa na ña kandixa na Tata yo Jesucristo. 23 Saa chi tiaa yii na, kuvi ra xaꞌndia chiñu nuu va na, ta kuꞌva iyoo Tata yo Jesucristo, ña xaꞌndia ra chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu. Ra na veꞌe ñuꞌu na kuu iki kuñu Tata yo Jesucristo, ra mii va ra kuvi ra ^sakaku na. 24 Ra xaꞌa ña kan ke, ta kuꞌva iyoo na veꞌe ñuꞌu ña kandixa na Tata yo Jesucristo ke, na sa tu na siꞌi na iyoo yii ña kandixa na takundiꞌi va ña kaꞌan yii na xiꞌin na.

25 Ra tiaa ra iyoo yasiꞌi, ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña na kuꞌvi ini ra yasiꞌi ra, ta kuꞌva xa Tata yo Jesucristo ña kuꞌvi ini ra xini ra na veꞌe ñuꞌu, ra ndataxi ra mii ra ña ndixiꞌi ra xaꞌa na. 26 Ra ña xa Tata yo Jesucristo suꞌva, ra na ndasa yii va ra kuvi yoo na veꞌe ñuꞌu, ra ndakatia tu ra yoo xiꞌin tuꞌun va ra, ra saa tu xiꞌin tiakuii, ra chichi va yo. 27 Ra ña xa ra saa xiꞌin yo, ra ña vaꞌa na kuu yo iin veꞌe ñuꞌu ña iin yeꞌe yeꞌe kaa ta xa na xaa yo nuu va ra kuvi ña, ra ndia ni loꞌo tu yakua, xiꞌin ndia ndia ka ña väꞌa na küu mii yo, chi na yii va ke na kuu yo kuni ra. 28 Ra xaꞌa ña kan ke, na kuꞌvi ini tiaa ndia iyoo yasiꞌi kuni ndia yasiꞌi ndia, ta kuꞌva kuꞌvi ini ndia xini ndia mii va ndia. Saa chi tiaa ra kuꞌvi ini xini yasiꞌi, ra mii va ra kuvi ra kuꞌvi ini ra xini ra. 29 Saa chi ndia nii yuvi, ra kuëe kundasi na iki kuñu na, chi ña sakuxi va na kuvi ña, ra ndiaa va tu na ña; ra mii saa kuvi tu ña ^xa Tata yo Jesucristo xiꞌin yoo na veꞌe ñuꞌu va ra. 30 Saa chi ña kuu yo taꞌvi veꞌe ñuꞌu ra, ra ta kuꞌva iyoo mii iki kuñu vi ra ke, iyoo yo. 31 Ra xa ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi xaꞌa na tandaꞌa, ke na sa va yo: “Tiaa ra tandaꞌa, ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña na ndakoo ra iva ra, ra ndakoo tu ra siꞌi va ra, ra ndakutaꞌan ra xiꞌin yasiꞌi ra, ra siin yuvi va nduu na.” 32 Ra ña kaꞌan tuꞌun Ndioxi ña ^nduu na tandaꞌa iin yuvi, ra ña kaꞌnu ni va kuvi ña, saa chi kaꞌan tu ña xaꞌa Cristo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu va ra. 33 Ra kaꞌan tu ña, xaꞌa ña na kuꞌvi ini tiaa ndia iyoo yasiꞌi kuni ndia yasiꞌi va ndia, ta kuꞌva kuꞌvi ini ndia xini ndia mii ndia, ra mii saa ke na sa tu siꞌi na iyoo yii, ña sa toꞌo na yii va na.

6

Na kuachi ra na kandixa va na iva siꞌi na

1 Ndoꞌo, na iyoo iva siꞌi, ra ña kuu ndo na ndikun Tata yo Jesucristo, ra na kandixa va ndo na iva siꞌi ndo, saa chi ña kan kuvi chiñu vaꞌa va. 2 Ra ndiayu mii va Ndioxi kuvi ña. Ra ndiayu yoꞌo kuvi iin ndiayu ña nuu vaꞌa taxi va ra, ra kindoo tu ra ña taxi ra ña vaꞌa ndaꞌa va yo. 3 Tu na kuiin yo sa yo ña, ra suꞌva ke kachi ra: “Vaꞌa ni koo kun, ra naꞌa ni tu kutiaku va kun nuu ñuꞌu yoꞌo”, kachi ña.

4 Ra ndoꞌo, na iyoo seꞌe, ra na sasäa ndo seꞌe ndo, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke vivii va na sakuaꞌnu ndo na, ra vivii tu na sañaꞌa ndo na, ña na kandixa na Tata yo Jesucristo va.

5 Ra ndoꞌo, na xachiñu ndaꞌvi, ra na kandixa va ndo na kuu xitoꞌo ndo nuu ñuꞌu yoꞌo, ra na sa toꞌo va ndo na, ra ndäa yuꞌu ndo na, ra xiꞌin ndinuni nima va ndo, na sachiñu ndo nuu na, ra ta kuꞌva iyoo yo ña xachiñu yo nuu Tata yo Jesucristo va ke na sachiñu ndo nuu na. 6 Ra ndinuni ni va na sachiñu ndo nuu na kuu xitoꞌo ndo, ra süvi takua ta ndita na xitoꞌni vi na ke na sachiñu ndo, ña kindoo vaꞌa ndo xiꞌin na, chi ña kuu ndo na ndikun Tata yo Jesucristo. Ra xiꞌin ndinuni nima va ndo, na sa ndo ña kuni Tata yo Ndioxi. 7 Ra xiꞌin ndinuni nima va ndo na sachiñu ndo nuu na kuu xitoꞌo ndo, ra na ndakäni ini ndo ña xachiñu ndo takua nuu yuvi, chi nuu Tata yo Jesucristo va ke xachiñu ndo, na tuvi ndo. 8 Ra xa kundaa va ini ndo, chi nii na xika ndika kuvi ndo, ra nii na xachiñu ndaꞌvi kuvi va tu ndo, ra ta kuꞌva iyoo mii chiñu ña xa ndo ke ndachaꞌvi Tata Jesucristo ndoꞌo xaꞌa va.

9 Ra ndoꞌo, na kuu xitoꞌo na xachiñu ndaꞌvi, ra vivii va na sa ndo xiꞌin na xachiñu nuu ndo, ra na ndäꞌyu ndo nuu na. Saa chi Tata yo Jesucristo kuvi ra xaꞌndia chiñu nuu na kan, ra saa tu nuu ndoꞌo va, ra ra kan, ra köo yuvi ndakaxin ra, chi iin kuvi takundiꞌi va yuvi nuu ra.

Na kuniñuꞌu yo takundiꞌi ndaꞌa chiñu ña ^taxi Ndioxi ña kanitaꞌan yo xiꞌin ña väꞌa

10 Ra ña sandiꞌi yu kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin ñani yo, ra ña kachi yu ke ndaku ni na koo ini ndo xaꞌa ña xa ndakutaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra saa tu xaꞌa ña xa taxi ra ndiee ra ña kaꞌnu ndaꞌa va ndo. 11 Ra na kundixi ndo takundiꞌi ñaꞌa ña taxi Ndioxi kusaꞌvi sata ndo, ña vaꞌa ndaku na koo ini ndo, nuu timiaꞌa ri kuni sandaꞌvi ndoꞌo. 12 Saa chi yoo, ra süvi xiꞌin yuvi taꞌan yo ke kanitaꞌan yo, chi xiꞌin tachi ndivaꞌa va ke kanitaꞌan yo, ra saa tu xiꞌin mii ña ndivaꞌa ña kuchee xaꞌndia chiñu nuu ña yuuvi ñaa yoꞌo va, ra kanitaꞌan tu yo xiꞌin ndiee ndivaꞌa ña iyoo nuu sukun va. 13 Xaꞌa ña kan ke, na kundixi ndo takundiꞌi ñaꞌa ña ^taxi Ndioxi kusaꞌvi sata ndo, ña vaꞌa kuchuun ndo ña ndaku ni koo ini ndo, ta xa na xaa kii väꞌa ña kanitaꞌan timiaꞌa xiꞌin ndo, saa chi saa ke kuchuun ndo ña ndaku ni koo ini ndo ndia kii ndiꞌi va, ra kuchüun ri ña sandiꞌi ri xaꞌa ndo.

14 Ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña, ña na koo nduvi ndo xiꞌin ña ndaa. Ta kuꞌva ^xa ndia soldado ña tuun ni kuꞌni ndia toko ndia xiꞌin ñii ndiee, ra kuꞌva saa ke na sa tu ndoꞌo va, ña tuun ni na kuita ndo xiꞌin ña ndaa. Ra ta kuꞌva ^xa ndia soldado ña ndasi ndia kindika ndia xiꞌin kàà kuvi tu ña, na sa tu ndoꞌo va, ña na sa ndo chiñu vaꞌa, ña vaꞌa na satakuëꞌe timaꞌa ndoꞌo. 15 Ra ta kuꞌva ^xa ndia soldado ña xa iyoo nduvi ndia ña ndikaa ndixan ndia xaꞌa ndia ña kuꞌun ndia nuu kuachi, ta xa na kaꞌan ra xaꞌndia chiñu nuu ndia xiꞌin ndia, ke na sa tu ndoꞌo va, ña koo nduvi ndo kuꞌun ndo kaꞌan ndoso ndo tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo. 16 Ra iin ta kuꞌva ^xa ndia soldado ña tiin ndia kàà ña ndasi sata nima ndia, ke na koo tu ndoꞌo va, ña kondiaa ni ini ndo Tata yo Jesucristo, saa chi tu ndiaa ni ini ndo ra, saa ra kasi va ra takundiꞌi itun ndiko nuu, tun koꞌni ra ndivaꞌa vaxi ña satakueꞌe nu ndoꞌo. 17 Ra ta kuꞌva iyoo ndia soldado, ña ñuꞌu ndia kàà ña ndasi xini ndia ña vaꞌa na takuëꞌe xini ndia, ke na koo tu ndoꞌo va, ña kundiaa ini ndo ña ^sakaku Ndioxi ndoꞌo, saa chi saa kuvi ña kuchüun timiaꞌa sandaꞌvi ri ndoꞌo. Ra ta kuꞌva ^xa ndia soldado ña iyoo nduvi ndia xiꞌin ichi ndia, ke na koo tu ndoꞌo va, ña na kuniñuꞌu ndo tuꞌun Ndioxi, ña kuu mii ndiee ña taxi Tachi Yii Ndioxi va. 18 Ra xikutüvi ndo ña kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi, chi iin takundiꞌi kii va na kaꞌan ndo xiꞌin ra, ña kuaku ndaꞌvi ndo nuu ra, ta kuꞌva kuni mii Tachi Yii. Saa chi saa kuvi ña vaꞌa koo nduvi ndo, ra nandïko ini ndo, ra na kaꞌan ni tu ndo xiꞌin ra xaꞌa na yii, na kuu na veꞌe ñuꞌu va ra. 19 Ra na kaꞌan ni tu ndo xiꞌin Ndioxi xaꞌa yuꞌu va, ña vaꞌa na taxi ra tuꞌun ndaꞌa yu, ra na kuayüꞌvi yu ña ndakani yu xaꞌa tuꞌun mii ra ña vaꞌa ña ndixiyo seꞌé nuu takundiꞌi yuvi. 20 Ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndikaxin yuꞌu, ña ^kuu yu yuꞌu nuu ra, ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra xaꞌa ña kan ke nuꞌni yu ndikaa yu veꞌe kàà vichin. Ra xaꞌa ña kan ke na kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi xaꞌa yu, ña vaꞌa na taxi ra ndiee yu ña ndaku ni na koo ini yu ña ndakani yu xaꞌa tuꞌun ra, saa chi saa ke kuni ra sa va yu.

Indiayu taꞌan ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ñuu Éfeso

21 Ra ra ñani yo Tíquico, ra vaꞌa ni yutaꞌan xiꞌin yu ña chindiee taꞌan ra xiꞌin yu ña xachiñu ndi nuu Tata yo Jesucristo kuvi ra, ndakani nuu ndo xaꞌa ña ndoꞌo yu, xiꞌin xaꞌa takundiꞌi chiñu ña ^xa yu.

22 Saa chi xaꞌa ña kan ke tiꞌvi yu ra ña kuxaa ra nuu va ndo, ña vaꞌa na ndatuꞌun ra xiꞌin ndo, ndia kuꞌva ke iyoo ndi, ña vaꞌa na ndakindiee ini ndo, ta xa na kundaa ini ndo.

23 Ra Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tata yo Jesucristo, na taxi ña vaꞌa koo xiꞌin ndo, xiꞌin ña kuꞌvi ini, xaꞌa ña ndiaa ini ndo ra. 24 Ra mii Tata yo Ndioxi na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi takundiꞌi na ndinuni ni kuꞌvi ini xini Tata yo Jesucristo. Saa koo.

Filipenses

1

2

3

4

Tutu ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu ñuu Filipos

1

Kaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ñuu Filipos

1 Yuꞌu, ra Pablo, xiꞌin ra ñani yo Timoteo, ra yutaꞌan xiꞌin yu ña kuu ndi ndia xachiñu nuu Tata yo Jesucristo kuvi ndi ^tiaa tutu yoꞌo xaa ña nuu takundiꞌi ndoꞌo ndia ñani ndi, xiꞌin na kuꞌva ndi na ndikun Tata yo Jesucristo, xiꞌin ndoꞌo, ndia kunaꞌnu xaꞌndia chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu, xiꞌin ndoꞌo, ndia ndíso chiñu kiꞌin kuenda xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ñuu Filipos. 2 Ra kaꞌan ni tu yu xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra saa tu xiꞌin Tata yo Jesucristo va, ña na taxi ra ña vaꞌa kutaꞌvi ndo, ra vaꞌa ni na koo ndo.

^Ndataxi ra Pablo tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa na veꞌe ñuꞌu ñuu Filipos

3 Ra iin takundiꞌi va kii ndakaꞌan yu xaꞌa ndo, ra ^ndataxi ni tu yu tixaꞌvi va ndaꞌa Tata yo Ndioxi xaꞌa ndo. 4 Ra takundiꞌi ichi ña kaꞌan yu xiꞌin Ndioxi xaꞌa takundiꞌi ndo, ra kusii ni va ini yu, 5 saa chi ndoꞌo, ra ndia kii xaꞌa ra iin saa ndia vichin, ra kuëe ndiko vi ini ndo, ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin ndi ña ^kaꞌan ndoso yo tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo. 6 Ra xa kundaa kaxi va ini yu, chi mii Tata yo Ndioxi, ra xaꞌa xiꞌin chiñu vaꞌa nima ndo, ra ndakundiee va ra xiꞌin ña nima ndo, ra ndiakua saxinu va ra ña te xa na xaa kii ña nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra. 7 Ra ña vaꞌa va kuvi ña xani ini yu saa xaꞌa ndo, saa chi kuꞌvi ni ini yu xini yu ndoꞌo, ra ña ndikaa yu veꞌe kàà, xiꞌin ña kuaꞌan yu nuu na chiñu, xiꞌin ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra yoꞌo va xika ndo ra chindiee taꞌan ndo xiꞌin yu tuvi yu. 8 Ra kundaa tu ini Tata yo Ndioxi va, ña ndinuni ni kuꞌvi ini yu xini yu ndoꞌo, xiꞌin ña kuꞌvi ini ña taxi Tata yo Jesucristo ndaꞌa yu. 9 Ra kaꞌan ni tu yu xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndo, ña na kuꞌvi ni ka ini ndo kuni ndo takundiꞌi yuvi va, ra mii Ndioxi kuvi tu ra na taxi ni ka ña ndichi xiꞌin ña xinituni va ndo, 10 ña vaꞌa na kaxin ndo niña chiñu vaꞌa sa ndo. Saa chi, saa kuvi ña kuchuun ndo, ña vivii kutiaku va ndo, ra ndia nii loꞌo kuachi ndo na köo nuu Tata yo Jesucristo, ta xa na nandiko ra. 11 Ra kaꞌan tu yu xiꞌin Ndioxi ña na chindiee taꞌan Jesucristo xiꞌin ndo, ña vaꞌa na sa ndo niña chiñu vaꞌa va, ña vaꞌa na kuni inka yuvi, ra satoꞌo na Tata yo Ndioxi, ra ndasakaꞌnu na ra.

Kaꞌan ra Pablo ña xachiñu ra nuu Jesucristo ña tiaku ra

12 Ra kuni yu ña na kundaa ini ndoꞌo, ndia ñani yu, xiꞌin ndoꞌo na kuꞌva yu, chi takundiꞌi tundoꞌo ña ndoꞌo yu, ra xiꞌin va yu ke ^chindiee taꞌan ña, ña vaꞌa ^kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo. 13 Ra takundiꞌi va yuvi na ndee yoꞌo, ra saa tu ndia soldado ndia ndiaa yeꞌe chiñu va, ra kundaa va ini na, ña ndikaa yu veꞌe kàà xaꞌa ña ndikun yu Tata yo Jesucristo vichin. 14 Ra ña ^kundaa ini kuaꞌa ni na ñani yo, ña ndíkáa yu veꞌe kàà vichin, saa ra, ndutiaa tu ini na kan va, ra ^kaꞌan ndoso na tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va, ra ndia nii ka tu yuvi kuayüꞌvi na nuu va.

15 Ndi su sava tu na, ra xaꞌa ña ndukuini ini va na, xiꞌin xaꞌa ña kuni na keetaꞌan na xiꞌin va yu kuvi ña kaꞌan ndoso na; ra sava tu na, ra xiꞌin ndinuni nima va na kaꞌan ndoso na. 16 Ra na kaꞌan ndoso xaꞌa ña ndukuini ini na, xiꞌin na kaꞌan ndoso xaꞌa ña saa ini na xini na yuꞌu, ra süvi vi xiꞌin ndinuni nima na ke kaꞌan ndoso na, chi xaꞌa ña kuni na kee vaꞌa mii va na ke kaꞌan ndoso na, saa chi ña kuni na ke na ndoꞌo ni ka ini va yu, ña ndikaa yu veꞌe kàà yoꞌo vichin. 17 Ra na kaꞌan ndoso tu xiꞌin ndinuni nima, ra xaꞌa ña kuꞌvi ini na xini na yuꞌu va kuvi ña kaꞌan ndoso na, saa chi xa kundaa va ini na ña xa ndikaa yu veꞌe kàà yoꞌo, ña ndakuiin yu xaꞌa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Jesucristo, ña kuu ña ña ndaa. 18 Ra na kundaa ini ndo, chi vaꞌa ni xiꞌin ndinuni nima na, ra vaꞌa ni süvi xiꞌin ndinuni nima va na kaꞌan ndoso na tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ndi su yuꞌu, ra ña ^kusii ini yu ke kaꞌan ndoso va na.

Ra kusii ni ka tu ini va yu, 19 saa chi xa kundaa va ini yu, ña vaꞌa ni va kee yu, xaꞌa ña ^kaꞌan ni ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa yu, ra saa tu xaꞌa ña ^chindiee taꞌan Tachi Yii Tata yo Jesucristo xiꞌin va yu. 20 Ra ña kuni ni yu ke na kukäꞌan nuu yu ña kaꞌan ndoso va yu, chi ña xiniñuꞌu va ke na kuayüꞌvi yu ña kaꞌan ndoso yu, ña vaꞌa na ndukaꞌnu ni ka Tata yo Jesucristo, xiꞌin chiñu ña ^xa yu vichin, ra saa tu kii ña vaxi va, ra ta kuꞌva ^ndukaꞌnu ra ña tiaku yu, ra saa ke ndukaꞌnu tu ra ta xa na kuvi va yu. 21 Saa chi ña tiaku yu, ra xaꞌa ña sa yu chiñu ña kuni Cristo va kuvi ña tiaku yu, ra ña kuvi tu yu, ra ra vaꞌa ka kee va kuvi yu. 22 Ndi su ña tiaku yu vichin, ra vaꞌa ni ka va, saa chi kuvi va sachiñu yu nuu Tata yo Jesucristo, ra xaꞌa ña kan ke, kundäa ini yu ndia ña ke vaꞌa ka kaxin vi yu. 23 Ra ^xa uꞌvi ni va ña xiꞌin yu ndia ña ke vaꞌa ka kaxin yu; saa chi kuni yu ndikun na kuvi va yu ña vaꞌa na koo yu xiꞌin Cristo, saa chi vaꞌa ni ka va saa tuvi yu; 24 ndi su ña xiniñuꞌu va ke na kutiaku yu ña vaꞌa chindiee taꞌan yu xiꞌin ndoꞌo. 25 Ra ^kundaa kaxi tu ini yu, ña kutiaku ka va yu, ña vaꞌa chindiee taꞌan yu xiꞌin ndo, ra kusii ni ka ini ndo, xaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo. 26 Ra xaꞌa ña kan ke xaa tuku va yu, ña koo yu xiꞌin ndo, ra kusii ni ini ndo, ra ndasakaꞌnu ni ka ndo Tata yo Jesucristo.

27 Ndi su ña xiniñuꞌu va ke na kutiaku ndo ta kuꞌva kaꞌan tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo. Ra vaꞌa nii na xaa yu ñaa, ra a nii na xäa va tu yu, ndi su ña kuni yu ke na ndatuꞌun na xiꞌin yu xaꞌa ndo ña iyoo ndaku va nima ndo, ra iin yuꞌu kuvi tu ndo, ña ndakuiin ndo ña ndikun ndo tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va, 28 ra na kuayüꞌvi ndo nuu yuvi na saa ini xini ndoꞌo. Saa chi ña kuëe iyuꞌvi ndo nuu na, kuvi ña taxi kaxi kuꞌva nuu na ña ndiꞌi xaꞌa va na, ndi su kuꞌva ña taxi ña nuu ndoꞌo kuvi ña kaku va ndo, saa chi mii va Ndioxi kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin ndo. 29 Ra na kundaa ini ndo, chi ndiniꞌi taꞌvi ndo ña kandixa ndo Tata yo Jesucristo, ra ndiniꞌi taꞌvi tu ndo ña ndoꞌo ni ndo xaꞌa va ra. 30 Ra xini va ndo ña ndoꞌo ni yu, ra mii saa kuvi tu ña ^ndoꞌo ndóꞌo̱ vichin va. Ra ^xini tu soꞌo ndo ña ^ndoꞌo ni tu yu vichin va, ra mii saa kuvi tu ña ^ndoꞌo tu ndóꞌo̱ va.

2

Xa ni̱nu̱ va Cristo xiꞌin mii ra ña kan ke vaꞌa nduu ra ra kaꞌnu

1 Ndoꞌo ndia ñani yu, xiꞌin ndoꞌo na kuꞌva yu, ña xa ^taxi Cristo ndiee ndaꞌa ndo ña kaꞌan ndo tuꞌun ndiee ini xiꞌin inka yuvi, xiꞌin ña xa ^ndakiꞌin ndo tuꞌun ndiee ini xaꞌa ña kuꞌvi ini ra xini ra ndoꞌo, xiꞌin ña xa iyoo Tachi Yii ra xiꞌin ndo, xiꞌin ña xa kundaa ini ndo ña ndinuni ni kuꞌvi ini ra xini ra ndoꞌo, xiꞌin ña kundaꞌvi ni ini ra xini ra ndoꞌo, 2 kuvi ña vivii va na kutaꞌan takundiꞌi ndo, ra inuu na kuꞌvi ini takundiꞌi va ndo kuni taꞌan ndo, ra iin tuꞌun tu na kuu takundiꞌi va ndo, ra inuu tu na ndakani ini takundiꞌi va ndo, saa chi xaꞌa ña sa ndo saa kuvi ña ndinuni ni ka sakusii ndo ini va yu. 3 Ra ta ^xa ndo iin chiñu, ra na sä ndo ña xaꞌa ña kuni ndo keetaꞌan ndo xiꞌin taꞌan ndo, a xaꞌa ña kutiaa tu ndo nuu taꞌan va ndo, chi na sa ni̱nu̱ va ndo xiꞌin mii ndo, ra ña xiniñuꞌu sa ndo ke na ndakani ini ndo xaꞌa inka na ña ndiaa yaꞌvi ni va na. 4 Ra na ndakäni ini ndo takua xaꞌa mii ndo, ña vaꞌa ni koo ndo, chi ña xiniñuꞌu va ke na ndakani tu ini ndo xaꞌa inka va na, ña vaꞌa na koo tu na kan va.

5 Ra iin ta kuꞌva ndixiyo nima Tata yo Jesucristo, ta kixi ra nuu ñuꞌu yoꞌo ke na koo tu nima ndoꞌo va. 6 Saa chi Tata yo Jesucristo, ra vaꞌa ni ta kuꞌva iyoo mii Tata yo Ndioxi va iyoo ra, ndi su ndïxa nduxa vi ra ña koo ra ta kuꞌva iyoo Tata ra Ndioxi, ña kunduꞌu ra ndivi, 7 chi ña xa ra ke, ndakoo va ra ña kaꞌnu ña kuu mii ra, ña iyoo ra ta kuꞌva iyoo Tata ra Ndioxi, ra nduu ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra xachiñu ndaꞌvi va, ra kaku tu ra, ta kuꞌva ^kaku takundiꞌi yuvi va. 8 Ra ña xiin ra nduu ra, ta kuꞌva iyoo yo, ra xiin tu ra xa ni̱nu̱ ra xiꞌin mii va ra, ra xaꞌa ña xiin ra kandixa ra Tata ra Ndioxi, ra ndataxi tu ra mii ra, ña ndixiꞌi va ra, ra kaa kàꞌàn nuu ni tu ña ndoꞌo va ra, chi ndika cruz vi ndixiꞌi ra, 9 ra xaꞌa ña kan ke taxi tu Tata yo Ndioxi ndiayu ndaꞌa ra, ña ^kuu ra, ra kaꞌnu ni va, ra taxi ra iin kivi ña kaꞌnu nuu takundiꞌi kivi na, ndaꞌa va ra. 10 Ña vaꞌa ta xa na kuni soꞌo na ndee ndivi, xiꞌin na ndee nuu ñuꞌu, xiꞌin na ndee tixi ñuꞌu kivi Tata yo Jesucristo, ra iin nduxa ndakusiti na nuu va ra, 11 ra ta xa na kuu ña yoꞌo, ra saa ke kaꞌan takundiꞌi yuvi xaꞌa Tata yo Jesucristo, ña kuu ra, ra xaꞌndia chiñu nuu na, ña vaꞌa na ndusii ni ka ini Tata yo Ndioxi.

Ta kuꞌva iyoo ñùꞌù ña tuun nuu na saa iyoo na ndikun Tata yo Jesucristo nuu ña yuuvi yoꞌo

12 Xaꞌa ña kan ke ñani mii yu, kuꞌva mii yu, na ^kandixa ni ka va ndo yuꞌu ña köo yu íin xiꞌin ndo vichin, ta kuꞌva xa ndo ña kandixa ndo iin takundiꞌi ña ndikaꞌan yu xiꞌin ndo, ta ndixiin yu xiꞌin ndo, ta yachi. Ra na sa nduxa ndo ña sa ndo niña chiñu vaꞌa, taꞌan ña ^xa yuvi na xa sakaku Ndioxi. Ra na sa ndo ña xaꞌa ña xa toꞌo ndo Ndioxi va, ra saa tu xaꞌa ña iyuꞌvi ini ndo xini va ndo ra. 13 Saa chi mii Tata yo Ndioxi va kuvi ra ^sakanda nima ndo, ña vaꞌa na kuiin ndo sa ndo chiñu vaꞌa, ra ^chindiee taꞌan tu ra xiꞌin ndo, ña vaꞌa na sa ndo ña, ta kuꞌva kuni mii va ra.

14 Ra ta ^xa ndo ndia ndia ka chiñu, ra na käꞌan kuachi ndo xaꞌa taꞌan ndo, ra nii na sä kuachi tu ndo xiꞌin taꞌan ndo xaꞌa va ña, 15 ña vaꞌa na käꞌan kiꞌvi ndia nii yuvi xaꞌa ndo, ra nii na köo tu kuachi va ndo, ña xa kuu ndo seꞌe Ndioxi vichin, ra ña xiniñuꞌu va ke na kuu ndo yuvi vaꞌa na köo kuachi kuu mii, ña ndee ndo xiꞌin yuvi väꞌa na iku vichin. Ra iin ta kuꞌva yeꞌe kimi nuu ña yuuvi ñaa, saa ke, na kuyeꞌe ndo nuu na ña ndee ndo xiꞌin na. 16 Ra na kutüvi ndo ña kandixa ndo tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ña taxi ña tiaku. Saa chi tu saa, na sa ndo ndia kii ña nandiko Tata yo Jesucristo, saa ra kusii ni va ini yu xiꞌin ndo, saa chi saa ke kundaa kaxi ini yu ña kuëe ndixachiñu uun yu. 17 Ra tu ña xiniñuꞌu kuvi ña soko yu mii yu nuu Ndioxi, ña kuvi yu, ña koo yu, ta kuꞌva iyoo ndutia ra soko na nuu ra, ra kusii va ini yu ña sa yu ña, saa chi saa kuvi tu ña iyoo chiñu ña xa ndoꞌo va ña kuu ña iin ñaꞌa ña soko ndo nuu Ndioxi. Ra kuni tu yu sakusii yu ini ndoꞌo va ña sa yu ña yoꞌo. 18 Ra sii ni tu na koo ini ndoꞌo va, ra na kusii ini ndo xiꞌin yu.

Kaꞌan ra Pablo xaꞌa ra Timoteo xiꞌin ra Epafrodito ña vaꞌa ni ^xa ndia

19 Ra tu mii Tata yo Jesucristo kuni, ra tiꞌvi va yu ra ñani yo Timoteo ña xaa ra kutoꞌni ra ndoꞌo, ra ta xa na nandiko ra ndaxaa ra yoꞌo, ra ndatuꞌun ra xiꞌin yu ña iyoo vaꞌa ndo, saa ra kusii ni va ini yu. 20 Saa chi köo inka na ndiꞌi ini xaꞌa ndo, ta kuꞌva xa ra yoꞌo, saa chi ra yoꞌo, xiꞌin yuꞌu, ra inuu ndiꞌi ini va ndi xaꞌa ndo. 21 Saa chi takundiꞌi yuvi, ra xaꞌa chiñu mii va na ke ndiꞌi ni ini na, ra ndïꞌi ini na xaꞌa vi chiñu ña kuni Tata yo Jesucristo. 22 Ra xa̱ kundaa va ini ndo, xaꞌa chiñu vaꞌa ña xa ra ñani yo Timoteo ña ^chindiee taꞌan ra xiꞌin yu ña kaꞌan ndoso ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra ta kuꞌva ^xa iin ra loꞌo, ra chindiee taꞌan xiꞌin iva va ke ^xa ra. 23 Ra ra Timoteo, kuvi ra kuni yu tiꞌvi yu xaa ña kotoꞌni ra ndoꞌo, ta xa na kundaa ini yu ndia kuꞌva ke sa na xiꞌin yu; 24 ra ndiaa tu ini yu Tata yo Jesucristo, ña kama ni xaa tu mii va yu, ña kotoꞌni yu ndoꞌo.

25 Ndi su ndakani tu ini yu ña xiniñuꞌu va ke ndatiꞌvi yu ra ñani yo Epafrodito, ra tiꞌvi ndo xa̱à ^chindiee taꞌan xiꞌin yu, ña itaꞌan ra xachiñu ra xiꞌin yu, ña iyoo ndi ta kuꞌva iyoo soldado, ña kaꞌan ndoso ndi tuꞌun Ndioxi va, ña xa̱a̱ ra. 26 Saa chi tiaa ni ^kuni ra kuni ra takundiꞌi ndo, ra tiaa ni ndiꞌi ini ra, xaꞌa ña kundaa ini ndo ña ndiee ni ndoꞌo ra. 27 Ra ña ndixa ke ki̱ꞌin va kueꞌe ra ña ndiee ni ndoꞌo ra, ra saloꞌo kuvi ra; ndi su kundaꞌvi va ini Ndioxi xini ra ra, ra ndixïꞌi vi ra. Ra süvi takua ra yoꞌo, kuvi ra ndikundaꞌvi ini Ndioxi kuni ra, chi kundaꞌvi tu ini ra xini ra yuꞌu va, saa chi tu ndixiꞌi ra, saa ra kundiëe vi ini yu xaꞌa ra, chi kusuchi ni ka va ini yu, nuu ña xa kusuchi ni yu vichin. 28 Xaꞌa ña kan ke kuni yu, ña kama ni va na tiꞌvi yu ra xaa ra. Ra ta xa na xaa ra, ña kuni tuku ndo ra, ra kusii ni ini ndo, saa ra nii yuꞌu, kusüchi ka tu ini va. 29 Ña kan ke na ndakiꞌin ndo ra xiꞌin ña sii ini, xaꞌa ña kuu ra ñani yo ña xachiñu ra nuu Tata yo Jesucristo, ra na ndakiꞌin mani tu ndo takundiꞌi va na ñani yo, na iyoo ta kuꞌva iyoo ra ñani yo yoꞌo; 30 Ra ra ñani yo yoꞌo, ra saloꞌo kuvi ra xaꞌa ña xachiñu ra nuu Tata yo Jesucristo. Ra ndiyüꞌvi vi ra ña kuvi ra, chi xiin va ra chindiee taꞌan ra xiꞌin yu, ra nuu ndoꞌo va kuvi ña xa ra saa, saa chi vaꞌa ni kuni va ndo chindiee taꞌan ndo xiꞌin yu ndi su xika ni va ndee ndo.

3

Kaꞌan ra Pablo ña yaꞌvi ni ka va ña kunitaꞌan ra xiꞌin Jesucristo nuu ña sa ra ndia ndia ka chiñu

1 Ra na kusii ni ini ndoꞌo ndia ñani yu, xiꞌin ndoꞌo na kuꞌva yu vichin, xaꞌa ña ^xa Tata yo Jesucristo. Ra na kundaa ini ndo chi kuëe kuñaa vi yu ña ^tiaa tuku yu ña xa tiaa yu, ña xaa ña nuu ndo, saa chi ña xiniñuꞌu va kuvi ña nuu ndo tuvi yu. 2 Ra na kondiaa ndo mii ndo nuu na ndivaꞌa na ^xa chiñu kiꞌvi, na kaꞌan yo xaꞌa kuu “tina”, saa chi xa nduxa na xiꞌin tiaa ña na tiaꞌndia iki kuñu ndia, ña vaꞌa koo tuni Ndioxi iki kuñu ndia. 3 Ra na kundaa ini ndo, chi yoo va kuvi na ndixa kuu mii tuni Ndioxi, ra ndasakaꞌnu tu yo ra xiꞌin ndinuni nima va yo, ra kusii ni tu ini yo xaꞌa ña xa̱ Tata yo Jesucristo xaꞌa va yo, saa chi xa kundaa va ini yo ña küvi sakaku yo mii yo xiꞌin chiñu ña ^xa yo. 4 Ra tu xaꞌa chiñu ña xa va tu yo kuvi ña kaku yo tuvi sava na, saa ra tiaa ni ka va kuvi kaꞌan yuꞌu ña xa ndikaku yu, saa chi kuaꞌa ni ka va ña xa yuꞌu. 5 Saa chi ta ndixinu una kii kaku yu, saa ra chikaa va na tuni Ndioxi iki kuñu yu, ra kuu tu yu mii ra ñuu Israel va; ra kuu tu yu ndiseꞌe ra Benjamín va; ra ndinuni ni tu kuu yu seꞌe mii na hebreo va. Ra ña xikuu tu yu ra fariseo, ra iin takundiꞌi va ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés saxinu yu. 6 Ra xaꞌa ña xindikun ni yu ndiayu kan ke kundivaꞌa ni yu xiꞌin na ndikun Tata yo Jesucristo, ra ndia nii na ndikun ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ndikuchüun kaꞌan kuachi nuu yu xaꞌa ndiayu kan, chi xa yu takundiꞌi va ña kaꞌan ña. 7 Ndi su vichin, ra ndanama takundiꞌi va ña nuu yuꞌu, saa chi takundiꞌi ñaꞌa ña xindiaa yaꞌvi ni nuu yu ta yachi, ra vichin, ra köo ka yaꞌvi ndiaa vi ña nuu yu, xaꞌa ña kuꞌvi ini Cristo xini ra yuꞌu. 8 Ra süvi takua saa kuiti ke iyoo ña, saa chi takundiꞌi ñaꞌa ña xindiaa yaꞌvi ni nuu yu, ra köo ka yaꞌvi ndiaa vi ña nuu yu vichin, saa chi ndiaa yaꞌvi ni ka va ña xinitaꞌan yu xiꞌin Tata yo Jesucristo. Ra xaꞌa ña kan ke naa va ini yu xaꞌa takundiꞌi ñaꞌa, ra ta kuꞌva iyoo miꞌi va saa iyoo ña nuu yu, xaꞌa ña kuni yu ña na koo Tata yo Jesucristo nima yu, 9 ra ndakutaꞌan yu xiꞌin ra ña nduu yu iin xiꞌin ra. Ra ña ndakutaꞌan yu nduu yu iin xiꞌin ra, ra süvi xaꞌa chiñu ndaku ña xa mii yu ña kandixa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés kuvi ña, chi xaꞌa ña ndiaa ini yu Cristo kuvi ña. Saa chi Ndioxi ra xaꞌa ña ndiaa ini yo Cristo va kuvi ña ndasa ra yoo, ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu ra. 10 Saa chi ña kuni yu ke kunitaꞌan yu xiꞌin Cristo va, ra koo ndiee ña sandatiaku ra xiꞌin yu, ra ndoꞌo yu ta kuꞌva ndoꞌo ra, ña ndoꞌo ni ra, ra kuiin tu yu ña kuvi yu, ta kuꞌva xiin ra kan ña ndixiꞌi va ra, 11 saa chi ndiaa va ini yu ña ndatiaku yu, ta xa na ndatiaku takundiꞌi na ndii.

Tiaa ni chikaa ra Pablo ndiee xaꞌa ña kuni ra kundikun ra Tata yo Jesucristo

12 Ra ña kachi yu suꞌva, ra küni kachi yu ña xa ^xa yu takundiꞌi ña kaꞌan yu xaꞌa yoꞌo, ra nii täan xaa tu yu ña nduu yu ra vaꞌa ni vi; ndi su ña ^xa yu ke ndakundiee yu kuaꞌan yu chi nuu va, xaꞌa ña ndiaa ini yu kuchuun yu sa va yu ña, saa chi xaꞌa ña kan ke sakaku Cristo yuꞌu va. 13 Ra na kundaa ini ndoꞌo ndia ñani yu, xiꞌin ndoꞌo na kuꞌva yu, yuꞌu, ra käꞌan yu ña xa ndixaa yu xa yu takundiꞌi ña kaꞌan yu xaꞌa yoꞌo; chi ña ^xa yu ke, ^sanaa yu ini yu xaꞌa takundiꞌi va ña xa xa yu, ra ña ^xa yu ke xa nduxa yu ña ^xa yu ña kumani ka sa va yu, 14 ña vaꞌa na xaa yu ndia nuu xiniñuꞌu xaa yu, ra niꞌi yu ñaꞌa ña ^kana Tata yo Ndioxi yoo kuꞌun yo niꞌi yo ndivi, xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin Tata yo Jesucristo.

15 Xaꞌa ña kan ke, takundiꞌi yoo na xa iyoo xixa ini xiꞌin tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra iin na koo yuꞌu va yo xaꞌa ña kaꞌan yu xaꞌa yoꞌo. Ra tu ndia ka tu inka ña xani ini ndo xaꞌa, saa ra mii va Tata yo Ndioxi, taxi xini ndo, ña vaꞌa kundaa kaxi ini ndo xiꞌin ña. 16 Ndi su ña xiniñuꞌu va kuvi ña, na kutiaku yo ra kani ini yo ta kuꞌva iyoo ña xa sakuaꞌa va yo.

17 Ra ta kuꞌva ^xa yuꞌu ke, na sa tu ndoꞌo va, ndia ñani yu, xiꞌin ndoꞌo, na kuꞌva yu; ra na sakuaꞌa tu ndo sa ndo ta kuꞌva ^xa na sakuaꞌa nuu nduꞌu va. 18 Ra suꞌva ke kachi yu xiꞌin ndo, saa chi xiꞌin va ndo xika kuaꞌa yuvi na ndañaꞌa mii xiꞌin chiñu ña xa na, ña kaꞌan na ña köo yaꞌvi ndiaa vi ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo ndika cruz, ra xa kuaꞌa ni va ichi ndikaꞌan yu xaꞌa na yoꞌo xiꞌin ndo te yachi, ra vichin, ra ndia xaku va yu ña kaꞌan tuku yu xiꞌin ndo xaꞌa na. 19 Ndi su na yoꞌo, ra na ndiꞌi xaꞌa va kuvi na. Saa chi ña ndiꞌi ini xaꞌa ke sa na chiñu ña kotoo iki kuñu va na ña sandiko na ini na, ra kusii ni tu ini na xiꞌin chiñu kaꞌan nuu, ña xiniñuꞌu kukaꞌan nuu na xiꞌin va. Ra niña chiñu kiꞌvi ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va kuvi ña ndiꞌi ini na xaꞌa. 20 Ndi su yoo, ra ndivi va kuvi ñuu yo, ra ndivi kan ke iyoo Tata yo Jesucristo va; ra ra kan kuvi ra ndiatu ni yo kixi sakaku yoo va. 21 Ra ra kan kuvi ra, ndasama iki kuñu ña vita ni kuu mii yo yoꞌo, ra ndasa ra ña ta kuꞌva iyoo iki kuñu mii ra, ña vaꞌa va. Ra ndiee ña kuu mii ra, ña xiniñuꞌu ra ña ^xaꞌndia chiñu ra nuu iinii saa ña yuuvi va kuvi ña kuniñuꞌu ra ña ndasama ra iki kuñu yo.

4

Kaꞌan ra Pablo ña na koo sii ini yuvi na ndikun Tata yo Jesucristo

1 Ra xaꞌa ña xa ndatuꞌun yu xiꞌin ndo kuvi ña, na chikaa ni ndo ndiee, ra vivii va na kaka ndo nuu Tata yo Jesucristo, ñani mii yu, kuꞌva mii yu, na kuꞌvi ni ini yu xini yu, ra kuni ni tu yu kuni yu ndoꞌo va, saa chi ndoꞌo kuvi na sakusii ini yu, ra ndiaa yaꞌvi ni tu ndo nuu va yu, saa chi ndoꞌo kuvi na ndiniꞌi yu xaꞌa chiñu ña ^xa va yu.

2 Ra xaku ndaꞌvi yu nuu kun kuꞌva Evodia xiꞌin yoꞌo kuꞌva Síntique, ña vivii va na kutaꞌan ndo, saa chi kuꞌvi taꞌan va ndo xaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo. 3 Ra nduku tu yu ña mani nuu yoꞌo va ñani mii yu, ra itaꞌan xachiñu xiꞌin yu, ña na sa kun ña mani, ra chindiee taꞌan kun xiꞌin na kuꞌva yo ñaa, saa chi na ñaa kuvi na chindiee taꞌan ni xiꞌin yu ña ndikaꞌan ndoso ndi tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra saa tu ra ñani yo Clemente va, xiꞌin sava ka ndia ñani yo. Ra takundiꞌi na yoꞌo, ra xa nuu tutu nuu ndoso kivi na kutiaku xiꞌin Ndioxi va ke ndikaꞌyu kivi na.

4 Ra na kusii ni ini ndo, iin takundiꞌi kii xaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo. Ra tuku va ndiko yu kaꞌan yu xiꞌin ndo: ¡Na kusii ni ini ndo! 5 Ra vivii va na sa ndo ña vaꞌa na kundaa ini takundiꞌi va yuvi, ña tiayu ni ndo. Ra na kundaa ini ndo, chi kama ni va ndiko Tata yo Jesucristo kixi ra.

6 Ra na ndïꞌi ini ndo xaꞌa ndia nii ñaꞌa, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi va xaꞌa ña; na kaꞌan ndo xiꞌin ra ña taxi ra ña ndaꞌa ndo, ra na ndataxi tu ndo tixaꞌvi ndaꞌa va ra. 7 Ra saa ke taxi tu ra ña vaꞌa ni koo va ndo, ra ña vaꞌa ña ^taxi Tata yo Ndioxi, ra ña kaꞌnu ni va kuvi ña, saa chi tändiaa yo ña kundaa ini yo xiꞌin ña, ra ña vaꞌa kan kuvi ña kondiaa nima va ndo, ra saa tu ña xinituni va ndo xaꞌa ña xa xini ndo Cristo Jesús.

Yuvi na ndikun Jesucristo ra ña vaꞌa va na ndakani ini na xaꞌa

8 Ra vichin, ñani mii yu, kuꞌva mii yu, ndia ña yoꞌo va kuvi ña kaꞌan yu xiꞌin ndo, ndia saa ra sandiꞌi va yu: ña xiniñuꞌu na kani ini ndo xaꞌa kuvi ña ndaa, xiꞌin ña toꞌo, xiꞌin ña ndakú, xiꞌin ña köo yakua, xiꞌin ña nduvi, xiꞌin ña vaꞌa ni. Ra niña chiñu vaꞌa ña ndiaa yaꞌvi va ke na ndakani ini ndo xaꞌa.

9 Ra na sa ndo ña xa sañaꞌa yu ndoꞌo, a ña kutuꞌva tu ndo nuu va yu; ra na sa tu ndo taꞌan chiñu ña xa yu xini ndo ta ndixiin yu xiꞌin va ndo: ra saa tu ña xini soꞌo ndo sañaꞌa va yu, ra saa ke koo Tata yo Ndioxi, ra ^taxi ña vaꞌa xiꞌin va ndo.

^Ndataxi ra Pablo tixaꞌvi ndaꞌa na ñuu Filipos xaꞌa xuꞌun ña chindiee taꞌan na xiꞌin ra

10 Ra ^sakusii ni va Tata yo Jesucristo ini yu xaꞌa ña ^ndakaꞌan tuku ndo xaꞌa yu. Ra ña kachi yu suꞌva, ra küni kachi yu ña naa ini ndo xaꞌa yu, saa chi ndixïyo mii kuꞌva, ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin va yu. 11 Ra süvi xaꞌa ña xamani nuu yu kuvi ña ^kaꞌan yu xaꞌa ña yoꞌo xiꞌin ndo, saa chi yuꞌu, ra xa sakuaꞌa va yu, ña koo sii ini yu xiꞌin takua ñaꞌa ña iyoo nuu va yu. 12 Saa chi yuꞌu, ra vaꞌa ni köo va ñaꞌa nuu yu, ndi su xini va yu ña kutiaku yu, ra koo sii tu ini va yu; ra xini tu yu ña kutiaku yu, ra koo sii tu ini yu, ta iin ndiakua ndoo ndoso ña nuu va yu. Saa chi xa sakuaꞌa va yu ña sa ndiee ini yu nuu takundiꞌi va ña, ta kuu ña kuxi ni yu, a ña küxi va tu yu, xiꞌin ña koo ni ñaꞌa nuu yu, a ña köo vaꞌa va tu ña. 13 Ra ^kuchiñu va yu, ña ^xa ndiee ini yu nuu takundiꞌi va ña, saa chi Cristo va kuvi ra ^taxi ndiee ndaꞌa yu.

14 Ra vaꞌa ni ^kusii va ini yu ta kuꞌva iyoo yu, ndi su vaꞌa ni va xa ndo, ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin yu, ña ndikaa yu ndaꞌa tundoꞌo vichin.

15 Ra xa kundaa va ini ndoꞌo, na ñani yo ñuu Filipos, saa chi ta kee yu chi Macedonia ñaa, ña kuꞌun yu, ña xaꞌa yu kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra takua ndoꞌo, na veꞌe ñuꞌu ñuu Filipos va kuvi na chindiee taꞌan xiꞌin yu, xiꞌin xuꞌun, xaꞌa ña kusii ni ini ndo, ña ndatuꞌun yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo xiꞌin ndo. 16 Ra ta ndixiin tu yu ñuu Tesalónica, ra kuaꞌa ni tu ichi chindiee taꞌan ndo xiꞌin yu, xiꞌin xuꞌun, ña kumani nuu va yu. 17 Ra ña kachi yu suꞌva xiꞌin ndo, ra süvi xaꞌa ña kuni yu ña na chindiee taꞌan ndo xiꞌin yu kuvi ña; chi xaꞌa ña kuni yu ña vaꞌa ni ka na kee ndo nuu Ndioxi va kuvi ña. 18 Ra ra ñani yo Epafrodito, ra ndataxi ndiꞌi va ra xuꞌun ña tiꞌvi ndo sata yu, ndaꞌa yu, ra xuꞌun ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin yu, ra kusii ni ini Ndioxi xiꞌin ña, saa chi ta kuꞌva iyoo xiko xaꞌan tami ñaꞌa ña soko na nuu ra, ña kusii ni ini ra ndakiꞌin va ra, ke iyoo ña. 19 Ra mii va Tata yu Ndioxi, taxi takundiꞌi ñaꞌa ña kumani nuu ndo ndaꞌa ndo, ra ta kuꞌva iyoo mii ña kuika, ña vaꞌa ni, ña iyoo nuu va ra ke taxi ra ndaꞌa ndo, xaꞌa ña xa Cristo. 20 ¡Ra Ndioxi ra kuu Tata yo, ra ra kaꞌnu ni na kuu ra ndia ndikaa ndikuꞌun! Saa koo.

Indiayu taꞌan ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ñuu Filipos

21 Ra na kaꞌan ndioxi ndo xiꞌin takundiꞌi ndia ñani yo, xiꞌin na kuꞌva yo na ndikun Tata yo Jesucristo nuu yu. Ra tiꞌvi tu ndia ñani yo ndia ndee xiꞌin va yu, tuꞌun ndioxi xaa ña nuu ndo. 22 Ra saa tu takundiꞌi ndia ñani yo, xiꞌin na kuꞌva yo, na ndee mii ñuu yoꞌo va; ra ^tiꞌvi ni tu ndia ñani yo, xiꞌin na kuꞌva yo, na xachiñu nuu ra tata chiñu César va tuꞌun ndioxi xaa ña nuu ndo.

23 Ra mii va Tata yo Jesucristo na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi takundiꞌi ndo. Saa koo.

Colosenses

1

2

3

4

Tutu ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu ñuu Colosas

1

Kaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ñuu Colosas

1 Yuꞌu, ra Pablo, ra kana Tata yo Ndioxi, ña xika yu chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuvi ra ^tiaa tutu yoꞌo, xiꞌin ra ñani yo Timoteo, 2 ña xaa ña nuu ndoꞌo, na yii na kuu ñuu Ndioxi, na ndinuni ni ndikun Tata yo Jesucristo ndee ñuu Colosas. Ra mii Tata yo Ndioxi na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi ndo, ra vaꞌa ni na koo ndo.

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin Ndioxi xaꞌa na kandixa Jesús ndee ñuu Colosas

3 Ra iin takundiꞌi ichi ña kaꞌan ndi xaꞌa ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra kuu iva Tata yo Jesucristo, ra ndataxi ni tu ndi tixaꞌvi ndaꞌa ra xaꞌa va ndo. 4 Saa chi ^kundaa va ini ndi xaꞌa ndo ña ndinuni ni ndikun ndo Tata yo Jesucristo, ra saa tu xaꞌa ña kuꞌvi ni ini ndo xini ndo takundiꞌi na ndikun Tata yo Ndioxi va. 5 Ra ña ^xa ndo suꞌva, ra xaꞌa ña ndiaa ini ndo ndakiꞌin ndo ñaꞌa ña iyoo nduvi xaꞌa ndo ndivi ninu va kuvi ña. Ra ña vaꞌa ndiaa ini ndo ndakiꞌin ndo ñaꞌa kan, ra xaꞌa ña xini soꞌo ndo tuꞌun ña ndaa, ña kuu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va kuvi ña. 6 Ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña xini soꞌo ndo yoꞌo, ra xa iinii kuvi va nuu ña yuuvi ndutia ndoso ña kuaꞌan ña, ra vaꞌa ni xa ña xiꞌin na, saa chi ndasama va ña na. Ra mii saa kuvi tu ña kuu xiꞌin ndoꞌo va, te sakan kundaa ini ndo ña ndixa va ke kuꞌvi ni ini Tata yo Ndioxi ^xini ra ndoꞌo. 7 Ra ña xini soꞌo ndo tuꞌun vaꞌa yoꞌo, ra ra ñani yo Epafras, ra itaꞌan xachiñu xiꞌin ndi nuu Tata yo Jesucristo va kuvi ra ndatuꞌun ña xiꞌin ndo. Ra ra ñani yo yoꞌo, ra ndinuni va xachiñu ra nuu Tata yo Jesucristo. 8 Ra suvi kuvi tu ra ndatuꞌun xiꞌin ndi xaꞌa ndo, ña kuꞌvi ini ndo xini taꞌan va ndo, xaꞌa ña sañaꞌa Tachi Yii ndoꞌo ña kuꞌvi ini ndo kuni taꞌan ndo.

9 Xaꞌa ña kan ke, ta sakan kundaa ini vi ndi ke xaꞌa ndi ña kaꞌan ni ndi xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa ndo, ra kaꞌan tu ndi xiꞌin ra ña na taxi ra ña xinituni ndo, ña kundaa vaꞌa ini ndo xaꞌa ña kuni mii va ra, ra na taxi tu ra takundiꞌi nuu ña ndichi va ndaꞌa ndo, xiꞌin ña xinituni, ña taxi mii ra. 10 Saa chi saa kuvi ña kuchuun ndo kutiaku ndo, ta kuꞌva tiaku na kuu kuenda mii Tata yo Jesucristo va, ra iin takundiꞌi kii ke na sa va ndo ña kusii ini ra xini ra, ra chiñu ña xa ndo, ra niña chiñu vaꞌa va na kuu ña, saa chi saa ke kundaa vaꞌa ka tu ini ndo ndia kuꞌva ke iyoo mii Tata yo Ndioxi va. 11 Ra kaꞌan ni tu ndi xiꞌin ra ña na ndasandaku ra ndoꞌo xiꞌin ndiee kaꞌnu ña kuu mii va ra, ña vaꞌa na kuchuun ndo sa ndiee ini ndo nuu takundiꞌi ña uꞌvi, saa chi ña kuni yu ke na koo sii ni ini va ndo, 12 ña vaꞌa iin takundiꞌi kii va na ndataxi ndo tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi. Saa chi ra kan kuvi ra ndasa nduvi yoo ña kuvi niꞌi yo ñaꞌa ña niꞌi yo, xaꞌa ña kuu yo na ñuu ra, ta xa na xaa yo ndivi nuu iin yeyeꞌe kaa. 13 Ra suvi mii ra kuvi tu ra saña ndika yoo nuu ndiee ña iyoo nuu ñaa va, ra ndachindee ra yoo nuu xaꞌndia chiñu seꞌe ra, ra kuꞌvi ni ini ra xini ra. 14 Ra xaꞌa ña ndixiꞌi seꞌe va ra kuvi ña sakaku ra yoo, ra xa kaꞌnu tu ini ra xaꞌa kuachi va yo.

Xaꞌa ña ndixiꞌi Cristo va kuvi ña ndakutaꞌan mani yo xiꞌin Ndioxi

15 Ra iin ta kuꞌva iyoo mii Tata yo Ndioxi, ra küvi kuni yo, ke iyoo tu Tata yo Jesucristo ra kixi tuvi nuu ña yuuvi yoꞌo va. Ra Tata yo Jesucristo, ra xa iyoo ra, ta kumani ka kuvaꞌa takundiꞌi va ñaꞌa, ra ^xaꞌndia chiñu tu ra nuu va ña. 16 Ra suvi mii ra kuvi tu ra xiniñuꞌu Ndioxi ña xavaꞌa ra takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo ndivi, xiꞌin ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va, ra saa tu, ta kuu ñaꞌa ña küvi kuni va yo, ra saa tu ñaꞌa ña vaꞌa xini va yo. Ra xavaꞌa tu ra tankundiꞌi ndiee ña iyoo ndivi, ra saa tu takundiꞌi ndiee ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va, ta kuu ña naꞌnu xiꞌin ña vali, ra ndiee yoꞌo, ra küvi vi kuni yo ña, ra mii ra kuvi ra xavaꞌa takundiꞌi va ñaꞌa ña iyoo, ra xaꞌa mii ra ke xavaꞌa va ra ña. 17 Ra ta kumani ka koo takundiꞌi ñaꞌa, ra xa iyoo va Tata yo Jesucristo, ra mii ra kuvi ra ^tiin takundiꞌi va ña, ña kan ke vaꞌa iyoo ña. 18 Ra suvi mii ra kuvi tu ra, kuu xini ña xaꞌndia ra chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu, na ^kuu iki kuñu va ra. Ra mii ra kuvi tu ra, ^taxi ña tiaku va na, ra mii ra kuvi tu ra nuu vaꞌa ndatiaku nuu takundiꞌi na ndii va, ra xaꞌa ña kan ke ^xaꞌndia chiñu ra nuu takundiꞌi va ñaꞌa vichin. 19 Saa chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra kuni ña na koo takundiꞌi ña kuu mii ra xiꞌin Tata yo Jesucristo. 20 Ra ña kuni mii ra kuvi tu ña, kuniñuꞌu ra Cristo ña ndachutaꞌan mani ra takundiꞌi na yuuvi xiꞌin va ra, ra saa tu takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi va, ta kuu ña iyoo nuu ñuꞌu, xiꞌin ña ndee ndivi. Ra xaꞌa ña ndixiꞌi Cristo ndika cruz va kuvi ña vaꞌa ndakutaꞌan mani na yuuvi xiꞌin Ndioxi.

21 Ra ndoꞌo, ra ndixitäꞌan mani vi ndo xiꞌin Ndioxi ta yachi, chi na ndisaa ini va kuvi ndo xini ndo ra, xaꞌa ña xa ndo chiñu kiꞌvi nuu ra; ndi su vichin, ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndachutaꞌan mani ndoꞌo xiꞌin ra, 22 xaꞌa ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo ta kixi ra nuu ñuꞌu yoꞌo. Ra suꞌva va ke xa ra ña vaꞌa sandiꞌi ra xaꞌa kuachi ndo, ña vaꞌa na köo yakua ndo kuꞌun ndo xiꞌin ra, nuu Tata yo Ndioxi; 23 ra ña vaꞌa na xaa ndo nuu Ndioxi, ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña ndaku ni na koo nima ndo, ña kundikun ndo Tata yo Jesucristo, ña vaꞌa na ndaköo ndo tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña xini soꞌo ndo. Ra tuꞌun vaꞌa yoꞌo, ra xa iinii kuvi va nuu ña yuuvi xini soꞌo na ña, ra suvi kuvi tu ña kaꞌan ndoso yuꞌu, ra Pablo va.

Ra Pablo kuvi ra kuu mii ndiayu ña chindiee taꞌan ra xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ña na ndundaku ini na

24 Ra kusii va ini yu ña ndóꞌó yu xaꞌa ndóꞌo, na ñani yo, na veꞌe ñuꞌu, vichin, saa chi saa ke kuvi ndundaku ka ini va ndo, ra xa mii va Cristo kuvi ra chituni ña ndoꞌo yu, ña vaꞌa na chindiee taꞌan yu xiꞌin ndoꞌo na veꞌe ñuꞌu, na kuu iki kuñu ra. 25 Ra xaꞌa ña kuni Ndioxi ña na koo vaꞌa ndoꞌo, na veꞌe ñuꞌu va kuvi ña, taxi ra chiñu ndaꞌa yu, ña na sachiñu yu nuu ndo, ña chindiee taꞌan yu xiꞌin ndo, ra tiꞌvi tu ra yuꞌu, ña na kuꞌun yu ña saxinu yu kaꞌan ndoso yu tuꞌun va ra. 26 Ra tuꞌun ra, ña tiꞌvi ra yuꞌu kuꞌun yu kaꞌan ndoso yu, ra ña ndixiyo seꞌe va kuvi ña xinaꞌa, ndi su vichin, ra xa ndañaꞌa va ra ña nuu na kuu kuenda mii ra. 27 Ra saa ke xa Tata yo Ndioxi, saa chi ña kuni ra ña na kundaa ini na kuu kuenda mii ra, xaꞌa ña ndixiyo seꞌe ta yachi va kuvi ña. Ra tuꞌun ra ña ndaa, ña kaꞌnu, ña nduvi ni, ra ña kuni soꞌo takundiꞌi na yuuvi va kuvi ña. Ra ña ndixiyo seꞌé ña kaꞌan tuꞌun Tata yo Ndioxi xaꞌa kuvi ña: iyoo Tata yo Jesucristo nima ndoꞌo na küu judío vichin va, ra kundaa kaxi tu ini ndo ña kuꞌun ndo koo ndo xiꞌin ra ndivi ninu va.

28 Ra xaꞌa Jesucristo ke kaꞌan ndoso va ndi. Ra ^ndataxi tu ndi xini takundiꞌi va yuvi, ra ^sañaꞌa tu ndi na xiꞌin ña ndichi va, ña vaꞌa na koo ndakú nima takundiꞌi na xa nduu iin xiꞌin Tata yo Jesucristo, ta xa na xaa na nuu Tata yo Ndioxi. 29 Ra xaꞌa ña yoꞌo kuvi ña xachiñu va yu, ra mii Tata yo Jesucristo va kuvi ra ^taxi ndiee ndaꞌa yu, ña vaꞌa ndundaku ini yu ña vaꞌa chikaa yu ndiee.

2

1 Ra na kundaa ini ndoꞌo na ñani yo ñuu Colosas, chi xaꞌa ndoꞌo va kuvi ña chikaa ni yu ndiee, ra saa tu xaꞌa na ñani yo na ndee ñuu Laodicea va, ra saa tu xaꞌa sava na kuëe xini yuꞌu va. 2 Ra saa kuvi ña ^xa yu ña vaꞌa ndachikaa yu tuꞌun ndiee ini xiꞌin na, ña vaꞌa iin va na kuu na xiꞌin yo, saa chi kuꞌvi ni ini Tata yo Jesucristo xini ra na. Ra tu saa na sa na, saa ra kuvi va tandiaa na ña kundaa vaꞌa ini na xaꞌa ña kuu kuenda mii Tata yo Ndioxi ña iyoo seꞌé, ra ña iyoo seꞌé kan kuvi Jesucristo va. 3 Saa chi ndaꞌa Tata yo Jesucristo kuvi ña iyoo takundiꞌi va ña kuika ña kuu ña ndichi, xiꞌin ña xinituni, ña kumani nuu yo. 4 Ra ña kaꞌan yu xaꞌa ña yoꞌo xiꞌin ndo, ra ña vaꞌa na sandäꞌvi yuvi ndoꞌo xiꞌin tuꞌun nduvi, ña kuu tuꞌun chiꞌña va kuvi ña. 5 Saa chi vaꞌa ni köo va yu íin xiꞌin ndo, ndi su iyoo va nima yu xiꞌin ndo, iin takundiꞌi kii, ra kusii tu ini yu xiꞌin ndo ña vivii tiaku va ndo, ra ndinuni ni tu ndiaa ini ndo Tata yo Jesucristo va.

6 Ra xaꞌa ña kan ke, ta kuꞌva xa ndo ña kandixa ndo tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan xaꞌa Tata yo Jesucristo ña kuu ra ra xaꞌndia chiñu, ke na sa tu ndo, ña sa ndo chiñu ña xaꞌndia ra nuu ndo vichin va. 7 Ra iin ta kuꞌva iyoo ña kutuꞌva ndo ke na sa va ndo, ra iin takundiꞌi kii va na kondiaa ini ndo Tata yo Jesucristo, ra ta kuꞌva kachi tuꞌun ña kutuꞌva ndo ke na kutiaku va ndo, saa chi saa ke kuvi tandiaa ndo kuu ndo yuvi xixa, na xini vaꞌa va, ra iin takundiꞌi kii tu na ndataxi ndo tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi va.

Tata yo Jesucristo kuvi ra ^ndasa xaa yuvi

8 Ra na kondiaa ni ndo mii ndo nuu yuvi na kuni sandaꞌvi ndoꞌo xiꞌin tuꞌun ña köo yaꞌvi ndiaa. Saa chi na kan, ra süvi vi Cristo kuvi ra ndikun na, chi ña yunaꞌa yuvi ^xa va na va ke ndikun na, ra kandixa tu na tachi ndivaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va.

9 Ra na kundaa ini ndo, chi takundiꞌi ña kuu mii Tata yo Ndioxi, kuvi tu ña kuu mii Tata yo Jesucristo va, 10 ra ña xa nduu ndo iin xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra xa iyoo takundiꞌi tu ña kumani nuu va ndo, saa chi ra kan, kuvi ra xaꞌndia chiñu nuu takundiꞌi va yuvi, ra saa tu nuu takundiꞌi ndiee ña iyoo va. 11 Ra xaꞌa ña xa nduu ndo iin xiꞌin Tata yo Jesucristo kuvi tu ña, xa kuu mii ndo tuni Ndioxi va; ndi su süvi ka iki kuñu ndo kuvi ña ndixaꞌndia na, chi xaꞌa ña sakaku Tata yo Jesucristo ndoꞌo ña sandiꞌi ra xaꞌa kuachi va ndo kuvi ña. Ra ña yoꞌo, ra tuni ña ^taxi Tata yo Jesucristo va kuvi ña. 12 Saa chi ña chichi ndo, ra na ndinduxin va kuvi ndo xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra ndatiaku tu ndo xiꞌin va ra, ña ndatiaku ra, saa chi xa ndiaa va ini ndo ndiee Tata yo Ndioxi ña sandatiaku Tata yo Jesucristo. 13 Ra na ndii va ndixiyo ndo nuu Tata yo Ndioxi xaꞌa kuachi ndo ta yachi, ra nii ndixïyo tu tuni ra ndoꞌo va; ndi su vichin, ra xa taxi va ra ña tiaku ndo, xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra xa kaꞌnu tu ini ra xaꞌa takundiꞌi kuachi va ndo. 14 Ra xa sandiꞌi tu ra xaꞌa tutu ña kaꞌan xaꞌa yo ña xiniñuꞌu kuvi yo xaꞌa kuachi va yo. Ra ndika cruz va kuvi ña kani ndiaa ra tutu kan, ña sandiꞌi ra xaꞌa ña. 15 Ra ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo ndika cruz va kuvi ña sandiꞌi ra xaꞌa takundiꞌi ndiee, ña xaꞌndia chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo, ra kindiaa ra ndiee ña, ra ta ^xa na xiꞌin yuvi na nuꞌni ña kuaꞌan na veꞌe kàà va, kuvi ña xa ra xiꞌin ña, ña xa tiaa ra nuu ña.

16 Ra xaꞌa ña kan ke, na ndäa ndo kuu vi yuvi na kaꞌan kiꞌvi xaꞌa ndo, ña xixi ndo ndia ndia ka ñaꞌa, xiꞌin xaꞌa ndutia ra xiꞌi ndo, ra saa tu xaꞌa ña kuëe ndasakaꞌnu ka ndo ndia ndia ka viko va, ta kuu ta ndakunuu yoo, ra saa tu kii ndakindiee va na. 17 Saa chi takundiꞌi ña yoꞌo, ra ña kaꞌan xaꞌa ña kuu kii ña vaxi va kuvi ña, ndi su mii ña ndaa, ra xaꞌa Tata yo Jesucristo va kuvi ña kaꞌan ña. 18 Ra na tiäa soꞌo ndo ña kaꞌan vi yuvi maña, na kaꞌan xa toꞌo ni Ndioxi, na sandaꞌvi ndoꞌo, ña ndasakaꞌnu ndo na tatun Ndioxi, saa chi tu na sa ndo ña xa na, saa ra, sandoñuꞌu va ndo ñaꞌa ña niꞌi ndo. Ra yuvi na ^xa saa kan, ra ña kaꞌan na ke xini vaꞌa va na Ndioxi, saa chi xa satuvi va ra nuu na, kachi na, ndi su ña kaku xini mii va na kuvi ña, ra tiaa ni tu kutiaa ini va na xiꞌin mii na, ndi su mii ña ndaa, ra köo mii yaꞌvi ndiaa vi ña kutiaa ni ini na xiꞌin mii na. 19 Ra na ^xa saa kan, ra ndïkun vi na Tata yo Jesucristo, ra kuu xini xaꞌndia chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu, ra ^sakuxi tu ra na, ña vaꞌa na kuaꞌnu va na, ra kuu na iin iki kuñu va, ta kuꞌva iyoo tuchi ña ndachutaꞌan iki kuñu ña kuu ña iin, ra ta kuꞌva kuni mii Tata yo Ndioxi sakuaꞌnu ra ña ke xaꞌnu ña kuaꞌan va ña.

20 Ra ndoꞌo, ra xa kundaa va ini ndo, chi Tata yo Jesucristo va kuvi ra ndikun ndo, ra ta ndixiꞌi ra, ra ta iyoo na ndixiꞌi ke iyoo tu ndoꞌo va xiꞌin ra. Ra xaꞌa ña kan ke xäꞌndia chiñu ka vi tachi ndivaꞌa nuu ndo vichin. ¿Ra nichuun ke ^taxi tuku ndo ndiayu ña ^ndakaꞌndia chiñu ña nuu ndo? ¿Ra nichuun kuvi tu ña ^kandixa ndo yuvi na kaꞌan ña na sä ndo ndia ndia ka chiñu vaꞌa, ña kuu ña väꞌa nuu na kan, 21 ta kuu ña na tïin ndo ndia ndia ka ñaꞌa ña kuvi tiin ndo, ta kuu ña na käxi ndo ndia ndia ka ñaꞌa ña kuvi kaxi ndo, xiꞌin ta kuu ña na kuyächin ndo nuu ñaꞌa, ña kuvi kuyachin ndo nuu? 22 Saa chi takundiꞌi ndiayu ña kachi saa, ra süvi vi ndiayu Ndioxi kuvi ña, chi chiñu ña xaꞌndia na yuuvi yoꞌo va kuvi ña; ra nuu ñaꞌa ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña xaꞌndia chiñu ña. 23 Ra chiñu kan, ra ta iyoo ña vaꞌa, iyoo va ña, saa chi ^taxi ña xini yuvi ña na chikaa ni na ndiee ña sa na chiñu vaꞌa ña kaꞌan ña xaꞌa, ra ta xa saxinu na chiñu ña kaꞌan ña, ra vaꞌa ni va iyoo na nuu mii na tuvi na. Ra kaꞌan tu chiñu kan ña na sandoꞌo na iki kuñu va na. Ndi su chiñu kan, ra köo mii yaꞌvi ndiaa vi ña, saa chi küvi vi taxi ña ndiee na ña na sä ka na chiñu kiꞌvi ña kotoo ni kuñu na sa ña.

3

1 Ra ña xa ndatiaku ndo xiꞌin Cristo, ra ñaꞌa ña iyoo ndivi nuu iin tiayu kaꞌnu nuu nduꞌu ra xiin kuaꞌa Tata yo Ndioxi va kuvi ña na kundiꞌi ini ndo xaꞌa. 2 Ñaꞌa ña iyoo ndivi va ke na ndakani ini ndo xaꞌa, ra na ndakäni ini ndo xaꞌa ñaꞌa ña iyoo nuu ñuꞌú. 3 Saa chi ndoꞌo, ra xa na ndixiꞌi va kuvi ndo xiꞌin Cristo, ra vichin, ra xa xiꞌin ra kan va ke taxi Tata yo Ndioxi ña kutiaku ndo, ndi su, ña iyoo seꞌe va ke tiaku ndo xiꞌin ra, saa chi ndia nii yuvi küvi kuni ña. 4 Ra ta xa na nandiko Cristo, ra kuu ña tiaku ndo, saa ra ^ndakoo tu ndoꞌo va ña ndakutaꞌan ndo xiꞌin ra, ra nduu ndo ta kuꞌva iyoo mii ra ña kaꞌnu ni ra.

Na kutiäku ka ndo ta kuꞌva xitiaku ndo ta yachi

5 Ra xaꞌa ña kan ke na sä ka ndo chiñu kiꞌvi ña xa ndo ta yachi, ta xitiaku ndo ta kuꞌva kuni kuñu ndo: tiaa ra na kïꞌvi ka ra xiꞌin na siꞌi, na küu yasiꞌi ra, ra sa tu na siꞌi va, ra nii na ndakäni tu ini ndo sa va ndo ña, ra nii na kutöo tu ndo sa ndo inka nuu chiñu kiꞌvi va, ra nii na kutöo ni tu ndo ña koo kuaꞌa ni ñaꞌa nuu va ndo, saa chi tu saa na sa ndo, saa ra ta kuꞌva iyoo na ndasakaꞌnu ndioxi ndii va ke iyoo ndo. 6 Chi xaꞌa takundiꞌi chiñu kiꞌvi yoꞌo kuvi ña ^taxi Ndioxi tundoꞌo nuu yuvi na xïin kandixa va. 7 Ra takundiꞌi chiñu kiꞌvi ña kaꞌan yo xaꞌa yoꞌo, kuvi tu ña xa ndoꞌo, ta yachi va. 8 Ndi su vichin, ra xiniñuꞌu na ndakoo ndo takundiꞌi va chiñu kiꞌvi yoꞌo: ta kuu ña saa ndo, xiꞌin ña saa ndo ra kani taꞌan ndo xiꞌin taꞌan ndo, xiꞌin ña ndakani ini ndo ña satixuꞌvi ndo inka yuvi, xiꞌin ña ndaa yuꞌu ndo Ndioxi, ra saa tu ndia ndia yuvi va, ra ndia nii ka tu tuꞌun yakua na käꞌan va ndo. 9 Ra nii na ndatüꞌun tu ndo tuꞌun chiꞌña xiꞌin taꞌan va ndo, saa chi vichin, ra xa ndiꞌi va xaꞌa yuvi yata na ndixikuu ndo ta yachi, ra saa tu takundiꞌi chiñu ña xa va ndo, 10 ra vichin, ra xa yuvi xaa va nduu ndo, ra ta kii ta kii va nduxaa ndo, ña nduu ndo ta kuꞌva iyoo mii Tata yo Ndioxi, ra xavaꞌa ndoꞌo, ra iin saa ndiakua xaa ndo ña kunitaꞌan vaꞌa ka ndo xiꞌin va ra. 11 Ra xaꞌa ña kan ke ña xa nduu ndo yuvi xaa vichin, ra köo ka yaꞌvi ndiaa vi ña kuu ndo judío a süvi va tu ndo, ra saa tu ña iyoo tuni Ndioxi ndoꞌo, a köo va tu ña, ra saa tu ña kuu ndo na kee inka ñuu xika va, ra saa tu ña kuu ndo yuvi na ndikäꞌvi va, ra saa tu ña kuu ndo yuvi na iyoo ndika va, a ña kuu tu ndo na xachiñu ndaꞌvi va, saa chi indaa Cristo va kuvi ra iyoo yaꞌvi ndiaa nuu takundiꞌi va yo, ra ra kan kuvi tu ra iyoo nima va yo.

12 Ra mii Tata yo Ndioxi va kuvi ra ndikaxin ndoꞌo, ña kuu ndo na ñuu ra, na yii, na kuꞌvi ni ini ra xini ra, ra xaꞌa ña kan ke na koo ni ña ndaꞌvi ini nuu ndo, xiꞌin ña tiayu ni koo ndo, xiꞌin ña sa ninu ndo xiꞌin mii ndo, xiꞌin ña toꞌo ni na koo ndo, xiꞌin ña kaꞌnu ni na koo ini ndo, 13 saa chi saa ke kuchuun ndo koo kaꞌnu ini ndo xaꞌa taꞌan va ndo, ra tu ndia na taxi kuachi xaꞌa taꞌan, ra na koo kaꞌnu va ini na xaꞌa taꞌan na. Ra ta kuꞌva xa Cristo ña xa kaꞌnu ini ra xaꞌa ndo ke na sa tu ndoꞌo va. 14 Ra ña kuni yu kaꞌan ka yu xiꞌin ndo kuvi ña, na kuꞌvi ni ini ndo kuni taꞌan va ndo, saa chi ña kuꞌvi ini yo xini taꞌan yo kuvi ña ndachutaꞌan mani yoo va. 15 Ra ña vaꞌa ña taxi Ndioxi na kaꞌndia chiñu nima ndo, saa chi xaꞌa ña yoꞌo ke kana ra ndoꞌo ña kuu ndo iin iki kuñu xiꞌin Cristo va, ra na kusii ni ini ndo, ra ndataxi ndo tixaꞌvi ndaꞌa ra.

16 Ra tuꞌun mii Tata yo Cristo, na koo nima ndo iin takundiꞌi kii. Ra na sakuaꞌa taꞌan ndo, ra na ndachikaa tu ndo tuꞌun ndiee ini xiꞌin taꞌan va ndo, xiꞌin takundiꞌi ña ndichi ña taxi Tata yo Ndioxi. Ra na kata ndo takundiꞌi nuu yaa yii, ña ndataxi ndo tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi xiꞌin ndinuni nima ndo. 17 Ra takundiꞌi chiñu ña xa ndo, xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan ndo, ra na ndañaꞌa ndo mii ndo xiꞌin ña, ña kuu ndo na ndikun Tata yo Jesús, ra na ndataxi ni tu ndo tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi, xaꞌa ña xa Tata Jesús xaꞌa va ndo.

Suꞌva ke xiniñuꞌu kutiaku yuvi na ndikun Jesucristo

18 Ndoꞌo, na siꞌí, na iyoo yii, ra na kandixa ndo yii ndo, xaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo. 19 Ra saa tu ndoꞌo, tiaa ndia iyoo yasiꞌi va, na kuꞌvi ni ini ndo kuni ndo yasiꞌi ndo, ra kuëe kueꞌe ni na koo ndo xiꞌin na. 20 Ra ndoꞌo, na kua̱chí, ra na kandixa ndo na iva siꞌi ndo, saa chi saa kuvi ña kusii ini Tata yo Jesucristo va. 21 Ra ndoꞌo, na iyoo seꞌe, ra na sasäa ndo na, ña vaꞌa na nandïko ini na ña ndikun na Tata yo Ndioxi.

22 Ra ndoꞌo, na xachiñu ndaꞌvi köo yaꞌvi, ra na kandixa va ndo xitoꞌo ndo nuu ñuꞌu yoꞌo, ra süvi takua ta ndita na xitoꞌni na ke na sa chiñu ndo, ña kindoo vaꞌa ndo xiꞌin na, chi xiꞌin ndinuni nima va ndo ke na sachiñu ndo nuu na, xaꞌa ña iyuꞌvi ndo Tata yo Ndioxi. 23 Ra ndia ndia ka chiñu xa ndo, ra xiꞌin ña kusii ini va ndo na sa ndo ña, ra na ndakäni ini ndo, ña xachiñu ndo nuu yuvi, chi na tuvi ndo ña xachiñu ndo nuu Tata yo Jesucristo va. 24 Saa chi xa kundaa va ini ndo, ña ndakiꞌin ndo ñaꞌa ña kindoo Tata yo Jesucristo taxi ra ndaꞌa yo. Saa chi nuu ra kan va kuvi ña xachiñu ndo. 25 Ndi su yuvi na ^xa chiñu kiꞌvi, ra ta kuꞌva iyoo mii chiñu kiꞌvi ña xa na ke ndakiꞌin na yaꞌvi na xaꞌa va, saa chi inuu sayukun Ndioxi kuachi xiꞌin takundiꞌi va yuvi.

4

1 Ra ndoꞌo, na kuu xitoꞌo na xachiñu ndaꞌvi, ra ña vaꞌa, xiꞌin ña ndaku va na sa ndo xiꞌin na xachiñu nuu ndo. Ra na ndakaꞌan ndo, saa chi iyoo tu ra kuu xitoꞌo ndoꞌo, ra iyoo ndivi va.

2 Ra xikutüvi ndo ña kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke iin takundiꞌi va kii na koo nduvi ndo ña ndataxi ndo tixaꞌvi ndaꞌa ra. 3 Ra na kaꞌan tu ndo xiꞌin Ndioxi xaꞌa nduꞌu va, ña vaꞌa na taxi ra ndiayu ña kaꞌan ndoso ndi tuꞌun ra, ra kaꞌan tu ndi xaꞌa ña kuu kuenda Cristo ña iyoo seꞌe va, saa chi xaꞌa ña ^kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Cristo ke ndikaa yu veꞌe kàà va. 4 Xaꞌa ña kan ke na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi, ña vaꞌa na kuvi iin kaxi kaxi ndakani yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Cristo nuu yuvi.

5 Ra vivii va na kutiaku ndo nuu yuvi na kuëe kandixa Ndioxi, ra na chikaa ni ndo ndiee, saa chi saloꞌo ni va tiempo iyoo. 6 Ra ta ndatuꞌun ndo xiꞌin yuvi, ra tuꞌun vaꞌa, tuꞌun toꞌo ña kusii ini na xiꞌin va na ndatuꞌun ndo xiꞌin na, ra na kiꞌin tu xini ndo ndia tuꞌun ke kuvi ndakuiin ndo yuꞌu va na.

Indiayu taꞌan ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ñuu Colosas

7 Ra ra ñani yo Tíquico, ra kuꞌvi ni ini yo xini yo, ra ndinuni ni chindiee taꞌan xiꞌin yu ña xachiñu ndi nuu Tata yo Jesucristo kuvi ra ndatuꞌun xiꞌin ndo xaꞌa takundiꞌi ña ^ndoꞌo yu. 8 Ra xaꞌa ña kan ke tiꞌvi yu ra xaa ra nuu va ndo, ña vaꞌa na ndatuꞌun ra xiꞌin ndo ndia kuꞌva ke iyoo ndi, ña vaꞌa na ndakindiee ini ndo xaꞌa ña ndatuꞌun ra xiꞌin ndo. 9 Ra kuxaa tu ra Onésimo, ra kuu ra ñuu va ndo xiꞌin ra Tíquico, ra ñani yo kuvi tu ra ñaa va, ra kuꞌvi ni ini ndi xini ndi ra, ra ndinuni ni kuu ra ñani yo. Ra ndia ñaa kuvi ndia ndatuꞌun xaꞌa takundiꞌi ña ^kuu yoꞌo xiꞌin ndo.

10 Ra ^tiꞌvi tu ra ñani yo Aristarco, ra ndikaa veꞌe kàà xiꞌin va yu tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu ndo, ra saa tu ra Marcos, ra ñani kuachi ra Bernabé va. Ra xa kundaa va ini ndo xaꞌa ra Marcos; ra ña kan ke, ta xa na xaa ra ña kotoꞌni ra ndoꞌo, ra na ndakiꞌin mani va ndo ra. 11 Ra ^tiꞌvi tu ra Jesús va tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu ndo, ra ra Jesús yoꞌo, ra nani tu ra Justo va. Ra takua ra Aristarco, xiꞌin ra Marcos, xiꞌin ra Jesús va kuvi ndia kuu judío ndia xachiñu xiꞌin yu xaꞌa nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra ndia yoꞌo, ra sandakindiee ni va ndia ini yu. 12 Ra ^tiꞌvi tu ra Epafras, ra ñuu va ndo tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu ndo, ra ^xachiñu tu ra yoꞌo va nuu Cristo. Ra iin takundiꞌi va kii kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndo, ra xaku ndaꞌvi ra nuu ra xaꞌa ndo, ña vaꞌa na chindiee taꞌan ra xiꞌin ndo, ña vaꞌa ndinuni ni na kundikun ndo Cristo, ra saxinu ndo takundiꞌi ña kuni Tata yo Ndioxi. 13 Ra yuꞌu kuvi ra kundaa ini ña ndixa ke kaꞌan va ra Epafras xiꞌin Ndioxi xaꞌa ndo, ra saa tu xaꞌa na ndee ñuu Laodicea va, ra saa tu xaꞌa na ndee ñuu Hierápolis va. 14 Ra tiꞌvi tu ra ñani yo Lucas, ra xa tatan va, tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu ndo, ra saa tu ra Demas va.

15 Ra na kaꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin na ñani yo na ndee chi Laodicea va. Ra saa tu xiꞌin ra ñani yo Ninfas, ra saa tu xiꞌin na ndakutaꞌan veꞌe va ra. 16 Ra ta xa na ndiꞌi kaꞌvi ndo tutu yoꞌo, nuu na ñani yo, ra na tiꞌvi tu ndo ña kuꞌun ña chi Laodicea va, ña vaꞌa na kaꞌvi tu na ña nuu na veꞌe ñuꞌu kan va; ra na kaꞌvi tu ndoꞌo va tutu, ña tiꞌvi yu ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu Laodicea, ta xa na tiꞌvi na ña xaa ña ndaꞌa ndo. 17 Ra na kaꞌan tu ndo xiꞌin ra ñani yo Arquipo ña vivii va na saxinu ra nuu chiñu ña taxi Tata yo Jesucristo ndaꞌa ra.

18 Ra mii yuꞌu, ra Pablo, kuvi ra tiaa tuꞌun yoꞌo, ña kaꞌan ndioxi yu xiꞌin ndo. Ra na ndakaꞌan ndo xaꞌa yu chi veꞌe kàà va kuvi ña ndikaa yu. Ra mii Tata yo Ndioxi na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi ndo. Saa koo.

1 Tesalonicenses

1

2

3

4

5

Tutu ña nuu ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu ñuu Tesalónica

1

Kaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ñuu Tesalónica

1 Yuꞌu, ra Pablo, xiꞌin ra Silvano, xiꞌin ra Timoteo kuvi ndi ^tiaa tutu yoꞌo, ña kuxaa ña nuu ndoꞌo na ñani yo, na veꞌe ñuꞌu ñuu Tesalónica na kuu kuenda Tata yo Ndioxi, ra saa tu Tata yo Jesucristo va. Ra mii Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tata yo Jesucristo na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi ndo, ra vaꞌa ni na koo ndo.

Chiñu vaꞌa ña ^xa na ñuu Tesalónica

2 Ra iin takundiꞌi va kii ndataxi ndi tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi xaꞌa ndo, saa chi ta kaꞌan ndi xiꞌin ra, ra niña kaꞌan va ndi xiꞌin ra xaꞌa ndo. 3 Ra xaꞌa ña ndiaa ni ini ndo Ndioxi, xiꞌin xaꞌa ña ^xa ndo chiñu ña ^ndañaꞌa ndo mii ndo ña iyoo ña kuꞌvi ini nuu ndo, xiꞌin xaꞌa ña ^ndoꞌo ni ini ndo ndiatu ndo, ña nandiko Tata yo Jesucristo va kuvi ña ndakaꞌan ndi xaꞌa ndo, ra ^ndataxi ni ndi tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi xaꞌa ndo. 4 Ñani yo, na ^kuꞌvi ni ini Ndioxi xini ra, xa kundaa va ini yo, chi mii ra kuvi tu ra ndikaxin ndoꞌo ña kuu ndo na ñuu va ra. 5 Ra ta ndixaa ndi ndakani ndi tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo nuu ndo, ra süvi takua tuꞌun kuiti ke ndikaꞌan ndi xiꞌin ndo, chi ndixiyo tu ndiee Ndioxi va xiꞌin ndi ña ndakani ndi nuu ndo. Ra taxi tu Tachi Yii ña xinituni ndo ña kundaa ini ndo xiꞌin ña ndikaꞌan ndi ña kuu ña ña ndaa va. Ra xiꞌin chiñu vaꞌa ña xa ndi xiꞌin va ndo ke xa kundaa vaꞌa tu ini ndo ña ndiꞌi ini ndi xaꞌa va ndo.

6 Ra ndoꞌo, ra kandixa va ndo tuꞌun ña ndakani ndi nuu ndo xiꞌin ña sii ini ña ^taxi Tachi Yii, ra vaꞌa ni ndoꞌo ni va tu ndo, ndi su ta kuꞌva xa nduꞌu xiꞌin Tata yo Jesucristo va ke xa ndo, ña xa ndiee ni ini ndo. 7 Ra xaꞌa ña kuchuun ndo xa ndo saa kuvi ña, kuu ndo iin ita niñu nuu takundiꞌi na ndikun Tata yo Jesucristo ndee chi Macedonia xiꞌin Acaya. 8 Ra vaꞌa ni xa ndo, chi ndoꞌo kuvi na nuu vaꞌa xini soꞌo tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va, ra vichin, ra süvi takua chi Macedonia xiꞌin chi Acaya ke xini soꞌo na ña, chi xa iinii kuvi va nindutia ndoso ña kuaꞌan ña, ra xa kundaa tu ini na xaꞌa ndo ña kandixa ndo Ndioxi va, ra xiniñüꞌu ka vi ndatuꞌun ndi xiꞌin na xaꞌa ndo. 9 Saa chi xa mii va na kuvi na ndatuꞌun xiꞌin ndi xaꞌa ña vaꞌa ni ndakiꞌin ndo nduꞌu ta ndixaa ndi nuu ndo, ra ^ndatuꞌun tu na xaꞌa ndo ña ndakoo ndo naꞌna ña kuu ndioxi ndii, ra ndakundikun ndo Ndioxi ra tiaku, ra ndaa, ra xaꞌa ndo xachiñu ndo nuu va ra. 10 Ra ^ndatuꞌun tu na xaꞌa ndo, ña ndiatu ndo ña nandiko Tata yo Jesucristo, ra kuu seꞌe Ndioxi, ra ndatiaku tiañu na ndii va. Ra mii Tata yo Jesucristo kuvi ra ^sakaku yoo nuu tundoꞌo ñaꞌa, ña kuu kii ña vaxi va.

2

Kaꞌan ra Pablo xaꞌa chiñu ña xa ra ta ndixaꞌan ra ñuu Tesalónica

1 Ra xa kundaa va ini ndo ñani yo, chi ta ndixaa ndi nuu ndo, ra ndixäa uun ndi, chi chindiee taꞌan va Ndioxi xiꞌin ndi ña ndakani ndi tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo nuu ndo. 2 Ndi su ta ndixaꞌan tu ndi ñuu Filipos ta yachi, ra ndikañaꞌa ni va tu na xiꞌin ndi, ra kundivaꞌa ni tu na xiꞌin va ndi, ra xa kundaa vaꞌa ini ndo xaꞌa ña kuu, saa chi vaꞌa ni saa xa va na kan xiꞌin ndi, ndi su chindiee taꞌan va Tata yo Ndioxi xiꞌin ndi ña ndakani ndi tuꞌun Ndioxi, ra kuëe ndiyüꞌvi ndi, chi ndakani va ndi tuꞌun ra nuu ndoꞌo. 3 Saa chi süvi tuꞌun chiꞌña kuvi ña nindakani ndi nuu ndo, ra nii ndiküni tu ndi ña sandaꞌvi ndi ndoꞌo va, ra nii köo tu ña kiꞌvi nindakani ini ndi, sa ndi xiꞌin va ndo. 4 Chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra xitondoso nduꞌu, ra kundaa ini ra kuchuun va ndi sa ndi chiñu nuu ra, ra ndikaxin ra nduꞌu, ra taxi ra chiñu ndaꞌa ndi ña kaka ndi kaꞌan ndoso ndi tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra ta kuꞌva iyoo mii tuꞌun ra ke ndakani ndi nuu va ndo. Ra kuëe kuni ndi kindoo vaꞌa ndi nuu yuvi, chi nuu Ndioxi va ke ^kuni ndi kindoo vaꞌa ndi, saa chi ra kan va kuvi ra ^xitondoso nima ndi. 5 Ra xa kundaa tu ini mii va ndo, chi ndia nii ichi ndikäꞌan ndi tuꞌun nduvi xiꞌin ndo ña saxinu ndi ini ndo, ra nii nindüku tu ndi kuꞌva ña sandaꞌvi ndi ndoꞌo, ña taxi ndo xuꞌun ndaꞌa va ndi. Ra kundaa tu ini mii Tata yo Ndioxi va xaꞌa ña yoꞌo. 6 Ra ndia nii tu ichí täan ndasanaꞌnu ndi mii ndi nuu yu̱vi ña ná satoꞌo ni na nduꞌu va, ra nii kuëe kuni tu ndi ña satoꞌo ni ndoꞌo nduꞌu va, ra saa tu inka va na. Ndi su tu ndikuni ndi ña satavi ndi ndoꞌo ña nduku ndi ñaꞌa nuu ndo, ra kuvi va, saa chi ña ndixa va ke kuu ndi ndia xika chiñu nuu Tata yo Cristo. 7 Ndi su ta ndixiyo ndi xiꞌin ndo, ra vita ni va ndixiyo ini ndi xiꞌin ndo, saa chi ndia ta kuꞌva ^xa iin ñaꞌa, ña vaꞌa ni ndiaa seꞌe, ña sakuaꞌnu va ña ña ke xa ndi xiꞌin ndo. 8 Ra tiaa ni ^kuꞌvi ini ndi xini ndi ndoꞌo, ra süvi takua tuꞌun Ndioxi kuvi ña ndixiyo nduvi ndi ndakani ndi nuu ndo, chi ndixiyo nduvi tu ndi ña ndataxi ndi ña tiaku ndi xaꞌa va ndo, saa chi tiaa ni kuꞌvi ini ndi xini ndi ndoꞌo. 9 Ra xa ^kundaa va ini ndo ñani yo, chi xa nduxa va ndi ña xachiñu ndi, ña vaꞌa xixi ndi ta xindee ndi xiꞌin ndo, ra ndia ñuú, ndia kaꞌñu va xachiñu ndi, ra suꞌva va ke xa ndi ña vaꞌa ndakani ndi tuꞌun Ndioxi nuu ndo, ndi su nditävi ndi ndoꞌo ña nduku ndi ñaꞌa nuu ndo.

10 Ra ^ndakuiin tu mii va ndo xaꞌa ndi ñani yo, ra saa tu Ndioxi va, ña xa ndi chiñu vaꞌa, xiꞌin chiñu ndaku ta ndixiyo ndi xiꞌin ndo, ra saa va ke xa ndi ña vaꞌa na käꞌan ndia nii yuvi kuachi xaꞌa ndi, xaꞌa ndia ndia ka chiñu. 11 Ra kundaa tu ini mii va ndo ñani yo, ndia kuꞌva ke xa ndi ña vivii taxi ndi xini ndo, ra chikaa tu ndi tuꞌun ndiee ini xiꞌin va ndo, ra ndia ta kuꞌva ^xa iin tiaa xiꞌin seꞌe vali va ra ke xa ndi xiꞌin ndo. 12 Ra sañaꞌa tu ndi ndoꞌo, ña xiniñuꞌu, kutiaku ndo sa ndo ña vaꞌa ña kuni Tata yo Ndioxi va, chi ra kan kuvi ra kana ndoꞌo ña kuu ndo kuenda mii ra, ra kaꞌndia chiñu tu ra nuu va ndo.

13 Ra xaꞌa ña kan ke kuëe xikutuvi ndi ña ^ndataxi ni ndi tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi, saa chi ta ndakani ndi tuꞌun Ndioxi nuu ndo, ra xaꞌa ña ^kuu ña tuꞌun Ndioxi va kuvi ña kandixa ndo ña, ra kundaa tu ini mii va ndo ña kuëe kuu ña takua tuꞌun yuvi. Chi ña ndixa ke kuu ña tuꞌun Ndioxi va, ra ^ndasama tu ña ndoꞌo, na kandixa va ña. 14 Ñani yo, ña kanitaꞌan na ñuu ndo xiꞌin ndo, ra ta kuꞌva ndoꞌo na veꞌe ñuꞌu Tata yo Ndioxi na ndikun Tata yo Cristo Jesús ndee chi Judea va kuvi ña ndoꞌo ndo, saa chi saa kuvi tu ña ndoꞌo na kan va, ña kanitaꞌan mii na judío taꞌan na xiꞌin na. 15 Ra suvi mii na judío yoꞌo kuvi tu na xaꞌni Tata yo Jesús va. Ra ta kuꞌva xa na ña xaꞌni na ndia ñuu na ndia ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Tata yo Ndioxi, ke xa tu na ña xaꞌni na Tata yo Jesús va. Ra ta̱xí tu na nduꞌu va. Ra na kundaa ini ndo, chi na kanitaꞌan va kuvi na xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra saa tu xiꞌin takundiꞌi yuvi va. 16 Saa chi ta ^kuni ndi kaꞌan ndoso ndi tuꞌun Ndioxi nuu yuvi na küu judío ña vaꞌa na kaku na, ra täxi na judío ña kaꞌan ndoso ndi nuu na. Ra ña ^xa na suꞌva kuvi ña ^sakaa vaꞌa ka na kuachi va na. Ndi su vichin, ra xa xaa va tundoꞌo kaꞌnu ña ^taxi Ndioxi nuu na.

^Kuni̱ tuku va ra Pablo ku̱ꞌu̱n ra kotoꞌni ra na veꞌe ñuꞌu ñuu Tesalónica

17 Ñani yo, vaꞌa ni xa naꞌa va loꞌo köo ndo xini ndi, saa chi ndia kii kee ndi ñuu ndo vaxi ndi, ra iin saa ndia vichin ke täan kuni ndi ndoꞌo, ndi su ndakaꞌan ni va ndi xaꞌa ndo, ña kan ke kuni ni va ndi xaa ndi kotoꞌni tuku ndi ndoꞌo. 18 Ra tiaa ni va ndixika nduku ndi xaa ndi ña kotoꞌni ndi ndoꞌo, ndi su ndiküvi, ra yuꞌu ra Pablo, ra kuaꞌa ni ka va ichi kuni yu ña xaa yu kotoꞌni yu ndoꞌo, ndi su nditäxi Timiaꞌa xaa yu. 19 Ra na kundaa ini ndo ñani yo, saa chi ndoꞌo kuvi na ndachikaa tu tuꞌun ndiee ini xiꞌin va ndi, ra kusii ni tu ini ndi xiꞌin va ndo, ra xaꞌa ndoꞌo kuvi tu ña niꞌi ndi ña vaꞌa nuu Tata yo Jesucristo va, ta xa na kixi tuku ra. 20 Ra xa ta ^kachi yu xiꞌin ndo ke iyoo va ña, saa chi ndoꞌo kuvi na ndiaa yaꞌvi ni nuu va ndi, ra kusii ni tu ini ndi xiꞌin va ndo.

3

1 Ra xaꞌa ña kan ke ndiküvi ka sa ndiee ini ndi ña kundiatu ndi, chi ña xa ndi ke nindoo ndi ñuu Atenas va. 2 Ra ti̱ꞌvi ndi ra ñani yo Timoteo, ña kuxaa ra kotoꞌni ra ndoꞌo, saa chi ra ^xachiñu nuu Tata yo Ndioxi kuvi tu ra yoꞌo va, ra ^chindiee taꞌan tu ra xiꞌin ndi ña ^kaꞌan ndoso ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Cristo va, ra ña kuxaa ra, ra ña vaꞌa na ndataxi yukun ka ra nuu va ndo kuvi ña, ra ndachikaa ka tu ra tuꞌun ndiee ini xiꞌin va ndo, 3 ña vaꞌa na nandïko ini ndia nii ndo xaꞌa ña ^ndoꞌo ndo. Ra xa kundaa tu ini mii va ndo, saa chi xa saa xiniñuꞌu ndoꞌo va yo tundoꞌo yoꞌo. 4 Ra xa kundaa tu ini ndo, chi xa saa kuaꞌa ni va tundoꞌo ndoꞌo ndo, kachi ndi xiꞌin ndo ta ndixiyo ndi xiꞌin ndo, ra xa kundaa ini ndo vichin, chi mii saa ke kuu ndixa va. 5 Ra xaꞌa ña ndikundäa ini yu xaꞌa ndo, kuvi ña ndiküvi ka kunduꞌu taxin yu, chi ña xa yu ke tiꞌvi yu ra ñani yo Timoteo ndixaa ra xitoꞌni ra ndoꞌo va, ña vaꞌa na kundaa ini ra, a ndiaa ka ini ndo Tata yo Jesús, saa chi ña ^ndiꞌi ini yu kuvi ña iyo ni kotondoso Timiaꞌa ndoꞌo, ra nandiko ini ndo, saa chi tu na nandiko ini ndo, saa ra ña uun va kuvi ña ndatuꞌun ndi xiꞌin ndo.

6 Ra ña xa nandiko ra ñani yo Timoteo ña kee ra ñuu Tesalónica ndaxaa ra vichin, ke ^ndatuꞌun ra xiꞌin ndi xaꞌa ndo, ña ndiaa ni va ini ndo Tata yo Jesús, ra kuꞌvi ni tu ini ndo xini taꞌan va ndo. Ra ^ndatuꞌun tu ra xiꞌin ndi ña ndakaꞌan ni ndo xaꞌa va ndi, ra iin ta kuꞌva ^ndoꞌo nduꞌu, ña ^kuni ndi kuni ndi ndoꞌo kuvi tu ña ^ndoꞌo ndóꞌo̱ va, ña kuni ndo kuni ndo nduꞌu va, ^kachi ra xiꞌin ndi. 7 Ra vaꞌa ni iyoo ña uꞌvi, ra nii ^ndoꞌo ni va tu ndi, ndi su ndakindiee ni va ini ndi xaꞌa ña ^ndatuꞌun ra ñani yo Timoteo xiꞌin ndi xaꞌa ndo, saa chi iin tuun saa ndiaa ini va ndo Tata yo Jesús. 8 Ra iin ndiakua ndatiaku va nima ndi xaꞌa ña kundaa ini ndi, xaꞌa ndo ña iin tuun saa ndiaa ini va ndo Tata yo Jesús. 9 ¡Ra tixaꞌvi ni ndo ña ^xa ndo saa, saa chi tiaa ni kusii ini ndi, ra ta kaꞌan ndi xiꞌin Ndioxi, ra ^ndataxi ni tu ndi tixaꞌvi ndaꞌa ra xaꞌa va ndo! 10 Ra ñuú, ra kaꞌñu va xaku ndaꞌvi ndi nuu Tata yo Ndioxi, ña na chindiee taꞌan ra xiꞌin ndi ña vaꞌa na kuvi xaa ndi kuni nuu ndi ndoꞌo, ra chindiee taꞌan ndi xiꞌin ndo ña vaꞌa na kandixa vaꞌa ka ndo Tata yo Jesucristo.

11 Ra ña kuni ndi ke na chindiee taꞌan Tata yo Ndioxi xiꞌin ndi, ra saa tu Tata yo Jesucristo va, ña vaꞌa na kuvi xaa ndi kotoꞌni ndi ndoꞌo. 12 Ra mii Tata yo Jesucristo na chindiee taꞌan xiꞌin ndo ña tuun ni na kundikun ndo ra, ra na taxi tu ra ña kuꞌvi ini ndaꞌa va ndo, ña vaꞌa na kuꞌvi ni ka ini ndo kuni taꞌan ndo, ra saa tu takundiꞌi yuvi va, ta kuꞌva ^xa nduꞌu ña kuꞌvi ini ndi xini ndi ndoꞌo. 13 Ra na chindiee taꞌan tu Tata yo Jesucristo xiꞌin ndo ña vaꞌa na koo ndakú nima va ndo, ra na köo yakua ña, chi iin nima ña yii va na kuu ña nuu Tata yo Ndioxi, ta xa na xaa kii ña nandiko suvi mii Tata yo Jesucristo kixi ra xiꞌin takundiꞌi na yii na kuu kuenda mii ra. Saa koo.

4

Ña tiaku yo vichin ra ña vaꞌa ña kuni Ndioxi va kuvi ña na sa yo

1 Ñani yo, ta xindee ndi xiꞌin ndo kuvi ña sañaꞌa ndi ndoꞌo, ña na kutiaku ndo ta kuꞌva kuni mii Tata yo Ndioxi, ra mii saa ke xa ^xa va ndo, ra tuku va sandakaꞌan ndi ndoꞌo vichin, ra xaku ndaꞌvi ndi nuu ndo xiꞌin kivi Tata yo Jesús, ña iin saa ke na ndakundiee ndo sa va ndo, iin takundiꞌi kii.

2 Ra xa ^xini tu mii va ndo, ndia kuꞌva ke iyoo ña sañaꞌa ndi ndoꞌo, xiꞌin ndiayu ña ^taxi Tata yo Jesucristo ndaꞌa ndi. 3 Ra ña kuni Tata yo Ndioxi kuvi ña na kuu ndo na yii nuu va ra, ra xaꞌa ña kan ke na kïꞌvi tiaa xiꞌin ndia ndia ka na siꞌi tu süvi yasiꞌi ndia kuvi na, ra saa tu na siꞌi va, na kïꞌvi na xiꞌin ndia ndia ka tiaa tu süvi yii na kuvi ndia. 4 Ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo ñani yo, ña na kondiaa ndo iki kuñu ndo, ra ña vaꞌa va na sa ndo, ra na sä ndo chiñu yakua, 5 ra na sä ndo ta kuꞌva ^xa yuvi na xïni Ndioxi, saa chi na kan, ra ta kuꞌva kuni iki kuñu va na ke ^xa na. 6 Ña kan ke na kundaa ini ndo ñani yo, ra ndia nii ndo na käka seꞌé xiꞌin yasiꞌi inka ñani ndo, saa chi yuvi na xa takundiꞌi chiñu yakua yoꞌo, ra ndiee ni va tundoꞌo taxi Ndioxi ndaꞌa na xaꞌa ña ^xa na saa, ra xa ta kachi ndi xiꞌin ndo ta yachi ke iyoo va ña. 7 Saa chi ndikäna Tata yo Ndioxi yoo, ña sa yo chiñu yakua, chi na yii va ke kuu yo nuu ra, ña kana ra yoo. 8 Ra yuvi na xïin kandixa tuꞌun ña ^sañaꞌa ndi ndoꞌo yoꞌo, ra süvi nduꞌu kuvi ndia xïin na kandixa na, chi mii Tata yo Ndioxi va kuvi ra, xïin na kandixa na. Ra mii Tata yo Ndioxi kuvi tu ra taxi Tachi Yii ra, ña iyoo ña xiꞌin va yo.

9 Ra xiniñüꞌu tiaa vi yu xaꞌa ña na kuꞌvi ini ndo kuni taꞌan ndo, saa chi xa mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra sañaꞌa ndoꞌo, ña kuꞌvi ini ndo kuni taꞌan ndo. 10 Ra xa saa ke ^xa va ndo ña kuꞌvi ini ndo xini ndo takundiꞌi na ñani yo na ndee chi Macedonia. Ndi su xaku ndaꞌvi ndi nuu ndo vichin ñani yo, ña na kuꞌvi ni ka va ini ndo kuni taꞌan ndo. 11 Ra na sa nduxa ndo, ra vivii va na kundee ndo, ra na kïꞌvi ndo kuachi xiꞌin ndia nii yuvi, ra nii na kïꞌvi niꞌni tu ndo xaꞌa kuachi inka yuvi va, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na sachiñu va ndo ra kuxi ndo, ra xa ta kachi ndi xiꞌin ndo ta yachi ke iyoo va ña. 12 Saa chi, saa ke satoꞌo tu yuvi na xïni Ndioxi ndoꞌo va, ra kumäni tu ndia nii ñaꞌa nuu va ndo.

Ndakani ra Pablo ndia kuꞌva ke kuu kii ña nandiko Tata yo Jesucristo

13 Ra kuni ndi ña na kundaa ini ndo vichin, ñani yo, ni ke ^kuu xiꞌin na ñani yo na xa kandixa Tata yo Jesús, ra ndixiꞌi na, ña vaꞌa na kusüchi ini ndo, ta kuꞌva ^ndoꞌo yuvi na kuëe kandixa Tata yo Jesucristo. 14 Ra ña xa kandixa yo ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo, ra ndiatiaku ra, ra mii saa ke sa tu Tata yo Ndioxi ña sandatiaku ra na ñani yo na xa ndixiꞌi va, ta xa na nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra.

15 Ra mii va Tata yo Jesucristo kuvi ra taxi ña yoꞌo ndaꞌa ndi, ña kan ke vaꞌa ^sañaꞌa ndi ña ndoꞌo, ra na kundaa ini ndo, chi xiꞌna ka va na ñani yo na xa ndixiꞌi kuvi na xaa ndakutaꞌan xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra yoo, na tiaku, ndia kii ña nandiko ra, ra kundikun va yo xaa yo ña ndakutaꞌan yo xiꞌin ra. 16 Saa chi kii ña nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra, ra ndiee ni va kaꞌan ra xiꞌin ndiayu ña kuu mii ra, ra ndiee ni tu kaꞌan iin ra tatun Ndioxi ra ndaku ni va, ra ndiee ni tu ndaꞌyu iin itun tun tivi va na. Saa ra xiꞌna ka va na ñani yo, na xa kandixa Tata yo Jesucristo, ra ndixiꞌi na kuvi na ndatiaku. 17 Saa ra ndikun, ndakuita tu yoo, na tiaku va, ña kuꞌun yo, ra xaa yo ndakutaꞌan yo xiꞌin na ñani yo, na xa ndatiaku, na xa xinikoo nuu viko ninu, ra ikan ke ndakutaꞌan takundiꞌi va yo xiꞌin ra. Ra xiꞌin Tata yo Jesucristo ke koo yo, ndia ndixaa kii ndia ndixaa tiempo va. 18 Ra tuꞌun yoꞌo kuvi ña na kaꞌan ndo xiꞌin taꞌan ndo, ña ndachikaa ndo tuꞌun ndiee ini xiꞌin taꞌan va ndo.

5

1 Ra xiniñüꞌu vi tu kaꞌan ndi xiꞌin ndo ndia kii a ndia yoo ke nandiko Tata yo Jesucristo, ñani yo. 2 Saa chi xa kundaa va ini ndo, chi kii ña kuëe ndiatu va yuvi ke nandiko ra kixi ra, ra ta kuꞌva xa iin ra kuiꞌna ña xika seꞌé ra ñuu va ke sa ra. 3 Saa chi ta xa na kaꞌan yuvi ña kachi na saa: “Vichin, ra vaꞌa ni va ndee yo, ra nii ndïꞌi tu xaꞌa va yo”, kachi na. Saa ra iin tuꞌva xaa va ña sandiꞌi xaꞌa na, saa chi iin ta kuꞌva ndoꞌo na siꞌi ta xa kaku seꞌe va na ke ndoꞌo na; ña nii nïꞌi na nuu kuꞌun na chi tundoꞌo ke niꞌi va na. 4 Ndi su ndóꞌo̱, ra xa kundaa va ini ndo xaꞌa ña yoꞌo ñani yo, ra xaꞌa ña kan ke kuëe na ndakanda vi ini ndo, ta kuꞌva ^ndakanda ini yuvi ta kiꞌvi ra kuiꞌna veꞌe na, ta xa na nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra. 5 Saa chi takundiꞌi yoo, ra kuenda ñùꞌù ña yeꞌe, ña kuu kaꞌñu va kuvi yo. Ra süvi vi kuenda ña ñaa, ña kuu ñuú kuvi yo; 6 ra xaꞌa ña kan ke na kutiäku yo ta kuꞌva iyoo yuvi na kuëe iyoo nduvi, chi ña xiniñuꞌu sa yo ke na koo nduvi va yo, ra vivii va na kutiaku yo. 7 Saa chi yuvi na kuëe iyoo nduvi, ra nuu ñaa va ke iyoo na, ra na ^saxini mii xiꞌin ndixi, ra nuu ñaa kuvi tu ña iyoo tu na kan va, saa chi kuëe vivii xa na; 8 ndi su yoo, ra ña xa kuu yo yuvi na iyoo nduvi, ra vivii va na kutiaku yo, ra na kondiaa ni tu ini yo Tata yo Jesucristo va, ra na kuꞌvi ni tu ini yo kuni yo yuvi va, saa chi tu saa na sa yo, saa ra ta kuꞌva iyoo iin soldado ña ndasi kàà sata nima va ra ke iyoo yo. Ra ña ndiaa tu ini yo Tata yo Jesucristo ña ^sakaku ra yoo, saa ra, ta kuꞌva iyoo iin soldado ra kuëe ndiꞌi ini, ra iyoo iin kàà ndasi xini va ke iyoo yo. 9 Saa chi ndikäna Tata yo Ndioxi yoo, ña sandoꞌo ra yoo, chi xaꞌa ña kaku yo xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo va ke kana ra yoo. 10 Saa chi ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo, ra nii tiaku yo, ra nii na kuvi va yo, ra xiꞌin ra ke kutiaku va yo. 11 Ra xaꞌa ña kan ke na sa ndo xa ta kuꞌva ^xa va ndo, ña chikaa ndo tuꞌun ndiee ini xiꞌin taꞌan ndo, ña vaꞌa na sakuaꞌnu taꞌan ndo.

^Ndataxi ra Pablo xini na ñani yo

12 Ñani yo, ^xaku ndaꞌvi ndi nuu ndo ña na sa toꞌo va ndo na ñani ndo na xaꞌndia chiñu nuu ndo veꞌe ñuꞌu, saa chi na kan kuvi na ^xa nduxa ña chikaa ni na ndiee ña sañaꞌa na ndoꞌo ña kundikun ndo Tata yo Jesucristo va. 13 Ra xaꞌa ña kan ke na satoꞌo ni ndo na, ra xiꞌin ndinuni nima va ndo na kuꞌvi ini ndo kuni ndo na xaꞌa chiñu ña ^xa na. Ra vivii va na kutiaku ndo xiꞌin taꞌan ndo.

14 Ra xaku ndaꞌvi tu ndi nuu ndo, ñani yo, ña na taxi ndo tuꞌun iyo nuu na ñani yo na xïin sachiñu va, ra na taxi tu ndo tuꞌun ndiee ini ndaꞌa na nandiko ini va, ra na chindiee taꞌan tu ndo xiꞌin na kuvita ini va, ra na säa kama ni ndo xiꞌin ndia nii yuvi. 15 Ra na kiꞌin ni ndo kuenda xiꞌin mii ndo, ra tu ndia na na sa iin chiñu kiꞌvi xiꞌin ndo, ra na ndukuïin tu ndoꞌo ña sa ndo chiñu kiꞌvi xiꞌin na xa chiñu kiꞌvi xiꞌin ndo. Chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na sa nduxa ndo ña sa ndo ña vaꞌa xiꞌin taꞌan va ndo, ra saa tu xiꞌin takundiꞌi yuvi va. 16 Ra iin takundiꞌi kii va na koo sii ini ndo. 17 Ra na kuñäa ndo ña kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi. 18 Ra na ndataxi ndo tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi kii ña vaꞌa ni iyoo ndo, ra saa tu kii ña ndoꞌo ni ini va ndo, saa chi saa ke ^kuni Ndioxi sa va ndo ña kuu ndo na ndikun Cristo Jesús. 19 Säsi ndo nuu Tachi Yii Ndioxi. 20 Kundäsi ndo na kaꞌan tuꞌun ña taxi Ndioxi. 21 Chi ña xiniñuꞌu ke na kuni soꞌo ndo takundiꞌi va ña kaꞌan na. Ra na ndakiꞌin ndo ña vaꞌa va. 22 Na kuxiyo ndo nuu takundiꞌi va ña väꞌa. 23 Ra suvi mii Tata yo Ndioxi ra ^taxi ña vaꞌa ña iyoo xiꞌin yo kuvi ra ná ndasayii ndoꞌo, ra na kondiaa ra nima ndo, xiꞌin iki kuñu ndo, xiꞌin ña tiaku ndo ña vaꞌa na köo kuachi ndo nuu Tata yo Ndioxi, ta xa na nandiko tuku Tata yo Jesucristo kixi ra. 24 Ra Tata yo Ndioxi, ra kana ndoꞌo, ra ^saxinu ra takundiꞌi va ña kaꞌan ra, ra mii saa ke sa tu ra ña saxinu ra ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo va.

Indiayu taꞌan ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu

25 Ñani yo, na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa ndi. 26 Ra na kaꞌan ndioxi ndo xiꞌin na ñani yo xiꞌin ña toꞌo ña kuu mii ndo. 27 Ra xiꞌin ndiayu ña taxi Tata yo Jesucristo ndaꞌa yu ke kaꞌan yu xiꞌin ndo ña na kaꞌvi ndo tutu yoꞌo nuu takundiꞌi na ñani yo na veꞌe ñuꞌu. 28 Ra mii Tata yo Jesucristo na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi va ndo. Saa koo.

2 Tesalonicenses

1

2

3

Tutu ña uvi ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu ñuu Tesalónica

1

^Kaꞌan ndioxi ra Pablo veꞌe ñuꞌu ñuu Tesalónica

1 Yuꞌu, ra Pablo, xiꞌin ra Silvano, xiꞌin ra Timoteo, kuvi ndi ^tiaa tutu yoꞌo, ra ^tiꞌvi ndi ña xaa ña nuu ndoꞌo, na ñani yo, na veꞌe ñuꞌu ñuu Tesalónica, na kuu kuenda Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tata yo Jesucristo. 2 Ra ña ndaꞌvi ini, xiꞌin ña vaꞌa ña kuu mii Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tata yo Jesucristo na koo xiꞌin ndo.

Ndioxi va kuvi ra sandoꞌo yuvi na iyoo kuachi te xa na nandiko Cristo

3 Ra iin takundiꞌi va kii ke ndataxi ndi tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi xaꞌa ndo ñani yo, saa chi saa ke xiniñuꞌu sa va ndi, saa chi iin takundiꞌi va kii kuxixa ini ndo, ña ndiaa ni ini ndo Tata yo Ndioxi, ra tiaa ni tu ^kuꞌvi ini ndo xini ndo inka yuvi va. 4 Ra xaꞌa ña kan ke kusii ni tu ini nduꞌu va, ña ndatuꞌun ndi xiꞌin na veꞌe ñuꞌu xaꞌa ndo, saa chi vaꞌa ni ^ndoꞌo ni va ndo, ra vaꞌa ni ^tixuꞌvi ni va tu ndo, ndi su iin tuun saa ndiaa ini va ndo Tata yo Ndioxi. 5 Ra tundoꞌo ña ^ndoꞌo ndo yoꞌo kuvi ña ndañaꞌa ña vivii va ^xa Tata yo Ndioxi, saa chi taxi va ra kiꞌvi ndo koo ndo nuu ^xaꞌndia ra chiñu, saa chi xaꞌa nuu xaꞌndia ra chiñu ke ^ndoꞌo va ndo. 6 Ra ra vaꞌa sa va kuvi Tata yo Ndioxi ña sandoꞌo ra yuvi na ^sandoꞌo ndoꞌo vichin. 7 Ra ndóꞌo̱, na ^ndoꞌo vichin, xiꞌin nduꞌu kuvi na taxi ra ndakindiee va, ta xa na kee Tata yo Jesucristo ndivi kixi ra tiañu ñùꞌù xiꞌin na tatun ra, na ndaku ni, 8 ña sandoꞌo ra yuvi na xïin kandixa Tata yo Ndioxi, ra nii tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo xïin na kandixa na. 9 Ra yuvi na xïin kandixa Tata yo Ndioxi, kuvi na niꞌi tundoꞌo ña ndoꞌo ni na ndia ndikaa ndikuꞌun, ra nii täxi tu ra ña koo na nuu iyoo va ra, nuu iyoo ndiee kaꞌnu ña kuu mii ra. 10 Ra kii ña kixi Tata yo Jesucristo ña ndukaꞌnu ra sa na yii, na kuu na ñuu va ra ke, kuu ña yoꞌo, ra kii kan ke ndakanda ni tu ini yuvi na xa ^kandixa kivi va ra, ra ndiaꞌvi ndiaa tu ndoꞌo va xiꞌin na kan, saa chi xiin va ndo kandixa ndo tuꞌun ña ndatuꞌun ndi xaꞌa ra xiꞌin ndo. 11 Ra xaꞌa ña yoꞌo va ke iin takundiꞌi va ichi kaꞌan ni ndi xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa ndo, ña na chindiee taꞌan ra xiꞌin ndo ña sa ndo chiñu vaꞌa, saa chi xaꞌa ña kan ke kana ra ndoꞌo va; ra kaꞌan ni tu ndi xiꞌin ra xaꞌa ndo ña na taxi ra ndiee ra ndaꞌa ndo ña vaꞌa na sa ndo chiñu vaꞌa, xiꞌin takundiꞌi ña kuni ndo sa va ndo, xaꞌa ña ndiaa ini ndo Tata yo Jesucristo. 12 Ra xiꞌin chiñu vaꞌa ña kaꞌan yo xaꞌa sa ndo yoꞌo kuvi ña ndukaꞌnu ni ka va Tata yo Jesucristo. Ra ra kan tu chinduꞌu toꞌo tuꞌun xaꞌa ndoꞌo va xaꞌa ña ndaꞌvi ni ini Tata yo Ndioxi xiꞌin Tata yo Jesucristo.

2

Kaꞌan ra Pablo ndia kuꞌva ke kuu te xa na ndita tuvi ra ndivaꞌa

1 Ra te xa na nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra, ra ndakutaꞌan tu yoo va xiꞌin ra. Ra xaꞌa ña kan ke xaku ndaꞌvi ndi nuu ndo ñani yo, 2 ña na täxi ndo sandaꞌvi yuvi ndoꞌo. Ra nii na kuayüꞌvi tu ndo, tu ndia na na kaꞌan ña ndikaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin na, ña xa kixi tuku va Tata yo Jesucristo, ra nii mii tu na na kaꞌan xiꞌin va ndo, ra a nduꞌu tu tiꞌvi tutu ndixaa ndaꞌa va na na kachi na, ndi su nii saa na kandïxa vi ndo na. 3 Ra xaꞌa ña kan ke ndia nii loꞌo na täxi ndo sandaꞌvi na ndoꞌo. Saa chi te xa na xaa kii ña nandiko tuku Tata yo Jesucristo kixi ra, ra xiꞌna ka va na sáa̱ ini xini Ndioxi kuvi na ndakuita kanitaꞌan xiꞌin ra, ra mii kii kan ke ndita tuvi tu ra ndivaꞌa ra chituni Tata yo Ndioxi ndiꞌi xaꞌa va. 4 Ra ra ndivaꞌa kan, ra ndukuiin ra kanitaꞌan ra xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra saa tu xiꞌin ndia ndia ka ñaꞌa ña kaꞌan na yuuvi yoꞌo kuu ndioxi va na; ra ndia mii ini veꞌe ñuꞌu Tata yo Ndioxi ra tiaku va ke kiꞌvi ra ndakunduꞌu ra, ra kaꞌan ra ña kuu ra Ndioxi. 5 Ra xa kundaa va ini ndo chi xa ndikaꞌan va yu xaꞌa ña yoꞌo xiꞌin ndo te ndixiyo yu xiꞌin ndo. 6 Ra vichin, ra xa kundaa va ini ndo ndia ña ke sasi nuu ra ndivaꞌa kan ña küvi kama ni ndita tuvi ra, chi ndia te na xaa kii ña chituni Tata yo Ndioxi vi ke ndita tuvi ra. 7 Ra chiñu ña kuni ra ndivaꞌa kan ra xa xachiñu seꞌé va ra xiꞌin ña, ndi su ndita tuvi va chiñu ña kuni ra ta xa na xaa kii ña sakutiaꞌa Tata yo Ndioxi ña sasi nuu ra. 8 Ra ndia kii kan vi ke ndita tuvi ra ndivaꞌa kan, ndi su te xa na xaa Tata yo Jesucristo, ra xiꞌin ndiee tuꞌun ña kaꞌan va ra ke kaꞌni ra ra ndivaꞌa kan, ra sandiꞌi tu ra xaꞌa ra xiꞌin ndiee kaꞌnu ña kuu mii va ra. 9 Ra kii ña kaka ra ndivaꞌa kan nuu ña yuuvi yoꞌo, ra chiñu ña kuni timiaꞌa va ke sa ra, ra koo ni ndiee ri xiꞌin ra, ra kuaꞌa ni ña ndichi xiꞌin ña xituꞌun sa ra, ndi su niña ra sandaꞌvi va kuvi ra. 10 Ra iin takundiꞌi va nuu chiñu ndivaꞌa kuvi ña kuniñuꞌu ra ña sandaꞌvi ra takundiꞌi yuvi na ndiꞌi xaꞌa, ra ña ndiꞌi xaꞌa yuvi yoꞌo, ra xaꞌa ña ndixïin na kandixa na tuꞌun ña ndaa, ra satoꞌo na ña ra kaku na kuvi ña ndiꞌi xaꞌa na. 11 Ra xaꞌa ña kan kuvi tu ña tiꞌvi Tata yo Ndioxi iin ndiee ña sandaꞌvi, ña sandaꞌvi ña na, ra tiaa ni kandixa na ña. 12 Ra ña sa Tata yo Ndioxi saa xiꞌin yuvi yoꞌo, ra ña sandiꞌi ra xaꞌa va na kuvi ña, saa chi ndixïin na kandixa na ña ndaa, chi ña xa na ke xinisii ni ka va na sa na chiñu kiꞌvi.

Na ndikun Tata yo Jesucristo ra iin tuun sa na kundikun va na ra

13 Ndi su nduꞌu, ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña iin takundiꞌi va kii ^ndataxi ndi tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi xaꞌa ndoꞌo na ñani ndi, na ^kuꞌvi ni ini ra xini ra xaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo, saa chi ndia mii kii xaꞌa vi kuvi ña ndikaxin mii Tata yo Ndioxi ndoꞌo ña kaku ndo; ra xiꞌin Tachi Yii Tata yo Ndioxi ña ^xiniñuꞌu ra ña ^ndasayii ra ndoꞌo vichin, va kuvi ña sakaku ra ndoꞌo, xaꞌa ña kandixa ndo ña ndaa xaꞌa Tata yo Jesucristo. 14 Ra xaꞌa ña kan va ke kana ra ndoꞌo, xiꞌin tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña ndatuꞌun ndi xiꞌin ndo, ña vaꞌa na niꞌi ndo ña kaꞌnu xiꞌin ndiee ña kuu mii Tata yo Jesucristo.

15 Ra xaꞌa ña kan ke kaꞌan ndi xiꞌin ndo ñani yo, ña ndaku ni na koo ini ndo, ra iin tuun saa na kundikun va ndo Tata yo Ndioxi, ra na näa ini ndo xaꞌa ña xa sañaꞌa ndi ndoꞌo ta ndixiyo ndi xiꞌin ndo, ra saa tu ña sañaꞌa ndi ndoꞌo xiꞌin tutu ña tiꞌvi ndi ndixaa ndaꞌa va ndo. 16 Ra mii Tata yo Jesucristo xiꞌin Tata yo Ndioxi kuvi ra kuꞌvi ni ini xini yoo xiꞌin ña ndaꞌvi ini ña kuu mii ra, ra taxi ra tuꞌun ndiee ini ña kuëe ndiꞌi xaꞌa ndaꞌa yo, ra ndiniꞌi tu yo iin ña vaꞌa, ña kuu ña ndiaa ini va yo ra. 17 Ra mii ra kuvi tu ra na taxi ndiee ndaꞌa va ndo, ña vaꞌa vivii va na sa ndo ndia ndia ka chiñu, ra vivii tu na ndatuꞌun va ndo.

3

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu ña na kaꞌan na xiꞌin Ndioxi xaꞌa ra xiꞌin xaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin ra

1 Ra yoꞌo kuvi ña ^sandiꞌi ndi kaꞌan ndi xiꞌin ndo ñani yo, ra ña nduku ndi nuu ndo kuvi ña na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa va ndi ña vaꞌa kama ni na ndutia ndoso tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo kuꞌun ña iinii kuvi, ra saa tu ña vaꞌa na kusii ni ini na ña ndakiꞌin va na ña, ta kuꞌva kuu xiꞌin ndoꞌo va. 2 Ra na kaꞌan tu ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi ña vaꞌa na kondiaa ra nduꞌu nuu yuvi ña̱ꞌà, yuvi iku, saa chi süvi takundiꞌi yuvi kuvi na ^xiin kandixa Tata yo Jesucristo. 3 Ndi su Tata yo Jesucristo ra saxinu va ra ña kindoo ra, ra mii ra kuvi tu ra chindiee taꞌan xiꞌin ndo ña iin tutuun kundikun va ndo ra, ra kondiaa tu ra ndoꞌo nuu ña väꞌa va. 4 Ra mii va Tata yo Jesucristo kuvi ra ndiaa ini ndi ña ^xa va ndo ña sañaꞌa ndi ndoꞌo, ra ndakundiee ka tu ndo sa va ndo ña. 5 Ra mii Tata yo Jesucristo na chindiee taꞌan xiꞌin ndo ña vaꞌa na kuꞌvi ini ndo kuni ndo inka yuvi ta kuꞌva kuꞌvi ini Tata yo Ndioxi xini ra yoo, ra mii ra kuvi tu ra na chindiee taꞌan xiꞌin ndo ña nda̱ku̱ ni na koo ini ndo nuu takundiꞌi tundoꞌo ña vaxi nuu va ndo, ta kuꞌva xa mii ra.

Yuvi na ndikun Tata yo Jesucristo ra xiniñuꞌu na sachiñu va na

6 Ñani yo, kuꞌva yo, xiꞌin kivi Tata yo Jesucristo ke ^xaꞌndia ndi chiñu nuu ndo ña na kutäꞌan ndo xiꞌin na ñani yo na xïin sachiñu, ra nii kuëe tiaku tu na ta kuꞌva iyoo ña sañaꞌa ndi ndoꞌo va. 7 Ndi su ndoꞌo, ñani yo, ra xa kundaa va ini ndo ndia kuꞌva ke xa ndi ta ndixiyo ndi xiꞌin ndo, saa chi ndixïndee xuxan ndi chi xachiñu va ndi, 8 ra nii ndixïxi uun tu ndi xiꞌin va ndo, saa chi ña xa ndi ke chikaa ni ndi ndiee ra ñuu ra kaꞌñu va xachiñu ndi ña vaꞌa ndisatävi ndi ndia nii ndo. 9 Ra vaꞌa ni ndixiyo va ndiayu ndi ña kaꞌan ndi xiꞌin ndo ña na chindiee taꞌan ndo xiꞌin ndi, ndi su ña xa ndi ke xachiñu va ndi, ña vaꞌa na sakuaꞌa ndo sa ndo ta kuꞌva xa va ndi. 10 Ra xaꞌa ña kan va kuvi ña ndikaꞌan ndi xiꞌin ndo ña na täxi ndo kuxi yuvi na xïin sachiñu, ta ndixiyo ndi xiꞌin ndo. 11 Ndi su vichin ra ndatuꞌun va tu na xiꞌin ndi ña xïin sava na itaꞌan xiꞌin ndo sachiñu na, chi ña ^xa na ke kuaꞌan na kiꞌvi niꞌni yuꞌu na xaꞌa chiñu inka yuvi va. 12 Ra yuvi na ^xa saa ñaa, ra xiꞌin kivi Tata yo Jesucristo ke kaꞌan ndi xiꞌin na ña vivii va na sachiñu na ra koo ña kuxi na.

13 Ra xaꞌa ña kan ke kaꞌan tu ndi xiꞌin ndoꞌo va ñani yo ña na kuñäa ndo ña sa ndo ña vaꞌa iin takundiꞌi kii. 14 Ra tu ndia na xïin kandixa ña tiaa ndi nuu tutu ña kuxaa ndaꞌa ndo yoꞌo, ra na kotoꞌni vaꞌa ndo yoo kuvi na ña vaꞌa na kutäꞌan ndo xiꞌin na, ra saa ke na kukaꞌan nuu na. 15 Ndi su na säa ini ndo kuni ndo na, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke vivii va na ndataxi ndo xini na xaꞌa ña kuu na ñani yo ña ndikun na Tata yo Jesucristo.

Indiayu taꞌan ra Pablo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu

16 Ra mii Tata yo Jesucristo ra kuu mii ña vaꞌa na taxi ña vaꞌa koo xiꞌin ndo iin takundiꞌi kii, ra saa tu kii ña vaꞌa iyoo ndo, ra saa tu kii te väꞌa iyoo va ndo, ra mii Tata yo Jesucristo na koo xiꞌin takundiꞌi ndo.

17 Ra mii yuꞌu, ra Pablo kuvi ra tiaa tutu yoꞌo xiꞌin ndaꞌa yu ra ^tiꞌvi yu ña kuxaa nuu ndoꞌo na ñani yo ña kaꞌan ndioxi yu xiꞌin ndo. Ra xa kundaa va ini ndo, chi suꞌva ke tiaa yu takundiꞌi va tutu ra suꞌva kuvi tu ña tiaa yu ña vichin va. 18 Ra mii Tata yo Jesucristo na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi takundiꞌi ndo. Saa koo.

1 Timoteo

1

2

3

4

5

6

Tutu ña nuu ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa ra Timoteo

1

Kaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin ra Timoteo

1 Yuꞌu, ra Pablo, ra xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo, xiꞌin ndiayu ña taxi Tata yo Ndioxi ra sakaku yoo xiꞌin suvi mii Tata yo Jesucristo ra ndiaa ini yo, 2 kuvi ra ^tiaa tutu yo ña kuxaa ña nuu yoꞌo, ñani Timoteo, ra iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe yu, xaꞌa ña ndikun kun Tata yo Jesucristo, ra ña kuni yu ke vii ni na koo va kun, ra na koo ña vaꞌa xiꞌin ña ndaꞌvi ini ña kuu mii Tata yo Ndioxi xiꞌin Tata yo Jesucristo xiꞌin kun.

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin ra Timoteo ña na kondiaa ra mii ra nuu na sañaꞌa ña maña

3 Ra xa kundaa va ini kun, chi ta ndakiꞌin yu kuaꞌan yu chi Macedonia ke xaku ndaꞌvi ni yu nuu kun, ña na kindoo kun koo kun ñuu Éfeso ñaa, ña vaꞌa na kaꞌan kun xiꞌin yuvi na sañaꞌa ña maña, ña na sañäꞌa ka na ña, 4 ra nii na ndatüꞌun kuachi ni tu na xaꞌa kuento yata ña köo yaꞌvi ndiaa va, xiꞌin ña ndakani na yata xaꞌa tuꞌun chiꞌña ña sakuaꞌa na nuu na xii xikua na, saa chi ni köo nuu ndiꞌi vi ña, ra nii köo tu yaꞌvi ndiaa va ña, saa chi ña kan, ra ña saka va kuvi ña xini yuvi ra kuëe chindiee taꞌan vi ña xiꞌin na ña vaꞌa kundaa ini na xaꞌa chiñu ña kuni Tata yo Ndioxi; ra ña vaꞌa kundaa ini yuvi xaꞌa chiñu ña kuni Tata yo Ndioxi ra indaa mii va ra kuvi ra xiniñuꞌu kondiaa ini na.

5 Ra ña kaꞌan yu kachi yu suꞌva, ra ña kuni yu ña ndinuni ni na kuꞌvi ini taꞌan va ndo kuvi ña, saa chi xa ndasama va nima ndo, ra xa vivii tu ^xani ini va ndo, ra ndinuni ni tu ndiaa ini ndo Tata yo Jesucristo va. 6 Ndi su sava na ra ndixïin vi na ña kuꞌvi ini na kuni taꞌan na, chi ña xa na ke ndakundiꞌi ini na xaꞌa tuꞌun ña köo yaꞌvi ndiaa va. 7 Ra kuni ta na kuu na na xini ni sañaꞌa ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va, ra vaꞌa ni va sañaꞌa na ña tuvi na, ndi su ndia nii kundäa tu ini na ni ñaꞌa ke kaꞌan na xaꞌa vi.

8 Ra xa kundaa va ini yo chi ndiayu Ndioxi ra ña vaꞌa va kuvi ña, tu na kuniñuꞌu yo ña ta kuꞌva chituni mii Ndioxi ña kuniñuꞌu yo ña. 9 Ra xa kundaa ini yo chi nditäxi vi Tata yo Ndioxi ndiayu ra ndaꞌa ra Moisés xaꞌa yuvi na xa kandixa ña kaꞌan ña, chi xaꞌa yuvi na xïin kandixa ña kaꞌan va ña kuvi ña taxi ra ña. Ta kuu yuvi iku, xiꞌin yuvi xïin kandixa Tata yo Ndioxi, xiꞌin yuvi kuachi, xiꞌin yuvi ñaꞌa xïin satoꞌo Tata yo Ndioxi, xiꞌin yuvi na xaꞌni iva, xiꞌin yuvi na xaꞌni siꞌi, xiꞌin yuvi na xaꞌni ñani taꞌan, 10 xiꞌin yuvi na xika sii, a na kuaan kuvi na, ra a na xa nditandaꞌa kuvi va tu na, xiꞌin tiaa ndia kiꞌvi xiꞌin inka tiaa, xiꞌin na siꞌi na kiꞌvi xiꞌin inka na siꞌi, xiꞌin na xakuiꞌna yuvi, xiꞌin yuvi na kuendo ni, xiꞌin yuvi na kaꞌan ña siki, xiꞌin yuvi na ^xa takundiꞌi nuu chiñu kiꞌvi, na kiꞌvi kuachi xiꞌin tuꞌun ña ndaa, ña kuu tuꞌun vaꞌa ña sañaꞌa ndi xaꞌa Tata yo Jesucristo. 11 Ra tuꞌun vaꞌa ña sañaꞌa ndi, ra ta kuꞌva kachi mii tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña sakuiso chiñu suvi mii Tata yo Ndioxi yuꞌu ña kaka yu kaꞌan ndoso yu ke iyoo va ña.

Ndataxi ra Pablo tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi saa chi kundaꞌvi ini ra xini ra ra

12 Ra ndataxi ni yu tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Jesucristo, saa chi ra kan kuvi ra taxi ndiee yu ña vaꞌa kaꞌan ndoso yu tuꞌun ra, ra xindiaa ini ra yuꞌu ña kuchuun yu sachiñu yu nuu ra, ña kan va ke taxi ra ndiayu sachiñu yu nuu ra. 13 Ra vaꞌa ni ra ndikaꞌan kiꞌvi xaꞌa Tata yo Jesucristo va xikuu yu, ra ta̱xí tu yu na ndikun ichi va ra, ra ndikañaꞌa tu yu xiꞌin va na. Ndi su xa va ra ña vaꞌa yoꞌo xiꞌin yu, saa chi kundaꞌvi va ini ra xini ra yuꞌu, saa chi täan kandixa vi yu Tata yo Jesucristo, ña kan ke ndikundäa ini yu ña xa yu saa. 14 Ra ña yoꞌo ke xa Tata yo Jesucristo xiꞌin yu ña kundaꞌvi ni ini ra xini ra yuꞌu, ra taxi tu ra ndiee yu ña na kondiaa ni ini va yu ra, ra taxi tu ra ña kuꞌvi ini ña iyoo nuu va ra ndaꞌa yu, ra ña kuꞌvi ini yoꞌo ra xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin va ra ke taxi ra ña ndaꞌa yo.

15 Ra na kundaa ini kun chi tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin kun yoꞌo, ra ña ndaa ni va kuvi ña, ña kan ke xiniñuꞌu kandixa takundiꞌi va yuvi ña: Tata yo Jesucristo kuvi ra kixi sakaku takundiꞌi va yuvi na iyoo kuachi, ndi su yuꞌu, ra iyoo ni ka va kuachi yu nuu na kan. 16 Ra vaꞌa ni saa va, ndi su kundaꞌvi va ini Tata yo Ndioxi xini ra yuꞌu, ra xiꞌna ni ka va nuu yuꞌu ndañaꞌa Tata yo Jesucristo ña kaꞌnu ni ini ra. Ra ña xa ra saa xiꞌin yu, ra ña vaꞌa na kuu yu iin ita niñu nuu yuvi na iyoo kuachi va kuvi ña, ra vaꞌa ndakundikun na Tata yo Jesucristo ra niꞌi na ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun. 17 Ra xaꞌa ña kan ke iin takundiꞌi va kii na ndasakaꞌnu yo, ra satoꞌo yo indaa saa Tata yo Ndioxi, ra ndichi ni, ra xaꞌndia chiñu ndia ndikaa ndikuꞌun, ra ra kan, ra ndia nii kii küvi ra, ra nii küvi tu kuni nuu va yo ra. Saa iyoo ña.

18 Ñani loꞌo, Timoteo, ña kuni yu sakuiso chiñu yu yoꞌo xiꞌin ke na sa kun ^xa ta kuꞌva ndikaꞌan na ñani yo na ndikaꞌan tuꞌun ña ^Taxi Tata yo Ndioxi ta yachi va, saa chi tu saa na sa kun, ra ta kuꞌva iyoo iin soldado ra xini ni kaka nuu kuachi va ke koo kun. 19 Ra ndia nii kii na nandïko ini kun ña ndiaa ini kun Tata yo Ndioxi, ra niña ña chiñu vaꞌa va na ^sa kun, ra saa ke ndia nii na nïꞌi taxi kuachi xaꞌa kun. Saa chi sava na, ra ndixïin vi na ña sa na ña vaꞌa yoꞌo, chi ña xa na ke kundasi va na ña, ra xaꞌa ña ke ndiꞌi tu xaꞌa ndiee na ña kundikun na Tata yo Jesucristo va. 20 Ra saa kuvi tu ña kuu xiꞌin ra Himeneo, ra saa tu xiꞌin ra Alejandro va, ra xaꞌa ña kan ke ndataxi yu ndia ndaꞌa timiaꞌa, ña na sa ri ta kuꞌva kuni mii ri xiꞌin va ndia, ña vaꞌa na sakuaꞌa ndia ña käꞌan kiꞌvi ndia xaꞌa Tata yo Ndioxi.

2

Suꞌva ke xiniñuꞌu kaꞌan yo xiꞌin Tata yo Ndioxi

1 Ra ña xiniñuꞌu vaꞌa ^kaꞌan yu xiꞌin kun kuvi ña, ña na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi ra kuaku ndaꞌvi ndo nuu ra xaꞌa takundiꞌi va yuvi, ra na ndataxi tu ndo tixaꞌvi ndaꞌa ra xaꞌa va na. 2 Ra na kaꞌan tu ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa na chiñu naꞌnu xiꞌin na chiñu vali va, ña vaꞌa vivii na koo yo ra na köo yuvi kanitaꞌan xiꞌin yo, ra na kandixa ni tu yo Tata yo Ndioxi va, ra vivii tu na kutaꞌan yo xiꞌin takundiꞌi yuvi va. 3 Saa chi ña sa yo saa, ra ña vaꞌa va kuvi ña, ra ^kusii tu ini Tata yo ra sakaku yoo va xiꞌin ña, 4 chi ña kuni ra kan ke na kaku takundiꞌi va yuvi, ra kandixa tu na tuꞌun ña ndaa va. 5 Ra indaa va kuvi Tata yo Ndioxi, ra indaa kuvi tu ra ^sandakutaꞌan mani yuvi xiꞌin va ra, ra ra kan kuvi Tata yo Jesucristo va, ra ta iyoo mii va yo ndixiyo ra. 6 Ra mii Tata yo Jesucristo yoꞌo kuvi ra ndataxi mii ndixiꞌi ra xaꞌa takundiꞌi va yuvi, ra saa va ke xa ra ña vaꞌa chaꞌvi ra xaꞌa takundiꞌi va na ña vaꞌa na kaku na, ra ña yoꞌo kuvi ña kuu tuꞌun vaꞌa ña taxi Tata yo Ndioxi ndaꞌa na yuuvi yoꞌo, ra kii ña kuni mii va ra ke taxi ra ña ndaꞌa na. 7 Ra xaꞌa ña kuni Tata yo Ndioxi ña na kundaa ini takundiꞌi yuvi va ke ndikaxin ra yuꞌu, ña kaka yu chiñu nuu ra, ra kaꞌan ndoso yu tuꞌun ra, ra sañaꞌa tu yu yuvi na küu judío xaꞌa ña ndaa ña kuu mii tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va, ra saa tu ña kondiaa ini va na ra. Ra ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ra ña ndaa va kuvi ña, chi xa Tata yo Jesucristo va ndikun yu.

8 Ra xaꞌa ña kan ke kuni yu ña na kaꞌan takundiꞌi tiaa xiꞌin Ndioxi, ra ndia ndia ka mii nuu xika va ndia ra na ndoniꞌi ndia ndaꞌa ndia xiꞌin ndinuni nima ndia ña kaꞌan ndia xiꞌin va ra, ra na sä ndia ña xiꞌin ña saa ndia, ra nii na ndatuꞌun kuachi tu ndia xiꞌin taꞌan va ndia te xa ndia ña. 9 Ra saa tu na siꞌi va chi vivii va na kundixi na, ra na ndäsa savi ni na xiꞌin mii na, chi toꞌo toꞌo va na kundixi na; ra ta xa ndasavii na xiꞌin mii na, ra na kuniñüꞌu na kàà savi ña yaꞌvi ni, ra nii na kundïxi tu na tikoto ña yaꞌvi ni va, 10 chi ña xiniñuꞌu sa na siꞌi ke na sa na chiñu vaꞌa xaꞌa ña ndikun na Tata yo Ndioxi va. 11 Ra te xa ndee na ña sakuaꞌa na, ra na sakuaꞌa na ña koo ña toꞌo na, ra taxin va na koo yuꞌu na, ra na tiaa soꞌo na ña sañaꞌa na na. 12 Ra täxi yu ndiayu ña na sañaꞌa na siꞌi na veꞌe ñuꞌu te ndakutaꞌan na, ra nii na käꞌndia tu na chiñu nuu ndia tiaa va chi ña xiniñuꞌu sa na ke na koo taxin yuꞌu va na. 13 Ra suꞌva ke kachi yu, saa chi xiꞌna ka va tiaa ra nani Adán kuvi ra xavaꞌa Tata yo Ndioxi, ra te ndiꞌi saa vi xavaꞌa ra ñaꞌa, ña nani Eva. 14 Ra nii ndisandäꞌvi tu ri ndivaꞌa ra Adán, chi ña Eva va kuvi ña kuchuun ri sandaꞌvi ri, ra ña sandaꞌvi ri ña ra xa ña kuachi va. 15 Ra vaꞌa ni saa va ndi su Ndioxi, ra sakaku va ra na siꞌi xaꞌa kuachi na, tu ndinuni ni na kundikun na Tata yo Jesucristo, xiꞌin ña kuꞌvi ini na kuni na inka yuvi, xiꞌin ña sa na chiñu vaꞌa ña kuni Tata yo Ndioxi, xiꞌin ña toꞌo toꞌo kaka va na. Ra takundiꞌi ña yoꞌo ke xiniñuꞌu sa va na kii ña tiaku na ndee na nuu ña yuuvi yoꞌo ña sakuaꞌnu na seꞌe na.

3

Suꞌva ke xiniñuꞌu kutiaku tiaa ndia inuu nuu na veꞌe ñuꞌu

1 Ra na kundaa ini kun, chi ña kaꞌan yu xiꞌin kun yoꞌo, ra ña ndaa ni va kuvi ña: Tu ndia ndia ñani yo kuni kosonuu nuu na veꞌe ñuꞌu, ra ña vaꞌa va ke ^xa ndia chi chiñu vaꞌa va kuvi ña. 2 Ndi su ña xiniñuꞌu sa ndia kuni kosonuu yoꞌo ke vivii va na kutiaku ndia, ra saa ke ndia nii na nïꞌi sakukaꞌan nuu ndia. Ra indaa tu na koo yasiꞌi va ndia, ra ta xixi ndia ra ta kuꞌva va na kuxi ndia, ra saa tu ta xiꞌi ndia, ndia ndia ka ndutia va, ra ndichi ni tu na koo va ndia, ra toꞌo ni na koo ndia, ra na ndakiꞌin mani tu ndia yuvi veꞌe va ndia, ra na kuu tu ndia ndia vaꞌa ni sañaꞌa va; 3 ra nii na saxïni tu ndia mii ndia xiꞌin ndixi va, ra nii na küu tu ndia ndia iku ndia kanitaꞌan xiꞌin yuvi va, ra na kutöo ndia nduku ndia xuꞌun xiꞌin ña maña, ra tiayu ni tu na koo va ndia, ra tiaku ni tu na koo ini va ndia, ra na kotöo ni tu ndia xuꞌun va; 4 ra vivii tu na kaꞌndia ndia chiñu veꞌe va ndia, ra na sañaꞌa tu ndia seꞌe ndia ña kandixa na ndia, ra saa tu ña satoꞌo va na ndia, 5 saa chi tu xïni ndia ña vivii kaꞌndia ndia chiñu veꞌe ndia, saa ra, ¿ni ke sa tu ndia ña kaꞌndia ndia chiñu nuu na ñani yo na veꞌe ñuꞌu tu sa? 6 Ra nii küvi tu kuu ndia ndia sakan ndakundikun Tata yo Jesucristo va, saa chi iyo ni ndutiaa ini ndia ra koyo ndia ndaꞌa tundoꞌo ta kuꞌva ndoꞌo timiaꞌa. 7 Ra niña chiñu vaꞌa va na sa ndia ña vaꞌa na käꞌan kiꞌvi yuvi na xïni tuꞌun Tata yo Jesucristo xaꞌa ndia, ra nii timiaꞌa tu kuchüun sakoyo ñaꞌa va.

Suꞌva ke xiniñuꞌu koo ndia xika chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu

8 Ra ndia xika chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu, ra ndia nduꞌu tuꞌun vaꞌa xaꞌa va na kuu ndia; ra kuëe uvi ni tu na koo ini va ndia, ra nii na saxïni tu ndia mii ndia xiꞌin ndixi va, ra nii na ndüku tu ndia xuꞌun xiꞌin ña maña va. 9 Ra xiniñuꞌu tu ndinuni ni na kundikun ndia ña ndaa ña ndañaꞌa Tata yo Jesucristo nuu va yo, ra niña ña vaꞌa va na sa ndia ña vaꞌa na ndukäꞌan ndia. 10 Ra xiniñuꞌu tu kotondoso ndia kuchee veꞌe ñuꞌu va ndia, ra tu vivii ^xa ndia, saa ra kuchuun va ndia sa ndia chiñu kan. 11 Ra toꞌo ni tu na koo na siꞌi yasiꞌi va ndia, ra nii na käka tu na xiꞌin tuꞌun chiꞌña va, ra ta ^xixi na ra ta kuꞌva va na kuxi na, ra saa tu ta xa xiꞌi na ndia ndia ka ndutia va, ra vivii tu na sa na takundiꞌi chiñu va, ña vaꞌa na ^kondiaa ini inka yuvi na. 12 Ra tiaa ndia xika chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu, ra indaa va xiniñuꞌu koo yasiꞌi ndia, ra na sañaꞌa ndia seꞌe ndia, ña vivii na sa va na, ra saa tu na sa tu ndia xiꞌin na xachiñu nuu va ndia. 13 Ra tu vivii na sa ndia xika chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu, ra satoꞌo tu inka yuvi va ndia, ra ndakindiee tu ini ndia ña kaꞌan ndoso ndia tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va.

Ña ndaa xaꞌa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo

14 Ñani Timoteo, tiaa ni va kama kuni yu xaa yu kotoꞌni yu yoꞌo; ndi su xa tiꞌvi kuee va yu tutu yoꞌo kuxaa ña ndaꞌa kun, 15 ña vaꞌa na kundaa ini kun ndia kuꞌva ke xiniñuꞌu sa ndoꞌo na veꞌe Tata yo Ndioxi tu na kuachi yu. Ra ndoꞌo kuvi na kuu na veꞌe ñuꞌu Tata yo Ndioxi ra tiaku va, ra ^kuu tu ndo ndiee xaꞌa veꞌe ñuꞌu xiꞌin siꞌin va ña, saa chi ndakuiin ndo xaꞌa tuꞌun ña ndaa. 16 Ra na kundaa ini ndo, chi ña kaꞌnu ni va kuvi ña vaꞌa ña ndañaꞌa Tata yo Ndioxi nuu yo, ra suꞌva ke iyoo ña:

Tata yo Jesucristo, ra nduu ra iin tiaa ra kixi ra nuu ña yuuvi yoꞌo;

Ra Tachi Yii ke ndakuiin xaꞌa ra ña ^kuu ra ra ndaa,

ra xini tu takundiꞌi na tatun Ndioxi va ra.

Ra ndikaꞌan ndoso tu na ndikun sata ra xaꞌa ra nuu ini kuvi ña yuuvi va,

ra kandixa va yuvi tuꞌun ña sañaꞌa na,

ra ndakiꞌin Tata yo Ndioxi ra kuaꞌan ra nduꞌu ra xiꞌin ra ndivi.

4

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin ra Timoteo ndiaa kuꞌva ke koo yuvi kii ña vaxi

1 Ndi su Tachi Yii Ndioxi ra iin kaxi kaxi va kaꞌan ña, ña ndakoo va sava na ña ndikun na Tata yo Jesucristo kii ña vaxi, ra ña sa na ke ndakundikun na tachi ñaꞌa ña sandaꞌvi va, ra ndakundikun tu na ña sañaꞌa ña ndivaꞌa va. 2 Chi ña sa na ke kandixa na ña kaꞌan yuvi maña, yuvi chiꞌña tuꞌun va, ra yuvi kan, ra köo mii ña kukaꞌan nuu vi na, saa chi ña xinituni na, ra ña ndii va kuvi ña. 3 Ra ña sa yuvi maña kan ke täxi vi na tandaꞌa yuvi, ra nii täxi tu na ña kaxi na sava ñaꞌa ña xavaꞌa Tata yo Ndioxi va; ra xa kundaa va ini yo, chi yoo na ndikun Tata yo Jesucristo na xa kundaa ini xaꞌa tuꞌun ra, ra kuvi va kaxi yo ña, ra ña xiniñuꞌu sa yo ke ndataxi yo tixaꞌvi ndaꞌa ra xaꞌa va ña. 4 Saa chi takundiꞌi ñaꞌa ña xavaꞌa Tata yo Ndioxi ra ña vaꞌa va kuvi ña, ra xaꞌa ña kan ke ndia nii ña na kundäsi yo, chi ña xiniñuꞌu ke na ndataxi yo tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi, ra kaxi va yo ña. 5 Saa chi xiꞌin tuꞌun ña xa ndikaꞌan Tata yo Ndioxi va ke nduvaꞌa takundiꞌi va ñaꞌa, ra saa tu ña ndataxi yo tixaꞌvi ndaꞌa ra xaꞌa va ña.

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin ra Timoteo ña na ^kuu ra iin tiaa ra vii ni xachiñu nuu Tata yo Jesucristo

6 Ra na ^sañaꞌa kun na ñani yo ña kaꞌan yu xiꞌin kun yoꞌo, xiꞌin xaꞌa ña ndaa ña ndiaa ini yo Ndioxi, xiꞌin ña ^sañaꞌa kun na ^xa ta kuꞌva sakuaꞌa va kun, ra ña sa kuu saa kuvi ña kuxixa vaꞌa ka ini kun xiꞌin tuꞌun Tata yo Ndioxi va. Ra saa ke xaa kun kuu kun iin tiaa ra vaꞌa ni xachiñu nuu Tata yo Jesucristo va. 7 Ra nii na tiäa tu soꞌo kun tuꞌun yata ña köo yaꞌvi ndiaa ndatuꞌun va na, chi ña xiniñuꞌu sa kun ke na sa nduxa kun takundiꞌi kii ña sa kun chiñu vaꞌa va. 8 Ra vaꞌa ni ña ndixa ke vaꞌa va ña xa nduxa yo ña xinu yo ña ndataya iki kuñu yo, ndi su ña vaꞌa ni ka va ke na sa nduxa yo ña sa yo chiñu vaꞌa ña kuni Tata yo Ndioxi, saa chi ña kan, ra ^chindiee taꞌan ña xiꞌin yo ña tiaku yo vichin, ra chindiee taꞌan tu ña xiꞌin yo ña kutiaku yo kii ña vaxi va. 9 Ra tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ra ña ndaa ni va kuvi ña, ra xiniñuꞌu na kandixa takundiꞌi va na ña. 10 Ra xaꞌa ña yoꞌo ke xachiñu yo ra kañaꞌa tu na xiꞌin va yo, ra xaꞌa ña ndiaa ini yo Tata yo Ndioxi ra tiaku va kuvi ña, ra mii ra kuvi tu ra sakaku takundiꞌi yuvi va, ndi su takua na kandixa ñaꞌa va kuvi na kaku sa ra.

11 Ra ña kaꞌan yu xiꞌin kun yoꞌo, ke na sañaꞌa kun takundiꞌi va yuvi, ra na kaꞌndia kun chiñu nuu na, ña na sa na ña. 12 Ra vivii va na sa kun ña vaꞌa na käꞌan kiꞌvi ndia nii yuvi xaꞌa kun, xaꞌa ña ^kuu kun ra loꞌo itia, chi ña xiniñuꞌu sa kun ke na kuu kun iin ita niñu nuu na ndikun Tata yo Jesucristo va, xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan kun, xiꞌin kuꞌva ña tiaku kun, xiꞌin ña kuꞌvi ini kun xini kun yuvi, xiꞌin ña kandixa kun Tata yo Jesucristo, xiꞌin ña xayäkua kun mii kun. 13 Ra ña köo yu íin xiꞌin kun vichin, ra ña yoꞌo ke na sa kun: na kaꞌvi kun tuꞌun Tata yo Ndioxi nuu na ñani yo na veꞌe ñuꞌu, ra na kaꞌan kun xiꞌin na ña chikaa ni na ndiee, ra na ndakani kun nuu na. 14 Ra na kukuïin kun ña kuniñuꞌu kun ña xinituni ña taxi Tata yo Ndioxi ndaꞌa kun ta tiso ndia ñani yo ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu ndaꞌa ndia xini kun, ra mii Tata yo Ndioxi kuvi ra ndikaꞌan niꞌni ini ndia ña tiso ndia ndaꞌa ndia xini kun.

15 Ra na kundiꞌi ni ini kun xiꞌin chiñu yoꞌo, ña vaꞌa na kuni takundiꞌi yuvi chiñu vaꞌa ña ^xa kun ta iin iin kii. 16 Ra na kiꞌin ni kun kuenda xiꞌin takundiꞌi ña ^xa kun ña vivii va na sa kun, ra vivii tu na sañaꞌa va kun, ra ña yoꞌo ke na ndakundiee kun sa va kun, saa chi ña sa kun ña yoꞌo, ra sakaku kun mii kun, ra saa tu na ^sañaꞌa va kun.

5

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin ra Timoteo ndia kuꞌva ke sa ra xiꞌin na veꞌe ñuꞌu

1 Ra tu ndia iin chiñu loꞌo väꞌa na sa ndia ñani yo, ndia naꞌnu, ra na ndäꞌyu kuvi kun nuu ndia, chi ta kuꞌva ^xa kun xiꞌin iva va kun, na sa kun xiꞌin ndia, ña vivii va na ndataxi kun xini ndia. Ra vii ni tu na kitaꞌan kun xiꞌin ndia ñani yo ndia itia va, ra ta kuꞌva xa kun xiꞌin ñani mii va kun na sa kun xiꞌin ndia. 2 Ra na kuꞌva yo na naꞌnu, ra vivii va na sa kun xiꞌin na, ta kuꞌva ^xa kun xiꞌin siꞌi va kun na sa kun xiꞌin na. Ra na kuꞌva yo na itia, ra vivii tu na sa kun xiꞌin na kan va, ta kuꞌva ^xa kun xiꞌin kuꞌva mii va kun, na sa kun xiꞌin na; ña na satoꞌo kun na xiꞌin ndinuni nima kun.

3 Ra na kuꞌva yo na ndukuaan, na ndixa köo yuvi chindiee taꞌan xiꞌin kuvi na, na chindiee taꞌan kun xiꞌin. 4 Ndi su na kuꞌva yo na ndukuaan ra iyoo seꞌe na, a seꞌe ñani va tu na, ra na kan va kuvi na̱, na chindiee taꞌan xiꞌin ná xaꞌa ña ndikun na Tata yo Ndioxi. Saa chi ña xiniñuꞌu va kuvi ña ndachaꞌvi na na xaꞌa ña vaꞌa, ña xa ná xiꞌin na ña sakuaꞌnu ná na̱, saa chi ña kan ke vaꞌa ña kusii ini Tata yo Ndioxi xiꞌin va. 5 Ra na kuꞌva yo, na ndukuaan, na köo ndia nii yuvi chindiee taꞌan xiꞌin, ra kaꞌan na xiꞌin Tata yo Ndioxi ñuu kaꞌñu, ra na chindiee taꞌan na veꞌe ñuꞌu xiꞌin na. 6 Ndi su na ndukuaan, na kusii ni ini xiꞌin ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra vaꞌa ni tiaku va na, ndi su ta iyoo na ndixiꞌi va iyoo na nuu Tata yo Ndioxi. 7 Ra na kaꞌndia kun chiñu nuu na ñani yo na veꞌe ñuꞌu ña na saxinu na nuu chiñu ña kaꞌan yu xiꞌin kun yoꞌo, ña vaꞌa na kañäꞌa inka yuvi xaꞌa na ña kuëe ndiaa na taꞌan na. 8 Saa chi na ñani yo na xïin kondiaa na veꞌe, na kuu na veꞌe mii na, saa ra xiꞌin ña kan ke ndañaꞌa na mii na ña ndïkun ka na Tata yo Jesucristo, ra kiꞌvi ka va xa na kan, ña xa na saa, nuu yuvi na ndïkun Tata yo Jesucristo.

9 Ra na kuꞌva yo, na ndukuaan, na xa ña yoꞌo kuvi na kuvi chindiee taꞌan na veꞌe ñuꞌu xiꞌin: ta kuu na kuaꞌan uni xiko kuiya yaꞌa, na ndixiyo indaa yii, 10 xiꞌin na kaꞌan toꞌo yuvi xaꞌa, xaꞌa ña ^xa na ña vaꞌa; ta kuu na vivii sakuaꞌnu seꞌe, na ^ndakiꞌin mani yuvi veꞌe, na ^chindiee taꞌan xiꞌin na ñani yo na ndikun Tata yo Jesucristo xiꞌin ndinuni nima na, xiꞌin na ^chindiee taꞌan xiꞌin na ndaꞌvi ndoꞌo, xiꞌin na ^xa ndia ndia ka tu chiñu vaꞌa va. 11 Ndi su na kuꞌva yo, na itia, ra ndukuaan na, ra na kundiäꞌvi vi na kan, ña chindiee taꞌan vi kun xiꞌin na, saa chi ndakunisii tuku va na tandaꞌa na, ra tandaꞌa va na, saa ra naa va ini na xaꞌa ña kindoo na sachiñu na nuu Tata yo Jesucristo. 12 Ra xaꞌa ña ^xa na saa ke niꞌi na tundoꞌo sa Tata yo Ndioxi va, saa chi kuëe saxinu na nuu ña kindoo na sachiñu na nuu Tata yo Jesucristo. 13 Ra süvi takua ña yoꞌo ke ^xa na, chi tu na chindiee taꞌan kun xiꞌin na, ra xaꞌa ^nduxuxan vaꞌa ka va na, ra süvi takua na ^nduxuxan kuvi na, chi xaꞌa tu na ña xika na ta veꞌe, ta veꞌe na, ña tuku tuku ndiko na ndatuꞌun na xaꞌa ña ndoꞌo inka yuvi, ra xaꞌa tu na kiꞌvi niꞌni yuꞌu na xaꞌa chiñu inka yuvi va. 14 Ra xaꞌa ña kan ke ^kuni yu, ña na tandaꞌa va na kuꞌva yo na itia, na ndukuaan, ra na kaku tu seꞌe va na, ra na kiꞌin ni tu na kuenda xiꞌin na veꞌe va na, saa chi saa ke nïꞌi yuvi na xïni tuꞌun Tata yo Ndioxi ña kaꞌan kiꞌvi na xaꞌa yo. 15 Ra suꞌva ke kachi yu xiꞌin kun, saa chi sava na kuꞌva yo, na itia ra ndukuaan na, ra ndakoo va na ña ndikun na Tata yo Jesucristo, ra ndakundikun na timiaꞌa va.

16 Ra tu sava ndia ñani yo, a na kuꞌva yo, iyoo na siꞌi na ndukuaan taꞌan, ra xiniñuꞌu na chindiee taꞌan va na xiꞌin na, ña kan ke vaꞌa na satävi na na veꞌe ñuꞌu; ra saa ke vaꞌa tu kuchuun na veꞌe ñuꞌu chindiee taꞌan na xiꞌin na siꞌi na ndukuaan, na ndinuni vaꞌa xamani nuu.

17 Ra ndia ñani yo, ndia xaꞌndia chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu ndia vivii saxinu chiñu ña ndiso ndia, ra xika tu ndia kaꞌan ndoso ndia, ra sañaꞌa tu ndia tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va, ra xiniñuꞌu na satoꞌo ni va na ndia, ra na koo tu yaꞌvi va ndia. 18 Ra saa ke kachi tu tuꞌun Ndioxi ña vaxi nuu tutu yii ña tiaa na xinaꞌa ña kaꞌan kachi suꞌva va: “Chikäa ndo yunu yuꞌu sindiki ta xika ri, ña xañu ri nuni trigo ña sakoyo ri ña”, kachi ña. Ra kaꞌan tu tuꞌun Ndioxi kachi ña suꞌva va: “Yuvi na xachiñu, ra xiniñuꞌu na koo yaꞌvi va na”, kachi ña.

19 Ra tu ndia na taxi kuachi xaꞌa ndia ñani yo ndia xaꞌndia chiñu veꞌe ñuꞌu, ra xiniñuꞌu na kundiaka va na uvi a uni yuvi na ndakuiin xaꞌa kuachi ña kaꞌan na, ra saa ke kuvi tiaa soꞌo kun ña ^kaꞌan na, ndi su tu köo na ndakuiin xaꞌa kuachi ña kaꞌan na xaꞌa, saa ra tiäa soꞌo kun ña kaꞌan vi na. 20 Ra tu ndixa ke iyoo va tu kuachi ndia, ra nuu chitu kuaꞌa na veꞌe ñuꞌu va, na kaꞌan kun xiꞌin ndia ña väꞌa ^xa ndia, ña vaꞌa na yuꞌvi inka na, ra na sä na chiñu kiꞌvi taꞌan ña ^xa ndia kan. 21 Ra ^xini va soꞌo Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tata yo Jesucristo, xiꞌin na tatun na ndikaxin ra, ña xaꞌndia yu chiñu nuu kun ña na sa kun takundiꞌi ña xa ndikaꞌan yu xiꞌin kun, ra vivii na sa kun xiꞌin takundiꞌi va yuvi, ra na ndakäxin kun ndia nii na. 22 Ra te xa tava kun ndia ñani yo ndia kuiso chiñu veꞌe ñuꞌu, ra na täva kiꞌvi kun ndia, chi na kiꞌin vaꞌa va xini kun ña vaꞌa na kundaa ini kun yoo kuvi ndia vaꞌa tava kun, saa chi tu na sa ndia chiñu kiꞌvi, ra yoꞌo va kuvi ra ndiso xiꞌin ña. Ra na sä kun ndia nii chiñu kiꞌvi.

23 Ra xaꞌa ña kiꞌin ni kueꞌe yoꞌo, ña xaxi ni ña ini kun, ra na köꞌo kun takua tiakuii, chi na koꞌo tu kun loꞌo vino va.

24 Ra xaꞌa ña kan ke te xa tava kun ndia ñani yo, ndia kuiso chiñu veꞌe ñuꞌu, ra xa te kachi yu xiꞌin kun ke na sa va kun, saa chi vaꞌa ni köo va na taxi kuachi xaꞌa yuvi ña ^xa na chiñu kiꞌvi, ndi su sava, ra kama va ndakuni yo na ña ^xa na ña, ra sava tu, ra naꞌa va saa kundaa ini yo xaꞌa na. 25 Ra mii saa kuvi tu ña kuu xiꞌin chiñu vaꞌa ña xa va na, saa chi sava, ra kama va kundaa ini yo xaꞌa ña, ra sava tu ra kuachi va saa kundaa ini yo xaꞌa ña, ndi su takundiꞌi chiñu ña ^xa yuvi ra kindöo seꞌé ña, chi ndatuvi ndiꞌi va xaꞌa ña.

6

Suꞌva ke xiniñuꞌu sa yo xiꞌin na kunaꞌnu nuu yo

1 Ra takundiꞌi na ñani yo, na xachiñu ndaꞌvi köo yaꞌvi, ra na satoꞌo ni va na xitoꞌo na, ña vaꞌa na käꞌan kiꞌvi inka yuvi xaꞌa Tata yo Ndioxi, xiꞌin xaꞌa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña kaꞌan ndoso yo. 2 Ra tu xa ndakundikun va tu na xitoꞌo na ñani yo na xachiñu ndaꞌvi köo yaꞌvi Tata yo Jesucristo, ra vaꞌa ni saa va ra na kukuïin vi na ñani yo kan, ña satoꞌo na xitoꞌo na, chi ña xiniñuꞌu sa na ke na chikaa ni ka na ndiee ña vii ni ka sachiñu na nuu va na; saa chi xa ñani yo na kuꞌvi ini va yo nduu xitoꞌo na. Ra ña kaꞌan yu xiꞌin kun xaꞌa yoꞌo kuvi ña na ^sañaꞌa kun na veꞌe ñuꞌu, ra na kaꞌan tu kun tuꞌun ndieé ini xiꞌin va na ña vaꞌa na sa va na ña.

Suꞌva ke kuni Ndioxi sa yo

3 Ra tu ndia na sañaꞌa inka ichi maña, ña kuëe inuu xiꞌin ña vaꞌa ña xa sakuaꞌa yo xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra nii inüu tu ña xiꞌin ña ndikun va yo, 4 ra na kan, ra na kutiaa xiꞌin mii va kuvi na, ra ndia nii loꞌo ke xïni vi na. Chi chiñu na kan ke ndatuꞌun kuachi na xiꞌin inka yuvi xaꞌa ni ke kuni kachi iin iin tuꞌun va; ra xaꞌa ña yoꞌo kuvi ña ^kaku ña ndukuini ini, xiꞌin ña saa na xiꞌin taꞌan na, xiꞌin ña kaꞌan kini na xiꞌin taꞌan na, xiꞌin ña ndiäa ini taꞌan ka na. 5 Ra takundiꞌi kii ke kanitaꞌan na, ra niña ña kiꞌvi va ndakani xini na, ra ña xa na ke ndakoo va na ña ndaa, ra ndakani ini na ña koo ni xuꞌun na xaꞌa ña sachiñu na nuu Tata yo Jesucristo va. Ra na kutäꞌan vi kun xiꞌin yuvi na xa sa ñaa. 6 Ra ña ndaa va kuvi ña, ña vaꞌa ni va koo yo xaꞌa ña ndikun yo Tata yo Jesucristo, tu kusii ini yo xiꞌin ña xa taxi ra ndaꞌa yo. 7 Saa chi köo mii ñaꞌa ndixaa xiꞌin vi yo nuu ña yuuvi yoꞌo te kaku yo, ra ndia nii loꞌo tu ña küvi kuꞌun xiꞌin yo te xa na kuvi va yo; 8 ndi su tu iyoo ña ^xixi yo, xiꞌin tikoto yo, ra xa nani xiꞌin ña yoꞌo ke na kusii ni ini va yo. 9 Ndi su yuvi na kotoo ni kukuika, ra kuchüun vi na, chi ^sandaꞌvi va ña ndivaꞌa na. Ra xaꞌa na ^xa na chiñu ña kiꞌvi va, ra mii chiñu kan ke sandiꞌi vaꞌa xaꞌa va na. 10 Saa chi tioꞌo takundiꞌi ña väꞌa va kuvi ña kotoo ni yuvi kukuika na; ra xa saa ke ndoꞌo va sava na ña ndakunisii ni na ña koo xuꞌun na, saa ra naa ini va na xaꞌa ña ndikun na Tata yo Jesucristo, ra ña ndoꞌo na ke ndiniꞌi na tundoꞌo, ña ^tixuꞌvi va na.

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin ra Timoteo ña vivii na sa ra

11 Ndi su yoꞌo, ñani Timoteo, ra ña kuu kun ra xachiñu nuu Tata yo Ndioxi, ra na sä kun chiñu kiꞌvi kan. Chi ña xiniñuꞌu sa kun ke na sa kun chiñu ndaku, xiꞌin ña sa kun ña kuni Tata yo Ndioxi, xiꞌin ña kundiaa ini kun Tata yo Jesucristo, xiꞌin ña kuꞌvi ini kun kuni kun inka yuvi, xiꞌin ña sa ndiee ini kun nuu ndia ndia ka tundoꞌo, xiꞌin ña satoꞌo kun inka yuvi. 12 Ra na chikaa ni ka kun ndiee ña kandixa kun Tata yo Jesucristo; ra na sa nduxa kun, ra saa ke niꞌi kun ña kutiaku kun ndia ndikaa ndikuꞌun, saa chi xaꞌa ña kan ke kana Tata yo Ndioxi yoꞌo va, ra kuaꞌa ni tu yuvi xini ña ndakuiin kun xaꞌa ña ndikun kun Tata yo Jesucristo va. 13 Ra ^xitoꞌni va Tata yo Ndioxi, ra ^taxi ña tiaku takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo, ra xitoꞌni tu Tata yo Jesucristo, ra ndakuiin ña kuu ra rey nuu na judío ta nditakatuꞌun ra Poncio Pilato va ra, 14 ña ^xaꞌndia yu takundiꞌi chiñu yoꞌo nuu kun vichin, ra na kandixa kun ña xiꞌin ndinuni nima kun, ra saa ke ndia nii yuvi nïꞌi kaꞌan kiꞌvi xaꞌa kun kii vichin, iin saa ndia kii ña nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra, 15 ra te xa na tandiaa kii ña ^kuni mii va Tata yo Ndioxi kuvi ña nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra. Ra ra kaꞌnu ni na kuu Tata yo Ndioxi, ra kuu mii takundiꞌi ndiayu, ra ^xaꞌndia chiñu nuu takundiꞌi na ^xaꞌndia chiñu, ra chee nuu takundiꞌi yuvi.

16 Ra kan kuvi indaa Ndioxi, ra tiaku iin takundiꞌi kii, ra nuu yeꞌe, nuu tändiaa ndia nii yuvi va ke iyoo ra. Ra ndia nii tu yuvi täan kuni ñaꞌa va, ra nii küni va tu na ra. ¡Ra kuenda mii ra kuvi ña toꞌo, xiꞌin ndiee ndia ndixaa kii ndia ndixaa tiempo va! Saa koo.

17 Ra na ñani yo, na kuu na kuika iyoo xuꞌun nuu ña yuuvi yoꞌo, ra na kaꞌan kun xiꞌin na ña na kutiäa ni ini na xiꞌin xuꞌun na, ra nii na kundiäa ni tu ini va na ña, saa chi ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña. Ra ña xiniñuꞌu sa na ke na kondiaa ini na Tata yo Ndioxi ra tiaku va, saa chi ra kan kuvi ra ^taxi takundiꞌi va ñaꞌa ña xamani nuu yo ña vaꞌa na kuniñuꞌu yo ña, ra kusii ni ini yo xiꞌin ña. 18 Ra ña xiniñuꞌu kaꞌan kun xiꞌin na ñani yo na kuika ke vivii va na sa na xiꞌin xuꞌun na, ra na kuika xiꞌin chiñu vaꞌa va ke na kuu na, ra na koo nduvi tu na ña chindiee taꞌan na xiꞌin inka yuvi, ra ndataꞌvi tu na ñaꞌa ña kuu mii na xiꞌin inka yuvi va. 19 Ra tu na sa na ña yoꞌo, ra saa ke kuvi kuu na, na kuika ndixa kii ña vaxi, ra niꞌi tu na ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun va.

Indiayu taꞌan ra Pablo xiꞌin ra Timoteo

20 Ñani Timoteo, vivii va na kuniñuꞌu kun ña xinituni, ña taxi Tata yo Ndioxi ndaꞌa kun, ña sa kun chiñu ña kuni ra. Ra na tiäa soꞌo kun tuꞌun ña kaꞌan yuvi na kuëe kandixa Tata yo Jesucristo, saa chi tiaa ni va xa xini na xaꞌa tuꞌun Tata yo Ndioxi xiꞌin ña xinituni mii na, ndi su mii ña ndaa, ra ndia nii loꞌo ke xïni vi na; 21 ra xaꞌa ña xiin sava na tiaa soꞌo ña kaꞌan yuvi kan, ra xa ndakoo va na ña ndikun na Tata yo Jesucristo vichin.

Ra ña vaꞌa ña kuu mii Tata yo Ndioxi na koo xiꞌin kun. Saa koo.

2 Timoteo

1

2

3

4

Tutu ña uvi ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa ra Timoteo

1

Kaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin ra Timoteo

1 Yuꞌu, ra Pablo, ra kana Tata yo Ndioxi, ña xika yu chiñu yu nuu Tata yo Jesucristo, ña xika yu kaꞌan ndoso yu nuu inka yuvi xaꞌa ña kindoo Tata yo Ndioxi ña taxi ra ña kutiaku yo xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin Tata yo Jesucristo 2 kuvi ra tiaa tutu yoꞌo, kuxaa ña ndaꞌa kun ñani loꞌo Timoteo, ra iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe yu, xaꞌa ña ndikun kun Tata yo Jesucristo. Ra mii va Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tata yo Jesucristo na taxi ña ndaꞌvi ini, xiꞌin ña vaꞌa ndaꞌa kun, ña vaꞌa vii ni na koo kun.

Ndataxi ra Pablo tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ra Timoteo

3 Ñani loꞌo Timoteo, ^ndataxi ni yu tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi xaꞌa kun, ra nuu ra kan ke xachiñu yu xiꞌin ndinuni nima yu, ta kuꞌva xa na xii xikua yu xinaꞌa. Ra ni kuëe naa ini yu xaꞌa kun chi ñuu kaꞌñu va ndakaꞌan yu xaꞌa kun, ra ndataxi ni yu tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi xaꞌa kun. 4 Ra te ndakaꞌan yu xaꞌa ña kusuchi ni ini kun, ra xaku kun, te nindiayu taꞌan yo, ra ^kuni tuku va yu ña kuni yu yoꞌo ña vaꞌa na kusii ni ini yu. 5 Saa chi ndakaꞌan ni yu xaꞌa ña ndinuni ni ndikun kun Tata yo Jesucristo. Ra ña xitan kun Loida, xiꞌin ña siꞌi kun Eunice kuvi na nuu xindikun Tata yo Jesucristo, ra kundaa kaxi tu ini yu ña ndikun kun ra ta kuꞌva xindikun na kan va ra.

Na kukäꞌan nuu yo xiꞌin tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo

6 Ra xaꞌa ña kan ke kuni yu taxi yu xini kun, ña na kuniñuꞌu kun ña xinituni ña ndakiꞌin kun xa Tata yo Ndioxi, te chinduꞌu yu ndaꞌa yu xini kun. 7 Saa chi nditäxi Tata yo Ndioxi Tachi Yii ra ndaꞌa yo ña kuu yo yuvi iyo, chi ña taxi ra Tachi Yii ra ndaꞌa yo, ra ña vaꞌa ndaku na koo ini va yo kuvi ña, xiꞌin ña kuꞌvi ini yo inka yuvi, xiꞌin ña vivii kutiaku yo. 8 Ra na kukäꞌan nuu kun ña ndakuiin kun xaꞌa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra nii na kukäꞌan tu nuu kun xaꞌa yuꞌu ña ndikaa yu veꞌe kàà xaꞌa va ra. Chi ña xiniñuꞌu sa kun ke na kuiin va kun ña ndoꞌo kun, xaꞌa ña kaka kun kaꞌan ndoso kun tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo. Saa chi mii va Tata yo Ndioxi taxi ndiee kun ña vaꞌa sa ndiee ini kun ña sandoꞌo na yoꞌo. 9 Saa chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra sakaku yoo, ra kana ra yoo ña kuu yo na ñuu ra na yii, ndi su süvi xaꞌa ndia iin chiñu vaꞌa ña xa yo kuvi ña ndikana ra yoo. Chi xaꞌa ña kuni ra ndañaꞌa ra ña kuꞌvi ini ra xini ra yoo, xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin Tata yo Jesucristo va kuvi ña xa ra saa xiꞌin yo. Ra xa kuꞌvi ini Tata yo Ndioxi xini yoo te kumani ka kukava xaꞌa ña yuuvi vi. 10 Ra vichin, xiꞌin ña xa Tata yo Jesucristo ña kixi ra sakaku ra yoo va kuvi ña ndañaꞌa Tata yo Ndioxi ña ^kuꞌvi ni ini ra xini ra yoo. Ra mii va Tata yo Jesucristo kuvi ra sandiꞌi xaꞌa ndiee ña xaꞌni, ra xiꞌin tuꞌun vaꞌa xaꞌa mii va ra kuvi ña taxi ra ña tiaku yo, ra ña ^tiaku yo vichin, ra kuëe ndiꞌi ka xaꞌa ña.

11 Ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ña kaꞌan yu xaꞌa yoꞌo va kuvi ña kuni Tata yo Ndioxi ña na kaꞌan ndoso yu, ra xaꞌa ña kan va ke kana ra yuꞌu, ña kaka yu chiñu nuu ra, ra kuu tu yu, ra sañaꞌa yuvi na küu judío va. 12 Ra xaꞌa ña yoꞌo ke ndoꞌo yu ña ndikaa yu veꞌe kàà vichin va, ndi su kukäꞌan vi nuu yu, saa chi xa kundaa va ini yu yoo kuvi ra ndiaa ini yu, ra kundaa kaxi tu ini yu ña kuu mii ra ndiee ña sandutia ndoso ra tuꞌun ra ña sakuiso chiñu ra yuꞌu kaꞌan ndoso yu kuꞌun ña nuu iinii kuvi ña yuuvi va, ra kuni soꞌo na ña ndia kii ña nandiko mii ra kixi va ra.

13 Ra ña xa sañaꞌa yu yoꞌo, ra iin ita niñu ña vaꞌa ña xiniñuꞌu sa va kun kuvi ña, ta kuu ña kondiaa ini kun Tata yo Ndioxi, xiꞌin ña kuꞌvi ini kun inka yuvi xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin Tata yo Cristo Jesús. 14 Ra mii Tachi Yii ña iyoo nima yo, na chindiee taꞌan xiꞌin kun ña vaꞌa na kuchuun kun ndakuiin kun xaꞌa ña vaꞌa, ña sakuiso chiñu Tata yo Ndioxi yoꞌo xiꞌin.

15 Ra xa kundaa va ini kun, chi takundiꞌi va na taꞌan yo na ndee chi Asia, ra ndakoo ndaꞌa va na yuꞌu; ta kuu ra Figelo, xiꞌin ra Hermógenes. 16 Ra kaꞌan ni yu xiꞌin Tata yo Ndioxi ña na taxi ra ña vaꞌa koo xiꞌin na veꞌe ra ñani yo Onesíforo, saa chi kuaꞌa ni va ichi chikaa ra tuꞌun ndiee ini xiꞌin yu, ra nii ndikukäꞌan tu nuu ra xiꞌin va yu xaꞌa ña ndikaa yu veꞌe kàà. 17 Saa chi te kixi ra ñuu Roma yoꞌo ra iin nani nani va ndixika ra nanduku ra veꞌe kàà nuu ndikaa yu, ra ndiakua ndaniꞌi va ra yuꞌu. 18 Ra mii Tata yo Jesucristo na kundaꞌvi ini kuni ra ñani yo, Onesíforo, te xa na xaa kii ña sayukun Tata yo Ndioxi kuachi xiꞌin na yuuvi yoꞌo. Ra xa kundaa tu ini mii va kun, chi chindiee taꞌan ni va ra xiꞌin yo te ndixiyo yu ñuu Éfeso ñaa.

2

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin ra Timoteo ña na kuu ra iin soldado ra ndinuni ni xachiñu nuu Tata yo Jesucristo

1 Ñani loꞌo Timoteo, ña ndaꞌvi ini ña taxi Tata yo Ndioxi iyoo xiꞌin yo xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin Tata yo Jesucristo, na taxi ndiee kun ña vaꞌa nda̱ku̱ ni na koo kun nuu ndia ndia ka tundoꞌo. 2 Ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña xini soꞌo kun sañaꞌa yu kuaꞌa ni yuvi ke na sañaꞌa tu yoꞌo va ndia ñani yo, ndia ndinuni ni ndikun Tata yo Jesucristo, ndia kiꞌin kun kuenda kuchuun sañaꞌa, ña vaꞌa na sañaꞌa ndia inka yuvi.

3 Ra ña iyoo kun ta kuꞌva iyoo iin soldado ña ndikun kun Tata yo Jesucristo, ra na kuiin va kun ña ndoꞌo kun xaꞌa ra, ta kuꞌva ndoꞌo yuꞌu. 4 Saa chi ndia nii soldado ndia kuni kindoo vaꞌa nuu ra soldado, ra kuchee nuu ndia, ra kuëe ndakundiꞌi vi ini ndia kan xaꞌa inka chiñu, chi ña xa ndia ke ndiꞌi ini ndia ña ^xa ndia chiñu ña ^xaꞌndia ra kuchee nuu va ndia. 5 Ra saa ke ^kuu tu xiꞌin yuvi na ^sasiki ña keꞌe taꞌan va na, saa chi küvi vi ndakiꞌin na ñaꞌa ña iyoo nduvi ndakiꞌin na, tu kuëe xa na ta kuꞌva kaꞌan mii ndiayu ña kaꞌan xaꞌa ña sasiki na. 6 Ra saa ke ^kuu tu xiꞌin yuvi na ^chiꞌi ndia ndia ka tu kuiꞌi va, chi xiꞌna ka ^ndakundiee vaꞌa va na xachiñu na, ra saa vi ke koo ñaꞌa kan kaxi na. 7 Ra vivii va na ndakani xini kun xaꞌa tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin kun yoꞌo, ra mii va Tata yo Jesucristo chindiee taꞌan xiꞌin kun, ra kundaa ini kun xiꞌin takundiꞌi va ña.

8 Ra ndia nii loꞌo na näa ini kun xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra ndatiaku nuu ña ^xaꞌni, ra ^kuu ndiseꞌe ra rey David. Ra mii tuꞌun vaꞌa yoꞌo kuvi tu ña ^kaꞌan ndoso yuꞌu nuu takundiꞌi yuvi va. 9 Ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña ^kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin kun yoꞌo, kuvi ña ndoꞌo ni yu xaꞌa vichin, ra ndia nuꞌni yu xiꞌin yoꞌo kàà va, ña ndikaa yu veꞌe kàà vichin; ra vaꞌa ni saa ndoꞌo va yu, ndi su ndikäa vi tu tuꞌun Tata yo Ndioxi veꞌe kàà, ra ni kuëe nuꞌni va tu ña. 10 Ra xaꞌa ña kan ke ^xa ndiee ni va ini yu ña ^ndoꞌo ni yu vichin, ña vaꞌa na ^kuxixa ini yuvi na ndikaxin Tata yo Ndioxi, ra kaku na sa Tata yo Jesucristo, ra koo na xiꞌin ra nuu nduvi ni kaa, ra kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun.

11 Ra tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin kun yoꞌo, ra ña ndaa ni va kuvi ña:

Tu xa ndixiꞌi yo xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra kutiaku tu yo xiꞌin va ra;

12 ra tu kuëe ndiko ini yo ña ^ndoꞌo tu yo xaꞌa ra, saa ra niꞌi tu yo koo yo xiꞌin ra nuu xaꞌndia ra chiñu va.

Ra tu ^tiseꞌe tuꞌun tu yo xaꞌa ra nuu yuvi, ra ndakoo tu yo ña ndikun va yo ra, saa ra tiseꞌe tuꞌun tu ra kan xaꞌa yoo va nuu Tata ra Ndioxi.

13 Ra vaꞌa ni saxïnu va yoo ña kindoo yo sa yo, ndi su ra kan, ra ^saxinu ra takundiꞌi va ña ^kindoo ra sa ra.

Saa chi Tata yo Ndioxi, ra takundiꞌi ña kaꞌan ra, ra saxinu ndiꞌi va ra ña.

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin ra Timoteo ña vivii va na sachiñu ra nuu Tata yo Ndioxi

14 Ra na kaꞌan kun xiꞌin na ñani yo, ña xitoꞌni va Tata yo Ndioxi, ña kaꞌan kun xiꞌin na, ña na näa ini na xaꞌa ña kaꞌan yu xiꞌin kun yoꞌo, ra na kaꞌan kun xiꞌin na, ña na ndatüꞌun kuachi na xaꞌa ndia ndia ka tuꞌun, saa chi ña ndatuꞌun kuachi na, ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña, saa chi tu saa na sa na, ra yuvi na sakan xini soꞌo tuꞌun Tata yo Ndioxi va kuvi na sandiꞌi na xaꞌa. 15 Ra na sa nduxa kun, ña kuu kun iin tiaa, ra ^xa ña kuni mii Tata yo Ndioxi, ña vaꞌa na köo ña kukaꞌan nuu kun xiꞌin te xa na xaa kun nuu ra. Ra na sakuaꞌa kun ña vivii kundaa ini kun xiꞌin tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra saa ke kuvi vivii tu ndakani va kun ña. 16 Ra na kutäꞌan kun xiꞌin yuvi na ndatuꞌun tuꞌun ña köo yaꞌvi ndiaa, saa chi tuꞌun ña ndatuꞌun na kan, ra ña sakuxika vaꞌa ka va kuvi ña na nuu Tata yo Ndioxi. 17 Saa chi tuꞌun chiꞌña ña ndatuꞌun yuvi kan, ra iin ta iyoo kueꞌe tiaꞌyu va iyoo ña, saa chi iin vichin vichin va ndutia ndoso ña kuaꞌan ña. Ra ra Himeneo xiꞌin ra Fileto kuvi ndia ^sañaꞌa tuꞌun chiꞌña kan, 18 ra ña xa ndia ke ndakoo va ndia tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ña ndaa, ra ndakundikun ndia tuꞌun chiꞌña va, ña xika ndia kaꞌan ndia ña xa ndatiaku takundiꞌi va na ndii, ña ^sandaꞌvi ndia na ñani yo na ndikun Tata yo Jesucristo. 19 Ndi su tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra ña ndaa va kuvi ña, ra iin ta kuꞌva iyoo yuu ña kutu ni ñuꞌu xaꞌa veꞌe va ke iyoo ña, ra nduꞌu tuꞌun ña kachi suꞌva sata ña: “^Xini va Tata yo Jesucristo yuvi na kuu kuenda ra”, kachi ña, ra, “Na ndikun ichi ra, ra xiniñuꞌu na ndakoo va na ña väꞌa.”

20 Ra xa xini va kun, chi iin veꞌe kaꞌnu ña kuu veꞌe iin ra kuika, ra kuaꞌa ni va nuu ndaꞌa chiñu ña xiniñuꞌu na ta xixi na iyoo, sava ña kuvaꞌa xiꞌin yuu oro, xiꞌin yuu plata, ra sava tu ña kuvaꞌa xiꞌin itun, ra saa tu xiꞌin ndiaꞌyu va; ra ndaꞌa chiñu ña kuvaꞌa xiꞌin oro, xiꞌin ña kuvaꞌa xiꞌin plata kuvi ña xiniñuꞌu na ta kuu ndatava na viko va, ra ña kuvaꞌa tu xiꞌin itun, xiꞌin ña kuvaꞌa xiꞌin ndiaꞌyu kuvi ña xiniñuꞌu na xiꞌin chiñu ña nuu va. 21 Ra tu na kuïin kun ña tiaa soꞌo kun ña kiꞌvi ña sañaꞌa ndia maña, ra saa ke kuvi kuu kun ta kuꞌva iyoo ndaꞌa chiñu ña vaꞌa ña xiniñuꞌu na nuu ndatava na viko. Ra koo yaa tu nima va kun, ra koo nduvi kun ña vaꞌa kuniñuꞌu Tata yo Ndioxi yoꞌo, ña vaꞌa sa kun ndia ndia ka chiñu ña vaꞌa nuu ra.

22 Ra na sä kun takundiꞌi nuu chiñu kiꞌvi ña ^xa na itia, chi ña xiniñuꞌu sa kun ke na sa kun chiñu vaꞌa va, ra na kondiaa ni tu ini kun Tata yo Jesucristo va, ra na kuꞌvi tu ini kun kuni kun inka yuvi va, ra vivii tu na kutaꞌan kun xiꞌin va na, ra xiꞌin na ñani yo na ndinuni ni ndikun Tata yo Jesucristo va ke na kutaꞌan kun. 23 Ra na tiäa soꞌo kun ta ndatuꞌun na xaꞌa chiñu kiꞌvi ña köo yaꞌvi ndiaa, saa chi ña ^xa ña kan ke, sakanitaꞌan ña yuvi va. 24 Saa chi ña vaꞌa na kuu kun iin tiaa, ra xachiñu nuu Tata yo Jesucristo, ra küvi vi kaka kun chikaa kun kuachi xiꞌin inka yuvi; chi ña xiniñuꞌu sa kun ke vivii va na kutaꞌan kun xiꞌin takundiꞌi va yuvi. Ra xiniñuꞌu kuu tu kun, iin ra vivii sañaꞌa inka yuvi va; ra xiniñuꞌu na kuiin tu kun ndoꞌo va kun, ndi su na käꞌan kuachi kun xaꞌa ña ndoꞌo kun, 25 ra vivii tu na ndataxi kun xini yuvi na xïin kandixa va, ra a íin ña saa nandiko va ini na sa Tata yo Ndioxi, ra kundaa ini na xaꞌa ña ndaa, 26 ra ndukaxi ini na, ra saña ndika na ndaꞌa timiaꞌa, saa chi ndaꞌa ri kan va ke ñúꞌu na, ra ta iyoo veꞌe kàà va ke iyoo ña ñúꞌu na, ra xa ri ta kuꞌva kuni mii va ri xiꞌin na.

3

Te xa na kuyachin ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi ra niña chiñu kiꞌvi va sa yuvi

1 Ra xiniñuꞌu ni tu kundaa ini kun xaꞌa ña yoꞌo va, ñani Timoteo: vaxi kii, ra kuaꞌa ni ña uꞌvi kixi nuu ña yuuvi yoꞌo. 2 Saa chi kii kan, ra xaꞌa sava yuvi ña ndakundiꞌi ni ini na takua xaꞌa mii va na, ña vaꞌa ni koo na kuni na, ra kuni na ña koo ni tu xuꞌun va na, ra kutiaa ni tu ini na xiꞌin mii va na, ra ndakani tu ini na ña ndiaa yaꞌvi ni ka na nuu inka yuvi, ra kañaꞌa tu na xaꞌa Tata yo Ndioxi va, ra kuïin tu na kandixa na na iva siꞌi va na, ra nii kusïi tu ini na xiꞌin ndiee ña chikaa inka yuvi xiꞌin na, ra nii ña kundikun na Tata yo Ndioxi ke kuïin vi na, 3 ra nii küꞌvi tu ini na kuni na yuvi va, ra nii kuïin tu na ña koo kaꞌnu ini va na; ra niña tuꞌun chiꞌña va ndatuꞌun na, ra nii kuchüun tu na ña kaꞌnu na mii va na, ra ndivaꞌa ni tu koo ini va na, ra kanitaꞌan tu na xiꞌin yuvi na ^xa chiñu vaꞌa va. 4 Ra xiko taꞌan tu na xiꞌin yuvi na itaꞌan mani ni xiꞌin va na, ra nii kuëe iyo tu koo ini va na, ra kutiaa ni tu na xiꞌin ña xini va na, ra ndakunisii tu na takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va, ra kuïin tu na kundikun na Tata yo Ndioxi va. 5 Ra iin sa ndañaꞌa na mii na ña ndinuni ni ndikun na Tata yo Ndioxi, ndi su chiñu kiꞌvi ña sa va na ke ndañaꞌa ñaꞌa ña kuëe tiaku na ta kuꞌva kuni Tata yo Ndioxi.

Ra ndia nii loꞌo ke na kutäꞌan mani kun xiꞌin vi yuvi na sa saa kan, 6 saa chi taꞌan yuvi na kaꞌan yo xaꞌa yoꞌo kuvi tu ndia kuaꞌan kiꞌvi ta veꞌe ta veꞌe na siꞌi, na vita ini, na iyoo kuaꞌa ni kuachi, ra sandaꞌvi ndia na. Ra na siꞌi yoꞌo, ra takundiꞌi nuu chiñu kiꞌvi ña kotoo iki kuñu va na ke xaꞌndia chiñu nuu na. 7 Ra iin takundiꞌi kii ke kuni na sakuaꞌa na ña xaa va, ndi su xa saa küvi tandiaa na ña kundaa ini na xaꞌa ña ndaa vi. 8 Ra ndia ^sañaꞌa ña maña yoꞌo, ra ña ndaa va ke kundasi ndia, chi ta kuꞌva xa ra Janes, xiꞌin ra Jambres, ña ndixïin ndia kandixa ndia ña ndikaꞌan ra Moisés xinaꞌa va ke ^xa ndia. Ra yuvi na xa saa kan, ra ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña xinituni na, ra nii Tata yo Ndioxi ndïkun ka vi na. 9 Ndi su xïnu vi ña kuni na, saa chi kundaa ini takundiꞌi va yuvi ña kuu na, na kiꞌvi, ta kuꞌva ndoꞌo ndia uvi, ndia ndixïin kandixa ña ndikaꞌan ra Moisés xinaꞌa.

Kaꞌan ka ra Pablo xiꞌin ra Timoteo xaꞌa chiñu ña xiniñuꞌu sa ra

10 Ndi su yoꞌo, ñani, ra xa kundaa va ini kun ndia kuꞌva ke iyoo tuꞌun Tata yo Ndioxi ña sañaꞌa yu, ra kundaa tu ini kun ndia kuꞌva ke tiaku va yu, ra xini tu kun ndia ña ke kuni yu sa va yu. Ra kundaa tu ini kun ña ndikun yu Tata yo Jesucristo va, ra kundaa tu ini kun ña xa ^ndiee ni ini va yu, ra kundaa tu ini kun ña kuꞌvi ni ini yu xini yu inka yuvi va, ra kundaa tu ini kun ña ^xa nda̱ku̱ ni ini yu nuu takundiꞌi ña ^ndoꞌo va yu, 11 ra kundaa tu ini kun ña ^xa ndiee ni ini yu ña taxi na yuꞌu, ra saa tu xiꞌin ña sandoꞌo na yuꞌu va, ra xa kundaa va ini kun ña ndoꞌo yu ñuu Antioquía, xiꞌin ñuu Iconio, ra saa tu ñuu Listra va; ndi su mii va Tata yo Jesucristo sakaku yuꞌu nuu tundoꞌo ña ndoꞌo yu ñuu kan. 12 Ra xa kundaa ini yo, chi takundiꞌi yuvi na kuni kutiaku ta kuꞌva kuni mii Tata yo Jesucristo, ra ndoꞌo ni va na, chi taxi va na sa yuvi; 13 ndi su yuvi väꞌa, yuvi chiꞌña tuꞌun, ra ta iin iin kii ra na nduu ñaꞌa vaꞌa ka va kuvi na, saa chi ña sa na ke sandaꞌvi na yuvi, ra inka tu yuvi sandaꞌvi taꞌan xiꞌin mii va na.

14 Ndi su yoꞌo, ra ña xiniñuꞌu sa kun ke vivii va na kundikun kun ña xa sakuaꞌa kun, saa chi xa ^kundaa va ini kun ña kuu ña ña ndaa, xaꞌa ña xa ^kundaa ini kun ña kuvi kundiaa ini kun yuvi na sañaꞌa ña yoꞌo. 15 Ra na ndakaꞌan kun, chi te loꞌo vi kun ke kundaa ini kun xaꞌa tuꞌun Tata yo Ndioxi ña tiaa na xinaꞌa, ra ña kan kuvi ña kuchuun taxi ña ndichi ndaꞌa kun, ña vaꞌa na kondiaa ni ka ini kun Tata yo Cristo Jesús, ra sakaku ra yoꞌo. 16 Takundiꞌi tuꞌun ña vaxi nuu tutu yii, ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndikaꞌan niꞌni xini yuvi, ra tiaa na ña. Ra vaꞌa ni ña, saa chi sañaꞌa ña yoo, ra kaꞌan tu ña xiꞌin yo xaꞌa ña väꞌa ^xa va yo, ra ^ndasayukun tu ña yoo va, ra sañaꞌa tu ña yoo ña sa yo chiñu vaꞌa va, 17 ra suvi mii tuꞌun yoꞌo ke ^xiniñuꞌu Tata yo Ndioxi, ña xa nduvi ra na ñuu ra, ña ^sañaꞌa ra na, ña vaꞌa na koo nduvi na ña sa na takundiꞌi nuu chiñu vaꞌa, ña kuni mii va ra.

4

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin ra Timoteo ña na kutüvi ra ña kaꞌan ndoso ra

1 Ra ^xitoꞌni va Tata yo Ndioxi, ra saa tu Tata yo Jesucristo, ra kuu rey, ra kixi sayukun kuachi xiꞌin yuvi na tiaku, ra saa tu xiꞌin na ndii va, ña xaꞌndia yu chiñu nuu kun vichin 2 ña na kaꞌan ndoso kun tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo; ra iin takundiꞌi kii va na koo nduvi kun ña kaꞌan kun xiꞌin yuvi, ra vaꞌa ni xiin na, ra vaꞌa ni xïin va tu na, ndi su ña xiniñuꞌu sa kun ke na kaꞌan kun xiꞌin va na. Ra na ndasayukun kun na te ^xa na chiñu kiꞌvi, ra na kaꞌan tu kun xiꞌin na ña na nandiko ini na xaꞌa kuachi va na, ra vivii tu na chikaa kun tuꞌun ndiee ini xiꞌin va na, ra na sañaꞌa tu kun na ndia kuꞌva ke xiniñuꞌu kutiaku va na, ra kaꞌnu ni na koo ini kun xiꞌin na ña vaꞌa na sakuaꞌa na. 3 Saa chi vaxi kii, ra kuïin ka vi yuvi ña kuni soꞌo na tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo; chi ña sa na ke ndakundikun na ña kuni mii va na, ra xaꞌa ña kan ke xaꞌa na nduku na tiaa ndia sañaꞌa ta kuꞌva kuni mii va na, ña vaꞌa na kusii ini na xiꞌin chiñu kiꞌvi ña ^xa na. 4 Ra ndakoo va na tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra ndakundikun na tuꞌun chiꞌña, ña köo yaꞌvi ndiaa va. 5 Ndi su ña xiniñuꞌu sa yoꞌo ke kaxi kaxi va na koo xini kun xaꞌa takundiꞌi va chiñu, ra na kuayüꞌvi kun ña ndoꞌo kun xaꞌa Tata yo Jesucristo, chi ña sa kun ke na kundiꞌi ini kun ña kaꞌan ndoso kun tuꞌun vaꞌa xaꞌa ra nuu yuvi va, ra vivii va na saxinu kun nuu chiñu ña taxi Tata yo Ndioxi ndaꞌa kun.

6 Ra na kundaa ini kun vichin ñani loꞌo Timoteo, saa chi yuꞌu, ra xa ndinumi ni va kaꞌni na yuꞌu, ña koo yu ta kuꞌva ^xa na xiꞌin kiti ri xaꞌni na soko na nuu Tata yo Ndioxi; saa chi xa ndixaa va kii ña kaꞌni na yuꞌu. 7 Ra vaꞌa va, saa chi tiaa ni va xa nduxa yu ña xa yu chiñu ña kuni Tata yo Jesucristo. Ra vichin, ra ta kuꞌva ^ndoꞌo iin tiaa ra xakanaa xinu va ke ^ndoꞌo yu, ra ndia nii loꞌo tu nindïko ini va yu, ra nii ndikuñäa tu yu ña ^kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va. 8 Ra xaꞌa ña kan ke vichin, ra xa iyoo nduvi va iin ña vaꞌa, niꞌi yu, ra mii va Tata yo Jesucristo, ra ndaku ni xayukun kuachi kuvi ra taxi ña ndaꞌa yu te xa na nandiko ra kixi tuku ra; ra süvi takua yuꞌu kuvi ra niꞌi ña vaꞌa kan, chi niꞌi tu takundiꞌi yuvi na ndiatu ña kixi va ra ña.

Chiñu ña xaꞌndia ra Pablo nuu ra Timoteo

9 Ra na sa nduxa kun ña kama ni va kixi kun kotoꞌni kun yuꞌu. 10 Saa chi ra Demas, ra ndakoo ndaꞌa va ra yuꞌu, saa chi ndakunisii ni ka va ra, ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ndakiꞌin ra kuaꞌan ra chi ñuu Tesalónica va. Ra ra Crescente, tiꞌvi yu kuaꞌan tu chi Galacia va, ra ra Tito tu tiꞌvi yu kuaꞌan chi Dalmacia va. 11 Ra ndia takua indaa ra Lucas va kuvi ra nindoo íin xiꞌin yu. Ra na ndanduku kun ra Marcos ra na kundiaka kun ra kixi ra xiꞌin kun te xa na kixi kun, ña vaꞌa na chindiee taꞌan ra xiꞌin yu ña sachiñu ra nuu Tata yo Ndioxi. 12 Ra ra Tíquico tu ti̱ꞌvi yu kuaꞌan chi ñuu Éfeso va. 13 Ra te xa na kixi kun, ra na kixi tikachi loꞌo ña isukun yu, ña ndakoo yu veꞌe ra Carpo ñuu Troas xiꞌin kun, ra saa tu takundiꞌi tutu nuu vaxi tuꞌun Tata yo Ndioxi va, ra ña na ndakaꞌan ni ka kun xaꞌa kuvi ñii kiti ña vaxi suvi tuꞌun Tata yo Ndioxi nuu va.

14 Ra ra Alejandro, ra xachiñu xiꞌin kàà, ra tiaa ni kuaꞌa chiñu kiꞌvi xa ra xiꞌin yu, ndi su mii va Tata yo Jesucristo ndachaꞌvi ñaꞌa xaꞌa ña xa ra xiꞌin yu. 15 Ra na kondiaa ni kun mii kun nuu ra, saa chi tiaa ni ndaku chikaa ra kuachi xiꞌin tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo ña kaꞌan ndoso yo.

16 Ra te ndixaꞌan yu nuu na chiñu ichi ña nuu, ña ndakuiin yu xaꞌa yu nuu na, ra ndia nii ndia ñani yo ndichikäa ndiee xiꞌin yu; chi ña xa ndia ke ndakoo ndaꞌa va ndia yuꞌu. Ra mii ka Tata yo Ndioxi na koo kaꞌnu ini xaꞌa va ndia. 17 Ra vaꞌa ni saa xa va ndia, ndi su mii va Tata yo Jesucristo kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin yu, ra taxi tu ra ndiee va yu, ña vaꞌa ndikaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa ra nuu yuvi, ra takundiꞌi va yuvi na küu judío xini soꞌo ña. Ra suꞌva va ke xa Tata yo Jesucristo ña sakaku ra yuꞌu nuu ña kuvi yu, ra ndia ta kuꞌva ndoꞌo iin tiaa ra ndisaña ndaꞌa ndikaꞌa va ke ndoꞌo yu. 18 Ra kundaa kaxi va ini yu ña sakaku va Tata yo Jesucristo yuꞌu nuu ña väꞌa, ra kondiaa tu ra yuꞌu iin saa ndia kii, ña kuꞌun yu koo yu xiꞌin ra ndivi nuu xaꞌndia ra chiñu va. ¡Ra ra kaꞌnu ni na kuu Tata yo Jesucristo ndia ndikaa ndikuꞌun! Saa koo.

Indiayu taꞌan ra Pablo xiꞌin ra Timoteo

19 Ra na kaꞌan ndioxi kun xiꞌin ña kuꞌva yo Priscila, ra saa tu xiꞌin ra ñani yo Aquila, ìi̱ va ña, ra saa tu na veꞌe ra ñani yo Onesíforo va. 20 Ra ra ñani yo Erasto nindoo ñuu Corinto, ra ra ñani yo Trófimo ndakoo yu ñuu Mileto va, saa chi kueꞌe va kiꞌin ñaꞌa, ra ndiee ni ndoꞌo ra, ra xaꞌa ña kan va ke nindoo ra kan. 21 Ra na sa nduxa ni kun kixi kun te kumani ka xaꞌa ndakiꞌin yoo savi, ñani. Ra ^tiꞌvi ni tu ra ñani yo Eubulo va tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu kun, ra saa tu ra ñani yo Pudente va, ra saa tu ra ñani yo Lino va, ra saa tu ña kuꞌva yo Claudia va, ra saa tu takundiꞌi ka na ñani va yo.

22 Ra mii va Tata yo Jesucristo na koo xiꞌin kun, ra na taxi tu Tata yo Ndioxi ña vaꞌa kutaꞌvi takundiꞌi va ndo. Saa koo.

Tito

1

2

3

Tutu ña tiaa ra Pablo, ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa ra Tito

1

^Kaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin ra Tito

1 Yuꞌu, ra Pablo, ra xachiñu nuu Tata yo Ndioxi, ra xika tu yu chiñu nuu Tata yo Jesucristo va, kuvi ra ^tiaa tutu yoꞌo kuxaa ña ndaꞌa kun, ñani Tito. Ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndikaxin yuꞌu, ra xaꞌndia ra chiñu nuu yu ña na kaka yu chindiee taꞌan yu xiꞌin na ñuu ra, ña vaꞌa ndinuni ni ka na kandixa na ra, ra saa tu ña vivii na kundaa ini na ña ndaa xaꞌa Tata yo Jesucristo va, ña vaꞌa na kutiaku na ta kuꞌva kuni mii Tata yo Ndioxi. 2 Ra mii ña ndaa yoꞌo kuvi ña taxi ndiee na ña kondiaa ini na ña niꞌi na ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun va, saa chi saa ke kindoo mii Tata yo Ndioxi te kumani ka kukava xaꞌa ña yuuvi vi. Ra na kundiaa ini yo ra, chi ta kindoo ra ke sa va ra. 3 Ra Tata yo Ndioxi, ra sakaku yoo, ra vichin ke kuni mii ra ^ndañaꞌa va ra tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo nuu takundiꞌi yuvi, ra xaꞌa ña kan ke tiꞌvi ra yuꞌu, ña na kaka yu kaꞌan ndoso va yu ña.

4 Ra ^tiaa yu tutu yoꞌo ña kuxaa ña ndaꞌa kun ñani Tito, ra iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe yu xaꞌa ña ndikun kun Tata yo Jesucristo, ra ña ^kuni yu ke vii ni na koo va kun, ra na koo ña vaꞌa, xiꞌin ña ndaꞌvi ini ña kuu mii Tata yo Ndioxi xiꞌin Tata yo Jesucristo xiꞌin kun.

Suꞌva ke na sa ndia xaꞌndia chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu xiꞌin ndia ndiso chiñu xiꞌin na

5 Ra ña ndakoo yu yoꞌo, chi ñuꞌu Creta, ña ndikaa niꞌni nuu mini, ra ña vaꞌa na saxinu kun chiñu ña kumani ka saxinu va yo kuvi ña, ra saa tu ña na tava kun ndia kaꞌndia chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu, ña iyoo ta ñuu, ta ñuu va, ra xa ta kachi yu xiꞌin kun ke na sa va kun. 6 Ra ndia ñani yo ndia tava kun kuu ndia kaꞌndia chiñu veꞌe ñuꞌu, ra ndia kuëe ^xa ndia nii chiñu kiꞌvi ke na kuu ndia. Ra indaa tu xiniñuꞌu na kuu yasiꞌi va ndia, ra seꞌe ndia, ra xiniñuꞌu tu na kandixa na kan va Tata yo Jesucristo, ra na sä tu na chiñu kiꞌvi va, ra na kandixa tu na na iva siꞌi va na. 7 Saa chi ndia ñani yo ndia inuu nuu na veꞌe ñuꞌu, kuvi ndia ndiso chiñu xiꞌin chiñu Tata yo Ndioxi, ra xaꞌa ña kan ke xiniñuꞌu vivii va na kutiaku ndia. Ra na küu ndia tiaa ndia iku ni ini, ra nii kuëe kama ni tu na saa va ndia, ra nii na saxïni tu ndia mii ndia xiꞌin ndutia ra saxini na mii na xiꞌin va, ra nii na chikäa tu ndia kuachi xiꞌin yuvi va, ra nii na ndüku tu ndia xuꞌun xiꞌin chiñu maña va. 8 Chi ña xiniñuꞌu sa ndia ke na koo nduvi ndia ña ndakiꞌin mani ndia yuvi na xaa veꞌe va ndia, ra niña chiñu vaꞌa va ke na sa ndia, ra vivii va na kiꞌin xini ndia xaꞌa ndia ndia ka chiñu, ra saa sa ndia ña, ra ndakú ni tu na koo nima va ndia, ra yii tu na koo va ndia, ra na kaꞌndia chiñu tu ndia nuu iki kuñu va ndia. 9 Ra xiniñuꞌu tu ndinuni ni na kundikun ndia tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ña ndiaa ini yo, ña xa sañaꞌa va na ndia, saa chi saa ke kuvi tu chikaa mii ndia, tuꞌun ndiee ini xiꞌin inka yuvi, ña vaꞌa na sakuaꞌa na xaꞌa tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ña ndiaa ini va yo, ra saa ke vaꞌa saxinu tu ndia ini yuvi na xïin kandixa va.

10 Saa chi iyoo kuaꞌa ni va yuvi na xïin kandixa, ra ña xa na ke kaꞌan na tuꞌun ña köo vaꞌa yaꞌvi ndiaa vi, ra sandaꞌvi tu na yuvi ña ndakundikun na inka ichi kiꞌvi va. Ra ña kachi yu suꞌva, ra xaꞌa sava ndia judío taꞌan va yu kuvi ña kaꞌan yu, saa chi ndia kan kuvi ndia kaꞌan ña ndiakua xiniñuꞌu koo tuni Ndioxi takundiꞌi tiaa. 11 Ra ndia judío ndia ^xa saa yoꞌo, ra xiniñuꞌu na sakutaxin va yo yuꞌu ndia, saa chi xiꞌin ña maña, ña ^sañaꞌa ndia, ra veꞌe nuu kuaꞌan ndia kiꞌvi ndia, ra iin takundiꞌi yuvi na ndee veꞌe kan kuvi na sandaꞌvi va ndia, ra xaꞌa ñaꞌa ña köo vaꞌa yaꞌvi ndiaa vi ke ^sañaꞌa ndia na, ra xaꞌa ña ^kuni ndia kiꞌin ndia xuꞌun ndaꞌa va na ke ^xa ndia saa.

12 Ra iin tiaa, ra ndichi, ra ndixiyo chi ñuꞌu Creta ñaa te yachi, ra suꞌva va ke kachi ra xaꞌa na taꞌan ra: “Na ndee chi Creta, ra na chiꞌña tuꞌun va kuvi na, ra ta kuꞌva iyoo kiti iku va ke iyoo na, ra tiaa ni tu kutoo na kuxi va na, ra tiaa ni tu xuxan va na”, kachi ra. 13 Ra ña ndixa va kuvi ña ndikaꞌan ra xaꞌa na, ra xaꞌa ña kan ke na ndukueꞌe va kun xiꞌin na te ^xa na chiñu kiꞌvi, ña vaꞌa vivii na kundikun na Tata yo Jesucristo. 14 Ra na tiäa ka tu soꞌo na kuendo yata ña sandaku mii na judío va, ra nii na tiäa tu soꞌo na tuꞌun ña kaꞌan yuvi na kundasi tuꞌun ña ndaa va.

15 Ra yuvi na iyoo kaxi nima, ra ña vaꞌa kuvi takundiꞌi va ñaꞌa nuu na kan; ndi su nuu yuvi na kuëe kandixa Tata yo Jesucristo, na kuëe iyoo kaxi nima, ra ña yakua kuvi takundiꞌi va ñaꞌa nuu na kan; saa chi ña xinituni na, xiꞌin nima na, ra ña yakua va kuvi ña. 16 Ra yuvi na ^xa saa yoꞌo, ra ña kaꞌan na ke ^ndikun na Tata yo Ndioxi va, ndi su xiꞌin chiñu kiꞌvi ña ^xa va na ke ndañaꞌa na mii na, ña ndïkun vi na ra. Saa chi yuvi ñaꞌa va kuvi na, ra nii Tata yo Ndioxi kuvi ra xïin na kandixa vi na, ra köo kuꞌva ña kuvi sa na chiñu vaꞌa.

2

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin ra Tito ña na ^sañaꞌa ra yuvi ta kuꞌva iyoo mii tuꞌun Tata yo Ndioxi va

1 Ndi su yoꞌo, ñani Tito, ra ta kuꞌva iyoo mii tuꞌun Tata yo Ndioxi va ke na sañaꞌa kun yuvi. 2 Ra takundiꞌi ndia ñani yo ndia naꞌnu, ra na kaꞌan kun xiꞌin ndia ña na kuxi ndia ta kuꞌva xiniñuꞌu kuxi va ndia, ra saa tu ta xiꞌi ndia, ndia ndia ka ndutia va, ra ni kuëe uvi ni tu na koo ini va ndia, ra ndichi ni tu na koo va ndia, ra ndinuni ni tu na kundikun ndia Tata yo Jesucristo va, ra na kuꞌvi tu ini ndia kuni ndia inka yuvi va, ra ndiee ni tu na koo ini ndia nuu ndia ndia ka tundoꞌo va. 3 Ra na kaꞌan tu kun xiꞌin takundiꞌi na kuꞌva yo na naꞌnu va, ña na ^sa na chiñu ña kuni mii Tata yo Ndioxi va, ra nii na käka tu na xiꞌin tuꞌun chiꞌña va, ra nii na saxïni tu na mii na xiꞌin ndia ndia ka ndutia ra xini na xiꞌin va. Ra chiñu vaꞌa va ke na sa na, ña vaꞌa na kuu na iin ita niñu, 4 nuu na siꞌi kuꞌva yo, na itia, ña vaꞌa na sakuaꞌa na ña kuꞌvi ini na kuni na yii na, ra saa tu seꞌe va na, 5 xiꞌin ña ndichi ni na koo na, xiꞌin ña na kïꞌvi na xiꞌin inka tiaa, xiꞌin ña vivii na kiꞌin na kuenda xiꞌin veꞌe na, ra vaꞌa ni tu na koo ini na xiꞌin na ndaꞌvi ndoꞌo va, ra na satoꞌo ni tu na yii va na, ra saa ke ndia nii yuvi nïꞌi kaꞌan kiꞌvi xaꞌa tuꞌun Tata yo Ndioxi.

6 Ra na kaꞌan tu kun xiꞌin ndia ñani yo ndia itia, ña ndichi ni na koo tu ndia kan va, 7 ra mii kun kuvi ra xiniñuꞌu na kuu iin ita niñu nuu va ndia, ña sa kun takundiꞌi nuu chiñu vaꞌa va. Ra ta xa sañaꞌa kun yuvi, ra xiꞌin ña toꞌo, xiꞌin ña tiaku ini va kun, na sañaꞌa kun na, 8 ra saa tu xiꞌin tuꞌun ndichi ña kuvi taxi tuꞌun ndiee ini ndaꞌa inka yuvi va. Ra tu saa na sa kun, saa ra kukaꞌan va nuu yuvi na kiꞌvi kuachi xiꞌin tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra saa ke ndia nii tu tuꞌun kiꞌvi nïꞌi na kaꞌan na xaꞌa va yo.

9 Ra na sañaꞌa kun na ñani yo na xachiñu ndaꞌvi köo yaꞌvi, ña vivii va na kandixa na xitoꞌo na; ra toꞌo ni tu na koo va na, ra nii na ndatüꞌun kuachi tu na xiꞌin xitoꞌo va na. 10 Ra nii na sakuïꞌna va tu na, chi ña xiniñuꞌu sa na ke ndaku na sa na xiꞌin takundiꞌi va chiñu, ña vaꞌa na kundaa ini takundiꞌi yuvi, ña vaꞌa ni tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra ^sakaku yoo.

11 Ra ña kuni Tata yo Ndioxi ke na kaku takundiꞌi va yuvi, ra xaꞌa ña ke ndañaꞌa ra ña kundaꞌvi ni ini ra xini ra yoo va. 12 Ra mii ña kundaꞌvi ini Tata yo Ndioxi xini ra yoo kuvi ña sañaꞌa yoo, ña na sä yo chiñu kiꞌvi, ra nii na sä tu yo takundiꞌi nuu chiñu ña kutoo ni iki kuñu yo sa va ña, chi ña xiniñuꞌu sa yo ke vivii va na kutiaku yo, ra ndinuni ni tu na kundikun yo Tata yo Ndioxi va. 13 Ra sañaꞌa tu ña yoo, ña na kusii ni ini yo kundiatu yo ndia te xa na xaa kii ña vaꞌa ni, kii ña nandiko Ndioxi, ra kuu Tata yo Jesucristo, ra ^sakaku yoo, kixi ra nuu ña yuuvi yoꞌo va. 14 Ra mii Tata yo Jesucristo kuvi ra ndixiꞌi xaꞌa yo, ña sakaku ra yoo nuu takundiꞌi chiñu kiꞌvi va, ra ndakatia tu ra kuachi va yo, ña vaꞌa na kuu yo na ñuu ra, ra ndataxi tu yo mii yo ña sa yo chiñu vaꞌa ña kuni mii va ra.

15 Takundiꞌi ña yoꞌo ke na sañaꞌa kun na ñani yo, ña chikaa kun tuꞌun ndiee ini xiꞌin na, ra xiꞌin ndiayu ña taxi Tata yo Jesucristo va ke na ndasayukun kun na te ^xa na chiñu kiꞌvi. Ra na sä kun ndia nii chiñu kiꞌvi, ña vaꞌa na kundäsi ndia nii yuvi yoꞌo.

3

Kaꞌan ra Pablo xiꞌin ra Tito ndia kuꞌva ke xiniñuꞌu kutiaku yuvi na ndikun Tata yo Jesucristo

1 Ra na sañaꞌa kun na ñani yo na veꞌe ñuꞌu, ña na satoꞌo na takundiꞌi va na chiñu, ta kuu na ndiso chiñu naꞌnu xiꞌin na ndiso chiñu vali, saa chi ña xiniñuꞌu va ke kandixa na na, ra koo nduvi tu na ña sa na takundiꞌi nuu chiñu vaꞌa va. 2 Ra na sañaꞌa tu kun na, ña na käꞌan kiꞌvi na xaꞌa inka yuvi va, ra nii na sandäku tu na kuachi xiꞌin va na, chi ña xiniñuꞌu sa na ke, na sa toꞌo va na, ra na sani̱nu̱ na mii na, ña sa toꞌo na inka yuvi.

3 Saa chi te yachi, ra ta iyoo na kan ke ndixiyo tu yoo va, saa chi kiꞌvi ni ndixiyo yo, ra nii ndikandïxa tu yo Tata yo Ndioxi va; ra yo nindoñuꞌu va xikuu yo, ra xikuu tu yo na xachiñu ndaꞌvi nuu takundiꞌi chiñu kiꞌvi ña kutoo ni iki kuñu yo sa va ña. Ra niña chiñu kiꞌvi va ke xa yo, ra kuini ni tu ndixiyo va yo, ra takundiꞌi va yuvi ra kundasi va na yoo, ra kundasi tu yoo na kan va. 4 Ndi su ndixaa va kii, ña ndañaꞌa Tata yo Ndioxi, ña ^kundaꞌvi ini ra takundiꞌi yuvi, ra saa tu ña ^kuꞌvi ini va ra na, 5 ra sakaku va ra yoo, ndi su süvi xaꞌa ña ndixa yo ndia iin chiñu vaꞌa ke ndisakaku ra yoo, chi xaꞌa ña kundaꞌvi ini ra yoo va kuvi ña. Ra xiꞌin ndiee Tachi Yii va ra ke sakaku ra yoo, ra ndakatia ra kuachi yo, ra nduu yo yuvi xa̱a ña kutiaku yo ta kuꞌva kuni mii ra. 6 Ra ndia tixaꞌvi Tata yo Jesucristo, ra ^sakaku yoo, saa chi xaꞌa ña xa ra kan ke, taxi Tata yo Ndioxi Tachi Yii ra iyoo xiꞌin yo. 7 Ra xaꞌa ña kundaꞌvi ni ini mii va Tata yo Ndioxi xini ra yoo kuvi ña ndasa ra yoo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi, ra ndiniꞌi taꞌvi yo ña kutiaku yo ndia ndikaa ndikuꞌun xiꞌin ra.

8 Ra takundiꞌi tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin kun yoꞌo, ra ña vaꞌa va kuvi ña ra na kondiaa ini kun ña, ra mii ña yoꞌo ke vivii na sañaꞌa va kun na ñani yo na ndikun Tata yo Ndioxi, ña vaꞌa na kundiꞌi ini na sa na chiñu vaꞌa. Ra tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin kun yoꞌo, ra ña xiniñuꞌu ke nuu takundiꞌi va yuvi. 9 Ndi su na ndatüꞌun kuachi vi kun xiꞌin yuvi xaꞌa tuꞌun ña köo yaꞌvi ndiaa; ra nii kuento yata, ña ^ndakani na yata xaꞌa tuꞌun chiꞌña ña sakuaꞌa na nuu na xii xikua na ke na tiäa soꞌo vi kun; ra nii na säa kun, ra nii na känitaꞌan tu kun xiꞌin yuvi xaꞌa ndiayu Tata yo Ndioxi ña ndakoo ra Moisés va. Saa chi takundiꞌi ña kan, ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña, ra nii kuëe chindiee taꞌan tu ña xiꞌin va yo.

10 Ra tu ndia na veꞌe ñuꞌu ndukuiin ña kuni na taꞌvi na veꞌe ñuꞌu, xaꞌa ndia ndia ka ñaꞌa, ra na kaꞌan kun xiꞌin na xaꞌa kuachi na, iin ichi a uvi ichi va, ra tu ndixïin na ndakoo na chiñu ña ^xa na, saa ra na kaꞌan kun xiꞌin na ña na kee na veꞌe ñuꞌu kuꞌun va na; 11 ra tu xa ndikaꞌan kun iin ichi a uvi ichi xiꞌin na, ra ndikandïxa na, saa ra xa nani xiꞌin ña kan ke kuvi kundaa ini kun, ña ndïkun ka yuvi kan ña ndaa xaꞌa Tata yo Jesucristo va, ra mii va chiñu kiꞌvi ña xa na ke kaꞌan xaꞌa na ña iyoo kuachi va na.

Chiñu ña xaꞌndia ra Pablo nuu ra Tito

12 Ra te xa na tiꞌvi yu ra Artemas a ra Tíquico ña xaa ndia kutoꞌni ndia yoꞌo, ra na sa nduxa kun ña kixi kun chi ñuu Nicópolis ña kutoꞌni kun yuꞌu, saa chi ikan ke chikaa ini yu koo yu yoo savi yoꞌo. 13 Ra na chindiee taꞌan ni kun xiꞌin ra ñani yo Zenas, ra ^ndakiꞌin tuꞌun yuvi nuu na chiñu, ra saa tu ra ñani yo Apolos va, ña vaꞌa na kumäni ndia nii ñaꞌa nuu ndia ichi nuu kuꞌun ndia. 14 Ra na sakuaꞌa na ñani yo, na veꞌe ñuꞌu ña kundiꞌi ini na ña sa na chiñu vaꞌa, ra saa tu ña chindiee taꞌan na xiꞌin yuvi na xamani nuu va, saa chi ña vaꞌa va ke kuu na yuvi na ndiaa yaꞌvi ni.

15 Ra ^tiꞌvi ni takundiꞌi na ñani yo, na iyoo xiꞌin yu tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu kun. Ra na kaꞌan ndioxi ni tu yoꞌo va xiꞌin na ñani yo, na ndikun Tata yo Jesucristo. Ra mii Tata yo Ndioxi na taxi ña vaꞌa koo xiꞌin takundiꞌi ndo. Saa koo.

Filemón

Tutu ña tiaa ra Pablo ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa ra Filemón

1

Kaꞌan ndioxi ra Pablo xiꞌin ra Filemón

1 Yuꞌu, ra Pablo, ra ndikaa veꞌe kàà xaꞌa ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, kuvi ra ^tiáá tutu yoꞌo xiꞌin ra ñani yo Timoteo, ña kuxaa ña ndaꞌa kun, ñani Filemón, ra xachiñu xiꞌin ndi, ra kuꞌvi ni ini ndi xini ndi; 2 ra ^tiꞌvi tu ndi tuꞌun ndioxi kuxaa nuu ña kuꞌva yo Apia va, ra saa tu ra ñani yo Arquipo, ra tiaa ni ndieé chikaa ndie̱e̱ xika kaꞌan ndoso tuꞌun Tata yo Ndioxi xiꞌin va yo, ra ^tiꞌvi tu ndi tuꞌun ndioxi kuxaa nuu na ñani yo na ndakutaꞌan veꞌe va kun. 3 Ra mii Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tata yo Jesucristo na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi ndo, ra vaꞌa ni na koo ndo.

^Ndataxi ra Pablo tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi, xaꞌa ra Filemón

4 Ra iin takundiꞌi va ichi ña ndataxi yu tixaꞌvi ndaꞌa Tata yo Ndioxi, ra ndakaꞌan tu yu xaꞌa yoꞌo va ñani Filemón, ra ndataxi ni yu tixaꞌvi ndaꞌa ra xaꞌa kun. 5 Saa chi ^ndatuꞌun na ñani yo xiꞌin yu xaꞌa kun, ña ndinuni ni va ^ndíku̱n kun Tata yo Jesucristo, ra kuꞌvi ni tu ini kun xini va kun ra, ra ^kuꞌvi ni tu ini kun xini kun takundiꞌi na yii na kuu na ñuu va ra. 6 Ra xaꞌa ña ndakundikun yuvi Tata yo Jesucristo xiꞌin yo, xaꞌa ña kundaa ini na ña ndiaa ini yoꞌo, ra kuvi ña kaꞌan ni yu xiꞌin Tata yo Ndioxi ña vaꞌa na tandiaa na kundaa vaꞌa ini na xaꞌa ña vaꞌa, ña xa ndakiꞌin yo xaꞌa ña ndikun yo Tata yo Jesucristo. 7 Ra tiaa ni kusii ini ndi, ra ndiakua ndakindiee tu ini va ndi xiꞌin kun ñani Filemón, saa chi kuꞌvi ni ini kun xini kun na veꞌe ñuꞌu, ra xaꞌa ña xa yoꞌo kuvi ña ndakindiee tu nima va na.

^Nduku ra Pablo iin ña mani nuu ra Filemón xaꞌa ra Onésimo

8 Ra xaꞌa ña kuu yu, ra xika kaꞌan ndoso tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra kuu mii va yu ndiayu ña kaꞌndia yu chiñu nuu kun, ña sa kun ña xiniñuꞌu sa kun, 9 ndi su küni yu ña sa yu saa, chi ña kuni yu ke kuaku ndaꞌvi yu nuu va kun, xaꞌa ña xa iyoo ña ^kuꞌvi ini ña kuu mii Tata yo Ndioxi xiꞌin yo. Ra yuꞌu, ra xikuaꞌa Pablo, ra ndikaa veꞌe kàà xaꞌa ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, 10 kuvi ra nduku iin ña mani nuu kun vichin, ñani Filemón, xaꞌa ra Onésimo, ra iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe yu, xaꞌa ña ndakundikun ra ichi Tata yo Ndioxi xa̱ yu ini veꞌe kàà nuu ndikaa yu yoꞌo.

11 Ra vaꞌa ni ña ndixa va ke kuëe vivii ndixachiñu ra Onésimo nuu kun te yachi, ndi su vichin, ra tiaa ni va xiniñuꞌu ra nuu kun, ra saa tu nuu yuꞌu va. 12 Ra xaꞌa ña kan ke tuku va ^ndatiꞌvi yu ra, ña xaa ra nuu kun vichin; ra ta kuꞌva ^xa kun xiꞌin yuꞌu ña vii ni ndakiꞌin kun yuꞌu, ke na sa tu kun xiꞌin ra yoꞌo va, ña vii ni na ndakiꞌin kun ra. 13 Ra vaꞌa ni kuni ni tu yuꞌu va ña na kindoo ra yoꞌo, ña chindiee taꞌan ra xiꞌin yu nuu yoꞌo, ña ndikaa yu veꞌe kàà vichin xaꞌa ña kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo. 14 Ndi su küni yu ña kaꞌndia mii yu chiñu, tu köo yuꞌu kun xiꞌin yu, saa chi ña mani ña nduku yu nuu kun, ra küni yu ña na kuu ña ña nduxa, chi ña kuni yu ke na kuu ña ña kusii ini va kun. 15 Ra ña xi̱nu ra Onésimo nuu kun, ña köo ra ndixiyo xiꞌin kun ndiaꞌvi kii, ra kusana ña vaꞌa na ndakutaꞌan mani ra xiꞌin kun ndia ndixaa kii ndia ndixaa tiempo va kuvi ña. 16 Ndi su küu ka ra, iin ra xachiñu ndaꞌvi köo yaꞌvi nuu kun, chi vichin, ra ta kuꞌva iyoo iin ñani mii kun, ra ^kuꞌvi ni ini kun xini va kun na koo ra. Ra ^kuꞌvi ni tu ini yuꞌu va xini yu ra, ndi su na kuꞌvi ni ka va ini yoꞌo kuni kun ra, xaꞌa ña xa ndakundikun ra Tata yo Jesucristo.

17 Ra ña kuu kun ñani yu, xaꞌa ña ndikun yo Tata yo Ndioxi, ra ta kuꞌva ^xa kun ña vii ni ndakiꞌin kun yuꞌu ke na sa tu kun xiꞌin ra yoꞌo va, ña vii ni na ndakiꞌin kun ra. 18 Ra tu ndia chiñu kiꞌvi xa ra xiꞌin kun, ra a ndia tu ñaꞌa kun tiin va ra, ra na kundïꞌi ini kun, chi yuꞌu va na ka̱ꞌa̱n kun xiꞌin ra ndachaꞌvi yu ña nuu va kun. 19 Yuꞌu, ra Pablo kuvi ra, ^tiáá tutu yoꞌo xiꞌin ndaꞌa yu ña kuxaa ña nuu kun, ra yuꞌu va kuvi ra ndachaꞌvi takundiꞌi ña nika ra nuu kun; ra vaꞌa ni ña ndixa ke kuvi tu sandakaꞌan yuꞌu va yoꞌo, ña níká tu mii va kun nuu yu xaꞌa ña ndikaku kun, ra tiaku kun vichin. 20 Saa va ke iyoo ña ñani, ra na sa kun ña mani yóꞌo xiꞌin yu, xaꞌa ña ndikun yo Tata yo Jesucristo; saa chi ndakindiee ni ka va ini yu tu na sa kun ña mani yoꞌo xiꞌin yu.

21 Ra xa kundaa kaxi va ini yu ña sa va kun ña mani ña nduku yu nuu kun yoꞌo, ñani, Filemón, ra a kusana viꞌi ka va ña sa kun nuu ña nduku yu nuu kun. 22 Ra xa kaꞌan tuꞌva tu yu xiꞌin kun ña na sanduvi kun iin ñaꞌñu veꞌe kun nuu koo va yu, saa chi ndiaa va ini yu, ña ndakuiin va Tata yo Ndioxi yuꞌu ndo xaꞌa ña ^kaꞌan ni ndo xiꞌin ra xaꞌa yu, ra taxi va ra ndiayu ña kama ni va xaa yu koo yu xiꞌin ndo.

Indiayu taꞌan ra Pablo xiꞌin ra Filemón

23 Ra ra ñani yo, Epafras, ra ndikaa veꞌe kàà xiꞌin yu xaꞌa ña kaꞌan ndoso ndi tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra tiꞌvi ni ra tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu kun, 24 ra saa tu ra Marcos va, xiꞌin ra Aristarco, xiꞌin ra Demas, xiꞌin ra Lucas, ra ndia yoꞌo kuvi ndia kaꞌan ndoso tuꞌun Tata yo Ndioxi xiꞌin yu.

25 Ra mii Tata yo Jesucristo na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi takundiꞌi ndo. Saa koo.

Hebreos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Tutu ña kuaꞌan ndaꞌa na Hebreo, na ndikun Tata yo Jesucristo

1

Tuꞌun yoꞌo kuvi ña kaꞌan xaꞌa Tata yo Jesucristo ña kuu ra seꞌe Tata yo Ndioxi

1 Ra te kuiya xinaꞌa, ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra taxi tuꞌun ra ndaꞌa tiaa, ndia ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu ra, ra kuaꞌa ni va ichi ndikaꞌan ndia ña, ra kuaꞌa ni tu kuꞌva ndikaꞌan va ndia ña, xiꞌin na xii xikua yo; 2 Ndi su saa kuu, ra ndiyaꞌa kuaꞌa ni va kuiya, ra kii ña ndee yo vichin, ra kuëe xa ka ra saa, chi vichin, ra xa ndaꞌa seꞌe va ra ke taxi ra tuꞌun ra, ra ndikaꞌan ndoso ra kan ña nuu yo. Ra seꞌe ra kuvi tu ra xiniñuꞌu ra ña xavaꞌa ra ña yuuvi, xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ñuꞌu, xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo ndiví, ra ndaꞌa ra kuu seꞌe ra ke ndataxi tu ra takundiꞌi va ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo. 3 Ra mii Tata yo Jesucristo va kuvi ra ^ndañaꞌa ndiee kaꞌnu, ña nduvi ni kuu mii Tata yo Ndioxi; ra Tata yo Jesucristo, ra iin takundiꞌi ñaꞌa, ña ^kuu mii Tata yo Ndioxi kuvi tu ña ^kuu mii ra yoꞌo va; ra mii Tata yo Jesucristo kuvi tu ra ^tiin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va, ña kan ke vaꞌa iyoo ña; ra xiꞌin ndiee kaꞌnu ña ^kuu mii tuꞌun va ra ke tiin ra ña. Ra te ndiꞌi ndakatia ra kuachi yo, ra saa nandaa ra ndivi nuu íin tiayu kaꞌnu, nuu nduꞌu Tata ra Ndioxi, ra ndakunduꞌu ra xiin kuaꞌa va ra.

Tata yo Jesucristo kuvi ra chee nuu takundiꞌi na tatun Tata yo Ndioxi

4 Ra Tata yo Jesucristo kuvi ra chee nuu takundiꞌi va na tatun Tata yo Ndioxi, saa chi kivi ña taxi Tata yo Ndioxi ndaꞌa Tata yo Jesucristo, ra kaꞌnu ni va ña nuu kivi takundiꞌi na tatun Tata yo Ndioxi. 5 Saa chi Tata yo Ndioxi, ra ndia nii ichi ndikäꞌan ra xiꞌin ndia nii na tatun ra, ña kaꞌan ra, ta kuꞌva ndikaꞌan ra xiꞌin Tata yo Jesucristo, ña kachi ra suꞌva:

Yoꞌo kuvi seꞌe mii yu;

ra yuꞌu kuvi ra ^taxi ña tiaku kun vichin;

Ra nii ndikäꞌan tu ra xaꞌa ndia nii na tatun ra, ña kachi ra suꞌva:

Yuꞌu kuvi ra kuu Tata ra,

ra ra kan kuvi ra kuu seꞌe va yu.

6 Ra te tiꞌvi Tata yo Ndioxi Tata yo Jesucristo, ra ndiniꞌi taꞌvi ndakiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi kixi ra, ra suꞌva va ke kachi Tata yo Ndioxi xaꞌa ra:

Na ndasakaꞌnu takundiꞌi va na tatun yu, ra kuu seꞌe yu, káchi ra.

7 Ra na kundaa ini ndo, chi suꞌva va ke ^kachi Tata yo Ndioxi, xaꞌa na tatun ra, kachi tuꞌun ra:

Na tatun yu, ra nuu va yu ke ^xachiñu na,

ra ^ndasa tu yu na ta kuꞌva iyoo tachi, xiꞌin yaa ñùꞌù va.

8 Ndi su siin va tu ndikaꞌan Tata yo Ndioxi xaꞌa Tata yo Jesucristo ra kuu seꞌe ra, kachi tuꞌun ra:

Yoꞌo kuvi Ndioxi ra kaꞌndia chiñu ndia ndixaa kii ndixaa tiempo;

ra te xa na kaꞌndia chiñu kun, ra ndasandaku ndiꞌi va kun chiñu kiꞌvi.

9 Saa chi ^xinisii ni kun ña vaꞌa, ra kundasi va kun chiñu kiꞌvi;

ra yuꞌu, ra kuu Tata kun Ndioxi va kuvi ra ndikaxin yoꞌo, ña kuu kun rey saa chi saa kuni mii va yu,

ra kuaꞌa ni ka va ña sii ini, taxi yu ndaꞌa yoꞌo nuu takundiꞌi na itaꞌan xiꞌin kun, kachi Tata yo Ndioxi,

^kachi tuꞌun ra. 10 Ra ndikaꞌan ka tu Tata yo Ndioxi, kachi ra suꞌva va, kachi tuꞌun ra:

Yoꞌo, Ndioxi, ra kuu seꞌe mii yu kuvi ra xakin xaꞌa ña yuuvi yoꞌo xiꞌin ndaꞌa kun,

ra saa tu ndivi va kii ña xikunduꞌu xaꞌa ña yuuvi.

11 Ra takundiꞌi ñaꞌa ña xavaꞌa kun, ra ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña,

ndi su yoꞌo, ra tiaku kun ndia ndixaa kii ndia ndixaa tiempo va.

Saa chi ta kuꞌva ^ndoꞌo tikoto te xa kuyata va ña ke ndoꞌo ña;

12 Ra ndakaꞌnu tu kun ña ta kuꞌva xa na ña ^ndakaꞌnu na tikoto va.

Ra ndasama tu kun ña, ta kuꞌva xa na ña ^ndasama na tikoto ña ndixi va na.

Ndi su yoꞌo, ra ta iyoo kun, iyoo va kun,

saa chi ndia nii kii ke küvi vi kun.

13 Ra Tata yo Ndioxi, ra ndia nii na tatun ra ndikäꞌan ra xiꞌin, ta kuꞌva ndikaꞌan ra xiꞌin Tata yo Jesucristo, ña kachi ra suꞌva:

Naꞌa kunduꞌu kun xitia kuaꞌa yu,

ra na sandiꞌi yu xaꞌa

takundiꞌi na iyoo kuachi xiꞌin kun,

kachi ra. 14 Ra takundiꞌi na tatun Tata yo Ndioxi, ra takua nuu va ra ke xachiñu na, ra tiꞌvi tu ra na kuaꞌan na ña chindiee taꞌan na xiꞌin yuvi na xiniñuꞌu kaku va.

2

Ña chee va ke ^sakaku Tata yo Ndioxi yoo

1 Ra xaꞌa ña kan ke xiniñuꞌu ni va na kundaa vaꞌa ini yo xaꞌa tuꞌun ña ndaa ña xa xini soꞌo yo, ña vaꞌa na ndaköo yo ña ndikun yo ichi Tata yo Ndioxi. 2 Ra na ndakaꞌan ndo, chi tuꞌun ña taxi Tata yo Ndioxi ndaꞌa na tatun ra ndikaꞌan ndoso na nuu yuvi, ra ña ndaa ni va kuvi ña, ra yuvi na ndixïin kandixa ña, ra ndiniꞌi va na tundoꞌo xaꞌa ña. 3 Ra tu saa ndoꞌo na kan xaꞌa ña ndikandïxa na, saa ra, ¿ni ke sa tu yoo ña kaku yo tu na kundasi yo ña kaꞌnu ña xa Tata yo Ndioxi xaꞌa yo ña sakaku ra yoo? Ra mii va Tata yo Jesucristo kuvi ra nuu vaꞌa ndikaꞌan ndoso xaꞌa tuꞌun ña sakaku yuvi; ra te ndiꞌi, saa xini soꞌo inka na ña, ra kundaa ini na ña kuu ña ña vaꞌa. Ra ndikaꞌan ndoso tu na ña nuu yoo va. 4 Ra xiꞌin kuaꞌa ni ña ndichi, xiꞌin ña nduvi, ña täan kuni yo, xiꞌin kuaꞌa ni ña xituꞌun va ke ndañaꞌa Tata yo Ndioxi nuu tuꞌun ra ña kuu ña ña ndaa, ra saa tu xiꞌin ndiee Tachi Yii ra ña ^taxi ra ndaꞌa yo ta kuꞌva ^kuni mii va ra.

Tiaa taꞌan mii va yo ke nduu Tata yo Jesucristo ña sakaku ra yoo

5 Ra na kundaa ini ndo, chi nditäxi vi Tata yo Ndioxi ndiayu ndaꞌa na tatun ra, ña kaꞌndia chiñu na xaꞌa ña yuuvi xa̱a, ña kaꞌan yo xaꞌa, saa chi ndaꞌa Tata yo Jesucristo va ke taxi ra ndiayu ña kaꞌndia chiñu ra xaꞌa ña yuuvi xa̱a kan. 6 Ra nuu tutu yii ña kuu tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra suꞌva va ke kachi iin tiaa ndikaꞌan ra xiꞌin Tata yo Ndioxi:

Tata Ndioxi, ¿nichuun vi ke ndakaꞌan kun xaꞌa na yuuvi, na köo yaꞌvi ndiaa?

¿Ra nichuun vi ke koo tu ra xa̱à nuu ña yuuvi yoꞌo nuu kun, ña ndiꞌi ni ini kun xaꞌa ra?

7 Ra ndiaꞌvi kii va ke sanuu kun ra nuu na tatun kun,

ra xaꞌa ña xa kun saa, ra ña vaꞌa na ndoniꞌi va kun ra ke, ra chinduꞌu toꞌo ni tu kun tuꞌun xaꞌa va ra,

ra taxi tu kun ndiayu ndaꞌa ra, ña na kaꞌndia chiñu ra nuu takundiꞌi va ñaꞌa, ña xavaꞌa kun iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo;

8 ra mii ra kuvi ra xaꞌndia chiñu nuu takundiꞌi va ñaꞌa ña iyoo vichin,

kachi tiaa kan.

Ra ña kachi tuꞌun Tata yo Ndioxi suꞌva xaꞌa tiaa kan, ra takundiꞌi va ñaꞌa ke xaꞌndia chiñu ra nuu, chi saa ^kuni mii Tata yo Ndioxi va. Ra kumani ka va saa xinu nuu takundiꞌi tuꞌun yoꞌo. 9 Ndi su kundaa va ini yo ña xiin va Tata yo Jesucristo xa ninu ra mii ra nuu na tatun Tata yo Ndioxi kii ña xitiaku ra nuu ñuꞌu yoꞌo. Ra xaꞌa ña kuꞌvi ini Tata yo Ndioxi xini ra na yuuvi yoꞌo va kuvi ña tiꞌvi ra Tata yo Jesucristo ña kixi ra ndixiꞌi ra xaꞌa takundiꞌi va yuvi; ndi su sandatiaku va Tata yo Ndioxi ra, ra taxi ni ra ña toꞌo, xiꞌin ña kaꞌnu ndaꞌa ra.

10 Ra ña xa Tata yo Ndioxi saa, ra vaꞌa ni va xa ra, ra kundaa tu ini yo ña kaꞌnu ni va ra, ra mii ra kuvi ra xavaꞌa takundiꞌi va ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo; ra vaꞌa ni saa va, ndi su taxi va ra ña ndoꞌo Tata yo Jesucristo, ra xaꞌa ña kan ke vaꞌa xatiaa Tata yo Jesucristo nuu na saa ini xini ñaꞌa, ra sakaku tu ra yoo va, ra taxi tu ra ndiayu ndaꞌa yuvi na kuu seꞌe ra ña koo na xiꞌin va ra. 11 Ra Tata yo Jesucristo xiꞌin yuvi na ^ndasayii ra, ra inuu seꞌe Tata yo Ndioxi kuvi va na. Ra xaꞌa ña kan ke kuëe kukäꞌan vi nuu Tata yo Jesucristo, ña ^ndakiꞌin ra yoo ña kuu yo na ñani ra. 12 Ra suꞌva ke kachi Tata yo Jesucristo, ^kachi tuꞌun Tata yo Ndioxi:

Tiaa ni kaꞌnu kun kachi yu xiꞌin na ñani yu,

ra ndasakaꞌnu yu yoꞌo, te xa na ndakutaꞌan yu xiꞌin na.

13 Ra kaꞌan ka tu ra, kachi ra suꞌva va:

Tata Ndioxi, yuꞌu ra kundiaa va ini yu yoꞌo, kachi ra.

Ra kaꞌan tu ra, ña kachi ra suꞌva va:

Tata Ndioxi, yoꞌo va iyoo yu xiꞌin seꞌe kun na taxi kun ndaꞌa yu,

kachi ra.

14 Ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña nduu Tata yo Jesucristo ta kuꞌva iyoo mii yo na kuu seꞌe ra, ña vaꞌa ndixiꞌi ra xaꞌa yo; ra suꞌva va ke xa ra ña vaꞌa sandiꞌi ra xaꞌa ri ñaꞌa, ri xaꞌndia chiñu nuu ña xaꞌni, ri kuu timiaꞌa. 15 Ra saña ndika tu ra yoo nuu ña xaꞌni, ña ndiyuꞌvi ni yo nuu te yachi va; ra ña tiaa ni ndiyuꞌvi yo nuu ña xaꞌni kan, ra ndia ta iyoo na xinuꞌni va ndixiyo yo. 16 Ra suꞌva va ke xa ra, saa chi ndikïxi ra ña chindiee taꞌan ra xiꞌin na tatun Tata yo Ndioxi, chi ña kixi ra, ra yoo na kuu ndiseꞌe ra Abraham va kuvi na kixi ra chindiee taꞌan ra xiꞌin. 17 Ra xaꞌa ña kan ke ña xiniñuꞌu va kuvi ña kixi Tata yo Jesucristo ña nduu ra ta kuꞌva iyoo yoo na kuu ñani ra, ra nduu ra iin sutu ra kuchee vaꞌa, ra ndinuni ni ^xachiñu nuu Tata yo Ndioxi, ra ^kuꞌvi ni tu ini ra xini ra yoo va. Ra suꞌva va ke xa ra, ña vaꞌa sandiꞌi ra xaꞌa kuachi yoo na kuu ñuu Tata yo Ndioxi. 18 Ra vaꞌa ni, saa chi kuvi tu chindiee taꞌan ra xiꞌin yuvi na kuni timiaꞌa kotondoso va ri, saa chi saa kuvi tu ña ndoꞌo mii ra ta kixi ra nuu ña yuuvi yoꞌo va.

3

Tata yo Jesucristo kuvi ra ndiaa yaꞌvi ni ka nuu ra Moisés

1 Ra xaꞌa ña kan ke ñani yo, na xa nduyii, ndoꞌo kuvi na kana Tata yo Ndioxi ña koo ndo xiꞌin ra, ra xaꞌa ña kan ke ndinuni vaꞌa na kiꞌin xini ndo xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra kaꞌnu ni, ra xika chiñu nuu Tata yo Ndioxi, ra kuu sutu ra kuchee vaꞌa nuu ichi ña ndikun yo. 2 Ra Tata yo Jesucristo kuvi ra ndinuni vaꞌa xachiñu nuu Tata yo Ndioxi, ra mii Tata yo Ndioxi kuvi ra taxi chiñu ndaꞌa ra ña ^xachiñu ra nuu va ra; ra ta kuꞌva xa Tata yo Jesucristo kuvi tu ña xa ra Moisés va, saa chi ndinuni ni va xachiñu ra nuu na ñuu Tata yo Ndioxi. 3 Ndi su kaꞌnu ni ka va Tata yo Jesucristo nuu ra Moisés, ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra xavaꞌa veꞌe va ke iyoo ra, saa chi iin tiaa ra xavaꞌa veꞌe, ra xa toꞌo ni ka va na ra kan nuu veꞌe ña xavaꞌa ra. 4 Takundiꞌi veꞌe, ra yuvi va kuvi na xavaꞌa ña; ndi su Tata yo Ndioxi va kuvi ra xavaꞌa takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo. 5 Ra ra Moisés kuvi ra ndinuni vaꞌa xachiñu nuu na ñuu Tata yo Ndioxi; ra chiñu ña xa ra ke ndikaꞌan ra xaꞌa ña sa Tata yo Ndioxi kii ña vaxi va. 6 Ndi su Tata yo Jesucristo, ra xaꞌa ña kuu ra seꞌe Tata yo Ndioxi, ra ndinuni ni va xaꞌndia ra chiñu nuu veꞌe Tata yo Ndioxi. Ra yoo va kuvi na kuu veꞌe kan, ra ndiaa ini yo ra ndia kii ndiꞌi va, ra kusii ni tu ini yo ña ndiatu yo ndakiꞌin yo ñaꞌa ña taxi ra ndaꞌa va yo.

^Taxi Tata yo Ndioxi tuꞌun iyo nuu na veꞌe ñuꞌu

7 Ra xaꞌa ña kan ke na sa ndo ta kuꞌva kachi Tachi Yii va, ra na kundaa ini ndo chi suꞌva ke kachi ña:

Tu xini soꞌo ndo ña kaꞌan Ndioxi vichin,

8 ra na küu ndo yuvi na ndiee ni ini, ta kuꞌva xa na ñuu Israel ña ndixïin na kandixa na Tata yo Ndioxi

ra ndukuiin na xitondoso na ra iku iyu, ña kuni na kundaa ini na nisaa tiempo kundiee ini ra nuu na.

9 Ra iku iyu kan kuvi ña xitondoso na xii xikua ndo yuꞌu,

ra uvi xiko vi kuiya xini na ña xa yu, ndi su ni saa chi ndikandïxa vi na yuꞌu.

10 Ra xaꞌa ña xa na xii xikua ndo saa kuvi ña ndisaa yu xiꞌin na,

ra ndikaꞌan yu kachi yu saa: “Nima na, ra ña kuxika kuaꞌan va kuvi ña nuu yu,

ra xïin mii na kandixa na yuꞌu xiꞌin ndinuni nima vi na.”

11 Ra ña ndisaa yu xiꞌin na kuvi ña kindoo yu,

ña täxi yu kiꞌvi na koo na nuu iyoo yu ña ndakindiee na,

kachi Tachi Yii Tata yo Ndioxi ndikaꞌan ña.

12 Ra xaꞌa ña kan ke na kondiaa ni ndo mii ndo, ñani yo, ña vaꞌa na nduñäꞌa nima ndo, ra kuxika ña nuu Tata yo Ndioxi, ra tiaku, ra kuïin ka ndo kandixa ndo ra. 13 Chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na chikaa ndo tuꞌun ndiee ini xiꞌin taꞌan ndo iin takundiꞌi kii va, saa chi vichin kuvi ña kuvi sa va ndo ña; ña vaꞌa na sandäꞌvi ña väꞌa ndoꞌo ra sa ndo kuachi, ra ndundiee nima ndo nuu Tata yo Ndioxi. 14 Saa chi tu ndinuni ni na koo nima yo ña kondiaa ini yo Tata yo Ndioxi ndia kii ndiꞌi, iin ta kuꞌva xa yo ña ndinuni ni xindiaa ini yo ra te kii xaꞌa te sakan kandixa yo ra, saa ra ndakiꞌin tu yoo va ñaꞌa ña kuu kuenda Tata yo Jesucristo.

15 Ra na ndakaꞌan ndo xaꞌa ña kaꞌan Tachi Yii xiꞌin ndo, ña kachi ña suꞌva:

Tu xini soꞌo ndo ña kaꞌan Ndioxi xiꞌin ndo vichin,

ra na küu ndo yuvi na ndiee ni ini ta kuꞌva xa yuvi, na ndixïin kandixa Tata yo Ndioxi te yachi.

16 ¿Ra yoo kuvi na xini soꞌo tachi Tata yo Ndioxi, ndi su ndixïin na kandixa na ra, tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo chi takundiꞌi yuvi na ndatava ra Moisés chi ñuu Egipto va kuvi na. 17 ¿Ra yoo xiꞌin kuvi tu ña ndisaa Tata yo Ndioxi uvi xiko kuiya tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo chi xiꞌin yuvi na xa chiñu kiꞌvi nuu va ra kuvi ña, ra na kan kuvi na ndixiꞌi iku iyu kan va. 18 ¿Ra yoo kuvi tu na kindoo Tata yo Ndioxi ña täxi ra kiꞌvi na nuu iyoo ra ña ndakindiee na xiꞌin ra tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo chi yuvi na ndixïin kandixa tuꞌun ña ndikaꞌan va ra kuvi na. 19 Ra mii ña ndaa va kuvi ña chi nditäxi ndixa va Tata yo Ndioxi ña kiꞌvi na ndakindiee na xiꞌin ra, saa chi ndixïin na ña kandixa na ra.

4

Na kundikun yo Tata yo Ndioxi xiꞌin ndinuni nima yo ra saa ke kuvi kiꞌvi yo nuu iyoo ra ña ndakindiee yo xiꞌin ra

1 Ra xaꞌa ña kan ke kuenda ni na koo ndo, ña vaꞌa na ndöꞌo ndo ta kuꞌva ndoꞌo na kan, ra ta xa na ndiꞌi, ra küvi kiꞌvi ndo ña ndakindiee ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi nuu iyoo ra, ndi su Tata yo Ndioxi ra kuëe naa vi ini ra kan xaꞌa ña kindoo ra xiꞌin na xii xikua yo ña kiꞌvi yo ña ndakindiee yo xiꞌin ra. 2 Ra ta kuꞌva iyoo na xii xikua yo kuvi tu ña iyoo yoo va, saa chi xini soꞌo na kan tuꞌun Tata yo Ndioxi ra xini tu soꞌo yoo va ña, ndi su ndixïyo yaꞌvi ndiaa vi ña xini soꞌo na ña, saa chi ndixïin na kandixa na ña kaꞌan ña. 3 Ra takua yoo na kandixa va kuvi na kuchuun kiꞌvi ña ndakindiee yo xiꞌin Tata yo Ndioxi. Ndi su yuvi na xïin kandixa, ra suꞌva va ke kachi Tata yo Ndioxi xaꞌa na kan:

Xaꞌa ña ndisaa yu xiꞌin va na kuvi ña kindoo yu,

ña kïꞌvi na nuu iyoo yu ña ndakindiee na xiꞌin yu,

kachi ra ndikaꞌan ra.

Ra na kundaa ini ndo chi xa iyoo va nuu kiꞌvi yo ndakindiee yo xiꞌin Tata yo Ndioxi, te sandiꞌi ra xavaꞌa ra ña yuuvi yoꞌo, ra ndakindiee ra. 4 Ra xa kundaa va ini yo ña xa iyoo nduvi va nuu kiꞌvi yo ndakindiee yo, saa chi saa ke kachi mii tuꞌun Tata yo Ndioxi va:

Kii uxa, kii ña sandiꞌi Tata yo Ndioxi xavaꞌa ra takundiꞌi ñaꞌa va kuvi ña ndakindiee ra,

kachi ña. 5 Ra xaꞌa ña xa iyoo nuu kiꞌvi yo ndakindiee yo xiꞌin Tata yo Ndioxi kuvi ña ndikaꞌan ra xaꞌa na ndikandïxa, kachi ra suꞌva, kachi tuꞌun ra:

Kïꞌvi na nuu iyoo yu ña ndakindiee na,

kachi ra. 6 Ra na kundaa ini ndo, chi nuña va nuu kiꞌvi yuvi ña ndakindiee na xiꞌin Tata yo Ndioxi; ra yuvi na nuu vaꞌa xini soꞌo tuꞌun vaꞌa ña ^sakaku yuvi, ra ndixïin vi na kan kandixa na ña kaꞌan ña, ra xaꞌa ña kan ke ndikïꞌvi vi na nuu iyoo Tata yo Ndioxi ña ndakindiee na. 7 Ra xaꞌa ña kan ke chituni tuku va Tata yo Ndioxi iin kii ña kuvi kiꞌvi yuvi nuu iyoo ra ña ndakindiee na, ra kii kan kuvi kii vichin va. Ta kuꞌva kachi Tata yo Ndioxi ndikaꞌan ra xiꞌin ra David kachi tuꞌun ra ña xa ndikaꞌan yo xaꞌa, ña ^kachi suꞌva:

Tu xini soꞌo ndo tuꞌun ña kaꞌan Tata yo Ndioxi xiꞌin ndo vichin,

ra na küu ndo yuvi na ndiee ni ini,

^kachi ña. 8 Ra tu nditaxi ra Josué ña kiꞌvi na ñuu Israel nuu ndakindiee na, saa ra ndïko ka vi Tata yo Ndioxi kaꞌan tuku ra xaꞌa inka kii. 9 Ra xaꞌa ña ndikïꞌvi na kan nuu ndakindiee na kuvi ña xa iyoo iin nuu yii nuu kuꞌun na ñuu Tata yo Ndioxi ndakindiee na. 10 Ra kii ña kiꞌvi na ñuu Tata yo Ndioxi ña ndakindiee na xiꞌin ra, kuvi kii ña ndakindiee na nuu takundiꞌi va chiñu na, ta kuꞌva xa mii ra ña ndakindiee ra te sandiꞌi ra xavaꞌa ra takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo. 11 Ra xaꞌa ña kan ke na sa nduxa yo ña kandixa yo ña kaꞌan Tata yo Ndioxi, ña vaꞌa na kiꞌvi yo nuu iyoo ra ña ndakindiee yo xiꞌin ra te xa na xaa kii. Ra na sä yo ta kuꞌva xa yuvi na ndixïin kandixa tuꞌun Tata yo Ndioxi.

12 Ra tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra ña tiaku va kuvi ña, ra kuu mii tu ña ndiee va. Ra kunu ni ka va xaꞌndia ña yoꞌo, nuu ichi ña ndiko uvi saa xiyo yuꞌu, saa chi kiꞌvi tu ña ndia mii ini nima yuvi va, ra saa tu ndia ini ña xinituni va na; ra kiꞌvi tu ña ini tuchi va na, ra saa tu ini leke na nuu ñuꞌu meke va. Ra ndatava tuvi ña takundiꞌi va ña xani ini yuvi sa na, ra saa tu takundiꞌi ña ndakani nima na sa va na. 13 Ra takundiꞌi ñaꞌa ña xavaꞌa Tata yo Ndioxi, ra ndia nii ña kuchüun tiseꞌe nuu ra; saa chi iyoo yala takundiꞌi va ña nuu ra, ra xini ra takundiꞌi va ña. Ra nuu ra kan kuvi ña ndataxi yo xaꞌa takundiꞌi va chiñu ña xa yo.

Jesús kuvi ra kuu sutu ra kuchee vaꞌa

14 Ra Tata yo Jesús, ra kuu seꞌe Tata yo Ndioxi kuvi ra kuu sutu ra kuchee vaꞌa nuu yo, ra ra kan kuvi tu ra nandaa ndivi va, ra xaꞌa ña kan ke xiniñuꞌu ni, na kundikun yo ra xiꞌin ndinuni nima yo. 15 Ra sutu ra kuchee nuu yo, ra ^kundaꞌvi va ini ra xini ra yoo ña kuvita ini yo kuni yo sa yo chiñu kiꞌvi, saa chi iin ta kuꞌva ndoꞌo mii yo ña xitondoso ni timiaꞌa yoo vichin kuvi tu ña ndoꞌo ra kan va, saa chi tiaa ni tu xitondoso ri ra kan va, ndi su ra kan, ra kuëe ndixa vi ra kan chiñu kiꞌvi. 16 Ra xaꞌa ña kan ke, te xa ndoꞌo yo ndia ndia ka va tundoꞌo, ra na kondiaa ini yo Tata yo Ndioxi, ra na kuyachin yo nuu nduꞌu ra xaꞌndia ra chiñu. Ra chindiee taꞌan va ra xiꞌin yo, saa chi ra kan, ra ra vaꞌa va kuvi ra, ra kuꞌvi ni tu ini ra xini ra yoo va.

5

1 Ra na ndakani yu nuu ndo ra kundaa ini ndo: Iin tiaa, ra kuu sutu, ra kuchee, ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndakaxin ñaꞌa tiañu ndia sutu, ña vaꞌa na kuaku ndaꞌvi ra xaꞌa na ñuu ra nuu Tata yo Ndioxi, ra soko tu ra ndia ndia ka ñaꞌa va, ra kaꞌni tu ra kiti soko ra xaꞌa kuachi na ña vaꞌa na koo kaꞌnu ini Tata yo Ndioxi xaꞌa na. 2 Ra sutu, ra kuchee yoꞌo, ra kundaꞌvi va ini ra xini ra yuvi na täan kundäa vaꞌa ini xaꞌa tuꞌun Tata yo Ndioxi, na xa chiñu kiꞌvi, saa chi ta iyoo na kan ke iyoo tu ra kan va, ña kuchüun ra sa ra takundiꞌi chiñu ña kuni Tata yo Ndioxi. 3 Ra xaꞌa ña vita ni va ra kuvi ña soko ra ñaꞌa xaꞌa kuachi mii ra, ra saa tu xaꞌa kuachi na ñuu va ra.

4 Ra iin sutu ra kuchee, ra küvi vi kuu ra sutu ra kuchee tu süvi Tata yo Ndioxi kuvi ra taxi ndiayu ndaꞌa ra; saa chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndakaxin iin sutu ra kuchee, ta kuꞌva xa ra ña ndikaxin ra ra Aarón, ra xikuu sutu ra kuchee te yachi. 5 Ra ta kuꞌva kuu xiꞌin ra Aarón, kuvi tu ña kuu xiꞌin Tata yo Jesucristo va; Saa chi süvi ña ndikuni mii ra kuvi ña nduu ra sutu ra kuchee, chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndikaxin ñaꞌa ña kuu ra sutu ra kuchee, ra suꞌva ke kachi ra xiꞌin ra:

Yoꞌo kuvi seꞌe yu;

ra yuꞌu kuvi ra taxi ña tiaku kun vichin,

kachi ra xiꞌin ra. 6 Ra ndikaꞌan ka tu Tata yo Ndioxi kachi ra suꞌva va xiꞌin Tata yo Jesucristo:

Yoꞌo kuvi sutu takundiꞌi tiempo va,

ta kuꞌva ndixiyo ra Melquisedec,

kachi ra. 7 Ra ta ndixika Tata yo Jesucristo nuu ñuꞌu yuuvi yóꞌo, ra ndiee ni va ndikaꞌan ra xiꞌin Tata yo Ndioxi ña xaku ndaꞌvi ra nuu ra, xiꞌin takundiꞌi ndiee ra ña na chindiee taꞌan ra xiꞌin ra, saa chi indaa ra kan va kuvi ra kuu mii ndiee ña sakaku ra ra nuu ña ndii; ra xaꞌa ña xa toꞌo Tata yo Jesucristo Tata yo Ndioxi, ra ndakuiin va ra yuꞌu ra. 8 Ra vaꞌa ni seꞌe Tata yo Ndioxi kuvi va Tata yo Jesucristo, ndi su ndoꞌo va ra, ra xiꞌin ña ndoꞌo ra kuvi ña sakuaꞌa ra ña kandixa ra Tata ra Ndioxi va. 9 Ra te xa ndiꞌi ndoꞌo Tata yo Jesucristo takundiꞌi ña ndikaꞌan Tata ra xiꞌin ra, saa ra nduu ra xitoꞌo ña tiaku va, ra sakaku ra takundiꞌi va yuvi na kandixa ña kaꞌan ra, ña vaꞌa na ndïꞌi xaꞌa na ndia nii kii. 10 Ra kuvi va sakaku ra yoo, saa chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndikaxin ñaꞌa, ña kuu ra sutu, ra kuchee, ra sa ra ta kuꞌva xa ra Melquisedec.

Na ndaköo yo ña ndikun yo Tata yo Jesucristo

11 Ra iyoo ni ka va ña ndatuꞌun ndi xiꞌin ndo xaꞌa ra sutu ra kuchee, ra xinani Melquisedec yoꞌo, ndi su uꞌvi ni va kundaa ini ndo xiꞌin ña saa chi kuëe xiin ndo ña tiaa soꞌo ndo tuꞌun Tata yo Ndioxi. 12 Ra ña xa naꞌa ndikun ndo Tata yo Jesucristo, ra xa kuvi va sañaꞌa ndo tuꞌun Tata yo Ndioxi inka yuvi, ndi su xitoꞌni yu, ra xiniñuꞌu tuku va ndo ña na sañaꞌa inka yuvi ndoꞌo xaꞌa chiñu ña vali vaꞌa. Ra ta kuꞌva iyoo na kuachi vali na chichin va ke iyoo ndo, nuu ña xa xiniñuꞌu kuu ndo yuvi naꞌnu na xixi xita. 13 Ra xa kundaa ini takundiꞌi va yo, saa chi na kuachi vali na sakan chichin ra ndaküni vi na kan, ndia ña kuvi ña vaꞌa, ra ndia kuvi ña väꞌa, saa chi na kuachi vali va kuvi na. 14 Ra xa kundaa tu ini yo ña xixi na naꞌnu xita va, ra na kan kuvi tu na kundaa ini ndia ña kuvi ña vaꞌa, ra ndia ña kuvi ña väꞌa va, saa chi xa na xixa va kuvi na.

6

1 Ra xaꞌa ña kan ke kuëe tuku tuku na nandiko yo sakuaꞌa yo ña xa sañaꞌa na yoo xaꞌa Tata yo Jesucristo te sakan ndakundikun yo ra. Chi ña xiniñuꞌu sa yo ke na sa nduxa yo ña kuxixa ini yo ta iin iin kii va, saa chi xa sakuaꞌa va yo ña xiniñuꞌu ni nandiko ini yo xaꞌa kuachi yo, 2 ra xiniñuꞌu ni tu kuchi va yo, ra xiniñuꞌu ni tu chinduꞌu yo ndaꞌa yo xini na ña kaꞌan yo xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa va na; ra xa sañaꞌa tu na yoo xaꞌa ña ndatiaku na ndii va, ra saa tu xaꞌa ña sayukun Tata yo Ndioxi kuachi xiꞌin takundiꞌi yuvi vaxi kii va. 3 Ra ña kan ke tu mii Tata yo Ndioxi taxi, ra na sa nduxa va yo ña sakuaꞌa ka yo ña ndichi ña sañaꞌa ra, ña vaꞌa na kundaa vaꞌa ka ini yo.

4 Ra kuni yu ña na kundaa ini ndo, chi ndia nii yuvi na xa ndikun Tata yo Jesucristo ra ^ndakoo na ra, ra küvi ka ndakundikun tuku na ra, saa chi xa kuaꞌa ni va ña vaꞌa ndakiꞌin na: ta kuu ña xa kundaa ini na xaꞌa chiñu Tata yo Ndioxi, ra saa tu ña xa ndakiꞌin na Tachi Yii va. 5 Ra xa xini tu soꞌo na tuꞌun Tata yo Ndioxi ña vaꞌa va, ra xa xini tu na taꞌan ña xituꞌun ña kuu kii ña vaxi va. 6 Ra ^küvi ka nandiko ini na, saa chi ña ^ndakoo na Tata yo Jesucristo, ra ta iyoo ra ^ndakatakaa tuku na ndika cruz va iyoo ra, ra ^xa siki tu na ra nuu takundiꞌi yuvi va. 7 Ra ta kuꞌva iyoo ñuꞌú ña tuku tuku kuun savi nuu, ra taxi ña kuaꞌa ni nuu ñaꞌa kaxi yo a ña kuxi va yo kuvi ña iyoo yo, ra ndakiꞌin tu yo ña vaꞌa ña taxi Tata yo Ndioxi va. 8 Ndi su tu takua ìñu̱, xiꞌin inka iku ñaꞌa va na taxi yo, saa ra köo mii yaꞌvi ndiaa vi yo, saa chi sandiꞌi va Tata yo Ndioxi xaꞌa yo, ra kaꞌmi tu ra yoo va.

9 Ra vaꞌa ni suꞌva ^kachi va yu ñani yo, ndi su ndoꞌo, ra kuëe iyoo vi ndo ta kuꞌva iyoo ñuꞌú ña iyoo ìñu̱ nuu, saa chi ndoꞌo, ra xa kundaa kaxi va ini yu ña ndiniꞌi taꞌvi ndo ña ndakiꞌin ndo ñaꞌa ña ndiaa yaꞌvi ni, saa chi ña kan ke ndakiꞌin va yuvi na xa ndikaku xa Tata yo Ndioxi. 10 Ra Tata yo Ndioxi, ra ra vaꞌa va kuvi ra; ra näa vi ini ra xaꞌa ña xa nduxa ni ndo ña xachiñu ndo nuu ra, ra saa tu ña ^ndakundiee ka ndo xachiñu ndo nuu ra vichin va, ña ^chindiee taꞌan ndo xiꞌin na veꞌe ñuꞌu, xaꞌa ña ^ndañaꞌa ndo mii ndo ña kuꞌvi ni ini ndo xini ndo na. 11 Ndi su ña ^kuni ndi ke na ndakundiee ka ndo, ña kuꞌvi ini ndo kuni ndo yuvi ña tiaku ka ndo vichin va, ña vaꞌa na kundaa kaxi ini ndo ña niꞌi ndo ña ndiatu va ndo. 12 Ra küni ndi ña na kuu ndo na xuxan, chi ña kuni ndi ke na sa ndo ta kuꞌva xa yuvi na xa ndiee ini ra xindiaa ini na Tata yo Ndioxi, ra ndakiꞌin na ñaꞌa ña ndiniꞌi taꞌvi na ndakiꞌin na, ñaꞌa ña kindoo Tata yo Ndioxi taxi ra ndaꞌa na.

13 Ra na kundaa ini ndo, chi iin tiaa ra xindiaa ini Tata yo Ndioxi kuvi ra Abraham va. Ra te xa kindoo Tata yo Ndioxi taxi ra ña vaꞌa ndaꞌa ra Abraham, ra chunaꞌa ra mii va ra ña taxi ra ña vaꞌa kan ndaꞌa ra, saa chi köo ka inka na chee nuu Tata yo Ndioxi na kuvi chunaꞌa ra. 14 Ra suꞌva kuvi ña kachi Tata yo Ndioxi xiꞌin ra Abraham: “Ña ndixa va kuvi ña taxi yu ña vaꞌa ndaꞌa kun, ra tiaa ni kuaꞌa kuu ndiseꞌe kun sa yu”, kachi ra xiꞌin ra. 15 Ra ra Abraham ra nindïꞌi vi ini ra, chi xa ndiee va ini ra, ña xindiatu ra, ra ndakiꞌin va ra ña vaꞌa ña kindoo Tata yo Ndioxi taxi ra ndaꞌa ra. 16 Ra te ^kindoo na yuuvi yoꞌo, ña sa na iin chiñu, ra iin na kaꞌnu ka nuu va na kuvi na chunaꞌa na ña sa na ña kindoo na, ra ña xa na saa, ra xa kundaa ini yo chi ña sa na kuvi va ña ^kindoo na. 17 Ra ña ^kuni Tata yo Ndioxi ña na kundaa kaxi ini yuvi ña ndakiꞌin va na ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa na, kuvi ña chunaꞌa ra mii ra, saa chi ra kan, ra saxinu ndiꞌi va ra ña kaꞌan ra. 18 Ra uvi kuvi ña ndikaꞌan Tata yo Ndioxi kindoo ra, ra chunaꞌa tu ra mii ra xaꞌa mii va ra, ra uvi saa ña yoꞌo, ra küvi vi ndasama ña, saa chi Tata yo Ndioxi ra kuëe xavaꞌa vi ini ra kan. Ra xaꞌa ña kan ke, yoo na xa ndikun Tata yo Ndioxi, ra ña vaꞌa na kondiaa ra yoo, ra na kondiaa ni ka ini yo ña ndakiꞌin yo ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa va yo. 19 Ra ña kindoo Tata yo Ndioxi xiꞌin yo, ra ta kuꞌva iyoo iin kàà ndiee ña tiin itun tun xika nuu mini ña vaꞌa na küꞌun nu inka xiyo va kuvi ña iyoo ña, saa chi ^chindiee taꞌan ña xiꞌin yo ña vaꞌa na kondiaa ini yo Tata yo Ndioxi, ra ^sakuyachin tu ña yoo ndia nuu yii nuu iyoo va ra. 20 Ra nuu yii kan kuvi ña ndikiꞌvi Tata yo Jesucristo, ña vaꞌa na chindiee taꞌan ra xiꞌin yo. Ra Tata yo Jesucristo kuvi ra kuu sutu ra kuchee ndia ndixaa kii ndia ndixaa tiempo va, ra ta kuꞌva ndixiyo sutu ra kuchee, ra xinani Melquisedec kuvi ña iyoo ra.

7

Kaꞌnu ka va sutu ra xinani Melquisedec nuu ra Abraham

1 Ra ra Melquisedec yoꞌo, kuvi ra xikuu rey nuu na ñuu Salem, ra xikuu tu ra sutu ra xachiñu nuu Tata yo Ndioxi ra kaꞌnu va. Ra te ndixaꞌan ra Abraham xiꞌin ndia xitaꞌan xiꞌin ra ña kanitaꞌan ndia xiꞌin inka ndia rey, ra kuchuun va ndia sandiꞌi ndia xaꞌa ndia rey kan. Ra te xa nandiko ra vaxi ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra saa kanata ra Melquisedec ndakutaꞌan ra xiꞌin ra ichi nuu vaxi ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi xaꞌa ra Abraham ña na taxi Ndioxi ña vaꞌa kutaꞌvi ra. 2 Saa chaꞌvi ra Abraham nuu xuꞌun ña ndakiꞌin ra ndixaꞌan ra nuu kuachi, ndaꞌa ra. Ra kivi ra Melquisedec yoꞌo, “ra rey ra ^xa chiñu ndaku”, ke kachi ña; ra ña xikuu ra rey nuu na ñuu Salem, ra “rey ra ndachindee vii yuvi ke”, kachi ña yoꞌo. 3 Ra ndia nii yuvi kundäa ini yoo kuvi iva ra, ra nii yoo kuvi tu siꞌi va ra, ra nii kundäa tu ini na yoo ndiseꞌe kuvi va ra; ra nii kundäa tu ini na ndia kii ke kaku va ra, ra nii kundäa tu ini na ndia kii ke kuvi va ra; ra ta kuꞌva iyoo mii seꞌe Tata yo Ndioxi va ke iyoo ra, saa chi kuu ra sutu ndia ndikaa ndikuꞌun va.

4 Ra na ^kiꞌin vaꞌa xini ndo, chi ra Melquisedec ra ^xiniñuꞌu ni va ndixiyo ra, saa chi ra Abraham ra xikuu xii xikua yo, ra xa toꞌo va ra ra, saa chi chaꞌvi va ra nuu xuꞌun xiꞌin nuu takundiꞌi ñaꞌa, ña kindiaa ra ndaꞌa ndia rey ndia xatiaa ra nuu xiꞌin kuachi. 5 Ra ta kuꞌva kachi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra ndia sutu ndia kuu ndiseꞌe ra Leví va kuvi ndia kuu mii ndiayu ndakiꞌin nuu xuꞌun ña kuu yaꞌvi takundiꞌi na ñuu Israel, ra ndia sutu ndia kuu ndiseꞌe ra Leví, ra iin kuvi va ndia xiꞌin na ñuu Israel, saa chi ndiseꞌe ra Abraham kuvi takundiꞌi va na. 6 Ra vaꞌa ni süvi ndiseꞌe va ra Leví kuvi ra Melquisedec, ndi su tiaa ni va xiniñuꞌu ra, ña kan ke chaꞌvi va ra Abraham nuu xuꞌun xiꞌin nuu takundiꞌi ñaꞌa ña ndakiꞌin ra te ndixaꞌan ra nuu kuachi ndaꞌa ra. Ra ndikaꞌan tu ra Melquisedec xiꞌin Ndioxi va xaꞌa ra Abraham ña na taxi ra ña vaꞌa kutaꞌvi ra, ra xa kindoo tu mii Ndioxi va xiꞌin ra Abraham ña taxi ra ña vaꞌa ndaꞌa ra. 7 Ra vichin, ra xa kundaa va ini yo, chi yuvi na kaꞌan xiꞌin Ndioxi xaꞌa yuvi ña na niꞌi na ña vaꞌa va kuvi na ndiaa yaꞌvi ni ka nuu yuvi na ndakiꞌin ña vaꞌa. Ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa ini yo ña xiniñuꞌu ni ka va ra Melquisedec nuu ra Abraham. 8 Inka tuku ña na kundaa ini yo xaꞌa vichin, ndia sutu ndia kuu ndiseꞌe ra Leví va kuvi ndia ndakiꞌin xuꞌun nuu xuꞌun ña kuu yaꞌvi na ñuu Israel, ra ndia yoꞌo, ra te xaa kii ña kuvi ndia, ra xiꞌi va ndia; ndi su ra Melquisedec ra tiaku ra iin takundiꞌi kii va kachi tuꞌun Ndioxi, ra xaꞌa ña kan ke ndiaa yaꞌvi ni ka va ra kan. 9 Ra na ndakiꞌin xini yo xiꞌin ña yoꞌo, chi suꞌva ke iyoo ña, ña chaꞌvi ra Abraham nuu xuꞌun ña ndakiꞌin ra ta ndixaꞌan ra nuu kuachi, ra ta iyoo ndia chaꞌvi iyoo tu ndia sutu ndia kuu ndiseꞌe ra Leví, ndia ^ndakiꞌin iin taꞌvi loꞌo xuꞌun ña chaꞌvi yuvi nuu xuꞌun va na, saa chi ndiseꞌe ra Abraham kuvi tu ndia kan va. 10 Ra na kundaa ini yo, chi suꞌva va ke iyoo ña yoꞌo: vaꞌa ni täan kaku va ra Leví te ndakutaꞌan ra Abraham xiꞌin ra Melquisedec ña chaꞌvi ra nuu xuꞌun ña ndakiꞌin ra te ndixaꞌan ra nuu kuachi ndaꞌa ra, ndi su xa ini iki kuñu va ra Abraham ke xindoꞌni takundiꞌi va na kuu ndiseꞌe ra.

11 Ra ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés kuvi ña xaꞌndia chiñu nuu ndia sutu ndia kuu ndiseꞌe ra Leví ña na sa ndia chiñu ña kuni Ndioxi. Ndi su ndikuchüun vi ndia sutu kan ña ndasa ndia yuvi ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi nuu Ndioxi. Ra xaꞌa ña kan ke ndikaxin Ndioxi inka sutu ra sachiñu nuu ra ta kuꞌva xachiñu ra Melquisedec, ra ndikäxin vi ra iin sutu ra sachiñu ta kuꞌva xachiñu ra Aarón. 12 Ña kan ke na kundaa ini ndo, chi ña ndasama iin sutu, ra ndasama tu ndiayu ña xachiñu ra xiꞌin va. 13 Ra sutu ra kaꞌan yo xaꞌa yoꞌo, ra süvi vi ndiseꞌe ra Leví kuvi ra, ra ndia nii tu na taꞌan ra ndixiküu sutu va. 14 Ra Tata yo Jesucristo va kuvi ra kuu sutu ra kaꞌan yo xaꞌa yoꞌo, ra ndiseꞌe ra Judá va kuvi ra, ra ndikäꞌan vaꞌa vi ra Moisés xaꞌa ra Judá ña kuvi kuu ndiseꞌe ra sutu.

15 Ra ña kaꞌan yo xaꞌa ña ndasama sutu, ra kaxi ni va iyoo ña, saa chi tiꞌvi va Tata yo Ndioxi Tata yo Jesús, ra kuu sutu xaa ra, ra ta kuꞌva ndixiyo ra Melquisedec kuvi tu ña iyoo ra yoꞌo va. 16 Ra ña nduu Tata yo Jesús sutu, ra xaꞌa ña kaꞌnu ni va ra kuvi ña, ra ni ndïꞌi tu xaꞌa va ra; ra vaꞌa ni süvi va ndiseꞌe ra Leví kuvi ra, ndi su nduu va ra sutu, ra sutu ndia kuu ndiseꞌe ra Leví ra ndia ^ndiꞌi xaꞌa va kuvi ndia kan. 17 Xaꞌa ña kan ke kachi tuꞌun Ndioxi suꞌva xaꞌa Jesús:

Yoꞌo kuvi sutu, ndia ndikaa ndikuꞌun,

ra ta kuꞌva xachiñu ra Melquidsedec kuvi tu ña sachiñu yoꞌo va,

^kachi ña. 18 Xaꞌa ña kan ke kuëe xachiñu ka vi ndiayu ña kaꞌan xaꞌa ndia sutu ña ndixiyo te yachi, saa chi köo ndiee ña, ra köo tu chiñu sa va ña. 19 Saa chi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra ndikuchüun vi ña ña ndasa ña yuvi ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi. Ndi su vichin, ra xa iyoo va iin ña ndiaa yaꞌvi ni, ña kuvi kondiaa ini yo, ra ña yoꞌo kuvi ña ^sakuyachin yoo nuu Tata yo Ndioxi.

20 Ra xiniñuꞌu ni va na kundaa ini yo, chi ta ndikaxin Tata yo Ndioxi Tata yo Jesús, ña kuu ra sutu, ra chunaꞌa va ra mii ra xaꞌa mii ra, ndi su ndichunäꞌa vi Tata yo Ndioxi mii ra xaꞌa mii ra, ta nduu ndia ndiseꞌe ra Aarón sutu. 21 Ra suꞌva ke kachi Tata yo Ndioxi chunaꞌa ra mii ra, ta ndikaxin ra Jesús ña kuu ra sutu:

Yuꞌu, ra kuu Tata ndo Ndioxi kuvi ra chunaꞌa mii, ra nandïko ini yu xaꞌa tuꞌun ña kaꞌan yu:

“Yoꞌo kuvi sutu ndia ndikaa ndikuꞌun,

ra ta kuꞌva xachiñu ra Melquisedec kuvi tu ña sachiñu yoꞌo va”,

kachi ra. 22 Ra ña kachi ña yoꞌo suꞌva, ra Tata yo Jesús va kuvi ra ^ndakuiin xaꞌa iin ña ndiaa yaꞌvi ni, ña kindoo Tata yo Ndioxi xaꞌa xiꞌin na ñuu ra. 23 Ra sutu ndia ndixiyo ta kuꞌva xaꞌndia chiñu ndiayu yata, ra kuaꞌa ni va ndixiyo ndia, saa chi te ^tandiaa kii kuvi ndia ra xiꞌi va ndia. 24 Ndi su Tata yo Jesús ra iin takundiꞌi kii, iin takundiꞌi tiempo va kuvi ña tiaku ra, xaꞌa ña kan ke ndia nii kii ndaköo vi ra ña kuu ra sutu. 25 Ra ña kuëe ndakoo Tata yo Jesús, ña kuu ra sutu kuvi ña ^sakaku ra takundiꞌi va yuvi na kuyachin nuu Tata yo Ndioxi xiꞌin kivi ra. Ndi su ra kan ra köo ka ña ndiko ra sa ra, chi xa xa ndiꞌi va ra ña. Ra ña tiaku Tata yo Jesús iin takundiꞌi kii, ra ña xaku ndaꞌvi ra xaꞌa yo nuu Tata yo Ndioxi va kuvi ña.

26 Ra Tata yo Jesús, ra ndixa kuu sutu, ra kuchee kuvi ra xiniñuꞌu nuu yo, saa chi ra kan kuvi ra yii, ra ndia nii tu kuachi ra köo va, ra ndia nii tu chiñu kiꞌvi kuëe xa va ra, ra nii kuëe itaꞌan tu ra xiꞌin yuvi na xa chiñu kiꞌvi va. Ra Tata yo Jesús ra kuu sutu, ra ndivi va kuvi ña ndakiꞌin Tata yo Ndioxi ra kuaꞌan ra iyoo ra vichin. 27 Ra Tata yo Jesús, ra kuëe iyoo vi ra ta kuꞌva ndixiyo ndia sutu ndia kuchee te yachi, saa chi ndia kan ra ndiakua xiniñuꞌu xiꞌna ka vi xaꞌa kuachi mii ndia kuvi ña xaꞌni ndia kiti ndisoko ndia ta iin iin kii; ra te xa ndiꞌi soko ndia ri xaꞌa kuachi mii ndia, saa vi kuvi ña ^xaꞌni ndia ri soko ndia xaꞌa kuachi na ñuu. Ndi su Tata yo Jesús, ra takua indaa nuu ichi va kuvi ña ndisoko ra mii ra xaꞌa yo, ra ndia nii ka ichi ndïko ka ra ña soko tuku ra mii ra xaꞌa yo. 28 Ra sutu ndia ndikaxin na xiꞌin ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra vita ni va ndixiyo ndia, ra saa kuu ndiyaꞌa tiempo ña taxi Ndioxi ndiayu ra ndaꞌa ra Moisés, ra saa ndikaxin Ndioxi seꞌe mii ra ña kuu ra sutu va, ra chunaꞌa ra mii ra, ña kuu seꞌe ra, ra köo ndia nii kuachi, ra kuu tu ra sutu ra kuchee ndia ndikaa ndikuꞌun va.

8

Tata yo Jesús kuvi ra kuu sutu ra kaꞌnu nuu yo

1 Ra takundiꞌi ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ra suꞌva va ke iyoo ña: Tata yo Jesús, ra kuu sutu, ra kuchee, ra ndivi va kuvi ña iyoo ra, ra nduꞌu ra chi xiin kuaꞌa nuu iin tiayu kaꞌnu nuu nduꞌu Tata yo Ndioxi. 2 Ra xachiñu ra nuu yii ini veꞌe ñuꞌu Tata yo Ndioxi ndivi. Ra veꞌe ñuꞌu ña iyoo ndivi kan, ra ndia nii yuvi ndixaväꞌa ña, chi mii va Tata yo Ndioxi va kuvi ra xavaꞌa ña. 3 Ra chiñu ña xa sutu ndia iyoo nuu ñuꞌú yoꞌo kuvi ña soko ndia ñaꞌa ña iyoo nuu na ñuu nuu Tata yo Ndioxi, ra xaꞌni tu ndia kiti soko ndia nuu va ra. Ra xaꞌa ña ke xiniñuꞌu koo tu ñaꞌa ña soko Tata yo Jesucristo nuu Tata yo Ndioxi va. 4 Ra tu ra íin kuvi Tata yo Jesucristo nuu ñuꞌú yoꞌo vichin, ra küvi vi kuu ra sutu, saa chi ñaꞌa ña soko ndia sutu ndia iyoo nuu ñuꞌú yoꞌo nuu Tata yo Ndioxi, ra ta kuꞌva kachi ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ke iyoo va ña. 5 Ra chiñu ña xa ndia sutu ndia iyoo nuu ñuꞌú yoꞌo ini veꞌe ñuꞌu, ra veꞌe ñuꞌu ndixa ña iyoo ndivi va kuvi ña ndañaꞌa ndia ña xa ndia saa. Saa chi ta ndixiyo nduvi ra Moisés ña savaꞌa ra veꞌe ñuꞌu, ra suꞌva va kachi Tata yo Ndioxi xiꞌin ra: “Ta kuꞌva iyoo ita niñu veꞌe ñuꞌu ña ndiñaꞌa yu nuu kun iku kan ke na koo ña savaꞌa va kun”, kachi ra. 6 Ra Tata yo Jesucristo ra kuu sutu kaꞌnu, ra ndiaa yaꞌvi ni va chiñu ña ^xa ra kan nuu chiñu ña ^xa sutu ndia ndikun ña yata ña kindoo Ndioxi xiꞌin na ñuu ra te yachi, saa chi ndakiꞌin ra tuꞌun yo, ra xaꞌa ña yoꞌo kuvi ña kindoo tu Tata yo Ndioxi xaꞌa iin ña xaa xiꞌin yo, te chunaꞌa ra mii ra ña sa va ra ña.

7 Ra tu na ndikuchuun kuvi na ñuu Israel ña saxinu na nuu ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, saa ra xiniñüꞌu vi kindoo tuku Tata yo Ndioxi xaꞌa inka ndiayu xaa xiꞌin yo. 8 Ndi su na ñuu Israel, ra ndikuchïñu vi na saxinu na ña kaꞌan ndiayu Ndioxi ña ndakoo ra Moisés,

ña kan ke ndikaꞌan Tata yo Ndioxi xaꞌa na kachi ra suꞌva:

Xaa iin kii ra kindoo yu xaꞌa iin ña xaa xiꞌin

na ñuu Israel, ra saa tu xiꞌin na ñuu Judá va.

9 Ra ndiayu ña kindoo yu xiꞌin na, ra kuëe inuu ña xiꞌin ndiayu ña kindoo yu xiꞌin na xii xikua na

te tava yu na chi ñuu Egipto;

ra ndikuchüun vi na saxinu na nuu ndiayu kan,

ra xaꞌa ña kan ke ndakoo ndaꞌa va yu na, kachi Tata yo Ndioxi.

10 Ra ndiayu xaa ña kindoo yu xiꞌin na ñuu Israel te xa na xaa kii, ra suꞌva ke koo ña, kachi Tata yo Ndioxi:

Mii va yu chikaa ndiayu yu xini na,

ra tiaa tu yu ña nima va na.

Ra kuu yu Ndioxi na,

ra na kan kuu na ñuu yu.

11 Ra kuniñüꞌu vi na na taꞌan na,

xiꞌin na veꞌe na, ña sañaꞌa na na, ña kundaa ini xaꞌa yu,

saa chi xa kundaa ini mii takundiꞌi va na xaꞌa yu,

ndia na vali vaꞌa, ra iin saa ndia na naꞌnu vaꞌa va.

12 Ra koo kaꞌnu tu ini yu xaꞌa takundiꞌi chiñu kiꞌvi ña xa va na,

ra ndia nii ka tu kii ndakäꞌan yu xaꞌa kuachi va na.

13 Ra na kundaa ini ndo, chi ña kaꞌan Tata yo Ndioxi ña xiniñuꞌu koo inka ndiayu ña xaa, ra kuni kachi ña saa, ña xiniñuꞌu ndasama va ndiayu yata, saa chi väꞌa ka ña.

9

Veꞌe ñuꞌu ña iyoo nuu ñuꞌú xiꞌin veꞌe ñuꞌu ña iyoo ndivi

1 Ra ta kindoo Tata yo Ndioxi xiꞌin na ñuu Israel te yachi kuvi ña taxi ra ndiayu ra ndaꞌa na, ra ndiayu kan kuvi ña ndikaꞌan xiꞌin na ndia kuꞌva ke ndasakaꞌnu na ra. Ndi su takua ini veꞌe ñuꞌu ña íin nuu ñuꞌú yoꞌo va kuvi ña ^ndasakaꞌnu na ra xiꞌin ndiayu kan. 2 Ra veꞌe ñuꞌu kan, ra uvi ndataꞌvi ña; ra tikoto va kuvi ña xitanii ini ña, ra suꞌva ke ndixiyo ña: taꞌvi ña nuu kuvi ña xinani Nuu Yii, ra ikan ke xindichi kàà ña xindita ñùꞌù nuu ña vaꞌa xituun ña, ra saa tu mesa tun xindee xita vaꞌa ña soko na nuu Tata yo Ndioxi va. 3 Ra chi sata tikoto kan kuvi taꞌvi ña uvi, ña xinani Nuu Yii Ni. 4 Ra ikan kuvi nuu xindichi iin mesa loꞌo ña kuvaꞌa xiꞌin yuu oro, ra ikan ke xaꞌmi na xuxa ña ndaa xiko xaꞌan tami nuu Tata yo Ndioxi, ra ikan kuvi tu ña ndixiin xatun nuu xindikaa ndiayu Tata yo Ndioxi va, ra niña oro kuvi ña ndakaꞌyu na takundiꞌi sata xatun kan. Ra ini xatun kan xindikaa iin kisi ña kuvaꞌa xiꞌin niña oro, ra ini kisi kan xindoꞌni xita vaꞌa ña nani maná, ra xindikaa tu itun tun ndandixin xiniꞌi ra Aarón va, ra saa tu yuu ña ndikaꞌyu ndiayu Tata yo Ndioxi nuu va. 5 Ra sata xatun kan xindita uvi naꞌna na tatun Ndioxi; ra ña xindita ña kan, ra mii va Ndioxi kuvi ra ndixiin kan, kuni kachi ña; ra ndixin ña kuvi ña xindasi sata kàà ña xindasi yuꞌu xatun kan, ra ikan kuvi nuu ndikoso na nii kiti ri ndisoko na xaꞌa kuachi yuvi. Ndi su vichin, ra küvi vi ndakani ikun yo xaꞌa ña yoꞌo.

6 Ra suꞌva ke iyoo ñaꞌa kan ndita ña taꞌvi ña uvi ña nani Nuu Yii Ni; ra taꞌvi ña nuu, ña nani Nuu Yii va kuvi ña ndikiꞌvi ndia sutu iin takundiꞌi kii ña xa ndia takundiꞌi chiñu ña xiniñuꞌu sa ndia nuu Tata yo Ndioxi. 7 Ndi su taꞌvi ña uvi ña nani, Nuu Yii Ni, ra ta nuu kuiya ta nuu kuiya vi kuvi ña ndikiꞌvi sutu ra kuchee indaa ichi; ra ña kiꞌvi ra kan, ra ndiakua xiniñuꞌu kuꞌun va nii kiti xiꞌin ra ña soko ra ña xaꞌa kuachi mii ra, ra saa tu xaꞌa kuachi ña xa na ñuu xaꞌa ña ndikundäa ini va na. 8 Ra mii va Tachi Yii kuvi ña ^taxi ña xinituni yo ña kuvi kundaa ini yo xiꞌin ña yoꞌo: saa chi kii ña xiniñuꞌu ndia sutu taꞌvi ña nuu, ña nani, Nuu Yii ña ^xa ndia chiñu ña kuni Tata yo Ndioxi, saa ra kuni kachi ña saa, ña xindasi va ichi ña kuaꞌan nuu nani, Nuu Yii Ni. 9 Ra takundiꞌi ña ndixiyo te yachi, ra xaꞌa kii ña ndee yo vichin va kuvi ña kaꞌan ña. Saa chi ña ndisoko ndia sutu ndia ndia ka ñaꞌa, xiꞌin ña xaꞌni ndia kiti ndisoko ndia, ra ndikuchüun vi ña kan, ndasama ña, nima yuvi, ña köo ka kuachi na. 10 Ra ndiayu ña xachiñu ndia sutu kan xiꞌin te yachi, ra takua xaꞌa ñaꞌa ña xixi va na, xiꞌin xaꞌa ndutia ra xiꞌi va na, xiꞌin xaꞌa ña ndakatia na iki kuñu va na kuvi ña ndikaꞌan ña. Ra ña kan, ra iin ndiayu ña ndixiyo too va kuvi ña, saa chi takua kii ña kachi Ndioxi koo va ña kuvi ña ndixiyo ña, ndi su ndixaa kii ra taxi Tata yo Ndioxi inka ndiayu ña vaꞌa ni ka va.

11 Ra ña xa kixi Tata yo Jesucristo, ra xa ra kan va kuvi ra kuu sutu ra kuchee nuu takundiꞌi ña vaꞌa ña ^kuu. Ra ini veꞌe ñuꞌu ña iyoo ndivi va kuvi ña xachiñu ra, ra vaꞌa ni ka va veꞌe ñuꞌu kan nuu veꞌe ñuꞌu ña ndixiyo nuu ñuꞌú te yachi, ña xachiñu ndia sutu ini; ra veꞌe ñuꞌu ña iyoo ndivi, ra süvi vi yuvi kuvi na ndixavaꞌa ña, ra kuëe inuu vi ña xiꞌin ñaꞌa ña xavaꞌa Tata yo Ndioxi iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo. 12 Ra ña ndikiꞌvi Tata yo Jesucristo Nuu Yii Ni vichin, ra süvi tixuꞌu, xiꞌin sindiki kuvi ri ndikiꞌvi ra kaꞌni ra ña soko ra nii ri xaꞌa kuachi yuvi, chi ña ndikiꞌvi ra, ra nii mii va ra kuvi ña ndisoko ra xaꞌa kuachi yuvi; ra takua indaa ichi va kuvi ña ndikiꞌvi ra Nuu Yii Ni; ra suꞌva ke xa ra ña vaꞌa sakaku ra yoo ndia ndikaa ndikuꞌun. 13 Ra tu nii sindiki xiꞌin nii tixuꞌu, xiꞌin yaa ña ndixixi sindiki ña ndikoso yava na sata yuvi, ra ndixiyo va ndiee ña, ña ndakatia ña iki kuñu na, 14 saa ra iyoo ni ka va ndiee nii Tata yo Jesucristo ña ndakatia ña nima yo, ra sandiꞌi ña xaꞌa chiñu kiꞌvi ña kuni yo sa yo, ña vaꞌa ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi, ra tiaku. Ra xiꞌin ndiee Tachi Yii ña kuëe ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña ndisoko Tata yo Jesucristo mii ra nuu Tata yo Ndioxi xaꞌa kuachi yo. Ra vaꞌa ni ka va ra yoꞌo nuu takundiꞌi ñaꞌa ña ndisoko na, saa chi ndia nii loꞌo kuachi ra köo.

15 Ra xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo ña kan kuvi ña kindoo Tata yo Ndioxi xaꞌa iin ña xaa xiꞌin yo, ra mii Tata yo Jesucristo va kuvi ra ^ndakiꞌin tuꞌun yo vichin. Ra xaꞌa ña ndixiꞌi ra kuvi tu ña vaꞌa ndakiꞌin takundiꞌi va yuvi ñaꞌa ña ndiniꞌi taꞌvi na ndakiꞌin na nuu Tata yo Ndioxi, ñaꞌa ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa na. Saa chi ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo, ra ña vaꞌa na sakaku ra takundiꞌi yuvi na xa chiñu kiꞌvi ta xindoꞌni na tixi ndiayu ña yata va kuvi ña. 16 Ra xa kundaa va ini ndo, chi tu ndia na, na ndakoo iin tutu ndaꞌa seꞌe na ña ^kaꞌan ña xaꞌa na, ña ndakiꞌin na ndia ndia ka ñaꞌa, ra te xa xiꞌi vi yuvi na ^xavaꞌa tutu kan kuvi ña ndiaa yaꞌvi ña. 17 Ndi su tu tiaku va yuvi na xavaꞌa tutu kan, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña, saa chi te xa xiꞌi vi yuvi kan ke ndiaa yaꞌvi ña. 18 Ra ta kuꞌva iyoo ña yoꞌo kuvi tu ña kuu xiꞌin ña nuu ña kindoo Tata yo Ndioxi xiꞌin na ñuu va ra, saa chi te kindoo ra xiꞌin na ra kuaꞌa ni va kiti xaꞌni na ña ndisoko na nii ri nuu ra. 19 Saa chi te sandiꞌi ra Moisés kaꞌvi ra takundiꞌi ndiayu ña taxi Tata yo Ndioxi ndaꞌa ra nuu na ñuu, ra saa kiꞌin ra nii sindiki, xiꞌin nii tixuꞌu, ra kava nuu ra ña xiꞌin tiakuii, ra saa ndixaꞌnu ra ndaꞌa itun tun nani hisopo, ra chinduꞌu iin ra koꞌndo ixi ndikachi ña kuaꞌa nuu nu, ra chindaxi ra ña xiꞌin nii kan, ra ndikoso yava ra ña sata yuu nuu vaxi ndiayu Tata yo Ndioxi, ra saa tu xini takundiꞌi na ñuu va. 20 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa: “Nii yoꞌo, kuvi ña ndakuiin xaꞌa ña kindoo Tata yo Ndioxi xiꞌin ndo, ña saxinu ndo nuu ña xaꞌndia ra nuu ndo”, kachi ra. 21 Ra ndikoso yava tu ra Moisés nii kan, ini veꞌe ñuꞌu va, ra saa tu sata takundiꞌi ñaꞌa ña xiniñuꞌu na ña ndasakaꞌnu na Tata yo Ndioxi va. 22 Ra suꞌva ke xa Moisés, saa chi mii ndiayu Tata yo Ndioxi kuvi ña kaꞌan ña xiniñuꞌu nii, ña ndakatia ña takundiꞌi ñaꞌa; ra tu na köo nii, saa ra köo kaꞌnu vi ini Tata yo Ndioxi xaꞌa kuachi yuvi.

Nii Tata yo Jesucristo ña ndixitia te ndixiꞌi ra kuvi ña kuu mii ndiee ña sandiꞌi ña xaꞌa kuachi yo

23 Ra xaꞌa ña kan ke xiniñuꞌu na nii kiti ña ndakatia na takundiꞌi ñaꞌa ña ndixiyo ini veꞌe ñuꞌu; ra ña kan, ra naꞌna ñaꞌa ña iyoo veꞌe ñuꞌu ña íin ndivi va kuvi ña; ra ñaꞌa ña iyoo ndivi, ra nii ña ndiaa yaꞌvi ni ka nuu takundiꞌi nii kiti va kuvi ña xiniñuꞌu ña kan. 24 Ra xaꞌa ña kan ke Tata yo Jesucristo, ra ndikïꞌvi vi ra nuu Yii ini veꞌe ñuꞌu ña xavaꞌa na yuuvi yoꞌo, saa chi naꞌna veꞌe ñuꞌu ndixa ña iyoo ndivi va kuvi ña; xaꞌa ña kan ke Tata yo Jesucristo, ra mii ndivi va kuvi ña ndikiꞌvi ra, ra ikan ke iyoo ra vichin va, ra xaku ndaꞌvi ra xaꞌa yo nuu Tata yo Ndioxi. 25 Ra ña ndikiꞌvi Tata yo Jesucristo ndivi, ra ndikïꞌvi ra ña tuku tuku soko ra mii ra, ta kuꞌva ^xa iin sutu ra kuchee nuu na judío ña ^kiꞌvi ra Nuu Yii Ni soko ra nii kiti, ta kuiya ta kuiya. 26 Ndi su tu ña ndixiniñuꞌu kuvi ña tuku tuku soko Tata yo Jesucristo mii ra, saa ra te sakan chituni Tata yo Ndioxi ña yuuvi yoꞌo vi kuvi ña tuku tuku soko ra mii ra; ndi su ndia kii ña kuyachin ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi vichin va kuvi ña kixi ra indaa ichi, ña sandiꞌi ra xaꞌa kuachi yuvi xaꞌa ña ndisoko ra mii ra ña ndixiꞌi ra. 27 Ra ta kuꞌva kuu xiꞌin Tata yo Jesucristo kuvi tu ña ^kuu xiꞌin takundiꞌi yuvi va, saa chi indaa ichi va kuvi ña xiniñuꞌu kuvi na, ndia saa ra ndiatu na ña sayukun Tata yo Ndioxi kuachi xiꞌin na kii ña vaxi va. 28 Saa chi indaa ichi kuvi tu ña ndisoko Tata yo Jesucristo mii va ra, ña ndixiꞌi ra, ña vaꞌa sandiꞌi ra xaꞌa kuachi takundiꞌi yuvi. Ra te xa na nandiko tuku ra ichi ña uvi kixi ra nuu ña yuuvi yoꞌo, ra küvi ka ra xaꞌa kuachi na yuuvi, saa chi ña kixi ra, ra ña sakaku ra takundiꞌi yuvi na ndiatu ña nandiko tuku va ra kuvi ña.

10

Ña ndisoko Tata yo Jesucristo mii ra xaꞌa yo kuvi ña vaꞌa ndasa ra yoo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi

1 Saa chi ndiayu Tata yo Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra takua xaꞌa naꞌna, ña vaꞌa, ña kuu kii ña vaxi va kuvi ña kaꞌan ña, ndi su süvi vi xa ndixa mii ña vaꞌa kan kuvi ña kaꞌan ña xaꞌa. Ña kan ke ndikuchüun vi ndiayu kan ña sandiꞌi ña xaꞌa kuachi yuvi na ndasakaꞌnu Tata yo Ndioxi ta kuꞌva kachi ña, ta kuu ña ndisoko na nii kiti ta kuiya ta kuiya. 2 Ra tu ña ndikuchuun kuvi nii kiti ña ndisoko na nuu Tata yo Ndioxi, ña sandiꞌi ña xaꞌa takundiꞌi kuachi yuvi, saa ra kuëe tuku tuku vi soko na ña, chi xa nani indaa ichi ra xa sandiꞌi ña xaꞌa takundiꞌi va kuachi na, ra nii ndakäni ka tu ini na ña iyoo kuachi va na. 3 Ndi su mii ña ndaa, ra ña ^soko na nii kita kan, ra ña xa ña ke sandakaꞌan ña na xaꞌa kuachi na ta kuiya ta kuiya va. 4 Saa chi nii sindiki, xiꞌin nii tixuꞌu, ra kuëe kuchuun vi ña kan, ña sandiꞌi ña xaꞌa kuachi yuvi.

5 Xaꞌa ña kan ke te kixi Tata yo Jesucristo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ndikaꞌan ra xiꞌin Tata yo Ndioxi kachi ra suꞌva:

Küni vi kun ña na kaꞌni yuvi kiti, ra soko na nii ri nuu kun, ra ni küni tu kun ña taxi na ndia ndia ka ñaꞌa ndaꞌa va kun,

saa chi xa nuu ña kan ke taxi kun iki kuñu yu ña inuu xiꞌin iki kuñu na kan, ña vaꞌa na soko yu ña nuu va kun.

6 Ra ni kuëe kuni tu kun ña kaꞌmi na kiti ña ndaa xiko ri nuu va kun, ra ni kuëe kuni tu kun ña na soko na nii kiti nuu va kun, ña vaꞌa na koo kaꞌnu ini kun xaꞌa kuachi na.

7 Ra xaꞌa ña yoꞌo kuvi ña ndikaꞌan yu kachi yu suꞌva: “Yoꞌo xaa yu ña sa yu ña kuni mii kun, Tata Ndioxi,

ra saa kuvi tu ña ^kachi ndiayu kun ña ndikaꞌyu xaꞌa yu te yachi va”,

kachi Tata yo Jesucristo xiꞌin Tata yo Ndioxi. 8 Ña nu̱ú ndikaꞌan Tata yo Jesucristo, ña küni Tata yo Ndioxi ña taxi na ndia ndia ka ñaꞌa ndaꞌa ra, ra ni kuëe kuni tu ra ña soko na nii kiti nuu va ra, ra ni kuëe kuni tu ra ña kaꞌmi na kiti ña ndaa xiko ri nuu va ra, ña vaꞌa koo kaꞌnu ini ra xaꞌa kuachi na. Ra vaꞌa ni kaꞌan ni va ndiayu Tata yo Ndioxi ña ndakoo ra Moisés ña xiniñuꞌu koo takundiꞌi ña yoꞌo, ndi su küni vi Tata yo Ndioxi ña, kachi Tata yo Jesucristo. 9 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra suꞌva: “Yoꞌo xaa yu ña sa yu ña kuni mii kun, Tata Ndioxi”, kachi ra. Ra ña kachi ra suꞌva, ra xaꞌa takundiꞌi ñaꞌa ña ndisoko na te yachi va kuvi ña sandiꞌi ra, ra saa ndisoko ra iki kuñu mii va ra. 10 Ra ña ndisoko Tata yo Jesucristo mii ra, ra ña kuni mii Tata yo Ndioxi va kuvi ña xa ra. Ra xaꞌa ña kan va kuvi ña ndasayii Tata yo Ndioxi yoo. Ra takua indaa ichi va kuvi ña ndisoko Tata yo Jesucristo mii ra xaꞌa kuachi yo, ra ndia nii ka ichi nandïko ra sa ra ña.

11 Ra ña ^xachiñu ndia sutu xiꞌin ndiayu Tata yo Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra iin takundiꞌi va kii ndita ndia nuu soko na ini veꞌe ñuꞌu, ña tuku tuku ichi soko ndia ñaꞌa ña kuchüun sandiꞌi xaꞌa kuachi yuvi. 12 Ndi su Tata yo Jesucristo, ra kuu sutu ra kuchee, ra takua indaa ichi va kuvi ña ndisoko ra mii ra nuu Tata yo Ndioxi xaꞌa kuachi yo, ra ndia ndikaa ndikuꞌun va kuvi ña xa ra ña. Ra te ndiꞌi saa ndakunduꞌu ra xiin kuaꞌa tiayu kaꞌnu nuu nduꞌu Tata yo Ndioxi va. 13 Ra ikan kuvi ña nduꞌu ra ndiatu ra ña sandiꞌi Tata yo Ndioxi xaꞌa yuvi na kanitaꞌan xiꞌin va ra. 14 Saa chi Tata yo Jesucristo, ra indaa ichi va kuvi ña ndisoko ra mii ra ña vaꞌa sandiꞌi ra xaꞌa kuachi yuvi na ^ndasayii ra ña kundikun na ichi ra. 15 Ra ndakuiin tu Tachi Yii Tata yo Ndioxi va xaꞌa ña yoꞌo, Ra suꞌva ke kachi ña:

16 Ña yoꞌo kuvi iin ña xaa ña kindoo yu xaꞌa xiꞌin na kii ña vaxi, ra suꞌva ke iyoo ña:

Tiaa yu ndiayu yu nima na,

ra tiaa tu yu ña xini va na, kachi Tata yo ^kachi Tachi Yii ra.

17 Ra ndikaꞌan ka tu Tata yo Ndioxi kachi ra suꞌva va kachi Tachi Yii ra:

Ndia nii ka ichi ndakäꞌan yu xaꞌa kuachi na, ra saa tu xaꞌa ña xïin na kandixa na yuꞌu va,

kachi ra ^kachi ña. 18 Ra xaꞌa ña xa xa kaꞌnu ini Tata yo Ndioxi xaꞌa kuachi yo, ra xiniñüꞌu ka vi soko yo ndia ndia ka ñaꞌa nuu ra xaꞌa kuachi yo vichin.

Ña xiniñuꞌu va kuvi ña kuyachin yo nuu Tata yo Ndioxi

19 Ñani yo, vichin, ra xa kuvi va kiꞌvi yo Nuu Yii Ni, ra xiniñüꞌu kundiꞌi ini vi yo, saa chi xaꞌa nii Tata yo Jesucristo ña ndixitia ndika cruz va kuvi ña kuvi kiꞌvi yo. 20 Ra ña ndixiꞌi ra kuvi ña ndakuiña ra iin ichi xa̱a nuu yo; ra ichi kan kuvi ña ^taxi ña kutiaku va yo, ra ña yoꞌo, ra suꞌva va ke kuni kachi ña, ña nditata tikoto ña xitanii ini veꞌe ñuꞌu, ra ndanuña Nuu Yii Ni, ra xaꞌa ña nditaxin iki kuñu va ra kuvi ña kaꞌan ña. 21 Ra xaꞌa ña xa ^kuu Tata yo Jesucristo, sutu kuchee veꞌe Tata yo Ndioxi kuvi ña, 22 xiniñuꞌu na kuyachin yo nuu Tata yo Ndioxi xiꞌin ndinuni nima yo, xiꞌin xaꞌa ña ndinuni ni ndiaa ini yo Tata yo Jesucristo; saa chi xa ndakatia va ra nima yo, ña vaꞌa na ndakäni ka ini yo ña iyoo kuachi yo, ra xa ndakatia tu ra iki kuñu yo xiꞌin tiakuii, ra vaꞌa ni va. 23 Ra ndinuni ni na kondiaa ini yo Tata yo Jesucristo, ra na ndïko ini yo, saa chi Tata Ndioxi, ra saxinu va ra nuu ña kindoo ra xiꞌin yo. 24 Ra xiniñuꞌu na nduku yo kuꞌva ña na chikaa yo tuꞌun ndiee ini xiꞌin inka yuvi ña na kuꞌvi ini na kuni na inka yuvi, ra saa tu ña sa na chiñu ña vaꞌa xiꞌin va na. 25 Ra na sakuäꞌa yo sa yo ta kuꞌva ^xa na ñani yo na xïin ndakutaꞌan xiꞌin yo ña ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi, chi ña xiniñuꞌu sa yo ke na chikaa yo tuꞌun ndiee ini xiꞌin taꞌan va yo, ra xiniñuꞌu ni ka va sa yo saa vichin, saa chi xa ndinumi ni va nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra.

26 Ra tu xa kundaa ini yo xaꞌa ña ndaa, ra na sa yo chiñu kiꞌvi xiꞌin ña kusii ini mii yo, saa ra köo ka vi ñaꞌa ña kuvi soko Jesucristo ña sandiꞌi ña xaꞌa kuachi yo. 27 Saa chi ndia ña ndiatu yo kuvi ña sayukun Tata yo Ndioxi kuachi xiꞌin yo, ra tiꞌvi ra yoo kuꞌun yo nuu iin ndakundichi ndakundichi yaa ñuꞌu nuu koko na kanitaꞌan xiꞌin va ra. 28 Ra xa kundaa va ini ndo, chi te yachi, ra yuvi na ndixïin kandixa ndiayu Tata yo Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, ra tu ndakoyo uvi a uni yuvi na ndikaꞌan tieꞌe nuu na, ña kanduu na ndiayu kan, saa ra kuëe ndikundaꞌvi vi ini ndia xayukun kuachi kuni ndia na, chi ña xa ndia ke ndikun xaꞌni va ndia na. 29 Ra na ndakiꞌin xini ndo chi tu sa ndoꞌo na kan, xaꞌa ña kanduu na ndiayu Tata yo Ndioxi ña ndakoo ra Moisés, saa ra kuaꞌa ni ka va tundoꞌo niꞌi yuvi na ^xa chiñu kiꞌvi xiꞌin ña kusii ini mii na, saa chi xiꞌin chiñu ña ^xa va na ke ^ndañaꞌa na mii na ña ^kundasi na Tata yo Jesucristo, ra xiꞌin ña kan kuvi tu ña ^ndañaꞌa na ña köo yaꞌvi ndiaa nii ra ña ndixitia ndika cruz ña sandiꞌi xaꞌa kuachi va yo; ra yuvi na xa saa kan, ra Tachi Yii Tata yo Ndioxi ña iyoo kaꞌnu ini xaꞌa va yo kuvi ña ^kañaꞌa na xiꞌin, ra ^kundasi na ña. 30 Ra xa xini va yo Tata yo Ndioxi, ra ra kan kuvi ra ndikaꞌan kachi suꞌva: “Yuꞌu va kuvi ra kuu mii ndiayu ña taxi yu tundoꞌo ndaꞌa na saa ini xini yuꞌu; ra ta kuꞌva iyoo mii ña xa na ke ndoꞌo na xaꞌa sa va yu”, kachi ra. Ra saa ndikaꞌan ra ka ra kachi ra suꞌva: “Yuꞌu kuvi tu ra sayukun kuachi xiꞌin na ñuu va yu”, kachi ra. 31 Ndiee ni kaa tundoꞌo taxi Tata yo Ndioxi, ra tiaku, ndaꞌa yo tu na ndaniꞌi ra yoo ña ^xa yo chiñu kiꞌvi.

32 Ra na ndakaꞌan ndo chi te sakan ndakundikun ndo ichi Tata yo Jesucristo. Ra vaꞌa ni kuaꞌa ni va tundoꞌo ña uꞌvi ni ndoꞌo ndo, ndi su xa ndiee va ini ndo, ra nindïko vi ini ndo xaꞌa ña ndikun ndo ichi Tata yo Jesucristo. 33 Ra nuu chitu yuvi va xa siki na sava ndo, ra kani tu na ndoꞌo va, ra sava tu ndo chindiee taꞌan xiꞌin na ndoꞌo taꞌan tundoꞌo ña kaꞌan yo xaꞌa yoꞌo va. 34 Ra kusuchi ni tu ini ndo xiꞌin na xindoꞌni veꞌe kàà va. Ra te kindiaa na chiñu takundiꞌi ñaꞌa ña kuu mii ndo, ra xiꞌin ña kusii ini va ndo ndataxi ndo ña ndaꞌa na. Saa chi xa kundaa va ini ndo ña vaꞌa ni ka va ñaꞌa ña niꞌi ndoꞌo vaxi kii, ra ñaꞌa ña niꞌi ndo kan, ra ndia ndikaa ndikuꞌun va ke koo ña nuu ndo. 35 Xaꞌa ña kan ke na ndaköo ndo ña ndiaa ini ndo Tata yo Jesucristo, saa chi ña ndiaa ini ndo ra, ra ndachaꞌvi va ra ndoꞌo xaꞌa ña. 36 Ra ña xiniñuꞌu sa ndo kuvi ña, iin tuun saa na sa ndiee ini va ndo ña ndakundiee ndo sa ndo ña kuni Tata yo Ndioxi, ña vaꞌa na ndakiꞌin ndo takundiꞌi ñaꞌa ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa ndo. 37 Saa chi suꞌva ke kachi Tata yo Ndioxi ndikaꞌan ra ^kachi tuꞌun ra:

Tiaa ni va xa ndinumi xaa tiaa ra xiniñuꞌu xaa,

ra kuächi ka vi ra.

38 Ra yuvi na xa chiñu vaꞌa nuu yu kuvi na kutiaku va, saa chi ndiaa ini na yuꞌu,

ndi su yuvi na nandiko chi sata, ra kuëe kusii vi ini yu xiꞌin na kan, kachi ra

^kachi ña. 39 Ndi su yoo, ra kuëe iyoo yo ta kuꞌva iyoo yuvi na nandiko chi sata, ra ndiꞌi xaꞌa na, chi yoo, ra Tata yo Ndioxi va kuvi ra ndiaa ini yo, ra ndiatu tu yo ña sakaku ra nima va yo.

11

Suꞌva ke xindiaa ini yuvi na xindee xinaꞌa Tata yo Ndioxi

1 Ña ndinuni ni ndiaa ini yo Tata yo Ndioxi ke kundaa kaxi ini yo ña ndakiꞌin va yo ñaꞌa ña ndiatu yo ndakiꞌin yo; ra vaꞌa ni täan ndakiꞌin va yo ña, ndi su kandixa va yo ña ndakiꞌin yo ña. 2 Ra xaꞌa ña xindiaa ini na xindee xinaꞌa Tata yo Ndioxi kuvi tu ña ndakiꞌin mani va ra na.

3 Ra xaꞌa ña ndiaa ini yo Tata yo Ndioxi kuvi ña kundaa ini yo ña ndikaꞌan ra ña na koo ña yuuvi yoꞌo, ra iyoo va ña, ra takundiꞌi ñaꞌa ña ^xini yo vichin, ra xiꞌin ñaꞌa ña ndiküvi kuni va yo kuvi ña kuvaꞌa ña.

4 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Abel Tata yo Ndioxi kuvi ña ndisoko ra iin ñaꞌa ña ndiaa yaꞌvi ni nuu ra, ndi su ra Caín, ra ña nuu va ndisoko ra kan; ra xaꞌa ña ndisoko ra Abel iin ñaꞌa ña ndiaa yaꞌvi ni kan ke ndakuni va Tata yo Ndioxi ra, ra ndakiꞌin mani va ra ñaꞌa ña ndisoko ra. Ra vaꞌa ni xa naꞌa ni va ndixiꞌi ra Abel, ndi su sañaꞌa va ña xindiaa ini ra Tata yo Ndioxi yoo vichin, ña xiniñuꞌu ni na kondiaa ini tu yoo va Tata yo Ndioxi.

5 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Enoc Tata yo Ndioxi kuvi ña kuaꞌan tiaku va ra ndivi, ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndakiꞌin ñaꞌa, ra nindanïꞌi ka ndia nii yuvi ra nuu ñuꞌu yoꞌo. Ra te kumani ka kuꞌun ra Enoc ndivi, ra kusii ni va ini Tata yo Ndioxi xiꞌin ra, saa chi ndinuni ni va kandixa ra ra. 6 Ra na kundaa ini ndo, chi kuchïñu vi yo sa yo chiñu ña ^kusii ini Tata yo Ndioxi xiꞌin tu kuëe ndiaa ini yo ra, saa chi ña xiniñuꞌu sa takundiꞌi yuvi na kuyachin nuu Tata yo Ndioxi kuvi ña kandixa na ña iyoo va ra, ra ^taxi ra ña vaꞌa ndaꞌa yuvi na ndinuni ni kuyachin nuu ra.

7 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Noé Tata yo Ndioxi kuvi ña kandixa va ra ra te ndikaꞌan ra xiꞌin ra ña kuu iin ña täan kuni na yuuvi yoꞌo, saa ra ndikun xaꞌa va ra xavaꞌa ra iin itun chee tun xika nuu mini, ra ikan ke xindoꞌni na veꞌe ra ña vaꞌa ndixïꞌi na. Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Noé Tata yo Ndioxi kuvi tu ña ndañaꞌa ra na yuuvi yoꞌo ña kuëe iyoo ndaku chiñu ña xa va na, ra ndiꞌi xaꞌa va na, ra taxi Tata yo Ndioxi ña vaꞌa ndaꞌa ra xaꞌa ña xa ra chiñu ndaku.

8 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Abraham Tata yo Ndioxi kuvi ña kandixa va ra ra te kana ra ra, ra kee ra kuaꞌan ra inka nuu ñuꞌu ña kindoo Tata yo Ndioxi taxi ra ndaꞌa va ra. Ra te kee ra kuaꞌan ra, ra ndia nii kundäa ini ra ndia chi ke kuaꞌan vi ra. 9 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Tata yo Ndioxi kuvi tu ña vaꞌa ndixiyo too ra nuu ñuꞌu inka yuvi va, ra mii ñuꞌu kan kuvi ña kindoo Tata yo Ndioxi taxi ra ndaꞌa va ra. Ra nuu ñuꞌu kan, ra veꞌe tuvixin va xikanduꞌu ra, ra mii sa kuvi tu ña xa ra Isaac seꞌe va ra, ra saa tu ra Jacob seꞌe ñani va ra, ra kandixa tu ndia kan va ña ndakiꞌin ndia ñuꞌu ña kindoo Tata yo Ndioxi xaꞌa xiꞌin ra Abraham. 10 Ra ña xindiaa ini ra Abraham Tata yo Ndioxi, ra iin ñuu kaꞌnu ña kuvaꞌa nuu kuë ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña xindiatu ra koo ra. Ra ñuu kan, ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra xakin kuꞌva nuu iyoo ña, ra mii ra kuvi tu ra xavaꞌa va ña.

11 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ña Sara yasiꞌi ra Abraham Tata yo Ndioxi kuvi ña vaꞌa kaku seꞌe ña; ra ña Sara kan, ra ña numa va ndixiyo ña, ra kusiin tu xa chee ni va ña, ndi su nii saa va chi kaku va seꞌe ña. Saa chi kandixa va ña, ña saxinu Tata yo Ndioxi nuu ña kindoo ra xiꞌin na. 12 Ra vaꞌa ni xa yachin kuvi va ra Abraham ña chee ni ra, ndi su kaku va seꞌe ra, ra kuaꞌa ni kuu ndiseꞌe ra, iin ta kuꞌva kuaꞌa kimi ri ndee ndivi xiꞌin yuti ña ndee yuꞌu tiañuꞌu saa kuu na, ra ndia nii yuvi ^küvi kaꞌvi na.

13 Ra takundiꞌi yuvi na kaꞌan yo xaꞌa yoꞌo, ra nindakïꞌin vi na ñuꞌú ña kindoo Tata yo Ndioxi taxi ra ndaꞌa na, ra ndixiꞌi va na; ndi su xaꞌa ña xindiaa ni ini na Tata yo Ndioxi, ra xa ta iyoo ña xa xini va na iyoo ña, ra kusii ni va ini na ña ndakiꞌin na ña. Ra xaꞌa ña xa ^kundaa ini na ke ndikaꞌan na ña kuu na na xika too nuu ña yuuvi yoꞌo va, saa chi süvi na yuuvi yoꞌo kuvi na. 14 Ra kaxi ni va iyoo ña yoꞌo, saa chi yuvi na kaꞌan kachi suꞌva, ra inka ñuu ña kuu ñuu mii va na ke nduku na kuꞌun na koo na. 15 Saa chi tu ñuu nuu kee va na ke ndixani ini na nandiko na, saa ra kuvi va nandiko na saa chi ndixiyo va kii ña kuvi nandiko na. 16 Ndi su na kan, ra ña kuni na ke kuꞌun na iin ñuu ña vaꞌa ni ka va, ra ñuu kan, ra ndivi va ke iyoo ña. Ra xaꞌa ña kan ke kuëe kukaꞌan vi nuu Tata yo Ndioxi ña ^kaꞌan ra kuu ra Ndioxi na, saa chi xa xanduvi va ra iin ñuu nuu kuꞌun na koo na.

17 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Abraham Tata yo Ndioxi kuvi tu ña xiin va ra ña soko ra ra loꞌo Isaac seꞌe ra. Te ndikaꞌan Tata yo Ndioxi xiꞌin ra ña na soko ra ra nuu ra, ra vaꞌa ni indaa saa va kuvi seꞌe ra, ndi su ndixiyo nduvi va ra ña soko ra ra, saa chi xindiaa va ini ra ndakiꞌin ra ña kindoo Tata yo Ndioxi xaꞌa xiꞌin ra te yachi, ra suꞌva ke kachi ra kindoo ra xiꞌin ra: 18 “Na seꞌe ra Isaac kuvi na kuu ndiseꞌe kun”, kachi ra xiꞌin ra. 19 Ra ña xiin ra Abraham ña soko ra ra loꞌo Isaac seꞌe ra, ra xaꞌa ña kundaa ini ra ña kuu mii Tata yo Ndioxi ndiee ña sandatiaku va ra ra kuvi ña; ra ña kuni kachi ña yoꞌo ke xa ta iyoo ra ndixiꞌi va iyoo ra loꞌo kan, ra sandatiaku tuku va Tata yo Ndioxi ra.

20 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Isaac Tata yo Ndioxi kuvi ña kindoo ra kaꞌan ra xiꞌin Tata yo Ndioxi ña taxi ra ña vaꞌa kutaꞌvi ra Jacob xiꞌin ra Esaú. 21 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Jacob Tata yo Ndioxi kuvi ña ndikaꞌan ra xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa uvi saa ndia kuachi seꞌe ra José seꞌe ra. Ra te ndiꞌi saa ndasakaꞌnu ra Tata yo Ndioxi, ra itun tun xikatuvi va ra kuvi nu ndixiyo ndiee ra ña xindichi ra. 22 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra José Tata yo Ndioxi kuvi ña ndikaꞌan ra xiꞌin na ñani ra na seꞌe ra Israel iva ra, ña xaa iin kii ra kee va na ñuu Egipto kunuꞌu na nuu kee na, ra xaꞌndia tu ra chiñu nuu na ndia kuꞌva ke sa na xiꞌin leke va ra.

23 Ra xaꞌa ña xindiaa ini na iva siꞌi ra Moisés Tata yo Ndioxi kuvi ña ndiyüꞌvi vi na kuni na ra rey te xaꞌndia ra chiñu nuu na ña kaꞌni na ra Moisés te kaku suꞌva ra, saa chi te kaku ra ra tiaa ni nduvi ra, ra xaꞌa ña kan ke tiseꞌe na ra uni yoo. 24 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Moisés Tata yo Ndioxi kuvi ña ndïxa ra xaꞌa vi ña kuu ra seꞌe ndaꞌvi ña seꞌe rey Faraón te xa kuchee ra, 25 chi vaꞌa ka kuni ra ña na ndoꞌo ra xiꞌin na ñuu Tata yo Ndioxi va, nuu ña kusii ini ra xiꞌin takundiꞌi ña savi, ña sandaꞌvi yuvi, ña sa na kuachi. 26 Ra xaꞌa ña kan ke kindoo ka va ini ra ña ndoꞌo ra ta kuꞌva ndoꞌo Tata yo Jesucristo, nuu ña ^kuu ra ra kuika xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo Egipto; saa chi ña xindiatu ra ndakiꞌin ra kuvi ña vaꞌa ña niꞌi ra nuu Tata yo Ndioxi va. 27 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Moisés Tata yo Ndioxi kuvi ña kee ra ñuu Egipto kuaꞌan ra inka xiyo, ra ndiyüꞌvi ra kuni vi ra ra rey ñuu kan, chi ña xa ra ke ndinuni ni xindiaa ini ra Tata yo Ndioxi, ra küvi kuni va yo.

28 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ra Moisés Tata yo Ndioxi kuvi ña xaꞌndia ra chiñu nuu na ñuu Israel ña na ndasakaꞌnu na viko pascua, xiꞌin ña kaꞌyu na nii yeꞌe na ña vaꞌa na käꞌni ra tatun Ndioxi, tiaa ndia kuu seꞌe nuu na. 29 Ra xaꞌa ña xindiaa ini na ñuu Israel Tata yo Ndioxi kuvi ña vaꞌa ndataꞌvi tiañuꞌu, ra nani ra Kuaꞌa, ra vaꞌa ndiyaꞌa na maꞌñu ra, ra ta kuꞌva iyoo nuu ñuꞌu ichi va iyoo nuu ndiyaꞌa na; ra kuni tu na ñuu Egipto va yaꞌa na maꞌñu ra ta kuꞌva ndiyaꞌa na kan, ndi su ndandita tuku va ra nuu ndikaa ra, ra ndikaꞌa ndiꞌi va na ñuu Egipto ndixiꞌi na.

30 Ra xaꞌa ña xindiaa ini na ñuu Israel Tata yo Ndioxi kuvi ña xinunuu na uxa kii, sata korra yuu ña xavaꞌa na ndasi nuu ñuu Jericó ra nduva va ña. 31 Ra xaꞌa ña xindiaa ini ñaꞌa ña nani Rahab, ña ndixika sii, Tata yo Ndioxi kuvi ña ndixïꞌi ña xiꞌin na ñuu ña, na ndixïin kandixa Tata yo Ndioxi, saa chi ña kan kuvi ña ndakiꞌin mani ndia ñuu Israel ndia ndixaꞌan xitonani ñuꞌu ña ndakiꞌin na ñuu Israel kundee va na.

32 Ra iyoo kuaꞌa ni ka va na xindiaa ini Tata yo Ndioxi xinaꞌa na kuvi kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin ndo, ndi su kuaꞌa ni va tiempo kuniñuꞌu yu ña kaꞌan yu xaꞌa na xiꞌin ndo, ta kuu xaꞌa ra Gedeón, xiꞌin ra Barac, xiꞌin ra Sansón, xiꞌin ra Jefté, xiꞌin ra David, xiꞌin ra Samuel, xiꞌin ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Tata yo Ndioxi xinaꞌa. 33 Ra ndia kaꞌan yu xaꞌa yoꞌo, ra xaꞌa ña xindiaa ini ndia Tata yo Ndioxi va kuvi ña ndakiꞌin ndia ñuu naꞌnu, ra vivii tu xa ndia te xikuu ndia ndia chiñu va, ra ndakiꞌin tu ndia ña kindoo Tata yo Ndioxi taxi ra ndaꞌa va ndia, ra ndasi tu sava ndia yuꞌu ndikaꞌa va te kuni ri kaxi ri ndia, 34 ra te taan tu na sava ndia nuu ñùꞌù ña iin ndakundichi ndakundichi xixi, ra ndikuchüun vi ña kaꞌmi ña ndia, ra te kuni tu na kaꞌni na sava ndia xiꞌin ichi, ra ndikuchüun vi na. Ra te xa kundiëe ka tu sava ndia, ña kanitaꞌan ndia xiꞌin yuvi na saa ini xini ndia, ra nduu ndaku tuku va ndia, ra xa tiaa va ndia nuu yuvi kan. 35 Ra xaꞌa ña xindiaa ini sava na siꞌi Tata yo Ndioxi kuvi tu ña vaꞌa ni xa ndixiꞌi va na taꞌan na, ndi su ndatiaku va na.

Ra xaꞌa ña xindiaa tu ini sava na Tata yo Ndioxi kuvi ña ndixïin vi na ña ndakoo na ña ndikun na Tata yo Ndioxi, ña vaꞌa na ^saña ndika na chiñu na, ra sandöꞌo ka na na. Chi ña xa na ke ndataxi va na mii na ña ndixiꞌi na, saa chi xa kundaa va ini na ña ndatiaku tuku va na, ra kuꞌun na koo na iin nuu vaꞌa ni. 36 Ra sava tu na ndoꞌo ni va, saa chi xa siki ni na na, ra kani ni va tu na na, ra chikuꞌni na xiꞌin yoꞌo kàà, ra xindoꞌni na veꞌe kàà. 37 Ra sava tu na xaꞌni na xiꞌin yuu va, ra sava tu na ndata sava na xiꞌin kàà ña xaꞌndia itun va, ra sava tu na xaꞌni na xiꞌin ichi va; ra sava tu na kindiaa na veꞌe va, ra ndixïyo ka nuu kundee na, ra ni ndixïyo tu tikoto kundixi va na, chi ndia ñii̱ ndikachi xiꞌin ñii̱ tixuꞌu va xindixi na, ra ndaꞌvi ka vi ndoꞌo na ña kundivaꞌa ni na, ra kusuchi ni tu ini va na. 38 Ra na ndoꞌo suꞌva, ra na vaꞌa va kuvi na ña kan ke ndiküvi kundee vaꞌa na tiañu na yuuvi yoꞌo. Chi loꞌo xindee na iku ichi, ra loꞌo xindee na iku sukun va, ra sava tu tiseꞌe na yuꞌu kava va, ra sava tu tiseꞌe na tixi ñuꞌu va. 39 Ra xaꞌa ña xindiaa ini na Tata yo Ndioxi, ra kusii ni va ini ra xiꞌin na, ndi su nindakïꞌin vi na ñaꞌa ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa na; 40 saa chi ndiküni Tata yo Ndioxi ña ndasa ra takua na kan, ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi, chi ña xa ra ke chindiatu ñaꞌa va ra na, ra iin nduu va yo xiꞌin na ña ndasa ra yoo ta kuꞌva iyoo yuvi na köo kuachi. Ra vaꞌa ni xa Tata yo Ndioxi ña xa ra saa xiꞌin yo.

12

Taxi va Tata yo Ndioxi ndiayu ña ndoꞌo yuvi na kuu seꞌe ra ña vaꞌa na nduu ndaku ini na

1 Ra ña xa kundaa ini yo xaꞌa kuaꞌa ni yuvi na xindiaa ini Tata yo Ndioxi te yachi, ra na sakuaꞌa yo nuu na ña ^ndakoo va yo ndia ndia ka ñaꞌa ña ^täxi kundikun yo ichi Tata yo Ndioxi, ta kuu kuachi ña kama ni ^sandakava yoo, chi ña xiniñuꞌu sa yo ke na sa ndiee ini va yo, ra iin tuun saa na kaka yo kuꞌun va yo ichi ña ndikun yo. 2 Ra indaa xaꞌa Tata yo Jesucristo va ke ndinuni ni na kundiꞌi ini yo, saa chi xaꞌa ña xa mii va ra kuvi ña vaꞌa ndiaa ini yo ra, ra mii ra kuvi tu ra taxi ndiee yo ña vaꞌa kondiaa ini yo ra ndia kii ndiꞌi va. Ra xaꞌa ña sii, xiꞌin ña nduvi ni iyoo ndivi va kuvi ña xiin va Tata yo Jesucristo ndoꞌo ra takundiꞌi ña kaꞌan nuu ña ndixiꞌi ra ndika cruz, ra te ndiꞌi saa ndakunduꞌu ra xiꞌin kuaꞌa nuu iin tiayu kaꞌnu nduꞌu Tata yo Ndioxi.

3 Ra tu sava nandiko ini ndo, a kuñaa ndo ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo, ra na ^ndakani ini ndo xaꞌa ña ndoꞌo ra, saa chi ra kan ra xiin va ra ña ndoꞌo ra xa na yuuvi kuachi yoꞌo, ra na ^sakuaꞌa ndo ña sa ndiee ini ndo ña kuëe kuñaa ndo, xiꞌin ña kuëe nandiko ini ndo. 4 Saa chi ndoꞌo, ra vaꞌa ni ^ndoꞌo ni va ndo ña ndikun ndo Tata yo Ndioxi, ndi su täan ndoꞌo vi ndo, ta kuꞌva ndoꞌo Tata yo Jesucristo ña ndixiꞌi ra. 5 Ra seꞌe Tata yo Ndioxi kuvi va ndo, ndi su xa naa va ini ndo xaꞌa tuꞌun ndiee ini ña kaꞌan ra xiꞌin yuvi na kuu seꞌe ra, ña kachi ra suꞌva:

Seꞌe mii yu, na ndakäva ini ndo, te xa kaꞌan yu xiꞌin ndo ña väꞌa xa ndo,

ra nii na nandïko tu ini ndo te ndasa ikun yu ndoꞌo va.

6 Saa chi yuꞌu, ra kuu Tata ndo Ndioxi, ra ndasa ikun va yu yuvi na ^kuꞌvi ini yu xini yu,

ra sandoꞌo tu yu yuvi na ndakiꞌin yu nduu seꞌe va yu,

kachi ra. 7 Ra xaꞌa ña kan ke na sa ndiee va ini ndoꞌo ña taxi Tata yo Ndioxi ndiayu ña ndoꞌo ndo, saa chi xaꞌa ña kuu ndo seꞌe va ra kuvi ña xa ra saa xiꞌin ndo. Saa chi, ¿a iyoo yuvi na iyoo seꞌe, ra kuëe ndasa ikun na na, tuvi ndo? 8 Saa chi tu na ndäsa ikun Tata yo Ndioxi ndoꞌo, ta kuꞌva xa ra xiꞌin takundiꞌi yuvi na kuu seꞌe ra, saa ra süvi vi seꞌe ra kuvi ndo, chi seꞌe inka tiaa va kuvi ndo. 9 Ra te ndixiyo vali yo, ra ndasa ikun tu iva yo yoo va, ra xa toꞌo va yo ra. ¿Ra nichuun ke kuïin tu yo ña ndasa ikun Tata yo Ndioxi ra iyoo ndivi yoo, ra niꞌi yo ña kutiaku yu ndia ndikaa ndikuꞌun xiꞌin ra? 10 Saa chi na iva siꞌi yo, ra takua ña tiaku too yo nuu ñuꞌu yoꞌo va kuvi ña ndasa ikun na yoo, ra takua ña kuchuun na xa na ke xa va na; ndi su ña ^ndasa ikun Tata yo Ndioxi yoo, ra xaꞌa ña vaꞌa mii va yo kuvi ña, saa chi saa ke kuvi ndasa yii ra yoo, ra nduu yo ta kuꞌva iyoo mii va ra. 11 Ra ña ndixa va ke ndia nii yo xinïsii ña ndasa ikun na yoo, saa chi tixuꞌvi va ini yo; ndi su yuvi na xiin nduu ikun xa Tata yo Ndioxi, ra vaꞌa va ^kee na kan, saa chi ña ^niꞌi na kuvi ña vaꞌa ni koo va na, ra vivii tu sa va na.

Iyo ni tu na kundasi yo ña vaꞌa ña taxi Tata yo Ndioxi

12 Ra xaꞌa ña kan ke vaꞌa ni xa kuñaa va xaꞌa ndo xiꞌin ndaꞌa ndo, ra na chikaa va ndo ndiee. 13 Ra ichi ndaku va na kaka ndo, ña vaꞌa na ndüva yuvi na köo ndiee, ra saa tu yuvi na kuꞌvi xaꞌa küvi kaka va, ña vaꞌa na nduvaꞌa na.

14 Ra na sa nduxa ndo ña vivii kutaꞌan ndo xiꞌin takundiꞌi va yuvi, ra na kïꞌvi ndo kuachi xiꞌin ndia nii na, ra nii na sä tu ndo chiñu kiꞌvi va, saa chi yuvi na kuëe ndataxi mii ndaꞌa Tata yo Ndioxi, ra küvi vi kuni na ra. 15 Ña kan ke na kondiaa taꞌan ni ndo, saa chi tu köo, ra iyo ni ndakïꞌin ndo ña vaꞌa ña kuni Tata yo Ndioxi taxi ra ndaꞌa ndo; ra nduu tu ndo ta kuꞌva iyoo tioꞌo iku xatu, ra küvi ka kundikun ndo Tata yo Ndioxi, ra kuaꞌa ni ndo ndiꞌi xaꞌa. 16 Xaꞌa ña kan ke na kondiaa taꞌan ni ndo, ña vaꞌa na küsun tiaa xiꞌin na siꞌi tu täan tandaꞌa vaꞌa ndia xiꞌin na, ra saa tu na siꞌi va; ra nii na kundäsi tu ndo ña vaꞌa ña niꞌi ndo nuu Tata yo Ndioxi va; ta kuꞌva xa ra Esaú, ña kiꞌin ra iin koꞌo loꞌo xixi ra xaꞌa vaꞌa ña taxi Tata yo Ndioxi ndaꞌa ra ña kuu ra seꞌe nuu na iva siꞌi ra, te ndixiko ra ña. 17 Ra xa kundaa va ini ndo, chi te ndiꞌi ra kuni ka va ra Esaú ña ndakiꞌin ra ña vaꞌa ndaꞌa iva ra, ndi su nindakïꞌin ka vi ra ña; ra vaꞌa ni xaku ni va ra, ndi su ndinïꞌi ka vi ra kuꞌva ña ndanama ra chiñu ña xa ra.

18 Ra na kundaa ini ndo, chi xa siin va ^xa Tata yo Ndioxi xiꞌin yoo nuu na xii xikua yo, saa chi na kan, ra xa siin va xa ra xiꞌin na te taxi ra ndiayu ra ndaꞌa na iku ña nani Sinaí. Ra ña ^kuyachin ndo nuu Tata yo Ndioxi vichin, ra kuëe kuyachin vi ndo nuu ndiee ni xika tachi, nuu iin ña ñaa kaa, nuu íin iku ña kana iꞌma xini ña xixi ña; 19 ra nii ndixïni tu soꞌo ndo tachi itun tun tivi va na, ra nii ndixïni tu soꞌo ndo ña kaꞌan Tata yo Ndioxi xiꞌin ndo ta kuꞌva ndikaꞌan ra xiꞌin na ñuu Israel. Saa chi ta xini soꞌo na kan ña ndikaꞌan Tata yo Ndioxi, ra ña xa na ke xaku ndaꞌvi na nuu ra ña na käꞌan ra xiꞌin va na. 20 Ra na ndiee ka ndiyuꞌvi va kuvi na te ndikaꞌan Tata yo Ndioxi kachi ra suꞌva: “Tu ndia yuvi a kiti na ndaa iku yoꞌo, ra na kaꞌni ndo na xiꞌin yuu, ra saa tu kiti kan va”, kachi ra. 21 Ra ndia ra Moisés, ra ndiyuꞌvi va ra te xini ra ña iyo ni kuu kan, ra ndikaꞌan ra kachi ra suꞌva: “Ndiakua kisi ña yuꞌu ña iyuꞌvi ni yu”, kachi ra.

22 Ra süvi ta kuꞌva nindoꞌo na ñuu Israel ke ^ndoꞌo ndo, saa chi ndoꞌo, ra nuu íin iku ña nani Sión, xiꞌin ñuu kaꞌnu ña kuu kuenda Tata yo Ndioxi, ra tiaku, va kuvi ña kuyachin ndo; ra ñuu kan, ra ñuu Jerusalén ña iyoo ndivi va kuvi ña; ra ikan, ra kuaꞌa ni na tatun Tata yo Ndioxi 23 ndakutaꞌan ña ^ndasakaꞌnu na ra. Ra kuyachin tu ndo nuu ndee na veꞌe ñuꞌu Tata yo Ndioxi na ndikaꞌyu kivi ndivi, na kuu na nuu vaꞌa ndakundikun ichi ra. Ra kuyachin tu ndo nuu nduꞌu Tata yo Ndioxi, ra ^xa ndaku kuachi xiꞌin takundiꞌi yuvi va, ra saa tu nuu ndee na vaꞌa na xa ndixiꞌi va, 24 ra saa tu nuu nduꞌu Tata yo Jesucristo va. Ra xaꞌa ña xa ra yoꞌo kuvi ña kindoo Tata yo Ndioxi iin ña xaa xiꞌin yo, ña ndakutaꞌan mani yo xiꞌin Tata yo Ndioxi vichin, ra saa tu nuu nii ra ña ndisoko ra xaꞌa kuachi va yo; ra nii kan, ra vaꞌa ni ka va ña kan nuu nii ra Abel, saa chi sandiꞌi ña xaꞌa kuachi yo.

25 Ra xaꞌa ña kan ke kuenda ni na koo ndo, ra na kandixa va ndo ña kaꞌan Tata yo Ndioxi xiꞌin ndo. Saa chi tu ndikäku na ñuu Israel xaꞌa ña ndixïin na kandixa na ña ndikaꞌan ra Moisés xiꞌin na, ra ra kan ra iin tiaa taꞌan mii va yo kuvi ra, saa ra ndiee ni ka va kaa tundoꞌo niꞌi yoo tu na kuïin yo kandixa yo tuꞌun ña kaꞌan Tata yo Ndioxi xiꞌin yo. 26 Ra iku kan, ra tachi Tata yo Ndioxi, ra ndiakua kanda ñuꞌu xa ña te ndikaꞌan ra; ndi su vichin, ra suꞌva va ke kachi ra: “Sakanda tuku va yu ñuꞌu, ndi su süvi takua ñuꞌu kuvi ña sakanda yu, chi sakanda tu yu ndivi va vichin”, ^kachi ra. 27 Ra xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan ra “ña sakanda tuku ra ñuꞌu”, kuvi ña kundaa kaxi ini yo, ña sandiꞌi ra xaꞌa takundiꞌi va ñaꞌa ña xavaꞌa ra iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra ndia takua ñaꞌa ña küvi ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña koo. 28 Ra na tixaꞌvi Tata yo Ndioxi, saa chi ñuu kaꞌnu ña kuëe ndiꞌi xaꞌa kan va kuvi ña taxi ra ndaꞌa yo; ra xaꞌa ña kan ke na kusii ni ini yo, ra ndataxi yo tixaꞌvi ndaꞌa ra, ra ndasakaꞌnu yo ra, ra na yuꞌvi yo kuni yo ra, ra satoꞌo yo ra; saa chi ña kan kuvi ña kusii ini ra xiꞌin va, 29 saa chi Tata yo Ndioxi ra ta kuꞌva iyoo ñùꞌù ña xaꞌmi takundiꞌi ña va ke iyoo ra.

13

Ña xa ndikun yo Tata yo Ndioxi ra na sa yo chiñu ña kusii ini ra xiꞌin va

1 Na kuꞌvi ni ini ndo kuni taꞌan ndo, ñani yo, xaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo. 2 Ra na näa tu ini ndo ña ndakiꞌin mani ndo na ñani yo na xaa veꞌe va ndo, saa chi saa ndoꞌo sava na te yachi, ña ndakiꞌin mani na yuvi veꞌe na, ra ndikundäa ini vi na, ra ndia na tatun Tata yo Ndioxi va ndakiꞌin mani na.

3 Ra na ndakaꞌan tu ndo xaꞌa na ñani yo na ñuꞌu veꞌe kàà va, ra xa mii vi ndo kuvi ndo ñuꞌu xiꞌin na veꞌe kàà na tuvi ndo. Ra na ndiꞌi tu ini ndo xaꞌa yuvi na ndoꞌo ni ini ^xa inka yuvi va, ra xa mii vi ndo kuvi ndo tixuꞌvi na tuvi ndo.

4 Ra tiaa ndia iyoo yasiꞌi ra na kondiaa yaꞌvi ni na nuu ndia, ra saa tu na siꞌi va na kondiaa yaꞌvi ni yii na nuu na, ra na küsun tiaa xiꞌin inka na siꞌi na küu yasiꞌi ndia, ra na küsun tu na siꞌi xiꞌin tiaa ndia küu yii va na; saa chi yuvi na xïin sa ña kaꞌan tuꞌun yoꞌo, ra niꞌi na tundoꞌo va sa Tata yo Ndioxi.

5 Ra na kotöo ni ndo ña koo kuaꞌa ni ka xuꞌun ndo; chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kusii ini ndo xiꞌin ña xa iyoo nuu va ndo, saa chi Tata yo Ndioxi, ra suꞌva va ke kachi ra: “Ndia nii kii näa ini yu xaꞌa kun, ra ndakoo ndaꞌa yu yoꞌo”, kachi ra. 6 Ra xaꞌa ña kan ke kuvi kondiaa ini yo Tata yo Ndioxi, ra kaꞌan yo kachi yo suꞌva:

Tata yo Ndioxi kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin yu;

ra ndia nii yuvi kuayüꞌvi yu nuu, saa chi ndia nii ña kuchüun na sa na xiꞌin vi yu, ^kachi yo.

7 Ra na sa toꞌo ndo na inuu nuu ndo, saa chi na kan kuvi na ndakani tuꞌun Tata yo Ndioxi nuu ndo; ra na ndakaꞌan tu ndo ta kuꞌva xa na ña xindiaa ni ini na Tata yo Ndioxi va, ra mii saa ke na sa tu ndoꞌo ña kondiaa ni ini ndo Tata yo Ndioxi va, ra sa ndo chiñu vaꞌa nuu ra.

8 Saa chi Tata yo Jesucristo, ra ndasäma ra chi ta kuꞌva ndixiyo ra te yachi, kuvi tu ña iyoo ra vichin va, ra saa kuvi tu ña koo ra kii ña vaxi va. 9 Ra xaꞌa ña kan ke täxi ndo ña sandaꞌvi inka yuvi ndoꞌo, ña sañaꞌa na inka tuꞌun ña kuëe inuu xiꞌin ña sañaꞌa Tata yo Jesucristo ndoꞌo. Saa chi vaꞌa ka va mii Tata yo Jesucristo na taxi ndiee yo xaꞌa ña kuꞌvi ini ra xini ra yoo, nuu ña kandixa yo ndiayu yata ña kaꞌan xaꞌa ndia ñaꞌa ke vaꞌa kaxi yo, ra ndia ñaꞌa ke küvi kaxi yo, saa chi ña yoꞌo, ra kuëe chindiee taꞌan vi ña xiꞌin yo.

10 Saa chi yoo, ra kuvi va kuyachin yo nuu Tata yo Jesucristo, ra ndisoko mii xaꞌa yo. Ndi su sutu ndia ndisoko kiti nuu Tata yo Ndioxi te yachi, ra küvi vi kuyachin ndia kan nuu ra. 11 Te yachi, ra sutu ra kuchee kuvi ra ^ndakiꞌin nii kiti ra xaꞌan ra Nuu Yii Ni, ña soko ra ña nuu Tata yo Ndioxi ña vaꞌa na koo kaꞌnu ini ra xaꞌa kuachi yuvi, ndi su iki kuñu kiti ri soko ra sutu kuchee nii kan, ra ndia chi nuu ñuu va tava ra ña, ra xaꞌmi ra ña. 12 Ra mii saa kuvi tu ña ndoꞌo, Tata yo Jesucristo va, saa chi nuu ñuu va tava na ra, ña xaꞌni na ra, ra xiꞌin nii ra kuvi ña sandiꞌi ra xaꞌa kuachi na ñuu ra. 13 Ra xaꞌa ña kan ke na kuꞌun yo chi nuu ñuu ña ndakutaꞌan yo xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra na ndakundiee ka yo ña sa ndiee ini yo ña ^xasiki na yuuvi yoꞌo yoo, saa chi saa kuvi tu xa na xiꞌin ra kan va. 14 Saa chi ña yuuvi nuu ndee yo vichin, ra köo vi iin ñuu ña koo iin takundiꞌi kii yoꞌo, ña kan ke yoo, ra iin ñuu ña kuëe ndiꞌi xaꞌa, ña koo kii ña vaxi va kuvi ña nduku yo kuꞌun yo kundee yo. 15 Xaꞌa ña kan ke iin takundiꞌi va kii na ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo. Ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi, saa chi ña xa yo saa, ra ta iyoo iin ñaꞌa va ke iyoo ña soko yo nuu ra. Saa chi saa ke xiniñuꞌu sa va yuvi na ndiaa ini Tata yo Ndioxi. 16 Ra na näa ini ndo ña sa ndo ña vaꞌa xiꞌin yuvi na xamani nuu, ra saa tu ña taxi ndo ñaꞌa ña iyoo nuu ndo ndaꞌa va na; saa chi ña ^xa ndo suꞌva, ra ta iyoo iin ñaꞌa va iyoo ña soko ndo nuu Tata yo Ndioxi, ra kusii ni ini ra xiꞌin ña.

17 Ra na kandixa ndo na inuu nuu ndo veꞌe ñuꞌu, ra na sa ndo chiñu ña xaꞌndia na nuu ndo; saa chi na kan, ra kuëe kuñaa vi na ña vivii ndiaa na ndoꞌo, ra suvi na kan kuvi tu na ndiso xaꞌa ndo nuu Tata yo Ndioxi va, tu ndia ña na ndoꞌo ndo. Ra vivii va na sa ndo ña vaꞌa na kusii ini na ña kondiaa na ndoꞌo, ra na täxi ndo ña kusuchi ini na. Saa chi tu na sakusuchi ndo ini na, ra köo ña vaꞌa niꞌi vi ndo.

18 Ra na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa ndi, saa chi kundaa kaxi va ini ndi ña kusii va ini ra xiꞌin ndi, saa chi xa nduxa ndi ña vivii xa ndi takundiꞌi va chiñu. 19 Ra ña nduku ni yu nuu ndo kuvi ña na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa yu ña vaꞌa na taxi ra ndiayu xaa yu koo tuku yu xiꞌin va ndo.

20 Ra nuu Tata yo Ndioxi ra sandatiaku Tata yo Jesucristo kuvi ña nduku ni yu ña vaꞌa xaꞌa ndo, saa chi ra kan kuvi ra taxi ña vaꞌa, ra Tata yo Jesucristo kuvi ra ndiaa yoo, ta kuꞌva xa iin ra vivii ndiaa ndikachi, ra suvi mii ra kuvi tu ra kindoo iin ña xaa ña kuëe ndiꞌi xaꞌa xiꞌin va yo xaꞌa nii ra ña ndixitia ndika cruz, 21 ra mii ra kuvi tu ra na sañaꞌa ndoꞌo xiꞌin takundiꞌi ña kumani nuu va ndo, ña vaꞌa na sa ndo ña kuni ra. Ra xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo kuvi ña na sañaꞌa Tata yo Ndioxi ndoꞌo takundiꞌi chiñu vaꞌa ña kusii ini mii ra xiꞌin. ¡Ra ra kaꞌnu ni na kuu Tata yo Jesucristo ndia ndikaa ndikuꞌun! Saa koo.

22 Ñani yo, nuu tutu ña tiaa yu kuxaa ndaꞌa ndo yoꞌo kuvi ña sañaꞌa yu loꞌo ndoꞌo, ra na kandixa va ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo nuu tutu yoꞌo. 23 Ra na kundaa ini ndo, chi xa kita va ra ñani yo Timoteo veꞌe kàà, ra tu kama na kixaa ra, saa ra kundiaka yu ra xaa va yu te xa na xaa yu kotoꞌni yu ndoꞌo.

24 Ra na kaꞌan ndioxi ndo xiꞌin na ñani yo na inuu nuu veꞌe ñuꞌu, ra saa tu xiꞌin na veꞌe ñuꞌu va. Ra tiꞌvi ni tu na ñani yo na ndee chi Italia yoꞌo va tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu ndo.

25 Ra mii Tata yo Ndioxi na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi takundiꞌi ndo. Saa koo.

Santiago

1

2

3

4

5

Tutu ña tiaa ra Santiago

1

Kaꞌan ndioxi ra Santiago xiꞌin na ndikun ichi Ndioxi na ndee ini kuvi ña yuuvi

1 Yuꞌu, ra Santiago, ra ^xachiñu nuu Tata yo Ndioxi xiꞌin nuu Tata yo Jesucristo kuvi ra tiaa tutu yoꞌo ña kuxaa ña nuu takundiꞌi ndoꞌo na taꞌan yo Israel na kuu ñuu Tata yo Ndioxi na nindutia ndoso kuaꞌan ndee nuu iinii saa kuvi ña yuuvi ña kaꞌan ndioxi yu xiꞌin ndo.

Na kondiaa ini yo Tata yo Ndioxi te vaxi tundoꞌo nuu yo

2 Ñani yo, kuꞌva yo, na kusii ni ini ndo, te vaxi ndia ndia ka tundoꞌo nuu ndo, ña xitondoso ña ndoꞌo. 3 Saa chi xa kundaa va ini ndo, chi te vaxi tundoꞌo nuu ndo xaꞌa ña kandixa ndo Tata yo Ndioxi, ra na kutuꞌva ka va kuvi ndo, ña sa ndiee ini ndo nuu tundoꞌo, ra kuchïñu vi ña sakoyo ña ndoꞌo. 4 Ra tu na nandïko ini ndo nuu tundoꞌo ña vaxi nuu ndo, ra saa ke kuchuun ndo xaa ndo nduu ndo ta kuꞌva kuni mii Tata yo Ndioxi, ña kuu ndo iin yuvi xixa, na xa chiñu vaꞌa, na xamäni ndia nii ñaꞌa nuu.

5 Ra tu ndia ndo kumani ña ndichi nuu, ra na nduku ndo ña nuu Tata yo Ndioxi, ra taxi va ra ña ndaꞌa ndo; saa chi Tata yo Ndioxi ra tiayu ni va ini ra, ra ^kuxïꞌndia vi ra ña nduku yo nuu ra. 6 Ndi su ña xiniñuꞌu sa ndo ke ndinuni ni va na kondiaa ini ndo Tata yo Ndioxi te nduku ndo ña nuu ra, ra ndia nii loꞌo na sä uvi ini ndo; saa chi yuvi na xa uvi ini, ra ta kuꞌva iyoo tiaa ñuꞌu, ra kanindiaa choꞌo, ra kanindiaa chikaa xa tachi va ke iyoo na kan. 7 Ra yuvi na xa uvi ini, ra na kundiätu ini na ña taxi Tata yo Ndioxi ñaꞌa ña nduku na nuu ra, saa chi täxi ra ña ndaꞌa na, 8 saa chi yuvi na xa uvi ini, ra köo iin ña ndinuni nduku vi na, chi xa siin kaꞌan na vichin, ra xa siin tu kaꞌan na tiaan va.

Na kondiäa ini yo ñaꞌa ña ndiꞌi xaꞌa iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo

9 Ra na kusii ni ini ndoꞌo na ñani yo na ndaꞌvi ndoꞌo, saa chi ndiaa yaꞌvi ni va ndo nuu Tata yo Ndioxi; 10 ra na kusii tu ini ndoꞌo na ñani yo na kuu na kuika te xa köo ka ña nuu va ndo; saa chi ra kuika ra loꞌo ni va kii iyoo ra; ra ta kuꞌva iyoo iin iku kuii va ke iyoo ra: 11 saa chi iku kuii, ra te xa kanata ñuꞌu, saa ra ndachi va ña; ra ndachi tu ita va ña, ra ndiꞌi tu xaꞌa ña savi kuu mii va ña. Ra mii saa kuvi tu ña kuu xiꞌin na kuika va, saa chi loꞌo va kii tiaku na, saa ra xiꞌi va na.

Na ndïko ini yo te vaxi tundoꞌo nuu yo

12 Vaꞌa ni kee yuvi na xa ndiee ini, ra kuëe ndiko ini na te vaxi tundoꞌo nuu na, ña xitondoso ña na, saa chi te xa na kuchuun na ña sa tiaa na nuu ña, ra niꞌi na ña kutiaku na, ra ña kan kuvi iin ñaꞌa ña ndiaa yaꞌvi ni kindoo Tata yo Ndioxi taxi ra ndaꞌa va yuvi na kuꞌvi ini xini ra. 13 Ra tu ndia ndo xitondoso ña väꞌa ña kuni ña sandakava ña ndoꞌo ña sa ndo chiñu kiꞌvi, ra na ndakäni ini ndo, ña taxi Tata yo Ndioxi ña; saa chi ra kan, ra kuëe kuchuun vi ña väꞌa ña kotondoso ña ra, ra nii kuëe xitondoso ra yuvi ña sa na chiñu kiꞌvi. 14 Ra na kundaa ini ndo, chi ña xaꞌa ña kotoo yo ña sa yo kuaꞌa ni nuu ña väꞌa va kuvi ña, ndakava yo ña ^xa yo chiñu kiꞌvi. 15 Ra te xa ndakava yo ña ^xa yo chiñu kiꞌvi ña kotoo yo sa yo, saa ra xa kuachi va kuvi ña ^xa yo, ra ña kuëe xikutuvi yo xiꞌin chiñu kiꞌvi kan, saa ra ndia ña ndiatu yo ke kaꞌni vaꞌa ña yo va, ra kutiäku ka yo nuu Ndioxi.

16 Ra na sandäꞌvi ndo mii ndo, ñani yo, na ^kuꞌvi ni ini yu xini yu; 17 saa chi takundiꞌi ña vaꞌa, xiꞌin ña ndaku, ra mii va Tata yo Ndioxi, ra xavaꞌa takundiꞌi kimi ri iyeꞌe ndee ndivi va kuvi ra taxi ña ndaꞌa yo. Ra ra kan, ra kuëe ndasama ra saa chi ta iyoo ra iyoo va ra ndia ndikaa ndikuꞌun. 18 Ra xaꞌa ña kuni mii ra kuvi tu ña ndasa xaa ra nima yo xiꞌin tuꞌun, ña ndaa ña taxi ra xini soꞌo va yo, ra yoo kuvi na iyoo ta kuꞌva iyoo kuiꞌi ña nuu vaꞌa, ra xiꞌna ka yoo kuvi na ndasaxaa ra nuu takundiꞌi ñaꞌa ña xavaꞌa ra iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo.

Na kuni soꞌo yo tuꞌun Tata yo Ndioxi ra na sa yo ña kaꞌan ña

19 Ra kuni tu yu ña na kundaa ini ndo xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo va; na sakuaꞌa ndo ña tiaa soꞌo ndo ña kaꞌan yuvi xiꞌin ndo, ra te xa kaꞌan tu ndo, ra kuee va na kuu, saa kaꞌan ndo, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke xiꞌna ka vivii va na kiꞌin xini ndo xaꞌa tuꞌun ña kaꞌan ndo, ra saa kaꞌan ndo xiꞌin yuvi; ra nii kuëe kama ni tu na sáa̱ va ndo. 20 Saa chi te xa sáa̱ yuvi, ra kuëe xa vi na chiñu ña kusii ini Tata yo Ndioxi xiꞌin. 21 Xaꞌa ña kan ke na sä ka ndo takundiꞌi nuu chiñu kiꞌvi, xiꞌin chiñu yakua, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na sa ninu ndo xiꞌin mii va ndo, ña kundikun ndinuni va ndo tuꞌun Tata yo Ndioxi ña xa iyoo nima ndo, saa chi tuꞌun Tata yo Ndioxi kuvi ña kuu mii ndiee ña sakaku ña ndoꞌo va.

22 Ra kuëe takua na tiaa kuiti soꞌo ndo tuꞌun Tata yo Ndioxi, chi ña xiniñuꞌu ke na sa ndo ña kaꞌan va ña. Saa chi tu takua na kuni soꞌo va ndo ña, ra sä ndo ña kaꞌan ña, saa ra na sandaꞌvi mii va kuvi ndo. 23 Saa chi yuvi na takua xini kuiti soꞌo tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra xä na ña kaꞌan ña, ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra xitoꞌni nuu xiꞌin yuu tata va ke iyoo na. 24 Saa chi te sakan xitoꞌni tiaa kan nuu yuu tata kan va kuvi ña kundaa ini na ra ndia kuꞌva ke kaa nuu ra, ra saa kuu ndakiꞌin ra kuaꞌan ra, ra te xa iin kani loꞌo, saa ra naa ini va ra ndia kuꞌva ke kaa nuu ra. 25 Ndi su yuvi na kuëe naa ini xaꞌa tuꞌun Tata yo Ndioxi ña xini soꞌo na, ra xa na ña kaꞌan ña, saa ra vaꞌa ni va kee na. Saa chi tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra ña ndaa va kuvi ña, ra saña ndika tu ña ndoꞌo nuu kuachi va.

26 Ra tu sava yuvi xa ndañaꞌa mii ña ndikun na ichi Tata yo Ndioxi, ra xäꞌnu na mii na xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan na, saa ra na sandaꞌvi mii va kuvi na, saa chi köo yaꞌvi ndiaa vi ichi ña ndikun na nuu Tata yo Ndioxi. 27 Saa chi ña vaꞌa, ña ndaa va kuvi ichi Tata yo Ndioxi, ra yuvi na ndikun ichi ra, ra ña xa na ke: chindiee taꞌan na xiꞌin na kuachi kundaꞌvi ndixiꞌi iva siꞌi, ra saa tu xiꞌin na siꞌi na ndukuaan ndixiꞌi yii va, ra nii ^xa yäkua tu na mii na xiꞌin ndia nii chiñu yakua ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va.

2

Na ndakäxin yo yuvi

1 Ñani yo, na ndakäxin ndo yuvi ña xa siin, xa siin sa ndo xiꞌin na vichin, xaꞌa ña xa ndikun ndo Tata yo Jesucristo, ra kaꞌnu. 2 Saa chi tu na xaa iin ra kuika kiꞌvi ra veꞌe nuu ndakutaꞌan ndo, ra savi ka vi ndixi ra, ra iin yeyeꞌe kaa ndaꞌa ra xiꞌin kàà ña yaꞌvi ni, ra mii saa tu na xaa iin ra ndaꞌvi va kiꞌvi ra veꞌe nuu ndakutaꞌan ndo, ra iin mii laꞌla kuvi tikoto ndixi ra; 3 ra tu vii ka vi na ndakiꞌin ndo ra kuika, ra vaꞌa ni tikoto ndixi kan, ra iin numi ndo kaꞌan ndo xiꞌin ra kachi ndo suꞌva: “Yoꞌo íin tiayu tun vaꞌa kunduꞌu kun”, kachi ndo xiꞌin ra. Ra ra ndaꞌvi kan tu, kachi ndo saa xiꞌin: “Ñaa kundichi ndiaa kun”, a kaꞌan tu ndo kachi ndo saa: “Ñuꞌu ñaa kunduꞌu koo kun”, kachi ndo xiꞌin ra. 4 Saa ra väꞌa vi xa ndo ña xa ndo saa ña kuu ndo na ndakaxin yuvi, saa chi kuëe inuu xa ndo xiꞌin na, saa chi iyoo na vaꞌa, ra iyoo tu na väꞌa va nuu ndo.

5 Ra na kundaa ini ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ñani yo, kuꞌva yo, mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndikaxin na ndaꞌvi na iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ña kuu na yuvi na ndinuni ni kundikun ichi ra, ra kuꞌun tu na koo na nuu iyoo va ra, ra kaꞌndia chiñu na xiꞌin ra, saa chi ikan ke kindoo ra taxi ra koo va yuvi na kuꞌvi ni ini xini ra. 6 Ndi su ndoꞌo, ra na kundivaꞌa ndo xiꞌin va kuvi na ndaꞌvi. Ra xa kundaa va ini ndo, chi ña xa na kuika xiꞌin ndo ke sandoꞌo na ndoꞌo, ra tiin tu na ndoꞌo kañuꞌu na kuaꞌan na nuu na chiñu va. 7 Ra na kuika kan kuvi tu na kañaꞌa xaꞌa kivi Tata yo Jesucristo, ra kaꞌnu, ra kana ndoꞌo ña kundikun va ndo ra.

8 Ra tu ndixa na kandixa ndo ndiayu kaꞌnu ña taxi Tata Ndioxi, ña kaꞌan kachi suꞌva: “Na kuꞌvi ini kuni kun yuvi ta kuꞌva kuꞌvi ini kun xini kun mii kun”, kachi ña, saa ra vaꞌa ni va ^xa ndo. 9 Ndi su tu ndakaxin va tu ndo yuvi, ra xa siin xa siin va xa ndo xiꞌin na, saa ra kuachi va ke xa ndo nuu Tata yo Ndioxi, ra kanduu tu ndo ndiayu kaꞌnu ña taxi va ra. 10 Saa chi vaꞌa ni saxinu ndo iin takundiꞌi va ndiayu ña taxi Tata yo Ndioxi, ndi su tu kanduu va tu ndo iin tuꞌun loꞌo, saa ra kuni kachi ña saa, ña kanduu ndo takundiꞌi va ña. 11 Saa chi mii Tata yo Ndioxi, ra kachi suꞌva: “Kïxin kun xiꞌin na siꞌi na küu yasiꞌi kun”, kuvi tu ra kachi suꞌva va: “Xäꞌni kun yuvi”, kachi ra. Ña kan ke, vaꞌa ni kïxin va kun xiꞌin inka na siꞌi na küu yasiꞌi kun, ndi su tu xaꞌni va kun yuvi, saa ra kanduu va kun ndiayu ña taxi Tata yo Ndioxi. 12 Xaꞌa ña kan ke, ndoꞌo, ñani yo, ra vivii va na sa ndo, ra vivii tu na kaꞌan va ndo; ra na ndakaꞌan ndo: chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra sandaku kuachi ndo xiꞌin ndiayu ña saña ndika ndoꞌo. 13 Ra na kundaa ini ndo, chi kundäꞌvi vi ini Tata yo Ndioxi kuni ra yuvi na kuëe ndikundaꞌvi ini kuni inka yuvi, saa chi iin ta kuꞌva xa na ña sandoꞌo na inka yuvi ke sa ra xiꞌin va na; ndi su yuvi na ^kundaꞌvi ini xini inka yuvi, ra vaꞌa ni va kee na, saa chi kundaꞌvi va ini Tata yo Ndioxi kuni ra na ta xa na xaa kii ña sayukun ra kuachi xiꞌin takundiꞌi na yuuvi yoꞌo.

Tu ndiaa ini yo Tata yo Ndioxi, ra xiniñuꞌu na sa tu yo chiñu ña xaꞌndia ra nuu va yo

14 Ñani yo, ¿ni ke ndiaa yaꞌvi vi ña tu kaꞌan sava ndo ña ndiaa ni ini ndo Tata yo Ndioxi, tu kuëe xa tu ndo ndia nii loꞌo chiñu vaꞌa? ¿A kaku ndo tu takua na kondiaa kuiti ini ndo ra, tuvi ndo? 15 Saa chi tu ndia iin ndia ñani yo a na kuꞌva yo xamani tikoto kundixi, a ña kuxi va tu na, 16 ra na kaꞌan ndo kachi ndo saa xiꞌin na: “Saa koo ñani, Ndioxi na kuꞌun xiꞌin kun, ra ndakutaꞌan yo ndia inka ichi, ra uvi a uni na sakoto kun tikoto kundixi kun, chi koto kuvi kun vixin, ra vaꞌa ni tu na kuxi va kun, chi koto kiꞌin kueꞌe yoꞌo”, na kachi ndo xiꞌin na; ndi su tu kuëe taxi ndo ñaꞌa ña xamani nuu na ndaꞌa na, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi tuꞌun ña kaꞌan ndo xiꞌin na. 17 Ra saa ke iyoo tu ña ndiaa ini yo Tata yo Ndioxi va, saa chi tu takua ndiaa kuiti ini va yo ra, ra kuëe xa va tu yo chiñu vaꞌa ña xaꞌndia ra nuu yo, saa ra kuni kachi ña saa: ña uun va ke kaꞌan yo ña ndiaa ini yo ra, saa chi köo yaꞌvi ndiaa ña.

18 Ra kuvi köo yuꞌu va inka yuvi xiꞌin yu xaꞌa ña yoꞌo, ra kaꞌan na ña vaꞌa ni va xa sava yuvi tu takua ndiaa kuiti ini va na Tata yo Ndioxi, ra vaꞌa ni tu xa yuvi na ^xa takua chiñu ña xaꞌndia ra nuu va na, kachi na. Ndi su ña kachi yuꞌu ke: ¿ni ke sa kun ndañaꞌa kun ña ndiaa ini kun Tata yo Ndioxi, tu kuëe xa kun chiñu ña xaꞌndia ra nuu kun? Ra na kundaa ini kun mii ña ndaa, saa chi ña xiniñuꞌu sa yo ke kondiaa ini yo ra, ra sa tu yo chiñu ña xaꞌndia ra nuu va yo, saa chi saa ke ndañaꞌa yo mii yo ña ndinuni ni ndiaa ini va yo ra, ra ña kan ke ndiaa yaꞌvi nuu va ra. 19 Ra ña tuvi kun ke vaꞌa ni va ^xa kun, ña xa kandixa kuiti kun ña iyoo indaa mituꞌun Ndioxi, ra ndiaa ini va kun ra. Ra mii saa kuvi tu ña tuvi tachi ndivaꞌa va, ra ndiakua kisi ña ña ña iyuꞌvi ña. 20 Ndi su na kundaa ini kun, chi kiꞌvi ni va xa kun, ña xa kun saa, saa chi tu takua na kondiaa ini va kun Tata yo Ndioxi, ra sä kun chiñu ña xaꞌndia ra nuu kun saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña. 21 Ra xa kundaa va ini ndo, chi xaꞌa ña xiin ra Abraham xii xikua yo ña soko ra ra loꞌo Isaac seꞌe ra nuu Tata yo Ndioxi va kuvi ña nduu ra iin tiaa ra ndinuni ni ndiaa ini Tata yo Ndioxi. 22 Ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa kaxi ini yo, ña xindiaa ini ra Abraham xii xikua yo Tata yo Ndioxi, ra xa tu ra chiñu ña xaꞌndia ra nuu va ra, ra suꞌva va ke xa ra ña vaꞌa ndañaꞌa ra mii ra ña xindiaa ini ra Tata yo Ndioxi. 23 Ra suꞌva ke xa ra Abraham ña saxinu ra nuu tuꞌun Tata yo Ndioxi ña kachi suꞌva: “Ra Abraham, ra ndinuni ni va kandixa ra Tata yo Ndioxi, ra xaꞌa ña kan ke nduu ra iin tiaa ra ndinuni ni ndiaa ini Tata yo Ndioxi.” Ra xikuu tu ra ra xitaꞌan mani xiꞌin va ra.

24 Ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa kaxi ini yo, ña köo yaꞌvi ndiaa vi ña tu takua ndiaa kuiti ini va yo Tata yo Ndioxi, ra kuëe xa tu yo chiñu ña xaꞌndia ra nuu yo, saa chi ña xiniñuꞌu sa yo ke kondiaa ini yo ra, ra sa tu yo chiñu ña xaꞌndia ra nuu va yo, saa chi saa ke ndañaꞌa yo mii yo ña ndinuni ni ndiaa ini va yo ra, ra ña kan ke ndiaa yaꞌvi nuu va ra. 25 Ra saa kuvi tu ña kuu xiꞌin ña Rahab, ña ndixika sii va; saa chi xaꞌa ña ndakiꞌin mani ña tiaa ndia ndixaꞌan xitonani ñuꞌu ña ndakiꞌin na Israel kundee na, ra tava seꞌe tu ña ndia kuaꞌan va ndia kuvi ña nduu ña iin ñaꞌa ña ndinuni ni ndiaa ini Tata yo Ndioxi. 26 Ra mii saa kuvi tu ña iyoo iki kuñu va yo, saa chi tu köo ña tiaku ña, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña, ra saa ke iyoo tu ña ndiaa ini yo Tata yo Ndioxi va, saa chi tu kuëe xa yo chiñu ña xaꞌndia ra nuu yo, saa ra küvi tu ndañaꞌa yo mii yo ña ndiaa ini va yo ra.

3

Na kondiaa yo yuꞌu yo

1 Ñani yo, süvi takundiꞌi yo xiniñuꞌu sañaꞌa tuꞌun Tata yo Ndioxi, saa chi xa kundaa va ini ndo ña ndaku ni ka va sayukun Tata yo Ndioxi kuachi xiꞌin yoo na sañaꞌa nuu yuvi na kuëe sañaꞌa. 2 Ra ña ndixa ke kuaꞌa ni va ichi ra kuchüun vi yo ña vivii ndatuꞌun yo, ra vichin, na kundaa ini yo, tu ndia na kuchuun kondiaa yuꞌu, saa ra vaꞌa ni va xa na, ra na kan kuvi yuvi vaꞌa, na xa ña ndaku va, ra kuvi tu kaꞌndia chiñu na nuu iinii saa iki kuñu va na. 3 Ra xa kundaa va ini ndo, chi ta ^chikaa yo kàà yuꞌu kuayu, ra xiin va ri ña kandixa ri yoo, ra kuaꞌan ri ndia ndia ka nuu kuni mii va yo. 4 Ra mii saa kuvi tu ña kuu xiꞌin itun tun xika nuu mini va; saa chi vaꞌa ni naꞌnu ni va nu, ra vaꞌa ni ndiee ni tu tandaꞌa tachi va nu, ndi su ra kava nu ra iin itun loꞌo va kuvi nu sakanda ra, ra kuaꞌan tu nu kan, ndia ndia ka nuu kuni mii ra kan va. 5 Ra kuꞌva saa kuvi tu ña iyoo yaa va yo; saa chi vaꞌa ni loꞌo ni va ña ra ndikun ndiaa ña iki kuñu yo, ndi su kuu mii tu ña ndiee ña sa ña iin ña chee ni va. Ra iyoo tu ña ta kuꞌva iyoo iin tindikin loꞌo ñùꞌù va, saa chi iin tindikin loꞌo ñùꞌù, ra kuvi kaꞌmi ña iin iku chee ña kaꞌnu va. 6 Saa chi yaa yo, ra ta iyoo ñuꞌu va ke iyoo ña. Saa chi iin ña yakua ni va kuvi ña, ra ndikun ndiaa ña iki kuñu yo, ra ^xa yakua tu ña iinii saa iki kuñu va yo. Ra kuvi tu sandiꞌi ña xaꞌa ña tiaku va yo, saa chi ndiaya va kuvi ña taxi ndiee ña. 7 Yoo na yuuvi yoꞌo, ra vaꞌa va xamaso yo takundiꞌi va nuu kiti kueꞌe, ra saa tu kiti ri ndachi va, ra saa tu kiti ri kañuꞌu tixi va, ra saa tu kiti ri ndoꞌni ini tiakuii va; 8 ndi su ndia nii yo kuchüun ña kaꞌnu yo yaa yo. Saa chi yaa yo, ra iin ña väꞌa, ña tüꞌva taꞌnu va kuvi ña, ra kuu mii tu ña tatan xatu ña xaꞌni yuvi va. 9 Saa chi xiꞌin yaa yo kuvi ña ^ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi, ra suvi xiꞌin yaa yo kuvi tu ña kandivaꞌa tu yo xiꞌin yuvi taꞌan yo na xavaꞌa Tata yo Ndioxi ña koo na ta kuꞌva iyoo mii va ra. 10 Ra mii yuꞌu yo ña ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi kuvi tu ña kee tuꞌun kini ña kandivaꞌa yo xiꞌin taꞌan va yo, ra ña yoꞌo, ra xiniñüꞌu koo ña saa, ñani yo. 11 Saa chi iin yavi nuu kana tiakuii, ra küvi kana tiakuii ra vixi, ra kana tu tiakuii ra isun. 12 Ra nii tun koxi tu küvi kuun kiti olivo ndaꞌa va, ra nii teꞌe uva tu küvi kuun koxi ndaꞌa va, ña kan ke küvi kana tiakuii vixi iin yavi, ra kana tu tiakuii ra iꞌva va.

Ña ndichi ña taxi Tata yo Ndioxi

13 Ñani yo, tu iyoo sava ndo iyoo ña ndichi nuu, ra kundaa tu ini ndo xiꞌin ichi Tata yo Ndioxi, saa ra na ndañaꞌa tu ndo ña xiꞌin chiñu vaꞌa, chiñu toꞌo ña xa va ndo, ra saa ke ñaꞌa tuni ndo ña kuu ndo yuvi na tiaku ni ini na iyoo ña ndichi nuu. 14 Ra vaꞌa ni ndichi ni va tu ndo tuvi ndo, ndi su tu na ndukuini ini xini taꞌan va kuvi ndo, ra kanitaꞌan tu ndo xiꞌin taꞌan ndo ña kuni ndo sa tiaa ndo nuu taꞌan va ndo, saa ra süvi ndixa na ndichi vi kuvi ndo, saa chi na sandaꞌvi va kuvi ndo ña kaꞌan ndo ña ndichi ni ndo. 15 Saa chi süvi saa iyoo ña ndichi ña taxi Tata yo Ndioxi, ra ña ndichi ña iyoo nuu ndo ra ña ndichi ña taxi yuvi, xiꞌin ña ndichi ña taxi ña yuuvi yoꞌo, xiꞌin ña ndichi ña taxi timiaꞌa va kuvi ña. 16 Saa chi ña ndukuini ini yuvi xini taꞌan na, xiꞌin ña ndiꞌi ini na xaꞌa takua chiñu mii na, ra kuëe iyoo ikun vi chiñu ña xa na, saa chi ña xa na kuvi takundiꞌi nuu chiñu yakua va. 17 Ndi su yuvi na kuu mii ña ndichi ña taxi Tata yo Ndioxi, ra xä na kan chiñu yakua, ra nii kanitäꞌan tu na xiꞌin ndia nii yuvi va; ra toꞌo ni tu xa va na, ra tiayu ni tu ini va na, ra xikutüvi na ña sa na chiñu vaꞌa xiꞌin inka yuvi, ra nii ndakäxin tu na yuvi va, chi iin ku ndiꞌi va na nuu na, saa chi ta kuꞌva iyoo nima na ke xa tu na xiꞌin yuvi va. 18 Ra yuvi na xa nduxa ña ndachindee vii na inka yuvi, ra vaꞌa ni va kee na, saa chi yuvi na ^chiꞌi iin tata ña vaꞌa, ra kuiꞌi ña vaꞌa ke ^ndakiꞌin va na.

4

Küvi kundikun yo ichi Tata yo Ndioxi ra kundikun tu yo ichi ña ndikun ña yuuvi

1 Ñani yo, ¿ndia mii ke kaku kuachi ña xaꞌa ndo kanitaꞌan ndo xiꞌin taꞌan ndo tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo, chi nima va ndo kuvi ña kaku takundiꞌi chiñu kiꞌvi ña kotoo ndo sa ndo. 2 Ta kuu ña ndukuini ini ndo kuni ndo koo takundiꞌi ñaꞌa nuu ndo, ra xaꞌa ña küvi niꞌi ndo ña, ra xaꞌa ndo kanitaꞌan ndo xiꞌin taꞌan va ndo, ra ndia xaꞌni taꞌan va ndo xaꞌa ña. Ndi su ni saa chi nïꞌi vi ndo ña, saa chi kuëe vii nduku ndo ña nuu Tata yo Ndioxi. 3 Saa chi te nduku ndo ña nuu ra, ra kuëe taxi ra ña ndaꞌa ndo, saa chi süvi ra kan kuvi ra ndakani ini ndo ndasakaꞌnu xiꞌin ña ña nduku ndo ña nuu ra, saa chi takua xaꞌa ña sakusii ña ini mii va ndo ke nduku ndo ña. 4 Ndoꞌo, ra süvi na kuꞌvi ini xini Tata yo Ndioxi kuvi ndo, saa chi ra xa siki va ndo kuvi ra. Ra xa kundaa va ini ndo, chi ña itaꞌan mani yuvi xiꞌin ña yuuvi yoꞌo, ra na kanitaꞌan va kuvi na xiꞌin Tata yo Ndioxi, saa chi ña ndakutoo na ña yakua iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra na kanitaꞌan xiꞌin va ra nduu na. 5 Ra xaꞌa ña yoꞌo kuvi tu ña kaꞌan tuꞌun Tata yo Ndioxi kachi ña suꞌva va: “Tachi Yii Tata yo Ndioxi ña taxi ra iyoo nima yo, ra saa va ña xiꞌin yo xaꞌa ña kuni yo kundikun yo inka ñaꞌa.” 6 Ndi su chindiee taꞌan ni va Tata yo Ndioxi xiꞌin yo xaꞌa ña kundaꞌvi ni ini ra xini ra yoo, ña vaꞌa na kuchuun yo sa tiaa yo nuu chiñu kiꞌvi ña kutoo iki kuñu yo sa ña. Ra saa kuvi tu ña kachi tuꞌun Tata yo Ndioxi ña kachi suꞌva va: “Tata yo Ndioxi ra kundasi va ra yuvi na kutiaa ni xiꞌin mii, ndi su kundaꞌvi va tu ini ra xini ra yuvi na xa ninu xiꞌin mii”, kachi ña. 7 Ra xaꞌa ña kan ke ndinuni ni na ndataxi ndo mii ndo ndaꞌa Tata yo Ndioxi, ra ndaku ni na koo ini ndo ña vaꞌa na köyo ndo ndaꞌa kuachi, saa ra kunu mii timiaꞌa kuꞌun va ri nuu ndo. 8 Ra na kuyachin ndo nuu Tata yo Ndioxi, ra saa ke kuyachin tu ra kan nuu ndoꞌo va. Ndoꞌo, yuvi na iyoo kuachi, kukuiin ndo ña xa ndo chiñu kiꞌvi, ra ndoꞌo yuvi na xa uvi ini, ra niña ña vaꞌa va na ndakani ini ndo xaꞌa. 9 Ra na kuchaꞌan ini ndo, ra na kusuchi tu ini va ndo, ra kuaku ndo. Ra ña xáku̱ ndo xika ndo, ra na ndasama ña vichin, ra na kuaku va ndo, ra ña kusii ni tu ini ndo na nduu ña kusuchi ini va ndo. 10 Na sani̱nu̱ ndo mii ndo nuu Tata yo Ndioxi, ra ra kan tu chinduꞌu toꞌo tuꞌun xaꞌa ndoꞌo va.

Na käꞌan kiꞌvi yo xaꞌa inka yuvi

11 Ñani yo, na käꞌan kiꞌvi ndo xaꞌa na ñani yo. Saa chi tu kaꞌan kiꞌvi ndo xaꞌa na, a ndanduku tu ndo kuachi va na, saa ra ndiayu Tata yo Ndioxi va kuvi ña kañaꞌa ndo xaꞌa, ra kaꞌan tu ndo ña väꞌa iyoo va ña. Ra ña kañaꞌa ndo xaꞌa ndiayu Tata yo Ndioxi, ra xïin ndo kandixa ndo ña, saa ra ña kanduu va ndo kuvi ña, ña xa ndo saa. 12 Ra xa kundaa va ini ndo chi ndiayu ña kañaꞌa ndo xaꞌa ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra taxi ña, ra mii ra kuvi tu ra xa ndaku kuachi va. Ra mii ra kuvi tu ra kuu mii ndiayu ña sakaku ra yuvi va, ra kuu mii tu ra ndiayu ña sandiꞌi ra xaꞌa va na. Ña kan ke köo ndiayu yo ña kaꞌan yo xaꞌa inka yuvi ña iyoo ni kuachi na.

Na käꞌan yachi yo xaꞌa ña sa yo chi kundäa ini yo a kuvi sa yo ña

13 Ra na ndakiꞌin xini ndo xiꞌin ña yoꞌo, saa chi sava ndo ra suꞌva va kachi ndo: “Vichin a tiaan kuꞌun yo ñuu yoꞌo, a ñuu kaa, ña sachiñu yo iin kuiya, ra kuaꞌa ni xuꞌun chutaꞌan yo”, kachi ndo. 14 Ndi su ndia nii kundäa tu ini vi ndo ni ke kuu kii ña vaxi. Saa chi ña tiaku yo, ra ta kuꞌva iyoo viko nuu va iyoo ña, saa chi viko nuu, ra iin kani loꞌo va ke ndandita ña, ra iin kani loꞌo tu xa ndoñuꞌu va ña. 15 Xaꞌa ña kan ke te ndatuꞌun yo ra suꞌva va na kachi yo: “Tu mii Tata yo Ndioxi kuni ña tiaku ka yo, ra kuvi sa yo ña yoꞌo, a ña kaa va”, na kachi yo. 16 Ndi su ndoꞌo, ra niña tuꞌun tiaa va ndikaa yuꞌu ndo, ra xa mii vi ndo kuvi ndo xaꞌndia xaa kii ña vaxi tuvi ndo, ra ña xa ndo saa, ra väꞌa vi iyoo ña. 17 Ra ña xa ^xini ndo sa ndo chiñu vaꞌa, ra ^xïin tu ndo sa ndo ña, saa ra kuachi va kuvi ña ^xa ndo nuu Tata yo Ndioxi.

5

Tiaa ni sandoꞌo Tata yo Ndioxi na kuika na ndivaꞌa ni nima

1 ¡Ndoꞌo, na kuika! Ra na tiaa ni soꞌo ndo ña kaꞌan yu xiꞌin ndo. Na ndaꞌyu ndo, ra na kuaku ndo, saa chi ndiee ni kaa tundoꞌo ña vaxi ndoꞌo ndo. 2 Ra takundiꞌi ña kuika ña iyoo nuu ndo, ra ña tiaꞌyu va kuvi ña, ra tikoto savi ña yaꞌvi ni iyoo nuu ndo, ra tikixin va kaxi ña. 3 Ra saa tu xuꞌun kàà ña kuu oro xiꞌin plata iyoo nuu va ndo, saa chi ña kuxi uun ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña, ra ña kutoo ni ndo ña kuika ña ndiꞌi xaꞌa, ra ta kuꞌva xa ñuꞌu ña xaꞌmi ñaꞌa va ke sa ña ña sandiꞌi ña xa ndo. Ra takundiꞌi ña kuika ña chutaꞌan ndo ñaa kuvi tu ña taxi kuachi xaꞌa va ndo kii ña sayukun Tata yo Ndioxi kuachi xiꞌin va ndo. 4 Ra na kundaa ini ndo, chi xuꞌun, ña kuu yaꞌvi yuvi na xachiñu tatu nuu ndo ña sasi ndia ndo ndichäꞌvi ndo na, ra kaꞌan kuachi va ña xaꞌa ndo; ra xa xini tu soꞌo mii va Tata yo Ndioxi, ra kaꞌnu, ña kaꞌan kuachi ni yuvi na xachiñu tatu nuu ndo xaꞌa yaꞌvi na. 5 Nuu ña yuuvi yoꞌo, ra vaꞌa ni ndixiyo ndo, ra iin takundiꞌi va ña savi ndixiyo nuu ndo, ra saa tu takundiꞌi ña kutoo ni iki kuñu ndo sa va ña; ra sandaꞌa tu ndo mii ndo, ta kuꞌva xa na ña sandaꞌa na iin kiti ri kaꞌni na kuxi va na. 6 Ra taxi ndo kuachi xaꞌa yuvi na köo kuachi va, ra xaꞌni ndo na, ra yuvi ndaꞌvi na xa ndo saa xiꞌin kan, ra ndia ña kaꞌan kuachi na xaꞌa mii na ke ndiküvi vi.

Ndaku ni na koo ini yo nuu tundoꞌo

7 Ndi su ndoꞌo, ñani yo, ra ndaku ni na koo ini ndo, ra na ndïꞌi ini ndo ña kundiatu ndo ña xaa kii ña ndandiko Tata yo Jesucristo kixi ra. Ra ndia ta kuꞌva xa iin ra chiꞌi va ke na sa ndo, saa chi ra kan, ra ndïꞌi vi ini ña ndiatu ra, ña yaꞌa yoo kuun savi, ra saa vi ke sakee ra ñaꞌa ña chiꞌi ra. 8 Ra kuꞌva saa ke na sa tu ndoꞌo va ña na ndïꞌi ini ndo ña kundiatu ndo ña nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra, saa chi xa ndinuni ni va nandiko ra. 9 Ra na täxi ndo kuachi xaꞌa taꞌan ndo, saa chi tu köo ra iyo ni taxi Tata yo Ndioxi tundoꞌo ndaꞌa ndo, ra na kundaa ini ndo, chi Tata yo Jesucristo, ra sandaku kuachi xiꞌin yuvi, ra xa yeꞌe va iin ra. 10 Ñani yo, na sakuaꞌa ndo ña sa ndo ta kuꞌva xa na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Tata yo Ndioxi xinaꞌa ña xiin na xa ndiee ini na ña ndoꞌo ni na. 11 Ra nuu nduꞌu, ra vaꞌa ni va ^kee yuvi na xiin xa ndiee ini ña ndoꞌo ini na. Ra xa kundaa tu ini ndo ndia kuꞌva ke xa ra Job ña xiin ra xa ndiee ini ra ña ndoꞌo ni ini va ra, ra kundaa tu ini ndo ndia kuꞌva ke xa Tata yo Ndioxi xiꞌin ra te kii ndiꞌi va; saa chi Tata yo Ndioxi, ra tiayu ni ini ra, ra ndaꞌvi ni tu ini va ra.

12 Ra ndia nuu ndiꞌi ña, ñani yo, ra te ndatuꞌun ndo xaꞌa ndia ndia ka ñaꞌa, ra na chinäꞌa ndo ndiví, ra ni ñuꞌu tu na chinäꞌa va ndo, ra saa tu ndia ndia ka ñaꞌa va. Chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke te xa kaꞌan ndo ña kuvi sa ndo iin chiñu, ra kuvi sa ndo ña na kachi va ndo; ra tu küvi tu sa ndo ña, ra na kaꞌan ndo ña küvi sa va ndo ña; saa chi tu kindoo ndo ña kuvi sa ndo iin chiñu, ra xïin tu ndo ña sa va ndo ña, saa ra iyo ni niꞌi ndo tundoꞌo xaꞌa ña sa Tata yo Ndioxi.

Ndiaa yaꞌvi ni ña kaꞌan yo xiꞌin Tata yo Ndioxi

13 Ñani yo tu ndia ndo ndoꞌo tundoꞌo, ra na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi. Ra tu sava tu ndo kusii ini, ra na kata ndo yaa ña ndasakaꞌnu ndo Tata yo Ndioxi va. 14 Ra tu sava tu ndo xiꞌi, ra na kaꞌan ndo xiꞌin na xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu, ra na chikaa na ndutia xaꞌan ndaꞌa na, ra chinduꞌu na ña sata ndo, ra kaꞌan na xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa ndo xiꞌin kivi Tata yo Jesucristo. 15 Ra tu ndinuni ni ndiaa ini na xikuaꞌa kan Tata yo Ndioxi, saa ra nduvaꞌa va yuvi na xiꞌi, na kaꞌan na xaꞌa kan; ra tu ndia kuachi xa tu na xiꞌi kan, saa ra koo kaꞌnu va ini Tata yo Ndioxi xaꞌa kuachi na. 16 Ra xaꞌa ña kan ke, na naꞌma ndo kuachi ndo nuu taꞌan ndo, ra na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa taꞌan ndo, ra sandaꞌa ra ndoꞌo. Saa chi te kaꞌan yuvi na ndinuni ni ndikun Tata yo Ndioxi xiꞌin ra, ra ndakuiin va ra yuꞌu na. 17 Ra na kundaa ini ndo ta kuꞌva xa ra Elías, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Tata yo Ndioxi xinaꞌa, chi ra kan, ra ta kuꞌva iyoo yoo kuvi tu ña ndixiyo tu ra kan va; ndi su te ndikaꞌan ra xiꞌin Tata yo Ndioxi ña na küun ka savi, saa ra ndiküun ka ndixa va ra, nuu ñuꞌu yuuvi yoꞌo uni kuiya sava. 18 Ra te ndiꞌi, ra saa ndikaꞌan tuku ra xiꞌin Tata yo Ndioxi ña na ndakuun tuku savi nuu ña yuuvi yoꞌo, saa ra ndakuun tuku va ra, ra vaꞌa ka vi xa ñaꞌa ña chiꞌi na.

19 Ra tu sava ndo ndakoo ichi Tata yo Ndioxi ñani yo, ra xaa tu inka na kaꞌan na xiꞌin ndo ña na ndakundikun tuku ndo ichi Tata yo Ndioxi, 20 ra na kundaa ini ndo, chi yuvi na kaꞌan xiꞌin ndo ña na ndakoo ndo ichi kiꞌvi ña ndakundikun ndo kan, ra nima va ndo ke sakaku na, ra xaꞌa ña kuchuun na kan ña ndachikaa tuku na ndoꞌo ichi Tata yo Ndioxi, saa ra koo kaꞌnu ini ra xaꞌa takundiꞌi va kuachi ndo.

1 Pedro

1

2

3

4

5

Tutu ña nuu ña tiaa ra Pedro ra xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu

1

Kaꞌan ndioxi ra Pedro xiꞌin na ndikun Tata yo Jesucristo

1 Yuꞌu, ra Pedro, ra tiꞌvi Tata yo Jesucristo ña kaka yu chiñu nuu ra kuvi ra, tiaa tutu yoꞌo ña kuxaa ña nuu ndo ña kaꞌan ndioxi yu xiꞌin ndoꞌo, na ñani yo na kee kuaꞌan ndakundee inka ñuu, ndoꞌo na ndee chi Ponto, xiꞌin ndoꞌo na ndee chi Galacia, xiꞌin ndoꞌo na ndee chi Capadocia, xiꞌin ndoꞌo na ndee chi Asia, ra saa tu ndoꞌo na ndee chi Bitinia va. 2 Saa chi ndoꞌo, ra xa te yachi vi kuvi ña ndikaxin Tata yo Ndioxi ndoꞌo, ta kuꞌva kuni mii ra. Ra ndasa yii ra ndoꞌo xiꞌin Tachi Yii ra, ña vaꞌa na kandixa ndo ra, ra ndiꞌi xaꞌa kuachi ndo xaꞌa nii Tata yo Jesucristo ña ndixitia te ndixiꞌi ra. Ra mii Tata yo Ndioxi na taxi kuaꞌa ni ña vaꞌa kutaꞌvi ndo, ra vaꞌa ni tu na koo va ndo.

Na kutiaku yo ta kuꞌva kuni Tata yo Ndioxi

3 Ra na ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi ra kuu iva Tata yo Jesucristo, saa chi kuꞌvi ni ini ra xini ra yoo, ra sandakaku xaa ra yoo, xaꞌa ña sandatiaku ra Tata yo Jesucristo tiañu na ndii. Ra ña xa Tata yo Ndioxi suꞌva ke ndinuni ni va ndiatu yo ña ndakiꞌin yo iin ña vaꞌa. 4 Ra ña vaꞌa ña kindoo Tata yo Ndioxi saniꞌi ra yoo, ra ndivi va ke chivaꞌa ra ña, ra kuëe ndiꞌi xaꞌa ña, ra ni köo tu yakua va ña, ra ni kuëe tiaꞌyu va tu ña. 5 Ra xaꞌa ña ndiaa ini ndo Tata yo Ndioxi kuvi ña kondiaa va ra ndoꞌo xiꞌin ndiee ña kuu mii ra, iin saa ndia te xa na xaa kii ña sakaku ra ndoꞌo va, saa chi xa mii ra kuvi ra kindoo ini ña sakaku ra ndoꞌo va te xa na ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo.

6 Ra xaꞌa ña kan ke na kusii va ini ndo. Ra vaꞌa ni kuaꞌa ni va tundoꞌo vaxi nuu ndo ña xitondoso ña ndoꞌo, ndi su loꞌo va kii ra yaꞌa va ña. 7 Ra ta kuꞌva xa na ña xitondoso na yuu ña kuu oro xiꞌin ñùꞌù va ke xa tundoꞌo xiꞌin ndo ña xitondoso ña ndoꞌo, ra ña ndiaa ini ndo Tata yo Jesucristo ra ndiaa yaꞌvi ni ka va ña kan nuu yuu ña kuu oro, saa chi yuu kan ra ña ndiꞌi xaꞌa va kuvi ña vaxi kii. Ra tu kuchuun va ndo ña xa ndiee ini ndo nuu tundoꞌo ña vaxi xitondoso ndoꞌo, saa ra vaꞌa ni va kee ndo, saa chi kusii ni va ini Tata yo Jesucristo xiꞌin ndo, ra kaꞌan vaꞌa ni tu ra xaꞌa va ndo te xa na nandiko ra kixi ra.

8 Ra vaꞌa ni täan kuni nuu va ndo Tata yo Jesucristo, ndi su kuꞌvi ni va ini ndo xini ndo ra. Ra ndiaa ni tu ini va ndo ra, ra tiaa ni tu kusii ini va ndo, ra ña sii ini ña iyoo xiꞌin ndo ra nïꞌi yo ndia kuꞌva ke ndakani yo xaꞌa vi ña. 9 Ra kusii ni ini ndo, saa chi xa ndinumi ni va ndakiꞌin ndo ñaꞌa ña niꞌi ndo xaꞌa ña ndiaa ini ndo Tata yo Jesucristo; ra ñaꞌa ña niꞌi ndo kan kuvi ña kaku va ndo.

10 Ra ndikaꞌan tu na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Tata yo Ndioxi va xaꞌa ña vaꞌa ña ndiniꞌi taꞌvi yo ndakiꞌin yo yoꞌo xinaꞌa, ra na kan ra vii ni va kaꞌvi na xaꞌa ña, ña kuni na kundaa ni ka ini na xaꞌa ña. 11 Ra Tachi Yii mii va ra ndikaxin Tata yo Ndioxi kixi ndoꞌo xaꞌa yo kuvi ña taxi xini na ña vaꞌa kundaa ini na ña ndoꞌo ni ra, ra kundaa tu ini na xaꞌa ña kaꞌnu ña kuu mii ra vaxi kii va; ra ndixika nduku ni tu na ña kundaa ini na yoo kuvi va ra, ra saa tu xaꞌa kii ña xaa va ra. 12 Ndi su ña xa Tata yo Ndioxi ke taxi ra xini na ña kundaa ini na ña süvi xaꞌa mii na ke ndixachiñu na, chi xaꞌa yoo va kuvi ña taxi Tata yo Ndioxi tuꞌun kan ndaꞌa na ña ndikaꞌan na ña. Ra xaꞌa ña vaꞌa ña kuni na kan kundaa ini na xaꞌa ke ndikaꞌan ndoso inka yuvi tuꞌun vaꞌa xiꞌin ndiee Tachi Yii Ndioxi ña kee ndivi nuu va ndo. Ra tiaa ni nduvi ña kaꞌan yo xaꞌa yoꞌo, ra ña kan ke ndia na tatun Tata yo Ndioxi va kuni ni ña kundaa ini na xaꞌa ña.

Na koo yo na yii nuu Tata yo Ndioxi

13 Xaꞌa ña kan, na ndakoo nduvi ndo ña vivii kiꞌin xini ndo, ra kaxi ni na koo ini ndo ña koo nduvi ndo, ra na kondiaa ini ndo ña ndakiꞌin ndo ña vaꞌa ña niꞌi ndo nuu Tata yo Ndioxi te xa na kixi Tata yo Jesucristo. 14 Ra xaꞌa ña kan ke, ña xa kuu ndo seꞌe Tata yo Ndioxi ra na kandixa ndo ra, ra na sä ka ndo taꞌan chiñu kiꞌvi ña xinisii ni ndo sa ndo te täan kundaa ini ndo xaꞌa ra. 15 Ra ña xiniñuꞌu sa ndo vichin ke na kuu ndo na yii va, ra ndia nii loꞌo ña yakua na küu mii ndo, saa chi Tata yo Ndioxi ra kana ndoꞌo, ra ra yii va kuvi ra; 16 Ra saa ke ^kachi tu tuꞌun Tata yo Ndioxi ña kachi suꞌva va: “Na yii na kuu ndo, saa chi yuꞌu ra ra yii va kuvi yu”, kachi ña.

17 Ra tu kaꞌan ndo “Tata” xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra xiniñuꞌu ni va na yuꞌvi ndo kuni ndo ra, ra na kutiaku ndo ta kuꞌva kuni ra, kii ña ndee too ndo nuu ña yuuvi yoꞌo vichin, saa chi ra kan, ra ndakäxin ra yuvi chi inuu xandaku ra kuachi xiꞌin takundiꞌi va na xaꞌa chiñu ña xa na. 18 Ra xa kundaa va ini ndo, chi Tata yo Ndioxi va kuvi ra chaꞌvi xaꞌa ndo ña vaꞌa sakaku ra ndoꞌo nuu chiñu kiꞌvi ña ndakoo na xii xikua ndo ndaꞌa ndo; ra süvi yuu oro a plata ke ndichaꞌvi ra xaꞌa ndo, 19 chi nii Tata yo Jesucristo va kuvi ña chaꞌvi ra xaꞌa ndo, ra ta kuꞌva iyoo iin ndikachi loꞌo ri köo ña yakua kuu mii va kuvi ña ndixiyo Tata yo Jesucristo nuu Tata yo Ndioxi, saa chi ndia nii kuachi ra ndixïyo. 20 Ra te kumani ka kukava xaꞌa ña yuuvi yoꞌo vi kuvi ña ndikaxin Tata yo Ndioxi Tata yo Jesucristo ña kuvi ra xaꞌa kuachi na yuuvi yoꞌo; ña kan ke vaꞌa tiꞌvi ra ra kii ña xa ndinumi ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi vichin ña sa ra ña vaꞌa xiꞌin ndo. 21 Ra xaꞌa ña ndixiꞌi Tata yo Jesucristo kuvi ña vaꞌa ndakundikun ndo Tata yo Ndioxi, ra mii Tata yo Ndioxi kuvi ra sandatiaku Tata yo Jesucristo nuu ña ndii va, ra ndasa ra ra iin ra kaꞌnu ni; ra xaꞌa ña kan ke ^ndiaa ini ndo Tata yo Ndioxi ña taxi va ra ñaꞌa ña kindoo ra taxi ra ndaꞌa ndo.

22 Ra xaꞌa ña chindiee taꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin ndo ña kandixa ndo tuꞌun ña ndaa ña xini soꞌo va ndo kuvi ña vaꞌa ndakatia Ndioxi nima ndo, ra ndinuni ni ndakundikun ndo Tata yo Jesucristo, ra kuꞌvi ni tu ini ndo xini ndo na ñani va yo. Saa chi ña xiniñuꞌu va kuvi ña kuꞌvi ni ini ndo kuni taꞌan ndo xiꞌin ndinuni nima ndo, ra saa tu xiꞌin takundiꞌi ndiee va ndo. 23 Ra ña ndakaku xaa ndo vichin, ra süvi ka seꞌe na yuuvi yoꞌo kuvi ndo, saa chi na yuuvi yoꞌo ra xiꞌi va na, ra vichin ra xa xiꞌin tuꞌun Tata Ndioxi va kuvi ña ndakaku ndo, ra tuꞌun Tata yo Ndioxi ra ndia ndikaa ndikuꞌun va ke koo ña. 24 Ra saa kuvi tu ña kachi tuꞌun Tata yo Ndioxi ña kachi suꞌva va:

Takundiꞌi yuvi ra ta kuꞌva iyoo iku kuii va ke iyoo na,

ra takundiꞌi ña kuika xiꞌin ña savi, xiꞌin ndiee ña kuu mii na ra ta kuꞌva iyoo ita va iyo ña.

Saa chi iku, ra kama ni va ndachi ña, saa ra ndiꞌi tu xaꞌa ita ña iyoo ndaꞌa va ña.

25 Ndi su tuꞌun Tata yo Ndioxi ra ndia ndikaa ndikuꞌun va ke koo ña.

Ra tuꞌun yoꞌo kuvi ña kuu tuꞌun vaꞌa ña kaꞌan xaꞌa Tata yo Jesucristo ña xini soꞌo va ndo.

2

1 Ra xaꞌa ña kan ke, na ndakoo va ndo ña xa ndo takundiꞌi nuu chiñu kiꞌvi, xiꞌin ña sandaꞌvi taꞌan ndo, xiꞌin ña siin kaꞌan ndo ra siin tu xa va ndo, xiꞌin ña ndukuini ndo xini taꞌan ndo, xiꞌin ña ndatuꞌun ndo tuꞌun chiꞌña. 2 Chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke, na sa ndo ta kuꞌva xa na kuachi vali na sakan kaku ña tiaa ni xika nduku na chichin na ndoso siꞌi va na, ña ndinuni ni na kundiꞌi ini ndo ña kutuꞌva ndo tuꞌun vaꞌa ña kuu tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra saa ke kuu ndo na ndinuni ni ndikun ichi ra, ra kaku ndo. 3 Saa chi ndoꞌo, ra xa kundaa kaxi va ini ndo ña tiayu ni va Tata yo Jesucristo.

Yuu ña tiaku xiꞌin ñuu ña yii

4 Ra na kuyachin ndo nuu Tata yo Jesucristo, ra iyoo ta kuꞌva iyoo yuu ña tiaku ña kundasi na xavaꞌa veꞌe te yachi, ndi su nuu Tata yo Ndioxi ra ta kuꞌva iyoo iin yuu vaꞌa ña ndiaa yaꞌvi ni va ke iyoo ra. 5 Ra saa kuvi tu ña iyoo ndoꞌo va, ña iyoo ndo ta kuꞌva iyoo yuu ña tiaku ra xiniñuꞌu Tata yo Ndioxi ndoꞌo, ña xavaꞌa ra veꞌe ñuꞌu yii ña küvi kuni yo. Ra kuu tu ndo sutu na yii nuu va ra. Ra soko ndo ña yii ña kuni mii ra nuu ra, xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo. 6 Ra xaꞌa ña yoꞌo kuvi tu ña kaꞌan tuꞌun Tata yo Ndioxi ña kachi suꞌva va:

Chi Sión chinduꞌu yu iin yuu kaꞌnu ña xiniñuꞌu ni, yuu kan ra vaꞌa ni ña, ra ndiaa yaꞌvi ni va tu ña;

ra yuvi na kandixa ra iyoo ta kuꞌva iyoo yuu kan, ra ndukäꞌan nuu na, ra ni ndakäva tu ini va na.

7 Ndoꞌo, ra ña xa kandixa ndo Tata yo Jesucristo, ra ndiaa yaꞌvi ni va yuu kan nuu ndo, ndi su yuvi na täan kandixa Tata yo Jesucristo, ra suꞌva va ke kachi tuꞌun Tata yo Ndioxi xaꞌa na:

Yuu ña kundasi na xavaꞌa veꞌe kuvi ña,

nduu yuu ña kaꞌnu vaꞌa ka va.

8 Ra yoꞌo kuvi tu ña ^xinu nuu tuꞌun Tata yo Ndioxi ña kachi suꞌva va:

Ra kuu tu ña iin yuu ña sakakiꞌi yuvi va, ra kuu tu ña iin kava ña sanduva yuvi va.

Ra yuvi na ndixïin kandixa tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra sakakiꞌi va ña na, saa chi xa saa ndiniꞌi taꞌvi na koo va na.

9 Ndi su ndoꞌo, ra xa siin va iyoo ndo, saa chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndikaxin ndoꞌo ña kuu ndo ndiseꞌe ra, ra kuu tu ndo sutu na ndinuni ni xachiñu nuu Tata yo Jesucristo, ra kuu rey va, ra kuu tu ndo iin ñuu yii ña kuu kuenda mii Tata yo Ndioxi va. Ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndatava ndoꞌo nuu ñaa nuu xindoꞌni ndo, ra ndachindee ra ndoꞌo nuu iyoo ñùꞌù ña yeꞌe ña kuu mii ra, ña nduvi ni, ra ña ndatava ra ndoꞌo nuu ñaa, ra xaꞌa ña na kaꞌan ndo ^xiꞌin inka yuvi xaꞌa ña kaꞌnu ña ^xa va ra kuvi ña. 10 Ra xa kundaa va ini ndo, chi te yachi ra ndixïndiaa yaꞌvi mii vi ndo nuu Tata yo Ndioxi, ndi su vichin ra ñuu mii va ra kuvi ndo; ra nii ndikundäꞌvi tu ini ra kuni ra ndoꞌo va, ndi su vichin, ra kundaꞌvi ni va ini ra xini ra ndoꞌo.

Na sachiñu ndo nuu Tata yo Ndioxi ña tiaku ndo vichin

11 Ñani yo, kuꞌva yo, xaꞌa ña kuu ndo na ndee too, xiꞌin na xika too nuu ña yuuvi yoꞌo kuvi ña xaku ndaꞌvi yu nuu ndo, ña na täxi ka ndo ña kaꞌndia chiñu kiꞌvi ña kuni ndo sa ndo nuu ndo, saa chi chiñu kiꞌvi kan, ra ña kanitaꞌan xiꞌin va ndo kuvi ña. 12 Ra te ndakutaꞌan ndo xiꞌin yuvi na kuëe kandixa Tata yo Ndioxi, ra vivii va na sa ndo. Ra vaꞌa ni kaꞌan kiꞌvi va na xaꞌa ndo, ndi su te xa na kuni na ña vivii xa ndo, saa ra ndasakaꞌnu va na Tata yo Ndioxi te xa na sayukun ra kuachi xiꞌin na yuuvi yoꞌo.

13 Ra xaꞌa ña kuꞌvi ini ndo xini ndo Tata yo Jesucristo, ra na kandixa ndo takundiꞌi va na chiñu iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo; ta kuu na rey, xaꞌa ña kuu mii na chiñu naꞌnu, 14 ra saa tu ndia ndia ka na chiñu na kuu mii chiñu vali va, saa chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ^taxi ndiayu ndaꞌa na ña sandoꞌo na yuvi na xa chiñu kiꞌvi, ra kaꞌan vaꞌa tu na xaꞌa yuvi na ^xa chiñu vaꞌa va. 15 Chi ña kuni Tata yo Ndioxi ke na sa ndo chiñu vaꞌa va, ra saa ke nïꞌi yuvi kiꞌvi na xïin kundaa ini xaꞌa ña ndaa, ña kaꞌan kiꞌvi na xaꞌa ndo.

16 Saa chi ndoꞌo, ra xa iyoo ndika va ndo, ndi su na kuniñüꞌu ndo ña iyoo ndika ndo ña sa ndo chiñu kiꞌvi, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kuu ndo na xachiñu nuu Tata yo Ndioxi va. 17 Ra na satoꞌo ndo takundiꞌi va yuvi. Ra na kuꞌvi ni ini ndo kuni ndo na ñani yo na ndikun Tata yo Jesucristo. Ra na yuꞌvi tu ndo kuni ndo Tata yo Ndioxi va, ra na satoꞌo tu ndo na kuu rey va.

Na kandixa yo yuvi na xaꞌndia chiñu nuu yo

18 Ra ndoꞌo, na ñani yo na xachiñu ndaꞌvi nuu inka yuvi, ra vaꞌa ni iku ni va na, ra vaꞌa ni toꞌo va na, ra na satoꞌo va ndo na, ra na kandixa va ndo chiñu ña xaꞌndia na nuu ndo. 19 Saa chi kusii ni va ini Tata yo Ndioxi xiꞌin ndo te xa ndo chiñu vaꞌa, ra saa tu ña xa ndiee ini ndo ña sandoꞌo siki na ndoꞌo xaꞌa chiñu ña kuëe xa va ndo. 20 Ra tu xaꞌa ña xa ndo chiñu kiꞌvi va kuvi tu ña sandoꞌo na ndoꞌo, saa ra köo ñaꞌa niꞌi vi ndo xaꞌa ña xa ndiee ini ndo ña sandoꞌo na ndoꞌo, ndi su tu xaꞌa ña xa ndo chiñu vaꞌa va tu kuvi ña sandoꞌo na ndoꞌo, ra xiin ndo xa ndiee ini ndo, saa ra kusii ni va ini Tata yo Ndioxi xiꞌin ndo. 21 Ra tu ^sandoꞌo siki na ndoꞌo, ra na ndakaꞌan ndo, chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra ndikaꞌan ña xiniñuꞌu sakuaꞌa ndo ña sa ndiee ini ndo te ndoꞌo ndo. Ra mii saa kuvi tu ña xa Tata yo Jesucristo va ña xiin ra ndoꞌo ra xaꞌa yo, ra xaꞌa ña kan ke na sa yo ta kuꞌva xa ra kan va. 22 Ra Tata yo Jesucristo ra ndia nii kuachi ra köo ndixiyo, ra nii kuëe ndisandaꞌvi tu ra yuvi va; 23 ra te ndikaꞌan ña̱ꞌà na xiꞌin ra, ra ndikäꞌan ña̱ꞌà ra xiꞌin na; ra te sandoꞌo na ra, ra ndichinäꞌa ra na ña sondoꞌo ra na, chi ña xa ra ke ndataxi ra ña tiaku ra ndaꞌa Tata yo Ndioxi va, ra ndaku ni xayukun kuachi ña na kondiaa va ra ra. 24 Ra te ndixiꞌi Tata yo Jesucristo ndika cruz, ra xiin va ra ña ndakundee takundiꞌi kuachi yo, sata iki kuñu ra, ra ikan kuvi ña ndixiꞌi ra ña vaꞌa sandiꞌi ra xaꞌa kuachi yo, ra xaꞌa ña ndixiꞌi ra xaꞌa yo kuvi ña xiniñuꞌu na ndakoo va yo ña xa yo chiñu kiꞌvi, ra na kutiaku yo ña sa yo chiñu vaꞌa. Ra xaꞌa ña nditaxin iki kuñu Tata yo Jesucristo kuvi tu ña sandaꞌa ra ndoꞌo va. 25 Saa chi ndoꞌo, ra ta kuꞌva iyoo ndikachi ri xinuꞌni ndixaꞌan va ke ndixiyo ndo, ndi su vichin, ra xa nandiko va ndo nuu Tata yo Jesucristo, ra ndiaa ña tiaku ndo, ra ndachindee vii ra ndoꞌo, ta kuꞌva xa iin tiaa xiꞌin kiti sana ra ña ndiaa ni ra ri.

3

Suꞌva ke xiniñuꞌu kutiaku yuvi na xa nitandaꞌa

1 Ra ndoꞌo, na kuꞌva yo, na iyoo yii, ra na satoꞌo va ndo tiaa ndia kuu yii ndo, ra vaꞌa ni täan ndatuꞌun va ndo xiꞌin ndia, ndi su xaꞌa ña xa toꞌo ndo ndia, ra xinu mii va ini ndia ña kandixa ndia tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo. 2 Saa chi xaꞌa ña kuni ndia ña xa toꞌo ndo, ra vivii tu xa va ndo kuvi ña kandixa ndia. 3 Ra na ndäsa savi ni ndo mii ndo xiꞌin ñaꞌa ña savi ni: ta kuu ña iyo ni ndachuꞌun ndo xini ndo, xiꞌin ña iin yeꞌe yeꞌe koo ndo xiꞌin kàà ña yaꞌvi ni, xiꞌin ña kundixi ndo tikoto ña savi ni, saa chi ña ^xa savi ni ndo xiꞌin mii ndo ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña kan. 4 Chi nima va ndo kuvi ña xiniñuꞌu na koo ña savi, ra ña savi kan kuvi ña vivii sa va ndo, xiꞌin ña toꞌo ni tu koo va ndo, ra saa ke kuu mii ndo ña savi ña ndixa, ña kuëe ndïꞌi xaꞌa; ra ña savi ña kuëe ndiꞌi xa kan kuvi ña ndia yaꞌvi nuu Tata yo Ndioxi va. 5 Saa chi saa kuvi tu ña xa sava na siꞌi na xindee xinaꞌa va, ña xindiaa ni ini na Tata yo Ndioxi, ra xa toꞌo ni tu na yii va na. 6 Ta kuꞌva xa ña Sara, ña xa toꞌo ni ña ra Abraham yii ña, ña kachi ña “Tata” xiꞌin ra. Ra xaa tu ndoꞌo va koo ndo ta kuꞌva ndixiyo ña kan, tu na sa ndo ña vaꞌa, ra kuayüꞌvi ndo nuu ndia nii ñaꞌa.

7 Ra ndoꞌo, ndia ñani yo, ndia iyoo yasiꞌi, ra ndichi ni va na kiꞌin xini ndo ndia kuꞌva ke sa ndo xiꞌin na, ra vivii va na sa ndo xiꞌin na, ra ndia ta kuꞌva xa ndo xiꞌin iin kisi ña ndasun, ña iyo ni taꞌvi va na sa ndo xiꞌin na, saa chi na siꞌi ra yii ni va na kan, ra na kundaa ini ndo chi ndiniꞌi taꞌvi tu na kan va ña kutiaku na nuu Tata yo Ndioxi xiꞌin ndo. Ra vivii va na sa ndo xiꞌin na siꞌi yasiꞌi ndo, ra saa ke köo ña kasi nuu ndo te kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi.

Vaꞌa ni ndoꞌo va yo ra na sa yo ña vaꞌa

8 Ra ndia nuu ndiꞌi ña kaꞌan yu xiꞌin ndo xaꞌa yoꞌo kuvi ña, iin tuꞌun na kuu takundiꞌi va ndo, ra na kundaꞌvi ini ndo kuni taꞌan ndo, ra na kuꞌvi tu ini ndo kuni taꞌan ndo xaꞌa ña kuu ndo na ndikun Tata yo Jesucristo va. Ra tiayu ni tu na koo ndo xiꞌin taꞌan ndo, ra na sa ninu tu ndo xiꞌin mii va ndo. 9 Ra tu ndia na xa ña väꞌa xiꞌin ndo, ra na sä ndo ña väꞌa xiꞌin na; ra tu ndia tu na kaꞌan ña̱ꞌà xiꞌin ndo, ra na käꞌan ña̱ꞌà ndo xiꞌin na. Chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi ña na taxi ra ña vaꞌa kutaꞌvi va na, ra saa ke niꞌi tu ndoꞌo va ña vaꞌa nuu ra, saa chi xaꞌa ña kan ke kana ra ndoꞌo va. 10 Ra saa ke kachi tu tuꞌun Tata yo Ndioxi ña kachi suꞌva va:

Tu kuni ndo kutiaku ndo, ña vaꞌa ni koo ndo,

Ra na kondiaa ndo yuꞌu va ndo, ra na käꞌan tu ndo ndia nii tuꞌun kiꞌvi va;

ra nii na ndatüꞌun tu ndo tuꞌun chiꞌña va.

11 Ra xiniñuꞌu tu na kukuiin ndo ña ^xa ndo chiñu kiꞌvi va, ra chiñu vaꞌa va ke na sa ndo,

ra na kutüvi tu ndo ña vivii kutaꞌan ndo xiꞌin takundiꞌi va yuvi.

12 Saa chi Tata yo Jesucristo, ra ndiaa va ra yuvi na iyoo ndaku nima nuu ra,

ra xini tu soꞌo ra te kaꞌan na xiꞌin va ra,

ndi su sáa̱ va tu ra xiꞌin yuvi na xa chiñu kiꞌvi nuu ra.

13 Ra tu niña chiñu vaꞌa va ke xa ndo, saa ra ndia nii tu na kuchüun sa chiñu kiꞌvi xiꞌin va ndo. 14 Ra tu ndoꞌo ni va tu ndo xaꞌa ña xa ndo chiñu vaꞌa, ra na kuayüꞌvi ndo, ra nii na ndïꞌi tu ini va ndo, saa mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra taxi ña vaꞌa ndaꞌa ndo xaꞌa ña ndoꞌo ni ini ndo. 15 Chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kuñuꞌu ini ndo xaꞌa Tata yo Jesucristo va, ra ndasakaꞌnu ndo ra. Ra na koo nduvi tu ndo ña ndakani ndo nuu yuvi te ndakatuꞌun na ndoꞌo xaꞌa ña ndiaa ini va ndo ra, ndi su te xa ndakani ndo nuu na, ra na sa ninu va ndo xiꞌin mii ndo, ra toꞌo ni tu na sa va ndo, 16 ña vaꞌa ndañaꞌa ndo mii ndo ña kuu ndo yuvi na iyoo ndaku nima, ra saa ke kukaꞌan nuu yuvi na ka̱ꞌàn ñaꞌa xaꞌa ndo xaꞌa ña ^xa ndo ña vaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo. 17 Ra tu mii Tata yo Ndioxi kuni ña ndoꞌo ndo xaꞌa ña xa ndo chiñu vaꞌa, ra vaꞌa ni va, saa chi vaꞌa ka va ña ndoꞌo ndo xaꞌa ña xa ndo ña vaꞌa, nuu ña ndoꞌo ndo xaꞌa ña sa ndo chiñu kiꞌvi.

18 Saa chi ndoꞌo ni tu Tata yo Jesucristo va xaꞌa kuachi yo, ndi su indaa ichi saa ke ndoꞌo va ra, saa chi ndïko ka ra ña ndoꞌo tuku ra. Ra ra kan, ra ndia nii kuachi ra ndixïyo, ndi su xiin va ra ña ndixiꞌi ra xaꞌa yoo na yuuvi kuachi yoꞌo, ña vaꞌa sanduyachin ra yoo nuu Tata yo Ndioxi, ra ndikaku yo. Ra te ndixiꞌi Tata yo Jesucristo, ra takua iki kuñu va ra kuvi ña ndiꞌi xaꞌa, ndi su ndatiaku va tu ra xiꞌin inka iki kuñu xaa ña xa kuu mii ra ta yachi ña küvi kuni yo. 19 Ra xiꞌin iki kuñu xaa ña kuu mii ra ña küvi kuni yo kan kuvi tu ña, ndixaꞌan ra nuu na ndi̱ì na ñuꞌu veꞌe kàà ña ndikaꞌan ndoso va ra. 20 Ra na ndi̱ì kan kuvi na ndixïin kandixa Tata yo Ndioxi kuiya xinaꞌa te xitiaku ra Noé, saa chi naꞌa ni va xa kaꞌnu ini Tata Ndioxi ña xindiatu ra, ña nandiko ini na xaꞌa kuachi na, tiempo ña xavaꞌa ra Noé itun tun xika nuu mini, ndi su ndixïin na ña nandiko ini na xaꞌa kuachi na, ra xaꞌa ña kan ke takua una kuiti va kuvi na ndaa ini itun tun xika nuu mini kan, ra na kan kuvi na ndikaku va chi ndixïꞌi na sa tiakuii kan. 21 Ra ña ndikaku ra Noé nuu tiakuii kan, ra xaꞌa ña chichi yo tiakuii, ra sakaku Tata yo Ndioxi yoo va kuvi ña kaꞌan ña. Ra mii ña ndaa, ra süvi vi xaꞌa ña chichi yo tiakuii kuvi ña ndiꞌi xaꞌa kuachi yo, chi xaꞌa ña kaꞌan yo xiꞌin Tata yo Ndioxi ña na chindiee taꞌan ra xiꞌin yo ña na sä ka yo chiñu kiꞌvi va kuvi ña ^sandiꞌi ra xaꞌa kuachi yo. Ra ña sakaku tu ra yoo, ra xaꞌa ña kandixa yo ña ndatiaku Tata yo Jesucristo va kuvi ña. 22 Ra Tata yo Jesucristo, ra ndivi va ke nandaa ra, ra ndakunduꞌu ra xiin kuaꞌa tiayu kaꞌnu nuu nduꞌu Tata yo Ndioxi, ra xaꞌndia ra chiñu nuu na tatun Tata yo Ndioxi, ra saa tu nuu takundiꞌi ndiee ña xaꞌndia chiñu ndivi, ra saa tu nuu ndiee ña xaꞌndia chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo va.

4

Vivii va na sa yo

1 Ra xaꞌa ña xiin Tata yo Jesucristo nditaxin iki kuñu ra, kuvi ña xiniñuꞌu na sa tu ndoꞌo ta kuꞌva xa ra kan va, ña koo nduvi ndo ndoꞌo ndo. Ra tu xiin ndo ña ndoꞌo ndo, saa ra kuni kachi ña saa xa ndakoo va ndo ña xa ndo chiñu kiꞌvi, 2 ña vaꞌa na kutiaku ndo sa ndo ña kuni Tata yo Ndioxi kii ña taxi ka ra kutiaku ndo, ra saa tu ña ndakoo ndo ña xa ndo chiñu kiꞌvi ña kotoo ni iki kuñu ndo sa va ña. 3 Ra xa vaꞌa na kutuvi va ndo, xiꞌin chiñu yakua ña kotoo ni yuvi na ndïkun Tata yo Ndioxi sa na, saa chi xa ña kan ke xa va ndo te yachi: ta kuu chiñu káꞌán nuu, xiꞌin ña kotoo ni na tiin taꞌan na, xiꞌin ña xiꞌi na, xiꞌin ña ndatava na viko, ra tiin taꞌan na ña xa na chiñu yakua, xiꞌin ña ndasakaꞌnu na naꞌna ña xiniñüꞌu ndasakaꞌnu na. 4 Ra yuvi na ^xa chiñu kiꞌvi kan, ra ndakanda ni va ini na ña kuëe ndakutaꞌan ka ndo xiꞌin na ña sa ndo ña chiñu kan xiꞌin na, ra xaꞌa ña kan va ke kaꞌan kiꞌvi na xaꞌa ndo. 5 Ndi su na ndïꞌi ini ndo xaꞌa na, chi xaa kii, ra ta iin, ta iin va na ndataxi kuenda xaꞌa chiñu kiꞌvi ña xa na nuu Tata yo Ndioxi, ra xa iyoo nduvi sayukun kuachi xiꞌin na tiaku, ra saa tu xiꞌin na ndiꞌi va. 6 Saa chi na ndii, ra xa xini tu soꞌo na kan va tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo te xitiaku na, ra ta kuꞌva ^kuu xiꞌin takundiꞌi yuvi ña xiꞌi na kuvi tu ña kuu xiꞌin na kan ña ndixiꞌi va na, saa chi xa saa ndiniꞌi taꞌvi va na, ndi su vichin, ra kutiaku va nima na xiꞌin Tata yo Ndioxi.

Na kuꞌvi ni ini yo kuni taꞌan yo

7 Ra na kundaa ini ndo, chi xa ndinumi ni va ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo, ra xaꞌa ña kan ke kaxi ni va na koo ini ndo, ra ndinuni ni na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi iin takundiꞌi kii. 8 Ra ña ndiaa yaꞌvi nuu ndiꞌi ña ke na kuꞌvi ni ini ndo kuni taꞌan va ndo, saa chi ña kuꞌvi ini ndo xini taꞌan ndo, ra kuaꞌa ni va ña väꞌa ña ^xa ndo xiꞌin taꞌan ndo sandiꞌi ña xaꞌa. 9 Ra na kusii ni ini ndo ña ndakiꞌin mani taꞌan tu ndo veꞌe va ndo, ndi su na käꞌan kuachi ndo xaꞌa ña ^xa ndo saa xiꞌin taꞌan ndo. 10 Saa chi Tata yo Ndioxi, ra kuaꞌa ni va ña xinituni kuu mii ra, ra xa iin iin tu ña taxi ra ndaꞌa ndoꞌo va, ra na chindiee taꞌan ndo xiꞌin na taꞌan ndo ta kuꞌva iyoo mii ña xinituni ña ndakiꞌin va ndo. 11 Ra ndoꞌo na kuu mii ña xinituni ña kaꞌan ndoso ndo, ra na kaꞌan ndo ta kuꞌva kuni mii Tata yo Ndioxi va. Ra ndoꞌo na kuu mii ña xinituni ña chindiee taꞌan ndo xiꞌin inka yuvi, ra na chindiee taꞌan ndo xiꞌin na xiꞌin takundiꞌi ndiee ña taxi Tata yo Ndioxi ndaꞌa va ndo. Ra takundiꞌi chiñu ña xa ndo, ra na sa ndo ña, ña ndasakaꞌnu ndo Tata yo Ndioxi xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo, ra kuu mii ndiee, xiꞌin ña kaꞌnu ndia ndikaa ndikuꞌun va. Saa koo.

Na kuiin yo ndoꞌo yo xaꞌa ña ndikun yo Tata yo Jesucristo

12 Ñani yo, xaꞌa ña vaxi tundoꞌo nuu ndo ña satixuꞌvi ña ndoꞌo xaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo, ra na ndakända ini ndo xiꞌin ña, ra nii na ndakäni tu ini ndo xaꞌa ña kuu ña iin ñaꞌa xïni va ndo. 13 Chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kusii ni ini va ndo, xaꞌa ña niꞌi taꞌvi ndo ndoꞌo ndo ta kuꞌva ndoꞌo Tata yo Jesucristo, ña vaꞌa kusii ni ini ndo te xa na kuni ndo ña kaꞌnu ña kuu mii ra, te xa na nandiko ra kixi ra. 14 Ra na kusii ini ndo, te kaꞌan ñaꞌa na xiꞌin ndo xaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo, saa chi te xa na saa xiꞌin ndo, saa ra kuni kachi ña saa, ña iyoo ña kaꞌnu ña kuu Tachi Yii Tata yo Ndioxi xiꞌin va ndo. Saa chi na kan, ra na kaꞌan ñaꞌa va kuvi na xaꞌa Tata yo Jesucristo, ndi su ndoꞌo, ra ra ndasakaꞌnu va ndo kuvi ra. 15 Ndi su tu ndoꞌo ndo, ra na ndöꞌo ndo xaꞌa ña kuu ndo na xaꞌni, xiꞌin xaꞌa ña kuu ndo na kuiꞌna, xiꞌin xaꞌa ña xa ndo takundiꞌi nuu chiñu kiꞌvi, xiꞌin ña kiꞌvi niꞌni yuꞌu ndo xaꞌa chiñu inka yuvi. 16 Saa chi tu ndoꞌo ndo, ra na ndoꞌo ndo xaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo va, ndi su na kukäꞌan nuu ndo, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na ndasakaꞌnu ndo Tata yo Ndioxi va xaꞌa ña ndoꞌo ndo.

17 Saa chi vichin, ra xa nitandiaa va kii ña sayukun Tata yo Ndioxi kuachi xiꞌin takundiꞌi na yuuvi yoꞌo, ra vichin, ra ndia yoo na kuu na ñuu va ra kuvi na taxi ra ndiayu ña sandoꞌo na yoo, ra tu saa xa ra xiꞌin yoo, saa ra ndiee ni ka va tundoꞌo taxi ra ndaꞌa yuvi na ndixïin kandixa tuꞌun ra. 18 Ra saa ke kachi tu tuꞌun Tata yo Ndioxi ña kachi suꞌva va:

Tu yuvi na xa chiñu vaꞌa, ra uꞌvi ni saa kaku na

saa ra, ¿ni ke sa tu yuvi ñaꞌa na na xïin kandixa Tata yo Ndioxi ña kaku na?,

kachi ña.

19 Ra xaꞌa ña kan ke, tu mii Tata yo Ndioxi kuvi ra taxi ndiayu ña sandoꞌo na ndoꞌo, saa ra ña xiniñuꞌu sa ndo ke na ndakundiee ka ndo sa ndo chiñu vaꞌa va, ra na ndataxi tu ndo ña tiaku ndo ndaꞌa mii Tata yo Ndioxi, ra xavaꞌa ndoꞌo va, saa chi ra kan, ra ^saxinu va ra nuu tuꞌun ña kaꞌan ra.

5

Suꞌva ke xiniñuꞌu kutiaku yuvi na inuu nuu na veꞌe ñuꞌu

1 Ra vichin ke taxi tu yu xini ndoꞌo, ndia ñani yo, ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu. Ra ra xikuaꞌa kuvi tu yuꞌu va, ra ndakuiin tu yu xaꞌa ña xini yu ña ndoꞌo ni Tata yo Jesucristo va. Ra niꞌi tu yuꞌu va koo yu nuu nduvi ni xiꞌin Tata yo Jesucristo te xa na nandiko ra kixi ra nuu ña yuuvi yoꞌo. Ra xaꞌa ña kuu yu ra xikuaꞌa xiꞌin ndo kuvi ña xaku ndaꞌvi yu nuu ndo, 2 ña na kondiaa ndo na ñani yo na sakuiso chiñu Tata yo Ndioxi ndoꞌo kondiaa ndo; ra ndia ta kuꞌva ^xa iin tiaa ña ndiaa ra ndikachi vali sana va ra na ^sa ndo ña kondiaa ndo na, ra na kondiäa ndo na xiꞌin ña nduxa, ra nii na kondiaa tu ndo na xaꞌa ña kuni ndo ña na taxi na xuꞌun ndaꞌa va ndo. Chi na kondiaa ndo na ta kuꞌva kuni Tata yo Ndioxi va, ra saa tu xiꞌin ña kusii ini va ndo. 3 Ra na yäꞌa xini ndo ña nduu ndo ta kuꞌva iyoo xitoꞌo na xiꞌin ndiayu ña kuu mii ndo, chi ña xiniñuꞌu ^sa ndo ke na ^sa ndo chiñu vaꞌa va nuu na, ra sakuaꞌa na ña sa na ña. 4 Ra saa ke niꞌi ndo iin ña kaꞌnu ni te xa na nandiko mii Tata yo Jesucristo, ra kaꞌnu, ra ndiaa yoo kixi ra. Ra ña vaꞌa ña niꞌi yo kan, ra ndächi ña ta kuꞌva ^ndachi iin tivi loꞌo ña xavaꞌa na xiꞌin iku ña chikaa na xini yuvi te kuchuun na xa na iin chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo.

5 Ra mii saa ke na sa tu ndoꞌo va, na ñani yo, na itia, ña na kandixa va ndo na inuu nuu ndo veꞌe ñuꞌu xaꞌa ndiayu ña kuu mii na. Ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña sani̱nu̱ ndo xiꞌin mii ndo, ra kandixa taꞌan ndo, saa chi:

Tata yo Ndioxi, ra kundasi va ra yuvi na kutiaa ni xiꞌin mii,

ndi su kundaꞌvi ni va ini ra xini ra yuvi na xa ninu xiꞌin mii,

ra chindiee taꞌan tu ra xiꞌin va na.

6 Ra xaꞌa ña kan ke na sa ni̱nu̱ ndo xiꞌin mii ndo tixi ndiee kaꞌnu ndaꞌa Tata yo Ndioxi, ra saa ke ndoniꞌi ra ndoꞌo, ra chinduꞌu tu ra tuꞌun toꞌo xaꞌa va ndo te xa na xaa kii ña kuni mii ra. 7 Ra ndaꞌa Tata yo Ndioxi va kuvi ña na chinduꞌu ndo takundiꞌi ña ndiꞌi ni ini ndo xaꞌa, saa chi ra kan, ra ndiꞌi va ini ra xaꞌa ndo, ra mii ra kuvi tu ra ndiaa ndoꞌo va.

8 Ra ndichi ni na koo ndo, ña koo nduvi ndo, saa chi timiaꞌa, ri kanitaꞌan xiꞌin ndo, ra iin ta kuꞌva xika ndikaꞌa, ri tiaa ni ndukueꞌe va xika ri nduku ri yuvi ña kaꞌni ri na. 9 Ndi su ndaku ni na koo ini ndo nuu ri, ra ndinuni ni tu na kondiaa ini ndo Tata yo Jesucristo va, saa chi iin ta kuꞌva ^kuu xiꞌin ndoꞌo ña sandoꞌo ni na ndoꞌo kuvi tu ña ^ndoꞌo na ñani yo na ndee nuu iinii kuvi saa ña yuuvi yoꞌo va. 10 Ra na kundïꞌi ini ndo, chi loꞌo ni va kii kuvi ña ndoꞌo ndo, saa chi mii va Tata yo Ndioxi ndasa xixa ndoꞌo, ra nandïko ka ini ndo, ra taxi tu ra ndiee ndo ña tuun ni kundikun va ndo ra. Saa chi mii Tata yo Ndioxi kuvi ra taxi takundiꞌi va ña vaꞌa ^kutaꞌvi yo, ra kana tu ra yoo ña koo yo xiꞌin ra nuu xaꞌndia ra chiñu ndia ndikaa ndikuꞌun va xaꞌa ña xa nduu yo iin xiꞌin Tata yo Jesucristo. 11 Ra takundiꞌi ndiee xiꞌin ña kaꞌnu na kuu mii Tata yo Ndioxi, ndia ndikaa ndikuꞌun. Saa koo.

Indiayu taꞌan ra Pedro xiꞌin na veꞌe ñuꞌu

12 Ra ra ñani yo Silvano, ra xini yu ndinuni ni ndikun Tata yo Jesucristo kuvi ra ndikaꞌan yu xiꞌin, ña tiaa ra tutu yoꞌo, ña kuxaa ña nuu ndo, ña na ndataxi yu xini ndo ña vaꞌa na kundaa kaxi ini ndo chi takundiꞌi ña vaꞌa ña xa ^ndakiꞌin ndo, ra ña kaꞌan xaꞌa ña ndinuni ni kuꞌvi ini Tata yo Ndioxi xini ra yoo va kuvi ña. Ra ndia nii kii na näa ini ndo xaꞌa ña kuꞌvi ni ini Tata yo Ndioxi xini ra ndoꞌo.

13 Ra tiꞌvi tu na ñani yo na ndee chi Babilonia yoꞌo va tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu ndo; ra na yoꞌo, ra ta kuꞌva xa Tata yo Ndioxi ña ndikaxin ra ndoꞌo kuvi tu ña xa ra xiꞌin na yoꞌo va; ra tiꞌvi tu ra ñani yo Marcos, ra iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe va yu tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu ndo. 14 Ra na kaꞌan ndioxi ndo xiꞌin taꞌan ndo, xiꞌin ndinuni nima ndo xaꞌa ña kuꞌvi ni ini ndo xini taꞌan ndo.

Ra ña vaꞌa mii Tata yo Ndioxi na koo xiꞌin takundiꞌi ndo xaꞌa ña ndikun ndo Tata yo Jesucristo. Saa koo.

2 Pedro

1

2

3

Tutu ña uvi ña tiaa ra Pedro ra xika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu

1

Kaꞌan ndioxi ra Pedro xiꞌin na ndikun Tata yo Jesucristo

1 Yuꞌu, kuvi ra Simón Pedro, ra xachiñu nuu Tata yo Jesucristo, ra tiꞌvi tu ra yuꞌu ña kaka yu kaꞌan ndoso yu tuꞌun vaꞌa xaꞌa va ra, kuvi ra tiaa tutu yoꞌo ña kuxaa ña nuu ndoꞌo na ñani yo na xa ndiaa ini Tata yo Jesucristo, ta kuꞌva ndiaa ini nduꞌu ra; ra ña xa ndiaa ini yo ra, ra ndiaa yaꞌvi ni va ña; ra ra kan kuvi Tata yo Ndioxi, ra sakaku tu ra yoo va, ra ra kan, ra chiñu ndaku va ke ^xa ra. 2 Ra mii Tata yo Ndioxi na taxi kuaꞌa ni ña vaꞌa kutaꞌvi ndo, ra vaꞌa ni tu na koo va ndo, xaꞌa ña ^xini taꞌan vaꞌa ka ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tata yo Jesucristo ta iin iin kii.

Chiñu ña ^xa yoo na ndikun Tata yo Jesucristo

3 Tata yo Ndioxi, ra iyoo ni ndiee ra, ra xaꞌa ña kan ke taxi ra takundiꞌi va ñaꞌa ña xiniñuꞌu nuu yo ña vaꞌa kutiaku yo ta kuꞌva kuni mii ra. Ra ña vaꞌa ndakiꞌin yo ña yoꞌo, ra xaꞌa ña xinitaꞌan yo xiꞌin Tata yo Jesucristo ra kana yoo va kuvi ña, ra ña vaꞌa kana ra yoo, ra xaꞌa ña kaꞌnu ni ra, xiꞌin xaꞌa ña ^xa ra ña xituꞌun va kuvi ña. 4 Ra xaꞌa ña iyoo ni ndiee ra, xiꞌin xaꞌa ña ^xa ra ña xituꞌun kuvi tu ña kindoo ra sa ra iin ña vaꞌa ña ndiaa yaꞌvi ni xiꞌin yo; ra ña xa ra ña yoꞌo xiꞌin yo kuvi ña kuvi tandiaa yo nduu yo na yii ta kuꞌva iyoo mii Tata yo Ndioxi ña kuu ra ra yii, ra kaku yo nuu takundiꞌi chiñu kiꞌvi ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, saa chi ña kan kuvi ña sakanda nima yo ña xa yo takundiꞌi nuu chiñu kiꞌvi ña kutoo yo sa yo. 5 Ra xaꞌa ña ndakiꞌin yo takundiꞌi ña vaꞌa ña ^kaꞌan yu xiꞌin ndo xaꞌa yoꞌo, ra ña xiniñuꞌu sa ndo ke ndinuni vaꞌa na kundikun ndo Tata yo Jesucristo, ra vivii tu na sa ndo iin takundiꞌi kii va, ra süvi takua sa kuiti ke sa ndo, 6 chi xiniñuꞌu kunitaꞌan vaꞌa ka tu ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi va, ra na täxi tu ndo ña kaꞌndia iki kuñu ndo nuu va ndo; ra na ^sa ndiee tu ini ndo te vaxi tundoꞌo nuu va ndo, ra na ^kutiaku ndo ña sa ndo chiñu ña kuni Tata yo Ndioxi iin takundiꞌi kii va. 7 Ra xiniñuꞌu tu ndinuni ni na kuꞌvi ini ndo kuni ndo na ñani yo na ndikun Tata yo Jesucristo va, ra saa tu takundiꞌi ka yuvi va.

8 Saa chi tu na ndakundiee ni ka ndo sa ndo takundiꞌi ña kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin ndo yoꞌo ta iin iin kii, saa ra kuu ndo yuvi na iyoo yaꞌvi ndiaa va, ra ndiaa yaꞌvi tu ña xini taꞌan ndo xiꞌin Tata yo Jesucristo va, saa chi ^xa va ndo ña vaꞌa. 9 Ndi su yuvi na kuëe ^xa chiñu ña kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin ndo yoꞌo, ra ta kuꞌva iyoo na kuaa a na loꞌo ni xini va iyoo na; ra ^xa xïni tu na xaꞌa ña xa ndiꞌi xaꞌa kuachi ña xa na te yachi va. 10 Ra ña xa ^kaꞌan yu xiꞌin ndo xaꞌa chiñu ña xiniñuꞌu sa ndo, ra na sa nduxa va ndo ña ^sa ndo ña, ña vaꞌa ndañaꞌa ndo mii ndo ña ndixa ke kana Tata yo Ndioxi ndoꞌo, ra ndikaxin ra ndoꞌo, ra tu saa na ^sa ndo, ra ndiaa nii kii ndakäva ndo ña sa ndo iin kuachi ña ndiee ni. 11 Chi ña niꞌi ndo ke kusii ni ini Tata yo Ndioxi taxi ra kiꞌvi ndo yeꞌe ndivi va, ra kiꞌvi ndo koo ndo nuu xaꞌndia chiñu Tata yo Jesucristo, ra sakaku yoo ndia ndikaa ndikuꞌun.

12 Ra ndoꞌo, ra xa xini vaꞌa va ndo takundiꞌi ña xa tiaa yu nuu tutu yoꞌo, ra vaꞌa ni xa ndinuni ni va ndikun ndo ña ndaa ña iyoo ndaꞌa ndo vichin, ndi su yuꞌu, ra iin takundiꞌi va kii chindiee taꞌan yu xiꞌin ndo ña sandakaꞌan yu ndoꞌo ña na ndakundiee ka ndo ña sa ndo ña. 13 Ra ña tuvi yu ra ña vaꞌa va kuvi ña sandakaꞌan yu ndoꞌo ta iin iin kii ña tiaku ka yu nuu ñuꞌu yoꞌo vichin, 14 saa chi xa ndikaꞌan va Tata yo Jesucristo xiꞌin yu ña xa ndinumi ni va ndakiꞌin ra yuꞌu kuꞌun yu xiꞌin ra. 15 Ra xaꞌa ña kan ke sa yu takundiꞌi va ña kuvi sa yu, ña vaꞌa na kundaa kaxi ini yu ña ndakaꞌan ndo xaꞌa ña vaꞌa yoꞌo, te xa na kuꞌun yu xiꞌin ra.

Kaꞌan ra Pedro ña xini ra ña kaꞌnu ni Tata yo Jesucristo

16 Ra ña sañaꞌa ndi ndoꞌo, xaꞌa ndiee Tata yo Jesucristo, xiꞌin xaꞌa kii ña kixi ra, ra süvi iin tuꞌun chiꞌña ña ndisandaku mii ndi kuvi ña, chi ña xini nuu mii va ndi kuvi ña kaꞌnu ni Tata yo Jesucristo ña kan va ke sañaꞌa ndi ndoꞌo. 17 Ra mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra taxi ña kaꞌnu, xiꞌin ña toꞌo ndaꞌa Tata yo Jesucristo, ra suꞌva ke kachi ra ndikaꞌan ra te taxi ra ña ndaꞌa ra: “Ra yoꞌo kuvi seꞌe yu, ra kusii ni ini yu xiꞌin ra”, kachi ra. 18 Ra mii nduꞌu kuvi ndia xini tieꞌe soꞌo va te tiaku ndikaꞌan Tata yo Ndioxi xiꞌin Tata yo Jesucristo koꞌndo yii kan, saa chi ndixaꞌan va ndi xiꞌin ra.

19 Ra xaꞌa ña xini ndi xiꞌin xaꞌa tuꞌun ña xini soꞌo va ndi kuvi ña ndinuni ni ka va kandixa ndi ña kuu tuꞌun Tata yo Ndioxi ña tiaa ndia ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu ra xinaꞌa ña ndaa. Ndoꞌo, ra vaꞌa ni va xa ndo ña kandixa ndo ña tiaa ndia, saa chi tuꞌun ña tiaa ndia, ra ta kuꞌva iyoo ñuꞌu ña tuun ña vaꞌa kaka yo nuu ñaa va ke iyoo ña, ra xiniñuꞌu na kandixa ndo ña iin saa ndia te na xaa kii ña ndayeꞌe Tata yo Jesucristo nima ndo, ra sañaꞌa ra ndoꞌo xaꞌa takundiꞌi ña kuu mii Tata Ndioxi. 20 Ndi su xiniñuꞌu na kundaa ini ndo, chi tuꞌun ña tiaa ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Tata yo xinaꞌa ña vaxi nuu tutu yii ña niꞌi yo, ra ndia nii ndia nindakäni ni ke kuni kachi ña, ta kuꞌva kuni mii ndia. 21 Ra suꞌva ke ^kachi yu xiꞌin ndo, saa chi ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Tata yo Ndioxi xinaꞌa, ra süvi ña ndisandaku ini mii ndia kuvi tuꞌun ña ndikaꞌan ndia. Chi ndia kan, ra Tachi Yii va kuvi ña ndikaꞌan xiꞌin ndia ña vaꞌa ndikaꞌan ndia tuꞌun yuꞌu Tata yo Ndioxi.

2

Ndia sañaꞌa tuꞌun chiꞌña

1 Ndi su te yachi, ra ndixiyo tu ndia xa ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Tata yo Ndioxi xiꞌin na ñuu va ra, ra ta kuꞌva kuu xiꞌin na kan ke kuu tu xiꞌin ndo vichin va, saa chi koo tu ndia iin sa saa sañaꞌa ndoꞌo vichin va, ra ña ndaa ke kachi va ndia, ndi su ña sa ndia saa, ra ndia kanitaꞌan va kuvi ndia xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra sakaku ñaꞌa; ra xaꞌa ña sa ndia ña kan ke sandiꞌi ndia xaꞌa mii va ndia. 2 Ra kuaꞌa ni na taꞌan yo, ra ndakundikun va na tiaa ndia sañaꞌa tuꞌun chiꞌña kan; ra xaꞌa chiñu kiꞌvi ña sa ndia kan va kuvi ña kaꞌan kiꞌvi yuvi xaꞌa tuꞌun Tata yo Jesucristo ña ndaa. 3 Ra xaꞌa ña kutoo ni ndia ndukuika va ndia kuvi ña iin sa sañaꞌa ndia tuꞌun chiꞌña kan ndoꞌo ña vaꞌa na sandaꞌvi ndia ndoꞌo, ra kindiaa ndia ndia xuꞌun ndo; ndi su ndia ña ndiatu ndia ke ndoꞌo va ndia saa chi xa te yachi vi kuvi ña kindoo ini Tata yo Ndioxi ña sandoꞌo ra ndia, ra ña ndixa ke sandoꞌo va ra ndia.

4 Saa chi ndia na tatun Tata yo Ndioxi, ra ndixïyo kaꞌnu vi ini ra xaꞌa na te xa na kuachi nuu ra xinaꞌa, chi ña xa ra ke koꞌni ra na ndiaya va, ra yavi ñaa kan ke kundasi niꞌni na kuꞌun na ndia te xa na xaa kii ña sayukun ra kuachi xiꞌin va na. 5 Ra nii ndixakäꞌnu tu ini Tata yo Ndioxi, xaꞌa yuvi na xa kuachi xindee xinaꞌa va, chi ña xa ra ke sakuun ra savi ñaꞌa, ra ndixiꞌi takundiꞌi va yuvi na xa kuachi kan, ra takua ra Noé, ra ndikaꞌan xiꞌin yuvi ña na sa na chiñu ndaku va kuvi ra sakaku Tata yo Ndioxi xiꞌin inka uxa na. 6 Ra nii ndixïyo kaꞌnu tu ini Tata yo Ndioxi xaꞌa na ñuu Sodoma xiꞌin xaꞌa na ñuu Gomorra va, chi ña xa ra ke xaꞌmi va ra na ñuu kan ña ndiakua nduu na yaa, xaꞌa chiñu kiꞌvi ña xa na. Ra ña xaꞌmi Tata yo Ndioxi ñuu kan, ra ña vaꞌa na kundaa ini yuvi ña ^sandiꞌi ra xaꞌa yuvi na xa kuachi va kuvi ña. 7 Ndi su sakaku va Tata yo Ndioxi ra Lot, saa chi ra kan, ra iin tiaa ra vaꞌa va ndixiyo ra, ra nii ndikundiëe ka ini ra nuu chiñu yakua ña xa yuvi ñaꞌa xindee ñuu kan. 8 Ra te ndixiyo ra Lot, ra xa chiñu vaꞌa kan, xiꞌin na ñuu Sodoma, xiꞌin na ñuu Gomorra kan, ra tiaa ni ndoꞌo ini ra xaꞌa ña xini ra, xiꞌin ña xini soꞌo ra takundiꞌi chiñu yakua ña xa na iin takundiꞌi kii.

9 Ra xiꞌin takundiꞌi ña kuu xiꞌin ra Lot, xiꞌin ña kuu xiꞌin ra Noé xinaꞌa kuvi ña kundaa kaxi ini yo ña sakaku va Tata yo Ndioxi yuvi na tiaku ta kuꞌva kuni mii ra nuu tundoꞌo, ndi su yuvi na xa chiñu kiꞌvi, ra xa kuꞌni va Tata yo Ndioxi na, ra ndiatu tu na ña sandoꞌo ra na, te xa na xaa kii ña sayukun ra kuachi xiꞌin va na.

10 Ra ña ndixa ke sandoꞌo ni va Tata yo Ndioxi takundiꞌi va na xa chiñu kiꞌvi, ndi su tiaa ni ka va ndiee sandoꞌo ra yuvi na xa chiñu ña kaꞌan nuu, ña kuu chiñu yakua ña kutoo ni iki kuñu na sa ña, ra xïin na kandixa na chiñu ña xaꞌndia Tata yo Ndioxi nuu na. Ra yuvi kan, ra tiaa ni ini na, saa chi kuayüꞌvi vi na ña kandivaꞌa na xiꞌin tachi ndivaꞌa ña kuu mii kuaꞌa ka ndiee nuu na. 11 Ra ndia na tatun Tata yo Ndioxi, ra vaꞌa ni ndaku ni va na, ra iyoo ni tu ndiee va na nuu na yuuvi yoꞌo, ndi su xïin vi na ña kandivaꞌa na xiꞌin tachi ndivaꞌa kan, saa chi indaa mii Tata yo Ndioxi va kuvi ra kuvi sa ña kan.

12 Ndi su ña xa ndia kaꞌan tuꞌun chiꞌña kan, ra kaꞌan kiꞌvi va ndia xaꞌa chiñu ña kundäa ini ndia xaꞌa, ra ña xa ndia saa, ra ta kuꞌva iyoo kiti ri köo ña xinituni a ri tüꞌva kiꞌin xini va ke iyoo ndia. Saa chi kiti ra ña kuu xiꞌin ri kan ke kaku ri, ra tiin na ri xaꞌni va na. Ra ta kuꞌva ndoꞌo kiti kan ke ndoꞌo tu ndia ^xa saa kan va. 13 Saa chi ndoꞌo ni va ndia sa Tata yo Ndioxi xaꞌa ña sandoꞌo ni ndia inka yuvi. Ra ña ^xa ndia kaꞌan tuꞌun chiꞌña kan ke, xäꞌnu ini vi ndia, saa chi nuu chitu kuaꞌa yuvi va xa ndia takundiꞌi nuu chiñu yakua ña kotoo ni ndia sa na. Ra te xa xaa ndia nuu ndee ndo ña ndatava ndo viko xaꞌa ña ndakaꞌan ndo xaꞌa Tata yo Jesucristo, ra chiñu kini, xiꞌin chiñu kaꞌan nuu va ke xa ndia.

14 Ra te ^xini ndia na siꞌi ra kiꞌvi ni ndakani ini ndia, saa chi xa na tiin vi ndia kuvi na tuvi ndia; ra kuëe xikutuvi ndia ña sa ndia chiñu kiꞌvi. Ra sandaꞌvi tu ndia yuvi na täan xinu vaꞌa ini ña kundikun na Tata yo Jesucristo va, ra saxinu ndia ini na ña sa na chiñu yakua ña xa ndia; ra xa ndikaan tu ndia ña kutoo ni ndia ña koo ni xuꞌun va ndia, ra ña xa ndia saa, ra ndia nditavi chiꞌña va kuvi ndia. 15 Saa chi ndïkun ka ndia Tata yo Ndioxi, chi xa chiñu kiꞌvi va ke xa ndia. Ra taꞌan chiñu kiꞌvi ña xa ra Balaam seꞌe ra Beor va ke xa ndia, saa chi saa ke xa ra kan ña kuni ra niꞌi ra xuꞌun xaꞌa ña sa ra chiñu kiꞌvi. 16 Ndi su burru tiatan ri yoso ra Balaam kan kuaꞌan ra ña sa ra chiñu kiꞌvi kan, ra sandakaꞌan va Tata yo Ndioxi ri, ta kuꞌva kaꞌan yuvi, ra ndakueꞌe ri xiꞌin ra, saa ra ndixäꞌan ka vi ra ña sa ra chiñu kiꞌvi kan.

17 Ra ndia kaꞌan tuꞌun chiꞌña kan, ra köo mii yaꞌvi ndiaa vi ndia, saa chi ta kuꞌva iyoo pozo ña köo tiakuii ini, xiꞌin viko ña vaxi kuun savi, ra ndachi ña xa tachi va ke iyoo ndia; ra xaꞌa ña kan ke kuꞌun ndia nuu ñaa ña ndoꞌo ni ndia ndia ndikaa ndikuꞌun. 18 Saa chi iin xa kaꞌan tu ndia tuꞌun ndichi ña sandaku mii va ndia, ndi su mii ña ndaa ra köo vaꞌa yaꞌvi ndiaa vi ña, chi tuꞌun chiꞌña va kuvi ña. Ra xa nduxa tu ndia xiꞌin inka yuvi na sakan xa nduxa ^ndakoo chiñu kiꞌvi, ña sa na chiñu yakua ña xa yunaꞌa mii ndia xa va ndia, xiꞌin chiñu ña kutoo ni iki kuñu ndia sa ña. 19 Ra kaꞌan tu ndia xiꞌin yuvi ña na sa na ta kuꞌva xa mii va ndia, ra kuvi tu sa na ndia ndia ka kuꞌva ña kuni mii va na, kachi ndia, ndi su mii tu ndia ra xaꞌa ña xa ndia chiñu ña kuni mii ndia kuvi ña nuꞌni va ndia xa chiñu kan, ra mii chiñu kan kuvi ña sandiꞌi xaꞌa va ndia. Ra ña ndixa va kuvi ña yoꞌo, saa chi yuvi na taxi ña xaꞌndia inka ñaꞌa nuu na, ra na xachiñu nuu va ña ke nduu na. 20 Ra ndia kaꞌan tuꞌun chiꞌña kan, ra suꞌva va ke kuu xiꞌin ndia: te sakan ndakundikun ndia Tata yo Jesucristo, ra sakaku va ra ndia nuu takundiꞌi ñaꞌa yakua iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo. Ra saa kuu ra nandiko tuku va ndia ^xa ndia chiñu yakua kan, ra vichin, ra xa chiñu yakua kan va kuvi ña ^xaꞌndia chiñu nuu ndia; ra mii ña ndaa, ra tiaa ni ka va ndaku ^xaꞌndia chiñu kuachi kan nuu ndia vichin, nuu ña te täan ndakundikun ndia Tata yo Jesucristo. 21 Ra vaꞌa ni ka va kee ndia tu kuëe ndindakundikun vaꞌa ndia ichi ña ndaa, saa chi vichin, ra tiaa ni va ndoꞌo ndia xaꞌa ña ^ndakoo ndia ña kundïkun ka ndia ichi ña ndaa, xiꞌin xaꞌa ña kundasi ndia ña yii, ña kuu ndiayu Tata yo Ndioxi ña taxi ra ndaꞌa ndia. 22 Ra ña xa ndakoo ndia chiñu yakua kan, ra tuku va nandiko ndia ^xa ndia ña, saa ra ta kuꞌva kachi tuꞌun ndichi, ña kachi suꞌva va ke ^xa ndia: “Tina, ra tuku va nandiko ri xaxi ri xuxan ri”, ra xinu tu nuu tuꞌun ndichi ña kachi suꞌva va: “Kini, ra ta sakan ndiꞌi sakuchi na ri, ra ndikun nandiko tuku va ri kuaꞌan ri ndita ri nuu ndiaꞌyu”, kachi ña.

3

Nandiko tuku va Tata yo Jesucristo

1 Ñani yo, ña yoꞌo kuvi tutu ña uvi ña tiaa yu kuxaa ndaꞌa ndo, ra xaꞌa ña tiaa yu tutu ña nuu, xiꞌin xaꞌa ña ^tiaa yu tutu ña uvi yoꞌo ña kuxaa ña ndaꞌa ndo, ra xaꞌa ña kuni yu ña na ndakindiee ini ndo ra ndakani ini ndo ña sa ndo niña chiñu vaꞌa va kuvi ña. 2 Ra kuni tu yu ña na ndakaꞌan ndo xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan ndia yii, ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Tata yo Ndioxi xinaꞌa va, ra saa tu xaꞌa ndiayu Tata yo Jesucristo ña ^sañaꞌa ndia ^xika chiñu nuu va ra, ra sa ndo ña.

3 Ra na kundaa ini ndo xaꞌa ña yoꞌo, saa chi ndiaa yaꞌvi ni ña: te xa na kuyachin kii ña nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra, ra koo kuaꞌa ni yuvi na sa ^siki ña ndaa ña kaꞌan tuꞌun Tata yo Ndioxi xaꞌa, ra sa tu na chiñu ña kuni iki kuñu va na. 4 Ra sa siki tu na yoo na kandixa ña nandiko Tata yo Jesucristo nuu ñuꞌu yoꞌo va, ra kaꞌan na kachi na saa: “Tu ña ndixa kuvi ña kindoo Jesucristo nandiko ra, ¿ra ndia mii ke íin ra vichin? Ndia kii ña ndixiꞌi na xii xikua yo iin saa ndia vichin, ra ndia nii ñaꞌa täan kuu, saa chi, iin ta kaa te sakan xavaꞌa Ndioxi ña yuuvi te yachi ke kaa vichin va”, kachi na. 5 Saa chi ña ^sa yuvi kan ke kuïin na ndakuni na ña xa kundaa ini na xaꞌa va, saa chi xinaꞌa ra ña xa Tata yo Ndioxi ke ndikaꞌan va ra, ra xiꞌin tuꞌun ña ndikaꞌan ra kan va kuvi ña xavaꞌa ra ndivi, ra saa tu ñuꞌu va, ra ini tiakuii va kuvi ña tava ra ña, ra nuu tiakuii ke nduꞌu ña ^xa ra vichin va. 6 Ndi su te xa ndiyaꞌa kuaꞌa ni kuiya, ra sandiꞌi va Tata yo Ndioxi xaꞌa takundiꞌi ñaꞌa ña ndixiyo nuu ña yuuvi yoꞌo, ña sakuun ra savi ñaꞌa te xitiaku ra Noé. 7 Ra ndivi, xiꞌin ñuꞌu nuu ndee yo, yoꞌo vichin, ra tuꞌun mii Tata yo Ndioxi va kuvi ña ^chindiatu ñaꞌa kii ña kaꞌmi ra ña. Ra kii kan kuvi tu ña sa yukun Tata yo Ndioxi kuachi xiꞌin takundiꞌi yuvi va, ra sandiꞌi ra xaꞌa yuvi na ndixïin kandixa ña ndikaꞌan ra.

8 Ñani yo, na näa ini ndo xaꞌa ña ^kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo vichin: Tata yo Ndioxi, ra tüvi vi ra kan, ta kuꞌva tuvi yoo xiꞌin kii a kuiya, saa chi nuu ra kan, ra iin kii, ra ta kuꞌva iyoo iin mil kuiya vi iyoo ña, ra iin mil kuiya ra ta kuꞌva iyoo iin kii va tu iyoo ña nuu ra. 9 Ra xaꞌa ña kan ke, süvi ra kuachi kuvi Tata yo Ndioxi ña saxinu ra nuu ña kindoo ra, ta kuꞌva tuvi sava yuvi. Chi ña xa ra ke xa kaꞌnu ini ra xiꞌin va yo, saa chi küni ra ña na ndiꞌi xaꞌa ndia nii yuvi; chi ña kuni ra ke na nandiko ini na xaꞌa kuachi va na. Ra xaꞌa ña kan va kuvi ña täan nandiko ra.

10 Ndi su te xa na kixi Tata yo Jesucristo, ra ta kuꞌva ^xa ra kuiꞌna ra kiꞌvi veꞌe na te kuëe kiꞌin na kuenda va ke sa ra, saa chi kii ña kuëe ndiatu ndia nii va na ra ke kixi ra; ra xiꞌin ña ndiee ni kaꞌndi ra ndiꞌi va xaꞌa ndivi, ra koko takundiꞌi tu ñaꞌa ña iyoo nuu va ña; ra ndiꞌi tu xaꞌa ñuꞌu va, xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña.

11 Ra ña xa kundaa ini yo ña ndiꞌi xaꞌa takundiꞌi va ñaꞌa ña iyoo ña yuuvi yoꞌo, saa ra ña xiniñuꞌu va kuvi ña na kutiaku yo, ta kuꞌva kuni mii Tata yo Ndioxi. 12 Ra ña ndiatu ni yo xaa kii ña nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra, ra na sa nduxa ni ka va yo ña sa yo ña kuni ra, ña vaꞌa kama ni ka na kixi ra. Ra te xa na kixi Tata yo Jesucristo, ra ndivi xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña, ra koko ndiꞌi va ña. 13 Ndi su yoo, ra ndivi xaa, xiꞌin ñuꞌu xaa ña kindoo Tata yo Jesucristo taxi ra kuꞌun yo koo va yo kuvi ña ^kusii ni ini yo ndiatu yo kuꞌun yo koo yo; ra ikan, ra niña chiñu vaꞌa ña kuni mii Tata yo Ndioxi ke sa takundiꞌi va yo.

14 Ra xaꞌa ña ndiatu yo ña kuu takundiꞌi ña yoꞌo kuvi ña na sa nduxa yo ña kitaꞌan mani yo xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra ndia nii tu kuachi yo na köo nuu va ra, ñani yo. 15 Ra na näa ini ndo xaꞌa ña kuachi Tata yo Jesucristo ña täan kixi ra, saa chi ra xa kaꞌnu ini va kuvi ra ña ndiatu ra, ña vaꞌa na kaku ka yuvi. Ra taxi tu Tata yo Ndioxi ña ndichi ndaꞌa ra ñani yo Pablo va ña tiaa ra xaꞌa takundiꞌi ña kaꞌan yu xaꞌa yoꞌo. 16 Ra takundiꞌi tutu ña tiaa ra ñani yo Pablo, ra xaꞌa ña kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo kuvi ña kaꞌan takundiꞌi va ña. Ra vaꞌa ni ña ndixa va kuvi ña uꞌvi ni kundaa ini yo xiꞌin sava ña. Ra ña kan kuvi ña kava yuvi na kundäa vaꞌa ini, xiꞌin yuvi na täan kandixa vaꞌa, ra saa kuvi tu ña xa na ña kava na takundiꞌi tuꞌun Tata yo Ndioxi va.

17 Ra ña xa kundaa ini ndoꞌo xaꞌa takundiꞌi ña kuu, ñani yo, ra na täxi ndo ña sandaꞌvi ndia sañaꞌa tuꞌun chiꞌña kan ndoꞌo, saa chi tu na taxi ndo ña sandaꞌvi ndia ñaꞌa kan ndoꞌo, saa ra ^xaꞌa kuvita ini va ndo ra kundïkun ka vi ndo ña ndinuni ni kandixa ndo te yachi. 18 Ra ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kunitaꞌan vaꞌa ka ndo xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra ^sakaku yoo va, ra na sakuaꞌa ni ka tu ndo xaꞌa ña kuꞌvi ini ra xini ra yoo va. ¡Ra ra kaꞌnu ni na kuu Tata yo Jesucristo vichin, ra saa tu ndia ndikaa ndikuꞌun va! Saa koo.

1 Juan

1

2

3

4

5

Tutu ña nuu ña tiaa ra Juan ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu

1

Ra ^kuu tuꞌun ña ^taxi ña tiaku yo

1 Ñani yo, yoꞌo kuvi ña ^tiaa ndi tutu yoꞌo kuxaa ña nuu ndo, ña ndatuꞌun ndi xiꞌin ndo ña vaꞌa na kundaa ini ndo xaꞌa iin tiaa ra xa iyoo te kumani ka kukava xaꞌa ña yuuvi yoꞌo. Ra tiaa yoꞌo, ra mii va ndi kuvi ndia xini soꞌo tuꞌun ña ndikaꞌan ra, ra xini nuu va tu ndi ra; ra ña ndixa va kuvi ña xini ndi ra, ra nitandiaa ndaꞌa va tu ndi ra. Ra tiaa, ra kaꞌan ndi xiꞌin ndo xaꞌa yoꞌo kuvi ra kuu tuꞌun ña taxi ña kutiaku va yo. 2 Ra ra kuu tuꞌun ña taxi ña tiaku yoꞌo, ra ndañaꞌa va ra mii ra nuu ndi, ra xini nuu va ndi ra, ra xaꞌa ña kan ke ^ndatuꞌun ndi xaꞌa ra, ra kaꞌan tu ndi xiꞌin ndoꞌo va ña vaꞌa na kundaa ini ndo, chi ra yoꞌo kuvi mii ra taxi ña kutiaku yo ndia ndikaa ndikuꞌun va, ra xiꞌin mii Tata yo Ndioxi va kuvi ña ndixiyo ra. Ra ndañaꞌa ra mii ra nuu ndi vichin. 3 Ra ña xini soꞌo ndi tuꞌun ña ndikaꞌan ra, xiꞌin ña xini nuu ndi ra kuvi ña ndatuꞌun ndi xiꞌin ndo, ña vaꞌa iin na kuu ndo xiꞌin ndi, ta kuꞌva iyoo nduꞌu ña ndinuni ni itaꞌan ndi xiꞌin Tata yo, ra iyoo ndivi ña kuu ndi iin xiꞌin ra, ra saa tu xiꞌin Tata yo Jesucristo ra kuu seꞌe va ra. 4 Ra ña ^tiaa ndi tuꞌun yoꞌo ña kuxaa ña nuu ndo, ra ña vaꞌa na kusii ni ka ini va ndo kuvi ña.

Tata yo Ndioxi kuvi ra kuu ñùꞌù ña ^yeꞌe

5 Ña yoꞌo kuvi tuꞌun ña sañaꞌa Tata yo Jesucristo nduꞌu, ra ña yoꞌo kuvi tu ña kaꞌan ndoso nduꞌu nuu ndoꞌo vichin va, ra suꞌva ke iyoo ña: Tata yo Ndioxi kuvi ra kuu ñùꞌù ña yeꞌe, ra ndia nii loꞌo ña ñaa köo kuu mii ra. 6 Ra tu kaꞌan yo ña itaꞌan yo xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra ndakundiee ka va yo ña xa yo chiñu kiꞌvi, saa ra na chiꞌña tuꞌun va kuvi yo, saa chi ña ^xa yo saa, ra kuëe ^xa vi yo ña ndaa. 7 Ndi su tu vivii va ^xa yo, xaꞌa ña xa iyoo yo nuu iyoo ñùꞌù yeꞌe, ta kuꞌva iyoo mii Tata yo Ndioxi ña ^xa ra ña ndaa, xaꞌa ña kuu mii ra ñùꞌù yeꞌe, saa ra iin yuꞌu kuvi takundiꞌi va yo, saa ra xa ndiꞌi tu xaꞌa takundiꞌi kuachi va yo xaꞌa ña ndixitia nii Tata yo Jesucristo, ra kuu seꞌe Tata yo Ndioxi.

8 Ra tu kaꞌan yo ña kuëe xa yo ndia nii chiñu kiꞌvi, saa ra na sandaꞌvi mii va kuvi yo, ra nii kundäa tu ini yo xaꞌa ña ndaa ña ndañaꞌa Tata yo Ndioxi va. 9 Ndi su tu naꞌma yo takundiꞌi va kuachi yo nuu Tata yo Ndioxi, saa ra koo kaꞌnu ini ra xaꞌa takundiꞌi va kuachi yo, ra sandiꞌi tu ra xaꞌa va ña, saa chi ra kan, ra saxinu va ra ña kaꞌan ra, ra niña ña ndaa va ^xa ra. 10 Ndi su tu kaꞌan yo ña kuëe xa yo ndia nii chiñu kiꞌvi, saa ra ña ^xa yo ke kaꞌan yo ña kuu Tata yo Ndioxi, ra chiꞌña tuꞌun va, ra tu saa ^xa yo, saa ra täan kandixa ndinuni vi yo tuꞌun Tata yo Ndioxi.

2

Tata yo Jesucristo kuvi ra ndakiꞌin tuꞌun yo

1 Ra ña tiaa yu tutu yoꞌo kuxaa ña ndaꞌa ndoꞌo, na ñani yo, na iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe yu, ra ña vaꞌa na sä ka ndo chiñu kiꞌvi va kuvi ña. Ndi su tu ndiaa ndo na sa chiñu kiꞌvi, ra na kundaa ini ndo, chi iyoo va iin ra xaku ndaꞌvi xaꞌa yo nuu Tata yo Ndioxi, ra ra kan kuvi Tata yo Jesucristo va, ra ra kan, ra vaꞌa ni ra, saa chi ndia nii kuachi ra köo nuu Tata yo Ndioxi. 2 Saa chi Tata yo Jesucristo kuvi ra ndixiꞌi nuu yoo xaꞌa kuachi yo ña kan ke vaꞌa xa kaꞌnu ini Tata yo Ndioxi xaꞌa yo, ra süvi takua yoo kuvi na ndixa kaꞌnu ini ra xaꞌa kuachi, chi saa tu xaꞌa kuachi takundiꞌi yuvi na ndee nuu iinii kuvi ña yuuvi va.

3 Ra ña xa kandixa yo ndiayu ña xaꞌndia Tata yo Ndioxi nuu yo, saa ra xiꞌin ña yoꞌo ke kundaa ini yo, ña xa xini va yo ra. 4 Ndi su tu ndia na ^kaꞌan ña kachi na suꞌva: “Yuꞌu, ra xíní va yu Tata yo Ndioxi”, kachi na, ra kuëe kandixa vi tu na ndiayu ña xaꞌndia Tata yo Ndioxi nuu na, saa ra na chiꞌña tuꞌun va kuvi na, ra nii ña ndaa ña ndañaꞌa Tata yo Ndioxi nuu yo ke kundäa ini na xaꞌa vi. 5 Ndi su yuvi na kandixa ndiayu ña xaꞌndia Tata Ndioxi, ra na kan kuvi na ndinuni ni kuꞌvi ini xini va ra; ra xaꞌa ña kuꞌvi ini yo xini yo Tata yo Ndioxi kuvi ña kundaa kaxi tu ini yo ña itaꞌan yo xiꞌin va ra. 6 Ra yuvi na kaꞌan ña itaꞌan na xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra xiniñuꞌu na sa na chiñu vaꞌa ta kuꞌva xa Tata yo Jesucristo ña kixi ra nuu ña yuuvi yoꞌo va.

Ndiayu xaa ña taxi Tata yo Jesucristo

7 Ñani yo, süvi iin ndiayu ña xaa kuvi ña tiaa yu nuu tutu ña kuxaa ndaꞌa ndo yoꞌo; chi ndiayu yata ña xa ^xini ndo te sakan ndakundikun ndo Tata yo Jesucristo vi kuvi ña. Ra ndiayu yata yoꞌo kuvi tu ña kuu tuꞌun ña xa xini soꞌo va ndo. 8 Ndi su kuu tu ña iin ndiayu ña xaa va, ra ndita tuvi va ña ndaa ña kuu mii ña xiꞌin kuꞌva ña xitiaku Tata yo Jesucristo, ña xa ra chiñu vaꞌa, ra saa tu ña tiaku ndoꞌo, ña xa ndo chiñu vaꞌa vichin va; saa chi vichin, ra xa kuaꞌan ndiꞌi va xaꞌa chiñu kiꞌvi ña iyoo nima ndo, ra xa chiñu vaꞌa va ke xaꞌa ndo xa ndo vichin.

9 Ra tu ndia na kaꞌan ña vivii va tiaku na xaꞌa ña xa iyoo na nuu tuun ñùꞌù, ra kundasi va tu na inka yuvi, saa ra yuvi na xa saa kan, ra täan ndakoo vi na ña ñaa, ña kuu chiñu kiꞌvi. 10 Ra yuvi na ^kuꞌvi ini xíní inka yuvi, ra nuu tuun ñùꞌù va ke iyoo na kan, ra ndia nii ñaꞌa kuchüun sandakava na ña sa na chiñu kiꞌvi. 11 Ndi su yuvi na kundasi inka yuvi, ra nuu ñaa va kuvi ña iyoo na kan, saa chi täan ndakoo na chiñu kiꞌvi ña xa na, ra nii kundäa tu ini na ndia chi ke kuꞌun va na, saa chi ndasa kuaa va ña ñaa kan na.

12 Na kuachi, ña tiaa yu tutu yoꞌo ña kuxaa ña nuu ndo, ra xaꞌa ña vaꞌa na kundaa ini ndo, ña xa xa kaꞌnu ini Tata yo Ndioxi, xaꞌa kuachi ndo, xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo va kuvi ña. 13 Ra tiaa tu yu tutu yoꞌo, ña kuxaa ña nuu ndoꞌo, na ñani yo, na iyoo seꞌe va, saa chi vichin, ra xa xini va ndo Tata yo Jesucristo, ra xa iyoo te yachi. Ra tiaa tu yu tutu yoꞌo, ña kuxaa ña nuu ndoꞌo, na itia va, saa chi xa xatiaa va ndo nuu timiaꞌa.

Ra ña tiaa yu tutu yoꞌo kuxaa ña nuu ndo na kuachi, ra xaꞌa ña xa kundaa ini ndo xaꞌa Tata yo Ndioxi va kuvi ña. 14 Ra tiaa yu tutu yoꞌo kuxaa ña nuu ndoꞌo, na ñani, na iyoo seꞌe va, saa chi xa xini va ndo Tata yo Jesucristo, ra xa iyoo te yachi. Ra tiaa tu yu ña kuxaa ña nuu ndoꞌo, na itia va, saa chi ndaku ni ndo, ra xiin va ndo kandixa ndo tuꞌun Tata yo Ndioxi, ra iyoo ña nima ndo vichin, ra xa xatiaa tu ndo nuu timiaꞌa va.

15 Ra na kutöo ndo ña yuuvi yoꞌo, ra ndia nii tu ñaꞌa ña iyoo nuu ña na kutöo vi ndo. Saa chi tu ndia na kutoo ña yuuvi yoꞌo, saa ra küꞌvi vi ini na xini na Tata yo Ndioxi; 16 Saa chi takundiꞌi chiñu kiꞌvi ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra süvi Tata yo Ndioxi kuvi ra xaꞌndia chiñu nuu yo ña sa yo ña, chi mii ña yuuvi yoꞌo va kuvi ña taxi ña. Ta kuu ña kuëe kuñaa yuvi kutoo na ñaꞌa ña xini na, xiꞌin ña kutiaa ni ini na xiꞌin chiñu ña kuchuun na xa na, xiꞌin ña kutiaa ni ini na xiꞌin ñaꞌa ña iyoo nuu na. Takundiꞌi ña yoꞌo ra süvi Tata yo Ndioxi kuvi ra xaꞌndia chiñu nuu yo ña sa yo ña, chi ña yuuvi yoꞌo va kuvi ña taxi ña. 17 Ra ña yuuvi ndivaꞌa yoꞌo, ra ña ndiꞌi xa va kuvi ña, ra saa tu takundiꞌi chiñu yakua ña iyoo nuu va ña, chiñu ña kutoo ni yuvi sa na. Ndi su yuvi na xa chiñu ña kuni Tata yo Ndioxi, ra kutiaku na kan ndia ndikaa ndikuꞌun va.

Na kundïkun ndo tiaa ra saa ini xini Tata yo Jesucristo

18 Ñani yo, na iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe yu, vichin, ra xa kuyachin ni va kii ña ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo. Ra xa̱ ^kundaa tu ini mii va ndo, saa chi xa ndikaꞌan va ndi xiꞌin ndo, ña kixi iin tiaa ra saa ini xini Tata yo Jesucristo. Ra xa te kachi ndi xiꞌin ndo ke ^kuu va vichin, saa chi xa kuaꞌa ni va na saa ini xini Tata yo Jesucristo xika, ra xaꞌa ña kan ke xa kundaa kaxi va ini yo ña xa kuyachin ni va kii ña ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi yoꞌo. 19 Ra yuvi na kaꞌan yo xaꞌa yoꞌo, ra xiꞌin va yo ke xitaꞌan na te yachi, ra vichin, ra ndakoo va na ña ndikun na Tata yo Jesucristo, ndi su mii ña ndaa, ra süvi ndixa na ndixindikun Tata yo Jesucristo vi kuvi na, saa chi tu ndixa na ndixindikun Tata yo Jesucristo kuvi na, ra xiꞌin va yo ke kitaꞌan na. Ndi su xaꞌa ña ndixïin na kitaꞌan na xiꞌin yo, ra ña vaꞌa na kundaa ini yo xaꞌa na ña kuëe ndikun na Tata yo Jesucristo va kuvi ña.

20 Ndi su ndoꞌo, ra mii va Tata yo Jesucristo kuvi ra taxi Tachi Yii ra ndaꞌa ndo, ra xa kundaa kaxi va ini ndo xaꞌa ña ndaa ña taxi Tata yo Ndioxi. 21 Ra ña tiaa yu tutu yoꞌo kuxaa ña nuu ndo, ra süvi xaꞌa ña kundäa ini ndo xaꞌa ña ndaa kuvi ña, chi xaꞌa ña xa kundaa ini ndo xaꞌa ña ndaa va kuvi ña, ra kundaa va ini ndo, chi ndia nii tuꞌun chiꞌña köo sañaꞌa ña ndaa ña taxi Tata yo Ndioxi.

22 ¿Ra a xini ndo yoo kuvi na chiꞌña tuꞌun? Na kundaa ini ndo, chi yuvi na kaꞌan ña kuëe kuu Tata yo Jesucristo, iin tiaa ra tiꞌvi Tata yo Ndioxi kixi sakaku na yuuvi yoꞌo va kuvi na chiꞌña tuꞌun. Ra na kan kuvi yuvi na kanitaꞌan xiꞌin Tata yo Jesucristo, saa chi xïin na kandixa na Tata yo Ndioxi, ra saa tu Tata yo Jesucristo, ra kuu seꞌe va ra. 23 Ra takundiꞌi yuvi na xïin ndakuni Tata yo Jesucristo, saa ra kuëe itaꞌan tu na xiꞌin Tata yo Ndioxi va, ndi su yuvi na kaꞌan ña kuu Tata yo Jesucristo, seꞌe Tata yo Ndioxi, ra itaꞌan va na kan xiꞌin Tata yo Ndioxi.

24 Ra xaꞌa ña kan ke xiniñuꞌu ndinuni ni, na kundikun ndo tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, ña xini soꞌo ndo te sakan ndakundikun ndo ra; saa chi tu saa na sa ndo, ra saa ke kuu ndo na itaꞌan xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra saa tu xiꞌin Tata yo Ndioxi va. 25 Ra tu saa na sa ndo, saa ra taxi va Tata yo Jesucristo ña kutiaku ndo ndia ndikaa ndikuꞌun va, saa chi saa kindoo va ra.

26 Ra ña tiaa yu tutu yoꞌo kuxaa ña nuu ndo, ra ña vaꞌa na kondiaa ndo mii ndo nuu yuvi na kee kuaꞌan va kuvi ña, saa chi na kan kuvi na sandaꞌvi yuvi va. 27 Ndi su ndoꞌo, ra xa taxi va Tata yo Jesucristo Tachi Yii ra iyoo xiꞌin ndo, ña vaꞌa ndia nii na na kuchüun sandaꞌvi ndoꞌo, saa chi mii va Tachi Yii kuvi ña sañaꞌa ndoꞌo xaꞌa takundiꞌi ña ndaa, ra ña ndaa va kuvi ña sañaꞌa ña ndoꞌo, ra kuëe sandaꞌvi ña ndoꞌo. Ra xaꞌa ña kan ke na ndakundiee ndo ña iin tuun saa na kutaꞌan va ndo xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra xa ta kuꞌva ^sañaꞌa Tachi Yii ndoꞌo ke na kundikun va ndo ra.

28 Ra kaꞌan tuku va yu xiꞌin ndo ñani mii yu, na iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe yu, na ndakundiee ndo ña iin tuun saa kundikun va ndo Tata yo Jesucristo, ña vaꞌa ndinuni ni nima ndo na kundiatu ndo ra ndiko ra, ra na köo ña kukäꞌan nuu ndo xiꞌin te xa na kuni ndo ra. 29 Ra ña xa xini ndo, ña kuu Tata yo Jesucristo ra vaꞌa, ra na sakuaꞌa tu ndo ña sa ndo chiñu vaꞌa va, saa chi yuvi na kuu seꞌe ra, ra chiñu vaꞌa va ke xa na.

3

Na kuu yo seꞌe Tata yo Ndioxi

1 Ra ndakanda ni ini yo, saa chi tiaa ni ^kuꞌvi ini Tata yo Ndioxi xini ra yoo, ra xaꞌa ña xa va ra kuvi ña vaꞌa nduu yo seꞌe ra. Ndi su na yuuvi yoꞌo ra xïni vi na ña kuu yo seꞌe ra, saa chi täan kundaa ini na xaꞌa ra. 2 Ñani yo, ña ndixa ke xa kundaa va ini yo ña kuu yo seꞌe Tata yo Ndioxi, ndi su küvi vi tandiaa yo ña kundaa ini yo xaꞌa ña nduvi ña sa ra xiꞌin yo kii ña vaxi, ndi su te xa na xaa kii ña nandiko Tata yo Jesucristo kixi ra, ra ta kuꞌva iyoo mii va ra ke koo yo, saa chi kuni yo ra ta kuꞌva kaa va ra. 3 Ra takundiꞌi yuvi na ndiatu ña kuu ña yoꞌo, ra ña ^xa na ke xa nduxa va na ña xïin ka na ña sa na chiñu kiꞌvi va, saa chi Tata yo Jesucristo, ra köo ña yakua kuu mii ra.

4 Ndi su takundiꞌi yuvi na xa chiñu kiꞌvi, ra ndiayu Tata yo Ndioxi va ke kanduu na, saa chi takundiꞌi chiñu kiꞌvi ña xa na, ra kuachi va ke iyoo ña xiꞌin ndiayu Tata yo Ndioxi. 5 Ra xa̱ ^kundaa va ini ndo, chi Tata yo Jesucristo kuvi ra kixi ña sandiꞌi ra xaꞌa kuachi va yo, ra ra kan, ra ndia nii kuachi ra köo. 6 Ra xaꞌa ña kan ke yuvi na itaꞌan xiꞌin ra, ra kuëe xa ka na chiñu kiꞌvi; ndi su yuvi na xa chiñu kiꞌvi, ra xïni vi na ra, ra nii kundäa tu ini na yoo kuvi va ra. 7 Ñani mii yu, na iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe yu, täxi ndo ña sandaꞌvi ndia nii yuvi ndoꞌo xaꞌa ña yoꞌo; saa chi yuvi na xa chiñu vaꞌa, ra ta kuꞌva iyoo mii Tata yo Jesucristo ña kuu ra ra vaꞌa ke iyoo va na. 8 Ndi su yuvi na kuëe xikutuvi ña ^xa na chiñu kiꞌvi, ra kuenda timiaꞌa va kuvi na, saa chi timiaꞌa ra ndia kii xaꞌa vi kuvi ña xaꞌa ri kan, ña ^xa ri chiñu kiꞌvi. Ra xaꞌa ña kan ke kixi Tata yo Jesucristo ña sandiꞌi ra xaꞌa chiñu kiꞌvi ña ^xa ri.

9 Ra takundiꞌi yuvi na kúú seꞌe Tata yo Ndioxi, ra kuëe xa vi na kan chiñu kiꞌvi, saa chi mii va Tata Ndioxi iyoo nima na; ra ña kan ke küvi ka ndakundiee na ña sa na chiñu kiꞌvi, saa chi xa seꞌe Tata yo Ndioxi va kuvi na. 10 Ra xiꞌin chiñu ña xa va na ke kuvi kundaa ini yo yoo kuvi seꞌe Tata yo Ndioxi, ra kuvi tu kundaa ini yo yoo kuvi tu na kuu seꞌe timiaꞌa va, saa chi yuvi na xïin sa chiñu vaꞌa, xiꞌin na xïin ña kuꞌvi ini na kuni na na ñani yo na ndikun Tata yo Jesucristo, ra süvi vi kuenda Tata yo Ndioxi kuvi na kan.

Na kuꞌvi ini yo kuni taꞌan yo

11 Ra xa kundaa va ini ndo chi tuꞌun Tata yo Ndioxi ña xa xini soꞌo ndo ndia te kii xaꞌa, ra suꞌva ke kachi tu ña kan va: Na kuꞌvi ini yo kuni taꞌan yo, kachi ña. 12 Ra na sä yo ta kuꞌva xa ra Caín, ra xikuu kuenda timiaꞌa, ña xaꞌni ra ra ñani ra. Ra na kundaa ini ndo, chi xaꞌa ña ndakuni ra Caín ñani ra ña xa ra chiñu vaꞌa kuvi ña xaꞌni ra ra, ndi su mii ra ra chiñu kiꞌvi va ke xa ra.

13 Ñani yó, na ndakända ini ndo te xa kundasi na yuuvi yoꞌo ndoꞌo. 14 Ra tu kuꞌvi ini yo xini taꞌan yo, saa ra kuni kachi ña saa, ña xa ndatiaku va nima yo nuu ña ndii, ra vichin ra xa ña tiaku va kuvi ña. Ra yuvi na kuëe kuꞌvi ini xini na ñani yo na ndikun Tata yo Jesucristo, ra täan ndatiaku vi nima na kan. 15 Ra takundiꞌi yuvi na saa ini xini taꞌan, ra ta kuꞌva iyoo iin tiaa ra xaꞌni va ke iyoo na, ra xa kundaa va ini ndo, chi yuvi na xaꞌni, ra nïꞌi vi na kan ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun xiꞌin Tata yo Ndioxi.

16 Ra vichin, ra xa̱ ^kundaa va ini yo xaꞌa ña kuꞌvi ini Tata yo Jesucristo xini ra yoo, saa chi ndataxi va ra mii ra ña ndixiꞌi ra xaꞌa yo; ra ta kuꞌva xa ra kan ke xiniñuꞌu sa tu yoo va ña ndataxi yo mii yo ña kuvi yo xaꞌa na ñani yo. 17 Ra tu iyoo na ñani yo na kuëe xamani ndia nii ñaꞌa nuu ña yuuvi yoꞌo, ra xini na ña ndaꞌvi ni ndoꞌo iin na ñani yo, ra xïin na ña chindiee taꞌan na xiꞌin na, saa ra köo vi ña kuꞌvi ini ña kuu mii Tata yo Ndioxi iyoo nima na. 18 Ñani mii yu, na iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe yu, tu ndixa kuꞌvi ini yo xini taꞌan yo, ra na küu ña takua tuꞌun kuiti, chi ña xiniñuꞌu ke na ndañaꞌa yo ña kuꞌvi ini yo xini taꞌan yo xiꞌin chiñu ña xa yo xiꞌin taꞌan va yo.

19 Ra xaꞌa ña kuꞌvi ini yo xini taꞌan yo kuvi ña ^ndañaꞌa yo mii yo ña kuu yo kuenda ña ndaa va; ra ndakindiee tu ini yo xiꞌin ndiee ña taxi Tata yo Ndioxi va. 20 Ra vaꞌa ni ña ndixa ke sava ra sandiꞌi va ña nima yo saa chi kuëe vaꞌa iyoo yo tuvi yo, ndi su xa iyoo kaꞌnu va ini Tata yo Ndioxi xaꞌa yo, saa chi ra kaꞌnu va kuvi ra nuu ña iyoo nima yo, ra kundaa tu ini ra xaꞌa takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo va. 21 Ñani yo, tu kuëe sandiꞌi ka ña nima yo xaꞌa kuachi yo nuu Tata yo Ndioxi, saa ra kuvi kondiaa ini yo ra xiꞌin ndinuni nima va yo, 22 ra taxi tu ra takundiꞌi ñaꞌa ña nduku yo nuu va ra ndaꞌa yo, saa chi kandixa va yo ndiayu ra, ra xa tu yo chiñu ña kuni mii va ra. 23 Ra ña kachi ndiayu ra ke na kondiaa ini yo Tata yo Jesucristo, ra kuu seꞌe va ra, ra saa tu ña na kuꞌvi ini yo kuni taꞌan yo, xa ta kuꞌva xaꞌndia mii ra chiñu nuu va yo. 24 Ra yuvi na kandixa ndiayu ra, ra xiꞌin ra kan va kuvi ña itaꞌan na, ra ra kan itaꞌan tu xiꞌin na kan va. Ra xa kundaa kaxi va ini yo ña iyoo ra nima yo, saa chi taxi va ra Tachi Yii ra iyoo nima yo.

4

Yuvi na ndixa iyoo Tachi Yii Ndioxi xiꞌin

1 Ñani yo, na kandïxa ndo yuꞌu takundiꞌi yuvi na kaꞌan ña kuu mii na Tachi Yii Tata yo Ndioxi, chi ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kotondoso va ndo na, ra saa ke kundaa ini ndo, a ndixa Tachi Yii Tata yo Ndioxi ke kuu mii na, a süvi va ña. Saa chi vichin, ra xa vaxi xikoo ni va yuvi na chiꞌña tuꞌun nuu ña yuuvi yoꞌo, ra kaꞌan na ña kuu na yuvi na kaꞌan tuꞌun yuꞌu Tata yo Ndioxi. 2 Ndi su xiꞌin ña yoꞌo va kuvi ña kuvi kundaa ini ndo tu ndixa ke kuu mii na Tachi Yii Tata yo Ndioxi: saa chi takundiꞌi yuvi na kandixa ña nduu Tata yo Jesucristo, iin tiaa taꞌan mii yo, ra kixi ra nuu ña yuuvi yoꞌo, kuvi na kuu mii Tachi Yii Tata yo Ndioxi. 3 Ndi su yuvi na kuëe kandixa ña nduu Tata yo Jesucristo iin tiaa taꞌan mii yo, ra kixi ra, saa ra süvi vi Tachi Yii Tata yo Ndioxi ke kuu mii na. Chi tachi ra ñaꞌa, ra saa ini xini Tata yo Jesucristo va kuvi ña kuu mii na. Ra xa kundaa va ini ndo ña kixi tachi ra ñaꞌa kan; ra vichin, ra xa yoꞌo va xika ña.

4 Ndi su ndoꞌo, ra kuenda Tata yo Ndioxi va kuvi ndo, ñani yo. Saa chi xa xatiaa tu ndo nuu yuvi na kanitaꞌan xiꞌin Tata yo Jesucristo va; saa chi Tata yo Ndioxi ra iyoo xiꞌin ndo, ra kaꞌnu ni ka va ra kan nuu timiaꞌa ri iyoo xiꞌin na yuuvi yoꞌo. 5 Ra yuvi kan, ra na yuuvi yoꞌo va kuvi na, ra ñaꞌa ña kuëe kuni Tata yo Ndioxi, iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo va kuvi ña kaꞌan na xaꞌa, ra xaꞌa ña kan ke na yuuvi yoꞌo kuvi na tiaa soꞌo ña kaꞌan va na. 6 Ndi su yoo, ra kuenda Tata yo Ndioxi va kuvi yo. Ra xaꞌa ña kan ke yuvi na xini Tata yo Ndioxi kuvi na tiaa soꞌo ña kaꞌan va yo; ndi su yuvi na kuëe kuu kuenda Tata yo Ndioxi, ra kuëe tiaa soꞌo vi na kan ña kaꞌan yo. Ra xiꞌin ña yoꞌo kuvi ña kuvi kundaa ini yo, ndia na kuvi kuu mii Tachi Yii ña kaꞌan ña ndaa, ra ndia na kuvi tu na kuu mii tachi ndivaꞌa ña sandaꞌvi yuvi va.

Kuꞌvi ni ini Tata yo Ndioxi xini ra yoo

7 Ñani yo, ña xiniñuꞌu va ke na kuꞌvi ini yo kuni taꞌan yo, saa chi mii va Tata yo Ndioxi kuvi ra taxi ña kuꞌvi ini yo kuni taꞌan yo. Ra takundiꞌi yuvi na kuꞌvi ini xini taꞌan, ra na kan kuvi na kuu seꞌe Tata yo Ndioxi va, ra xini va tu na ra. 8 Ndi su yuvi na kuëe kuꞌvi ini xini taꞌan, ra xïni vi na kan Tata yo Ndioxi, saa chi ra kan, ra kuꞌvi ni va ini ra xini ra yoo. 9 Ra ña ^ndañaꞌa ra ña kuꞌvi ini ra xini ra yoo kuvi ña, tiꞌvi ra seꞌe ra, ra mituꞌun nuu ra nuu ña yuuvi yoꞌo; ra ndixiꞌi ra xaꞌa yo ña vaꞌa na niꞌi yo ña kutiaku. 10 Ra na kundaa ini ndo, chi suꞌva va ke iyoo ña vaꞌa kuꞌvi ini Tata yo Ndioxi xini ra yoo: süvi xiꞌna yoo kuvi na ndikuꞌvi ini kuni Tata yo Ndioxi, chi ra kan va kuvi ra kuꞌvi ini xini yoo, ra xaꞌa ña kan ke tiꞌvi ra seꞌe ra ña ndisoko ra mii ra, ña vaꞌa sandiꞌi ra xaꞌa kuachi yo.

11 Ñani yo, tu saa xa Tata yo Ndioxi ña kuꞌvi ini ra xini ra yoo, saa ra saa ke xiniñuꞌu na sa tu yoo va ña na kuꞌvi ini yo kuni taꞌan yo. 12 Ra ndia nii yuvi täan kuni nuu Tata yo Ndioxi, ndi su tu kuꞌvi ini yo xini taꞌan yo, saa ra iyoo va ra xiꞌin yo, ra kutuꞌva ka tu yo ña kuꞌvi ni ini yo kuni taꞌan va yo. 13 Ra kundaa va ini yo ña itaꞌan yo xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra ra kan tu itaꞌan xiꞌin yoo va, saa chi taxi va ra Tachi Yii ra ña iyoo ña xiꞌin yo. 14 Ra xini nuu tu ndi ña tiꞌvi Tata yo Ndioxi seꞌe ra ña kixi ra sakaku ra na yuuvi yoꞌo va, ña kan ke ndakani ndi nuu ndo xaꞌa ra vichin va. 15 Ra takundiꞌi yuvi na ndakuni ña kuu Tata yo Jesucristo seꞌe Tata yo Ndioxi, saa ra itaꞌan va Tata yo Ndioxi xiꞌin na, ra itaꞌan tu na kan xiꞌin va ra.

16 Ra xiꞌin ña yoꞌo ke, kundaa ini yo ña kuꞌvi ini Tata yo Ndioxi xini ra yoo, ra ña kan ke kandixa va ndi ña kuꞌvi ini ra xini ra yoo. Ra takundiꞌi chiñu ña xa Tata yo Ndioxi, ra xaꞌa ña kuꞌvi ini ra xini ra yuvi va kuvi ña; ra yuvi na kuꞌvi ini xini taꞌan, ra itaꞌan na xiꞌin Tata yo Ndioxi va, ra ra kan tu itaꞌan xiꞌin na kan va. 17 Ra ña itaꞌan yo xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra na kutuꞌva ka va kuvi yo ña ndinuni ni ka kuꞌvi ini yo kuni taꞌan yo, ra nii kuayüꞌvi tu yo kuyachin yo nuu ra te xa na xaa kii ña sayukun ra kuachi xiꞌin na yuuvi yoꞌo va; saa chi yoo ra ta kuꞌva xa Tata yo Jesucristo, ña xa ra chiñu vaꞌa ke xa tu yoo va. 18 Ra ña ndinuni ni kuꞌvi ini yo xini yo Tata yo Ndioxi, ra kuayüꞌvi vi yo ña kuyachin yo nuu ra, saa chi ña ndinuni ni kuꞌvi ini ra xini ra yoo, ra ndiꞌi va xaꞌa ña sayuꞌvi yoo ña kuyachin yo nuu ra. Saa chi ña iyuꞌvi na nuu Tata yo Ndioxi, ra xaꞌa ña iyuꞌvi na sandoꞌo va ra na kuvi ña. Ra saa ke ndoꞌo na, saa chi täan kutuꞌva na ña ndinuni vaꞌa kuꞌvi ini na kuni na Tata yo Ndioxi.

19 Ra xiꞌna ka va Tata yo Ndioxi kuvi ra kuꞌvi ni ini xini yoo, ña kan ke kuꞌvi ini yo xini yo ra. 20 Ra tu kaꞌan sava na kachi na saa: “Yuꞌu, ra kuꞌvi ni va ini yu xini yu Tata yo Ndioxi”, kachi na, ndi su tu kundasi taꞌan va tu na, saa ra na chiꞌña tuꞌun va kuvi na. Saa chi tu küꞌvi ini na xini na yuvi taꞌan na na vaꞌa xini na, saa ra küꞌvi tu ini na xini na Tata yo Ndioxi, ra küvi kuni va na. 21 Ra suꞌva ke iyoo ndiayu ña xaꞌndia Tata yo Ndioxi nuu yo: Tu kuꞌvi ini yo xini yo ra, saa ra xiniñuꞌu tu na kuꞌvi ini yo kuni taꞌan va yo.

5

Xa xatiaa va yo nuu ña yuuvi yoꞌo

1 Ra takundiꞌi yuvi na kandixa Tata yo Jesús ña kuu ra Cristo, ra ndikaxin Tata yo Ndioxi kixi ndixiꞌi xaꞌa yo, ra na kan kuvi na kuu seꞌe Tata yo Ndioxi va; ra yuvi na kuꞌvi ini xini Tata yo Ndioxi, ra kuꞌvi tu ini na xini na yuvi na kuu seꞌe va ra. 2 Ra tu kuꞌvi ini yo xini yo Tata yo Ndioxi, ra kandixa tu yo ndiayu ña xaꞌndia ra nuu va yo, saa ra kuni kachi ña saa, ña kuꞌvi tu ini yo xini yo yuvi na kuu seꞌe va ra. 3 Ra xaꞌa ña kandixa yo ndiayu ña xaꞌndia Tata yo Ndioxi nuu va yo kuvi ña ndañaꞌa yo ña ndinuni ni kuꞌvi ini yo xini yo ra, ra ndiayu ña xaꞌndia ra nuu yo, ra kuëe uꞌvi ña kandixa yo ña. 4 Saa chi suꞌva va ke iyoo ña, takundiꞌi yuvi na xa nduu seꞌe Tata yo Ndioxi, ra xa ^xatiaa va na nuu ña väꞌa iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo. Ra xaꞌa ña ndiaa ini yo Tata yo Jesucristo va kuvi ña ^kuchuun yo ^xatiaa yo nuu ña väꞌa kan. 5 Ra takua yuvi na ndinuni ni kandixa ña kuu Tata yo Jesús seꞌe Tata yo Ndioxi va kuvi na ^kuchuun ^xa tiaa nuu ña väꞌa, ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo.

6 Ra ña vaꞌa kundaa ini yo ña kuu Tata yo Jesucristo seꞌe Tata yo Ndioxi, ra xaꞌa ña chichi ra tiakuii, xiꞌin xaꞌa ña ndixiꞌi ra ndika cruz ña ndixitia nii va ra kuvi ña; ra süvi takua tiakuii kuvi ra ndichichi ra, chi ndixitia tu nii va ra ndika cruz; ra mii Tachi Yii ke ndakuiin va xaꞌa Tata yo Jesucristo ña kuu ra seꞌe Tata yo Ndioxi, ra ña ndaa va ke kaꞌan ña. 7 Ra uni kuvi na ndakuiin xaꞌa ña yoꞌo ndivi ña kuu ña ña ndaa: Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tuꞌun ra, xiꞌin Tachi Yii ra; ra iin tuꞌun uni saa va na. 8 Ra uni kuvi tu ña ndakuiin xaꞌa ña nuu ña yuuvi yoꞌo va: Tachi Yii, xiꞌin tiakuii, xiꞌin nii; ra iin kuvi tu ña yoꞌo va. 9 Yoo, ra kandixa va yo yuvi taꞌan yo te ndatuꞌun na xaꞌa ndia ndia ka ñaꞌa xiꞌin yo, ra xaꞌa ña kan ke xiniñuꞌu ni ka va na kandixa yo tuꞌun ña ndatuꞌun Tata yo Ndioxi xiꞌin yo, saa chi ndiaa yaꞌvi ni ka va ña kan; saa chi xaꞌa seꞌe va ra kuvi ña ndakani ra nuu yo. 10 Ra yuvi na kandixa ña kuu Tata yo Jesucristo seꞌe Tata yo Ndioxi, ra kundaa kaxi va ini na xaꞌa tuꞌun ña vaꞌa ña ndiñaꞌa Tata yo Ndioxi ña kuu ña ña ndaa. Ndi su yuvi na kuëe kandixa tuꞌun vaꞌa ña ndiñaꞌa ra nuu na, ra ña xa na kan ke kaꞌan na ña kuu ra ra chiꞌña tuꞌun va, saa chi xïin na kandixa na tuꞌun ña ndakani ra nuu na xaꞌa seꞌe ra. 11 Ra ña ^ndakani Tata yo Ndioxi nuu yo, ra xaꞌa ña taxi ra ña kutiaku yo ndia ndikaa ndikuꞌun va kuvi ña, ra ña kuvi ndaniꞌi yo ña kutiaku yo kan, ra xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo, ra kuu seꞌe va ra kuvi ña. 12 Ra xaꞌa ña kan ke yuvi na itaꞌan xiꞌin seꞌe Tata yo Ndioxi, ra niꞌi va na kan ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun; ndi su yuvi na kuëe itaꞌan xiꞌin seꞌe ra, ra nïꞌi vi na kan ña kutiaku na ndia ndikaa ndikuꞌun.

Sandiꞌi ra Juan kaꞌan ra xiꞌin na veꞌe ñuꞌu

13 Ra tutu yoꞌo kuvi ña tiaa yu ña kuxaa ña nuu ndoꞌo na ñani yo, na xa kandixa ña kuu Tata yo Jesucristo seꞌe Tata yo Ndioxi, ña vaꞌa na kundaa kaxi ini ndo ña niꞌi va ndo ña kutiaku ndo ndia ndikaa ndikuꞌun.

14 Ra xa kundaa kaxi va ini yo, chi te nduku yo ña vaꞌa ña kuni mii Tata yo Ndioxi nuu ra, ra xini va soꞌo ra ña kaꞌan yo xiꞌin ra. 15 Ra ña xa kundaa kaxi ini yo ña xini va soꞌo Tata yo Ndioxi te nduku yo ndia ndia ka ñaꞌa nuu ra, saa ra kundaa kaxi tu ini yo ña ndakiꞌin yo takundiꞌi va ñaꞌa ña ^nduku yo nuu ra.

16 Ra tu ndia ndo kundaa ini xaꞌa iin na ñani yo ña xa na iin kuachi ña kuëe kuchuun sandiꞌi vaꞌa xaꞌa na, saa ra na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa va na, ra sakaku va ra na. Ndi su tu kuachi ña kuvi sandiꞌi vaꞌa xaꞌa va na kuvi tu ña xa na, ra käꞌan vi yu xiꞌin ndo ña na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi ña sakaku ra na. 17 Ra takundiꞌi chiñu kiꞌvi ña xa yuvi nuu Tata yo Ndioxi, ra kuachi va kuvi ña; ndi su süvi takundiꞌi ña ke sandiꞌi vaꞌa xaꞌa na.

18 Ra xa kundaa ini yo, chi yuvi na xa ndakundikun Tata yo Ndioxi ña nduu ra Iva na, ra kuëe xa ka na chiñu kiꞌvi; saa chi Tata yo Jesucristo, ra kuu seꞌe Tata yo Ndioxi va kuvi ra ndiaa na, ña kan ke ^kuchüun ka timiaꞌa sa ri ndia nii ñaꞌa xiꞌin na.

19 Ra xa kundaa va ini yo, chi yoo, ra kuenda Tata yo Ndioxi va kuvi yo, ra takundiꞌi ka yuvi na ndee nuu ña yuuvi yoꞌo, ra timiaꞌa va kuvi ri xaꞌndia chiñu nuu na.

20 Ra xa kundaa tu ini yo ña kixi ra kuu Seꞌe Tata yo Ndioxi va, ra ra kan kuvi ra taxi ña xini tuni yo ña vaꞌa na tandiaa yo kutaꞌan yo xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra ndaa. Ra vichin, ra itaꞌan va yo xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra ndaa, saa chi itaꞌan tu yo xiꞌin Tata yo Jesucristo ra kuu seꞌe va ra. Ra Tata yo Jesucristo kuvi ra kuu Tata yo Ndioxi, ra ndaa va, ra ra kan kuvi tu ra taxi ña kutiaku yo ndia ndikaa ndikuꞌun va. 21 Ñani yo, na iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe yu, na kundïkun ndo naꞌna ña kuu ndioxi ndii. Saa koo.

2 Juan

Tutu ña uvi ña tiaa ra Juan ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu

1

Kaꞌan ndioxi ra Juan xiꞌin na ndikun Tata yo Jesucristo

1 Yuꞌu, ra Juan, ra kuu ra xikuaꞌa nuu na veꞌe ñuꞌu kuvi ra tiaa tutu yoꞌo kuxaa ña nuu ndoꞌo na ñani yo, na veꞌe ñuꞌu na ndikaxin Tata yo Ndioxi, ra saa tu nuu na xa ndatuꞌun ndo xiꞌin va, saa chi ndinuni ni kuꞌvi ini yu xini yu ndoꞌo, ra süvi takua yuꞌu kuvi ra kuꞌvi ini xini ndoꞌo, chi kuꞌvi tu ini takundiꞌi na xa kundaa ini xaꞌa ña ndaa ña ndañaꞌa Tata yo Ndioxi va ndoꞌo. 2 Ra xaꞌa ña ndaa ña ^taxi Tata yo Ndioxi iyoo nima yo, ra koo tu ña xiꞌin yo ndia ndixaa kii ndia ndixaa tiempo va kuvi ña kuꞌvi ini yu xini yu ndoꞌo. 3 Ra mii Tata yo Ndioxi, xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra kuu seꞌe ra, na taxi ña vaꞌa ndaꞌa ndo, xiꞌin ña ndaꞌvi ini, ra vaꞌa ni koo ndo, ra mii Tata yo Ndioxi kuvi ra chindiee taꞌan xiꞌin va ndo, xaꞌa ña ndaa ña ndañaꞌa ra nuu ndo, xiꞌin xaꞌa ña kuꞌvi ini ra xini ra ndoꞌo.

4 Ra kusii ni ini yu ña ndaniꞌi yu sava ndo ña tiaku ndo ta kuꞌva iyoo ña xaꞌndia Tata yo Ndioxi nuu yo ña xa ndo ña ndaa. 5 Ra vichin, xaku ndaꞌvi yu nuu ndo ñani yo, ña na kuꞌvi ini yo kuni taꞌan yo. Ra ña kaꞌan yu xiꞌin ndo nuu tutu yoꞌo, ra süvi iin ndiayu xaa kuvi ña, chi ndiayu ña xa xini soꞌo ndi te sakan ndakundikun ndi Tata yo Jesucristo vi kuvi ña. 6 Ra ña ^ndañaꞌa yo ña kuu mii yo ña kuꞌvi ini yo xini yo Tata yo Ndioxi, ra xaꞌa ña ^xa yo ña kaꞌan ndiayu va ra kuvi ña; ra xa kundaa va ini ndo, chi ña kachi ndiayu ña xini soꞌo ndo kan ke: na kuꞌvi ini yo kuni taꞌan yo iin takundiꞌi kii va.

Na kondiaa ndo mii ndo nuu yuvi na sandaꞌvi

7 Ra suꞌva ke kachi yu xiꞌin ndo xaꞌa ña yoꞌo, saa chi xa iinii kuvi va iyoo kuaꞌa ni yuvi na sandaꞌvi, ra sañaꞌa na tuꞌun chiꞌña inka na, ra kaꞌan na ña nindüu Tata yo Jesucristo iin tiaa taꞌan mii yo, ra kixi ra nuu ña yuuvi yoꞌo. Ra yuvi na xa saa kan, ra na chiꞌña tuꞌun va kuvi na, ra kuu tu na na ^kanitaꞌan xiꞌin Tata yo Jesucristo va. 8 Ra na kondiaa ni ndo mii ndo nuu yuvi na xa saa kan, ra na täxi ndo ña sandaꞌvi na ndoꞌo, ña vaꞌa na sandoñüꞌu ndo kuiꞌi ña taxi ndiee ña chikaa ndi xiꞌin ndo, chi xiniñuꞌu na ndakiꞌin ndo takundiꞌi va ñaꞌa ña niꞌi ndo.

9 Ra na kundaa ini ndo, chi yuvi na kanduu tuꞌun ña sañaꞌa Tata yo Jesucristo, ra süvi vi Tata yo Ndioxi kuvi ra itaꞌan na xiꞌin; ndi su yuvi na ^sañaꞌa ta kuꞌva iyoo tuꞌun ña sañaꞌa Tata yo Jesucristo, ra itaꞌan va na kan xiꞌin Tata yo Ndioxi, ra saa tu xiꞌin Tata yo Jesucristo, ra kuu seꞌe va ra. 10 Ra tu ndia na na xaa nuu ndakutaꞌan ndo, ra kaꞌan na ña sañaꞌa na tuꞌun ña ^taxi Tata yo Ndioxi ndaꞌa na, ndi su tu kuëe ^sañaꞌa na ta kuꞌva iyoo tuꞌun ña sañaꞌa Tata yo Jesucristo, saa ra na ndakïꞌin mani ndo na veꞌe ndo, ra nii na käꞌan ndioxi tu ndo xiꞌin va na; 11 Ra suꞌva ke kachi yu xiꞌin ndo, saa chi tu na ndakiꞌin mani ndo na ña kaꞌan ndioxi ndo xiꞌin na, saa ra kuni kachi ña saa ña iyoo yuꞌu va ndo xiꞌin na xaꞌa chiñu kiꞌvi ña xa na.

Sandiꞌi ra Juan kaꞌan ra xiꞌin na

12 Iyoo kuaꞌa ni ka va ña kaꞌan yu xiꞌin ndo, ndi su küni yu tiaa yu ña nuu tutu yoꞌo; chi ña kuni yu ke xaa yu kotoꞌni yu ndoꞌo, ra kaꞌan mii yu ña xiꞌin va ndo, ña vaꞌa na kusii ni ka ini yo.

13 Ra tiꞌvi ni tu na ñani yo na veꞌe ñuꞌu, na ndikaxin Tata yo Ndioxi va, tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu ndo ñani yo. Saa koo.

3 Juan

Tutu ña uni ña tiaa ra Juan ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu

1

Kaꞌan ndioxi ra Juan xiꞌin ra Gayo

1 Yuꞌu, ra Juan, ra kuu ra xikuaꞌa nuu na veꞌe ñuꞌu kuvi ra tiaa tutu yoꞌo ña kuxaa ña nuu kun ñani Gayo, saa chi ndinuni ni kuꞌvi ini yu xini yu yoꞌo.

2 Ñani, kaꞌan ni yu xiꞌin Tata yo Ndioxi xaꞌa kun ña vaꞌa na chindiee taꞌan ni ra xiꞌin kun xiꞌin takundiꞌi chiñu ña xa kun, ra nii kueꞌe tu na kïꞌin yoꞌo va, ña vaꞌa na koo ndaku iki kuñu kun ta kuꞌva iyoo ndaku nima kun xiꞌin tuꞌun ra. 3 Ra tiaa ni kusii ini yu ña ndatuꞌun sava na ñani yo na kixi yoꞌo xiꞌin yu xaꞌa kun ña ndinuni ni ndikun kun ña ndaa, xiꞌin ña xa kun chiñu vaꞌa. 4 Ra ta iin iin ichi ña xini soꞌo yu tuꞌun xaꞌa na ñani yu na iyoo ta kuꞌva iyoo seꞌe yu ña ndinuni ni ndikun na ña ndaa, ra tiaa ni ka va kusii ini yu xaꞌa ña kan nuu ndia ndia ka ñaꞌa.

5 Ñani, vaꞌa ni va xa kun, saa chi vaꞌa ni xïni va kun sava na ñani yo na kee inka ñuu, ra chindiee taꞌan ni va kun xiꞌin na xaꞌa ña xika na kaꞌan ndoso na tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo. 6 Ra na chindiee taꞌan kun xiꞌin kan, ra ndia xiꞌin nduꞌu na veꞌe ñuꞌu va ke ndatuꞌun na xaꞌa ña ndinuni ni kuꞌvi ini kun xini kun na. Ra vichin, nduku tu yuꞌu va ña mani nuu kun ña na chindiee taꞌan ka va kun xiꞌin na ña taxi kun ñaꞌa ña kumani nuu na ndaꞌa na, ña vaꞌa na kuꞌun na inka ñuu, saa chi ña kan ke kusii ini Tata yo Ndioxi xiꞌin va. 7 Saa chi ña xika na ^ndakani na tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo, xaꞌa ña kuꞌvi ini na ra, ra xïin vi na ña chindiee taꞌan inka yuvi na ndïkun Tata yo Ndioxi xiꞌin na. 8 Ra xaꞌa ña ke xiniñuꞌu chindiee taꞌan yo xiꞌin na ña taxi yo ndia ndia ka ñaꞌa ña xamani nuu na ndaꞌa na, ña vaꞌa na ndakundiee ka na kaka na kaꞌan ndoso na tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo.

Ndatuꞌun ra Juan xaꞌa ra Diótrefes ña kiꞌvi ni xa ra

9 Ra xa tiꞌvi tu yu iin tutu ña kuxaa ña nuu na veꞌe ñuꞌu nuu iyoo kun ñaa va, ndi su ra Diótrefes, ra kuni ni kuu ra xaꞌndia chiñu nuu na veꞌe ñuꞌu, ra xïin vi ra kandixa ra ña tiaa yu nuu tutu kan ña vivii na sa ra. 10 Ra xaꞌa ña kan ke, te xa na xaa vi yu ñuu xaan ke ndaꞌyu yu nuu ra Diótrefes nuu takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu xaꞌa chiñu kiꞌvi ña ^xa ra, saa chi takundiꞌi ña ^ndatuꞌun ra xaꞌa yu xika ra, ra niña tuꞌun chiꞌña va kuvi ña. Ra süvi takua ña yoꞌo ke ^xa ra, chi xïin tu ra ndakiꞌin mani ra na ñani yo na kee inka ñuu xika kaꞌan ndoso tuꞌun vaꞌa xaꞌa Tata yo Jesucristo va, ra tu ndia tu na ^kuni ndakiꞌin mani na, ra ña ^xa ke kaꞌan ra xiꞌin na ña na ndakïꞌin mani va na na, ra tu xïin na kandixa na ña kaꞌan ra, saa ra ^tava ra na veꞌe ñuꞌu va.

11 Ñani Gayo, na sä kun chiñu kiꞌvi ña ^xa inka yuvi, chi chiñu vaꞌa va ke na sa kun. Saa chi yuvi na ^xa chiñu vaꞌa, ra chiñu vaꞌa ña xa na ke ^kaꞌan xaꞌa na ña kuu na seꞌe Tata yo Ndioxi va; ndi su yuvi na ^xa chiñu kiꞌvi, ra chiñu kiꞌvi ña ^xa ke kaꞌan xaꞌa na ña ndïkun na Tata yo Ndioxi va.

Kaꞌan ra Juan xaꞌa ra Demetrio ña vaꞌa ni xa ra

12 Ra ra Demetrio, ra vaꞌa ni kaꞌan takundiꞌi va na veꞌe ñuꞌu xaꞌa ra kan, saa chi ta kuꞌva iyoo mii tuꞌun ña ndiñaꞌa Tata yo Ndioxi nuu ra ke xa va ra, ra mii chiñu vaꞌa ña ^xa ra kuvi ña ^ndakuiin tu xaꞌa ra ña kuu ra iin tiaa ra vaꞌa va. Ra ndakuiin tu yuꞌu va xaꞌa ra, ra xa kundaa va ini kun, chi tuꞌun ña kaꞌan yu, ra ña ndaa va kuvi ña.

Sandiꞌi ra Juan kaꞌan ra

13 Iyoo kuaꞌa ni ka va ña kaꞌan yu xiꞌin kun, ndi su küni yu ña tiaa yu ña nuu tutu yoꞌo; chi ña kuni yu ke xaa yu kotoꞌni yu yoꞌo va, ra saa ke kuvi ndatuꞌun yo. 14 Chi ña kuni ni yu ke kama ni va xaa yu kuni taꞌan yo, ra saa ke kaꞌan yu xiꞌin kun.

15 Ra mii Tata yo Ndioxi na chindiee taꞌan xiꞌin kun, ra vaꞌa ni koo kun. Ra tiꞌvi ni tu na ñani yo na veꞌe ñuꞌu yoꞌo va tuꞌun ndioxi kuxaa ña nuu kun; ra na sa tu kun ña mani ña kaꞌan ndioxi kun xiꞌin ta iin iin na ñani yo na ndee ñuu xaan va.

Judas

Tutu ña tiaa ra Judas ra ndixika chiñu nuu Tata yo Jesucristo kuaꞌan ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu

1

Kaꞌan ndioxi ra Judas xiꞌin na veꞌe ñuꞌu

1 Yuꞌu kuvi ra Judas, ñani ra Jacobo, ra xachiñu yu nuu Tata yo Jesucristo, ra tiaa yu tutu yoꞌo ña kuaꞌan ña ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu, na kana Tata yo Ndioxi, ra ndasa yii ra na ña kuu na kuenda mii ra, ra ndiaa tu Tata yo Jesucristo va na. 2 Ra mii Tata yo Ndioxi na taxi kuaꞌa ni ña vaꞌa kutaꞌvi ndo, ra vaꞌa ni koo ndo, ra na kutuꞌva ni ka tu ndo xaꞌa ña kuꞌvi ini ra xini ra ndoꞌo va.

Na kondiaa ni ndo mii ndo nuu tiaa ndia ^sañaꞌa tuꞌun chiꞌña

3 Ñani yo, xaꞌa ña kaku va yo kuvi ña tiaa ni kuni ni yu kaꞌan yu xiꞌin ndo nuu tutu ña ^tiaa yu kuxaa ndaꞌa ndo yoꞌo; ndi su ña kundaa ini yu, ra inka va kuvi ña xiniñuꞌu ni kundaa ini ndo xaꞌa, ña kan ke vichin, ra ña tiaa yu nuu tutu ña ^tiꞌvi yu kuxaa ndaꞌa ndo yoꞌo kuvi ña xaku ndaꞌvi yu nuu ndo, ña na täxi ndo ña sandaꞌvi tiaa ndia sañaꞌa tuꞌun chiꞌña ndoꞌo, chi na chikaa ndo ndiee kandixa ndo xa ta kuꞌva iyoo ña sakuaꞌa ndo xaꞌa Tata yo Jesucristo va. 4 Ra suꞌva ke kachi yu xiꞌin ndo, saa chi vichin, ra xa tiañu va ndo ñúꞌu sava tiaa ndia xa chiñu kiꞌvi, ra ndia ndikee seꞌé va kuvi ndia veꞌe ñuꞌu ndo, ra vichin, ra xa xiꞌin va ndo xika ndia veꞌe ñuꞌu; ra sañaꞌa ndia yuvi kachi ndia saa: “Vaꞌa ni xa va ndo ta kuꞌva kuni mii ndo, ndi su xa saa köo kuachi vi ndo nuu Ndioxi”, kachi ndia. Ra tiaa ndia ^xa saa kan, ra xa te yachi vi kuvi ña kindoo ini Tata yo Ndioxi ña taan ra ndia ndiaya, xaꞌa ña kuëe ndakuni ndia Tata yo Ndioxi, ra kuu mii takundiꞌi ndiee, ra ni kuëe ndakuni tu ndia Tata yo Jesucristo, ra xaꞌndia chiñu nuu va yo.

5 Ra vaꞌa ni xa kundaa va ini ndo xaꞌa ña ^kaꞌan yu xiꞌin ndo yoꞌo, ndi su tuku va sandakaꞌan yu ndoꞌo xaꞌa ña, ña xa Tata yo Ndioxi ke sakaku va ra na Israel te xindoꞌni na chi Egipto, ndi su na ndixïin kutiaku ta kuꞌva kuni mii ra, ra sandiꞌi va ra xaꞌa na. 6 Ra na ndakaꞌan tu ndo, xaꞌa ña ndoꞌo na tatun Tata yo Ndioxi va xaꞌa ña ndixïin na kandixa na ndiayu ra, saa chi tiꞌvi va ra na ña kuaꞌan na kuꞌun na nuu ñaa, ra ikan ke kuꞌun na ndia kii ña sayukun ra kuachi xiꞌin va na. 7 Ra saa kuvi tu ña xa Tata yo Ndioxi xiꞌin na ñuu Sodoma, xiꞌin na ñuu Gomorra, ra saa tu xiꞌin na ndee ñuu ña ndoꞌni yachin kan va: saa chi sandiꞌi va ra xaꞌa na, xaꞌa ña ^xa na chiñu yakua, xiꞌin xaꞌa ña tiin tiaa inka tiaa taꞌan mii ndia, ra saa tu xaꞌa ña tiin na siꞌi, inka na siꞌi taꞌan mii va na. Ra xiꞌin tundoꞌo ña ndoꞌo yuvi kan kuvi ña kundaa ini yo ña ^tiꞌvi va Tata yo Ndioxi yuvi na xa chiñu yakua ña kuꞌun na nuu xixi ñùꞌù ña kuëe ndaꞌva.

8 Ra mii saa kuvi tu ña ^xa tiaa ndia kaꞌan tuꞌun chiꞌña kan va, saa chi niña ndia ixani va kuvi ndia, ra xa yakua ndia iki kuñu ndia, ra kundasi ndia na xaꞌndia chiñu nuu ndia, ra kañaꞌa tu ndia xiꞌin tachi ndivaꞌa ña kuu mii kuaꞌa ka ndiee nuu va ndia. 9 Ra na kundaa ini ndo, saa chi ndia nani ra tatun Tata yo Ndioxi, ra nani Miguel, ra ^xaꞌndia chiñu nuu kuaꞌa ni ka na tatun Tata yo Ndioxi, ra ndixäa ndiee vi ini ra ña kandivaꞌa ra xiꞌin timiaꞌa te kanitaꞌan ra xiꞌin ri xaꞌa iki kuñu ra Moisés, chi takua suꞌva va ke kachi ra xiꞌin ri: “Mii Ndioxi na sa yukun kuachi xiꞌin kun”, kachi ra. 10 Ndi su ña ^xa tiaa ndia kaꞌan tuꞌun chiꞌña kan, ra kaꞌan kiꞌvi va ndia, xaꞌa ñaꞌa ña kundäa ini ndia xaꞌa. Ra ña kundaa tu ini ndia xaꞌa kuvi ña xiniñuꞌu ndia ña sandiꞌi ndia xaꞌa mii va ndia, ra ta kuꞌva ^xa kiti va ke xa ndia, saa chi kïꞌin xini ndia.

11 Ra väꞌa vi kee ndia, saa chi taꞌan chiñu ña xa ra Caín ña xaꞌni ra ñani va ra ke ^xa ndia; ra ^xa tu ndia taꞌan chiñu ña xa ra Balaam ña sandaꞌvi ra yuvi ña ndakiꞌin ra xuꞌun va na; ra ta kuꞌva ndoꞌo ra Coré ña ndiꞌi xaꞌa ra, xaꞌa ña ndikandïxa ra ra Moisés kuvi tu ña ndoꞌo ndia ^xa chiñu kiꞌvi kan va ña ndiꞌi xaꞌa ndia. 12 Ra ndia kaꞌan tuꞌun chiꞌña kan, ra ndia sandiꞌi va kuvi ndia xaꞌa viko ña ndatava ndo ña ndakaꞌan ndo xaꞌa Tata yo Jesucristo te xa xaa ndia nuu ndee ndo, saa chi kuëe kukaꞌan vi nuu ndia, chi xixi ndia ndiakua sakutu ndia tixi va ndia. Ra ta iyoo vi̱ko̱ ña vaxi kuun savi, ra ndachi ña xa tachi va ke iyoo ndia, ra iyoo tu ndia ta kuꞌva iyoo itun tun tuꞌun va na, ra köo ka yaꞌvi ndiaa nu, ra nii kuiꞌi tu küun ka ndaꞌa va nu. 13 Ra ^xa tu ndia ta kuꞌva ^xa mini ña ndiee ni kanda ra ña tava ra ndiaꞌyu ña ñuꞌu ini va ra, saa chi saa kuvi tu ña ^xa ndia kan ña ndañaꞌa ndia ña yakua ña iyoo nima va ndia; ra ta kuꞌva ndoꞌo kimi ri xinuꞌni ichi va ke ndoꞌo ndia, ra ña ndiniꞌi ndia ke kuꞌun ndia nuu ñaa ndia ndikaa ndikuꞌun va.

14 Ra ndikaꞌan tu ra Enoc, ra kuu uxa ndiseꞌe ra Adán va xaꞌa ña ndoꞌo tiaa ndia chiꞌña tuꞌun kan, ra Tata yo Ndioxi va kuvi ra ndikaꞌan niꞌni xini ra ña vaꞌa ndikaꞌan ra kachi ra suꞌva: “Xa xini nuu va yu ña vaxi Tata yo Ndioxi xiꞌin kuaꞌa ni mil na yii na kuu kuenda mii ra, 15 ña sandakú ra kuachi xiꞌin takundiꞌi yuvi, ra sandiꞌi ra xaꞌa yuvi na ^xa chiñu kiꞌvi, ra saa tu sa ra xiꞌin yuvi ñaꞌa na ndikaꞌan ñaꞌa xiꞌin va ra”, kachi ra. 16 Ra tiaa ndia ^kaꞌan tuꞌun chiꞌña kan, ra ndia nii kii ke kuëe ^kusii ini vi ndia, chi iin takundiꞌi ichi ke ^kaꞌan kuachi va ndia, ra niña chiñu ña ^kuni mii va ndia ke ^xa ndia, ra tiaa ni tu ndichi ^xa kaꞌan va ndia, ra tiaa ni vaꞌa tu ^xa kaꞌan ndia xaꞌa yuvi va, xaꞌa ña kuni ndia ndakiꞌin ndia ñaꞌa iyoo nuu na ña nduu ña ñaꞌa ndia.

Ndinuni ni na kundikun ndo Tata yo Ndioxi

17 Ndi su ndoꞌo, ra na kuayüꞌvi ndo ñani yo, ra na ndakaꞌan ndo, chi xa te yachi kuvi ña ndikaꞌan ndia xachiñu nuu Tata yo Jesucristo, 18 ña kachi ndia suꞌva: “Te xa na xaa kii ña ndiꞌi xaꞌa ña yuuvi, ra koo kuaꞌa ni yuvi na sa siki ñaꞌa ña yii, ra sa tu na chiñu ña kutoo ni iki kuña na sa va ña”, kachi ndia. 19 Ra ndia chiꞌña tuꞌun ndia kaꞌan yu xaꞌa xiꞌin ndo kan, kuvi ndia ndataꞌvi na veꞌe ñuꞌu va; ra niña chiñu ña kutoo iki kuñu va ndia ke xa ndia, ra köo Tachi Yii Tata yo Ndioxi iyoo xiꞌin ndia.

20 Ndi su ndoꞌo ñani yo, ra iin ^tuun saa na chindiee taꞌan ndo xiꞌin taꞌan va ndo ña ndinuni ni kundikun ndo tuꞌun yii ña ^kandixa ndo, ra na kaꞌan ndo xiꞌin Tata yo Ndioxi ta kuꞌva kuni mii Tachi Yii va ra. 21 Ra na ndaköo ndo ña ndikun ndo Tata yo Ndioxi, ra kuꞌvi ni ini xini ndoꞌo, ra kondiaa va ra ndoꞌo; ra na kundiatu tu ndo ña xaa kii ña kundaꞌvi ini Tata yo Jesucristo yoo, ra taxi ra ña kutiaku yo ndia ndikaa ndikuꞌun.

22 Ra na kundaꞌvi ini ndo kuni ndo, yuvi na kuvita ini ña ndikun na ichi ña ndaa. 23 Ra na chindiee taꞌan ndo xiꞌin yuvi na kuaꞌan chi ndiaya ña täxi ndo kuꞌun na koko na nuu iin ndakundichi ndakundichi ñuꞌu xixi ña; ra na kundaꞌvi tu ini ndo kuni ndo inka va na, ndi su xiniñuꞌu kuenda ni va na sa ndo ña, ra na kundasi va ndo chiñu yakua ña ^xa na.

Na ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi

24 Ra na ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi, saa chi ra kan kuvi ra kuu mii ndiee, ra täxi ra koyo yo, ra iyoo tu ndiee ndaꞌa ra ña ndakiꞌin ra yoo kuꞌun yo xiꞌin ra nuu iyoo va ra, ña sakusii ni ra ini yo. 25 Ra na ndasakaꞌnu yo Tata yo Ndioxi, saa chi indaa ra kan va kuvi Ndioxi, ra ^sakaku ra yoo xaꞌa ña xa Tata yo Jesucristo. Ra takundiꞌi ña kaꞌnu, xiꞌin ña toꞌo, xiꞌin ndiee, xiꞌin ndiayu, ra kuenda mii Tata yo Ndioxi kuvi takundiꞌi va ña ndia te yachi, ra saa tu vichin va, iin saa ndia ndikaa ndikuꞌun va. Saa koo.

El Apocalipsis

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

APOCALIPSIS

1

Ñaꞌa Ndioxi ña xa chituni ra sa ra nuu Jesucristo

1 Ndiñaꞌa Ndioxi takundiꞌi ña xa chituni ra sa ra nuu Jesucristo ña vaꞌa na ndataxi ra yoꞌo ña ndaꞌa na ndikun sata ra, ra na kundaa ini na xaꞌa takundiꞌi ña sa Ndioxi, ña xa ninumi ni kuu, ña xa tanii vaxi nuu na. Ra Jesucristo kuvi ra tiꞌvi iin tatun ra ña kixi ra ndatuꞌun ra xiꞌin ra Juan, ra xa chiñu nuu ra.

2 Ra xini ra yoꞌo takundiꞌi ña ndikaꞌan Ndioxi, xiꞌin ña ndiñaꞌa Jesucristo, ra ña ndaa ni ke ndatuꞌun ra xaꞌa takundiꞌi ña xini ra. 3 Ra vaꞌa ni kee yuvi na ^kaꞌvi tuꞌun Ndioxi, ña yii, ña vaxi nuu tutu yoꞌo, ra ^xini soꞌo na ña kaꞌan ña, ra kandixa na ña, saa chi xa kuyachin ni kii ña kuu ña ndikaꞌan Ndioxi.

Tiꞌvi ra Juan tutu ña kuaꞌan nuu uxa veꞌe ñuꞌu ña yoo chi Asia

4 Yuꞌu, ra Juan, kuvi ra tiꞌvi tutu yoꞌo xáá ña nuu uxa veꞌe ñuꞌu ña iyoo chi Asia: Ra Iva yo Ndioxi ra iyoo vichin, ra xa iyoo te yachi, ra kixi kii ña vaxi, ra saa tu uxa saa Tachi ña iyoo nuu nduꞌu ra xaꞌndia ra chiñu, na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi ndo, ra vii ni na koo ndo. 5 Ra saa tu Iva yo Jesucristo na taxi ra ña vaꞌa kutaꞌvi ndo chi ra kan kuvi mii ra ndinuni ni ^ndakuiin xaꞌa ña ^xa Ndioxi, ra ra kan kuvi ra nuu vaꞌa ndatiaku nuu takundiꞌi na ndixiꞌi, ra ra kan kuvi tu ra chee ni ka nuu takundiꞌi na kunaꞌnu xaꞌndia chiñu iyoo nuu ña yuvi yoꞌo va. Ra na ndasakaꞌnu ni yo ra chi ^kuꞌvi ni ini ra xini ra yoo, ra ndakatia ra kuachi yo xiꞌin ni̱i̱ ra, 6 ra ndasa ra yoo, na ñuu ra ña kaꞌndia ra chiñu nuu yo, ra nduu tu yo sutu na xachiñu nuu Ndioxi, ra kuu Iva va ra. ¡Ra na ndasakaꞌnu ni yo Jesucristo, ra na kusii ni ini yo chi ra yoꞌo kuvi ra kaꞌndia chiñu nuu iinii saa ña yuuvi yoꞌo ndia ndikaa ndikuꞌun! Amén.

7 Ra na kundaa ini ndo, chi iin nuu viko ke ndiko Iva yo Jesucristo kixi ra, ra kuni takundiꞌi va yuvi ra, ra ndia na xandivaꞌa xiꞌin va ra kuvi na kuni ñaꞌa, ra takundiꞌi na iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, ra kuaku ni na, te na kuni na xaa ra, saa chi köo ka ña kuvi niꞌi na sa na. Ra mii ña ndixa ke, saa ke kuu va. Amén.

8 Ra suꞌva kachi Tata yo Ndioxi ndikaꞌan ra: “Yuꞌu kuvi ra nuu, ra yuꞌu kuvi ra ndia nuu ndiꞌi va; ra yuꞌu kuvi ra kii xaꞌa, ra yuꞌu kuvi ra ndia kii ndiꞌi va”, kachi Iva yo ra kuu mii takundiꞌi ndiee, ra tiaku vichin, ra xa iyoo te yachi, ra kixi kii ña vaxi.

Ndiñaꞌa Jesucristo mii ra nuu ra Juan

9 Yuꞌu, ra Juan, ra kuvi ñani ndo, ra ^ndoꞌo ini xiꞌin ndo xaꞌa ña ndikun yo Jesucristo; ra niniꞌi taꞌvi tu yu ña kuu yu ñuu Ndioxi xiꞌin ndo, ra ^chindiee taꞌan ra xiꞌin yu ña vaꞌa tuun ni ndichi yu ta kuꞌva iyoo ndoꞌo. Chi ra kan kuvi ra ^xa ña vaꞌa xiꞌin yo. Ra xaꞌa ña ndatuꞌun yu tuꞌun Ndioxi, xiꞌin ña ndakani yu xaꞌa ña xa Jesucristo ke tiin na yuꞌu ra ndixaꞌan na ndiaka na yuꞌu, ndia iku loꞌo ña ndikaa niꞌni nuu tiañuꞌu ña nani Patmos. 10 Ra saa kuu iin kii yii domingo, ña kuu kuenda Ndioxi, ra iku loꞌo kan, xaa Tachi Yii Ndioxi ra ndixkoo ña xiꞌin yu, ra saa ndiee ka vi tiaku ndikaꞌan iin tachi chi sata yu, ra iin ta kuꞌva ndaꞌyu iin itun tu tivi na, saa kuu, ra ndiee ka vi ndikaꞌan ña xini soꞌo yu, 11 ra kachi ña saa xiꞌin yu:

―Yuꞌu ku ra nuu, ra yuꞌu ku ra ndia nuu ndiꞌi va, ra yuꞌu ku ra ndia kii xaꞌa, ra yuꞌu ku tu ra ndia kii ndiꞌi va. Ra tiaa ña ^xíní kun yoꞌo nuu iin tutu, ra na tiꞌvi kun ña kuꞌun ña nuu uxa veꞌe ñuꞌu ña iyoo chi Asia: veꞌe ñuꞌu ñuu Éfeso, xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Esmirna, xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Pérgamo, xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Tiatira, xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Sardis, xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Filadelfia, xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Laodicea ―kachi ña xiꞌin yu.

12 Ra te ndikokuiin yu ndakotoꞌni yu, yoo ko kaꞌan xiꞌin yu, saa ra xini yu uxa kaa ña oro ña xixi ñùꞌù ndita ña, 13 ra tiañu uxa saa kaa ña xixi ñùꞌù kan, xini yu ndichi iin tiaa, ra ta kuni koo kuvi ra kee nuu Ndioxi saa kuni koo ra, ra ndixi ra iin tikoto kani, ra ndia nuu xaꞌa ra nduxinu ña, ra isuvi iin ñi̱i̱ ña oro ndika ra. 14 Ra ixi xini ra, ra yaa ka vi ña, iin yaa káchí ña, iin ta yaa iꞌva ña koyo, saa yaa ña; ra tinuu ra, ra iin ta kaa yaa ñùꞌù, ña xíxî, saa kaa ña. 15 Ra xaꞌa ra, ra yeꞌe ka vi ña iin ndiakua ta yeꞌe iin yuu kaa ña nani bronce, ña sakan kanata ini yavi xitun, nuu xixi ñuꞌu, saa kaa ña, chi yeꞌe ni ña; ra tachi ra, ra iin ta niꞌi koyo tiakuii iin nami chee, saa kuu tiaku kaꞌan ra, chi ndaku ni kaꞌan ra. 16 Ra ^niꞌi ra uxa kimi chi ndaꞌa kuaꞌa ra; ra yuꞌu ra, ^kanata iin i̱chi̱ ña ndiko uvi saa xiyo yuꞌu, ra nuu ra, ra iin ta kuꞌva yeꞌe ñuꞌù te vaꞌa ni nandii, saa yeꞌe ña.

17 Ra te xini yu ra, saa ra iin nuu ndiꞌi xaꞌa yu kuvi ña, saa ra nduva yu xaꞌa ra kuaꞌan va yu; ra saa chinduꞌu ra ndaꞌa kuaꞌa ra sata yu, ra ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa:

―Kuayüꞌvi kun chi yuꞌu kuvi ra nuu, ra yuꞌu kuvi ra ndia nuu ndiꞌi va, 18 ra yuꞌu, ra tiaku kuvi ra kaꞌan xiꞌin kun; ra vaꞌa ni ña ndixa ke ndixiꞌi va yu, ndi su vichin ra tiaku yu iin ndisaa kii ndia ndikaa ndikuꞌun va, amén. Ra yuꞌu kuvi ra niꞌi yave ña ku ndiayu ña sandatiaku na ndii. 19 Ra tiaa ña xa xini kun, xiꞌin ña ^xíní kun vichin, xiꞌin ña kuu kii ña vaxi. 20 Ra na ndatuꞌun yu xiꞌin kun vichin, ra na kundaa ini kun xaꞌa ña iyoo se̱ꞌè, ra ni ke kuni kachi uxa saa kimi ti xini kun ndee chi ndaꞌa kuaꞌa yu, ra ni ke kuni kachi tu uxa saa kaa oro ña xixi ñùꞌù nuu xini kun kan: Ra suꞌva ke kuni kachi ña: Uxa saa kimi kan kuvi uxa na tatun Ndioxi na ndiso chiñu xiꞌin uxa veꞌe ñuꞌu, ra uxa saa kaa oro ña xixi ñuꞌu nuu kan kuvi uxa veꞌe ñuꞌu va tu; ra ña yoꞌo va ke kuni kachi ña ―kachi ra xiꞌin yu.

2

Tutu ña kuaꞌan ndaꞌa veꞌe ñuꞌu ñuu Éfeso

1 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin yu kachi ra saa:

Tiaa tutu ña kuꞌun nuu ra tatun Ndioxi ra ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Éfeso, ra suꞌva ke kachi kun xiꞌin ra: “Ra ^niꞌi uxa kimi chi ndaꞌa kuaꞌa, ra ^xika tiañu uxa kaa oro ña xixi ñùꞌù nuu, kuvi ra kaꞌan xiꞌin kun, ña ^kachi ra saa: 2 ^Xíni̱ yu takundiꞌi va chiñu ña ^xa kun, ra kundaa ini yu ña ndaku ni tu xachiñu va kun, ra iin tutuun va ndikun kun yuꞌu, ra kuëe ndiko ini kun, ra kundasi ni tu kun na xa ña väꞌa va, ra ixtondoso kun na kaꞌan ña kuu na na ndikaxin Ndioxi xachiñu nuu ra, ndi su süvi na, chi na maña va kuvi na. 3 Ra kundaa ini tu yu ña iin tutuun va ndikun kun yuꞌu, ra kuëe ndiko ini kun, ra nii ndoꞌo ni va kun xaꞌa ña ndikun kun yuꞌu, ndi su kuëe kuvita ini kun. 4 Ndi su iyoo va iin ña xa kun ra kindöo ini yu xiꞌin ña, chi ta kii xaꞌa, ra ndinuni ni va kuꞌvi ini kun xini kun yuꞌu, ndi su vichin, ra xä ka kun saa. 5 Xaꞌa ña kan ke na ndakaꞌan kun ndixaa ndixiyo kun te yachi, ra na nandiko tuku ini kun nuu Ndioxi, ra ndakiꞌin tuku kun sa kun chiñu ña xa kun te yachi. Chi tu na nandïko ini kun, saa ra xaa yu niꞌi yu yoꞌo ra sakutiaꞌa yu kaa kun ña xixi ñùꞌù nuu, nuu ndichi ña. 6 Ndi su ^kindoo va tu ini yu iin ña ^xa kun, saa chi ^kundasi va kun chiñu ña xa na ndikun ichi ra Nicolás, ra ña yoꞌo kuvi ña vaꞌa ña xa kun, saa chi ^kundasi ni tu yuꞌu va chiñu ña xa na kan. 7 Ra na veꞌe ñuꞌu, na xíni soꞌo ña kaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin na, ra na tiaa ka soꞌo va na. Chi na kuchuun sakanaa nuu ña väꞌa, ra taxi yu kaxin na kuiꞌi ña kuun ndaꞌa itun tu taxi ña kutiaku na ndia ndixaa kii ndia ndixaa tiempo, itun kuiꞌi tu ndichi nuu ñuꞌú Ndioxi.”

Tutu ña kuaꞌan ndaꞌa veꞌe ñuꞌu ñuu Esmirna

8 ’Ra vichin tiaa tu tutu ña kuꞌun nuu ra tatun Ndioxi ra ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Esmirna, ra suꞌva ke kachi kun xiꞌin ra: “Yuꞌu kuvi ra nuu, ra yuꞌu kuvi ra ndia nuu ndiꞌi va, ra yuꞌu kuvi ra ndixiꞌi, ra ndatiaku va yu, ra suvi yuꞌu kuvi ra kaꞌan xiꞌin kun vichin va: 9 Ra xíni̱ yu takundiꞌi va chiñu ña xa kun, ra kundaa tu ini yu ña ^ndoꞌo ni va ini kun, ra ^tixuꞌvi ni kun; ra kundaa tu ini yu ña ndaꞌvi ni ndoꞌo va kun, ndi su nuu Ndioxi ra ra kuika va kuvi kun, ra kundaa tu ini yu ña kañaꞌa ni na, na kaꞌan ku judío xaꞌa va kun, ndi su süvi ndixa judío kuvi na, chi na ndikun ti ndivaꞌa va kuvi na. 10 Ndi kuayüꞌvi kun nuu tundoꞌo ña vaxi nuu kun, chi ndukuiin timiaꞌa ra kotondoso ri ndoꞌo, ra tiin ri sava ndo ra taan ri ndoꞌo veꞌe kàà, ra ndia uxi va kii sandoꞌo ri ndoꞌo. Ndi su yoꞌo, ra ndaku ni na koo ini kun ra nii na kuvi va kun, ndi nandïko ini kun. Saa ra yuꞌu taxi ña kutiaku kun ndia ndixaa kii ndia ndixaa tiempo va. 11 Ra na veꞌe ñuꞌu, na xíni soꞌo ña kaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin na, ra na tiaa ka soꞌo va na. Chi na kuchuun sakanaa nuu ña väꞌa, ra ndöꞌo ka na tundoꞌo ña vaxi chi ndaküvi uvi ka na.”

Tutu ña kuaꞌan ndaꞌa veꞌe ñuꞌu ñuu Pérgamo

12 ’Ra vichin tiaa tu tutu ña kuꞌun nuu ra tatun Ndioxi ra ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Pérgamo, ra suꞌva ke kachi kun xiꞌin ra: “Ra ^niꞌi i̱chi̱ ña ndi̱kó uvi saa xiyo yuꞌu, kuvi ra kachi saa: 13 Xíni̱ ndiꞌi va yu chiñu ña xa kun, ra kundaa tu ini yu ña iyoo kun nuu iyoo ti ndivaꞌa xaꞌndia ri chiñu va, ra suvi mii ñuu ñaa ke xaꞌni tu na ra Antipas, ra ndixa xa̱chiñu nuu yu, ra nii saa va, ndi kuëe ndiko ini kun, ña ndikun kun yuꞌu. 14 Ndi su iyoo va loꞌo ña väꞌa kuni yu xini yu yoꞌo xiꞌin; saa chi iyoo ka va na ndikun ichi ña sañaꞌa ra Balaam xiꞌin kun, chi ra kan kuvi ra taxi xini ra Balac ña sandaꞌvi ra na ñuu Israel, ña na kaxi na ñaꞌa ña ^soko na nuu ndioxi ña kuu yuu xiꞌin ña kuu itun, ra sakuaꞌa tu ra na ña kaka sii na ña yuuvi ña kuaꞌa ni na koo tani na. 15 Ra iyoo tu na ^ndikun ichi ña ^sañaꞌa na ndikun ichi ra Nicolás va xiꞌin kun, ra ^kundasi ni va yu ña ñaa. 16 Xaꞌa ña kan ke na nandiko ini kun, chi tu köo, ra kama ni va xaa yu kataꞌan yu xiꞌin na, xiꞌin i̱chi̱ ña kanata yuꞌu yu. 17 Ra na veꞌe ñuꞌu, na xíni soꞌo ña kaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin na, ra na tiaa ka soꞌo va na, chi na kuchuun sakanaa nuu ña väꞌa ra taxi yu ixtavaꞌa ña kée ndivi ña iyoo nuu se̱ꞌè kuxi na, ra taxi tu yu iin yuu yaa loꞌo va ndaꞌa na, ra nuu yuu loꞌo kan kunduꞌu iin kivi na, ña xaa, ra kivi na ña xaa yoꞌo, ra ndia nii yuvi xïni ña, chi takua mii na ndakiꞌin va ña kuvi na kundaa ini xiꞌin ña.”

Tutu ña kuaꞌan ndaꞌa veꞌe ñuꞌu ñuu Tiatira

18 ’Ra vichin tiaa tu tutu ña kuꞌun nuu ra tatun Ndioxi ra ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Tiatira. Ra suꞌva ke kachi kun xiꞌin ra: “Ra kuu Seꞌe Ndioxi, ra ku tinuu mii yáa̱ ñùꞌù, ra yeꞌe ni xaꞌa, iin ta kuꞌva yeꞌe yuu kaa ña nani bronce, ña taxa ni, kuvi ra kachi suꞌva: 19 Xíni̱ ndiꞌi va yu chiñu ña xa kun, ra xíni̱ tu yu ña kuꞌvi ni ini kun xini kun yuꞌu, ra ndiaa ni ini kun yuꞌu, ra kandixa ni kun yuꞌu, ra chindiee taꞌan kun xiꞌin na taꞌan kun, ra iin tuun saa ndikun va kun yuꞌu, ra kuaꞌa ni ka va chiñu ^xa kun vichin nuu ña xa̱ kun te yachi, te sakan xaꞌa kun. 20 Ndi su iyoo va loꞌo ña väꞌa kuni yu xini yu yoꞌo xiꞌin. Saa chi ^taxi kun ndiayu ndaꞌa ñaꞌa ña nani Jezabel ña sandaꞌvi ña na ndikun yuꞌu ña kaka sii na ña yuuvi ra kuaꞌa ni koo tani na, ra sandaꞌvi tu ña na ña kaxi na ñaꞌa ña soko yuvi nuu ndioxi, ña kuu yuu xiꞌin itun va. Ra iin xá kaꞌan ndoso ña tuꞌun yu, ndi su ña maña va kuvi ña. 21 Ra xa ta̱xi ni va yu tiempo ndaꞌa ña, ña na nandiko ini ña, ra ndakoo ña chiñu yakua ña xa ña, ndi su xïin ña nandiko ini ña. 22 Ña kan ke vichin ra ndakanduꞌu ña nuu ixto xiꞌin kueꞌe sa yu. Ra chee ni tundoꞌo taxi yu ndaꞌa na kíꞌvi xiꞌin ña, tu na nandïko ini na xaꞌa chiñu yakua ña xa na. 23 Ra kaꞌni ndiꞌi yu na kuvi seꞌe ña; ra saa ke kundaa ini takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu ña yuꞌu kuvi ra kundaa ini xaꞌa takundiꞌi ña ndikaa xini na, xiꞌin ña ndikaa nima na. Ra ta kuꞌva iyoo chiñu ña ^xa ndo saa ke koo tu yaꞌvi va ndo. 24 Ra kaꞌan tu yu xiꞌin ndoꞌo, na sava, na ndee ñuu Tiatira, na kuëe ndikun ichi ñaꞌa yoꞌo, ra nii kundäa ini tu ndo xaꞌa ña kaꞌan na yoꞌo va, ña kuu kuenda timiaꞌa, ña iyoo seꞌé. Ra nii köo ka tu inka ña nduku yu nuu va ndo 25 chi ña ^kuni yu ke ná taxi vaꞌa ndo ña xa iyoo nuu va ndo, ra xa ta ^xa ndo ke, na sa va ndo, ndia te na xaa kii ña nandiko yu xaa yu. 26 Ra na kuchuun sakanaa nuu ña väꞌa, ra sa na ña kaꞌan yu xiꞌin na ndia kii ndiꞌi, ra na kan kuvi na taxi yu ndiayu ndaꞌa ña kaꞌndia na chiñu nuu takundiꞌi ñuu ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo, 27 ra kuiso chiñu na xiꞌin ñuu naꞌnu yoꞌo, ra ndaku ni kaꞌndia na chiñu nuu ña, ndia ta kuꞌva xa iin tiaa ra niꞌi iin itun kaa, ra sakuachi vali ra kisi ñuꞌu xiꞌin nu, ra kuꞌva saa ke sa tu na yoꞌo va. Ra iin ta kuꞌva taxi Tata yu ndiayu ndaꞌa yu, ra iin saa ke taxi tu yuꞌu ña ndaꞌa na yoꞌo va. 28 Ra taxi tu yu kimi tuvi va ndaꞌa na. 29 Ra na veꞌe ñuꞌu, na ^xini soꞌo ña kaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin na, ra na tiaa ka soꞌo va na.”

3

Tutu ña kuaꞌan ndaꞌa veꞌe ñuꞌu ñuu Sardis

1 ’Ra vichin tiaa tu tutu ña kuꞌun nuu ra tatun Ndioxi ra ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Sardis, ra suꞌva ke kachi kun xiꞌin ra: “Ra niꞌi uxa tachi Ndioxi, xiꞌin uxa kimi kuvi ra kachi suꞌva: Yuꞌu ra ^xíni̱ ndiꞌi va yu chiñu ña xa kun, ra kundaa tu ini yu ña kaꞌan na ña tiaku va kun, ndi su ña ndixa ra ra ndi̱ì va kuvi kun. 2 Ra vichin na ndoto kun ra kiꞌin kun kuenda xiꞌin ña saloꞌo iyoo nuu kun, saa chi xa ninumi ni va ndiꞌi xaꞌa ña, chi chiñu ña xá kun nuu Ndioxi ra kuëe ndaku iyoo ña. 3 Ña kan ke na ndakaꞌan kun xaꞌa ña sakuaꞌa kun te yachi, xiꞌin ña xini soꞌo kun, ra na kandixa kun ña, ra na nandiko ini kun xaꞌa kuachi kun, chi tu na kundïto kun, saa ra, iin kama va xaa yu nuu kun, ra nii kundäa ini vi kun ndia hora ke xaa yu, chi ta ^xa iin ra kuiꞌna va ke sa yu. 4 Ndi su ñuu Sardis ñaa, ra iyoo va loꞌo yuvi na täan sayakua tikoto ña ndixi na, ra na ñaa kuvi na kuu mii ndiayu ña kundixi na tikoto ña yaa, ra kitaꞌan na kaka na xiꞌin yu, ra ña yoꞌo ke niꞌi taꞌvi na kuu yaꞌvi va na. 5 Ra na kuchuun sakanaa nuu ña väꞌa kuvi na kundixi tikoto ña yaa, ra ndakätia yu kivi na nuu tutu, nuu ndoso kivi na, na kutiaku ndia ndixaa kii, ra ndakuiin tu yu xaꞌa na nuu Iva yu xiꞌin nuu na tatun va ra. 6 Na veꞌe ñuꞌu, na xini soꞌo ña kaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin na, ra na tiaa ka soꞌo va na.”

Tutu ña kuaꞌan ndaa veꞌe ñuꞌu ñuu Filadelfia

7 ’Ra vichin tiaa tu tutu ña kuꞌun nuu ra tatun Ndioxi ra ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Filadelfia, ra suꞌva ke kachi kun xiꞌin ra: “Ra Yii, ra Ndixa, ra niꞌi yave ña kuu mii ndiee ta kuꞌva ndixiyo ra rey David, ra ^ndakuña yeꞌe ra ndia nii na kuchüun ndasi ña; ra ^ndasi yeꞌe, ra ndia nii tu na kuchüun ndakuña va ña, kuvi ra kachi suꞌva: 8 ^Xíni̱ ndiꞌi va yu chiñu ña xa kun, ra kotoꞌni vichin chi xa ndakuña yu iin yeꞌe nuu kun, ra ndia nii na kuchüun ndakasi ña, ra vaꞌa ni loꞌo ni va kuvi ndiee kun, ndi su kandixa va kun tuꞌun yu, ra ndia nii tu ichi täan tiseꞌe tuꞌun kun xaꞌa va yu. 9 Ra vichin ná kundaa ini kun xaꞌa na ndikun ti ndivaꞌa, na kaꞌan kuu judío, ra süvi na chi na xavaꞌa ini va kuvi na; ra vichin sanduu yachin yu na nuu kun, ra ndiakua ndakusiti na nuu kun sa yu. Ra saa ke kundaa ini na ña ndixa ke kuꞌvi ni va ini yu xini yu yoꞌo. 10 Ra xaꞌa ña kandixa ni kun tuꞌun yu, ña kuëe ndiko ini kun ke kondiaa tu yuꞌu va yoꞌo nuu tundoꞌo, ña vaxi nuu iinii saa ña yuuvi yoꞌo, ña kotondoso ña takundiꞌi na ndiee ni ini. 11 Ra na kundaa ini kun chi kama ni va ndiko yu xaa tuku yu, ra ná kandixa ni ka va kun yuꞌu, ra xa ta kuꞌva ^xa kun ke, ná sa va kun, ra saa ke ndia nii na kuchüun ndakiꞌin ña vaꞌa ña ni̱ꞌi̱ kun ku̱ꞌu̱n kun nuu Ndioxi. 12 Ra na kuchuun sakanaa nuu ña väꞌa, ra ndasa yu na siꞌin veꞌe ñuꞌu Tata yu Ndioxi, ra ndia nii ka kii kutiäꞌa na ikan, ra tiaa yu kivi Tata yu Ndioxi sata na, ra kunduꞌu tu kivi ñuu va ra sata ná, ñuu xaa, ña nani Jerusalén, ña kee chi ndivi nuu iyoo Ndioxi ra nduxinu ña; ra kunduꞌu tu kivi yuꞌu, ña xaa va, sata na. 13 Ra na veꞌe ñuꞌu, na xini soꞌo ña kaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin na, ra ná tiaa ka soꞌo va na.”

Tutu ña kuaꞌan ndaꞌa veꞌe ñuꞌu ñuu Laodicea

14 ’Ra vichin tiaa tu tutu ña kuꞌun nuu ra tatun Ndioxi, ra ndiso chiñu xiꞌin veꞌe ñuꞌu ñuu Laodicea ra suꞌva ke kachi kun xiꞌin ra: “Ra kaꞌan ña saa ke koo vaꞌa, ra ndinuni ni ndixa ^ndakuiin xaꞌa ña xa Ndioxi, ra ndaa, ra xaꞌa chituni ña yuuvi yoꞌo xiꞌin Ndioxi kuvi ra, kachi suꞌva: 15 ^Xíni̱ ndiꞌi va yu chiñu ña ^xa kun, chi nii süvi ra vi̱xìn kuvi kun, ra nii süvi tu ra iꞌni kuvi kun. Ra vaꞌa ni ka va tu, tu ra vi̱xìn vaꞌa ndixíyo kun, a ra iꞌni vaꞌa va tu ndixíyo kun. 16 Ndi su yoꞌo, ra takua ra vi̱xi̱n yaa va kuvi kun, ra xaꞌa ña yoꞌo va ke nduxan yu yoꞌo, sa chi nii süvi ra vi̱xìn kuvi kun, ra nii süvi tu ra iꞌni kuvi kun. 17 Ra kaꞌan kun kachi kun saa: Kuika ni yu, ra tiaa ni kuaꞌa kuvi ñaꞌa yu, ra ndia nii ña kumäni nuu yu, ^kachi kun, ndi su kundäa ini kun ña kuu kun ra ndiꞌi xaꞌa, ra köo ka ña vaꞌa nuu, ra kundaꞌvi kuvi, ra kuaa, ra iin saa kaa yala xika va kuvi kun. 18 Ña kan ke ^taxi yu xini kun vichin, ra nuu yuꞌu ke na sata kun yuu oro ña ndinuu ndiyaꞌa nuu xixi ñuꞌu, ra saa ke na kuu kun ra kuika ndixa, ra nuu yuꞌu ke, na sata kun tikoto yaa ña kundixi kun, ña vaꞌa na kukäꞌan ka nuu kun ña xika yala kun, ra ná chikaa kun ndutia ra kée nuu na nuu kun, ra vaꞌa na ndakotoꞌni kaxi kun. 19 Chi yuꞌu, ra ndukueꞌe va yu xiꞌin na kuꞌvi ini yu xini yu, ra satixuꞌvi va tu yu na, ña vaꞌa na ndundaku chiñu ña ^xa na; ra na ndachikaa kun ndiee, ra na ndandiko ini kun nuu Ndioxi. 20 Ra kotoꞌni vichin, chi yeꞌe va ndichi yu ra kana yu, ra tu ndia na xini soꞌo tachi yu, ra ndakuña na yeꞌe nuu yu, ra kiꞌvi yu veꞌe na, ra kuxini yu xiꞌin na, ra na kan kuxi tu xiꞌin yuꞌu va. 21 Ra na kuchuun sakanaa nuu ña väꞌa, ra taxi yu kundee na xiꞌin yu nuu nduꞌu yu xaꞌndia yu chiñu, ta kuꞌva xa̱ yu ña xakanaa yu nuu ña väꞌa, ra ni̱niꞌi yu ndakunduꞌu yu xiꞌin Iva yu nuu xaꞌndia ra chiñu. 22 Ra na veꞌe ñuꞌu na xini soꞌo ña kaꞌan Tachi Yii Ndioxi xiꞌin na, ra na tiaa ka soꞌo va na.”

4

^Ndasakaꞌnu na Ndioxi chi ndivi

1 Te ndiꞌi yoꞌo, saa sakuꞌun nuu yu ndakotoꞌni yu ra xini yu iin yeꞌe chi ndivi, ra nuña ña, ra xini soꞌo yu ña ndikaꞌan suvi mii tachi ña xa ndikaꞌan xiꞌin yu ta yachi, ña ndiee ni kaꞌan, ta kuꞌva ndaꞌyu iin itun tu tivi na, ra ndikaꞌan ña xiꞌin yu kachi ña saa:

―Ndaa yoꞌo ra ñaꞌa yu ña kuu nuu kun ―kachi ña xiꞌin yu.

2 Saa ra ndikun nduxinu va Tachi Yii sata yu, ra xini yu ndivi ra íin iin tiayu kaꞌnu tu nduꞌu na chiñu, ra nduꞌu iin yuvi nuu tiayu kan. 3 Ra iin ta kuꞌva yeꞌe yuu ña nduvi ni ña nani jaspe, a ña nani cornalina, saa kaa ra nduꞌu nuu tiayu kan, ra iin xinunduu chilanki tiayu tu nduꞌu ra, ra iin yeꞌe kuii ^taxa suꞌva ña, ra iin ta kuꞌva yeꞌe yuu ña nduvi ni ña nani esmeralda, saa yeꞌe ña. 4 Ra suvi mii nuu íin tiayu kaꞌnu kan xinunduu ka inka oko kumi tiayu ndita nu, ra xini yu oko kumi ndia xikuaꞌa ra ^ndixi ndia tikoto yaa, ra ^ñuꞌu ndia corona ña oro ndee ndia nuu tiayu kan. 5 Ra nuu íin tiayu kaꞌnu kan ra iin xikuiin taxa, ra iin kaꞌndi kuu, ra iin niniꞌi kuu ndaꞌyu taxa, ra ^ndita uxa ñùꞌù ña ^tuun nuu ndita tiayu kan; ra uxa saa ñuꞌu kan kuvi uxa Tachi ña kuu kuenda Ndioxi. 6 Ra suvi mii nuu íin tiayu kaꞌnu kan ndikaa iin ñaꞌa ña yeꞌe ni ra taxa ka vi ña, ra iin ta kaa tiañuꞌu kaꞌnu, saa kaa ra. Ra xini yu kumi ña tiaku ra ^ndita ña maꞌñu nuu ndichi tiayu kaꞌnu kan, ra iin xinunduu ña tiayu kan. Ra tiaa ni kuaꞌa kuvi nduchi nuu ña chi iyoo ña chi nuu ña, ra iyoo tu ña chi sata va ña. 7 Ra ña nuu, ra iin takaa kuvi iin ndikaꞌa, saa kaa ña; ra ña uvi, ra iin takaa kuvi sindiki, saa kaa ña; ra ña uni, ra iin takaa kuvi nuu iin tiaa, saa kaa ña; ra ña kumi, ra iin ta kaa ku vi iin tasu ti ndachi saa kaa ña. 8 Ra kumi saa ña tiaku kan, ra iyoo ìñu̱ ndixin ta mituꞌun, ta mituꞌun ña, ra tiaa ni kuaꞌa kuvi nduchi nuu ña chi iyoo ña chi sata ndixin ña, ra iyoo tu ña chi tixi ndixin va ña; ra nii xikutüvi ña ña kaꞌan ña, chi iin ñuu kaꞌñu va kaꞌan ña kachi ña saa:

¡Ra Yii, Ra Yii, Ra Yii kuvi Tata yo Ndioxi

ra kuu mii takundiꞌi ndiee,

Ra xa iyoo te yachi, Ra iyoo vichin,

Ra kixi kii ña vaxi!,

kachi ña.

9 Ra nani saa kuu ña tiaku kan ^ndasakaꞌnu ña Ndioxi, ra ^nduꞌu nuu tiayu kaꞌnu kan, ra ^xatoꞌo ka vi ña ra, ra ^ndataxi ni ña tixaꞌvi ndaꞌa ra, ra tiaku iin ndisaa kii iin ndisaa tiempo. 10 Ra oko kumi saa na xikuaꞌa kan, ra ^ndakusiti na nuu ra nduꞌu nuu tiayu kaꞌnu kan, ra ^ndasakaꞌnu ni na ra, chi ra kan kuvi ra tiaku iin ndisaa kii iin ndisaa tiempo, ra ^koniꞌi na corona ña ñuꞌu na, ra ^chindee na ña nuu ñuꞌú nuu íin tiayu kaꞌnu kan, ra kaꞌan na kachi na saa:

11 Tata, yoꞌo kuvi Ndioxi ndi,

ra kuu mii kun ndiayu ña ^ndasakaꞌnu ndi yoꞌo,

ra ^kañuꞌu ndi yoꞌo,

chi yoꞌo kuvi ra kuu mii ndiee,

ra yoꞌo kuvi ra xavaꞌa takundiꞌi va ñaꞌa ña iyoo,

ra ndiayu yoꞌo ke iyoo va ña,

chi yoꞌo ku ra xavaꞌa va ña,

^kachi na xikuaꞌa kan.

5

Iin tutu ña isuvi xiꞌin iin ndikachi loꞌo

1 Ra xini yu, ra ra ^nduꞌu nuu tiayu kaꞌnu kan, ra chi ndaꞌa kuaꞌa ra ke ^niꞌi ra iin tutu ña isuvi, ra uvi saa xiyo nuu ña ke ndikaꞌyu tuꞌun, ra nuꞌni ndoso toko ña, ra iyoo uxa kuꞌva ña kuu tuni ña, ña nani sello. 2 Ra xini yu iin ra tatun Ndioxi, ra ndaku ni, ra ndiee ka vi ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi na yii, na niniꞌi taꞌvi, ña ndaxí na tuni ña nuꞌni toko tutu yoꞌo, ra ndakani na ña? ―^kachi ra.

3 Ndi su ndia nii na köo, nii ndivi, ra nii nuu ñuꞌu, ra nii chi tixi ñuꞌu köo na kuchuun ndakani tutu kan, ña kaꞌvi na ña. 4 Ra ^xaku ni yu, saa chi ndia nii na köo nindakoyo ña ndakani na tutu kan ña kaꞌvi na ña. 5 Ra saa ndikaꞌan iin ra xikuaꞌa kan xiꞌin yu kachi ra saa:

―Xäku ni kun chi ra kuu iin ndikaꞌa ra ku kuenda ra Judá, ra kuu ndiseꞌe ra Rey David, ra kan kuvi ra xakanaa, ra iyoo ichi ra ña ndakani ra tutu yoꞌo, ra ndaxí ra uxa saa tuni ña kuu sello ña ―*kachi ra xiꞌin yu.

6 Ra saa ndakotoꞌni yu ra xini yu tiañu tiayu kaꞌnu kan, xiꞌin tiañu kumi saa ña tiaku kan, xiꞌin tiañu na xikuaꞌa kan, ra xini yu ndichi iin ndikachi loꞌo, ra takaa ri xaꞌni na ndisoko na, saa kaa ri; ra iyoo uxa ndiki ri, ra iyoo tu uxa tinuu va ri; ra uxa saa tinuu ri yoꞌo kuvi uxa tachi ña kuu kuenda Ndioxi ña tiꞌvi ra vaxi iinii saa kuvi ña yuuvi yoꞌo. 7 Ra saa ndixaa ra kuu ndikachi loꞌo kan nuu ra ^nduꞌu tiayu kaꞌnu kan, ra kiꞌin ra tutu ña ^tiin ra chi ndaꞌa kuaꞌa ra. 8 Ra te ndakiꞌin ra tutu kan, saa ra ndikun ndakusiti kumi saa ña tiaku kan xiꞌin oko kumi saa na xikuaꞌa kan nuu ra kuu ndikachi loꞌo kan, ra ^niꞌi takundiꞌi na arpa xiꞌin xikoo vali ña oro, ra iin chitu ndaa ña xiꞌin xuxa vaꞌa; ra xuxa vaꞌa kan ke kuu tuꞌun ña kaꞌan na yii na ndikun ichi Ndioxi xiꞌin ra. 9 Ra ^xita na iin yaa yii, ña xaa, nuu ra kuu ndikachi loꞌo kan, ^kachi na saa:

Yoꞌo kuvi ra iyoo ichi ña ndakiꞌin kun tutu yoꞌo,

ra ndaxi kun tuni ña kuu sello ña nuꞌni ña;

chi yoꞌo kuvi ra xaꞌni na, ña ndisoko na yoꞌo,

ra xiꞌin ni̱i̱ kun ke sakaku kun

takundiꞌi nuu yuvi,

xiꞌin na kaꞌan ndia ndia ka nuu tuꞌun,

xiꞌin takundiꞌi ñuu vali,

xiꞌin takundiꞌi ñuu naꞌnu ña iyoo nuu ña yuuvi yoꞌo.

10 Ra ndasa kun na rey xiꞌin sutu nuu Iva yo Ndioxi

ra kaꞌndia na chiñu nuu ña yuuvi yoꞌo kii ña vaxi

^kachi na ^xita na.

11 Ra saa ndakotoꞌni yu ra xini soꞌo yu tachi na tatun Ndioxi, ra kuaa ka vi kuvi na, ra nii köo kundiee kaꞌvi ñaꞌa, ra iin xinunduu na nuu íin tiayu kaꞌnu, nuu xa ^ndita kumi ña tiaku kan xiꞌin na xikuaꞌa na oko kumi kan. 12 Ra ndiee ka vi kaꞌan na ^kachi na saa:

Ra kuu ndikachi loꞌo, ra ndoꞌo ni, ra ndisoko na ra

Ra ra kan kuvi ra ku mii ndiayu niniꞌi taꞌvi ña ndakiꞌin ra ndiee

xiꞌin ña kuika, xiꞌin ña ndichi, xiꞌin ña ndaku,

xiꞌin ña toꞌo, xiꞌin ña kaꞌnu, xiꞌin ña kañuꞌu na ra,

^kachi na.

13 Ra xini tu soꞌo yu ña kaꞌan takundiꞌi ñaꞌa ña xavaꞌa Ndioxi ña ndee ndivi, xiꞌin ña ndee nuu ñuꞌu, xiꞌin ña iyoo chi tixi ñuꞌu, xiꞌin ña ñuꞌu ini tiañuꞌu, ra ^kachi ña saa:

Na ndasakaꞌnu yo ra ^nduꞌu nuu tiayu kaꞌnu

xiꞌin ra kuu ndikachi loꞌo

saa chin kuenda ndia kan va kuvi ña toꞌo,

ña kaꞌnu, xiꞌin ña ku ndiee

ndia ndikaa ndikuꞌun,

^kachi ña.

14 Ra saa ndikaꞌan kumi saa ña tiaku kan ^kachi ña saa:

―¡Ndixa, saa ke iyoo va ña! ―kachi ña.

Ra ndakusiti tu oko kumi saa ndia xikuaꞌa kan va, ra ^ndasakaꞌnu ni na ra tiaku ndiaa ndikaa ndikuꞌun.

6

^Ndaxi ndikachi loꞌo i̱ñu̱ sello

1 Ra te xini yu ndaxi ra kuu ndikachi loꞌo kan tuni ña nuu, saa ra xini soꞌo yu ndikaꞌan iin ña tiaku, ña nuu, ra iin ta kuꞌva kuu ta ndaꞌyu savi saa kuu, ra ^kachi ña saa:

―¡Naꞌa, ra kuni kun! ―*kachi ña.

2 Ra saa kuyachin yu ra xini yu kanata iin kuayu yaa, ra xini yu yoso iin tiaa ri, ra ^niꞌi ra iin itun tu kini ra, ra ndakiꞌin ra iin ñaꞌa ña kùꞌùn ra, ña nani corona, ra kanata ra ña xakanaa ra, ra xa iyoo nduvi ra ña sakanaa ka ra. 3 Ra te ndaxi ra kuu ndikachi loꞌo kan tuni ña uvi, ra saa xini soꞌo yu ndikaꞌan ña tiaku ña uvi, ^kachi ña saa:

―¡Naꞌa ra kuni kun! ―kachi ña.

4 Ra saa kuyachin yu ra xini yu kanata inka tuku kuayu, ri kuaꞌa ñùꞌù, ra xini yu ^yoso iin tiaa ri, ra ndakiꞌin ra ndiee ña sandiꞌi ra xaꞌa ña vaꞌa ña iyoo xiin na yuvi, ra na xaꞌa na kaꞌni taꞌan ndiꞌi na, ra ndakiꞌin tu ra iin ichi chee va. 5 Ra te ndaxi ra kuu ndikachi loꞌo kan tuni ña uni, ra saa xini soꞌo yu ndikaꞌan ña tiaku ña uni, kachi ña saa:

―¡Naꞌa ra kuni kun! ―kachi ña.

Ra saa kuyachin yu ra xini yu iin kuayu ndiaa, ra ^yoso iin tiaa ri, ra ^niꞌi ra iin kàà ña ^káta ñaꞌa. 6 Ra saa xini soꞌo yu ndikaꞌan iin tachi tiañu kumi saa ña tiaku kan ^kachi ña saa:

―Iin litro loꞌo nuni trigo, a iin maquila cebada ke koo yaꞌvi na iin kii nduvi; ndi su na ndïꞌi xaꞌa aceite xiꞌin vino chi na koo va ra kan ―kachi ña.

7 Ra te ndaxi ra kuu ndikachi loꞌo kan tuni ña kumi, ra saa xini soꞌo yu ndikaꞌan ña tiaku ña kumi, ^kachi ña saa:

―¡Naꞌa ra kuni kun! ―*kachi ña.

8 Ra saa kuyachin yu ra xini yu iin kuayu, ri kua̱án ndi̱ì, ra yoso iin tiaa ri, ra ra xaꞌni ke nani ra, ra sata ra yoꞌo ndikun ña ndi̱ì ra ndakiꞌin ra ndiee ña sandiꞌi ra xaꞌa iin taꞌvi ña yuuvi yoꞌo ra kuvi kuaꞌa ni yuvi sa ra xiꞌin kuachi, xiꞌin soko, xiꞌin kueꞌe, ra ndia kiti kueꞌe, ri iyoo iku va kuvi ri ndakoyo ña sandiꞌi ri xaꞌa na sa ra. 9 Ra te ndaxi ra kuu ndikachi loꞌo kan tuni ña uꞌun, ra saa xini yu tixi altar yii, ra ndee yuvi na ndixiꞌi xaꞌa tuꞌun Ndioxi, na tuun ni xindikun ichi ra, ra kuëe nindiko ini na. 10 Ra ndiee ka vi ^kaꞌan na ^kachi na saa:

―Tata Ndioxi, Ra Yii, Ra Ndixa, ¿ama vi ke sandaku kun kuachi xiꞌin na iyoo nuu ña yuuvi, ra sandoꞌo kun na xaꞌa ña xaꞌni na nduꞌu? ―^kachi na. 11 Ra saa taxi Ndioxi tikoto yaa ndakundixi na, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na ña na ndakindiee ka na saloꞌo tiempo, chi iyoo ka va na taꞌan na, na kumani ka kuvi ta kuꞌva ndoꞌo na yoꞌo xaꞌa ña ndikun na ichi Ndioxi. 12 Ra te ndaxi ra kuu ndikachi loꞌo kan tuni ña i̱ñu̱, ra saa xini yu ña ndiee ka vi nditaan, ra ñuꞌù kaa, ra iin nundiaa níí ña, iin ta kuꞌva kaa iin tikoto ndiaa, saa nduu ña, ra yoo, ra iin ndukuaꞌa níí tu ri kan va, iin ta kuꞌva íin ni̱i̱ saa nduu ri. 13 Ra ndikoyo kimi, ri ndee nuu ndivi kaa nuu ñuꞌú, ta kuꞌva ^ndoꞌo koxi ta ^koyo ri, ta ndiee ni ^kani tachi, ndaꞌa itun koxi. 14 Ra ndivi kaa, ra iin ta xa tutu ña ^ndatuvi, iin saa xa ña ndatuvi ña, ña ndiꞌi xaꞌa ña; ra takundiꞌi iku naꞌnu xiꞌin xiki vali ña ñúꞌu niꞌni tiañu tiañuꞌu, ra iin ndanama yaa ña nuu ^ndita ña. 15 Ra na kuu rey nuu ña yuuvi yoꞌo, xiꞌin na kunaꞌnu, xiꞌin na kuika, xiꞌin na kunaꞌnu nuu na soldado, xiꞌin na iyoo ni ndiee ndaꞌa xiꞌin takundiꞌi na xachiñu tatu, xiꞌin takundiꞌi na xika ndika, ra tiseꞌe ndiꞌi va na yavi yuꞌu kava, xiꞌin tiañu kava naꞌnu. 16 Ra kaꞌan na xiꞌin koꞌndo naꞌnu xiꞌin yuu naꞌnu kan ^kachi na saa:

―¡Koyo ndo sata ndi ra tiseꞌe ndo nduꞌu nuu ra kaꞌnu, ra nduꞌu tiayu kaꞌnu kaa, xiꞌin nuu Jesucristo ra kuu ndikachi loꞌo, saa chin sáa̱ ni ini ra! 17 Chi vichin ke ^ndixaa kii ña taxi Ndioxi tundoꞌo kaꞌnu. ¿Ra yoo vi ku na kuchuun kaku nuu ña? ―^kachi na.

7

Ciento uvi xiko kumi mil kuvi na ndiñani tuni

1 Te ndiꞌi kuu ña yoꞌo, ra saa xini yu kumi na ku tatun Ndioxi, ra ^ndita na kumi saa tutun ña yuuvi, ña ^tiin na tachi, ña na käka ka ña nuu ñuꞌu, nii nuu tiañuꞌu, ra nii ndaꞌa itun kuii na käni ka ña. 2 Ra xini tu yu kanata inka ra tatun Ndioxi, chi nuu ^kanata ñuꞌu, ra kuu mii ra tuni Ndioxi ra tiaku, ra ndiee ka vi ndikaꞌan ra xiꞌin kumi saa na tatun Ndioxi, na xa kuu mii ndiayu ña sandoꞌo na ñuꞌú yoꞌo, ra sa tu tiañuꞌu va. 3 Ra kachi ra saa xiꞌin na:

―Sandöꞌo ñaꞌa ndo ñuꞌú, xiꞌin tiañuꞌu, ra nii itun kuii, chi ndiakua te na sandiꞌi yo kani yo tuni tiaan na xa chiñu nuu Ndioxi yo, ra ndia saa ke na kuu tundoꞌo ñaa ―kachi ra.

4 Ra saa xini soꞌo yu ña ndakoo ndiaꞌvi na ndiñani tuni kan ra iin ciento uvi xiko kumi mil yuvi kuvi na; ra na yoꞌo kuvi na kuu ndiseꞌe na ñuu Israel. 5 Ra yoꞌo ke ndakoo ndiaꞌvi ta uxi uvi mil ta uxi uvi mil na ndiñani tuni: Ra na kuu ndiseꞌe ra Judá ra uxi uvi mil kuvi na ndiñani tuni; ra na kuu ndiseꞌe tu ra Rubén ra uxi uvi mil ku tu na kan va ndiñani tuni; ra na kuu ndiseꞌe ra Gad, ra uxi uvi mil ku tu na kan va ndiñani tuni; 6 Ra na kuu ndiseꞌe ra Aser, ra uxi uvi mil ku tu na kan va ndiñani tuni; ra na kuu ndiseꞌe ra Neftalí, ra uxi uvi mil ku tu na kan va ndiñani tuni; ra na kuu ndiseꞌe ra Manasés, ra uxi uvi mil ku tu na kan va ndiñani tuni; 7 Ra na kuu ndiseꞌe ra Simeón, ra uxi uvi mil kuvi tu na kan va ndiñani tuni; ra na kuu ndiseꞌe tu ra Leví, ra uxi uvi mil ku tu na kan va ndiñani tuni; ra na kuu ndiseꞌe ra Isacar, ra uxi uvi mil ku tu na kan va ndiñani tuni; 8 Ra na kuu ndiseꞌe ra Zabulón, ra uxi uvi mil ku tu na kan va ndiñani tuni; ra na kuu ndiseꞌe ra José, ra uxi uvi mil ku tu na kan va ndiñani tuni; ra na kuu ndiseꞌe tu ra Benjamín, ra uxi uvi mil ku tu na kan va ndiñani tuni.

Kuaꞌa ni kuvi yuvi na ndixi tikoto yaa

9 Te ndiꞌi kuu ña yoꞌo, ra saa ndakotoꞌni yu, ra xini yu kuaꞌa ni yuvi, ra nii köo kundiee kaꞌvi na chi kuaꞌa ni kuvi na, ra iin ni kuvi ña yuuvi ke kee na, ra takundiꞌi nuu yuvi kuvi na, xiꞌin na kee takundiꞌi ñuu, xiꞌin na kaꞌan ndia ndia ka nuu tuꞌun, ra ^ndita na nuu íin tiayu kaꞌnu, xiꞌin nuu íin ra kuu ndikachi loꞌo, ra ^ndixi na tikoto yaa, ra ^niꞌi na ñu̱u̱. 10 Ra ndiee ka vi kaꞌan na kachi na saa:

“Iva yo Ndioxi ra ^nduꞌu nuu tiayu kaꞌnu

xiꞌin ra kuu ndikachi loꞌo

kuvi ndia ^sakaku yoo”,

^kachi na.

11 Ra iin xinunduu takundiꞌi na tatun Ndioxi ^ndita na nuu íin tiayu kaꞌnu, xiꞌin nuu ndee na xikuaꞌa, xiꞌin nuu ndee kumi saa ña tiaku kan, ra ndakusiti na, ra ndiakua nditiandiaa nuu na ndia nuu ñuꞌu, nuu íin tiayu kaꞌnu kan, ra ^ndasakaꞌnu ka vi na Ndioxi, 12 ^kachi na saa:

¡Saa ke koo va!

Kuenda Ndioxi ke kuu ña vaꞌa, ña kaꞌnu, ña ndichi,

tuꞌun toꞌo ña kuu tixaꞌvi, xiꞌin ña toꞌo ña tiaku ini,

xiꞌin ña ku ndiee, xiꞌin ña ndaku.

Ra ña yoꞌo ku kuenda Ndioxi yo iin ndisaa kii,

iin ndisaa tiempo. Amén,

kachi na kaꞌan na.

13 Ra saa ndikaꞌan iin ra xikuaꞌa kan xiꞌin yu kachi ra saa:

―¿Yoo kuvi na ndixi tikoto yaa yoꞌo, ra ndia mii ke kee na? ―*kachi ra xiꞌin yu.

14 Saa ndakuiin yu kachi yu saa xiꞌin ra:

―Tata, mii kun kuvi ra kundaa ini va ―*kachi yu xiꞌin ra.

Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa:

―Na yoꞌo kuvi na kee nuu iyoo tundoꞌo ra ndakatia na tikoto na xiꞌin ni̱i̱ ra kuu ndikachi loꞌo, ra nduyaa ña. 15 Ra xaꞌa ña kan ke ^ndita na nuu íin tiayu kaꞌnu nuu nduꞌu Ndioxi vichin, ra ^ndasakaꞌnu na ra ini veꞌe ñuꞌu ña íin ndivi, ñuu kaꞌñu, ra kondiaa ra na xiꞌin ndiee ra. 16 Ra küvi ka na soko, ra nii ndächi ka tu ini na tiakuii va, ra nii ñuꞌù kaa, ra käꞌmi ka ña na, ra ndia nii loꞌo ka kaꞌni küni na. 17 Saa chi ra kuu ndikachi loꞌo ra ndichi maꞌñu tiayu kaꞌnu kuvi ra kiꞌin kuenda xiꞌin na; ra ta koo ndikachi vali saa ke koo na nuu ra, saa chi kundiaka ra na kuꞌun na xiꞌin ra nuu ndikaa tiakuii, ra koꞌo na, ña kutiaku na iin ndisaa kii. Ra mii Ndioxi va kuvi ra ndakuꞌva tiakuii nuu na ña ^xáku na ―kachi ra xiꞌin yu.

8

Ndaxí ra kuu ndikachi loꞌo tuni ña uxa

1 Ra te ndaxi ra kuu ndikachi loꞌo kan tuni ña uxa, saa ra iin kutaxin yaa va ndivi kaa kuꞌva iin sava hora. 2 Saa ra xini yu ndita uxa na tatun nuu Ndioxi, ra taxi ra uxa itun tu tivi na ndaꞌa na. 3 Ra saa xaa iin ra tatun Ndioxi, ra xikundichi ra nuu íin altar yii, ra ^niꞌi ra iin kaa ña oro ña ^ichiꞌma, ra taxi Ndioxi kuaꞌa ni ka xuxa vaꞌa ndaꞌa ra, ña chiꞌma ra, ra na ndakutaꞌan ña xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan na yii, na ku seꞌe Ndioxi. Ra saa chindee ra ña ^niꞌi ra nuu altar yii, ña oro, ña ^ndichi nuu íin tiayu kaꞌnu kan. 4 Ra iꞌma xuxa vaꞌa, ña ^kee ndaꞌa ra tatun Ndioxi kan, ña ichiꞌma ra, ra ^ndakitaꞌan ña xiꞌin tuꞌun ña kaꞌan na yii xiꞌin Ndioxi, ra ^kuandaa ña suvi mii nuu nduꞌu Ndioxi va. 5 Ra saa sandakutu ra tatun Ndioxi kan kaa ña ichiꞌma ra xiꞌin ñùꞌù ña xixi nuu altar yii, ra sakoꞌni ra ña nuu ña yuuvi yoꞌo, ra xaꞌa iin kaꞌndi kuu ra iin niniꞌi kuu, ra iin xaꞌa koyo taxa, ra ndiee ka vi nditaan.

^Tivi kumi na tatun Ndioxi itun tu nani trompeta

6 Ra saa xaꞌa ndakoo nduvi uxa saa na tatun Ndioxi, ña tivi na itun tu niꞌi na. 7 Ra te tivi ra tatun Ndioxi ra nuu kan itun tu niꞌi ra, saa ra ndikun xaꞌa ^kuun ni nduu ñíꞌi xiꞌin ñùꞌù ña ndikavanuu ni̱i̱ xiꞌin, ra ndixixi kuꞌva iin taꞌvi ñuꞌu yoꞌo xiꞌin itun kuii, xiꞌin takundiꞌi iku kuii. 8 Ra te tivi tu ra tatun Ndioxi ra uvi kan itun tu niꞌi ra, saa ra kuꞌva takaa iin iku chee ña xixi, saa kaa ña ndakava, ra ndikita ña ini tiañuꞌu, ra iin ñaꞌñu kuvi tiañuꞌu ra nduu ni̱i̱ xa ña. 9 Ra ndixiꞌi tu kuꞌva iin sava kiti ri ñúꞌu ini tiañuꞌu, ra ndiꞌi tu xaꞌa iin sava itun tu xika nuu tiañuꞌu va. 10 Saa ra te tivi ra tatun Ndioxi ra uni kan itun tu niꞌi ra, ra saa kee iin kimi chee ndivi ndakava ri iin ñaꞌñu nuu ña yuuvi nuu kana tiakuii, ta kuu nuu kana itia naꞌnu xiꞌin nuu kana tiakuii vali; ra iin ndichi ndichi ñùꞌù sata ri ña ^xixi ri. 11 Ra ti Iva ke nani kimi kan, ra iin sava kuvi tiakuii ra nduu iva xa ri, ra tiaa ni kuaꞌa kuvi yuvi ndixiꞌi xa ra, ña nduu iva ra. 12 Ra saa tivi ra tatun Ndioxi ra kumi kan itun tu niꞌi ra, saa ra niniꞌi kueꞌe va iin ñaꞌñu ñuꞌù xiꞌin yoo, ra saa tu kimi va; ra saa tu kii nduvi xiꞌin ñuú va, ra nindayëꞌe ka iin sava káꞌñu xiꞌin ñuú. 13 Ra saa xini yu ^ndachi iin ra tatun Ndioxi ^xika ra maꞌñu ndivi, ra ndiee ka vi kaꞌan ra ^kachi ra saa:

―Ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndaꞌvi ni ndoꞌo, na ndee nuu ñuꞌú, te na tivi na tatun Ndioxi, na uni, na kumani ka tivi itun tu niꞌi na ―^kachi ra.

9

^Tivi ra tatun Ndioxi ra uun itun tu nii ra

1 Ra te tivi ra tatun Ndioxi ra uꞌun kan itun tu nii ra, saa ra xini yu kee iin kimi ndivi ra ndakava ri nuu ñuꞌu, ra taxi Ndioxi yave ña ndakuña yuꞌu yavi chee ñàꞌa ña kunu ni ndaꞌa ri. 2 Ra ta ndakuña kimi kan yuꞌu yavi chee ñàꞌa ña kunu ni kan, ra saa ndakoyo iꞌma yavi kan, ra iin ta íin iꞌma ña ^kee yavi xitun chee, saa íin ña ndakoyo, ra iin kuñaa nuu ñuꞌù xa ña, ra saa tu ndivi va. 3 Ra tiañu iꞌma kan ndakoyo tika ri naꞌnu ni, ra iin ndasi níí ri nuu ñuꞌú, ra ndakiꞌin ri ndiee ta kuꞌva iyoo tisuꞌma. 4 Ra saa xaꞌndia Ndioxi chiñu nuu ri ña na sandïꞌi ri xaꞌa ndia ndia iku kuii ña iyoo nuu ñuꞌú, xiꞌin itia kuii, xiꞌin itun kuii naꞌnu, chi takua yuvi na köo tuni Ndioxi yoso tiaan va kuvi na na sandoꞌo ri. 5 Ra saa taxi tu Ndioxi ndiayu ndaꞌa ri ña na sandoꞌo ri na yuvi, ra uꞌun níí yoo ke sandoꞌo ri na; ndi su na käꞌni ri na. Ra iin ta ndoꞌo na ta kani tisuꞌma na saa ke ndoꞌo na sa ri. 6 Ra kii ña kuu ña yoꞌo, ra kuni yuvi ña kuvi na, ndi su küvi na; ra nii na nduku ni va na ña kuvi na, ndi su kutiaku va na. Saa chi süvi kii kuvi na ke chi kunu tu mii va ña xaꞌni ndii nuu na. 7 Ra tika kan, ra ta kuꞌva íin kuayu, ri xa̱ iyoo nduvi kuꞌun nuu kuachi, saa íin ri; ra ñuꞌu ri iin ñaꞌa ra ta íin corona kàà ña oro, saa íin ña. Ra nuu ri, ra ta íin kuvi nuu yuvi, saa íin nuu ri. 8 Ra ixi xini ri, ra ta íin ixi xini na siꞌi, saa íin ña; ra nùꞌù ri, ra ta íin nùꞌù ndikaꞌa saa íin ña. 9 Ra ñaꞌa ña ndixi ri, ra ta íin kàà ña ndiee ni, saa íin ña; ra iin niniꞌi kuu ndaꞌyu ndixin ri, iin takuu yuꞌu carro tu kañuꞌu kuayu ri kuaꞌan nuu kuachi, saa kuu yuꞌu ña. 10 Ra suꞌma ri, ra iyoo ìñu̱ nuu ña, ra ta íin suꞌma tisuꞌma, saa íin ña; ra iyoo ndiee ña ña sandoꞌo ña yuvi uꞌun níí yoo. 11 Ra ra kuu rey ra ^xaꞌndia chiñu nuu tika kan kuvi ra tatun ra ndikaa yavi chee ñaꞌa ña kunu ni kan. Ra Abadón ke nani ra tuꞌun hebreo, ra tuꞌun griego ke nani ra Apoleón. Ra tuꞌun yoꞌo kachi ña saa, Ra sandiꞌi xaꞌa yuvi. 12 Ña yoꞌo kuvi tundoꞌo ñàꞌa, ña nuu, ña xa ndiyaꞌa, ra vaxi ka va inka uvi ña.

Tivi ra tatun Ndioxi ra i̱ñu̱ itun tu nii ra

13 Ra te tivi ra tatun Ndioxi ra i̱ñu̱ kan itun tu niꞌi ra, saa ra xini soꞌo yu tachi iin yuvi tiañu kumi saa ndiki altar, ña oro, ña ndichi nuu Ndioxi. 14 Ra ndikaꞌan ña kachi ña saa xiꞌin ra tatun Ndioxi ra i̱ñu̱ kan:

―Ndaxí kumi saa na tatun, na nuꞌni yuꞌu itia kaꞌnu ra nani Eufrates ―kachi tachi kan xiꞌin ra. 15 Saa ra ndaxi ra kumi saa na tatun kan, ña kaꞌni na iin taꞌvi na ndee nuu ña yuuvi yoo, chi na tatun yoꞌo kuvi na xavaꞌa Ndioxi ña xa na koo nduvi na hora yoꞌo, xiꞌin kii yoꞌo, xiꞌin yoo yoꞌo, xiꞌin kuiya yoꞌo. 16 Ra saa xini soꞌo yu ña vaxi uvi ciento millón ndia soldado, ndia yoso kuayu ña kaꞌni ndia na yuvi yoꞌo. 17 Ra suꞌva ke iin kuayu kan xiꞌin ndia yoso ri xini yu: ^niꞌnu ndia ñaꞌa ña isaꞌvi ndia, ra saa tu kuayu kan va, ra iin kuaꞌa ñùꞌù ña, ra kuu tu ña iin mii ñùꞌù kuii va, ra kuu tu ña iin mii ñùꞌù kuaan va. Ra xini kuayu kan, ra ta iin xini ndikaꞌa, saa íin ña; ra kee ñùꞌù yuꞌu ri, xiꞌin iꞌma, xiꞌin ñuꞌú kaꞌndi ña kuu ñuꞌú kuaan. 18 Ra iin taꞌvi na yuvi yoꞌo ndixiꞌi xiꞌin ñùꞌù, xiꞌin iꞌma, xiꞌin ñuꞌú kaꞌndi ña kee yuꞌu kuayu kan. 19 Saa chi ndiee kuayu kan, ña sandoꞌo ri yuvi, ra iyoo ña chi yuꞌu ri, ra iyoo tu ña chi nu suꞌma va ri; ra suꞌma ri, ra iyoo xini ña, ra ta kuꞌva íin xini koo, saa íin ña, ra sandoꞌo ni ri na yuuvi yoꞌo xiꞌin ña. 20 Ra yuvi na nindoo, na ndixïꞌi xiꞌin tundoꞌo yoꞌo, ra nii ndoꞌo ni va na, ndi su ndixïin na ña ndakoo na ña väꞌa ña ^xa na, ra nii nindäkoo tu na ña kañuꞌu na ti ndivaꞌa, xiꞌin ña kuu naꞌna, ña kuu oro, xiꞌin ña kuu plata, xiꞌin ña kuu kàà, xiꞌin ña kuu yuu, xiꞌin ña kuu itun, ñaꞌa ña iyoo tinuu ra xïni ña, ra nii xïni tu soꞌo va ña, ra nii küvi tu kaka va ña. 21 Ra nii nindandïko tu ini na ña ^xaꞌni na yuvi, xiꞌin ña ^xa tasi na, ña xa tuꞌva na, xiꞌin ña ^xika na ña yuuvi ña iyoo ni tani na, xiꞌin ña xakuiꞌna na.

10

Ra tatun Ndioxi ra ^niꞌi iin tutu loꞌo ña ituvi

1 Ra saa xini yu inka tuku ra tatun Ndioxi, ra ndaku ni, ra kee ra ndivi vaxi nuu ra, ra iin ndixi níí ra viko, ra íin iin chilanki xini ra, ra iin ta kuꞌva yeꞌe ñuꞌù saa yeꞌe nuu ra; ra xaꞌa ra, ra iin ta xa ñùꞌù te iin ndukuiin ndukuiin ña, ña xixi ña, saa íin xaꞌa ra. 2 Ra ^niꞌi ra iin tutu loꞌo ra nuña nuu ña, ra te xiku ndichi ra, ra xani ra xaꞌa kuaꞌa ra nuu tiañuꞌu, ra xaꞌa ichin ra xani ra nuu ñuꞌú. 3 Ra ndiee ka vi nindaꞌyu ra, iin ta kuꞌva ndaꞌyu iin ndikaꞌa te ndukueꞌe ri, saa kuu nindaꞌyu ra. Ra te ndiꞌi nindaꞌyu ra, saa tiaku ndikaꞌan uxa tachi ña ndasun ní kaꞌan, ta kuꞌva kuu te ndaꞌyu savi. 4 Ra te ndiꞌi ndikaꞌan uxa saa tachi ña ndasun ni kaꞌan kan, ra saa kuni yu tiaa yu ña ndikaꞌan ña, ra saa tuꞌva xini soꞌo yu iin tachi chi ndivi, ra ndikaꞌan ña xiꞌin yu kachi ña saa:

―Taxi vaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan uxa saa tachi, ña ndiee ni ndikaꞌan yoꞌo, ra tiäa kun ña ―kachi ña xiꞌin yu.

5 Ra ra tatun Ndioxi ra xini yu xani ndichi iin xaꞌa nuu tiañuꞌu kan, xiꞌin nuu ñuꞌu, ra ndoniꞌi ra ndaꞌa kuaꞌa ra chi ndivi. 6 Ra chinaꞌa ra Ndioxi ra tiaku iin ndisaa kii, iin ndisaa tiempo, Ndioxi ra xavaꞌa ndivi xiꞌin ñaꞌa ña iyoo nuu ña, ra xavaꞌa ñuꞌú xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ña, ra xavaꞌa tiañuꞌu xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo ini ra, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Köo ka kii ña kundiatu Ndioxi ña saxinu ra ña ndikaꞌan ra, 7 chi te na xaꞌa ra tatun Ndioxi ra uxa kan, ña tivi ra, itun tu tivi ra, saa ra ndikun saxinu va Ndioxi nuu chiñu ra, ña iyoo se̱ꞌè, ta kuꞌva kachi ra xiꞌin na ndikaꞌan tuꞌun ra, na ndixika chiñu nuu ra xinaꞌa ―kachi ra tatun Ndioxi kan.

8 Saa ndikaꞌan tuku tachi, ña xa ndikaꞌan xini soꞌo yu te yachi xiꞌin yu, ña kee chi ndivi, ra kachi ña saa:

―Kuaꞌan kiꞌin tutu loꞌo, ña nuña, ña ^niꞌi ra tatun Ndioxi ra ndichi nuu tiañuꞌu xiꞌin nuu ñuꞌú kaa ―kachi ña xiꞌin yu. 9 Ra saa ndixaꞌan yu ndikaꞌan yu xiꞌin ra tatun Ndioxi kan, ña na taxi ra tutu loꞌo kan ndaꞌa yu, ra saa taxi ndixa va ra ña, ra ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa:

―Kiꞌin ña ra kaxi kun ña, ra iin ta vixi ñuñu saa kuu vixi yuꞌu kun xiꞌin ña, ndi su chi ini kun ra ña kuu iva va kuvi ña xiꞌin ña ―kachi ra xiꞌin yu.

10 Ra saa kiꞌin yu tutu loꞌo kan ndaꞌa ra tatun Ndioxi kan, ra xaxi yu ña, ra vixi ka vi kuu yuꞌu yu xiꞌin ña, iin ta kuꞌva vixi ñuñu iin saa vixi ña, ndi su te nduxinu ña tixi yu, ra iin kuu iva tixi yu xiꞌin ña. 11 Ra saa ndikaꞌan tuku ra xiꞌin yu kachi ra saa:

―Xiniñuꞌu na ndatuꞌun tuku va kun xaꞌa ña sa Ndioxi xiꞌin takundiꞌi yuvi, xiꞌin na kaꞌan ndia ndia ka nuu tuꞌun, xiꞌin na kunaꞌnu, xiꞌin takundiꞌi na ndee ñuu naꞌnu ―kachi ra xiꞌin yu.

11

Uvi tiaa ndia ^ndakuiin xaꞌa chiñu ña ^xa Ndioxi

1 Ra saa taxi iin na iin ndo̱o̱ ñuꞌu ndaa yu, ra ta kaa iin itun tu kiꞌin kuꞌva na ñaꞌa, saa kaa nu, ra ndikaꞌan na xiꞌin yu kachi na saa:

―Kuaꞌan ra kiꞌin kun kuꞌva veꞌe ñuꞌu Ndioxi, xiꞌin nuu altar yii, ra kaꞌvi kun yuvi na ñúꞌu ndasakaꞌnu Ndioxi ini veꞌe ñuꞌu ñaa. 2 Ra na ndoo va chi nuu keꞌe veꞌe ñuꞌu ñaa, chi xa ndaꞌa na yuvi, na xïni Ndioxi va nindoo ña, ña sayakua na ña uvi xiko uvi yoo. Ña kan ke chüꞌun kuꞌva ka kun ña. 3 Ra tiꞌví yu uvi tiaa ndia ndakuiin xaꞌa chiñu yu, ra kaꞌan ndoso ndia tuꞌun yu iin mil uvi ciento uni xiko kii, ra kundixi ndia tikoto ña tumi, ña kueꞌe ní, xaꞌa ña kuni yu ña na ndiko ini na yuvi xaꞌa kuachi ña xá na. 4 Ra uvi saa ndia yoꞌo kuvi uvi saa itun kuii, tu vaꞌa, tu nani olivo, ra kuu tu ndia uvi saa kàà ña ndita ñùꞌù nuu, ña tuun nuu Ndioxi ra kaꞌnu ra xavaꞌa ñuꞌú va. 5 Ra tu ndia na kuni sa ña uꞌvi xiꞌin ndia, saa ra kee ñuꞌù yuꞌu ndia ña kaꞌmi ña na; ra suꞌva ke kuvi takundiꞌi va na kuni sandiꞌi xaꞌa ndia. 6 Ra ndia yoꞌo, ra iyoo ndiee ndia ña ndasi ndia ndivi, ra küun ka savi kii ña kaka ndia kaꞌan ndoso ndia tuꞌun yu, ra iyoo tu ndiee ndia ña ndasa ndia tiakuii ni̱i̱ va, ra sandoꞌo ndia na yuuvi, xiꞌin ndia ndia ka nuu tundoꞌo ñàꞌa ndixaa ka mii ichi kuni va ndia. 7 Ra te xa na sandiꞌi ndia ña kaꞌan ndoso ndia tuꞌun yu, ra saa kanata iin kiti ñàꞌa yuꞌu yavi chee ñàꞌa ña kunu ni kan, ra kanitaꞌan ri xiꞌin ndia, ra kuchuun va ri ña kaꞌni ri ndia. 8 Ra kundee iki kuñu ndia yaꞌya kaꞌnu, ña ndikaa maꞌñu ñuu chee kaꞌnu kan, nuu takaa na Iva yo Jesucristo ndaꞌa cruz; ñuu ña ^kaꞌan na kuu “Sodoma” a “Egipto” va tu. 9 Ra uni kii sava ke kundee iki kuñu ndia, ra kuni takundiꞌi yuvi na ndee iinii kuvi ñuu ña, xiꞌin ndia ndia ka nuu yuvi, xiꞌin na ^kaꞌan ndia ndia ka tuꞌun, xiꞌin na ndee iinii kuvi ñuu naꞌnu, ra ndüxin na ndia. 10 Ra takundiꞌi yuvi na ndee nuu ñuꞌú, ra tiaa ni kusii ini na ña kuvi ndia, ra xaꞌa na kakin na viko ña kusii ní ini na, ra xaꞌa na saniꞌi na ñaꞌa taꞌan na, saa chi uvi saa ndia ndikaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi, ra tiaa ni sandoꞌo ndia na ndee nuu ñuꞌú tuvi na. 11 Ndi su te na xinu uni kii sava, saa ra sandatiaku va Ndioxi ndia, ra ndakoo tuku va ndia, ra takundiꞌi yuvi na kuni, ra tiaa ni yuꞌvi na.

12 Ra saa ndiee ka vi tiaku kaꞌan iin tachi, chi ndivi xiꞌin ndia, kachi ña saa:

―¡Na ndaa ndo chi yoꞌo! ―kachi ña.

Ra saa nandaa ndia chi ndivi xiꞌin viko, ra kuni takundiꞌi va na sáa̱ ini xini ñaꞌa. 13 Ra mii hora kan, ra ndiee ka vi taan, ra xiꞌin ña ndiee ni taan kan ra ndiꞌi va xaꞌa iin taꞌvi loꞌo ñuu na, ra kuvi uxa mil yuvi. Ra na ndoo, küvi, ra yuꞌvi ka vi na, ra xaꞌa na ndasakaꞌnu na Ndioxi, ra nduꞌu ndivi.

14 Yoꞌo ke na kundaa ini ndo, chi ña yoꞌo kuvi tundoꞌo ña uvi ña kuu, ra xa kuyachin tuku va tundoꞌo ña uni vaxi ña ―*kachi na xiꞌin yu.

^Tivi ra tatun Ndioxi ra uxa itun tu nii ra

15 Ra te tivi ra tatun Ndioxi ra uxa kan itun tu niꞌi ra, saa ra iin niniꞌi tiaku kaꞌan na chi ndivi, ra kachi na saa:

Iinii saa nuu ^xaꞌndia na yuuvi chiñu,

ra xa kuenda Iva yo Ndioxi va nduu ña xiꞌin Jesucristo,

ra kaꞌndia ra chiñu nuu iinii saa ña yuuvi iin ndisaa kii,

iin ndisaa tiempo, ndia ndikaa ndikuꞌun,

^kachi na.

16 Ra ndia xikuaꞌa ndia oko kumi, ndia ndee tiayu tu ndita yachin nuu nduꞌu Ndioxi, ra ndakusiti ndia, ra ndiakua nditiandiaa nuu ndia ndia nuu ñuꞌú, ra ^ndasakaꞌnu ka vi ndia Ndioxi, 17 kachi ndia saa:

Ndataxi ni ndi tixaꞌvi ndaꞌa kun, Tata Ndioxi,

ra kuu mii takundiꞌi ndiee,

chi yoꞌo kuvi ra iyoo vichin,

ra yoꞌo kuvi tu ra xa iyoo te yachi va,

ra yoꞌo kuvi tu ra kixi kii ña vaxi va,

ra kuu mii kun ndiee,

ña kaꞌndia kun chiñu nuu iinii saa ña yuuvi.

18 Ra na ndee nuu iinii saa ña yuuvi, ra sáa̱ ni ini na xini na yoꞌo,

ndi vichin ke ndixaa kii ña ndukueꞌe kun xiꞌin va na.

Ra sandaku kun kuachi xiꞌin takundiꞌi na ndixiꞌi,

ra taxi kun ña vaꞌa ndaꞌa na ndikaꞌan ndoso tuꞌun kun,

xiꞌin na yii na ndikun yoꞌo,

xiꞌin na xatoꞌo kivi kun,

xiꞌin na kuu mii chiñu naꞌnu,

xiꞌin na ndaꞌvi na ndikun;

ra sandiꞌi kun xaꞌa na ^sandiꞌi xaꞌa ña yuuvi,

^kachi ndia.

19 Ra saa ndanuña veꞌe ñuꞌu Ndioxi ña ndichi ndivi, ra ini veꞌe ñuꞌu kan tuvi íin xatun yii nuu ñúꞌu tutu yii ña kuu ndiayu Ndioxi ña kindoo ra xiꞌin na. Ra saa xaꞌa koyo taxa, ra iin niniꞌi kuu, ra iin kaꞌndi kuu kani savi, ra ndiee ka vi nditaan, ra ku̱u̱n ní tu nduu ñíꞌi va.

12

Iin ko̱o̱ ñàꞌa ra ^táxí ri iin ña siꞌi

1 Ra saa xini yu ^kuu iin ña chee ni nuu ndivi, ra suꞌva ke iyoo ña: Iin ña siꞌi ra ndixi ña ñuꞌù, ra ndikaa yoo tixi xaꞌa ña, ra iin xinu nduu uxi uvi kimi xini ña, ra ndañaꞌa ri ña kuu ri iin corona. 2 Ra ña ñúꞌu seꞌe va kuvi ña, ra ndiee ka vi ^ndaꞌyu ña, ña xaꞌa xaꞌndia ña ini ña, saa chi ña xa ^kuni kaku va kuvi seꞌe ña. 3 Ra inka tuku va ña chee ni xini yu ^kuu nuu ndivi, ra suꞌva ke iyoo ña: Iin ko̱o̱ ñàꞌa chee kuvi ri kanata, ra ri kuaꞌa kuvi ri, ra uxa kuvi xini ri, ra iin iin corona ñuꞌu ña, ra iyoo tu uxi ndiki va ri. 4 Ra xiꞌin suꞌma ri kañuꞌu ri iin tiꞌvi loꞌo kimi, ri ndee nuu ndivi, ra sakoyo ri ri ndia nuu ñuꞌú. Ra saa xikundichi ri nuu ña siꞌi ña xa ^numi kaku seꞌe kan, ña ^ndiatu ri kaxi ri seꞌe ña te na kaku suꞌva ña. 5 Ra saa kaku seꞌe ñaꞌa kan, ra tiaa loꞌo kuvi ra kaku, ra ra kan kuvi ra kuu ra kuchee kaꞌndia chiñu nuu iinii saa ña yuuvi, ra ndaku ni kaꞌndia ra chiñu xiꞌin iin itun kàà tu kuniꞌi ra. Ra saa ndakiꞌin va na ra loꞌo seꞌe ñaꞌa kan ndaꞌa ña ra kuaꞌan ra chi ndivi nuu íin tiayu kaꞌnu tu nduꞌu Ndioxi xaꞌndia ra chiñu. 6 Ra saa xinu ñaꞌa kan kuaꞌan ña iin iku yuu nuu tiseꞌe ña, nuu xa xanduvi Ndioxi koo ña, ra ikan ke kondiaa na ña iin mil uvi ciento uni xiko kii.

^Kanitaꞌan ra tatun Ndioxi ra nani Miguel xiꞌin ko̱o̱ ñaꞌa chee

7 Ra te ndiꞌi kuu ña yoꞌo, saa ndixiyo iin kuachi chee chi ndivi: Ra ra tatun Ndioxi ra nani Miguel xiꞌin na tatun Ndioxi na ^itaꞌan xiꞌin ra, ra ^kanitaꞌan na xiꞌin koo ñàꞌa chee kan, xiꞌin na tatun ri, na ^itaꞌan xiꞌin ri. 8 Ra ko̱o̱ ñàꞌa kan xiꞌin na ^itaꞌan xiꞌin ri, ra ndikuchüun ri chi ndiꞌi va xaꞌa ri, ra ninïꞌi ka ri nuu koo ri ndivi xiꞌin na ^itaꞌan xiꞌin ri. 9 Ra suꞌva ke ndoꞌo ko̱o̱ ñàꞌa, ri kuu ko̱o̱ yata ni, ri kuu timiaꞌa, ri ^sandaꞌvi iinii saa ña yuuvi, chi sakutiaꞌa ra tatun Ndioxi kan ri nuu ndivi ra sakoꞌni ra ri ndia nuu ñuꞌú, ra ndia na tatun ñàꞌa na itaꞌan xiꞌin ri kuvi na ndikoyo xiꞌin ri. 10 Ra saa xini soꞌo yu ña ndiee ka vi ndikaꞌan iin tachi chi ndivi kachi ña saa:

―Vichin ke ndixaa kii ña ^sakaku Iva yo Ndioxi na ñuu ra, ra ^ndañaꞌa ra ndiee ra ña kuu ra Rey ra kaꞌnu, ra ^xaꞌndia tu Jesús, ra ndikaxin va ra chiñu nuu takundiꞌi na yuuvi. Saa chi vichin ra xa ndakava va ri ñaꞌa ri ixiko taꞌan xiꞌin na ñani yo nuu Ndioxi ñuu kaꞌñu. 11 Ndi su na ñani yo, ra xa xakanaa va na nuu ko̱o̱ ñàꞌa kan, xiꞌin ni̱i̱ Jesucristo ra kuu ndikachi loꞌo, ra xakanaa ni tu na xiꞌin ña ndikaꞌan na ña ^ndikun na Jesús va; saa chi ndiyüꞌvi na ña kuvi na, chin ndataxi va na mii na ña ndixiꞌi na. 12 ¡Ña kan ke na kusii ni ini ndivi, ra saa tu ndoꞌo na ndee ndivi va! ¡Ra ndoꞌo, na ndee nuu ñuꞌú, xiꞌin nuu tiañuꞌu, ra ndaꞌvi ni ndo! Saa chi timiaꞌa ri ^ndakava nuu ñuꞌú nuu ndee ndo ñáa̱, ra sáa̱ ni ini ri, saa chi ^kundaa ini ri ña saloꞌo ni va kii iyoo ri ―*kachi tachi kan xiꞌin yu. 13 Ra te ndakava ko̱o̱ ñàꞌa kan nuu ñuꞌu, saa ra xaꞌa ri ^táxí ri ñaꞌá, ña kaku tiaa loꞌo seꞌe kan. 14 Ndi su ñaꞌá kan, ra ta̱xi va Ndioxi uvi ndixin ña naꞌnu ni ndaꞌa ña, ra ta íin ndixin tasu saa íin ña, ña vaꞌa na ndachi ña kuꞌun ña iku yuu, ña koo xika ña nuu koo ñàꞌa kan, ra ikan ke sakuxi Ndioxi ñaꞌá kan, uni kuiya sava. 15 Saa ra ko̱o̱ ñàꞌa kan, ra chi yuꞌu ri tava ri iin itia chee kaꞌnú, ña na tani ñaꞌa kan, ra ndiꞌi xaꞌa ña kuni ri. 16 Ndi su chindiee taꞌan va ñuꞌú xiꞌin ñàꞌa kan, saa chi ndakuña ña yuꞌu ña, ra iin xiꞌi yaa va ña itia chee, ra kee yuꞌu ko̱o̱ ñàꞌa kan. 17 Saa ra tiaa ni ndisaa ko̱o̱ ñàꞌa kan, xiꞌin ñaꞌa kan, ra saa ndakiꞌin ri kuaꞌan ri ña kanitaꞌan ri xiꞌin takundiꞌi na kúú ndiseꞌe ña, na ^kandixa chiñu ña xaꞌndia Ndioxi, xiꞌin na ^ndikun tuꞌun Jesús.

13

Kiti ñàꞌa ri ^kanata nuu tiañuꞌu

1 Ra saa xikundichi yu nuu yuti yuꞌu tiañuꞌu kan, ra xini yu kanata iin kiti chee ñàꞌa nuu tiañuꞌu kan, ra iyoo uxa xini ri, ra uxi ku ndiki ri, ra iin iin corona ñuꞌu uxi saa ndiki kan; ra ^yoso tuꞌun ña ^kañaꞌa xiꞌin Ndioxi ta iin iin xini ri. 2 Ra kiti ñaꞌa ri xini yu kan, ra takaa kuvi iin kuiin saa kaa ri, ra xaꞌa ri, ra ta íin kuvi xaꞌa kiti ri nani oso saa íin ña, ra yuꞌu ri, ra ta kaa kuvi yuꞌu ndikaꞌa saa kaa ña, ra taxi ko̱o̱ ñàꞌa ri kuu timiaꞌa kan ndiee ndaꞌa ri, ra taxi tu ri tiayu nuu nduꞌu ri xaꞌndia ri chiñu va ndaꞌa ri, ra taxi tu ri ndiayu ña kuu mii va ri ndaꞌa ri. 3 Ra saa xini yu iin xini ri, ra tiaa ní iyo kaa ña, ña takueꞌe ña, chi ñäꞌa ka ña, ña nduvaꞌa ña, ndi su nduvaꞌa va ña. Ra tiaa ni ndakanda ini takundiꞌi yuvi na ndee nuu ñuꞌú, ra saa ndakundikun takundiꞌi va na kiti chee ñaꞌa kan. 4 Ra ^ndasakaꞌnu ní na ko̱o̱ ñàꞌa kan, chi taxi ri ndiayu ndaꞌa kiti ñaꞌa ri kanata nuu tiañuꞌu kan, ra ^ndasakaꞌnu ni tu na kiti chee ñaꞌa kan va, ra ndikaꞌan na kachi na saa:

―¿Yoo vi kuvi na kuchuun sa ña ^xa kiti chee ñaꞌa yoꞌo, ra yoo vi kuvi na ^kuchuun tu kataꞌan xiꞌin ri? ―*kachi na.

5 Ra ndakiꞌin tu ri ndiayu ña kañaꞌa ri xaꞌa Ndioxi, ra kaꞌan tu ri ña kuu ri ndioxi va, ra ndakiꞌin ri ndiayu ña kaꞌndia ri chiñu, uvi xiko uvi yoo. 6 Ra saa xaꞌa ri kañaꞌa ri xaꞌa Ndioxi, xiꞌin xaꞌa nuu iyoo ra, ra saa tu xaꞌa na ndee ndivi va. 7 Ra ndakiꞌin tu ri ndiayu ña kanitaꞌan ri xiꞌin na yii na kuu ñuu Ndioxi, ra ndiakua ña kuchuun ri xiꞌin na kuvi ña, ra ndakiꞌin tu ri ndiayu ña kaꞌndia ri chiñu nuu takundiꞌi va nuu na yuvi, xiꞌin nuu takundiꞌi ñuu, xiꞌin nuu na kaꞌan ndia ndia ka nuu tuꞌun, xiꞌin nuu takundiꞌi ñuu naꞌnu ña iyoo nuu ña yuuvi. 8 Ra ndasakaꞌnu takundiꞌi va na ndee nuu ñuꞌú kiti ñaꞌa kan; ra na ndasakaꞌnu kiti ñàꞌa kan kuvi yuvi na ndikäꞌyu kivi nuu tutu, ña ndikaꞌyu ta sakan chituni Ndioxi ña yuuvi; ña kaꞌan ña kutiaku na xiꞌin Ndioxi, ña kuu kuenda ra kuu ndikachi loꞌo, ra ndisoko na. 9 Ra na ^xini soꞌo, ra na kuni ka soꞌo va na. 10 Chi na ndikaxin Ndioxi kuꞌun veꞌe kàà, ra veꞌe kàà ke xiniñuꞌu kuꞌun va na; ra na ndikaxin Ndioxi kuvi xiꞌin ichi, ra xiꞌin ichi ke xiniñuꞌu kuvi va na. Ra yoꞌo ke ^ndañaꞌa na mii na ña kuu na na ñuu Ndioxi, ra ndinuni ni tu kandixa va na ra.

Kiti ñaꞌa ri ^kanata nuu ñuꞌú

11 Ra te ndiꞌi, saa xini yu kanata inka tuku kiti chee ñaꞌa nuu ñuꞌú. Ra iyoo uvi ndiki ri, ra takaa ndiki ndikachi loꞌo saa kaa ña, ndi su iin ta kaꞌan ko̱o̱ ñàꞌa kan, ra iin saa kaꞌan tu ri yoꞌo va. 12 Ra iin ta iyoo ndiee kiti chee ñàꞌa, ri inuu kanata nuu tiañuꞌu kan, ke iyoo tu ndiee ri yoꞌo va, ra ^xachiñu tu ri nuu va ri, ra ^xaꞌndia ri chiñu nuu takundiꞌi yuvi na ndee nuu ñuꞌú, ña na ndasakaꞌnu na kiti chee ñàꞌa ri inuu kanata kan, ri ñàꞌa takueꞌe xi̱ni̱ ra nduvaꞌa va ña. 13 Ra tiaa ni kuaꞌa ña iyo ^xa ri, saa chi ^kee ñùꞌù chi ndivi, ra ^koyo ña nuu ñuꞌú, ra ^xíní takundiꞌi yuvi ña ^xa ri. 14 Ra sandaꞌvi ri takundiꞌi yuvi na ndee nuu ñuꞌú, xiꞌin ndiee ña taxi kiti chee ñàꞌa kan ndaꞌa ri ña iyo ni xa ri, ra xaꞌndia ri chiñu nuu na ndee nuu ñuꞌú, ña na savaꞌa na iin naꞌna kiti chee ñàꞌa, ri nditiaꞌndia xini xiꞌin ichi, ndi su ndixïꞌi ri. 15 Ra kiti ñaꞌa ri uvi, ri kanata nuu ñuꞌú, ra ndakiꞌin ri ndiayu ña sandakaꞌan ri naꞌna kiti chee ñaꞌa ri inuu kanata nuu tiañuꞌu, ña vaꞌa na ndakaꞌan ña, ra kaꞌni ña takundiꞌi yuvi na xïin kañuꞌu ña. 16 Ra xaꞌndia ri chiñu nuu takundiꞌi yuvi, na vali xiꞌin na naꞌnu, na kuika, xiꞌin na ndaꞌvi, na xika ndika, xiꞌin na xachiñu ndaꞌvi nuu yuvi ndi su köo yaꞌvi na, ña na ñani tuni chi ndaꞌa kuaꞌa na, a tiaan va tu na. 17 Ra ndia nii na küvi sata, ra nii küvi tu xiko va na, tu köo tuni ri, a kivi ri, a numero ña kúú kivi ri, nduꞌu ndaꞌa kuaꞌa na, a tiaan va tu na. 18 Ra yoꞌo ke xiniñuꞌu ní va ña xini tuni nuu yuvi, ra na iyoo ña xini tuni ra na nanduku na ni ke kuni kachi numero kiti chee ñaꞌa kan, chi numero iin yuvi va kuvi ña, ra i̱ñu̱ ciento uni xiko i̱ñu̱ kuvi ña.

14

Na iin ciento uvi xiko kumi mil ra xita na iin yaa xaa nuu Ndioxi

1 Ra te ndiꞌi, saa xini yu ndichi ra kuu ndikachi loꞌo xini iku chee ña nani Sión, ra ndita iin ciento uvi xiko kumi mil yuvi xiꞌin ra, ra nduꞌu kivi ra xiꞌin kivi Iva ra tiaan na. 2 Ra saa xini soꞌo yu iin tachi chi ndivi, ra iin niniꞌi kuu iin ta kuu yuꞌu iin itia chee iin saa kuu, a iin ta kuu tu ta ndiee ni kani savi iin saa kuu, ra tachi ña xini soꞌo yu kan, ra ta kuu ta ^sakaꞌa kuaꞌa ni yuvi arpa, saa kuu. 3 Ra ^xita na iin yaa yii, ña xaa nuu Ndioxi, ra nduꞌu tiayu kaꞌnu kan nuu ndita kumi saa ña tiaku kan xiꞌin oko kumi saa ndia xikuaꞌa kan, ra ndia nii na kuchüun kutuꞌva kata yaa yii kan, chi takua na iin ciento uvi xiko kumi mil, na ndikaku, na kee tiañu na yuvi kuachi na ndee nuu ñuꞌu va kuvi na vaꞌa xita ña. 4 Ra na yoꞌo, ra na ndixayäkua mii xiꞌin na siꞌi kuvi na; ra ^ndikun na sata ndikachi loꞌo xika na ndia ndia ka mii nuu kuaꞌan va ri. Ra xaꞌa na yoꞌo ke chaꞌvi ndikachi loꞌo yoꞌo mii ri, ña kan ke vaꞌa nduu na ta kuꞌva iyoo kuiꞌi nuu ña ^soko na nuu Ndioxi xiꞌin nuu Jesucristo ra kuu ndikachi loꞌo. 5 Ra ndia nii tuꞌun ndixaväꞌa ini na ndatuꞌun na, ra ndia nii loꞌo tu yakua na köo nuu Ndioxi va.

^Kaꞌan ndoso uni ndia tatun Ndioxi

6 Ra saa xini yu inka tuku ra tatun Ndioxi, ra ^ndachi ra ^xika ra nuu ndivi, ra ^niꞌi ra tuꞌun Ndioxi ña kuëe ndiꞌi xaꞌa. Ra kaꞌan ndoso ra ña nuu takundiꞌi yuvi na ndee nuu ñuꞌú: na ndee ñuu naꞌnu, xiꞌin nuu takundiꞌi yuvi, xiꞌin nuu na kaꞌan ndia ndia ka nuu tuꞌun, xiꞌin nuu na ndee takundiꞌi ñuu. 7 Ra ndiee ka vi ^kaꞌan ra kachi ra saa:

―Yuꞌvi ini ndo kuni ndo Ndioxi ra ndasakaꞌnu ndo kivi ra, chi vichin ke xa ndixaa kii ña sandaku ra kuachi xiꞌin na yuuvi, ra na ndasakaꞌnu ndo ra, chi ra yoꞌo kuvi ra xavaꞌa ndivi, xiꞌin ñuꞌú, xiꞌin tiañuꞌu, xiꞌin nuu kana tiakuii ―^kachi ra tatun kan.

8 Ra saa ^ndíku̱n inka tuku ra tatun Ndioxi, ra uvi, ra ^kaꞌan ra kachi saa:

―Xa ndakava va ñuu chee kaꞌnu Babilonia, ra xa ndiꞌi va xaꞌa ña, saa chi ña kan kuvi ña sandaꞌvi takundiꞌi ñuu naꞌnu ña na kundikun ña inka ndioxi ña kuu yuu xiꞌin itun ―^kachi ra. 9 Ra saa ^ndíku̱n inka tuku ra tatun Ndioxi ra uni, ra ndiee ka vi kaꞌan ra kachi ra saa:

―Tu ndia iin na, na kañuꞌu kiti chee ñàꞌa ri kanata nuu tiañuꞌu, xiꞌin naꞌna ri, ra taxi na ñani tuni ri ndaꞌa na, a tiaan na, 10 saa ra niꞌi tu na kan va tundoꞌo kaꞌnu ña taxi Ndioxi, saa chi sáa̱ ni ra xiꞌin na, ra sandoꞌo ra na xiꞌin ñùꞌù ña ndikavanuu ñuꞌú kaꞌndi xiꞌin, ra kuni takundiꞌi na tatun Ndioxi xiꞌin ra kuu ndikachi loꞌo tundoꞌo ña ndoꞌo na. 11 Ra iꞌma ña ^kana nuu ndoꞌni na, ra iin ndisaa kii, iin ndisaa tiempo ke kana va ña, ra nii ñuu nii kaꞌñu ndakindiëe vi na xaꞌa ña kañuꞌu na kiti chee ñàꞌa kan, xiꞌin naꞌna ri, xiꞌin xaꞌa ña ndiñani tuni ri na. 12 ¡Ra xaꞌa ña kan ke ndaku ni na koo ini na yii, na ^kandixa ndiayu Ndioxi, ra ^ndikun na Jesús, ña vaꞌa na ndöꞌo na taꞌan tundoꞌo ñaꞌa yoꞌo! ―*kachi ra tatun Ndioxi kan.

13 Ra saa xini soꞌo yu ndikaꞌan iin tachi xiꞌin yu chi ndivi kachi ña saa:

―Tiaa ña kaꞌan yu xiꞌin kun yoꞌo: “Chi vichin, ra iin saa ndia kii ña vaxi, ra tiaa ni vaꞌa kee yuvi na kuvi xaꞌa ña ndikun na Jesucristo”, ―kachi ña.

Ra saa ndikaꞌan ka Tachi Yii kachi ña saa:

―Saa iyoo va ña, chi vichin ke ndakindiee na, ra sachïñu ka na, ra ndakiꞌin va na yaꞌvi na ndivi xaꞌa chiñu ña xa na nuu Ndioxi ―*kachi ña.

Sayukun Ndioxi kuachi xiꞌin na yuuvi kii na ndiꞌi

14 Te ndiꞌi, ra saa ndakutoꞌni yu, ra xini yu iin viko yaa, ra nuu viko yaa kan nduꞌu iin tiaa, ra takaa kuvi seꞌe iin tiaa va kaa ra, ra ñúꞌu ra iin corona ña oro, ra niꞌi ra iin ichi ndiakua ña ndi̱kó ni yuꞌu. 15 Saa kanata inka tuku ra tatun Ndioxi ini veꞌe ñuꞌu, ra ndiee ka vi ndikaꞌan ra xiꞌin ra nduꞌu nuu viko yaa kan kachi ra saa:

―Xa vaꞌa va, na xaꞌa kun sakee kun xiꞌin ichi ndiakua kun, chi xa ndixaa va tiempo ña ndakaya ñaꞌa tata ña iyoo nuu ñuꞌú, saa chi xa ndixinu va ña ―*kachi ra.

16 Ra saa sayaꞌa ra nduꞌu nuu viko yaa kan, ichi ndiakua ña ^niꞌi ra nuu ñuꞌu, ra ndakaya ndiꞌi va ra ñaꞌa tata ña iyoo nuu ñuꞌu. 17 Ra saa kanata inka tuku ra tatun Ndioxi ini veꞌe ñuꞌu ña ndichi ndivi, ra ^niꞌi tu ra kan va iin i̱chi̱ ndiakua ña ndi̱kó ni yuꞌu. 18 Saa kanata inka tuku ra tatun Ndioxi nuu altar yii, ra ra kan kuvi ra iyoo ndiayu ndaꞌa xaꞌa ñùꞌù ña xíxî, ra ndiee ka vi ndikaꞌan ra xiꞌin ra ^niꞌi ichi ndiakua ña ndi̱kó ni yuꞌu kan kachi ra saa:

―Xa vaꞌa xaꞌa kun ña kaꞌndia kun uva ri iyoo nuu ñuꞌú, chi xa ndichichi ni va ri ―kachi ra.

19 Ra saa sayaꞌa ra tatun Ndioxi kan, ichi ndiakua ña niꞌi ra nuu ñuꞌu, ra xaꞌndia ra ta ndoko, ta ndoko uva kan, ra saa taan ra ri ini ñaꞌa chee nuu kuañu na ri, ña kuꞌni na ri, ra ña yoꞌo ke ndañaꞌa, ña sáa̱ ní ini Ndioxi. 20 Ra saa ndikuꞌni uva ini ñaꞌa nuu xa kuꞌni na ri, ña íin yachin nuu ñuu kaꞌnu, nuu iyoo teꞌe uva kan, ra ini ñaꞌa nuu kuꞌni na uva kan ndakoyo ni̱i̱. Ra tiaa ni sukun ndaa ña chi kuꞌva ndia nuu ndikaa kàà ña tiin yuꞌu iin kuayu ke xindokoo ña; ra uni ciento kilómetro ke ndakaa ni̱i̱ kan ndixaꞌan ña.

15

Uxa ndia tatun Ndioxi xiin uxa nuu tundoꞌo

1 Ra saa xini yu inka tuku ña iyo ni kuu nuu ndivi, ra uxa kuvi ndia tatun Ndioxi xini yu ndita, ra niꞌi ndia uxa nuu tundoꞌo ña kixi; ra yoꞌo ke ^xinu nuu ña ndukueꞌe ni ini Ndioxi xini ra na yuuvi. 2 Ra saa xini tu yu iin ñaꞌa ña yeꞌe ni, ra ta kaa kuvi tiañuꞌu ra ndikavanuu ñùꞌù xiꞌin, saa kaa ña; ra yachi kan ndita na ^niꞌi arpa tun taxi Ndioxi, ra na yoꞌo kuvi na kuchuun xakanaa nuu kiti chee ñaꞌa xiꞌin naꞌna ri, ra nii tuni ri ndiñäni ndaꞌa na, a tiaan na. 3 Ra ^xita na yaa xaa ña xita ra Moisés ra xachiñu nuu Ndioxi, ña ndasakaꞌnu na ra kuu ndikachi loꞌo, ra kachi na saa xita na:

Kuaꞌa ni ña nduvi,

xiꞌin ña ndichi xavaꞌa kun Tata Ndioxi,

ra kuu mii takundiꞌi ndiee,

ra chiñu ña xa kun,

ra ña ndaa ni va kuvi ña,

ra ndaku ni iyoo ña,

ra yoꞌo kuvi rey ra xaꞌndia chiñu nuu takundiꞌi na yii.

4 Ra takundiꞌi yuvi ra ^xatoꞌo va na yoꞌo, Tata Ndioxi,

ra ^ndasakaꞌnu na yoꞌo,

saa chi indaa yoꞌo va kuvi ra yii.

Ra takundiꞌi na kee ñuu naꞌnu,

ra nuu yoꞌo ke kixi va na ña ndasakaꞌnu na yoꞌo,

saa chi ^xini na ña kuu kun ra ndakú

^kachi na ^xita na.

5 Ra ta ndiꞌi kuu ña yoꞌo, ra saa ndakutoꞌni yu, ra xini yu ndanuña veꞌe ñuꞌu yii ña ndichi ndivi nuu ndikaa tutu yii ña kuu ndiayu ña kindoo Ndioxi xiꞌin na. 6 Ra ini veꞌe ñuꞌu kan kee uxa ndia tatun Ndioxi, ra ^niꞌi ndia uxa nuu tundoꞌo ñàꞌa. Ra ^ndixi ndia tikoto yaa ña taxa, ra isaꞌvi ndika ndia xiꞌin ñi̱i̱ ña oro. 7 Ra saa taxi iin ña kumi ña tiaku, ña ndee nuu Ndioxi, iin iin copa ña oro ndaꞌa uxa saa ndia tatun Ndioxi kan, ra iin chitu ndaa ña xiꞌin tundoꞌo ña taxi Ndioxi, ra tiaku iin ndisaa kii, iin ndisaa tiempo. 8 Ra iin chitu ndaa ini veꞌe ñuꞌu kan xiꞌin iꞌma, xaꞌa ña kaꞌnu ni Ndioxi, xiꞌin xaꞌa ndiee ra. Ra ndia nii yuvi ndiküvi kiꞌvi ini veꞌe ñuꞌu kan, chi täan kuu uxa saa tundoꞌo ña niꞌi uxa saa ndia tatun Ndioxi kan.

16

Kosondiee ndia tatun Ndioxi ndia uxa kan copa ña ñúꞌu tundoꞌo ña niꞌi ndia

1 Ra saa xini soꞌo yu ña ndiee ka vi ndikaꞌan iin tachi ndia ini veꞌe ñuꞌu kan, xiꞌin uxa saa ndia tatun Ndioxi kan, kachi ña saa:

―Kuaꞌan ndo ra kosondiee ndo uxa saa copa ña ndoꞌni tundoꞌo ñàꞌa, ña ^taxi Ndioxi nuu ña yuuvi ―kachi ña.

2 Ra saa ndixaꞌan ra tatun Ndioxi, ra nuu kan, ra kosondiee ra copa ña ^niꞌi ra nuu ñuꞌú, saa ra takundiꞌi yuvi na ndiñani tuni kiti chee ñàꞌa kan, xiꞌin na ndasakaꞌnu naꞌna ri, ra kiꞌin kueꞌe ñàꞌa na, ña kuu kueꞌe tiaꞌyu, ra ^kuꞌvi ni na xiꞌin ña. 3 Ra saa kosondiee ra tatun Ndioxi, ra uvi kan, copa ña ^niꞌi ra, nuu tiañuꞌu. Saa ra nduu ra ni̱i̱ va, ra iin ta íin ni̱i̱ na ndixiꞌi na xaꞌni taꞌan saa nduu ra, ra ndixiꞌi takundiꞌi va kiti ri ñúꞌu kaꞌa tiañuꞌu kan. 4 Ra saa kosondiee ra tatun Ndioxi, ra uni kan, copa ña ^niꞌi ra, nuu itia, xiꞌin takundiꞌi nuu kana tiakuii, ra nduu ndiꞌi ra ni̱i̱ va. 5 Ra saa xini soꞌo yu ña ndikaꞌan ra tatun Ndioxi ra kosondiee copa nuu tiakuii kan, ra kachi ra saa:

―Ra vaꞌa kuvi yoꞌo Tata, ra yoꞌo kuvi ra xa tiaku ta yachi, ra tiaku kun vichin va, ra ra yii kuvi kun, saa chi xayukun kun kuachi xiꞌin na yuuvi 6 xaꞌa ña xaꞌni na na yii, na ^ndikun yoꞌo, xiꞌin ña xaꞌni na, na ndikaꞌan ndoso tuꞌun kun te yachi, ra vichin ke koꞌo na nii sa tu yoꞌo va, chi saa ke xiniñuꞌu koo va na xaꞌa ña xa na ―*kachi ra.

7 Ra saa xini soꞌo yu ndikaꞌan inka tuku ra tatun Ndioxi, ndia nuu altar yii kan kachi ra saa:

―Ña ndixa ni kuvi va ña, Tata Ndioxi, ra kuu mii takundiꞌi ndiee, saa chi tundoꞌo ña ^taxi kun ra ña ndaku ni va kuvi ña, chi mii ña ndaa va ^xa kun xiꞌin na xaꞌa kuachi na ―*kachi ra.

8 Ra saa kosondiee ra tatun Ndioxi, ra kumi kan, copa ña ^niꞌi ra sata ñuꞌù, ra ndakiꞌin ña ndiayu ña ndiee ni kaꞌmi ña yuvi xiꞌin kaꞌni ña. 9 Ra sandi̱i ni ña takundiꞌi yuvi xiꞌin kaꞌni ña; ra ni saa chi ndixïin na ña nandiko ini na, ra kandixa na Ndioxi, chi na ndiee ka ndikañaꞌa va kuvi na xaꞌa Ndioxi, ra taxi tundoꞌo kan. 10 Ra saa kosondiee ra tatun Ndioxi, ra uꞌun kan, copa ña ^niꞌi ra nuu iin tiayu nduꞌu kiti chee ñaꞌa kan, ra saa kuñaa iinii kuvi nuu xaꞌndia ri chiñu. Ra iin ndiakua ndakaxi yuvi na ndee kan yaa na, ña tixuꞌvi ní na. 11 Ra nii saa chi nindäkoo na chiñu yakua ña ^xa na, chi na ndiee ka ndikañaꞌa va kuvi na xaꞌa Ndioxi ra iyoo ndivi, xaꞌa tundoꞌo ña ^ndoꞌo na, xiꞌin ña ^tixuꞌvi ni na. 12 Ra saa kosondiee ra tatun Ndioxi, ra i̱ñu̱ kan, copa ña ^niꞌi ra nuu itia kaꞌnu ra nani Eufrates, saa ra ndachi va itia kan, ña vaꞌa xa na koo nduvi ichi kan, ña vaꞌa yáꞌa na rey na kee chi nuu ^kanata ñuꞌu. 13 Ra saa xini yu ndakoyo uni tachi ñàꞌa, ra iin ña kanata yuꞌu ko̱o̱ ñàꞌa ri ku timiaꞌa kan, ra iin ña kanata yuꞌu kiti chee ñàꞌa ri kanata nuu tiañuꞌu, ra iin tu ña kanata yuꞌu tiaa ra ^kaꞌan ndoso tuꞌun va ri, ra ta íin saꞌva saa íin ña; 14 ra tachi ñàꞌa kan, ra ^xa ña ña ndichi, xiꞌin ña xituꞌun, ra kee ña kuaꞌan ña nuu takundiꞌi na kuu rey na iyoo nuu iinii saa ña yuuvi, ña ndachutaꞌan ña na, ra kanitaꞌan na xiꞌin Ndioxi ra kuu mii takundiꞌi ndiee, te na xaa kii kaꞌnu ña sayukun ra kuachi xiꞌin na yuuvi. 15 Ña kan ke kuenda ni na koo ndo, chi kundäa ini ndo ama ke ndiko yu, chi ta kuꞌva ^xa iin ra kuiꞌna va ke sa yu te na ndiko yu. Ra vaꞌa ni kee yuvi na ndito, ra xa iyoo nduvi na xiꞌin tikoto ña kundixi na ña vaꞌa na käka yala na, ra kukäꞌan nuu na. 16 Ra saa ndachutaꞌan uni saa tachi ñàꞌa kan takundiꞌi na rey, iin nuu nani Armagedón, ra tuꞌun hebreo kuvi tuꞌun yoꞌo. 17 Ra saa kosondiee ra tatun Ndioxi, ra uxa kan, copa ña ^niꞌi ra sata tachi, ra saa ndiee ka vi ndikaꞌan iin tachi ini veꞌe ñuꞌu ña ndichi ndivi, nuu íin tiayu nduꞌu Ndioxi, kachi ña saa:

―Xa ndixinu ndiꞌi va chiñu ―*kachi ña.

18 Saa ra xaꞌa koyo taxa, ra iin niniꞌi kuu, ra iin kaꞌndi kuu kani savi, ra ndiee ka vi xaꞌa taan, ra iin kisi ninu ña ñuꞌú, ra ndia nii kii ke täꞌan táa̱n ta kuꞌva ^kuu yoꞌo. 19 Ra ñuu chee kaꞌnu Babilonia ra uni nindata ña, ra takundiꞌi ñuu naꞌnu ña iyoo nuu ña yuuvi, ra ndiꞌi yaa va xaꞌa ña. Ra taxi Ndioxi tundoꞌo ñaꞌa ndaꞌa ñuu chee kaꞌnu Babilonia kan, saa chi ñúꞌu va ini ra xaꞌa chiñu kiꞌvi ña xa na nuu ra. 20 Ra takundiꞌi iku vali ña ñúꞌu niꞌni ini tiañuꞌu, xiꞌin xiki naꞌnu ra nindoñuꞌu ndiꞌi va ña. 21 Ra saa xaꞌa ndikoyo nduu ñíꞌi ña kee chi ndivi sata na yuuvi yoꞌo, ra kuꞌva uvi xiko kilo yáꞌa ke vee ña, ra saa xaꞌa na kañaꞌa na xaꞌa Ndioxi, xaꞌa ña ^taxi ra tundoꞌo ñaꞌa yoꞌo ndaꞌa na.

17

Ndoꞌo ni ña koko ña yoso kiti chee ñàꞌa

1 Ra saa kuyachi iin ndia tatun Ndioxi, ndia uxa ndia xiniꞌi iin iin copa kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa:

―Naꞌa yoꞌo ra ña̱ꞌa̱ yu tundoꞌo kaꞌnu, ña ndoꞌo ñaꞌá ña koko, ña ^nduu nuu tiakuii, nuu kun. 2 Chi xiꞌin ñaꞌá yoꞌo ke ndikiꞌvi takundiꞌi ndia rey ndia ndee nuu ña yuuvi, ra xa yakua ndia mii ndia xiꞌin ña, ra saa xa tu takundiꞌi na yuuvi va, chi xa yakua na mii na xiꞌin chiñu yakua ña ^xa ña ―*kachi ra xiꞌin yu.

3 Ra saa xaa Tachi Yii sata yu, ra ndakiꞌin ra tatun Ndioxi kan yuꞌu, ra ndixaꞌan yu xiꞌin ra iin iku yuu, ra ikan xini yu iin ñaꞌá, ra yoso ña iin kiti chee ñàꞌa, ra ri kuáꞌá kuvi ri, ra iyoo uxa xini ri, ra uxi ku ndiki ri, ra iinii saa sata ri ndikaꞌyu tuꞌun ña kañaꞌa xaꞌa Ndioxi. 4 Ra ñaꞌá kan, ra ^ndixi ña tikoto ña ndíꞌi tuun, ra kuáꞌá va tu ña, ra iin ^ndasa savi níí ña mii ña xiꞌin oro, xiꞌin yuu nduvi ña yaꞌvi ni, xiꞌin yuu ña nani perla, ra ^niꞌi ña iin copa ña oro, ra iin ^chitu ndaa ña xiꞌin ña ndivaꞌa ña yakua ña xa ña, ña ^xa yakua ña mii ña xiꞌin kuaꞌa ni tiaa. 5 Ra tiaan ñaꞌá kan ndikaꞌyu iin tuꞌun, ña uꞌvi ni kundaa ini na yuvi xiꞌin: “Ra ñaꞌá chee kan kuvi ñuu Babilonia, ña kuu siꞌi takundiꞌi na siꞌi, na koko xiꞌin takundiꞌi ña yakua, ña iyoo nuu ña yuuvi.” 6 Ra saa ndakuni yu ñaꞌá kan, ra xa ña ndixini va kuvi ña xiꞌin ni̱i̱ na yii na kuu ñuu Ndioxi, xiꞌin ni̱i̱ na ndixiꞌi xaꞌa ña ndikun na Jesús. Ra te xini yu ñaꞌá kan, ra ndakanda ka vi ini yu. 7 Ra saa ndikaꞌan ra tatun Ndioxi kan xiꞌin yu kachi ra saa:

―¿Nichuun ^ndakanda ni ini kun? Ndïꞌi ini kun chi yuꞌu va kuvi ra ndatuꞌun xiꞌin kun, ra kundaa va ini kun ni ke kuni kachi ña, ña kaa ñaꞌá kaa saa, ra saa tu kiti chee ñàꞌa ri nduꞌu ña sata va, ri iyoo uxa xini ra iyoo tu uxi ndiki va ri. 8 Ra na kundaa ini kun chi kiti chee ñàꞌa ri xini kun kaa kuvi ri ndixiyo te yachi, ra köo ka ri iyoo vichin; ndi su kanata va tu ri yuꞌu yavi chee ñàꞌa ña kunu ni nuu ndikaa ri kan. Ra takundiꞌi yuvi na ndöso kivi nuu tutu Ndioxi ña kaꞌan ña kutiaku na, ña ndikaꞌyu ndia te kivi chituni Ndioxi ña yuuvi, ra te na kuni na kiti chee ñàꞌa ri ndixiyo, ra köo ka ri vichin, ra ndatiaku va tu ri, ra ndakanda ni ini na, ndi su te na ndiꞌi, ndia saa ra ndiꞌi vaꞌa xaꞌa va ri.

9 ’Ra ña kundaa ini na yuvi xiꞌin ña yoꞌo, ra xiniñuꞌu ni va na ña xinituni: Chi uxa saa xini kiti chee ñàꞌa kan kuvi uxa xiki naꞌnu nuu nduꞌu ñaꞌá kan; 10 ra kuvi kuu tu ña uxa ndia rey va. Ra ndia rey ndia uxa kan, ra xa ndikoyo va uꞌun ndia, ndi su taꞌan xaꞌndia va iin ra chiñu vichin, ra kúni̱ ka va tu xaa inka ra ña kaꞌndia ra chiñu, ra te na xaa ra kan, ra loꞌo ni va tiempo ke kaꞌndia ra chiñu. 11 Ra kiti chee ñàꞌa ri xitiaku, ra köo ka ri vichin, ra ra kan kuvi ra kuu rey ra una va, ra kuu tu ra iin ndia rey ndia uxa kan va, ra loꞌo ní va tiempo kaꞌndia ra chiñu, ndia saa ra ndiꞌi vaꞌa xaꞌa va ra.

12 ’Ra uxi saa ndiki kiti chee ñàꞌa, ri xini kun kan, kuvi ndia kuu uxi rey, ndia täꞌan xaꞌa kaꞌndia chiñu, ra te xa na xaꞌa ndia ña kaꞌndia ndia chiñu xiꞌin kiti chee ñaꞌa kan, ra loꞌo ni va tiempo ke kaꞌndia ndia chiñu xiꞌin ri. 13 Ra ndia rey ndia uxi kan, ra iin nduu yuꞌu va ndia, ra taxi ndia ndiee xiꞌin ndiayu ña kuu mii ndia ndaꞌa kiti chee ñàꞌa kan. 14 Ra saa xaꞌa ndia kanitaꞌan ndia xiꞌin Jesucristo ra kuu ndikachi loꞌo; ndi su Jesucristo ra kuu ndikachi loꞌo, ra kuchuun va ra ña sakanaa ra nuu ndia rey kan xiꞌin nuu kiti chee ñàꞌa kan, saa chi Jesucristo ra kuu ndikachi loꞌo yoꞌo kuvi ra kuu rey ra kuchee nuu takundiꞌi va na rey, ra ra yoꞌo kuvi tu ra kuchee nuu takundiꞌi na kunaꞌnu va. Ra na itaꞌan xiꞌin ra kuvi yuvi na kana ra, na ndikaxin ra, na ndinuni ni ini ndikun sata ra ―*kachi ra tatun Ndioxi kan xiꞌin yu. 15 Ra saa ndikaꞌan ka ra tatun Ndioxi kan xiꞌin yu kachi ra saa:

―Tiakuii ra xini kun, nduꞌu ñaꞌá koko nuu kan, kuvi takundiꞌi ñuu, xiꞌin takundiꞌi yuvi, xiꞌin takundiꞌi ñuu chee naꞌnu ña iyoo nuu ña yuuvi, xiꞌin takundiꞌi yuvi na kaꞌan ndia ndia ka nuu tuꞌun. 16 Ra uxi saa ndiki kan xiꞌin mii kiti chee ñàꞌa kan, ra kundasi taꞌan va ri xiꞌin ña koko kan, ra kindiaa ndiꞌi va ri ñàꞌà ña kuu mii ña ndaꞌa ña, ra iin ku yala va ña sa ri; ra kaxi ri kuñu ña, ra kaꞌmi ri ña xiꞌin ñùꞌù. 17 Ra mii Ndioxi va kuvi ra taxi ndiayu, ña vaꞌa ndakutaꞌan yuꞌu uxi saa ndia rey kan ra ndataxi ndia ndiayu ndaꞌa kiti chee ñàꞌa kan ña kaꞌndia ri chiñu nuu ndia, ña vaꞌa na xínu nuu ña kuni Ndioxi, chi saa ke kuni ra koo va. 18 Ra ñaꞌá ña xini kun kan kuvi ñuu chee kaꞌnu, ra ^xaꞌndia ña chiñu nuu takundiꞌi na kuu rey na iyoo nuu ña yuuvi ―*kachi ra tatun Ndioxi kan xiꞌin yu.

18

Ndii xaa ñuu kaꞌnu Babilonia

1 Ra te ndiꞌi kuu ña yoꞌo, ra saa xini yu inka tuku ra tatun Ndioxi, ra kee ra ndivi vaxi nuu ra, ra iyoo ni ndiee ra, ra iin ndiakua ndayeꞌe nuu ñuꞌú xiꞌin ndiee ra. 2 Ra ndiee ka vi ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Xa ndiꞌi va xaꞌa ñuu chee kaꞌnu Babilonia, xa ndiꞌi va xaꞌa ña; ra vichin ra xa veꞌe nuu iyoo ña ndivaꞌa va nduu ña, ra nduu tu ña kava nuu ndoꞌni takundiꞌi nuu tachi ndivaꞌa va, ra nduu tu ña chiꞌyo nuu ndoꞌni takundiꞌi nuu saa ñàꞌa, ri kini ni íin va. 3 Saa chi ñuu Babilonia yoꞌo, ra sakuaꞌa ña takundiꞌi ñuu naꞌnu, ña iyoo nuu ña yuuvi ña sa ña chiñu yakua ña xa ña, takuu ña xindikun ña ndioxi ña kuu yuu xiꞌin itun; ra saa sakuaꞌa tu ña takundiꞌi na rey va; ra takundiꞌi na ixiko ra ndiakua ndukuika na xa ña xiꞌin takundiꞌi ña sa̱ví ña sata ña nuu na ―*kachi ra tatun Ndioxi kan.

4 Ra te ndiꞌi, saa xini soꞌo yu ndikaꞌan inka tuku tachi yuvi chi ndivi, kachi ña saa:

―Takundiꞌi ndoꞌo, na ñuu yu, ra ndakoyo ndo ñuu Babilonia xaan, ra saa ke na sä ndo kuachi ña ^xa ña; ra saa ke ndöꞌo ndo tundoꞌo ña xaa sata ña. 5 Saa chi takundiꞌi kuachi ña xa ña, ra xa ndixaa ndiꞌi va ña ndia ndivi, ra Ndioxi ku ra sayukun kuachi xiꞌin ña xaꞌa chiñu yakua ña xa ña. 6 Ra ta xa ñuu Babilonia xaan xiꞌin inka ñuu ke na sa tu ndoꞌo va xiꞌin ña; ra ndiakua na ndachinuu ka va ndo siki ña sa ndo xiꞌin ña; ra tu ñuu Babilonia xaan ra xa ña iin chiñu kiꞌvi xiꞌin ndo, ra vichin na sa tu ndoꞌo inka chiñu ña kiꞌvi vaꞌa ka va xiꞌin ña, 7 chi xa ni̱nù ni ña xiꞌin mii ña, ra xini sii ni tu ña koo takundiꞌi ña sa̱ví va nuu ña. ¡Ra xaꞌa ña kan ke na sandoꞌo ni ndo ña vichin! Saa chi ^xani ini ña kaꞌan ña saa: “Yoꞌo, ra vaꞌa ni va ^nduꞌu yu ña kuu yu reina, ra ^xaꞌndia yu chiñu ra nii süvi tu ña ndindukuaan kuvi yu, ra ndia nii tu kii ndöꞌo ini va yu”, ^kachi ña. 8 Ra xaꞌa chiñu kini ña ^xa ña ke kama ni va xaa takundiꞌi tundoꞌo nuu ña: ra ndiꞌi xaꞌa ña sa kueꞌe, ra kusuchi ni tu ini va ña, ra kaꞌun ni tu ini va ña, ra koko tu ña xiꞌin ñùꞌù va, saa chi Tata yo Ndioxi, Ra Kaꞌnu kuvi ra ndikaꞌan ña sayukun ra kuachi xiꞌin ña ―*kachi ña.

9 Ra takundiꞌi na kunaꞌnu, na iyoo nuu ñuꞌú, na xa chiñu yakua xiꞌin ña, ra kusii ni tu ini na xiꞌin ñaꞌa ña sa̱ví ña ndixiyo nuu va ña, ra te xa na kuni na koko ña ra kusuchi ni ini na xaꞌa ña ra kuaku ni va tu na. 10 Ra xaꞌa ña yuꞌvi na kunaꞌnu kan koko na xiꞌin ñuu Babilonia ke kuita xika va na, ra kaꞌan na kachi na saa:

―¡Ndaꞌvi ni ñuu chee kaꞌnu Babilonia, ndaꞌvi ni ña! Chi ndaku ni ndixiyo ña, ra iin kama suꞌva va ndiꞌi xaꞌa ña xa Ndioxi ―kachi na.

11 Ra na ndixiko ñàꞌà nuu ñuu chee kaꞌnu kan ra kusuchi ni ini na xaꞌa ña, saa chi köo ka na sata ñàꞌà nuu na. 12 Saa chi ñuu Babilonia kuvi ña sata takundiꞌi yuu yaꞌvi ña kuu oro, xiꞌin plata, xiꞌin yuu nduvi ni, xiꞌin yuu yaa ña yaꞌvi ni, xiꞌin tikoto vaꞌa ña yaꞌvi ni, xiꞌin takundiꞌi itun tu nduvi ni xaꞌan tami, xiꞌin takundiꞌi itun tu vaꞌa ni túxi, ra vaꞌa xavaꞌa na ndia ndia ka ñàꞌà xiꞌin nu, xiꞌin takundiꞌi nuu itun tu nduvi ni, xiꞌin kaa ña nani bronce, xiꞌin kaa ña nani hierro, xiꞌin yuu ña nduvi ni ña nani marmol, 13 ra saa tu ndakua itun ña nani canela va, xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña nduvi ni xaꞌan, xiꞌin xuxa vaꞌa, xiꞌin ndutia xaꞌan tami, xiꞌin takundiꞌi xuxa ña nduvi ni xaꞌan, xiꞌin vino, xiꞌin aceite, xiꞌin harina ña vaꞌa, xiꞌin trigo, xiꞌin takundiꞌi nuu kiti, takuu sindiki, xiꞌin ndikachi, xiꞌin kuayu, xiꞌin itun tu tivi xaꞌa kañuꞌu kiti, ra ndia yuvi na xachiñu ndaꞌvi va kuvi na ndasata ña. 14 Ra ka̱ꞌa̱n yuvi kan kachi na saa xiꞌin ñuu Babilonia:

―Ndaꞌvi ni kun saa chi takundiꞌi ñàꞌà ña kutoo ni kun, ra köo ka ña; chi vichin ra xa nindoñuꞌu takundiꞌi va ña sa̱ví ña ndixiyo nuu kun, xiꞌin ña kuika; ra ndia nii ka kii köo ka ña nuu kun ―kachi na.

15 Ra takundiꞌi yuvi na ndixiko ñaꞌa nuu ña, ra ndukuika na xa ña, ra ndia xika xika va kuita na, xaꞌa ña iyuꞌvi na nuu tundoꞌo ña ^ndoꞌo ña. Ra kusuchi ni ini na xaꞌa ña ra kuaku ni na. 16 Ra ka̱ꞌa̱n na kachi na saa:

―Ndaꞌvi ni ñuu chee kaꞌnu, ña xindixi tikoto ña vaꞌa ni, tikoto ña sa̱ví ña nduvi ni, ra ndasasavi ni tu ña mii ña xiꞌin oro, xiꞌin yuu yaa ña nduvi ni xiꞌin yuu ña yaꞌvi ni. 17 Ra ndaꞌvi ni ña chi iin kama suꞌva va ndiꞌi xaꞌa takundiꞌi ña kuika ña ndixiyo nuu ña ―kachi na.

Ra na xindiso chiñu kava barca, xiꞌin na ndixika xiꞌin nu, xiꞌin na xindiaa nu, xiꞌin na xindoꞌni xachiñu nuu tiañuꞌu, ra ndia xika xika va xikundita na, 18 ña ixtoꞌni na ña ndakundichi iꞌma ña xixi ñuu kaꞌnu kan, saa ra iin kokoꞌo nindaꞌyu na kachi na saa:

―Ndia nii ñuu ndikuchüun kitaꞌan xiꞌin ñuu chee yoꞌo ―^kachi na.

19 Saa ra sandaa na yaka xini na, ra xaꞌa na ndaꞌyu na, ra xaku na, ra kusuchi ka vi ini na kachi na saa:

―Ndaꞌvi ni ñuu chee yoꞌo, chi ña yoꞌo ke ndasakuika takundiꞌi na iyoo barca tu xika nuu tiañuꞌu xiꞌin ña kuika ña ndixiyo nuu ña, ra vichin ra iin kama suꞌva va ndiꞌi xaꞌa ña nindoñuꞌu ña ―^kachi na.

20 Ra na kusii ni ini ndoꞌo na iyoo ndivi, xiꞌin ndoꞌo na yii na kuu ñuu Ndioxi, ra saa tu ndoꞌo ndia xitaꞌan xiꞌin Jesús va, ra saa tu ndoꞌo ndia ndikaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi va, saa chi Ndioxi kuvi ra xandaku kuachi xiꞌin ñuu chee yoꞌo xaꞌa ña xa ndivaꞌa ni ña xiꞌin ndo. 21 Ra saa kiꞌin iin ra tatun Ndioxi, ra ndaku ni, iin yuu katia chee, ra sakoꞌni ra ña nuu tiañuꞌu, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:

―Iin ta kuꞌva ndakava yuu chee yoꞌo ini tiañuꞌu, ra iin kuꞌva saa ke kuu tu ndiꞌi xaꞌa yoꞌo va ñuu chee kaꞌnu Babilonia, ra ndia nii ka kii küni na yoꞌo. 22 Ra ndia nii ka tu kii sakäꞌa na arpa, ra nii tiyoo tïvi ka na, ra nii na tivi xiꞌin na xita, ra tïvi ka na yaa yaꞌya kaꞌnu ña kuu mii kun, ra ndia nii ka tu na xachiñu ndia ndia ka chiñu, köo ka, ra nii yuu ka̱tia̱ ña ndiko ñaꞌa käꞌa ka tu yuꞌu va. 23 Ra ndia nii ñùꞌù ka ndatüun yaꞌya kun, ra nii viko tandaꞌa köo ka. Saa chi saa ke koo va kun kuni Ndioxi, saa chi na ndixiko ñaꞌa nuu kun kuvi na ndaku ni ndixiyo, ra sakuaꞌa na takundiꞌiꞌ yuvi na ndee nuu ñuꞌú xiꞌin ña tasi, xiꞌin ña kini, ña sakuaꞌa na nuu kun. 24 Saa chi yoꞌo ñuu Babilonia kuvi ña kuu mii kuachi ña xaꞌni kun na ndikaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi xinaꞌa, xiꞌin na yii na kuu ñuu Ndioxi, ra saa tu na kuaꞌa na xaꞌni kun, iinii saa kuvi ña yuuvi va ―*kachi ra tatun Ndioxi kan xiꞌin ñuu Babilonia.

19

^Ndasakaꞌnu na Ndioxi chi ndivi

1 Te ndiꞌi kuu ña yoꞌo, ra saa xini soꞌo yu ndiee ka vi kaꞌan iin tiꞌvi chee yuvi chi ndivi kachi na saa:

¡Ra kaꞌnu ni kuvi Iva yo Ndioxi!

¡Saa chi sakaku ra yoo!

Ra takundiꞌi ña toꞌo, xiꞌin ña kaꞌnu, xiꞌin ndiee,

ra kuenda mii Iva yo Ndioxi va kuvi ña.

2 Saa chi iin ta iyoo mii kuachi na,

saa iyoo ña xa Ndioxi xiꞌin va na,

saa chi taxi ra tundoꞌo ndaꞌa ñuu chee kaꞌnu ña ^kuu ñaꞌá koko,

ña xa yakua ña yuuvi xiꞌin chiñu yakua ña xa ña,

ra Ndioxi va kuvi ra sandiꞌi xaꞌa ña,

xaꞌa ña xaꞌni ña na xachiñu nuu ra,

^kachi na.

3 Ra saa ndikaꞌan tuku na kachi na saa:

―¡Ra kaꞌnu ni kuu Iva yo Ndioxi! Saa chi iin ndisaa kii iin ndisaa tiempo ke ^kana va iꞌma, ña ^xixi ña ―kachi na.

4 Ra oko kumi saa ndia xikuaꞌa kan, xiꞌin kumi saa ña tiaku kan, ra ndakusiti na ra ndiakua nditiandiaa nuu na ndia nuu ñuꞌú, ña ^ndasakaꞌnu na Ndioxi ra nduꞌu nuu tiayu kaꞌnu kan, ra kaꞌan na kachi na saa:

―¡Saa iyoo va ña! ¡Ra kaꞌnu kuvi Ndioxi! ―^kachi na.

5 Ra saa xini soꞌo yu ndikaꞌan iin tachi ndia nuu íin tiayu kaꞌnu kan, ^kachi ña saa:

Takundiꞌi ndoꞌo na ^xachiñu nuu Iva yo Ndioxi,

ra saa tu ndoꞌo na ^xatoꞌo ñaꞌa va, xiꞌin ndoꞌo,

na ku mii chiñu naꞌnu, ra

saa tu ndoꞌo na ndaꞌvi va,

ra ná ndasakaꞌnu ndo Ndioxi,

kachi ña.

6 Ra saa xini soꞌo yu ña níꞌi yuꞌu iin tachi ra iin ta kuꞌva kuu yuꞌu iin tiꞌvi chee yuvi ke kuu, ra iin ta kuꞌva kuu tu ña niꞌi yuꞌu iin nami chee va tu ke kuu; ra iin ta kuꞌva kuu ta koyo taxa va tu ke kuu, ra ^kachi ña saa:

¡Ra kaꞌnu kuvi Iva yo Ndioxi,

ra kuu mii takundiꞌi ndiee,

saa chi ndakiꞌin ra ña kaꞌndia ra chiñu!

7 Ra na kusii ni ini yo, ra sii ni na koo yo,

ra na ndasakaꞌnu yo Iva yo Ndioxi,

saa chi xa ndixaa va kii, ña koo viko tandaꞌa ra kuu ndikachi loꞌo,

xiꞌin ña kuu yasiꞌi ra, na kuu veꞌe ñuꞌu ra, saa chi xa iyoo nduvi va na.

8 Ra taxi Ndioxi ndiayu ndaꞌa na veꞌe ñuꞌu

ña ná ndakundixi na tikoto ña vaꞌa ni, ña yaa, ña yeꞌe,

ra tikoto vaꞌa ña yaa yoꞌo kuvi chiñu vaꞌa,

ña ^xa na yii, na kuu ñuu Ndioxi,

kachi tachi kan.

^Xixini na viko ña tandaꞌa ra kuu ndikachi loꞌo

9 Ra saa ndikaꞌan ra tatun Ndioxi kan xiꞌin yu kachi ra saa:

―Tiaa tuꞌun yoꞌo: “Vaꞌa ni kee yuvi na ^kana Ndioxi kuꞌun kuxini nuu iyoo viko, ña ^tandaꞌa ra ku ndikachi loꞌo”, kachi ra.

Ra saa ndikaꞌan ka ra, kachi ra saa:

―Ña yoꞌo ku tuꞌun Ndioxi, ña ndixa ―*kachi ra.

10 Ra saa ndakusiti yu xaꞌa ra, ña ndasakaꞌnu yu ra, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa:

―Xä kun saa chi ta iyoo yoꞌo ña xachiñu kun nuu Ndioxi, xiꞌin ta kuꞌva iyoo takundiꞌi na ñani kun na ^ndikun ndinuni tuꞌun Jesús, saa ke iyoo tu yuꞌu va. Ra na ndasakaꞌnu kun Ndioxi va. ―*kachi ra.

Saa chi tuꞌun ña ndikaꞌan ndoso Jesús ke ndataxi tu ndiee ndaꞌa na kaꞌan ndoso tuꞌun Ndioxi vichin va.

Iin tiaa ra yoso kuayu yaa

11 Ra saa xini yu ^nuña ndivi, ra kanata iin kuayu yaa, ra ^yoso iin tiaa ri, ra nani ra iin tiaa ra ndaa, ra ndixa; ra ndaku ni ^xayukun ra kuachi xiꞌin yuvi, ra te kanitaꞌan ra xiꞌin yuvi ra niña mii ña ndaku va ^xa ra. 12 Ra iin ta kuꞌva ^ndakundichi yaa ñùꞌù saa kaa tinuu ra; ra tiaa ni kuaꞌa corona ñúꞌu ra, ra iyoo iin kivi ra, ña iyoo seꞌé, ra ndia nii na kundäa ini ni ke kuni kachi ña, chi takua indaa mii va ra kuvi ra kundaa ini ni ke kuni kachi ña. 13 Ra ^ndixi ra iin tikoto ña chichi ni̱i̱, ra kivi ra kuvi ña kuu Tuꞌun Ndioxi. 14 Ra ^ndikun iin tiaꞌndia chee na soldado ndivi sata ra, ra ^ndixi na tikoto yaa ña vaꞌa ni, ra ndia ni loꞌo yakua ña köo, ra ^yoso na kuayu yaa. 15 Ra yuꞌu ra ^kanata iin ichi ña ndi̱kó, ra xiꞌin ña kan ke sandiꞌi ra xaꞌa ñuu ña ndoꞌni nuu ña yuuvi, ra ndaku ni kaꞌndia ra chiñu nuu na xiꞌin itun kaa, tu ^niꞌi ra; ra kuañu ra na ta kuꞌva ^xa na, ta kuꞌni na uva; saa chi ña yoꞌo kuvi tundoꞌo ndiee ña ^taxi Ndioxi ra kuu mii takundiꞌi ndiee ndaꞌa na. 16 Ra nuu tikoto ña ^ndixi ra, xiꞌin siꞌin ra ke ndikaꞌyu tuꞌun ña kaꞌan kachi saa: “Rey ra kuchee nuu takundiꞌi na kuu rey kuvi ra, Ra kuu tu ra Iva takundiꞌi na kunaꞌnu va”, ^kachi ña. 17 Ra saa xini yu iin ra tatun Ndioxi, ra ^ndichi ra nuu ñuꞌù, ra ndiee ka vi ndikaꞌan ra xiꞌin takundiꞌi sàà, ri ^ndachi xika nuu ndivi kachi ra saa:

―Ndakutaꞌan ndo, ra kixi ndo kuxini ndo ñaꞌa ña xavii Ndioxi, 18 ña kuu kuñu na ku rey, xiꞌin na kunaꞌnu ^xaꞌndia chiñu nuu na soldado, xiꞌin na ndaku, ra saa tu kuñu kuayu xiꞌin na ^yoso va ri, ra kaxi tu ndo kuñu takundiꞌi yuvi na ^xika ndika va, xiꞌin na ^xachiñu ndaꞌvi, xiꞌin na ku mii chiñu naꞌnu, xiꞌin na ndaꞌvi ―*kachi ra. 19 Ra saa xini yu kiti chee ñàꞌa kan, xiꞌin na ku rey nuu ñuꞌú, xiꞌin iin tiaꞌndia chee na soldado na, ña ndakutaꞌan na ra kanitaꞌan na xiꞌin ra yoso kuayu yaa kan, xiꞌin na soldado ra, na ndikun sata ra. 20 Ra saa saka kuꞌun va na kiti chee ñàꞌa kan, xiꞌin ra maña ra kaꞌan ndoso tuꞌun ri, ra xa ña xituꞌun nuu ri xiꞌin ndiayu ri, ra sandaꞌvi ra kuaꞌa ni yuvi na xa ndiñani tuni kiti chee ñaꞌa kan, ña na kañuꞌu na naꞌna ri. Ra saa sakoꞌni tiaku va ra yoso kuayu yaa kan kiti chee ñaꞌa kan xiꞌin ra kaꞌan ndoso tuꞌun ri nuu mini ñuꞌù ña ^xixi xiꞌin ñuꞌú kaꞌndi. 21 Ra na soldado, na ^ndikun sata kiti chee ñàꞌa kan ra ndixiꞌi ndiꞌi va na xa ichi ña ndi̱kó yuꞌu, ña ^kanata yuꞌu ra yoso kuayu yaa kan. Ra saa ndakutaꞌan takundiꞌi sàà, ra xaxi ri kuñu na ndiakua nditiandiaa ini ri.

20

Mil kuiya ña kaꞌndia chiñu Jesús nuu ña yuuvi

1 Ra saa xini yu iin ra tatun Ndioxi, ra kee ra ndivi vaxi nuu ra, ra ^niꞌi ra yave ña ndakuña yuꞌu yavi chee ñàꞌa ña kunu ni kan, ra ^niꞌi tu ra iin yoꞌo kàà chee va. 2 Ra saa tiin ra dragón ri kuu koo yata, ri kuu timiaꞌa, ri ñàꞌa, ra chikuꞌni ra ri mil kuiya. 3 Ra sakoꞌni ra ri ini yavi chee ñàꞌa ña kunu ni kan, ra ndasi kutu vaꞌa ra yuꞌu ña, ña vaꞌa na kanäta ri ña sandaꞌvi ri yuvi nuu ña yuuvi, ra ndia te na xinu mil kuiya vi ke, saña ndika ri ndiaꞌvi kii. 4 Ra te ndiꞌi, saa xini yu ndita tiayu naꞌnu tu ^ndee na, na ndakiꞌin ndiayu ña ^sayuku na kuachi. Ra saa xini tu yu na xaꞌni na xaꞌa ña tuun ni xindikun na Jesucristo, xiꞌin xaꞌa ña kandixa na tuꞌun Ndioxi; ra nii ndikañüꞌu na kiti chee ñàꞌa kan, ra nii naꞌna ri, ra nii tuni ri ndiñäni tiaan na xiꞌin nii ndaꞌa na; ra ndatiaku va na xini yu, ra ndakiꞌin na ña kaꞌndia na chiñu xiꞌin Jesús mil kuiya. 5 Ndi su na ndii, na ndixïin kandixa Ndioxi, ra nindatiäku vi na kan, chi ndia te na xinu mil kuiya vi ke ndatiaku na. 6 Ra vaꞌa ni va kee yuvi na ndatiaku ña nuu, saa chi na yii va kuvi na. Ra te na xaa kii ña ndakuvi tuku na yuvi, ra kuchüun ka ña ndii kan ña ndakaꞌni ña na yoꞌo, saa chi xa sutu Ndioxi xiꞌin Cristo va nduu na, ra kaꞌndia na chiñu xiꞌin ra mil kuiya. 7 Ra te na xinu mil kuiya, saa ra saña ndika va timiaꞌa chi kanata va ri veꞌe kaa nuu ndikaa ri. 8 Ra te xa na kanata ri, ra xaꞌa ri kaka ri ña sandaꞌvi ri takundiꞌi ñuu ña ndoꞌni nuu ña yuuvi, takuu ñuu Gog, xiꞌin ñuu Magog. Ra ndachutaꞌan ri na soldado na iyoo nuu iinii saa ña yuuvi, ra kuaꞌa ni nduu na, iin ta kuꞌva kuu yuti yuꞌu tiañuꞌu saa kuu na, ña kani taꞌan na xiꞌin Ndioxi. 9 Ra saa ndakoyo na soldado iinii kuvi ña yuuvi ra ndixaa na, ra iin xinunduu na ñuu yii, ña ^kuꞌvi ni ini Ndioxi xini ra. Ra saa tiꞌvi Ndioxi ñùꞌù ña kee ndivi ra xaꞌmi ndiꞌi va ña na soldado kan. 10 Ra timiaꞌa, ri sandaꞌvi taꞌan xiꞌin na kan, ra tiin Ndioxi ri, ra sakoꞌni ra ri nuu mini ñuꞌu ña ^xixi xiꞌin ñuꞌú kaꞌndi, nuu xa ndikaa kiti chee ñàꞌa kan xiꞌin ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun ri. Ra ikan ke ndoꞌo ni kiti chee ñaꞌa kan xiꞌin ra ndikaꞌan ndoso tuꞌun ri xiꞌin timiaꞌa kan. Ra ñuú, kaꞌñu ke kuꞌun va ri, chi ndia ndixaa kii, ndia ndixaa tiempo ke kuꞌun va ri nuu mini ñuꞌu ña koko ri.

^Xandaku Ndioxi kuachi xiꞌin na ndii

11 Ra saa xini yu iin tiayu kaꞌnu, tu yaa, ra Ndioxi va kuvi ra nduꞌu nuu nu, ra ñuꞌú xiꞌin ndivi, ra ndindoñuꞌu ndiꞌi va ña, ra ndia nii nuu ndixiyo ka ña ke, ndixïi ñaꞌa ka vi. 12 Ra saa xini yu na ndii: na kuu mii chiñu naꞌnu xiꞌin na ndaꞌvi, ra ndita na nuu Ndioxi. Ra saa ndanuña kuaꞌa ni libro, ra ^ndanuña tu libro nuu ^ndoso kivi na kutiaku xiꞌin Ndioxi va. Ra saa xandaku Ndioxi kuachi xiꞌin na ndii kan, ra ta kuꞌva iyoo mii chiñu ña xa na kachi libro kan ke, iyoo ña xa ra xiꞌin va na. 13 Ra ndataxi ndiꞌi tu tiañuꞌu va na ndii na ndoꞌni kaꞌa ra, ra saa tu ña ndii va, chi ndataxi tu ña kan va na ndii, na ndoꞌni ndaꞌa ña; ra saa tu yavi nuu ñuꞌu na ndii va, chi ndataxi tu ña kan va na ndii na ñuꞌu ndaꞌa ña. Ra ta kuꞌva iyoo mii chiñu, ña xa na, saa ke iyoo ña xandaku Ndioxi xiꞌin va na. 14 Ra saa sakoꞌni Ndioxi ña xaꞌni, xiꞌin nuu ñúꞌu na ndii nuu mini ñùꞌù. Ra mini ñùꞌù kan ku nuu ndakuvi uvi na ndii. 15 Ra yuvi na köo kivi nuu libro ña kaꞌan ña kutiaku na xiꞌin Ndioxi, ra koꞌni tu ra na kan va nuu mini ñùꞌù.

21

Ndivi xaa xiꞌin ñuꞌú xaa

1 Te ndiꞌi saa xini yu iin ndivi xaa, xiꞌin ñuꞌú xaa, saa chi ndivi kaa xiꞌin ñuꞌú yoꞌo ra ndiꞌi va xaꞌa ña, ra saa tu tiañuꞌu va chi köo ka ra ndikaa. 2 Ra yuꞌu, ra Juan, kuvi ra xini ñuu yii ña kuu Jerusalén ña xaa, ra chi ndivi nuu nduꞌu Ndioxi ke kee ña vaxi nuu ña, ra ta kaa iin ñaꞌá ña xa ndasanduvi xiꞌin mii, ña tandaꞌa ña xiꞌin ra kuu yii ña, saa kaa ñuu kan xini yu. 3 Ra saa xini soꞌo yu ña ndiee ka vi ndikaꞌan iin tachi, chi ndivi kachi ña saa:

―Veꞌe ñuꞌu Ndioxi ra xa tiañu na yuvi va ndichi ña, ra koo ra xiꞌin na, ra na ñuu ra kuu na, ra mii ra kuvi ra kuu Ndioxi va na. 4 Ra mii Ndioxi va kuvi ra ndakuꞌva tiakuii nuu na, ña xaku na, ra küvi ka na, ra nii kuäku ka na, ra nii köo ka ña suchi ini, ra nii kïꞌin ka tu kueꞌe va na; saa chi takundiꞌi ñaꞌa ña xa ndixiyo te yachi, ra xa ndiꞌi va xaꞌa ña ―kachi tachi kan. 5 Ra saa ndikaꞌan ra nduꞌu nuu tiayu kaꞌnu kan xiꞌin yu kachi ra saa:

―Vichin ra xa ndasa xaa yu takundiꞌi va ñaꞌa ―*kachi ra.

Saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin yu kachi ra saa:

―Tiaa tuꞌun yoꞌo, chi tuꞌun ña ndaa, ña ndixa ni kuvi ña ―*kachi ra.

6 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin yu, kachi ra saa:

―Xa ndixinu nuu takundiꞌi va ña. Yuꞌu kuvi ra nuu, ra yuꞌu kuvi tu ra ndia nuu ndiꞌi va, ra yuꞌu kuvi ra kii xaꞌa, ra yuꞌu kuvi tu ra ndia kii ndiꞌi va. Ra na íchi̱ ini, ra ndia mii nuu kana tiakuii vaꞌa, ra ^taxi ña kutiaku na ke taxi yu koꞌo na ra, ra köo yaꞌvi ra. 7 Ra na kuchuun sakanaa, ra niꞌi na takundiꞌi ñaꞌa yoꞌo sa yu, ra kuu yu Ndioxi na, ra na kan kuu seꞌe yu. 8 Ndi su na iyo, na uvi ini, na xïin kandixa yuꞌu, xiꞌin na kini na ^xa chiñu yakua, xiꞌin na ^xaꞌni, xiꞌin na kíꞌvi xiꞌin ndia ndia ka na siꞌi, xiꞌin na tuꞌva na kuu na saka, xiꞌin na ^kañuꞌu ndioxi ña ku naꞌna, xiꞌin takundiꞌi na kuendo ni, ra takundiꞌi na ^xa chiñu kiꞌvi yoꞌo kuvi na kuꞌun nuu mini ñùꞌù ña ndikavanuu ñuꞌú kaꞌndi xiꞌin, ra yoꞌo ke ndakuvi na ichi ña uvi ―kachi ra xiꞌin yu.

Ñuu Jerusalén ña xaa

9 Ra saa kixi iin ndia tatun Ndioxi ndia uxa kan, ndia xiniꞌi uxa copa nuu xiñuꞌu uxa nuu tundoꞌo ñàꞌa ña kixi xa Ndioxi, ra ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa:

―Naꞌa yoꞌo, ra ña̱ꞌa̱ yu ña siꞌi ña tandaꞌa xiꞌin ra kuu ndikachi loꞌo nuu kun ―*kachi ra.

10 Saa ndixaꞌan nima yu xiꞌin ra tatun Ndioxi kan iin xiki chee sukun, ra ndiñaꞌa ra ñuu yii ña kuu Jerusalén nuu yu. Ra chi ndivi nuu nduꞌu Ndioxi ke kee ña vaxi nuu ña. 11 Ra iin ^yeyeꞌe kaa ña xiꞌin ndiee Ndioxi, ra iin ta kaa iin yuu ña nduvi ni saa kaa ña, ra iin ta taxa yuu ña nani jaspe saa taxa ña. 12 Ra ndikaa iin korra yuu chee sukun nuu ñuu kan, ra iyoo uxi uvi yeꞌe korra kan. Ra ndita iin iin ndia tatun Ndioxi uxi uvi saa yeꞌe kan; ra ndoso tu kivi uxi uvi saa ndia seꞌe ra Israel va ta iin ta iin yeꞌe kan. 13 Ra iyoo uni yeꞌe ña chi nuu kanata ñuꞌù, ra iyoo tu uni yeꞌe ña chi nuu kita ñuꞌù va, ra iyoo tu uni yeꞌe ña chi xitia kuaꞌa va ña, ra iyoo tu uni yeꞌe ña chi xitia ichin va ña. 14 Ra ndoꞌni uxi uvi yuu naꞌnu xaꞌa korra yuu kan, ra ndoso tu kivi uxi uvi saa ndia xindikun sata Jesús, ra kuu ndikachi loꞌo va, sata ta iin ta iin yuu kan. 15 Ra ra tatun Ndioxi ra ndikaꞌan xiꞌin yu kan, ra ^niꞌi ra iin ndo̱o̱ ñuꞌu tu oro, ña chuꞌun kuꞌva ra iinii saa ñuu chee kan, xiꞌin yeꞌe ña, ra saa tu korra yuu kan va. 16 Ñuu chee kan, ra kumi kuvi tutun ña, ra iin kuvi va nuu kani ña xiꞌin nuu ndika ña ra saa tu nuu sukun va ña. Ra saa kiꞌin kuꞌva ra tatun Ndioxi kan ña, xiꞌin ndo̱o̱ ñuꞌu tu niꞌi ra, ra uvi mil uvi ciento kilómetro kuvi ña. 17 Ra saa kiꞌin kuꞌva tu ra korra yuu ña ndikaa nuu ñuu kan va: Ra uni xiko uꞌun metro kuvi ña chi nuu sukun ña, ra taꞌan kuꞌva ña chuꞌun na yuuvi yoꞌo va ke, kiꞌin kuꞌva ra tatun Ndioxi kan ña. 18 Ra korra kan ra yuu vaꞌa ña nani jaspe ke kuvaꞌa ña, ra mii ñuu kan ra niña oro va ke kuvaꞌa ña, ra iin ndiakua ta yeꞌe yuu tata, saa yeꞌe ña. 19 Ra sa̱ví ka vi íin yuu ña ndoꞌni xaꞌa korra yuu kan, chi niña yuu ña nduvi ní ke kuvaꞌa ña: ra yuu ña nuu nani jaspe, ra yuu ña uvi nani zafiro, ra yuu ña uni nani ágata, ra yuu ña kumi nani esmeralda; 20 ra yuu ña uꞌun nani ónice, ra yuu ña i̱ñu̱ nani cornalina, ra yuu ña uxa nani crisólito, ra yuu ña una nani berilo, ra yuu ña ìi̱n nani topacio, ra yuu ña uxi nani crisopraso, ra yuu ña uxi iin nani jacinto, ra yuu ña uxi uvi nani amatista. 21 Ra uxi uvi saa yeꞌe kan, ra iin iin yuu ña nani perla ke kuvaꞌa ta mii tuꞌun ta mii tuꞌun ña. Ra yaꞌya kaꞌnu ña ndikaa maꞌñu ñuu chee kan, ra ña oro niña kuvi ña, ra iin ta yeꞌe yuu tata saa yeꞌe ña. 22 Ra köo veꞌe ñuꞌu ndichi ñuu kan ndixini yu, saa chi Tata yo Ndioxi ra kuu mii takundiꞌi ndiee va kuvi ra kuu veꞌe ñuꞌu ñuu kan xiꞌin Jesucristo ra ku ndikachi loꞌo va. 23 Ra ñuu kan ra xiniñüꞌu ka ña, ña kutuun ñuꞌù nuu ña, ra ni yoo xiniñüꞌu ka ña kuyeꞌe nuu ña, saa chi ndiee Ndioxi ra kaꞌnu va ke yeꞌe nuu ña, ra tuun tu Jesucristo ra kuu ndikachi loꞌo va nuu ña. 24 Ra takundiꞌi yuvi na iyoo nuu ña yuuvi, na ndikaku, ra ñùꞌù ña tuun ñuu kan va ke kuyeꞌe nuu na kaka na, ra takundiꞌi na kuu rey nuu ña yuuvi, ra ndataxi ndiꞌi va na ña kuika ña ku mii na, ndaꞌa ñuu kan. 25 Ra yeꞌe ñuu kan ra ndia nii kii ke ndäsi vi ña, ra nii ñuú ke köo ka vi ikan. 26 Ra ndataxi na takundiꞌi ña kuika xiꞌin ña nduvi ña iyoo nuu ña yuuvi ndaꞌa ñuu kan. 27 Ra ñuu kan, ra kïꞌvi ndia nii ña yakua, ra nii na ndikun naꞌna ña kuu ndioxi ndii, ra nii na ndatuꞌun ni kuendo, kïꞌvi. Chi takua na yoso kivi nuu tutu ña kaꞌan ña kutiaku na, ña kuu kuenda Jesucristo ra ku ndikachi loꞌo va kuvi na kiꞌvi koo ikan.

22

Itia ra ^taxi ña kutiaku na xiꞌin itun tu taxi ña kutiaku na

1 Te ndiꞌi ra saa ndiñaꞌa ra tutun Ndioxi kan iin itia ra kuíí ní nuu yu, ra ra yoꞌo kuvi ra taxi ña kutiaku yuvi. Ra vaꞌa ni ra chi iin ndiakua yeꞌe niꞌni ra, ra nuu íin tiayu kaꞌnu nuu nduꞌu Ndioxi xiꞌin nuu nduꞌu ra kuu ndikachi loꞌo ke kana ra. 2 Ra yáꞌa ra kuaꞌan ra maꞌñu yaꞌya kaꞌnu ñuu chee kan, ra uvi saa xiyo yuꞌu itia kan ndita itun kuii tu taxi ña kutiaku yuvi, ra uxi uvi ichi ke ^kuun kuiꞌi ndaꞌa nu iin kuiya, saa chi ta yoo, ta yoo va ke kuun kuiꞌi kan ndaꞌa nu, ra xiꞌin iku ndaꞌa nu ke ^kutatan takundiꞌi na yuuvi. 3 Ra ñuu kan, ra köo ka ñaꞌa ña tavi chiꞌña. Saa chi mii Ndioxi va kuvi ra kaꞌndia chiñu nuu na xiꞌin ra kuu ndikachi loꞌo, ra na ^xachiñu nuu ra, ra ikan ke ndasakaꞌnu ni ka va na ra. 4 Ra kuni nuu va na Ndioxi, ra kunduꞌu kivi ra tiaan na. 5 Ikan ra köo ka ñuú, ra na kundee ikan ra kuniñüꞌu ka na ña kutuun ñùꞌù nuu na, ra nii ñuꞌù ña nduꞌu ndivi kuniñüꞌu ka na kuyeꞌe nuu na, saa chi mii va Iva yo Ndioxi kuvi ra kuyeꞌe nuu na, ra kaꞌndia na chiñu xiꞌin ra ndiaa ndikaa ndikuꞌun.

Xa ndinumi ni va ndiko tuku Jesucristo kixi ra

6 Ra saa ndikaꞌan ra tatun Ndioxi kan xiꞌin yu kachi ra saa:

―Tuꞌun yoꞌo ra ña ndixa ní va kuvi ña, ra na kundiaa ní ini yo ña. Ra Iva yo Ndioxi, ra taxi ña xinituni ndaꞌa na ndikaꞌan ndoso tuꞌun ra xinaꞌa kuvi ra tiꞌvi tatun ra, ña ña̱ꞌa̱ ra takundiꞌi ña xa ndinumi ni kuu nuu takundiꞌi na xachiñu nuu ra ―*kachi ra.

7 Ra suꞌva ke ^kachi Iva yo Jesús ndikaꞌan ra:

―¡Na kundaa ini ndo chi kama ni va ndiko yu kixi yu! ¡Ra vaꞌa ni va kee yuvi na ^kandixa tuꞌun yii ña kaꞌan Ndioxi, ña vaxi nuu tutu yoꞌo! ―*kachi ra.

8 Yuꞌu, ra Juan, kuvi ra xini, ra xini tu soꞌo va yu, takundiꞌi ña yoꞌo, ra te ndiꞌi xini yu ña xiꞌin ña xini soꞌo yu ña, ra saa ndakusiti yu xaꞌa ra tatun Ndioxi ra ndiñaꞌa ña nuu yu, ña ndasakaꞌnu yu ra. 9 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin yu kachi ra saa:

―Xä kun saa, chi na ndasakaꞌnu kun Ndioxi va; saa chi ta iyoo yoꞌo ña xachiñu kun nuu Ndioxi, xiꞌin na ndikaꞌan ndoso tuꞌun ra, xiꞌin takundiꞌi na ^kandixa tuꞌun ra ña vaxi nuu tutu yoꞌo, ra ndasakaꞌnu na ra, saa ke iyoo tu yuꞌu va ―kachi ra tatun Ndioxi kan xiꞌin yu.

10 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin yu kachi ra saa:

―Chikäa seꞌé kun tuꞌun yii ña kaꞌan Ndioxi ña vaxi nuu tutu yoꞌo, saa chi xa ninumi ni va kuu ña kaꞌan ña. 11 Ra yuvi na ^xa chiñu kiꞌvi, ra na sa ka na chiñu kiꞌvi va, ra na ^xa chiñu yakua, ra na sa yakua ka na mii va na; ra na ^xa ña vaꞌa, ra na sa ka na ña vaꞌa va, ra na yii, ra na sa yii vaꞌa ka va na ―*kachi ra tatun Ndioxi kan xiꞌin yu.

12 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Kuenda ni koo ndo chi kama ni va ndiko yu kixi yu, ra ndataxi yu yaꞌvi ta iin ta iin yuvi ndaꞌa na, ta kuꞌva iyoo mii chiñu ña ^xa va na. 13 Yuꞌu kuvi ra nuu, ra yuꞌu kuvi tu ra ndia nuu ndiꞌi va, ra yuꞌu kuvi ra kii xaꞌa, ra yuꞌu kuvi tu ra ndia kii ndiꞌi va ―kachi ra.

14 Ra yuvi na ^ndakatia tikoto, ra vaꞌa ni kee na, saa chi niꞌi na ndiayu ña kaxi na kuiꞌi ña iyoo ndaꞌa itun kuii tu taxi ña kutiaku na, ra kuvi tu kiꞌvi na yeꞌe ñuu yii kan va. 15 Ndi su chi keꞌe va tu kindoo yuvi na kuu tina, xiꞌin na tuꞌva na kuu na saka, xiꞌin tiaa ndia ^xa siki yasiꞌi, a na siꞌi na ^xa siki yii va tu, xiꞌin na xaꞌni ndii, xiꞌin na kañuꞌu ndioxi ña kuu naꞌna, xiꞌin takundiꞌi na kutoo ní sandaꞌvi yuvi ra ^xa na chiñu kiꞌvi. 16 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:

―Yuꞌu, ra kuu Jesús kuvi ra tiꞌvi iin ra tatun yu xaa ra nuu takundiꞌi na veꞌe ñuꞌu, ña ndatuꞌun ra xiꞌin na xaꞌa ña kuu. Ra yuꞌu kuvi ra kuu ndiseꞌe ra rey David, ra kuu tu yu Kimi ri yeꞌe ní, ri kanata te tuvi va ―kachi ra. 17 Ra Tachi Yii Ndioxi xiꞌin na veꞌe ñuꞌu na kuu yasiꞌi ra kuu ndikachi loꞌo, ra suꞌva ke kachi na kana na:

―Naꞌa ndo ―kachi na.

Ra yuvi na ^xini soꞌo, ra na kana tu na kan va yuvi ña kixi na, ra na íchi̱ ini ña kuni koꞌo na tiakuii, ra na kixi na, ra koꞌo na tiakuii ra taxi ña kutiaku na, ra koꞌo uun va na ra, chi köo yaꞌvi ra. 18 Ra takundiꞌi yuvi na ^xini soꞌo tuꞌun yii ña kaꞌan Ndioxi, ña ndikaꞌyu nuu tutu yoꞌo, ra kaꞌan yu xiꞌin na ña kuenda ni na koo na, saa chi tu ndia iin na, na ndachinuu siki tuꞌun yoꞌo, saa ra niꞌi na tundoꞌo xaꞌa va ña sa Ndioxi, tundoꞌo ña xa kaꞌan mii tutu yoꞌo xaꞌa ke niꞌi va na. 19 Ra tu ndia tu na, na kindiaa taꞌan tuꞌun yii ña kaꞌan Ndioxi, ña ndikaꞌyu nuu tutu yoꞌo, saa ra, saa sa tu Ndioxi xiꞌin va na, saa chi täxi ra ña koo kivi na nuu tutu ña kaꞌan ña kutiaku na xiꞌin ra, ra nii ñuu yii kan täxi ra kiꞌvi na koo na, xa ta kuꞌva kachi mii tutu yoꞌo va. 20 Jesús ra ^ndakani xaꞌa tuꞌun yoꞌo, ña kuu ña ña ndixa, kuvi ra kaꞌan kachi saa:

―Ña ndixa kuvi va ña, kama ni va ndiko yu ―kachi ra.

Saa iyoo ña. ¡Naꞌa, Tata Jesús!

21 Ra mii Tata yo Jesucristo na taxi ña vaꞌa kutaꞌvi takundiꞌi ndo. Amén.