^

Mixtec, Santa María Zacatepec

The New Testament in the Santa María Zacatepec Mixteco of Mexico: Zacatepec Mixtec NT

copyright © 2015 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Mixtec, Santa María Zacatepec
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-05-15

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 15 May 2025

55b3808f-9cd0-5da9-90f0-a96c172e0e02

Tutu Mate

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Tu'un Ndioo tāa racha'nu Mate

1

Sivi ndian kūu ñivi Jesuu taji'na

(Lc. 3:23-38)

1 Ña'a kùu sivi ma ndian kūu ñivi Jesucristu, ra kūu ñivi ma racha'nu David, chi'in racha'nu Abraham. 2 Abraham kūu tatá ma Isaac, ta Isaac kūu tatá ma Jacob, ta Jacob kūu tatá ma Judá chi'in ma ndra yani ra. 3 Judá kūu tatá ma Fares, chi'in Zara, ta ma ma'á vi kūu Tamar. Fares kūu tatá ma Esrom, ta ma Esrom kūu tatá ma Aram. 4 Aram kūu tatá ma Aminadab, ta ma Aminadab kūu tatá ma Naasón, ta Naasón kūu tatá ma Salmón. 5 Salmón kūu tatá ma Booz, ta ma ma'á ra kūu Rahab. Booz kūu tatá ma Obed, ta ma ma'á ra kūu Rut. Ta Obed kūu tatá ma Isaí. 6 Isaí kūu tatá ma rey David. Ta ma rey David chi'in ma ña kūu ñasi'i ma Urías, vikan kūu tatá ma Salomón.

7 Salomón kūu tatá ma Roboam, ta Roboam kūu tatá ma Abías, ta Abías kūu tatá ma Asa. 8 Asa kūu tatá ma Josafat, ta Josafat kūu tatá ma Joram, ta ma Joram kūu tatá ma Uzías. 9 Uzías kūu tatá ma Jotam, ta Jotam kūu tatá ma Acaz, ta ra'ya kūu tatá ma Ezequías. 10 Ezequías kūu tatá ma Manasés, ta Manasés kūu tatá ma Amón, ta Amón kūu tatá ma Josías. 11 Josías kūu tatá ma Jeconías chi'in ma ndra yani ra, ma tiempu ña tīin ma ndra ñu'u' ñuu Babilonia ma ndian israelita, ta kuà'an na chi'in ndra iti' tikan.

12 Ta ora yā'a, ña tā'an na takan, tajan Jeconías kūu tatá ma Salatiel, ta Salatiel kūu tatá ma Zorobabel. 13 Zorobabel kūu tatá ma Abiud, ta Abiud kūu tatá ma Eliaquim, ta ra'ya kūu tatá ma Azor. 14 Azor kūu tatá ma Sadoc, ta Sadoc kūu tatá ma Aquim, ta Aquim kūu tatá ma Eliud. 15 Eliud kūu tatá ma Eleazar, ta Eleazar kūu tatá ma Matán, ta Matán kūu tatá ma Jacob. 16 Jacob kūu tatá ma Kusé, ra kùu ii ma Ndiya, ta Ndiya kūu ma'á Jesuu, ra kà'an yo ña kùu Cristu.

17 Ta takan kūu yi ña, chīyo uchi kumi ta'an ñivi ña kùu tata ma Abraham, nda kati kēta ma tiempu ña chīyo ma racha'nu David. Ta inga uchi kumi ma ndian kùu tata ma David chīyo, nda ora kēta ma kivi ña tīin ma ndra ñu'u' ñuu Babilonia ma ndian israelita, ta kuà'an na chi'in ndra ma iti' tikan. Ta inga uchi kumi ma ndian kùu tata ra chīyo, nda ma tiempu ikan, ta nda ma ora kāku ndio ma Cristu.

Nuu kàku ma Jesucristu

(Lc. 2:1-7)

18 Ma ora kāku Jesucristu, te'en kūu yi: ma Ndiya ña kūu ma'á ra, cha chā'a ña tu'un nuu ma Kusé, ña ni tanda'a ña chi'in ra. Va antea ña ndò'iin vi, yakan cha chāku'un se'an jā'a ndatu ma Ra kùu Tati Ií Ndioo. 19 Ta ma Kusé, ra ni tanda'a chi'in Ndiya, ti iin ra va'a, ta ndaa kùu ra. Cha'a' yakan kùu yi ña, töve kùuni ra ku'va ra ña koto ma ñivi ma ña chànini ra ja'a ra. Vati ma ña kùuni ra ja'a ra, kùu yi ña, kùuni ra ndakoo xe'e ra ña. 20 Ta ma ora juuni yanga chànini ra te'en, tajan iin ma tati ña jàkuu tiñu nuu ma Racha'nu, kēta yi nuu Kusé tañu ñuma'na ra, ta te'en nāka'an yi chi'in ra:

―Yo'o Kusé, ra kùu ñivi ma racha'nu David, na yü'viun ña ndàki'un ma Ndiya kùu ñasi'un ña, vati ma Tati Ií Ndioo jā'a ña ni koo ma se'an. 21 Yakan, ni koo se'an, ta ni jakunaniun ra, Jesuu. Takan ni kunani ra, vati ni jakakú ra ma ñivi ñuu ra cha'a' ma kuati jà'a na. ―Takan kàti ma tati tatun Ndioo chi'in Kusé ma tañu ñuma'na ra.

22 Ndisaa ña'a takan kūu yi, ikan na jachinu ma tu'un kā'an ma Racha'nu nuu iin ra kā'an chi'in tu'un yu'u ra, ti rakan te'en kā'an ra:

23 Ma ñayoko ña takä'an kì'vi chi'in nï'iin ra'ii, ni kuku'un se'an,

ta ni jakakuan yi,

ta ma ra kùu pa'a ikan ni jakunani na yi Emanuel,

ña kùuni yi ka'an yi: ìyo Ndioo chi'in yo.

24 Takan kūu ta ora ndākoo ndio ma Kusé ña kìxi ra, tajan jā'a ndio ra ma takua kā'an ma tati tatun Ndioo nuu ra, ta ndāki'in ndio ra ma Ndiya chūndaka ra. 25 Va vaji ndō'iin ra chi'an, va töve nī kixi ra chi'an, nda kati ya'a ji'na kāku ma ra kùu pa'a se'an, ra jākunani ma Kusé, Jesuu.

2

Ma ndra chìto ña ka'an ña kīchi iti' kàna nikandii, chànde'e ndra nuu kàndii ma ravali Jesuu

1 Ora kāku Jesuu ma ñuu nàni Belén, ña ìyo kuenda ma ñu'u' Judea, ma tiempu ikan ti, ma rey Herode kùu ma ra chā'nda tiñu ma ñu'u' ikan. Tajan iin ma ndra kīchi iti' kàna nikandii, ndra ya'a ga chìto ña kā'an, chāa ndra ma ñuu Jerusalén, 2 ta te'en chīkatu'un ndra:

―¿Ndanu kàndii ma ra já kāku, ña kùu rey kuenda ma ñivi judíu? Vati ndē'e ndi ña kēta ma chele ra iti' kàna nikandii, ta cha'a' yakan kùu yi, ña vàchi ndi vàchi jàka'nu ndi ra ma i'ya ―kàti ndra.

3 Tajan ora chīto ndio ma rey Herode ña takan chàkunuu ndra chìkatu'un ndra, ta ndava yū'vi ra, chi'in tandi'i ma ñivi ìyo ma ñuu Jerusalén ndia. 4 Tajan kāna ndio ra tandi'i ma ndra sutu cha'nu ña kuxini nuu sutu, ta chi'in tandi'i ma ndra matru ña jàna'a tu'un ley Ndioo nuu ma ñivi, ta chīkatu'un ndio ma rey Herode nuu ndra, ña ndanu kùu ma nuu ni kàku ma Cristu. 5 Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Ni kàku ra ma ñuu Belén ña ìyo kuenda ma ñu'u' Judea, vati te'en kà'an ma tu'un tāa ma ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na:

6 Yo'o ñuu Belén, vaji ñuu vali kùu̱n,

vati ya'a ka'nu kùu̱n tañu tandi'i ñuu ìyo kuenda ñu'u' Judea,

va tañu ma ñiviun ìyo ikan, ni keta iin ma ra ni kuxini,

ta rakan ni jakuenda ra ma ndian kùu ñivi̱ ñuu Israel.

Takan kàti yi nuu ma tutu Ndioo ―kàti ndra nuu rey Herode.

7 Tajan kāna xe'e ndio ma rey Herode ma ndra chìto ña kā'an, ta chīkatu'un kachin ndio ra nuu ndra, nda kivi kùu yi ña kēta ma chele ña ndē'e ndra. 8 Ta ora yā'a ndio yi, tajan tāchi ndio ra ndra ma ñuu Belén, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Kuà'an ndo ndakan, ta na nanduku tu'un ndo nuu ndisaa ma ñivi cha'a' ma ravali ikan. Ta ora cha nāta'an ndo ra, na kichi katitu'un ndo nui, vati juuni kùuni̱ kujaka'nui ra ndia ―kàti rey Herode chi'in ndra.

9 Tajan ma ndra chìto ña kā'an, kēe ndio ndra kàcha'an ndra chi'in ma tu'un ña kātitu'un ma rey nuu ndra. Takan kūu ta ma chele ña ndē'e ndra ma iti' kàna nikandii, kēta ndiko ri nuu ndra, ta endee yosonuu ri kuà'an ri nuu ndra. Ta ora chāa ndio ri ma nuu kàndii ma pa'a, tajan chūndaa ndio ri. 10 Ta ma ndra chìto ña kā'an, nduva'a kuii chīsii ndra ña ndē'e ndiko ndra ma chele ikan. 11 Takan kūu ta ora kāki'vi ndio ndra ma tichi ve'e, ta ndē'e ndra ma pa'a chi'in ma Ndiya ña kùu ma'á ra. Tajan chūnandi chiti ndio ndra, ta jāka'nu ndra ra. Ta ikan jan, ta'ii'iin ndra nūna ndio ndra ma chatun vali ña nda'a ndra, ta sōkó ndra oro, kutu, chi'in takuii xiko ña nàni mirra nuu ma pa'a. 12 Va tava kēta iin tati va'a ña jà'a tiñu nuu Ndioo nuu ndra ma tañu ñuma'na ndra, ña kātitu'un yi nuu ndra, ña na tüva nuva jà'a ndra ña chìkoni'i ndra ku'un ndra ma iti' nuu kīchi ndra nuu ìyo ma rey Herode kàti yi. Tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra ñuu ndra, va inga iti'.

Nuu chìnu xe'e Kusé, chi'in Ndiya, kàcha'an vi ma iti' ñu'u' Egiptu, chi'in ma pa'a se'e vi

13 Takan kūu ta ora yā'a ña kēe ndio ma ndra chìto ña kā'an kàcha'an ndra, tajan iin tati va'a ña jà'a tiñu nuu ma Racha'nu Ndioo, kēta yi nuu Kusé tañu ñuma'na ra, ta te'en nāka'an yi chi'in ra:

―Kusé, na ndetaun, ta ki'un ma ravali chi'in ma ma'á ra, ta kee ndo ku'un ndo ta kunu xe'e ndo ku'un ndo chi'in ra iti' ñu'u' Egiptu. Ta ndakan na kindoun koun, ta chikoni'i ndikoun nda kati katitu'un mai nuu̱n. Vati ma rey Herode, ni nanduku ra ma ravali, ta ni ka'ni ra ra. ―Takan kàti ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo nuu ma Kusé.

14 Tajan ndākoo ndio ma Kusé, ta kī'in ra ma ravali chi'in ma ma'á ra, ta kēe ndio vi kàcha'an vi ma iti' ñu'u' Egiptu ma ora chanikuaa. 15 Ikan chīyo vi, nda kati chī'í rey Herode. Takan kūu yi, ikan na chinu ma tu'un kā'an ma Racha'nu Ndioo, jà'a iin ra kā'an chi'in tu'un yu'u ra, ma nuu kà'an yi te'en: “Ñu'u' Egiptu kānai ma ra se'i.” Takan kàti Ndioo, kàti ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u ra.

Herode tàchi ra ña na ka'ni na ma ndra'ii kuati

16 Takan kūu ta ora chā'a ndio ma Herode kuenda, ña jānda'viña'a ma ndra chìto ña kā'an ra, nduva'a kāyuni ra. Tajan tāchi ra ña na ka'ni ndra tandi'i ma ndra'ii kuati, ña ìyo uvi kuiya iti' ninuu, ña ìyo ma ñuu Belén, ta chi'in tandi'i kuariya ña ìyo kuenda yi, ma naja kua kùu ma tiempu ña chā'a ma ndra chìto ña kā'an ma nuu ra. 17 Ta te'en jāchinu ma ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ña nàni Jeremía ma tu'un tāa ra nuu ma tutu ra:

18 Iti' ñuu nàni Ramá chīni ma ñivi tati iin ña'a,

ña nduva'a kuii chàku ña jà'a ña ya'a u'vi anima ña, ta nda'vi kùunian.

Ta ma tati ikan kùu yi ma tati Raquel, ña chàkuan cha'a' ma ndrakuati se'an.

Ta endee töve kuunian ña jàndomani na ña, vati chī'í ma se'an.

Takan kàti ma Jeremía.

19 Takan kūu ta ora yā'a ña chī'í ndio ma rey Herode, tajan iin tati ña jà'a tiñu nuu ma Racha'nu, kēta yi nuu Kusé tañu ñuma'na ra ma ñuu Egiptu, ta te'en nāka'an yi chi'in ra:

20 ―Na ndetaun, ta ki'un ma ravali chi'in ma ma'á ra, ta chìkoni'i ndikoun chi'in vi ma iti' ñu'u' Israel, ti cha kāchi'í ma ndra kùuni ka'ni ra. ―Takan kàti yi chi'in Kusé.

21 Tajan ndākoo ndio ma Kusé, ta kī'in ra ma ravali nda'a' ma ma'á ra, ta kēe ndio vi kuà'an vi ma ñuu Israel. 22 Va ora chīto ndio ma Kusé ña Arquelao se'e ma ndi Herode, kùu ra ña chà'nda ra tiñu, ma ñu'u' Judea, tiñu chākoo tatá ra niku, ta yū'vi ra ña ku'un ra ma tikan, va tava kātitu'un ndiko ma Racha'nu Ndioo nuu ra ma tañu ñuma'na ra, yakan va tüva nī cha'an ndio ra ma iti' tikan, tajan kēe ndio ra kuà'an ra iti' ñu'u' Galilea. 23 Takan kūu ta ora chāa ndio ra ma ñu'u' ikan, tajan chā'an ndio ra chākoo ra ma iin ñuu nàni Nazaret. Ña'á takan kūu yi, ikan na chinu ma tu'un ña kātitu'un ma ndra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo niku, vati kà'an ndra ña ni kunani ma Cristu, iin Nazarenu, kāti ndra.

3

Xuva, ra jàkunduta kàtitu'un ra tu'un Ndioo tichi ku'u

(Mr. 1:1-8; Lc. 3:1-9, 15-17; Jn. 1:19-28)

1 Ma tiempu ikan kēta ma Xuva, ra jàkunduta, kàtitu'un ra tu'un Ndioo nuu ma ñivi tichi ku'u ma ñu'u' Judea, 2 ta rakan te'en nāka'an ra:

―¡Na jaña ndo ña jà'a ndo ma kuati, vati cha kēta ma kivi ña ni nde'o nuu chà'nda Ndioo tiñu! ―kàti ra chi'in na.

3 Cha'a' ma Xuva i'ya kùu yi, ña te'en kā'an ma Isaía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo niku:

Iti' tichi ku'u kīchi tati iin ra'ii, ña te'en kānachaa ni'i yi:

“Na jandova'a ndo iin iti' kuenda ma Racha'nu,

ta na nuna ndo iin iti' ndoo kuenda ra ndia.”

Takan kàti ma tati ikan, kāti ma Isaía.

4 Ta ma ja'ma ña ñu'u ma Xuva, kūva'a yi chi'in ixi kameyu, ta chi'in pañu ñii, chù'ni ra yi toko ra. Ta chàchi ra tikaa kua'á, ta ña chì'i ra, kùu ma nduxi ñuñu ku'u. 5 Ta ma ndian chàa ña chìni ma ña kà'an ra, kùu ma ndian ñuu Jerusalén, chi'in tandi'i ma ndian ñu'u' Judea, ta chi'in inga ma ndian ìyo ñu'u' ña kandii yatini ma yuta Jordán. 6 Ta ora nà'ma na kuati na nuu ma Xuva, ta rakan chājakunduta ra na ma yuta Jordán.

7 Va ora ndē'e ma Xuva ña ya'a kua'a' ma ndra fariseu, chi'in ndra saduceu, kācha'an ndra, ña na jakunduta ra ndra, yakan va te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡Ndyo'o tatá ndian xaan, tava kùu ma koo kaa! ¿Yo kà'an chi'in ndo ña ni kakú ndo nuu ma tundo'o ya'a xaan ña cha vàchi kuyatin? 8 Tuva ndicha ña cha chīkoni'i ndo iti' ma Racha'nu, na koo va'a ndo ma takua kùuni ra ña koo ndo tuva takan, 9 ta koto jätayi ndo ndo chi'in juuni maa ndo, ta ka'an ndo te'en: “Ndyu'u kùu ndi tata ma Abraham”, kati ndo. Vati yu'u kà'in chi'in ndo, ña nda ma yuu ña kàndoyo i'ya, kùu jàndaku ma Racha'nu Ndioo yi, tata ma Abraham ndia. 10 Vati cha ìyo tu'va ma hacha kuenda ña ta'nda tandi'i ndava nda yo'ó ma yutun ña töve chà'a chiti va'a, ta ku'un ndrun nuu ñu'ú. 11 Ndicha va'a, ña yu'u jàkundutai ndo chi'in takuini, kuenda ña na jana'a yi, ña cha jāña ndo ma kuati jà'a ndo. Va inga ma ra ni kichi tia iti' nuu, ni jakunduta ra ndo chi'in sivi ma Tati Ií Ndioo, ta chi'in ñu'ú. Rakan kùu ma ra nduva'a ga ìyo ndatu kua yu'u, ña ni töve ìyo yi ña kuisoi, ni ma ndichan ra. 12 Ta cha nda'a ra iin kaa ña ìyo uni kumi punta kuenda ña jandati ra ma trigu iti' nuu sukun, ta takan tàvani'i siin ra ma soo vu. Tajan ni taan va'a ndio ra ma trigu ra tichi yaka. Va ma soo vu, va ni ka'mi ra nuu ñu'ú ña endee töve ndà'va.

Nuu kùnduta Jesuu

(Mr. 1:9-11; Lc. 3:21-22)

13 Takan kūu tajan Jesuu kīchi ra iti' ñu'u' Galilea, ta chāa ra ma yuta Jordán nuu ndaa ma Xuva, kuenda ña na jakunduta ra ra. 14 Va ma Xuva, na küuni ra ja'a ra yi, ti java te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Yu'u, kùu ma ra ìyo yi ña jakundutaun, ta yo'o, ¿chïto naja vàchiun nui, ña na jakundutai ñu̱n? ―Takan kàti Xuva chi'in Jesuu.

15 Va Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Vä'a' ña kà'un takan, va'a ga ña jakundutaun yu'u vitin, vati takan jàchinu yo tandi'i ma ña kùuni ma Ndioo. ―Takan kàti Jesuu chi'in ra.

Tajan ma Xuva kāti ra ña va'a. 16 Ta ora cha kūnduta ndio Jesuu, ta kēe ndio ra ma tichi takuii, tajan juuni ma ora ikani, nūna ma andivi, ta ikan ndē'e ndio ra, ña ma Tati Ií Ndioo, vàchi nuu yi chata Jesuu tava kàa iin livi, ta chūnandi yi chata ra. 17 Tajan ma iti' andivi chīni na iin tati ña te'en kà'an:

―Ra'ya kùu ma ra Se'i, ña ya'a kùuni̱ nde'i, ta ya'a chìsii̱ ña kùu ra takan. ―Takan kàti ma tati chīni na.

4

Nuu kì'in kui'na ku'va Jesuu

(Mr. 1:12-13; Lc. 4:1-13)

1 Ta ora yā'a, tajan chāka ndio ma Tati Ií Ndioo ma Jesuu iti' tichi ku'u, kuenda ña na ki'in ma kui'na ku'va ra.

2 Ta ma nuu chīyo ra ikan, tüvi nī chachi ra uvi xiko kivi, ta uvi xiko chanikuaa. Ta ora yā'a, tajan chāñu ndio ma soko ra. 3 Tajan ma kui'na chajāyatin ndioán' ñá' nuu Jesuu kuenda ña ni ki'in ndioán' ku'va ra, ta te'en nāka'an ndioán' chi'in ra:

―Tu ndicha va'a ña ra Se'e Ndioo kùu̱n, na ka'un chi'in ma yuu ña ndoyo chiña, ña na ndakuu yi paan. ―Takan kàti ma kui'na chi'in ra.

4 Va Jesuu te'en nāka'an ra:

―Nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Na yöve uvanuu ma ña chàchinio kùu ja'a ña na taku ma ñivi, vati juuni kùu taku na ja'a tandi'i ma tu'un ña kà'an Ndioo ndia” ―kàti Jesuu.

5 Tajan chāka ndio ma kui'na ma Jesuu kuà'an ra chi'án' ñuu Jerusalén ií, ta ikan jāndaa ndio ma kui'na ma Jesuu nuu sukun ga xini ma veñu'u ka'nu ikan, 6 ta te'en nāka'án' ndioán' chi'in ra:

―Tu ndicha ña ra Se'e Ndioo kùu̱n, na koyoun ma nda ninuu, vati nuu ma tutu Ndioo, te'en kà'an yi:

Ndioo, ni tachi ra ma tati ña jà'a tiñu nuu ra, ña na jakuenda yi ñu̱n.

Ma tati ikan kùu yi ña ni kani'i na ñu̱n, chi'in nda'a' na,

ikan na töve takue'e cha'un jà'a nï'iin yuu ―kàti ma kui'na chi'in ra.

7 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'án':

―Nda nuu ma tutu Ndioo, juuni te'en kà'an yi ndia: “Töve ìyo yi ña ki'un ku'va ma Racha'nu Ndioo.” Takan kàti yi ―kàti Jesuu.

8 Takan kūu ta chāndaka tukuán' ra iin xini yuku sukun nduva'a kuii, ta ora kīcha'a ndioán' jàna'án' nuu Jesuu ndisaa ma ñuu ñuñivi nuu chà'ndán' tiñu nuu Jesuu, ta naja kua ya'a ka'nu kùu yi. 9 Tajan te'en nāka'an ndioán' chi'in ra:

―Tu kunandi chitiun nui, ta jaka'nu̱n yu'u, ni ku'vai tandi'i ma nuu chà'ndai tiñu nuu̱n ―kàti ma kui'na chi'in Jesuu.

10 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'án':

―Kuà'an, tikan yo'o kui'na, vati nuu ma tutu Ndioo, te'en kà'an yi: “Na jaka'nu̱n ma Racha'nu Ndiooun, ta uvanuu rakani na ja'un tiñu nuu” ―kàti Jesuu.

11 Tajan ma kui'na ndākoo ndioán' Jesuu, ta ikan jan chākoyo ndio ma ndian kùu tati ña jà'a tiñu nuu Ndioo, ta kīcha'a na tìndee na ra.

Nuu kìcha'a Jesuu kàtitu'un ra tu'un Ndioo ñu'u' Galilea

(Mr. 1:14-15; Lc. 4:14-15)

12 Takan kūu ta ora chīto Jesuu ña ma Xuva indii ra tichi vekaa, tajan kēe ndio ra kuà'an ra ma ñu'u' Galilea. 13 Va töve nī kindoo ra koo ra ma ñuu Nazaret, ti yā'a ra kuàkoo ra ma ñuu Capernaum, ña kàndii yu'u tañu'u, yatini nuu kàndii ma ñu'u' Zabulón, chi'in ñu'u' Neftalí. 14 Tandi'i ña'á kūu yi takan, ikan na chinu ma tu'un ña tāa ma Isaía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, nuu kā'an ra te'en:

15 Na taso'o ndo ndyo'o ìyo ñu'u' Zabulón, ta ñu'u' Neftalí

ña kàndii inga chiyo yu'u yuta Jordán,

tichi iti' kuà'an tañu'u ña nàni Galilea,

nuu ìyo ndian yüvi judíu.

16 Vati ndyo'o ndian chàkunuu nuu naa niku,

cha kīcha'a ndè'e ndo iin ñu'ú ya'a ka'nu,

iti' chākunuu ndo niku töve iti' va'a kùu yi ti ni naa ndo jà'a yi,

va vitin ma Racha'nu cha jāndondichin va'a ra yi kuenda ndo.

Takan tāa Isaía.

17 Nda ma ora ikan kùu yi, ña kīcha'a Jesuu kàtitu'un ra tu'un Ndioo te'en nuu ma ñivi:

―Na jaña ndo ña jà'a ndo ma kuati, vati cha vàchi kuyatin nuu chà'nda ma ra ìyo andivi tiñu ―kàti Jesuu chi'in na.

Jesuu kàna ra kumi ta'an ndra kìin tiaka'

(Mr. 1:16-20; Lc. 5:1-11)

18 Ta ora chàkunuu Jesuu ma yu'u tañu'u ña kàndii ma ñu'u' Galilea, ikan ndē'e ra uvi ta'an ndra ña kùu ndra yani ndra. Iin ra nàni Simón, ra juuni kà'an na ña nàni Petu', ta inga ra nàni André. Ta ndrakan, ti kàni ndra yu'va tiaka' ka'nu tichi takuii chàkunuu ndra, ti ndra kìin kùu ndra. 19 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡Na tandikun ndo chatai!, ta yu'u ni ja'i ña na nani'i ndo ñivi kuenda Ndioo ―kàti Jesuu chi'in ndra. 20 Ma ora ikani ndākoo ndra ma yu'va tiaka' ka'nu, ta tāndiku ndra chata ra.

21 Ta ita'vi tiá iti' nuu, ikan ndē'e Jesuu inga uvi ta'an ndra ña juuni yani ndra ndia. Iin ra nàni Jandiau, chi'in Xuva, ndra se'e Zebedeu. Ndrakan ka'ìin ndra jàndova'a ndra yu'va tiaka' ka'nu, chi'in tatá ndra, tichi iin varku, ora kāna Jesuu ndra. 22 Ma ora ikani ndākoo ndra ma tatá ndra tichi run, ta tāndikun ndra kuà'an ndra chata Jesuu.

Jesuu jàna'a ra nuu kua'a' ñivi

(Lc. 6:17-19)

23 Jesuu chàkunuu ra jàna'a ra tu'un Ndioo ninii ka'nu ma ñu'u' Galilea, nuu kàndii ta'ii'iin ma kuariya nuu ìyo ma veñu'u kuati ñivi judíu. Kàtitu'un ra nuu na, naja kua kùu ma nuu chà'nda Ndioo tiñu iti' andivi, ta juuni jànda'a ra ndian ku'vi, chi'in tandi'i nuu ma kue'e ndo'o na. 24 Ta takan kūu ña chītakuati ma tu'un cha'a' Jesuu nuu ma ñivi ìyo ninii ka'nu ma ñu'u' Siria. Ta chāndaka na ndian ku'vi jà'a siin siin nuu ma kue'e, takua kùu ma ndian ku'vi jà'a kue'e u'vi na, chi'in ndian ku'vi jà'a tati xaan, ndian chì'i i'i, chi'in ndian endee pe'lu kuñu, ta jānda'a ra na. 25 Ta kua'a' ñivi ìyo ñu'u' Galilea, chi'in ñuu Decápolis, ña kùuni yi ka'an yi, uchi ñuu, ta ndian ñuu Jerusalén ña ìyo kuenda ma ñu'u' Judea, ta nda ma ñuu ña kàndii inga chiyo yuta Jordán. Tandi'i ndiakan tāndikun na kuà'an na chata Jesuu.

5

Nuu jàna'a Jesuu nuu ñivi xini yuku

1 Ta ora ndē'e Jesuu ña ka'ìin kua'a' ñivi, tajan ndāa ndio ra xini yuku, ta chūnandi ra. Ta ikan jan chājayatin ndio ma ndra jàkua'a chi'in ra nuu nàndi ra, ta chīkonuu ndra ra, 2 ta te'en kīcha'a ndio ra jàna'a ra nuu ndra:

Nuu jàna'a Jesuu naja kua ìyo yi ña ja'a yo, ikan na sii kuuni yo

(Lc. 6:20-23)

3 ―Na sii kuuni ma ndian nda'vi ña chà'a na kuenda ña chìniñu'u na Ndioo, vati kuenda maa na kùu ma nuu chà'nda ra tiñu iti' andivi.

4 ’Na sii kuuni ma ndian chàku ta nda'vi kùuni, vati ma Racha'nu Ndioo ni ndakimani ra na.

5 ’Na sii kuuni ma ndian vita anima, vati tiaga iti' nuu, ni ni'i na ma ñu'u' ña cha chā'a ma Racha'nu Ndioo tu'un ña ni ku'va ra nuu na.

6 ’Na sii kuuni ma ndian ya'a ìyoni jàkuu tiñu va'a takua kùuni Ndioo, ta chi'in ma ndian ya'a nàtii na ña kùuni na nde'e na ra, takua kùuni na ora nàtii na takuii, vati ma Racha'nu Ndioo, ni tindee ra na ña na ja'a na yi.

7 ’Na sii kuuni ma ndian kùnda'vini nde'e inga ñivi, vati Ndioo, ni kunda'vini ra na ndia.

8 ’Ta na sii kuuni ma ndian ndicha ña kùuni na nde'e na ma Racha'nu Ndioo, vati ndiakan ni nde'e na ra.

9 ’Na sii kuuni ma ndian nànduku naja kua koo va'a na chi'in ta'an na, vati ma Racha'nu Ndioo ni jandakuu ra na se'e ra.

10 ’Ta juuni na sii kuuni ma ndian ndè'e tundo'o, cha'a' ña jà'a na ma ña kùuni Ndioo, vati kuenda maa na kùu ma nuu chà'nda ra tiñu andivi.

11 ’Na sii kuuni ndyo'o ora inga ñivi kanduva'a na ndo, ta chi'in ndyo'o ndian jànde'e na tundo'o, ta tisokuati na ndo chi'in tu'un vata cha'i. 12 Na sii kuuni ndo, vati ni ni'i ndo iin ya'vi nduva'a ka'nu ma iti' andivi, ti takua jà'a na chi'in ndo, juuni kua ikan jā'a na chi'in ma ndian kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña chīyo taji'na ndia.

Nuu jàna'a Jesuu ña kùu yo takua kùu ma ñií, ta takua kùu ma ñu'ú

(Mr. 9:50; Lc. 14:34-35)

13 ’Ndyo'o kùu ndo takua kùu ma ñií ña ìyo ma ñuñivi i'ya, cha'a' ña kùu ndo ndian chìnuni. Va tu ma ñií ikan jàña yi ña u'vá yi, ¿niyi ìyo yi ña ja'a yo chi'in yi, ta kùu ndo'uva ndiko yi, ta kuàtiñu yo yi inga cha'a'?, kùuni ndo. Va'aga ña na jakuita ndo yi kuenda ña na kuañunia ma ñivi chata yi, ti na tüva nakutiñu yi.

14 ’Ndyo'o kùu ndo tava kùu ma ñu'ú ña jàndondichin ma ñuñivi. Ta tu iin ñuu kàndii yi xini yuku, na küu kundii xe'e yi ndia. 15 Ta na tüvi jàtiin yo iin ñu'ú kandil, ta kasi yo nuu yi chi'in iin cajon, vati ma ña jà'a yo kùu yi ña, va'a jùndii yo yi nuu sukun, ikan na jandondichin yi nuu tandi'i ma ñivi ka'ìin tichi ve'e. 16 Yakan va ndyo'o juuni kua ikan ìyo yi ña nanduku ndo naja kua koo va'a ndo chi'in tandi'i ñivi, ikan na nde'e na ma tiñu va'a jà'a ndo, ta ndita'an na jàka'nu na ma Racha'nu Tatá ndo ña ìyo andivi ndia.

Jesuu jàna'a ra naja kua kà'an ma Ley cha'nu

17 ’Ta koto näkanini ndo, ña yu'u kùu ra vàchi janaa ma ley Ndioo ña tāa Moisés, ta ña vàchi janai ma tu'un Ndioo ña jàna'a ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u ra ndia, ti na yöve takan kùu yi. Ma tiñu vàchi̱ kùu yi ña, kàtitu'un kachi̱n ma ña kùuni ma ley Ndioo ka'an yi. 18 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ña, ora juuni yanga ìyo ma andivi, chi'in ma ñu'u' ñuñivi, nï'iin tu'un vali ña ìyo nuu ma ley cha'nu, ta nï'iin letra na töve ni kindaa, nda kati kuu ji'na ma ña ìyo yi ña kuu. 19 Yakan va ma ndian jàchi'in na ma ña kùuni ma ley Ndioo ña jà'a na, va kùmani jàchi'in na uvanuu ña kà'an yi, vaji iin tu'un valini kùu yi, ta ndian töve chà'a na ña na koto inga ñivi yi, ta jà'a na indukuni, ndiakan ni ndakuu na, ndian valiga ma nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi. Va ma ndian jàchi'in ña kà'an yi, ta chà'a na ña na koto inga ñivi ma ña kà'an yi, ndiakan kùu ma ndian ni ndakuu ka'nuga, ma nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi. 20 Vati yu'u kà'in chi'in ndo ña, tu töve kùuni tiaga ndo ja'a ndo ma kua kùuni Ndioo, takua kùu ma ndra matru jàna'a tu'un Ndioo chi'in ma ndra fariseu, ña na küuni ndra jàchinu ndra ma ña kùuni Ndioo, na küu ki'vi ndo koo ndo chi'in ra nuu chà'nda ra tiñu andivi.

Jesuu jàna'a ra naja kua ìyo yi ña ja'a yo ora kayunio

(Lc. 12:57-59)

21 ’Ndyo'o cha chìto va'a ndo ña tatiempu cha chīni ndo tu'un Ndioo ña te'en kà'an yi naja kua ìyo yi ña ja'a ndo: “Na kä'ni ndo, ti ma ndian chà'ni ìyo yi ña ka'nda na kuati na.” 22 Va yu'u kà'in chi'in ndo ña nda ndyo'o ni kùuni, tu xàani ndo nde'e ndo ta'an ndo, ìyo yi ña ka'nda ndo kuati ndo ndia. Ta tu kanduva'a ndo ta'an ndo ìyo yi ña ya'a ndo nuu ma ndra kumitiñu, ta jàkutuni ndra ma kuati ndo. Ta tu kàti ndo ña ndian ndava xini kùu na, na ja'a ndo kuenda nuu ndo koto ku'un ndo andaya' nuu tìin ñu'ú.

23 ’Ta indukuni kùu yi tuva ma ora sokó ndo iin nakuyi nuu ma chito naá kuenda Ndioo, ta ikan chàku'uni ndo ña ìyo kuati ndo chi'in inga ta'an ndo, 24 na ndakoo nuu ndo ma ña ni sokó ndo nuu Ndioo ma ikan, ta ku'un ji'na ndo kundakan ndo nuu ta'an ndo ña na jaka'nuni na ma kuati ndo, tajan na chikoni'i ndio ndo nuu ìyo ma nuu naa, ta na sokó ndio ndo yi kuenda Ndioo.

25 ’Tu ìyo iin nda yo kùuni ti'i kuati cha'a' ndo ma vetiñu. Va'a ga ña na ka'an ji'na ndo tichi iti' kuà'an ndo chi'in na, ta ikan na jandakumani ndiko ndo na, ikan na tüvi tì'i na ndo nda'a' ma ra juez ña jàndondaa kuati, ta rakan ku'va ndio ra ndo nda'a' ma ndra jandaru, ta tì'i ndra ndo tichi vekaa. 26 Ta ndicha va'i ña kà'in chi'in ndo ña na töve ni kee ndo ikan, nda kati tia'vi ndi'i ji'na ndo ma xu'un' ña na nandoo kuati ndo.

Jesuu kàtitu'un ra ña na vä'a kì'vi yo chi'in ñivi ña'a yöve ñasi'i yo, ta ñivi ña'a chi'in yöve ii vi ndia

27 ’Vati ndyo'o cha chīni ndo iin tu'un ña te'en kà'an tatiempu: “Na kï'vi ndo chi'in ñivi ña'a yöve ñasi'i ndo.” 28 Va yu'u kà'in chi'in ndo, ña nda ndra'ii nikuuni, jitu chi'in iin ña ndè'eni ndra iin ña'a, ta chàta'ani ndra, ña kùuni yi ka'an yi ña indukuni kùu ma kuati jà'a ndra chi'an chi'in chinituni ndra kua ma ndra cha kī'vi ndra chi'in iin ña'a ma chi'in ma kuñu ndra.

29 ’Ta tu ma tinuu chiyo kua'a' ndo kùu yi ña jàkoyo yi ndo ma tichi kuati, na tava ndo yi, ta jakuita chika ndo yi. Vati va'aga ña na kenaa iin chiyo tinuu ndo, kua ña ku'un ndisaa ma kuñu ndo andaya'. 30 Ta tu ma nda'a' chiyo kua'a ndo kùu yi ña jàkoyo yi ndo ma tichi kuati, na ka'nda ndo yi, ta jakuita chika ndo yi. Vati va'aga ña na kenaa iin chiyo nda'a' ndo kua ña ku'un ndisaa ma kuñu ndo andaya'.

Jesuu jàna'a ra ña na töve va'a ndakoo yo ñasi'i yo

(Mt. 19:9; Mr. 10:11-12; Lc. 16:18)

31 ’Ta juuni cha chà'a ndo kuenda ña te'en kà'an ma tu'un Ndioo ndia: “Nda ndra'ii nikuuni tuva ndàkoo ndo ñasi'i ndo, ìyo yi ña ku'va ndo iin tutu nuu kà'an yi ña cha ndākoo ndo ña.” 32 Va yu'u kà'in chi'in ndo ña tu iin ra'ii ndàkoo ra ñasi'i ra, iin kuati kùu yi kuenda ra tu töve ndicha ña jànda'viña'a ña ra cha'a' ña kì'vi ña chi'in inga ra'ii. Vati tu takan ndākoo ra ña, rakan jà'a ra ña na ja'a ña kuati tu yakan ki'vian chi'in inga ra'ii. Ta nda ra ni kùuni ña tànda'a chi'in iin ña'a ña ndākoo ii, juuni iin kuati kùu ma ña jà'a ra, ti kì'vi ra chi'in iin ña'a ìyo inga ii ndia.

Jesuu kàti ra ña na vä'a janda'viña'a yo

33 ’Ta juuni cha chīni ndo ña te'en kà'an ma ndian kūu ñivi yo chīyo taji'na ndia: “Ìyo yi ña jachinu ndo ma tu'un chà'a ndo nuu ma Racha'nu Ndioo”. 34 Va yu'u kà'in chi'in ndo ña va'aga ña na kü'va ndo tu'un cha'a' nda ña nikuuni tu töve ña ndicha kùu yi. Na töve ìyo yi ña ku'va ndo tu'un cha'a' ma andivi, ti nuu chà'nda Ndioo tiñu kùu yi. 35 Ta ni cha'a' ma ñu'u' ñuñivi ndia, vati nuu nìndee cha'a Ndioo kùu yi ti iin ña kuenda ra kùu yi. Ta ni cha'a' ma ñuu Jerusalén, tüvi ìyo yi ña ku'va ndo tu'un, vati ma ñuu ka'nu ña ìyo kuenda Ndioo, ra kùu Rey ka'nu kùu yi ndia. 36 Ta juuni na tüvi ìyo yi ña ku'va ndo tu'un nuu ñivi cha'a' ma xini ndo, vati na küu jandokuichin ndo nï'iin ma ixi xini ndo, a jàndotuun ndo yi ndia. 37 Va'aga ña na ka'an ndo ña: “juu” a “töve”, vati ndisaa inga tu'un ma ña kà'an siki ndo, kùu yi kuenda ma kui'na.

Jesuu jàna'a ra naja kua ìyo yi ña ja'a yo, ta jàña yo ña xaani yo nde'o ta'an yo

(Lc. 6:29-30)

38 ’Ta juuni ndyo'o cha chīni ndo ña te'en kà'an ma tu'un ña kēta taji'na ndia: “Tu jàtakue'e na jitu iin ma tinuu ndo a nu'u ndo, indukuni ìyo yi ña ja'a ndo chi'in na ndia.” 39 Va yu'u kà'in chi'in ndo ña: tuva ìyo nda yo kùuni kuati chi'in ndo, na jandeeni ndo yi, ta töve jà'a ndo takua jà'a na. Ta tu ìyo iin ndian kàni iin xa'nda iin chiyo cha'a so'o ndo, na ku'va ndo ma inga chiyo yi kàni na ndia. 40 Ta tu ìyo iin yo ti'i kuati cha'a' ndo ma vetiñu, ta kùuni na namaa na kamixa ñu'u ndo, na ku'va ndo ña na kunda'a na, nda ma ja'ma isukun ndo ndia. 41 Tu ìyo nda ndian chìkan ñamani nuu ndo ña na tindee ndo na, ña kuìso ndo iin ndatiñu na iin kilometru, na ku'un ndo chi'in ra nda uvi kilometru, na tindee ndo na. 42 Ta nda ndian nikuuni ña chìkan iin nakuyi nuu ndo, na ku'va ndo yi nuu na. Ta tu ìyo ndian chìkanuu iin nakuyi nuu ndo, na ku'va ndo yi nuu na, ta yüva kati ndo ña töve.

Naja kua ìyo yi ña kuuni yo nde'o ma ndian xaani yo nde'o

(Lc. 6:27-28, 32-36)

43 ’Ta juuni cha chīni ndo ma tu'un ña kà'an te'en tatiempu ndia: “Na kuuni ndo nde'e ndo ma ndian amigu ndo, ta na kuxaani ndo nde'e ndo ma ndian xaani ndo ndia.” 44 Va yu'u kà'in chi'in ndo ña: Na kuuni ndo nde'e ndo ma ndian xaani ndo nde'e ndo, ta na ka'an ndo chi'in Ndioo cha'a' ma ndian kànduva'a ndo. 45 Takan ìyo yi ña ja'a ndo, ta kùu ndo se'e ma Tatá ndo ra ìyo andivi. Vati maa ra kùu ra ña jàtuun ra nikandii kuenda ma ndian va'a, ta tüvi va'a. Ta juuni ra kùu ra ña jàkuun ra savi kuenda ma ndian ndaa, ta ndian töve ndia. 46 Vati tu ma ndian kùuni nde'e ndo, ndiakani kùu ma ndian kùuni ndo nde'e ndo, ¿a chànini ndo ña ni ni'i ndo ya'vi ndo cha'a' ña jà'a ndo takan?, kùuni ndo. Na töve, vati nda ma ndra nàka'an xu'un' kuenda ñuu Roma, takan jà'a na ndia. 47 Ta tu kàña'a ndo chi'in ndian ta'ani ndian chìnuni, ¿nda ña va'a kùu ma ña jà'a ndo?, kùuni ndo. Vati nda ma ndian töve nàkoto Ndioo, takan kà'an na ndia. 48 Yakan va na kuu ndo ndian ndaa, tava kùu ma Tatá yo ra ìyo andivi.

6

Jesuu jàna'a ra naja kua ìyo yi ña ja'a yo ma tiñu va'a

1 ’Ta koto jä'a ndo tiñu va'a kuenda ña na nde'e ma ñivini ndo ña ndian va'a kùu ndo. Ta tu jà'a ndo takan tajan ma Tatá ndo, ra ìyo andivi, töve ni ku'va ra nï'iin ya'vi ndo. 2 Yakan va ora tìndee ndo ma ndian nda'vi ña kumani yi nuu, na töve ìyo yi ña ku'va ndo koto ndisaa ñivi yi, takua jà'a ma ndian uvi nuu kua chànini ña chàkunuu nàtu'un na chi'in ñivi, nani nuu ìyo ma veñu'u kuati ma ndian judíu, ta tichi kai, kuenda ña na ka'an va'a ma ñivi chatani na. Va yu'u kà'in chi'in ndo ña ndicha va'a ña cha ìyo ma ya'vi na cha'a' ma ña jà'a na. 3 Va ndyo'o ora chà'a iin nakuyi nuu ma ndian nda'vi ña chìniñu'u yi, na töve ìyo yi ña natu'un ndo yi nuu nï'iin ma ndian nàkoto ndo, ta ni nuu ma amigu ka'nu ndo ndia. 4 Va'aga ña na koto xe'eni ndo yi. Tajan ma Tatá ndo ra ìyo andivi ni ku'va ra ya'vi ndo, ti ndè'e ra ma ña jà'a xe'e ndo.

Jesuu jàna'a ra naja kua ka'an yo chi'in Ndioo

(Lc. 11:2-4)

5 ’Ta ora kà'an ndo chi'in Ndioo, koto jä'a ndo takua jà'a ma ndian kini uvi nuu kua chànini ña ndava chàta'ani na kundaa na ora kà'an na chi'in Ndioo ma tichi veñu'u kuati ma ndian judíu, a ora kundaa na ma tutun kai kuenda ña na nde'e ma ñivini na. Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ña, ndiakan juuni cha ìyo ya'vi na cha'a' ma ña jà'a na ndia. 6 Va tu ndyo'o kùuni ndo ka'an ndo chi'in Ndioo, na ki'vi ndo tichi ve'e ndo, ta kasi ndo yuve'e, ta kicha'a ndio ndo ka'an ma'iin ndo chi'in Ndioo Tatá ndo, ti ìyo ra chi'in ndo ma ikan. Tajan ma Tatá ndo, ra ndè'e ma ña jà'a ndo, ni ku'va ra ya'vi ndo.

7 ’Ta ora kà'an ndo chi'in Ndioo, na töve ìyo yi ña indita inditani kā'un ma tu'un töve ndakutiñu, tava jà'a ma ndian töve nàkoto Ndioo. Vati ndiakan chànini na, ña tu kua'a' cha'a' kà'an na, juuni juuni ma tu'un, tiaga ni jachi'in Ndioo ma ña kà'an na, kùuni na. 8 Koto jä'a ndo tava jà'a ndiakan, vati ma Ndioo Tatá ndo, cha chìto ra nayi kùu ma ña chiniñu'u ndo antea ña ndàkan ndo yi nuu ra. 9 Yakan va te'en ìyo yi ña ka'an ndo chi'in Ndioo:

Yo'o ra kùu Tatá ndi, ra ìyo andivi,

na ya'aga ií kùu ma siviun.

10 Na kichi ma nuu chà'ndaun tiñu.

Ta na kuu ma naja kua kùuniun ma nuñu'u', ma takua kùu yi iti' andivi.

11 Na ku'vaun ma ña chìniñu'u ndi kachi ndi vitin.

12 Na jàka'nuniun ma kuati jà'a ndi,

takua jàka'nuni ndi kuati ma ndian jà'a ña kini chi'in ndi.

13 Ta koto kü'vaun ña titunini ndi jà'a ndi ma ña töve va'a.

Va na ja'un ña na kaku̱n ndi nuu ma ña kini.

Vati maun kùu ma ra chà'nda tiñu, ta maun kùu ma ra ìyo ndatu,

ta juuni maun nduva'a ka'nu kùu̱n ndia.

Ta takan endeeni na kùu yi. Amén.

14 ’Vati tu ndyo'o jàka'nuni ndo kuati jà'a ma inga na chi'in ndo, nda ma Racha'nu Tatá ndo ra ìyo andivi, ni jaka'nuni ra ma kuati ndo ndia. 15 Va tu töve jàka'nuni ndo kuati ma inga na, ni ma Racha'nu Tatá ndo, töve ni jaka'nuni ra kuati ndo ndia.

Jesuu jàna'a ra naja kua jà'a yo ora ndita yu'u yo

16 ’Ora jàndita ndo yu'u ndo, na töve ìyo yi ña ja'ani ña nda'vi kuuni ndo, tava jà'a ma ndian ìyo uvi nuu kua chànini, kuenda ña na nde'e ma ñivini na ña jàndita na yu'u na. Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ña, ndiakan cha ìyo ya'vi na ndia. 17 Va taku ndyo'o ora jàndita ndo yu'u ndo, na nakata ndo nuu ndo, ta tì'i va'a ndo kuika xini ndo, 18 ikan na töve nakuni na ña jandita yu'u ndo. Vati uvanuu ma Tatá ndo ra ìyo ma'iin chi'in ndo ma nuu ka'ìin ndo, rakani kùu ra ña chà'a ra kuenda cha'a' ma ña jà'a ndo, ta rakan ni ku'va ra ya'vi ndo cha'a' yi.

Kàtitu'un Jesuu naja kùu koo va'a yo iti' andivi

(Lc. 12:33-34)

19 ’Ta koto jändolocho ndo ma ña kuika ndo ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, vati ma i'ya, ndi'i yi jàtivi ma tikixin, ta kì'vi ma ndra su'u, kasu'u ndra ndia. 20 Va'aga ña na jandolocho ndo ma ña kuika ndo ma iti' andivi ña kùuni yi ka'an yi ma ña va'a jà'a yo kuenda Ndioo, vati ikan kùu nuu töve jàtivi ma tikixin yi, ta ni töve tìvi inga ma ndatiñu, ta ni töve kì'vi ma ndra su'u ña, kàsu'u ndra ndia. 21 Vati ma nuu ìyo ña kuika ndo, juuni ma ikan ìyo ma anima ndo chi'in yi.

Jesuu kà'an ra iin ku'va, nuu kà'an yi ña ma tinuu yo kùu yi takua kùu iin ñu'ú ña ìyo tichi kuñu yo

(Lc. 11:34-36)

22 ’Ma tinuu yo, kùu yi takua kùu ma ñu'ú kandil kuenda ma kuñu yo. Yakan va tu ma tinuu yo va'a yi, kùuni yi ka'an yi ña ndisaa ma kuñu yo ìyo ñu'ú yi ndia. 23 Va tu ma tinuu yo, töve chà'a yo ña kutu'va yo takua kùuni Ndioo, kùuni yi ka'an yi ña chàkuu yo nuu naa jà'a yi. Ta tu chànini yo ña kùu ma chinituni yo takua kùu iin ñu'ú, va töve ndicha, kùuni yi ka'an yi ña cha kua naa ka'vi yo jà'a yi.

Jesuu kàtitu'un ra iin ku'va cha'a' ña, naja kua kùu yi chi'in Ndioo, ta ma xu'un'

(Lc. 16:13)

24 ’Ta nï'iin ma ndian kùu musu, na küu ja'a na tiñu nuu ninduvi ma ndra kùu chito'o na iin tiempuni, vati iin ra, va ni kuuni na nde'e na ra, ta inga ra ni kuxaani na nde'e na ra, ta ra nunuu ni tiñu'u na ra, ta ma inga ra töve. Yakan va na küu jà'a yo tiñu nuu Ndioo, tu endee nàkanini yo cha'a' ma xu'un' ndia.

Ndioo jàkuenda ra ma ñivi kùu se'e ra

(Lc. 12:22-31)

Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ma Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

25 ―Ta cha'a' yakan kùu yi ña yu'u kà'in chi'in ndo ña na töve na ja'a ndo ña nàkanini ndo cha'a' ma ña chàchi ndo, a cha'a' ma ña ko'o ndo kuenda ña koo ndo, a ña nakanini ndo cha'a' ma ja'ma ña chàku'un ndo. ¿A töve va'aga ma kivi ìyo ndo kua ma ña chàchi ndo?, kùuni ndo. Ta, ¿a töve va'aga ma kuñu ndo, kua ma ja'ma chàku'un ndo?, kùuni ndo. 26 Na nde'e ndo tava ìyo ma saa ña ndàti ndri kàchika ndri nuu sukun. Ndrikan töve tàchi ndri, ta töve nàkuiso ndri nï'iin nakuyi, ta ni töve tàan va'a ndri yi tichi yaka, ta va'ani chà'a ma Ndioo Tatá ndo ña chàchi ndri. ¿A töve chà'a ndo kuenda ña ma Racha'nu Ndioo kùuniga ra nde'e ra ndo kua ma saa ikan? 27 ¿A ìyo nda ndyo'o ña cha'a' ña ya'a nakanini ndo kùu ndosukun ndo sava metru tiá, jà'a yi?, kùuni ndo.

28 ’¿Ta naja ya'a nàkanini ndo cha'a' ma ja'ma chàku'un ndo? Na nde'e ndo tava chà'nu ma ita kàa tichi ku'u. Ma ita ikan töve jàtiñu yi, ta ni töve kunu yi isa ndia, 29 ta va'ani nduva'a vii kàa yi, ni ma rey Salomón, chi'in ndisaa ma ja'ma va'a, ta vii ña chàku'un ra, töve nī chaa ra ku'un ra ja'ma vii takua vii kàa iin ma ita ikan. 30 Ta ndicha ña Ndioo ya'a vii jà'a ra ma ita ku'u ña itaan a isaa ni kayu yi. Ña'á kùuni yi ka'an yi ña nduva'a kuii ja'a ra kuenda tiaga ndo kua ma ita. Ta ndyo'o, ¿ta naja töve chìnuni va'a ndo?, tuva takan. 31 Yakan va töve na ja'a ndo ña nàkanini ndo ta kà'an ndo te'en: “¿Nayi ni kacho?” a “¿Nayi ìyo yi ña ko'o yo?” ta “¿Naja kua jà'a yo ni'i yo ja'ma ku'un yo?” 32 Kà'in takan, vati tandi'i ma ndian töve chìnuni tu'un Ndioo, takan chànini na, va takua ndyo'o ìyo iin ra kùu Tatá ndo iti' andivi, ta rakan kùu ra ña cha chà'a ra kuenda ña chìniñu'u ndo ndisaa ma ña chànini ndo. 33 Yakan va na nanduku ji'na ndo naja kua kùuni Ndioo ña koo ndo chi'in ra ma nuu chà'nda ra tiñu, tajan ndicha ña ni ku'va ra tandi'i ma ña chìniñu'u ndo i'ya. 34 Na töve na ja'a ndo ña nàkanini ndo cha'a' ma kivi ña vàchi itaan, ti kuenda ma itaan, siin kùu ma ña ni nakanini ndo kuenda yi. Vati ma ta'ii'iin kivi siin siin naja kua ndàka yi, ña nàkanini ndo cha'a' yi.

7

Na töve ìyo yi ña tisokuatio inga ñivi

(Lc. 6:37-38, 41-42)

1 ’Na tïsokuati ndo inga ñivi, ikan töve tìsokuati ma Ndioo ndo ndia. 2 Vati ma Racha'nu Ndioo, ni tisokuati ra ndo ma naja kua tīsokuati ndo ma inga ñivi. Takua jà'a ndo chi'in inga ñivi indukuni takan, ni jande'e ra tundo'o ndo ndia. 3 ¿Ta naja jà'a ndo kuenda ma kuati vali, ña jà'a ma yani ndo, ta tüvi jà'a ndo kuenda ma kuati ka'nu, ña jà'a juuni maa ndo? 4 Yakan va naja kua kùu ka'an ndo chi'in ta'an ndo ña kùu jandondaa ndo ma kuati na ta kà'an ndo te'en: “Ku'va na tavani'i̱ iin cha'an vali ña indii tichi tinuu̱n”, tuva ni ma cha'an ka'nu ña indii tichi tinuu juuni maa ndo na küu tavani'i ndo. 5 ¡Ndyo'o ndian kini ta uvi nuu ña chànini ndo!, na tavani'i ji'na ndo ma cha'an ka'nu ña indii tichi tinuu ndo, ikan na kuu nande'e va'a ndo, tajan kuu tindee ndio ndo ma ndian ta'an ndo chi'in ma kuati na.

6 ’Ta koto jänini ndo ña kàtitu'un ndo ma tu'un Ndioo nuu ma ñivi ña töve kùuni koto yi, koto ja'a na ña kini chi'in ndo, takua jà'a ma ina xaan ora tìin ndri ndo. Ta koto juuni kani ka'ni ndri ndo ndia. Ta koto jächaa ndo iin ndatiñu ya'vi ndaa nuu ma ndian kini, koto kuañuni na chata yi.

Kàtitu'un Jesuu naja kua ndàkan yo, nànduku yo, ta jàkate'o ma yuve'e

(Lc. 11:9-13; 6:31)

7 Yakan va te'en nāka'an ma Jesuu:

―Na ndakan ndo ña chìniñu'u ndo nuu Ndioo, ta ku'va ra yi nuu ndo, na nanduku ndo yi nuu ra, ta nì'i ndo yi. Na jakate'e ndo yuve'e, ta nuna ra yi nuu ndo. 8 Vati ma ndian chìkan iin nakuyi, nì'i na yi, ta ma ndian nànduku iin nakuyi, ta nàta'an na yi, ta ndian jàkate'e yuve'e, ta nùna ra yi nuu na ndia.

9 ’¿A ìyo iin nda ndyo'o ña ora chìkan ma se'e ndo ña kachi na nuu ndo, ta chà'a ndo iin yuu nuu na? 10 ¿A ña chà'a ndo iin koo nuu na, ora chìkan na tiaka' nuu ndo?, kùuni ndo. 11 Tu ndyo'o ña kùu ndo ndian kini, ta chìto ndo ku'va ndo ña va'a nuu ma ndiakuati se'e ndo, ta ma Racha'nu Tatá yo ra ìyo andivi ìyo tu'va ra ña tindee ra ndo chi'in ndisaa ma ña chìniñu'u ndo ma ora ña chìkan ndo yi nuu ra.

12 ’Yakan va takua va'a kùuni ndo ña ja'a ma ñivi chi'in ndo, indukuni takan na ja'a ndo ma ña va'a chi'in na ndia. Vati takan kà'an ma tutu ley Ndioo ña tāa Moisés, chi'in ma tutu ña tāa ma ndian kà'an chi'in tu'un yu'u ra ―kàti Jesuu.

Nuu kà'an yi ña yuve'e tuu, kùu ma iti' Ndioo

(Lc. 13:24)

13 ’Na ki'vi ndo ma yuve'e tuu. Vati ma yuve'e ki'in chi'in ma iti' ya'a ìyo nuna, kùu ma iti' kuà'an ma nuu ni naa na, ta tikan kùu ma nuu ki'vi kua'a' ñivi. 14 Va ma yuve'e tuu, chi'in ma iti' ndetiñu, ña kuà'an chi'in na ma nuu ni koo na endeeni, ya'a tiani na kùu ma ndian nàta'an yi.

Ora ndè'o chiti iin yutun, numini chà'a yo kuenda nda yutun kùu run

(Lc. 6:43-44)

15 ’Na ja'a ndo kuenda nuu ndo, chi'in ma ndian vata ña jàya'a na na ña kùu na ndian kà'an kuenda Ndioo. Vati ndiakan ora chàa na nuu ìyo ndo, nduva'a vii kà'an na chi'in ndo, va ma tichi anima na nduva'a xaan ndian kùu na. 16 Cha'a' ma tiñu jà'a na, kùu nakoto ndo nda ndian kùu na. Vati taku ma iñu ndu'va, tüvi chà'a yi uva, ta ni ma yutun iñu xini, tüvi chà'a run ma chiti higu ndia. 17 Ta takan kùu yi ña tandi'i ma yutun va'a, chà'a ndrun chiti va'a, ta ma yutun töve va'a, chà'a ndrun chiti töve va'a ndia. 18 Vati taku ma yutun va'a, töve chà'a ndrun ma chiti töve va'a, ta ni ma yutun töve va'a, töve chà'a ndrun ma chiti va'a ndia. 19 Yakan va tandi'i ma yutun ña töve chà'a chiti va'a, ìyo yi ña ka'nda yo ndrun, ta ka'mio ndrun. 20 Ta takan kùu yi ña ni ku'va maa ndo kuenda, tu kùu na ndian va'a a ndian vä'a' cha'a' ma tiñu jà'a na.

Na yöve tandi'i ñivi kùu ki'vi na nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi

(Lc. 13:25-27)

21 ’Ta na yöve tandi'i ma ndian kà'an: “Racha'nu, Racha'nu”, ni ki'vi na nuu chà'nda Ndioo tiñu iti' andivi, vati ma ndian ni ki'vi ikan, kùu ma ndian jà'a takua kùuni ma Tatái, ra ìyo andivi. 22 Ora ni chaa ma kivi ikan, kua'a' ñivi te'en ni ka'an na chi'i̱n: “Racha'nu, Racha'nu, ndyu'u kàtitu'un ndi tu'un cha'un chi'in ma siviun, ta chi'in ma siviun tāvani'i ndi ma tati xaan, ta juuni chi'in ma siviun cha jā'a ndi kua'a' ma ndatu ndia.” Takan ni kati na. 23 Va yu'u te'en ni ka'in chi'in na: “Na tükuii nàkotoi ndo. Na kundachiyo ndo xii̱n, ndyo'o ndian jà'a mamaa ña kini.” ―Takan kàti Jesuu.

Jesuu kàtitu'un ra, naja kua ìyo yi ña nakanini va'a ma ñivi

(Lc. 6:47-49; Mr. 1:22)

24 ’Yakan va ma ndian tàso'o ma ña kà'in, ta jà'a na yi, ndiakan kùu na tava kùu ma ra chānini va'a, ña jāva'a ra ma ve'e ra chata iin ma yuu ka'nu. 25 Ta ikan jan kōyo ndio ma savi tati nduva'a ka'nu chata ma ve'e, ta chā'nu ndio ma yuta, ta töve nī nduva yi, ti mamaa yuu kùu ma cha'a yi, ta ma nuu ndaa yi. 26 Va ma ndian tàso'o ma ña kà'in, ta töve jà'a na yi, ndiakan kùu na, tava kùu ma ra tükuii nī nata'vi chinituni ña jāva'a ra ma ve'e ra chata yuti ndi'i. 27 Ta ikan jan kōyo ndio ma savi tati nduva'a ka'nu chata ma ve'e, ta chā'nu ndio ma yuta, ta jānduva yi ma ve'e. Ta takan kūu yi ña endee ndī'i yi tāni ―kàti Jesuu.

28 Ta ora chīnu kā'an Jesuu takan, ta ma ñivi, ndava kuà'an tati na. 29 Vati jàna'a ra takua iin ra ìyo ndatu Ndioo chi'in, ta ma ndra matru ña jàkua'a tutu Ndioo töve jàna'a ndra takan.

8

Jesuu jànda'a ra iin ra ku'vi jà'a kue'e ta'yu

(Mr. 1:40-45; Lc. 5:12-16)

1 Ta ora nūu ndio Jesuu ma yuku ikan, ta nduva'a kuii kua'a' ñivi tāndikun chata ra. 2 Ta ikan jan iin ra ndo'o kue'e ta'yu, chājayatin ra ra nuu Jesuu, ta chūnandi chiti ra nuu ra, ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu, na janda'un yu'u chi'in ma kue'e ña ndo'i, tuva kùuniun ―kàti ra.

3 Tajan jānakaa Jesuu nda'a' ra, ta jānani ndio ra nda'a' ra ra, ta te'en nāka'an ra:

―Kùuni̱ janda'i ñu̱n. Na nda'un ―kàti Jesuu chi'in ra.

Tajan juuni ma ora ikani, nāa ma kue'e ta'yu ñii ra. 4 Ta ikan jan te'en nāka'an Jesuu chi'in ra:

―Koto kätitu'u̱n ma ña tā'un nuu nï'iin ñivi, uvanuu nuu sutu, na kujana'un ñu̱n. Ta na kunda'un iin kiti, ta sòkóun ri kuenda Ndioo, ti takan kà'an ma tutu Ndioo tāa Moisés taji'na, ikan na koto tandi'i ñivi ña cha ndā'un ―kàti Jesuu.

Jesuu jànda'a ra iin ra kùu musu ma capitán ma ñuu Roma

(Lc. 7:1-10)

5 Ta ora kī'vi Jesuu ma ñuu Capernaum, tajan chājayatin iin ra capitán ma ñuu Roma ma nuu ndaa Jesuu. Ta te'en jānini ra ra chi'in ma tu'un i'ya:

6 ―Yo'o Racha'nu, ma ra jà'a tiñu nui, kù'vi ra kàndii ra ve'i jà'a ña pe'lu cha'a' ra chi'in nda'a' ra, ta ya'aga nda'vi kùuni ra ña ya'a ndè'e ra tundo'o ―kàti ra.

7 Tajan Jesuu te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ra capitán:

―Na ko'o ta jànda'i ra ―kàti ra.

8 Tajan ma ra capitán te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, na töve ìyo yi ña ki'viun ma tichi ve'i cha'a' ña ra nda'vini kùi, va'aga ña na ja'un yi chi'in ma tu'un yu'uniun, ta chi'in yakan nda'a ma musui. 9 Vati nda mai, juuni ìyo ma ra chà'nda tiñu nui, ta juuni ìyo jandaru ña chà'ndai tiñu nuu ndia. Vati ora kà'in chi'in iin ma ra jandarui ña na ku'un ra, ta kuà'an ra, ta ora kà'in chi'in inga ra ña na kichi ra, ta vàchi ra. Ta ora tàvai tiñu nuu ma musui ña na kuja'a ra iin tiñu nui, ta jà'a ra yi ndia. ―Takan kàti ma ra kùu capitán chi'in Jesuu.

10 Ta ora chīni Jesuu ma ña kā'an ra ta ndava kuà'an anima ra ndaa ra. Tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ñivi kuà'an chata ra:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ña ninii ñuu Israel takä'an nàta'in nï'iin ma ndian chìnuni va'a ma takua chìnuni ra'ya. 11 Yu'u kà'in chi'in ndo ña nduva'a kua'a' ñivi, ni kichi ninii ka'nu ma nuñu'u' ñuñivi, ña ni koo na chi'in Abraham, Isaac, ta Jacob, ma nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi. 12 Va ma ndian ìyo yi ña ku'un ma nuu chà'nda Ndioo tiñu niku, ni jaku'un ra na ma nuu naa, ña ndava ni kuaku na ta kari'u nu'u na jà'a ña ni nde'e na tundo'o ma ikan.

13 Ta ikan jan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ma ra kùu capitán:

―Na ku'un ve'un ta na kuu yi, ma tava chinuniun ña kùu yi ―kàti Jesuu chi'in ra.

Ta takan kūu yi ña ndā'a ma ra ku'vi juuni ma ora ikan.

Jesuu jànda'a ra, ñaka'nu Petu'

(Mr. 1:29-31; Lc. 4:38-39)

14 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu kuà'an ra ve'e Petu', ta ikan ndē'e ra ña ku'vi ma ñaka'nu Petu' kàndian jà'a ka'ni. 15 Ta ikan jan jānani ra nda'a' ra, ma nda'a' ña, ta kēe ma ka'ni ña. Tajan ndēta ña, ta kīcha'a ndioan jà'a ña, ña kachi ndra.

Jesuu jànda'a ra kua'a' ndian ku'vi

(Mr. 1:32-34; Lc. 4:40-41)

16 Takan kūu ta ora cha kuaa, tajan chāndaka ndio na kua'a' ma ndian ndiso tati xaan nuu Jesuu, ña na janda'a ra na. Ta chi'in iin tu'uni ña kā'an ra nuu ma tati xaan ikan, ta kēe yi ma tichi kuñu na, ta juuni jānda'a ra kua'a' ma ndian kù'vi jà'a inga tuku nuu kue'e ndia. 17 Takan kūu yi, ikan na chinu ma tu'un kā'an ma Isaía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo niku. Vati rakan te'en kā'an ra: “Ra'ya kùu ra ña jānda'a ra yo, ta ndāki'in ndi'i ra ma kue'e ndo'o yo.” Takan kàti ma tu'un Ndioo.

Ndian kùuni tandikun chata Jesuu

(Lc. 9:57-62)

18 Ta ora ndē'e Jesuu ña nduva'a kua'a' ñivi chīkonuu na ra, tajan nāka'an ndio ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra, ña na ketachiyo ndra inga chiyo ma lakuna. 19 Ta ikan jan chājayatin iin matru ña jàkua'a tutu Ndioo ma nuu Jesuu, ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Matru, kùuni̱ ku'in chataun ndanikuni ma nuu kuà'un ―kàti ra.

20 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Taku ma yukuii ìyo yavi nuu kìxi ndri, ta ma saa ìyo taka ndri ndia, va yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, na töve ìyo ni nuu kundii ma xini̱ ―kàti Jesuu.

21 Tajan iin ma ndra jàkua'a chi'in ra, te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu, na ku'vaun ña na ku'un ji'nai kukuchi̱ ma tatái ―kàti ra.

22 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Na'a chatai, ta na ku'vaun ña na kuchi ma ndian töve chìnuni ma ta'an na ―kàti Jesuu.

Jàkutaxin Jesuu ma savi tati chi'in takuii

(Mr. 4:35-41; Lc. 8:22-25)

23 Tajan ndāa ndio Jesuu ma tichi varku, chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra ndia. 24 Ta ikan kācha'an ndra, ora kōyo ndio ma savi tati nduva'a ka'nu chata ndra ña endee chīkonuu ma ola ma varku ndra. Va ma Jesuu kìxi ndicha ra kàndii ra tichi run. 25 Tajan chājandakoo ndio ma ndra jàkua'a chi'in ra ra, ta te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―¡Yo'o Racha'nu, na jakakun ndi, vati chani sa'vi ndi! ―kàti ndra.

26 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿Ta naja ya'a ndasii ndo? ¿A ya'aga tia chìnuni ndo ña jà'a ndo takan?

Tajan ndēta ndio ra, ta kīcha'a ra kà'an xaan ra nuu ma savi tati chi'in ma tañu'u, ta ndisaa yi kūtaxin. 27 Ta ikan jan ndava kuà'an anima ndra kīndoo ndra, ta te'en kīcha'a ndra chìkatu'un ta'an ndra:

―¿Ta nda ra kùu ra'ya ña, nda ma tati chi'in tañu'u, jàchi'in ña kà'an ra? ―kàti ndra.

Nuu ndā'a uvi ma ndra ndiso tati xaan ñu'u' Gadara

(Mr. 5:1-20; Lc. 8:26-39)

28 Ta ora cha kētachiyo ndio Jesuu inga chiyo ma tañu'u nuu kandii ma ñu'u' Gadara, ta ikan kēe uvi ta'an ma ndra ndiso tati xaan tañu ma nuu ñaña, ta chājayatin ndra ndra nuu Jesuu. Ta ndrakan ti endee küu ya'a nï'iin ñivi ma nuu ka'ìin ndra ti, ya'a tivi xini ndra jà'a yi. 29 Tajan ndrakan te'en kīcha'a ndio ndra nda'yu ndra jà'a yi:

―¡Koto kï'viun chi'in ndi, yo'o Jesuu, ra Se'e Ndioo! ¿A vàchi jànde'un tundo'o ndi antea ña keta ma kivi ña ni jakutuni ma Racha'nu Ndioo kuati ndi? ―kàti ndra chi'in ra, jà'a ma tati xaan ikan.

30 Ta chika ma nuu ka'ìin ndra, ikan ndē'e yi ña ka'ìin kua'a' va'a kini, ña chàchi ndri kachika ndri. 31 Tajan te'en jānini ndio ma tati xaan ña ka'ìin tichi kuñu ndra ma Jesuu chi'in tu'un i'ya:

―Tu kùuniun tavaun ndi tichi kuñu ndra, na ku'vaun ña ki'vi ndi tichi kuñu ma kini ña ka'ìin kachachi ndakan ―kàti yi.

32 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in yi:

―Va'ani, na ki'vi ndo ―kàti Jesuu.

Tajan kēe ndio ma tati xaan tichi kuñu ndra, ta kī'vi yi tichi kuñu ma kini, ta ndisaa ndio ndri kāndakunu ndri kuà'an ndri iti' nuu ìyo iin xa'va nuu kandii ma lakuna, ta ikan kā'a ndri, ta chī'í ndri. 33 Ta ma ndra jàkuenda ndri, kāchinu ndra ti yū'vi ndra. Ta ora chāa ndra ma ñuu, ta kīcha'a ndra nàtu'un ndra nuu ma ñivi ña tā'an ma kini chi'in tandi'i ña tā'an ma ndra ndiso tati xaan ndia. 34 Tajan tandi'i ma ñivi ìyo ma ñuu ikan, chānde'e na nuu ndaa Jesuu. Ta ora ndē'e na ra, ta kīcha'a jànini na ra ña na kèe ra ma ñuu ikan.

9

Jesuu jànda'a ra iin ra kūyutun

(Mr. 2:1-12; Lc. 5:17-26)

1 Takan kūu tajan ndāa ndio Jesuu tichi iin varku, ta kētachiyo ra inga chiyo lakuna, ta chāa ndio ra ma nuu kùu ñuu ra. 2 Ta ikan chāndaka ndra iin ra kūyutun nuu ra iin nuu ti'va. Ta ora ndē'e Jesuu ña iin ndra ya'a chìnuni ma ña jà'a ndra kùu ndra, tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ra ku'vi:

―Na sii kuuniun yo'o se'yu, ti cha jāka'nuni̱ ma kuatiun, ―kàti Jesuu chi'in ra.

3 Tajan iin ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo, te'en chānini ndra ña kā'an Jesuu takan: “Iin kuati kùu ma ña jà'a ra chata Ndioo, cha'a' ña kā'an ra takan.” Takan chānini ndra. 4 Va tava Jesuu cha chìto ra naja kua chànini ndra, yakan va te'en chīkatu'un ndio ra nuu ndra:

―¿Ta naja mamaa ña kini indii ma chinituni ndo? 5 Ta, ¿nda tu'un kùu ma ña töve ndetiñu ña ìyo yi ña kà'in?, kùuni ndo. ¿A va'aga ña ka'an yo: “Cha jaka'nuni̱ ma kuatiun”, a ña kā'an yo: “Ndeta, ta kakaun”?, kùuni ndo. 6 Va'ani, ni jana'i nuu ndo ña ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ìyo ndatu ra ña jaka'nuni ra kuati ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi.

Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ra kūyutun:

―Na ndetaun, ta tika'nu̱n chitoun, ta ku'u̱n ve'un ―kàti Jesuu.

7 Tajan ndēta ndio ma ra kūyutun, ta kuà'an ra ve'e ra. 8 Ta ora ndē'e ma ñivi ña chūndaa ma ra kūyutun, ta ndava kuà'an anima ndio na, ta kīcha'a na jàka'nu na Ndioo cha'a' ña ìyo ndatu Jesuu kuenda ña jaka'nuni ra kuati ñivi.

Jesuu kàna ra ma Mate

(Mr. 2:13-17; Lc. 5:27-32)

9 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu ma ikan, ta ndē'e ra iin ra nàni Mate ña nàndi ra nàka'an ra xu'un' kuenda ma ñuu Roma. Ta te'en nāka'an ndio ra chi'in ra:

―Na'a chatai ―kàti Jesuu chi'in ra.

Tajan ndēta ndio ma Mate, ta tāndikun ra chata ra.

10 Takan kūu tajan chāa ndio iin kivi ña nàndi Jesuu chàchi ra nuu ìyo ve'e Mate chi'in kua'a' ndra nàka'an xu'un' kuenda ñuu Roma, chi'in inga tuku ma ndra jà'a kuati. Ndisaa ndrakan chāa ndra chūnandi ndra mesa xiin Jesuu, ta chi'in ndra jàkua'a chi'in ra ndia. 11 Ta ora ndē'e ma ndra fariseu ña iin kàchachini ndra chi'in Jesuu, tajan te'en chīkatu'un ndio ndra nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―¿Ta naja nàndi ma ra kùu matru ndo chàchi ra chi'in ma ndra nàka'an xu'un' kuenda ma ñuu Roma, ta chi'in ma ndra jà'a kuati? ―kàti ndra chi'in ndra.

12 Tajan ora chīni Jesuu ña takan kà'an ndra, ta te'en nāka'an ra nuu ndra:

―Taku ma ndian ìyo va'a, na töve chìniñu'u na ndian jà'a tatan, ti ma ndian chìniñu'u yi kùu ma ndian ku'vini. 13 Na ku'un ndo, ta na kutu'va ndo ma tu'un Ndioo nuu kà'an yi te'en: “Yu'u kùuni̱ ña na kunda'vini ndo ta'an ndo, ta töve kuuni̱ ña ka'ni ndo kiti, ta sòkó ndo nui.” Vati yu'u töve vàchi̱ kuenda ma ndian ìyo va'a, ti yu'u vàchi̱ kuenda ma ndian jà'a kuati, ikan na sama na ma kua ìyo na ―kàti Jesuu.

Nuu chìkatu'un na nuu Jesuu, naja töve ndita yu'u ndra

(Mr. 2:18-22; Lc. 5:33-39)

14 Takan kūu tajan ma ndra chàkunuu chi'in Xuva, ra jàkunduta, chajāyatin ndra ndra nuu ndaa Jesuu, ta te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―¿Ta naja ndyu'u chi'in ma ndra fariseu, nduva'a jàndita ndi yu'u ndi? Ta ma ndra jàkua'a chi'un, ¿naja töve? ―kàti ndra.

15 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ma ñivi jàndakutu'un ma ra tanda'a, ¿a nda'vi kùuni na ora juuni ndaa ra chi'in na ma viko tànda'a?, kùuni ndo. Töve nda'vi kùuni na ma ora ikan. Va ni chaa iin kivi ña ma ra tànda'a ni kundachiyo ra xiin na, tajan kùu jandita ndio na yu'u na.

16 ’Ta nï'iin ñivi na küu nataa ta'an na ja'ma cha'nu chi'in ita'vi ma ja'ma chaa, vati ma ja'ma chaa, jandoluxu yi ma ja'ma cha'nu, ta vi'a ka'vi nàkaa ma nuu ta'nda yi ja'a yi. 17 Ta juuni na küu tàan yo ma vinu chaa tichi ma tia'a ñii cha'nu, vati tu jà'a yo takan, ta ni ka'ndi yi, ta ma ñii cha'nu, chi'in ma vinu chaa tīvi yi. Yakan va ìyo yi ña taan yo ma vinu chaa tichi ma tia'a ñii chaa, ikan ninduvi yi kùu jakuenda yi yi.

Ña se'e Jairo, ta ña kē'e ja'ma Jesuu

(Mr. 5:21-43; Lc. 8:40-56)

18 Ta ora juuni ndaa Jesuu kà'an ra ma tu'un i'ya nuu ma ñivi, tajan iin ma ra kùxini nuu ma ndian judíu, chāa ra nuu Jesuu, ta chūnandi chiti ra, ta te'en nāka'an ra:

―Já chī'í kuii ma ña se'i, va tu ku'u̱n, ta jundiun nda'un ma xinian, ta ni nataku ndikoan ―kàti ra chi'in Jesuu.

19 Tajan ndēta ndio Jesuu, ta kuà'an ra chi'in ra ma ve'e ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra ndia. 20 Ta juuni ma ikan kuà'an iin ña'a, ña cha ìyo uchi uvi kuiya ña kù'vian jà'a ma niian. Yakan chājayatian ña iti' chata Jesuu, ta jānanian nda'a' ña ma cha'a ja'ma ñu'u ra. 21 Vati yakan, te'en chānini ña: “Jitu chi'in ña jananinio ma nda'a' yo ja'ma ra, ta ndova'a yo”, kùunian. 22 Va ora chīkoni'i Jesuu iti' chata ra, ta ndē'e ra ña, ta te'en nāka'an ra chi'an:

―Na sii kuuniun yo'o se'yu ti cha ndova'un jà'a ña chìnuniun ―kàti Jesuu chi'in ña.

Tajan juuni ma ora ikani ndā'a ña.

23 Ta ora chāa Jesuu ve'e ma ra kùxini nuu ma ñivi judíu, ta ndē'e ra ña cha ìyo tu'va ma ndra musika ña ni tivi ndra ma nuu ni kukuchi ña. Ta ma ñivi nduva'a ni'i kachaku na. 24 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in na:

―Na kee ndo ma tichi ve'e, vati ma ña tivaa i'ya, töve chī'í ña, ti kìxinian ―kàti ra.

Ta ma ñivi java kāchakú ndaa na ra, ña kā'an ra takan. 25 Va ndisaa na kātava ra, tajan kī'vi ndio ra ma tichi ve'e nuu kandii ma ña chī'í, ta tīin ndio ra nda'a' ña, ta ndēta ña. 26 Takan kūu tajan ninii kuii ma ñu'u' ikan chìtakuati ma ña jā'a Jesuu.

Jesuu jànda'a ra uvi ta'an ndra kuaá

27 Ta ora kēe ndio Jesuu ma ikan, tajan uvi ta'an ma ndra kuaá, te'en kīcha'a ndra kanachaa ndra ora tāndikun ndra chata ra:

―¡Na kunda'viniun ndyu'u, yo'o ra kùu se'e racha'nu David! ―kàti ndra chi'in ra.

28 Ta ora kī'vi ndio Jesuu ma tichi ve'e, ta ikan jan chājayatin ninduvi ma ndra kuaá nuu Jesuu, ta te'en kīcha'a ra chìkatu'un ra nuu ndra:

―¿A chànini ndo ña kùu ja'i ma ña kùuni ndo? ―kàti ra.

Ta ndrakan te'en nāka'an ndra:

―Kùu ja'un yi ―kàti ndra.

29 Tajan jānani ndio Jesuu nda'a' ra ma tinuu ndra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡Na kuu yi ma tava chìnuni ndo! ―kàti Jesuu.

30 Tajan nānde'e ndio ndra. Ta te'en kātitu'un kachin Jesuu nuu ndra ma ña ìyo yi ña ja'a ndra:

―Koto kätitu'un ndo ma ña jā'i chi'in ndo nuu nï'iin ñivi ―kàti Jesuu chi'in ndra.

31 Va juuni takä'an kee kua'a' ndra ku'un ndra, ta kīcha'a ndra kàtitu'un ndra nuu ndisaa ñivi ìyo ninii ma ñu'u' ikan, ma ña jā'a Jesuu chi'in ndra.

Jesuu jànda'a ra iin ra ñi'i

32 Ta ora juuni yanga kèe na ma tichi ve'e ikan, tajan kēta iin ndian chāndaka na iin ra ñi'i ña ndiso tati xaan nuu Jesuu. 33 Ta ora cha tāva ndio Jesuu ma tati xaan tichi kuñu ra, ta kīcha'a ndio ra kà'an ra. Ta ma ñivi ndava kuà'an anima na, ta te'en nāka'an ndio na:

―¡Nï'iin cha'a' takä'an nde'o iin ma ra jà'a takan ma ñuu Israel! ―kàti na.

34 Va ma ndian fariseu te'en kà'an na:

―Ra'ya tàva ra ma tati xaan ña indii tichi kuñu ra juuni chi'in ndatu ma kui'na, ña kùu chito'o ma tati xaan ―kàti na.

Jesuu kùnda'vini ra ma ñivi

35 Takan kūu ta Jesuu chàkunuu ra tandi'i ñuu, chi'in kuariya, ña jàna'a ra nuu na, ta'ii'iin ma tichi veñu'u kuati ña ìyo ma nuu ìyo na. Ikan chàkunuu ra kàtitu'un ra nuu na ma tu'un va'a Ndioo naja kua kuu ma nuu chà'nda ra tiñu. Ta juuni jànda'a ra tandi'i nuu ma ndian ku'vi jà'a ma tundo'o xaan, ta inga tuku kue'e u'vi na ndia. 36 Ta ora ndē'e ndio ra ña ya'a ga kua'a' ma ñivi ka'ìin, ta kūnda'vini ra na, ti ya'a ga nda'vi kùuni na, ta chitatu na ndia, tava kùuni ma mvechala ña tüvi ìyo pato. 37 Tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Ndicha ña ma ndatiñu cha kēta nuu tachio ya'a ga kua'a' yi, va ma ndra jàtiñu chi'in yi ya'a lichin ndra. 38 Yakan va na ndakan ndo nuu ma Racha'nu chito'o ma ndatiñu, ña na tachi ra tiá ma ndra kichi jàti'vi yi ―kàti Jesuu.

10

Jesuu kàchin ra ndi uchi uvi ndra ni kuu tatun ra

(Mr. 3:13-19; Lc. 6:12-16)

1 Tajan kāna ndio Jesuu ma ndi uchi uvi ta'an ma ndra jàkua'a chi'in ra, ta jāna'a ra nuu ndra, naja kua ìyo yi ña ja'a ndra, ta tàva ndra ma tati xaan ña ndiso ñivi, ta naja kua ìyo yi ña ja'a ndra, ta jànda'a ndra tandi'i nuu ma kue'e ndo'o na, ta ña u'vi na ndia. 2 Ña'a kùu sivi ma ndi uchi uvi ma ndra kùu tatun Jesuu: Ma ra nunuu, nàni ra Simón, ra juuni jākunani Jesuu Petu' ndia, chi'in ra yani ra André, ta Jandiau chi'in ra yani ra Xuva, ndra kùu se'e, ra nàni Zebedeu. 3 Ta Lipe chi'in Tolo, Toma, chi'in Mate, ña kùu ra iin ra nàka'an xu'un' kuenda ñuu ka'nu ña nàni Roma. Ta Jandiau, ra kùu se'e Alfeu, chi'in Lebeu, ra juuni nàni Tadeu ndia. 4 Ta Simón, ra kùuni kuati chi'in ñuu Roma, ta Juda Iscariote, ra ni xikoña'a ma Jesuu tiá iti' nuu.

Jesuu tàchi ra, ndra jàkua'a chi'in ra, ña na kukatitu'un ndra tu'un Ndioo

(Mr. 6:7-13; Lc. 9:1-6)

5 Takan kūu tajan tāchi ndio Jesuu ma ndi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in ra chi'in ma tu'un i'ya:

―Koto kü'un ndo ma ñu'u' nuu ìyo ma ndian töve chìnuni, ta koto kï'vi ndo ma ñu'u' Samaria ndia. 6 Va'aga ña na ku'un ndo ma ñu'u' Israel, nuu kandoyo ma ndian kùu takua kùu ma mvechala ña kuànaa. 7 Ikan na ku'un ndo, kukatitu'un ndo nuu na, ña cha vàchi kuyatin ma nuu chà'nda Ndioo tiñu nuu ìyo ma iti' andivi. 8 Na janda'a ndo ma ndian ku'vi, ta janda'a ndo ma ndian ndo'o kue'e ta'yu, ta jànataku ndo ma ndian chī'í. Ta juuni na tava ndo ma tati xaan ña ìyo tichi kuñu ñivi ndia. Ta töve ìyo yi ña naka'an ndo xu'un' cha'a' ña jà'a ndo tatan na, ti nì'i saani ndo ma ndatu i'ya.

9 ’Ta töve ìyo yi ña kunda'a ndo oro, ni plata, ni cobre, 10 ta ni yunu ndo ma tichi iti' kuà'an ndo. Na kunda'a ndo iin chaku'úni ma ja'ma ndo, ta koto künda'a ndo inga ndichan ndo, ni yutun vatun ndo ndia, ti ma ndra jàtiñu, ni ni'i sani ndra jitu ma ña kachini ndra.

11 ’Ta ora ni chaa ndo iin nuu kandii iin ñuu a iin kuariya vali, na nanduku ndo iin ndian va'a ña ìyo tundeeni ndo chi'in, ta kìndoo ndo chi'in na ma ve'e na, nda kati keta ma ora ni ku'un ndo. 12 Ta ora ni ki'vi ndo ma ve'e na, ìyo yi ña kaña'a ndo te'en chi'in na: “Ndioo na koo chi'in ndo”, kati ndo. 13 Ta tu ma ñivi ìyo ma ve'e ikan, tìñu'u na ma ña kà'an ndo, na koo vii na takua ma tu'un kà'an ndo chi'in na. Va tu töve tìñu'u na ndo, na töve ni koo vii na takua kà'an ndo chi'in na. 14 Ta tu töve ndakimani na ndo, ta ni töve jàchi'in na ma ña kà'an ndo, va'aga ña na kee ndo ma ve'e na, a ma ñuu nuu ìyo na, ta jàkisi ndo ma yuyaka ka'ìin cha'a ndo. 15 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ña ma kivi ni chaa ma ora ni jakutuni Ndioo kuati ñivi ìyo ñuñivi, nduva'aga ni nde'e ma ñivi ìyo ñuu ikan tiá tundo'o, kua ma ñivi chīyo ma ñuu Sodoma chi'in Gomorra.

Nuu ndè'e ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu tundo'o

16 ’¡Na nde'e ndo! Ndyo'o ndian kùu ndo takua ma mvechala ta yu'u ni tachi̱ ndo tañu ma kiti xaan ña nàni lobo. Na ndakuu ndo ndian yati, takua yati ma koo, ta juuni na kuu ndo ndian ika, takua kùu ma livi. 17 Na kumi kuenda ndo ndo, vati ni jaya'a na ndo nda'a ma ndra tiñu, ta ni kani ndra ndo ma tichi veñu'u kuati na. 18 Ta juuni ndava ni jaya'a ndra ndo, nda'a ma ndra kuvienu, chi'in nda'a ma ndra kùu rey, cha'i. Takan ni kuu yi, ikan na kàtitu'un ndo ma tu'in nuu ndra, chi'in nuu ma ndian töve chìnuni ndia. 19 Va ma ora ni jaya'a ndra ndo nda'a ma ndra tiñu, na näkanini ndo cha'a' ma ña ni ka'an ndo, a cha'a' ña naja kua ìyo yi ña ka'an ndo, ti ora ni chaa ma ora ikan, maa ma Ndioo kùu ra, ña ni ki'vi ra chinituni ndo, ta katitu'un ra naja kua ìyo yi ña ka'an ndo. 20 Vati na yöve maa ndo kùu ma ndian ni ka'an, ti ma ra ni ka'an naja kua ka'an ndo. Ma tichi chinituni ndo kùu ma Tati Ií ma Ndioo Tatá ndo.

21 ’Ma tiempu ikan ni ku'va ndra juuni ma ndra kùu yani ndra, ña na ka'ni na ndra, ta ma ndra kùu tatá, ni ku'va ndra juuni ma ndra kùu se'e ndra ndia. Ta ma ndra se'e ndra ni chikoni'i ndra nuu ma tatá ndra, ta ka'ni ndra ndra. 22 Ta tandi'i ñivi ìyo ñuñivi, ni kuxaani na nde'e na ndo cha'i. Va ma ndian jandeeni na ña koo va'a na chi'in ma tu'in, nda kati ya'a ma tundo'o ikan, ni kakú na. 23 Ta ora ndikun na ndo ma iin ñuu, na kunu ndo ku'un ndo inga ñuu, vati ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ni kichi ra antea ña jachinu ndo katitu'un ndo ma tu'un Ndioo ninii ka'nu ma ñuu Israel.

24 ’Ta nï'iin ma ndra jàkua'a chi'in matru, na töve ka'nuga ndra kua ma ra kùu matru ndra, ta nï'iin ma ndra jàtiñu, na töve ka'nuga ndra kua ma chito'o ndra ndia. 25 Vati ma ndra jàkua'a, ìyo yi ña kindoo va'ani ndra, chi'in ña na chaa ndra koto ndra tava chìto ma matru ndra. Ta ma ndra jàtiñu, na kindoo va'ani ndra chi'in ña na chaa ndra koto ndra tava chìto ma ra chito'o ndra ndia. Ta tu yu'u kùi ma ra kuxini nuu ìyo ve'e, ta ma ñivi kà'an na ña ma kui'na Beelzebú kùi. Tu takan kà'an na yu'u, ¿naja kua chànini ndo ña ni ka'an na chata ma ndian ìyo kuendai ndia?, tuva takan.

Nuu kà'an yi nda yo ìyo yi ña yu'vio nde'o

(Lc. 12:2-9)

26 ’Yakan va na yü'vi ndo nde'e ndo ma ñivi. Vati na töve ìyo nï'iin tu'un xe'e, ña kùu kundii xe'e kua'a' tiempu, ti ninii chìto ma ñivi yi. Ta ni inga tuku ma ña indii xe'e na küu kindoo yi takan kua'a' tiempu ndia. 27 Ma tu'un ña kàtitu'in nuu ndo ma nuu naa i'ya, na jaketa ndo yi ma nuu ndichin nuu ma ñivi, ta ma tu'un ña nàtu'in, ña chìtoni maa yo, na ndaa ndo ma chata ve'e, ta kanachaa ni'i ndo yi nuu ma ñivi. 28 Na yü'vi ndo nde'e ndo ma ndian chà'ni ma kuñu yo, vati na küu ka'ni ma tati ma anima yo. Va'aga ña na yu'vi ndo nde'e ndo ma Racha'nu Ndioo, ti rakan kùu ra, ña kùu jandi'i ra nuu ma kuñu ndo, chi'in ma tati ma anima ndo, ta jaku'un ra yi andaya'.

29 ’Ta, ¿a kùu jata ma ñivi uvi ta'an saa kuati chi'in iin pesuni?, kùuni ndo. Ta na küu koyo ndri ma nuñu'u' i'ya, tuva na chä'a ma Ndioo ña jà'a ndri yi ndia. 30 Vati nda ma ixi xini ndo, cha kā'vi va'a ma Racha'nu Ndioo ta'ii'iin yi. 31 Na yüvi ndo, ti vaji kua'a' ma saa kuati ikan, va na tüvi ka'nuga ndaa ndri kua maa ndo.

Na katitu'un yo ña chìnuni yo tu'un Jesucristu nuu ka'ìin kua'a' ñivi

(Lc. 12:8-9)

32 ’Ta tu ìyo nda yo kà'an tu'in nuu ka'ìin kua'a' ñivi, nda mai ni ka'in cha'a' na nuu ma Tatái, ra ìyo andivi ndia. 33 Va ma ndian kà'an ña töve nàkoto na yu'u nuu ka'ìin kua'a' ñivi, nda mai ni ka'in ña töve nàkotoi na nuu ma Tatái, ra ìyo andivi ndia.

Cha'a' Jesuu kùu yi ña kèe siin ma ñivi

(Lc. 12:51-53; 14:26-27)

34 ’Koto näkanini ndo ña yu'u vàchi ja'i ña na koo va'a ma ñivi ìyo ñuñivi, ti na yüvi takan kùu yi. Vati yu'u vàchi ja'i ña na kanita'an ndo chi'in ta'an ndo. 35 Ti vàchi ja'i ña na kanita'an ma ndra'ii, chi'in juuni ma tatá ndra, ta ma ñivi ña'a, chi'in juuni ma'á vi, ta ma ñivi chanu, ni kanita'an vi, chi'in ña ka'nu vi ndia. 36 Ta takan kùu yi ña ta'ii'iin ma ñivi, ni kanita'an na, juuni chi'in ma ñivi na.

37 ’Ta tu ìyo ndian kùuniga na nde'e na ma tatá na, chi'in ma'á na, tiá kua mai, na töve ìyo yi ña kuu na ma ndian ìyo kuendai. Ta tu ìyo nda ndian kùuniga na nde'e na ma ndra'ii se'e na, a ñivi ña'a se'e na tiá kua mai, na töve ìyo yi ña kuu na ma ndian ìyo kuendai. 38 Ta ma ndian töve kùuni na tandikun na chatai chi'in kruu na, ikan na nde'e na tundo'o takua ni nde'i tundo'o nuu kruu, ndiakan na töve ìyo yi ña kuu na ma ndian ìyo kuendai ndia. 39 Ta ma ndian kùuni na jakakú na na nuu ndè'e na tundo'o cha'i, ni kuvi na. Va ma ndian ni kuvi cha'i jà'a ma tundo'o, ni kakú na.

Nuu nì'i yo ma ya'vi yo

(Mr. 9:41)

40 ’Ta ma ndian kì'in kuenda ndo, juuni kì'in kuenda na yu'u ndia. Ta ma ndian kì'in kuenda yu'u, juuni kì'in kuenda na ma Racha'nu tāchi yu'u ndia. 41 Ta ma ndian kì'in kuenda iin ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, cha'a' ña ra vàchi kuenda Ndioo kùu ra, ni ni'i na ya'vi na, indukuni takua nì'i ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo. Ta ma ndian kì'in kuenda iin ndian ndicha va'a, cha'a' ña ndian ya'a va'a kùu na, ni ni'i na ya'vi na, indukuni takua nì'i ma ra va'a ikan yi ndia. 42 Ta nda ndian nikuuni, ña chà'a na jitu iin yachin takuii vichin ko'o ma ndiakuati i'ya, cha'a' ña ndian chàkunuu chi'i̱n kùu na, ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ña Ndioo ni ku'va ra ya'vi na ndia ―kàti Jesuu.

11

Xuva ra jàkunduta, tàchi ra ma ndra jàkua'a chi'in ra nuu Jesuu

(Lc. 7:18-35)

1 Takan kūu ta ora chīnu kā'an Jesuu takan chi'in ma ndi uchi uvi ma ndra jàkua'a chi'in ra, tajan kēe ndio ra ma ikan, kuàkatitu'un ra tu'un Ndioo, ta kua jàna'a ra yi nuu ma ñivi ìyo ma ñuu, ña kùu nda'a' ma ñu'u' ikan. 2 Ta ma Xuva, ra jàkunduta ña indii tichi vekaa, chīto ndio ra ndisaa ma ña jà'a Cristu. Tajan tāchi ndio ra uvi uni ma ndra jàkua'a chi'in ra ña na kunde'e ndra Jesuu, 3 ta ndakatu'un ndra te'en nuu ra:

―¿A ndicha ña yo'o kùu ma Cristu, ra ìyo yi ña kichi, a ìyo yi ña kuatu ndi inga ra? ―kàti ndra chi'in ra.

4 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na ku'un ndo, ta katitu'un ndo nuu Xuva, ma ña ndè'e ndo, chi'in ma tu'un chìni ndo. 5 Na katitu'un ndo nuu ra ña ma ndian kuaá, cha ndè'e na, ta ma ndian koxo cha chìka na, ta ma ndian kù'vi jà'a kue'e ta'yu cha ndā'a na ndia. Ta ma ndian so'o cha chìni na, ta ma ndian cha chī'í nàtaku na, ta ma ndian nda'vi chìni na ma tu'un Ndioo ña jàkakú na. 6 Na sii kuuni ma ndian endee töve jàña ña chìnuni ma ña kà'in ―kàti Jesuu chi'in ma ndra chàkunuu chi'in Xuva.

7 Takan kūu ta ora cha kàcha'an ndio ndra, tajan te'en nāka'an Jesuu cha'a' ma Xuva nuu ma ñivi:

―¿Niyi kùu ma ña chānde'e ndo ma tichi ku'u ora chā'an ndo? ¿A iin ndoó vixi ña jākisi tati kùu yi?, kùuni ndo. 8 Ta tu yüvi takan kùu yi, ¿nda ña kùu ma ña chānde'e ndo?, tuva takan. ¿A chānde'e ndo iin ra ya'a va'a ja'ma ñù'u, ta vii yi?, kùuni ndo. ¿A tüvi chà'a ndo kuenda ña ma ndian chàku'un ja'ma takan, ìyo na ve'e ma ndra kùu rey? 9 Va na katitu'un ndo, ¿nayi kùu ma ña chānde'e ndo? ¿A iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kùu ra?, kùuni ndo. Ndicha va'a ña takan kùu yi. Ta iin ra ka'nuga kùu ra kua inga ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo. 10 Vati nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi cha'a' ma Xuva:

Yu'u, ni tachi̱ ma ra kùu tatuin iti' nuu̱n,

ikan na jandova'a ra ma iti' nuu ni chaun, kàti yi.

11 Ndicha va'a ña ka'in chi'in ndo, ña nï'iin ma ndra'ii ìyo tañu ma ndra ìyo vitin, töve ka'nuga ndra kua ma Xuva, ra jàkunduta. Ta vaji ndicha ña takan kùu yi, va ma nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi, ma ra valiga kùu ma ra ka'nuga kua ma Xuva.

12 ’Nda ma kuiya kēta Xuva, ra jàkunduta, ta nda vitin, ma nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi cha ìyo kua'a' ñivi ña cha jākanaa vi ña ki'vi na kuenda yi. Ta ma ndian nànduku na naja kua kì'vi na kuenda yi, ndiakan kùu ma ndian cha kundee na nī'i na yi. 13 Ta ndisaa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ta chi'in ña kà'an ma ley Ndioo ña tāa Moisés, kātitu'un ndra naja kua kàa ma nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi, nda ora kēta tiempu ña kēta ma Xuva, ra jàkunduta. 14 Ta tu kùuni ndo chinuni ndo ma tu'un i'ya, Xuva ra jàkunduta, kùu ma ra nàni Elía, ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ti rakan kùu ma ra ìyo yi kichi niku. 15 Yakan va ma ndian chàta'ani taso'o ma ña kà'in, na taso'o na yi.

16 ’¿Nda yo chi'in kùu jando indukuni ma ñivi ìyo tiempu i'ya?, kùuni ndo. Ndiakan kùu na tava kùu ma ndiakuati che'e, ña ma ora chūnandi na chàsiki na nuu ya'vi, ta ndiakan te'en kanachaa ni'i na nuu meru na: 17 “Tīvi ndi tuvilu, va tüvi nī tacha'a ndo. Ta chīta ndi yaa nda'vi, ta töve nī chaku ndo.” 18 Vati kīchi ma Xuva, ra jakunduta, ña töve nī chachi ta töve nī chi'i, ta kāti ndo ña ra ìyo tati xaan chi'in kùu ra. 19 Ta ikan jan kīchi ndio yu'u ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ra chàchi, ta chì'i ndisaa nakuyi. Ta ma ñivi kà'an na chata ra te'en: “Rakan kùu ra chàchi kua'a' ta kùu ra iin ra chìní, ta juuni ndìkita'an ra chi'in ndian jà'a kuati, ta chi'in ma ndian nàka'an xu'un' kuenda ñuu Roma.” Takan kàti na. Va tava ma Ndioo nduva'a ìyo chinituni ra, ta ma ña va'a ña jà'a Ndioo jàna'a yi ña ìyo chinituni ra.

Ñivi töve jàchi'in ña kà'an Jesuu ni nde'e na tundo'o

(Lc. 10:13-15)

20 Takan kūu tajan ndisaa ma ñuu nuu yā'a Jesuu, ma nuu jā'a ra kua'aga ma ndatu ra, kūxaan ra chi'in na ti töve nī sama na ma kua ìyo na, ta te'en kīcha'a ndio ra kà'an ra nuu na:

21 ―¡Nda'vi ta'an ndyo'o ñivi ñuu Corazín! Ta, ¡nda'vi ta'an ndyo'o ñivi ñuu Betsaida! Vati ndicha ña ndē'e ndo ma ndatu ka'nu ña jà'i ñuu ndo. Ta töve nī sama ndo kua ìyo ndo. Vati tu ja'i ma ndatu ka'nu takan niku nuu ma ñivi ñuu Tiro, ta ñuu Sidón, tatiempu cha sāma na ma kua ìyo na niku, ta cha jāna'a na yi chi'in ña chàku'un na ma ja'ma ya'a cha'nu, ta cha chōso na ma yuyaa chata na ndia niku. 22 Va yu'u kà'in chi'in ndo ña ora ni chaa ma kivi ña ni jakutuni ma Ndioo kuati ma ñivi, nduva'aga ni nde'e ndo tundo'o kua ma ñivi ìyo ñuu Tiro, ta Sidón. 23 Ta ndyo'o ñivi ñuu Capernaum, ¿a chànini ndo ña ni ndaa ndito ndo ku'un ndo andivi?, kùuni ndo. Va töve ti nda andaya' nuu ndè'e ma ndian chī'í tundo'o, ikan ni jakanai ndo. Vati tu nuu ma ndian ñuu Sodoma, jā'i ma ndatu ka'nu niku, ma tava jā'i yi nuu ndo, ma ndian ñuu ikan, cha sāma na vitin ma takua ìyo na niku. 24 Va ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ma ora ni chaa ma kivi ña ni jakutuni Ndioo kuati ma ñivi, nduva'aga ka'vi, ni nde'e ndo tundo'o, kua ma ñivi ñuu Sodoma. ―Takan kàti Jesuu.

Na kichi ndo nui, ta ku'vai nuu nindee ndo

(Lc. 10:21-22)

25 Takan kūu ta ma tiempu ikan, te'en nāka'an Jesuu chi'in Ndioo:

―Ya'a jàka'nui ñu̱n yo'o Tatá, ra chà'nda tiñu andivi chi'in ma nuñu'u' ñuñivi, vati ma tu'un xe'e ña ìyo chi'un, na töve nī jana'un yi nuu ma ndian ìyo chinituni, ta ya'a chìto ña kà'an, vati nuu ma ndian nda'vini jāna'un yi. 26 Ndicha ña takan kūu yi Tatá, ti kua kūuni maun kùu yi.

27 ’Ta ndisaa ma ña ìyoi, cha nāku'va ma Tatái yi nui. Ta nï'iin ñivi, töve nàkoto va'a na yu'u ra kùu Se'e ra, ti uvanuu ma ra nàkoto va'a yu'u, kùu ma Tatái. Ta nï'iin ñivi töve nàkoto va'a na ma ra kùu Tatái, ti uvanuu ma ra nàkoto va'a ra kùu yu'u, ra kùu Se'e ra chi'in nda ndian ni kùuni ña jana'i ma Tatái nuu na ndia. 28 Ta ndisaa ndyo'o ndian nduva'a chitatu, cha'a' ña ya'a jàtiñu ndo, ta cha'a' ña ya'a vee ndiso ndo, na kichi ndo nui, ta ku'vai nuu nindee ndo. 29 Ta tandi'i ndyo'o ndian chàta'ani jàchi'in ma tu'un kà'in, ndyo'o ndian chàta'ani kutu'va ma ña chìtoi, cha'a' ña ya'aga jàndeeni̱ nde'i ndo, ta cha'a' ña kùi iin ra masu anima ndia. Tu ndicha ña takan jà'a ndo yi, tajan ni ni'i ndo nuu nindee anima ndo i'ya. 30 Vati ma tiñu chà'i nuu ndo ña jà'a ndo, yöve iin ña vee kùu yi kuenda ndo, ti iin tiñu ya'a ñama kùu yi ―kàti Jesuu.

12

Ndra jàkua'a chi'in Jesuu, chà'nu ndra yoko trigu ma kivi nindeo

(Mr. 2:23-28; Lc. 6:1-5)

1 Takan kūu iin kivi ora nindee ñivi judíu, Jesuu chàkunuu ra chi'in ndra jàkua'a chi'in ra iin nuu kàa trigu. Ta tava ma ndra jàkua'a chi'in ra nduva'a chāñu soko ndra, yakan va kīcha'a ndio ndra chà'nu ndra yoko ma trigu, ta kīcha'a ndra kàchachi ndra ma chiti yi. 2 Ta ora ndē'e ndio ma ndra fariseu ña kàja'a ndra, ta te'en nāka'an ndra chi'in Jesuu:

―Na nde'un ña ja'a ma ndra jàkua'a chi'un, ti ndrakan kàja'a ndra iin ña töve ìyo yi ña ja'a ndra ma kivi nindeo ―kàti ndra chi'in Jesuu.

3 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿A takä'an jàkua'a ndo ma nuu kà'an yi naja kua jā'a ma David chi'in ma ndra meru ra ora chāñu soko ndra niku? 4 Ra'ya kī'vi ra ma tichi veñu'u Ndioo, ta chāchi ra ma paan ií ña ka'ìin ma ikan. Ta yakan ti töve ìyo yi ña kachi ra yi, ta ni ma ndra kùu meru ra, ti uvanuu ma ndra kùu kachi yi, kùu ma ndra kùu sutu ni. 5 ¿A takä'an jakua'a ndo nuu ma Ley Ndioo ña tāa Moisés, ma nuu kà'an yi ña ma ndra kùu sutu veñu'u, vaji töve nindee ndra ma kivi nindee yo, na yöve iin kuati kùu yi kuenda ndra? 6 Va yu'u kà'in iin nakuyi ña ndicha chi'in ndo, i'ya ndaa iin ra ka'nu tiaga kua ma veñu'u ka'nu ndian judíu. 7 Ta ndyo'o, ¿a juuni takä'an kutunini va'a ndo ma ña kà'an yi nuu ma tutu Ndioo i'ya ña kà'an ndo takan? Vati te'en kà'an yi nuu yi: “Yu'u kùuni̱ ña na kunda'vini ndo nde'e ndo ma ñivi, ta töve kùuni̱ ña ndakimani ndo ma Racha'nu chi'in ma kiti sòkó ndo nuu ra.” Tu ndicha ña cha chìto ndo ña kà'an ma tutu tāa Moisés, na töve ìyo yi ña ka'ni ndo ma ndian töve ìyo nï'iin kuati. 8 Ndicha va'a ña ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ìyo ndatu ra cha'a' ma kivi nindee yo.

Jesuu jànda'a ra iin ra'ii nda'a' ití

(Mr. 3:1-6; Lc. 6:6-11)

9 Tajan kēe ndio Jesuu kuà'an ra ma nuu ndaa ra ikan, ta chāa ra nuu ndaa iin veñu'u vali ma ndian judíu, ta kī'vi ra tichi yi. 10 Ta ndē'e ra ña ma tichi yi, nandi iin ra nda'a' ití. Va tava nànduku ndra naja kua jà'a ndra, ta kā'an Jesuu iin ña tüvi va'a, ta chi'in yakan kùu nani'i ndra naja kua tisokuati ndra ra. Tajan te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―¿A kùu janda'a yo iin ndian ku'vi ma kivi nindee yo? ―kàti ndra chi'in Jesuu.

11 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿Nda ndyo'o nikuuni, tu ìyo iin mvechala jàna ndo, ta nde'e ndo ña koyo ri iin tichi soko kono, ma kivi nìndee ndo, a töve ìyo yi ña ku'un ndo, ta tava ndo ri?, kùuni ndo. 12 Tu tavani'i yo ndrikan ña kùu ndri iin kitini, kùuni yi ka'an yi ña, ¡ìyo ga kuenda yi ña tavani'i yo iin ra'ii kua ma mvechala! Cha'a' yakan kùu yi ña, kùu ja'a yo ma ña va'a ma kivi nindeo.

13 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ra nda'a' ití:

―Jànakee nda'un ―kàti Jesuu chi'in ra.

Tajan jānakee ndio ra ma nda'a' ra, ta kīndoo va'a va'a yi, kua kàa ma inga chiyo nda'a' ra. 14 Ta ora kēe ndio ma ndra fariseu ma tichi veñu'u ikan, tajan kīcha'a ndra jando'iin tu'un ndra, naja kua ìyo yi ña jà'a ndra, ta ka'ni ndra Jesuu.

Nuu kàtitu'un iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, naja kua tā'an Jesuu

15 Takan kūu ta ora chīto Jesuu ña takan chànini ma ndra fariseu, tajan kēe ndio ra ma ikan, ta nduva'a kua'a' ñivi tāndikun na chata ra. Ta jànda'a Jesuu tandi'i ma ndian ku'vi, 16 ta kàtitu'un ra nuu na ña koto kätitu'un na nuu ka'ìin kua'a' ñivi nda ra kùu ra. 17 Te'en kūu yi, ikan na chinu ma tu'un kā'an ma Isaía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ma ora kā'an ra te'en:

18 Ra'ya kùu ma ra jà'a tiñu nui, ra kāchi̱n,

ta ra ya'a kùuni̱ nde'i, ña ya'a chisii̱ nde'i.

Ni jakoyoi ma Tati Ií chata ra.

Ta rakan ni katitu'un ra nuu ñivi ìyo ninii ka'nu ñuñivi naja kua kuu ndakuu na ñivi ndaa kuenda Ndioo.

19 Na töve ni natu'un ra chi'in ma ñivi, ta na töve nda'yu ni'i ra nuu na ndia,

ta ni nï'iin ñivi töve ni kuni na ma tati ra ma kai ndia.

20 Ta juuni na töve ni ka'nu ra ma ndoo ña cha tā'nu,

ta ni töve ni nda'va ra ma mecha ña ja kicha'a ndañu'ma yi,

nda kati jakanaa ji'na ra ma ñivi kuenda ra, tajan ni jandi'i ra nuu ma kuati.

21 Ta ninii ka'nu ma nuñu'u' ñuñivi ni jandeeni na kuatu na,

nda kati ni ja'a ra ña na koo va'a na.

Nuu tìsokuati na Jesuu, ti ka'an na ña chi'in ndatu kui'na jànda'a ra ma ñivi ku'vi

(Mr. 3:19-30; Lc. 11:14-23; 12:10)

22 Takan kūu tajan chāndaka ma ñivi iin ra ndiso tati xaan ña kuaá ta ñi'i nuu ma Jesuu. Ta ma Jesuu jānda'a ra ma tinuu ra chi'in ma yu'u ra, ikan na kuu ndè'e ndiko ra ta juuni kùu ka'an ra ndia. 23 Tajan ndisaa kuii ma ñivi, ndava kuà'an tati na, ta te'en kīcha'a na chìkatu'un ta'an na:

―¿A yüvi ra se'e David kùu ra'ya?, kùuni ndo ―kàti na.

24 Ta ora chīni ndio ma ndra fariseu ña takan kà'an na, tajan te'en kīcha'a ndra kà'an ndra:

―Ma kui'na nàni Beelzebú ña kuxini nuu ma tati xaan, yakán' kùu ma ña chā'a ma ndatu ikan nuu ra'ya, ikan na kuu tava ra yi kuñu ma ñivi ―kà'an ndra.

25 Va tava Jesuu cha chìto ra naja kua chànini ndra, yakan va te'en kīcha'a ndio ra kà'an ra nuu ndra:

―Tu kànita'an ñivi ìyo iin ñuu juuni chi'in maa na, ni ndi'i nuu na. Ta tu ìyo ñivi ìyo iin ve'eni ta kanita'an na juuni chi'in maa na, ni ndi'i nuu na chi'in nda ma ve'e na ndia. 26 Ta juuni kà'in ña tu kànita'an ñivi Satanaa chi'in juuni maa na, juuni ni ndi'i nuu na, vati na küu kanita'an ma kui'na juuni chi'in ma ñivián'. Ti tu ja'án' takan, numini ni ndi'án' chi'in ñivián'. 27 Tu chànini ndo, ña chi'in ndatu Beelzebú tàvai ma tati xaan, tajan juuni ma ndian tàva tati xaan ndiso ma ñivi ña ìyo tañu ndo, juuni maa na ni tisokuati na ndo, ti tüvi va'a chànini ndo. 28 Vati tu yu'u tàvani'i̱ tati xaan ndiso ñivi chi'in ndatu Ndioo, yakan kùuni yi jana'a yi ña cha ìyo ma nuu chà'nda Ndioo tiñu chi'in ndo. 29 ¿Nayi ìyo yi ña ja'a iin ñivi, ta kùu ki'vi na su'u na ve'e iin ra ya'a ni'i?, kùuni ndo. ¿A töve ìyo yi ña ku'ni ji'na na ra?, kùuni ndo. Ndicha ña kùu ja'a na yi, uvaa ña tu jà'a na takan.

30 ’Ma ndian töve ìyo kuendai, ndian xaani nde'e yu'u kùu na. Ta ma ndian töve ndàki'in ma tu'un kà'in, va kàtitu'un na inga tuku tu'un ña jàkanuu yi xini ma ñivi, ndiakan töve ñivi kuendai kùu na ndia.

31 ’Yakan va yu'u kà'in ña ma Ndioo, jàka'nuni ra kuati ma ndra'ii, chi'in tandi'i ma tu'un ti'ini ña kà'an ndra ndia. Va tu kà'an ti'ini ndra chata ma Tati Ií Ndioo, na töve ni jaka'nuni ra ma kuati ndra tuva takan. 32 Ta tu kà'an ti'ini ma ñivi chata ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ma Racha'nu Ndioo ni jaka'nuni ra ma kuati. Va tu kà'an ti'ini na chata ma Ra Tati Ií Ndioo, töve ni jaka'nuni ma Ndioo kuati na, ni ma ñuñivi ña ìyo vitin, ta ni ma ña ni koo iti' nuu töve ni ja'a ra yi ndia.

Nuu kà'an yi ña chi'in ma chiti yutun, cha chìto yo nda yutun kùu run

(Lc. 6:43-45)

33 ’Tu tachi ndo iin yutun va'a, ni ku'va run ma chiti va'a kachi ndo. Ta tu töve va'a ma yutun tàchi ndo, ni ku'va run ma chiti vä'a'. Ta takan kùu yi ña chi'in ma chiti run, cha nakoto yo nda yutun kùu run. 34 ¡Ndyo'o tatá ndian xaan tava xaan ma koo! ¿Naja kua kùu yi ña kà'an ndo ma tu'un vii ta va'a, ta juuni maa ndo kùu ma ndian kini? Ndisaa ma tu'un ña kàya ma anima yo, yakan kùu ma ña kà'an yo. 35 Vati taku ma ra'ii va'a, mamaa ña va'a kùu ma ña kà'an ra, ti ña va'a kùu ma ña ìyo tichi anima ra. Ta ma ra'ii ña töve va'a, mamaa tu'un kini kùu ma ña kà'an ra, ti ña kini kùu ma ña ìyo tichi anima ra. 36 Ta yu'u kà'in ña ma kivi ña ni jakutuni ma Ndioo kuati ma ñivi, tandi'i ndo ìyo yi ña ku'va ndo kuenda cha'a' ma nda tu'un kini nikuuni ña kā'an ndo ndia. 37 Vati juuni cha'a ma tu'un ña kà'an ndo, yakan kùu yi ña ni jandondaa yi ma kuati ndo, tuva ndian ìyo kuati kùu ndo a töve.

Ìyo ndian jà'a kuati, ña chìkan na ña na jana'a Jesuu iin seña ka'nu nuu na

(Mr. 8:12; Lc. 11:29-32)

38 Tajan uvi uni ndra fariseu, chi'in ndra kùu matru ña jàkua'a tutu Ndioo, te'en nāka'an ndra chi'in Jesuu:

―Matru, kùuni ndi nde'e ndi ña na ja'un iin ndatu ―kàti ndra.

39 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ma ndian kini, chi'in ndian töve ìyo tundeeni Ndioo chi'in kùu ma ndian chìkan na ña na ja'i iin ndatu ndē'e na. Va yu'u kàti̱ ti tüva ga ni jana'a Ndioo ndatu nuu na, vati uvaa ma ndatu ña jā'a Jonás taji'na. Yakani kùu ma ña ni nde'e na. 40 Vati takua tā'an ma Jonás ña chūndii ra uni kivi, ta uni chanikuaa tichi ma tiaka' ka'nu, juuni takan ni ta'an yu'u ra kùu Se'e ñivi tāchi Ndioo, ti ni kundii ra uni kivi, ta uni chanikuaa tichi ñu'u' ndia. 41 Yakan va ma ñivi chīyo ñuu Nínive ni jaketa ndiko Ndioo na, tajan ni tachi ra na ña na tisokuati na ñivi ìyo tiempu i'ya ora ni tiku'va ra kuati ñivi. Vati ma ñivi ñuu Nínive ndākoo na kuati jā'a na ta chīkoni'i ndiko na iti' Ndioo ora kātitu'un Jonás tu'un Ndioo nuu na. Yakan va yu'u ra kàtitu'un nuu ndo ka'nugai kua Jonás. 42 Vati ora ni chaa tiempu ña ni tiku'va Ndioo ma kuati jà'a ndisaa ñivi, juuni ni jaketa ra iin ña'a kūu reina ña chà'nda tiñu nuu ñivi chīyo iti' xuu. Ta yakan kùu ma ña ni tachi Ndioo ña na tisokuatian ndo ora ni tiku'va ra kuati. Vati yakan kīchian iin ñuu ya'a chika, tajan jāchi'an tu'un Ndioo ña kā'an Rey Salomón taji'na. Va vitin yu'u kùu iin ra ka'nu ga kua Rey Salomón.

Nuu kà'an yi cha'a' ma tati xaan ña chìkoni'i ndiko yi tichi kuñu iin ra'ii

(Lc. 11:24-26)

43 ’Ora kèe iin ma tati xaan tichi kuñu iin ra'ii, chàkunuu yi ma nuñu'u' ití nànduku yi nuu kùu nindee yi. Ta tu töve nàta'an yi ma nuu nindee yi, ta kīcha'a ndio yi nàkanini yi te'en: 44 “Va'a ga ña chikoni'i ndikoi ma ve'e nuu chīyoi niku”, kàti yi. Tajan ma ora chīkoni'i ndio yi, ta nàta'an yi ma ra'ii ikan ña kàa ra tava kàa iin ve'e ña tüva ña koo tichi, ña vii va'a nāti'vi yi, ta ndōva'a va'a yi. 45 Tajan kuà'an ndio yi, ta jàti'vi ta'an yi inga ucha ta'an ma tati xaan ga kua maa yi, ta ndisaa ndio yi kì'vi yi tichi kuñu ma ra'ii ikan, ta ma nuu ndi'i nia ka'vi ga ndè'e ra tundo'o jà'a yi, kua ma ora kīcha'a yi. Ta takan ni ta'an ma ndian kini ña ìyo ma ñuñivi i'ya vitin.

Chàa ma'á Jesuu, chi'in ndra yani ra, ta ñivi ta'an ra ma nuu ndaa ra jàna'a ra

(Mr. 3:31-35; Lc. 8:19-21)

46 Juuni ndaa Jesuu jàna'a ra nuu ma ñivi, ora chāa ma ma'á ra, chi'in ndra yani ra, ta ñivi ta'an ra, ña kùuni vi natu'un vi chi'in ra. Va tava kīndoo vi ma nuke'e, ti nī kuu ki'vi vi. 47 Yakan va ìyo iin yo kēe chākatitu'un nuu Jesuu, ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Nuke'e ndaa ma'un, chi'in ndra yaniun, ta ñivi ta'un, ña kùuni vi ka'an vi chi'un ―kàti ra chi'in Jesuu.

48 Va Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ma ra chākatitu'un nuu ra:

―¿Yo kùu ma'i, ta yo kùu ma ndra yani̱, ta ñivi ta'in?, kùuniun.

49 Tajan kīcha'a ra jànanda'a ra nuu ka'ìin ma ndra jàkua'a chi'in ra, ta te'en nāka'an ra:

―Ndia'ya kùu ma'i, ndra yani̱, ta ñivi ta'in. 50 Vati nda ndian nikuuni ña jà'a ña kùuni ma Tatái ra ìyo andivi, ndiakan kùu ma ndra yani̱, ñivi ta'in, ta ma'i ―kàti Jesuu.

13

Iin ku'va ña kuuni Jesuu kà'an ra nuu ñivi chata iin ra tàchi

(Mr. 4:1-9; Lc. 8:4-8)

1 Takan kūu tajan juuni ma kivi ikan, kēe Jesuu ma ve'e nuu ìyo ra, ta chākunandi ra yu'u lakuna. 2 Ta tava ya'a kua'a' ñivi kūti'vi ma nuu nàndi ra, yakan va Jesuu ndāa ndio ra tichi iin varku ña ndaa ma ikan, ta chūnandi ra, juuni yanga ndatu ma ñivi ña kùuni na taso'o na ma ña ni ka'an ra ma yu'u lakuna. 3 Tajan kīcha'a ndio ra kà'an ra kua'a' nakuyi nuu na chi'in mamaa ku'va. Ta te'en nāka'an ndio ra chi'in na:

―Ìyo iin ra tàchi, ña kēe ra kuà'an ra kuàtachi ra. 4 Ta ora tāchi ra ma chiti, ta ita'vi yi kāchita ma tichi iti', ta ndē'e ma saa yi, ta nūu ndri ma nuu kàndoyo yi, ta kāchachi ndi'i ndri yi. 5 Ta ita'vi yi va kōyo tañu yuu. Ta ikan ti nuuni yoso ma ñu'u', ti mamaa yuu kùu yi. Ma chiti ikan numini nāka'ndi yi, ti na töve kokon kandoyo ma yuti. 6 Va ora ñuka'ñu ndií, nduva'a kuii xīi ndio yi, ta nātii yi, ti töve kunu indii ma yo'o yi. 7 Ta inga ita'vi ma chiti, va kāchita yi tañu ma ku'u iñu, ta ma iñu ikan numini chā'nu yi, ta chāsi yi nuu yi, ta chī'i yi. 8 Takan kūu ta inga ita'vi ma chiti, va kāchita yi ma nuu ìyo ñu'u' va'a, ta nduva'a kuii kua'a' ma trigu kākee nuu yi, ìyo yoko ma trigu ña kēe iin cientu chiti nuu, ta ìyo yoko ña kēe uni xiko chiti nuu, ta ìyo inga yi ña kēe oko uchi chiti nuu yi. 9 Nda ndyo'o chìni ndo ña kà'in, na taso'o ndo yi.

Nuu jàkoto Jesuu ñivi, nda cha'a' kùu yi ña jàna'a ra ma ku'va nuu na

(Mr. 4:10-12; Lc. 8:9-10)

10 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu cha jàyatin ndra ndra nuu ndaa ra, ta chīkatu'un ndra nuu ra naja kà'an ra chi'in ku'va nuu ma ñivi. 11 Tajan Jesuu te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Nuu ndyo'o va chà'a Ndioo ña na koto ndo ma tu'un xe'e ña ìyo chi'in ra nuu chà'nda ra tiñu, va nuu ma ñivi ikan, töve. 12 Ta tu jàtiñu va'a ndo kuenda Ndioo, ni tindee ra ndo tiá kua'a'. Va tu tüvi jàtiñu va'a ndo takua kùuni ra, vaji tiania ma tiñu jà'a ndo ìyo, va tandi'i yi ni kindaa ndiko ra yi. 13 Cha'a' yakan kùu yi ña kà'in ma tu'un i'ya nuu na chi'in ku'va. Vati ma ñivi ikan ndè'e na, va töve jàchi'in na ma ña nde'e na, chini na, va töve taso'o na, ta ni töve kutunini na ña kà'in ndia. 14 Ta takan kūu yi ña jāchinu ma ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ra nàni Isaía ma ña kā'an ra niku, ti rakan te'en kā'an ra:

Vaji chìni na, ma ña kà'in, va töve kutunini na yi.

Ta vaji ndè'e na yi, va na küu ku'va na kuenda nayi kùu yi.

15 Vati ma ñivi ìyo ñuu i'ya, jàndava na anima na,

ta ndasi ma so'o na,

ta ndàsi ma tinuu na,

ikan na küu nde'e na, ta tàso'o na ma ña kà'in.

Ta juuni ndasi ma chinituni na,

ikan na küu ga chikoni'i ndiko na chi'i̱n,

kuenda ña jànda'i na tuva ku'vi na ndia.

16 ’Va na sii kuuni ndyo'o, ti ìyo tinuu ndo ña ndichin ndè'e, ta ìyo so'o ndo ña chìni. 17 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña kua'a' ma ndra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ta inga tuku ma ñivi va'a ña kūuni na nde'e na ma ña ndè'e ndo vitin, va töve nī nde'e na yi. Kūuni na tàso'o na ma ña chìni ndo vitin, va töve nī kuu yi ndia.

Jesuu jàna'a ra naja kua kùuni ma ku'va ikan ka'an yi cha'a' ma ra tàchi

(Mr. 4:13-20; Lc. 8:11-15)

18 ’Kùuni̱ ña na taso'o va'a ndo naja kua kùuni ma ku'va ña kà'an cha'a' ma ra tàchi ka'an yi. 19 Ma ndian tàso'o ma tu'un kà'an cha'a' ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, ta töve kùtunini na ma ña kùuni yi ka'an yi, ndiakan kùu na tava kùu ma chiti trigu ña kāchita ma tichi iti', ti ndiakan ora cha yā'a ña chīni ndio na ma tu'un va'a Ndioo, tajan vàchi ndio ma kui'na, ta janaa ndio yi ma tu'un Ndioo ña cha ìyo chi'in na ma tichi anima na. 20 Ta ma chiti ña tāchi tañu yuu, yakan va kùu yi, tava kùu ma ndian chìni ña kà'an ma tu'un va'a Ndioo, ta ndàki'in na yi chi'in ndisaa anima na, 21 va tava töve ìyo kua'a' yo'o na, tava kùu ma chiti jà'a ma yuu, yakan kùuni yi ka'an yi ña ndiakan chìnuni na tu'un Ndioo va tia tiempuni, ta ndàkoo na yi. Vati cha'a' ma tu'un i'ya, ora kìcha'a na ndè'e na tundo'o cha'a' yi a kànita'an ñivi chi'in na cha'a' yi, numini jàña na ña chìnuni na yi. 22 Ta ma chiti ña tāchi tañu iñu, yakan, va kùu yi tava kùu ma ndian chìnuni ma tu'un Ndioo, va chìtu'un ga na tiaga cha'a' ma ndatiñu ña ìyo nuu na ma ñuñivi i'ya, ta juuni cha'a' ña ya'a ga kùuni na nde'e na ma xu'un', yakan jànda'viña'a yi na. Ndisaa ña'a kùu yi tava kùu ma chiti trigu ña ora kùuni yi kua'nu yi, ta ma iñu ndu'va jàvati yi nuu yi, ta tüvi chà'a yi kua'nu yi. 23 Va chiti ña tāchi nuu ñu'u' va'a, yakan, va kùu yi tava kùu ma ndian chìni va'a ma tu'un Ndioo, ta kùtunini va'a na ma ña kà'an yi, ndiakan va kùu na tava kùu ma chiti ña chā'a kua'a' va'a chiti. Ìyo ma chiti ña chà'a yi iin cientu chiti, ta ìyo inga yi ña chà'a yi uni xiko chiti, ta inga yi chà'a yi nda oko uchi chiti ―kàti Jesuu.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' ma ku'ú ña töve va'a, ña kàa tañu ma chiti trigu

24 Takan kūu tajan Jesuu te'en nāka'an tuku ra inga ku'va nuu ma ñivi:

―Ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, kùu yi tava kùu iin ra'ii ña tāchi chiti va'a ma nuu ñu'u' ra, 25 va ora tīin ñuma'na ndra, ta ndisaa ndra kìxi kàndoyo, tajan chāa iin ra xaani ndè'e nuu ndra, ta rakan tāchi ra ku'u ña töve va'a nuu tāchi ndra ma chiti trigu, ta kēe ndiko ra kuà'an ra. 26 Takan kūu ta ora kāna ndio ma chiti trigu, ta chā'nu yi, ta kīcha'a ndio yi ndata yoko yi, tajan ikan kēta ndio ma ku'u ña na töve va'a. 27 Tajan chā'a ndio ma ndra musu kuenda, ta kēe ndio ndra chākatitu'un ndra te'en nuu ma ra kùu chito'o ndra: “Yo'o racha'nu, ¿na yüvi chiti va'a kùu ma ña tāchiun nuu ma ñu'u̱n? Vati tu takan kùu yi, ¿ndanu kēe ma ku'u ña töve va'a kàa tañu ma trigu tuva takan?” 28 Tajan ma ra kùu chito'o ndra, te'en nāka'an ra chi'in ndra: “Ìyo iin nda ra xaani ndè'e nui jā'a yi”, kàti ra. Tajan ma ndra musu ra, te'en nāka'an ndra chi'in ma chito'o ndra: “¿A kùuniun ña ku'un ndi, ta tu'un ndi'i ndi ma ku'u ña töve va'a?”, kàti ma ndra kùu musu chi'in ra. 29 Va ma ra kùu chito'o ndra, te'en nāka'an ra chi'in ndra: “Na küu yi, koto ora tù'un ndo ma ku'u ña töve va'a, jà'a ndo tu'un ndo nda ma trigu chi'in yi ndia. 30 Ma ña ìyo yi ña ja'a yo kùu yi ña va'a ga ña na ku'va yo kua'nu ninduvi yi, nda kati keta ma tiempu ña kàni'i yo ma cosecha, tajan tachi ndioi ma ndra ku'un kujati'vi vu. Ji'na ìyo yi ña kà'nda ndra ma ku'u ña töve va'a, ta ku'ni ndra kuenda sukun yi, ta ka'mi ndra yi, ta ikan jan taan va'a ndio ndra ma trigu tichi yakai.” Takan kàti ma ra chito'o ndra chi'in ndra.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a chiti yukú mostaza

(Mr. 4:30-32; Lc. 13:18-19)

31 Takan kūu ta juuni te'en nātu'un Jesuu inga tuku ku'va i'ya nuu ma ñivi ndia:

―Ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, indukuni kùu yi tava kùu ma chiti yukú mostaza ña tàchi ma ndra'ii ma nuu ñu'u' ndra. 32 Ndicha va'a ña ma chiti i'ya kùu ma chiti vali ga kua tandi'i inga nuu ma chiti, va ora chà'nu yi, chà'nu sukun ga yi kua inga nuu ma yutun, ña ora chà'nu yi kàa yi takua kàa ma yutun, ña nda ma saa ña kàchika nuu sukun, jàva'a ndri taka ndri ma nuu ìyo sokó yi ―kàti Jesuu.

Jesuu kàtitu'un ra iin ku'va cha'a ma yuchan iya ña kuva'a paan

(Lc. 13:20-21)

33 Takan kūu tajan te'en nāka'an tuku Jesuu inga tuku ku'va nuu ma ñivi:

―Ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, indukuni kùu yi tava kùu ma yuchan iya ña kuva'a paan, ña tīku'va iin ña'a chi'in uni ku'va ma yuti paan, ta yakan jàkanuan yi chi'in ma yuchan iya, ta kīcha'a ndioan jàvita ña yi, ta nàndaa ndio yi.

Nuu chàtiñu Jesuu ma ku'va jàna'a ra

(Mr. 4:33-34)

34 Tandi'i tu'un i'ya jāna'a Jesuu ma tu'un Ndioo nuu ma ñivi chi'in ku'va. Ta nï'iin tu'un töve kà'an ra nuu na tu töve kà'an ra yi chi'in ku'va. 35 Te'en kūu yi, ikan na chinu ma tu'un kā'an ma ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo niku:

Ni nunai yu'i kuenda ña kā'in chi'in ku'vani nuu ma ñivi,

ta ni ku'vai ña na koto ndio ma ñivi ma tu'un xe'e,

naja kua jātuvi Ndioo ma ñuñivi taji'na.

Nuu kàtitu'un Jesuu nayi kùuni ma ku'va ña kà'an cha'a ma ku'u ña tüvi va'a ña kāna tañu ma chiti trigu

36 Takan kūu ta ora cha yā'a kā'an ndio Jesuu chi'in ma ñivi, tajan kēe ndio ra kuà'an ra iin tichi ve'e nuu ka'ìin ma ndra jàkua'a chi'in ra. Ta ikan jan chājayatin ma ndra jakua'a chi'in ra ndra nuu ra, ta kīcha'a ndra chìkan ndra nuu ra ña na katitu'un kachin ra, nayi kùuni ma ku'va ña kà'an cha'a ma ku'u ña tüvi va'a, ña kāna ma nuñu'u'. 37 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ma ra tachi ma chiti trigu, rakan kùu ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo. 38 Ta ma nuñu'u' tāchi ra vu, kùu ma ñuñivi. Ta ma chiti trigu kùu ma ndian ìyo nuu chà'nda Ndioo tiñu, ta ma ku'u ña töve va'a yakan kùu ma ndian se'e kui'na. 39 Ta ma ra xaani ña tāchi ma ku'u töve va'a, rakan kùu ma kui'na. Ta ma cosecha, yakan kùu ma nuu ni ndi'i ñuñivi. Ta ma ndian musu ña nàkuiso ma trigu, ndrakan kùu ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo. 40 Ta takan kùu yi, ña tava jā'a ma ra tū'un ma ku'u ña töve va'a, ta chā'mi ra yi nuu ñu'ú, takan ni kùu yi ma nuu ni ndi'i ñuñivi. 41 Tajan ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ni tachi ra ma tati jà'a tiñu nuu ra ma nuu chà'nda ra tiñu, ña na jati'vi ndra ma ndian jà'a ña na ja'a ma ñivi kuati, chi'in inga ma ndian jà'a kuati ndia. 42 Ta ni ti'i yi na tichi ma yavi nduva'a kuii kunu nuu ìyo ñu'ú, ta ikan kùu ma nuu nduva'a kuii ni nde'e na tundo'o ña ndava ni jakari'yu na nu'u na. 43 Tajan ndisaa ma yo chìnuni ña kà'an Ndioo, ni ndotacha yo tava tacha ma nikandii, ma nuu chà'nda ma Tatá yo Ndioo tiñu. Ma yo tàso'o ma ña kà'in, na jachi'in ndo yi.

Jesuu kàtitu'un ra iin ku'va cha'a' ma xu'un' indii xe'e

44 ’Ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, juuni indukuni kùu yi, tava kùu ma xu'un' ña indii xe'e tichi ñu'u' iin ñivi. Tajan iin ra'ii nàta'an ra nuu indii ma xu'un' ikan, ta rakan tīxe'e ndiko ra yi juuni ma nuñu'u' nāta'an ra yi, ta rakan nduva'a kuii chìsii ra kuà'an ra, ta xìko ra ndisaa kuii ma ña ìyo nuu ra, ta jàta ndio ra ma ñu'u' ikan.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' ma yuu tacha ña nduva'a ya'vi ndaa

45 ’Ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, juuni indukuni kùu yi, tava kùu iin ma ra xiko ña nànduku ra ma yuu tacha ña nduva'a vii kàa. 46 Ta ora nāta'an ndio ra ma yuu tacha ña nduva'a ya'vi ndaa nuu iin ñivi, tajan kēe ndio ra kuà'an ra, ta xīko ra ndisaa kuii ma ña ìyo nuu ra, ta jāta ndio ra yi.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' ma yu'va tiaka' ka'nu

47 ’Ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, indukuni kùu yi tava kùu ma ndra kìin chi'in yu'va tiaka' ka'nu, ña ora kani ndra yi ma nuu tañu'u, ta tàvani'i ndra ndisaa nuu ma tiaka'. 48 Tajan ora tuvini ndio ndra ña cha kuvee yi, ta tàva ndio ndra yi ma ñu'u' ití yu'u tañu'u, ta chùnandi ndio ndra kàchin ndra mamaa tiaka' va'a ni, ta tàan ndra ndri tichi tuka, ta ma kiti ña na küu kacho, chàta ndra ndri. 49 Takan ni kuu yi ma nuu ni ndi'i ñuñivi, ti ni keta ma tati jà'a tiñu kuenda Ndioo, ta ni tavani'i siin yi ma ndian kini ña ìyo tañu ma ndian va'a. 50 Ta ma ndian kini, ni kati'i yi na tichi ma yavi nduva'a kuii ka'nu, nuu ìyo ñu'ú, ta ikan kùu ma nuu nduva'a kuii ni nde'e na tundo'o ña ndava jakari'yu ma nu'u na ―kàti Jesuu.

Nuu kà'an yi cha'a' ma tu'un chaa, chi'in ma tu'un cha'nu

51 Takan kūu tajan Jesuu te'en chīkatu'un ra nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―¿A kùtunini ndo ndisaa ma ña kà'in chi'in ndo? ―kàti ra chi'in ndra.

Ta ndrakan te'en nāka'an ndra:

―Juu, kùtunini ndi yi, yo'o Racha'nu ―kàti ndra.

52 Tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ndra:

―Cha'a' yakan kùu yi ña tu iin matru jàkua'a tutu Ndioo, kīcha'a ra kà'an ra cha'a' ma nuu chà'nda Ndioo tiñu nuu ma ñivi, rakan kùu ra tava kùu iin ra xuve'e, ti chìto ra tàvani'i ra ma ña ka'nu, ta chaa, ta ma ña cha'nu ña kumi ra ndia.

Jesuu kuànu'u ndiko ra ma ñuu Nazaret

(Mr. 6:1-6; Lc. 4:16-30)

53 Takan kūu ta ora chinu kā'an Jesuu ma ku'va i'ya nuu ma ñivi, tajan kēe ndio ra ma ikan, ta kuà'an ra. 54 Ta ora chāa ndio ra ma ñuu ra, ta ikan kīcha'a ra jàna'a ra ma tu'un Ndioo nuu na ma tichi veñu'u vali ña ìyo ma ñuu ikan. Ta ma ñivi ndava kuà'an anima na ndè'e na ña jàna'a ra takan, ta te'en kīcha'a ndio na nàtu'un ta'an na:

―¿Ndanu kūtu'va ma ra'ya ndisaa ma ña chìto ra? ¿Ta nda iti' kīchi ma ndatu ra ña kùu janda'a ra ñivi? 55 ¿A yöve ra'ya kùu ma ra se'e, ra jàtiñu chi'in vitu, ta ma'á ra kùu ma ña nàni Ndiya?, kùuni ndo. Ta, ¿a yöve ra'ya kùu yani ma Jandiau, Kusé, Simón, ta Juda ndia? 56 ¿Ta a yöve ñivi ta'an ra'ya kùu ma ñivi ìyo tañu yo?, kùuni ndo. ¿Ndanu kūtu'va ra tandi'i ma ña chìto ra i'ya?, kùuni ndo ―kàti ma ñivi.

57 Ta ma ñivi kīcha'a na kùxaan na nde'e na ra cha'a ma ña kà'an Jesuu. Va ma Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Nda nikuuni jàka'nu na iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, va juuni ma ñu'u' nuu kāku ra, ta nuu ìyo ra töve kùu jakakú na ra.

58 Takan kūu ña töve nī kuu ja'a ma Jesuu kua'a' ndatu nuu ma ñivi ña ìyo ma ñuu ikan cha'a' ña töve nī chinuni va'a na ma tu'un kà'an ra.

14

Nuu chì'í Xuva, ra jàkunduta

(Mr. 6:14-29; Lc. 9:7-9)

1 Takan kūu ta ma tiempu ña kùu Herode kuvienu ma ñu'u' Galilea, chīnitu'un ra ma ña va'a jà'a Jesuu, 2 tajan Herode te'en nāka'an ra nuu ma ndian jà'a tiñu nuu ra:

―Rakan kùu ma Xuva ra jàkunduta, ña ja nātaku ndiko. Cha'a' yakan kùu yi ña ìyo ndatu ra kuenda ña jànda'a ra ma ñivi. 3 Takan kà'an Herode, ti juuni maa ra tāchi ra ma ndra jà'a tiñu nuu ra ña tīin ndra ma Xuva, ta chū'ni ndra ra chi'in kadena, ta tī'i ndra ra vekaa, cha'a' ma ña nàni Herodías ña kūu ñasi'i ma ra yani ra Lipe. 4 Tī'i Herode Xuva vekaa cha'a' ña kā'an ra te'en chi'in ra:

―Na töve va'a jà'un, ña ndàkaun ña. ―Takan kāti Xuva chi'in ra.

5 Takan kūu tajan Herode, kūuni ka'ni ra ma Xuva niku, va ndasii ra ndè'e ra ma ñivi, ti ndisaa na cha chìto na ña ma Xuva kùu ra iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo. 6 Va ora jā'a ma Herode viko nuu chīnu ra kuiya ra, ma ña se'e Herodías, kēan chātacha'a ña nuu ma ndian ka'ìin ma viko ra. Va tava ya'a chāta'ani ra ña, 7 yakan va chā'a ra tu'un nuan ña kùu ku'va ra tandi'i nda ña kùuni maa ña ndakan ña nuu ra. 8 Tajan ji'na chākatitu'an nuu ma'á ña nayi ìyo yi ña ndakan ña nuu ra. Ta ma ña yoko ikan, te'en nāka'an ña chi'in ma Herode:

―Kùuni̱ ña na ku'vaun xini ma Xuva, ra jàkunduta nui tichi iin ko'o ―kàtian chi'in ra.

9 Ta ora kā'an ña takan chi'in Herode, nduva'a nda'vi kūuni ra, va tava cha chā'a ra tu'un nuan, nuu chīni tandi'i ma ndian ka'ìin nuu ìyo ma viko ra, ta tāchi ndio ra ña na kichi ndaka ndra xini ma Xuva ra jàkunduta nuan. 10 Yakan va tāchi ndio ra ndra ña kuka'nda ndra xini ma Xuva nuu indii ra tichi vekaa. 11 Ta nunuuni, ndà'a ndio ndra xini ra kīchaa ndra nuu ma ña yoko, ta chā'a ndra yi nuan tichi iin ko'o, ta yakan chā'a ndioan yi nuu ma ma'á ña. 12 Tajan chākoyo ndio ma ndra chàkunuu chi'in Xuva, ta kāni'i ndra ma ñunda'yu ra, ta kuà'an yi chi'in ndra, ta kūchi ndio ndra yi. Ta ora cha yā'a ndio, tajan kēe ndio ndra chākatitu'un ndra nuu Jesuu ña cha chī'í ma Xuva.

Jesuu chà'a ra ña kachi u'un mii ñivi

(Mr. 6:30-44; Lc. 9:10-17; Jn. 6:1-14)

13 Ta ora chīto Jesuu ña chī'í ma Xuva, tajan kēe ndio ra kuà'an ma'iin ra chi'in iin lancha ma iin nuu taxiin. Va tava chīto ma ñivi nda ñuu kuà'an ra, yakan va kēe na ñuu na kuà'an na chata ra chi'in cha'a' na. 14 Ta ora nūu ndio Jesuu ma tichi lancha, ta ndē'e ra ña ya'a kua'a' ma ñivi chāa ma nuu ra. Yakan va kūnda'vini ra na, ta jānda'a ra ma ndian ku'vi ña ndàka na chāa na nuu ra. 15 Va tava chani kuna'a kùu yi, yakan va ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Cha kuà'ini kùu yi, ta ma i'ya iin nuu taxiin kùu yi. Va'a ga ña na ka'un chi'in na, na ku'un na kujata na ma ña kachi na nuu ìyo ma kuariya kuati. ―Takan kàti ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu chi'in ra.

16 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Töve ìyo yi ña ku'un na, ti maa ndo ìyo yi ña ku'va ndo ma ña kachi na ―kàti Jesuu chi'in ndra.

17 Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in Jesuu:

―¿Naja kùuniun ña ku'va ndi ña kachi na, tuva ndà'a ndi u'un paan, ta uvi tiakani? ―kàti ndra.

18 Ta te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ndra:

―Na kichi ndaka ndo yi nui i'ya ―kàti Jesuu.

19 Tajan tāchi ndio Jesuu ma ndra jàkua'a chi'in ra ña na ka'an ndra nuu ma ñivi ña na kunandi na nuu ma ita yuta' ña kàa ma ikan. Ta ikan jan kī'in ndio Jesuu ma ndi u'un paan, ta ninduvi ma tiaka', tajan ndē'e ndio ra iti' andivi, ta kā'an ndio ra chi'in Ndioo cha'a' yi, ta chā'nda kuati ra ma paan, chi'in ma tiaka', ta chā'a ndio ra yi nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra ña na nata'vi ndra yi nuu ma ñivi. 20 Ta ndisaa na chāchi nda'a va'ani na nda kati chitu tichi na. Ta ora chīnu chāchi na, ta jākutua ndra uchi uvi ga tuka chi'in ma pedazu ña chākoso. 21 Ta ma ñivi chā'a Jesuu ña chāchi, u'un mii ta'an ndra'ii kùu ndra, ta siin kùu ma ñivi ña'a chi'in ndiakuati ndia.

Chìka Jesuu nuu takuii

(Mr. 6:45-52; Jn. 6:15-21)

22 Ta ora yā'a ña kūu te'en, tajan Jesuu tāchi ra ma ndra jàkua'a chi'in ra ña na ndaa ndra tichi ma lancha, ikan na ji'na ndra ketachiyo ma inga chiyo yu'u lakuna, juuni yanga ndoo ra jànduta ra ma ñivi. 23 Ta ora cha ndī'i ndio ma ñivi ndūta, tajan ndāa ma'iin Jesuu kuàka'an ra chi'in Ndioo iin yuku. Ta ikan ìyo ma'iin ra ma ora kuaa. 24 Ta ma lancha nuu kàcha'an ndra, cha kēta run java ma lakuna, va endee jàkisi ma lakuna run, ti iti' nuu run vàchi ma tati. 25 Takan kūu ta ora juuni naa ga antea ña kundichin, kēe ndio Jesuu chìka ra nuu takuii kuà'an ra chata ndra. 26 Ta ora ndē'e ma ndra jàkua'a chi'in ra ña chìka ra vàchi ra nuu takuii, iin kuvaani ndra, ta yū'vi ndra, ta te'en nāka'an ndra:

―¡Ni'na kùu ma ñá' vàchi! ―kàti ndra.

27 Va Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡Na yü'vi ndo ta taxiin kuii ndo!, ti mai kùi ―kàti Jesuu chi'in ndra.

28 Tajan ma Petu' te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, tu ndicha ña maun kùu̱n, na ja'un ña na kakai ku'in nuu takuii, nda kati chai nuu ndaun ―kàti Petu' chi'in Jesuu.

29 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Na'a vii ―kàti Jesuu chi'in ra.

Tajan nūu ndio ma Petu' tichi lancha, ta kīcha'a ndio ra chìka ra nuu takuii kuà'an ra nuu ndaa Jesuu. 30 Va ora chā'a ma Petu' kuenda ña nduva'a ni'i chàkin ma tati, yū'vi ndio ra, ta kīcha'a ra sà'vi ra tichi ra'. Tajan te'en nānda'yu ndio ra:

―¡Yo'o Racha'nu, na jakakun yu'u! ―kàti ra.

31 Tajan ma ora ikani, Jesuu tīin ra nda'a ma Petu', ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¡Yo'o, ra ya'a ga tia chìnuni! Ta, ¿naja töve chìnuni va'un? ―kàti Jesuu chi'in Petu'.

32 Ta ora ndāa ndio ndra ma tichi lancha, ta kūtaxin ndio ma tati ña chàkin yi. 33 Tajan ma ndra ka'ìin tichi lancha, chūnandi chiti ndra nuu Jesuu, ta te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―¡Ndicha kuii ña yo'o kùu ma ra Se'e Ndioo! ―kàti ndra chi'in Jesuu.

Jànda'a Jesuu ñivi kù'vi ìyo ñuu Genesaret

(Mr. 6:53-56)

34 Takan kūu tajan kētachiyo ndio ndra ma lakuna ikan, ta chāa ndra ma ñu'u' Genesaret. 35 Ta ora chā'a ndio ma ñivi ìyo ikan kuenda ña Jesuu kùu ra, numi kuiini chātakuati na ma tu'un ninii ka'nu ma ñu'u' ikan. Tajan ndà'a ndio na ndisaa ma ndian ku'vi, chàa na nuu ndaa ra. 36 Ta kīcha'a ndio na jànini na ra, ña na ku'va ra kè'e ma ndian ku'vi jitu ma ja'ma ra. Ta takan kūu yi ña ndisaa ma ndian kē'e ja'ma Jesuu ndā'a na.

15

Kàtitu'un Jesuu nda ña kùu ma ña jàndokini ma ñivi

(Mr. 7:1-23)

1 Takan kūu tajan iin ma ndra fariseu, chi'in ndra matru ña jàkua'a tutu Ndioo ña kākichi iti' ñuu Jerusalén, chàjayatin ndra ndra nuu ndaa Jesuu, ta te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

2 ―¿Ta naja töve jàchi'in ma ndra jàkua'a chi'un, ma costumbre jā'a ma ñivio, ndian chīyo taji'na, ña töve nàkata ndra nda'a' ndra antea ña kàchi ndra tava kùu yi? ―kàti ndra chi'in Jesuu.

3 Va Jesuu te'en chīkatu'un ra nuu ndra:

―¿Ta naja maa ndo töve kùuni ndo jachi'in ndo ña kà'an ma Racha'nu Ndioo, ña java ma costumbre maa ndo jà'a ndo? 4 Vati ma Racha'nu Ndioo te'en kā'an ra: “Na tiñu'u̱n ma tatáun, chi'in ma'un.” “Ta ma ra kànduva'a ma tatá ra, chi'in ma'á ra, ìyo yi ña tiso yo kuati ra, ikan na kuvi ra cha'a' ña kà'an ra takan,” kàti yi. 5 Va ndyo'o chànini ndo ña iin ra'ii kùu ka'an ra chi'in tatá ra, a chi'in ma'á ra te'en: “Na küu ga tìndei ñu̱n, ti cha tāva sii̱n ndisaa ndatiñu ìyo nui ña ni sokói yi nuu Ndioo”, ni kati ndo chi'in tatá ndo a ma'á ndo. 6 Nda ndyo'o nikuuni ña ni ka'an ndo takan, ta na töve tìndee ndo tatá ndo a ma'á ndo chi'in ndatiñu ndo, kùuni yi ka'an yi ña na tüva kuuni ndo tiñu'u ndo ma tatá ndo a ma'á ndo. Ta takan kùu yi ña jàchiyo ndo ña kà'an Ndioo, ta jà'a ndo ma costumbre maa ndo, tuva takan jà'a ndo. 7 ¡Ndyo'o ndian kini! Ma ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña nàni Isaía, ña ndicha kùu ma tu'un kā'an ra kuenda ndo ora kā'an ra te'en:

8 Ma ñivi ñuu i'ya, tìñu'u na yu'u chi'in tu'un ña kà'an ni na,

ti ma ña ndicha, kùu yi ña na töve tìñu'u na yu'u chi'in anima na.

9 Na töve ndakuenda kùu yi ña kùti'vi na kuenda jàka'nu na yu'u,

tuva ma tu'un jàna'a na kùu mamaa tu'un ña kèta yi chinituni ñivini ña ka'nda yi tiñu nuu na

kàti yi.

10 Takan kūu tajan kāna ndio Jesuu ma ñivi ikan, ta te'en nāka'an ra chi'in na:

―Kùuni̱ ña na taso'o va'a ndo, ta kùtunini ndo ma ña ni ka'in chi'in ndo: 11 Na yöve ña chàchi ma ñivi kùu ma ña jàndokini anima na, vati ma ña jàndokini na kùu ma tu'un ña kèe yu'u na ora kà'an na, yakan kùu ma ña jàndokini na. ―Takan kàti Jesuu chi'in na.

12 Takan kūu tajan chājayatin ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu ndra nuu ndaa ra, ta te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―¿A chā'un kuenda ña ora chīni ma ndra fariseu ña kā'un takan, tükuii nī chata'ani ndra? ―kàti ndra chi'in Jesuu.

13 Va Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Nda yutun nikuuni ña töve nī tachi ma Tatái ra ìyo andivi, ni tu'un ra ndrun nda yo'ó ndrun kèe ndrun. 14 Na jächi'in ndo ña kà'an ndra, ti kùu ndra, ndra kuaá ña jàna'a iti' ku'un inga ndian kuaá. Tatu iin ra kuaá jàna'a ra iti' ku'un inga ra kuaá, ninduvi ndra ni koyo ndra tichi iin yavi kunu. ―Takan kàti Jesuu chi'in ndra.

15 Tajan Petu' te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Kùuni̱ ña na katitu'un kachiun nuu ndi nayi kùuni ma ku'va i'ya ka'an yi ―kàti Petu'.

16 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―¿A nda maa ndo töve kùtunini ndo ma ña kà'in ndia? 17 ¿A tüvi chìto ndo ña tandi'i ña kì'vi tichi yu'u ñivi, ta chàchi na, chàa yi tichi chití na, ta ikan jan tàva ndio na yi ora kuàkati na? 18 Va ma tu'un ña kèe yu'u na, ti vàchi yi nda ma tichi anima na, ña'a kùu ma ña jandakuu kini ma ñivi. 19 Vati ma tichi anima na kèe ma ña töve va'a chànini na, tajan chà'ni ndio na ñivi, ta ma ndra'ii kì'vi ndra chi'in ñivi ña'a ña takä'an tànda'a. Ta juuni chi'in ma ña kini ña kèe tichi anima ndra, kì'vi ndra chi'in ñivi ña'a cha ìyo ii, ta ñivi ña'a chi'in ra'ii cha ìyo ñasi'i ndia. Ta sù'u ndio na, ta kà'an na tu'un vata ta kàti'ini na chata ta'an na ndia. 20 Tandi'i ña'a kùu ma ña jàndokini ma ñivi. Va taku cha'a' ña töve nàkata na nda'a' na ora chàchi na, yakan töve jàndokini yi na.

Iin ña kīchi inga ñuu chìnunian tu'un Jesuu

(Mr. 7:24-30)

21 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu ma ikan, ta kuà'an ra iti' ñuu Tiro, ta ñuu Sidón. 22 Tajan iin ña kīchi ñuu Caná ña ìyo ma ñuu nuu chāa Jesuu, chājayatian ña nuu ndaa ra, ta te'en nāka'an ni'an nuu ra:

―¡Yo'o Racha'nu, ra se'e David, na kunda'viniun yu'u! Ti ma ña se'i ya'a ndè'an tundo'o jà'a iin tati xaan ña indii tichi kuñuan, ―kàtian chi'in ra.

23 Va Jesuu töve nī ka'an ra ña kà'an ña. Tajan ma ndra jàkua'a chi'in ra chātu'va ndra nuu ra, ta te'en nāka'an ndra chi'in ra ña jànini ndra ra:

―Na ka'un chi'in ma ña'a ikan, ña na ku'an, ti ya'a ni'i nda'yuan vàchian chata ndi, ―kàti ndra chi'in ra.

24 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra ña jàkuuni ra kà'an ra ña:

―¿A yöve ndicha ña Ndioo tāchi ra yu'u kuenda ña na tindei uvanuu ma ñivi ìyo ñuu Israel ña kùu na tava kùu ma mvechala kuànaa?, kùuni ndo, ―kàti ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra.

25 Va ma ña'a ikan chājatu'va ña ña nuu Jesuu, ta chūnandi chitian nuu ra, ta te'en nāka'an ña chi'in ra:

―¡Yo'o Racha'nu, tindee yu'u! ―kàtian.

26 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'an:

―Na töve va'a namaa yo ma ña chàchi se'o nuu na, ta ku'va yo yi nuu ina ―kàti Jesuu chi'an.

27 Ta yakan, te'en nāka'an ña chi'in ra:

―Ndicha ma ña kà'un yo'o Racha'nu, va nda ma ina chàchi ndri ma che'e yu'u chito'o ndri ña chìtá xuu mesa ―kàtian chi'in ra.

28 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'an:

―¡Yo'o se'yu! ¡Ya'a ga ka'nu kùu ma ña chìnuniun! Na kuu yi ma takua kùuniun ―kàti Jesuu chi'an.

Tajan juuni ma ora ikani ndā'a ma ña se'an ña ndiso tati xaan.

Jesuu jànda'a ra kua'a' ndian ku'vi

29 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu ma ikan, ta kuà'an ra yatini yu'u lakuna ña kàndii ñu'u' Galilea. Ta ora chāa ra ma ikan, tajan ndāa ndio ra iin xini yuku, ta ikan chūnandi ra. 30 Ta nduva'a kua'a' ñivi kūti'vi nuu ra. Chākoyo ma ndian ndàka ndian koxo, chi'in ndian ndàka ndian kuaá, ta ndian ndàka ndian ñi'i, chi'in ndian kukue'e iin chiyo nda'a' a cha'a, ta inga kua'a' ndian ku'vi ndia. Ta kānindoyo na na cha'a Jesuu, ta jānda'a ra na. 31 Takan kūu yi ña ndava kuà'an mania anima ma ñivi ña ndè'e na ña, kà'an ndio ma ndian ñi'i. Ta ndian kukue'e iin chiyo nda'a' a cha'a', ndā'a yi. Ta ndian chìka koxo, cha kùu chika va'a na. Ta ndian kuaá, cha kùu ndè'e na ndia. Takan kūu, tajan kīcha'a ndio na jàka'nu na ma Ndioo, ra chito'o ndian ñuu Israel.

Jesuu chà'a ra ña chàchi kumi mii ñivi

(Mr. 8:1-10)

32 Tajan Jesuu kāna ndio ra ma ndra jàkua'a chi'in ra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ya'a nda'vi kùuni̱ nde'i ma ñivi i'ya, ti cha kēta uni kivi kùu yi ña ìyo na chi'i̱n, ta vitin tüva ña kachi na. Ta töve kùuni̱ tachi̱ na ña na ku'un na ve'e na, koto juuni kàani kunaa na ma tichi iti' kuà'an na jà'a ma soko, ti takä'an kachi na ―kàti Jesuu.

33 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in ra, te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Va, ¿naja kua jà'a yo, ta kùu ni'i yo ña kachi na i'ya, ña kua nduva'a kua'a' na, ta iin nuu töve ìyo nï'iin ñivi kùu yi? ―kàti ndra chi'in ra.

34 Ta Jesuu te'en chīkatu'un ra nuu ndra:

―¿Naja ta'an paan ìyo nuu ndo? ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Ta ndrakan te'en nāka'an ndra:

―Ucha ta'an yi, ta ita'vi tiaka' ―kàti ndra chi'in ra.

35 Tajan tāchi ndio Jesuu ña na kunandi na nuñu'u'. 36 Ta tīin ndio ra ndi ucha ta'an ma paan, chi'in ma tiaka', ta chā'a ra ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo cha'a' yi, ta chā'nda kuati ndio ra yi, tajan chā'a ra yi nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra, ta ndrakan nāta'vi ndra yi nuu tandi'i ma ñivi. 37 Takan kūu yi ña ndisaa ma ñivi chāchi na, nda kati nda'a va'ani na. Ta ndava jākutuga na ucha ta'an tuka, chi'in ma pedazu ña chākoso. 38 Ta kumi mii ndra'ii kùu ma ndra chāchi, ta siin kùu ñivi ña'a chi'in ndiakuati ndia. 39 Ta ora yā'a ña jā'a Jesuu takan, tajan kà'an ndio ra chi'in na ña na ku'un na ve'e na, tajan ndāa ndio ra ma tichi lancha, ta kuà'an ra iti' ñu'u' ñuu nàni Magdala.

16

Ndra fariseu, chi'in ndra saduceu, chìkan ndra nuu Jesuu, ña na ja'a ra iin ndatu ka'nu nuu ndra

(Mr. 8:11-13; Lc. 12:54-56)

1 Takan kūu tajan ma ndra fariseu, chi'in ndra saduceu chā'an ndra chānde'e ndra nuu ndaa Jesuu. Ta tava kùuni ndra ki'in ndra ku'va Jesuu, nde'o naja kua ka'an ra, kùuni ndra. Yakan va chīkan ndra nuu ra ña na ja'a ra iin ndatu ka'nu nuu ndra ma iti' andivi, ikan na kuu koto kachin ndra tuva ndicha ña tāchi Ndioo ra. 2 Va Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ma ora chani'ini, kàti ndo ña: “Va'a tiempu ni ja'a yi vitin, ti ma andivi kua'á yi”, kàti ndo. 3 Ta ma ora na'ani, kàti ndo ña: “Vitin tüvi va'a tiempu ni ja'a yi, ti ma andivi kua'á yi, ta ka'ìin vikó ndia”, kàti ndo. ¡Ndyo'o ndian kini! Ndyo'o chìto ndo naja kua kùu ma tiempu ma iti' andivi, va töve chìto ndo naja kua kùuni ma ku'va ma tiempu i'ya ka'an yi. 4 Ma ñivi kini, ña töve chìnuni tu'un va'a ña ìyo tiempu vitin, kùuni na ña na ja'i iin ndatu ka'nu nde'e na, va töve ni ja'i yi takua kùuni na. Uvanuu ndatu ni ja'i kùu ña takua tā'an Jonás niku ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Tajan ndākoo ndio ra ndra, ta kēe ra kuà'an ra.

Kàti Jesuu, ti ma tu'un jàna'a ma ndra fariseu, kùu yi takua kùu ma yuchan iya

(Mr. 8:14-21)

5 Takan kūu ta ora cha kētachiyo ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu inga chiyo yu'u lakuna, ta nāani ndra kùnda'a ndra paan. 6 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Kuuni̱, ña na ja'a ndo kuenda nuu ndo, chi'in ma yuchan iya ma ndra fariseu, chi'in ma yuchan iya ña jà'a ma ndian saduceu ndia ―kàti Jesuu chi'in ndra.

7 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu te'en kīcha'a ndra chìkatu'un ta'an ndra:

―¿A yöve cha'a' ña töve nda'a yo paan kùu yi, yakan va kà'an ra takan? ―kàti ndra.

8 Ta Jesuu chā'a ra kuenda cha'a' ma ña nàtu'un ndra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿Ta naja kà'an ndo ña töve nda'a ndo paan? ¿A takä'an chinuni va'ani ndo ña kà'an ndo takan? 9 ¿A juuni takä'an kutunini ndo, ta ni töve chàku'uni ndo, ora nāta'vi̱ u'un ta'an paan kuenda u'un mii ñivi? ¿Naja ta'an tuka yi chākoso chi'in ma ña jāti'vi ndo? 10 ¿A ni töve chàku'uni ndo ora nāta'vi̱ ucha ta'an paan kuenda kumi mii ñivi? ¿Naja ta'an tuka yi chākoso chi'in ma ña jāti'vi ndo?

11 ’¿Chïto naja töve nī cha'a ndo kuenda ña ora kā'in na ja'a ndo kuenda nuu ndo, chi'in ma yuchan iya ma ndra fariseu, chi'in ña jà'a ma ndra saduceu, töve nī ka'in yi cha'a' ma paan ndicha ma ora kā'in takan? ―kàti Jesuu chi'in ndra.

12 Takan kūu tajan chā'a ndio ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu kuenda ña, töve nī ka'an ra ña na jà'a ndra kuenda nuu ndra chi'in ma yuchan iya ña kùva'a ma paan ndicha, vati ma ña kūuni ra katitu'un ra nuu ndra, kùu yi ña, na ja'a ndra kuenda nuu ndra chi'in ma tu'un jàna'a ma ndra fariseu, ta chi'in tu'un jàna'a ma ndra saduceu ndia.

Kàtitu'un kachin Petu', ña Jesuu kùu ra Cristu

(Mr. 8:27-30; Lc. 9:18-21)

13 Ta ora chāa Jesuu ma ñuu Cesarea ña ìyo kuenda ma ñu'u' Filipu. Ta te'en chīkatu'un ra nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―¿Nda ra kùu yu'u, ra kùu Se'e ñivi, kàti ma ñivi, kùuni ndo? ―kàti ra.

14 Ta ndrakan te'en nāka'an ndra:

―Ìyo ñivi kà'an ña kùu̱n Xuva ra jàkunduta, ta ìyo ndian kà'an ña kùu̱n Elía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo niku. Ta ìyo inga tuku na ña kà'an na ña kùu̱n Jeremía, a inga tuku ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ―kàti ndra.

15 Tajan Jesuu te'en nāka'an tuku ra chi'in ndra:

―Ta ndyo'o, ¿nda ra kà'an ndo ña kùi?, kùuni ndo.

16 Tajan Simón Petu' te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Yo'o kùu̱n Cristu, ra Se'e Ndioo ndito ―kàti Petu' chi'in ra.

17 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Na sii kuuniun yo'o Simón, ra se'e Jonás, vati nï'iin ñivi töve nī jana'a ma tu'un i'ya nuu̱n, ti ma ra jāna'a yi nuu̱n kùu ma Tatái, ra ìyo andivi. 18 Yu'u kà'in chi'un ña yo'o nàniun Petu', ta chata ma yuu ka'nu i'ya, ni java'i ma veñu'i, ña ni ma kui'na, na küu janduva ra yi chi'in ma ndatu ra. 19 Ta nuu yo'o ni ku'vai ma ndatiku nuu chà'ndai tiñu ma andivi. Ta ma ña ni kasiun ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, nda ma andivi ni ndasi yi ndia. Ta ma ña ni nunaun ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, nda ma andivi ni nuna yi ndia. ―Takan kāti Jesuu chi'in Petu'.

20 Takan kūu tajan Jesuu kā'an ndio ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra ña koto käti ndra nuu nï'iin ñivi, ña Cristu kùu ra.

Jesuu kàtitu'un ra ña ni kuvi ra

(Mr. 8:31–9:1; Lc. 9:22-27)

21 Tajan nda ma ora ikan kùu yi ña kīcha'a ndio Jesuu kàtitu'un ra nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra ña ìyo yi ña ku'un ra ma ñuu Jerusalén, ti ikan kùu ma nuu nduva'a ni jande'e ma ndracha'nu tundo'o ra, chi'in ma ndra kuxini nuu sutu, ta chi'in ma ndra matru ña jàkua'a ma tutu ley Ndioo ndia. Ta juuni kātitu'un ra nuu ndra ña ni ka'ni ndra ra, va tichi uni kivi, ni nataku ra. 22 Tajan ma Petu', tāvani'i siin Jesuu, ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Ndioo ni tindee ñu̱n, ikan töve nayi ta'un, yo'o Racha'nu. ¡Na töve ìyo yi ña ta'un takan ndia! ―kàti Petu' chi'in ra.

23 Va Jesuu chīkoni'i ra ndē'e ra nuu Petu', ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¡Kundachiyo xii̱n kui'na!, ti tava jàtañuniun nui. Vati yo'o chàniniun tava chànini ñivi ìyo ñuñivi, ta töve chàniniun tava chànini Ndioo ―kàti Jesuu chi'in Petu'.

24 Tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Tu ìyo nda yo kùuni jakua'a chi'i̱n, ìyo yi ña jaña na ña nakanini na cha'a ma ña kùuni na ja'a na, ta na ki'in na kruu na, ta tandikun na chatai. 25 Vati ma ndian ni kuuni jakakú ma'iin na na, ni kuvi na. Va ma ndian ni kuvi cha'a' ña chìnuni na tu'in, ndiakan ni kakú na. 26 ¿Nda kuenda kùu yi tuva kùu ni'i yo tandi'i ma ña chiniñu'u yo ña ìyo ma ñuñivi, tu töve ni ni'i yo nuu ni koo yo indeeni chi'in Ndioo? Ta, ¿a kùu jata yo ma kivi koo yo ma ñuñivi i'ya?, kùuni ndo. ¡Na küu yi! 27 Vati ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo ni kichi ra chi'in ña tàcha ma Tatá ra, ta chi'in ma tati ña jà'a tiñu nuu ra ndia, tajan ni ku'va ndio ra ya'vi nuu ta'ii'iin ndo cha'a' naja ma kua jā'a ndo. 28 Ndicha va'a, ña kà'in chi'in ndo, ña uvi uni ndyo'o ña ka'ìin i'ya, na töve ni kuvi ndo, nda kati nde'e ji'na ndo ora ni kichaa yu'u ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ta ka'nda ra tiñu ma nuñu'u' i'ya ―kàti Jesuu.

17

Ndioo sàma ra kua kàa Jesuu

(Mr. 9:2-13; Lc. 9:28-36)

1 Takan kūu ta ora yā'a iñu kivi, tajan Jesuu tāvani'i siin ra ma Petu', Xuva, ta Jandiau, ra yani ma Xuva, ta kuà'an ndio ra chi'in ndra iin xini yuku nduva'a sukun. 2 Ta ma nuu ndè'e ndra ka'ìin ndra, ikan sāma ma kua kàa Jesuu. Ma nuu ra ndākuu tacha yi, tava kàa ma nikandii, ta ma ja'ma ñù'u ra, ndākuu kuichin ga yi tava kàa ma ñu'ú. 3 Ta nunuuni, ta ndē'e ndra Moisés, ta Elía, ña nàtu'un ta'an ndra chi'in Jesuu. 4 Tajan Petu' te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Matru, ¡ya'a va'a ña ka'ìin yo i'ya! Na kuja'a ndi uni ta'an lomara kuenda ndo: iin yi kùu kuendaun, ta iin yi kuenda Moisés, ta inga yi kuenda Elía ―kàti Petu' chi'in Jesuu.

5 Ta ora juuni yanga ndaa ma Petu' kà'an ra, tajan nūu ndio iin vikonu'u tacha, ta chīkonuu yi ndra, ta tañu ma vikó ikan, chīni ndra iin tati ña te'en kà'an:

―Ra'ya kùu ma Se'i, ra ya'a kùuni̱ nde'i, ta ya'a ga chìsii̱ chi'in ra. ¡Na kuni ndo ma ña kà'an ra! ―kàti Ndioo chi'in ndra.

6 Ta ora chīni ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu tu'un i'ya, ta chūnandi chiti ndra ndava nàni te'e nuu ndra nuu ñu'u', ña nduva'a kuii yū'vi ndra. 7 Tajan Jesuu chātu'va ra ma nuu ka'ìin chiti ndra, ta jānani nda'a' ra ndra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na yü'vi ndo, na kandeta ndo, ti mai kùi ―kàti Jesuu chi'in ndra.

8 Ta ora kāndeta ndio ndra, ta kāni'i ndra nuu ndra, ta tüva yo ni nde'e ndra, vati maania ma Jesuu kùu ra ña ndaa ra.

9 Ta ora kuànuu ndio ndra ma yuku, ta Jesuu te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Koto nätu'un ndo ma ña ndē'e ndo i'ya nuu nï'iin ñivi, nda kati nataku ji'nai yu'u ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, tañu ndian ndií.

10 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―¿Ta naja kàti ma ndra matru jàkua'a tutu ley Ndioo, ña ji'na Elía, ni kichi? ―kàti ndra chi'in Jesuu.

11 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndicha, ña ji'na Elía kùu ma ra ni kichi, ti ni jandova'a ra ndisaa nakuyi. 12 Va yu'u, kà'in chi'in ndo, ña Elía cha kīchi ra, va ma ñivi töve nī nakoto na ra, ta jā'a na chi'in ra tandi'i ma naja kua kūuni maa na. Ta juuni takan ni jande'e na tundo'o ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo ndia.

13 Takan kūu tajan chā'a ndio ma ndra jàkua'a chi'in ra kuenda, ña cha'a' Xuva ra jàkunduta kùu ma ña kà'an Jesuu.

Jànda'a Jesuu iin rayoko ndiso iin tati xaan

(Mr. 9:14-29; Lc. 9:37-43)

14 Ta ora chāa ndio Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra nuu ka'ìin ma ñivi, ta chājayatin iin ra ra ma nuu Jesuu, ta chūnandi chiti ra nuu ra, ta nāka'an ra chi'in ra:

15 ―Yo'o Racha'nu, na kunda'viniun ma rayoko se'i, vati rakan ndiso ra kue'e chì'i i'i, ta nduva'a ndè'e ra tundo'o jà'a yi. Ta cha chinu kua'a' cha'a' ndùva ra nuu ñu'ú, a tichi takuii, jà'a yi. 16 I'ya ndàkai ra kīchai nuu ma ndra jàkua'a chi'un, va ndrakan, nī kuu janda'a ndra ra ―kàti ra chi'in Jesuu.

17 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―¡Ndyo'o ñivi töve chìnuni, ta kini xini! ¿Naja ga tiempu ìyo yi ña koi chi'in ndo? Ta, ¿naja ga tiempu ìyo yi ña jandeeni̱ ndo tiá ña töve chìnuni ndo? Na kichi ndaka ndo ma ra tivaa nui ―kàti ra.

18 Tajan kā'an xaan ndio Jesuu nuu ma tati xaan, ta kēe ndio yi tichi kuñu ma rayoko ikan, ta juuni ma ora ikani ndā'a ra.

19 Ta ora cha yā'a ndio, tajan chājayatin ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu ndra nuu ra, ta te'en chīkatu'un siin ndra nuu ra:

―¿Ta naja ndyu'u, nī kuu tavani'i ndi ma tati xaan kuñu ra? ―kàti ndra.

20 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Vati ndyo'o na töve chìnuni va'a ndo. Ndicha va'a ña ka'ìin chi'in ndo, ti tu chìnuni ndo, jitu ita'vini, takua vali iin chiti yukú ña nàni mostaza, kùu ka'an ndo, te'en chi'in ma yuku ka'nu i'ya: “Na kundachiyoun i'ya, ta ku'u̱n inga chiyo.” Ma yuku ni kundachiyo yi. Nï'iin nakuyi töve ndetiñu tu ndicha ña chìnuni va'a ndo ma tu'un Ndioo. 21 Va taku ma tati xaan te'en, na küu kèe yi jà'a ndo tu töve ka'an ji'na ndo chi'in Ndioo, ta jandita ndo yu'u ndo.

Cha'a' uvi kàtitu'un tuku Jesuu ña ni kuvi ra

(Mr. 9:30-32; Lc. 9:43-45)

22 Ta ora juuni chàkunuu ga Jesuu ma ñu'u' Galilea, chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra, ta nāka'an tuku ra chi'in ndra, ña ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ni tiin na ra, ta ni ku'va na ra nda'a inga ñivi ña na jande'e na tundo'o ra. 23 Ta ni ka'ni na ra ndia, va tichi uni kivi, ni nataku ndiko ra. Ma tu'un kā'an ra i'ya, nduva'a nda'vi kūuni ndra jā'a yi.

Nuu ndian jàtiñu nuu ma veñu'u ka'nu nàka'an na xu'un'

24 Takan kūu ta ora chāa Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra ma ñuu Capernaum, tajan ma ndra nàka'an xu'un' kuenda ma veñu'u ka'nu chānde'e ndra nuu ndaa Petu', ta te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―¿A töve tìa'vi ma matru ndo ma xu'un' ña nàka'an ndian jàtiñu nuu ma veñu'u ka'nu i'ya? ―kàti ndra chi'in ra.

25 Ta ma Petu' te'en nāka'an ra:

―Tìa'vi ra ―kàti ra.

Tajan ora kī'vi ma Petu' tichi ve'e nuu ndaa Jesuu, ta ji'na ma Jesuu te'en nāka'an ra chi'in Petu':

―¿Yo'o Simón, naja kua chàniniun? ¿Yo nuu nàka'an ma ndra kùu rey ña chà'nda tiñu ma ñuñivi i'ya ma xu'un'?, kùuniun: ¿A nuu ma ndian kùu ñivi ndra, a nuu ma ndian kìchi inga ñuu?, kùuniun ―kàti Jesuu chi'in ra.

26 Ta Petu', te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Nuu ma ndian vàchi inga ñuu ―kàti Petu'.

Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Takan kùu yi ña ma ndian ìyo ñuu i'ya, töve ìyo yi ña tia'vi na. 27 Va tava töve kùuni̱ ña ka'an nï'iin ñivi chatai, na ku'u̱n kujakanaun chi'in ma yo'o jàkanaa nuu kàndii ma lakuna, ta ora kàniun yi, ma tiaka' nunuu ña tiin yi, ta tavani'un ri, ta ndikaun ma tichi yu'u ri, ta ikan nata'un iin xu'un'. Ta chi'in ma xu'un' ikan kùu ja'a yi ña tia'viun kuendai, ta tia'viun kuendaun. Na kunda'un yi, ta tia'viun nuu ndra ―kàti Jesuu chi'in Petu'.

18

Kàtitu'un Jesuu nda ra kùu ma ra ka'nu ga

(Mr. 9:33-37; Lc. 9:46-48)

1 Ma tiempu ikan ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu chājatu'va ndra ndra nuu ra, ta te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―¿Nda ra kùu ma ra ka'nu ga ma nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi? ―kàti ndra chi'in ra.

2 Tajan Jesuu kāna ra iin ravali, ta kūtaa ra ra ma'ñu ndra, 3 ta te'en nāka'an ra:

―Ndicha va'i ña kà'in chi'in ndo, ña tu töve sama ndo ma kua chànini ndo, ta kùu ndo takua kùu ma ndiakuati, na töve kùu ki'vi ndo ma nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi. 4 Ta takan kùu yi ña ma ra masu anima takua kùu ma ravali i'ya, ta jà'a na takua jà'a ra, rakan kùu ma ra ka'nu ga ma nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi. 5 Ta nda yo ndàkimani ma ravali i'ya chi'in sivi̱, juuni ndakimani na yu'u ndia. ―Takan kàti Jesuu chi'in ndra.

Kàti Jesuu ti iin kuati ka'nu kùu yi tuva tìyu'u yo inga ñivi ña na ja'a na kuati

(Mr. 9:42-48; Lc. 17:1-2)

6 ―Nda ndian nikuuni ña tìyu'u iin ndiakuati te'en, ña chìnuni tu'in, ña na ja'a na kuati, ta jà'a na yi. Va'a ga ña na ku'ni ndo iin yuu yoso ka'nu sukun, ta kujakoyo ndo na tichi tañu'u nuu kunu. 7 ¡Ya'a ga kini kùu yi kuenda ma ñivi ìyo ñuñivi, ña ìyo ndian tìyu'u inga ñivi, ikan na ja'a na kuati! Yakan ninii ni koo yi, va ¡nda'vi ta'an ma ndian tìyu'u ma inga ñivi ña na ja'a na kuati!

8 ’Yakan va tu ma nda'a' ndo a cha'a ndo, jà'a yi ña na ja'a ndo iin kuati, na ka'nda ndo yi, ta jakuita chika ndo yi, vati va'aga ña ki'vi ndo nuu ni koo ndo endeeni chi'in Ndioo, chi'in iin chiyo nda'a' ndo a cha'a ndo, kua ña chi'in ninduvi yi ni ni'i ndo nuu ni ku'un ndo andaya' jà'a yi. 9 Tatu ma tinuu ndo jà'a yi ña na ja'a ndo iin kuati, na tava ndo yi, ta jakuita chika ndo yi, vati va'aga ña kì'vi ndo nuu ni koo ndo endeeni chi'in Ndioo, chi'in iin chiyo tinuu ndo, kua ña chi'in ninduvi yi ni ni'i ndo nuu ni ku'un ndo andaya' jà'a yi.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' mvechala ña kuànaa

(Lc. 15:3-7)

10 ’Na kuuni ndo nde'e ndo ndisaa ma ndiakuati i'ya. Vati yu'u kà'in chi'in ndo ña ma tati va'a Ndioo ña jakuenda na, endee ìyo na kùmi na na ma nuu ìyo ma Tatái andivi. 11 Vati ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, vàchi ra kuenda ña jakakú ra ma ndian kuànaa ña jà'a kuati.

12 ’Ta ndyo'o, ¿naja kua ndè'e ndo yi? Tu iin ra'ii ìyo iin cientu mvechala jàna ra, ta jàkunaa ra iin ri ma nuu chàkunuu ra jakuenda ra ndri, ¿a töve ni ndakoo nuu ra ma kumi xiko cha'un kumi ndri ma tichi ku'u nuu jàkuenda ra ndri, ta kunanduku ra ma mvechala ña kuànaa?, kùuni ndo. 13 Tatu nàta'an ra ri, yu'u chànini̱ ña tiaga sii ni kuuni ra cha'a' ma kiti ña kuànaa ta nāta'an ndiko ra ri, ña kua cha'a' ma ndi kumi xiko cha'un kumi ma kiti töve chànaa. 14 Juuni takan kùuni ma Racha'nu Tatá ndo, ra ìyo andivi, ña na künaa nï'iin ma ndiakuati i'ya jà'a ma kuati.

Nuu kàtitu'un Jesuu naja kua ìyo yi ña jaka'nunio ma ndian ta'an yo, tuva kànita'an na chi'in yo

(Lc. 17:3)

15 ’Tu ma ra yaniun ja'a ra iin kuati chi'un, na kanaun ra, ta natu'un ma'iiun chi'in ra, ta ikan katitu'u̱n nuu ra nayi kùu ma kuati ña jà'a ra. Tatu jachi'in ra ma ña kà'un, cha kūndeun jakanaun ra. 16 Tatu töve jàchi'in ra ma ña kà'un, na kanaun uvi a uni ñiviun, ikan na koto na nda cha'a' kùu ma ña kà'un nuu ra, ta kùu na testigu, ta kā'an na nuu ra ndia. 17 Tatu indukuni töve jàchi'in ra ña kà'an ma ñivi ikan, na katitu'u̱n yi nuu ka'ìin ti'vi ma ñivi Ndioo. Tatu töve jàchi'in ra, ni ña kà'an ma ñivi Ndioo, tajan ìyo yi ña koto yo ña kùu ra iin ra töve chìnuni, a ña kùu ra tava kùu ma ndra nàka'an xu'un' kuenda ma ñuu ka'nu Roma.

18 ’Ndicha va'i ña kà'in chi'in ndo, ña ma ña ni kasi ndo ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, ni ndasi yi ma andivi ndia. Ta ma ña ni nuna jà'a ndo ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, juuni ni nuna yi ma andivi ndia.

19 ’Ta juuni kà'in chi'in ndo, ña tu uvi ta'an ndo jàndo'iin tu'un ndo ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, kuenda ña ndākan ndo iin nakuyi nuu ma Racha'nu Tatái, ra ìyo andivi, ni ku'va ra yi nuu ndo. 20 Vati nuu ka'ìin ti'vi uvi a uni ndian jàka'nu yu'u, ikan ìyoi tañu na ndia.

21 Tajan Petu' chājayatin ra ra nuu Jesuu, ta te'en chīkatu'un ra nuu ra:

―Racha'nu, ¿naja cha'a' ìyo yi ña jaka'nuni̱ ma ra yani̱, tuva jà'a ra kuati chi'i̱n? ¿A nda ucha cha'a'?, kùuniun ―kàti ra chi'in Jesuu.

22 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Na töve kà'in chi'un ña ucha cha'ani, vati nda ucha cha'a' ma uni xiko uchi kàti̱ chi'un ―kàti Jesuu chi'in Petu'.

Jesuu kàtitu'un ra iin ku'va cha'a' iin ra musu ña töve nī kuuni jaka'nuni

23 ’Ta ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, indukuni kùu yi tava kùu iin ma ra kùu rey ña chà'nda tiñu, ña kūuni ra jà'a ra kuenda, naja tàvi ma ndra musu ra nuu ra. 24 Rakan, ti já kīcha'a ra tàva ra kuenda, ora chāa iin ra tàvi kua'a' millon nuu ra. 25 Ti tava ma ra kùu musu ikan, töve nda chi'in kùu tia'vi ra nuu ra, yakan va ma ra kùu chito'o ra tāchi ra musu ña na kutiin ndra ra, chi'in ñasi'i ra, ndian se'e ra, ta chi'in ndisaa ña ìyo nuu ra, ta kūya'vi ra chi'in vi, ta takan ka'nda ra ma kuenda cha'a ña tàvi ra nuu ra. 26 Tajan ora chāa ma ra musu, ta chūnandi chiti ra nuu ma chito'o ra, ta te'en nāka'an nda'vi ra nuu ra ña jànini ra ra: “Racha'nu, na kuatun yu'u ita'vi tiá, ta tia'vi ndi'i̱ ma ña tavi̱ nuu̱n”, kàti ra chi'in ma ra kùu chito'o ra. 27 Ta ma ra kùu chito'o ra kūnda'vini ra ra, ta jāka'nuni ra ma kuenda ña tàvi ra nuu ra, ta jāña ra ra. 28 Va juuni ora ña kèe ma ra musu ikan nuke'e, ta nāta'an ra iin ma meru ra, ña juuni kùu musu ña tàvi ita'vi nuu ra, ta kāvanda'a ra sukun ra, ta kīcha'a ra tiin kutu ra yi, ta te'en nāka'an ra chi'in ra: “¡Na tia'viun ma ña tàviun nui!”, kàti ra chi'in ra. 29 Tajan ma ra kùu meru ra chūnandi chiti ra nuu ra, ta te'en nāka'an nda'vi ra nuu ra ña jànini ra ra: “Na kuatun yu'u ita'vi tiá, ta tia'vi ndi'i̱ ma ña tavi̱ nuu̱n”, kàti ma ra musu chi'in ma inga ra. 30 Va ma ra kùu musu ikan, töve nī küuni ra, vati tī'i ra ra vekaa nda kati ka'nda ra ma kuenda nuu ra. 31 Ta ora ndē'e inga ma ndra musu ña takan jā'a ra chi'in ra, ta nduva'a nda'vi kūuni ndra. Tajan chā'an ndio ndra chākatitu'un ndra nuu ma ra kùu chito'o ra, ndisaa ma ña ndē'e ndra ña jā'a ra. 32 Tajan ma chito'o ra, ra kùu rey tāchi ra ña na kuki'in ndra ra, ta ora chāa ra ta te'en nāka'an ra chi'in ra: “¡Yo'o musu kini! Yu'u jāka'nuni̱ ndisaa ma kuenda ña tàviun nui, vati jāniniun yu'u. 33 Yo'o, indukuni kua ikan ìyo yi ña kunda'viniun ma ra merun, takua jā'i ña kūnda'vini̱ ñu̱n niku.” 34 Ta takan kùu yi ña ma ra kùu chito'o ra nduva'a kuii kāyuni ra, ña tāchi ra ña na jande'e na tundo'o ma ra kùu musu ikan, nda kati tia'vi ndi'i ra ma ña tàvi ra nuu ra, indukuni takua jā'a ra chi'in ma inga ra.

35 Ta takan kùu yi, ña juuni kua ikan ni ja'a ma Racha'nu Tatái chi'in ndo, tu töve jaka'nuni ta'ii'iin ndo chi'in ndisaa anima ndo kuati ña jà'a ma ndian ta'an ndo ―kàti Jesuu.

19

Jàna'a Jesuu ña na vä'a' ndàkoo yo ñasi'o

(Mr. 10:1-12; Lc. 16:18)

1 Takan kūu ta ora chīnu kā'an Jesuu te'en, tajan kēe ra ma ñu'u' Galilea, ta kuà'an ra iti' ñu'u' Judea ña kàndii inga chiyo ma yuta Jordán. 2 Ta nduva'a kua'a' ñivi tāndikun chata ra, ta ikan jānda'a ra ma ndian ku'vi. 3 Tajan iin ma ndra fariseu chājayatin ndra ndra nuu ndaa Jesuu, ta tava kùuni ndra ki'in ndra ku'va ra, ndè'o naja kua kā'an ra, yakan va te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―¿A kùu ndakoo ma ra'ii ñasi'i ra vaji cha'a' iin ña ta'ani? ―kàti ndra.

4 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿A takä'an jàkua'a ndo ma tutu Ndioo nuu kà'an yi ña ma ra jātuvi ndo ma nuu kīcha'a ñuñivi, “Jā'a ra iin ra'ii, ta iin ña'a”? 5 Ta juuni kà'an yi te'en ndia: “Cha'a' yakan kùu yi ña ma ra'ii, ni ndakoo ra ma tatá ra, chi'in ma'á ra, ta ndo'iin ra chi'in ñasi'i ra, ta ninduvi vi ni kuu vi tava kùu vi iin ñivini.” 6 Ta takan kùu yi ña yüva uvi ñivi kùu vi, vati iin ñivinia kùu vi. Yakan va ma ra'ii, na küu ndakoo ra chi'in ma ña cha jāndo'iin Ndioo chi'in ra ―kàti Jesuu.

7 Tajan te'en chīkatu'un tuku ndra nuu ra:

―Tu takan kùu yi, ¿ta naja Moisés chā'a ra ña kùu ndakoo ma ra'ii ñasi'i ra tuva jandova'a ra iin tutu, nuu kà'an yi ña ndàkoo ra ña, ta ndākoo ra ña? ―kàti ndra.

8 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Moisés chā'a ra ña kùu ndakoo ndo ñasi'i ndo, ti ya'a ndava xini ndo, yakan va jā'a ra takan. Va na yöve takan kùu yi niku. 9 Va yu'u kà'in chi'in ndo, ña tu nda ndyo'o ndàkoo ndo ñasi'i ndo, ta yöve cha'a' ña kì'vian chi'in inga ra'ii kùu yi, ta ndyo'o tànda'a ndo chi'in inga ña'a, iin kuati kùu yi kuenda Ndioo. Tatu kì'vi ndo chi'in inga ña'a, ña ndākoo ii, iin kuati kùu yi ndia ―kàti Jesuu chi'in ndra.

10 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Tu takan kùu yi kuenda ma ndra'ii, chi'in ñasi'i ndra, va'a ga ña na köo ñasi'i ndra, tuva takan ―kàti ndra.

11 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na yöve tandi'i ndra'ii kùu kutunini ndra ma tu'un i'ya, vati ma ndra kùu kutunini yi, kùu uvanuu ma ndra chā'a Ndioo chinituni ña, kutunini ndra yi, ndrakani. 12 Ìyo uvi uni nakuyi jà'a ña na küu tanda'a ma ndra'ii: ìyo ndra'ii ña kāku kukue'e ndra, cha'a' yakan kùu yi ña na küu koo ñasi'i ndra. Ta ìyo ndra ña na küu tànda'a ndra, cha'a' ña cha kūu ndra tatan kuenda ña töve tànda'a ndra. Ta ìyo inga ndra ña na küuni ndra tànda'a ndra, cha'a' ña jàtiñu ndra kuenda Ndioo, ta kùuni ndra chaa ndra nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi. Tu ìyo nda ndian va'ani kutunini ma ña kà'in, na jachi'in na yi ―kàti Jesuu.

Jesuu jà'ií ra ndiakuati

(Mr. 10:13-16; Lc. 18:15-17)

13 Takan kūu tajan kīcha'a ndio na chàndaka na iin ndiakuati nuu Jesuu kuenda ña na janani nda'a ra na, ta kā'an ra chi'in Ndioo cha'a' na. Va ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, kīcha'a ndra chàsi ndra nuu ma ñivi, ña na tüva cha'a ndra ku'un na chi'in ma ndiakuati nuu ra. 14 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na ku'va ndo na kichi ma ndiakuati nui, ta ña käsi ndo ma iti' vàchi na, vati ma ñivi ìyo nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi, indukuni kùu na takua kùu ma ndiakuati ―kàti Jesuu.

15 Tajan jōndii ndio ra nda'a' ra xini ma ndiakuati, ta ora chīnu, ta kēe ra kuà'an ra.

Iin ra tivaa kuika, kà'an ra chi'in Jesuu

(Mr. 10:17-31; Lc. 18:18-30)

16 Takan kūu tajan iin rayoko chānde'e ra Jesuu, ta te'en chīkatu'un ra nuu ra:

―Matru va'a, ¿nda ña kùu ma ña va'a ìyo yi ña ja'i, ta kuu ni'i̱ nuu koi endeeni chi'in Ndioo? ―kàti ra.

17 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¿Ta naja kà'un yu'u ra va'a? Ta ma ra va'a, ti uvanuu ra kùu ra ña ìyo ra, ta rakan kùu ra Ndioo. Va tu kùuniun ni'un nuu koo nditoun endeeni chi'in Ndioo, na jachinu̱n ma tu'un tāchi Ndioo ña ìyo yi ña ja'un, ―kàti Jesuu chi'in ra.

18 Ta ma ra tivaa, te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―¿Nda tu'un kùu yi? ―kàti ra.

Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Na kä'niun, na kï'viun chi'in ñivi ña'a yöve ñasi'un, na sü'un, na kä'un tu'un vata chata nï'iin ñivi. 19 Na tiñu'u̱n ma tatáun chi'in ma'un, ta na kuuniun nde'un inga ñivi, tava kùuniun nde'un juuni maun ―kàti Jesuu chi'in ra.

20 Ta ma rayoko te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Ndisaa yakan, cha jāchinui yi, nda ora kùi ravali, ta nda vitin. ¿Nayi kumaniga jà'i? ―kàti ra chi'in Jesuu.

21 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Tu kuuniun kùu̱n ma ra ndaa, na ku'un, ta xiko ndi'un ma ña ìyo nuu̱n, ta tìndeun ma ndian nda'vi. Takan ìyo yi ña ja'un, ta kùu jandolochoun ma ña kuikaun ma iti' andivi ña kùuni yi ka'an yi ña tiñu va'a jà'un kuenda Ndioo. Ta ora cha yā'a, tajan na kichiun, ta tāndikun chatai ―kàti Jesuu.

22 Tajan ora chīni ma ra tivaa ña kā'an ra, ta nda'vi kūuni ra, ta kēe ra kuà'an ra, vati ra ya'a kuika kùu ra.

23 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ndee ga tiñu kùu yi kuenda iin ra kuika ña kùu kì'vi ra nuu chà'nda Ndioo tiñu. 24 Ta kà'an ndikoi chi'in ndo ña, chakuu tiá ndetiñu yā'a iin camellu xe'e iin kutiku, kua kuenda iin ra kuika kì'vi ra nuu chà'nda Ndioo tiñu ―kàti Jesuu.

25 Takan kūu ta ora chīni ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu ña kā'an ra takan, ndavani yū'vi ndra, ta te'en kīcha'a ndra nàtu'un ta'an ndra:

―Tu takan kùu yi, ¿nda ndian kùu ma ndian ni kakú?, tuva takan ―kàti ndra.

26 Tajan Jesuu ndē'e ra ndra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Kuenda ma ñivi ndetiñu jà'a na yi, va kuenda Ndioo töve, ti kùu ja'a ra ndisaa yi.

27 Tajan Petu' te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Taku ndyu'u ña ndākoo ndi tāndi'i ma ña ìyo nuu ndi, ta tāndikun ndi chataun. ¿Nayi kùu ma ña ni ni'i ndi? ―Takan kàti Petu' nuu Jesuu.

28 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ndian cha tāndikun ndo chatai, ña ora ni chaa ma kivi ña Ndioo ni jandochaa ra ndisaa nakuyi, ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo ora ni chaa ra ka'nda ra tiñu ma nuu kunandi ra tayu ka'nu iin nuu ya'a ga tacha. Tajan ndyo'o ndia, ni kunandi ndo uchi uvi tayu ka'nu nuu ta'nda tiñu chi'in ra, ta ikan ni jakutuni ndo kuati ma ndi uchi uvi grupu ma ndian Israel ndia. 29 Ta tandi'i ndyo'o ndian ndākoo ndo ve'e ndo, a ta'an ndo, a ma'á ndo, a tatá ndo, a ñasi'i ndo, a se'e ndo, a ñu'u' ndo, ta ndisaa yakan cha'i jā'a ndo yi. Yakan va ni ni'i ndo iin cientu cha'a tiá ga ma ndatiñu ndākoo ndo. Ta juuni ni ni'i ndo nuu ni koo ndito ndo endeeni ndia. 30 Va kua'a' ma ndian yosonuu vitin, ni kuu na ma ndian nuu ndi'inia. Ta kua'a' ma ndian nuu ndi'inia, ni kakunuu na iti' nuu ―kàti Jesuu chi'in ndra.

20

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' ndra jàtiñu

1 ―Ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, kùu yi tava kùu iin ra ìyo ñu'u' ka'nu, ña kēe ra kuà'an ra na'a va'a kuànanduku ra ma ndra jàtiñu chi'in ra ña ka'nda ndra uva. 2 Ta kīndoo ra chi'in ndra ña ni tia'vi ra ndra kua kiya'vi ma ñivi iin kivi. Tajan tāchi ndio ra ndra ña na kujatiñu ndra ma nuu ìyo ñu'u' nuu kàa vu. 3 Ta ora yā'a, tajan kēe ndiko ma ra chito'o ndra ka'íín na'ani ma veto'o, ta ikan ndē'e ra ña ka'ìin inga ma ndra töve tiñu jà'a. 4 Ta te'en nāka'an ra chi'in ndra: “Ndyo'o juuni na ku'un ndo kujatiñu ndo chi'i̱n ma nuu kàa ndatiñui, ta tia'vi̱ ma ya'vi ndo kuenda iin kivi.” Ta ndrakan kēe ndra kuà'an ndra. 5 Takan kūu ta ma ra kùu chito'o ma ñu'u' ikan, kēe ndiko ra kuà'an ra ma veto'o ma kachuvi ndaa. Ta jā'a ndiko ra yi ma kaa uni chani'ini ndia. 6 Ta ora cha kūu yi kaa u'un chani'ini, kēe tuku ra kuànanduku ra musu ma veto'o, ta nāta'an ra inga tuku ma ndra töve tiñu jà'a, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra: “¿Ta naja nduvi ka'ìin ndo i'ya, ta töve jàtiñu ndo?”, kàti ra chi'in ndra. 7 Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra: “Ka'ìin ndi i'ya, vati nï'iin na takä'an kìchi ka'an chi'in ndi ña jatiñu ndi”, kàti ndra. Tajan ma ra chito'o ikan, te'en nāka'an ra chi'in ndra: “Na ku'un du ndyo'o kujatiñu ndo chi'i̱n ma nuu kàa ndatiñui ndia, ta tia'vi̱ ma ya'vi ndo kuenda iin kivi”, kàti ra chi'in ndra. 8 Ta ora cha kuna'a, tajan ma ra kùu chito'o, te'en nāka'an ra chi'in ma ra kùxini nuu musu: “Na kanaun ma ndra jàtiñu, ta tia'viun ndra, va ji'na, na kicha'un tia'viun ma ndra kī'vi nuu ndi'inia, ta nuu ndi'inia tia'viun ma ndra kī'vi jatiñu ma nunuu”, kàti ra chi'in ma ra kuxini nuu musu. 9 Tajan chāa ndio ma ndra kāki'vi jātiñu kaa u'un chani'ininia, ta ta'ii'iin ndra kāni'i ndra ma ya'vi ndra kuenda iin kivi. 10 Ta ora yā'a, tajan chāa ma ndra na'a kāki'vi jātiñu, ta ndrakan chānini ndra ña ni ni'i ndra ma ya'vi ndra tiaga kua iin kivi kūuni ndra niku, va töve, ti indukuni kāni'i ta'ii'iin ndra ma ya'vi ndra kuenda iin kivi, kua ma inga ndra. 11 Tajan ma ora nāka'an ndra yi, ta kīcha'a ndra kàyuni ndra chi'in ma ra kùu chito'o, 12 Ta te'en nāka'an ndra chi'in ra: “Ma ndra kāki'vi nuu ndi'inia, ña jātiñu iin orania, indukuni tīa'viun ndra kua maa ndi, vaji maa ndi kùu ma ndra ndē'e ga tundo'o ña jātiñu ndi nduvi nii ma nuu ndií”, kàti ndra chi'in ra. 13 Va ma chito'o ma ndatiñu, te'en nāka'an ra chi'in iin ra: “Yo'o xaa, yöve nï'iin kuati kùu ma ña jà'i chi'un. ¿A töve nī kindoo va'a yo ña ni tia'vi̱ ñu̱n ma ya'vi kuenda iin kivi?, kùuniun”, kàti ra chi'in ra. 14 “Ju'un ma ya'viun, ta kuà'an. Yu'u kùuni̱ tia'vi̱ ma ra kī'vi jàtiñu nuu ndi'inia, indukuni kua maun. 15 ¿A küu jà'i nda ña kùuni mai chi'in ma xu'in?, kùuni ndo. ¿A tixin ndo nde'e ndo yu'u cha'a' ña ra va'ani kùi?” 16 Ta takan kùu yi ña ma ndian kùu nuu ndi'inia, ni kuu na ma ndian nunuu, ta ma ndian kùu ma ndian nunuu vitin, ni kuu na ma ndian nuu ndi'inia. Vati kua'a' na kānai, va tiani na kāchi̱n ―kàti Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra.

Cha'a' uni kàtitu'un tuku Jesuu ña ni kuvi ra

(Mr. 10:32-34; Lc. 18:31-34)

17 Ta ora kuà'an Jesuu ma iti' ñuu Jerusalén, ta kāna siin ra ma ndi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in ra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

18 ―Vitin va ndè'e ndo ña cha kuà'an yo iti' ñuu Jerusalén nuu ni tiin na ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ta ni ku'va na ra nda'a' ma ndra kuxini nuu sutu, chi'in nuu ma ndra kùu matru jàkua'a tutu ley Ndioo, ikan na jakutini ndra kuati ra ta ka'ni ndra ra. 19 Ta ikan jan ni ku'va ndra ra nda'a' ma ndian yüvi judíu, kuenda ña na jati'ini na chi'in ra, ta kàni na ra, ta tàkaa na ra nuu kruu, va tichi uni kivi ni nataku ndiko ra.

Nuu chìkan ma ña kuu ma'á Jandiau, ta Xuva, ñamani nuu Jesuu

(Mr. 10:35-45)

20 Ma ma'á Jandiau chi'in Xuva ndra kùu se'e Zebedeu, chājayatin vi vi nuu Jesuu, ta chūnandi chitian nuu ra, ña chìkan ña iin ñamani nuu ra. 21 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'an:

―¿Niyi kùuniun? ―kàti ra chi'an.

Va ma ña'a ikan, te'en nāka'an ña chi'in ra:

―Na tachiun ma nuu chà'ndaun tiñu ña ora chāun ndakan, iin ma ra se'i kunandi chiyo kua'un, ta inga ra kunandi chiyo satiun ―kàti ña.

22 Va Jesuu te'en nāka'an ra chi'an:

―Töve chìto ndo niyi kùu ma ña chìkan ndo. ¿A kùu ja'a ndo ko'o ndo ma ña uva ni ko'i, ta kùnduta ndo indukuni ma takua ni kundutai ña kà'an ndo takan? ―kàti Jesuu.

Ta ndrakan te'en nāka'an ndra:

―Kùu yi ―kàti ndra.

23 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndicha ña ndyo'o kùu ja'a ndo ko'o ndo ma ña uva ni ko'i, ta juuni kùu ja'a ndo kùnduta ndo ma takua ni kundutai ndia, va taku cha'a' ña chìkan ndo kunandi ndo ma chiyo kua'i, ta chiyo sati̱n, ma Tatái kùu ma ra chìto nda yo ni ku'va ra ma chiyo ikan nuu, ta yöve yu'u ―kàti Jesuu.

24 Ta ora chīni ma inga uchi ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu ma ña kā'an ndra, ta kūxaan ndra chi'in ninduvi ndrakan. 25 Va Jesuu kāna ra ndra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndyo'o cha chìto va'a ndo, ña ma ndra kuxini ña chà'nda tiñu nuu ma ñivi ìyo ma nuñu'u' ñuñivi töve jà'a ndra va'a chi'in na, ti ya'a kanduu kini chà'nda ndra tiñu. 26 Va tañu ndyo'o ndian chìnuni, na töve ìyo yi ña ja'a ndo takan, vati tu ìyo nda ndyo'o ña kùuni ndo jaka'nu ndo ndo, ji'na ìyo yi ja'a ndo tiñu nuu ma inga na. 27 Ta nda ndyo'o nikuuni, tu kùuni ndo kuu ndo ma ndian nunuu, ìyo yi ña ja'a ndo tiñu nuu ma inga na, 28 takua jā'a ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ña tüvi nī kichi ra kuenda ña jà'a na tiñu nuu ra, vati kīchi ra va kuenda ña jà'a ra tiñu nuu ñivi, ta kuvi ra kuenda ña kùu ra takua kùu iin ya'vi kuenda ña na kakú kua'a' ñivi ―kàti Jesuu.

Nuu jànda'a Jesuu uvi ta'an ndra kuaá

(Mr. 10:46-52; Lc. 18:35-43)

29 Takan kūu ta ora kēe Jesuu ma ñuu Jericó, nduva'a kua'a' ñivi tāndikun kuà'an chata ra. 30 Ta ma yu'u iti' kuà'an ra, ikan nandi uvi ta'an ndra kuaá. Ta ora chīni ndra ña yà'a Jesuu ikan, ta te'en kānachaa ndra:

―¡Yo'o Racha'nu, ra kùu ñivi David, na kunda'viniun ndyu'u! ―kàti ma ndra kuaá chi'in ra.

31 Tajan ma ñivi nāka'an na chi'in ma ndra kuaá ña na taxiin koyu'u ndra, va ndrakan tiá ga kīcha'a ndra kànachaa ndra te'en:

―¡Yo'o Racha'nu, ra kùu ñivi David, na kunda'viniun ndyu'u! ―kàti ndra.

32 Tajan chūndaa ndio Jesuu, ta kāna ra ma ndra kuaá, ta te'en chīkatu'un ra nuu ndra:

―¿Niyi kùuni ndo ña ja'i chi'in ndo? ―kàti Jesuu.

33 Ta ndra kuaá ikan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu, kùuni ndi ña na jandondichiun nuu ndi ―kàti ndra chi'in ra.

34 Tajan Jesuu kūnda'vini ra ndra, ta jānani ra nda'a' ra chata tinuu ma ndra kuaá, ta ma ora ikani kūu nande'e ndra, ta tāndikun ndra chata Jesuu.

21

Jesuu kì'vi ra ñuu Jerusalén

(Mr. 11:1-11; Lc. 19:28-40; Jn. 12:12-19)

1 Ora cha kuàkuyatin Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra ma ñuu Jerusalén, ji'na chāa ndra iin ñuu ña nàni Betfagé, ña kandii yatini nuu ndaa ma yuku Olivu. Tajan Jesuu tāchi ra uvi ta'an ma ndra jàkua'a chi'in ra, 2 ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Kuà'an ndo ma kuariya ña kàndii ikani. Ta ikan nàta'an ndo iin burra ña ndikun ri ndaa ri ikan chi'in iin burru vali se'e ri. Na ndachi ndo ri, ta kundaka ndo ninduvi ndri kichi ndo nui. 3 Ta tu ìyo iin ndian chìkatu'un, ña naja ndàchi ndo ri, ta kati ndo chi'in na ña nunua vàchi ndaka ndiko ndi ri, ti chìniñu'u ma racha'nu chito'o ndi ri, kati ndo chi'in na ―kàti Jesuu chi'in ndra.

4 Takan kūu yi, ikan na chinu ma tu'un kā'an ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ora tāa ra te'en nuu tutu ra:

5 Na kukatitu'un ndo te'en nuu ndisaa ma ñivi ìyo ma ñuu Sión:

“Na nde'e ndo ña nduva'a nda'vi vàchi ma ra kùu Rey ndo yoso ra iin burru yoko chi'in ma'á ri,

se'e ma kiti chìto kuiso karia”,

kàti yi.

6 Tajan kēe ndio ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu kàcha'an ndra, ta jā'a ndra yi ma tava kā'an ra chi'in ndra. 7 Takan kūu tajan ndàka ndio ndra ma burru, chi'in ma kiti vali se'e ri chāa ndra nuu ra, ta tīsukun ndra ma ja'ma isukun ndra chata ninduvi ndri, tajan chākoso ndio Jesuu ri. 8 Ta ikan kūti'vi nduva'a kuii kua'a' ñivi. Ta ndiakan kīcha'a ndio na chàkin na ja'ma isukun na ma tichi iti' nuu kuà'an Jesuu. Ta ìyo inga ndian chā'nu soko yutun, ta chākin na yi ma tichi iti' ndia. 9 Ta ma ñivi yosonuu, chi'in ma ñivi kàkichi iti' chata, te'en kànachaa ni'i na:

―¡Ya'a ga ka'nu kùu ma ra vàchi tata ma rey David! ¡Ya'a ga ií kùu ma ra vàchi chi'in sivi ma Racha'nu! ¡Ta nduva'a na jaka'nu yo Racha'nu Ndioo nuu ìyo ra andivi! ―kàti na.

10 Takan kūu tajan ora kī'vi ndio Jesuu ma ñuu Jerusalén, tajan ndisaa ndio ma ndian ìyo ikan nduva'a nāndiki na jā'a Jesuu ora kī'vi ra ikan. Ta te'en kīcha'a ndio na chìkatu'un ta'an na:

―¿Nda ra kùu ra'ya? ―kàti na.

11 Ta ma ñivi kàcha'an chi'in Jesuu te'en nāka'an na chi'in na:

―Ra'ya kùu Jesuu, ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ra kīchi ñuu Nazaret, ña kàndii iti' ñu'u' Galilea ―kàti na.

Jesuu tàva ra ndian xìko tichi veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén

(Mr. 11:15-19; Lc. 19:45-48; Jn. 2:13-22)

12 Takan kūu tajan kī'vi ndio Jesuu ma tichi veñu'u ka'nu ma Ndioo, ta tāvani'i ndi'i ra ma ndian ka'ìin xiko, ta jata ma tichi veñu'u. Kānindee ra ma mesa nuu ka'ìin ma ndian sàma xu'un' nuu ma ñivi, ta tayu nuu ka'ìin ma ndian xìko livi ndia. 13 Tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in na:

―Nuu ma tutu Ndioo ña tāa ma Moisés te'en kà'an yi: “Ma ve'i kùu yi iin ve'e nuu kà'an ma ñivi chi'i̱n.” Va ndyo'o, jāndakuu ndo yi iin ve'e kuenda ma ndian su'u ―kàti Jesuu chi'in na.

14 Tajan chājayatin ndio ma ndian kuaá ma nuu ndaa Jesuu ma tichi veñu'u ka'nu, chi'in ndian koxo, ta jānda'a ra na. 15 Va ora ndē'e ma ndra kuxini nuu sutu, chi'in ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo ma ndatu ña jà'a Jesuu, ta naja kua chìni ndra ña endee nanivaa kùu ma ndiakuati ma tichi veñu'u, ña te'en kànachaa na: “Ya'a ga ka'nu kùu ma ra kīchi tata ma rey David”, kàti na, ta nduva'a kūxaan ndra. 16 Tajan te'en nāka'an ndra chi'in Jesuu:

―¿A chìniun ña kàka'an ma ñivi ikan? ―kàti ndra.

Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Juu, chìni̱ ma ña kà'an na, va ¿a takä'an jakua'a ndo nuu ma tutu Ndioo ña tāa Moisés nuu kà'an yi te'en?:

Chi'in yaa ña chìta ma ndiakuati,

chi'in ma ndian juuni chàxin,

chi'in yakan jàna'a ma Ndioo nuu ndo,

ña takan ìyo yi ña jaka'nu ndo ra ndia

kàti Jesuu.

17 Tajan ndākoo ra ma ñivi ikan, ta kēe ra kuà'an ra inga ñuu ña nàni Betania, nuu kāva ra iin chanikuaa.

Jesuu kà'an xaan ra nuu yutun higu ña töve jàtiñu

(Mr. 11:12-14, 20-26)

18 Ta ora chīkoni'i ndiko Jesuu ma ñuu ka'nu, ma ora na'ani, ta chāñu ndio ma soko ra. 19 Ta ikan ndē'e ra ña ndaa iin yutun higu yatini ma yu'u iti', ta chājayatin ra ra nuu ndaa run, va tükuii nuva koo ma nuu run, ti mamaa nda'ani run ìyo. Tajan kā'an xaan ndio ra run:

―¡Nda vitin, ta iti' nuu, na tüva ni ku'vaun ma chiti! ―kàti Jesuu chi'in run.

Ta juuni ma ora ikani nātii run, ta chī'í run. 20 Ta ora ndē'e ma ndra jàkua'a chi'in ra ma ña kūu, ta ndava kuà'an anima ndra, ta te'en chīkatu'un ndio ndra nuu Jesuu:

―¿Niyi tā'an ma yutun higu ña yā'a ga numi nātii run? ―kàti ndra.

21 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndicha va'i ña kà'in chi'in ndo, ña tu chìnu va'ani ndo ma tu'un Ndioo, ta töve ndo'uvini ndo, na yöve uvaa ma ña jā'i chi'in ma yutun higu i'yani kùu ja'a ndo, vati juuni kùu ka'an ndo te'en, chi'in ma yuku i'ya ndia: “¡Na kundachiyoun chiña, ta nduvaun nuu ma tañu'u!”, kati ndo, ta takan ni kuu yi. 22 Ta ndisaa ma ña chìkan ndo ora kà'an ndo chi'in ma Racha'nu, tu ndicha ña chànini ndo ña ni kuu yi, ni ni'i ndo yi ―kàti Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra.

Jesuu kùu ka'nda ra tiñu ndia

(Mr. 11:27-33; Lc. 20:1-8)

23 Takan kūu tajan kī'vi ndio Jesuu ma tichi veñu'u ka'nu ña kua jana'a ra, ta ora juuni ndaa ra jàna'a ra nuu ma ñivi, ta chājayatin ndio ma ndra kuxini nuu sutu, chi'in ndra cha'nu kuenda ma ndian judíu nuu ra, ta te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―¿Yo chā'a tiñu nuu̱n ña jā'un te'en? ¿Yo kùu ma ndian tīyu'u ñu̱n ña na ja'un yi? ―kàti ndra chi'in Jesuu.

24 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra ndia:

―Juuni kùuni du mai ndakatu'in iin nakuyi nuu ndo ndia, tu katitu'un ndo ma ña chìkatu'in nuu ndo, tajan katitu'in nuu ndo yo chā'a tiñu nui ña jā'i yi. 25 ¿Yo kùu ma yo tāchi ma Xuva ña na jakunduta ra?, ¿a Ndioo, a ma ñivi? ―kàti Jesuu.

Tajan te'en kīcha'a ndio ndra kànita'an yu'u ndra juuni chi'in maa ndra:

―Tu kati yo: “Ña Ndioo tāchi ra”, ta rakan ni ka'an ra chi'in yo ña: “¿Naja töve nī jachi'in ndo ña kà'an ra tuva takan?” 26 Ta na küu kà'an yo ña: “ñivi tāchi ra”, ni kuxaan ma ñivi chi'in yo, vati ndisaa na chànini na ña iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kùu Xuva ―kūuni ndra.

27 Yakan va te'en nāka'an ndio ndra chi'in Jesuu:

―Töve chìto ndi, yo tāchi ra ―kàti ndra.

Tajan Jesuu te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Ni yu'u, küu katitu'in nuu ndo yo tīyu'u yu'u ña jà'i ma tiñu i'ya ndia ―kàti Jesuu.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' iin ra'ii, chi'in uvi ndra se'e ra

28 Takan kūu tajan Jesuu, te'en nāka'an tuku ra nuu ndra:

―¿Naja kua chànini ndo cha'a' ma ña ni ka'in i'ya? Iin ra'ii chīyo uvi ndra se'e ra. Ta rakan, te'en nāka'an ra chi'in iin ra: “Yo'o se'yu, na ku'u̱n kujatiñu̱n nuu kàa ma ndatiñu yo vitin”, kàti ra chi'in ra. 29 Ta ma ra se'e ra, te'en nāka'an ra chi'in ra: “¡Na küuni̱!”, kāti ra ma ora ikan. Va ora cha yā'a ndio tajan sāma ma kua chànini ra, ta chā'an ra chājatiñu ra. 30 Ta ikan jan chānde'e ra inga ma ra se'e ra, ta indukuni takua kā'an ra chi'in ma ra nunuu, kā'an ra chi'in ra. Ta ra'ya te'en nāka'an ra: “Va'a tatá, ku'in”, kāti ra. Va töve nī cha'an ra. 31 ¿Nda ra kùu ma ra kāndicha ma tiñu kā'an ma tatá ndra?, kùuni ndo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Ta ndrakan te'en nāka'an ndra:

―Ma ra nunuu ―kāti ndra.

Takan kūu yakan va te'en nāka'an ma Jesuu:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ma ndra nàka'an xu'un' kuenda kuvienu ma ñuu ndo, chi'in ma ñivi ña'a tondo, ji'na ga na ni ki'vi nuu chà'nda Ndioo tiñu kua maa ndo. 32 Vati ma Xuva ra jàkunduta kīchi jana'a ra nuu ndo naja kuu yi ña koo ndo takua kùuni Ndioo, va ndyo'o töve nī jachi'in ndo ña kà'an ra. Va taku ma ndian nàka'an xu'un' kuenda kuvienu ma ñuu ndo, chi'in ma ñivi ña'a tondo, ndiakan jāchi'in na ña kā'an ra. Va ndyo'o, vaji ndē'e ndo ña takan kūu yi ma i'ya, va töve kùuni ndo sama ndo ma kua kini kua ìyo ndo, ta chinuni ndo ma ña kà'an ra.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' ndra töve va'a jàtiñu

(Mr. 12:1-12; Lc. 20:9-19)

33 Takan kūu ta te'en nāka'an tuku Jesuu inga ku'va nuu ndra:

―Na taso'o va'a ndo ma inga ku'va ña ni ka'in: Tatiempu chīyo iin ra ìyo iin ñu'u' ka'nu, ta rakan tāchi ra yoku'u uva nuu yi, ta chāsi ra ma nuu kàa yi. Ta juuni jā'a ra iin nuu naku'ni ra ma uva, ta jā'a ra iin torri ka'nu kuenda ña na chaa nuu ra nde'e ra ninii ma nuu kàa vu.

’Ta ikan jan jākilaa ndio ra ma ñu'u nuu iin ma ndra jàtiñu chi'in ra, ta kēe ndio ra kuà'an ra iin tiempu ma nuu chika. 34 Ta ora chāa ndio ma tiempu ña cha kēta ndio ma ndatiñu ikan, tajan tāchi ndio ma ra chito'o ma ñu'u' iin ma ndra jàtiñu kuenda ra ña na ku'va ma ndra jàtiñu nuu ñu'u' ra ma ña ìyo yi ña ndaki'in ra. 35 Va ma ndra jàtiñu ikan, tīin ndra ma ndra jàtiñu kuenda ra, ta iin ra va kāni ndra, inga ra chā'ni ndra, ta inga ra va kāni ndra chi'in yuu. 36 Tajan ma ra kùu chito'o ma ñu'u' ikan, tāchi ndiko ra tiá kua'a' ma ndra jà'a tiñu nuu ra nuu ndra kua ma cha'a' nunuu, va ma ndra jàtiñu ikan, indukuni takan jā'a ndra chi'in ndisaa ndra ndia.

37 ’Ta ma nuu ndi'inia, va tāchi ndio ra ma ra se'e maa ra, ti te'en chānini ra: “Cha chìto yo ña ni tiñu'u ndra, ta jàchi'in ndra ña kà'an ma ra se'o.” Takan kūuni ra. 38 Va ora ndē'e ndio ma ndra jàtiñu nuu ñu'u' ra ña vàchi ndio ma ra se'e maa ndio ra, tajan te'en kīcha'a ndra nàtu'un ndra juuni chi'in maa ndra: “Ra'ya kùu ma ra ni kindoo chi'in ma ñu'u' i'ya, na ka'nio ra, ta kindoo yo chi'in ma ñu'u'”, kāti ndra. 39 Tajan tīin ndio ndra ra, ta tāva ndra ra nuu kàa ma yoku'u uva, ta chā'ni ndra ra.

40 ’Ta vitin ora ni kichaa ndio ma ra kùu chito'o ma ñu'u', ¿nayi ni ja'a ra chi'in ma ndra jàtiñu takan?, kùuni ndo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

41 Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in Jesuu:

―Na töve nī kunda'vini chito'o ma yoku'u uva ndra, ti ni ka'ni ra ma ndra kini ikan, ta ni jakilaa ra ma ñu'u' ra nuu inga tuku ma ndra ña kùuni ku'va ndra ma ndatiñu ra nuu ra ora jàtiñu ndra, ma takua ìyo yi ña ja'a ndra ―kàti ndra.

42 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿A takä'an kuii jakua'a ndo nuu ma tutu Ndioo ña tāa Moisés nuu kà'an yi te'en?:

Ma yuu ña jāchiyo ma ndra jàva'a ve'e,

yakan kùu ma yuu ka'nu ga kua ndisaa yi,

takan jā'a ma Racha'nu,

Yakan va ña'a kùu yi iin ña ya'a vii kuenda yo,

kàti yi.

43 ’Cha'a' yakan kùu yi ña kà'in chi'in ndo ña ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, ni namaa ra yi nuu ndo, ta ni ku'va ra yi nuu ma ndian jà'a ma tiñu va'a kuenda ra. 44 Ta nda ndian nikuuni ña ni nduva chata ma yuu ka'nu ikan, endee ni kuche'e che'e na, tatu ma yuu ikan kòyo yi chata iin ñivi, endee ma yuyaania ni kuu na ja'a yi ―kàti Jesuu.

45 Takan kūu tajan ora chīni ma ndra kuxini nuu sutu, chi'in ma ndian fariseu ma ku'va ña kā'an Jesuu, ikan chā'a ndio ndra kuenda ña chata ndra kà'an ra. 46 Tajan kūuni ndra tiin ndra Jesuu, va yū'vi ndra ma ñivi, ti ndiakan cha chànini na ña Jesuu kùu ra iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo.

22

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' viko tànda'a

(Lc. 14:15-24)

1 Takan kūu tajan kīcha'a ndiko Jesuu kà'an ra iin ku'va nuu ma ñivi, ta te'en nāka'an ra:

2 ―Ma nuu chà'nda Ndioo tiñu kùu yi, takua kùu iin viko tànda'a ña jā'a ma ra kùu rey kuenda ma ra se'e ra. 3 Tāchi ra ma ndra jàkuu tiñu nuu ra, ña na kukana ndra ma ndian jainvitaa ra, va ma ndiakan nī kuuni na ku'un na. 4 Tajan tāchi ndiko ma ra kùu rey ma ndra jàkuu tiñu nuu ra inga cha'a', ta te'en nāka'an ra chi'in ndra: “Na katitu'un ndo nuu ma ndian jainvitaa, ña na kichi na, ti cha ìyo va'a ma ña kachi na, vati cha tāchi̱ ña na ka'ni na kua'a' kiti ndu'u janai. Ta na kichi na, ti ndisaa yi cha ìyo va'a”, kati ndo. 5 Va ma ndian jainvitaa ra töve nī jachi'in na ña kà'an ma ra kùu rey, ti ìyo ndian kēe kuànde'e ma nuu kàndii ñu'u' na, ta ìyo ndian kēe kuà'an nuu ìyo tiñu jà'a na. 6 Ta inga na, va tīin na ma ndra jà'a tiñu nuu ma rey, ta nduva'a kāni na ndra, ña ndava ni kuvi ndra jà'a na niku. 7 Tajan nduva'a kāyuni ma ra kùu rey, ta tāchi ndio ra ma ndra jandaru ra, ña na kuka'ni ndra ma ndian kini chà'ni ndií ikan, ta ka'mi ndra ndisaa ma ve'e ña ìyo ma ñuu ndra ndia. 8 Tajan te'en nāka'an ndio ma rey chi'in ma ndra jàkuu tiñu nuu ra: “Ndisaa nakuyi cha ìyo va'a jā'i kuenda ma viko tanda'a, va ma ndian jainvitaai, na töva ni ku'vai na kichi na i'ya. 9 Na ku'un ndo nuu kùtisi'in ma kai ka'nu, ta na jainvitaa ndo, ma nda ndian nikuuni ña nàta'an ndo, ta kichi na chi'in ndo ma viko tànda'a i'ya”, kàti ra chi'in ndra. 10 Tajan kēe ndio ma ndra jàkuu tiñu nuu ma rey kàcha'an ndra iti' kai, ta jāti'vi ta'an ndra tandi'i ma ndian nāta'an ndra ikan, chïto a kùu na ndian va'a a ndian tüvi va'a. Takan jā'a ra ña nī'i ra ñivi kuenda ma viko tànda'a, ña endee chītu ndio ma tichi ve'e ra.

11 ’Tajan kī'vi ndio ma ra kùu rey ma tichi ve'e, ikan na kuu nde'e ra ma ndian chājati'vi ta'an ndra ma veto'o, ta ikan ndē'e ra iin ra töve ñu'u ja'ma ña chàku'un na ora chà'an na ma viko tànda'a. 12 Ta te'en nāka'an ra nuu ra: “Yo'o xaa, ¿naja jā'un ña kī'viun ma i'ya, ta töve ñù'u̱n ma ja'ma ña chàku'un na ora kuà'an na nuu ìyo ma viko tànda'a?”, kàti ra chi'in ra. Va ma ra'ii ikan taxiin kīndoo ra. 13 Tajan ma rey, te'en nāka'an tuku ra chi'in ma ndra jàkukava ma nuu mesa: “Na ku'ni ndo cha'a ra chi'in nda'a' ra, ta jaketa ndo ra nuke'e nuu naa, ikan ni kuaku ra, ta ni kari'u ma nu'u ra, jà'a ma tundo'o ni nde'e ra.” 14 Vati nduva'a kua'a' na kànai, va tiani na kùu ma ndian kàchi̱n ―kàti Jesuu.

Chìkatu'un ñivi nuu Jesuu cha'a' ma xu'un' nàka'an ma ñuu Roma nuu na

(Mr. 12:13-17; Lc. 20:20-26)

15 Takan kūu tajan ma ndra fariseu kēe ndio ndra chājando'iin tu'un ndra, naja kua jà'a ndra ña na ka'an Jesuu iin ña tüvi va'a, ta chi'in yakan kùu ni'i ndra naja kua tìsokuati ndra ra. 16 Tajan tāchi ndio ma ndra fariseu ita'vi ma ndra ìyo kuenda ndra, chi'in ita'vi ma ndra ìyo kuenda Herode. Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in Jesuu:

―Matru, cha chìto ndi ña yo'o kùu ma ra kà'an tu'un ndaa, ta juuni jàna'a ndaun naja kua kùuni Ndioo ña koo yo, ta töve kì'in kuendaun ña kà'an ma ñivi, vati indukuni ndè'un ndisaa ñivi. 17 Na katitu'u̱n nuu ndi: ¿A va'a tìa'vi ndi xu'un' nuu ma ra César, ña chà'nda tiñu ma ñuu Roma kùuniun?, ¿a töve? ―kàti ndra chi'in ra.

18 Va Jesuu chā'a ra kuenda, ña na yüvi ña va'a kùu ma ña chànini ndra kuenda ra, ta te'en nāka'an ndio ra nuu ndra:

―Ndyo'o ndra kini, ta, ¿naja kùuni ndo janda'viña'a ndo yu'u? 19 Na jana'a ndo nui naja kua kàa ma xu'un' ña tìa'vi ndo ―kàti Jesuu.

Tajan chāki'in ndra iin xu'un' denariu chā'a ndra nuu Jesuu. 20 Ta ora ndē'e ndio Jesuu yi, ta te'en chīkatu'un ra nuu ndra:

―¿Yo nuu kùu ma ña ìyo nuu ma xu'un' i'ya, ta ma sivi ña ìyo nuu yi? ―kàti ra chi'in ndra.

21 Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Ma ña César, ra chà'nda tiñu ñuu Roma kùu yi ―kàti ndra chi'in Jesuu.

Tajan Jesuu te'en nāka'an ra nuu ndra:

―Na ku'va ndo ña kùu ña'a ma racha'nu César nuu ra, ta ña kùu ña'a Racha'nu Ndioo nuu Ndioo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

22 Ta ora chīni ndra ña kā'an ra takan, ta ndava kuà'an anima ndra, tajan ndākoo ndra ra, ta kuà'an ndra.

Nuu chìkatu'un ma ndra saduceu, naja kua kùu yi ña nàtaku ma ndian ndií

(Mr. 12:18-27; Lc. 20:27-40)

23 Ta juuni ma kivi ikan, ìyo ndra saduceu, chānde'e ndra Jesuu. Ta ndrakan kàti ndra, ña tüva nàtaku ma ndian ndií, cha'a' yakan kùu yi ña, te'en chīkatu'un ndra nuu Jesuu:

24 ―Matru, Moisés kā'an ra ña, tu iin ra cha tānda'a kùvi ra, ta töve nī chakoo nï'iin se'e ra, ma ra yani ra, ìyo yi ña tanda'a ra chi'in ma ñasi'i ra ña kīndoo nda'vi, ta takan kùu koo se'e ma ra chī'í jà'a ma ra yani ra. 25 Va'ani, tañu ndyu'u chīyo ucha ta'an ndra, ña kùu ndra yani ndra. Ma ra nunuu tānda'a ra, ta chī'í ra. Ta tava töve nī chakoo se'e ra chi'in ma ñasi'i ra, yakan va kīndoo ma ña nda'vi ikan kuenda ma yani ra, ra uvi. 26 Ta juuni indukuni takan töve nī chiyo se'e ma ra uvi chi'an, ta chī'í ra ndia. Ta takan ya'a ndi ucha yani ndra ña tānda'a ndra chi'an ta ndisaa ndra chī'í ndia. 27 Ta ma nuu ndi'inia, chī'í ndio ma ña'a ndia. 28 Va'ani, ta ma ora ni nataku ndiko ma ndian cha chī'í, ¿nda ndra ni kuu ma iian, tuva ndi ucha ndra ña kùu ndra yani ndra tānda'a ndra chi'an? ―kàti ndra.

29 Ta ma Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na yüvi takan kùu yi, takan chànini ndo, ti töve nàkoto ndo naja kua kà'an ma tutu Ndioo, ta naja kua kùu ma ndatu Ndioo ndia. 30 Vati ora ni nataku ma ndian cha chī'í, na tüva ni tanda'a na, ta tüva ni ku'va na se'e na kuenda ña tànda'a na ndia, ti ni kùu na tava kùu ma ndian kùu tati va'a ña ìyo andivi ña jà'a tiñu nuu Ndioo. 31 Va ndicha kuii ña nàtaku ndiko ma ndian chī'í, ¿a takä'an jàkua'a ndo nuu ma tutu Ndioo, nuu kà'an ra te'en?: 32 “Yu'u kùu Ndioo ta indukuni yu'u kùi ra kùmi Abraham chi'in Isaac chi'in Jacob ndia”, kàti yi. I'ya chà'a yo kuenda ña Ndioo töve kùu ra Ndioo ma ndian ndií, ti kùu ra Ndioo ma ndian ndito.

33 Ta ora chīni ma ñivi ma tu'un ña kā'an Jesuu, ndava kuà'an anima na chìni na ña jàna'a ra.

Kàtitu'un Jesuu nda tu'un kùu ma ña ka'nu ga

(Mr. 12:28-34)

34 Ta ora chīto ma ndra fariseu ña Jesuu jākutaxin ra ma ndra saduceu, tajan kūti'vita'an ndio ndra ma nuu ndaa ra. 35 Ta iin ma ra meru ndra ña kùu matru jàkua'a tutu ley Ndioo, te'en chīkatu'un ra nuu Jesuu, ña kùuni ra ki'in ra ku'va ra nde'o naja kua kati ra:

36 ―Matru, ¿nda tu'un ìyo nuu ma tutu ley Ndioo ka'nu ga yi kua tandi'i ga ma inga tu'un ìyo nuu yi?, kùuniun ―kàti ra.

37 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―“Na kuuni ndo nde'e ndo ma Racha'nu Ndioo chito'o ndo chi'in ndisaa anima ndo, chi'in ndisaa ñandee ndo, ta chi'in ndisaa chinituni ndo.” 38 Tu'un i'ya kùu tu'un ka'nuga, ta ma tu'un nunuu ña ìyo nuu ma tutu Ndioo. 39 Ta ma tu'un uvi, cha yatin indukuni kùu yi, ta te'en kà'an yi: “Na kuuni ndo nde'e ndo ma ñivi ìyo yatini xiin ve'e ndo tava kùuni ndo nde'e ndo juuni maa ndo.” 40 Ta chi'in uvi tu'un i'ya jàchinu yi tandi'i ma ley Ndioo chi'in ma tu'un kā'an ndra kà'an chi'in tu'un yu'u ra taji'na ndia ―kàti Jesuu.

Kàtitu'un Jesuu ti ñivi ra kūu Rey David

(Mr. 12:35-37; Lc. 20:41-44)

41 Ta ora juuni ka'ìin ti'vi ga ma ndra fariseu ma ikan, 42 ta Jesuu te'en chīkatu'un ra nuu ndra:

―¿Naja kua chànini ndo cha'a' ma ra kùu Cristu? ¿Yo tata kùu ra?, kùuni ndo ―kàti ra.

Ta ma ndra fariseu te'en nāka'an ndra:

―Tata ma racha'nu David kùu ra ―kàti ndra.

43 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Tu takan kùu yi, ¿ta naja chātiñu ma Tati Ií Ndioo ma David ña na ka'an ra ña Racha'nu ra kùu Cristu, tuva takan? Vati ndicha ña ma David, te'en kā'an ra:

44 Ma Racha'nu Ndioo, te'en kā'an ra chi'in ma Racha'nu chito'i:

“Kunandi chiyo kua'i,

nda kati kanindoyoi ma ndian xaani ndè'e ñu̱n iti' cha'un.”

Takan kāti Ndioo taji'na ña tāa David.

45 Va Jesuu te'en nāka'an tuku ra nuu ndra:

―¿Naja kua kùu yi ña, tata David kùu Cristu, tuva juuni ma David kā'an ra ña, Racha'nu chito'o ra kùu ra? ―kàti Jesuu chi'in ndra.

46 Nï'iin ma ñivi töve nī kuu ka'an na nï'iin ma tu'un yu'u Jesuu. Ta nda ma kivi ikan nï'iin ga ma ñivi tüva ni kuuni na ndakatu'un na tiaga nakuyi nuu ra.

23

Jesuu tìsokuati ra ma ndra fariseu, chi'in ndra matru jàkua'a tutu Ndioo

(Mr. 12:38-40; Lc. 11:37-54; 20:45-47)

1 Takan kūu tajan Jesuu, te'en nāka'an ra nuu ma ñivi, ta nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra:

2 ―Ma ndra matru ña jàkua'a tutu Ndioo, chi'in ma ndra fariseu jàna'a ndra naja kua kùuni ma ley Ndioo ña tāa Moisés ka'an yi. 3 Va'ani, na jachi'in ndo ma ña kà'an ndra, ta na ja'a ndo ndisaa yi ndia, va koto jä'a ndo takua jà'a ndra, vati ndrakan kà'an ndra iin nakuyi, ta jà'a ndra inga nakuyi. 4 Jà'a ndra ña na kuiso ma ñivi iin ña nduva'a vee, ña na kündee na kuiso na, ta jà'a ndra ña na kuiso na yi, va juuni maa ndra, ni ita'vi töve kùuni ndra ja'a ndra yi. 5 Ndisaa ma ña jà'a ndra, jà'a ndra yi ikan na nde'e ma ñivi yi. Ta chàta'ani ndra kundikun iin kaja vali, nuu te'e nuu ndra chi'in ma chiyo nda'a' satin ndra, ta tichi yi indii uvi uni ma tu'un Ndioo ña ka'nu ga. Ta juuni chàta'ani ndra kù'un ndra ja'ma ki'in nuu ka'ìin kua'a' tilachi xiin yi ndia. 6 Ta chàta'ani ndra kuiin ndra ma tayu ka'nu ga ma nuu chìyo viko, ta ma tichi veñu'u kuati ma ndian judíu ndia. 7 Ta juuni kùuni ndra ña na iñu'u kaña'a ma ñivi chi'in ndra ndanikuni nuu kèta ndra nuu na ma kai. Ta na ka'an na ndra, “matru.”

8 ’Va ndyo'o, töve ìyo yi ña ku'va ndo ma ñivi ña na ka'an na, matru chi'in ndo, vati ndisaa ndo kùu ndo ta'an ndo. Ta ma ra kùu Matru ndo, uvanuuni ra ìyo, ta rakan kùu ra, Cristu. 9 Ta töve ìyo yi ña ka'an ndo, tatá, ma nï'iin ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi, vati uvanuuni ma ra ìyo andivi kùu Tatá yo. 10 Ta juuni töve ìyo yi ña ku'va ndo ña ma ñivi ka'an na, ña ndyo'o kuu ma ndian kuxini, vati uvanuuni Cristu kùu ma ra kuxini. 11 Ma ra jàkuu tiñu nuu inga ñivi, rakan kùu ma ra ka'nu ga ña ìyo ma tañu ndo. 12 Vati ma ndra jàka'nu chi'in maa', ndrakan, Ndioo ni jakukanuu ra ndra, va ma ndra jànda'vi ña'a juuni maa', ndrakan ni jaka'nu ma Ndioo ndra.

13 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o, matru ña jàkua'a tutu Ndioo, chi'in ndyo'o ndra fariseu ndra uvi nuu kua chànini ndo! Vati chàsi ndo nuu kì'vi inga ñivi ma nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi, ikan na küu ki'vi na. Ni maa ndo töve kùuni ndo ki'vi ndo, ta ni töve chà'a ndo ki'vi ma ndian kùuni ki'vi ndia.

14 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o, matru ña jàkua'a tutu Ndioo, chi'in ndyo'o ndra fariseu ndra uvi nuu kua chànini ndo! Vati namaa ndo ve'e ma ñivi ña'a kìndoo nda'vi, ta nàkuatu ndo nuu ka'ìin kua'a' ñivi, ikan na kuuni na ña yüvi ndra su'u kùu ndo. Cha'a' yakan kùu yi ña ni nde'e ndo kua'a' ga tundo'o.

15 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o, matru ña jàkua'a tutu Ndioo, chi'in ndyo'o ndra fariseu ndra uvi nuu kua chànini ndo! Vati ndyo'o chàkunuu ndo nànduku ndo ñivi ninii ka'nu ma nuñu'u' ñuñivi, kuenda ña na ki'vi na ma iti' chàkunuu ndo. Ta ora cha kī'vi ndio na jā'a ndo, tajan jà'a ndo ña na ndakuu kini ga na kua maa ndo kuenda ña ku'un na andaya'.

16 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o, ndra kùu takua kùu ma ndian kuaá ña jàna'a nuu ma ñivi!, ti ndyo'o te'en kà'an ndo: “Tu ìyo nda ndyo'o, chà'a ndo tu'un cha'a' ma veñu'u Ndioo ña ni ja'a ndo iin tiñu, töve kùuni yi ka'an yi ña ìyo yi ña ja'a ndicha ndo ma ña kà'an ndo. Va tu chà'a ndo tu'un cha'a' ma oro ña ka'ìin ma tichi veñu'u, va yakan, ìyo yi ña ja'a ndo”, kàti ndo chi'in na. 17 ¡Ndyo'o ndra tüvi chìto, ña kùu ndo takua kùu ma ndian kuaá! ¿Nda ña kùu ma ña ka'nu ga kùuni ndo: a ma oro, a ma veñu'u jà'a ña na ndakuu ií yi?, kùuni ndo. 18 Ta juuni kà'an ndo te'en ndia: “Tu ìyo nda ndyo'o, chà'a ndo tu'un nuu ñivi va cha'a' ma chito naá ña ìyo kuenda Ndioo, töve kùuni yi ka'an yi ña ìyo yi ña jàchinu ndicha ndo ma ña kà'an ndo. Va tu chà'a ndo tu'un nuu na cha'a' ma ña soko ñivi chata ma nuu naa, ikan kuuni yi ka'an yi, va ìyo yi ña jachinu ndo yi”, kàti ndo chi'in na. 19 ¡Ndyo'o ndra tüvi chìto, ña kùu ndo takua kùu ma ndian kuaá! ¿Nda ña kùu ma ña ka'nu ga kùuni ndo: a ña sòkó ma ñivi, a ma chito naá ña jà'a ña na ndakuu ií yi?, kùuni ndo. 20 Ma ndian chà'a tu'un cha'a' iin nakuyi nuu ma chito naá, yöve uvaa kuenda maani yi chà'a na tu'un, vati juuni kùu yi kuenda ndisaa ma ña ka'ìin nuu yi ndia. 21 Ta ma ndian chà'a tu'un cha'a' iin nakuyi kuenda ma veñu'u ka'nu, yöve uvaa kuenda maani yi chà'a na tu'un, vati juuni kùu yi kuenda ma Ndioo ra ìyo ikan ndia. 22 Ta ma ndian chà'a tu'un cha'a' iin nakuyi kuenda ma andivi, yöve juuni uvaa kuenda maani yi chà'a na tu'un, vati juuni kùu yi kuenda ma tayu ka'nu nuu chà'nda Ndioo tiñu, ta kuenda ma Ndioo ra chàtiñu yi ndia.

23 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o, ndra kùu matru ña jàkua'a tutu ley Ndioo, chi'in ndyo'o ndra fariseu ndra uvi nuu kua chànini! Vati ndyo'o kùu ndo ña sokó ndo uchi porcientu ma ña vixi chà'an kuenda Ndioo, takua kùu ma xiko ani, chi'in ma cominu, va na töve jàchi'in ndo ña kà'an ma tu'un ka'nu ga ña jàna'a ma ley Ndioo, ña ìyo yi ña ja'a ndo, takua kùu ma ña, ìyo yi ña koo ndaa ndo kuenda Ndioo, ta kunda'vini ndo, ta chinuni va'a ndo ma tu'un ra. Ña'a kùu ma ña ìyo yi ña ja'a ndo, ta töve jàña ndo ña jà'a ndo ma inga tuku ma ña kà'an ma Ley Ndioo ndia. 24 ¡Ndyo'o ndra kùu takua kùu ndian kuaá ña jàna'a nuu ma ñivi, ndyo'o jàchinu ndo ma ña vali ña töve ndakuenda, ta töve jà'a ndo ma ña ndicha ña ìyo kuenda!

25 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o matru ña jàkua'a tutu ley Ndioo, chi'in ndyo'o ndra fariseu ndra uvi nuu kua chànini! Vati ndyo'o kùu ndo takua kùu ma yachin, chi'in ko'o ña chàtiñu ndo, ti chàta'ani ndo nakata ndo iti' chatani yi, va ma tichi yi, nduva'a ìyo ma ña kini jà'a ña kasu'u ndo, ta inga tuku ma ña kini jà'a ndo. 26 ¡Ndyo'o ndra fariseu ña kùu takua kùu ndian kuaá: ji'na ìyo yi ña nakata ndo iti' tichi ma yachin, chi'in ma ko'o, tajan takan, ni kindoo va'a ndio ndo kuenda Ndioo!

27 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o matru ña jàkua'a tutu ley Ndioo, chi'in ndyo'o ndra fariseu ndra ìyo uvi nuu! Vati kùu ndo tava kùu ma nuu ñaña, ña vii kàa yi ña kā'yu iti' chata yi chi'in ña kuichin, va iti' tichi yi endee chitu yi chi'in mamaa iki ma ndian ndií, ta chi'in ndisaa inga nuu ma ña kini. 28 Ndyo'o takan kùu ndo, vati ma iti' chata ndo, kàa yi takua kàa ma ndian va'a kuenda ma ñivi, va ma iti' tichi kuñu ndo endee chìtu yi chi'in ña kini, ta chi'in ña töve va'a.

29 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o matru ña jàkua'a tutu ley Ndioo, chi'in ndyo'o ndra fariseu ndra uvi nuu! Ndyo'o kùu ndo ña jàva'a ndo nuu ñaña kuenda ma ndra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ta vii jàva'a ndo nuu ñaña ma ndian kūu ndian va'a ta ndaa. 30 Ta juuni maa ndo kà'an ndo te'en: “Tu ndyu'u chīyo ndi ma ora chīyo ma ndian kūu ñivi ndi niku, töve ni kuta'an ndi chi'in na, ña ka'ni ndi ma ndra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo niku”, kàti ndo. 31 Chi'in ña'a jàna'a ndo, ña juuni maa ndo chà'a ndo kuenda, ña ma ñivi ndo kùu ma ndian chà'ni ma ndra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo. 32 ¡Va'ani, na jachinu ndo jà'a ndo ma ña kīcha'a ma ndian kūu ñivi ndo jà'a na niku, tuva takan!

33 ’¡Ndyo'o tatá ndian xaan, takua xaan ma koo kaa! ¿Chïto naja kua kùu kakú ndo nuu ma tundo'o ña ni nde'e ndo andaya'? 34 Cha'a' ña'a kùu yi ña ni tachi̱ ma ndra ni ka'an chi'in tu'un yu'u Ndioo nuu ndo, chi'in ndra chìto ña kà'an, ta matru ña jàkua'a tutu Ndioo. Va ndyo'o, ìyo ndra ni ka'ni ndo, ta ni takaa ndo nuu kruu, ta ìyo inga ndra ña ni kani ndo ma tichi ma veñu'u kuati ma ñivi judíu, ta ni kakunuu ndo nànduku ndo ndra, ta ñuu, ta ñuu. 35 Ta takan kùu yi ña, chata ndo ni koyo ma tundo'o, cha'a' ña chā'ni ndo ndisaa ma ndra va'a, nda ma Abel, ra chīyo ndaa nuu Ndioo, ta nda Zacaría, se'e ma ra chūnani Berequías, ra chā'ni ndo ma tichi veñu'u ka'nu, yati nuu ndaa ma chito naá. 36 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña cha'a' ndisaa ma kuati i'ya, ma tundo'o ni koyo yi chata ma ñivi ìyo vitin.

Nuu chàku Jesuu cha'a' ñivi ìyo ñuu Jerusalén

(Lc. 13:34-35)

37 ’¡Jerusalén, Jerusalén, ndyo'o ña chà'ni ndo ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ta juuni chà'ni ndo chi'in yuu, ma ndra tàchi Ndioo ña kuàkatitu'un ma tu'un ra nuu ndo! ¡Nduva'a kua'a' cha'a' kūuni̱ jati'vi ta'in ndo, ta jakuendai ndo, tava jà'a ma tiatan' ora kumi ri ma tiun kuati se'e ri ma tichi ndichin ri, va töve nī kuuni ndo! 38 Na nde'e ndo, ña vitin, cha jāña ndio ma Racha'nu Ndioo ndo ña na ja'a maa ndo nda ña kùuni ndo vitin. 39 Vati yu'u kà'in chi'in ndo, ña na tüva ni nde'e ndo yu'u, nda kati ni keta ma tiempu, ña ni ka'an ndo te'en: “Ma ra ya'a ga ií kùu ma ra vàchi, chi'in sivi ma Racha'nu Ndioo”, kàti Jesuu chi'in na.

24

Jesuu kàtitu'un ra, ña ni kekoyo ma veñu'u ka'nu

(Mr. 13:1-2; Lc. 21:5-6)

1 Takan kūu ta ora kēe ndio Jesuu ma tichi veñu'u ka'nu, ña cha kuà'an ra, ora ikan chājayatin ma ndra jàkua'a chi'in ra ndra nuu ndaa ma veñu'u ka'nu, ta kīcha'a ndra kà'an ndra ña ya'a ga vii kūva'a ma veñu'u. 2 Va Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ta, ¿a ndè'e ndo ña ya'a vii kūva'a yi? Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ni chaa iin kivi, ña nï'iin ga ma yuu na tüva ni kindoo yi ma chata ta'an yi, vati kikoyo ndi'i yi ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Jesuu kàtitu'un ra naja kua ni naa ñuñivi

(Mr. 13:3-23; Lc. 21:7-24; 17:22-24)

3 Tajan kēe ndio Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra kuà'an ndra ma iti' iin yuku nàni Olivu. Ta ora nàndi Jesuu ma ikan, tajan chājayatin ma ndra jàkua'a chi'in ra nuu nandi ra, ta te'en chīkatu'un xe'e ndra nuu ra:

―Kùuni ndi ña na katitu'u̱n nuu ndi, nda ora ni kuu ma ña kā'un. ¿Nda seña kùu ma ña ni nde'e ndi, ora ni kichi ndikoun, ta nda ora ni naa ma ñuñivi ndia? ―kàti ndra.

4 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na ja'a ndo kuenda nuu ndo, ta koto kü'va ndo ña kēña'a nï'iin ñivi ndo. 5 Vati ni keta kua'a' ñivi, ña ni jaya'a na na chi'in sivi̱, ta te'en ni ka'an na: “Yu'u kùu Cristu”, ta takan ni janda'viña'a na kua'a' ñivi. 6 Ta ndyo'o ni kunitu'un ndo, ña ìyo kuati ma ñuu i'ya ta inga ñuu. Va na yü'vi ndo, vati takan ìyo yi ña kuu yi, va na yöve nuu ni ndi'i ma ñuñivi kùu yi. 7 Vati ni kanita'an iin ñuu, chi'in inga ñuu, ta inga tuku ñuu chi'in inga tuku yi, ta ni koo tama', chi'in kue'e, ta juuni ni kichi ña ni taan kuàni'i va'a ndisaa ñuñivi ndia. 8 Tandi'i ma ña ni kuu i'ya, kùu ma nuu já kìcha'a ma ñivi nde'e na tundo'o.

9 ’Ta ikan jan, ni ku'va ndio na ndo nda'a' ma ndian ni jande'e tundo'o ndo, ta ndiakan ni ka'ni na ndo, ta ndisaa ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya, ni kuxaani na nde'e na ndo cha'i. 10 Ma tiempu ikan, kua'a' ñivi ni jaña na ña chìnuni na ma tu'un Ndioo, ta ni kuxaani na nde'e na juuni ma ta'an na ña chìnuni, ta ni xikoña'a na na ndia. 11 Ta ni keta kua'a' ma ndra vata, ña ni ka'an ndra, ña kùu ndra, ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ta takan ni keña'a ndra kua'a' ñivi. 12 Ta ni koo kua'a' kuati, ta chi'in yakan, kua'a' ñivi ni jaña na ña kùuni na nde'e na ma tiaga na. 13 Va ma ndian ni kundeeni koo va'a na chi'in ma ña chìnuni na nda kati ya'a ma kivi ikan, ni jakakú ma Ndioo na. 14 Ta ma tu'un va'a, ña kà'an cha'a' ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, ni katitu'un ndian jàkutiñu nuu Ndioo yi ta ni koto tandi'i ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi yi, ta ikan jan ni kichi ndio ma ora ni naa ndio ma ñuñivi.

15 ’Ma ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ña nàni Daniel, tāa ra ita'vi cha'a' ma ña jà'a ña na ndokini ndo, ta jativi yi ndo. Ora ni nde'e ndo ña yakan ni chaa yi nda tichi veñu'u nuu ya'a ií ―tu ìyo nda ndyo'o jàkua'a ndo ma tu'un i'ya, na kutunini ndo yi. 16 Tajan nda ndian ìyo ma ñu'u' Judea, ma ora ikan, na kunu na ku'un na iti' yuku. 17 Ta ma ndian ka'ìin siki ve'e na, na nüu na ña tàva na nï'iin nakuyi ma tichi ve'e na. 18 Ta ma ndian ka'ìin jàtiñu tichi ku'u, koto chïkokani na, ña kuki'in na ja'ma na. 19 ¡Nda'vi ta'an ma ñivi ña'a, ña ma kivi ikan ñu'u se'e vi, ta juuni ndian ìyo ndiakuati se'e vi ña chàxin! 20 Na ndakan ndo nuu Ndioo, ña koto tä'an ndo ña ìyo yi ña kakú ndo ma tiempu vichin jà'a yi, ta ni ma kivi nindeo. 21 Vati ma tiempu ikan kùu yi, ña nduva'a ni nde'e ndo tundo'o, takua takä'an nde'e ndo yi nï'iin cha'a' nda ma ora jātuvi Ndioo ma ñuñivi, ta ni tüvi chànini ra jande'e ra tundo'o ndo takan iti' nuu ndia. 22 Ta tu Ndioo töve ni jandokuiti ra ma kivi ikan, nï'iin ñivi töve ni kakú niku, va ni jandokuiti ra yi cha'a' ña nduva'a kùuni ra nde'e ra ma ndian kāchin ra.

23 ’Tajan tu kèta iin ndian kà'an te'en chi'in ndo: “Nde'e ndo ti, i'ya ndaa ma ra kùu Cristu”, a kà'an na ña: “Nde'e ndo ti, ikan ndaa ra”, na chïnuni ndo. 24 Vati ni keta ma ndra ni janda'viña'a, ña ni jaya'a ndra ndra ña kùu ndra Cristu, ta ndra kà'an ña kùu ndra, ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, va töve ndicha. Ndrakan ni ja'a ndra kua'a' ndatu, ta seña nuu ndo, kuenda ña janda'viña'a ndra ndo. Ta nda ma ndian kāchin Ndioo ni janda'viña'a ndra na ndia, tuva kùu ja'a ndra takan. 25 Yu'u cha kātitu'in yi nuu ndo antea ña kùu yi. 26 Yakan va, tu kà'an na te'en chi'in ndo: “Nde'e ndo ti, ikan ndaa ra tichi ku'u”, na kü'un ndo. Ta tu kà'an na te'en chi'in ndo: “Nde'e ndo ti, ma tichi ve'e i'ya indii xe'e ra”, koto chïnuni ndo ña kà'an na. 27 Vati ma tava jà'a ma ña xi'í, ña ndichin nde'o yi nda iti' kèta nikandii, ta iti' chìso yi, takan ni nde'o ma ra Se'e ñivi ora ni kichi ndiko ra. 28 Ta ma nuu kàndii kuñu ma ndian chī'í, ikan ni nde'o ña kùti'vi ma chii.

Kàtitu'un Jesuu naja kua ni kichi ndiko ra

(Mr. 13:24-37; Lc. 17:26-30, 34-36; 21:25-35)

29 ’Ta ora cha yā'a ma tiempu ña ni nde'e ndo tundo'o. Tajan ni nda'va ma nikandii chi'in ma yoo. Ta ma chele ña ka'ìin andivi, ni kuita ndri, ta ni taan ninii ka'nu ma andivi jà'a ndri. 30 Tajan ni nde'e ndo iin seña ña ni ja'a yu'u ra Se'e ñivi iti' andivi, ta ikan jan, tandi'i ma ndian ìyo ninii ka'nu nuñu'u' ñuñivi ni kuaku na jà'a ña yu'vi na ora ni nde'e na ña vàchi nuu ma ra Se'e ñivi tañu vikó, chi'in tacha ra chi'in kua'a' ndatu ra. 31 Ta ni tachi̱ ma tati va'a ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, kuenda ña na tivi na ni'i va'a chi'in ma yutun tivi, ikan na kuti'vi ndisaa ma ndian kāchi̱n, ña ìyo ninii ka'nu ma nuñu'u' ñuñivi.

32 ’Na nde'e ndo naja kua ja'a ma yutun higu: Ora kèta ma soko yuta' ndrun, ta nàka'ndi ma nda'a' ndrun, ikan chà'a ndo kuenda ña cha vàchi kuyatin ma tiempu savi. 33 Ta takan kùu yi chi'in ma ña'a ndia, ora ni nde'e ndo yi, tajan ni ku'va ndio ndo kuenda ña cha vàchi kuyatin ora ni kichaa yu'u, ra Se'e ñivi tāchi Ndioo. 34 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña tandi'i ña kà'in i'ya, ni kuu yi antea ña kùvi ma ñivi ìyo tiempu i'ya. 35 Ma andivi chi'in ma nuñu'u', ni chaa tiempu ña ni naa yi, va ma tu'un kà'in, töve ni naa yi.

36 ’Va ma kivi ni naa ñuñivi, ta ma ora ni kuu yi, nï'iin yo töve chìto, ni ma ndian kùu tati jàkuu tiñu nuu Ndioo andivi, ta ni yu'u, ra kùu Se'e ra. Uvanuu ma Ndioo Tatá yo kùu ma ra chìto yi.

37 ’Tava kūu yi ma tiempu chīyo Noé, juuni takan ni kuu yi ma ora ni kichi ndiko yu'u ra Se'e ñivi. 38 Ma tiempu ikan, antea ña kuun ma savi ka'nu, ma ñivi kàchachi na, kàchi'i na, tànda'a na, ta juuni chà'a na ñivi ña'a se'e na ña na tanda'a na, nda kati kēta kivi ña kī'vi Noé ma tichi varku. 39 Ta takan kūu yi ña jàna'ini na ora koyo ma savi ka'nu chata na, ta nāndaa ma takuii ta tāni na. Takan ni kuu yi, ma ora ni kichi ndiko ma ra Se'e ñivi. 40 Ma kivi ikan, uvi ndra'ii, ña ka'ìin jàtiñu ndra nuu ñu'u' ndra, iin ra ni ku'un chi'i̱n, ta inga ra ni kindoo. 41 Ta uvi ñivi ña'a, ña ka'ìin katu, iin ña ni ku'un ña chi'i̱n, ta inga ña ni kindoo.

42 ’Yakan va na koo tu'va ndo, vati töve chìto ndo nda ora ni kichaa ma Racha'nu. 43 Va kùuni̱ ña na koto ndo iin ña ni kà'in chi'in ndo, tu iin ra xuve'e, chìto ra nda ora kùu yi ña ni koyo ma ndra su'u ve'e ra ma chanikuaa, ni kundito ra, ta töve ku'va ra ña kì'vi ma ndra su'u ve'e ra, ta kàsu'u ndra. 44 Yakan va ndyo'o, juuni takan ìyo yi ña koo tu'va ndo, vati ma ra Se'e ñivi, ni kichi ra ma ora töve ndàtu ndo ña ni kichi ra.

Ìyo musu ña jàtiñu va'a, ta ìyo musu töve

(Lc. 12:41-48)

45 ’¿Nda ra kùu ma musu va'a ta yati?, kùuni ndo. Ma ra ndākoo chito'o ra tiñu nuu, ña na jàkachi ra ndisaa ma ndian jàtiñu kuenda chito'o ra, ta chà'a ra yi ma ora ìyo yi ña ku'va ra yi. 46 Na sii kuuni ma ra musu, ña ora chàa ma ra kùu chito'o ra ve'e ra, ta nàta'an ra ra, ña jàtiñu va'a ra. 47 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ma ra jàtiñu takan, ni ku'va ma ra kùu chito'o ra tiñu nuu ra, ña na kùu ra ma ra kuxini nuu tandi'i ma ña ìyo nuu ra. 48 Va tu ma musu ikan kùu ra iin ra kini ta te'en kàti ra chi'in anima ra: “Ma chito'o yo na töve ni chaa numi ra, ti kùyanga ra ma nuu kuà'an ra”, kùuni ra. 49 Ta rakan kìcha'a ndio ra jànde'e ga ra tundo'o ma ndian kùu musu chi'in ma tiñu jà'a na, ta ndò'iin ndio ra, chàchi ra, ta chì'i ra chi'in ma ndra chì'i ndixi. 50 Tajan ma ora ikan, ni chaa ndio chito'o ma ra kùu musu, ma kivi töve ndàtu ra ra, ta iin ora ña töve chìto ra ndia. 51 Ta ikan jan, ni jande'e ndio ra tundo'o ka'nu ra, ta ni jaku'un ra ra iti' kuà'an ma ma ndian kini. Ta ikan kùu ma nuu ni kuaku ndio ra, ta ni kari'u ma nu'u ra, jà'a ma tundo'o ―kàti Jesuu.

25

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' uchi ta'an ñivi ña'a yoko

1 ’Tajan ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, indukuni kùu yi tava kùu ma uchi ta'an ñivi ña'a yoko, ña kī'in vi ma ñu'ú nda'a, ña chàtiñu cete, ta kēe vi chāta'an vi nuu ma ra ni tanda'a. 2 U'un ta'an ñivi ña'a kùu vi ña töve ìyo tu'va vi, ta u'un ta'an vi ìyo tu'va vi. 3 Ma ñivi ña'a, ña töve ìyo tu'va, ndà'a vi ma ñu'ú nda'a' kuà'an vi, va töve ndà'a vi cete kuenda ña jàkutu ndiko vi yi. 4 Va ma ñivi ña'a ìyo tu'va, ndà'a vi lometa chitu ma cete, chi'in ma ñu'ú nda'a' vi ndia. 5 Va tava ma ra ni tanda'a kùyanga ra, yakan va chāñu ndio ñuma'na nuu vi, ta ndisaa vi kākixi. 6 Tajan ora cha kùu yi ora java ñuu chanikuaa, te'en chīni vi iin tati ña ni'i va'a kanachaa: “¡Cha vàchi ma ra ni tanda'a, na kee ndo kichi ta'an ndo nuu ra!”, kàti ma tati ikan. 7 Ta ndisaa ndio ma ñivi ña'a ikan ndākoo vi, ta kīcha'a vi jàndova'a vi ma ñu'ú nda'a' vi. 8 Tajan ndi u'un ma ñivi ña'a, ña töve ìyo tu'va, te'en nāka'an vi chi'in u'un ta'an ma ñivi ìyo tu'va: “Na ku'va ndo ita'vi ma cete ndo nuu ndi, ti ma ñu'ú nda'a' ndi cha kīcha'a yi ndà'va yi”, kàti vi chi'in vi. 9 Va ma ñivi ña'a ìyo tu'va, te'en nāka'an vi chi'in vi: “Na küu, ti na këta ra', ni kuenda maa ndi, ta ni kuenda maa ndo. Yakan va va'a ga, ña na ku'un maa ndo ma nuu kùya'vi ra', ta jàta ndo ra' kuenda ndo”, kàti vi chi'in vi. 10 Va ora juuni yanga kàcha'an ma ndi u'un vi kuàjata vi ma cete, ta chāa ma ra ni tanda'a. Tajan ma ñivi ña'a, ña ìyo tu'va, kāki'vi vi chi'in ra ma tichi ve'e nuu ìyo ma viko tanda'a, ta chāsi ndio ra yuve'e. 11 Ta nunuuni, tajan chāa ndio ma inga u'un ñivi ña'a yoko, ta te'en nāka'an vi: “¡Racha'nu, Racha'nu, na nunaun yuve'e nuu ndi!”, kàti vi. 12 Va ma ra tànda'a, te'en nāka'an ra chi'in vi: “Ndicha va'a kà'in, ña na töve nàkotoi ndo”, kàti ra chi'in vi.

13 Tajan Jesuu te'en nāka'an tuku ra chi'in na:

―Na koo tu'va ndo, ti töve chìto ndo, ni ma kivi, ta ni ora ni kichaa ndiko yu'u ma ra Se'e ñivi.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' xu'un'

14 ’Ma nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi, kùu yi tava kùu iin ma ra'ii ña ora ni kee ra ku'un ra inga ñuu, ta kāna ra ma ndra kùu musu ra, ta chā'a ra ma xu'un' ra nuu ta'ii'iin ndra ña na kumi ndra yi.

15 ’Nuu iin ma ra kùu musu ra, chā'a ra u'un mii pesu ma xu'un', ta nuu ma inga ra chā'a ra uvi mii, ta iin mii nuu ma inga tuku ra. Ta'ii'iin ndra, chā'a ra ma xu'un' nuu ndra, naja kua kùndee ndra jàtiñu ndra yi. Tajan kēe ndio ra kuà'an chika ra. 16 Ma musu, ra nī'i u'un mii pesu ma xu'un', jātiñu ra chi'in ma xu'un' ikan, ta jākanaa yi inga u'un mii pesu. 17 Ta juuni takan jā'a, ma ra nī'i uvi mii pesu ma xu'un', ta jākanaa yi inga uvi mii. 18 Va ma ra nī'i iin mii, jā'a ra iin yavi ma nuñu'u', ta tīndixe'e ra ma xu'un' chā'a ma ra chà'nda tiñu nuu ra.

19 ’Takan kūu ta ora yā'a kua'a' tiempu, tajan chīkoni'i ndiko ma ra chà'nda tiñu nuu ndra, ta kīcha'a ndio ra jà'a ra kuenda chi'in ndra. 20 Ji'na ma ra nī'i u'un mii pesu ma xu'un' chāa ra nuu ra. Ta ora chā'a ra u'un mii ma xu'un' siki yi nuu ra, ta te'en nāka'an ra chi'in ra: “Yo'o Racha'nu, u'un mii kùu ma ña chā'un nui, ta i'ya ìyo inga u'un mii ña jākanai siki yi”, kàti ra chi'in ra. 21 Tajan ma ra kuxini, te'en nāka'an ra chi'in ra: “Ya'a ga va'a jā'un yo'o musu va'a, ta ndaa. Tava kùu̱n ma ra jātiñu ndaa chi'in ita'vi ma ña chā'i nuu̱n, vitin ni ku'va ndioi tiñu nuu̱n, ña na jakuendaun nduva'a ga kua'a' yi. Na ki'viun ma nuu ìyoi, ta sii kuuniun chi'i̱n”, kàti ma racha'nu chi'in ra. 22 Ta ora yā'a, tajan chāa ndio inga musu, ra nī'i uvi mii pesu ma xu'un' ma nuu ra, ta rakan te'en nāka'an ra: “Yo'o Racha'nu, uvi mii kùu ma ña chā'un, ta i'ya ìyo inga uvi mii ña jākanai siki yi”, kàti ra chi'in ra. 23 Ta ma ra kuxini, te'en nāka'an ra chi'in ma musu ikan: “Ya'a ga va'a jā'un yo'o musu va'a, ta ndaa. Tava kùu̱n ma ra jātiñu ndaa chi'in ita'vi ma ña chā'i nuu̱n, vitin ni ku'va ndioi tiñu nuu̱n, ña na jakuendaun nduva'a ga kua'a' yi. Na ki'viun ma nuu ìyoi, ta sii kuuniun chi'i̱n”, kàti ra chi'in ra. 24 Va ora chāa ndio ma musu, ra nī'i iin mii pesu ma xu'un'. Ta rakan te'en nāka'an ra chi'in ma ra kùu chito'o ra: “Yo'o Racha'nu, cha chìtoi ña iin ra nduva'a ndava kùu̱n, vati chàta'aniun ndaki'un ma nuu töve nī tachiun, ta nàkuisoun ma nuu töve kuii nī jatiñu. 25 Yakan va yū'vi̱, ta chātixe'i ma xu'un' tichi ñu'u'. Va na näkaniniun, vati i'ya ìyo ma xu'un' ña chā'un nui”, kàti ra chi'in ra. 26 Tajan ma ra kùu chito'o, te'en nāka'an ra chi'in ma musu ra: “Yo'o musu kini, ta suchan, tu cha chìtoun ña yu'u ndàki'i̱n ma nuu töve nī tachi̱, ta nàkuisoi ma nuu töve jāndova'i, 27 ¿ta naja töve nī chati'un ma xu'in tichi vanku, ikan ma ora kichai, ta yu'u ndaki'in ndikoi ma xu'in chi'in siki yi niku, tuva takan?”

28 ’“Na namaa ndo ma iin mii ikan nuu ra, ta ku'va ndo yi nuu ma ra nda'a uchi mii. 29 Vati ma ndian ìyo yi nuu, ni ku'vai tiá ga yi nuu na, ña ndava ni kukoso yi. Va ma ndian töve yi nuu, nda ma ña ita'vi ìyo nuu na, ni namaa yi. 30 Ta ma ra musu kini i'ya, na tava ndo ra nuke'e, nuu naa, vati ikan kùu ma nuu ni kuaku ra, ña ndava ni kari'u ma nu'u ra.” ―Takan kàti Jesuu chi'in ma ñivi ikan.

Nuu ndòndaa kuati ndisaa ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi

31 ’Ora ni kichaa yu'u, ra Se'e ñivi, ña ni ka'ndai tiñu, endee ni chikonuu ndisaa ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo yu'u, ta ni kunandi̱ ma tayu ka'nu nuu tà'nda tiñu, ta nuu ìyo kua'a' ña tachai. 32 Ndisaa kuii ma ñivi ìyo ñuu ñuñivi, ni kuti'vi na nuu ra, ta rakan ni tavani'i siin ra na xiin ma inga na, tava jà'a ma ra kùu pato, ña tavani'i siin ra ma mvechala xiin ma tixu'u. 33 Ta ikan jan ma mvechala, ni taan ra ndri chiyo kua'a ra, ta ma ma tixu'u chiyo satin ra. 34 Tajan ma ra kùu Rey, te'en ni ka'an ra chi'in ma ndian ka'ìin chiyo kua'a ra: “Na kichi ndyo'o ndian cha jā'ií ma Tatái nui, ikan na ndaki'in ndo ma nuu ta'nda tiñu, ña cha ìyo va'a kuenda ndo jā'a ma Ndioo, nda ora jātuvi ra ma ñuñivi. 35 Vati ora chāñu soko yu'u, ta ndyo'o chā'a ndo ña chāchi, ta ora nātii takuii, ta chā'a ndo ra' chī'i̱, ora chākunui tava chàkunuu ma ndian inga ñuu, ta chā'a ndo ve'e nuu kīndoi. 36 Ora kūmani ja'ma ku'in, ta ndyo'o chā'a ndo yi, ora kū'vi̱, ta chānde'e ndo yu'u, ta ora chūndii̱ vekaa, ta kīchi nde'e ndo yu'u.” 37 Tajan ma ndian kùu ndian va'a, te'en ni ndakatu'un na nui: “Yo'o Racha'nu, ¿nda ora ndē'e ndi ña chīsokoun, ta chā'a ndi ña chāchun? ¿Nda ora ndē'e ndi ña nātíiun takuii, ta chā'a ndi ra' chī'un? 38 ¿A nda ora ndē'e ndi ñu̱n ña chākunuu̱n tava chàkunuu ma ndian inga ñuu, ta chā'a ndi ve'e nuu kīndoun? ¿A nda ora kūmani ja'maun, ta chā'a ndi yi nuu̱n ndia? 39 ¿A nda ora ndē'e ndi ñu̱n ña ku'viun, a ña indiun vekaa, ta chānde'e ndi ñu̱n?”, ni kati na. 40 Tajan ma ra kùu Rey, te'en ni ka'an ra chi'in na: “Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ndisaa ma ña jā'a ndo cha'a' ma ndian yani ya'a nda'vi ña ka'ìin i'ya, kuenda yu'u jā'a ndo yi”, ni kati ra chi'in na.

41 ’Tajan te'en ni ka'an ndio ma ra kùu Rey, chi'in ma ndian ka'ìin chiyo satin ra: “Na kundachiyo ndo xii̱n, ndyo'o ndian kini, ta ku'un ndo indeeni ma andaya', ña cha ìyo va'a kuenda ndo, kuenda ma kui'na, ta kuenda ma tati xaan ña jàkuu tiñu nuu ra ndia. 42 Vati ora chāñu sokoi, ta ndyo'o, töve nī cha'a ndo ña kachi, ora nātii takuii niku, ta töve nī cha'a ndo ra' ko'i. 43 Ora chākunui tava chàkunuu ma ndian inga ñuu, ta ndyo'o, töve nī cha'a ndo ve'e nuu kìndoi. Ora kūmani ja'mai, ta ndyo'o, töve nī cha'a ndo yi, ora kū'vi̱, ta chūndii̱ vekaa, ta töve nī chande'e ndo yu'u”, ni kati̱ chi'in na. 44 Tajan ndiakan, te'en ni ka'an ndio na: “Yo'o Racha'nu, ¿nda ora ndē'e ndi ñu̱n, ña chìsokoun, a ña nàtiun takuii, a ña chàkunuu̱n tava chàkunuu ra inga ñuu, a ña kùmani ja'maun, a kù'viun, a ña indiun vekaa, ta töve nī tindee ndi ñu̱n?”, ni kati na. 45 Tajan ma ra kùu Rey, te'en ni ka'an ra chi'in na: “Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ndisaa ma ña töve nī kuuni ndo ja'a ndo, cha'a' ma ndian yani nda'vi ña ka'ìin i'ya, kùuni yi ka'an yi, ña ni kuenda yu'u nī ja'a ndo yi ndia”, ni kati ma ra kùu Rey chi'in na. 46 Ta ikan jan ndiakan ni ku'un ndio na ma nuu ni nde'e na tundo'o ndisaa tiempu, ta ma ndian va'a, ni ku'un na, nuu ni koo na indeeni chi'in Ndioo ―kàti Jesuu.

26

Nuu jàndo'iin tu'un ndra ña kùuni ndra tiin ndra Jesuu

(Mr. 14:1-2; Lc. 22:1-2; Jn. 11:45-53)

1 Takan kūu ta ora chīnu kā'an Jesuu ndisaa ma tu'un i'ya, tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ndra chàkunuu chi'in ra:

2 ―Ndyo'o, cha chìto ndo ña tichi uvi kivi, kùu ma viko Pakua, ta yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ni ku'va na yu'u nda'a' ñivi, ña na takaa na yu'u nuu kruu ―kàti Jesuu.

3 Ma tiempu ikan, ma ndra kùxini nuu sutu, chi'in ma ndra matru ña jàkua'a tutu ley Ndioo, ta chi'in ma ndra cha'nu ña kuxini nuu ma ndian judíu, kūti'vi ndra nuke'e ve'e Caifás, ra kùxini nuu sutu. 4 Ikan kùu ma nuu nātu'un ta'an ndra naja kua ìyo yi ña janda'viña'a ndra Jesuu, ta tiin ndra ra, ta ka'ni ndra ra. 5 Va te'en kīcha'a ndra kà'an ndra:

―Na küu ka'nio ra ma tichi viko, koto ya'a nandiki ma ñivi jà'a yo, ―kàti ndra.

Iin ña'a jàkutian takuii xikó xini Jesuu

(Mr. 14:3-9; Jn. 12:1-8)

6 Jesuu ìyo ra ñuu Betania, ve'e ra nàni Simón, ra ku'vi jà'a kue'e ta'yu niku. 7 Tajan chājayatin iin ña'a nda'a iin viru ma takuii xikó, ña ya'a vii chà'an, ta ya'a ya'vi ndaa nuu ma Jesuu, ta jākuti ña ma xini ra nuu nàndi ra mesa. 8 Ora ndē'e ma ndra chàkunuu chi'in ra ña kūu, ta te'en kīcha'a ndra kà'an ta'an ndra ña kùxaan ndra:

―¿Ta naja jātivi ña ma takuii xikó ikan? 9 Kùu xiko ya'vi ña ra', ta ni'i ña kua'a' xu'un', kuenda ña tìndean ma ndian nda'vi niku ―kàti ndra.

10 Va Jesuu chīni ra ña kà'an ndra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿Ta naja kà'an ndo chata ma ña'a i'ya? Ma ña jā'a ña chi'i̱n i'ya, iin ña va'a kùu yi kuendai. 11 Vati ma ndian nda'vi, endee ni koo na chi'in ndo, va yu'u, töve endee ni koi chi'in ndo. 12 Ma ña jā'a ma ña'a i'ya, ora jākutian ma takuii xikó i'ya yu'u kùu yi, ña jāndova'a ña ma kuñui kuenda ma ora ni kuchi na yu'u. 13 Ndicha va'a, ña kà'in chi'in ndo, ña nda nikuuni nuu ni katitu'un na ma tu'un va'a cha'i, ta ninii ka'nu ñuñivi, juuni ni natu'un na, ña jā'a ma ña'a i'ya, kuenda ña na kuku'uni na ña.

Juda xìkoña'a ra Jesuu

(Mr. 14:10-11; Lc. 22:3-6)

14 Tajan tañu ma ndi uchi uvi, ndra jàkua'a chi'in Jesuu, iin ra nàni Juda Iscariote, kēe ra chāka'an ra chi'in ma ndra kuxini nuu sutu, 15 ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿Naja tia'vi ndo yu'u, ta ku'vai ma Jesuu nuu ndo? ―kàti ra chi'in ndra.

Tajan ndrakan tīa'vi ndra chi'in oko uchi ma xu'un' plata. 16 Tajan nda ma ora ikan kīcha'a ma Juda nànduku ra naja kua jà'a ra, ta ku'va ra Jesuu nuu ndra.

Nuu kùxini Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra

(Mr. 14:12-25; Lc. 22:7-23; Jn. 13:21-30; 1 Co. 11:23-26)

17 Ma kivi nunuu, ora ìyo ma viko ña chàchi na paan ña töve kì'vi yuchan iya tichi, tajan ma ndra chàkunuu chi'in Jesuu chājayatin ndra ndra nuu ra, ta te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―¿Ndanu kùuniun ña kuja'a ndi, ña kùxini yo ma kivi viko Pakua? ―kàti ndra.

18 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Kuà'an ndo ma tichi ñuu ka'nu ikan, nuu ìyo ve'e iin ra'ii, ta te'en ka'an ndo chi'in ra, ña kà'an yu'u ra kùu Matru ndo: “Cha vàchi kuyatin ma orai, ta ma ve'un, ni kuxini ndi ma viko Pakua chi'in ma ndra jàkua'a chi'i̱n.” Takan kà'in, kati ndo ma chi'in ra.

19 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, jā'a ndra ma takua kā'an ra chi'in ndra, ta jā'a ndra ma ña ni kuxini ndra ma viko Pakua. 20 Ta ora kuaa ndio, tajan chūnandi ndio Jesuu mesa chi'in ndi uchi uvi ma ndra chàkunuu chi'in ra. 21 Ta ora juuni yanga ka'ìin ndra kàchachi ndra, ta Jesuu, te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndicha va'a, ña kà'in chi'in ndo, vati iin ndo ni xikoña'a yu'u ―kàti Jesuu chi'in ndra.

22 Tajan nduva'a kuii nda'vi kūuni ndra, ta te'en kīcha'a ndio ta'ii'iin ndra chìkatu'un ndra nuu Jesuu:

―Racha'nu, ¿a yu'u kùi? ―kàti ndra ma ta'ii'iin ndra chi'in ra.

23 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Iin ra chàchi chi'i̱n ma tichi iin ko'oni, rakan kùu ma ra ni xikoña'a yu'u. 24 Ma ra Se'e ñivi, kuà'an ra ma iti' ìyo yi ña ku'un ra, takua kà'an yi nuu ma tutu Ndioo. Va ¡nda'vi ta'an ma ra ni xiko ña'a cha'a ra! Va'a ga, ña tu töve nī chakoo ni ra niku ―kàti Jesuu.

25 Tajan ma Juda, ra ni xikoña'a ra, te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Matru, ¿a yu'u kùi? ―kàti ra.

Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¡Maun cha kā'an yi! ―kàti Jesuu.

26 Ta ora juuni yanga ka'ìin ndra kàchachi ndra, tajan kī'in ndio Jesuu ma paan, ta chā'a ra ta'vindioo nuu Ndioo cha'a' yi, ta chā'nda java ndio ra yi, ta te'en nāka'an ra ora chā'a ra yi nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Na tiin ndo yi ta kàchi ndo yi, ti ña'á kùu ma kuñui ―kàti Jesuu.

27 Ta ikan jan, tīin ndio ra iin copa vinu, ta chā'a ra ta'vindioo nuu Ndioo cha'a' yi, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra ora chā'a ra' yi nuu ndra:

―Na ko'o ndisaa ndo ma ña ka'ìin tichi copa i'ya, 28 vati ña'á kùu ma nii̱, ña chani kati̱, ña kùuni yi ka'an yi, ña cha ìyo va'a ma tu'un chaa ña chā'a Ndioo nuu ndo, ta juuni kùu yi kuenda ña na jàka'nuni Ndioo kuati kua'a' ñivi. 29 Va yu'u kà'in chi'in ndo, ña na tüva ni ko'i ma vinu uva i'ya, nda kati chāa ma kivi ña ni ko'i ma vinu chaa chi'in ndo, nuu chà'nda ma Tatái tiñu.

Nuu kàti Jesuu, ña Petu' ni ka'an ra ña töve nàkoto ra ra

(Mr. 14:26-31; Lc. 22:31-34; Jn. 13:36-38)

30 Takan kūu ta ora yā'a chīta ndra ma yaa Ndioo, ta kēe ndio ndra kuà'an ndra iti' yuku nàni Olivu. 31 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndisaa ndo, ni kukanuu ndo nde'e ndo yu'u ma chanikuaa vitin. Vati nuu ma tutu Ndioo, te'en kà'an yi: “Ni ka'ni̱ ma ra kùu chito'o ma mvechala, ta ndisaa ndri, ni kuita kuati”, kàti yi. 32 Va ma ora cha nātaku ndikoi, ji'nai ni ku'un iti' ñu'u' Galilea, kua maa ndo ―kàti Jesuu.

33 Tajan ma Petu' te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Vaji ndisaa ndra ni kukanuu ndra nde'e ñu̱n, va yu'u, töve ―kàti ma Petu'.

34 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'un, ña juuni ma chanikuaa i'ya, uni cha'a' ni ka'un ña töve nàkotoun yu'u antea ña nda'yu ma lo'o ―kàti Jesuu.

35 Ta ma Petu' te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Vaji ìyo yi ña kuvi̱ chi'un, töve ni ka'in ña töve nakotoi ñu̱n ―kàti ma Petu'.

Ta juuni takan kā'an ndisaa ma ndra chàkunuu chi'in Jesuu ndia.

Jesuu kà'an ra chi'in Ndioo nuu ma Getsemaní

(Mr. 14:32-42; Lc. 22:39-46)

36 Takan kūu tajan chāa ndio Jesuu, chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra, ma nuu nàni Getsemaní, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na kunandi ndo kuatu ndo yu'u i'ya, juuni yanga kuàka'in chi'in Ndioo ikan ―kàti ra chi'in ndra.

37 Ta chāka ra ma Petu', chi'in ninduvi ma ndra se'e Zebedeu, ta kīchi ndio ña nduva'a kuii nda'vi kūuni ra, ta yā'a nàkanini ra. 38 Tajan te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ya'a ga nda'vi kùuni ma animai cha'a' ña ni kuvi̱. Kindoo ndo i'ya, ta na kondito ndo chi'i̱n.

39 Tajan Jesuu kēe ra kuà'an ra ita'vi tiá iti' nuu, ta chūnandi chiti ra, ta jānani ra te'e nuu ra nuñu'u', ta te'en nāka'an ra chi'in Ndioo:

―Yo'o ra kùu Tatái, tuva kùu ja'un yi, na jakakun yu'u nuu ma tundo'o ni nde'i. Vati na ja'un chi'i̱n takua kùuni maun ja'un ta töve takua chànini yu'u.

40 Tajan kēe ndiko Jesuu nuu ka'ìin ma ndra chàkunuu chi'in ra, ta nāta'an ra ndra ña cha kìxi ndra. Ta te'en nāka'an ra chi'in Petu':

―¿Ni küu kuii kundito ndo chi'i̱n, jitu iin ora? 41 Na kundito ndo, ta ka'an ndo chi'in Ndioo, koto ku'va ndo anima ndo ña ja'a yi kuati. Ndicha va'a ña ma anima ndo nduva'a ìyoni yi ja'a yi ma ña va'a takua kùuni Ndioo, va ma ña kùuni ma kuñu ndo töve kùndee yi ja'a yi takan ―kàti Jesuu chi'in ndra.

42 Cha'a' uvi kēe ndiko Jesuu kuà'an ra, ta te'en nāka'an tuku ra chi'in Ndioo:

―Yo'o ra kùu Tatái, tu küu ja'un tìndeun yu'u, kuenda ña töve nde'i tundo'o, va na kuu yi takua kùuniun ―kàti Jesuu.

43 Tajan kēe ndiko ra chānde'e ra ma nuu ka'ìin ndra, ta nāta'an ndiko ra ma ndra jàkua'a chi'in ra, ña kìxi ndra ña endee küu naxi'i ma tinuu ndra jà'a ñuma'na. 44 Ta ndākoo ra ndra, ta kēe ndiko ra kuàka'an ra chi'in Ndioo, ma cha'a' uni, chi'in juuni ma tu'un ña cha kā'an ra. 45 Tajan kēe ndiko ra chānde'e ra nuu ka'ìin ma ndra chàkunuu chi'in ra, ta te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Vitin va, na kusu ndo, ta nindee ndo, ti cha chāa ma ora ña ni ku'va ra ma ra Se'e ñivi, nda'a' ma ndra jà'a kuati. 46 Na ndeta ndo, ta ko'o, ti cha vàchi ma ra ni xikoña'a yu'u ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Nuu tìin na Jesuu

(Mr. 14:43-50; Lc. 22:47-53; Jn. 18:2-11)

47 Juuni ndaa ga Jesuu kà'an ra, ora chāa ndio ma Juda, ra juuni kùu iin ma ndra uchi uvi, ña chàkunuu chi'in Jesuu, chi'in kua'a' va'a, ndra nda'a machiti, chi'in yutun. Ìyo ndra vàchi kuenda ma ndra kuxini nuu sutu, ta ìyo ndra vàchi kuenda ma ndracha'nu ma ndian judíu. 48 Juda, ra xìkoña'a Jesuu, te'en chā'a ra iin seña, naja kua ni ja'a ra, ta koto ndra nda ra kùu ra:

―Ra ni tutui sitin kùu ra, ikan na tiin ndo ra ―kàti Juda.

49 Tajan chātu'va ndio ra nuu ndaa Jesuu, ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¡Na koo va'un, Matru! ―kàti ra chi'in ra.

Ta tūtu ra sitin ra. 50 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Xaa, ¿nda tiñu vàchiun? ―kàti Jesuu chi'in ra.

Tajan chājayatin ndra ndra nuu ndaa Jesuu, ta tīin ndra ra.

51 Ta ma ora ikani, iin ma ndra ka'ìin chi'in Jesuu, tāva ra machiti ra, ta chā'nda ra iin chiyo so'o ma ra kùu musu ma sutu ra kuxini nuu sutu. 52 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Na ti'i va'un ma machitiun tichi vena yi, vati tandi'i ma ndian kànita'an chi'in machiti, juuni chi'in machiti ni kuvi na ndia. 53 ¿A töve chìtoun, ña tu ndakain nuu ma Tatái, ña na tachi ra kua'a' mii ma jandaru, ña kùu tati jà'a tiñu nuu Ndioo, ña na tindee ndra yu'u, ta takan ni ja'a ra yi? 54 Va tu jà'i takan, ¿naja kua jà'i, ta chinu tu'un kà'an nuu ma tutu Ndioo, naja kua ìyo yi ña kuu yi, tuva takan? ―kàti Jesuu.

55 Tajan juuni ma ora ikan, te'en nāka'an tuku ra nuu ma ñivi:

―¿Ta naja vàchi tiin ndo yu'u chi'in machiti, ta chi'in yutun, takua kùu iin ra su'u? Tandi'i kivi chūnandi̱ jāna'i nuu ma ñivi tañu ndo ma tichi veñu'u ka'nu, ta töve nī tiin ndo yu'u. 56 Va ndisaa ña'a te'en kùu yi, ikan na chinu tu'un tāa ma ndra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo nuu ma tutu Ndioo.

Tajan ma ora ndisaa ndio ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, numini chīnu ndra kuà'an ndra, ta ndākoo ma'iin ndra ra.

Tìsokuati na Jesuu nuu ndra kumitiñu

(Mr. 14:53-65; Lc. 22:54-55, 63-71; Jn. 18:12-14, 19-24)

57 Takan kūu tajan ma ndra jandaru, ndra tīin ma Jesuu, ndàka ndra ra chāa ndra ve'e ma sutu cha'nu ña kuxini nuu sutu ña nàni Caifás. Ta ikan cha ka'ìin ti'vi ma ndra kùu matru ña jàkua'a tutu ley Ndioo, chi'in ma ndra cha'nu. 58 Va ma Petu', tāndikun ra kuà'an ra chata Jesuu, chikani chikani, nda kati chāa ndra nuke'e ve'e ma sutu ña kuxini, ta kī'vi ra chūnandi ra ikan chi'in ma ndra jandaru, nde'o niyi ni ja'a ndra chi'in Jesuu.

59 Tajan ma ndra sutu ña kùxini nuu sutu, chi'in ma ndra cha'nu, ta chi'in tandi'i ma ndra kumitiñu, nànduku ndra naja kua tìsokuati ndra Jesuu, vaji yöve ña ndicha kùu yi. Ta chi'in yakan kùu ka'ni ndra ra. 60 Va nī kuu yi, vaji kua'a' ñivi kūti'vi, ta tīsokuati na Jesuu chi'in ma tu'un vata. Ta nunuuni chākoyo uvi ta'an ma ndian tīsokuati Jesuu chi'in tu'un vata. 61 Ta ndiakan te'en nāka'an na:

―Ra'ya, te'en kā'an ra: “Yu'u kùu ja'i janduvai ma veñu'u ka'nu Ndioo, ta tichi uni kivi kùu kani'i ndikoi yi.” Takan kā'an ra ―kàti ndra.

62 Tajan ma sutu ña kùxini nuu sutu, ndēta ra, ta te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―¿Ta naja töve kà'un nï'iin nakuyi? ¿Niyi kùuni na ka'an na chataun chi'in ma tu'un i'ya? ―kàti ra.

63 Va Jesuu tàxiin kīndoo ra. Tajan te'en nāka'an tuku ma sutu ña kuxini nuu sutu chi'in Jesuu:

―Chi'in sivi ma Ndioo ndito, kà'in chi'un, ña na ka'un ma ña ndaa. Na ka'un, tuva ndicha ña kùu̱n ma Cristu, ra Se'e Ndioo ―kàti ra.

64 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Ma takua kā'un, takan kùu yi. Ta juuni kà'in chi'in ndo, ña ni nde'e ndo ma ra Se'e ñivi, ña nàndi ra chiyo kua'a ma Ndioo ka'nu, ra ìyo ndatu, ta ni kichinuu ra tichi vikó ma iti' andivi ―kàti Jesuu.

65 Tajan jānakaa ndio ma sutu kuxini juuni ma ja'ma ra, ña chi'in yakan, chā'a ra ma seña, ña ya'a kayuni ra, ta te'en nāka'an ra:

―Ma tu'un ña kā'an ra'ya, iin kuati ya'a ga ka'nu kùu yi kuenda Ndioo. ¿A ìyo ga yi ña nanduku yo tia ga testigu ña kùta'an chi'in yo?, kùuni ndo. Nda maa ndo chīni ndo ma tu'un kini ña kā'an ra. 66 ¿Naja kua ndè'e ndo yi? ―kàti ma sutu kuxini.

Ta ndrakan te'en nāka'an ndra:

―Ìyo kuati ra, ta ìyo yi ña kuvi ra ―kàti ndra chi'in ra.

67 Tajan tīvisii ndra nuu ra, ta kāni ndra ra. Ta ìyo inga ndra kāni nuu ra ndia, 68 ta te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Yo'o, ra kà'an ña kùu Cristu, ¡na ka'un, nde'o nda yo kāni ñu̱n! ―kàti ndra chi'in ra.

Petu' kàti ra ña töve nàkoto ra Jesuu

(Mr. 14:66-72; Lc. 22:56-62; Jn. 18:15-18, 25-27)

69 Takan kūu ta ora juuni nàndi ga Petu' ma nuke'e, tajan chājayatin iin ña kùu musu ma sutu nuu nàndi ma Petu', ta te'en nāka'an ña nuu ra:

―Juuni yo'o kùu ma ra chàkunuu chi'in Jesuu, ra kīchi ñu'u' Galilea ―kàtian chi'in ra.

70 Va ma Petu' te'en nāka'an ra:

―Töve chìtoi nda ra kùu ma ra kà'un ―kàti ra chi'an.

71 Ta ma Petu', ti cha kuà'an ra ma iti' yuve'e, ña chani kee ra niku, ora ndē'e tukuan ra, ta te'en nāka'an ña chi'in ma ndra ka'ìin ikan:

―Juuni ra chàkunuu chi'in Jesuu, ra kīchi ñuu Nazaret kùu ra'ya ―kàtian chi'in ndra.

72 Ta ma Petu' te'en kà'an tuku ra:

―Töve nàkotoi ma ra kà'un chiña ―kàti ra chi'in ña.

73 Ta nunuuni, tajan ma ndra ka'ìin ikan, chājayatin ndra ndra nuu ma Petu', ta te'en nāka'an ndra chi'in ra ndia:

―Ndicha va'a ña yo'o kùu iin ma ra chàkunuu chi'in Jesuu, vati chà'a ndi kuenda ña indukuni kà'un takua kà'an ma inga ndra ndia ―kàti ndra chi'in ra.

74 Tajan Petu' te'en chā'a ndiko ra tu'un, ña töve nàkoto ra ra:

―Yu'u chà'i tu'un nuu ndo ndava nda nuu Ndioo, ña ndicha kuii, ña töve nàkotoi ma ra kà'an ndo ―kàti ra chi'in ndra.

Ta ma ora ikani nānda'yu iin lo'o. 75 Tajan Petu' te'en chāku'uni ndio ra takua kā'an Jesuu chi'in ra: “Antea ña nda'yu ma lo'o, yo'o uni cha'a' ni ka'un ña töve nàkotoun yu'u.” Tajan kēe ndio ra ma ikan, ta kuà'an ndio ra ña chāku nduva'a kuii ra, ña nda'vi kùuni ra.

27

Jesuu ndaa ra nuu chà'nda Pilatu tiñu

(Mr. 15:1; Lc. 23:1-2; Jn. 18:28-32)

1 Ta ora kūndichin ma inga kivi, tandi'i ma ndra kùxini nuu sutu, chi'in ma ndracha'nu kuxini nuu ma ndian judíu, jāndo'iin tu'un ndra, ña naja kua jà'a ndra, ta ka'ni ndra Jesuu. 2 Tajan chū'ni ndra nda'a' ra, ta kuà'an ra chi'in ndra nuu ma Ponciu Pilatu, ra kùu kuvienu ma ñuu Roma.

Nuu chì'í Juda

3 Takan kūu ta ora ndē'e ma Juda, ra xīkoña'a Jesuu, ña ni ka'ni ndio ndra ra, tajan jāchikoni'i ndiko ra, ndi oko uchi ma xu'un' plata nuu ma ndra sutu ña kuxini nuu sutu, chi'in nuu ma ndracha'nu ña kuxini nuu ma ndian judíu, ti tükuii va'a kūuni ra, 4 ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Cha chìtoi, ña yu'u jā'i iin kuati ka'nu, cha'a' ña chā'i ña na kuvi iin ra töve kuati ma nuu ndo ―kàti ra chi'in ndra.

Va ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―¡Yüva kuati ndyu'u kùu yi, ti kuati maun kùu yi! ―kàti ndra chi'in ra.

5 Tajan ma Juda chōso ndio ra ma xu'un' nuu ndra ma tichi veñu'u ka'nu, ta chāka'ni maa ra ra chi'in yo'o.

6 Ta ikan jan ma ndra kùxini nuu sutu, jāti'vi ndra ma xu'un' ta te'en nāka'an ndra:

―Na küu taan yo ma xu'un' i'ya tichi ma chatun nuu tì'i na ma xu'un' sòkó na, vati ma ya'vi kuenda ña na kuvi iin ñivi kùu yi ―kàti ndra.

7 Ta ikan jan jāndo'iin tu'un ndio ndra, nayi ìyo yi ña ja'a ndra chi'in ma xu'un' ikan. Tajan jāta ndio ndra iin ñu'u', ña nàni, nuu kèe ñukisi, ña jàva'a na kisi, ma chi'in yi. Ma ñu'u' ikan kùu yi, kuenda ña na koo ma nuu kuchi ndian vàchi inga ñuu. 8 Ta cha'a yakan kùu yi, ña nda vitin, ma ñu'u' ikan kīndoo sivi yi ña nàni yi: “Ñu'u' jāta chi'in xu'un' ndií.” 9 Ta takan kūu yi ña chīnu ma tu'un tāa Jeremía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, vati rakan te'en tāa ra nuu ma tutu Ndioo: “Ndāki'in ndra, ndi oko uchi ma xu'un' plata, ña chīkan ma ndian ñuu Israel, kuenda ña na kuvi ra. 10 Ta chi'in yi, kājata ndra ma ñu'u', ña nàni nuu kèe ñukisi ña kùva'a kisi takua kā'an ma Racha'nu nui ña ìyo yi ña ja'i”, kàti ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo.

Jesuu ndaa ra nuu chà'nda Pilatu tiñu

(Mr. 15:2-5; Lc. 23:3-5; Jn. 18:33-38)

11 Takan kūu tajan ndàka ndio ndra Jesuu chāa ndra nuu ma Pilatu, ra kùu kuvienu, ta rakan te'en chīkatu'un ra nuu Jesuu:

―¿A ndicha ña yo'o kùu Rey nuu ma ndian judíu? ―kàti ra.

Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Ma takua kà'un, takan kùu yi ―kàti Jesuu.

12 Ta ora tìsokuati ma sutu ña kùxini nuu sutu ma Jesuu, ta chi'in ma ndracha'nu ña kuxini nuu ndian judíu, Jesuu endee töve nī ka'an ra. 13 Takan Pilatu te'en chīkatu'un ra nuu ra:

―¿A töve chìniun, ña ya'a tìsokuati ma ñivi ñu̱n? ―kàti ra chi'in Jesuu.

14 Va Jesuu endee töve nī ka'an ra. Ta takan kūu yi, ña Pilatu töve chìto ra nayi jà'a ra chi'in ra, ta ndava kuà'an tati ra.

Nuu kàti Pilatu ña na ka'ni ndra Jesuu

(Mr. 15:6-20; Lc. 23:13-25; Jn. 18:38–19:16)

15 Va'ani vitin, ma nani kuiya ora chìyo ma viko Pakua, ma kuvienu tàva ndra yo indii vekaa ma nda ra ni kuuni ma ñivi chìkan na nuu ndra, ikan na kindoo nuna ra. Takua takani jà'a ndra ma kivi viko ikan. 16 Ma kuiya ikan indii iin ra ya'a nàkoto ñivi, ña nàni Barrabás ma tichi vekaa. 17 Tajan ora cha ka'ìin ti'vi ma ñivi, ta Pilatu te'en chīkatu'un ra nuu na:

―¿Nda yo kùuni ndo ña jañai, a Barrabás, a Jesuu, ra juuni kà'an ndo ña nàni Cristu ndia? ―kàti ra.

18 Takan kàti Pilatu, vati chā'a ra kuenda, ña chāndaka ndra ra nuu ra cha'a' ña tìxin ndra nde'e ndra ra.

19 Ta ora juuni yanga nàndi ga Pilatu ma nuu chà'nda ra tiñu, tajan te'en tāchi ma ñasi'i ra ña na kukatitu'un iin ra ma nuu ra: “Koto kï'viun chi'in ma ra va'a ikan, vati nduva'a kuii nducha chāni̱ jā'a ra.” Takan na katitu'un ra ma nuu ra, kàtian.

20 Va ma ndra kùxini nuu sutu, chi'in ma ndracha'nu kuxini nuu ma ndian judíu, kūndee ndra jā'a ndra, ña na ndakan ma ñivi nuu Pilatu, ña na tava ra Barrabás, ta Jesuu, na kuvi ra. 21 Tajan ma Pilatu ra kùu kuvienu, chīkatu'un tuku ra nuu na:

―I'ya ka'ìin uvi ta'an ndra: ¿nda ra kùuni ndo ña jañai? ―kàti ra.

Ta ma ñivi te'en nāka'an na:

―Na jañaun ma Barrabás ―kàti na.

22 Ta Pilatu te'en chīkatu'un ndiko ra nuu na:

―Ta, ¿niyi ìyo yi ña ja'i chi'in Jesuu, ra kà'an ndo ña kùu Cristu?, tuva takan ―kàti ra.

Ta ndisaa na, te'en nāka'an na:

―¡Na takaun ra nuu kruu! ―kàti na.

23 Tajan te'en nāka'an tuku Pilatu nuu ma ñivi:

―Ta, ¿nda kuati kùu ma ña jā'a ra? ―kàti ra.

Va ma ñivi te'en kīcha'a ndiko na ndà'yu na nuu Pilatu:

―¡Na takaun ra nuu kruu! ―kàti na.

24 Ta ora ndē'e Pilatu, ña endee kà'an na takan, ta nanivaa kùu na, tajan tāchi ndio ra iin yo chāki'in takuii, ta nākata ra nda'a' ra nuu ndè'e ndisaa ñivi, ta te'en nāka'an ra:

―Yöve kuati yu'u kùu yi, cha'a' ña ìyo yi ña kuvi ra, vati kuenda maa ndo kùu yi ―kàti Pilatu.

25 Ta tandi'i ma ñivi, te'en nāka'an na chi'in ra:

―¡Kuati maa ndi, chi'in se'e ndi, kùu yi ña ni kuvi ra! ―kàti na.

26 Tajan Pilatu tāva ndio ra Barrabás, ta tāchi ra ña na kani ndra Jesuu, ta ikan jan chā'a ndio ra ra nuu ndra, ña na takaa ndra ra nuu kruu.

27 Takan kūu ta ora yā'a ndio, tajan ma ndra jandaru ma kuvienu, ndàka ndra Jesuu chāa ndra ma vetiñu. Ta ikan tandi'i ma ndra kùu jandaru, kūti'vi ta'an ndra nuu ndaa Jesuu, ta chīkonuu ndio ndra ra. 28 Tajan tāva ndio ndra ma ja'ma ra, ta jāku'un ndra iin ja'ma kua'á ra. 29 Ta ikan jan jūndii ndio ndra iin korona ña kūva'a chi'in mamaa iñu ma xini ra, ta chā'a ndra iin yutun kuiin, ña na kunda'a ra ma chiyo kua'a ra. Tajan chūnandi chiti ndio ndra nuu ra, ta te'en kà'an ndra chi'in ra, ña chàtu'un ndra ra:

―¡Na koo endeeni yo'o ra chà'nda tiñu nuu ma ñivi judíu! ―kàti ma ndra jandaru.

30 Ta juuni tīvisii na ra, ta juuni chi'in ma yutun nda'a ra kāni ndra ma xini ra. 31 Takan kūu ta ora yā'a ña chàtu'un ndra ra, tajan kīndaa ndiko ndra ma ja'ma kua'á ña jāku'un ndra ra, ta jāku'un ndiko ndra ma ja'ma maa ra ra, ta kuà'an ndio ra chi'in ndra ma nuu ni takaa ndra ra nuu kruu.

Nuu chùtakaa Jesuu nuu kruu

(Mr. 15:21-32; Lc. 23:26-43; Jn. 19:17-27)

32 Ta ora kuà'an ndra, tajan ma tichi iti' ikan, chīkuta'an ndra iin ra ñuu Cirene, ña nàni Simón. Ra'ya kùu ra, ña jā'a ndra ña na kuiso ra ma kruu ndiso Jesuu.

33 Ta ora chāa ndra iin ñuu nàni Gólgota, ña kùuni yi kà'an yi, nuu kàndoyo kua'a' iki xini ndian chī'í. 34 Ikan chā'a ndra vinu ña jākanuu ndra chi'in iin ña iya ña na ko'o ra ra'. Va ora tīyaa ma Jesuu ra ra', ta ndē'e ra naja kua chì'i ra', töva ni kuuni ra ko'o ra ra'.

35 Takan kūu ta ora cha tākaa ndio ndra ra nuu kruu, tajan kīcha'a ndio ma jandaru chàsiki ndra ja'ma Jesuu juuni chi'in maa ndra, nde'o nda yo chi'in kindoo yi. Ta takan kūu yi, ña chīnu ma tu'un kā'an ma ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na, ti rakan te'en kā'an ra: “Ni kusiki ndra chi'in yuu, ta takan ni nata'vi ndra ma ja'mai juuni chi'in maa ndra”, kāti ra. 36 Ta ora yā'a, tajan chūnandi ndra jàkuenda ndra ma nuu tàkaa ra. 37 Ta ma iti' xini ra, tātuu ndra ma letra, ña kà'an nda cha'a' kùu yi ña tākaa ra ma ikan. Ta ma tu'un ikan, te'en kà'an yi: “Ra'ya kùu Jesuu, ra kùu Rey nuu ma ndian judíu”, kàti yi.

38 Ta juuni tākaa ndra uvi ta'an ma ndra su'u xiin ra, iin ra chiyo kua'a ra, ta inga ra chiyo satin ra. 39 Ta ma ndian yā'a ma nuu tàkaa Jesuu, chàtu'un na ra, ta kàva na xini na, 40 ta te'en kà'an na:

―Yo'o, ra kàtiun ña ni janduva ma veñu'u ka'nu, ta tichi uni kivi, ni kutaa ndikoun yi niku, na jakakun ñu̱n, juuni chi'in maun, ta nuu̱n ma nuu takaun nuu kruu, tuva ndicha ña ra Se'e Ndioo kùu̱n ―kàti na chi'in ra.

41 Ta juuni takan chàtu'un ma ndra kuxini nuu sutu ra, chi'in ma ndra jàkua'a tutu Ndioo, ta ndra fariseu, chi'in ma ndracha'nu ña kuxini nuu ma ndian judíu ra ndia. Ta ndrakan te'en kā'an ndra chata ra:

42 ―Jākakú ra inga na, va juuni maa ra, na küu jakakú ra ra. Tu ndicha ña Rey ra chà'nda tiñu nuu ma ñivi Israel kùu ra, na nuu ra ma nuu takaa ra nuu kruu, ta takan chinunio ma tu'un ra. 43 Vati tu ìyo tundeeni Ndioo chi'in ra, ña jakakú ma Ndioo ra, na jakakú ra ra vitin, tuva ndicha ña Ndioo kùuni ra nde'e ra ra. Ti juuni maa ra kā'an ra nuu yo, ña ra Se'e Ndioo kùu ra ―kàti ndra.

44 Ta nda ma ndra su'u, ña tàkaa nuu kruu chi'in ra, ndita'an ndra chàtu'un ndra ra ndia.

Nuu chì'í Jesuu

(Mr. 15:33-41; Lc. 23:44-49; Jn. 19:28-30)

45 Tajan ora kēta ma kachuvi ndaa, ta nda ma kaa uni chani'ini, ninii ka'nu ma nuñu'u' ñuñivi, endee ndōnaa yi. 46 Tajan juuni ma ora ikan, te'en kānachaa ni'i Jesuu:

―Elí, Elí ¿lama sabactani? ―ma tu'un ikan, te'en kùuni yi ka'an yi: Tatá Ndioo, Tatá Ndioo, ¿ta naja ndākoo ma'iiun yu'u? ―kàti ra.

47 Tajan ìyo ma ndra ka'ìin ikan, ña ora chīni ndra ma ña kā'an ra, ta te'en nāka'an ndra:

―Ma ra'ii i'ya kànachaa ra ma Elía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ―kàti ndra.

48 Tajan juuni ma ora ikani, chāki'in iin ma ndra ka'ìin ma ikan, iin ña xa'ma, ta cha jākuti ra ma vinu iya yi, ta chū'ni ndio ra yi xini iin yutun kani, ta jānani ra yi yu'u Jesuu, ña na ti'vi ra yi, ta ko'o ra ra'. 49 Va ma inga ndra te'en nāka'an ndra:

―Ndakoo yo'o ra, nde'o a vàchi ma Elía, ta jàkakú ra ra ―kàti ndra.

50 Tajan ni'i va'a nānda'yu ndiko ma Jesuu, ta chī'í ndio ra. 51 Ta ma ora ikani, ma ja'ma ña tàkaa tichi veñu'u ka'nu, ndāta javandaa yi, nda siki, ta nda ninuu. Ta tāan ndio ma nuñu'u', ña ndava ndāta java ndaa ma yuu na'nu jā'a yi. 52 Ta nda ma nuu ñaña ma ndian ndií, ndāta yi, ta kua'a' ma ndian chī'í, ña chìnuni tu'un Ndioo, nātaku na ma ora ikan. 53 Va ma ñivi i'ya, kēe na ma nuu ñaña na, ma ora yā'a ña nātaku Jesuu, ta ikan jan kī'vi ndio na ma ñuu ií Jerusalén, ma nuu nduva'a kua'a' ñivi ndē'e na na.

54 Takan kūu tajan ora ndē'e ma ra kùu capitán, chi'in ma ndra ka'ìin jàkuenda nuu tàkaa Jesuu, ña nduva'a ni'i tāan, ta inga tuku ma ña kūu, ta nduva'a yū'vi ndra, ta te'en nāka'an ndra:

―¡Ndicha kuii, ña ra Se'e Ndioo kūu ra'ya niku! ―kāti ndra.

55 Ta ìyo kua'a' ñivi ña'a, ña tāndikun chata Jesuu, ña kīchi nda ma ñu'u' Galilea kuenda ña tìndee vi ra, ka'ìin chikani vi kànde'e vi, naja kua tā'an ra. 56 Ta tañu ma ñivi ña'a ikan, ndaa ma Ndiya Magdalena, chi'in Ndiya ma'á Jandiau, ta Kusé, ta chi'in ma'á ma ndra se'e Zebedeu ndia.

Nuu kùchi Jesuu

(Mr. 15:42-47; Lc. 23:50-56; Jn. 19:38-42)

57 Takan kūu, ta ora chani kuna'a, tajan chāa iin ra kuika, ra ñuu Arimatea, ña nàni Kusé. Ta rakan ti, juuni iin ra chākunuu chi'in Jesuu kùu ra niku. 58 Tajan rakan chānde'e ra Pilatu, ta chīkan ra kuñu Jesuu nuu ra. Ta Pilatu kà'an ra ña na ku'va ndra yi nuu ra. 59 Ta ora nī'i ndio Kusé ma kuñu ra, ta kāva ra iin ja'ma ndōo yi. 60 Tajan kūchi ndio ra yi ma tichi iin yavi chaa, ña ja tāchi ra ña na jandova'a ndra ma tichi yuu, ta kùu yi nuu ñaña Jesuu. Ta ora yā'a chāsi ndio ra yu'u ma nuu kì'vi yo ma nuu ñaña, chi'in iin yuu ka'nu, tajan kēe ndio ra kuà'an ra. 61 Ta ma Ndiya Magdalena, chi'in ma inga tuku Ndiya, kīndoo vi nàndi vi jàkuenda vi, yatini ma nuu kūchi Jesuu.

Ma ndra jandaru, kùmi ndra nuu kūchi Jesuu

62 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi, ña kùu yi ma kivi nindeo, ma ndra sutu, ña kuxini nuu sutu, chi'in ma ndra fariseu, chā'an ndra chānde'e ndra ma Pilatu, 63 ta te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Yo'o racha'nu, chāku'uni ndi, ña ora juuni ndito ga ma ra nduva'a vata ikan, rakan kā'an ra, ña ora cha yā'a uni kivi, ta ni nataku ndiko ra. 64 Yakan va na tachiun ma ndra jandaru̱n, ña na kujakuenda ndra ma nuu ñaña nuu kūchi ra, nda ma kivi uni, koto ja'a ma ndra chàkunuu chi'in ra, kūtavani'i xe'e ndra ma kuñu ra ora chanikuaa, ta ndrakan, te'en ni ka'an ndio ndra nuu ma ñivi: “Cha nātaku ndiko ra tañu na ndian ndií”, ni ka'an ndra. Ta tu takan kùu yi, tajan kùuni ndio yi ka'an yi, ña ma tu'un vata nuu ndi'inia i'ya, ka'nuga yi kua ma tu'un vata nunuu, tuva takan ―kàti ndra chi'in ndra.

65 Tajan Pilatu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―I'ya ìyo ma ndra jandaru ña ni kujakuenda chi'in ndo ma ndakan. Na ku'un ndra chi'in ndo, ta na jakuenda va'a ndra ma nuu kūchi Jesuu jà'a ndo.

66 Tajan kēe ndio ndra kuàkumi va'a ndra ma ikan. Ta kāni ndra iin tuni chata ma yuu ka'nu ña ndàsi ma ikan. Tajan ndākoo ndio ndra ma jandaru, ña na kumi va'a ndra ma ikan.

28

Nuu nàtaku ndiko Jesuu

(Mr. 16:1-8; Lc. 24:1-12; Jn. 20:1-10)

1 Takan kūu ta ora yā'a ndio ma kivi sabadu, ma kivi nindeo, ta kūndichin ndio ma kivi nunuu, nuu kìcha'a ma jamana. Ma Ndiya Magdalena, chi'in ma inga Ndiya, kēe vi kūa nde'e vi ma nuu ñaña nuu kūchi Jesuu. 2 Ta nunuuni, ta kīcha'a nduva'a ni'i tàan ma nuñu'u'. Takan jā'a yi, vati nūu iin ma ra tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ma iti' andivi. Ta ora cha ìyo ndio ra ma nuu kūchi Jesuu, tajan tāchiyo ra ma yuu ña ndasi yu'u yi, ta chūnandi ra chata yi. 3 Ma ra kùu tati ikan, nduva'a tacha ra takua iin tacha andivi, ta ma ja'ma ra nduva'a vii kuichin yi, takua kùu ma nieve. 4 Ta ora ndē'e ma ndra jandaru yi, ta yū'vi ndra, ta ndāyu ndra, ña ndava kūnaa ndra jà'a yi. 5 Tajan ma tati ikan, te'en nāka'an yi chi'in ma ñivi ña'a:

―Na yü'vi ndo, ti cha chìtoi, ña Jesuu, ra chī'í nuu kruu kùu ma ra nànduku ndo. 6 Na töva ra ma i'ya, vati cha nātaku ra ma takua kā'an ra chi'in ndo niku. Na kichi nde'e ndo ma nuu chūndii ra niku. 7 Na numini ku'un ndo, kukatitu'un ndo nuu ma ndra chàkunuu chi'in ra, ña ma Jesuu, ra chī'í, cha nātaku ndiko ra, ta ji'na ga ra ni ku'un ma ñu'u' Galilea kua maa ndra, ta ndakan ni nde'e ra ndra inga cha'a'. Tu'un i'ya kùu ma ña ìyo yi ña katitu'in nuu ndo. ―Takan kāti ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo chi'in vi.

8 Tajan numini kēe ndio vi ma nuu kūchi Jesuu, ña ni töva chìto vi, a cha'a' ña ndasii vi kùu yi, a cha'a' ña chìsii vi kùu yi. Ta endee chìnu ndio vi kuàkatitu'un vi nuu ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu. 9 Ta ma nuu kàcha'an vi kēta ma Jesuu nuu vi, ta kāña'a ra chi'in vi. Tajan vikan, chājayatin vi vi nuu ra, ta chūnumindaa vi cha'a ra, ta jāka'nu vi ra. 10 Ta Jesuu te'en nāka'an ndio ra chi'in vi:

―Na yü'vi ndo. Na kukatitu'un ndo nuu ma ndra jàkua'a chi'i̱n, ña ìyo yi ña ku'un ndra ma ñu'u' Galilea, vati ndakan ni nde'e ndra yu'u ―kàti Jesuu chi'in vi.

Ma ndra jandaru ña jàkuenda, nàtu'un ndra ma ña tā'an ndra

11 Ta ora juuni yanga kàcha'an vi ma tichi iti', ta ikan chīkuta'an vi uvi uni ma ndra jandaru, ña kūmi ma ikan, ña chā'an ndra ma ñu'u' Galilea, chākatitu'un ndra ndisaa ma ña tā'an ndra nuu ma ndra sutu ña kuxini nuu sutu. 12 Tajan ma ndra sutu kuxini i'ya, chānatu'un ta'an ndra chi'in ma ndracha'nu ña kuxini nuu ndian judíu, ikan na jando'iin ndra tu'un chi'in ta'an ndra. Ta ikan chā'a ndra kua'a' xu'un' nuu ma ndra jandaru. 13 Ta ma ndracha'nu te'en nāka'an ndra chi'in ma jandaru:

―Tu ìyo ndian chìkatu'un nuu ndo cha'a' ma ña kūu, na katitu'un ndo nuu na, ña ma ora chanikuaa ña kàndoyo ndo kìxi ndo, chā'an ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, ta sū'u ndra ma kuñu ra, kati ndo. 14 Ta tu ma kalecha'nu koto ra yi, na näkanini ndo ti ni jandomani maa ndi ra, ikan töve nakuyi ta'an ndo jà'a ra ―kati ndra.

15 Tajan tīin ndio ma ndra jandaru ma xu'un', ta jā'a ndra ma takua kā'an ndra chi'in ndra. Ta ma tu'un i'ya juuni kà'an ga ma ndian judíu yi nda vitin.

Nuu chà'a Jesuu tiñu jà'a ma ndra chàkunuu chi'in ra

(Mr. 16:14-18; Lc. 24:36-49; Jn. 20:19-23)

16 Ta takan kūu yi, ña ndi uchi iin ma ndra chàkunuu chi'in Jesuu, chā'an ndra ma ñu'u' Galilea, ta chāa ndra ma yuku nuu kāti Jesuu nuu ndra. 17 Ta ora ndē'e ndra Jesuu, ta jāka'nu ndra ra, vaji ìyo ma ndra tüvi nī ja'a yi cha'a' ña tüvi chìnuni ndra. 18 Tajan chājayatin ndio ma Jesuu ra nuu ndra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ma Ra chā'a tiñu nui, ña na ka'ndai tiñu ninii ka'nu ma nuñu'u' i'ya, ta ma andivi, kùu ma Ndioo ka'nu. 19 Ta na ku'un ndo kukatitu'un ndo nuu ma ñivi ìyo ninii ka'nu ma nuñu'u', ta na jandaku ndo na, ña na kuu na ndian jàkua'a chi'i̱n. Ta na jakunduta ndo na, chi'in sivi ma ra kùu Tatá yo, ta ma ra kùu Se'e, ta chi'in sivi ma Tati Ií Ndioo. 20 Ta na jana'a ndo nuu na, naja kua ìyo yi ña jachi'in na ndisaa ma ña kātitu'in nuu ndo. Ta kùuni̱ ña na koto ndo, ña ni koi chi'in ndo nani kivi, nda kati chàa ma ora nàa ma ñuñivi. Ta takan na kùu yi. Amén. ―Takan kāti Jesuu.

Tutu Marku

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Tu'un Ndioo tāa racha'nu Marku

1

Chàkunuu Xuva Tita jàkunduta ra ñivi tichi ku'u

(Mt. 3:1-12; Lc. 3:1-9, 15-17; Jn. 1:19-28)

1 I'ya kìcha'a tu'un va'a cha'a' Jesucristu, ra Se'e Ndioo.

2 Ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo tatiempu, ta rakan nàni ra Isaía. Ta tāa ra iin tu'un cha'a' Racha'nu Jesuu, ra ni kichi iti' nuu. Ta te'en kà'an yi: “Ni tachi̱ iin ra jàkuu tiñu nui iti' nuu̱n, na jandova'a ra ma itiun.” Takan kāti Ndioo chi'in ra Se'e ra.

3 Yakan va Xuva ra jàkunduta kùu ra ña tāchi Ndioo ra, na jakuu ra tiñu nuu Jesuu. Ta te'en kà'an Xuva ora nānda'yu ra tichi ku'u:

“¡Na jandova'a ndo iti' ni kichi Racha'nu!

¡Ta juuni na nuna ndo iin iti' ndaa kuenda ra ndia!”

4 Takan kūu ta kēta ndio ma Xuva ra jàkunduta nda tichi ku'u. Ta kàtitu'un ra nuu ma ñivi na ndikoni'i na chi'in Ndioo, ta na kunduta na, ikan na janaa Ndioo kuati na. 5 Takan kūu ta kēta kua'a' ma ñivi ñuu Jerusalén ta inga tuku ñivi ìyo tichi ñu'u' Judea ña tàso'o na ña kà'an Xuva. Ta ora chīni na ña kà'an ra te'en, ta kīcha'a na nà'ma na kuati na. Tajan ma Xuva jākunduta ndio ra na ma yuta Jordán tichi ku'u ikan.

6 Takan kūu ta ma ja'ma chàku'un Xuva, kūva'a yi chi'in ixi kameyu. Ta chi'in pañu ñii chù'ni ra yi toko ra, ta chàchi ra mamaa tikaa kua'á chi'in nduxi ku'u. 7 Takan kūu ta te'en jàkoto ndio ra ma ñivi, ña kā'an Ndioo chi'in ra:

―Tiá iti' chatai, ni kichi iin ra ka'nu ga ta ndatu ra tiaga kua yu'u. Ta yu'u, ti ra nda'vini kùi, ña ni ñii ndikun ndichan ra ni yakan tüvi ìyo yi ña ndachi̱. 8 Taku yu'u, jàkundutai ndyo'o chi'in takuini, va rakan ni jakunduta ra ndo chi'in Tati Ií Ndioo. ―Takan kàti Xuva chi'in na ikan.

Nuu kùnduta Jesuu

(Mt. 3:13-17; Lc. 3:21-22)

9 Takan kūu ta kēta iin kivi ña kēe Jesuu ñuu Nazaret, ña ìyo iti' ñu'u' Galilea. Ta ikan chāa ra nuu ndaa Xuva. Ta jākunduta ra Jesuu ma yuta Jordán. 10 Ora kèe Jesuu tichi takuii, ndē'e ra ña nùna ma andivi. Ta ikan kōyo Tati Ií Ndioo chata ra, ña kàa yi takua kàa iin livi. 11 Takan kūu ta chīni Jesuu ña nāka'an Ndioo nda andivi:

―Ndicha kuii, ña yo'o kùu se'i, ra kāchi̱n ña jàkuu tiñu nui, ti ya'a kùuni nde'i ñu̱n. ―Takan kāti Ndioo chi'in Jesuu.

Kì'in ma kui'na ku'va Jesuu

(Mt. 4:1-11; Lc. 4:1-13)

12 Ora chīnu kā'an Ndioo ña'a, ta ma Tati Ií Ndioo chāndaka yi Jesuu iti' tichi ku'u. 13 Ikan chīyo ra uvi xiko kivi chi'in kua'a' kiti ku'u. Ta ikan kùu nuu kùuni ma kui'na kuxini ka'ndán' tiñu nuu Jesuu niku. Va tüvi nī ja'a Jesuu ma ña kā'án' chi'in ra, vati kuati kùuni ma kui'na ña na ja'a ra niku. Ta ora kuà'an ndio ma kui'na, tajan kīcha'a ndio ma kua'a' tati jàkuu tiñu nuu Ndioo tìndee yi Jesuu.

Jesuu kīcha'a kàtitu'un ra tu'un Ndioo ñu'u' Galilea

(Mt. 4:12-17; Lc. 4:14-15)

14 Ta ora yā'a ña tī'i ndra Xuva vekaa, ta Jesuu ti chàkunuu ra jàna'a ra tu'un va'a Ndioo iti' ñu'u' Galilea. 15 Ta te'en kà'an ra nuu ma ñivi ikan:

―Vitin va cha kūyatin ora ña ni nde'o nuu chà'nda Ndioo tiñu. ¡Yakan va na chikoni'i ndiko ndo iti' Ndioo! Ti vitin va cha kēta ora ni tava Ndioo tiñu nuu yo. ¡Yakan va na ndakoo ndo ma kuati jà'a ndo! ¡Ta na chinuni ndo ma tu'un Ndioo chi'in ndisaa anima ndo! ―kàti Jesuu.

Jesuu kāna ra kumi ta'an ndra kìin

(Mt. 4:18-22; Lc. 5:1-11)

16 Takan kūu ta Jesuu chàkunuu ra yu'u lakuna ìyo ñu'u' Galilea. Ta ikan ndē'e ra iin ra nàni Simón chi'in ra yani ra, André. Ta ndrakan ti ndra kìin kùu ndra. Ta ikan jākanaa ndra ma yu'va tiaka' ka'nu nuu takuii. Takan jà'a ndra, 17 ta kēta Jesuu ña te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡Na'a ndo chatai! Vitin cha chìto ndo naja kua kìin ndo tiaka', va vitin yu'u kùu ra ni jana'i nuu ndo naja kua nàni'i ndo ñivi kuenda Ndioo. ―Takan kàti Jesuu chi'in ndra.

18 Ora chīni ndra ña kā'an ra takan, numini ndākoo ndra yu'va tiaka' ikan, ta tāndikun ndra kuà'an ndra chata ra.

19 Ta tiá iti' nuu ndē'e Jesuu inga ndra ka'ìin tichi lancha. Ta ikan indii Jandiau chi'in ra yani ra Xuva ña jàndova'a ndra yu'va tiaka' chi'in tatá ndra Zebedeu, ta chi'in ndra musu ndra ndia. 20 Ta ikan kāna Jesuu ndra. Tajan ndākoo ndio ndra tatá ndra chi'in musu ndra tichi lancha. Ta tāndikun ndra kuà'an ndra chata Jesuu ndia.

Iin ra ndiso tati xaan

(Lc. 4:31-37)

21 Takan kūu ta iin kivi nìndee ñivi judíu kùu yi, ora chāa ndra ñuu Capernaum. Tajan Jesuu chi'in ñivi kī'vi ra tichi veñu'u ñivi judíu. Ta ikan kīcha'a ra jàna'a ra tu'un va'a Ndioo. 22 Ta ma ñivi ndava yu'vi maania na ña ndē'e na kua jàna'a va'a ra chi'in chinituni ra. Vati tiaga va'a jàna'a ra kua jàna'a ndra matru jàkua'a tutu Ndioo. 23 Va tichi veñu'u ikan ndaa Jesuu jàna'a ra ora chīni ra ña ndā'yu iin ra ndiso tati xaan indii tichi veñu'u ikan. Ta kīcha'a kà'an ma tati xaan te'en:

24 ―¿Ta naja kùuniun kanita'un chi'in ndi, yo'o Jesuu, ra ñuu Nazaret? Ta ndyu'u, cha chìto ndi ña vàchi jandi'un nuu ndi. Vati ndyu'u cha nākoto va'a ndi ti ma ra ií Se'e Ndioo kùu̱n. ―Takan kāti tati xaan chi'in Jesuu.

25 Ta te'en kīcha'a kà'an xaan Jesuu chi'in tati xaan ikan:

―¡Taxiin kuu yu'u ndo, ta na kee ndo tichi kuñu ra'ya! ―Takan kàti Jesuu.

26 Takan kūu ta kīcha'a chì'i i'i ma ra ndiso tati xaan jā'a yi. Ta jànivaania kùu na ora kēe na tichi kuñu ra. 27 Takan kūu ta ndisaa ma ndian ka'ìin ikan yū'vi na ña kūu takan, ta te'en kīcha'a chìkatu'un ta'an na nuu na:

―¿Nda iti' kīchi ra ña jàna'a ra te'en chi'in chinituni ra ta ya'a ndatu ra, ña nda tati xaan jàchi'in ña kà'an ra? ―Takan nàtu'un ta'an ma ñivi ikan.

28 Takan kūu ta numini chīto ndisaa ñivi ñu'u' Galilea ña jà'a Jesuu.

Jesuu jànda'a ra ñaka'nu Simón ra juuni jākunani ra Petu'

(Mt. 8:14-15; Lc. 4:38-39)

29 Ta ora kēe Jesuu veñu'u ñivi judíu, numini kuà'an ra chi'in Jandiau chi'in Xuva, nda ve'e Simón chi'in André. 30 Ta ora chāa Jesuu ve'e ndra ta kāti ma Simón nuu ra ña ku'vi ma ñaka'nu ra kàndian nuu chito jà'a ka'ni. 31 Ta numini chāa Jesuu nuu kàndian ta tīin ra nda'a' ña ta ndākoan chūnandian jā'a ra. Ta ma ora ikani ndā'a ña. Ta kīcha'a ña jà'a ña ña kachi ndra.

Jànda'a Jesuu kua'a' ndian kù'vi

(Mt. 8:16-17; Lc. 4:40-41)

32 Ora ni kuna'a ora chīso nikandii, ma ora ikan chāndaka na kua'a' ndian ku'vi chi'in ndian ndiso tati xaan nuu ndaa Jesuu. 33 Takan kūu ta ndisaa ma ñivi kūti'vi na yuve'e nuu ndaa ra. 34 Tajan jàndova'a Jesuu tanuu kue'e ndo'o na. Ta juuni tāva ra ma tati xaan ña ndiso na ndia. Ta tüvi nī cha'a ra ka'an ma tati ikan ti cha nàkoto na ra.

Chàkunuu Jesuu jàna'a ra tu'un Ndioo nani veñu'u ñivi judíu

(Lc. 4:42-44)

35 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi ora juuni takä'an kundichin, tajan ndēta ndio Jesuu, ta kēe ra kuà'an ra iin tichi ku'u nuu taxiin ña kuàka'an ra chi'in Ndioo. 36 Takan kūu ta chānuu kuà'an ra, tajan kuànanduku ndio Simón chi'in ndra mañeru ra ra. 37 Ta ora nāta'an ndra ra ta te'en kīcha'a ndra kà'an ndra chi'in ra:

―¡Ndisaa ñivi kàchika na nànduku na ñu̱n! ―kàti ndra.

38 Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―Va'a, va ji'na ìyo yi ña kujana'i tu'un Ndioo nuu tandi'i ñivi ìyo nda'a' ñuu i'ya. Vati tiñu ikan tāchi Tatái yu'u ―kàti Jesuu.

39 Takan kūu ña chàkuu Jesuu ndi'i ñu'u' Galilea kàtitu'un ra tu'un Ndioo nani veñu'u ñivi judíu. Ta juuni jànda'a ra ma ñivi ndiso tati xaan ndia.

Jesuu jànda'a ra iin ra kù'vi jà'a kue'e tà'yu

(Mt. 8:1-4; Lc. 5:12-16)

40 Iin kivi chāa iin ma ra ndo'o kue'e tà'yu nuu ndaa Jesuu. Ta ikan chūnandi chiti ra nuu ra. Ta rakan te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―¡Jandova'a ma kue'e ndo'i tuva kùuniun! ―kàti ra.

41 Tajan kūnda'vini Jesuu ra ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Kùuni janda'i ñu̱n ―kàti Jesuu.

Tajan jānani ra nda'a' ra ra. Ta ndā'a ra. 42 Yakan va ma ora ikani ndā'a ra. Ta nāa ma kue'e ikan ñii ra. 43 Tajan nduva'a kuii chūndayu'u Jesuu ra. Takan kūu tajan tāchi ndio ra ra na ku'un ra, va ji'na te'en nāka'an ra chi'in ra:

44 ―¡Nuu nï'iin na, na kätitu'u̱n naja kua jā'un ña ndā'un! Ji'na kuii nuu sutu ìyo veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén, jana'un ñu̱n, ikan nakoto ra ti cha ndā'un. Ta ikan jan sokóun iin kiti nuu sutu kuenda Ndioo, ti kua ikan kàti tutu Ndioo ña tāa Moisés taji'na. Ti takan ìyo yi ña ja'a yo, ikan na koto tandi'i ñivi ña cha ndā'un ―kàti Jesuu.

45 Tajan kēe ndio ra kuà'an ra, va tüvi nī jachi'in ra ña kā'an Jesuu. Ti kātitu'un ra yi nuu tandi'i ñivi ña kua janda'a ra ra. Yakan va na küa koo Jesuu tichi ñuu, ti kīndoo ra tichi ku'u taxiin nuu tüvi ndoyo ñivi. Va vaji takan jā'a ra ninii nānduku na ra.

2

Jesuu jànda'a ra iin ra kūyutun

(Mt. 9:1-8; Lc. 5:17-26)

1-2 Takan kūu ta ora cha yā'a yatin kivi, tajan chāa ndiko Jesuu ñuu Capernaum. Ta ora chīto ma ñivi ña chāa ndiko ra tichi iin ve'e ndaa ma ñuu ikan, ta ikan kūti'vi kua'a' ñivi ma tichi ve'e nuu ndaa ra, ña ni yuve'e küta'an ga na kuiin na. Ta ikan kīcha'a ra jàna'a ra tu'un Ndioo nuu na. 3 Takan kūu ta chāa kumi ta'an ndra ndiso iin ra kūyutun chi'in ti'va. 4 Ta tava küu ki'vi ndra yuve'e nuu ndaa Jesuu, jà'a ña ya'a kua'a' ñivi ka'ìin tichi yi. Yakan va ndāa ndra chata ve'e, ta nūna ndra ita'vini kua kùu januu ndra ma ra ku'vi nuu ndaa Jesuu tichi ve'e. Yakan va ora cha nūna ndra yi, tajan jānuu ndra ma ra kūyutun tichi ti'va, nda nuu ndaa Jesuu. 5 Ta ora ndē'e Jesuu ña ya'a chìnuni ndra ña jà'a ra. Yakan va te'en kīcha'a kà'an ra chi'in ra kūyutun:

―Yo'o se'yu vitin cha jānai kuatiun. ―Takan kàti Jesuu chi'in ra kūyutun.

6 Takan kūu ta ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo ka'ìin ikan, te'en nàkanini ndra cha'a' ña kā'an Jesuu te'en: 7 “¿Ta naja jà'a ra'ya ña kà'an ra takan? Ma tu'un kā'an ra iin ña kini kùu yi kuenda Ndioo. ¿A tüvi chìto ra, ti uvaa Ndioo kùu ra kùu janaa kuati ñivi? Ta tüvi kùu ja'a inga nda ndian nikuuni yi.” Takan chànini ndra. 8 Va Jesuu numini chīto ra ña chànini ndra takan. Yakan va te'en chīkatu'un Jesuu nuu ndra:

―¿Ta naja vä'a' chànini ndo? 9 Tu ka'in chi'in ra ku'vi, cha jānai ma kuati ra, ta töve nde'e ndo tuva ndicha ña ni kuu ña kà'in. Va tu ka'in chi'in ra: “¡Ndeta, ta natuviun ti'vaun, ta ku'un ve'un!” Ta nde'e ndisaa ndo ti ndicha ìyo ndatui. 10 Va vitin ni jana'i nuu ndo, ti kùu janai kuati ñivi ñuñivi i'ya. Yakan va ni koto ndo, ti yu'u kùu ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ta ìyo ndatui. ―Takan kàti ra chi'in ma ndra jàkua'a tutu Ndioo.

Ta te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ma ra kūyutun:

11 ―Chi'in yo'o kà'in ña ndetaun ta natuviun ti'vaun ta ku'un ve'un ―kàti Jesuu chi'in ra kūyutun.

12 Ora kā'an Jesuu te'en, ta ma ra ku'vi niku, numini ndēta ra, ta nātuvi ra ti'va ra, ta kēe ra ma tichi ve'e, ta kuà'an ra. Yakan va ndē'e chi'in tinuu na, kēe ra kuà'an ra. Takan kūu ta ora ndē'e na ña jā'a Jesuu te'en, ta ndava kuà'an tati na. Ta kīcha'a na jàka'nu na Ndioo. Ta te'en kīcha'a na kà'an ndio na:

―¡Nï'iin cha'a' takä'an nde'e ndi iin ra ya'a ìyo ndatu ña jà'a te'en!

Jesuu kàna ra ra nàni Leví

(Mt. 9:9-13; Lc. 5:27-32)

13 Ta ora yā'a ña kūu takan ta kēe ndiko Jesuu kuà'an ra yu'u lakuna. Ta ikan kūti'vi na nuu ndaa ra, ta ikan kīcha'a ra jàna'a ra tu'un Ndioo nuu na. 14 Takan kūu ta ora yā'a ra chi'in na, ta ndē'e ra Leví, ra kùu se'e Alfeu ña nàndi ra nàka'an ra xu'un' nuu ñivi kuenda ma ñu'u' ñuu ka'nu Roma. Tajan kīcha'a kà'an Jesuu chi'in ra:

―¡Ndakoo tiñu jà'un chiña ta kichiun chatai! ―kàti ra.

Ta ikan Leví numini ndākoo ra ma tiñu jà'a ra ta tāndikun ra kuà'an ra chata Jesuu.

15 Takan kūu ta Jesuu chā'an ra chi'in ndra jàkua'a chi'in ra, chākujama ndra ve'e Leví. Ta ikan juuni ka'ìin inga ndra nàka'an xu'un' kuenda ñuu Roma, ta inga ndra kini xini chàchi ndra chi'in Jesuu ndia. Takan kūu ña nduva'a kuii kua'a' ñivi ndìkun chata Jesuu chi'in ndra tatun ra.

16 Ta ora ndē'e ndra jàkua'a tutu Ndioo chi'in ndra fariseu ña chàchi Jesuu chi'in ndisaa ma ñivi jà'a kuati ikan, ta te'en kīcha'a ndra chìkatu'un ndra nuu ndra jàkua'a chi'in Jesuu:

―¿Ta naja chàchi ma matru ndo chi'in ma ndian nàka'an xu'un' ta chi'in ndian jà'a kuati? ―Takan kàti ndra nuu ndra.

17 Ta ikan Jesuu chīni ra ma ña kà'an ndra. Ta te'en nāka'an ndio ra nuu ndra:

―¿A tüvi chìto ndo ti ma ndian ìyo va'a, tüvi chìniñu'u na ma ndra chìto tatan? Ndian ku'vini kùu ndian chìniñu'u yi. Ta yu'u ti tüvi vàchi̱ kuenda ma ndian tüvi chìniñu'u yu'u takua kùu ndian ìyo va'a. Yu'u vàchi̱, va kuenda ndian chìniñu'u yu'u takua kùu ndian ìyo kuati ―kàti Jesuu.

Chìkatu'un ndra nuu Jesuu, naja tüvi ndìta yu'u ma ndra jàkua'a chi'in ra

(Mt. 9:14-17; Lc. 5:33-39)

18 Iin ora ndīta yu'u ma ndra chàkunuu chata Xuva ra jàkunduta, chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ndra fariseu. Ta ikan ndē'e inga ñivi ña ndìta yu'u ndisaa ndrakan. Tajan kēe ndra kuàndakatu'un ndra nuu Jesuu. Ta te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―¿Ta naja ndìta yu'u ma ndra chàkuu chata Xuva chi'in ndra chàkuu chata ndra fariseu? ¿Ta ma ndra jàkua'a chi'un, naja töve ndìta yu'u ndra ndia? ―Takan kàti ndra chi'in Jesuu.

19 Ta te'en nāka'an Jesuu nuu na:

―Chi'in ma tu'un i'ya ni jana'i nuu ndo naja töve ndìta yu'u ndra vitin. ¿A kùu ndita yu'u iin ra ni tanda'a chi'in ñivi ra ora juuni ndaa ra chi'in vi? ¡Na küu yi! Ti tu juuni ndaa ma ra tànda'a, na küu ja'a na kundaa na ña ndìta yu'u na. Ti tandi'i na chìsii na ora ikan. 20 Va ora cha kuà'an ra, tajan kùu kundita yu'u na ―kàti Jesuu.

Nuu jàna'a Jesuu ti küu jandiki ta'an yo tu'un cha'nu chi'in tu'un chaa kà'an ra vitin

(Mt. 12:1-8; Lc. 6:1-5)

21 Ta te'en nāka'an tuku Jesuu:

―Nï'iin na küu nataa na iin ja'ma cha'nu chi'in ita'vi ja'ma chaa, ti ma ja'ma chaa nàndii yi ta jànakaa yi ma ja'ma cha'nu. Yakan va kà'vi ga nàkaa yi jā'a ma ja'ma chaa. 22 Ta juuni küu kuiin ma takuii vinu, ña jākuiya na tichi tia'a ñii cha'nu, tuva vinu chaa kùu ra'. Ti ma vinu ikan, jàka'ndi ra' ma tia'a ñii cha'nu, ta chàti ra', ta nàkaa ma ñii ikan ndia. Yakan va va'a ga ti'o ma takuii vinu chaa tichi iin tia'a ñii chaa ―kàti Jesuu.

Kìndaa ndra jàkua'a chi'in Jesuu trigu iin kivi nindeo

(Mt. 12:18; Lc. 6:1-5)

23 Iin kivi ña nindee ñivi judíu chàkunuu Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra nuu kàa kua'a' trigu. Takan kūu ta ikan kīcha'a ndra jàkuun nda'a' ndra ma trigu. 24 Ta te'en kīcha'a chìkatu'un ma ndra fariseu nuu Jesuu, ti kùuni ndra tisokuati ndra Jesuu:

―¡Yo'o xaa! ¿Ta naja jà'a ma ndra jàkua'a chi'un iin ña tüvi ìyo yi ña jà'a yo ma kivi nindeo?

25 Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―¿A tüvi chàku'uni ndo ña jā'a ma racha'nu David, ora ya'a chāñu soko ra chi'in ndra meru ra? 26 Ta ma tiempu ikan ti ma ra sutu nàni Abiatar kūu ma ra chà'nda tiñu veñu'u ikan. Tajan kī'vi ndio David tichi veñu'u ikan, ta ikan jan chāchi ndio ra ma paan ií kuenda Ndioo. Ta rakan juuni chā'a ra ma paan ikan nuu tandi'i ma ndra chàkuu chata ra. Ta ma paan ikan, ti na vä'a kachi nda ndian nikuuni yi, ti kuenda ma ndra sutuni kùu yi. ―Takan kàti Jesuu.

27 Takan kūu ta te'en nāka'an tuku Jesuu:

―Racha'nu Ndioo ji'na jā'a ra ma ñivi. Tajan jā'a ra ma kivi nindeo. Yakan va kuenda Ndioo, tiaga ka'nu ma ñivi kua ma kivi nindeo. 28 Ta nda yu'u ra se'e ñivi tāchi Ndioo, juuni ìyo ndatui ma kivi nindeo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

3

Iin ra kūyutun nda'a'

(Mt. 12:9-14; Lc. 6:6-11)

1 Iin ora kī'vi tuku Jesuu tichi veñu'u ñivi judíu. Ta ikan ndaa iin ra kūyutun nda'a'. 2 Ta ma ñivi ikan jà'a na kuenda tu jànda'a Jesuu ñivi ku'vi vaji ma kivi nindeo kùu yi. Takan ìyo yi ña kumi na Jesuu ta kùu ni'i na nda cha'a' tìso kuati na ra. 3 Ta te'en kà'an ndio ma Jesuu chi'in ma ra kūyutun nda'a':

―¡Ndeta ta kundaun ma'ñu i'ya!

4 Tajan te'en chīkatu'un ndio ra nuu ma ndian ka'ìin ikan:

―¿Nayi kùu ja'a yo ma kivi nindeo, kùuni ndo? ¿A jà'a yo ña va'a, a ña vä'a'? ¿A tiá va'a ña jàkakú yo na, a nde'enio ña kuvi na? ―kàti Jesuu.

Va ma ñivi ka'ìin tichi veñu'u ikan, tüvi nī ka'an na ña kā'an ra. 5 Takan kūu ta Jesuu iin ndē'e xaani ra nuu na ña ya'a nda'vi kùuni ra ti tüvi tàso'o na ña kà'an ra. Ta tüvi kùnda'vini ma ndian chìniñu'u ra ndè'e na ra. Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ra kūyutun nda'a':

―¡Janakee nda'un! ―kàti ra.

Tajan jānakee ndio ma ra ku'vi nda'a' ra. Ta ora ikani ndā'a yi. 6 Ta kēe ndio ma ndra fariseu tichi veñu'u ñivi judíu, ta kuà'an ndio ndra nuu ka'ìin ndra chàkuu chata racha'nu Herode, ña ni natu'un ta'an ndra naja kua ja'a ndra ta kùu ni'i ndra kua ka'ni ndra Jesuu.

Kùti'vi kua'a' ñivi nuu ndaa Jesuu yu'u lakuna

7 Ta Jesuu kuà'an ra chi'in ndra jàkua'a chi'in ra nda yu'u lakuna chi'in kua'a' ñivi ñu'u' Galilea. 8 Ta ikan juuni kua'a' ñivi kēe ndio na kuànde'e na nuu ndaa Jesuu ora chìto na ña jà'a ra ña va'a. Takan kūu ta chāa ma ndian ñu'u' Judea chi'in ndian ñuu Jerusalén, chi'in ndian ñuu Idumea, ndian ìyo iti' kàna nikandii yuta Jordán, ndian ñu'u' ñuu Tiro, chi'in ndian ñu'u' ñuu Sidón ndia. Ndicha ña chāa nduva'a kuii kua'a' ñivi nuu ndaa Jesuu. 9 Yakan va ndākoo Jesuu tiñu nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra na yati koo ndra chi'in iin lancha ta jàyatin ndra run yu'u lakuna, ikan na jachika ra ra nuu na. 10 Takan ìyo yi ña ja'a ndra koto chakoyo kua'a' na nuu ndaa ra. Ti tandi'i ndian ku'vi kùuni na ke'e na ra, ti chìto na ti ya'a kua'a' ñivi ku'vi jānda'a ra.

11 Ta ma tati xaan ora ndē'e na ra, ta chūnandi chiti na nuu ra, ta kīcha'a na kànachaa na te'en:

―¡Yo'o kùu ma ra Se'e Ndioo! ―kàti ma tati xaan ikan chi'in ra.

12 Va xaan va'a kīcha'a kà'an Jesuu nuu na, ña na kä'an na takan chi'in ra nuu ka'ìin ñivi.

Jesuu kàchín ra ndi uchi uvi ndra tatun ra

(Mt. 10:1-4; Lc. 6:12-16)

13 Takan kūu ta ora yā'a ña kūu takan, tajan ndāa Jesuu iin yuku. Ta ikan kāna ra ma ndian va'a tiá kùuni ra. Ora kūti'vi ndra nuu ndaa ra 14 ta ikan kāchin ra uchi uvi ta'an ndra kuenda ña kakuu ndra chi'in ra ña kà'an ndra ma tu'un va'a Ndioo. Ti ndra'ya kùu ndra ni kuu tatun ra. 15 Ta chā'a Jesuu ndatu ndra kuenda ña tàva ndra tati xaan ndiso ñivi ku'vi. 16 Ta ma ndi uchi uvi ma ndra kāchin ra nàni ndra te'en: Simón, ra jākunani Jesuu, Petu'. 17 Ta uvi ndra se'e Zebedeu, iin ra nàni Jandiau chi'in ra yani ra, Xuva. Ndrakan jākunani Jesuu ndra Boanerges ña kùuni yi ka'an yi ndra xaan takua xaan nda'yu savi ora kùun ra. 18 Ta inga tuku ra nàni André chi'in Lipe chi'in Tolo chi'in Mate chi'in Tomá, ta Jandiau ra se'e Alfeu. Ta juuni kāchin Jesuu Tadeu chi'in Simón, ra kùuni kuati chi'in ñivi ñuu ka'nu Roma. 19 Ta ra nuu ndi'i nia, va kùu Juda Iscariote, ra ni xikoña'a Jesuu tiá iti' nuu.

Kàti ñivi ti chi'in ndatu kui'na jànda'a Jesuu ma ñivi ku'vi

(Mt. 12:22-32; Lc. 11:14-23; 12:10)

20 Takan kūu ta kēta iin kivi, ña kī'vi tuku Jesuu iin ve'e. Ta ikan inga cha'a' juuni kūti'vi kua'a' ñivi. Ña nī kuu kachi ra ni chi'in ndra jàkua'a chi'in ra jà'a na. 21 Ta ora chīto ma ñivi Jesuu ña jà'a ra ta chàki'in na ra ti xini ra tivi ña jà'a ra takan, kùuni na.

22 Takan kūu ta juuni ma ndra jàkua'a tutu Ndioo ndra kēe ñuu Jerusalén, chāa ndra nuu ndaa Jesuu. Ta te'en kà'an ndra chi'in ma ñivi ikan:

―Juu, ma kui'na kùxini chā'a ndatu nuu ra'ya, ti chi'in ndatu yakán', tàva ra ma tati xaan ndiso ñivi. ―Takan kà'an ndra chata Jesuu.

23 Ta ikan numini kāna Jesuu ndra. Ta kīcha'a kà'an ra iin ku'va chi'in ndra.

―¡Na küu tava ma kui'na juuni maa yi! 24 Tatu iin ñuu kànita'an chi'in juuni maa yi, na kündee yi kua'a' tiempu. 25 Tatu ìyo iin yo kànita'an chi'in juuni ñivi na, na kündee na kua'a' tiempu ndia. 26 Yakan va tu ma kui'na kànita'an yi chi'in juuni maa yi, juuni kündee na ndia. Ta ikan kùu nuu ndi'i nuu na.

27 ’Yakan va nï'iin yo küu ki'vi iin ve'e ra ya'a ìyo ñandee ta kuika, ta sù'u yo ña ìyo nuu ra. Na küu ja'a yo yi tu tüvi ku'ni ji'na yo ra. Yakan va tu ku'ni ji'na yo ra, tajan kùu su'u yo ma ña ìyo ra.

28 ’Va yu'u kàti ndicha kuii nuu ndo ti ma Ndioo ya'a ka'nu ra. Ta jànaa ra kuati ma ñivi ta ndisaa ña kini kà'an na. 29 Va ndian kàti'ini chata Tati Ií Ndioo ndiakan tüva janaa Ndioo kuati na. Yakan va endee koo kuati ikan chi'in na ndisaa tiempu.

30 Ña'a kātitu'un Jesuu nuu ndra, ti tìsokuati ndra ra ña jànda'a ra ndian ku'vi chi'in ndatu kui'na.

Chàa ma'á Jesuu chi'in ndra yani ra ta ñivi ta'an ra nuu ndaa ra jàna'a ra

(Mt. 12:46-50; Lc. 8:19-21)

31 Takan kūu tajan chāa ma'á Jesuu chi'in ndra yani ra chi'in ña ta'an ra ve'e nuu ndaa ra. Va kìndoo vi nuke'eni. Ta ikan kà'an vi chi'in iin ra ndaa ma nuu ka'ìin kua'a' ñivi yuve'eni, na kuka'an ra chi'in Jesuu. 32 Ta ikan jan chāa ma ra kuàka'an chi'in Jesuu nuu ndaa ra chi'in kua'a' ñivi. Ta te'en kīcha'a kà'an ra chi'in Jesuu:

―Nuke'e ndaa ma'un chi'in ndra yaniun ta ñivi ta'un, ña nànduku vi ñu̱n.

33 Va te'en nāka'an ra ña chìkatu'un ra nuu na:

―¿Yo kùu ma'i chi'in ma yani̱ ta ndian ta'in?, kùuni ndo.

34 Ta ikan jan kīcha'a ndè'e ndicha ndio ra ma ndian ka'ìin xiin ra. Ta te'en nāka'an tuku ra chi'in na:

―¡Na kuni va'a ndo ña ni ka'in chi'in ndo! 35 Yakan va ma ndian jà'a ña kùuni Ndioo, ndiakan kùu ma yani̱ chi'in ta'in chi'in ma ma'i ―kàti Jesuu.

4

Iin ku'va ña jàkuuni Jesuu kà'an ra nuu ñivi chata iin ra tàchi

(Mt. 13:1-9; Lc. 8:4-8)

1 Takan kūu ta kīcha'a jàna'a tuku Jesuu inga cha'a' ma yu'u lakuna. Ta tava nduva'a kuii kua'a' ñivi kūti'vi nuu ndaa ra, yakan va ndāa Jesuu tichi iin lancha ña ndaa yatini ma yu'u lakuna ikan. Tajan nda tichi run chūnandi ndio ra kà'an ra chi'in na. Ta ma ñivi ikan ti yu'u lakunani kìndoo na chìni na ma ña kà'an ra. 2 Ta ikan jan kīcha'a ra jàna'a ra kua'a' nakuyi nuu na chi'in ku'va, ikan na kutunini na ña kùuni ra ka'an ra.

Yakan va te'en kīcha'a ra kà'an ra ma ku'va nuu na:

3 ―¡Taso'o ndo ña ni ka'in! ―kàti Jesuu. ―Ìyo iin ra tàchi. Ta rakan ti ora chāa ra nuu ñu'u' ra, 4 ta kīcha'a ra tàchi ra. Ta tia ma chiti kōyo yi tichi iti'. Ta ndē'e ma saa yi. Ta nūu ndri nuu kàndoyo yi. Ta chāchi ndi'i ndri yi. 5 Ta inga ita'vi yi kōyo yi tañu yuu. Ta ikan, ti nuuni yoso ma ñu'u', ti mamaa yuu ndòyo nda ninuu. Yakan va ma chiti kōyo tañu yuu numini kāna yi, ti tüvi kunu indii ma chiti. 6 Takan kūu ta ora ñuka'ñu ndií, nduva'a kuii xìi yi, ti tüvi nì'i yi ndanu ki'vi yo'o yi. Yakan va nātii yi. 7 Ta inga ita'vi ma chiti chīta yi tañu ku'u. Ta ma ku'u ikan numini chā'nu yi, ta jāvati yi nuu yi. Ta nī küa kua'nu yi. Yakan va tüva nī kuu jatiñu yi. 8 Ta tia yi, va kōyo nuu va'a ñu'u'. Yakan va kāna yi, ta chā'nu va'a yi. Ta kēta kua'a' va'a chiti nuu yi. Ìyo yoko ña kēta oko uchi chiti nuu ii'iin yi. Ta ìyo ña kēta uni xiko chiti nuu. Ta inga yoko ña chā'a iin cientu chiti.

Yakan kūu ma ku'va kàti Jesuu nuu na.

9 Ta te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in na:

―¡Yakan va na taso'o ndisaa ndo ma ña ni ka'in chi'in ndo!

Nuu jākoto Jesuu ñivi nda cha'a' jàna'a ra ma ku'va nuu na

(Mt. 13:10-17; Lc. 8:9-10)

10 Takan kūu ta ora kīndoo ma'iin Jesuu chi'in ndi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in ra, ta inga ndra ka'ìin xiin ra. Ta te'en kīcha'a chìkatu'un ndra nuu Jesuu:

―¡Na katitu'u̱n nuu ndi, nayi kùuni ma ku'va ikan ka'an yi! Vati töve kùtunini ndi ma tu'un kā'un ―kàti ndra.

11 Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―Nuu ndyo'o, chā'a Ndioo ña koto ndo tu'un xe'e ña ìyo chi'in ra nuu chà'nda ra tiñu. Yakan va chà'a ra ña nàkoto ma ndian jàkuu tiñu nuu ra ma tu'un xe'e ikan. Va ma ndian tüvi chìnuni ña kà'in, nuu ndiakan va chi'in mamaa ku'vani ni ka'in yi chi'in na. 12 Ta ma ñivi ikan ti vaji ndè'e na, va tüvi ndichin nuu na. Ta vaji chìni na, va tüvi kùtunini na ma tu'un kà'in. Yakan va küu ndikoni'i ndiko na chi'in Ndioo. Ta töve ni janaa ra kuati na ndia. ―Takan kàtitu'un Jesuu nuu ndra.

Jesuu jāna'a ra naja kua kùuni ma ku'va ikan ka'an yi cha'a' ma ra tàchi chiti

(Mt. 13:18-23; Lc. 8:11-15)

13 Takan kūu ta te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ndra:

―¿Tu tüvi kùtunini ndo ma ku'va i'ya, naja kua kùu kutunini ndo inga ku'va ni ka'in, tuva takan? 14 Ti ma ra tàchi chiti, indukuni kùu ra takua kùu ma ra jàna'a tu'un Ndioo. 15 Vati ìyo ma ndian kàa takua kàa ma chiti kōyo tichi iti'. Chìni va'a na ma tu'un Ndioo, va ora ña cha chīni na yi, tajan vàchi ndio ma kui'na ka'nu. Ta yakán' jànaa ma tu'un va'a Ndioo ña cha ìyo anima ii'iin ma ñivi ikan. 16 Ta inga na kàa na takua kàa ma chiti ña kōyo tañu yuu. Ta ndiakan kùu ma ndian chìnuni tu'un Ndioo. Yakan va ora ndāki'in na yi, ndava chìsii na ti ndāki'in na yi chi'in ndisaa anima na. 17 Yakan va ndiakan kàa na takua kàa ma chiti tàchio ña tüvi kunu indii yo'o jà'a ma yuu. Ta ndiakan kùu na takua kùu ma chiti ikan. Ti töve nì'i yi nuu ku'un yo'o yi. Yakan va ma ñivi ikan, tüvi chùndaa va'a na. Ta chìnuni na ma tu'un Ndioo tia kivini. Ta vàchi ndio ma ndian jàndoto kuati nuu na, cha'a' ma tu'un Ndioo. Tajan ndè'e ndio na tundo'o. Ta na küa koo va'a na chi'in ma tu'un Ndioo. Yakan va ndàkoo ndio na yi. 18 Ta inga na kàa na takua kàa chiti ña kōyo tañu ku'u. Ndiakan kùu ma ndian chìnuni tu'un Ndioo. 19 Va chìtu'un na tiá cha'a' ma ndatiñu ña nì'i na ñuñivi i'ya. Ta juuni ya'a kùuni na nde'e na ma xu'un' ña na jandakuu kuika yi na. Ta yakan kùu yi ña jànda'viña'a yi na. Ta yüvi yakan ni kuu yi, ti kùuni na inga nakuyi koo nuu na. Ta takan kùu yi chi'in ma chiti tàchio, ora kàna yi nuu vati. Töve kùu jatiñu yi. Yakan va takan kùu ma ñivi ikan, ti tüvi chàa ma tu'un Ndioo nda anima na. 20 Ìyo inga ma ñivi ña chìni na ma tu'un va'a Ndioo. Ta chìnuni na ña kà'an yi chi'in ndisaa anima na. Ndiakan kùu na takua kùu ma chiti ña tāchi iin nuu ñu'u' va'a. Ta iin ñivi ikan kùu na takua kùu ma trigu ña chā'a oko uchi ta'an chiti. Ta inga tuku yi chā'a uni xiko chiti. Ta inga na kùu na takua kùu ma ña chā'a iin cientu chiti ―kàti Jesuu.

Jesuu kà'an ra iin ku'va ña jàkuuni ra kà'an ra cha'a' ñu'ú kandil

(Lc. 8:16-18)

21 Takan kūu ta te'en nāka'an tuku Jesuu inga ku'va nuu ma ñivi:

―¿A va'a tu kutaa xe'o iin kandil tichi iin kisi ñu'u', a iin xuu chito, kùuni ndo? ¡Na küu yi! Ti tu tüvi tàkaa sukun yo yi, na küu ndo ndichin nuu yo jā'a yi. 22 Vati na küu tixe'o nï'iin ña jà'a yo, ti tiá kivi ni koto ndisaa ñivi ma ña tīxe'o. Ta juuni na küu ka'an yo nï'iin tu'un xe'e kua'a' tiempu, ti ni chaa iin kivi ña ni koto kachin ndisaa ñivi yi ndia.

23 Yakan va te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in na:

―¡Na taso'o va'a ndo ña ni ka'in chi'in ndo, tuva ìyo chinituni ndo!

24 Tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in na:

―¡Na ja'a ndo kuenda nuu ndo ma tu'un ña kà'in nuu ndo! ¡Na kuni va'a ndo yi ta jachi'in ndo yi ora tìndee ndo inga ñivi, ta takan Ndioo ni ja'a ra chi'in ndo, ta ni ku'va ra ña kutuni ndo tiá kua'a' yi! 25 Yakan va tu ja'a va'a ndo ma tiñu Ndioo, ni tindee ra ndo tiá kua'a'. Va tu tüvi jatiñu ndo kuenda Ndioo, ni kindaa ra ma tiñu jà'a ndo, vaji töva kua'a' yi ―kàti Jesuu.

Jesuu kà'an ra iin ku'va chata naja kua cha'nu chiti tàchi ñivi

26 Takan kūu ta te'en nāka'an tuku Jesuu:

―Indukuni kùu ma nuu chà'nda Ndioo tiñu kua iin chiti tāchi iin ratàchi. 27 Ti ma chiti ikan kàna yi ta chà'nu yi, vaji kìxi ra a ndìto ra. Yakan va rakan tüvi chìto ra naja kua jā'a yi ña chà'nu yi. 28 Ti ma chiti ikan, juuni ma ñu'u' jā'a ña kàna yi. Va ji'na kēta ma punta yi, tajan kēta ma yoko yi. 29 Ta ora cha nātii ndio ma yoko yi, tajan kìndaa ndio yo ma chiti ikan. Ta chàchi ndio yo yi ―kàti Jesuu.

Jesuu kà'an ra iin ku'va chata chiti yukú mostaza

(Mt. 13:31-32; Lc. 13:18-19)

30 Takan kūu ta te'en nāka'an tuku Jesuu ndia:

―¿Nda chi'in induku ma nuu chà'nda Ndioo tiñu?, kùuni ndo. ¿A nda chi'in kùu jando induku yo yi? 31-32 Ti ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, indukuni yi chi'in ma chiti mostaza ña tàchi yo. Ti vali yi va chà'nu yi tiá kua inga tuku yukú. Ña chi'in soko na'nu yi, nda saa kùu ja'a ri taka ri nuu vati soko run ―kàti Jesuu.

Nuu chàtiñu Jesuu ma ku'va jàna'a ra

(Mt. 13:34-35)

33 Yakan va chi'in tu'un i'ya jàna'a Jesuu ma tu'un Ndioo chi'in kua'a' ku'va, ña cha kā'an ra i'ya. Yakan va Jesuu jàna'a ra nuu na, nda kati kutunini na tu'un kà'an ra. 34 Va nï'iin tu'un tüvi kà'an ra, tu tüvi kà'an ra yi chi'in ku'va. Va ma ndra jàkua'a chi'in ra jàna'a ra naja kua kùuni ma ku'va ikan kà'an kachin yi nuu ndra inga ora.

Jākutaxin Jesuu tati chi'in takuii lakuna

(Mt. 8:23-27; Lc. 8:22-25)

35 Takan kūu ta ora kuaa ma kivi ikan, tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra:

―¡Na ko'o inga chiyo lakuna! ―kàti Jesuu chi'in ndra.

36 Tajan ndàkoo ndio ndra ma ñivi ikan yu'u lakuna, ta kuà'an ndio ndra chi'in Jesuu juuni tichi lancha nuu indii ndra chi'in ra. Ta ikan juuni tāndikun inga lancha ndàka ta'an chi'in ndra kuà'an run chata ma lancha ndra ndia. 37 Ta ora cha kàcha'an ndio ndra nuu lakuna, ta kōyo ndio savi tati chata ndra. Ta ikan kīcha'a kì'vi ndio takuii ikan tichi ma lancha. 38 Takan kūu ta tīin ñuma'na Jesuu, ta nduva'a kuii kìxi ra kàndii ra iti' xuu lancha chi'in chala ra. Tajan jāndakoo ndio ndra ra, ta te'en kīcha'a kà'an ndra chi'in ra:

―Matru, ¿a tüvi ndè'un, ti chani ka'a yo? ―kàti ndra chi'in Jesuu.

39 Ta ikan jan ndēta ndio Jesuu, ta te'en kīcha'a kà'an ndio ra chi'in ma savi tati.

―¡Na kutaxin ndo! ―kàti ra. Tajan kūtaxin ndio ma savi tati chi'in ma takuii lakuna.

40 Tajan te'en nāka'an ndio ma Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―¿Ta naja ya'a ndasii ndo? ¿A takä'an chinuni ndo tu'un Ndioo ña jā'a ndo takan? ―kàti Jesuu.

41 Takan kūu ta ndrakan nduva'a kuii yū'vi ndra, ta kīcha'a ndra chìkatu'un ta'an ndra:

―¿Nda ra kùu ra'ya, ña nda savi tati ta lakuna jàchi'in ña kà'an ra? ―kàti ndra ña nàtu'un ta'an maa ndra.

5

Iin ra ndiso tati xaan ñu'u' Gerasa

(Mt. 8:28-34; Lc. 8:26-39)

1 Takan kūu tajan kēta chiyo ndio Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra inga chiyo yu'u lakuna. Ta ikan kàndii iin ñu'u' nàni Gerasa. 2 Ta ora nūu ndio Jesuu tichi lancha, ta ikan tū'va iin ra ndiso tati xaan nuu ra. Ta rakan ti já kēe ra nuu ìyo ra kamajandu, 3 ti ikan ìyo ra. Ta nï'iin na küu tiin na ra, ni chi'in kadena küu ku'ni na ra. 4 Yakan va jin kua'a' cha'a' cha chū'ni na nda'a' ra chi'in cha'a ra chi'in kadena, va endee ndì'i yi jàche'e ra. Yakan va nï'iin na kündee na ra. 5 Ta ndisaa tiempu chàkunuu ra ora ndichin ta ora naa, iti' yuku taxiin nuu tüvi ñivi. Ta juuni chàkunuu ra iti' kamajandu, ña endee ndà'yu ra chàkuu ra ikan. Ta endee kàni maa ra ra chata yuu. 6 Takan kūu ta ora ndē'e ndio ra ña chika ga vàchi Jesuu, ta endee kàndakunu ra kuàta'an ndio ra nuu vàchi ra. Ta ora chāa ndio ra nuu ndaa Jesuu, ta chūnandi chiti ra nuu ra. 7 Ta te'en kīcha'a ndio ra kànachaa ra nuu Jesuu:

―¿Nayi kùuniun ja'un chi'i̱n, yo'o Jesuu, Se'e Ndioo ra ìyo andivi? ¡Chi'in sivi Ndioo, chìkain ñamani nuu̱n ña na kï'viun chi'i̱n! ―Takan kàti yi chi'in Jesuu.

8 Kà'an yi takan chi'in Jesuu, vati ji'na ra nāka'an te'en nuu yi:

―¡Yo'o tati xaan, na keun tichi kuñu ra'ya! ―kàti Jesuu chi'in yi.

9 Takan kūu ta te'en chīkatu'un ndiko Jesuu nuu yi:

―¿Naja nàniun? ―kàti Jesuu.

Ta te'en nāka'an yi:

―Nàni ndi Legion, ti kua'a' tati xaan kùu ndi ña ìyo ndi tichi kuñu ra'ya ―kàti yi.

10 Takan kūu ta ma tati ikan chīkan yi nuu Jesuu ña na täva ra yi ma tichi ñuu ikan. 11 Ta tava ndē'e yi ña yatini xiin ma yuku ndaa ikan, ka'ìin kua'a' kini ña kàchika ndri chàchi ndri ku'u kàa ikan. 12 Yakan va ma tati xaan te'en chìkan yi nuu Jesuu:

―¡Na ja'un tia ñamani nuu ndi, ña tachiun ndi na ki'vi ndi tichi kuñu ma kini kàchika ikan! ―kàti yi.

13 ―Va'ani tuva takan kùuni ndo ―kàti Jesuu chi'in yi.

Tajan kēe ndio yi kuñu ma ra'ii ikan, ta kuà'an yi. Tajan kī'vi yi ma kuñu ndri. Takan kūu ta ma kini kàchika ikan, ti uvi mii ta'an ndri kùu ndri. Ta ora kī'vi ndio na tichi kuñu ndri, tajan kāndakunu ndio ndri kuà'an ndri. Ta kāchita ndri iin xa'va ña ìyo yu'u lakuna. Ta ikan kā'a ndri tichi lakuna ta chī'í ndri.

14 Ta ma ndra kùmi ma kini endee chīnu ndra kuà'an ndra ora ndē'e ndra ma ña jā'a chi'in ndri. Yakan va ora chāa ndra ma ñuu ta kīcha'a ndra nàtu'un ndra ña tā'an ma kini chi'in tandi'i ñivi ìyo kuariya ta chi'in ñivi ìyo ñuu ndia. Takan kūu ta kēe ndio na kuànde'e na nuu kāchita ndri. Ta ora ndē'e na ndri, tajan ndīkoni'i ndiko na nuu ndaa Jesuu. 15 Ta ora kūyatin ndio na nuu ndaa Jesuu, ta ikan ndē'e ndio na ma ra tìvi xini niku. Ña cha ñù'u ndio ra ja'ma nàndi ra. Va tüva jà'a ra takua jā'a ra ora ndiso ra tati xaan niku. Ta ndava kuà'an tati na ora ndē'e na ña cha ndòva'a ra. 16 Takan kūu ta ma ñivi ña ndē'e kua tā'an ma ra ndiso tati xaan chi'in ña tā'an ma kini, kīcha'a na nàtu'un na yi chi'in inga ñivi ña kūu. 17 Takan kūu tajan kīcha'a ma ñivi ñuu kà'an na nuu Jesuu na kee ra ku'un ra ma ñu'u' ikan.

18 Takan kūu ta ora ndāa ndiko Jesuu tichi lancha, ta nduva'a kuii jānini ma ra ndiso tati xaan niku Jesuu, ña kùuni ra ku'un ra chi'in ra. 19 Va Jesuu tüvi nī cha'a ra ku'un ra chi'in ra. Ta te'en kīcha'a kà'an ra chi'in ra:

―¡Kindoo yo'o, xaa! ¡Ta kuà'an ve'un nuu ìyo ñiviun! ¡Ta katitu'un nuu vi, ndisaa ña jā'a Racha'nu Ndioo chito'un chi'un, ta naja kua kūnda'vini ra ñu̱n ña jānda'a ra ñu̱n! ―kàti Jesuu.

―Va'ani tuva takan ―kàti ra chi'in Jesuu.

20 Tajan kuà'an ndio ra. Ta kīcha'a kàtitu'un ra nuu ndisaa ñivi ñuu Decápolis ña jāndova'a Jesuu ra. Ta ndisaa ñivi ikan ndava yu'vi na, ña kà'an ra takan chi'in na.

Ña se'e Jairo ta ña kè'e ja'ma Jesuu

(Mt. 9:18-26; Lc. 8:40-56)

21 Takan kūu ta ora ndīkoni'i ndiko Jesuu ma inga chiyo lakuna chi'in lancha. Tajan ma ora ikani kua'a' ñivi kūti'vi nuu ndaa ra yu'u lakuna. 22 Takan kūu tajan chāa ndio iin ra vika ndiso tiñu veñu'u ñivi judíu ña nàni Jairo. Ta ora ndē'e ra Jesuu numini chūnandi chiti ra nuu ra. 23 Ta ikan nduva'a kuii chīkan ra ñamani nuu Jesuu. Ta te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―¡Chani kuvi ma ñavali se'i! ¡Yakan va ko'o ta jananiun nda'un chata ña! ¡Ikan na nda'a va'a ña ta koo ndikoan! ―Takan kàti ra chi'in Jesuu.

Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ra:

―¡Na ko'o, tuva takan! ―kàti ra chi'in ra.

24 Ta ikan jan kēe ndio Jesuu kuà'an ra chi'in ra. Ta ikan juuni tāndikun kua'a' ñivi kuà'an na chata ndra ña ndava tituu ta'an na. 25 Ta tañu ma ñivi kàcha'an ikan, kuà'an iin ña cha ìyo uchi uvi kuiya ña ku'vian jà'a niian. 26 Ta nduva'a kuii cha ndē'an tundo'o nda'a' ndra chìto jà'a tatan. Ta tüvi ndòva'a ña, vaji jānaa ña ndisaa xu'un' kumian. Java vi'aga ka'vi kùunian jā'a yi. 27 Yakan va ora chīnian ña kà'an Jesuu, ta tāndikun ndioan kuà'an ña. Ta ikan jāyatin ndioan ña iti' chata ra. Tajan jānanian nda'a' ña ja'ma ra. 28 Ta te'en kīcha'a ña chàninian: “Jitu ja'mani ra na ke'o, ta chi'in yakani kuu nda'a yo,” kùunian, ña chàninian. 29 Ta ikan jan kē'e ndioan ma ja'ma ra, ta ma ora ikani kūtaxin ma niian. Ta ndā'a ña. 30 Takan kūu ta ikan tūvini Jesuu ña kēe ita'vi ndatu ndiso ra. Tajan ndīkoni'i ra nde'e ra nuu ma ñivi. Ta te'en chīkatu'un ra nuu na:

―¿Yo kē'e ja'mai nda che'e? ―kàti ra.

31 Ta te'en nāka'an ndio ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Matru, ¿a tüvi nde'un, ti ya'a kua'a' ñivi tìtu ta'an xiun? ¿Ta chìkatu'un gaun ña yo kē'e ñu̱n? ―kàti ndra chi'in ra.

32 Tajan chīkonuu ndio Jesuu ndè'e ra ma ndian ka'ìin xiin ra, va ti kùuni ra nde'e ra yo kùu ma ña kē'e ja'ma ra. 33 Yakan va ma yakan ndava yù'vian ña kā'an ra, ti cha chìtoan ña tā'an ña ora kē'an ma ja'ma ra. Ta ikan jan chāa ndioan nuu ra, ta chūnandi chitian. Ta kàtian ndisaa ña tā'an ña nuu ra. 34 Ta te'en nāka'an ndio Jesuu chi'an:

―Yo'o se'yu, ¡cha kuu ku'un vitin! Ti cha ndā'un jā'a ña chìnuniun.

35 Takan kūu ta juuni takä'an chinu kà'an Jesuu nuan, ora chāa inga ma ndra ìyo ve'e ma ra vika ndiso tiñu veñu'u ñivi judíu. Ta te'en kīcha'a kà'an ndra nuu tatá ñavali ikan:

―Cha chī'í ma ña se'un. ¿Yakan va nda kuenda ña jàkenaa ka'un tiempu ra? ―Takan kàti ndra chi'in ra.

36 Takan kūu ta ora chīni Jesuu ña kà'an ndra takan chi'in Jairo, tajan te'en kīcha'a nàka'an Jesuu chi'in ra:

―¡Na yü'viun! ¡Na chinuniun ma ña jà'i! ―kàti Jesuu chi'in ma ra vika veñu'u ñivi judíu.

37 Ta ikan jan kēe Jesuu kuà'an ra chi'in Petu', Jandiau ta Xuva, ra yani Jandiau. Ta tiá ma ñivi tüvi nī cha'a ra ña ku'un na chi'in ndra. 38 Takan kūu ta ora chāa ndra ve'e ma ra vika veñu'u ñivi judíu. Ta ikan ndē'e Jesuu ña ya'a kuvaa ñivi ka'ìin ikan, ña kàchaku na. 39 Ta ikan jan kī'vi Jesuu tichi ve'e chi'in ndra kuà'an chi'in ra. Ta te'en nāka'an ndio Jesuu:

―¿Ta naja ya'a kàchaku ndo? Ta ma ñavali ikan tüvi nī chi'an, ti kìxinian ―kàti Jesuu.

40 Ta ma ñivi ikan java chakú ndaani na ña kà'an ra. Va te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ma ñivi, na kee na nuke'e. Tajan kī'vi ndio ra chi'in ma ndi uni ndra chāa chi'in ra, chi'in tatá ña ta ma'á ña nuu kàndian. 41 Tajan tīin ndio Jesuu nda'a' ña ta te'en nāka'an ra chi'an:

―¡Talita kum! ―Tu'un i'ya te'en kùuni yi ka'an yi: Chi'un kà'in yo'o, xi'i. ¡Na ndetaun! ―kàti ra chi'an.

42 Ta ma ora ikani ndēta ña, ta numini kīcha'a ña chàkunuan. Ta yakan ti já uchi uvi kuiya ña. Ta ora ndē'e ma ñivi ña nāndoto ndikoan, ndava yū'vi na. 43 Ta te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in na:

―¡Na kä'an ndo ña jā'i nuu nï'iin ñivi! ―kàti Jesuu.

Tajan kīcha'a kà'an ndio ra chi'in ma ñivi ikan na ku'va vi ña kachian.

6

Chàa Jesuu ñuu Nazaret

(Mt. 13:53-58; Lc. 4:16-30)

1 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu kuà'an ra chi'in ndra jàkua'a chi'in ra nda ñuu ra.

2 Ta ora chāa ndio ma kivi nindeo, tajan kīcha'a Jesuu jàna'a ra tichi veñu'u ñivi judíu. Ta ma ñivi ikan, ti ya'a ndē'e ndaa na Jesuu ora chīni na ña kà'an ra. Yakan va te'en kīcha'a na chìkatu'un ta'an na:

―¿Ndanu kūtu'va ra ña kà'an ra? ¿Ta ndanu tāva ra ma ña chìto ra chi'in ma ndatu ra? 3 ¿A yüvi rakan kùu ra se'e Ndiya, ra jàtiñu chi'in vitu, niku? Chìto yo ti yani ra kùu Jandiau, ta Kusé, ta Juda chi'in Simón. Ta juuni i'ya ìyo ma ñivi ta'an ra ndia. ―Takan kàti na ña nàtu'un ta'an na.

Yakan va nī jachi'in na ña kà'an Jesuu. 4 Ta te'en nāka'an ndiko Jesuu chi'in na:

―Taku ra kà'an kuenda Ndioo nda ni kùuni jaka'nu na ra, va juuni ma ñuu nuu chā'nu ra, tüvi yo kùuni nde'e ra, ni ma ñivi ra ndia ―kàti Jesuu.

5 Yakan va nī kuu ja'a Jesuu kua'a' tiñu ndatu ikan, ti ya'a xaani na ndè'e na ra. Ma ña jā'a ra, kūu ña jundii ra nda'a' ra chata tia ma ndian ku'vi, ta ndā'a na jà'a yi. 6 Takan kūu ta ya'a nàkanini ra ña tüvi chìnuni ma ñivi ñuu ra ña jà'a ra. Ta ikan jan kēe ndio ra kuàjana'a ra ñuu ìyo yatini ma ikan.

Tàchi Jesuu ndra jàkua'a chi'in ra, na kukatitu'un ndra tu'un va'a Ndioo

(Mt. 10:5-15; Lc. 9:1-6)

Takan kūu ta Jesuu chākunuu ndio ra jàna'a ra nuu ìyo ñuu kuati ìyo yatini. 7 Ta ikan jan kāna ndio Jesuu ndi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in ra. Ti ni tachi ra ndra kuenda uvi ndra, ti ni ku'va ra ndatu ra nuu ndra. Ta ni tachi ra ndra ña kujanda'a ndra ñivi ndiso tati xaan. 8 Va ji'na te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Tüvi kunaa ndo nï'iin nakuyi tichi iti' kuà'an ndo, ni yunu, ni xita', ni xu'un'. Kùu kunaa ndo, va iin yutun vatuni, 9 ta kundii cha'a ndo ndichan ni. Ta juuni na küu ku'un toto ndo ja'ma ndia. 10 Ta ora kì'vi ndo ve'e iin ñivi, na koo ndo ma ikan nda kati keta ora ku'un ndo inga ñuu. 11 Vatu chaa ndo ve'e iin ñivi, ta tüvi jàchi'in na ma ña kà'an ndo, ta tüvi taso'o na yi, tiá va'a tu numini kee ndo ma ñuu ikan, ta ku'un ndo inga ñuu. Ta na jakisi ndo yuyaka ka'ìin ndichan ndo, ikan nakoto na, ti töve ni ni'i na ñamani Ndioo, ti töve nī jachi'in na ma tu'un Ndioo ña kàtitu'un ndo nuu na. ―Takan kāti Jesuu chi'in ndra.

12 Takan kūu tajan kēe ndio ndra jàkua'a chi'in Jesuu kàcha'an ndra ña kuàkatitu'un ndra nuu ma ñivi na ndikoni'i ndiko na chi'in ma Racha'nu Ndioo. 13 Ta juuni tāva ndra kua'a' tati xaan ndiso ñivi. Ta chi'in cete jā'ií ndra xini ma ndian ku'vi, ta ndōva'a na.

Nuu chì'í Xuva ra jàkunduta

(Mt. 14:1-12; Lc. 9:7-9)

14 Takan kūu tajan chīto ndio ma Rey Herode ña jà'a Jesuu. Ta ndisaa ña jà'a ra chītakuati ndio yi ma ñuu ikan. Yakan va te'en nāka'an ndio Rey Herode:

―¡Ndicha kuii ña rakan kùu Xuva Tita! Ta nāndoto ndiko ra tañu ñivi ndií. Yakan jànda'a kua'a' ñivi chi'in ndatu ra. ―Takan kāti ma Rey Herode.

15 Ta ìyo inga tuku ndian kà'an te'en:

―¡Rakan kùu Elía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na! ―kàti na.

Ta ìyo inga ndian kà'an te'en:

―¡Rakan kùu ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, takua kā'an ndra chīyo taji'na!

16 Yakan va ora chīni Rey Herode ña kà'an na takan, ta te'en kīcha'a kà'an ra:

―¡Ndicha kuii ña rakan kùu Xuva, ña tāchi̱ ña chāka'nda ndra xini ra! ¡Va vitin juu ra kùu ra ña nāndoto ndiko ra! ―Takan kàti Rey Herode.

17 Ti cha'a' ña nàni Herodías tī'i ma Rey Herode Xuva Tita tichi vekaa. Takan kūu ta ora cha tī'i ndra ra tichi vekaa, tajan chū'ni ndio ndra ra chi'in kadena. Ta ma ña nàni Herodías juuan chūndaka ra nàni Lipe niku, ra yani Rey Herode. Ta vitin cha sū'u Rey Herode ña nuu ra yani ra, ta tānda'a ndiko ra chi'an. 18 Ti te'en kā'an Xuva chi'in Herode ora takä'an ti'i ra ra tichi vekaa:

―Iin kuati kùu yi tu ndakaun ñasi'i ma ra yaniun. ―Takan kàti Xuva.

19 Yakan va cha'a' yakan kùu yi, ña xaani Herodías ndè'an Xuva. Yakan va kùunian ka'nian ra. Va nī kuu yi. 20 Ti Rey Herode yū'vi ra nde'e ra Xuva, ti chìto ra ti iin ra ndaa ta va'a kùu ra nuu Ndioo. Yakan va kùmi va'a Herode ma Xuva, ti koto ki'vi Herodías nuu indii ra, ta ka'nian ra. Yakan va ora kàtitu'un Xuva ma tu'un Ndioo nuu Rey Herode, chàta'ani ra ma ña kà'an yi, va tüvi jàchi'in ra yi. 21 Takan kūu ta chāa iin kivi ña ndè'e ndio ma Herodías naja kua ja'a ña, ña ni ka'nian Xuva. Ti ma kivi ikan kùu yi ña chīnu Rey Herode kuiya ra. Tajan jā'a ndio ra iin viko ka'nu. Tajan jāinvitaa ra tandi'i ndra vetiñu ìyo ñuu ra, chi'in ndra capitán chà'nda tiñu nuu jandaru, ta inga ndra cha'nu ìyo ñu'u' Galilea ndia. 22 Takan kūu ña kī'vi ña se'e Herodías nuu jà'a ndra viko. Ta kīcha'a ña tàcha'a ña nde'e ndra. Ta ma Rey Herode chi'in ndra ka'ìin chi'in ra nduva'a kuii chàta'ani ndra kua tàcha'a ña. Ta te'en kīcha'a kà'an ndio Rey Herode chi'an:

―Ku'vai tu'un nuu̱n, ña na ndakaun nayi kùuni maun nui, ta ku'vai yi nuu̱n ―kàti ra.

23 Takan kūu ta nda uvi cha'a' chā'a tuku ra tu'un nuan ña na ndakan ña nayi kùuni maa ña nuu ra, vaji java ma ñu'u' ñuu nuu chà'nda ra tiñu, ku'va ra yi nuan, kàti ra. 24 Va yakan tüvi nī ka'an ña ma ña kā'an ra chi'an. Takan kūu tajan kēan chàndakatu'an nuu ma'á ña. Ta te'en nāka'an ña nuu ma ma'á ña:

―¿Nayi ndakai nuu ra vitin?, kùuniun, yo'o ma'á ―kàtian.

Ta te'en nāka'an ndio ma ma'á ña chi'an:

―¡Na ndakaun xini Xuva ra jàkunduta nuu ra! ―kàtian.

25 Tajan numini kēan kuà'an ña nuu nàndi Rey Herode. Ta te'en kīcha'a kà'an ña chi'in ra:

―Kùuni̱ ña ni vitini ku'vaun xini Xuva ra jàkunduta iin tichi ko'o nui ―kàtian chi'in ra.

26 Ta ora chīni ra ña kà'an ña takan, nduva'a kuii nda'vi kùuni ra. Va tava cha chīni ma ndra ka'ìin xiin ra ña chā'a ra tu'un nuan, yakan va ìyo yi ña ja'a ra ma ña chìkan ña nuu ra. 27 Yakan va tāchi ndio ra iin jandaru ña kuka'nda ra sukun Xuva nuu indii ra tichi vekaa. 28 Takan kūu tajan kēe ndio ma jandaru kuà'an ra nuu indii Xuva vekaa. Ta ora chāa ndio ra nuu indii ra, ta chā'nda ra sukun ra chi'in machiti. Tajan chāndaka ndio ra yi iin nuu ko'o nuu ña tivaa ikan. Ta yakan chāndaka ña yi nuu ma'á ña.

29 Takan kūu ta ora chīto ma ndra jàkua'a chi'in Xuva ña chī'í ra, tajan chāki'in ndra ma ñunda'yu ra. Ta chākuchi ndra yi. Takan tā'an Xuva ra jàkunduta.

Jesuu chà'a ra ña kachi u'un mii ñivi

(Mt. 14:13-21; Lc. 9:10-17; Jn. 6:1-14)

30 Takan kūu ta ora yā'a ña kūu takan, tajan kūti'vi ma ndra tatun Jesuu chi'in ra. Ta kātitu'un ndra nuu ra ndisaa ña jā'a ndra, ta ña jāna'a ndra nuu ra ndia. 31 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―¡Na'a ndo! ¡Nako'o iin nuu taxiin nuu tüvi ñivi! Ta ikan nindeo ita'vi ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Takan kàti Jesuu chi'in ndra, ti nduva'a kuii chàkoyo kua'a' ñivi nuu ndaa ra chi'in ndra tatun ra, ña nī kuyati ra kachi ra chi'in ndra jà'a na. 32 Yakan va kēe ndio Jesuu kuà'an ra chi'in ndra tatun ra tichi lancha iin nuu tàxiin. 33 Va tava kua'a' na ndē'e na nuu kuà'an ndra. Ta nàkoto na ti Jesuu kùu ra ña kuà'an ra chi'in ndra tatun ra tichi lancha. Tajan ndisaa ndio ma ñivi kandakunu na kuà'an na nuu ni chaa ndra. Ta ji'na ga na chāa, tajan chāa ndra. 34 Takan kūu ta ora nūu Jesuu ma lancha, ta ndē'e ra ña ka'ìin kua'a' ñivi. Ta kūnda'vini ra na, ti ka'ìin na takua ka'ìin iin mvechala ña tüvi chito'o. Tajan kīcha'a jàna'a ra kua'a' tu'un Ndioo nuu na. 35 Ta ora cha kua ini, tajan chāa ndio ndra jàkua'a chi'in ra nuu ra. Ta te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Cha ini kùu yi vitin. Ta i'ya ti iin nuu tàxiin kùu yi. 36 Yakan va, ¿a va'a tu jandutáun ma ñivi, ta na ku'un na nuu nì'i na jàta na ña kachi na? ―Takan kàti ndra jàkua'a chi'in ra nuu ra.

37 Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―¡Maa ndo na ku'va ndo ña kachi na! ―kàti Jesuu.

Ta te'en nāka'an ndra nuu ra:

―¿Ta naja ja'a ndi, ta ni'i ndi xu'un' ña jata ndi ma paan, tu tüvi yi? ―kàti ndra.

38 Ta te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ndra:

―¡Kuànde'e ndo, nde'o naja ta'an paan ìyo nuu ndo! ―kàti Jesuu.

Ta ora chānde'e ndio ndra nuu ka'ìin yi, ta te'en nāka'an ndra chi'in Jesuu:

―U'un paan, ta uvini tiaka' indii ―kàti ndra.

39 Takan kūu tajan tāchi Jesuu ma ndra jàkua'a chi'in ra na ka'an ndra chi'in na, na kuiin ta tia ta tia na nuu ita yuta' ikan. 40 Tajan chākuiin na kuenda iin cientu ta kuenda uvi xiko uchi na. 41 Ta ikan jan kī'in ndio Jesuu ma ndi u'un paan ta ndi uvi ta'an tiaka'. Tajan ndē'e ra iti' andivi, ta te'en kà'an ra chi'in Ndioo:

―Ta'vindioun Ndioo. Ti chā'un ma paan ta tiaka' nuu ndi ―kàti Jesuu.

Tajan jākuati ra ma paan chi'in tiaka'. Ta chā'a ra yi nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra na nata'vi ndra yi nuu na. 42 Takan kūu ta chāchi ndisaa na nda kati chitu va'a tichi na. 43 Ta uchi uvi ga tuka kùu yi ña chàkoso yi ora chīnu chàchi na. 44 Yakan va ma ndra chā'a Jesuu ña chàchi, u'un mii ta'an ndra kùu ndra.

Chìka Jesuu nuu takuii

(Mt. 14:22-27; Jn. 6:15-21)

45 Takan kūu ta ora yā'a ña kūu takan, tajan tāchi ndio Jesuu ma ndra jàkua'a chi'in ra, na ndaa ndra tichi lancha. Ta ji'na ndra na keta chiyo ndra ñuu Betsaida. Ta rakan, juuni yanga ndōo ga ra kà'an ra chi'in ñivi ña ni ku'un ra. 46 Ta ora cha ndī'i na ndùta, tajan ndāa ndio Jesuu iin yuku ña kuàka'an ra chi'in Ndioo. 47 Takan kūu ta ora cha kuna'a, ma lancha ikan cha kēta run nda java lakuna chi'in ndra. Ta Jesuu ti juuni ndaa ra yu'u lakuna nuu ndākoo ndra ra. 48 Ikan ndaa Jesuu ora ndē'e ra ña nduva'a kuii cha chìtatu ndra ña jàkunu ndra run chi'in yutun xa'nda nuu. Ti vaji ni'i jà'a ndra ña nakunu run, va töve chìka nda'a' ndra ti ya'a ni'i chàkin ma tati. Yakan va ìyo yi a kaa uni na'ani ora kēe Jesuu ña chika ra kuà'an ra nuu takuii iti' kuà'an ndra. 49 Takan kūu ta ora ndē'e ndra ña chìka Jesuu vàchi ra nuu takuii xiin lancha ndra, ta kùuni ndra ña iin ni'na kùu yi ña chìka yi vàchi yi niku. Ta iin kuvaani ndra ña nduva'a kuii yū'vi ndra. 50 Vati tandi'i ndra ndē'e ndra yi, yakan va yū'vi ndra. Ta ikan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―¡Na yü'vi ndo!, ti mai kùi. ―Takan kàti Jesuu chi'in ndra.

51 Ta ikan jan jāyatin ndio ra ra nuu ka'ìin ndra tichi lancha. Tajan ndāa ndio ra tichi run. Ta ma ora ikani kūtaxin ma tati ña chàkin yi. Ta ndrakan ndava kuà'an anima ndra ña jā'a yi takan ora chāa Jesuu. 52 Vati takä'an kuu kutunini ndra ma ndatu jā'a Jesuu chi'in paan. Ta ni takä'an nakoto va'a ndra nda chi'in ndatu kùu yi ña jā'a ra yi.

Jànda'a Jesuu ñivi ku'vi ìyo ñuu Genesaret

(Mt. 14:34-36)

53 Takan kūu ta ora cha kēta chiyo ndio ndra ma ñu'u' Genesaret. Ta ikan chū'ni ndio ndra ma lancha ndra yu'u lakuna. 54 Ta ikan jan nùu ndio ndra run. Ta numini nākoto ma ñivi ra, ti Jesuu kùu ra. 55 Takan kūu ta ora ndē'e ndio ma ñivi ña chāa ndio Jesuu ikan, ta numini kàtitu'un na nuu tandi'i ma ñivi ìyo ñu'u' ikan. Tajan kīcha'a ndio na chàndaka na ndian ku'vi chi'in ti'va nuu chìto na nuu ndaa Jesuu. 56 Yakan va nda nikuuni nuu chà'an Jesuu, a ñuu kuati a ñuu na'nu a tichi ku'u, ikan jātu'va na ma ndian ku'vi yu'u kai a nuya'vi nuu chàkunuu ra. Ta chìkan na ñamani nuu Jesuu na ku'va ra ke'e ma ndian ku'vi, jin tu ja'mani ra. Ta ndisaa ma ndian kē'e ja'ma ra, ndà'a na jà'a ndatu ra.

7

Kàtitu'un Jesuu nda ña kùu ma ña jàndokini ma ñivi

(Mt. 15:1-20)

1 Iti' ñuu Jerusalén kīchi ndra fariseu chi'in ndra jàkua'a tutu Ndioo. Ta ikan jan jākuyatin ndio ndra ndra nuu ndaa Jesuu. 2 Ta ndrakan ora ndē'e ndra ña jà'a ndra jàkua'a chi'in Jesuu ña kàchachi ndra, va tüvi nàkata ji'na ndra nda'a' ndra. Yakan va kā'an ndra chata ndra jàkua'a chi'in Jesuu, ti tüvi ndoo nda'a' ndra takua ìyo ma costumbre ñivi judíu. 3 Ti ndian fariseu chi'in ndian judíu, jà'a na ma ña jà'a ma ndian chīyo taji'na. Ta ndiakan ti tüvi kuu kachi na tu takä'an ndoo nda'a' na. 4 Ta ora kìchaa na ña chā'an na nuya'vi, na küu kachi na, tu takä'an nakata na nda'a' na ndia. Ta juuni ìyo inga costumbre ña jà'a na ndia, takua jà'a na, ña nàkata na yachin, kasitu, kisi, chi'in yuvi. 5 Yakan va te'en kīcha'a chìkatu'un ndra fariseu chi'in inga ndra jàkua'a tutu Ndioo nuu Jesuu:

―¿Naja tüvi jà'a ndra jàkua'a chi'un ma costumbre jà'a ndian chīyo taji'na? Ña tüvi nàkata ji'na ndra nda'a' ndra ta kachi ndra ―kàti ndra nuu Jesuu.

6 Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―Ña ndicha kùu ña kā'an ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo nàni Isaía kuenda ndo. Ti tüvi jà'a ndo ma ña kà'an ndo. Ta Isaía ti te'en kā'an ra, niku:

Ma ñivi jàka'nu Ndioo jàka'nu na ra chi'in tu'un kà'ani na,

va tüvi jàka'nu na ra chi'in anima na.

7 Ta tüvi nda kuenda kùu yi ña jàka'nu na Ndioo.

Ti ma tu'un ña jàka'nu na Ndioo, tu'un kà'an ñivini kùu yi.

Ta ma ñivi ikan kà'an na, ti tu'un Ndioo kùu yi.

Takan kā'an ra Isaía chīyo taji'na. 8 Ti ndyo'o, ndàkoo ndo ma ña kà'an Ndioo ña jà'a ndo, ta jà'a ndo ma tu'un jàna'a ñivini.

9 Takan kūu ta te'en nāka'an tuku Jesuu nuu ndra ndia:

―Ya'a ga chìnuni ndo ma costumbre ña jà'a juuni maa ndo. Va ma tu'un Ndioo töve jàchi'in ndo yi, 10 ti te'en kāti Moisés taji'na: “¡Na jaka'nu ma tatáun chi'in ma'un!” “Tatu kanduva'un tatáun, a ma'un, ta ka'ndaun kuenda ña kuviun jà'a inga ñivi”, kāti Moisés. 11 Va ndyo'o ti te'en kà'an ndo: “Na vä'a tu iin ra'ii küuni ra tindee ra tatá ra chi'in ma'á ra.” Ta rakan ti te'en kà'an ra nuu vi: “¡Na küu ga tindei ndo! Ti cha tāva siin ndisaa ña ìyo nui ña ni sokói yi nuu Ndioo.” Takan kàti ra nuu tatá ra chi'in ma'á ra. 12 Ta juuni kà'an ndo, ti yo kà'an te'en vitin, tüva ìyoni na tindee na tatá na chi'in ma'á na. Takan kùuni ndo. 13 Va yu'u kà'in chi'in ndo, ti kua ikan jà'a ndo ña jàchiyo ndo tu'un Ndioo. Ti kùuni ndo ja'a ndo ma costumbre maa ndo. Ta juuni ma yakan jàya'a ndo yi nda nuu ñivi ndo ndia. Ta juuni ìyo inga tuku ña jà'a ndo ndia. ―Takan kàti Jesuu chi'in ndra fariseu ta ndra jàkua'a tutu Ndioo.

14 Takan kūu tajan kāna tuku Jesuu ñivi nuu ndaa ra. Ta te'en nāka'an ra chi'in na:

―¡Taso'o va'a ndisaa ndo ña ni ka'in chi'in ndo! ¡Ta na kutunini ndo yi ndia! 15 Nï'iin ña chàchi ñivi tüvi jàkini yi anima na chi'in chinituni na. Va ña kèe chinituni na kùu ma ña jàkini na. 16 ¡Yakan va tuva ìyo chinituni ndo na kuni ndo! ―kàti Jesuu.

17 Takan kūu ta ora chīnu kà'an Jesuu takan, ta kēe ndio ra kuà'an ra nuu ìyo ve'e ña kìndoo ra. Tajan kī'vi ra ma tichi ve'e chi'in ndra jàkua'a chi'in ra. Tajan te'en kīcha'a ndio ndra chìkatu'un ndra nuu ra:

―¿Nayi kùuni ma ña jàna'un nuu ma ñivi kà'an yi? ―kàti ndra.

18 Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―¿A juuni ya'a ndava xini ndo ña tüvi kùtunini ndo ña kā'in? ¿A tüvi chìto ndo, ti ndisaa ña chàchi ñivi tüvi jàkini yi chinituni na? 19 Ti tüvi chàa yi nda chinituni na. Chàa yi va nda nuu chitini na. Tajan tàva na yi ora chàti na ―kàti ra.

Yakan va chi'in tu'un i'ya kùuni ra ka'an ra, ña ndisaa ma ña chàchio, va'a yi. 20 Ta te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in na:

―Ndicha ti ña jàkini chinituni na, va kùu yi ma ña kèe chinituni na. 21 Ti tichi chinituni na kèe ma ña kini chànini na. Ti kùuni na ki'vi na chi'in ñivi ña'a' takä'an tanda'a. Ta juuni chi'in chinituni na, kùuni na su'u na, ta kùuni na ka'ni na ñivi. 22 Ta juuni kùuni na ki'vi na chi'in iin ña'a cha ìyo ii, ta ña'a chi'in ra'ii cha ìyo ñasi'i ndia. Ta ya'a kùuni na kukuika na. Ta kùuni na jati'ini na, ta kùuni na janda'viña'a na, ta chàta'ani na ja'a na kuati nuu nde'e tandi'i ñivi. Ta ndiakan, na tüva jaña na ña jà'a na yi. Ta xaani na ndè'e na inga ñivi cha'a' ña ìyo nuu na. Tajan kà'an ndio na chata ñivi. Ta jàka'nu na juuni maa na. Ta jà'a na ma ña kùuni maa na jà'a na. 23 Ndisaa yakan ña kini kēe chinituni na kùu yi. Ta yakan kùu yi ña jàkinini yi anima na.

Iin ña kìchi inga ñuu chìnunian tu'un Jesuu

(Mt. 15:21-28)

24 Takan kūu ta ora chīnu kà'an Jesuu takan, tajan kēe ndio ra kuà'an ra iti' ñuu Tiro ta Sidón. Ta ora chāa ra ñuu ikan, tajan kī'vi ra iin tichi ve'e. Ti küuni ra ña koto nï'iin na ña chāa ra. Va nī kuu kundii xe'e ra, 25-26 ti numini chìto iin ña'a kīchi iti' ñu'u' Sirofenicia ña cha chāa Jesuu. Ta yakan ti yüvi ña judíu kùan. Ta ìyo iin ña se'an ña ndiso tati xaan kīndoo ve'an. Yakan va, ma'á yakan chà'an ña nuu indii Jesuu. Ta chūnandi chitian nuu ra. Ta kīcha'a chìkan ña ñamani nuu Jesuu na tava ra tati xaan ndiso ñase'an kìndoo ve'an. 27 Ta te'en nāka'an ndio Jesuu ña jàkuuni ra kà'an ra nuan:

―¡Ji'na kuatun, na tindee ji'nai ñivi se'e Ndioo ìyo ñuu Israel! Ti na küu namaa yo ña chàchi na nuu na, ta ku'va yo yi kachi ina. ―Takan kàti Jesuu ti yüvi ñivi ñuu Israel kùan.

28 Ta te'en nāka'an ña chi'in ra:

―Ndicha ña kà'un yo'o Racha'nu, va nda ma ina chàchi ri che'e chìtá xuu mesa jā'a ma ndiakuati ―kàtian.

29 Ta ora chīnu kà'an ña takan, ta te'en nāka'an ndio Jesuu chi'an:

―Ya'a va'a nāka'un. Cha kùu ku'un ve'un, ti cha kēe tati xaan ndiso ma ña se'un. ―Takan kāti Jesuu chi'an.

Tajan kēe ndioan kuà'an ña ve'an. 30 Takan kūu ta ora chāa ña ve'an, ta ikan nāta'an ña ñase'an, ña kàndian nuu chito, ña cha kēe ma tati xaan kuñuan.

Jesuu jànda'a ra iin ra ñi'i ta so'o

31 Takan kūu tajan kēe ndiko Jesuu ma ñuu Tiro. Ta ikan yā'a ra ñuu Sidón. Ta juuni yā'a ra kua'a' ñuu kuati ìyo ñu'u' Decápolis. Ta ikan jan chāa ndio ra ma lakuna nàni Galilea. 32 Takan kūu ta ora chāa ra yu'u lakuna ikan, ta chāndaka na iin ra so'o ta ñi'i nuu ndaa Jesuu. Tajan chīkan na iin ñamani nuu Jesuu na janani ra nda'a' ra chata ma ra so'o, ikan na nda'a ra. 33 Tajan tīin Jesuu nda'a' ra, ta kuà'an ra chi'in ra iin nuu tüvi nde'e ñivi. Ta ikan tī'i ra xini nda'a' ra tichi so'o ma ra so'o. Tajan tīvisii Jesuu xini nda'a' ra ta jānani ra yi nuu yaa ma ra so'o. 34 Tajan ndē'e Jesuu iti' andivi. Ta tāxini ra. Ta te'en nāka'an ra chi'in ma ra so'o:

―¡Efata! ―ña kùuni yi kà'an yi: ¡Na nuna yi!, chi'in tu'un kà'an Jesuu.

35 Takan kūu ta juuni ora ikani, nūna so'o ma raso'o. Ta ndā'a yaa ra ndia. Ta kùu naka'an ra. 36 Ta te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ñivi ikan:

―¡Na kätitu'un ndo ña jā'i nuu inga ñivi! ―kàti ra.

Va ma ñivi ikan, ti tüvi nī jachi'in na ña kà'an ra. Ti vi'a kàtitu'un na ña jā'a ra nuu inga ñivi. 37 Takan kūu ta ndava yū'vi maania na ña jà'a ra takan. Ta te'en kīcha'a na kà'an na:

―Ndisaa ña jà'a ra'ya, va'a yi. Ti nda ndian so'o chìni jà'a ra, ta nda ndian ñi'i, kùu naka'an na jà'a ra ―kàti na.

8

Jesuu chà'a ra ña chàchi kumi mii ñivi

(Mt. 15:32-39)

1 Takan kūu ta inga kivi kūti'vi kua'a' tuku ñivi. Ta tükuia nda'a na ña kachi na. Ta yakan va kāna Jesuu ma ndra jàkua'a chi'in ra. Ta te'en kīcha'a ra kà'an ra chi'in ndra:

2 ―Ndava u'vi animai kùuni ña nde'i ñivi i'ya, ti cha kēta uni kivi ìyo na chi'i̱n. Ta vitin tüva ña kachi na. 3 Tatu tachi̱ na ña na ku'un na ve'e na, ña kua takä'an kachi na, kunaa na tichi iti', najaka. Ti ìyo ñivi kīchi chika. ―Takan kàti Jesuu.

4 Ta ma ndra jàkua'a chi'in ra te'en nāka'an ndra:

―¿Naja kua ja'a yo ta kùu ni'o ña kachi na iin nuu taxiin tüvi ñivi? ―kàti ndra.

5 Ta te'en kīcha'a chìkatu'un tuku Jesuu nuu ndra:

―¿Naja paan nda'a ndo?

―¡Uchani yi! ―kàti ndra.

6 Tajan kīcha'a nàka'an Jesuu:

―¡Na ka'an ndo chi'in na na kunandi na nuu ñu'u'!

Tajan kī'in ndio ra ndi ucha ta'an ma paan. Ta kā'an ra chi'in Ndioo chi'in yi na ja'ií ra yi. Tajan chā'nda java ra ndisaa yi. Tajan chā'a ra yi nuu ndra jàkua'a chi'in ra na ku'va ndra yi kachi ñivi. 7 Ta juuni ndā'a ndra uvi uni tia tiaka' ndia. Ta juuni kī'in Jesuu ndri, ta kà'an ra chi'in Ndioo na ja'ií ra ndri. Tajan chā'a ra ndri nuu ndra jàkua'a chi'in ra na nata'vi ndra ndri nuu ma ñivi. 8 Takan kūu ta ma ñivi ikan chāchi na nda kati chitu va'a tichi na. Ta jākutua na ucha ga tuka chi'in ña chàkoso. 9 Yakan va ma ndian chāchi cha yatin kumi mii ta'an ñivi kùu na. Tajan tāchi ndio Jesuu na, na ku'un na ve'e na. 10 Takan kūu tajan ndāa ndio Jesuu tichi lancha chi'in ndra jàkua'a chi'in ra ña kàcha'an ndra iti' ñu'u' Dalmanuta.

Ndra fariseu chìkan ndra nuu Jesuu na ja'a ra iin ndatu nuu ndra

(Mt. 16:1-4; Lc. 12:54-56)

11 Takan kūu tajan chāa ndra fariseu nuu ndaa Jesuu. Ta kīcha'a ndra nàtu'un ta'an ndra chi'in ra, nde'o tu takan kùu ni'i ndra kua tisokuati ndra ra. Yakan va chīkan ndra na ja'a Jesuu iin ndatu nuu ndra, nde'o tu ndicha ña vàchi ra kuenda Ndioo. 12 Takan kūu ta ora kā'an ndra takan tajan tàxiin kīndoo Jesuu, ta te'en kīcha'a kà'an ra chi'in ndra:

―¿Naja chìkan ma ñivi ìyo vitin ña jà'i iin ndatu, na nde'e na? Va yu'u kà'in ña nï'iin cha'a' tüvi ni nde'e na nï'iin ndatu ―kàti Jesuu.

13 Takan kūu tajan ndākoo Jesuu ma ñivi ikan yu'u lakuna, ta ndāa ra tichi lancha chi'in ndra jàkua'a chi'in ra ña kuà'an ndra inga chiyo lakuna.

Kàti Jesuu ti ma tu'un jàna'a fariseu kùu yi takua kùu ma yuchan iya

(Mt. 16:5-12)

14 Takan kūu ta ora cha kācha'an ndra inga chiyo lakuna, ta nāani ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu kùnda'a ndra ña kachi ndra. Ta uvanuu ni ma paan indii tichi lancha. 15 Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―¡Ja'a va'a ndo kuenda ma yuchan iya ndra fariseu, ta yuchan iya Herode ndia! ―Takan kāti Jesuu chi'in ndra.

16 Ta ma ndra jàkua'a chi'in ra nàtu'un ta'an ndra, ti tüvi naa ndra tiá paan. 17 Takan kūu ta numini nakùuni Jesuu ña nàtu'un ndra. Ta te'en kīcha'a kà'an ra chi'in ndra:

―¿Ta naja kà'an ndo ña tüvi nàa ndo paan? ¿A takä'an kuii kutunini ndo ña tüvi chà'a ndo kuenda? ¿A ya'a ndasii chinituni ndo ña kà'an ndo takan? 18 Ndicha kuii ti ìyo tinuu ndo. Va tüvi ndè'e ndo ña kūu. Ta juuni ìyo so'o ndo, va tüvi chìni va'a ndo. ¿A tüvi chàku'uni ndo? 19 Ora nāta'vi̱ u'un ta'ani paan kuenda u'un mii ñivi, ¿ta naja ta'an tuka chitu chàkoso ndāki'in ndo? ―kàti Jesuu.

Ta te'en nāka'an ndra:

―Uchi uvi ta'an yi.

20 ―Ta ora nāta'vi̱ ucha ta'an paan kuenda kumi mii ñivi, ¿ta naja ta'an tuka chitu chàkoso ndāki'in ndo?

Ta te'en nāka'an ndra:

―Ucha ta'an yi.

21 Ta te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ndra:

―¿Ta naja takä'an kutunini ndo ña Ndioo tāchi yu'u? Ti ma tu'un kātitu'in nuu ndo töve kùuni yi ka'an yi cha'a' paan ña chàcho. ―Takan kāti Jesuu chi'in ndra.

Jànda'a Jesuu iin ra kuaá ñuu Betsaida

22 Takan kūu tajan chāa ndio ndra ma ñuu Betsaida. Ta ikan ndàka na iin ra kuaá. Chāa na nuu ndaa Jesuu na janda'a ra ra. 23 Takan kūu tajan tīin ndio Jesuu nda'a' ma ra kuaá, ta ndàka ra ra kuà'an ra nda yu'u ñuu. Ta ikan jātii Jesuu tinuu ma ra kuaá chi'in takuii yu'u ra. Ta jùndii Jesuu nda'a' ra chata tinuu ra. Ta chīkatu'un ra nuu ra tu kùu nde'e ra iin nakuyi. 24 Ta kīcha'a kà'an ma ra kuaá te'en:

―Ndè'i, ña ma ñivi kàa na takua kàa iin yutun kàndani ―kàti ra.

25 Yakan va ma Jesuu jūndii ndiko ra nda'a' ra chata tinuu ma ra kuaá. Tajan nānde'e kachin va'a ndio ra. Takan kūu ña ndā'a ma tinuu ra, ña kùu nde'e kachin va'a ra ndisaa nakuyi. 26 Yakan va ora chīnu jànda'a Jesuu ra, tajan tāchi ndio ra ra, na ku'un ra ve'e ra. Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―¡Na kïchi gaun ma ñuu i'ya! ―kàti Jesuu chi'in ra.

Kàtitu'un kachin Petu', ti Jesuu kùu ra Cristu

(Mt. 16:13-20; Lc. 9:18-21)

27 Takan kūu ta ora chīnu jà'a Jesuu ña'a, ta kuà'an ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra iti' ndu'va ña ìyo yu'u ñuu nàni Cesarea Filipu. Ta tichi iti' kuà'an ndra te'en kīcha'a chìkatu'un Jesuu nuu ndra jàkua'a chi'in ra:

―¡Ndyo'o xaa! ¿Nda ra kùu yu'u, kàti ma ñivi?

28 Ta te'en nāka'an ndra:

―Ìyo ñivi kà'an, ti yo'o kùu Xuva ra jàkunduta. Ta ìyo inga ndian kà'an, ti kùu̱n ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, nàni Elía. Ta inga na kà'an, ti kùu̱n iin ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo niku ―kàti ndra.

29 Tajan te'en kīcha'a chìkatu'un tuku Jesuu nuu ndra:

―¡Ta ndyo'o! ¿Nda ra kùi?, kùuni ndo ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an Petu' nuu Jesuu:

―¡Yo'o kùu̱n ra Cristu, ti nuu yo'o tàva Ndioo tiñu̱n! ―Takan kàti Petu' chi'in ra.

30 Tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―¡Na kä'an ndo ña'a chi'in nï'iin ñivi! ―kàti ra.

Jesuu kàtitu'un ra ña ni kuvi ra

(Mt. 16:21-28; Lc. 9:22-27)

31 Takan kūu ta te'en kīcha'a jàna'a Jesuu nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, kua'a' tundo'o ni nde'i. Ti ma ndian cha'nu chi'in ma ndra sutu, ta ma ndra jàkua'a tutu Ndioo, tüvi chìnuni ndra ma ña kà'in. Yakan va yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ni nde'i kua'a' tundo'o. Ta ni ka'ni ndra yu'u. Ta tichi uni kivi ni nataku ndikoi. 32 ―Te'en kàti kachin va'a Jesuu nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra.

Takan kūu tajan tāva ni'i siin Petu' Jesuu, ta te'en kīcha'a kà'an ra chi'in Jesuu:

―¡Na vä'a' jà'un takan! ―kàti Petu' chi'in Jesuu.

33 Tajan ndīkoni'i Jesuu ndē'e ra tiá ma ndra jàkua'a chi'in ra, ta te'en nāka'an xaan ra nuu Petu':

―¡Na jañaun ña kà'un, yo'o Petu'! ¡Ta na kundachiyo ma kui'na jàtiñu chi'un! Ti ma ña chàniniun töve induku yi chi'in ma ña chànini Ndioo. Ti chàniniun takua chànini ma ñivi ìyo ñuñivini. ―Takan kāti Jesuu chi'in Petu'.

34 Takan kūu ta numini kāna Jesuu tiá ma ndra jàkua'a chi'in ra, chi'in ma ñivi ka'ìin chi'in ndra ndia. Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―Tu ìyo iin yo kùuni jakua'a chi'i̱n na jaña na ma ña chànini na jà'a na, ta na ku'un na chatai, ta kuiso na kruu. Yakan va ña'a kùuni yi ka'an yi ña na nde'e na tundo'o takua ni nde'i tundo'o. 35 Ti ma ndian kùuni koo ñuñivi kuenda juuni maa na töve ni kakú na. Va ma ndian kuvi cha'a' ña chìnuni na ma tu'un kà'in, ndiakan kùu ma ndian ni kakú. Ta ni koo na chi'i̱n endeeni. 36 Ta juuni tükuii nda kuenda yi tu iin ra'ii nì'i ra tandi'i ña ìyo ñuñivi, tuva töve nì'i ra nuu koo ra endeeni chi'in Ndioo. 37 Yakan va nï'iin ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya küu jata na ma kivi ni koo na endeeni. 38 Yakan va tu ìyo ndian kukanuu chatai, ta chata ma tu'un kà'in nuu ma ñivi töve chìnuni, ta ìyo kuati ka'ìin i'ya, nda yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ni kukanui ora ni kichaa ndikoi chi'in tati jà'a tiñu nuu Ndioo. Ti ma ora ikan ni tachi tatái yu'u chi'in ndatu ra.

9

1 Ta juuni te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in na:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ti ìyo ndian ka'ìin i'ya tüvi ni kuvi na nda kati nde'e ji'na na ña kichaa nuu chà'nda Ndioo tiñu chi'in ndatu ra ―kàti Jesuu.

Ndioo sàma ra kua kàa Jesuu

(Mt. 17:1-13; Lc. 9:28-36)

2 Takan kūu ta ora yā'a iñu kivi, tajan kēe ndio Jesuu kuà'an ra iin yuku sukun. Ta ndàka ra Petu', Jandiau chi'in Xuvani ndia. Ta juuni nuu ma ndra kuà'an chi'in ra jāma kua kàa ra, 3 ti ma ja'ma ñù'u ra, nduva'a kuii kīndoo tacha yi ta kuichin ga yi ña nï'iin ñivi ìyo ñuñivi küu nakata na yi takua kàa ja'ma Jesuu ikan. 4 Ta juuni ndē'e ndra Elía chi'in Moisés ña nàtu'un ndra chi'in Jesuu. 5 Tajan te'en nāka'an ndio Petu' chi'in Jesuu:

―¡Matru! ¡Ya'a va'a ña ka'ìin yo i'ya! ¡Na ku'un ndi kuja'a ndi uni lomara, iin yi kuendaun ta inga yi kuenda Moisés, ta inga yi kuenda Elía!

6 Takan nāka'an Petu', ti ni tüvi chìto ra nayi kà'an ra ti ya'a yù'vi ra chi'in nduvi ndra ka'ìin chi'in ra ora ndē'e ndra ña kàa Jesuu takan. 7 Takan kūu tajan nūu iin viko nu'u. Ta chāsi yi Jesuu. Ta te'en nāka'an iin tati kēe tañu viko ikan:

―Ra'ya kùu se'e mai. ¡Na jachi'in ndo ña kà'an ra! ―kàti Ndioo chi'in ndra.

8 Ta nunuuni ora ndē'e ndra xiin ndra nï'iin ga ndra tüva ndè'e ndra ndra. Ma'iin nia ma Jesuu ndè'e ndra ña ndaa. 9 Takan kūu ta ora nūu ndra ma yuku ikan, tajan kàtitu'un Jesuu nuu ndra ña na kätitu'un ndra nuu nï'iin ñivi ma ña ndē'e ndra nda kati nataku ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo. 10 Yakan va ndīkiva'a xe'eni ndra yi tichi chinitunini ndra, vaji chīkatu'un ta'an ndra juuni nuu ma ndra nayi kùuni ma tu'un nàtaku kà'an yi. 11 Takan kūu ta te'en kīcha'a ndra chìkatu'un ndra nuu Jesuu:

―¿Ta naja kà'an ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo ña ji'na Elía ni kichi? ―kàti ndra.

12 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndicha ti Elía ji'na ra ni kichi, ti ni jandova'a ra ndisaa nakuyi. Vati ma tutu Ndioo kàti yi, ti yu'u ra Se'e ñivi ña tāchi Ndioo, ni nde'i kua'a' tundo'o. Ta tüvi ni jachi'in na ña ni kà'in. 13 Va yu'u kàtitu'in nuu ndo, ti Elía cha kīchi ra. Va java jāti'ini na chi'in ra. Ta takan jāchinu ma tutu Ndioo ma ña kà'an yi ña ni kūu niku ―kàti Jesuu.

Jànda'a Jesuu iin rayoko ndiso tati xaan

(Mt. 17:14-21; Lc. 9:37-43)

14 Takan kūu ta ora chāa ndiko Jesuu chi'in ndra chà'an chi'in ra nuu ndàkoo ra inga ndra jàkua'a chi'in ra, ta ikan nāta'an ndra ndra ña ka'ìin locho kua'a' ñivi nuu ka'ìin ndra. Ta juuni ka'ìin ndra matru jàkua'a tutu Ndioo ndia, ña kànita'an yu'u ndra chi'in ndra jàkua'a chi'in Jesuu. 15 Takan kūu ta ora ndē'e na Jesuu, ta ndisaa na chā'an na chākaña'a na chi'in ra, ti ya'a chìsii na ña ndē'e na ra. 16 Ta te'en kīcha'a chìkatu'un Jesuu nuu na:

―¿Nda cha'a' kànita'an yu'u ndo chi'in ndra? ―kàti ra.

17 Ta te'en nāka'an iin ma ra ndaa ikan:

―Matru, nda che'e kīchai i'ya, ta ndākai iin rase'i, ti ndiso ra tati xaan. Ta endee kìndoo ñi'i ra jà'a yi. 18 Ta nda nikuuni kèta ra ta tìin ma tati xaan ikan ra. Ta jànduva yi ra nuu ñu'u'. Ta endee kèe xikiñu iti' yu'u ra jà'a yi. Ta endee kari'u nu'u ra ta kìndoo yutun ra jà'a yi. Yakan va cha chīkain ñamani nuu ndra jàkua'a chi'un na tava ndra ma tati xaan ndiso ra. Va juuni küu ja'a ndra yi ―kàti ra.

19 Takan kūu ta te'en nāka'an tuku Jesuu:

―Ndyo'o ñivi tüvi chìnuni. ¿A ndisaa tiempu koi chi'in ndo?, kùuni ndo. ¿Ta naja ga tiempu kùndei ndo tiá, ña tükuii chìni ndo ña kà'in? ¡Na kichi ndaka ndo ma ra ku'vi nui i'ya! ―kàti ra.

20 Tajan chāndaka ndio ma tatá ra ra nuu ndaa Jesuu. Ta ora ndē'e tati xaan Jesuu, ta jā'a yi ña nàtiin ndiko ña chì'i i'i ra. Ta ikan jan ndūva ra nuu ñu'u' jà'a yi, ta endee chìkotuvi ra. Ta kēe xikiñu yu'u ra jà'a yi. 21 Ta chīkatu'un ndio Jesuu nuu tatá ma rayoko ikan:

―¿Naja tiempu ìyo ña cha kīcha'a yi tìin yi ra?

Ta te'en nāka'an ma tatá ma ra ku'vi:

―Nda ora kùu ra ravali. 22 Ta cha kua'a' cha'a' jānduva ma tati xaan ikan ra nuu ñu'ú, a tichi takuii ña kùuni yi ka'ni yi ra. Yakan va tu kùu ja'un iin ñamani ña na kunda'viniun ndi, ta janda'un ra. ―Takan kāti tatá ra chi'in Jesuu.

23 Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ra:

―¿Ta naja kà'un ña tu kùu ja'i yi? Nda ña nikuuni kùu ja'a yo, tuva chìnunio ―kàti ra.

24 Takan kūu ta ma tatá ma rayoko ikan kīcha'a ra kà'an ni'i ra:

―Yu'u va cha chìnuni̱. ¡Na tindeun yu'u, na chinuni̱ tiaga!

25 Ta ora ndē'e Jesuu ña nduva'a kuii chākoyo kua'a' ñivi nuu ka'ìin ndra, ta te'en kīcha'a kà'an xaan ra nuu tati so'o ta ñi'i ndiso ma rayoko ikan:

―Yo'o tati xaan ta so'o, na keun kuñu ra'ya. Ti yu'u kà'an chi'un. ¡Ta na kï'vigaun kuñu ra inga cha'a'! ―kàti Jesuu.

26 Takan kūu ta iin nànda'yuni ma tati xaan ikan, ta jā'a yi ña na tiin ndiko ma ña chì'i i'i ra. Tajan kēe ndio yi ra. Ta ndōo ra kàndii ra takua kàndii iin ña chī'í jā'a yi. Yakan va kua'a' ma ñivi kà'an ña chī'í ra. 27 Tajan tīin ndio Jesuu nda'a' ma rayoko ikan. Ta kāni'i ra ra. Tajan ndēta ndio ra chūndaa ra.

28 Takan kūu ta nunuuni kī'vi Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra iin tichi ve'e nuu tüvi ñivi. Ta te'en kīcha'a chìkatu'un ndio ma ndra jàkua'a chi'in ra nuu ra:

―¿Ta ndyu'u, naja nī kuu tava ndi ma tati xaan ikan? ―kàti ndra.

29 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Na küu ja'a ndo tava ndo tati te'en tu tüvi kà'an ji'na ndo chi'in Ndioo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Kàtitu'un tuku Jesuu naja kua ni kuvi ra

(Mt. 17:22-23; Lc. 9:43-45)

30 Takan kūu tajan kēe Jesuu kuà'an ra chi'in ndra jàkua'a chi'in ra iti' ñu'u' Galilea. Ta tüvi kùuni ra ña koto inga ñivi ma iti' kuà'an ndra, 31 ti kùuni ra jana'a ra nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra. Ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ni tiin ñivi yu'u. Ta yu'u ni ku'va na ña ka'ni na. Ta ora keta uni kivi ña chì'i̱. Ta ni nataku ndikoi ―kàti ra.

32 Va töve nī chini va'a ndra ma ña kà'an ra. Ta ya'a ndasii ndra ndakatu'un ndra nuu ma Jesuu.

Kàtitu'un Jesuu nda ra kùu ma ra ka'nuga

(Mt. 18:1-5; Lc. 9:46-48)

33 Chāa ndra ma ñuu Capernaum. Ta ora kī'vi ndra tichi ve'e, ta kīcha'a chìkatu'un Jesuu nuu ndra:

―¿Nayi nàtu'un ta'an ndo iti' vàchi ndo? ―kàti ra.

34 Va tàxiin kìndoo ndra, ti ndicha ña nàtu'un ndra takan ma tichi iti' ña nda ndra kùxini tiá kua ndisaa ndra. Vaji töve nī ka'an ndra ña chìkatu'un ra, va chìto ra nayi nàtu'un ta'an ndra tichi iti'. 35 Tajan chūnandi Jesuu. Ta kāna ra ndi uchi uvi ma ndra jàkua'a chi'in ra na kichi ndra nuu ra. Ta kīcha'a kà'an ra chi'in ndra:

―Tu ìyo iin yo kùuni kuxini, ndiakan kùu ndian nuu ndi'i nia. Ta juuni ndiakan kùu tindee ta'an na, tandi'i ñivi ―kàti ra.

36 Tajan jūndii ra iin ravali ma'ñu ndra. Ta jākunandi ra ra nuu si'in ra. Ta nàka'an tuku Jesuu nuu ndra:

37 ―Nda yo kì'in kuenda ravali kàa takua kàa ra'ya kuendai, juuni kì'in na yi kuenda yu'u. Ta nda yo kì'in kuenda yu'u, ta yüvi ma'ii̱n ni kì'in na kuenda, ti juuni kì'in na kuenda tatái ra tāchi yu'u.

Ndian tüvi kùuni kuati chi'o juuni tìndee na yo

(Mt. 10:42; Lc. 9:49-50)

38 Ta te'en nāka'an Xuva:

―Matru, nda che'e ndē'e ndi iin ra jànda'a ñivi, va kà'an ra chi'in siviun. Ta takan tāva ra tati xaan ndiso ma ñivi. Va tava töve chàkunuu ra chi'in yo, yakan va nī cha'a ndi ña jà'a ra yi ―kàti ra.

39 Ta nāka'an Jesuu nuu ndra:

―Na vä'a' jà'a ndo, ña nī cha'a ndo ja'a ra yi, ti nï'iin ndian kùu ja'a iin ndatu kuendai, na küu ka'an na chatai. 40 Ndian tüvi kùuni kuati chi'in yo, juuni na ìyo na ja'a na ñamani nuu yo. 41 Nda ndian nikuuni ku'va na nuu ndo, vaji iin yachini takuii ko'o ndo, tava chàkuu ndo chi'i̱n, ta ndicha ña kà'in ña ma Ndioo ni ku'va ya'vi na.

Kàti Jesuu ti iin kuati ka'nu kùu yi tuva jachiyo yo ñivio iti' kuà'an Jesuu

(Mt. 18:6-9; Lc. 17:1-2)

42 ’Tu ìyo iin ndiakuati ña chìnuni ña kà'in, va kēta iin racha'nu nuu na ta jàna'a ra kuati nuu na, ta juuni jā'a ma ndiakuati kuati ndia. Va'a ga tuva jaku'un na ma racha'nu tichi takuii tañu'u chi'in iin yoso ndikun sukun ra, ta takan kuvi ra. 43 Tu ja'un kuati chi'in iin chiyo nda'un, na ka'ndaun yi, ikan na kindaa kuati jà'un. Va'a ga chi'in iin chiyo nda'aniun, ña ku'un andivi nuu koo nditoun ndisaa kivi, kua chi'in ni nduvi yi ku'un andaya' nuu küu nda'va ñu'ú. 44 Ta ndakan kùu nuu töve chì'í tindaku, ta küu nda'va ñu'ú. 45 Tu ja'un kuati chi'in iin chiyo cha'un, na ka'ndaun yi, ikan na kindaa kuati jà'un. Va'a ga chi'in iin chiyo cha'un ña ku'un andivi nuu koo nditoun ndisaa kivi kua chi'in ni nduvi yi ku'un andaya' nuu küu nda'va ñu'ú. 46 Ta ndakan kùu nuu töve chì'í tindaku, ta küu nda'va ñu'ú. 47 Tu ja'un kuati chi'in iin chiyo tinuu̱n, na tavaun yi, ikan na kindaa kuati jà'un. Va'a ga chi'in iin chiyo tinuu̱n ki'viun nuu chà'nda Ndioo tiñu, kua chi'in ni nduvi yi ku'un andaya' 48 nuu töve chì'í tindaku ta küu nda'va ñu'ú.

49 ’Vati ndisaa yo ni nde'e tundo'o, ti takan kùuni ma Ndioo ña kùva'a yo takua kùva'a ndayu jà'a ñií. 50 Va'a ma ñií. Vatu naa ña u'vá yi, ta küu jàva'a yo yi inga cha'a'. Yakan va na koo va'a ndo chi'in ta'an ndo ta chi'in inga ñivi takua asin ndayu jà'a ñií.

10

Jàna'a Jesuu ña na vä'a' ndàkoo yo ñasi'o

(Mt. 19:1-12; Lc. 16:18)

1 Takan kūu ta kēe Jesuu ñuu Capernaum. Ta kuà'an ra iti' ñu'u' Judea, ña kàndii nda inga chiyo yuta Jordán. Ta ora chāa ra ndakan, ta ikan kīcha'a kùti'vi ndiko kua'a' ñivi. Ta ikan kīcha'a ndiko ra jàna'a ra nuu na kua takani jàna'a ra. 2 Ta yakan va ora kīcha'a Jesuu jàna'a ra, ta nunuuni chākoyo ndra fariseu nuu ndaa ra. Ta te'en kīcha'a ndra chìkatu'un ndra nuu ra, ti kùuni ndra ki'in ndra ku'va ra:

―¿A va'a ña ndàkoo yo ñasi'o? ―kàti ndra.

Te'en chīkatu'un ndra nuu ra, ti kūuni ndra tisokuati ndra ra. 3 Ta te'en nāka'an Jesuu nuu ndra:

―¿Naja kua kà'an ma tutu Ndioo tāa Moisés taji'na? ―kàti Jesuu nuu ndra.

4 Ta te'en nāka'an ndra:

―Aan, va chā'a Moisés ña kuu ndakoo yo ñasi'o tuva jàndova'a ji'na yo iin tutu ña kà'an ña ndàkoo yo ñasi'o ―kàti ndra.

5 Ta te'en nāka'an tuku Jesuu nuu ndra:

―Takan tāa Moisés, ti ya'a ndava xini ndo. 6 Ti ora jātuvi Ndioo ma ñuñivi, juuni jā'a ra ra'ii ta ña'a. 7 Yakan va va'ani tuva ndàkoo ra tatá ra chi'in ma'á ra, ta tànda'a ra chi'in ñasi'i ra. 8 Ta ni nduvi vi kùu vi iin ñivini. Yakan va yüvi uvi vi kùu vi, ti ni ndo'iin vi ta kùu vi iin ñivini. 9 Yakan va na vä'a', ña ndàkoo yo vi tuva cha jāndo'iin Ndioo yo chi'in vi.

10 Takan kūu ta ora kī'vi ndra tichi iin ve'e, tajan kīcha'a chìkatu'un ndra jàkua'a chi'in Jesuu nuu ra cha'a' ma tu'un nàtu'un ra chi'in ndra. 11 Ta te'en nàka'an Jesuu chi'in ndra:

―Nda ra nikuuni tu ndàkoo ra ñasi'i nunuu ra ta kì'vi ra chi'in inga ña, iin kuati jà'a ra chata ñasi'i nunuu ra. 12 Ta nda ña'a' nikuuni tu ndàkoan iian ta kì'vian chi'in inga ra, juuni jà'a ña kuati chata ra nunuu chūndaka ña ndia.

Jesuu jà'ií ra ndiakuati

(Mt. 19:13-15; Lc. 18:15-17)

13 Takan kūu ta chāndaka na ndiakuati nuu Jesuu, na ke'e ra na. Ora ndē'e ndra jàkua'a chi'in ra ña jà'a na, ta kīcha'a ndra kà'an ndra:

―¡Na jä'a ndo te'en! ―kàti ndra chi'in ma ñivi ndà'a ma ndiakuati.

14 Yakan va ora ndē'e Jesuu ña jà'a ndra, ta kùxaan ra chi'in ndra. Ta kīcha'a kà'an ra nuu ndra jàkua'a chi'in ra te'en:

―¡Ku'va ndyo'o, na kichi ma ndiakuati nui! ¡Ta na käsi ga ndo iti' vàchi na! Ti ma ñivi ìyo nuu chà'nda Ndioo tiñu indukuni kàa na kua kàa ma ndiakuati. 15 Ta yu'u kà'in chi'in ndo, ti ma ndiakuati jà'a tiñu chà'nda tatá na nuu na, ta juuni takan ìyo yi ña ku'va yo ka'nda Ndioo tiñu nuu yo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

16 Tajan chīso ndio ra ma ndiakuati, ta jā'ií ra xini na chi'in nda'a' ra.

Iin ra kuika kà'an chi'in Jesuu

(Mt. 19:16-30; Lc. 18:18-30)

17 Takan kūu ta ora ni ku'un tuku Jesuu, ta endee chìnu iin ra'ii chāa ra nuu ra. Ta chūnandi chiti ra nuu kuà'an Jesuu. Ta te'en kīcha'a chìkatu'un ra nuu Jesuu:

―¡Yo'o matru va'a! ¿Nayi kuu jà'i ta chài nuu koo nditoi ndisaa kivi? ―kàti ra.

18 Ta te'en nāka'an Jesuu nuu ra:

―¿Ta naja kà'un ña kùi ra va'a, ta uvani ra va'a ìyo? Ta ma ra va'a kùu Ndioo. 19 ¿A cha chìtoun ma tu'un kà'an Ndioo nuu tutu tāa Moisés tatiempu? Te'en kà'an yi nuu ma tutu ikan: “¡Na kä'niun ñivi! ¡Na kï'viun chi'in ña'a' yüvi ñasi'un! ¡Na sü'un ndatiñu ñivi! ¡Na kä'un tu'un vata chata ñivi! ¡Na jända'viña'un ñivi! ¡Ta na tiñu'u̱n tatáun chi'in ma'un!” ―Takan kāti Jesuu nuu ra.

20 Ta te'en nāka'an tuku ra chi'in Jesuu:

―Matru, cha jā'i tandi'i yi nda ora kūi rayoko ―kàti ra.

21 Ta ora kā'an ra takan ta kīcha'a ndè'e Jesuu nuu ra, ta nduva'a kuii kùnda'vini ra ra. Ta kīcha'a Jesuu kà'an ra te'en chi'in ra:

―Ìyo iin nakuyi takäaga ja'un. ¡Na ku'u̱n kuxiko ndi'un ndatiñu̱n! ¡Ta ku'vaun ma xu'un' nuu ñivi nda'vi! Takan ìyo yi ña jà'un, ikan koo ña kuikaun andivi. ¡Ta kichiun ta ku'u̱n chatai iti' kuà'in! ―Takan kāti ra.

22 Ta ora chīni ra ña kà'an Jesuu, ta nduva'a kuii nda'vi kùuni ra ti küu ja'a ra yi, ti ya'a kuika ra. Yakan va kuà'an ra. 23 Tajan kīcha'a Jesuu nànduku nuu ra iti' xiin ra. Ta te'en kīcha'a ra kà'an ra chi'in ndra jàkua'a chi'in ra:

―Ya'a ndetiñu ta kùu ki'vi ndra kuika nuu chà'nda Ndioo tiñu ―kàti ra.

24 Ta ndava yù'vi ndra jā'a ma tu'un kà'an ra. Yakan va te'en nāka'an ndiko Jesuu chi'in ndra:

―Ndyo'o xaa, ya'a ndetiñu ta kùu chaa yo nuu chà'nda Ndioo tiñu. 25 Chakùu tiá ndetiñu yà'a iin kameyu xe'e iin kutiku, kua iin ra kuika ña chàa ra nuu chà'nda Ndioo tiñu ―kàti Jesuu.

26 Takan kūu ta ora chīni tuku ndra ña kà'an Jesuu takan tiaga yù'vi ndra, ta te'en kīcha'a chìkatu'un ta'an ndra:

―¿Tu takan kùu yi, yo kùu kakú tuva takan? ―kàti ndra.

27 Ta kīcha'a ndè'e ma Jesuu ndra, ta te'en kīcha'a nāka'an ra:

―Küu kakú ñivi, jà'a juuni ma na, va Ndioo kùu jakakú ra na. Ti ndisaa nakuyi kùu ja'a ra ―kàti ra.

28 Ta te'en kīcha'a nāka'an Petu':

―Va ndyu'u cha ndākoo ndi ndisaa ña ìyo nuu ndi. Ta tāndikun ndi chataun ―kàti ma Petu'.

29 Ta te'en nāka'an Jesuu:

―Ndichai ña kà'in chi'in ndo. Nda ndian nikuuni tuva ndakoo na tandi'i ndatiñu na jà'i, ña kùuni na ku'un na chatai, ti kùuni na katitu'un na ma tu'un va'a kà'in ña naja jàkakú Ndioo ma ñivi ñuñivi. Titu cha'a' yu'u ndākoo na ve'e na, ñivi ta'an na, ma'á na, tatá na, se'e na, ta ñu'u' na, 30 ndiakan ni ni'i na kua'a' ga ve'e na, ñivi ta'an na, ma'á na, tatá na, se'e na, ta ñu'u' na ñuñivi i'ya inga cha'a', vaji ya'a ndè'e na tundo'o. Ta ma ñuñivi vàchi ni koo ndito na ndisaa tiempu jà'a Ndioo. 31 Ma ñivi yoso nuu vitin ni kakuu iti' chata. Ta ñivi chàkuu iti' chata vitin, ni kakuu iti' nuu.

Cha'a' uni kàtitu'un tuku Jesuu ña ni kuvi ra

(Mt. 20:17-19; Lc. 18:31-34)

32 Takan kūu tajan kēe ndio ndra kàcha'an ndra iti' ñuu Jerusalén. Ta yoso nuu Jesuu kuà'an ra iti' nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra. Va ma ndrakan ndava yù'vi ndra ña kuà'an ndra iti' chata ra. Ta juuni ndasii ma inga ñivi kuà'an iti' chata ndra ndia. Takan kūu tajan ndē'e Jesuu iti' chata ra, ta kāna ra ma ndi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in ra na kee siin ndra chi'in ra, ti kùuni ra katitu'un ra nuu ndra niyi ni ta'an ra. Takan kūu tajan te'en kīcha'a kà'an ra chi'in ndra:

33 ―Cha chìto ndo ti iti' i'ya kùu iti' kuà'an ñuu Jerusalén. Ta yu'u ra kùu Se'e ñivi tāchi Ndioo, ni ku'va ñivi yu'u nuu ndra chà'nda tiñu nuu sutu chi'in ma ndra kùu matru jàkua'a tutu Ndioo. Ta ndrakan kà'an ndra ña na ka'ni ndra yu'u, ta ni ku'va ndra yu'u nuu ñivi kīchi inga ñuu. 34 Ta ni kuàtu'un na yu'u. Ta ni tivi sii na yu'u. Ta ni kani na yu'u chi'in yo'o. Ta ni ka'ni na yu'u ndia. Ta tichi uni kivi nataku ndikoi ―kàti Jesuu.

Jandiau chi'in Xuva chìkan ndra iin ñamani nuu Jesuu

(Mt. 20:20-28)

35 Ta jāyatin Jandiau ta Xuva, ndra se'e Zebedeu nuu Jesuu. Ta kīcha'a kà'an ndra nuu ra:

―Matru, kùuni ndi ña ja'un iin ñamani nuu ndi ña ni ndakan ndi nuu̱n ―kàti ndra.

36 Ta kīcha'a kàti Jesuu:

―¿Nayi kùuni ndo ña jà'i cha'a' ndo?

37 Ta kà'an ndra:

―Ora chaun nuu ni'un ndatu̱n, na ku'vaun ndatu̱n nuu ndi. Ta iin ndi, kunandi chiyo kua'un, ta inga ndi kunandi chiyo satiun ―kàti ndra.

38 Ta kīcha'a kà'an Jesuu:

―Tüvi chìto ndo nayi chìkan ndo. ¿A kundee ndo ko'o ndo ña uva ni ko'i? ¿A kuu kunduta ndo indukuni kua ni kundutai?

Takan chīkatu'un ra nuu ndra ti kà'an ra ti tundo'o ni nde'e ra.

39 Ta nāka'an ndra:

―¡Kùu yi! ―kàti ndra.

Ta kà'an tuku Jesuu:

―Ndicha kuii, ti ndyo'o ko'o ndo ña uva ni ko'i. Ta juuni kunduta ndo indukuni kua kundutai. 40 Va na küu ku'vai kunandi ndo chiyo kua'i a chiyo sati̱n, ti cha kāchin ra Ndioo tatái ndian kunandi yi.

41 Ta ora chīni ndi uchi ta'an ma ndra jàkua'a chi'in ra ña kà'an ndra, ta kūxaan ndra chi'in Jandiau ta chi'in Xuva ndia. 42 Va kāna ma Jesuu ndra ta kīcha'a ra kà'an ra nuu ndra:

―Cha chìto ndo ña ìyo ndra chà'nda tiñu nuu ñivi yüvi judíu. Ta ndrakan ya'a kini jà'a ndra nuu ñivi chà'nda ndra tiñu, ti kùuni ndra jaka'nu ndra ndra tiá. 43 Va chi'in maa ndo na jä'a ndo takan. Ma ra kùuni jaka'nu ra ra tiá, ta kùu ra, ra nuu ndi'inia kua ndisaa ndo. Ta jà'a ra tiñu nuu ndo. 44 Ta ma ra kùuni kuxini ndo na kumusu ndo ra. 45 Ti ni yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo töve vàchi̱ ña na ja'a ñivi tiñu nui, ti vàchi̱ tìndei ñivi. Ta ni kuvi̱ ti yakan kùu ya'vi̱ ña na kakú kua'a' ñivi ―kàti Jesuu.

Jesuu jànda'a ra Bartimeo ra kuaá

(Mt. 20:29-34; Lc. 18:35-43)

46 Tajan chāa Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra ñuu Jericó. Ta ora kēe ndra ma ñuu ikan chi'in kua'a' ñivi, ta ikan chìkan iin ra kuaá xu'un' nuu nàndi ra yu'u iti'. Ta rakan nàni ra Bartimeo, se'e Timeo. 47 Ta ora chīni ra ña juu Jesuu ra ñuu Nazaret vàchi, ta kīcha'a ma ra kuaá kànachaa ra. Ta kàti ra:

―¡Yo'o tata racha'nu David na kunda'viniun yu'u! ―kàti ra.

48 Ta kua'a' na kà'an nuu ra:

―¡Taxiin koo yu'u̱n!

Va töve jāchi'in ra ña kà'an na. Ta kānachaa ra tiá ni'i:

―¡Yo'o tata racha'nu David na kunda'viniun yu'u! ―kàti ra.

49 Tajan chūndaa Jesuu. Ta kīcha'a ra kà'an ra:

―¡Na kana ndo ra!

Tajan cha kāna ndio ndra ra ta kà'an ndra:

―¡Xaa, ndeta! Ti kàna ra ñu̱n ―kàti ndra.

50 Tajan ra kuaá, jāxiin ra ja'ma ìyo chata ra, ta uvaa ndāva ra, ta chāa ra nuu ndaa Jesuu. 51 Ta chīkatu'un Jesuu nuu ra:

―¿Nayi kùuniun ña ja'i chi'un? ―kàti ra.

Ta nāka'an ma ra kuaá:

―Matru, kùuni̱ ña jandova'un tinui, ikan na kuu nde'i ―kàti ra.

52 Ta kà'an ndiko Jesuu:

―¡Na ku'un, ti chìnuniun ña kà'in! Yakan va cha ndā'un ―kàti ra.

Ta ora ikani kùu nande'e ma ra kuaá. Ta kuà'an ra chata Jesuu iti' kuà'an ra.

11

Jesuu kì'vi ra tichi ñuu Jerusalén

(Mt. 21:1-11; Lc. 19:28-40; Jn. 12:12-19)

1 Ora chani kuyatin ndra ñuu Jerusalén, ji'na yā'a ndra ñuu Betania chi'in ñuu Betfagé nuu ìyo yuku Olivu. Ta ni tachi Jesuu uvi ta'an ndra jàkua'a chi'in ra iti' nuu. 2 Ta kà'an ra chi'in ndra:

―¡Kua'an ndo ma kuariya ikani! Ta ora ki'vi ndo tichi kuariya ikan, ta nde'e ndo iin burru ndikun ña nï'iin na takä'an koso ri. ¡Ndachi ndo ri! ¡Ta keñu'u ndo ri kichi ndo! 3 Tatu ìyo ndian chikatu'un naja ndàchi ndo ri ta kati ndo: “Ti chìniñu'u racha'nu chito'o ndi ri. Ta nunua vàchi ndaka ndiko ndi ri”, kati ndo ―kàti Jesuu.

4 Ta takan kūu ta kēe ndio ndra kuà'an ndra. Ta nāta'an ndra ma burru ndikun ri iin cha'a' yutun veto'o yatini iin yuve'e. Tajan ndāchi ndra yi. 5 Ta chīkatu'un iin ma ndra ka'ìin ikan:

―¿Nayi jà'a ndo? ¿Ta naja ndàchi ndo ma burru? ―kàti ndra.

6 Ta nduvi ta'an ndra jàkua'a chi'in Jesuu, kāti ndra naja kua kā'an Jesuu chi'in ndra.

Ta nāka'an ndra ìyo ikan:

―¡Va'ani! ¡Kuà'an ndo, tuva takan!

7 Tajan jūndii ndra ja'ma ndra chata ma burru. Ta kēñu'u ndra ri kuà'an ndra nuu Jesuu. Ta chākoso ma Jesuu ri kuà'an ra iti' ñuu Jerusalén. 8 Ta kua'a' ñivi chākin ja'ma isukun na tichi iti' kuà'an Jesuu. Ta inga na kāni ndoyo soko yutun ña chā'nda na tichi ku'u iti' kuà'an ra. 9 Ta takua kà'an ma ndian kuà'an iti' nuu ra, ta takan kà'an ma ndian kuà'an iti' chata ra:

―¡Ya'a jàka'nu yo Ndioo! ¡Ya'a jàka'nu yo ndè'o, ra vàchi kuenda Racha'nu chito'o yo! 10 ¡Ya'a jàka'nu yo ra vàchi! Ti ni ka'nda ra tiñu takua chā'nda racha'nu David tiñu, tatiempu. David kùu ñivi yo. ¡Na jaka'nu yo ra Ndioo nàndi andivi! ―nàtu'un na cha'a' Jesuu.

11 Ta chāa Jesuu ñuu Jerusalén. Ta kī'vi ra tichi kora veñu'u ka'nu ikan. Ta ndè'e ra te'en, tikan. Tajan kēe ra kuà'an ndiko ra chi'in ndi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in ra ñuu Betania, ti cha kuaa kùu yi.

Jesuu kànduva'a ra yutun higu

(Mt. 21:18-19)

12 Ta ora kūndichin inga kivi ta kēe ndra ñuu Betania. Ta kuà'an ndra iti' ñuu Jerusalén. Ta Jesuu kōyo soko ra. 13 Ta chika ndē'e ra iin nuu ndaa yutun higu ña cha nūma. Ta chānde'e yatin ra nuu ndaa run a ka'ìin chiti higu nuu run. Va tüvi vu. Ka'ìin va mamaa nda'ani run, ti takäaga kuta'an tiempu koo chiti run. 14 Yakan va kà'an ra chi'in ma yutun ikan:

―Tiá iti' nuu, nï'iin ga ñivi na kächi ga chitiun ―kàti ra.

Ta ma ndra jàkua'a chi'in ra, chīni ndra ña kā'an ra.

Jesuu tàva ra ndian xìko tichi kora veñu'u ka'nu

(Mt. 21:12-17; Lc. 19:45-48; Jn. 2:13-22)

15 Ta ora cha chāa ndra ñuu Jerusalén ta kī'vi ndra tichi kora veñu'u ka'nu. Ta kīcha'a Jesuu jàkunu ra ma ñivi xìko chi'in ñivi jàta. Ta jānduva ra ma mesa ma ndian sàma xu'un' nuu ñivi. Ta jānduva ra mesa ma ndian xìko livi ndia. 16 Ta tüvi chà'a ra ña ya'a ñivi ndiso ndatiñu tichi kora veñu'u ikan. 17 Ta te'en kīcha'a ra jàna'a ra nuu ñivi ikan:

―Te'en kà'an ma tutu Ndioo ―kàti ra― “Ve'e i'ya kùu ve'e Ndioo. Ñivi ìyo ndisaa ñuu ñuñivi, i'ya kùu kà'an na chi'in Ndioo”, kàti tutu Ndioo. Ta ndyo'o jà'a ndo yi iin ve'e ndra su'u ―kàti Jesuu.

18 Takan kūu ta chīni ndra sutu cha'nu chi'in ndra jàkua'a tutu Ndioo ña jàna'a ra. Ta nànduku ndra naja kua jà'a ndra ña ka'ni ndra ra, va ya'a yu'vi ndra ndè'e ndra ra. Ti nduva'a kuii kua'a' ñivi chìsii na ña jàna'a ra nuu na. 19 Ta ora kī'vi ña kuaa ta kēe ndiko Jesuu ñuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra. Ta kuà'an ndra inga ñuu.

Nuu nàtii yutun higu

(Mt. 21:20-22)

20 Ta ora na'ani inga kivi kuà'an ndiko ndra iti' ñuu Jerusalén. Ta ora yā'a ndra yatini xiin ma yutun higu. Ta ndē'e ndra ña nàtii run. 21 Tajan chāku'uni ma ra nàni Petu' ña kā'an Jesuu chi'in run. Ta kà'an ra nuu Jesuu:

―¡Matru! ¡Nde'e yutun higu ña kānduva'un, ti cha nàtii run!

22 Tajan nāka'an Jesuu nuu ndra:

―¡Na chinuni ndo ña kà'an Ndioo! 23 Ndicha ña kà'in ti tu ìyo ndian kà'an chi'in yuku chiña: “¡Na kundachiyoun chiña, ta kuà'an tichi tañu'u!” Ta na jäxiin ndo anima ndo, ti na chinuni ndo ti ña ta'an yi va kà'an ndo, ta takan ni ta'an yi. 24 Ta yakan va kà'in chi'in ndo, ti ndisaa ña ndàkan ndo nuu Ndioo, ta na chinuni ndo ti cha nī'i ndo yi, tajan nì'i ndio ndo yi. 25 Ta ora kà'an ndo chi'in Ndioo tu jànaa ndo kuati jà'a inga ñivi cha'a' ndo, ta juuni jànaa Ndioo ma kuati jà'a ndo ndia. 26 Va tu töve jànaa ndo kuati jà'a inga ñivi chi'in ndo, juuni töve ni janaa Ndioo ma kuati ndo ndia ―kàti ra.

Ìyo ndatu Jesuu

(Mt. 21:23-27; Lc. 20:1-8)

27 Ta ora chīnu kà'an ra ta kàcha'an ndiko ndra iti' ñuu Jerusalén. Ta juuni chàkunuu Jesuu tichi kora veñu'u ka'nu. Ta chājayatin ndra sutu chà'nda tiñu chi'in ndra jàkua'a tutu Ndioo ta chi'in inga ndra cha'nu nuu ndaa Jesuu. 28 Ta te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―¿Ta yo tāchi ñu̱n ña jà'un te'en? ¿Ta yo chā'a ndatu nuu̱n? ―kàti ndra chi'in ra.

29-30 Ta kīcha'a Jesuu kà'an ra:

―Ta ji'na kùuni ndakatu'in iin nakuyi nuu ndo ndia. ¿Yo tāchi Xuva ña jàkunduta ra? ¿A Ndioo, a ñivi? ¡Na kati ndo nui! Tu ji'na kati ndo ña chìkatu'in nuu ndo, tajan kati̱ yo chā'a ndatu ña jā'i te'en ―kàti Jesuu.

31 Ta kīcha'a ndra natu'un xe'e ta'an ndra:

―Tu katio ña Ndioo tāchi ra, ta kati ra: “¿Ta naja nī chinuni ndo ña kà'an ra, tuva takan?” 32 Tatu katio ña ñivi tāchi ra, ta kuxaan ñivi yo, ti ndisaa na kà'an na ti ndicha Xuva kùu iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo.

33 Yakan va kà'an ndra nuu Jesuu:

―Töve chìto ndi yo tāchi ra.

Ta nāka'an Jesuu:

―Ta ni yu'u na käti̱ yo chā'a ndatu ña jā'i te'en ―kàti ra.

12

Kà'an Jesuu iin ku'va cha'a' ndra tüvi va'a jàtiñu

(Mt. 21:33-46; Lc. 20:9-19)

1 Takan kūu ta te'en kīcha'a Jesuu kà'an ra iin ku'va nuu ndra:

―Chīyo iin ra tāchi kua'a' yoku'u uva. Ta jā'a ra iin kora nuu tāchi ra ma yoku'u uva, ikan na kï'vi kiti, ni ñivi nuu kàa yi. Ta jā'a ra iin yavi nuu ni taan ra takuii ma uva, ti ikan ni ja'a ra vinu. Ta juuni jā'a ra iin lomara sukun, ikan na kuu nde'e ra ndisaa yu'u ma uva tāchi ra. Takan kūu ta jākilaa ra yi nuu ndra jàtiñu chi'in ra. Ta kēe ra kuà'an ra iin nuu chika. 2 Ta ora kēta ma tiempu ña chītí ma uva, ta tāchi ra iin ra musu ra ña kuàki'in sava ma ña'a ra. 3 Va nī ni'i ra yi, ti java kāni ndra ra. Ta tāchi ndiko ndra ra kuà'an ra nuu ma ra chà'nda tiñu nuu ra. 4 Ta ikan tāchi tuku ra inga ra. Ta juuni kāni ndra ra. Ta tākue'e xini ra jā'a ndra. 5 Ta ikan jan tāchi ra inga ra, ta rakan va chā'ni ndra. Tajan tāchi ra tiá kua'a' ndra. Ta juuni kua'a' ndra tākue'e ta kua'a' ndra chā'ni ndra ndia.

6 ’Ta ikan kīndoo uvania ra ya'a kùuni ra nde'e ra. Ta rakan ti se'e ra kùu ra. Tajan tāchi ndio ra ra nuu ndi'i nia ti kùuni ra: “Ti töve nayi ja'a ndra chi'in se'o, ti se'e maa yo kùu ra. Yakan va ni tiñu'u ndra ra.” Takan kùuni ma tatá ra niku.

7 ’Ta ora chāa ra ma nuu ka'ìin ma ndra jàtiñu. Ta te'en kīcha'a ndra nàtu'un ta'an ndra: “Ra vàchi ikan kùu ma ra ni kindoo chi'in ndisaa ma ñu'u'. Yakan va na ka'nio ra ta kindoo yo chi'in ndisaa ña'a ra”, kàti ndra. 8 Tajan tīin ndra ra. Ta chā'ni ndra ra. Ta jākuita ndra ñunda'yu ra chata kora nuu kàa ma uva ―kàti Jesuu.

9 Takan kūu ta te'en nāka'an tuku Jesuu:

―¿Ta nayi ni ja'a ma ra chito'o ma yoku'u uva chi'in ma ndra jà'a kuenda vu?, kùuni ndo. ¿A ni ku'un ra ta ka'ni ra ndra jàtiñu chi'in ra, ta ni jakilaa ra yi nuu inga ndra?, kùuni ndo.

10 ’¿A takä'an jakua'a ndo tutu Ndioo ña kà'an te'en:

Yuu jāchiyo ma ndra jàndova'a ve'e

kùu ma yuu tiá ka'nu kua ndisaa yi?

11 Ta yakan jā'a ma ra chito'o yo.

Yakan va ya'a chisio vitin,

kà'an tutu Ndioo ―kàti Jesuu.

12 Ta ndrakan ikan kūuni ndra tiin ndra ra, ti chìto ndra ti kà'an ra ku'va ikan chata ndra. Va tava yū'vi ndra ma ñivi ka'ìin ikan. Ta yakan va töve nani jā'a ndra chi'in ra. Ta kuà'an ndra.

Chìkatu'un ñivi nuu Jesuu cha'a' ma xu'un' tàva ma ñuu Roma nuu na

(Mt. 22:15-22; Lc. 20:20-26)

13 Tajan tāchi na ndra fariseu chi'in ndra chàkunuu chi'in Herode nuu Jesuu, tajan na ja'a ndra ña na kà'an ra iin tu'un vä'a', ta ni'i ndra kua kuu tiso ndra kuati chata ra. 14 Tajan chàa ndra ta chīkatu'un ndra nuu ra:

―Matru, chìto ndi ti yo'o va kà'an tu'un ndaa, ta töve yu'viun nde'un ña kà'an inga ñivi. Ti tüvi sàma nde'un ndian kuika, a ndian nda'vi, ti indukuni ndè'un na. Ti jàna'un iti' va'a ña ku'un ma ñivi nuu Ndioo. ¿Ta yakan va naja kua kàtiun? ¿A va'a ña ka'nda ndi kuenda nuu ra kùu kalecha'nu ñuu Roma? ¿A va'a, a vä'a'? ―kàti ndra nuu Jesuu.

15 Va tava cha nākoto ma Jesuu ti vata ndra, yakan va te'en nāka'an ra:

―¿Ta naja jànda'viña'a ndo yu'u? ¡Kuàki'in ndo iin xu'un' ta jana'a ndo yi nui! ―kà'an Jesuu.

16 Ta nda'a ndio ndra yi chāa ndra nuu Jesuu. Ta te'en nāka'an ndio Jesuu nuu ndra:

―¿Ta yo na'na ndaa chata ma xu'un' i'ya? ¿Ta yo sivi ndiso yi?

Ta nāka'an ndra:

―Na'na kalecha'nu ñuu Roma kùu yi.

17 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu nuu ndra:

―¡Na ku'va ndo ña kùu ña'a ma ra kalecha'nu nuu ra, ta ku'va ndo ña kùu ña'a Ndioo nuu Ndioo! ―kàti ra.

Ta ndava yu'vi ma ñivi jā'a ma ña kà'an Jesuu.

Chìkatu'un ndra Saduceu naja kua nàtaku ndiko ñivi ndií

(Mt. 22:23-33; Lc. 20:27-40)

18 Takan kūu tajan kuànde'e ma ñivi Saduceu ma Jesuu, ti ma ñivi ikan tüvi chìnuni na ña nàndoto ndiko ñivi ndií. Yakan va te'en chìkatu'un ndra nuu ra:

19 ―¡Yo'o Matru! Racha'nu Moisés tāa ra iin tutu tatiempu. Ta ma tutu ikan te'en kà'an yi: “Tu iin ra'ii chī'í ra, ta tüvi nī chïyo nï'iin se'e ra chi'in ñasi'i ra. Tajan ndàki'in ra yani ma ra chī'í juuni ma ña nda'vi ikan. Ta tànda'a ra chi'an. Ta takan ni koo se'e ma ra chī'í, jā'a ma ra yani ra.” Takan kāti Moisés. 20 Ta takan chīyo ucha ta'an ndra ña juuni yani ndra. Ta ma ra nunuu ji'na ra tānda'a, ta nï'iin se'e ra nī chiyo. Ta chī'í ra. 21 Ta ikan ndāki'in inga yani ra ña. Ta indukuni nī chiyo nï'iin se'e ra chi'an. Ta chī'í ra ndia. Ta juuni tānda'a ña chi'in ra uni. 22 Ta indukuni tā'an ra takua tā'an ndi ucha ta'an ndra. Yakan va nï'iin ndra nī chiyo se'e chi'an, ta chī'í ndra. Ta kēta iin kivi ña chī'í ma ña'a ndia. 23 ¿Ta ora kèta ma kivi nàtaku ndiko ma ñivi chì'í, nda ndra kùu iian ndakan?, kùuniun, ti cha tānda'a ndi ucha ndra chi'an ―kàti ndra.

24 Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―¿Ta ndyo'o naja tüvi chìnuni ndo ña va'a kà'an tutu Ndioo? Ta töve chìto ndo ña ìyo ndatu Ndioo ndia. 25 Yakan va ora nàtaku ndiko ma ndian ndií, ni ndra'ii ta ni ña'a' na tända'a vi. Ta vii koo na takua ìyo ma tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo andivi. 26 Ta vitin kùuni̱ jana'i nuu ndo ña nàtaku ndicha ma ndian ndií. ¿A tüvi chàku'uni ndo naja kua kà'an ma tutu tāa Moisés taji'na? Rakan te'en tāa ra yi, ora chānde'e ra nuu kàyu iñu ndu'va. Ta ikan kīcha'a kàtitu'un Ndioo nuu ma Moisés te'en: “Yu'u kùu Ndioo ña kùmi Abraham, ta juuni kùmi̱ Isaac, ta Jacob”, kàti Ndioo. Takan kāti ra ti vaji cha ìyo kua'a' kuiya chī'í ndra, va jānataku ndiko ra ndra. 27 Yakan va Ndioo kùu ma Ndioo ma ndian ndìtoni, ti cha nātaku ndiko ndra. Yakan va Ndioo kùu ra kuenda ndian ndìto, ta yüvi kuenda ndian ndií. Ta yakan va tüvi chànini ndo tu'un ndaa ―kàti Jesuu.

Kàtitu'un Jesuu nda tu'un kùu ma ña ka'nuga

(Mt. 22:34-40)

28 Takan kūu ta ikan kēta iin ra jàkua'a tutu Ndioo. Ta jà'a ra kuenda ña va'a nàtu'un Jesuu chi'in ma ñivi ikan. Yakan va ora chīni ra ña nàtu'un ma ñivi ikan, ta jāyatin ra ra. Ta kīcha'a chìkatu'un ra nuu ma Jesuu:

―¿Nda ley kùu ña ka'nu tiá kua ndisaa ma ley tutu Ndioo? ―kàti ra.

29 Ta kīcha'a nàka'an Jesuu:

―Ma tu'un ka'nu tiá ña chā'a Ndioo nuu yo kà'an yi te'en: “¡Ndyo'o ñivi Israel! ¡Na kuuni ndo ma Ndioo chito'o yo, ti uvani ra kùu ra! 30 ¡Kùuni ndo nde'e ndo Ndioo chi'in ndisaa anima ndo! ¡Ta kùuni ndo nde'e ndo ra chi'in ndisaa chinituni ndo, ta chi'in ndisaa ña ndee ndo ndia!” Takan kà'an ma ña nunuu. 31 Ta ma ley uvi ña chā'a Ndioo nuu yo va kà'an te'en: “¡Kùuni ndo nde'e ndo ndian ìyo xiin ve'e ndo takua kùuni ndo juuni maa ndo!” Yakan va nda tu'un nikuuni tüvi ka'nu yi tiá kua ndi uvi tu'un já kā'in i'ya ―kàti Jesuu.

32 Takan kūu ta nāka'an tuku ma ra jàkua'a tutu Ndioo:

―¡Yo'o matru! Ya'a va'a kā'un ña ndicha kùu ma ña kā'un, ti uvani ma ra kùu Ndioo. Ta tüvi ìyo inga ra indukuni kua maa ra. 33 Ta kùunio nde'o Ndioo chi'in ndisaa anima yo, ta chi'in ndisaa chinitunio, ta chi'in ndisaa ma ña ndeo ndia. Ta juuni kùunio nde'o ñivi ìyo xiin ve'o takua kùunio juuni maa yo. Ta yakan va tiá va'a ña te'en kùunio nde'o Ndioo kua ku'va yo kiti jàna yo, ta ka'mio ndri nuu ndaa chito naá ―kàti ma ra matru jàkua'a tutu Ndioo.

34 Ta ora chīni ma Jesuu ña chi'in chinituni ra kā'an ra. Yakan va te'en nāka'an Jesuu nuu ra:

―Chani kuyatin ki'viun nuu chà'nda Ndioo tiñu ―kàti ra.

Ta ora chīnu nātu'un ra chi'in Jesuu ta nï'iin ga na, tüva nī chikatu'un inga nakuyi nuu Jesuu.

Kàtitu'un Jesuu ti ñivi ra kūu Rey David

(Mt. 22:41-46; Lc. 20:41-44)

35 Ta ora ndaa Jesuu jàna'a ra nuu ñivi tichi kora veñu'u ka'nu, ta te'en chìkatu'un ra nuu na:

―¿Ta naja kà'an ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo, ña tata ma racha'nu David kùu Cristu? 36 Yakan va ma ra kùu Tati Ií Ndioo, chā'a ra ndatu ra nuu ma racha'nu David ora kà'an ra. Takan kūu ta te'en kīcha'a David kà'an ra chi'in ma ndatu ikan:

Ma Racha'nu Ndioo te'en nāka'an ra chi'in ma ra chito'i Cristu:

“¡Na'a! ¡Kunandi chiyo kua'i!

Ti i'ya ni ku'vai ma ndatui nuu̱n,

nda kati kani ndoyoi ma ndian kànita'an chi'un iti' cha'un”, kàti Racha'nu Ndioo.

37 Yakan va kùuni yi ka'an yi ti, vaji tata David kùu Cristu, va juuni chito'o David kùu ra ndia ―kàti Jesuu nuu ma ñivi ikan.

Yakan va ndisaa ma ñivi ka'ìin tichi kora veñu'u, ya'a chìsii na ña kà'an Jesuu takan.

Jesuu tìsokuati ra ndra matru jàkua'a tutu Ndioo

(Mt. 23:1-36; Lc. 11:37-54; 20:45-47)

38 Takan kūu ta te'en nāka'an Jesuu nuu ma ñivi ikan:

―¡Ja'a ndo kuenda nuu ndo chi'in ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo! Ti chàta'ani ndra kakunuu ndra chi'in ja'ma tacha, na tiñu'u ma ñivi ndra nuya'vi. 39 Ta juuni nànduku ndra tayu ka'nu tiá kunandi ndra nuu chìyo viko ta tichi veñu'u ñivi judíu ndia. 40 Ta ndrakan, sù'u ndra ndatiñu ma ñivi kìndoo nda'vi. Ta nàkuatu ndra nuu ka'ìin kua'a' ñivi, ikan na kuuni na ña yüvi ndra su'u kùu ndra. Yakan va ndrakan ni nde'e ndra kua'a' tundo'o ―kàti Jesuu.

Nuu sòkó ña nda'vi xu'un' kuenda Ndioo

(Lc. 21:1-4)

41 Takan kūu ta inga kivi chūnandi Jesuu yatini nuu ndaa chatun nuu tì'i na xu'un' ña jà'a ra kuenda naja kua tī'i na yi. Ta ora nàndi ra nde'e ra ikan, ta chākoyo kua'a' ma ndian kuika. Ta tī'i na kua'a' xu'un' tichi yi. 42 Ta nunuuni chāa iin ña kìndoo nda'vi. Ta tī'an uvi ta'an xu'un' kuati tichi yi. 43 Yakan va ora ndē'e Jesuu ña tī'an yi, ta kāna ra ma ndra jàkua'a chi'in ra, na kichi ndra nuu ra. Ta te'en kīcha'a kà'an ra chi'in ndra:

―Ndicha va'a ti ña nda'vi ikan, vaji tī'an tiani ma xu'un', va kuenda Ndioo kua'a' xu'un' kùu yi. Ti chā'a ña ndisaa ma xu'un' kùmian chi'in anima ña. 44 Ta ma ndian kuika ti vaji kua'a' xu'un' tī'i na, va ña chàkoso nia kùu yi. Ta tiani xu'un' kùu yi kuenda Ndioo. Ta yakan va ma ña nda'vi ikan, tī'an tiaga xu'un' tichi chatun kua ndisaa ma ndian kuika ―kàti Jesuu.

13

Jesuu kàtitu'un ra ña ni kekoyo veñu'u ka'nu

(Mt. 24:1-2; Lc. 21:5-6)

1 Takan kūu ta ora kēe Jesuu tichi veñu'u ka'nu, ta nāka'an iin ra jàkua'a chi'in ra nuu ra:

―¡Yo'o, matru! ¡Nde'e veñu'u ka'nu ndaa ikan! Ti ya'a vii kàa yi. Ta ya'a ka'nu yuu kandii cha'a yi ―kàti ra.

2 Ta nāka'an Jesuu nuu ra:

―Ndicha ti takan kàa yi vitin, va ni keta iin kivi ña nï'iin yuu kïndoo chata ta'an yi, ti ni kekoyo ndisaa yi.

Jesuu kàtitu'un ra naja kua ni naa ñuñivi

(Mt. 24:3-28; Lc. 21:7-24; 17:22-24)

3 Ta ikan kēe ndra ta kàcha'an ndra nda xini yuku nàni Olivu, ña ìyo yatini yu'u ñuu Jerusalén. Ta ora kēta ra ma xini yuku ta chūnandi ra ta te'en kīcha'a kà'an xe'e Petu', Jandiau, Xuva chi'in André nuu ra:

4 ―¿Ta nda ora ni kicha'a yi? ¿Ta nda ña kuu yi nde'o ora chani kicha'a yi? ―kàti ndra.

5 Ta kīcha'a nàka'an Jesuu nuu ndra:

―¡Ja'a ndo kuenda nuu ndo koto janda'viña'a ñivi ndo! 6 Ti ni kichaa koyo ndian ni ka'an te'en: “Yu'u kùu ra Cristu”, ni kati na. Ta ni janda'viña'a na kua'a' ñivi.

7 ’¡Na yü'vi ndo ora koto ndo ña kà'an ñivi ña ìyo kuati iti' tikan a nda nikuuni! Ti takan ni kuu yi, vaji vitin tüvi ni ndi'i ma kuati nde'o, va tiá iti' nuu, ni nde'o tiá yi. 8 Ti ni kanita'an iin ñuu chi'in inga ñuu. Ta inga ñuu, ni ja'a yi kuati chi'in inga tuku ñuu. Ta ni kichi ña taan kua'a' ñuu. Ta ni nde'o soko ndia. Ta nuu, já ni kicha'a tundo'o kùu yakan.

9 ’¡Ta yakan va ja'a ndo kuenda nuu juuni maa ndo! Ti ni tiin na ndo ta ni ku'va na ndo nuu ndra kumi tiñu. Ta ndra kumi tiñu, ni ku'va ndio ndra ndo na kani na ndo tichi veñu'u. Ta ni kundaka ndra ndo nuu ndra kalecha'nu. Ta juuni ku'un ndo nuu inga ndra chà'nda tiñu, ikan na kuu katitu'un ndo tu'in nuu ndra, cha'a' ña chìnuni ndo ña jà'i. 10 Va ji'na ìyo yi ña katitu'un ndo ma tu'un va'a Ndioo nuu ndisaa ñuu ñuñivi. 11 ¡Ta na näkanini ndo nda tu'un ni ka'an ndo ora ku'va na ndo nda'a' ndra kumi tiñu! Ti ora ka'ìin ndo ikan, na ka'an ndo tu'un ni jana'a Ndioo. Ti Tati Ií Ndioo ni jana'a ma tu'un ni ka'an ndo. 12 Ta juuni ma kivi ikan, ni tiin ndra ndra yani ndra. Ta ni ku'va ndra ndra nuu inga ñivi, na ka'ni na ndra. Ta juuni takan ni ja'a tatá ndra chi'in juuni se'e ndra. Ta juuni ni kanita'an ñivi chi'in tatá na ta ma'a na. Ta juuni ni ka'ni na vi ndia. 13 Ta ni kuxaan ñivi nde'e na ndo, ti chàkuu ndo chi'i̱n. Va ra kundeeni nda kati ya'a ma kivi ikan ni jakakú Ndioo ra.

14 ’Ta tichi veñu'u ií ni ki'vi iin ña kini. Ta yakán' ti ya'a xaani Ndioo nde'e ra yi ña ni kee ra veñu'u ka'nu ti ya'a kini ni ja'a yi tichi veñu'u. Ta ndisaa ñivi ìyo ñuu Judea ora kunián' ja'án' te'en, na kekunu na ku'un na iti' yuku, ikan na kakú na. Ta ndian chìto jàkua'a tu'un te'en, ya'a va'a tuva kutunini na naja kua kà'an yi. 15 Ta ndian ka'ìin siki ve'e, na kï'vi na, ni ña täva na ndatiñu na tichi ve'e na. 16 Ta ndian jàtiñu tichi ku'u na kï'vi na ñuu, ni ña küki'in na ja'ma na ndia. 17 Nda'vi ta'an ñivi ña'a ña kivi ikan ñù'u se'e vi, ta ìyo ndiakuati se'e vi ña chàxin ndika vi ndia. 18 ¡Na ndakan ndo ñamani nuu Ndioo, ikan na tä'an ndo takan tiempu ya'a vichin jà'a yi! 19 Ta ma kivi ikan ni nde'o tiá tundo'o kua nï'iin kivi. Takä'an nde'o yi jà'a Ndioo, nda ora jātuvi ra ma ñuñivi. Ta ni tüvi chànini ra ña jànde'e ra tundo'o yo tiá iti' nuu, takua ni jande'e ra yi yo kivi ikan. 20 Tatu ma Ndioo töve nī jandokuiti ra ma kivi ikan, na käkú nï'iin na niku. Va ma ra chito'o yo, jākuiti ra yi, ti kùuni ra nde'e ra ndian kāchin ra.

21 ’Yakan va tu keta iin ndian te'en kà'an nuu ndo: “¡Nde'e ndo, i'ya ndaa ra kùu Cristu!” A tu keta inga ndian kà'an: “¡Juu ra ndaa ikan!” ¡Ta na chïnuni ndo ña kà'an na! 22 Ti ni kichi kua'a' ndian ni ka'an te'en ndia: “¡Yu'u kùu Cristu!” Va tüvi ndicha ti janda'viña'a ndra ña Cristu kùu ndra. Ta juuni ni kichi ndian ni ka'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, va tüvi ndicha ti ndra vata kùu ndra. Yakan va ta ndi'i ndrakan ni ja'a ndra kua'a' ndatu ndra ta seña, ikan na chinuni na ña ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kùu ndra. Ta juuni kùuni ndra janda'viña'a ndra ma ñivi kāchin Ndioo tuva kùu yi. 23 Yakan va ja'a ndo kuenda juuni maa ndo. Ti cha kātitu'in nuu ndo naja kua ni koo yi.

Kātitu'un Jesuu naja kua ni kichi tuku ra inga cha'a'

(Mt. 24:29-35, 42-44; Lc. 21:25-36)

24 ’Ta ora cha ndi'i ma tiempu ña ni nde'o kua'a' tundo'o. Tajan ni nda'va ma nikandii, ta ni nda'va yoo ndia. Ta tüva ni ndondichin jà'a ndra. 25 Ta ma chele ka'ìin andivi ni ke'ne ndri. Ti ni taan ma andivi jà'a ndri. 26 Tajan ni nde'e kua'a' ñivi ti vachi̱ tichi viko. Ti yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo ìyo kua'a' ndatui, ta kua'a' ña tachai ndia. 27 Tajan ni tachi̱ ma ndian kùu tati jà'a tiñu nuu Ndioo, na kuu jati'vi ta'an na ndisaa ñivi cha kāchi̱n. Ta kunanduku ma tati na nda nikuuni nuu ndi'i ñuñivi, a iti' ninuu, a iti' siki.

28 ’Na kuu ku'uni ndo ña jàna'a yutun higu, ti ora kēta nda'a' yuta' run cha chìto ndo ti chani keta ma tiempu ni koo chiti run. 29 Ta yakan va ora ndè'e ndo ma tundo'o kàtitu'in nuu ndo, ta cha chìto ndo, ti chani kuta'an ora ni kichai. Ti yu'u kùu ra Se'e ñivi tāchi Ndioo. 30 Ndicha ña kà'in chi'in ndo. Ti ora takäaga kuvi ndisaa ma ñivi ìyo kuiya i'ya ji'na nde'e na tundo'o ña kā'in chi'in ndo. 31 Ta ni keta iin kivi ña ni naa andivi chi'in ñuñivi. Va tu'un ka'in tüvi ni naa yi.

32 ’Ta nï'iin ñivi tüvi chìto nda ora ni keta ma ña kà'in, ni tati jà'a tiñu nuu Ndioo, ta ni yu'u, ra kùu Se'e Ndioo tüvi chìtoi ndia. Chìto va ma Tatái, ti rakan kùu ma Ndioo ka'nu ìyo andivi.

33 ’¡Yakan va kumi ndo ndo! ¡Ta ja'a ndo kuenda ndo! ¡Ta ka'an ndo chi'in Ndioo! Ti töve chìto ndo nda ora ni kuu yi. 34 Yakan va ña'a kùu yi takua jā'a iin ra'ii ora kēe ra, ta kuà'an chika ra. Ta tāva ra tiñu nuu ndra kùu musu ra na kumi ndra ve'e ra. Ta ta'ii'iin ndra tāva ra tiñu nuu nayi jà'a ndra. Ta tāva ra tiñu nuu iin ra na ja'a va'a ra kuenda yuve'e ra. 35 ¡Ta yakan va na koo ndito ndo! Ti töve chìto ndo nda ora kichaa ndiko ma ra xuve'e, a kichaa ra ora chanikuaa, a ora javañuu, a ora ni tuvi, a ora ni kundichin. 36 ¡Ta yakan va na ja'a va'a ndo kuenda koto kichaa ra numini! Ta koto näta'an ra ndo ña kìxi ndo. 37 Yakan va ña kàtitu'in nuu ndo. Ta kàtitu'in nuu ndisaa ñivi na koo ndito na ―kàti Jesuu.

14

Nuu kùti'vi ndra ña kùuni ndra tiin ndra Jesuu

(Mt. 26:1-5; Lc. 22:1-2; Jn. 11:45-53)

1 Takan kūu ta ora takäaga uvi kivi, ta kūta'an viko Pakua, ora chàchi na paan ña töve kì'vi yuchan iya tichi. Tajan nànduku ma ndra sutu chà'nda tiñu chi'in ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo, naja kua ja'a ndra ta tiin xe'e ndra ma Jesuu ta ka'ni ndra ra. 2 Va te'en kà'an ma ndra ka'ìin ikan:

―¡Na tïin yo ra kivi ìyo viko, ti koto kuxaan ma ñivi cha'a' ra!

Iin ña'a jàkutian takuii xiko xini Jesuu

(Mt. 26:6-13; Jn. 12:1-8)

3 Ìyo Jesuu ñuu Betania ve'e Simón, ra kà'an na ña ku'vi, jà'a kue'e ta'yu niku. Ta ora juuni nàndi Jesuu chàchi ra tichi ve'e ma ra Simón, ta ikan chāa iin ña'a, ta ndà'a ña iin viru takuii xiko, ña ya'a ya'vi ndaa. Ta nduva'a kuii va'a ra'. Ta nūna ña yu'u ma viru, ta chōsoan ra' xini Jesuu. 4 Ta iin ma ndra nàndi chi'in ma Jesuu kùxaan ndra ña jà'a ña takan. Ta te'en kīcha'a kà'an ta'an ndra:

―¿Ta naja chàtian ma takuii xiko? 5 Ti kùu jata na ra' nuan chi'in ndisaa xu'un' jàkanaa na iin kuiya, ta ku'va ña yi nuu ma ndian nda'vi. ―Takan kà'an ndra chata ña.

6 Ta te'en kīcha'a kà'an Jesuu nuu ndra:

―¡Jaña ndo ña kà'an ndo chata ña! Ti ña va'a jà'a ña chi'i̱n. 7 Ti ma ñivi nda'vi endeeni ni koo na chi'in ndo. Ta kùu ja'a ndo ña va'a chi'in na ora kùuni ndo. Vati yu'u töve ni koi chi'in ndo endeeni. 8 Ta ma ña'a i'ya, jà'a ña ma ña kùu ja'a ña kuendai, ti chōsoan takuii xiko ñii̱, ti chani keta ora ni kuchi̱. 9 Yakan va ndichai ña kà'in, ti nda nikuuni ma ñuñivi, nuu ni ka'an na tu'un Ndioo. Ta juuni ni ka'an na ña jā'a ña chi'i̱n, ta kuku'uni ma ñivi ña.

Juda xìkoña'a ra Jesuu

(Mt. 26:14-16; Lc. 22:3-6)

10 Juda Iscariote kùu iin ra indii tichi ndi uchi uvi ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu. Takan kūu tajan kēe Juda kuà'an ra kuànde'e ra nuu ìyo ma ndra sutu chà'nda tiñu, ti kùuni ra jandova'a ra naja kua ja'a ra ta ku'va ra ma Jesuu nuu ndra. 11 Ta ora chīni ndra sutu ña kā'an ra te'en, ta nduva'a kuii chìsii ndra, ta kīcha'a kà'an ndra chi'in ra:

―¡Ndicha ndi ña ni ku'va ndi xu'un' nuu̱n, ora jana'un ra nuu ndi!

Ta kīcha'a ra nànduku ra naja kua kuu ku'va ra Jesuu nuu ndra.

Nuu kùxini Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra

(Mt. 26:17-29; Lc. 22:7-23; Jn. 13:21-30; 1 Co. 11:23-26)

12 Ma kivi nunuu ma viko Pakua, ora chàchi na paan ña tüvi kì'vi yuchan iya tichi. Ma kivi ikan chà'ni na iin mvechala kuati kivi viko Pakua, ti sòkó na ri nuu Ndioo, ikan na ndakimani ra na. Takan kūu tajan kīcha'a chìkatu'un ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu nuu ra:

―¿Ta ndanu kùuniun ña kùu ja'a ndi ma ña kacho viko Pakua? ―kàti ndra.

13 Tajan tāchi ra uvi ta'an ma ndra jàkua'a chi'in ra, ta kà'an ra te'en chi'in ndra:

―¡Kua'an ndo tichi ñuu! Ta ikan nata'an ndo iin ra ndiso iin kii takuii ta tandiku ndo chata ra. 14 Ta kàtitu'un ndo nuu ma ra xuve'e nuu kì'vi ra, ti nànduku matru ndo iin ve'e nuu ni kachi ra ma viko Pakua chi'in ndra jàkua'a chi'in ra, kati ndo. 15 Ta ikan jana'a ra iin ve'e ka'nu ndaa siki inga ve'e. Ta ma ve'e ikan, cha ìyo va'a yi kuenda yo. Ta ikan kùu ja'a ndo ma ña kacho ―kàti Jesuu.

16 Tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra tichi ñuu, ta nī'i ndio ndra ndisaa yi kua kā'an Jesuu nuu ndra. Ta ikan jā'a ndra ma ña kachi ndra kivi Pakua.

17 Ta ora chanikuaa chāa Jesuu chi'in ndisaa ma ndra jàkua'a chi'in ra. 18 Ta ora nàndi ndra chàchi ndra ma nuu tayu, ta kīcha'a kà'an Jesuu chi'in ndra:

―Ndichai ña kà'in, ti iin ra nàndi chàchi chi'i̱n ni xikoña'a ra yu'u ―kàti ra.

19 Ta ora chīni ndra ña kā'an ma Jesuu te'en, ta nduva'a kuii nàkanini ndra. Ta kīcha'a ii'iin ndra chìkatu'un ndra nuu Jesuu:

―¿A yu'u kùi?

20 Ta nāka'an Jesuu:

―Iin ra jàkua'a chi'i̱n kùu ra. Iin ra chàchi paan chi'i̱n vitin kùu ra. 21 Ta yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ni kuvi̱. Ti takan kà'an ma tutu Ndioo ña ni ta'in. Nda'vi ta'an ma ra xìkoña'a cha'i. Va'a ga tu tüvi nī kàku ra niku ―kàti Jesuu.

22 Ta já ma'ñu chàchi ndra, ta kī'in ma Jesuu iin paan ta jā'ií ra yi nuu Ndioo. Ta chā'nda kuati ra yi. Ta chā'a ra ita'vi yi nuu ndisaa ndra. Ta te'en kà'an ra nuu ndra jàkua'a chi'in ra:

―¡Kachi ndo! Ti ña'a kùu ma kuñui ―kàti Jesuu.

23 Ta takan kūu tajan kī'in ra iin kopa vinu. Ta nāka'an ndiko ra Ndioo cha'a' ra'. Tajan chā'a ra ra' nuu ndisaa ndra na ko'o ndra ra'. 24 Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―¡Ko'o ndo ra'! Ti nii̱ kùu ra'. Ti cha ndòva'a ndisaa tiñu nuu Ndioo jà'a nii̱, ti chani kati̱ ra' cha'a' kua'a' ñivi, ikan na ni'i na ñamani Ndioo. 25 Ndichai ña kà'in chi'in ndo, ti tüva ni ko'i ma vinu i'ya chi'in ndo, nda kati koo ndikoi nuu chà'nda Ndioo tiñu. Tajan ko'i vinu chaa ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Kàti Jesuu ña Petu' ni ka'an ra ña tüvi nakoto ra ra

(Mt. 26:30-35; Lc. 22:31-34; Jn. 13:36-38)

26 Takan kūu ta ora chīnu chìta ndra iin yaa Ndioo, tajan kuà'an ndra iti' yuku nàni Olivu. 27 Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra ma ikan:

―Ndisaa ndo kukanuu ndo ndè'e ndo yu'u ora naa vitin. Takan kà'an ma tutu Ndioo: “Tu ka'ni̱ ma ra chito'o ma mvechala, ta ndisaa ndri kuita kuati”, kà'an ma tutu Ndioo. 28 Ta ora natuku ndikoi, ta ji'nai ku'un ñu'u' Galilea, tajan ku'un ndio ndo ―kàti Jesuu.

29 Tajan te'en nāka'an Petu' chi'in ra:

―Jin ndisaa ndra kùkanuu cha'un, va yu'u töve ―kà'an Petu'.

30 Tajan te'en nāka'an Jesuu:

―Ndichai ti chanikuaa vitin, ora takä'an nda'yu lo'o uvi cha'a', uni cha'a' ni ka'un ña tüvi nakotoun yu'u ―kà'an Jesuu chi'in Petu'.

31 Ta te'en kà'an ndiko Petu':

―Vaji kuvi̱ chi'un, ta tüvi ni ka'in ña tüvi nakotoi ñu̱n ―kà'an Petu'.

Ta indukuni kà'an ndisaa ma ndra ka'ìin chi'in Jesuu.

Jesuu kà'an ra chi'in Ndioo nuu ìyo jardin Getsemaní

(Mt. 26:36-46; Lc. 22:39-46)

32 Takan kūu ta numini kēe ndra kuà'an ndra iin jardin nàni Getsemaní. Ta te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra:

―¡Kunandi ndo kuatu ndo yu'u i'ya! Ti kuà'in kuàka'in chi'in Ndioo ikani.

33 Tajan kuà'an uni ta'an ndra chi'in Jesuu: Petu', Xuva chi'in Jandiau. Ta kīcha'a nda'vi kùuni Jesuu, 34 ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ya'a nda'vi kùuni animai kua ni kuvi̱. ¡Kindoo ndo i'ya, va koto kusu ndo! ―Takan kàti ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra.

35 Tajan kēe Jesuu kuà'an ra tiá iti' nuu. Ta chūnandi chiti ra nda nani te'e nuu ra ma nuu ñu'u'. Yakan va te'en kīcha'a kà'an ra chi'in Ndioo ña na tava ra ma tundo'o ni nde'e ra tuva kùuni ra.

36 ―¡Yo'o Tatá! Yo'o va kùu ja'un nda ña nikuuni. Kùuni̱ ña nakaniun ma tundo'o ni nde'i. Va tüvi kùuni̱ ña kuu ma ña kà'in, ti naja kua kùuni maun kuu yi ―kàti Jesuu.

37 Ta numini kēe ndiko Jesuu kuà'an ra nuu ka'ìin ma ndi uni ma ndra jàkua'a chi'in ra. Ta nāta'an ra ndra ña kìxi ndra. Ta kīcha'a kà'an ra chi'in Petu':

―Simón, ¿a kìxiun? ¿Ni küu kuii koo nditoun iin ora chi'i̱n? 38 ¡Ndakoo ndo ta ka'an ndo chi'in Ndioo! Ikan tüvi kuà'an ndo anima ndo jà'a yi kuati, jin kùuni ndo kundito ndo chi'in anima ndo, va kündee ndo ―kà'an Jesuu chi'in ndra.

39 Takan kūu tajan kēe ndiko Jesuu kuàka'an ra chi'in Ndioo takua kā'an ra ma nunuu. 40 Ta ora chāa ndiko ra ma nuu ka'ìin ma ndi uni ma ndra jàkua'a chi'in ra. Ta juuni nāta'an ra ndra ña kìxi ndiko ndra inga cha'a', ña endee ndàsi tinuu ndra, jà'a ma ñuma'na. Ta tüvi chìto ndra ña kà'an ndra chi'in ra. 41 Tajan kēe ndiko Jesuu kuà'an ra cha'a' uni. Tajan chāa ndiko ra, ta kà'an ra chi'in ndra:

―¿A juuni kìxi ndo ta nìndee ndo tiá? ¡Na küsu ndo tiá! Ti cha kēta ma ora ña ni ku'va ñivi yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo. Ti ni tiin ma ndra jà'a kuati yu'u. 42 ¡Ndakoo ndo, ta ko'o! Ti cha vàchi ra cha xīkoña'a cha'i ―kàti Jesuu.

Nuu tìin na Jesuu

(Mt. 26:47-56; Lc. 22:47-53; Jn. 18:2-11)

43 Juuni, takä'an chinu kà'an Jesuu, ta chāa Juda, iin ra indii tichi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in ra. Chāa ra chi'in kua'a' jandaru. Ta ndrakan naa ndra machiti chi'in yutun. Vàchi ndra chata Jesuu jā'a ma sutu chà'nda tiñu chi'in iin ndra matru jàkua'a tutu Ndioo, ta inga tuku ndracha'nu. 44 Juda ra xìkoña'a cha'a' Jesuu, chā'a ra iin tu'un kua ni ja'a ra nuu ma jandaru, ta kā'an ra te'en:

―Ma ra ni kaña'i chi'in, rakan tiin ndo. Ta ku'ni ndo ra, tajan kundaka ndo ra, ku'un ra chi'in ndo ―kàti Juda.

45 Takan kūu ta jāyatin ra ra nuu Jesuu ta kà'an ra:

―¡Matru!

Ta kāña'a ra chi'in ra. 46 Ora ndē'e ndra yo kùu ra ta tīin ndra Jesuu.

47 Ta iin ra ndaa ma ikan tāva ra machiti ra, ta chā'nda ra so'o ma musu ma sutu cha'nu. 48 Ta chīkatu'un Jesuu nuu ñivi ikan:

―¿Naja vàchi ndo chi'in machiti chi'in yutun, ña vàchi tiin ndo yu'u? ¿A ra su'u kùi?, kùuni ndo. 49 ¿Naja tüvi nī tiin ndo yu'u tichi veñu'u? Ta kua'a' kivi chīyoi jàna'i nuu ndo ikan. Te'en ni ta'in, ti takan kà'an ma tutu Ndioo ña ni ta'in.

50 Ta ndisaa ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu chīnu ndra kuà'an ndra, ta ndākoo ma'iin ndra ra. 51-52 Takan kūu va iin rayoko ña isukun iin ja'ma ka'nuni. Uvaa rakan tāndikun ra kuà'an ra chata Jesuu. Ta ra'ya ti tīin ndra ra. Va tava jāña ra ma ja'ma isukun ra, yakan va jānda kakú kaviti ra.

Tìsokuati na Jesuu nuu ndra kumitiñu

(Mt. 26:57-68; Lc. 22:54-55, 63-71; Jn. 18:12-14, 19-24)

53 Ta ndàka ma jandaru Jesuu nuu ndaa sutu cha'nu. Ta ikan kūti'vi ndisaa ma sutu cha'nu, ma ra jàkua'a tutu Ndioo chi'in inga ndracha'nu. 54 Ta chikani, chikani kuà'an Petu' chata ndra nda kati keta ndra ma ve'e sutu cha'nu. Ta kīndoo ra nuke'e. Ta ikan chūnandi ra javixin ra nda'a' ra nuu ñu'ú xiin ndra jandaru jà'a kuenda veñu'u.

55 Ta ma sutu chà'nda tiñu chi'in ndisaa ma ndra tiñu veñu'u, nànduku ndra iin tu'un ña kuu tiso ndra kuati Jesuu, ikan na ka'ni ndra ra nuu kruu. Va tüvi nī nata'an ndra nï'iin tu'un ndaa chata ra. 56 Vaji kēta kua'a' ñivi ña kà'an ndra tu'un vata chata Jesuu. Ta nï'iin ma ñivi, tüvi induku kà'an na chata Jesuu. 57 Takan kūu ta ìyo ma ndian ndēta, ta te'en kīcha'a na kà'an na mamaa tu'un vata chata Jesuu:

58 ―Ndyu'u chīni ndi ña kà'an ra: “Ni janduvai ma veñu'u ka'nu ña jā'a ñivi, tajan tichi iin uni kivi kutai inga tuku yi ña tüvi jà'a ñivi”, ―kàti ndra.

59 Ta vaji takan kà'an ndra, va siin siin ña kà'an ndra.

60 Tajan ndēta ndio ma sutu cha'nu ma'ñu ndisaa na, ta chīkatu'un ra nuu Jesuu:

―¿Naja tüvi kà'un ña kà'an na chataun? ―kàti ma sutu.

61 Va ma Jesuu tàxiin kīndoo ra. Ta nï'iin tu'un nī ka'an ra. Yakan va te'en chīkatu'un tuku sutu cha'nu:

―¿A juu yo'o kùu ra Cristu ra Se'e Ndioo ií?

62 Ta nāka'an Jesuu:

―Juu yu'u kùu ra. Ta ni nde'e ndo ra ña nàndi ra chiyo kua'a ma Ndioo ka'nu ìyo nuu sukun. Ta ni keta iin kivi ña kichi̱ ndikoi. Va yu'u ra Se'e ñivi ni kichi̱ tichi viko ―kàti Jesuu.

63 Takan kūu tajan juuni ma sutu cha'nu, jānakaa ra juuni ma ja'ma ra, ti takan jàna'a ra nuu ma ñivi ti kùxaan ra jà'a ma tu'un kà'an Jesuu. Ta te'en kà'an ra:

―¡Na tüva chiniñu'u ga yo tiá ndra kuta'an chi'o! 64 Ndisaa ndo já, chīni ndo ña kā'an ti'ini ra chata Ndioo. ¿Naja kua chànini ndo? ―kàti ra.

Ta ndisaa ndra ndō'iin tu'un ndra ña kuvi Jesuu, ti cha ìyo kuati ra, kuuni ndra.

65 Ìyo ndian cha kīcha'a tìvisii na ra. Ta chāsi na ma tinuu ra, ta kāni ndra ra chi'in chiki, ta te'en kà'an ndra:

―¡Ka'an! ¡Nde'o yo kāni ñu̱n! ―kàti ndra.

Ta juuni ma jandaru kāni ndra nuu ra ndia.

Petu' kàti ra ti töve nàkoto ra Jesuu

(Mt. 26:69-75; Lc. 22:56-62; Jn. 18:15-18, 25-29)

66 Takan kūu ta kīndoo ma Petu' nuke'e ikan. Ta ikan chāa iin ña musu ma sutu cha'nu. 67 Ta ora ndē'an Petu', ña tùmi ra ñu'ú, ta kīndoan nde'an ra, ta kīcha'a kà'an ña chi'in ra:

―¿A yo'o chàkuu chi'in Jesuu ra ñuu Nazaret? ―kàtian.

68 Ta kà'an Petu':

―¡Yüvi yu'u kùi! Ta tüvi nàkotoi ra, ni tüvi chìtoi nda ra kùu ra kà'un ―kàti Petu'.

Tajan kēe ra kuà'an ra nuu nda yuve'e iti' nuke'e. Ta ora ikan ndā'yu iin lo'o. 69 Ta ndē'e ndiko ña musu sutu ikan ma Petu', ta kà'an ña chi'in inga na:

―¡Ra'ya kùu iin ra chàkuu chi'in Jesuu!

70 Va kà'an ndiko ra:

―¡Yüvi yu'u kùi!

Ta nunuuni ma ndian ka'ìin ikan, kà'an ndiko na chi'in Petu':

―¡Ndicha kuii ti yo'o kùu iin ra chàkuu chi'in Jesuu! Ti indukuni kà'un kua kà'an ndian ñu'u' Galilea.

71 ―¡Yüvi yu'u kùi, nde'e Ndioo ña kà'in! Ti tüvi kuii nàkotoi ma ra chìkatu'un ndo nui ―kàti ra.

72 Ta ma ora ikani, ndā'yu ndiko ma lo'o iti' uvi. Ta chāku'uni Petu' ña kā'an Jesuu chi'in ra: “Ora takä'an nda'yu ma lo'o uvi cha'a', uni cha'a' ni ka'un ña tüvi nàkotoun yu'u”, kàti Jesuu. Ta kīcha'a chàku Petu' ora chāku'uni ra ña kā'an Jesuu chi'in ra.

15

Jesuu ndaa ra nuu chà'nda Pilatu tiñu

(Mt. 27:1-2, 11-14; Lc. 23:1-5; Jn. 18:28-38)

1 Ora kundichin inga kivi kūti'vi ma ndra sutu cha'nu, chi'in inga ndracha'nu, chi'in ndra matru jàkua'a tutu Ndioo, ta chi'in ndra jà'a kuenda ma ñivi judíu. Ti kùuni ndra natu'un ta'an ndra naja kua ja'a ndra chi'in Jesuu, tajan chū'ni ndra ma Jesuu ta kuà'an ndra chi'in ra nuu ra kùu Pilatu. 2 Ta ora ndē'e ma ra kùu Pilatu ma Jesuu. Ta kīcha'a ra chìkatu'un ra nuu ra:

―¿A yo'o kùu ra chà'nda tiñu nuu ñivi judíu?

Ta kīcha'a nàka'an Jesuu:

―Maun kà'an yi.

3 Tajan kīcha'a ma ndra sutu cha'nu, tìso ndra kua'a' kuati chata Jesuu, va tükuii nani kà'an ra. 4 Yakan va chīkatu'un ndiko ma ra Pilatu nuu ra:

―¿Ta naja tükuii ka'un? ¿A tüvi chìniun ña ya'a ga tìso ndra kuati chataun? ―kàti Pilatu.

5 Ta endee tükuii kà'an Jesuu. Ta ma ra Pilatu, ya'a nàkanini ra, ti tükuii nani kà'an Jesuu.

Kàti Pilatu ña na ka'ni na Jesuu

(Mt. 27:15-31; Lc. 23:13-25; Jn. 18:38–19:16)

6 Yakan va ndisaa kuiya ora chīyo ma viko ikan, chìkan ma ñivi na kee iin ra indii vekaa nuu ma Pilatu. Ta jàña ra ra. 7 Iin ra nàni Barrabás indii tichi vekaa ma kuiya ikan. Ta juuni indii inga ndra meru ra, ti kānita'an ndra chi'in ma ndra vetiñu. Ta chā'ni Barrabás ñivi chi'in meru ra. Yakan va indukuni ka'ìin ndra vekaa ndia. 8 Ta ka'ìin locho kua'a' ñivi nuu Pilatu. Ta te'en kà'an na chi'in ra:

―¡Na jañaun iin ra indii vekaa takua jà'un nani kuiya!

9 Ta nāka'an ma Pilatu:

―¿A kùuni ndo ña jañai ma ra chà'nda tiñu nuu ñivi judíu?

10 Te'en kā'an ra, ti cha chìto ra nda cha'a' kùu yi ña tixin ma ndra sutu cha'nu nde'e ndra ma Jesuu. Ta yakan va chāndaka ndra ra nuu ra. 11 Va ma ndra sutu chà'nda tiñu kā'an xe'e ndra chi'in ma ñivi, na ndaka na ña, na tava ra Barrabás, ora chikatu'un ma Pilatu nda ra kùu ra kùuni na ña jaña ra. 12 Ta takan kūu ta te'en chīkatu'un ndio ra nuu na:

―¿Ta nayi kùuni ndo ña ja'i chi'in ma ra kà'an ndo ña chà'nda tiñu nuu ñivi judíu?

13 Ta te'en kīcha'a na kànachaa na:

―¡Takaa ra nuu kruu!

14 Ta kà'an tuku Pilatu:

―¿Ta nda kuati jā'a ra, tuva takan?

Ta te'en kīcha'a tuku na kanachaa na tiá ni'i.

―¡Takaa ra nuu kruu!

15 Ta tava kùuni ra kindoo va'a ra chi'in ma ñivi. Yakan va jā'a ra ma ña kā'an na. Ta jāña ra Barrabás. Takan kūu ta ji'na tāchi Pilatu ña na kani ji'na ndra Jesuu chi'in yo'o. Tajan chā'a ndio ra ra nda'a' jandaru na kutakaa ndra ra nuu kruu.

16 Tajan kuà'an ndio Jesuu chi'in jandaru nda nuke'e vetiñu. Tajan kūti'vi kua'a' jandaru. 17 Ta tākaa ndra iin ja'ma color ndaa takua kàa ja'ma ra kùu rey chata ra. Ta jā'a ndra iin korona iñu, ta jūndii ndra xini Jesuu. 18 Tajan kīcha'a ndra kà'an ni'i ndra nuu ra:

―¡Na koo endeeni yo'o ra chà'nda tiñu nuu ñivi judíu!

19 Ta kāni ndra xini ra chi'in yutun kuiin. Ta tīvisii ndra ra. Ta chūnandi chiti ndra nuu ra ña jāka'nu ndra ra. 20 Takan kūu ta ndisaa ma ña jā'a ndra chi'in ra, mamaa ña chàtu'uni ndra ra kūu yi. Ta tāva ndra ma ja'ma color ndaa ña tàkaa chata ra, ta jāku'un ndiko ndra ja'ma maa ra ra. Ta tāva ndra ra ña ni takaa ndra ra nuu kruu.

Chùtakaa Jesuu nuu kruu

(Mt. 27:32-44; Lc. 23:26-43; Jn. 19:17-27)

21 Takan kūu ta ikan ndaa iin ra ñuu Serene nàni Simón. Ta ndra se'e rakan kùu Alejandru chi'in Rufu. Ta rakan ti iti' ku'u kīchi ra. Ta ora kēta ra iti' kuà'an Jesuu, ta ndē'e iin jandaru ra, ta kāna ra ra na kichi ra kuiso ra kruu ndiso Jesuu.

22 Yakan va Jesuu ndàka ndra ra kuà'an ndra iin nuu nàni Gólgota. Ta ma tu'un Gólgota kùuni yi ka'an yi chi'in tu'un va'a: Yuku nuu Ndòyo kua'a' Iki Kini ndian Chī'í. 23 Ta jākanuu ndra iin yukú nàni mirra tichi takuii chiti uva, ta chā'a ndra ra' nuu Jesuu, na ko'o ra ra'. Va nī kuuni ra. 24 Ta ikan tākaa ndra ra nuu kruu. Tajan kīcha'a ma ndra jandaru chàsiki ndra yuu kuati, nde'o nda ndra kùu ndra jakanaa ja'ma Jesuu.

25 Kaa iín na'ani kùu yi, ora tākaa ndra ra nuu kruu. 26 Ta ikan tāa ndra ma ña kùu kuati ra iin nuu vitu. Ta tātuu ndra yi xini kruu ra. Ta kà'an yi te'en: “Ra'ya kùu ra chà'nda tiñu nuu ñivi judíu.” 27 Ta te'en, tikan xiin ra tàkaa ma ndra jandaru ii'iin ndra su'u. 28 Ta takan chīnu ma tiñu kà'an tutu Ndioo: “Ti ni nde'e na ra takua ndè'e na ma ndra jà'a kuati”, kàti yi.

29 Takan kūu ta ndian kēta ma nuu tàkaa ra, nduva'a kuii kànduva'a na ra. Ta kàva na xini na, ta kà'an na te'en:

―¡Yo'o, xaa! ¿Ta naja takaun chiña? Ta ma ra matru kùu̱n. Tanu, va'ani janduvaun veñu'u iin kivini, ta tichi uni kivi cha ndaa ndiko inga yi jà'un. 30 ¡Ta yakan va tuva ndichaun ña ndatun, na jakakú ñu̱n, juuni chi'in maun! ¡Ta na nuu maun nuu kruu! ―kàti na.

31 Ta ma ndra sutu cha'nu chi'in ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo, te'en kīcha'a ndra kànduva'a ndra ra ndia:

―Jākakú ra inga ñivi, va juuni chi'in ma ra, küu ja'a ra yi. 32 ¡Na nuu ra ma nuu kruu, tuva ndicha ña Cristu, ra chà'nda tiñu nuu ñivi Israel kùu ra! Ikan na nde'o ma tiñu jà'a ra, ta chìnunio ma tu'un kà'an ra ―kàti ndra.

Ta juuni kà'an ma ndra ka'ìin xiin ra chata ra ndia.

Nuu chì'í Jesuu

(Mt. 27:45-56; Lc. 23:44-49; Jn. 19:28-30)

33 Takan kūu ta tandi'i ñuñivi iin kuaani ora chāa ora sama, ta indeeni nda kaa uni chani'ini. 34 Ta ma ora ikani, te'en kīcha'a Jesuu kànachaa ra:

―¡Eloi! ¡Eloi! ¡Lama sabactani! Ma tu'un ikan te'en kùuni yi kà'an yi: ¡Tatá Ndioo! ¡Tatá Ndioo! ¿Ta naja ndākoo ma'iun yu'u? ―kàti ra.

35 Ta iin ndian ka'ìin ma ikan chīni na ña kā'an ra. Ta kīcha'a na kà'an na:

―¡Taso'o ndo! Ti kànachaa ra Elía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo tatiempu ―kàti na.

36 Tajan iin ra ndaa ma ikan, chīnu ra kuàki'in ra iin ña xa'ma. Ta jātii ra yi tichi takuii iya, ta jūndii ra yi xini iin yutun kani. Ta chā'a ra yi nuu Jesuu na ti'vi ra. Ta ora chā'a ra yi nuu ra, te'en kà'an ra:

―¡Nde'e ndo! Nde'o a vàchi ra Elía januu ra ra nuu kruu ―kàti ra.

37 Ta ma ora ikan ndā'yu ni'i ma Jesuu, ta chī'í ra. 38 Ta ma ja'ma ndāsi tichi veñu'u ndāta java yi, nda siki ta nda ninuu. 39 Ta iti' nuu Jesuu, ndaa iin ra chà'nda tiñu nuu jandaru. Ta ndē'e ra naja kua chī'í Jesuu, ta te'en kà'an ra:

―¡Ndicha kuii ti ra'ya kūu ra Se'e Ndioo! ―kàti ra.

40 Ta nda chika ka'ìin iin ñivi ña'a ndè'e naja kua tā'an ra. Ta tañu ma ñivi ka'ìin ikan, ndaa Ndiya Magdalena chi'in Salomé ta Ndiya ma'á Kusé chi'in Jandiau ra yani rayoko tiá. 41 Ta ma ñivi ña'a i'ya, tīndee vi Jesuu ora chākunuu ra ñu'u' Galilea. Ta juuni ka'ìin tiá vi ña kīchi chi'in ra ñuu Jerusalén.

Nuu kùchi Jesuu

(Mt. 27:57-61; Lc. 23:50-56; Jn. 19:38-42)

42 Takan kūu ta chani'ini ora jàndova'a yo ma ndatiñu kuenda inga kivi nindeo. 43 Tajan kēta iin ra nàni Kusé, ra kīchi iti' ñuu Arimatea. Ta rakan iin ra kumitiñu ñu'u' Judea kùu ra. Ta juuni ya'a tìñu'u ma ñivi ra ndia. Ta juuni ndàtu ra ku'un ra nuu chà'nda Ndioo tiñu. Yakan va tüvi nī yu'vi ra chàndakan ra ñunda'yu Jesuu nuu ma Pilatu. 44 Ta Pilatu ti ya'a nàkanini ra ti ya'a numi chī'í Jesuu. Ta yakan va kāna ra ma ra chà'nda tiñu nuu jandaru. Ta kīcha'a chìkatu'un ma Pilatu nuu ra, naja ora kūu yi ña cha chī'í Jesuu. 45 Ta ora kātitu'un ma ra kuxini ma ndra jandaru nuu ra, tajan chā'a ma Pilatu ma ñunda'yu Jesuu nuu Kusé. 46 Ta ma Kusé jāta ra iin ja'ma, ta jānuu ra ma ñunda'yu Jesuu nuu kruu, ta tīsukun ra ja'ma yi. Ta ikan tī'i ra yi iin tichi yavi yuu. Ta nānduku ra iin yuu ka'nu, ta chāsi ra yu'u ma yavi. 47 Ta Ndiya Magdalena chi'in Ndiya ma'á Kusé ndē'e vi nuu tī'i ra ñunda'yu Jesuu.

16

Nàtaku ndiko Jesuu

(Mt. 28:1-10; Lc. 24:1-12; Jn. 20:1-10)

1 Ta ora cha yā'a ma kivi nindeo, ta kuà'an Ndiya Magdalena, chi'in Salomé, ta Ndiya ma'á Jandiau, kuàjata vi takuii xiko jakuti vi ñunda'yu Jesuu. 2 Ta ora na'ani kivi ndomingu, ma kivi kìcha'a jamana, kuà'an vi kuànde'e vi nuu kūchi Jesuu ora já kēta nikandii. 3 Ta kīcha'a vi chìkatu'un ta'an vi:

―¿Ta yo jachiyo yuu nuu kuu ki'vio yu'u ma yavi? ―kàti vi.

4 Ta ora ndē'e vi iti' nuu, ta cha tüva ndàsi ma yuu ka'nu yu'u yavi nuu ndàsi yi niku. 5 Tajan kī'vi vi tichi yi, ta ndē'e vi iin rayoko nàndi chiyo kua'a. Ta ñù'u ra iin ja'ma kani, ña ya'a kuichin. Yū'vi vi ora ndē'e vi ra. 6 Ta kīcha'a kà'an ra chi'in vi:

―¡Na yü'vi ndo! ¿A juu ndyo'o nànduku Jesuu, ra kīchi ñuu Nazaret, ra chī'í nuu kruu? Va rakan cha nātaku ndiko ra vitin. Ta tüva ga ra i'ya vitin. ¡Na nde'e ndo nuu chūndii ra! 7 ¡Kua'an ndo, ta katitu'un ndo nuu Petu' chi'in ndisaa ndra jàkua'a chi'in Jesuu! Ti ji'na ga Jesuu ni ku'un ñu'u' Galilea kua ndrakan. Ta ikan ni nde'e ndio ndra ra takua kā'an ra chi'in ndra niku.

8 Tajan kēe ndio vi ma tichi yavi. Ta chīnu vi kàcha'an vi, ti nduva'a kuii ndàyu vi jà'a ña yu'vi vi. Ta nī katitu'un vi nuu nï'iin na, ti ya'a ndasii vi.

Jesuu kèta ra nuu Ndiya Magdalena

(Jn. 20:11-18)

9 Ta takan kūu ta nātuku ndiko Jesuu kivi ndomingu ora na'ani. Ji'na kēta ra nuu Ndiya Magdalena. Ta yakan ti cha tāva ni'i ra ucha tati xaan ña ndisoan niku. 10 Ta ora ndē'an Jesuu, ta endee chīnuan chā'an ña chākatitu'an nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra niku. Ta ndrakan ya'a chàku ndra, ti ya'a nda'vi kùuni ndra. 11 Ta ora kātitu'an ña ndē'an ña nātaku ndiko Jesuu. Ta ndrakan tüvi nī chinuni ndra ña kà'an ña.

Jesuu kēta ra nuu uvi ta'an ndra jàkua'a chi'in ra

(Lc. 24:13-35)

12 Ta inga ora kēta ndiko Jesuu nuu kàcha'an uvi ta'an ndra jàkua'a chi'in ra iti' ku'u. 13 Ta ndrakan ti tüvi nī nakoto ndra nda ra kùu ra, ti jāma ra kua ndè'e ra. Ta ora nākoto ndra ña Jesuu kùu ra, ta chīkokani ndiko ndra kuàkatitu'un ndra nuu tiá ndra jàkua'a chi'in ra. Ta juuni tüvi nī chinuni ndra ña kà'an ndra.

Jesuu chà'a ra tiñu jà'a ndra tatun ra

(Mt. 28:16-20; Lc. 24:36-49; Jn. 20:19-23)

14 Takan kūu ta tiá iti' nuu kēta Jesuu nuu kaa chàchi ndi uchi iin ndra jàkua'a chi'in ra. Ta kùxaan ra nuu ndra naja tüvi nī chinuni ndra ña kà'an ma ñivi ña nātaku ndiko ra. 15 Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―¡Kua'an ndo ndisaa ñuñivi, ta katitu'un ndo tu'un va'a kuenda Ndioo nuu tandi'i ñivi! 16 Ta ndian chìnuni ña kà'in ta kunduta na, ta jakakú Ndioo na. Va ndian tüvi chìnuni ña kà'in, na jäkakú Ndioo na. 17 Ta ndian chinuni ña kà'in koo ndatu na. Ta chi'in ndatui kùu tava ni'i na tati xaan ndiso inga ñivi. Ta juuni chi'in ndatui kùu ka'an na tu'un tüvi chìto na. 18 Ta juuni kùu tiin na koo xaan chi'in nda'a' na. Ta kùu ko'o na takuii xaan, ta töve na ja'a ra' chi'in na. Ta kùu jundii na nda'a' na xini ndian ku'vi, ta nda'a na jà'a ndatui ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Jesuu ndàa ra iti' andivi

(Lc. 24:50-53)

19 Ta ora chīnu kà'an ma Racha'nu Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra, ta ndāa ra kuà'an ra iti' andivi. Ta chūnandi ra chiyo kua'a Ndioo. Ti ndakan kùu nuu ni ka'nda ra tiñu chi'in Ndioo ndia.

20 Ta takan kūu ta kēe ndra kuàkatitu'un ndra tu'un kà'an Jesuu chi'in ndra nda nikuuni. Ta ma Racha'nu Jesuu tìndee ra ndra ma iti' kuà'an ndra. Ti Ndioo chā'a ma ndatu ikan nuu ndra, ikan na ja'a ndra yi nuu ma ñivi, ikan na chinuni na ña tu'un ndicha kuu ma ña kà'an ndra.

Tutu Luka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Tu'un Ndioo tāa racha'nu Luka

1

Racha'nu Luka jàndo induku ra tu'un ra chi'in Teófilo

1 Yo'o racha'nu Teófilo, nduva'a kuii cha kua'a' ñivi nànduku na tàa kachin na tandi'i ma ña ndaa ña jā'a Ndioo tañu yo tatiempu. 2 Ta ndiakan tāa na yi indukuni takua kātitu'un ma ndian ndē'e kachin nuu kīcha'a yi chi'in tinuu na, vati ma tiñu nī'i na kùu ma tiñu ña kàtitu'un na tu'un Ndioo nuu ñivi i'ya. 3 Ta juuni yu'u ora cha nānduku tu'in cha'a' yi nda ora kīcha'a tu'un kà'an yi, tajan chànini̱ ti, ña va'a kùu yi tuva vii tài yi, ta tàchi̱ yi nuu̱n, yo'o racha'nu Teófilo, 4 ikan na koto kachin gaun ma ña ndaa ña jāna'a na nuu̱n.

Kàtitu'un iin tati va'a ña jà'a tiñu nuu Ndioo ña ni kaku Xuva ra jàkunduta

5 Takan kūu ta ma tiempu kūu Herode rey ñu'u' Judea, ma tiempu ikan ti, chīyo iin sutu ra nàni Zacaría chi'in ñasi'i ra Elisabet. Ta sutu ikan ti, ra chàkuu chi'in grupu Abías kùu ra. Ta ninduvi vi ti, tata ñivi Aarón kùu vi. 6 Ta juuni chìnuni vi tu'un Ndioo, ta takan jàchi'in vi ma ña kà'an ma tutu ma Racha'nu. Yakan va nï'iin na küu tisokuati na vi cha'a' nï'iin nakuyi. 7 Ta ma sutu ikan chi'in ñasi'i ra tüvi nī chiyo nï'iin se'e vi, vati na küu koo se'e Elisabet. Ta vitin nduva'a kuii cha chà'nu vi ndia.

8 Takan kūu ta chāa iin kivi ña kà'an Zacaría chi'in ma tandi'i sutu ña ìyo grupu ra nuu Ndioo ma tichi veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén. 9 Vati takan ìyo costumbre ma ndra sutu, yakan va ma kivi ikan chāsiki ndra ta jākanaa ma Zacaría ña ni ki'vi ra nuu ií ga ma tichi veñu'u ta kuka'mi ra kutu kuenda Ndioo ikan. 10 Takan kūu ta ora juuni chà'miga ra ma kutu, ndisaa ma ñivi ñuu ña ka'ìin nuke'e kà'an na chi'in Ndioo. 11 Takan kūu ta ña'a jà'a ra ora kēta iin tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo nuu Zacaría ma iti' chiyo kua'a' ma nuu chito naá nuu kàyu ma kutu. 12 Yakan va ora ndē'e Zacaría ma tati ikan, ndava kuà'an tati ra, ta nduva'a kuii yū'vi ra. 13 Ta te'en nāka'an ma tati ikan nuu ra:

―Yo'o Zacaría, na yü'viun, vati Ndioo chīni ra ndisaa ma ña kà'un chi'in ra ora jàka'nu̱n ra, ta vitin ma ñasi'un Elisabet ni koo iin se'an chi'un. Ta rakan ni jakunaniun ra Xuva. 14 Ta yo'o ti nduva'a kuii sii ni kuuniun ora ni nde'un ña ni kuu yi takan, nda ma ñivi, juuni sii ni kuuni na ora nde'e na ña ni kàku ra ndia. 15 Vati ma ra se'un iin ra ya'a ka'nu ni kuu ra kuenda Ndioo, ti tüvi ni ko'o ra nï'iin nuu ma ndixi, ta ni vinu, ta juuni ni koo ma Tati Ií Ndioo chi'in ra antea ña kàku ra. 16 Ta rakan ni ja'a ra ña na chinuni kua'a' ñivi ñuu Israel ma tu'un Ndioo, ikan na jaña na kuati jà'a na ta chikoni'i ndiko na iti' Racha'nu Ndioo, ra chito'o na. 17 Ti ma Xuva ra ni kuu se'un ikan, ni jatiñu ra indukuni kua jātiñu ra nàni Elía, ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo tatiempu. Ni ku'un ra kujandomani ra tatá na chi'in se'e na, ikan ma ndian tüvi chìnuni, na kicha'a na chinuni na. Yakan va takan ni jandova'a ra ma ndian ìyo ñuu Ndioo, ikan na koo tu'va na ma ora ni kichi ra. ―Takan kàti ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo.

18 Takan kūu tajan te'en kīcha'a chìkatu'un Zacaría nuu ma tati ikan:

―¿Ta naja kua jà'i ta chinuni̱ tuva ña ndicha kùu ma ña kà'un, vati yu'u cha ya'aga cha'nui, ta takan ma ñasi'i̱ ndia? ―kàti ra chi'in tati ikan.

19 Yakan va te'en nāka'an tuku ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo chi'in ra:

―Yu'u nàni Gabriel, ta ìyoi kuenda ña ja'i tiñu nuu Ndioo. Ta juu ra tāchi yu'u ña vàchi katitu'in tu'un va'a i'ya nuu̱n. 20 Va tava töve nī chinuniun ma ña kātitu'in nuu̱n, cha'a' yakan kùu yi ña ni kindoo ñi'un. Ta töve ni kuu ka'un nda kati chinu ji'na ma tu'un ña kàtitu'in nuu̱n. ―Takan kàti ma tati ikan nuu ra.

21 Takan kūu ta ma ñivi ka'ìin ikan ndàtu na Zacaría nuke'e, ta ndiakan te'en kīcha'a na chìkatu'un ta'an na:

―¿Ta naja ya'a kùyanga ra ma tichi veñu'u ka'nu? ―chànini na.

22 Takan kūu ta chanuu va'a tajan kēe ndio ra, va na küuga ka'an ndio ra chi'in na. Tajan ikan nākuni ndio na ña ìyo iin ña ndē'e ra ma tichi veñu'u nuu ií ikan, vati kà'an ra chi'in mamaa señani, ti kīndoo ñi'i ra. 23 Ta ora jāchinu Zacaría ma tiñu ikan, tajan kēe ndio ra kuà'an ra ve'e ra.

24 Takan kūu ta ora yā'a ña'a, tajan ma ñasi'i ra Elisabet, chāku'un se'an. Ta u'un yoo kùu yi ña endee nī kean ve'an. Tajan te'en kīcha'a ña chàninian: 25 “Maa ma Racha'nu cha'a' iin ndatu, jā'a ña'a' chi'o, ikan na tüva ka'an ma ñivi chata yo”, kūunian.

Iin tati jà'a tiñu nuu Ndioo, kàtitu'un yi ña ni kaku Jesuu

26 Takan kūu ta tichi iñu yoo, tajan tāva ndio ma Racha'nu Ndioo tiñu nuu ma tati jà'a tiñu nuu ra ña nàni Gabriel, ña na ku'un yi ma ñuu Nazaret, ña kàndii kuenda ñu'u' Galilea, 27 ña na kunde'e yi iin ña'a yoko ña nàni Ndiya. Ta yakan ti, cha chā'a ña tu'un nuu iin ra nàni Kusé ña ni tanda'a ña chi'in ra. Ta rakan ti, tata ma ra rey David kùu ra. 28 Takan kūu ta ora chāa ndio ma tati, tajan kī'vi yi tichi ve'e nuu ìyoan. Ta te'en nāka'an yi chi'an:

―¡Na sii kuuniun, yo'o Ndiya ña ìyo ñamani Ndioo chi'in, ti ma Racha'nu ìyo ra chi'un, ta maun kùu ma ña ya'a ií ña ìyo tañu ma ñivi ña'a! ―Takan kàti yi chi'an.

29 Ta ora ndē'an ma tati ikan, ndava kuà'an anima ña, ña kà'an yi takan chi'an. Yakan va te'en chīkatu'an chi'in juuni maa ña: “¿Ta naja kàña'a yi takan chi'i̱n?”, kùunian. 30 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo chi'an:

―¡Na yü'viun yo'o Ndiya, ti na sii kuuniun cha'a' ña ìyo ma ñamani Ndioo chi'un! 31 Ta vitin, ni kuku'u̱n iin ravali se'un, ta rakan ni jakunaniun ra Jesuu ma ora ni kàku ra. 32 Ta rakan, ti iin ra nduva'a kuii ka'nu ni kuu ra, ta ni kati ñivi ti Se'e Ndioo ka'nu ìyo andivi kùu ra. Ta juuni ma Racha'nu Ndioo ni ku'va ra ña na ka'nda ra tiñu takua chā'nda ma ra kūu ñivi ra, ra kùu rey David tiñu niku, 33 ikan na ka'nda ra tiñu nuu ma ñivi ñuu Israel endeeni. Yakan va ma nuu ni ka'nda ra tiñu tüva ni chaa iin kivi ña ni ndi'i yi. ―Takan kāti ma tati ikan chi'an.

34 Takan kūu ta te'en chīkatu'un ndioan nuu ma tati ikan:

―¿Ta naja kua kùu yi ña kà'un ña ni koo se'i, tu tüvi ìyoi chi'in nï'iin ra'ii? ―kàtian.

35 Ta te'en nāka'an tuku ma tati ikan chi'an:

―Ma Tati Ií Ndioo, ni kichi yi nuu̱n, ta ma ndatu ma ra ìyo andivi ni koyo yi chataun takua kùu iin vati. Ta tava ya'a ií ma ra ni kàku ja'un, yakan va ni ka'an ma ñivi ña iin ra ya'a ií Se'e Ndioo kùu ra, ni kati na. 36 Ta juuni ma ña kùu ñiviun Elisabet, ni koo iin se'an vaji cha cha'nuan. Yakan va ma ña'a kà'an na ña na küu koo se'e, cha iñu yoo kùu yi ña cha ñù'u se'an vitin. 37 Vati kuenda Ndioo nï'iin nakuyi tüvi ndetiñu kuenda ra. ―Takan kàti yi chi'an.

38 Takan kūu, ta te'en nāka'an tuku Ndiya:

―Yu'u kùu ña musu ma Racha'nu. Yakan va na ja'a ra ma kua kàtitu'u̱n ña ni ja'a ra chi'i̱n ―kàtian.

Tajan ma tati, kēe yi ta kuà'an yi.

Chànde'e Ndiya nuu ìyo Elisabet

39 Ta ma kivi ikan numini kēe Ndiya chānde'an Elisabet iin ñuu kàndii iti' yuku ma ñu'u' Judea. 40 Ta ora chāa ña ñuu ikan, tajan kī'vi ndioan tichi ve'e Zacaría, ta kāña'a ña chi'in Elisabet. 41 Ta ora chīni Elisabet ña kāña'a Ndiya chi'an, ta juuni ma ora ikan tūñu ma pa'a tichian, ta kōyo ma Tati Ií Ndioo chata ña. 42 Tajan te'en nāka'an ni'i nduva'a kuii ma Elisabet:

―Ma maa Ndioo cha jà'ií ra ñu̱n tañu ñivi ña'a, ta cha jà'ií ra ma ravali se'un ña ni kaku. 43 ¿Ta nda ña kùu yu'u ña vàchi nde'e ma ña kùu ma'á ma Racha'nu chito'i yu'u? 44 Ora chīni̱ ña kāña'un chi'i̱n, juuni ma ora ikan, tūñu ma se'i tichi̱ ña ya'a chìsii yi. 45 ¡Na ya'a sii kuuni animaun ña chīnuniun ña ni ja'a ma Racha'nu ña kātitu'un ra nuu̱n! ―Takan kàti Elisabet chi'in Ndiya.

46 Ta Ndiya te'en nāka'an ña:

Ya'a jàka'nui ma Racha'nu Ndioo chi'in ndisaa animai.

47 Yakan va ya'a chìsii ma animai chi'in Ndioo,

ti maa ra kùu ma ra jàkakú yu'u nuu ma kuati̱.

48 Vati vaji iin ñanda'vini kùi,

va kāchin Ndioo yu'u kuenda ña na ja'a ra ma ñamani ra chi'i̱n.

Yakan va nda vitin ta iti' nuu,

ni kati na ti iin ña'a ìyo ñamani Ndioo chi'in kùi.

49 Vati ma ra ya'a ndatu, nduva'a kua'a' tiñu ka'nu jà'a ra chi'i̱n.

Ta rakan ti iin ra ya'a ií kùu ra.

50 Va Ndioo vitin ta iti' nuu kùnda'vini ra ma ndian jàka'nu ra.

51 Ta juuni ìyo kua'a' ndatu ra.

Ta chi'in ndatu ikan jàndi'i ra nuu tandi'i tiñu jà'a ma ndian jàtayi juuni maa.

52 Ta tāvani'i ma Racha'nu ma ndian kùu rey nuu chà'nda na tiñu,

ta tī'i ra ndian nda'vi na ka'nda na tiñu ma ikan.

53 Ta ma ndian kùmani nakuyi nuu,

nduva'a jà'a ra kua'a' ña va'a chi'in na,

ta ma ndian kuika, kìndonda'vi na jā'a ra.

54 Ta tìndee ra ndisaa ma ndian ìyo ñuu Israel,

vati ndian jà'a tiñu nuu ra kùu na,

ta endee tüvi nī jaña ra ña kùnda'vini ra na.

55 Vati takan chā'a ma Racha'nu Ndioo tu'un nuu ma ra kūu ñivio ra chūnani Abraham taji'na,

chi'in ma ndian ni kuu ñivi ra ña ni koo iti' nuu.

56 Takan kūu tajan ma Ndiya kīndoan chi'in Elisabet iin uni yoo, tajan chīkoni'i ndiko ña ma ve'an.

Nuu kàku Xuva ra jàkunduta

57 Ta ora chāa tiempu ña ni kàku ravali se'e Elisabet, ta kāku yi. 58 Tajan ora chīto ndio ma ñivi Elisabet, chi'in ma ñivi ìyo yatini ve'an, numi kuiini chānde'e na nuu kàndian ña kāku se'an, ti ya'a chìsii na ña kūnda'vini ma Racha'nu ña.

59 Ta ora chīnu ra una kivi ra, tajan chāndaka vi ra na ta'nda ñii nuu ika ra takua ìyo costumbre ma ñivi judíu. Ta ma ñivi kuà'an chi'in vi kùuni na ña na kunani ra sivi tatá ra Zacaría. 60 Va ma Elisabet te'en nāka'an ña:

―¡Na küu yi! Ti ìyo yi ña kunani ra Xuva ―kàtian.

61 Tajan te'en nāka'an tuku na chi'an:

―Va na tüvi ìyo nï'iin ñivi ndo ña nàni takan ―kàti na chi'an.

62 Tajan chi'in mamaa señani kà'an na chi'in tatá ma ravali, nde'o tuva kùu koto na nda sivi kùuni ra jakunani ra ra. 63 Tajan tatá ma ravali chīkan ra iin vitu ña kùuni ra taa ra. Ta nuu ma vitu ikan te'en tāa ra: “Xuva, ni kunani ra.” Takan kāti ra chi'in ma ña tāa ra. Yakan va ora ndē'e na ña takan tāa ra, ndava kuà'an anima na. 64 Ta juuni ma ora ikan kūu naka'an ndiko Zacaría. Tajan kīcha'a ra jàka'nu ra Ndioo. 65 Yakan va tandi'i ma ñivi nàkoto vi, ndava kuà'an anima na ña kūu takan chi'in Zacaría. Ta ndisaa ma ñuu kuati ña kàndii kuenda ma ñu'u' Judea, chìtakuati ma tu'un yu'u na cha'a' ña kūu. 66 Yakan va tandi'i ma ndian chīni yi, te'en chīkatu'un na chi'in juuni maa na:

―¿Nda tiñu ni kuu ra'ya ora ni kuchandee ra? Vati ndicha va'a ña jā'a ma Racha'nu kua'a' ndatu kuenda ma ravali i'ya. ―Takan chànini na.

Chìta Zacaría iin yaa kuenda Ndioo

67 Yakan va chi'in Tati Ií Ndioo, te'en nāka'an Zacaría ña jàka'nu ra Ndioo cha'a' ña ja'a ma ravali se'e ra:

68 ¡Ya'a ga ií kùu ma Racha'nu Ndioo ma ñivi ñuu Israel,

vati cha kīchaa ra ña vàchi jakakú ra ndyu'u ndian kùu ñivi ra!

69 Vati cha tāchi ra iin ra ya'aga ìyo ndatu, kuenda ña na jakakú ra ñivi ra.

Ta rakan kùu ra tata racha'nu David, ra kūu musu Ndioo taji'na.

70 Ta ma tu'un i'ya kùu ma tutu chā'a Ndioo nuu ma ndra ií, ndra kā'an chi'in tu'un yu'u ra ña chīyo taji'na,

71 ta kā'an ndra ña ni jakakú ra yo nda'a' ma ndian xaani nde'o,

ta nuu ndisaa inga tuku ma ndian küu koto nde'o ndia.

72 Ti kùnda'vini Ndioo ma ñivio chīyo taji'na niku,

ta ñù'uni ra ma tu'un ií ña jāndo'iin tu'un ra chi'in Abraham, ra kūu tatá yo ndia.

73 Ta ma tu'un i'ya kùu ma tu'un ña chā'a ra nuu ra kūu tatá yo Abraham taji'na,

74 ña ni jakakú ra yo nuu ndian xaani nde'e yo,

ikan na tüva yu'vio ja'a yo tiñu nuu Ndioo.

75 Ta takan chi'in ña ndaa, ta ña ií,

ikan ni koo yo chi'in ra ndisaa tiempu.

76 Yakan va yo'o se'yu, cha kāchin ma Ndioo ñu̱n,

ña na kùu̱n ma ra kà'an tu'un yu'u Ndioo ìyo nuu sukun,

ti ji'naun ni ku'un iti' nuu ma Racha'nu chito'o yo,

ña ni jandova'un iti' ku'un ra ora ni kichaa ra,

77 ikan na koto ma ñivi ñuu ra,

ti Ndioo jànaa ra ma kuati jà'a na,

ta jàkakú ra na nuu yi ndia.

78 Vati ma Racha'nu Ndioo yo,

nduva'a kùnda'vini ra yo, ta kùuni ra nde'e ra yo,

ta ni keta iin kivi, ña ni tindee Racha'nu Ndioo yo kakú yo ma nuu naa,

takua jà'a ma nikandii ña na nde'o ora kèta ra.

79 Ta chi'in ma tu'un jàna'a Ndioo, jàndondichin yi nuu ndian chàkunuu jà'a kuati ora naa,

ta tìndee yi yo ña na koo vii yo chi'in ra ndia.

Takan kāti Zacaría.

80 Takan kūu ta ma ravali Xuva kuàkua'nu va'a ra chi'in tundeeni ña chà'a Racha'nu Ndioo nuu ra. Yakan va ma ravali ikan endee chīyo ra tichi ku'u, nda kati kēta iin kivi ña kīcha'a jàna'a ra nuu ñivi ñuu Israel.

2

Nuu kàku Racha'nu Jesucristu

(Mt. 1:18-25)

1 Ra nàni Augustu kùu ra ña chà'nda ra tiñu tandi'i ñuu ka'nu Roma ma tiempu ikan. Ta tāchi ra ña na nakuiso na sivi, ña naja ta'an ñivi kùu na ña ìyo na ndisaa ñuu nuu chà'nda ra tiñu. 2 Ma cha'a' nunuu ña yā'a na nākuiso na sivi i'ya, kūu yi ma tiempu kūu ma ra nàni Cirenio kuvienu ma ñu'u' Siria. 3 Ta ndisaa na ìyo yi ña kunu'u na kutaa na sivi na ta'ii'iin ñuu nuu kāku na. 4 Cha'a' ña'a kùu yi ña kēe Kusé ma ñuu Nazaret, ña kàndii kuenda ñu'u' Galilea, ta kēe ra kuà'an ra ñuu Belén ña kàndii kuenda ñu'u' Judea, vati ikan kāku ma ra rey David, ra kūu ñivi ma Kusé taji'na. 5 Tajan chā'an ndio ra chātaa ra sivi ra ma ñuu Belén chi'in Ndiya ñasi'i ra, ña cha ñù'u se'e. 6 Ta takan kūu yi ña ma ora juuni yanga ìyo vi ma ñuu Belén, chāa ndio ma kivi ña ni kàku se'an. 7 Ta ikan kāku ma ra se'e nunuan. Tajan kāva ndioan ja'ma ra, ta kānindian ra tichi kanuva nuu chàchi kiti, vati tüvi nī ni'an ve'e nuu kàku ra.

Ndra jàkuenda mvechala chi'in tati jà'a tiñu nuu Ndioo

8 Yatin ma ñuu Belén, ìyo ma ndra pato ña ndōo ndra kāva ndra iin chanikuaa tichi ku'u chi'in mvechala jàna ndra ña kùmi ndra. 9 Ta nunuuni kēta iin tati jà'a tiñu nuu Ndioo ña iin jātachani yi nuu ka'ìin ndra, ta chīkonuu nduva yi ndra. Ta nduva'a kuii yū'vi ndra jà'a yi. 10 Takan kuu tajan te'en nāka'an yi chi'in ndra:

―¡Na yü'vi ndo! Vati ma ña vàchi katitu'in nuu ndo iin ña va'a kùu yi kuenda ndo, ta kuenda ña na sii kuuni kua'a' ñivi ndia, 11 ti vitin cha kāku iin ra ni jakakú kua'a' ñivi ñuu David. Ta rakan ti, Cristu ra chito'o yo kùu ra. 12 Ta kuenda ña na koto ndo ti ña ndicha kùu ma ña kà'in, ni nata'an ndo ra ña kàndii ra isukun ra ja'ma tichi iin kanuva ña kàndii tichi ve'e nuu chàkuiin kiti. ―Takan kàti yi nuu ndra.

13 Takan kūu ta juuni ma ora ikan, kàtiun ña chākoyo nduva'a kuii kua'aga ma tati jà'a tiñu Ndioo nuu ndaa ma inga yi. Ta te'en kīcha'a na chìta na ña jàka'nu na Ndioo:

14 ¡Na jaka'nu yo Ndioo ra ìyo andivi!

¡Ta na koo vii tandi'i ñivi ìyo ñuñivi i'ya chi'in ma ñamani ña chà'a ra nuu na ndia!

Takan chìta tati ikan ña jàka'nu yi Ndioo.

15 Tajan kēe ndiko yi kuà'an yi tichi andivi, ta te'en kīcha'a ndio ma ndra pato chìkatu'un ta'an ndra juuni nuu maa ndra:

―Na ko'o kunde'o ra ma ñuu Belén, nde'o nayi kūu iti' tikan ña kà'an yi te'en ―kàti ndra.

16 Tajan juuni ma ora ikan, numi kuiini kēe ndra kàcha'an ndra. Ta ikan nāta'an ndra ma Ndiya, chi'in Kusé ta ma pa'a ña kàndii ra ma tichi ve'e nuu kìxi kiti. 17 Yakan va ora nāta'an ndra ra ña kàndii ra takua kātitu'un yi nuu ndra, tajan kīcha'a ndra kàtitu'un ndra nuu vi naja kua kāti ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo ora kēta yi nuu ndra cha'a' ma pa'a se'e vi. 18 Takan kūu ta ndisaa ma ndian ka'ìin ikan, ndava kuà'an tati na ora chīni na ña kà'an ma ndra pato ña kùmi mvechala. 19 Ta ndisaa ma ña kà'an ndra ndākiva'a Ndiya yi tichi chinitunian. Yakan va endee ñù'uni ña ndisaa ma ña kà'an ndra nani kivi. 20 Ta ma ndra pato endee jàka'nu ndra Ndioo kuà'an ndiko ndra nuu ka'ìin mvechala jàna ndra, ti ya'a chìsii ndra ña nāta'an ndra ma pa'a ikan takua kātitu'un ma tati jà'a tiñu Ndioo nuu ndra.

Chàjana'a vi ravali Jesuu tichi veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén

21 Takan kūu ta ora chīnu ma pa'a una kivi ra, tajan chāndaka vi ra na ta'nda ñii nuu ika ra takua kùu ma costumbre ma ñivi judíu. Yakan va ma pa'a se'e vi jākunani vi ra Jesuu, takua kātitu'un ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo nuu Ndiya ma ora takä'an kuku'un se'an niku. 22 Ta ora chīnu ma kivi takua kà'an ma tutu Ndioo ña tāa Moisés, ña ìyo yi ña kuatu vi kuenda ña na nandoo vi, tajan kēe ndio vi kàcha'an vi iti' ñuu Jerusalén ña kuàjana'a vi ra nuu Ndioo ndakan. 23 Takan jā'a vi ti, nuu tutu ma Racha'nu Ndioo te'en kà'an yi: “Tandi'i ndrakuati se'e ndo ña kàku ma nunuu, ìyo yi ña kundaka ndo ra nuu ma Racha'nu Ndioo na ja'ií ra ra.” 24 Tajan kī'vi ndio vi chāsoko vi uvi livi a uvi pichon, takua kà'an ma tutu Ndioo ña ìyo yi ña jà'a yo.

25 Takan kūu ta ma tiempu ikan chīyo iin ra'ii chūnani Simeón ma ñuu Jerusalén. Ta rakan ti iin ra ya'a jàka'nu Ndioo kùu ra, ta chìnuni ra. Ta juuni ndàtu ra ma tiempu ña ni jakakú Ndioo ma ñivi ñuu Israel. Yakan va ma Tati Ií Ndioo ìyo yi chi'in Simeón, 26 vati cha kātitu'un yi nuu ra ña na küvi ra tuva takä'an nde'e ji'na ra Cristu, ra ni tachi ma Racha'nu ña ni kichi. 27 Takan kūu tajan chāa ma Simeón tichi veñu'u ka'nu ikan jā'a ma Tati Ií Ndioo. Ta ndē'e ra ma ravali Jesuu chi'in ma'á ra ta tatá ra ora sōkó vi ma kiti nuu Ndioo takua kàti ma tutu Ndioo. 28 Ta ora ndē'e Simeón ma ravali, tajan kī'in ra ra sukun nda'a' ma ma'á ra ta chīso ra ra. Tajan te'en kīcha'a ra kà'an ra ña jàka'nu ra Ndioo:

29 Yo'o Racha'nu chito'i, vitin va cha kùu ku'vaun ña na kuvi va'a yu'u, ra kùu musu̱n,

ti cha jāchinu̱n ma tu'un chā'un nui.

30 Vati cha ndè'i ma ra vàchi jakakú ndi.

31 Ta chi'in ra'ya, cha kīcha'un jàna'un nuu tandi'i ñivi ìyo ñuñivi, ña vàchi jakakú ra na.

32 Yakan va ra'ya kùu ra iin ra vàchi jandondichin nuu ñivi yüvi judíu

takua kùu iin ñu'ú ña jàndondichin yi iti' chàkunuu yo.

Ta juuni ma yo kùu ndian judíu, ni kindoo yo iin ñuu ka'nu jà'a ra ndia.

Takan kàti ma Simeón cha'a' ma ravali.

33 Takan kūu ta ora chīni ma tatá Jesuu chi'in ma ma'á ra, ta endee kuà'an tati vi. 34 Ta ora chinu kā'an Simeón takan, tajan jā'ií ndio ra vi, ta te'en nāka'an ra chi'in Ndiya ma'á Jesuu:

―Yo'o Ndiya, ndicha va'a ti ma ravali se'un cha tāchi ra ña na ja'a ra iin tiñu ka'nu iti' nuu. Ta chi'in ma tiñu ni ja'a ra, kua'a' ñivi ni chinuni yi, ta ni kakú na. Ta inga na töve, ti ni xitakaa na ra, ta ni kanita'an na chi'in ra cha'a' ma ña tāchi Ndioo ña jàna'a ra. Yakan va ma ñivi ikan töve ni kakú na, 35 ta ma ña xe'e chànini na chi'in chinituni na vitin, ni koto tandi'i ñivi yi iti' nuu. Ta yo'o Ndiya, nduva'a kuii nda'vi ni kuuniun cha'a' ña ni ta'an ra se'un ja'a na. ―Takan kàti Simeón chi'an.

36 Ta juuni ma ikan ndaa iin ña nàni Ana, ñivi ra chūnani Aser. Ta tatá ña kùu ra nàni Fanuel. Ta yakan ti, iin ña kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kùan, ta ya'aga cha cha'nuan ndia. Ta juuni ya'a yokoan ora chīyo ma iian, ta ucha kuiyani chīyoan chi'in ra. 37 Ta vitin cha ya'a kumixiko kumi kuiya ña kīndoo nda'vian. Ta endee tükuii jàña ña ña chàkunuan veñu'u ña kà'an ña chi'in Ndioo nduvi ta niñuu. Ta ìyo ora ndìta yu'an ña jàka'nuan Ndioo ndia. 38 Takan kūu tajan ma Ana, cha jāyatian ña ma ora ikani, ta kīcha'a ña jàka'nuan Ndioo cha'a' ra, ta kātitu'an nuu ma ndian ñuu Jerusalén ti ni jakakú ra na.

Nuu kuànu'u ndiko na ñuu na ña nàni Nazaret

39 Ta ora cha jāchinu vi jà'a vi ndisaa ña kà'an ma tutu Ndioo, tajan kuànu'u ndiko vi ñuu vi Nazaret ña kàndii ñu'u' Galilea. 40 Ta ma ravali kuàkua'nu va'a ra, ta kuànindee va'a ra, ta kua koto va'a ra. Ta ya'a chìsii ra ña ìyo ma ñamani Ndioo chi'in ra.

Ravali Jesuu ndaa ra tichi veñu'u ka'nu ìyo ñuu Jerusalén

41 Takan kūu ta ma tatá Jesuu chi'in ma'á ra, ndisaa kuiya chà'an vi chàjaya'a vi viko pakua ma ñuu Jerusalén. 42 Ta ora chīnu Jesuu uchi uvi kuiya ra, ndisaa vi chā'an ndiko vi ma viko pakua ndakan, takua takani jà'a vi. 43 Va ora yā'a ma kivi viko, tajan kēe ndiko vi kuànu'u vi ve'e vi, va nī cha'a vi kuenda ña kīndoo ma ravali Jesuu ma ñuu Jerusalén. 44 Ta vikan chānini vi ña kuà'an ra chi'in inga ñivi vi iti' ve'e vi. Chākuu vi iin kivi ma ti iti' ta kīcha'a ndio vi nànduku vi ra tañu ma ñivi vi, ña kuà'an chi'in vi, 45 va töve nī nata'an vi ra. Yakan va chīkoni'i ndiko vi kuànanduku vi ra ma ñuu Jerusalén.

46 Ta nda tichi uni kivi, tajan nāta'an vi ra ña nàndi ra tañu ma ndra matru jàna'a tu'un Ndioo tichi veñu'u ka'nu ikan, ña chìni ra ña kà'an ndra, ta chìkatu'un ra nuu ndra ndia. 47 Ta ndisaa ma ndian chīni ña kà'an ra, ndava kuà'an anima na, ña ya'a ìyo chinituni ra chi'in ma ña kà'an ra. 48 Ta ora ndē'e ma tatá ra chi'in ma'á ra ra, ndava kuà'an tati vi, ta te'en nāka'an ma ma'á ra chi'in ra:

―Yo'o se'yu, ¿ta naja jà'un te'en chi'in ndi? Ta yu'u chi'in tatáun, ndanikuni kāchika ndi nànduku ndi ñu̱n, ta ya'a nàkanini ndi cha'un ―kàtian.

49 Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in vi:

―¿Ta naja nànduku ndo yu'u? ¿A tüvi chìto ndo ti ìyo yi ña koi ve'e Racha'nu Tatái? ―kàti ra.

50 Va töve nī kutunini vi ma ña kà'an ra chi'in vi. 51 Yakan va chīkoni'i ndiko ra kuànu'u ra chi'in vi iti' ñuu Nazaret, ikan chīyo ra ña jā'a ra ndisaa ma tiñu tāchi vi nuu ra. Ta ma ma'á ra ndākiva'a ña ndisaa ña'a tichi anima ña.

52 Takan kūu ta Jesuu kuàkua'nu va'a ra chi'in kuñu ra ta chi'in chinituni ra. Ta chìsii ra ti ìyo ñamani Ndioo chi'in ra, ta juuni ìyo ñamani ma ñivi chi'in ra ndia.

3

Xuva ra jàkunduta, chàkunuu ra tichi ku'u

(Mt. 3:1-12; Mr. 1:1-8; Jn. 1:19-28)

1 Kuiya cha'un kùu yi ña nda ora kīcha'a Rey Tiberio César chà'nda ra tiñu ñuu ka'nu Roma. Ta ma kuiya ikan ti Ponciu Pilatu, kūu ma ra kuvienu chà'nda tiñu ñu'u' Judea. Ta ma Herode kùu ma ra chà'nda tiñu ñu'u' Galilea. Ta ma yani ra Lipe chà'nda tiñu ñu'u' Iturea chi'in ñu'u' Traconite, ta ndaa ra nàni Lisinia chà'nda ra tiñu ñu'u' Abilinia ma tiempu ikan ndia. 2 Ta Anás chi'in Caifás, kùu ndra ma ndra sutu chà'nda tiñu. Takan kūu ta ma tiempu ikan, Ndioo nāka'an ra tichi ku'u chi'in Xuva, ra se'e Zacaría. 3 Takan kūu Xuva, yā'a ra te'en tikan kàndii yu'u yuta Jordán. Ta ikan kàtitu'un ra nuu ma ñivi na kunduta na ta chikoni'i ndiko na chi'in Ndioo, ikan na janaa ra ma kuati na. 4 Tandi'i ña'a' kūu yi indukuni takua tāa ma ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ra chūnani Isaía. Ta yakan, ti te'en kà'an yi:

Iin tati kānachaa yi tichi ku'u ta te'en kà'an yi:

“Na jandova'a ndo iti' ni kichi ma Racha'nu,

ta na nuna ndo iin iti' ndaa kuenda ra.

5 Ta tandi'i nuu ìyo ndu'va, na ndutu yi,

ta tandi'i nuu ìyo yuku na kekoyo yi,

ikan na ndondaa nuu ìyo xa'va,

vati tandi'i ma iti' yakua ni ndondoo yi.

Ta ni ndondaa ma iti' tüvi ndaa ndia.

6 Vati tandi'i ñivi ìyo ñuñivi ni nde'e na naja kua ni ja'a Ndioo

ña ni jakakú ra na nuu tundo'o”, kàti yi.

7 Takan kūu ta ora chākoyo ndio ma ñivi nuu ma Xuva ña, na jakunduta ra na, tajan te'en nāka'an ra chi'in na:

―Ndyo'o ndian jànda'viña'a takua jà'a ma koo ora kùuni ri ndava ri yo, ¿yo kà'an chi'in ndo ña ni kakú ndo nuu ma tundo'o ka'nu ña ni nde'e ndo iti' nuu?, kùuni ndo. 8 Va na yüvi takan kùu yi. Kua'an ndo, ta kuàjana'a ndo ndo nuu ma ñivi, ikan na ku'va na kuenda ti ndyo'o cha chīkoni'i ndiko ndo chi'in Ndioo, va koto nätu'un ndo juuni chi'in maa ndo ña ni kakú ndo cha'a' ña kùu ndo ndian kùu ñivi ma racha'nu Abraham ni, ¡ti yüvi yakani kùu yi! Vati ndicha ña kà'in chi'in ndo, ti Ndioo kùu jandaku ra yuu kàndoyo ikan, ña na kuu yi ndian kùu ñivi ma racha'nu Abraham. 9 Yakan va indukuni kùu yi takua kùu ma yutun tata ña töve chà'a chiti va'a, vati cha ìyo tu'va iin hacha ña ni ta'nda run, ta ka'mio run. Takan ni ja'a Ndioo chi'in ma ñivi ña tüvi jà'a ña va'a. ―Takan kāti Xuva.

10 Takan kūu tajan te'en chīkatu'un ndio ma ñivi nuu ma Xuva:

―¿Ta nayi ìyo yi ña ja'a ndi tuva takan? ―kàti na chi'in ra.

11 Ta te'en nāka'an ma Xuva chi'in na:

―Taku ndian ìyo uvi chàku'un ja'ma, na jaya'a na iin chàku'un yi nuu ndian tüvi ìyo nï'iin yi nuu. Ta taku ndian ìyo ña chàchi, na nata'vi na yi chi'in ndian tüvi ìyo ña kachi.

12 Takan kūu tajan jāyatin ndio iin ma ndra nàka'an xu'un' kuenda ma kuvienu ñuu ka'nu Roma, ña ni jakunduta Xuva ndra. Tajan ndrakan te'en chīkatu'un ndra nuu ma Xuva:

―Yo'o Matru, ¿ta ndyu'u, nayi ìyo yi ña ja'a ndi kuenda ña na jana'a yi ña cha kēsiin ndi ma iti' kini? ―kàti ndra.

13 Tajan te'en nāka'an Xuva chi'in ndra:

―Na näka'an ndo tiá xu'un' ña kua ìyo yi ña naka'an ndo.

14 Takan kūu tajan te'en chīkatu'un iin ndra jandaru ka'ìin ikan nuu Xuva ndia:

―Ta ndyu'u, ¿nayi ìyo yi ña ja'a ndi ndia? ―kàti ndra.

Ta te'en nāka'an Xuva chi'in ndra:

―Na nämaa ndo nï'iin nakuyi nuu nï'iin ñivi, ta na jäyu'vi ndo na chi'in ma ña tisokuati ndo na cha'a' iin nakuyi ña tüvi nī ja'a na. Ta na sii kuuni ndo chi'in ma xu'un' ña kìya'vini ndo.

15 Takan kūu ta tava ma ñivi ndàtu na nde'o nda ora ni kìchaa ma ra kùu Cristu, yakan va chànini na ti Xuva kùu ma ra Cristu, kùuni na. 16 Va Xuva te'en nāka'an ra chi'in tandi'i ma ñivi ka'ìin ma ikan:

―Taku yu'u ndicha va'a ña jàkundutai ndo chi'in takuini, va ni kichaa inga ra ña ni jakunduta ndo chi'in Tati Ií Ndioo, ta chi'in ñu'ú. Ta rakan ìyoga ndatu ra kua yu'u, ña ni korrea ndikun ndichan ra tüvi ìyo yi ña ndachi yi. 17 Ta ni ja'a ra chi'in ma ñivi takua jà'a ndian ndàti nduti. Vati ñivi va'a kùu na takua kùu ma chiti nduti, ta ma ndian töve chìnuni kùu na takua kùu ma soo vu. Ta ra'ya ni tavani'i siin ra ma ndian töve chìnuni ta ni ti'i ra na andaya' nuu tìin ñu'ú ña tüvi nda'va, va ma ñivi va'a ni taan va'a ra na. ―Takan kàti Xuva chi'in na.

18 Yakan va chi'in tu'un i'ya, ta chi'in inga tuku tu'un jàna'a Xuva ma tu'un va'a Ndioo nuu ma ñivi. 19 Takan kūu ta tiá iti' nuu nāka'an Xuva chi'in ra kùu rey Herode ña na vä'a jà'a ra ña ndāki'in ra ña nàni Herodías ña kùu ñasi'i ma ra yani ra Lipe, kàti ra. Yakan va tandi'i yakan, ta ndisaa ma ña kini jā'a ra kātitu'un ra yi nuu ra. 20 Takan kūu ta Herode vä'a kūuni ra ora nāka'an ra takan chi'in ra, yakan va kà'an ra chi'in ndra jandaru, na tiin ndra ma Xuva ta ti'i ndra ra vekaa, ta kī'vi ra.

Nuu kùnduta Jesuu

(Mt. 3:13-17; Mr. 1:9-11)

21 Va juuni yanga takä'an kì'vi ma Xuva vekaa, ta jākunduta ra tandi'i ma ñivi, juuni jākunduta ra Jesuu ndia. Ta ora kà'an ra chi'in Ndioo, ta iin nūnani ma andivi. 22 Tajan kōyo ma Tati Ií Ndioo chata Jesuu, ña kàa yi takua kàa iin livi, tajan chīni Jesuu iin tati ma Racha'nu Ndioo ña te'en kà'an yi chi'in ra nda iti' andivi:

―Yo'o kùu ma ra ya'a kùuni̱ nde'i, ti ra se'e mai kùu̱n. Ta ya'a sii kùuni̱ cha'a' yi.

Sivi ndian kūu ñivi Jesuu tatiempu

(Mt. 1:1-17)

23 Jesuu, ra kàti ma ñivi ña kùu se'e Kusé ìyo ra iin oko uchi kuiya ra ora kīcha'a ra jà'a ra tiñu Ndioo. Ta Kusé ti, se'e ra nàni Elí kùu ra. 24 Ta Elí kùu ra se'e ra nàni Matat. Ta Matat kùu ra se'e ra nàni Leví. Ta Leví kùu ra se'e ra nàni Melquí. Ta Melquí kùu ra se'e ra nàni Jana. Ta Jana kùu ra se'e ra nàni Kusé. 25 Ta Kusé kùu ra se'e ra nàni Matatías. Ta Matatías, kùu ra se'e ra nàni Amós. Ta Amós kùu ra se'e ra nàni Nahúm. Ta Nahúm kùu ra se'e ra nàni Esli. Ta Esli, kùu ra se'e ra nàni Nagai. 26 Ta Nagai, kùu ra se'e ra nàni Maat. Ta Maat kùu ra se'e ra nàni Matatías. Ta Matatías, kùu ra se'e ra nàni Semei. Ta Semei, kùu ra se'e ra nàni Kusé. Ta Kusé, kùu ra se'e ra nàni Judá. 27 Ta Judá, kùu ra se'e ra nàni Joana. Ta Joana, kùu ra se'e ra nàni Resa. Ta Resa, kùu ra se'e ra nàni Zorobabel. Ta Zorobabel, kùu ra se'e ra nàni Salatiel. Ta Salatiel, kùu ra se'e ra nàni Neri. 28 Ta Neri, kùu ra se'e ra nàni Melquí. Ta Melquí, kùu ra se'e ra nàni Adi. Ta Adi, kùu ra se'e ra nàni Cosam. Ta Cosam, kùu ra se'e ra nàni Elmodam. Ta Elmodam, kùu ra se'e ra nàni Er. 29 Ta Er, kùu ra se'e ra nàni Josué. Ta Josué, kùu ra se'e ra nàni Eliezer. Ta Eliezer, kùu ra se'e ra nàni Jorim. Ta Jorim, kùu ra se'e ra nàni Matat. 30 Ta Matat, kùu ra se'e ra nàni Leví. Ta Leví, kùu ra se'e ra nàni Simeón. Ta Simeón, kùu ra se'e ra nàni Judá. Ta Judá, kùu ra se'e ra nàni Kusé. Ta Kusé, kùu ra se'e ra nàni Jonán. Ta Jonán, kùu ra se'e ra nàni Eliaquim. 31 Ta Eliaquim, kùu ra se'e ra nàni Melea. Ta Melea, kùu ra se'e ra nàni Mainán. Ta Mainán, kùu ra se'e ra nàni Matata. Ta Matata kùu ra se'e ra nàni Natán. 32 Ta Natán, kùu ra se'e ra nàni David. Ta David, kùu ra se'e ra nàni Isaí. Ta Isaí, kùu ra se'e ra nàni Obed. Ta Obed, kùu ra se'e ra nàni Booz. Ta Booz, kùu ra se'e ra nàni Sélah. Ta Sélah kùu ra se'e ra nàni Naasón. 33 Ta Naasón, kùu ra se'e ra nàni Aminadab. Ta Aminadab, kùu ra se'e ra nàni Aram. Ta Aram, kùu ra se'e ra nàni Esrom. Ta Esrom, kùu ra se'e ra nàni Fares. Ta Fares, kùu ra se'e ra nàni Judá. 34 Ta Judá, kùu ra se'e ra nàni Jacob. Ta Jacob, kùu ra se'e ra nàni Isaac. Ta Isaac, kùu ra se'e ra nàni Abraham. Ta Abraham, kùu ra se'e ra nàni Taré. Ta Taré, kùu ra se'e ra nàni Nacor. 35 Ta Nacor, kùu ra se'e ra nàni Serug. Ta Serug, kùu ra se'e ra nàni Ragau. Ta Ragau, kùu ra se'e ra nàni Peleg. Ta Peleg, kùu ra se'e ra nàni Heber. Ta Heber, kùu ra se'e ra nàni Sala. 36 Ta Sala, kùu ra se'e ra nàni Cainán. Ta Cainán, kùu ra se'e ra nàni Arfaxad. Ta Arfaxad, kùu ra se'e ra nàni Sem. Ta Sem, kùu ra se'e ra nàni Noé. Ta Noé, kùu ra se'e ra nàni Lamec. 37 Ta Lamec, kùu ra se'e ra nàni Matusalén. Ta Matusalén, kùu ra se'e ra nàni Enoc. Ta Enoc, kùu ra se'e ra nàni Jared. Ta Jared kùu ra se'e ra nàni Mahalaleel. Ta Mahalaleel kùu ra se'e ra nàni Cainán. 38 Ta Cainán kùu ra se'e ra nàni Enós. Ta Enós, kùu ra se'e ra nàni Set. Ta Set, kùu ra se'e ra nàni Adán. Ta Adán kùu ra, ra se'e Racha'nu Ndioo.

4

Kì'in kui'na ku'va Jesuu

(Mt. 4:1-11; Mr. 1:12-13)

1 Ta takua ya'a ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'in Jesuu, ma ora cha yā'a kūnduta ra, tajan chīkoni'i ndiko ra ma yu'u yuta Jordán, ta ma Tati Ií Ndioo chāka ndio yi ra na ku'un ra chi'in ra iti' tichi ku'u. 2 Ta ma tichi ku'u ikan chīyo ra uvi xiko kivi. Ta ikan kī'in ma kui'na ku'va ra nde'o tu koyo ra tichi kuati. Takan kūu tajan ndisaa ma tiempu ña chīyo ra tichi ku'u, endee tüvi nī chachi ra, yakan va chāa ndio iin kivi ña chāñu soko ra. 3 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ma kui'na chi'in Jesuu:

―Tuva ndicha ña ra Se'e Ndioo kùu̱n, na jandakuu̱n ma yuu kàndii chiña paan ―kàti ma kui'na.

4 Va Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ma kui'na:

―“Yüvi uvaa paani chìniñu'u kachi ma ñivi, ti juuni tu'un yu'u Ndioo ndia”, takan kàti ma tutu Ndioo ―kàti Jesuu chi'in ma kui'na.

5 Takan kūu tajan chāka ndio ma kui'na ma Jesuu ña na ku'un ra chi'in ra nda siki iin yuku ña nduva'a kuii sukun. Ta nunuuni jāna'a ma kui'na tandi'i ñuu ñuñivi nuu chà'ndán' tiñu nuu ra. 6 Tajan te'en nāka'an ndio ma kui'na chi'in ra:

―Tandi'i ma ñuu ñuñivi ña ndè'un ninuu ndakan, mai kùu ma ra chà'nda tiñu ikan, ti mai nī'i yi. Va tuva kùuni̱, kùu ku'vai yi nuu nda ndian kùuni mai. 7 Yakan va tuva kunandi chitiun nui, ta jaka'nu̱n yu'u, ta tandi'i ña ndè'un ninuu ndakan, ni ku'vai yi nuu̱n. ―Takan kàti ma kui'na chi'in Jesuu.

8 Tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ma kui'na:

―Na kundachiyoun xii̱n, yo'o kui'na kini, ti ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Uvanuu Racha'nu Ndioo ìyo yi ña jaka'nu yo, ta uvanuu Rakan ìyo yi ña ja'a yo tiñu nuu.” ―Takan kàti Jesuu chi'in ma kui'na.

9 Takan kūu tajan kēe ndio ma kui'na kuà'án' chi'in Jesuu iti' ñuu Jerusalén. Ta ikan ndāa ma kui'na chi'in Jesuu nda nuu sukun xini veñu'u ka'nu ndaa ikan. Ta te'en nāka'an ndioán' chi'in Jesuu:

―Tuva ndicha ña ra Se'e Ndioo kùu̱n, nda nde've na keun, ta koyoun nda ninuu ndakan, 10 ti ma tutu Ndioo te'en kà'an yi:

Ndioo ni tachi ra kua'a' tati jà'a tiñu nuu ra ña na jakuenda yi ñu̱n,

11 vati ni kani'i yi ñu̱n chi'in nda'a' yi,

koto kati'un yuu.

―Takan kàti ma kui'na chi'in Jesuu.

12 Va Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ma kui'na:

―Ma tutu Ndioo juuni te'en kà'an yi ndia: “Na kï'un ku'va ma Racha'nu Ndioo yo.” ―Takan kàti Jesuu chi'in ma kui'na.

13 Takan kūu tajan jāchika ndio ma kui'na ñá' nuu Jesuu kua'a' tiempu, ti tüvi nī kuu nani'án' inga tuku naja kua kì'án' ku'va Jesuu.

Jesuu, kīcha'a ra jà'a ra tiñu Ndioo ñu'u' Galilea

(Mt. 4:12-17; Mr. 1:14-15)

14 Tajan chīkoni'i ndiko Jesuu kuà'an ra iti' ñu'u' Galilea chi'in kua'a' ndatu ma Tati Ií Ndioo. Ta chītakuati tu'un cha'a' ra ninii ñuu kàndii ikan. 15 Ta ikan kīcha'a jàna'a Jesuu tu'un Ndioo nuu ñivi tichi ndisaa veñu'u kuati ña ìyo ta'ii'iin ñuu ikan. Yakan va tandi'i ma ñivi ikan jàka'nu na Jesuu, ora jàna'a ra tu'un Ndioo.

Jesuu, chàa ra ñuu Nazaret

(Mt. 13:53-58; Mr. 6:1-6)

16 Ta ikan jan chāa ndio Jesuu ma ñuu Nazaret nuu chā'nu ra ora kūu ra ravali. Tajan kī'vi ndio ra ma tichi veñu'u ndian judíu iin kivi nindeo ma takua takani jà'a ra. Ta chūndaa ndio ra ña ni jàkua'a ra ma tutu Ndioo nuu ma ñivi ikan. 17 Ta ndiakan chā'a na ma tutu Ndioo tāa racha'nu Isaía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña chīyo tatiempu nuu ra. Ta ora nūna ra yi, ta ikan nāta'an ra iin nuu kà'an yi te'en, ta jākua'a ra yi nuu na:

18 Taku yu'u, ti ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'i̱n,

vati cha jā'ií yi yu'u,

ña na katitu'in tu'un va'a Ndioo nuu ñivi nda'vi.

Ta juuni tāchi yi yu'u ña na janda'i ma ndian ya'a nda'vi kuuni anima.

Ta na katitu'in naja kua kùu kakú ma ndian indii tichi vekaa jà'a kuati,

ta nda ma ndian kuaá ni janda'i na, ta kùu nande'e ndiko na.

Ta ni ja'i kuenda ndian ndè'e tundo'o ña na kakú na.

19 Ta juuni chà'i kuenda nuu ñivi ña ni keta ma kivi va'a tiá iti' nuu kuenda yo jà'a ma Racha'nu.

20 Takan kūu tajan chāsi ndio Jesuu ma tutu, ta chā'a ndio ra yi nuu ma ra jàkuenda veñu'u, tajan chūnandi ndio ra. Ta tandi'i ma ñivi ka'ìin ikan, endee tüvi nī jaña na ña ndè'e na ra. 21 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in na:

―Juuni ma kivi i'ya kētai ña jàchinui ma tiñu kà'an ma tu'un Ndioo i'ya nuu ndo.

22 Takan kūu ta ndisaa na ndava kuà'an anima na ora chīni na ña ya'aga vii ma tu'un kā'an Jesuu. Tajan te'en kīcha'a na chìkatu'un na chi'in juuni maa na:

―¿A yüvi ra'ya kùu ra se'e Kusé? ―kàti na.

23 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in na:

―Taku ndyo'o ti te'en chànini ndo takua kà'an iin tu'un i'ya: “Yo'o ra kùu ndotor, na janda'un ñu̱n chi'in juuni maun.” Takua jānda'un ma ñivi ñuu Capernaum niku, yakan va ìyo yi ña janda'un ma ñivi ñuu maun vitin. Takan kùuni ndo ka'an ndo ―kàti Jesuu.

24 Takan kūu ta Jesuu ti te'en nāka'an tuku ra chi'in na:

―Ndicha va'i ña kà'in chi'in ndo, ti nï'iin ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo töve kùuni ñivi ñuu maa ra nde'e na ra. 25 Yakan va ndicha va'i ña kà'in, ti nduva'a kuii chīyo kua'a' ñivi ña'a kīndoo nda'vi ñuu Israel ma tiempu chīyo ma ra kā'an tu'un yu'u Ndioo ña nàni Elía. Ta juuni ma tiempu ikan, uni kuiya java kùu yi ña tüvi nī kuun ma savi, ta chīyo kua'a' tama' tandi'i ma ñu'u' ñuñivi ndia. 26 Va Elía, töve nī kichi ra kuenda ña tìndee ra ñivi ña'a nda'vi ìyo ñuu Israel, ti kīchi ra ña kuenda ña tìndee ra iini ña'a nda'vi ña kīchi iti' ñuu Sarepta, ña kàndii yatin ñuu Sidón. 27 Takan kūu ta ma tiempu chīyo ma ra kā'an tu'un yu'u Ndioo ña nàni Eliseu. Tiempu ikan, nduva'a kuii chīyo ndian ndiso kue'e ta'yu ma ñuu Israel, va nï'iin ma ndian ndiso kue'e ikan tüvi nī nda'a. Uvanuu ra nàni Naamán ña kīchi iti' ñu'u' Siria, jānda'a Eliseu. ―Takan kàti Jesuu chi'in ma ñivi ikan.

28 Takan kūu ta ora chīni ma ndian ka'ìin veñu'u ña kā'an ra takan nduva'a kuii kūxaan na chi'in ra. 29 Tajan ndēta ndio na, ta jākunu na Jesuu, ma ñuu ikan, ta chāndaka na ra iin tichi ku'u nuu ìyo iin xa'va ña nduva'a kuii sukun yu'u ñuu ikan, ti tichi xa'va ikan, ni jake'ne na ra. 30 Va Jesuu kākú ra tañu na, ta kuà'an ra.

(Mr. 1:21-28)

31 Takan kūu ta kēe ndio Jesuu kuà'an ra iti' ñuu Capernaum, ña kàndii ñu'u' Galilea. Yakan va nani kivi nìndee na kùu yi, ña kēe ra kuà'an ra kuàjana'a ra nuu ñivi tichi veñu'u ndian judíu ikan. 32 Takan kūu ta ma ñivi ikan ndava kuà'an tati na ña ndè'e na naja kua jàna'a ra, vati kà'an ra yi chi'in tandi'i ndatu ra.

33 Takan kūu ta ma tichi veñu'u ikan, ndaa iin ra ndiso tati xaan. Ta rakan ti te'en nāka'an ni'i ra ña kànachaa ra:

34 ―Yo'o Jesuu ra ñuu Nazaret, na jañaun ña ya'a ndiku̱n ndi, ti ndyu'u cha chìto ndi ña vàchiun vàchi jandi'un nuu ndi. Ta juuni chìto ndi, ti yo'o kùu iin ra ya'a ií ña tāchi Ndioo jà'a tiñu nuu ra.

35 Takan kūu tajan te'en nāka'an xaan Jesuu nuu ma tati xaan ikan:

―¡Taxiin koo yu'u̱n, ta na keun tichi kuñu ra'ya! ―kàti Jesuu chi'in yi.

Tajan jānduva ma tati xaan ikan ra, nuu ndè'e ndisaa ñivi. Tajan kēe ndio yi ma tichi kuñu ra, va tüva nani ja'a yi chi'in ra. 36 Takan kūu ta ndisaa na ya'aga yù'vi na, ta te'en kīcha'a na nàtu'un ta'an na:

―¿A ya'aga ìyo ndatu ra chi'in ma tu'un kà'an ra, ña ndava nda tati kui'na jà'a yi ña kà'an ra, ta kèe yi tichi kuñu ndian ku'vi jà'a ra? ―kàti na.

37 Takan kūu ta ninii ñu'u' ikan chītakuati tu'un Jesuu chi'in ma ña jà'a ra.

Jesuu jànda'a ra ñaka'nu Simón Petu'

(Mt. 8:14-15; Mr. 1:29-31)

38 Takan kūu tajan kēe Jesuu ma tichi veñu'u ñivi judíu, ta kuà'an ra ve'e Simón Petu'. Ta ma ñaka'nu Simón Petu', ti ku'vian kàndian jà'a ka'ni ora chāa Jesuu. Tajan jānini ndio ma ñivi ikan Jesuu, na tindee ra ña chi'in ma kue'e ndò'an. 39 Takan kūu tajan chāa ndio Jesuu ma nuu kàndian, ta chūndandee ra nuan. Tajan kēe ndio ma ka'ni ña, ta ndā'a ña. Ta juuni ma ora ikan ndēta ña ta kīcha'a ña jà'a ña ma ña kachi ndra.

Jesuu, jànda'a ra kua'a' ndian ku'vi

(Mt. 8:16-17; Mr. 1:32-34)

40 Ora cha chīso nikandii, ma ora ikan tandi'i ma ndian ìyo ndian ku'vi nuu, jà'a nda kue'e nikuuni, chāndaka na na nuu Jesuu. Ta ikan jūndii ra nda'a' ra xini ta'ii'iin na, ta ndā'a na jā'a ra. 41 Takan kūu ta tava yà'a kua'a' na, yakan va ìyo ma ndian ndiso tati xaan ña te'en kà'an yi ora kèe yi:

―¡Yo'o kùu ra Se'e Ndioo! ―kàti yi.

Va Jesuu endee töve chà'a ra kà'an yi, ti ora kà'an yi takan nundaa kuxaan ra nuu yi, vati cha chīto yi ti ra Cristu kùu ra.

Chàkunuu Jesuu jàna'a ra tu'un Ndioo nani veñu'u ñivi judíu

(Mr. 1:35-39)

42 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi, tajan kēe Jesuu ma ñuu ikan, ta kuà'an ra iin nuu taxiin nuu tüvi ñivi. Va vaji takan jā'a ra ninii nāta'an ma ñivi ra, tajan chāa ndio na ma nuu ndaa ra. Ta kīcha'a na kà'an na chi'in ra na kü'un ra. 43 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in na:

―Na küuga kindoi chi'in ndo nde've, ti juuni ìyo yi ña ku'in kukatitu'in nuu ñivi inga ñuu, ikan na koto na naja kuu yi nuu chà'nda Ndioo tiñu. Vati tiñu ikan tāchi Tatái yu'u.

44 Takan kūu ta takan kuà'an Jesuu jàna'a ra tu'un Ndioo nuu ñivi nani veñu'u ndian judíu ìyo ñu'u' ñuu Judea.

5

Tìin kua'a' ndra tiaka' chi'in ndatu Jesuu

(Mt. 4:18-22; Mr. 1:16-20)

1 Takan kūu ta kēta iin kivi ña ndaa Jesuu ma yu'u lakuna nàni Genesaret, nuu kùuni ma ñivi taso'o na ma tu'un Ndioo ña jàna'a Jesuu. Ta chākoyo kua'a' ñivi ña ndava tituta'an na ma nuu ndaa ra. 2 Takan kūu tajan ndē'e Jesuu uvi ta'an varku ña ndaa ndrun yu'u lakuna. Ta ninduvi ta'an ndrun töva ñivi tichi ndrun, ti ma ndra xuña'a run ka'ìin ndra yu'u ma lakuna nàkata ndra ma yu'va tiaka' ka'nu ndra. 3 Tajan ndāa ndio Jesuu tichi varku xuña'a ma ra nàni Simón, ta nāka'an ra chi'in ra ña na jaku'un ra run tiá iti' tichi lakuna. Ta nda ndakan chūnandi ndio ra jàna'a ra nuu ma ñivi ka'ìin yu'u lakuna. 4 Tajan ora chīnu jàna'a ra nuu ma ñivi, ta te'en nāka'an ndio ra chi'in Simón:

―Na kundaka ndo ma varku i'ya ku'un ndo kukiin ndo nuu kunu ma lakuna, ta kani ndo yu'va tiaka' ka'nu tichi ra' ―kàti Jesuu chi'in ra.

5 Tajan te'en nāka'an Simón chi'in ra:

―Yo'o Matru, niñuu kuii chākunuu ndi kīin ndi, va tükuii nani nī'i ndi. Va tava maun kà'an ña na ku'un ndi, yakan va ni kukani ndi yi tuva takan ―kàti Simón.

6 Takan kūu tajan kēe ndio ndra kuàkiin ndra, ta nduva'a kuii kua'a' ma tiaka' nī'i ndra ña nda ma yu'va tiaka' ndra kīcha'a yi nakaa yi ma ora kīcha'a ndra tàvani'i ndio ndra yi. 7 Tajan kāna nda'a' ndio ndra nuu ma ndra meru ndra, ndra kìndoo chi'in inga varku, ña na ku'un ndra tìndee ndra ndra. Tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra chi'in run. Ta ora chāa ndio ndra, ta tāvani'i ndio ndra ma yu'va tiaka' ikan chi'in kua'a' tiaka' ña ndava ni sa'vi ndrun, ti ya'a kua'a' ndri nī'i ndra. 8 Yakan va ora ndē'e Simón Petu' ña jā'a Jesuu chi'in ma ndatu ra, tajan chūnandi chiti ra nuu Jesuu, ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¡Kundachiyo xii̱n yo'o Racha'nu, vati yu'u kùi iin ra jà'a kuati! ―kàti ra.

9 Takan kā'an Simón, ti ya'aga yū'vi ra chi'in ma ndra meru ra, vati kua'a' tiaka' tīin ndra ma ora tāchi Jesuu ndra. 10 Ta nda ma Jandiau, ta Xuva, ndra se'e Zebedeu, ña kùu meru ma Simón, juuni yū'vi ndra ndia. Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in Simón:

―¡Na yü'viun! Vati nda vitin, ta iti' nuu, ni jandakui ñu̱n, ña na nani'un ñivi kuenda Ndioo, takua jā'un chi'in ma tiaka'. ―Takan kàti Jesuu chi'in ndra.

11 Takan kūu ta ora jātu'va ndra varku ndra yu'u ma lakuna, tajan ndākiva'a ndra ndatiñu ndra tichi ndrun, ta tāndikun ndio ndra kuà'an ndra chata Jesuu.

Jesuu jànda'a ra iin ra ku'vi jà'a kue'e ta'yu

(Mt. 8:1-4; Mr. 1:40-45)

12 Iin kivi yā'a Jesuu iin ñuu, ta ikan chāa iin raku'vi jà'a kue'e ta'yu nuu ndaa ra. Ta rakan ti ora ndē'e ra Jesuu, ta chūnandi chiti ra nuu ra, ta te'en nāka'an ra chi'in ra ña chīkan ra ñamani nuu ra ña na janda'a ra ra:

―¡Yo'o Racha'nu, chìtoi ña ìyo ndatun ta kùu janda'un yu'u tuva kùuniun! ―Takan kāti ma raku'vi chi'in Jesuu.

13 Tajan jūndii ndio Jesuu nda'a' ra xini ra, ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Juu, ndicha ña kùuni̱ janda'i ñu̱n ―kàti Jesuu.

Tajan juuni ma ora ikan, ndā'a ma ra ndo'o kue'e ta'yu. 14 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio Jesuu ña chūndayu'u ra ra:

―Na kätitu'un nuu nï'iin na naja kua jā'un ña ndā'un. Ji'na kuii nuu sutu ña ìyo ma veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén, ìyo yi ña jana'un ñu̱n, ikan na koto ra ti cha ndā'un. Tajan na sokóun iin kiti nuu sutu kuenda Ndioo, ti takan kàti ma tutu Ndioo ña tāa Moisés ña ìyo yi ña ja'a yo, ikan na koto ñivi ña cha ndā'un ―kàti Jesuu.

15 Yakan va tandi'i ña jà'a Jesuu, vi'a chītakuati yi tandi'i ñuu, ta vi'a kua'a' ma ñivi kūti'vi nuu ndaa ra, ti ìyo ndian kùuni na ña na janda'a ra na chi'in ma kue'e ndo'o na, ta ìyo ndian chàta'ani taso'o na ma ña jàna'a ra ndia. 16 Tajan kēe ndio Jesuu kuà'an ra iin tichi ku'u nuu tüvi ñivi, ña kuàka'an ra chi'in Ndioo.

Jesuu jànda'a ra iin ra kuyutun

(Mt. 9:1-8; Mr. 2:1-12)

17 Kēta iin kivi ña ndaa Jesuu jàna'a ra nuu ñivi. Ta juuni ma ora ikan chàkuiin kua'a' ndra fariseu chi'in ndra matru jàkua'a tutu Ndioo ma ikan. Ta tandi'i ndrakan kīchi ndra iti' ñuu Jerusalén chi'in ñuu kàndii ñu'u' Judea chi'in ñu'u' Galilea ndia. Takan kūu ta ìyo ndatu Ndioo chi'in Jesuu, vati chi'in ndatu ikan jànda'a ra ma ndian ku'vi. 18 Ta chanuu ña ndaa ra ikan, tajan chāa uvi uni ta'an ndra ña ndiso ndra, ra kūyutun chi'in ti'va. Ta ndrakan ti kùuni ndra ki'vi ndra chi'in ra ma tichi ve'e nuu ndaa Jesuu, kuenda ña kanindii ndra ra nuu ra. 19 Va nī kuu yi, ti ya'aga kua'a' ñivi ka'ìin ma yuve'e, yakan va ndāa ndra nduku iti' chata ma ve'e, ta tāchiyo ndra ita'vi ma teja ña ka'ìin chata yi, ta chi'in ti'va ra jānuu ndio ndra ra tañu ñivi, tajan chāa ra nuu ndaa Jesuu. 20 Takan kūu ta ora ndē'e Jesuu ña ndicha kuii ña chìnuni ndra ma ña jà'a ra, tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ra kūyutun:

―Yo'o se'yu, vitin va cha jānai kuatiun. ―Takan kàti Jesuu chi'in ra.

21 Takan kūu ta ora kā'an Jesuu takan, tajan te'en kīcha'a ma ndra fariseu chi'in ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo chànini ndra: “¿Nda ra kùu ra'ya ña kà'an ti'ini ra chata Ndioo? ¿A tüvi chìto ra ña uvanuu Ndioo ìyo, ta rakan kùu ma ra kùu janaa kuatio?” Takan chànini ndra.

22 Tajan numini nākuni Jesuu ma ña chànini ndra, ta te'en kīcha'a ndio ra chìkatu'un ra nuu ndra:

―¿Ta naja chànini ndo takan? 23 ¿Nda va kùu ma ña ndetiñu tiaga ña ka'an yo chi'in ma ñivi?, kùuni ndo. ¿A tiaga ndetiñu kà'an yo ña: “Cha jānai kuatiun”, kua ña kà'an yo: “Ndeta, ta kakaun ku'un”?, kùuni ndo. 24 Tatu töve chìnuni ndo ma ña kà'in, vitin ni jana'i nuu ndo ti ndicha ña ra Se'e ñivi tàchi Ndioo kùi, vati juuni ìyo ndatui ña jànai kuati ñivi ìyo ñu'u' ñuñivi i'ya ndia ―kàti Jesuu.

Tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ra kūyutun:

―¡Chi'in yo'o kà'in ña na ndetaun, ta natuviun ti'vaun ta ku'u̱n ve'un! ―kàti Jesuu.

25 Takan kūu tajan juuni ma ora ikani, ndē'e ma ñivi ña ndēta ma ra kūyutun, ta nātuvi ra ti'va ra, ta endee jàka'nu ndio ra Ndioo kuà'an ra ve'e ra. 26 Ta ora ndē'e na ña takan kūu, tajan tandi'i ndio na ndava kuà'an anima na, ta te'en kīcha'a ndio na jàka'nu ndio na Ndioo ña yā'a yū'vi na chi'in ma tu'un i'ya:

―Kivi i'ya, va nduva'a kuii vii ña ndē'o ―kàti na.

Jesuu kàna ra ra nàni Leví

(Mt. 9:9-13; Mr. 2:13-17)

27 Takan kūu ta ora yā'a ña kūu takan, tajan kēe ndiko Jesuu kuà'an ra, ta ikan ndē'e ra iin ra nàni Leví ña nàndi ra nàka'an ra xu'un' kuenda Roma. Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ra:

―¡Na'a, na ko'o chi'i̱n! ―kàti Jesuu.

28 Ta juuni ma ora ikani, ndākoo ma Leví ndisaa tiñu jà'a ra, ta tāndikun ra kuà'an ra chata Jesuu. 29 Takan kūu ta ora yā'a yatin kivi, tajan jā'a Leví iin viko ka'nu ma nuu ìyo ve'e ra kuenda Jesuu. Ta tañu ndian nàndi mesa chi'in Leví ta Jesuu, ka'ìin kua'a' ma ndra nàka'an xu'un' ña ndàkata'an chi'in Leví. 30 Va ma ndra fariseu chi'in ma ndra matru, ndra jàkua'a tutu Ndioo, te'en kīcha'a ndra kà'an ti'ini ndra chata ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu:

―¿Ta naja chàchi ndo ta chì'i ndo chi'in ndra nàka'an xu'un' kuenda ñuu ka'nu Roma, ta chi'in ndian ìyo kuati? ―Takan kàti ndra chata ndra jàkua'a chi'in Jesuu.

31 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―Taku ma ndian ìyo va'a, tüvi chìniñu'u na ma ndra ndotor, ti ndian ku'vini kùu ma ndian chìniñu'u yi. 32 Ta yu'u ti tüvi vàchi̱ kuenda ma ndian tüvi chìniñu'u yu'u, vati vàchi̱ kuenda ma ndian ìyo kuati, ikan na ndakoo na kuati na, ta chìkoni'i ndiko na chi'in Ndioo. Ndiakan kùu ma ndian chìniñu'u yu'u ―kàti Jesuu.

Chìkatu'un ndra nuu Jesuu, naja tüvi ndìta yu'u ma ndra jàkua'a chi'in ra

(Mt. 9:14-17; Mr. 2:18-22)

33 Tajan te'en nāka'an ndra chi'in Jesuu:

―¿Ta naja ma ndra chàkunuu chata Xuva ra jàkunduta, ta chi'in ndra chàkunuu chata ndra fariseu, nduva'a jàndita yu'u ndra kuenda Ndioo ma ora kà'an ndra chi'in Ndioo? Va ma ndra jàkua'a chi'un, ¿ta naja endee chàchi ndra, ta chì'i ndra, ta töve jàndita ndra yu'u ndra? ―Takan kàti ndra chi'in Jesuu.

34 Ta te'en nāka'an ndio Jesuu nuu ndra:

―¿A kùu jandita ndo yu'u ma ndian ka'ìin nuu ìyo viko tànda'a ora juuni ndaaga ma ra tànda'a chi'in na?, kùuni ndo. Na küu yi. 35 Va ni chaa iin kivi ña ni tava ni'i na ma ra tànda'a, ta ora ni keta ma kivi ikan, tajan kùu jandita ndio na yu'u na. ―Takan kàti Jesuu nuu ndra.

36 Takan kūu tajan te'en nàka'an tuku Jesuu iin ku'va nuu ndra:

―Na küu ka'nda yo ita'vi ma ja'ma chaa, ta nataa yo yi chi'in ja'ma cha'nu, ti tu jà'a yo takan, tajan ni jativio ma ja'ma chaa. Ta yüvi yakani kùu yi, ti ma pedazu ma ja'ma chaa na tüvi va'a kìndoo yi chi'in ma ja'ma cha'nu ndia. 37 Ta juuni na küu taan yo vinu chaa tichi tia'a ñii cha'nu, ti ma vinu chaa, ni jaka'ndi ra ma tia'a ñii cha'nu, ta ma takuii vinu chaa tìvi ra' chi'in ma tia'a ñii cha'nu ndia. 38 Yakan va ìyo yi ña taan yo ma vinu chaa tichi ma tia'a ñii chaa, ta ninduvi yi kùu kumi yi yi. 39 Ta nï'iin ma ndian chì'i ma vinu cha'nu, na küuni na jaña na ña chì'i na ra', ta ko'o na ma vinu chaa, vati kà'an na ña va'aga chì'i ma vinu cha'nu. ―Takan kàti Jesuu.

6

Ndra jàkua'a chi'in Jesuu kìndaa ndra trigu ma kivi nindeo

(Mt. 12:1-8; Mr. 2:23-28)

1 Takan kūu ta iin kivi nindeo, chàkunuu Jesuu iin nuu kàa kua'a' trigu. Ta ma ndra jàkua'a chi'in ra, kīcha'a ndra kìndaa ndra trigu, ta kùnda'a ndra vu, ta chàchi ndra ma chiti vu. 2 Tajan te'en kīcha'a chìkatu'un ma ndra fariseu nuu ndra:

―¿Ta naja jà'a ndo iin ña tüvi ìyo yi ña ja'a ndo ma kivi nindeo? ―kàti ndra.

3 Tajan te'en kīcha'a nàka'an ndio Jesuu nuu ndra:

―¿A tüvi chàku'uni ndo ña jā'a ma racha'nu David, ora ya'aga chāñu soko ra chi'in ndra meru ra? 4 Ma racha'nu David kī'vi ra ma tichi veñu'u Ndioo, ta kī'in ra ma paan ií kuenda Ndioo, ta chāchi ra yi chi'in ndra meru ra, vaji ma paan ikan na küu kachi nda ndian nikuuni yi, ti kuenda ma ndra sutuni kùu yi.

5 ’Yakan va kà'in chi'in ndo ña ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, juuni ìyo ndatu ra jin ma kivi nindeo kùu yi. ―Takan kàti Jesuu chi'in ndra.

Iin ra nda'a' ití

(Mt. 12:9-14; Mr. 3:1-6)

6 Takan kūu ta inga kivi nindeo, kī'vi tuku Jesuu ma tichi veñu'u, ta ikan kīcha'a tuku ra jàna'a ra nuu na. Ta juuni ma tichi veñu'u ikan, ndaa iin ra ití ma nda'a' chiyo kua'a. 7 Ta ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo chi'in ndra fariseu, jà'a ndra kuenda nde'o tu janda'a Jesuu ma ra nda'a' ití ma kivi nindeo, tajan kùu ni'i ndio ndra naja kua tisokuati ndra ra, kùuni ndra. 8 Va tava cha chìto Jesuu naja kua chànini ndra, yakan va te'en nāka'an ra chi'in ma ra nda'a' ití:

―Ndeta, ta kundaun ma'ñu chiña ―kàti Jesuu.

Tajan ndēta ndio ra, ta chūndaa ra ma'ñu ikan. 9 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ndra fariseu:

―Ni ndakatu'in iin nakuyi nuu ndo ―kàti Jesuu chi'in ndra. ―¿Nda ña kùu yi va'a ja'a yo ma kivi nindeo?, kùuni ndo. ¿A jà'a yo ña va'a a ña vä'a? ¿A tiá va'a ña jàkakú yo na a ndè'e nio ña kuvi na? ―kàti Jesuu.

10 Takan kūu tajan chīkonuu ra nde'e ra ma ndian ka'ìin xiin ra, ta te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ra kukue'e nda'a':

―¡Jànakee nda'un! ―kàti ra.

Tajan jānakee ra nda'a' ra, ta ora ikani, ndā'a yi. 11 Va inga ma ndra fariseu, nduva'a kuii kūxaan ndra ña jā'a Jesuu takan. Tajan kīcha'a ndra nàtu'un ta'an ndra naja kua ja'a ndra, ta kuu nani'i ndra naja kua tisokuati ndra Jesuu.

Jesuu kàchin ra ndi uchi uvi ndra kùu tatun ra

(Mt. 10:1-4; Mr. 3:13-19)

12 Takan kūu ta iin ma kivi ikan, ndāa Jesuu iti' yuku ña kuàka'an ra chi'in Ndioo. Ta ndakan niñuu kuii jāya'a ra chanikuaa ña kà'an ra chi'in Ndioo. 13 Ta ora kūndichin inga kivi, tajan kāna ra, ndra jàkua'a chi'in ra, ta kāchin ra ndi uchi uvi ta'an ndra ni kakuu chi'in ra. Ta ndrakan jākunani ra ndra tatun. 14 Ta ndra'ya kùu ma ndra kāchin ra: Simón, ra jākunani Jesuu, Petu', ta André, ra yani Simón, chi'in Jandiau, Xuva, Lipe, Tolo, 15 Mate, Tomá, chi'in Jandiau, ra se'e Alfeu. Simón, ra juuni kà'an na ña nàni Zelote, 16 chi'in Juda, ra se'e Jandiau, ta Juda Iscariote, ra ni xikoña'a Jesuu tiá iti' nuu.

Jesuu jàna'a ra nuu kua'a' ñivi

(Mt. 4:23-25)

17 Takan kūu tajan nūu ndio Jesuu ma yuku ikan chi'in ndra jàkua'a chi'in ra. Ta ora kēta ndio ra iin nuu ndaa, ta chūndaa ra chi'in ndra, ta chi'in kua'a' ma ñivi kīchi inga ñuu ndia. Ìyo ndian kīchi tandi'i ñuu ña ìyo ma ñu'u' Judea, ta ìyo inga ndian kīchi iti' ñuu Jerusalén. Ta ìyo inga ndian kīchi iti' yu'u tañu'u nuu kàndii ma ñuu Tiro, ta ñuu Sidón. Tandi'i ndiakan tāndikun na chata Jesuu, ti kùuni na taso'o na ña kà'an ra. Ta juuni kùuni na ña na janda'a ra na chi'in ma kue'e ndo'o na ndia. 18 Ta ma ndian ndè'e tundo'o jà'a ma tati xaan, juuni ndà'a na jà'a Jesuu. 19 Ta tandi'i ma ñivi kùuni na janani na nda'a' na ra, ti cha chìto na ña ora kè'e na ra, ta ndà'a na jà'a ma ndatu Ndioo ña ìyo chi'in ra.

Jàna'a Jesuu nda ndian kùu ma ndian sii ìyo yi ña kuuni, ta nda ndian töve

(Mt. 5:1-12)

20 Tajan ndē'e ndio Jesuu ma ndra jàkua'a chi'in ra, ta te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Ndyo'o ndra nda'vi, na sii kuuni ndo, vati kuenda maa ndo kùu ma nuu chà'nda Ndioo tiñu.

21 ’Ta juuni na sii kuuni ndyo'o ndian ndo'o tama' vitin, ti tiá iti' nuu ni keta iin kivi ña ni koo va'a ndo ti tüva ni nde'e ndo tama'.

’Ta na sii kuuni ndyo'o ndian kàchaku vitin, ti tiá iti' nuu ni keta iin kivi ña ni kuakú ndo.

22 ’Ta juuni na sii kuuni ndo ora xaani ñivi ndè'e na ndo, ta tavani'i siin na ndo, ta ora kà'an ti'ini na chata ndo, ta ora kà'an na ña yüvi ndian va'a kùu ndo, cha'a' ña chìnuni ndo ña kà'an yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo. 23 Na nduva'a kuii sii kuuni ndo ma kivi ikan, ti ma iti' andivi nduva'a kua'a' ta'vi ni ni'i ndo, vati juuni takan jāti'ini ma ndian kūu ñivi na ma ndra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na niku ndia.

24 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o ndian kuika, vati ma ña chìsii ndo va'a yi, va kuenda nde'veni!

25 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o ndian chànini ndo ña ìyo va'a ndo, ti tükuii nayi kumani nuu ndo vitin!, kùuni ndo. Vati ni chaa iin kivi ña ni ndo'o ndo tama'.

’¡Nda'vi ta'an ndyo'o ma vitin, ti ni chaa iin kivi ña ni kuaku ndo jà'a ña ya'a nda'vi ni kuuni ndo!

26 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o ora ni ka'an va'a ndisaa ma ñivi ìyo ñuñivi chata ndo, vati ma tatiempu juuni chīyo ma ndra jā'ani ña kà'an tu'un yu'u Ndioo, ta ma ñivi na ña chīyo taji'na, juuni jāka'nu na ndra, vaji ndra vatani kūu ndra ndia!

Na kuunio nde'o ma ndian xaani nde'e yo

(Mt. 5:38-48; 7:12)

27 ’Va ndyo'o ndian chìni ña kà'in, yu'u kà'in chi'in ndo ña, na kuuni ndo nde'e ndo ma ndian xaani nde'e ndo, ta jà'a ndo tiñu va'a kuenda na. 28 Ta na ja'ií ndo ma ndian kànduva'a chata ndo, ta na ka'an ndo chi'in Ndioo cha'a' ma ndian kà'an ti'ini chata ndo. 29 Ta tu ìyo iin yo kàni xa'nda iin chiyo cha'a so'o ndo, na ku'va ndo inga chiyo yi na kani na ndia. Ta tu ìyo iin yo nàmaa ma ja'ma isukun ndo, na jaya'a ndo nda ma kamixa nuu na ndia. 30 Ta nda ndian nikuuni ña chìkan iin nakuyi nuu ndo, na ku'va ndo yi nuu na. Ta juuni tu ìyo iin yo kì'in iin ña ìyo nuu ndo, na ndäkan ga ndo yi nuu na. 31 Na ja'a ndo chi'in ma inga na, ma naja kua kùuni ndo ña ja'a na chi'in ndo ndia.

32 ’Ta tu ndyo'o kùuni ndo nde'e ndo ma ndian kùuni nde'eni ndo, ¿nda tiñu ka'nu kùu ma ña jà'a ndo, tuva nda ma ndian ìyo kuati, juuni jà'a na yi ndia? 33 Ta tu jà'a ndo iin ña va'a kuenda ma ndian kùuni nde'eni ndo, ¿nda tiñu ka'nu kùu ma ña jà'a ndo, tuva nda ma ndian ìyo kuati jà'a na yi?, kùuni ndo. 34 Ta tu jaya'a nuu iin nakuyi nuu na va tu chìto ndo ña ni ku'va ndiko na yi nuu ndo, ¿nda tiñu ka'nu kùu ma ña jà'a ndo, tuva nda ma ndian ìyo kuati juuni takan chà'a nuu na yi nuu ma ñivi na ña indukuni kùu takua kùu na, vati chìto na ña ni ni'i ndiko na yi ndia?, kùuni ndo. 35 Va ndyo'o ìyo yi ña kuuni ndo nde'e ndo ma ndian xaani nde'e ndo, ta jà'a ndo ña va'a kuenda na, ta ku'va nuu ndo ndatiñu ndo nuu na. Ta tüvi ìyo yi ña kuatu ndo ña jachikoni'i ndiko na yi nuu ndo. Tu jà'a ndo takan, tajan ni ni'i ndo iin ya'vi ka'nu, ta ni kuu ndo ndian se'e ma Ndioo ka'nu, ña ìyo nuu sukun. Vati rakan juuni jà'a ra ña va'a kuenda ndian kini, ta kuenda ma ndian tüvi jàchi'in ña kà'an ra ndia. 36 Yakan va na kunda'vini ndo ñivi, takua kùnda'vini ma Racha'nu Tatá yo yo.

Na tïsokuati ndo inga ta'an ndo

(Mt. 7:1-5)

37 ’Na kä'an ndaa ndo chata inga ñivi, ikan na töve ka'an ndaa Racha'nu Ndioo chata ndo. Ta na tïsokuati ndo inga ñivi, ikan töve tisokuati Ndioo ndo ndia. Ta na jaka'nuni ndo kuati ma ñivi, ikan na jaka'nuni Ndioo kuati ndo ndia. 38 Ta na ku'va ndo ña ìyo nuu ndo nuu inga ñivi, ta Ndioo ni ku'va ra ña ìyo nuu ra nuu ndo ndia. Vati kua tìndee ndo ma ñivi, kua ikan ni tindee ma Ndioo ndo ndia. Ta takua jà'a ndo ña chà'a ndo ña chiniñu'u ñivi, juuni takan ni ku'va ra ña chiniñu'u ndo ndia. Va ma ña ni ku'va Ndioo nuu ndo nduva'a kuii va'a yi.

39 Takan kūu ta ora chīnu kā'an Jesuu takan, tajan te'en nāka'an tuku ra iin ku'va nuu na:

―¿A kùu jana'a iin ra kuaá iti' ku'un inga ra kuaá tuva ninduvi ta'an ndra kuaá? ¿A tüvi ni kakuita ninduvi ndra tichi iin yavi kunu?, kuuni ndo. 40 Yakan va nï'iin ndian jàkua'a chi'in iin matru, na küu chaa na kùu na ndian ka'nuga kua maa ra. Kùu chaa na kùu na ma kua ikan, va ji'na ìyo yi ña jachinu na ma ña kùuni ra, tajan kùu, kùu na takua kùu ra.

41 ’¿Ta naja jà'un kuenda ma iin kuati vali ña jà'a ma inga ñivi, ta töve jà'un kuenda ña ìyo kuati ka'nugaun kua ndiakan? 42 Ta tu töve chà'un kuenda ma kuati ìyo juuni chi'in maun, ¿ta naja kà'un chi'in inga ñivi te'en: “Yo'o yani, jaya'a ña na tavai ma kuati vali ña ìyo chi'un”?, tuva takan. ¡Ndyo'o ndian ìyo uvi nuu! Tüvi nda kuenda ma ña kà'un tuva juuni maun ìyoga kuatiun ta tüvi chà'un kuenda. Yakan va na ja'a ji'naun kuenda ma kuati ña ìyoun, ta takan kùu ja'un kuenda ma kuati vali ña jà'a inga ñivi ndia.

Ma yutun nàkoto yo ndrun cha'a' ma chiti chà'a ndrun

(Mt. 7:17-20; 12:34-35)

43 ’Nï'iin ma yutun va'a, na küu ku'va ndrun ma chiti ña tüvi va'a. Ta ni ma yutun ña tüvi va'a, na küu ku'va ndrun ma chiti va'a ndia. 44 Vati ta'ii'iin ma yutun, nàkoto yo ndrun cha'a' ma chiti ña chà'a ndrun. Ta juuni na küu ku'va iin yutun iñu ma chiti yutun higu. Ta ni ma iñu ndu'va na küu ku'va yi chiti yutun ña nàni uva ndia. 45 Ta ma ra'ii va'a, kà'an ra tu'un va'a, ti ña va'a kùu ma ña ìyo tichi anima ra. Ta ma ra kini, kà'an mamaa tu'un kini, ti ña kini kùu ma ña ìyo tichi anima ra. Vati ma ña ìyo tichi anima ra kùu yi ña va'a a ña kini chà'a yi kà'an ra yi iti' yu'u ra.

46 Takan kūu tajan te'en chīkatu'un tuku ma Jesuu nuu na:

―¿Ta naja “Racha'nu, Racha'nu” kà'an ndo yu'u, ta töve jà'a ndo ma ña kà'in chi'in ndo? 47 Nda ndian nikuuni ña tàndikun chatai, ta tàso'o na ña kà'in, ta jà'a na yi, ndiakan kùu na indukuni takua kùu ma ra ni jana'i nuu ndo vitin: 48 ndiakan indukuni kùu na takua kùu iin ra labañi ña jà'a ve'e, ña ji'na chāta kunu ra nuu ni ja'a ra yi, tajan jā'a ndio ra ma cha'a yi chata ma yuu. Ta ora kūun kua'a' savi, ta nduva'a kuii chā'nu ndio ma yuta, ta vaji chàñu ni'i ra ma cha'a ve'e, va töve ni nduva yi, ti va'a jā'a ra cha'a yi ma chata yuu. 49 Va ma ndian chìni ña kà'in, ta töve jàchi'in na yi, indukuni kùu na takua kùu ma ra labañi ña jā'a ra ve'e ra nuñu'uni, ña tüvi nī chata ra nuu jā'a ra cha'a yi. Tajan ora nduva'a kuii chā'nu ndio ma yuta, ta chāñu ni'i ra cha'a yi, ta endee ndī'i yi kèkoyo jā'a ra'. ―Takan kà'an Jesuu chi'in ma ñivi, ikan na ku'va na kuenda, ta jachi'in na ma ña kà'an ra.

7

Jànda'a Jesuu iin ra kùu musu ma jandaru ña kīchi ñuu Roma

(Mt. 8:5-13; Jn. 4:43-54)

1 Takan kūu ta ora chīnu kā'an ra nuu ma ñivi, tajan kēe ndio ra kuà'an ra ñuu Capernaum. 2 Ta ma ñuu ikan, ìyo iin ra capitán chà'nda tiñu nuu ndra jandaru ñuu Roma. Ta rakan ti, ìyo iin ra kùu musu ra ña ya'a kùuni ra nde'e ra, ña chani kuvi ra jà'a ña nduva'a ku'vi ra. 3 Tajan ora chīto ndio ma ra capitán ña jà'a Jesuu, ta tāchi ra uvi uni ma ndracha'nu kuxini nuu ñivi judíu, na ku'un ndra kundakan ndra ñamani nuu Jesuu, ña na kichi janda'a ra ma musu ra. 4 Tajan ora chāa ndio ndra nuu ndaa Jesuu, ta te'en kīcha'a kà'an ndra chi'in ra ña jànini ndra ra:

―Chìkan ndi ñamani nuu̱n, ña na ku'u̱n kutindeun ma ra capitán ñuu ndi, ti iin ra ya'a iñu'u kùu ra. 5 Vati ya'a kùuni ra nde'e ra yo chi'in tandi'i ñivi yo ña ìyo ñuu yo. Ta juu ra jā'a ña kūva'a ma veñu'u ñuu ndi vitin ―kàti ndra chi'in Jesuu.

6 Tajan kēe ndio Jesuu kuà'an ra chi'in ndra, va ora chani kuyatin ndra nuu ndaa ma ve'e ra, ta tāchi ndio ma capitán iin ndra meru ra, ña na kukatitu'un ndra te'en nuu Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, na küxaun cha'a' ña tāchi ma capitán ndi, ña na kichi katitu'un ndi nuu̱n, ña na kü'u̱n ma ve'e ra, vati tüvi ìyo yi ña ki'viun, ni ma ve'e ra, ti iin ra nda'vini kùu ra. 7 Yakan va cha'a' yakan kùu yi, ña nī kuuni ra kichi maa ra ka'an ra chi'un, ti ndyu'uni tāchi ra ña na ka'an ndi chi'un ña na janda'un ma musu ra chi'in tu'un yu'uniun nda ma nuu ndaun nde'veni. 8 Vati rakan kùu ra capitán, ta juuni ìyo iin ra chà'nda tiñu nuu ra, ta juuni ìyo jandaru ra ña chà'nda ra tiñu nuu ndia. Yakan va tu ka'an ra chi'in iin ra chà'nda ra tiñu nuu, “kua'an”, ta ku'un ra. Ta ora kà'an ra chi'in inga ra, “na'a”, ta vàchi ra. Ta ora tàchi ra ma ra musu ra ña na ja'a ra iin nakuyi, ta jà'a ra yi. ―Takan kāti ma ndra meru ma ra capitán nuu Jesuu.

9 Ta ndava kuà'an anima Jesuu ora chīni ra ña kā'an ndra takan, tajan chīkonuu Jesuu ndē'e ra ndian chàkunuu chata ra, ta te'en nāka'an ra chi'in na:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ña, ni ma ñuu Israel takä'an nata'in iin ndian ya'a chìnuni takua chìnuni rakan ―kàti Jesuu.

10 Ta ora kēe ndiko ma ndra meru ma capitán kuà'an ndra ve'e ra, ta nāta'an ndra ma ra kùu musu ña cha ndā'a ra.

Jesuu jànataku ra iin ra se'e ña kīndoo nda'vi

11 Ta ora yā'a ña kūu te'en, tajan kēe Jesuu kuà'an ra iin ñuu nàni Naín, chi'in ndra jàkua'a chi'in ra, ta chi'in inga kua'a' ñivi ña chàkunuu chi'in ra. 12 Takan kūu ta ora cha kūyatin Jesuu ma yu'u ñuu, ta ikan ndē'e ra ña kuàkuchi na iin ra chì'í. Ta rakan ti, iin ra se'e ña kìndonda'vi kùu ra. Ta uvanuu ra kùu ra ña kùu ra se'an. Ta nduva'a kua'a' ñivi ìyo ma ñuu ikan kuà'an chi'an ndia. 13 Ta ora ndē'e Jesuu ña, ta kūnda'vini ra ña, ta te'en nāka'an ra chi'an:

―¡Na kuäku̱n! ―kàti ra chi'an.

14 Tajan chājayatin ndio ra ra nuu kuà'an ma ñunda'yu, ta kē'e ra ma chatun ikan. Ta chūndaa ndio ma ndra ndiso yi. Ta te'en nāka'an ndio ma Jesuu chi'in ma ra chì'í:

―Yo'o xaa, yu'u kà'an chi'un ña na nandotoun ―kàti ra.

15 Tajan ma ora ikani nāndoto ndio ma ra chī'í, ta chūnandi ra, ta kīcha'a ra kà'an ra. Tajan chā'a ndio Jesuu ra nuu ma ma'á ra. 16 Ta ora ndē'e na ña jā'a Jesuu, ta ndisaa na yū'vi na, ta te'en kīcha'a ndio na kà'an na ña jàka'nu na Ndioo:

―Ndicha kuii, ña ra'ya kùu iin ra ya'a ka'nu ña kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo. Ta vitin cha kēta ra tañu yo.

Ta ìyo inga ndian kà'an te'en ndia:

―Ndioo cha kīchaa ra kuenda ña tìndee ra ñivi ra ―kàti na.

17 Takan kūu ta ninii ñu'u' Judea, ta inga tuku ñuu kuati ña kàndii yatini xiin yi chīto na ña jā'a Jesuu.

Xuva ra jàkunduta, tàchi ra ndra kùu tatun ra nuu Jesuu

(Mt. 11:2-19)

18 Ta numini chīto Xuva ra jàkunduta ña jā'a Jesuu, vati ma ndra chàkunuu chi'in ra kātitu'un nuu ra. Tajan kāna ndio ra uvi ndra, 19 ta tāchi ra ndra, ña na kundakatu'un ndra nuu Jesuu, nde'o tu ndicha ña juu ra kùu ma Cristu, ra ìyo yi ña ni kichi kuenda Ndioo, a ìyo yi ña kuatu ndra inga ra, kàti Xuva chi'in ndra. 20 Tajan ma ndra tāchi Xuva, chājayatin ndra ndra nuu Jesuu, ta te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―Xuva ra jàkunduta, tāchi ra ndi, na kichi ndakatu'un ndi nuu̱n, nde'o tu juu̱n kùu ma ra Cristu ña ìyo yi ña ni kichi kuenda Ndioo, a ìyo yi ña kuatu ndi inga ra, kàti Xuva chi'in ndi ―kàti ndra.

21 Tajan juuni ma ora chīkatu'un ndra takan nuu Jesuu, nduva'a kuii kua'a' ñivi jānda'a ra chi'in tundo'o ndo'o na. Jānda'a ra ndian ku'vi ndiso tati xaan, ta juuni jānda'a ra kua'a' ndian kuaá ndia. 22 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in Xuva:

―Kua'an ndo, ta katitu'un ndo nuu Xuva ma ña ndē'e ndo, ta chīni ndo. Na kati ndo nuu ra ña ma ndian kuaá, kùu nànde'e na, ta ma ndian koxo kùu chìka va'a na, ta juuni ndà'a ndian ndo'o kue'e ta'yu, ta nda ma ndian so'o, chìni na, ta ndian cha chī'í nātaku na, ta ma ndian nda'vi chìni na ma tu'un ña jàna'a naja kua ni jakakú Ndioo na. 23 Ta juuni na sii kuuni ma ndian töve jàchiyo na na ma iti' kuà'in ―kàti Jesuu chi'in ndra.

24 Takan kūu ta ora kēe ndio ma ndra jàkua'a chi'in Xuva kuà'an ndra, tajan te'en kīcha'a ndio Jesuu kà'an ra cha'a' Xuva nuu ma ñivi:

―¿Yo chā'an ndo chānde'e ndo tichi ku'u ora chā'an ndo?, kùuni ndo. ¿A chānde'e ndo iin ra kàa takua kàa ma tuyoo, ña ora chàkin ni'i tati, ta ndùva yi?, kùuni ndo. 25 Tu yüvi takan kùu yi, ¿yo chānde'e ndo tuva takan? ¿A chānde'e ndo iin ra ñù'u iin ja'ma va'a ña ya'a vii kàa?, kùuni ndo. Na yüvi takan kùu yi, ti ma ndian chāku'un ja'ma kàa takan, ta ìyo kuika na, ndiakan ìyo na ve'e ra kùu rey ta yüvi tichi ku'u. 26 Yakan va, ¿nda ra kùu ma ra chānde'e ndo tuva takan? ¿A iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kùu ra?, kùuni ndo. Juu ndicha kuii ña, rakan kùu iin ra ka'nuga kua inga ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo. 27 Ta juu ma Xuva kùu ma ra ña te'en kà'an ma tutu Ndioo cha'a':

Yu'u, ni tachi̱ iin ra jà'a tiñu nui iti' nuu̱n,

ikan na jandova'a ra ma itiun,

kàti yi. 28 Yakan va yu'u kà'in chi'in ndo, ti tañu ma ñivi ìyo ñuñivi, takä'an keta iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña ka'nuga kua Xuva. Va taku ma ra ìyo nuu chà'nda Ndioo tiñu, rakan ka'nuga ra kua Xuva, vaji ma ra nuu ndi'inia kùu ra ―kàti Jesuu.

29 Takan kūu ta ndisaa ma ñivi, ta chi'in ndra nàka'an xu'un' kuenda ñuu Roma, ora chīni na ña kā'an Jesuu, ta kūtunini na ña Ndioo kùu ra iin ra ndaa. Ta ndiakan cha jāña na ña jākunduta Xuva na niku. 30 Va ma ndra fariseu, chi'in ndra matru jàkua'a tutu Ndioo, java jāchiyo ndra ndra nuu ma ña kùuni Ndioo ña jà'a ndra, ta töve nī cha'a ndra ña jàkunduta ma Xuva ndra.

31 Ta te'en chīkatu'un Jesuu:

―¿Yo chi'in kùu jando indukui ma ñivi ìyo ma tiempu i'ya? ¿A yo indukuni kàa takua kàa na?, kùuni ndo. 32 Kùu na indukuni kua ma ndiakuati, ña ora chūnandi na chìta na nuu ya'vi, ta kànachaa na meru na chi'in tu'un i'ya: “Tīvi ndi chi'in tuvilu nuu ndo, ta tüvi nī kuuni ndo tacha'a ndo, ta chīta ndi yaa nda'vi nuu ndo, ta tüvi nī kuuni ndo kuaku ndo.” 33 Takan kùu ndo, ta ora kīchaa ndio Xuva ra jàkunduta, ra tüvi chàchi, ta tüvi chì'i vinu, ta kà'an ndio ndo ña ra ndiso tati xaan kùu ra. 34 Ta ikan jan, kīchi ndio ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ta rakan ti ra chàchi, ta chì'i kùu ra. Ta cha'a' yakan kùu yi ña kàti ndo ña iin ra jà'a kuati kùu ra, ta iin ra ya'a chàta'ani ko'o kùu ra, ta meru ra kùu ma ndian tivi xini chi'in ma ndian ña nàka'an xu'un' kuenda ñuu Roma, kàti ndo. 35 Va ma ndian cha chìto ki'vi iti' va'a, numini cha'a' yo kuenda ña chìnituni Ndioo kùu ma ña ìyo chi'in na ―kàti Jesuu.

Chà'an Jesuu ve'e ra fariseu ña nàni Simón

36 Tajan iin ra fariseu jāinvitaa ra Jesuu ña na ku'un ra kukachi ra ve'e ra. Ta ora cha nàndi ra chàchi ra nuu mesa, 37 ta iin ña tondo ìyo ma ñuu ikan, ora chītoan ña Jesuu kuàkachi ra ve'e ma ra fariseu, juuni ma ora ikani kāvanda'a ña iin viru takuii xiko, ña ya'a ya'vi ndaa, ta kuà'an ña ve'e ma ra fariseu nuu ndaa Jesuu. Ta ora chāa ña ikan nuu ndaa Jesuu, 38 ta ndaa ña chàkuan yatini nuu ndaa ra, ta kīcha'a too ma takuii tinuan cha'a ra, tajan chūnandi chitian cha'a ra, ta kīcha'a ndioan jànatian yi chi'in ixi xinian. Ta tūtuan yi, ta jākuti ndioan takuii xiko yi. 39 Takan kūu ta ma ra fariseu, ra jāinvitaa Jesuu, te'en kīcha'a ra chànini ra ña jà'a ña takan chi'in Jesuu: “Tuva ndicha ña ra kà'an tu'un Ndioo kùu ra, ¿ta naja tüvi chà'a ra kuenda ña ña tondo kùu ma ña kè'e ra?” Takan chànini ra. 40 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ra fariseu:

―Yo'o Simón, ìyo iin ña kùuni ka'in chi'un ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an ma ra fariseu:

―Yo'o Matru, ka'an yi nui tuva takan ―kàti ra.

41 Tajan te'en nāka'an ndiko Jesuu chi'in ra:

―Chīyo uvi ra'ii, ndra tàvi xu'un' nuu iin ra chà'a nuu xu'un'. Iin ra tàvi xu'un' ña jàkanaa ra iin kuiya java, ta inga ra tàvi xu'un' ña jàkanaa ra uvi yoo. 42 Ta takua küu ka'nda ndra kuenda nuu ma ra chā'a nuu xu'un' nuu ndra, yakan va jāka'nuni ra ndra cha'a' ma xu'un' tàvi ndra nuu ra. Ta vitin kùuni̱ ña katitu'u̱n nui, ¿nda ra kùu ma ra kùuni ga ra nde'e ra cha'a' ma ña jā'a ra?, kùuniun.

43 Tajan te'en nāka'an ndio Simón chi'in Jesuu:

―Yu'u chànini ti ma ra tàvi tiá xu'un' nuu ra, rakan kùu ma ra kùuniga ra nde'e ra ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ra:

―Ña ndicha kùu ma ña kā'un ―kàti Jesuu chi'in ra.

44 Tajan iin cha'ani nuu Jesuu ndē'e ra nuan, tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in Simón:

―¿A ndè'un ña ndaa i'ya? Nda che'e kī'vi̱ tichi ve'un ta tüvi nī cha'un takuii ña nàkatai cha'i, ta ña ndaa i'ya ti nākata ña cha'i chi'in takuii tinuan ta jānatian yi chi'in ixi xinian. 45 Taku yo'o tüvi nī tutu̱n yu'u ora kīchai ña kàña'i chi'un, va ña ndaa i'ya endee tüvi jàña ña ña tùtuan cha'i nda ora kīchai ve'un. 46 Tüvi nī taun cete xini̱ ora kīchai, va ña ndaa i'ya, jākutian takuii xiko chata cha'i. 47 Yakan va cha'a' ña'a, va kà'in chi'un ti vaji ìyo kua'a' kuatian, va jànaa Ndioo yi cha'a' ña kùunian nde'an ra, va ma ndian chànini ña töve kua'a' kuati na, ta juuni töve chà'a na ña janaa Ndioo ndisaa yi, ndiakan töve kùuni va'a na nde'e na ra.

48 Takan kūu tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ma ña'a:

―Cha nàa ma kuatiun vitin ―kàti ra chi'an.

49 Takan kūu ta inga ma ndra kàchachi ka'ìin chi'in Jesuu te'en kīcha'a ndra nàtu'un ta'an ndra:

―¿Nda ra kùu ra'ya ña nda kuati ñivi kùu janaa ra? ―kàti ndra.

50 Takan kūu tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ma ña'a:

―Na ku'un va'un ve'un ti cha'a' ña chìnuniun, yakan va cha kākún. ―Takan kàti Jesuu chi'an.

8

Ñivi ña'a tìndee Jesuu

1 Takan kūu ta ora yā'a ña kūu takan, tajan kēe ndio Jesuu kuàkakunuu ra kua'a' ñuu chi'in kuariya ña kuàkatitu'un ra naja kua kàa nuu chà'nda Ndioo tiñu, chi'in ndi uchi uvi ndra tatun ra. 2 Ta juuni kàcha'an uvi uni ñivi ña'a ña tàvani'i Jesuu tati xaan chi'in inga tuku kue'e ña ndo'o vi. Ta tañu ma ñivi ikan, kuà'an Ndiya, ña nàni Magdalena, ña tāvani'i Jesuu ucha tati xaan, 3 ta juuni ikan kuà'an Juana ñasi'i ra nàni Chuza, ra jā'a tiñu nuu Herode niku, ta Susana chi'in inga tuku ñivi ña'a ña tìndee Jesuu chi'in ndatiñu ña ìyo nuu vi ndia.

Iin ku'va ña jàkuuni Jesuu ka'an ra nuu ñivi chata iin ratàchi

(Mt. 13:1-9; Mr. 4:1-9)

4 Takan kūu ta nduva'a kuii kua'a' ñivi kīchi nani ñuu kūti'vi na nde'e na Jesuu. Ta ikan jan te'en kīcha'a ra kà'an ra iin ku'va nuu na:

5 ―Ìyo iin ratàchi. Ta rakan ti kēe ra kuàtachi ra chiti trigu. Ta ma nuu chōso ra yi ìyo chiti kōyo tichi iti'. Ta chiti ikan chāñu na yi, tajan nūu ndio ma saa ta chāchi ndi'i ndri yi. 6 Ta inga ita'vi yi kāchita yi tañu yuu. Ta ora kāna yi ta ndī'i yi nàtii ti tüvi kàchin ma nuu ndaa yi. 7 Ta inga ita'vi ma chiti kāchita yi tañu iñu, ta ora kāna yi, jāvati ma iñu ndu'va nuu yi, yakan va nī kuu kua'nu yi ta chī'í yi. 8 Va inga ita'vi yi kāchita yi iin nuu va'a ñu'u' ta chiti ikan va chā'nu va'a yi ta nduva'a kuii kua'a' chiti chā'a yi.

Ndisaa yakan kātitu'un Jesuu nuu na. Takan kūu tajan te'en nāka'an ni'i ra nuu ma ñivi inga cha'a':

―¡Ma ndian chìni ña kà'in na taso'o na! ―kàti ra.

Nuu jàkoto Jesuu ñivi nda cha'a' jàna'a ra ma ku'va nuu na

(Mt. 13:10-17; Mr. 4:10-12)

9 Takan kūu tajan te'en chīkatu'un ndio ma ndra tatun Jesuu nuu ra nayi kùuni ma ku'va ikan ka'an yi. 10 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―Nuu ndyo'o, chà'a Ndioo ña na koto ndo tu'un xe'e ña ìyo chi'in ra nuu chà'nda ra tiñu, va chi'in inga ñivi kà'in yi chi'in mamaa ku'vani, ikan vaji najaga nande'e na va tüvi ndichin nuu na, ta vaji najaga kuni na ma ña kà'in, va na küu kutunini na yi ―kàti Jesuu.

Kàtitu'un Jesuu cha'a' ma ku'va ratàchi

(Mt. 13:18-23; Mr. 4:13-20)

11 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio Jesuu nayi kùuni ma ku'va ikan ka'an yi nuu ndra:

―Ma chiti ikan kùuni yi ka'an yi ña kùu yi takua kùu ma tu'un Ndioo. 12 Ta ma chiti kōyo tichi iti', yakan kùuni yi ka'an yi ma ndian chìni tu'un Ndioo. Ta ikan jan vàchi ndio ma kui'na ta jànaa ma tu'un Ndioo ña cha ìyo anima na, ikan na töve chìnuni na ta töve kàkú na. 13 Ta ma chiti kōyo tañu yuu kùuni yi ka'an yi ña ma ndian chìni tu'un kà'in ya'a sii kùuni na ora nì'i na yi. Ndiakan kùu na takua kùu ma chiti ña kōyo tañu yuu ña töve nì'i va'a yi nuu kunu ma yo'o yi jà'a ma yuu. Yakan va ndiakan chìnuni na ma tu'un Ndioo tia tiempuni. Tajan kēta ndio iin kivi ña na kündeega na jachi'in na ma ña kà'an yi, ta ndākoo ndiko na yi. 14 Ta ma chiti kōyo tañu iñu, kùuni yi ka'an yi ña ndiakan kùu ma ndian chìnuni tu'un Ndioo. Va kueeni kueeni jàña na ña chìnuni na tiá cha'a' ma ndatiñu ña ìyo ma ñuñivi i'ya, ta juuni ya'a chìtu'un na cha'a' ma xu'un' ta naja kua kuu kakusii na chi'in ña töve va'a, ti kùuni na ndokuika na. Yakan va takan kùu ma chiti ikan, ti töve chā'a yi chiti jā'a ma ña vati. 15 Va ma chiti kōyo iin nuu ñu'u' va'a, kùuni yi kà'an yi ña ndiakan kùu ma ndian chìnuni tu'un Ndioo chi'in ndisaa anima na, ta jàchi'in na ma ña kà'an yi. Yakan va ndiakan kùu na takua kùu ma chiti ña chā'a kua'a' va'a chiti, ta töve jàxiin na na ma iti' Ndioo.

Jesuu kà'an ra iin ku'va ña jàkuuni ra ka'an ra cha'a' ñu'ú kandil

(Mr. 4:21-25)

16 ’Nï'iin ñivi tüvi taa na ñu'ú kandil ta kasi na nuu yi chi'in iin kisi ñu'u' a kutaa xe'e na yi xuu iin chito, ti ndisaa ñivi kùtaa na yi iin nuu sukun, ikan na ndondichin nuu na ndian kuànde'e nuu ìyo na. 17 Yakan va nï'iin nakuyi ña töve kìndoo xe'e, ti ni keta yi nuu nuna, ta ni chaa iin kivi ña ni koto kachin ndi'i na yi ndia.

18 ’Yakan va na taso'o va'a ndo ña kà'in chi'in ndo. Vati ndian ìyo yi nuu, tiá kua'a' yi ni koo nuu na. Va ndian tükuii nakoo nuu, a ña chànini na koo nuu na, ni kindaa Ndioo yi ―kàti Jesuu.

Chàa ma'á Jesuu chi'in ndra yani ra, ta ñivi ta'an ra nuu jàna'a ra

(Mt. 12:46-50; Mr. 3:31-35)

19 Takan kūu tajan chāa ma'á Jesuu chi'in ndra yani ra ta ñivi ta'an ra ma ve'e nuu ndaa ra jàna'a ra. Va takua nī kuu jayatin vi vi nuu ndaa ra, ti ya'a kua'a' ñivi ka'ìin. 20 Yakan va kà'an vi chi'in iin ra ndaa ma ikan, na kuka'an ra chi'in Jesuu. Tajan te'en chā'an ra chāka'an ra chi'in Jesuu:

―Nuke'e ndaa ma'un chi'in ndra yaniun ta ñivi ta'un ña nànduku vi ñu̱n ―kàti ra chi'in Jesuu.

21 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu:

―Ma ndian chìni tu'un Ndioo ta jàchi'in na ña kà'an yi, ndiakan kùu ma ma'i chi'in ndra yani̱ ta ñivi ta'in ―kàti Jesuu chi'in na.

Jàkutaxin Jesuu tati chi'in takuii lakuna

(Mt. 8:23-27; Mr. 4:35-41)

22 Iin kivi kī'vi Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra tichi iin lancha. Ta ora cha ka'ìin ndio ndra tichi run, tajan te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na ko'o inga chiyo lakuna ―kàti ra.

Tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra. 23 Takan kūu ta ora cha kàcha'an ndio ndra nuu lakuna tajan tīin ndio ñuma'na Jesuu, ta kīxi ra. Ta juuni ma ora ikan nduva'a kuii kōyo savi tati chata ndra nuu ma lakuna. Ta ikan jan kīcha'a ndio ma takuii kì'vi ra tichi lancha ndra. Yakan va yū'vi ndra ti koto sa'vi run chi'in ndra. 24 Takan kūu tajan jāndakoo ndra Jesuu chi'in tu'un i'ya:

―¡Matru! ¡Matru! Chani ka'a yo ―kàti ndra chi'in ra.

Tajan ndākoo ndio Jesuu ta ndōxaan ra nuu ma savi tati chi'in lakuna, tajan kūtaxin ndio yi. 25 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―¿Ta naja takä'an chinuni ndo ña yu'u kùu tindei ndo? ―kàti ra chi'in ndra.

Takan kūu ta ndrakan ti ndava kuà'an anima ndra ña ya'a ndasii ndra. Tajan kīcha'a ndra chìkatu'un ta'an ndra chi'in juuni maa ndra:

―¿Nda ra kùu ra'ya ña nda savi tati chi'in lakuna jàchi'in ña kà'an ra? ―kàti ndra.

Iin ra ndiso tati xaan ñu'u' Gerasa

(Mt. 8:28-34; Mr. 5:1-20)

26 Takan kūu tajan kētachiyo ndra inga chiyo yu'u lakuna, ta chāa ndra ñu'u' Gerasa ña kàndii iti' nuu ñu'u' Galilea. 27 Tajan ora nūu ndio Jesuu ma tichi lancha, ta ikan cha jāyatin iin ra ndiso tati xaan nuu Jesuu ña kēe ra ma tichi ñuu ikan. Ta rakan ti cha ìyo kua'a' tiempu ña tüvi ìyo ra iin tichi ve'e ta ni tüvi chàku'un ra ja'ma. Ta ìyo ra kamajandu. 28 Tajan chājayatin ndio ra ra nuu vàchi Jesuu, ti cha nākoto ra ra, tajan iin nanda'yu ni'i ni ra, ta te'en nāka'an ra ora chūnandi chiti ra nuu Jesuu:

―¡Na kï'viun chi'i̱n, yo'o Jesuu ra Se'e Ndioo ra ìyo nuu sukun! Ta juuni kà'in chi'un ña na jände'un tundo'o yu'u ―kàti yi chi'in Jesuu.

29 Takan kāti yi chi'in Jesuu ti kāti ra chi'in yi ña na kee yi tichi kuñu ra. Vati nduva'a kuii cha kua'a' kivi kùu yi ña ìyo yi tichi kuñu ra, ta vaji chi'in karena chù'ni na nda'a' ra ta cha'a ra, ikan na küu ku'un ra, kùuni na, va na küu yi ti ndì'i yi chà'nda ra ta jà'a ndio yi ña na kunu ra ku'un ra tichi ku'u. 30 Takan kūu, tajan te'en chìkatu'un ndio Jesuu nuu ma ra ndiso tati xaan:

―¿Naja kuànaniun? ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an yi:

―Nàni ndi Legion, vati kua'a' tati xaan kùu ndi ña ìyo ndi tichi kuñu ra'ya ―kàti yi.

31 Tajan chīkan ndio yi ñamani nuu Jesuu ña na ja'a ra ñamani ña na tächi ra yi ñuñivi nuu ìyo ndian ndií. 32 Takan kūu ta takua ka'ìin kua'a' kini ña kàchachi ndri yatini ma yuku ikan, tajan chīkan ndio yi ñamani nuu Jesuu na ku'va ra ki'vi yi tichi kuñu ndri. Tajan kāti ndio Jesuu ña va'a. 33 Tajan kēe ndio ma tati xaan tichi kuñu ra, ta kī'vi yi tichi kuñu ma kini. Ta ndrikan kāndakunu ndri kàcha'an ndri ta kàchita ndri iin xa'va ña ìyo yu'u lakuna. Ta ikan kā'a ndri tichi ma takuii, ta chī'í ndri. 34 Ta ma ndra kùmi ma kini, yū'vi ndra ora ndē'e ndra ña kūu takan, tajan kāndakunu ndio ndra kuàkatitu'un ndra nuu ma ñivi ìyo ñuu chi'in ndian ìyo kuariya. 35 Takan kūu tajan kēe ndio ma ñivi chānde'e na ma ña tā'an ma kini. Ta ora chāa ndio na nuu ndaa Jesuu, ta ikan ndē'e na ña nàndi ma ra ndiso tati xaan niku nduku iti' cha'a Jesuu ña isukun ra ja'ma. Yakan va nduva'a kuii yū'vi na ora ndē'e na ra. 36 Ta ma ndian ndē'e ma ña kūu, ndiakan kātitu'un na naja kua ndā'a ma ra ndiso tati xaan nuu inga ñivi. 37 Takan kūu ta tandi'i ma ñivi ìyo ñu'u' Gerasa, kīcha'a na jànini na Jesuu ña na kee ra ma ñu'u' ikan, vati ya'a yū'vi na ña ndè'e na ma ña jā'a ra. Yakan va ndāa ndio Jesuu ma tichi lancha ta kuà'an ra. 38 Ta ma ra kēe ma tati xaan chīkan ra ñamani nuu Jesuu, na ku'va ra ña ku'un ra chi'in ra. Va Jesuu tüvi nī cha'a ra ña ku'un ra chi'in ra. Tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ra:

39 ―Na ku'u̱n ve'un, ta katitu'u̱n ma ña jā'a Ndioo chi'un nuu ma ñiviun.

Takan kūu tajan kēe ndio ra kuà'an ra, ta kātitu'un ra nuu ma ñivi ñuu ndisaa ma ña jā'a Jesuu chi'in ra.

Ña se'e Jairo, ta ña kè'e ja'ma Jesuu

(Mt. 9:18-26; Mr. 5:21-43)

40 Takan kūu ta ora ndīkoni'i ndiko Jesuu ma inga chiyo yu'u lakuna, ta maani cha ka'ìin kua'a' ñivi ndàtu na ra. Ti ndiakan ya'a chìsii na ña vàchi ra. 41 Ta juuni ma ora ikan, chāa iin ra nàni Jairo. Ta rakan ti iin ra kùu vika ma veñu'u ñivi judíu kùu ra. Tajan rakan chūnandi chiti ra cha'a Jesuu ña chìkan ra ñamani nuu ra, ña na ku'un ra chi'in ra nuu ìyo ve'e ra, 42 ti ikan kàndii ñase'e ra ña uchi uvi kuiya, ña ya'a kùuni ra nde'e ra, ti uvaa nuan kùan se'e ra, ña chani kuvian jà'a ma kue'e ndò'an.

Yakan va ora kēe Jesuu kuà'an ra chi'in ra, tajan nduva'a kua'a' ñivi tāndikun na chata ra ña ndava tìtuu ta'an na. 43 Takan kūu ta tañu ma ñivi ikan, kuà'an iin ña cha ìyo uchi uvi kuiya ña ku'vian jà'a niian. Ta yakan ti cha jānaa ña ndisaa xu'un' kùmian chi'in ma ndra jà'a tatan. Ta nï'iin ndra nī kuu janda'a ña. 44 Takan kūu tajan ma ña'a i'ya chājayatian ña iti' chata Jesuu, ta kē'an ja'ma ra, ta juuni ma ora ikani chākuita ña ta'an ña nii, ta ndā'a ña. 45 Takan kūu tajan te'en kīcha'a ndio Jesuu chìkatu'un ra:

―¿Yo kē'e ja'mai? ―kàti ra.

Ta kàti na ti töve yo kē'e yi.

Tajan te'en nāka'an ndio ma Petu' chi'in Jesuu ora nāka'an ma ñivi takan:

―Yo'o Matru, ¿a tüvi ndè'un ti ya'a kua'a' ñivi tìtuu ta'an kàcha'an na xiun? ¿Ta chīkatu'un gaun ña yo kē'e ñu̱n? ―kàti Petu'.

46 Tajan te'en nāka'an tuku Jesuu:

―Ìyo iin yo kē'e ja'mai ti chā'i kuenda ña kēe ndatui ―kàti Jesuu.

47 Tajan ora ndē'an ña na küu kundii xe'an nuu ra kùunian, tajan kīcha'a ña ndayuan ta chāa ña chūnandi chitian cha'a ra. Tajan kīcha'a ña kà'an ña nuu ndè'e ndisaa ma ñivi nda cha'a' kùu yi ña kē'an ma ja'ma ra ta naja kua ndā'a ña jā'a yi ora kē'an ra. 48 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'an:

―Yo'o se'yu, cha kùu ku'un va'un ti cha ndā'un jā'a ma ña chìnuniun ―kàti ra.

49 Ta ni yakan takä'an chinu kà'an ra ora chāa iin ra tatun ña kīchi ma ve'e Jairo, ña te'en kà'an ra chi'in ma ra vika veñu'u:

―Cha chī'í ma ñavali se'un, yakan va nda kuenda ña jàkenaun tiempu ma ra kùu matru. ―Takan kàti ra chi'in ra.

50 Va ora chīni Jesuu ma ña kā'an ma ra kùu tatun chi'in ma Jairo, tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ra kùu vika:

―¡Na yü'viun! Na chinuniun ma ña jà'i ta nde'un ti ndà'a ma ñase'un ―kàti Jesuu chi'in ra.

51 Ta ora chāa Jesuu ve'e ma Jairo, ta kī'vi ra ma tichi ve'e nuu kàndii ma ñachī'í ta kī'vi ra chi'in Petu', Jandiau, Xuva, ta tatá ña ta ma'á ña ndia, ti tüvi nī cha'a ra ña ki'vi inga ñivi chi'in ra nuu kàndian. 52 Ta ora ndē'e ra ña tandi'i ma ñivi ka'ìin ikan kàchaku na ta nda'vi kùuni na. Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in na:

―Na kuäku ndo ti ma ñavali i'ya tüvi nī chi'an ti kìxinian kàndian ―kàti Jesuu.

53 Takan kūu ta ma ñivi ikan java kīcha'a na chàkú ndaani na ña kà'an ra takan, ti ndisaa na cha chìto na ti cha chī'an. 54 Tajan tīin ndio Jesuu ma nda'a' ña, ta te'en nāka'an ni'i ra chi'an:

―¡Chi'un kà'in yo'o xi'i ña na ndetaun! ―kàti Jesuu.

55 Tajan ma ora ikani nāndoto ndikoan ta ndēta ña. Ta ikan jan kà'an ndio Jesuu ña na ku'va na ña kachian. 56 Takan kūu ta ma tatá ña chi'in ma'á ña ndava yū'vi vi ña jā'a ra takan, tajan kīcha'a kà'an ndio ra chi'in vi ña na kätitu'un vi ma ña jā'a ra nuu nï'iin ñivi.

9

Tàchi Jesuu ndra jàkua'a chi'in ra na kukatitu'un ndra tu'un va'a Ndioo

(Mt. 10:5-15; Mr. 6:7-13)

1 Iin kivi jākuti'vi Jesuu ma ndi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in ra. Ta ikan chā'a ra ndatu ra nuu ndra ña na janda'a ndra tandi'i ndian ndiso tati xaan chi'in tanuu kue'e ndo'o na. 2 Takan kūu tajan tāchi ndio ra ndra ña na janda'a ndra ndian ku'vi ta kàtitu'un ndra nuu ma ñivi naja kua kàa nuu chà'nda Ndioo tiñu. 3 Ta ora juuni takäaga kee ndra ku'un ndra, ji'na te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―Na künaa ndo nï'iin nakuyi ma iti' kuà'an ndo: ni itin, ni xu'un', ni ña kachi ndo, ni yutun vatun ndo, ta ni ja'ma ña kùsukun ndo. 4 Yakan va ora chaa ndo ve'e iin ñivi na kindoo ndo ikan nda kati keta ora ku'un ndo inga ñuu. 5 Tatu ìyo iin ñuu ña töve jàchi'in na ña kà'an ndo, ta töve chà'a na ña kìndoo ndo ve'e na, tiá va'a na kee ndo ma ve'e ikan ta jakisi ndo yuyaka ña ka'ìin ndichan ndo, ikan na koto na ti xaani Ndioo ndè'e ra na chà'a ña töve jàchi'in na ña kàtitu'un ndo ―kàti Jesuu.

6 Takan kūu tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra kuàjanda'a ndra ñivi nani kuariya ta kàtitu'un ndra naja kua kuu jakakú Ndioo na.

Nuu chì'í Xuva ra jàkunduta

(Mt. 14:1-12; Mr. 6:14-29)

7 Tajan chīto ndio rey Herode tandi'i ña jà'a Jesuu. Yakan va ni töva chìto ra nayi chànini ra jà'a ra vati ìyo ndian kà'an ña Xuva, ra jàkunduta, nātaku ndiko ra, 8 ta ìyo inga ndian kà'an ña Elía ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na kùu ra, ta tuku na kà'an na ña cha nātaku ndiko inga ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na, kàti na. 9 Tajan te'en nāka'an ndio Herode:

―¿Nda ra kùu rakan ña kà'an na ña ya'a ìyo ndatu ra, vati Xuva ra jàkunduta, mai tāchi ña na ka'nda ndra sukun ra? ―chànini ra.

Yakan va Herode nànduku ra naja kua ja'a ra ta kuu nde'e ra Jesuu.

Jesuu chà'a ra ña kachi u'un mii ñivi

(Mt. 14:13-21; Mr. 6:30-44; Jn. 6:1-14)

10 Takan kūu ta ora kēta kivi ña chāa ndiko ma ndra tatun Jesuu, ta ikan jan kātitu'un ndra tandi'i ña jā'a ndra nuu ra. Tajan tāvani'i siin ndio Jesuu ndra ña na ku'un ndra chi'in ra iin ñuu nàni Betsaida. 11 Va ora chā'a ndio ma ñivi kuenda ña kàcha'an ndra, tajan tāndikun ndio na kācha'an na chata ndra, ta ikan jan ndàkimani ndiko ra na. Ta kīcha'a ndio ra kàtitu'un ra nuu na naja kua kàa nuu chà'nda Ndioo tiñu, ta jānda'a ra ma ndian ku'vi ndia.

12 Takan kūu ta ora chani kuna'a tajan chājayatin ndio ma ndi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in Jesuu ndra nuu ndaa ra. Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Na jandutáun ma ñivi, ikan na ku'un na kunindee na ta kunanduku na ña kachi na iti' kuariya a iin tichi ku'u nuu ìyo ñivi, vati i'ya tükuii na koo kacho ―kàti ndra.

13 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―Maa ndo na ku'va ndo ña kachi na ―kàti ra.

Ta te'en nāka'an ndra nuu ra:

―¿Ta naja kua kuu ku'va ndi ma ña kachi na tuva u'un ta'ani paan indii, ta uvi tiaka' ni? ―kàti ndra―. Kùu yi va tuva ndoun kuatun ndi nde've chi'in ma ñivi ta ku'un ndi kujata ndi ña kachi na ―kàti ndra chi'in ra.

14 Takan kàti ndra vati ìyo iin u'un mii ndra kùu ndra ña mamaa ndra'ii ni. Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Na jakunandi ndo na kuenda uvi xiko uchi na ―kàti Jesuu chi'in ndra.

15 Yakan va kua ikan jā'a ndra ña chūnandi ndisaa na. 16 Tajan tīin ndio Jesuu ndi u'un paan ta uvi tiaka', ta nānde'e ra iti' andivi, ta chīkan ra ta'vi Ndioo cha'a' yi, tajan chā'a ndio ra yi nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra na nata'vi ndra yi nuu na. 17 Takan kūu ña ndisaa na chāchi na nda kati chitu va'a tichi na, ta jākutua na uchi uvi ga tuka chi'in ma ña chàkoso.

Kàtitu'un kachin Petu' ti Jesuu kùu ra Cristu

(Mt. 16:13-19; Mr. 8:27-29)

18 Iin kivi kēsiin Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra ña kuàka'an ra chi'in Ndioo. Ta ikan jan te'en kīcha'a chìkatu'un Jesuu nuu ndra:

―¿Nda ra kùu yu'u kàti ma ñivi?, kùuni ndo.

19 Tajan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Ìyo ndian kà'an ña kùu̱n Xuva ra jàkunduta, ta ìyo ndian kà'an ña kùu̱n Elía, ra kà'an tu'un yu'u Ndioo taji'na, ta juuni ìyo ndian kà'an ña kùu̱n iin ndra kà'an tu'un yu'u Ndioo ña chīyo taji'na, ta iin ndrakan kùu ndra ña nātaku ndiko ndra kàti na. ―Takan kàti ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu nuu ra.

20 ―Ta ndyo'o, ¿nda ra kùu yu'u?, kùuni ndo ―kàti Jesuu.

Ta te'en nāka'an ndio Petu' chi'in ra:

―Yo'o kùu̱n ma ra Cristu ra tāchi Ndioo ―kàti ra.

Jesuu kàtitu'un ra ña ni kuvi ra

(Mt. 16:20-28; Mr. 8:30–9:1)

21 Ta ikan jan kātitu'un Jesuu nuu ndra ña na kätitu'un ndra yi nuu nï'iin ñivi. 22 Tajan te'en kà'an ra:

―Taku yu'u ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, nduva'a kuii ni nde'e ra tundo'o, ti ni kati ma ndian cha'nu ña ra jà'a kuati kùu ra, chi'in ndra chà'nda tiñu nuu sutu, ta ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo ndia. Ta ndrakan ni ka'ni ndra ra, va tichi uni kivi ni nataku ndiko ra.

23 Tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ndisaa ma ndian ka'ìin ikan:

―Tu ìyo iin yo kùuni jakua'a chi'i̱n, na jaña na ma ña chànini na ja'a na, ta na tandikun na chatai nani kivi chi'in kruu na, ikan na nde'e na tundo'o takua ni nde'i tundo'o nuu kruu ndia. 24 Ti ma ndian kùuni koo ñuñivi, töve ni kakú na, va ma ndian kuvi cha'a' tu'un kà'in, ndiakan kùu ma ndian ni kakú ta ni koo na chi'i̱n endeeni. 25 Ta juuni tüvi nda kuenda yi tu iin ra'ii nì'i ra tandi'i ña ìyo ñuñivi, ta ora kuvi ra, ni ku'un ra endeeni iti' andaya'. 26 Ta tu ìyo ndian kùkanuu na nde'e na yu'u ta chata tu'un kà'in, nda yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ni kukanui nde'i ma ñivi ikan ora ni kichaa ndikoi. Ti ma ora ikan ni ndotachai jà'a ndatui chi'in ndatu ma Tatái ta chi'in ndatu tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo. 27 Yakan va kùuni̱ ña taso'o va'a ndo ma ña ni ka'in chi'in ndo vitin. Ndicha va'a ña kà'in ti ìyo ndian ka'ìin i'ya tüvi ni kuvi na nda kati nde'e ji'na na ña kichaa nuu chà'nda Ndioo tiñu ―kàti Jesuu.

Ndioo, sàma ra kua kàa Jesuu

(Mt. 17:1-8; Mr. 9:2-8)

28 Takan kūu ora ya'a una kivi ña kā'an Jesuu takan, tajan kēe ndio ra kuà'an ra iti' yuku chi'in Petu', Xuva ta Jandiau ña kuàka'an ra chi'in Ndioo. 29 Tajan juuni ma ora kà'an ra chi'in Ndioo, jāma ma kua kàa ma nuu ra chi'in ma ja'ma ra, ti ma ja'ma ra nduva'a kuii ndōkuichin yi ta ndōtacha yi. 30 Tajan kēta uvi ta'an ndra ña nàtu'un ndra chi'in ra. Ta ndrakan te'en nàni ndra: iin ra nàni Moisés ta inga ra nàni Elía. 31 Ndrakan kùu ndra ña kāvanuu iin ña nduva'a kuii tàcha ndra. Ta ikan jan kīcha'a ndra kà'an ta'an ndra naja kua ni kuvi Jesuu ta ni nde'e ra tundo'o ma ñuu Jerusalén. 32 Ta vaji nduva'a kuii ni kusu Petu' chi'in ndra meru ra, va jāndeeni ndra ma ñuma'na. Yakan va ndē'e ndra ma ña tàcha Jesuu chi'in ninduvi ma ndra ka'ìin chi'in ra. 33 Ta ora cha chūndachiyo Moisés chi'in Elía xiin Jesuu, tajan te'en nāka'an ndio Petu' chi'in ra:

―Matru, ya'aga va'a ña ka'ìin yo i'ya. Na ja'a ndi uni ta'an lomara kuenda ndo: iin yi kùu kuendaun ta inga yi kuenda Moisés ta inga yi kuenda Elía. ―Takan kà'an Petu' ti ni tüvi chìto ra nayi kà'an ra jà'a ña ya'a yū'vi ra.

34 Takan kūu ta ora juuni kà'an ra ndaa ra tajan nūu ndio iin vikonu'u ta kāvanuu yi ma ndi uni ta'an ndra jàkua'a chi'in Jesuu. Ta ora chā'a ndra kuenda ña indii ndra tichi ma vikonu'u, nduva'a kuii yū'vi ndra jā'a yi. 35 Tajan ma tichi vikonu'u chīni ndra tati Racha'nu Ndioo ña kà'an yi te'en:

―Ra'ya kùu Se'i ña tāchi̱. ¡Na jachi'in ndo ña kà'an ra! ―kàti Ndioo chi'in ndra.

36 Ta ora yā'a ña chìni ndra ma tati ikan, tajan ndē'e ndio ndra ña ma'iin nia Jesuu ndaa. Va ndrakan tüvi nī katitu'un ndra ma ña ndē'e ndra nuu nï'iin ñivi.

Jànda'a Jesuu iin ra ndiso tati xaan

(Mt. 17:14-21; Mr. 9:14-29)

37 Ta ora tuvi inga kivi, tajan vàchi nuu ndio Jesuu ma yuku chi'in ndi uni ta'an ndra jàkua'a chi'in ra. Ta ma tichi iti' ikan nduva'a kuii kua'a' ñivi chāta'an nuu ndra nuu vàchi ndra. 38 Tajan iin ma ra vàchi tañu ma ñivi ikan, te'en nāka'an ni'i ra chi'in Jesuu:

―Matru, chìkain ñamani nuu̱n ña na nde'un nayi jà'a chi'in ra se'i, ti uvanuuni ra ña kùu ra se'i. 39 Vati iin tati xaan kùu yi ña tìin yi ra ta jà'a yi ña na nda'yu ra, ta chì'i i'i ra, ta kèe xikiñu yu'u ra jà'a yi ta endee töve jàña numi yi ra. 40 Ta nda che'e kā'in chi'in ma ndra jàkua'a chi'un ña na tava ndra ma tati xaan ikan ra, va nī kuu ja'a ndra yi ―kàti tatá ma rayoko chi'in Jesuu.

41 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ñivi ikan:

―¡Ndyo'o ñivi kini ña tüvi chìnuni! ¿A takä'an koto ndo ña töve ni koi endeeni chi'in ndo ña jà'a ndo takan? ¿A naja ga kivi kùndeeni gai ma ña jà'a ndo?, kùuni ndo. ¡Nandaka ma ra se'un nui! ―kàti Jesuu chi'in ra.

42 Ta ora kūyatin ndio ra nuu ndaa Jesuu, tajan ikan jānduva ndiko ma tati ikan ra, ta tīin ndiko yi ra. Ta Jesuu kā'an xaan ra chi'in tati xaan ikan, tajan kēe ndio yi ra, ta ndā'a ra jā'a Jesuu. Ta ikan jan chā'a ndiko ra ra nuu ma ra kùu tatá ra. 43 Takan kūu ta ndisaa ma ndian ka'ìin ikan, ndava kuà'an anima na ña ndè'e na ma ña jā'a Ndioo ka'nu.

Cha'a' uvi kàtitu'un tuku Jesuu ña ni kuvi ra

(Mt. 17:22-23; Mr. 9:30-32)

Ta ora juuni yanga ndè'e na ma ña jā'a Jesuu, tajan te'en nāka'an ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

44 ―Na taso'o va'a ndo ña ni ka'in chi'in ndo: taku ra Se'e ñivi tāchi Ndioo ni tiin na ra, ta ni ku'va na ra nda'a' inga ñivi ―kàti Jesuu.

45 Takan kūu va ndrakan tüvi nī kutunini ndra ña kā'an ra, vati tüvi chà'a Ndioo ña na koto ndra tu'un ikan. Ta ndasii ndra ndakatu'un ndra naja kua kùuni yi ka'an yi nuu Jesuu ndia.

Kàtitu'un Jesuu nda ra kùu ma ra ka'nu ga

(Mt. 18:1-5; Mr. 9:33-37)

46 Ta ikan jan kīcha'a ndio ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu kànita'an yu'u ndra ña nda ra kùu ma ra ka'nuga nuu ndisaa ndra. 47 Takan kūu ta ora chā'a Jesuu kuenda cha'a' ma ña chànini ndra chi'in chinituni ndra, tajan tīin ndio ra iin ravali ta kūtaa ra ra iin chiyo xiin ra, 48 tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Nda yo kì'in kuenda ravali i'ya cha'a' ña nakoto na yu'u, kùuni yi ka'an yi ña juuni kì'in na kuenda na yu'u ndia. Ta nda yo kì'in kuenda yu'u juuni kì'in na kuenda ma ra tāchi yu'u ndia. Yakan va tu ìyo iin yo kùuni ndoka'nuga, ji'na ìyo yi ña kuu ra musu inga ñivi ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Ndian tüvi kùuni kuati chi'o juuni tìndee na yo

(Mr. 9:38-40)

49 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio Xuva chi'in Jesuu:

―Matru, nda che'e ndē'e ndi iin ra kùatavani'i tati xaan ndiso ma ñivi chi'in siviun, va tava töve chàkunuu ra chi'o, yakan va nī cha'a ga ndi ña jà'a ra yi ―kàti Xuva.

50 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―Na vä'a jà'a ndo ña nī cha'a ndo jà'a ra yi ti ndian tüvi kùuni kuati chi'o, juuni ìyo na kuenda yo ndia ―kàti Jesuu.

Jesuu kùxaan ra Jandiau ta Xuva

51 Takan kūu ta ora cha kēta kivi ña ni ndaa Jesuu ku'un ra iti' andivi, ta chi'in ndisaa anima ra kēe ndio ra kuà'an ra iti' ñuu Jerusalén takua chànini ra niku. 52 Tajan tāchi ndio ra ma ndra kùu tatun ra na ku'un ndra iti' nuu ta kunanduku ndra nuu kusu ndra iin ñuu ña kàndii ñu'u' Samaria. 53 Va ma ndian ñu'u' Samaria tüvi nī cha'a na ve'e nuu ndoo ndra kava ndra chi'in Jesuu, ti cha chā'a na kuenda ña kuà'an Jesuu iti' ñuu Jerusalén. 54 Takan kūu ta ora ndē'e Jandiau chi'in Xuva ña jā'a na takan, tajan te'en nāka'an ndio ndra chi'in Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, ¿a kùuniun ña ka'an ndi chi'in Ndioo na jakoyo ra ñu'ú chata na, ikan na kayu ndi'i na ta kuvi na takua jā'a Elía taji'na? ―kàti ndra.

55 Tajan iin nde'e xaani Jesuu nuu ndra, ta te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Ta ndyo'o, ¿a tüvi chìto ndo ña chi'in ndatu kui'na kùu ma ña chàkuu ndo ña kā'an ndo takan? 56 Vati taku yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, töve vàchi̱ kuenda ña jànai ñivi ti vàchi̱ jakakúi na ―kàti ra.

Ta ora yā'a ña kā'an ra takan, tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra inga ñuu.

Ndian kùuni ku'un iti' kuà'an Jesuu

(Mt. 8:19-22)

57 Takan kūu ta ora kàcha'an ndra ma tichi iti' ikan, ndē'e Jesuu iin ra chìkatu'un te'en nuu ra:

―Yo'o Racha'nu, kùuni̱ ku'in chataun nda nikuuni nuu chàniniun ku'u̱n ―kàti ra.

58 ―Va'a, va ji'na kùuni̱ katitu'in iin nakuyi nuu̱n ―kàti Jesuu chi'in ra―. Taku ma yukuii ìyo yavi nuu kìxi ri ta nda saa ìyo taka ri ndia, va yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo töve ìyo iin nuu kusui ―kàti Jesuu chi'in ra.

59 Takan kūu tajan te'en nāka'an tuku ra chi'in inga ma ra ndaa ma ikan:

―¡Na'a chatai! ―kàti Jesuu chi'in ra.

Ta te'en nāka'an ndio ra:

―Yo'o Racha'nu, va'a va tuva ku'va ji'naun ña kukuchi̱ ma tatái ―kàti ra.

60 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―Na ku'vaun ña na kuchi ma ndian töve chìnuni juuni ñivi maa na ndian cha chī'í, va yo'o na ku'u̱n kukatitu'u̱n naja kua kàa nuu chà'nda Ndioo tiñu nuu ma ñivi ―kàti Jesuu chi'in ra.

61 Takan kūu tajan te'en nāka'an inga tuku ra chi'in Jesuu:

―Yo'o Racha'nu kùuni ku'in chataun va tu ku'va ji'naun ña kuka'in chi'in ñivi̱ ma nuu ìyo ve'i ―kàti ra.

62 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―Na jä'un yi, ti taku ma ndra tìin su'ma yutun yata, ta ndè'e ndra iti' chata ndra, töve nda kuenda ndra. Yakan va ma tu'un ikan te'en kùuni yi ka'an yi ña ma ndian kīcha'a jà'a tiñu Ndioo, töve jà'a na yi chi'in ndisaa anima na, ti chàku'uni na ma ña jā'a na niku. Yakan va ndiakan na küu ku'un na nuu chà'nda Ndioo tiñu. ―Takan kàti Jesuu chi'in ra.

10

Jesuu tàva ra tiñu nuu uni xiko uchi ra

1 Takan kūu tajan Jesuu kāchin ndiko ra inga uni xiko uchi ndra, ta ikan jan tāchi ra ndra, ta uvi ta uvi ndra ña na ku'un kuee ndra iti' nuu ra ña kukatitu'un ndra tu'un Ndioo ta ñuu ta ñuu nuu ìyo yi ña ku'un ra.

2 Tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Ndicha kuii ti vitin cha ìyo kua'a' ndian kùuni chinuni tu'un Ndioo, va töve kua'a' ndian kukatitu'un yi nuu na. Yakan va na ka'an ndo chi'in Ndioo na tachi ra kua'a' ndian kukatitu'un tu'un Ndioo nuu na. 3 Yakan va kua'an ndo, ti yu'u tàva tiñu nuu ndo ña na ku'un ndo tañu ñivi ña kùu na takua kùu lobo. Ti kua ikan tà'an mvechala iin tuxa'ini ora kùuni ma lobo kachi ri ndri. 4 Ta na künda'a ndo yunu ni xu'un' ni inga ndichan ndo ndia. Ta tu keta ñivi nuu ndo ma tichi iti' na kündaa ndo ka'an ndo chi'in na. 5 Ta tu chaa ndo ve'e iin ñivi, ji'na te'en ìyo yi ña ka'an ndo chi'in na: “Na koo vii ndo ma ve'e i'ya”, kàti ndo. 6 Ta tu ma ve'e ikan ìyo ñivi va'a, ma ña va'a ka'an ndo ni kuu yi jà'a Ndioo, va tu töve, töve ni kuu yi. 7 Na kindoo ndo juuni ma ve'e ikan. Ta tu chà'a na ña kachi ndo ta kachi ndo. Ta tu chà'a na takuii ko'o ndo, ta ko'o ndo ra'. Vati ma ndian jàtiñu ìyo yi ña ni'i na ya'vi na cha'a' ma tiñu jà'a na. Ta na käkunuu ndo tave'e tave'e na. 8 Yakan va ora chàa ndo iin ñuu ta ki'in na kuenda ndo, ta kachi ndo ndisaa ma ña chà'a na nuu ndo. 9 Ta na janda'a ndo ma ndian ku'vi ìyo ñuu ikan chi'in tu'un i'ya: “Cha vàchi kuyatin nuu chà'nda Ndioo tiñu nuu ndo”, kàti ndo chi'in na. 10 Va tu chàa ndo iin ñuu, ta tüvi ki'in na kuenda ndo, na kee ndo iti' kai ta ka'an ndo te'en chi'in na: 11 “Nda yuyaka ñuu ndo jà'a ña tìin cha'a ndi ta i'ya jàkisi ndi yi, ikan na koto ndo ti kuenda Ndioo kàchika ndi ta kùxaan ra nde'e ra ndo. Va kùuni ndi ña koto ndo ti cha vàchi kuyatin nuu chà'nda Ndioo tiñu nuu ndo.” Takan kàti ndo chi'in na. 12 Yakan va kàtitu'in nuu ndo ti Ndioo ora ni keta ra ña jàndondaa ra kuati ñuñivi, nduva'a ga ni jande'e ra tundo'o ma ñivi ñuu ikan kua ma ñivi ñuu Sodoma, ti töve nī ki'in na kuenda ndo chi'in ma tu'un kà'an ndo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Ñivi töve jàchi'in ña kà'an Jesuu ni nde'e na tundo'o

(Mt. 11:20-24)

13 Takan kūu tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ma ñivi ikan:

―¡Nda'vi ta'an ndyo'o ñivi ñuu Corazín chi'in ñivi ñuu Betsaida! Vati jā'i kua'a' ndatu ka'nu ñuu ndo ta töve nī jachi'in ndo ma ña kā'in. Ta tu takan jā'i yi kuenda ma ñivi ñuu Tiro ta ñuu Sidón niku, ta ndiakan numini ni ndakoo na ma kuati jà'a na ta ki'vi na ma iti' Ndioo niku. Ta juuni ni kuku'un na ja'ma tuun ta ni kuiin yuyaa xini na takua kùu ma costumbre ña jàna'a yi ña ya'a nda'vi kùuni na cha'a' ma kuati jà'a na. 14 Yakan va ora ni chaa tiempu ña ni jande'e Ndioo tundo'o ma ñivi, tiaga kua'a' tundo'o ni nde'e ndyo'o kua ma ñivi chīyo ñuu Tiro ta Sidón niku. 15 Ta kuenda ndyo'o ñivi ìyo ñuu Capernaum, ¿a ni ndaa ndito ndo ku'un ndo iti' andivi?, kùuni ndo. Va na yüvi takan kùu yi ti ndisaa ndo ni ku'un ndo nuu ñu'u' ñuñivi nuu ni kuvi ndo iti' andaya'. 16 Yakan va ma ndian jàchi'in ña kà'an ndo juuni jàchi'in na ña kà'in, ta ma ndian tìsokuati ndo juuni takan tìsokuati na chatai ndia. Ta ma ndian tìsokuati chatai juuni tìsokuati na ma ra tāchi yu'u ―kàti Jesuu chi'in na.

Kìchaa ndiko ndi uni xiko uchi ndra

17 Takan kūu tajan nduva'a kuii chìsii ma ndi uni xiko uchi ndra kìchaa ndra nuu Jesuu, ña te'en kà'an ndra chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu, nda ma tati xaan jāchi'in yi ña kā'an ndi chi'in ma siviun ―kàti ndra.

18 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―Ndicha ña takan kūu yi vati ndē'i ña iti' andivi kīchi ma kui'na Satanaa ña kōyo ra takua kòyo iin tacha. 19 Yakan va yu'u chā'a ndatu nuu ndo ña na kuañu ndo chata koo tati ta chata tisu'ma, ta juuni kuenda ña na jandi'i ndo ma ndatu ma kui'na chi'in tandi'i nuu tati xaan, ikan töve nàja'a yi chi'in ndo. 20 Va tüvi nuva jà'a ndo ña sii kùuni ndo cha'a' ña jàchi'in ma tati xaan ma ña kà'an ndo, vati na sii kùuni ndo cha'a' ña cha tāa ma Racha'nu Ndioo sivi ndo ma nuu tutu ra ma iti' andivi, ti nda ndakan ni koo ndo chi'in ra endeeni ―kàti Jesuu.

Jesuu, ya'a chìsii ra

(Mt. 11:25-27; 13:16-17)

21 Takan kūu ta ma ora ikani nduva'a kuii sii kūuni Jesuu, jā'a ma Tati Ií Ndioo. Yakan va te'en nāka'an ndio ra chi'in Ndioo:

―Yo'o Tatá, ya'a jàka'nui ñu̱n ti maun kùu ma ra chà'nda tiñu andivi, chi'in ñu'u' ñuñivi, vati ma tu'un xe'e ña ìyo chi'un, töve nī jana'un yi nuu ma ndian ìyo chinituni ta nuu ma ndian chìto ña kà'an, ti jāna'un yi nuu ma ndian kùu takua kùu ma ndiakuati. Yakan va ndisaa yakan takan kūu yi, ta takan kūu cha'a' ña jā'un yi.

22 ’Vati ma Tatái chā'a ra ndatu ra nui ña na ka'ndai tiñu cha'a' tandi'i ma ña ìyo ñuñivi i'ya. Yakan va nï'iin ñivi töve nàkoto va'a na yu'u takua nàkoto ma Tatái yu'u, ta juuni töve nàkoto na ma Tatái va yu'u nàkoto va'i ra. Ta kùu jana'i naja kàa ma Tatái nuu ma ñivi ña kùuni mai, ña na nakoto na ra ―kàti Jesuu.

23 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Na sii kuuni ndian kùu nde'e ña ndè'e ndo. 24 Vati yu'u kàtitu'in nuu ndo ti kua'a' ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo chi'in ndra kùu Rey, kūuni ndra nde'e ndra ma ña ndè'e ndo vitin, va nī kuu yi. Ta juuni kūuni ndra kuni ndra tu'un chìni ndo va nī kuu yi ndia ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Iin ku'va kà'an Jesuu cha'a' iin ra ñu'u' Samaria

25 Iin matru jàkua'a tutu Ndioo te'en chīkatu'un ra nuu Jesuu ña kùuni ra ki'in ra ku'va ra:

―Matru, ¿nayi ìyo yi ña ja'i ta kùu ni'i̱ nuu koi indeeni chi'in Ndioo? ―kàti ra.

26 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―¿Naja kua kà'an nuu ma tutu Ndioo ña jàkua'un? ―kàti ra.

27 Tajan te'en nāka'an ndio ma matru ña jàkua'a tu'un Ndioo chi'in Jesuu:

―Na kuuni yo nde'o ma Racha'nu Ndioo yo chi'in ndisaa anima yo ta chi'in ndisaa ñandeo ta chi'in ndisaa chinitunio. Ta juuni na kuunio nde'o ma ndian kùu ta'an yo takua kùunio nde'o juuni maa yo ―kàti ra.

28 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―Ya'a ga va'a kā'un. Tu ja'un ndisaa yakan ni ni'un nuu koun indeeni chi'in Ndioo.

29 Takan kūu ta tava kùuni ra jana'a ra nuu Jesuu ña iin ra ndaa kùu ra, kùuni ra, yakan va te'en nāka'an ndiko ra chi'in ra:

―¿Ta nda ndian kùu ma ndian kùu ta'in tuva takan? ―kàti ra.

30 Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ra chi'in iin ku'va:

―Iin ra judíu kuà'an ra iti' ñuu Jerusalén ña kuà'an iti' ñuu Jericó. Ta ma tichi iti' ikan, kēta ndra su'u nuu ra, ta nāmaa ndra xu'un' ra chi'in ndava nda ja'ma ra ndia. Tajan nduva'a kuii kāni ndra ra ña ndava chī'í nuu ra. Ta kēe ndio ndra kàcha'an ndra. 31 Takan kūu ta juuni ma ora ikan chìka iin sutu kuà'an ra ma tichi iti' ikan ndia. Ta ora ndē'e ra nuu kàndii ra, tajan chīkonuuni ra ra ta kēe ndiko ra kuà'an ra iti' nuu. 32 Ta juuni ndē'e iin ra jàtiñu veñu'u ra ndia. Ta rakan juuni chīkonuu ra ndè'e ra ra, ta kuà'an ndiko ra. 33 Ta juuni ma ora ikan yā'a iin ra ñu'u' Samaria nuu kàndii ra, ta rakan ora ndē'e ra ra, nduva'a kuii kūnda'vini ra ra. 34 Tajan chājayatin ndio ra ra nuu kàndii ra, ta kīcha'a ra nàkata ra ma nuu takue'e ra chi'in cete ta vinu, kāva ra iin ja'ma ma nuu takue'e ra, tajan jāndaa ra ra chata burru jàna ra, ta kuà'an ra chi'in ra iin ve'e nuu ni nindee ra. 35 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi, tajan te'en nāka'an ra chi'in ma ra xuve'e ma ora chā'a ra uvi ta'an xu'un' nuu ra: “Na kumiun ra'ya, ta tu janaun tiá xu'u̱n' chi'in ra, ni tia'vi ndikoi nuu̱n ora vàchi̱”, kàti ra. 36 Yakan va ndi uni ma ndra ndē'e nuu kàndii ra. ¿Nda ra kùu ma ra ta'an ra ña kūuni ga nde'e ra kùuniun? ―kàti Jesuu chi'in ma matru jàkua'a tutu Ndioo.

37 Tajan te'en nāka'an ndio ma ra matru jàkua'a tu'un Ndioo chi'in ra:

―Ma ra kūnda'vini, rakan kùu ma ra kùu ta'an ra ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ra:

―¡Kua'an ta ja'un takua jā'a ra! ―kàti Jesuu chi'in ra.

Chàa Jesuu ve'e ña nàni Mata ta Ndiya

38 Takan kūu ta chīka Jesuu kuà'an ra chi'in ndra jàkua'a chi'in ra nda kati chaa ra iin ñuu. Ta iin ña'a nàni Mata ìyo ikan, chāka ña ndra ve'an. 39 Tajan ma Mata ìyo iin ña ta'an ña ña nàni Ndiya. Ta yakan chāa ña chūnandian nuu nàndi Jesuu ña tàso'an ña kà'an ra. 40 Va tava ma Mata ya'a kūtañuan chi'in ma tiñu jà'a ña, yakan va cha jāyatian ña nuu nàndi Jesuu, ta te'en nāka'an ña chi'in ra:

―Ka'nu kooniun yo'o Racha'nu. ¿A töve chà'un kuenda ña chìniñu'i ña tindee Ndiya yu'u ti ya'a ìyo tiñu jà'i? Na ka'un chi'an na tindean yu'u, ti ya'a kutañui chi'in yi ―kàtian chi'in Jesuu.

41 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'an:

―Yo'o Mata, ¿a ya'a nda'vi kùuniun ña nàkaniniun cha'a' yi takan? 42 Vati taku ñata'un Ndiya nàndian tàso'an tu'un kà'in. Ta yakan va'a ga yi kua tandi'i ma tiñu jà'un. Yakan va ma ña jà'a ña, nï'iin ñivi küu ga namaa na yi nuan ―kàti Jesuu chi'an.

11

Jesuu jàna'a ra naja kua kà'an yo chi'in Ndioo

(Mt. 6:9-15; 7:7-11)

1 Iin ora ndaa Jesuu kà'an ra chi'in Ndioo, tajan ma ora cha chīnu kā'an ra, ta te'en chīkatu'un ndio iin ra jàkua'a chi'in ra nuu ra:

―Yo'o Racha'nu, kùuni ndi ña jana'un nuu ndi naja kua ka'an ndi chi'in Ndioo takua jāna'a Xuva ra jàkunduta nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra ―kàti ra.

2 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―Ora kà'an ndo chi'in Ndioo, te'en ìyo yi ña ka'an ndo:

Yo'o ra kùu Tatá ndi, ra ìyo andivi,

ma siviun ya'a ga ií yi.

Na kichi ma nuu chà'ndaun tiñu nuu ndi.

Ta na ja'un takua kùuniun ma nuñu'u' ñuñivi takua jà'un yi ma andivi.

3 Ta na ku'vaun kua'a' ma paan ña chiniñu'u ndi ta'ii'iin kivi.

4 Na jaka'nuniun ma kuati ndi,

takua jàka'nuni ndi ma kuati jà'a kua'a' ñivi chata ndi.

Ta koto kü'vagaun ña titunini ndi ja'a ndi ma kuati ta na jakaku̱n ndi nuu yi.

5 Takan kūu ta ora chinu kā'an Jesuu takan, tajan te'en nāka'an tuku ra chi'in ndra:

―Ta tu iin yo'o ìyo iin ra nàkotoun, ta chāa iin ora ña ku'u̱n kujakate'un yuve'e ra ora java ñuu chanikuaa chi'in tu'un i'ya: “Yo'o xaa, na jaya'a nuu̱n uni ta'an paan nui, 6 vati já chāa iin ra nàkotoi, ña kīchi nuu chika ma ve'i, ta tükuii nayi ku'vai kachi ra.” Takan kàtiun chi'in ra. 7 Va tu ma ra nàkotoun te'en nàka'an ra chi'un nda nuu kàndii ra ma tichi ve'e: “Na kä'an kuatigaun nui ti cha ndāsi yuve'i ta kìxi̱ kàndii̱ nuu chito chi'in ndiakuati se'i. Yakan va na küu ndetai ku'vai nï'iin nakuyi nuu̱n”, kàti ra. 8 Va yu'u kàti̱, ti vaji küuni ra ndakoo ra ña ku'va ra nï'iin nakuyi nuu̱n cha'a' ña kùu̱n ma ra nàkoto ra, ìyo yi ña ja'a ra yi tuva ya'a kua'a' yu'u̱n. Tajan ndēta ndio ra ta chā'a ra tandi'i ma ña chìniñu'u̱n. 9 Yakan va yu'u kà'in chi'in ndo: ña na ndakan ndo ña chìniñu'u ndo nuu Ndioo, ta ku'va ra yi nuu ndo. Ta tu nànduku ndo ra, ta nàta'an ndo ra. Ta tu jàkate'e ndo yuve'e ra, ta nuna ra yi nuu ndo. 10 Vati tu chìkan ndo iin nakuyi, ni ni'i ndo yi, ta tu nànduku ndo iin nakuyi, ta nàta'an ndo yi, ta tu jàkate'e ndo yuve'e ra, ni nuna ra yi nuu ndo ndia.

11 ’Yakan va tu ìyo nda ndyo'o ìyo se'e ndo, ta chìkan na ña kachi na nuu ndo, ta, ¿a ku'va ndo yuu ña kachi na yunuu paan? ¿A ku'va ndo koo kachi na yunuu tiaka'? 12 Ta juuni, ¿a ku'va ndo tisu'ma kachi na tuva chìkan na ndivi nuu ndo?, kùuni ndo. ¡Na küu ja'a ndo takan chi'in se'e ndo! 13 Ta tuva ndyo'o ndian ìyo kuati chìto ndo ku'va ndo ña va'a nuu ma se'e ndo, nda ma Racha'nu Tatá yo, ra ìyo andivi kua'a' ga ña va'ani ja'a ra chi'in ndo, ta juuni kùu ku'va ra ña koo ma Tati Ií Ra nuu nda ndian chìkan yi nuu ra ―kàti Jesuu chi'in ra.

Kàti ñivi ti chi'in ndatu kui'na jànda'a Jesuu ma ñivi ku'vi

(Mt. 12:22-30; Mr. 3:20-27)

14 Iin kivi ndaa Jesuu jànda'a ra iin ra kīndoo ñi'i jā'a ma tati xaan. Ta ora kēe yi jā'a Jesuu, ma ora ikani kīcha'a ra kà'an ra. Ta ma ñivi ka'ìin ikan ndava kuà'an anima na ña ndē'e na ña jā'a ra. 15 Ta ìyo ndian kà'an ña ma kui'na Beelzebú ña chà'nda tiñu nuu tati xaan, yakán' kùán' ña chà'án' ndatuán' nuu ra'ya ña na tavani'i ra tati xaan ndiso ñivi, kàti na.

16 Ta ìyo inga ndian chìkan ña na ja'a ra iin ndatu chi'in sivi Ndioo, ra ìyo andivi, ti nànduku na naja kua kùu tisokuati na ra. 17 Va tava cha chìto Jesuu ti töve va'a chànini na, yakan va te'en nāka'an ndio ra chi'in na:

―Tu kànita'an ñivi ìyo iin ñuu juuni chi'in maa na, ni ndi'i nuu na. Ta tu ìyo ñivi ìyo iin ve'eni ta kanita'an na juuni chi'in maa na, ni ndi'i nuu na chi'in nda ma ve'e na ndia. 18 Ta juuni kà'in ña tu kànita'an ñivi Satanaa chi'in juuni maa na, juuni ni ndi'i nuu na, vati na küu kanita'an ma kui'na juuni chi'in ma ñivián'. Takan kàti̱ chi'in ndo vati kàti ndo ña chi'in ndatu ma kui'na nàni Beelzebú jànda'i ñivi ku'vi ña ndiso tati xaan. 19 Tu chànini ndo, ña chi'in ndatu Beelzebú tàvai ma tati xaan. Tajan juuni ma ndian tàva tati xaan ndiso ma ñivi ña ìyo tañu ndo, juuni maa na ni tisokuati na ndo ti tüvi va'a chànini ndo. 20 Vati tu yu'u tàvani'i̱ tati xaan ndiso ñivi chi'in ndatu Ndioo, yakan kùuni yi jana'a yi ña cha ìyo ma nuu chà'nda Ndioo tiñu chi'in ndo.

21 ’Taku iin ra'ii ña ya'a ga ìyo ñandee, ña kùmi ra ve'e ra chi'in ña xaan, ma ña va'a ña ka'ìin tichi ve'e ra töve nani ta'an yi. 22 Va tu chaa inga ra ña ìyo ga ñandee, rakan ni janaa ra ra ta nāmaa ra ma ña xaan ña kùndeeni ra, ta kùu ndonuu ra nuu ma ña xuña'a ra, ta nata'vi ra yi nuu inga na. 23 Vati ma ndian tüvi chàkunuu chi'i̱n, xaani na nde'e na yu'u, ta ndian tüvi tìndee yu'u ña kàtitu'un na tu'un Ndioo, ndiakan töve chà'a na ña koto ñivi ma tu'in.

Chìkoni'i ndiko tati xaan tichi kuñu ñivi ta vi'a ga jànde'e yi tundo'o na

(Mt. 12:43-45)

24 ’Ora kèe tati xaan tichi kuñu iin ñivi, ta chàkunuu yi nuu ñu'u' ití ña nànduku yi nuu koo yi. Va takua töve nàta'an yi nuu koo yi tajan te'en chànini ndio yi: “Na chikoni'i ndikoi tichi ve'e nuu kēi”, kàti yi. 25 Takan kūu ta ora chīkoni'i ndiko ndio yi tichi kuñu na, ta ndē'e yi ña nduva'a kuii va'a kàa na takua kàa iin ve'e ma ora nàti'vi yi. 26 Tajan kèe ndio yi kuà'an yi kuàjati'vi ta'an yi inga ucha ma tati xaan ña ìyoga ñàndee. Tajan induku kì'vi ndio yi tichi kuñu na, ta vi'a jànde'e yi tundo'o na ma takua ndè'e na yi ma nunuu niku.

Ya'a ga chìsii ñivi ti chìto na ma ña ndaa

27 Takan kūu ta ora juuni takä'an chinu kà'an Jesuu, tajan iin ña ndaa tañu ma ñivi ikan te'en nāka'an ni'an chi'in Jesuu:

―¡Ya'a ga sii kùu ma ña'a jākaku ñu̱n, ta jākua'nu ñu̱n! ―kàtian.

28 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'an:

―¡Na siiga kùuni ma ndian chìni ta jàchi'in na ña kà'an Ndioo! ―kàti Jesuu chi'an.

Ndian jà'a kuati chìkan na ña na ja'a Jesuu ndatu ra nuu na

(Mt. 12:38-42; Mr. 8:12)

29 Takan kūu ta ma ñivi tiaga kua'a' na kīcha'a kùti'vi na nuu ndaa Jesuu, tajan te'en kīcha'a kà'an ra chi'in na:

―Ma ñivi jà'a kuati ìyo ñuñivi i'ya chìkan na ña na ja'i iin ndatu nuu na. Va yu'u kàti̱ ti tüva ga ni jana'a Ndioo ndatu nuu na, vati uvaa ma ndatu ña jā'a Jonás taji'na. Yakani kùu ma ña ni nde'e na. 30 Vati takua Jonás, kūu ra iin seña kuenda ñivi ñuu Nínive ña chīyo taji'na, takua ikan ni kuu yu'u ra Se'e ñivi iin seña kuenda ñivi ìyo tiempu i'ya ndia. 31 Vati ora ni chaa tiempu ña ni tiku'va Ndioo ma kuati jà'a ndisaa ñivi, juuni ni jaketa ra iin ña'a kūu reina ña chà'nda tiñu nuu ñivi chīyo iti' xuu. Ta yakan kùu ma ña ni tachi Ndioo ña na tisokuatian ndo ora ni tiku'va ra kuati. Vati yakan kīchian iin ñuu ya'a chika, tajan jāchi'an tu'un Ndioo ña kā'an Rey Salomón taji'na. Va vitin yu'u kùu iin ra ka'nu ga kua Rey Salomón. 32 Yakan va ma ñivi chīyo ñuu Nínive ni jaketa ndiko Ndioo na, tajan ni tachi ra na ña na tisokuati na ñivi ìyo tiempu i'ya ora ni tiku'va ra kuati ñivi. Vati ma ñivi ñuu Nínive ndākoo na kuati jā'a na ta chīkoni'i ndiko na iti' Ndioo ora kātitu'un Jonás tu'un Ndioo nuu na. Yakan va yu'u ra kàtitu'un nuu ndo ka'nugai kua Jonás ―kàti Jesuu.

Jesuu kàtitu'un ra iin ku'va ña kà'an yi ña ma tinuu yo kùu yi takua kùu iin ñu'ú

(Mt. 5:15; 6:22-23)

33 ’Vati taku ma ndian tàa ñu'ú kandil ta tìxe'e na yi a chàsi na iin nakuyi nuu yi, töve nda kuenda yi, vati ìyo yi ña kutaa na yi iin nuu sukun, ikan na ndondichin nuu ma ndian kì'vi tichi ve'e na. 34 Ti ma tinuu yo kùu yi takua kùu iin ma ñu'ú ña ìyo tichi kuñu yo. Ta tu va'a ìyo yi ma tichi tinuu yo, ni ndondichin iti' va'a ña kùuni Ndioo ña ku'un yo, vatu töve ìyo ña va'a ma tichi tinuu yo ni ndonaa nuu yo. 35 Yakan va na ki'in yo kuenda nuu yo juuni chi'in maa yo, nde'o tu ma ñu'ú ìyo chi'o jàndondichin yi nuu yo a ndonaa nuu yo jà'a yi. 36 Vati tu ndichin va'a nde'e ndo ta töve naa tichi tinuu ndo, ni nde'e kachin va'a ndo takua nde'e ñu'ú kandil ora jandondichin yi iti' kuà'an yo ―kàti Jesuu chi'in na.

Jesuu tìsokuati ra ndra fariseu chi'in ndra matru jàkua'a tutu ley Ndioo

(Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lc. 20:45-47)

37 Takan kūu ta ikan jan jāinvitaa iin ra fariseu Jesuu ña na ku'un ra kukachi ra chi'in ra nuu ìyo ve'e ra. Ta ora chāa ndio Jesuu ma ve'e ra, tajan kī'vi ndio ra, ta chūnandi ra yu'u mesa. 38 Va ma ra fariseu kīcha'a ra nàkanini ra ña naja töve nī nakata ji'na ra nda'a' ra, ta kachi ra takua ìyo costumbre ma ndra fariseu. 39 Takan kūu ta Jesuu tava numi nākuni ra takua chànini ra, yakan va te'en nāka'an ndio ra chi'in ra:

―Taku ndyo'o ndra fariseu, chìto va'a ndo tava ndo ña meku nuu ndatiñu ndo ora nàkata ndo yi, ta kuñu ndo ora chìti ndo ndia, va töve ndakuenda yi ti nàani ndo nàkata va'a ndo ma ña kini kìndoo tichi anima ndo chi'in ma ña su'u ndo ndia. 40 ¿Ta naja ya'a tondo xini ndo ña chànini ndo takan? ¿A tüvi chìto ndo ti Ndioo kùu ma ra ña jātuvi tandi'i ña ìyo yo, nda ma iti' chata kuñu yo ta nda ma iti' tichi yi ndia? 41 Ta na tindee ndo ñivi chi'in ma ña ìyo nuu ndo, ikan na nandoo anima ndo ta takan kindoo vii yi.

42 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o ndra fariseu, ti vaji sòkó ndo uchi porcientu ma xu'un' kuenda Ndioo, takua kùu ma ruda chi'in minutila ta inga tuku ma yuku tàchi ndo ndia, ta tüvi jà'a ndo ma ña ndaa kuenda ñivi takua kùuni Ndioo ña jà'a ndo, ti tüvi kùuni ndo nde'e ndo ra! Yakan va ìyo yi ña ja'a ndo ninduvi yi takua kùuni Ndioo ña koo ndo.

43 ’¡Nda'vi ta'an ndyo'o ndra fariseu! Ti kùuni ndo kunandi ndo ma tayu ka'nu ga ña ìyo tichi veñu'u ñivi judíu, ta juuni chàta'ani ndo tu ya'a tìñu'u ma ñivi ndo ora chàkunuu ndo nuya'vi.

44 ’¡Nda'vi ta'an ndo chi'in ma ndra matru jàkua'a tutu ley Ndioo! ¡Vati ña va'a jà'a ndo kùuni ndo, va ma ñivi cha chà'a na kuenda ti ndra vata kùu ndo! Yakan va kùu ndo takua kùu ma nuu ñaña ña ìyo kamajandu, ti ma ñivi chàñu na chata ndo ta tüvi chà'a ndo kuenda.

45 Takan kūu tajan iin ma ra matru jàkua'a tutu Ndioo ndaa ikan te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Matru, ma ña kà'un, kùuni yi ka'an yi ña kà'un chata ndi ―kàti ra.

46 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―¡Nda'vi ta'an ndyo'o ndra matru jàkua'a tutu ley Ndioo! Vati ni nde'e ndo tundo'o ti tàchi ndo ña na jachinu ñivi tiñu ya'a ndetiñu ña na kündee na jà'a na. Ta na töve kùuni ndo tindee ndo na chi'in yi ndia.

47 ’¡Nda'vi ta'an ndo ndyo'o matru jàkua'a tutu Ndioo, ña jàva'a ndo nuu ñaña nuu cha kūchi ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña chīyo taji'na ndra chī'í jā'a juuni ma ñivi ndo! 48 Ta chi'in ña jà'a ndo i'ya jàna'a ndo ti induku kùuni ndo chi'in ma ñivi ndo ña chīyo taji'na, ti chìto ndo ña chā'ni ndra na ta juuni maa ndo jà'a ndo nuu ñaña nuu kùchi ndra.

49 ’Yakan va Ndioo te'en nāka'an ra chi'in ma chinituni ra: “Ni tachi̱ ma ndra kùu tatuin chi'in ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo nuu ndo, va ma ñivi ìyo tiempu i'ya ìyo ndian ni ka'ni ndra ta ìyo inga ndian ni jande'e ndra tundo'o.” 50 Vati ma ndian ìyo tiempu i'ya ni ndakan Ndioo kuenda nuu na cha'a' ña chā'ni na tandi'i ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña chīyo nda ora jātuvi ra ñuñivi i'ya. 51 Ta juuni kà'an yi nuu ndo cha'a' ma nda tiempu chī'í Abel chi'in ma Zacaría, ra chā'ni na nuu jàka'nu na Ndioo yu'u nuu ndaa ma chito naá ií ma tichi veñu'u. Yakan va ni ndakan ma Ndioo kuenda nuu ma ñivi ìyo vitin cha'a' ña jā'a ma ñivi na, ndian chīyo taji'na.

52 ’Nda'vi ta'an ndyo'o ndra matru ña jàkua'a tutu ley Ndioo, ti ni nde'e ndo tundo'o cha'a' ña chä'a ndo koto ma ñivi ikan ma tu'un Ndioo, ta ni maa ndo küuni ndo ki'vi ndo ma iti' ra, ta ni töve chà'a ndo ña ki'vi inga ñivi ña kùuni ki'vi na ndia.

53 Takan kūu tajan ma ndra matru jàkua'a tutu ley Ndioo chi'in ma ndra fariseu nduva'a kuii kùxaan ndra ña kā'an Jesuu takan. Ta ikan jan kīcha'a ndra chìkatu'un ndra kua'a' nakuyi nuu ra, 54 nde'o tu kà'an ra iin tu'un ña tüvi va'a, ta takan kùu ni'i ndra kua tìsokuati ndra ra.

12

Kàti Jesuu ti na küu ka'an yo tu'un vata

(Mt. 10:26-27)

1 Takan kūu tajan nduva'a kuii kua'a' mii ñivi kūti'vi nuu ndaa Jesuu ña ndava tìtuta'an na. Tajan te'en nāka'an ndio ra ji'na chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Na ja'a va'a ndo kuenda nuu ndo chi'in ma tu'un ña jàna'a ma ndra fariseu, ti töve jàchinu ndra ma ña jàna'a ndra, ti ndra jànda'viña'a ñivini kùu ndra, takua kùu ma yuchan iya ña kuva'a ma paan. 2 Vati na küu tixe'o ña jà'a yo kua'a' kivi, ta ni ma ña indii xe'e nuu yo chaa iin kivi ña ni koto kachin tandi'i ma ñivi yi. 3 Yakan va tandi'i ma tu'un ña kā'an xe'e ndo, vitin ni koto tandi'i ma ñivi yi. Ta vaji chāsi va'a ndo yuve'e ndo ta kā'an xe'e ndo, juuni ni chaa iin kivi ña ni koto ñivi yi ndia ―kàti Jesuu.

¿Nda yo ìyo yi ña yu'vio nde'o?

(Mt. 10:28-31)

4 Takan kūu tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in na:

―Taku ndyo'o ndian kùu amigui kàtitu'in nuu ndo ña töve na ja'a ndo ña yù'vi ndo ma ndian chà'ni ma kuñu ndo, vati ora cha yā'a ña jà'a na takan, na tüva inga ña kùu ja'a na chi'in ndo. 5 Vitin ni katitu'in nuu ndo nda ra kùu ma ra ìyo yi ña yu'vi ndo: na yu'vi ndo nde'e ndo ma Racha'nu Ndioo, ti rakan ora cha yā'a chā'ni ra ndo juuni ìyo ndatu ra ña tachi ra ndo andaya' ndia. Yakan va rakan kùu ma ra ìyo yi ña yu'vi ndo. 6 Ta juuni kùu jata yo u'un ta'an saa kuati chi'in uvi pesuni, ta vaji ndicha ña takan ndaa ndri, va Ndioo tüvi nàani ra ndri ti kùuni ra nde'e ra ndri. 7 Va taku ndyo'o ti nda ixi xini ndo cha kā'vi va'a Ndioo yi, yakan va na tüvi na ja'a ndo ña yù'vi ndo, ti Ndioo kùuniga ra nde'e ra ndo kua saa kuati ikan.

Na katitu'un yo ña chìnuni yo tu'un Jesucristu nuu tandi'i ñivi

(Mt. 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 ’Yakan va yu'u kàti̱ chi'in ndo ti tu kàtitu'un ndo ña chìnuni ndo tu'un kà'in nuu kua'a' ñivi, nda yu'u ra kùu Se'e ñivi tāchi Ndioo ni katitu'in ña nàkotoi ndo nuu tati ña jàtiñu kuenda Ndioo ndia. 9 Va tu kàtitu'un ndo ña töve nàkoto ndo yu'u nuu ma ñivi, nda yu'u ra kùu Se'e ñivi tāchi Ndioo, ni kukatitu'in nuu ma tati jàtiñu kuenda Ndioo ña töve nàkotoi ndo ndia.

10 ’Vati taku Ndioo ni jaka'nuni ra kuati ndo vaji kà'an ti'ini ndo chata ra Se'e ñivi ña tāchi ra, va tu kàti'ini ndo chata ma Tati Ií Ndioo, töve ni jaka'nuni Ndioo ma kuati ndo. 11 Ta ora tìin ñivi ndo ta kundaka na ndo tichi veñu'u a nuu iin ra kùu juez ña jàndondaa tiñu, a nuu ndra kùvetiñu, na töve na ja'a ndo ña nàkanini ndo cha'a' ña naja kua kuu ka'an ndo cha'a' ndo, 12 vati ma ora ni chaa ma ora ña ni ka'an ndo cha'a' ndo, maa ma Tati Ií Ndioo, ni jana'a yi nuu ndo naja kua ìyo yi ña ka'an ndo ―kàti Jesuu.

Jesuu kàtitu'un ra naja kua ìyo ma ndian kuika

13 Takan kūu tajan iin ra nda tañu ma ñivi ikan te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Matru, na ka'un chi'in ma ra yani̱ ña na nata'vi ra ma ndatiñu ndākoo nditatá ndi chi'i̱n ―kàti ra.

14 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―Yo'o xaa, ¿a chàniniun ña yu'u kùu ma juez ña ìyo yi ña ka'in naja kua ìyo yi ña nata'vi ndo ma ñu'u' ña kā'un takan? ¿Ta naja chìkatu'u̱n nui naja kua nata'vi ndo ma ndatiñu ndo? Yöve tiñu jà'i kùu yi ―kàti Jesuu chi'in ra.

15 Tajan te'en nāka'an ndiko ra chi'in ma ñivi ikan:

―Na ja'a ndo kuenda nuu ndo chi'in ma ña kùuni ndo kukuika ndo, vati töve nda ña kukuika yo tajan kùu koo va'a yo vaji tüvi kua'a' ndatiñu yo ―kàti Jesuu.

16 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ma Jesuu iin ku'va nuu na:

―Taji'na chīyo iin ra ya'a kuika, va keta iin kuiya ña nduva'a kuii kua'a' ndatiñu ra kēe nuu ma ñu'u' ra. 17 Tajan te'en kīcha'a ndio ra chànini ra: “¿Nayi ìyo yi ña ja'a yo ña tüvi ni chata'an yaka ña tàan va'a yo ndatiñu yo?”, chànini ra. 18 Tajan te'en chānini ra: “An cha chìto yo nayi ìyo yi ña ja'a yo. Ni janatani yo ma yaka ìyo vitin ta java'a ndiko yo inga ña ka'nu ga, ta ikan ndakiva'a yo tandi'i ndatiñu yo ña tavani'i yo ta ndisaa kuii inga tuku ma ndatiñu ña ìyo nuu yo.” 19 Ta ora cha jā'a yo yi, tajan te'en ni ka'an ndio yo chi'in juuni maa yo: “Yo'o xaa vitin cha ìyo kua'a' ña kachiun kuenda kua'a' kuiya, yakan va na sii kuuniun ta nindeun ta kachiun ta ko'un vitin.” Takan kà'an ra juuni chi'in maa ra. 20 Takan kūu tajan Ndioo te'en nāka'an ndio ra chi'in ra: “¿A ya'a tondo xiniun ña chàniniun takan? Yakan va yu'u kàti̱ chi'un ña juuni ma chanikuaa vitin ni kuviun, ta tandi'i ma ña tāan va'un na töve chìtoun yo kuenda ni kuu yi.” Takan kāti Ndioo chi'in ra. 21 Takan tā'an ma ndian ndàkiva'a kua'a' ma ña kuika kuenda na, va taku kuenda Ndioo ndian nda'vini kùu na ―kàti Jesuu.

Ndioo jàkuenda ra ma ndian chìnuni tu'un ra

(Mt. 6:25-34)

22 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra:

―Yu'u kàti̱ chi'in ndo ti töve na ja'a ndo ña nàkanini ndo cha'a' ña kachi ndo ta ni cha'a' ja'ma chàku'un ndo. 23 Vati ma kivi ìyo ndo ña chā'a Ndioo nuu ndo, va'aga yi kua ma ña kachi ndo, ta ma kuñu ndo va'aga yi kua ma ja'ma chàku'un ndo. 24 Na nde'e ndo takua ìyo ma saa ña nàni tikaka. Vati taku ndrikan tüvi tàchi ndri ta tüvi tavani'i ndri nï'iin nuu ma ndatiñu ndri, ta va'ani chà'a Ndioo ña kachi ndri vaji töve ndakuenda ndri. Tu takan jà'a ra chi'in ma saa ikan tajan kùuni yi ka'an yi ña kua'a' ga ma ña va'a ni ja'a ra chi'in maa ndo. Ndyo'o ìyo ga kuenda ndo kua saa ikan ndè'e Ndioo. 25 Na küu nakanini ndo kua'a' nakuyi tuva ni küu ja'a ndo ni ma ña valiga ña chànini ndo. 26 Yakan va, ¿tu küu ja'a ndo ma ña valiga ña chànini ndo, nda kuenda ña chànini ndo cha'a' kua'a' nakuyi tuva takan?

27 ’Na nde'e ndo takua chà'nu ma ita vii ña kàa tichi ku'u. Vati ita ikan tüvi jàtiñu yi ta ni tüvi kùnu yi isa, ta va'ani vii ga kàa yi kua kàa ma ja'ma ña chāku'un ma Rey Salomón, ra ya'a ka'nu. 28 Yakan va tu takan jàku'un Ndioo tanuu color ma ita kàa tichi ku'u vaji ni chaa iin kivi ña kàyu yi, va chi'in ndyo'o ndicha kuii ni ku'va ra ja'ma ni ku'un ndo. Yakan va, ¿ta naja töve chìnuni ndo ña tìndee Ndioo ndo tuva takan? 29 Yakan va na tüvi na ja'a ndo ña nàkanini ndo cha'a' ña kachi ndo ta ña ko'o ndo. 30 Vati cha'a' ndatiñu ikan kùu yi ña nàkanini ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya. Va taku ndyo'o na tüvi na ja'a ndo ña nàkanini ndo cha'a' yi, ti ìyo iin Racha'nu ña kùu Tatá ndo ña chà'a ra ma ña chìniñu'u ndo. 31 Yakan va na nanduku ndo naja kua kùu koo ndo chi'in Ndioo nuu chà'nda ra tiñu, tajan kuu ku'va ra tandi'i ma ña chìniñu'u ndo. ―Takan kàti Jesuu.

Jesuu kàtitu'un ra ña ni koo ña kuika ma ndian kùu ñivi ra iti' andivi

(Mt. 6:19-21)

32 Takan kūu tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in na:

―Va ndyo'o ndian kùu mvechala jànai, na yü'vi ndo vaji tiani ndo, vati Ndioo yo cha chā'a ra ña na koo ndo chi'in ra ma nuu chà'nda ra tiñu ti kùnda'vini ra ndo. 33 Yakan va na xiko ndi'i ndo ma ndatiñu ña ìyo nuu ndo, ta tìndee ndo ma ndian nda'vi, ikan na ni'i ndo ya'vi ndo ma iti' andivi. Ta na jändolocho ndo ma ña kuika ndo ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, vati ndòcha'nu yi ta kùtikixin yi. Ta ma andivi ti na küu ki'vi ma ndian su'u ta ni ma tikixin. 34 Vati ma ña kuika ña kàya ndo ma iti' andivi a ma ñuñivi i'ya, ikan nuu kàya ndo yi kùu ma nuu indii anima ndo.

Nuu jàna'a Jesuu ña ìyo yi ña yati koo yo ora ni kichi ra inga cha'a'

35 ’Yakan va na koo tu'va ndo ora ni kichi̱ inga cha'a'. 36 Na koo tu'va ndo takua ìyo ma ndian kùu musu ña ndàtu na ma ra kùu chito'o na, nde'o nda ora ni kichaa ra ña kuà'an ra nuu ìyo viko tanda'a, ta jakate'e ra yuve'e, ta numini nuna na yi nuu ra. 37 Na sii kuuni ma ndra kùu musu ña ndàtu va'a ndra, ra kùu chito'o ndra nde'o nda ora ni kichaa ra, ta nàta'an ra ndra ña ndito ndra. Yu'u cha chìto va'i ti juuni ma ra kùu chito'o ndra ni ka'an ra chi'in ndra ña na kunandi ndra yu'u mesa, ta kuti'i ra ña kachi ndra. 38 Yakan va na sii kuuni ma ndian kùu musu ña nàta'an ndito ma ndian kùu chito'o na na, vaji ora java ñuu a ora ni tuvi. 39 Yakan va na taso'o va'a ndo ma ña ni ka'in chi'in ndo, ti tu iin ma ra chito'o ma ve'e chà'a ra kuenda nda ora ni ki'vi ma ndra su'u ve'e ra, na kü'va ra ña ki'vi ndra ve'e ra, ta su'u ndra ndatiñu ra. 40 Ta nda maa ndo ìyo yi ña koo tu'va ndo ti töve chìto ndo nda ora ni kichaa ndikoi yu'u ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo ―kàti Jesuu.

Ìyo musu va'a, ta ìyo musu tüvi va'a

(Mt. 24:45-51)

41 Takan kūu tajan te'en chīkatu'un ndio Petu' nuu Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, ¿a kà'un ma tu'un i'ya kuenda ndyu'uni a kuenda ndisaa ñivi ndia? ―kàti ra.

42 Tajan te'en nāka'an ndio ma Jesuu chi'in ra:

―¿Nda ra kùu ma musu ña ndàkoo ma chito'o ña jàtiñu va'a?, kùuni ndo, ¿a ma ra ìyo tu'va chi'in ma tiñu jà'a ña chà'a ra ña kachi ma ndian kùu ñivi ma ra kùu chito'o ra?, kùuni ndo. 43 Na sii kuuni ma ra kùu musu ña ìyo tu'va ra chi'in ma tiñu jà'a ra ora chàa ma ra kùu chito'o ra. 44 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña nuu ma musu ikan ni ku'va ma chito'o ra tiñu nuu ra ña na kuxini ra nuu ndisaa ma ndatiñu ra. 45 Va tu ma musu ikan kīcha'a ra ndòxaan ra nuu inga ma ndra musu ta nuu ma ñivi ña'a ndia. Ta kīcha'a ndio ra chàchi ra ta chì'i ra nda kati chìní ra ti chànini ra ña ni kuyanga ma chito'o ra, kùuni ra. 46 Va töve chā'a ra kuenda ña ma kivi a ma ora ña töve ìyo tu'va ra ni kichaa ma chito'o ra, ta ni jande'e ra tundo'o ra, takua jà'a ma Racha'nu chi'in inga ma ndian töve jàtiñu va'a. 47 Va ma ra musu ña cha chìto ra nayi kùuni ma chito'o ra ña jà'a ra ta töve jà'a ra yi, rakan nduva'a kuii ni jande'e ra tundo'o ra. 48 Va ma ra musu ña jà'a ra kuati ti tüvi chìto ra nayi kùu ma tiñu va'a ña kùuni ma chito'o ra ña jà'a ra, ta jà'a ra iin ña tüvi va'a, rakan ni nde'e ra tiani tundo'o. Ta ma ra musu ña chà'a ma chito'o ra kua'a' tiñu nuu ra ni ndakan ra nuu ra ña na ja'a va'a ra yi ndia. Ta ma ra musu ña ya'a kūndeeni ma chito'o ra ndè'e ra, tiaga kua'a' tiñu ni ndakan ma chito'o ra ña na ja'a ra.

Nuu kàti Jesuu ña na yä'a kanita'an ma ñivi chi'in ta'an na

(Mt. 10:34-36)

49 ’Vati yu'u vàchi jande'i tundo'o ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya, ta nduva'a kùuni̱ ña na kicha'a yi chi'in na ma vitini. 50 Va ji'na ìyo yi ña nde'e ji'nai tundo'o ta nduva'a nàkanini̱ cha'a' yi ña nda ora kùu yi ña na chaa ma kivi ikan. 51 ¿A vàchi jandomani̱ ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya?, kùuni ndo. Na yüvi takan kùu yi, vati vàchi tavani'i̱ siin ndo. 52 Yakan va nda vitin ta iti' nuu, takan ni koo yi: vati tu ìyo u'un ta'an ñivi iin ve'e, ndiakan ni kee siin na ti ni kanita'an uni na chi'in uvi na, ta uvi na chi'in uni na. 53 Ta ma tatá na ni kanita'an ndra chi'in juuni se'e ndra, ta se'e ndra ni kanita'an na juuni chi'in tatá na. Ta ma ñivi kùu ma'á na ni kanita'an vi juuni chi'in se'e vi ta ñivi se'e vi ni kanita'an vi juuni chi'in ma'á vi. Ta ña ka'nu vi kanita'an vi chi'in chanu vi, ta chanu vi chi'in ña ka'nu vi ―kàti Jesuu.

Cha chìto ñivi naja kua ki'in na ku'va ma tiempu

(Mt. 16:1-4; Mr. 8:11-13)

54 Ta te'en kīcha'a tuku Jesuu kà'an ra chi'in ñivi ikan:

―Tu nde'e ndo ña ya'a ka'vi kàa ma viko andivi, ta kati ndo ti ni kuun ma savi, ta ndicha ti takan ni kuu yi. 55 Ta ora chàkin tati chiyo iti' sur, ta kàti ndo ti ya'a ni'ni ni ja'a yi, ta ndicha ti takan ni ja'a yi. 56 Ndyo'o ñivi kini, tuva chìto va'a ndo naja kua jà'a ma tiempu andivi chi'in nuu ñu'u' ñuñivi i'ya, ¿ta naja töve chìto ndo kì'in ndo ku'va ma kivi ìyo ma tiempu i'ya?

Na nanduku ndo naja jandomani ndo ma ñivi tüvi va'a ìyo chi'in ndo

(Mt. 5:25-26)

57 ’Yakan va, ¿ta naja tüvi kùu ja'a juuni maa ndo ma ña chànini ndo ña kùu ña va'a? 58 Vati tuva ìyo iin yo tìsokuati ndo, ta ku'un na chi'in ndo nuu ndra kùu vetiñu, na kunumi ndo jandondaa ndo kuati ikan chi'in ndra kùu vetiñu ji'na, ña ti'i na ndo nda'a' ra kùu juez, vati tu tüvi ja'a ndo takan, ni ku'va ma ra kùu juez ndo nda'a' ndra jandaru ña kùmi ra, ta ndrakan tì'i ndra ndo vekaa. 59 Yakan va yu'u kàti̱ chi'in ndo ti na këe ndo ma vekaa ikan, nda kati tia'vi ndi'i ji'na ndo ma kuati jā'a ndo. ―Takan kàti Jesuu chi'in ma ñivi ikan.

13

Kàtitu'un Jesuu ña sàma yo kua ìyo yo

1 Takan kūu ta juuni ma ora ikan chāa iin ndra judíu nuu ndaa Jesuu. Ta ndrakan kātitu'un ndra nuu ra naja kua jā'a Pilatu ña chā'ni ra ñivi judíu kīchi iti' ñu'u' Galilea ma nuu sòkó na kiti jàna na kuenda Ndioo. 2 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ñivi ka'ìin ikan:

―¿Naja kua chànini ndo? ¿A chànini ndo ña chā'ni ra na ti ìyo ga kuati na kua inga ñivi ìyo ñu'u' Galilea?, kùuni ndo. 3 Va na yüvi takan kùu yi. Ta tu ndyo'o töve kùuni ndo ndakoo ndo kuati jà'a ndo ta ki'vi ndo ku'un ndo iti' Ndioo, ni naa ndo indukuni takua nāa ndiakan. 4 ¿A chàku'uni ndo naja kua kēkoyo ma torri ña nàni Siloé ma ora ña kāchi'í cha'un uni ta'an ñivi jā'a yi? Ta, ¿a ndē'e na tundo'o cha'a' ña chīyo ga kuati na kua ma ñivi chīyo ma ñuu Jerusalén?, kùuni ndo. 5 Na yüvi takan kùu yi. Ta tu ndyo'o töve kùuni ndo ndakoo ndo ma kuati jà'a ndo ta chìkoni'i ndo chi'in Ndioo indukuni ni naa ndo takua nāa na ndia ―kàti Jesuu.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' yutun higu ña töve chà'a chiti

6 Takan kūu tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in na:

―Tatiempu chīyo iin ra tāchi iin yutun higu ma ñu'u' ra. Tajan rakan chā'an ra chānde'e ra tuva cha chà'a run chiti, va tüvi nī nata'an ra nï'iin vu nuu run. 7 Yakan va te'en nāka'an ndio ra chi'in ma ra musu ña jàkuenda ma ñu'u' ra: “Cha uni kuiya kùu yi ña kīchi̱ nde'i run ta tükuii nde'i nï'iin chiti run. Va'a ga na ka'ndaun run ti jàtañu ka'a ni run nuñu'u' ta töve na chà'a run”, kàti ra. 8 Tajan te'en nāka'an ndio ma ra musu ra chi'in ra: “Yo'o racha'nu, na ndakoun run jin tu iin kuiya i'yania, vati ni jalanguai ñu'u' cha'a run ta ni tain abono, 9 nde'o tu takan ku'va run chiti. Ta tu küuni run tajan ni ka'nda ndioi run”, kàti ra chi'in ma ra chà'nda tiñu nuu ra.

Jànda'a Jesuu iin ña chata ti'i ma kivi nindeo

10 Iin kivi nindeo ndaa Jesuu jàna'a ra nuu ñivi tichi veñu'u ñivi judíu. 11 Ta ma tichi veñu'u ikan ndaa iin ña cha ìyo cha'un uni kuiya ña ku'vian jà'a ña ti'i chata ña, vati iin tati xaan kùu yi ña jàti'i yi ña ña endee küu kundaa va'a ña jà'a yi. 12 Takan kūu ta ora ndē'e ma Jesuu ña, tajan kāna ra ña ta te'en kīcha'a ra kà'an ra chi'an:

―Vitin va cha ndā'un ―kàti ra chi'an.

13 Tajan jūndii ra nda'a' ra chata ña, ta ma ora ikani chūndaa va'a ña ta ndā'a ña jà'a ra, tajan kīcha'a ña jàka'nuan Ndioo. 14 Va ma ra chà'nda tiñu ma veñu'u ikan, nduva'a kūxaan ra ña jānda'a ma Jesuu ña iin kivi nindeo. Tajan rakan te'en nāka'an ra chi'in ma ñivi ka'ìin ikan:

―Ìyo iñu kivi ña jàtiñu yo ta'ii'iin jamana, na kichi nda'a ndo ma kivi ikan, ta töve na ja'a ndo ña kichi ndo nduku ndo ña nda'a ndo ma kivi nindeo ―kàti ra chi'in na.

15 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―Ndyo'o ndian uvi nuu, ¿a tüvi nàsama ndo ma burru jàna ndo a jundiki jàna ndo ta chàndaka ndo ndri nuu ko'o ndri takuii ma kivi nindeo? 16 Va ma ña'a i'ya kùan ñivi Abraham, ìyo yi ña nda'a ña vaji kivi nindeo kùu yi ti ma kui'na kuxini ña nàni Satanaa ña cha ìyo cha'un uni kuiya kùu yi ña jànde'e yi tundo'o ña chi'in ma kue'e ikan ―kàti Jesuu.

17 Tajan ma ora kā'an Jesuu takan, ta nduva'a kuii kūkanuu ma ndian xaani ndè'e ra, va tandi'i ma ñivi ña ka'ìin ma ikan, nduva'a kuii chìsii na nde'e na ma tiñu ka'nu ña jà'a Jesuu.

Jesuu, kà'an ra iin ku'va cha'a' chiti yukú mostaza

(Mt. 13:31-32; Mr. 4:30-32)

18 Ta te'en nāka'an ma Jesuu:

―¿Nda chi'in induku ma nuu chà'nda Ndioo tiñu ta nda chi'in kùu jando indukui yi?, kùuni ndo. 19 Taku ma nuu chà'nda Ndioo tiñu indukuni yi chi'in ma chiti yukú mostaza ña tàchi yo, vati chà'nu sukun yi takua kàa inga yutun na'nu ña nda saa kùu ja'a ri taka ri nuu vati soko run ―kàti Jesuu.

Jesuu, kàtitu'un ra iin ku'va cha'a' yuchan iya

(Mt. 13:33)

20 Tajan te'en nāka'an ndiko ma Jesuu:

―¿Nda chi'in jàndo indukui nuu chà'nda ma Ndioo tiñu?, kùuni ndo. 21 Ma nuu chà'nda Ndioo tiñu indukuni yi chi'in ma yuchan iya ña jàkanuu ñivi ña'a chi'in kua'a' yuti ora ni ja'a vi paan, ikan na nandaa ma yuchan.

Ma yuve'e tuu nuu kì'vi yo nuu ndaa Ndioo

(Mt. 7:13-14, 21-23)

22 Tajan kēe ndio Jesuu kuàjana'a ra tu'un Ndioo nani ñuu ta nani kuariya ña ìyo iti' kuà'an ñuu Jerusalén. 23 Tajan iin ma ra ndaa ma ikan te'en kīcha'a chìkatu'un ra nuu Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, ¿a tiani ma ñivi kùu ma ndian jàkakú Ndioo?, kùuniun ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an Jesuu:

24 ―Jani'i ndo ta kùu ki'vi ndo ma yuve'e tuu, vati yu'u kàti chi'in ndo ti kua'a' na ni kuuni na ki'vi na, va na küu yi ti ya'a tuu yi. 25 Tajan ora ndòto ndio ma ra chito'o ma ve'e ta chāsi ndio ra yi, ta ndyo'o ndian ni ndoo iti' chata ve'e, te'en ni ka'an ndo chi'in ra: “Yo'o racha'nu na nunaun yuve'e nuu ndi”, ni kati ndo. Ta rakan ni kati ra: “Na töve nàkotoi ndo ta ni töve chìtoi ndanu kīchi ndo”, ni kati ra. 26 Ta ikan jan te'en ni kicha'a ndio ndo ka'an ndo: “Cha chāchi ndi ta chī'i ndi chi'un, ta jāna'un nuu ndi ma kai nuu ìyo ndi”, ni kati ndo. 27 Ta rakan te'en ni naka'an ra chi'in ndo: “Na tüvi chìtoi ndanu kīchi ndo, yakan va na kesiin ndo xii̱n ta na ku'un ndo ti mamaa ndian kini kùu ndo”, ni kati ra. 28 Tajan ikan ni kuaku ndo ña ndava nda nu'u ndo ni kari'u ora ni nde'e ndo ma Abraham, Isaac ta Jacob chi'in tandi'i inga ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña ka'ìin ndra nuu chà'nda Ndioo tiñu. Ta ndyo'o ti java chata ve'e ni kindoo ndo. 29 Vati ora ikan ni kichi kua'a' ñivi ìyo ninii ka'nu ñu'u ñuñivi, ña ni kuiin na kachi na chi'in Ndioo nuu chà'nda ra tiñu. 30 Yakan va kua'a' ndian kùu ma ndian nuu ndi'inia vitin, ni kuu na ndian nunuu. Ta kua'a' ndian kùu ma ndian nunuu vitin, ni kuu na ndian nuu ndi'inia ―kàti Jesuu.

Jesuu chàku ra cha'a' ñivi ìyo ñuu Jerusalén

(Mt. 23:37-39)

31 Takan kūu tajan juuni ma ora ikan, chāa iin ndra fariseu nuu ndaa Jesuu. Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Na ku'u̱n inga chiyo ti Herode kùuni ra ka'ni ra ñu̱n ―kàti ndra.

32 Tajan Jesuu te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Na ku'un ndiko ndo nuu ndaa ma rakan ña ya'a vata ta katitu'un ndo nuu ra, ti vitin ta itaan kùu yi ña ni tavani'i̱ tati xaan ndiso ñivi ta ni janda'i ñivi ku'vi ndia, ta nda isaa kùu yi ña ni chinu jà'i yi, kàti ndo chi'in ra. 33 Yakan va ìyo yi ña ku'in ma iti' i'ya vitin, itaan ta isaa, vati na vä'a kuvi iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo inga ñuu tuva yüvi ñuu Jerusalén kùu yi. 34 Nda'vi ta'an ndyo'o ñivi ìyo ñuu Jerusalén, ña endee chà'ni ndo ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ta juuni endee jàndikun ndo ta chà'ni ndo chi'in yuu tandi'i ndra tāchi Ndioo ña kàtitu'un ndra tu'un ra nuu ndo. Vati yu'u nduva'a kua'a' cha'a' kūuni̱ tindei ndo nuu ma tundo'o takua jà'a tiatan' chi'in tiun kuati se'e ri ña tìxe'e ri ndri tichi ndichin ri. Takan kūuni̱ ja'i chi'in ndo niku va nī kuuni ndo. 35 Yakan va yu'u kàti̱ chi'in ndo vitin ti na tüva ni koo Ndioo chi'in ndo ñuu ndo, ta tüva ni nde'e ndo yu'u ndia, nda kati keta ma kivi ña ìyo yi ña ka'an ndo te'en nui: “Ya'a ií ra vàchi chi'in sivi Racha'nu Ndioo”, ni kati ndo ―kàti Jesuu.

14

Jesuu, jànda'a ra iin raku'vi jà'a kuiñu

1 Takan kūu tajan iin kivi nindeo, chā'an Jesuu chākachi ra ve'e iin ra chà'nda tiñu nuu ñivi fariseu. Va inga ma ndian fariseu ka'ìin ma ikan jàkuenda na Jesuu, 2 nde'o tu janda'a ra iin raku'vi jà'a kuiñu ña ndaa yatini nuu ra. 3 Tajan te'en kīcha'a chìkatu'un ndio Jesuu nuu ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo chi'in nuu ndra fariseu:

―¿Naja kua kati ma tutu ley Ndioo, a va'a ña jànda'a yo ndian ku'vi ma kivi nindeo, a vä'a? ―kàti Jesuu.

4 Va taxiin kìndoo ndra. Ta ikan jan jūndii ndio Jesuu nda'a' ra chata ma ra kù'vi, tajan ndā'a ndio ra jā'a ra. Ta kà'an ndio Jesuu chi'in ra ña na ku'un ra ve'e ra. 5 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ndra fariseu:

―Taku ndyo'o ndra fariseu, ¿a tüvi tàva ndo jundiki a burru jàna ndo ma tichi soko ka'nu ma ora kòyo ndri ma tichi yi ma kivi nindeo?, kùuni ndo.

6 Va ora kā'an Jesuu takan chi'in ndra, endee tükuii nani kà'an ndra.

Jesuu, jàna'a ra naja kua jà'a yo ora chà'an yo nuu ìyo viko tànda'a

7 Ta ora ndē'e Jesuu ña kàchin na tayu ka'nu tiá ña kùnandi na yu'u mesa nuu ìyo viko tanda'a, tajan te'en jākuninaa ra na chi'in tu'un i'ya:

8 ―Ora ìyo iin ndian jàmvitaa ndo nuu ìyo viko tanda'a, na künandi ndo tayu ka'nu tiá ña ndaa ikan, ti koto chaa iin ra jàmvitaa na ña ka'nuga kua ndyo'o, 9 ta ora ni nde'e ma ra jainvitaa ndo ra, ta rakan te'en ni ka'an ndio ra chi'in ndo: “Na kundachiyo ndo nuu tayu chiña ti ni kunandi inga ra'ya”, kàti ra chi'in ndo. Ta ndyo'o ìyo yi ña kundachiyo ndo ikan, vaji kanuu ndo. Ta ku'un ndio ndo kukunandi ndo tayu ka'ìin nuu ndi'inia. 10 Yakan va ora jàmvitaa na ndo, na kunandi ndo ma tayu ka'ìin nuu ndi'inia, tajan ora ni nde'e ndio ma ra jāinvitaa ndo ndo, tajan te'en ni ka'an ndio ra chi'in ndo: “Ndyo'o meru, na ku'un ndo kukunandi ndo ma tayu ka'nuga ña ndaa ndakan.” Tajan ora ni kuni ma ndian ka'ìin xiin ndo ña kà'an ra chi'in ndo, ta ni tiñu'u ndio na ndo. 11 Vati ma ndian chàta'ani jaka'nu juuni maa', ndiakan Ndioo ni jakukanuu ra na. Va ma ndian jànda'vi juuni maa', ndiakan ni jaka'nu Ndioo na.

12 Takan kūu tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ma ra jā'a viko ikan:

―Ora ni ja'un iin viko ka'nu, na jämvitaun ni merun ni ñiviun ni ndra yaniun, ta ni ndian kuika ndia. Vati tu takani jà'un, ni ka'nda ndiko na kuenda nuu̱n, ora ni jainvitaa na ñu̱n ña ku'un iin viko ña ni ja'a na tiá iti' nuu. 13 Yakan va ora ni ja'un iin viko, va'a ga ña jainvitaaun ma ndian nda'vi chi'in ndian ku'vi ndian kuaá ta chi'in ndian koxo. 14 Tu takani jà'un nduva'a kuii sii ni kuuniun cha'a' ma ña jā'un chi'in na, ti vaji na küu ku'va ndiko na ma ña chā'un nuu na, va ora ni nataku ndiko ma ndian va'a, Ndioo ni ku'va ra ña ka'nu nuu̱n cha'a' ma ña jā'un kuenda na.

Jesuu kàtitu'un ra iin ku'va cha'a' ñivi kùuni ki'vi nuu chà'nda Ndioo tiñu

(Mt. 22:1-10)

15 Takan kūu ta iin ma ra nàndi yu'u mesa, te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Na sii kuuni ndian ni ku'un kachi chi'in Ndioo nuu chà'nda ra tiñu ―kàti ra.

16 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra iin ku'va nuu ra:

―Iin ra chīyo taji'na, jà'a ra iin viko ka'nu. Ta rakan ti tāchi ra ma ra musu ra ña na ku'un ra kujainvitaa ra kua'a' ñivi. 17 Takan kūu ta ora cha ìyo va'a tandi'i ma ña ni kachi na, tajan tāchi ndiko ra ma ra musu ra ña na ku'un ra kujandakutu'un ra ma ñivi jāinvitaa ra ña na kichi na ti cha ìyo va'a yi. 18 Va ta'ii'iin ndiakan kātitu'un na ña ìyo inga tuku tiñu ni ja'a na. Taku ora chāa ndio ra nuu ìyo ma ra nunuu, te'en nāka'an ra chi'in ma ra musu ikan: “Na küu ku'in ti já jātai iin ñu'u', ta ìyo yi ña ku'in kunde'i yi. Yakan va chìkain ñamani nuu̱n ña na ka'nu kooniun ti na küu ku'in”, kàti ra. 19 Ta inga tuku ra va te'en nāka'an ra chi'in ma musu: “Já jātai u'un ta'an yunta, ta ìyo yi ña ku'in kuki'in ku'va ndri nde'o tu va'a jàtiñu ndri. Yakan va chìkain ñamani nuu̱n ña na ka'nu kooniun ti na küu ku'in”, kàti ra. 20 Ta ma inga ra te'en nāka'an ra chi'in ra: “Já tānda'i, yakan va ka'nu kooniun ti na küu ku'in”, kàti ra. 21 Takan kūu tajan chīkoni'i ndiko ma musu kuà'an ra nuu ìyo ma ra chà'nda tiñu nuu ra. Ta kātitu'un ndi'i ra yi nuu ra. Va nduva'a kuii kūxaan ra, tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ra: “Na ku'u̱n kunanduku̱n vaji ndian nda'vi chi'in ndian cha'a pe'lu chi'in ndian kuaá a ndian kukue'e nda ni kuuni ma iti' kai, ta nda yu'u ñuu ndia. Ta kundakaun na kichi na nde've chi'un”, kàti ra. 22 Takan kūu ta nunuuni te'en nāka'an ndiko ra chi'in ma ra chito'o ra: “Yo'o racha'nu, cha jā'i ma ña kātitu'u̱n nui, ta juuni takä'an kutu ma tichi ve'e”, kàti ra. 23 Tajan te'en nāka'an tuku ma ra chito'o ra chi'in ra: “Na ku'un ndikoun kunanduku̱n tiá ma ndian nda'vi ña jàtiñu iti' tichi ku'u ta na janiniun inga ñivi ña na kichi na chi'un ma ve'i, ikan na kutu yi”, kàti ra chi'in ra. 24 Yakan va yu'u, kàti nuu ndo ti nï'iin ma ndian jāinvitai ma nunuu na küu ga kachi na ma ña jā'i ―kàti Jesuu.

Ndetiñu ta kùu kuu yo ñivi jàkua'a chi'in Jesuu

(Mt. 10:37-38)

25 Takan kūu tajan nduva'a kuii kua'a' ñivi chàkunuu chi'in Jesuu. Ta ikan jan te'en nāka'an ndio ra chi'in na:

26 ―Tu ìyo iin ndian kùuni ki'vi iti' kuà'in, ìyo yi ña kuuniga na nde'e na yu'u kua kùuni na nde'e na tatá na, ma'á na, ñasi'i na, se'e na, yani na ñivi ta'an na, ta naani na ña kùuni na nde'e na juuni maa na. Takan ìyo yi ña ja'a na ta kùu kuu na ndian jàkua'a chi'i̱n. 27 Tu ìyo iin ma ndian töve va'a ña ku'un na iti' kuà'in vaji ndava ìyo yi ña kuvi na cha'i, na küu kuu na ndian jàkua'a chi'i̱n ndia. 28 Ta tu ìyo iin yo kùuni ja'a iin ve'e, ji'na ìyo yi ña tavani'i ji'na ndo kuenda ta ikan nde'e ndio ndo tu keta ma xu'un' ndo, tajan ja'a ndio ndo yi. 29 Ta indukuni kùu yi tu cha kīcha'a ndo jà'a ndo ma cha'a ve'e, ta na këtaga ma xu'un' ndo ña jàchinu ndo yi, ni kuakú ndaa ma ñivi ndo chi'in tu'un i'ya: 30 “Nde'e ndo naja kua kàa ve'e kundu ña jàva'a rakan, ti nī chinu jà'a ra yi”, kàti na. 31 Ta juuni tu ìyo iin ra kùu rey ña kùuni ra kanita'an ra chi'in inga rey ña chà'nda tiñu inga ñuu, va iin rey ìyo uchi mii jandaru ra ta inga ra ìyo oko mii jandaru ra, ¿a tüvi ìyo yi ña kunandi ra ja'a ji'na ra kuenda, nde'o tu kùu kanita'an ra chi'in ma ra kùu rey ña vachi chi'in oko mii jandaru?, kùuni ndo. 32 Ta tu küu ja'a ma ra kùu rey ña ìyo uchi mii jandaru kanita'an ra chi'in ra, kuuni ra, tajan ni tachi ndio ra uvi uni ma ndra tatun ra na kujandondaa ndra tiñu nuu inga ma ra kùu rey ora juuni vàchi chikaga ra chi'in ma jandaru ra ña na tüva kanita'an ndra. 33 Yakan va tu küu ndakoo ndo ndisaa ma ña ìyo nuu ndo, ta küu kuu ndo ma ndra jàkua'a chi'i̱n.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' ñií ña naja kua kuu yi tuva jàña yi ña u'vá yi

(Mt. 5:13; Mr. 9:50)

34 ’Yakan va taku ma ñií va'a yi, va tu naa ña u'vá yi, ta na küuga kuu u'vá yi inga cha'a'. 35 Ma ñií ikan tüva nda kuenda yi ni kuenda ñu'u' ta ni kuenda abono tajan chàta yo yi. Yakan va ndyo'o ndian ìyo chinituni, na taso'o ndo ña kà'in ―kàti Jesuu chi'in na.

15

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' mvechala ña kuànaa

(Mt. 18:10-14)

1 Tajan ndisaa ma ndian nàka'an xu'un' kuenda ñuu ka'nu Roma, ta inga ndian jà'a kuati cha jāyatin na na nuu nda Jesuu ña kùuni na taso'o na ña kà'an ra. 2 Takan kūu tajan ma ndra fariseu chi'in ndra matru jàkua'a tutu Ndioo, te'en kīcha'a ndra kà'an ndra chata Jesuu chi'in tu'un i'ya:

―Ra'ya ya'a ga chàta'ani ra ndikita'an ra kachi ra chi'in ma ndian jà'a kuati ―kàti ndra.

3 Tajan Jesuu te'en nāka'an ndio ra iin ku'va nuu ndra:

4 ―Tu ìyo nda ndyo'o ìyo iin cientu mvechala jàna, ta jàkuanaa ndo iin ri tichi ku'u nuu chàkunuu ndo kùmi ndo ri, ¿a tüvi ndakoo ndo ndi kumi xiko cha'un kumi ndri ta ku'un ndio ndo kunanduku ndo ma kiti kuànaa nda kati nata'an ndo ri?, kùuni ndo. 5 Ta ora cha nāta'an ndio ndo ri, tajan nduva'a kuii chìsii ndio ndo ña ndava chìso chata ndo ri. 6 Ta ora chàa ndio ndo ve'e ndo, tajan jàti'vi ta'an ndo ndian nàkoto ndo ta ndian ìyo yatin xiin ve'e ndo, ta te'en nàka'an ndio ndo chi'in na: “Na sii kuunio ti ma mvechala jànai ña kuànaa jā'i cha nāta'an ndikoi ri”, kàti ndo chi'in na. 7 Yu'u kàti ti indukuni kua ikan kùu yi chi'in iin ndian jà'a kuati tuva ndàkoo na ma ña jà'a na ta ki'vi na iti' Ndioo. Nduva'a kuii sii ni kuuni Ndioo ìyo andivi cha'a' ra kua cha'a' inga kumi xiko cha'un kumi ñivi ña tüva chiniñu'u na ki'vi na iti' Ndioo, ti ñivi va'a kùu na kùuni na ―kàti Jesuu.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' xu'un' ña kuànaa

8 Takan kūu tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in na:

―Taji'na chīyo iin ña ìyo uchi ta'an xu'un' kaa nuu, ta jākuanaa ña iin yi. Yakan va ma ña jā'a ña kùu ña tāa ña iin ñu'ú kandil ma tichi ve'an, ta kīcha'a ña nàti'vian nda kati nata'an ña yi. 9 Tajan ora cha nāta'an ña yi, tajan jāti'vi ta'an ña ndisaa ma ndian nàkotoan chi'in ndian ìyo xiin ve'an, tajan te'en kīcha'a ndioan kà'an ña chi'in na: “Na sii kuunio ti cha nāta'in ma xu'un' ña kuànaa jā'i”, kàtian. 10 Yakan va yu'u kàti̱ chi'in ndo ti juuni nduva'a kuii sii ni kuuni ndian tati jà'a tiñu nuu Ndioo ora ndakoo iin ra kuati jà'a ra ta chìkoni'i ra iti' Ndioo ―kàti Jesuu.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' iin ra kuànaa se'e

11 Takan kūu tajan te'en nāka'an tuku Jesuu iin ku'va nuu na:

―Taji'na chīyo iin ra ìyo uvi ta'an ndra se'e ra. 12 Tajan ma rayoko tiá te'en nāka'an ra chi'in ma tatá ra: “Yo'o tatá, kùuni̱ ña ku'vaun ma ndatiñu ña ìyo yi ña ndaki'i̱n”, kàti ra. Tajan ma tatá ndra nāta'vi ra ma ndatiñu ra nuu ninduvi ndra. 13 Tajan chāa ndio iin kivi ña xìko ndio ma ra tivaa tiá ma ndatiñu ra. Ta chi'in ma xu'un' nī'i ra ña xīko ra yi kēe ra kuà'an ra iin ñuu nuu chika ña endee ndī'i ma xu'un' ra jānaa ra ti tüvi nī chito ra kumi ra yi. 14 Ta ora cha ndī'i ndio ma xu'un' jānaa ra, tajan nduva'a kuii chīyo iin tama' nuu ñuu ikan ta yā'a ndio ra soko. 15 Tajan kuà'an ndio ra kuànanduku ra tiñu jà'a ra nuu iin ma ra ìyo ikan. Ta ikan jan rakan tāchi ndio ra ra na ku'un ra kujakuenda ra kini jàna ra ña ka'ìin iti' tichi ku'u. 16 Ta rakan ti ya'a chìsoko ra ña ndava kùuni ra kachi ra ña kini chàchi ndri ta tüvi nda yo chà'a yi nuu ra. 17 Tajan chā'a ndio ra kuenda ña te'en kīcha'a ra chànini ra chi'in juuni maa ra: “Ta ndisaa ndra musu jàtiñu chi'in tatá yo, ndava chàkoso ndayu chàchi ndra, ta maa yo i'ya ndava chì'o soko ña tüvi ni'o ña kacho.” 18 Yakan va chānini ra: “Va'a ga chikoni'i ndiko yo ve'e ma tatá yo ta te'en kà'an yo nuu ra: Yo'o tatá, cha chìtoi ti iin kuati ka'nu kùu ma ña jā'i chi'un ta chi'in Ndioo ndia. 19 Yakan va na kuàtiñun yu'u takua chàtiñu ma ndra kùu musu̱n ta tüva ìyo yi ña ka'un ña ra se'un kùi.” Takan chānini ra ña ni ka'an ra chi'in ma tatá ra. 20 Tajan chīkoni'i ndio ra kuà'an ra iti' ve'e ma tatá ra.

’Tajan ora ndē'e ma tatá ra ña yatinia vàchi ra, tajan nduva'a kuii kūnda'vini ra se'e ra ta kāndakunu ndio ra chāta'an ra nuu ra, ta ikan kāña'a ra chi'in ma se'e ra ta chūnumi ndaa ra ra. 21 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ma ra se'e ra chi'in ra: “Yo'o tatá, cha chìtoi ti iin kuati ka'nu kuu ma ña jā'i chi'un ta chi'in Ndioo ndia. Yakan va tüva ìyo yi ña ka'un ña ra se'un kùi”, kàti ra. 22 Va ma tatá ra te'en nāka'an ra chi'in ma ndra kùu musu ra: “¡Numini kuki'in ndo ma ja'ma va'a ga ta na jaku'un ndo yi ra! Ta juuni na kunda'a ndo iin xe'e ta ti'i ndo yi nda'a' ra chi'in ndichan ña kundii cha'a ra. 23 Ta juuni na kuki'in ndo iin jundiki vali ta ndu'u ga ta ka'ni ndo ri, ti ni ja'i iin viko ka'nu ta ni kacho, 24 vati ma ra se'i ña kīchaa vitin kùu ra takua kùu iin ra cha chī'í kuendai va vitin cha nātaku ndiko ra, cha jākunai ra ta vitin cha nāta'an ndikoi ra.” Takan kūu ta ora chīnu kà'an ndio ra takan tajan kīcha'a ndio ndra jà'a ndra viko kuenda ra.

25 ’Ta ora chāa ma ra chava'a se'e ra ña jàtiñu tichi ku'u yatini ma nuu ìyo ve'e, tajan ikan chīni ra ña chìta ma yaa ta tàcha'a na, 26 ta ikan jan kāna ra iin ma ra musu ma tatá ra, tajan chīkatu'un ndio ra nuu ra ña nayi kuu ma nuu ìyo ve'e. 27 Tajan te'en nāka'an ndio ma ra musu ikan chi'in ra. “Ma ra yaniun cha kīchaa ndiko ra. Yakan va ma tatáun tāchi ra ña na kutiin ndra ma jundiki vali ta ndu'uga ta chā'ni ndra ri ti ma ra yaniun kīchaa ndito ra”, kàti ra. 28 Va ma ra yani ra chava'a nī kuuni ra ki'vi ra ma tichi ve'e ti ya'a kàyuni ra. Yakan va ma tatá ra kēe ra ma tichi ve'e ta chājanini ra ra ña na ki'vi ra ma tichi ve'e nuu ìyo ma viko. 29 Tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ma tatá ra: “Yo'o tatá, cha chìto va'un ti cha ya'a kua'a' kuiya kùu yi ña jàtiñui chi'un, ta ndisaa ma ña kà'un chi'i̱n jà'i yi, ta tükuii nda ora kuva'un vaji iin tixu'u vali nui ña jà'i iin viko chi'in ma ndra amigui. 30 Ta vitin kīchaa ma ra se'un ña chājanaa ka'ani xu'u̱n' chi'in ñivi ña'a tondo, ta cha'a' rakan chā'niun ma jundiki vali ña ndu'uga ña ìyo nuu̱n.” Takan kàti ra chi'in ma tatá ra.

31 ’Tajan ma tatá ra te'en nāka'an ndio ra chi'in ra: “Yo'o se'yu, cha chìtoi ti ndisaa tiempu ìyoun chi'i̱n, yakan va tandi'i ma ña ìyo nui juuni ña'un kùu yi ndia. 32 Va vitin iin ña va'a kùu yi tu ja'a yo iin viko. Ta sii kuunio ti ma ra yaniun kùu ra takua kùu iin ra cha chī'í kuenda yo va vitin cha nātaku ndiko ra. Cha jākunaa yo ra niku va vitin cha nāta'an ndiko yo ra.” Takan kàti ma tatá ra chi'in ra ―kàti Jesuu.

16

Jesuu kàtitu'un ra iin ku'va cha'a' iin ra musu ña jānaa ndatiñu chito'o

1 Takan kūu tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Taji'na chīyo iin ra kuika, ta rakan ti juuni chīyo iin ra chà'nda tiñu nuu ma ndra kùu musu ra ndia. Ta ikan jan ìyo iin yo chākatitu'un nuu ma ra kùu chito'o ma ra kùu musu ña chà'nda tiñu, janaa ka'ani ra xu'un' ra. 2 Ta ikan jan kāna ndio ma ra chito'o ra ra ta te'en nāka'an ra chi'in ra: “Cha chìtoi ti yöve tiñu ndaa kùu ma ña jà'un kuendai. Yakan va na ja'a yo kuenda cha'a' ma tiñu jā'un ti tüva ni jatiñu̱n kuendai”, kàti ra. 3 Tajan te'en kīcha'a ndio ma ra musu ra chànini ra ora kā'an ra takan chi'in ra: “¿Naja kua ja'a yo ña ma ra kùu chito'o yo tāva ra yo tichi tiñu jà'a yo i'ya, ta tüvi ñàndeo ña jàtiñu yo nuu ma ñu'u', ta kànuu yo ndakan yo tunda'vi ve'e ñivi? 4 Aan, cha chìto yo nayi ni ja'a yo ora ni kindaa ma ra chito'o yo tiñu jà'a yo, ikan na ku'va ñivi na koo yo ve'e na”, kùuni ra. 5 Tajan kāna ndio ra ta'ii'iin ma ndian tàvi nuu ma chito'o ra. Ta ora chāa ndio na nuu ra, tajan te'en chīkatu'un ndio ra nuu iin ma ra tàvi nuu ma chito'o ra: “¿Naja tàviun nuu ma chito'i?”, kàti ra. 6 Tajan te'en nāka'an ra chi'in ra: “Tàvi̱ iin cientu litru cete nuu ra”, kàti ra. Tajan te'en nāka'an tuku ma ra musu kuxini ikan chi'in ra: “I'ya ìyo ma tutu cha'a' ma ña tàviun, na kunandiun ta taun nuu yi ña tàviun uvi xiko uchi nia. Ta takan ta'nda ma kuendaun”, kàti ra. 7 Tajan te'en chīkatu'un tuku ra nuu inga ma ra tàvi: “¿Ta yo'o, naja tàviun nuu ra?”, kàti ra. Tajan te'en nāka'an ra chi'in ra: “Tàvi̱ iin cientu karia trigu nuu ra”, kàti ra. Tajan te'en nāka'an ndio ma ra musu kuxini chi'in ra: “I'ya ìyo ma tutu cha'a' ma ña tàviun. Na kunandiun ta taun ña tàviun kumi xikonia nuu ra, ta takan ta'nda kuendaun”, kàti ra. 8 Tajan ma ra kùu chito'o ma musu kuxini ña töve va'a jàtiñu, chā'a ra kuenda ña ya'a yati jàtiñu ma ra musu ikan kuenda juuni maa ra, vati tiá yati ma ndian ñuñivi nde've jàtiñu na kuenda juuni maa na kua ma ñivi chìnuni tu'un Ndioo.

9 ’Yakan va yu'u Jesuu, kàtitu'in nuu ndo ña na kuàtiñu ndo ma ña kuika ndo ña töve va'a ña ìyo ma ñuñivi i'ya, ikan na kùu ni'i ndo amigu ndo. Ta ora ndi'i ma ña kuika ndo kuu ni'i ndo inga ra kùu tindee ndo nuu ni koo ndo endeeni iti' andivi. 10 Yakan va tu jàtiñu va'a yo ma tiñu ta'ani ña chà'a ma chito'o yo nuu yo indukuni ni jatiñu va'a yo kuenda ra ora ni ku'va ra ma tiñu ka'nuga nuu yo. Va tu töve jàtiñu va'a yo ora chà'a ra ma tiñu ta'ani nuu yo, indukuni töve ni jatiñu va'a yo tu ku'va ra iin tiñu ka'nuga nuu yo ndia. 11 Yakan va tu töve jàtiñu va'a ndo chi'in ma ña kuika ndo ña ìyo chi'in ndo ma ñuñivi i'ya, juuni töve ni ku'va Ndioo ma ya'vi ka'nu nuu ndo iti' andivi, ti töve ìyo tundeeni ra chi'in ndo. 12 Ta tu töve jàtiñu va'a ndo chi'in ma tiñu tatu chā'a na nuu ndo ma ñuñivi i'ya, indukuni töve ni ku'va Ndioo ña koo ña'a maa ndo ndia.

13 ’Ta juuni na küu ja'a iin ra musu tiñu nuu uvi ndra kùu chito'o ra, ti ni kuuni ra nde'e ra iin ra ta ni kuxaani ra nde'e ra inga ra. Yakan va na küu jachi'in ra ña kà'an iin ra ta ja'a ra ña kà'an inga ra, ti töve indukuni chànini ndra. Ta juuni na küu kuunio nde'o Ndioo tuva kùunio nde'o ma xu'un' ndia ―kàti Jesuu.

14 Ta takua ma ndra fariseu ya'a kùuni ndra nde'e ndra ma xu'un', yakan va ora chīni ndra ña kā'an Jesuu ndisaa ma tu'un i'ya, tajan kīcha'a ndra chàtu'un ndra Jesuu. 15 Va Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndyo'o kùu ma ndian jà'ani ndo ña kùu ñivi va'a nuu nde'e tandi'i ñivi, va Ndioo takua cha chà'a ra kuenda naja kua chànini ndo, ña jàka'nu ndo ma ña ìyo nuu ndo, yakan va Ndioo ya'a xaani ra ndè'e ra ma kuàja'a ndo.

Ni koo ñivi chi'in Ndioo nuu chà'nda ra tiñu

16 ’Nda tiempu kēta Xuva takani cha ìyo ma Ley tāa Moisés chi'in ma tutu Ndioo ña kàti yi naja kua kùuni Ndioo ña jà'a yo. Nda ora ikan, kàtitu'un ndi tu'un va'a Ndioo ña jàna'a yi ña cha chāta'an nuu chà'nda ra tiñu. Ta vitin ya'a ga kua'a' ñivi nànduku na naja kua kuu ki'vi na nuu ìyo ra. 17 Yakan va yu'u kàti chi'in ndo ti taku andivi ta ñu'u' ñuñivi ni naa yi, va ma tu'un kà'an nuu ma tutu Ndioo töve ni naa yi, nda kati jachinu ji'na yi ma ña kà'an yi.

Jàna'a Jesuu ña na vä'a ndàkoo yo ñasi'o

(Mt. 19:1-12; Mr. 10:1-12)

18 ’Taku tu iin ra'ii ndàkoo ra ñasi'i ra ta tànda'a ra chi'in inga ña'a, iin kuati jà'a ra kuenda Ndioo. Ta ma ra tànda'a chi'in iin ña'a ña cha ndākoo ii, juuni iin kuati kùu yi ndia.

Iin ra kuika chi'in ra nàni Lázaru

19 ’Taji'na chīyo iin ra kuika ña chāku'un ra ja'ma ya'a va'a ta ya'vi. Ta rakan ti tandi'i kivi jà'a ra viko ta nduva'a vii jàkutu ra ndia. 20 Ta juuni chūnandi iin ra nda'vi ña nàni Lázaru ma nuu ñu'u' yuve'e ra. Ta rakan iin ra ya'a kua'a' ndi'i lakua ìyo kuñu ra. 21 Ta ma ra ndà'vi i'ya chùnandi ra ikan ti kùuni ra kachi ra ma che'e yu'u ma ra kuika ña chìta xuu mesa. Ta nda ma ina cha jàyatin ndri ndri nuu nàndi ra ña yùvi ndri nuu ma ndi'i kàa ra. 22 Va kēta iin kivi ña chī'í ma ra nda'vi ikan. Ta ma ndra kùu tati jà'a tiñu nuu Ndioo ndàka ndio ndra ra kuà'an ndra nuu ni koo ra chi'in racha'nu Abraham ma andivi. Takan kūu ta chāa iin kivi ña juuni chī'í ma ra kuika, ta kūchi na ra ndia.

23 ’Ta ora ndè'e ndio ma ra kuika tundo'o ma andaya', ta ikan jan ndōni'i ra nuu ra ta chika ndē'e ra ña ndaa Lázaru chi'in Abraham ma andivi. 24 Ta ikan jan te'en kānachaa ni'i ra: “Yo'o tatá Abraham, na kunda'viniun yu'u, ta tachiun ma Lázaru na jatii ra xini nda'a' ra chi'in takuii ta kichi janani ra yi nuu yai, ikan na ndovichin yi, vati ya'a ndè'i tundo'o tichi ñu'ú i'ya”, kàti ma ra kuika. 25 Tajan te'en nāka'an ndio ma Abraham chi'in ra: “Yo'o se'yu, na kuku'uniun ña ma nuu ñu'u' ñuñivi nuu kīchiun, nduva'a kuii va'a chīyoun, ta Lázaru ti mamaa tunda'vini chākunuu ra. Ta vitin chìsii ra ìyo ra i'ya, ta yo'o ndè'un tundo'o. 26 Ta juuni ìyo iin xa'va ka'nu ma'ñu yo, ña ni ma ndian ka'ìin i'ya na küu keta chiyo na iti' chiña, ta ni ndian ka'ìin chiña na küu keta chiyo na iti' te'en ndia”, kàti Abraham.

27 ’Tajan te'en nāka'an tuku ma ra kuika chi'in ra: “Tu takan kùu yi chìkain inga ñamani nuu̱n, yo'o tatá Abraham, ña na tachiun ma Lázaru na ku'un ra ñuñivi nuu ìyo ma tatái, 28 vati ma ikan ìyo u'un ta'an ndra yani̱, na katitu'un ra nuu ndra na chikoni'i ndiko ndra chi'in Ndioo, koto nde'e ndra tundo'o takua ndè'i tundo'o i'ya”, kàti ra. 29 Tajan te'en nāka'an Abraham chi'in ma ra kuika: “Cha ìyo tutu Ndioo tāa Moisés chi'in ndra ta juuni ìyo tu'un tāa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ndia, ndisaa ña kà'an nuu tutu ikan, na jakua'a ndra yi ta jachi'in ndra ña kà'an yi”, kàti Abraham. 30 Tajan te'en nāka'an ndio ma ra kuika chi'in ra: “Ndicha ña takan kùu yi yo'o tatá Abraham, va tu nataku ndiko iin ra ndií, ta keta ra ka'an ra nuu ndra, ni chinuni ndra ta jaña ndra ma kuati jà'a ndra”, kàti ma ra kuika chi'in ma Abraham. 31 Va ma Abraham te'en nāka'an ra chi'in ra: “Tu töve jàchi'in ndra ma tu'un tāa ma Moisés chi'in tu'un tāa ndra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo chīyo taji'na, indukuni töve ni jachi'in ndra ma ña kà'an iin ra ndií tuva nataku ndiko ra ta keta ra nuu ndra.” Takan kàti ma Abraham chi'in ma ra kuika ―kàti Jesuu.

17

Iin kuati ka'nu kùu yi tuva kuà'an yo iti' töve va'a

(Mt. 18:6-7, 21-22; Mr. 9:42)

1 Takan kūu tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Taku ma nuu ñu'u' i'ya ya'a ga ìyo kua'a' ma ndian jà'a kuati, va nda'vi ta'an ma ra jàna'a ma kuati nuu inga na vati ni nde'e ra tundo'o. 2 Va'a ga tuva ku'ni na iin yuu mulinu sukun ra ta jaku'un na ra tichi tañu'u, koto jana'a ra kuati nuu ma ndiakuati i'ya. 3 Yakan va na ja'a ndo kuenda nuu ndo. Tu iin ndian ta'an ndo ja'a na kuati chata ndo, na ka'an ndo chi'in na ti yüvi ña va'a ma ña jà'a na. Ta tu jachi'in na ma ña kà'an ndo, ta ìyo yi ña jaka'nuni ndo ma kuati na. 4 Ta tu ucha cha'a' jà'a na kuati chata ndo iin kivi ta ucha cha'a' kuàka'an na nuu ndo ña na jaka'nuni ndo ma kuati na ti tüva ja'a na yi, ta ìyo yi ña jaka'nuni ndo na ―kàti Jesuu.

Kàtitu'un Jesuu ti tu chìnunio ña kà'an ra ni koo tundeeni ra chi'in yo

5 Takan kūu tajan te'en kīcha'a kà'an ndio ma ndra tatun Jesuu nuu ra:

―Na tindeun ndi, ikan na chinuni ndi tiá ma tu'un Ndioo ―kàti ndra chi'in Jesuu.

6 Tajan te'en nāka'an ndio ma Jesuu iin ku'va chi'in ndra:

―Tu chìnuni ndo vaji ita'vi takua ndi'i ma chiti yuku mostaza, kuu ka'an ndo chi'in yutun morera nda ikan: “Ña kundachiyoun chiña ta ku'u̱n kundaun tichi tañu'u ikan”, kàti ndo chi'in run. Ta ndicha ña ni jachi'in run ña kà'an ndo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Jesuu jàna'a ra iin ku'va cha'a' ña naja kua ìyo ndian kùu musu Ndioo

7 Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in na:

―Tu ìyo nda ndyo'o ìyo iin ra kùu musu ndo ña já kīchaa ra ña chā'an ra chāta'vi ra ñu'u' a chākumi ra mvechala jàna ndo, ¿a ni ka'an ndo chi'in ra ña na ya'a ra ta kunandi ra kachi ra?, kùuni ndo. 8 Na töve ndicha ña ni ja'a ndo takan ti java te'en ni ka'an ndo chi'in ra: “Na ja'un ña kuxini ndi ta taun yi nuu mesa, ta nda ora chinu kachi ndi tajan kunandiun kachiun ta ko'un ndia”, ni kati ndo chi'in ra. 9 Ma ña ni ja'a ndo chi'in ra kùu yi ña tüvi ni ku'va ndo ta'vindioo nuu ra cha'a' ma ña jā'a ra, vati ma tiñu tāva ndo nuu ra. 10 Taku ndyo'o ora cha jàchinu ndo ma tiñu tāchi Ndioo ña jà'a ndo, te'en ìyo yi ña ka'an ndo: “Na tüvi ìyo yi ña tiñu'u̱n ndi, ti ma tiñu jā'a ndi kùu ma ña ìyo yi ña ja'a ndi”, kàti ndo ―kàti Jesuu.

Jesuu jànda'a ra uchi ta'an ndra kù'vi jà'a kue'e ta'yu

11 Ta ma tichi iti' nuu kuà'an Jesuu ma ñuu Jerusalén, yā'a ji'na ra ñu'u' Samaria chi'in ñu'u' Galilea. 12 Ta chā'an ndio ra nuu kàndii iin kuariya ta ikan ndē'e ra uchi ta'an ndra ndo'o kue'e ta'yu ña ndē'e chika ndra ra. Yakan va nuu ka'ìin ndra chika, te'en kānachaa ndra ra:

13 ―Yo'o Tatá Jesuu, na ja'un ñamani nuu ndi ta kunda'viniun ndyu'u ―kàti ndra.

14 Tajan ora ndē'e Jesuu nuu ka'ìin ndra ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na ku'un ndo kujana'a ndo ndo nuu ma ndra sutu ti cha ndā'a ndo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra ta chi'in ña chìkani ndra kuà'an ndra ta chā'a ndra kuenda ña cha ndā'a ndra. 15 Tajan iin ma raku'vi ña ìyo tañu ndra ora chā'a ra kuenda ña cha ndā'a ra, ta chīkokani ndiko ra kuà'an ra nuu ndaa Jesuu, ña nduva'a kuii ni'i kānachaa ra ña jàka'nu ra Ndioo. 16 Tajan ora chāa ndio ra nuu ndaa Jesuu ta chūnandi chiti ra nuu ra nda kati nani te'e nuu ra nuu ñu'u'. Ta te'en kīcha'a kà'an ra chi'in Jesuu:

―Na ta'vindioun cha'a' ña jānda'un yu'u ―kàti ra chi'in Jesuu. Ta rakan yüvi ra judíu kùu ra ti ra ñu'u' Samariani kùu ra.

17 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ñivi ka'ìin ikan:

―Cha chìto va'i ti uchi ta'an ndra jānda'i. ¿Ndanu ìyo ma inga iín ta'an ndra? 18 ¿Naja tüvi vàchi inga ma ndra judíu ta jaka'nu ndra Ndioo ña uvanuu ma ra ñu'u' Samaria kīchaa?, kùuni ndo ―kàti Jesuu chi'in ma ñivi.

19 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―Ndeta ta ku'un ve'un, ti cha'a' ña chìnuniun kùu yi ña cha ndā'un ―kàti Jesuu chi'in ma ra Samaria.

Tu'un jàna'a naja kua ni kichi nuu chà'nda Ndioo tiñu

(Mt. 24:23-28, 36-41)

20 Tajan te'en kīcha'a chìkatu'un ma ndra fariseu nuu Jesuu:

―¿Nda ora ni kichaa nuu chà'nda Ndioo tiñu? ―kàti ndra.

Ta te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―Taku ma nuu chà'nda Ndioo tiñu na küu nde'o yi ma ora ni kichaa yi. 21 Yakan va ma ora ikan na küu ka'an ñivi ña i'ya kùu nuu ìyo Ndioo ra chà'nda tiñu a ikan, vati ndicha kuii ña cha ìyo yi tañu ndo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

22 ―Ni chaa iin kivi ña ni kuuni ndo nde'e ndiko ndo yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo ma ora ni kichi̱ inga cha'a'. Va kumaniga kèta yi. 23 Vati ìyo ñivi ni ka'an: “I'ya ndaa ra”, a “Ndakan vàchi ra”, ni kati na. Va koto tändikun ndo ku'un ndo chata na. 24 Vati ma kivi ni kichi ndiko yu'u, ra Se'e ñivi tāchi Ndioo jandondichi̱n ma ora ni koyoi takua jà'a ma tacha ora kòyo yi ña jandondichini yi iti' andivi a nda nikuuni. Takan ni ndotacha jà'a yu'u, ra Se'e ñivi tāchi Ndioo ora ni kichi ndikoi inga cha'a'. 25 Va ìyo yi ña nde'e ji'nai tundo'o, ta tüvi kùuni ma ñivi ìyo ma tiempu i'ya nde'e na yu'u. 26 Vati ma tiempu ni kichi ndiko yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, indukuni ni ja'a ma ñivi takua jā'a na tiempu chīyo Noé. 27 Va ma tiempu ikan, chàchi na ta chì'i na ta tànda'a na. Tajan nunuu ni chāa ndio ma kivi ña kī'vi ndio Noé ma tichi varku ra ta kūun ndio ma savi ta tandi'i ñivi töve kī'vi ma tichi varku chī'í ndi'i kuii na. 28 Ta indukuni jā'a na tiempu chīyo Lot ndia, ti ma ñivi chàchi na, chì'i na, ta jàta na ndatiñu ta xìko na yi, ta tàchi na ta jàva'a na ve'e na, 29 va ora kēe ndio ma Lot ma ñuu Sodoma, tajan Ndioo nunuu ni jākoyo ndio ra ñu'ú chi'in azufre ma iti' andivi chata na, ta takan jā'a ra ña chā'ni ndi'i ra na. 30 Takan ni kuu ma ora ni keta kivi ña ni kichi ndiko ra Se'e ñivi tāchi Ndioo.

31 ’Vati ma kivi ikan tu ìyo nda ndyo'o ka'ìin ndo siki ve'e ndo, na kï'vi ndo ni ña tävani'i ndo ndatiñu ndo ña ka'ìin tichi yi. Ta nda ndyo'o kàchika tichi ku'u ma ora ikan, tiá va'a ña na kü'un ndo ve'e ndo ndia. 32 Na kuku'uni ndo naja kua tā'an ñasi'i Lot ña chī'an. 33 Ma ora ikan tu nanduku ndo naja kua kakú ndo, ni kuvi ndo, va tuva kuvi ndo cha'a' ma Racha'nu Ndioo, ni koo ndo chi'in ra endeeni.

34 ’Yakan va yu'u kàti chi'in ndo ti ma chanikuaa ora ikan tu uvi ta'an ndra kàndoyo ndra kìxi ndra tichi iin ve'eni, iin ra va ni kani'i ma Racha'nu Ndioo ña ku'un ra chi'in ra, ta inga ra töve. 35 Ta tu uvi ta'an ñivi ña'a iin ndikoni vi, iin ña va ni kàni'i ma Racha'nu Ndioo kuà'an ña chi'in ra, ta inga ña töve. 36 Ta indukuni kùu yi tu uvi ta'an ndra'ii jàtiñu ndra ku'u, iin ra va ni kàni'i ma Racha'nu Ndioo ku'un ra chi'in ra, ta inga ra töve ―kàti Jesuu chi'in ndra.

37 Tajan te'en chīkatu'un ndio ma ndra jàkua'a chi'in ra nuu ra:

―Yo'o Racha'nu, ¿ta ndanu ni kuu yi takan? ―kàti ndra.

Tajan te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Taku nuu kàndii ma ña chì'í, ikan kuti'vi ma chii chàchi ndri ―kàti Jesuu.

18

Jesuu, kàtitu'un ra iin ku'va cha'a' iin ña'a kīndoo nda'vi ta cha'a' iin ra juez ra jàndondaa kuati

1 Takan kūu tajan te'en kīcha'a Jesuu jàna'a ra iin ku'va nuu na, cha'a' naja kua ìyo yi ña ka'an na chi'in Ndioo ndisaa tiempu koto jàña na ña jà'a na yi:

2 ―Taji'na chīyo iin ra kùu vesi ña jàndondaa tiñu. Ta rakan ti tükuii jàka'nu ra Ndioo, ta tüvi tìñu'u ra ñivi ndia. 3 Ta juuni ma ñuu ikan ìyo iin ña'a kīndoo nda'vi. Ta yakan ti ìyo iin kuati chi'an, yakan va nani kivi chà'an ña chàti'an kuati nuu ma ra vesi, ta yakan te'en kà'an ña: “Yo'o racha'nu, na tindeun yu'u ta jàndondaun ma kuati jà'a inga ñivi chi'i̱n”, kàtian. 4 Ta cha kua'a' tiempu kùu yi ña chāti'an kuati nuu ra ta tükuii kùuni ra jachi'in ra ma ña kà'an ña. Va juuni maa ra te'en chànini ra: “Vaji töve jàka'nui Ndioo ta töve tìñu'i ñivi, 5 va tava ma ña'a kìndonda'vi i'ya endee töve jàña ña ña kìchi ti'an kuati nui, yakan va va'a ga ña na jandondai ma kuatian koto jasananian xini̱ chi'in ma tiñu jà'i, ta jakayunian yu'u.” Takan chànini ra ―kàti Jesuu.

6 Tajan te'en nāka'an ndio ma Racha'nu Jesuu chi'in na:

―Ndisaa ña'a kùu ma ña chànini ma ra vesi kini ña jàndondaa kuati. 7 Yakan va tu ma ra kùu vesi ña jàndondaa tiñu jà'a ra yi vaji yüvi ra va'a kùu ra, kùuni yi ka'an yi ña nduva'a ga va'a ni ja'a ma Racha'nu Ndioo yi chi'in yo tuva chìkan yo yi nuu ra nàni kivi ndia. Ta Ndioo, ¿a ni kuyanga ra ku'va ra ma ña chìkan ndo nuu ra?, kùuni ndo. 8 Ta cha'a' yakan kùu yi ña yu'u kà'in chi'in ndo juuni numini ni ka'an Ndioo cha'a' ndo tuva takan ja'a ndo. Va ma ora ni kichaa ndiko ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya, nde'o tuva juuni nata'an ga ra ma ndian chìnuni tu'un ra ―kàti Jesuu.

Jesuu kàtitu'un ra iin ku'va cha'a' iin ra fariseu ta cha'a' iin ra nàka'an xu'un' kuenda ñuu ka'nu Roma

9 Tajan te'en nāka'an tuku Jesuu iin ku'va nuu ma ñivi inga cha'a', vati ìyo ndian kàti ña kùu na ndian va'a, va tüvi ndicha, ti tüvi kùuni na nde'e na ta'an na:

10 ―Ìyo uvi ta'an ndra'ii ña chā'an ndra chāka'an ndra chi'in Ndioo tichi veñu'u ka'nu. Va iin ra kùu ra fariseu ta inga ra kùu ra, ra nàka'an xu'un' kuenda ñuu ka'nu Roma. 11 Tajan ma ra fariseu chūndaa ra ta te'en kīcha'a ra kà'an ra chi'in Ndioo cha'a' ra tichi ma veñu'u ka'nu: “Yo'o Racha'nu chà'i ta'vindioo nuu̱n, vati tüvi jà'i takua jà'a inga na ña su'u na ta kini na ta kì'vi na chi'in ña'a yüvi ñasi'i na. Ta juuni chà'i ta'vindioo nuu̱n, ti tüvi jà'i takua jà'a ma ra nàka'an xu'un' kuenda ñuu Roma ña ndaa ikan ndia. 12 Vati yu'u jànditai yu'i uvi cha'a' iin jamana ta chà'i uchi porcientu ma xu'un' jàkanai nuu̱n ndia.” Takan kàti ma ra fariseu ña kà'an ra chi'in Ndioo.

13 ’Takan kūu ta ma ra nàka'an xu'un' kīndoo ra ndaa ra yatini ma ikan ta ni tüvi kàni'i ra ma nuu ra ña nde'e ra iti' andivi, ta kāni ra pechu ra ti ya'a nda'vi kùuni ra tajan te'en kīcha'a ra kà'an ra chi'in Ndioo: “Yo'o Racha'nu Ndioo na kunda'viniun nde'un yu'u, vati chìtoi ti iin ra jà'a kuatini kùi”, kàti ra. 14 Takan kūu yakan va yu'u kàti chi'in ndo ti ma ra nàka'an xu'un' ora kēe ra kuà'an ra ve'e ra cha jānaa Ndioo kuati ra, va ma ra fariseu töve. Vati ma ndian jàka'nu juuni maa, ni jakukanuu Ndioo na, ta ma ndian kà'an nda'vi cha'a' nuu Ndioo, ni jaka'nu Ndioo na.

Jesuu jà'ií ra ndiakuati

(Mt. 19:13-15; Mr. 10:13-16)

15 Ta juuni ka'ìin ñivi ikan ña chàndaka na ndiakuati se'e na, na jundii Jesuu nda'a' ra xini na, va ora ndē'e ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu ña takan jā'a na, tajan te'en kīcha'a ndio ndra kà'an xaan ndra nuu ma ndian chàndaka ma ndiakuati nuu Jesuu:

―Na kündaka ndo se'e ndo nuu ndaa Jesuu ―kàti ndra.

16 Tajan kāna ndio Jesuu ndra jàkua'a chi'in ra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡Na jä'a ndo takan! Ku'va ndyo'o ña na kichi ma ndiakuati nui, ta na käsi ndo nuu na, ti ma ñivi ìyo nuu chà'nda Ndioo tiñu, indukuni kàa na kua kàa ma ndiakuati. 17 Yakan va ndicha va'i ña kà'in chi'in ndo ti tu töve chìnuni ndo tu'un Ndioo takua chìnuni ndiakuati ka'ìin i'ya, na küu ki'vi ndo koo ndo chi'in Ndioo nuu chà'nda ra tiñu ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Iin ra kuika nàtu'un ra chi'in Jesuu

(Mt. 19:16-30; Mr. 10:17-31)

18 Takan kūu ta iin ra chà'nda tiñu nuu ñivi judíu te'en chīkatu'un ra nuu Jesuu:

―Yo'o Matru va'a, ¿nayi ìyo yi ña ja'i ta kùu ni'i̱ nuu koo nditoi endeeni chi'in Ndioo? ―kàti ra.

19 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―¿Ta naja kà'un ña kùi Matru va'a? Ta uvanuuni ra va'a kùu ra ña ìyo ra, ta rakan kùu ra Ndioo. 20 ¿A cha chìtoun naja kua kà'an ma tu'un Ndioo? Ma tu'un Ndioo te'en kà'an yi ―kàti Jesuu chi'in ra. ―Na kï'viun chi'in ña'a yüvi ñasi'un, na kä'niun, na sü'un na kä'un tu'un vata chata inga ñivi, ta na tiñu'u̱n tatáun chi'in ma'un ―kàti ra.

21 Tajan rakan te'en nāka'an ndio ra chi'in Jesuu:

―Ndisaa yakan cha jā'i yi nda ora kūi ravali ―kàti ra.

22 Ta ora chīni Jesuu ma ña kā'an ra, tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ra:

―Uvanuunia nakuyi kumani ña jà'un: na xiko ndi'un ma ña ìyo nuu̱n ta jachaun ma xu'un' nuu ndian nda'vi. Takan ìyo yi ña ja'un ta kuu ni'un ña kuikaun iti' andivi. Ta ora cha jā'un yi, tajan na kichiun ta ku'u̱n chatai ―kàti Jesuu chi'in ra.

23 Takan kūu ta ora chīni ndio ra ma ña kā'an Jesuu, tajan nduva'a kuii nda'vi kùuni ra, ti ya'a kuika ra. 24 Ta ora ndē'e Jesuu ña nda'vi kùuni ra, tajan te'en nāka'an ra chi'in ñivi ka'ìin ikan:

―Ya'aga ndetiñu kuenda ndian kuika ña kì'vi na nuu chà'nda Ndioo tiñu. 25 ¿A nde'un iin cha'a' ña kì'vi iin camellu xe'e iin kutiku? Ta takua iin ra kuika na küu ki'vi ra nuu chà'nda Ndioo tiñu ―kàti Jesuu.

26 Ta ma ndian chīni ña kā'an Jesuu te'en kīcha'a na chìkatu'un na nuu ra:

―Aan, ¿ta nda ndian kùu ma ndian ni kakú tuva takan?, kùuniun ―kàti na.

27 Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in na:

―Ma ña ndetiñu kuenda ma ñivi, kuenda ma Ndioo töve ndetiñu kùu yi ―kàti Jesuu.

28 Takan kūu tajan te'en nāka'an Petu' chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu taku ndyu'u ndākoo ndi ndisaa ña ìyo nuu ndi, ta tāndikun ndi chataun ―kàti Petu' chi'in Jesuu.

29 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu:

―Ndicha va'i ña kà'in chi'in ndo, ti nda ndian nikuuni ña ndākoo na ve'e na ñasi'i na yani na tatá na ta se'e na cha'a' ña kuàkatitu'un na naja kua koo ñivi chi'in Ndioo nuu chà'nda ra tiñu, 30 ni ni'i na tiá kua'a' ya'vi na ñuñivi i'ya ta juuni ni ni'i na ya'vi na tiá iti' nuu ndia, ti ni ni'i na nuu koo ndito na endeeni chi'in Ndioo nuu chà'nda ra tiñu ―kàti Jesuu.

Cha'a' uni kàtitu'un tuku Jesuu ña ni kuvi ra

(Mt. 20:17-19; Mr. 10:32-34)

31 Takan kūu tajan kāna ndio Jesuu ndi uchi uvi ma ndra jàkua'a chi'in ra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Vitin ni ko'o ñuu Jerusalén, vati ikan ni chinu ma ña kā'an ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ndisaa ña tāa ndra cha'a' ña ni ta'an ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo. 32 Vati ma ñivi judíu ni ku'va na ra nda'a' ñivi vàchi inga ñuu. Ta ndiakan ni kuàtu'un na ra, ta ni ka'an ti'ini na chata ra, ta ni tivisii na ra, 33 tajan kani na ra ta ka'ni na ra, va tichi uni kivi ni nataku ndiko ra tañu ñivi ndií ―kàti Jesuu.

34 Va ma ndra jàkua'a chi'in ra tükuii nī kutunini ndra ma ña kā'an ra, ta ni tüvi chìto ndra nda kuenda kùu ma ña kā'an ra chi'in ndra, vati na chä'a Ndioo ña kutunini ndra ma ña kà'an ra.

Jànda'a Jesuu iin ra kuaá ìyo iti' ñuu Jericó

(Mt. 20:29-34; Mr. 10:46-52)

35 Ora cha kuàkuyatin Jesuu ma ñuu Jericó, ta ikan ndē'e ra ña nàndi iin ra kuaá yu'u iti' nuu kuà'an ra ña chìkan ra tunda'vi. 36 Yakan va ora chīni ra ña ya'a kua'a' ñivi, tajan chīkatu'un ndio ra nuu ma ñivi ña nayi kùu ma ikan. 37 Tajan kātitu'un na nuu ra ña Jesuu ra ñuu Nazaret kùu ra ña yà'a ra ma ikan. 38 Tajan te'en kīcha'a ra kànachaa ra:

―Yo'o Jesuu tata racha'nu David, na kunda'viniun yu'u ―kàti ra.

39 Ta ma ndian kuà'an iti' nuu kà'an xaan na chi'in ra ña na taxiin koo yu'u ra, va vi'a kànachaa ra te'en kà'an ndiko ra:

―Yo'o Jesuu tata racha'nu David, na kunda'viniun yu'u ―kàti ra.

40 Tajan chūndaa ndio Jesuu ta tāchi ra na ña na kuki'in na ra. Tajan ora chāa na chi'in ra yatin ma nuu ndaa ra, tajan te'en kīcha'a Jesuu chìkatu'un ra nuu ra:

41 ―¿Nayi kùuniun ña ja'i chi'un? ―kàti Jesuu.

Tajan te'en nāka'an ma ra kuaá chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu, kùuni̱ ña na janda'un tinui ikan na kuu nde'i ―kàti ra.

42 Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ra:

―Na ndondichin nde'un ti cha'a' ña chìnuniun kùu yi, ña cha ndā'a ma tinuu̱n ―kàti Jesuu chi'in ra.

43 Tajan ña juuni ma ora ikani kùu nande'e ra, tajan kīcha'a ndio ra jàka'nu ra Ndioo, ta tāndikun ra kuà'an ra chata Jesuu. Ta ndisaa ma ñivi ndè'e ña kūu chi'in ra juuni kìcha'a na jàka'nu na Ndioo ndia.

19

Jesuu kà'an ra chi'in ra nàni Zaqueo

1 Tajan kī'vi ndio Jesuu ma tichi ñuu Jericó. Ta chàkunuu ra ikan. 2 Ta ma ñuu ikan ti ìyo iin ra kuika nàni Zaqueo. Ta rakan ti ra kùxini nuu ndra nàka'an xu'un' kuenda ñuu ka'nu Roma kùu ra. 3 Ta rakan ti kùuni ra nakoto ra Jesuu, va na küu nde'e ra ra, ti ya'a kua'a' ñivi ta ya'a ndiki ra ndia. 4 Yakan va yā'a nduu ra kuà'an ra iti' nuu, ta ikan ndāa ra nuu iin yutun nàni sicómoro ña ndaa yatini nuu ni ya'a Jesuu, ikan ti na kuu nde'e ra ra. 5 Ta ora yā'a ndio Jesuu ma ikan, tajan ndē'e ndaa ra nuu yutun nuu nàndi ra, tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ra:

―Yo'o Zaqueo, na nuu̱n, vati kivi i'ya ni ndoi nuu ìyo ve'un ―kàti Jesuu chi'in ra.

6 Tajan numini nūu ndio ra ma nuu yutun, ta chūnumi ra ra ti ya'a chìsii ra ña kā'an Jesuu takan. Tajan chāka ndio ra ra kuà'an ra ve'e ra. 7 Ta ora ndē'e ma ñivi ña kuà'an Jesuu chi'in ra, tajan tükuii va'a kūuni na, ta kīcha'a na kà'an ndaa na chata Jesuu ña naja kuàkindoo ra ve'e iin ra jà'a kuati, kàti na. 8 Tajan ndēta ndio ma Zaqueo ta te'en kīcha'a ra kà'an ra chi'in ma Racha'nu:

―Yo'o Racha'nu, java ma ndatiñu ña ìyo nui, ni ku'vai yi nuu ma ndian nda'vi, ta tu ìyo nda ndian jānda'viña'i, nda kumi cha'a' ni jachikoni'i ndikoi yi nuu na inga cha'a' ―kàti ra.

9 Tajan te'en nāka'an Jesuu:

―Vitin va cha kīchaa ña ni kakú ñivi ìyo ve'e i'ya ti juuni ñivi Abraham ra chīyo taji'na kùu ra'ya ndia. 10 Vati ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, vàchi nanduku ra ñivi ìyo ñuñivi i'ya, ta vàchi jakakú ra ndian cha ìyo tiempu ña kuànaa ndia.

Jesuu kà'an ra iin ku'va cha'a' ña naja kua jàtiñu yo chi'in uchi ta'an xu'un' kaa

(Mt. 25:14-30)

11 Ta ndava tàso'o ma ñivi ña kà'an Jesuu, yakan va kīcha'a tuku ra nàtu'un ra iin ku'va nuu na, vati cha chìto ra ña chani chaa ra ma ñuu Jerusalén. Ta cha'a' yakan kùu yi ña chànini na ña chani kuyatin kichaa nuu chà'nda Ndioo tiñu nuu na. 12 Yakan va te'en kīcha'a nāka'an Jesuu yi nuu na:

―Taji'na, chīyo iin ra ya'a ìñu'u. Ta rakan ti kēe ra kuà'an ra inga ñuu nuu chika, vati ikan ni ku'va na tiñu nuu ra ña ni kuu ra Rey ta ka'nda ra tiñu, tajan kichaa ndiko ra. 13 Ta antea ña ni kee ra ku'un ra, tajan kāna ra uchi ta'an ma ndra musu ra, ta ta'ii'iin ndra chā'a ra iin ma xu'un' oro ña ya'a ya'vi ndaa. Tajan te'en nāka'an ra chi'in ndra: “Na jatiñu va'a ndo chi'in ma xu'un' ña chā'i nuu ndo, ta nda ora ni kichaa ndikoi, tajan ku'va ndiko ndo yi chi'in ña jàkanaa yi nui”, kàti ra chi'in ndra. 14 Va tava ma ñivi ñuu ra, ti ya'a tixin na nde'e na ra, yakan va tāchi na iin ndra kùu tatun ña kuàkatitu'un ndra nuu ma rey, ta te'en kà'an na nuu ma tatun: “Na tüvi kùuni ndi ña kùu ra Rey ndi, ta ka'nda ra tiñu nuu ndi.” Takan kàti na chi'in ma tatun.

15 ’Va nī kuu yi takua chànini na ja'a na, vati nì'i ra tiñu ña kùu ra Rey nuu na, tajan ora cha kùu ra rey ta chīkoni'i ndiko ra ñuu ra. Ta ora chāa ndio ra ma ñuu ra, tajan tāchi ndio ra tiñu chata ma ndra musu ña chā'a ra xu'un' nuu ña na kichi ndra vati kùuni ra koto ra naja jākanaa ii'iin ndra chi'in ma xu'un' chā'a ra nuu ndra. 16 Tajan chāa ma ra nunuu, ta rakan te'en nāka'an ra chi'in ma rey ikan: “Yo'o racha'nu, ma xu'un' ña chā'a nuu̱n nui ña jātiñui chi'in yi ta jākanaa yi nda uchi cha'a' tiá”, kàti ra. 17 Tajan te'en nāka'an ndio ma ra kùu Rey chi'in ra: “Cha chìtoi ti ya'a ga va'a ra musu kùu̱n, ta cha'a' yakan kùu yi ña ìyo tundeeni̱ chi'un. Yakan va vitin ni ku'vai tiñu ka'nu ga nuu̱n ña na ka'ndaun tiñu nuu uchi ta'an ñuu”, kàti ma ra kùu Rey chi'in ra. 18 Tajan inga tuku ra chāa nuu ra. Ta rakan te'en nāka'an ra chi'in ra: “Yo'o racha'nu, ma xu'un' ña chā'a nuu̱n nui ña jàtiñui chi'in yi ta jākanaa yi nda u'un cha'a' tiá”, kàti ra. 19 Tajan te'en nāka'an ndio ma ra kùu Rey chi'in ra: “Nuu yo'o ni ku'vai tiñu ña na ka'ndaun tiñu nuu u'un ta'an ñuu”, kàti ra chi'in ra.

20 ’Ta inga tuku ra chāa nuu ra, ta rakan te'en nāka'an ra chi'in ra: “Yo'o racha'nu, ma xu'un' ña chā'a nuu̱n nui, ndākiva'i yi tichi iin pañitu, i'ya ìyo ma xu'u̱n'. 21 Nī kuuni̱ jatiñui chi'in yi vati ndasii̱ nde'i ñu̱n, ti cha chìtoi ña ya'a xaun, vati nàmaun ndatiñu ña tāchi inga ñivi ta jàti'viun ña tüvi nī tachiun”, kàti ra. 22 Tajan te'en nāka'an ndio ma ra kùu Rey chi'in ra: “Yo'o ra musu ña tüvi va'a chànini. Cha'a' ma tu'un kā'un chiña, ni tiso kuati̱ ñu̱n. Vati juuni maun kà'un ña yu'u kùu iin ra tüvi va'a jà'a, ta ña nàmai xu'un' nuu ma ñivi ta tüvi jàtiñui, ta cha'a' ña kà'un ña nakuisoi ndatiñu nuu tüvi jàtiñui. 23 Yakan va tu chìtoun ña takan kùu yi, ¿ta naja tüvi nī chati'un yi tichi vanku niku, ta ora kichaa ndikoi nuu ìyo ve'i, ikan na jachikoni'i ndikoun yi nui chi'in ma xu'un' siki yi niku? Va tüvi nī ja'un takan”, kàti ra. 24 Tajan te'en nāka'an tuku ma ra kùu Rey chi'in ndian ka'ìin ikan: “Na namaa ndo ma xu'un' ikan nuu ra, ta ku'va ndo yi nuu ma ra jākanaa uchi cha'a' tiá”, kàti ra. 25 Tajan te'en nāka'an ma ñivi ikan chi'in ra: “Yo'o racha'nu, na tüvi va'a ma ña kā'un, vati rakan cha jākanaa ra kua'a' xu'un' chi'in ma xu'un' chā'un nuu ra”, kàti na. 26 Tajan te'en nāka'an ma ra kùu Rey: “I'ya kà'in chi'in ndo ti ma ñivi jàtiñu va'a tiaga kua'a' ma ndatiñu na ni koo, va ma ñivi töve jàtiñu va'a, ni kindaa Ndioo ma tiñu jà'a na vaji töve kua'a' yi. 27 Ta ma ndian töve kùuni ña kui Rey niku, kuàki'in ndo na ta kundaka ndo na kichi na i'ya, ta ka'ni ndo na nui.” Takan kàti ra.

Jesuu kì'vi ra ñuu Jerusalén

(Mt. 21:1-11; Mr. 11:1-11; Jn. 12:12-19)

28 Ta ora chinu kā'an Jesuu tu'un ikan, tajan kēe ndiko ra kuà'an ra ma iti' ñuu Jerusalén. 29 Tajan ora cha kùyatin ra nuu kàndii ma ñuu Betfagé chi'in ñuu Betania nuu ìyo yuku Olivu, tajan tāchi ndio ra uvi ta'an ma ndra jàkua'a chi'in ra ñuu ikan, va ji'na te'en kā'an ra chi'in ndra:

30 ―Na ku'un ndo kuariya ña kàndii ikan ta ora chaa ndo ma ikan, ikan nata'an ndo iin burru ndikun ña nï'iin na takä'an koso. Na ndachi ndo ri ta kundaka ndo ri kichi ndo nui nde've. 31 Ta tu ìyo ndian chìkatu'un nuu ndo ña naja ndàchi ndo ri, ta kati ndo ti ma racha'nu chito'o ndo chiniñu'u ri kàti ndo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

32 Tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra ta nāta'an ndra ndisaa yi takua kātitu'un Jesuu nuu ndra. 33 Tajan kīcha'a ndra ndàchi ndra ma burru, ta ora ndē'e ma ra chito'o ri ndra, ta te'en kīcha'a chìkatu'un ra nuu ndra:

―¿Ta naja ndàchi ndo ma burru jànai? ―kàti ra.

34 Tajan te'en nāka'an ndio ndra chi'in ra:

―Ndàchi ndi ri ti ma racha'nu chiniñu'u ri ―kàti ndra chi'in ra.

35 Tajan jūndii ndio ndra ja'ma ndra chata ri ta kēñu'u ndra ri chāa ndra nuu ndaa Jesuu. Ta ikan jāndaa ndra ra chata ri. 36 Tajan kuàkua'an Jesuu, ta kua ikan chàkin ma ñivi ikan ja'ma na ma iti' kuà'an ra. 37 Tajan ora cha kūyatin ra iti' nuu inuu ma yuku Olivu, tajan ndisaa ma ndian chìnuni ña kuà'an chata ra, te'en kīcha'a na kànachaa na ña chìsii na. Ta jàka'nu na Ndioo cha'a' ndisaa ndatu ña ndè'e na jā'a ra:

38 ―¡Ya'a ga ií kùu ma ra kùu Rey ña kīchaa chi'in ndatu ma Racha'nu Ndioo! ¡Ta na koo vii ma Racha'nu ìyo iti' andivi! ¡Ta na jaka'nu yo ra cha'a' ma ña jā'a ra! ―kàti na.

39 Ta iin ma ndra fariseu, ña kuà'an tañu ma ñivi ikan, te'en kīcha'a ndra kà'an ndra nuu Jesuu:

―Matru, ¡na ka'un nuu ma ndian kàkichi chataun, na taxiin kuu yu'u na! ―kàti ndra.

40 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―Yu'u kàtitu'in nuu ndo ti tu jakutaxi̱n ma ñivi vàchi chatai, nda ma yuu kàndoyo chiña ni jaka'nu yi yu'u ndia ―kàti ra.

41 Ta ora cha kūyatin ndio Jesuu ma ñuu Jerusalén, ta te'en kīcha'a ra chàku ra cha'a' ma ñivi ñuu ikan, ora ndē'e ra yi:

42 ―Ndyo'o ñivi ìyo ñuu Jerusalén tu kutunini ndo ña na nani'i ndo naja kua koo vii ndo chi'in Ndioo cha'a' ña ìyo ra i'ya chi'in ndo jitu ma kivi vitin, va na küu ga yi ni vitin, ta ni iti' nuu, ti cha tīndixe'e Ndioo yi nuu ndo. 43 Vati ni keta iin kivi ña ni koo kuati chi'in ndo ti ma ndian xaani nde'e ndo ni ja'a na iin muru naja kua kandii ñuu ndo, ta ni kuikonuu ndio na ndo ta kanita'an na chi'in ndo. 44 Yakan va ni ka'ni ndi'i na ndo, ta takan ni janaa na ma ñuu ndo ña nï'iin ga yuu ìyo cha'a' ve'e ndo tüva ni kindoo yi, vati töve kì'in ndo kuenda ma Racha'nu Ndioo ora cha kīchaa ra ña kùuni ra jakakú ra ndo ―kàti Jesuu chi'in ma ñivi ñuu Jerusalén.

Jesuu tàva ra ndian xìko tichi kora veñu'u ka'nu ndian judíu ñuu Jerusalén

(Mt. 21:12-17; Mr. 11:15-19; Jn. 2:13-22)

45 Ta ora yā'a ña kā'an Jesuu takan, tajan kī'vi ndio ra ma tichi kora veñu'u ka'nu ndian judíu, ta kīcha'a ndio ra jàkunu ra ma ndian xìko chi'in ndian jàta ña ka'ìin ma ikan chi'in tu'un i'ya:

46 ―Nuu ma tutu Ndioo kà'an yi ti ve'e i'ya kùu ve'e Ndioo, nuu kà'an na chi'in ra kàti yi. Va ndyo'o, jāndaku ndo yi iin ve'e ndrasu'u ―kàti Jesuu chi'in na.

47 Ta tandi'i kivi jàna'a Jesuu nuu ma ñivi ma tichi veñu'u ka'nu ikan, ta ma ndra sutu cha'nu chi'in ndra jàkua'a tutu Ndioo, ta chi'in tandi'i ndracha'nu ña ìyo ma ñuu ikan nànduku ndra naja kua ja'a ndra ta kuu ni'i ndra kua ka'ni ndra Jesuu. 48 Va nī kuu ni'i ndra naja kua ja'a ndra ti ndisaa ma ñivi tàso'o na ña kà'an Jesuu, ta chìsii na ña jàna'a ra nuu na.

20

Jesuu tüvi nī ka'an ra ndanu nì'i ra ndatu ra

(Mt. 21:23-27; Mr. 11:27-33)

1 Iin kivi ndaa Jesuu tichi kora veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén ña jàna'a ra nuu ma ñivi naja kua kuu yi ña jàkakú Ndioo ñivi. Ta ora ikan chāa ma ndra sutu cha'nu chi'in ndra matru jàkua'a tutu Ndioo, ta chi'in inga ndra cha'nu ma ñuu. 2 Ta te'en kīcha'a chìkatu'un ndra nuu ra:

―¿Yo tāchi ñu̱n ña jà'un te'en? Ta, ¿yo chā'a ndatu nuu̱n? ―kàti ndra.

3 Ta te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―Ji'na kùuni̱ ña katitu'un ndo nui iin ña ni ndakatu'in nuu ndo ndia: 4 ¿Yo tāchi Xuva ña jàkunduta ra, a Ndioo, a ñivi? ―kàti Jesuu.

5 Tajan te'en kīcha'a ndio ndra nàtu'un xe'e ta'an ndra:

―Tu katio ña Ndioo tāchi ra, ta kati ra ña, ¿ta naja nī chinunio ma ña kà'an ra tuva takan? 6 Ta tu kàtio ña ñivi tāchi ra ni ka'ni ma ñivi yo chi'in yuu najaka, vati ndisaa na cha chàndatu na ña Xuva kà'an ra chi'in tu'un yu'u Ndioo ―kàti ndra ña nātu'un ta'an ndra.

7 Tajan nāka'an ndio ndra chi'in Jesuu ña na töve chìto ndra yo tāchi ra ña jàkunduta ra ñivi. 8 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―Ta ni yu'u na käti̱ nuu ndo yo chā'a ndatu nui ña jā'i te'en ―kàti ra chi'in ndra.

Kà'an Jesuu iin ku'va cha'a' ndra tüvi va'a jàtiñu

(Mt. 21:33-44; Mr. 12:1-11)

9 Tajan te'en kīcha'a Jesuu kà'an ra iin ku'va nuu ma ñivi:

―Taji'na chīyo iin ra tāchi kua'a' yoku'u uva. Ta rakan ti jakilaa ra yi nuu ndra jàtiñu chi'in ra. Ta kēe ndio ra kuà'an ra iin nuu chika kua'a' tiempu. 10 Tajan ora cha kēta ma tiempu ña chìti ma uva, tajan tāchi ndio ra iin ra kùu musu ra ña na ku'un ra kuki'in ra java ma ña xuña'a ra nuu ndra. Va nī ni'i ra yi ti java kāni ndra ra, ta tāchi ndiko ndra ra nuu ma ra kùu chito'o ra. 11 Ta ikan jan tāchi ndiko ra inga ma ra kùu musu ra nuu ndra, va juuni tüvi nani nï'iin ra, ti java kāni ndra ra, ta tāchi ndiko ndra ra nuu ma ra kùu chito'o ra. 12 Ta tāchi ndiko tuku ra inga ra nuu ndra, ta rakan va jātakue'e ndra ta jākunu ndra ra.

13 ’Tajan te'en nāka'an ndio ma ra chito'o ma ñu'u' chi'in juuni maa ra: “Aan cha chìto yo ma ña ni ja'a yo. Ni tachi yo ma ra kùu se'o, vati rakan kùu ma ra ni tiñu'u ndra najaka, ti ra se'e maa yo kùu ra.” Takan chānini ra. 14 Tajan tāchi ndio ra se'e ra kuà'an ra. Ta ora ndē'e ma ndra jàtiñu ña vàchi ra, ta te'en kīcha'a ndra nàtu'un ta'an ndra: “Ra vàchi ikan kùu ma ra ni kindoo chi'in ndisaa ma ñu'u' i'ya, yakan va na ka'nio ra ta kindoo yo chi'in ndisaa ña'a ra”, kàti ndra. 15 Tajan tīin ndio ndra ra, ta tāvani'i ndra ra iti' yu'u ma yoku'u uva. Ta ikan chā'ni ndra ra.

Ta ikan te'en chīkatu'un tuku Jesuu nuu ndra:

―¿Ta nayi ni ja'a ma ra kùu chito'o ma yoku'u uva chi'in ma ndra jàkuenda vu?, kùuni ndo. 16 ¿A ni ku'un ra ta ka'ni ra ma ndra jàtiñu chi'in ra, ta jakilaa ra yi nuu inga ndra?, kùuni ndo ―kàti Jesuu.

Tajan ora chīni na ña kā'an ra takan tajan te'en nāka'an na:

―¡Ndioo na kü'va ra ña na kuu yi takan! ―kàti na.

17 Tajan nānde'e ndio Jesuu nuu na ta te'en nāka'an ra:

―Ndicha ña ni kuu yi takan ti nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi:

Ma yuu ña jāchiyo ma ndra labañi ña kùva'a ve'e,

yakan kùu ma yuu ka'nuga kuenda Ndioo kua ndisaa yi.

18 Yakan va tu koyo ma ñivi chata ma yuu ikan, ni kuche'e na takua ta'an chi'in iin ko'o ora kè'ne yi. Ta juuni tu koyo ma yuu ikan chata ma ñivi, ni kuche'e ndi'i na, ta ni ndakuu na yuyaka.

Chìkatu'un ñivi nuu Jesuu cha'a' ma xu'un' nàka'an ma ñuu ka'nu Roma nuu na

(Mt. 21:45-46; 22:15-22; Mr. 12:12-17)

19 Tajan juuni ma ora ikani kūuni ma ndra jàkua'a tutu Ndioo chi'in ndra sutu cha'nu tiin ndra Jesuu, vati cha chā'a ndra kuenda ña kā'an ra ma ku'va ikan chata ndra. Va nī kuuni ndra ja'a ndra yi ti ndasii ndra nde'e ndra ma ñivi chàkuu chi'in ra. 20 Tajan tāchi ndio ma ndra sutu cha'nu iin ndra na kuja'a ndra kuenda nuu chàkuu Jesuu ta na taso'o ndra ma ña kà'an ra. Tajan ora chāa ndra nuu ndaa Jesuu, ta jā'ani ndra ña ndra ndicha kùu ndra. Ta kīcha'a ndra kà'an ndra chi'in Jesuu ña na ka'an ra iin tu'un ña tüvi va'a, ikan na kuu ni'i ndra kua tisokuati ndra ra nuu ma ndra kumitiñu. 21 Tajan te'en chīkatu'un ndio ndra nuu ra:

―Yo'o Matru, cha chìto ndi ti ma ña kà'un chi'in ma ña jàna'un ña ndaa kùu yi, ta indukuni kì'un kuenda ndisaa ma ñivi, vati ndicha ña jàna'un iti' va'a Ndioo nuu na. 22 Yakan va, ¿a va'a ña tia'vi ndi xu'un' nuu ma ra kuvienu ñuu ka'nu Roma, a vä'a? ―kàti ndra.

23 Va ma Jesuu cha chā'a ra kuenda ña kùuni ndra janda'viña'a ndra ra chi'in ma tu'un kà'an ndra, yakan va te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿Ta naja kì'in ndo ku'va yu'u? 24 Na jaya'a ndo iin xu'un' nui nde'o yo na'na, ta yo sivi kùu ma ña ìyo nuu yi ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an ndra:

―Na'na ta sivi ma ra kuvienu ra ìyo ñuu ka'nu Roma kùu yi ―kàti ndra.

25 Tajan te'en nāka'an Jesuu:

―Na ku'va ndo ña kùu ña'a ma ra kùu kuvienu ìyo ñuu ka'nu Roma nuu ra, ta na ku'va ndo ma ña kùu ña'a Ndioo nuu Ndioo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

26 Ta nī ni'i ndra naja kua ja'a ndra ta tiin ndra Jesuu, vati tüvi nī ka'an ra nï'iin tu'un vata. Yakan va taxiin kīndoo ndra ña ndava yū'vi ndra jā'a ma ña kā'an Jesuu.

Chìkatu'un ndra Saduceu naja kua nàtaku ndiko ñivi ndií

(Mt. 22:23-33; Mr. 12:18-27)

27 Ta iin ndra Saduceu chānde'e ndra nuu ndaa Jesuu, vati töve chìnuni ndra ña nàtaku ndiko ma ndian ndií. Ta te'en kīcha'a chìkatu'un ndra nuu Jesuu:

28 ―Yo'o Matru, racha'nu Moisés tāa ra iin tutu taji'na ña kà'an yi ña tu iin ra'ii chī'í ra ta tüvi nī chiyo nï'iin se'e ra chi'in ñasi'i ra, tajan ìyo yi ña ndaki'in ma ra yani ma ra chī'í ma ña kìndonda'vi ta tanda'a ra chi'an. Ta takan ni koo se'e ma ra chī'í jà'a ma ra yani ra, kàti yi. 29 Ta chīyo ucha ta'an ndra ña kùu ndra yani ndra. Ta ma ra nunuu ji'na ra tānda'a chi'an, ta tüvi nī chiyo se'e ra chi'an. Ta chī'í ra. 30 Ta ikan jan tānda'a inga ma ra uvi ña kùu yani ra chi'an. Ta indukuni chī'í ra ta nī chiyo nï'iin se'e ra chi'an ndia. 31 Tajan tānda'a ma ra uni chi'an, ta indukuni tüvi nī chiyo se'e ra chi'an, ta chī'í ra ndia. Ta juuni kua ikan tüvi nī chiyo nï'iin se'e ma ndi ucha ta'an ndra chi'an ta chī'í ndra ndia. 32 Tajan kēta ndio iin kivi ña nda maa ña chī'í ndia. 33 Tajan ora ni keta ma kivi ña nàtaku ndiko ma ñivi chī'í, ¿nda ndra ni kuu iian ndakan, tuva ndi ucha ndra tānda'a chi'an?, kùuniun ―kàti ndra chi'in Jesuu.

34 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―Taku ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya ma ndra'ii chi'in ma ñivi ña'a tànda'a na, 35 va ma ñivi kāchin Ndioo ña koo chi'in ra andivi ni janataku ndiko ra na tañu ñivi ndií. Yakan va ma ndian ni chaa ikan a ña'a' a ra'ii, töva ni tanda'a vi ta töva ni ku'va na ndian kuu se'e na ña koo ii na ndia, 36 vati ikan tüva ni kuvi na ti ni kuu vii na takua kùu ma tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo. Ta juuni ni kuu na se'e ra ti cha nātaku ndiko na kuenda ra ndia. 37 Vati maa ma Moisés jàna'a ra nuu yo ña nàtaku ndiko ma ñivi ndií. Ora chā'an ra chānde'e ra nuu kàyu ma iñu ndu'va yati ikan kā'an ra nuu ma Racha'nu Ndioo te'en: “Yo'o Racha'nu Ndioo, ra kùu ra jakuenda Abraham, ta Isaac chi'in Jacob.” 38 Vati ma Racha'nu Ndioo kùu ra jàkuenda ma ndian nditoni, ta yüvi kuenda ndian ndií, vati kuenda Ndioo ndisaa ma ñivi kùu ndito na ―kàti Jesuu chi'in ndra.

39 Tajan iin ndra matru jàkua'a tutu Ndioo ña ka'ìin ma ikan, te'en nāka'an ndra chi'in Jesuu:

―Ya'a ga va'a kā'un yo'o matru ―kàti ndra.

40 Yakan va nï'iin ga ndra tüva nī kuuni ndra ndakatu'un ndra nï'iin nakuyi nuu Jesuu ora kā'an ra takan.

Kàtitu'un Jesuu ña tata Rey David kùu ra

(Mt. 22:41-46; Mr. 12:35-37)

41 Tajan te'en chīkatu'un ndio Jesuu nuu ndra:

―¿Ta naja kà'an ma ñivi ña tata racha'nu David kùu ma Cristu? 42 Vati taku nuu ma tutu Salmu juuni maa ma racha'nu David te'en kà'an ra:

Ma Racha'nu Ndioo te'en nāka'an ra chi'in ma ra kùu chito'i Cristu:

“¡Na'a ta kunandiun chiyo kua'i ti i'ya ni ku'vai ma ndatui nuu̱n,

43 nda kati kanindoyoi ma ndian xaani nde'e ñu̱n iti' cha'un!”,

kàti Racha'nu Ndioo. 44 Yakan va kùuni yi ka'an yi, ti vaji tata David kùu Cristu, va juuni chito'o David kùu ra ndia ―kàti Jesuu chi'in ma ñivi ikan.

Jesuu tìsokuati ra ndra matru jàkua'a tutu Ndioo

(Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lc. 11:37-54)

45 Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra nuu ndè'e ndisaa ñivi:

46 ―¡Na ja'a ndo kuenda nuu ndo chi'in ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo! Ti chàta'ani ndra kakunuu ndra chi'in ja'ma kani ma nuya'vi, ikan na tiñu'u ma ñivi ndra. Ta juuni nànduku ndra ma tayu ka'nuga kunandi ndra ma tichi veñu'u ñivi judíu a nuu ìyo viko ndia. 47 Ta juuni ndrakan kùu ndra ña sù'u ndra ndatiñu ma ñivi kìndonda'vi, ta jà'ani ndra ña jakani ndra ma ña nàkuatu ndra nuu ka'ìin kua'a' ñivi, ikan na kuuni na ña yüvi ndrasu'u kùu ndra. Ndisaa ndrakan ni nde'e ndra kua'a' ga tundo'o. ―Takan kàti Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra.

21

Nuu sòkó ñanda'vi xu'un' kuenda Ndioo

(Mr. 12:41-44)

1 Tajan nàndi Jesuu ndè'e ra naja kua ti'i ma ndian kuika xu'un' tichi chatun nuu sòkó na yi kuenda Ndioo. 2 Ta nunuuni ndē'e ra ña chàa iin ña kīndoo nda'vi, ta tī'an uvi ta'an xu'un' kuati tichi yi. 3 Yakan va ora ndē'e Jesuu ña tī'an uvi ta'an xu'un' kuati tichi yi, tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ti ma ña nda'vi ikan kua'a' ga xu'un' sōkóan kua tandi'i na. 4 Va ma ndian kuika ti vaji ndicha va'a ña kua'a' xu'un' tī'i na, va ña chàkosonia kùu yi. Yakan va kua'a' ga sōkóan ti chā'a ña tandi'i ma xu'un' kùmian ―kàti Jesuu.

Jesuu kàtitu'un ra ña ni kekoyo veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén

(Mt. 24:1-2; Mr. 13:1-2)

5 Tajan iin ndra jàkua'a chi'in Jesuu kà'an ndra ña ya'a vii kàa ma veñu'u jà'a ma yuu ka'nu ña ndaa cha'a yi ta chi'in ma ña kūkutu yi chi'in ña sōkó na ndia, kàti ndra. Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra ora chīni ra ña kà'an ndra:

6 ―Ndicha ña takan kàa yi vitin va ni keta iin kivi ña ndisaa ma ña ndè'e ndo ña ìyo vitin, nï'iin ga yuu tüva ni kindoo chata ta'an yi, ti ni kekoyo ndi'i yi ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Jesuu kàtitu'un ra naja kua ni naa ñuñivi

(Mt. 24:3-28; Mr. 13:3-23)

7 Tajan te'en kīcha'a tuku ma ndra jàkua'a chi'in ra chìkatu'un ndra nuu ra:

―Yo'o Matru, ¿ta nda ora ni kicha'a yi? ¿Ta nda seña kùu ma ña ni nde'o ora chani kicha'a yi? ―kàti ndra.

8 Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―Na ja'a ndo kuenda nuu ndo koto janda'viña'a ma ñivi ndo. Vati ni kichi kua'a' ñivi ña ni kuàtiñu na ma sivi̱ chi'in tu'un i'ya: “Yu'u kùu Cristu, ta vàchi katitu'in nuu ndo ña chani kuta'an ora ña ni naa ñuñivi”, ni kati na. Va koto kü'un ndo chata na ti ndian vata kùu na. 9 Ta na yü'vi ndo ora ña ni ka'an ñivi ña ìyo kuati ndanikuni ma nuu ñu'u' ñuñivi, vati ji'na kuii yakan kùu ma ña ni kuu. Ti ma kivi ikan kùmaniga chaa ma tiempu ña ni naa yi.

10 Vati Jesuu te'en nāka'an ndiko tuku ra nuu ndra:

―Ni kanita'an iin ñivi ìyo ñuu chi'in inga ñivi ìyo inga ñuu. Ta inga tuku ñu'u' iin ñuu chi'in inga tuku yi. 11 Ta juuni ni kichi ña ya'a ni'i ni taan nuñu'u' ñuñivi ndia. Ta ni koo kua'a' tama' chi'in tundo'o ndanikuni. Ta iti' andivi ni nde'o kua'a' ña ni kuu chi'in kua'a' seña ña ni jayu'vi yo ndia.

12 ’Ta antea ña ni kuu yakan takan, ni tiin na ndo ta tisokuati na ndo, ta ni ku'va na ndo nuu ndra kumitiñu, ikan na kundaka na ndo ña nde'e ndo tundo'o tichi veñu'u, ta ni ti'i na ndo tichi vekaa, ta juuni ni ku'va na ndo nuu inga ndra chà'nda tiñu cha'a' ña chìnuni ndo tu'in ndia. 13 Ta ora ni ta'an ndo ña'a tajan ni ni'i ndio ndo naja kua kuu katitu'un ndo tu'in nuu ma ñivi. 14 Yakan va na näkanini ji'na ndo cha'a' ma ña ni ka'an ndo cha'a' maa ndo ma ora ikan, 15 vati yu'u ni ku'vai ma tu'un ka'an ndo chi'in na ma ora ikan, ti ni ka'an ndo iin tu'un ndaa ña na küuga ka'an ma ñivi xaani ndo chata ndo ma ora ikan. 16 Ta juuni ma tatá ndo chi'in ma'á ndo ni xikoña'a vi ndo nuu ma ndra kumitiñu. Ta indukuni ni ja'a ma ndra yani ndo, chi'in amigu ndo ndia. Ìyo iin nda ndyo'o ni ka'ni na ndia. 17 Ikan jan ndisaa ñivi ni kuxaani na nde'e na ndo cha'a' ña chìnuni ndo tu'in. 18 Va vaji takan ni ta'an ndo, va Ndioo tüvi ni ku'va ra ña kunaa nï'iin ma ixi xini ndo. 19 Ta ma ndian ni kundeeni nda kati ya'a ma kivi ikan, ni jakakú Ndioo na.

20 ’Ta ora ni nde'e ndo ña chīkonuu jandaru ma ñuu Jerusalén, ikan va ni ku'va ndio ndo kuenda ña chani kuyatin kivi ña ni naa yi. 21 Yakan va ndisaa ndyo'o ta ndian ìyo ñu'u' Judea ma ora ikan, na kunu ndo kukakú ndo iti' yuku. Ta ndian ìyo ñuu Jerusalén, na kee na tichi yi ma ora ikani, ta ndian jàtiñu tichi ku'u, na chïkokani na ma ñuu na ma ora ikan. 22 Vati ma kivi ikan kùu ma kivi ña ni jande'e ma Racha'nu Ndioo tundo'o kuenda ma ñuu Jerusalén. Ta takan ni jachinu ma tutu Ndioo ma ña kà'an yi. 23 ¡Nda'vi ta'an ma ñivi ña'a ña kivi ikan tu ñù'u se'e vi, ta ìyo ndiakuati ña chàxin ndika vi! Vati ma ñuu Jerusalén i'ya ni nde'e yi kua'a' tundo'o chi'in ndisaa ñivi ìyo tichi yi ndia, ti xaani Ndioo nde'e ra na. 24 Ta ìyo ñivi ni kuvi ma ora kùu kuati jà'a ma ndra jandaru ta ìyo ndian ni tiin ma jandaru, ta kundaka ndra na ku'un ndra tandi'i nuu ñu'u' ñuñivi i'ya. Ta ma ndian yüvi judíu, ni janaa na ndian ìyo ñuu Jerusalén. Ta takan ni ja'a na, nda kati keta kivi ña ni kati Ndioo ña cha kūuni, tajan ni jaña ndio na ña ja'a na yi.

Kàtitu'un Jesuu naja kua ni kichi ndiko ma ra se'e ñivi tāchi Ndioo

(Mt. 23:29-35; Mr. 13:24-37)

25 ’Tajan ma iti' andivi ni nde'e na kua'a' nakuyi ña ni jayu'vi na, ti ni sama ma nikandii kua kàa yi chi'in yoo ta chele ndia. Ta ma ñivi ìyo ma tiempu ikan, ya'a ni jakanuu chinituni jà'a ña ya'a kàyu jà'a ma tañu'u ora chàsiki ra. 26 Yakan va ma ora ikan ndava ni kunaa ma ñivi ja'a ña yu'vi na ora ni nde'e na ña takan ni kuu ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya. Vati nda ma nikandii chi'in yoo ta chi'in ma chele ni kanda yi ma tiempu ikan. 27 Ta ora cha yā'a ndio ña kūu ndisaa yakan, tajan ni nde'e ndio ndo ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ña ni kichi ra tichi viko chi'in kua'a' ndatu ra chi'in ña tàcha ra. 28 Yakan va ora ni nde'e ndo ña takan ni kuu, na ndoni'i ndo nuu ndo ta sii kuuni ndo, ti chani keta ora ni kakú ndo jà'a Ndioo ―kàti Jesuu.

29 Ta ora chīnu kā'an Jesuu takan, ta te'en kāti tuku ra iin ku'va nuu na:

―Na nde'e ndo naja tà'an ma yutun higu chi'in inga tuku yutun. 30 Vati ora ndè'e ndo ña kèta nda'a' yuta' run, ta cha chìto ndo ti chani kuta'an ma tiempu ni'ni. 31 Yakan va ora ndè'e ndo ma tundo'o ña kàtitu'in nuu ndo, ta cha chìto ndo ti chani kuyatin ma ora ña ni kichi ka'nda ndiko Ndioo tiñu nuu ñuñivi i'ya.

32 ’Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ti antea ña kuvi ma ñivi ìyo tiempu i'ya, ji'na ni nde'e na tundo'o takua kà'in chi'in ndo i'ya. 33 Ta ni keta iin kivi ña ni naa andivi chi'in ñuñivi ndia, va ma tu'un kà'in tüvi ni naa yi.

34 ’Ta yakan va na ja'a ndo kuenda nuu ndo, ti koto kü'va ndo anima ndo ña na ndondava yi ja'a ña kàan yo ko'o yo kua'a' ndixi, a chànini yo cha'a' ndatiñu ña nì'o ñuñivi i'ya a nda kuati ni kuuni ña tiin yo. Takan ìyo yi ña ja'a ndo kuenda nuu ndo 35 koto iin ketani ma kivi ña ni kichaa ndiko ma Racha'nu takua kùu iin trampa. Vati ni kichi ra kuenda tandi'i ñivi ìyo nuu ñu'u' ñuñivi i'ya. Ti ma kivi ikan ni kuu yi takua kùu iin trampa ña ora jàna'ini na jà'a yi. 36 Ta yakan va na jakuenda va'a ndo ndo ta na ka'an ndo chi'in Ndioo ndisaa kivi, ikan na kuu kakú ndo nuu tundo'o ña ni nde'e ndo, ta kuu jana'a ndo ndo nuu ra Se'e ñivi tāchi Ndioo ora ni kichaa ndiko ra ―kàti Jesuu.

37 Yakan va Jesuu jàna'a ra ora ndichin ma tichi veñu'u, ta ora chanikuaa chà'an ra chàkusu ra iin yuku ña nàni Olivu. 38 Ta nani na'a chà'an ma ñivi cha tàso'o na ña kà'an ra ma tichi veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén.

22

Nuu kùti'vi ndra ña kùuni ndra tiin ndra Jesuu

(Mt. 26:1-5, 14-16; Mr. 14:1-2, 10-11; Jn. 11:45-53)

1 Ora cha kuàta'an viko ña chàchi na paan ña töve kì'vi yuchan iya tichi yi, ña kùu ma kivi viko pakua, 2 tajan nànduku ndio ma ndra sutu chà'nda tiñu chi'in ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo naja kua ja'a ndra ta tiin ndra Jesuu ta ka'ni ndra ra. Va nī küu yi ti ndasii ndra ndè'e ndra ma ñivi. 3 Takan kūu, tajan ma kui'na chà'nda tiñu ñá' nàni Satanaa, kī'vi ndioán' anima Juda Iscariote. Ta rakan ti iin ra kùu iin ndi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in Jesuu kùu ra. 4 Ta ikan jan rakan chā'an ra chānde'e ra nuu ìyo ma ndra sutu chà'nda tiñu chi'in ndra jandaru kùmi veñu'u ka'nu ikan. Tajan kīcha'a ndio ra nàtu'un ra chi'in ndra naja kua ni ja'a ra ta ku'va ra Jesuu nuu ndra. 5 Tajan ora kā'an ra takan ta nduva'a kuii chìsii ndra ta chā'a ndio ndra tu'un ña ni ku'va ndra xu'un' nuu ra. 6 Tajan ma Juda kāti ndio ra chi'in ndra ti va'a, ta ikan jan kīcha'a ndio ra nànduku ra naja kua ja'a ra ta ku'va ra Jesuu nuu ndra ora tüvi nde'e ñivi.

Nuu kùxini Jesuu chi'in ndra jàkua'a chi'in ra

(Mt. 26:17-29; Mr. 14:12-25; Jn. 13:21-30; 1 Co. 11:23-26)

7 Ta ora cha kēta kivi viko ña chàchi na paan ña tüvi kì'vi yuchan iya tichi. Ma kivi ikan, chà'ni na iin mvechala kuenda ma viko pakua ti sòkó na ri nuu Ndioo, ikan na jaka'nuni ra kuati na. 8 Tajan Jesuu te'en nāka'an ndio ra chi'in Petu' ta Xuva:

―Kua'an ndo kuàjandova'a ndo ña kuxinio kivi viko pakua ―kàti ra chi'in ndra.

9 Tajan te'en chīkatu'un ndio ndra nuu ra:

―¿Ndanu kùuniun ña kuja'a ndi ma ña kacho? ―kàti ndra.

10 Tajan te'en nāka'an Jesuu:

―Ora ki'vi ndo ma tichi ñuu ikan, ta ikan nata'an ndo iin ra ndiso iin kii takuii. Ta tandikun ndo ku'un ndo chata ra, nda kati chaa ra ve'e nuu ni ki'vi ra. 11 Ta ikan na ka'an ndo chi'in ma ra chito'o ve'e ña ma matru ndi chìkatu'un ra ña ndanu ndaa ma ve'e nuu ni kuxini ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra, kàti ndo. 12 Tajan juuni maa ra ni jana'a ra nuu ndo iin ve'e ìyo nda siki inga ve'e ña cha ìyo va'a yi, ikan na ku'un ndo kuja'a ndo ma ña kuxinio ―kàti Jesuu chi'in ndra.

13 Takan kūu tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra ta nī'i ndra ndisaa yi takua kātitu'un Jesuu nuu ndra, ta ikan jā'a ndio ndra ma ña ni kuxini ndra ma kivi viko Pakua.

14 Ta ora cha kēta ma ora ña ni kachi ndra, tajan chūnandi ndio Jesuu chi'in ndra kùu tatun ra mesa, 15 tajan te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡Ya'a ga kùuni̱ jaka'nui viko i'ya chi'in ndo antea ña chàa ora ni nde'i tundo'o ta kuvi̱! 16 Vati yu'u kàti̱ chi'in ndo ti töva ni jaka'nui viko i'ya chi'in ndo, nda kati chaa ji'nai nuu chà'nda Ndioo tiñu ―kàti ra.

17 Ta ora chinu kā'an ndio ra takan, tajan kī'in ndio ra iin kopa ma vinu, ta nāka'an ra Ndioo cha'a' ra', ta te'en nāka'an ra:

―Na ki'in ndo ma kopa i'ya ta ndisaa ndo nako'o ra', 18 vati yu'u kà'in chi'in ndo ña tüva ni ko'i ma vinu i'ya chi'in ndo inga cha'a', nda kati chaa ndikoi ko'i chi'in ndo nuu chà'nda Ndioo tiñu ―kàti ra.

19 Ta ora cha yā'a ña jā'a ra takan, tajan kī'in tuku ra iin paan, ta nāka'an tuku ra Ndioo cha'a' yi, ta chā'nda kuati ra yi ta chā'a ra yi nuu ta'ii'iin ndra, ta te'en nāka'an ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Na kachi ndo paan i'ya ti ña'a kùu ma kuñui ña ni ku'vai kùu yi cha'a' ma kuati ndo. Takan ìyo yi ña ja'a ndo koto naani ndo yu'u ―kàti ra chi'in ndra.

20 Ta ora chinu chāchi ndra, tajan indukuni jā'a ra chi'in ma kopa vinu ndia. Ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na ko'o ndo ma vinu i'ya ti nii̱ kùu ra', vati cha ndòva'a iin tu'un chaa nuu Ndioo jā'a ra' ti chani kati̱ nii̱ cha'a' kuati ndo ta ni kuvi̱ ndia. 21 Va ma ra ni xikoña'a yu'u nàndi ra chi'i̱n ma mesa i'ya ndia, 22 vati taku ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo vàchi ra vàchi nde'e ra tundo'o takua kā'an Ndioo chi'in ra. ¡Va nda'vi ta'an ma ra ni xikoña'a yu'u, vati ni nde'e ra tundo'o! ―kàti Jesuu.

23 Ta ikan jan chìkatu'un ta'an ndra ña nda ra kùu ma ra ni xikoña'a Jesuu.

Ndra jàkua'a chi'in Jesuu nàtu'un ta'an ndra ña nda ndra kùu ma ndra ka'nuga

24 Iin ora kīcha'a ma ndra jàkua'a chi'in ra kànita'an yu'u ndra ña nda ra kùu ra ni kuu ma ra ka'nuga. 25 Takan kūu ta ora chīni Jesuu ma ña kà'an ndra, tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Cha chìto ndo ti ìyo ndra kùu rey chà'nda tiñu nuu ñivi yüvi judíu. Ta vaji ya'a jànde'e ndra tundo'o ma ñivi ora chà'nda ndra ma tiñu, va chàta'ani ndra ora kà'an ma ñivi ti mamaa tiñu va'a kùu ña ja'a ndra. 26 Va ndyo'o, na tüvi ìyo yi ña ja'a ndo takan, vati taku ma ra kuxini ma nuu ndo ìyo yi ña kuu ra nuu ndi'inia. Ta juuni ìyo yi ña jakuu ra tiñu nuu ndo ndia. 27 Tava kùu iin ra nàndi chàchi nuu mesa ta ìyo iin ra kùu musu ra, cha chìto va'a ndo ti ma ra nàndi chàchi nuu mesa kùu ma ra kuxini. Va taku yu'u vaji ra kuxini kùi, va juuni ra kùu musu ndo kùi ndia.

28 ’Va taku ndyo'o ti endee ìyo ndo chi'i̱n vaji ndè'i tundo'o va töve nī jaña ndo yu'u. 29 Ta cha'a' yakan kùu yi ña yu'u ni ku'vai ña na ka'nda ndo tiñu takua chā'a ma tatái ña na ka'ndai tiñu ndia. 30 Ti ndyo'o ni kachi ndo ta ko'o ndo chi'i̱n nuu mesa nuu ni ka'ndai tiñu, ta juuni ni ndaa ndo tayu, ta ikan jàkutuni ndo kuati ma uchi uvi grupu ma ndian judíu.

Kàti Jesuu ña Petu' ni ka'an ra ña tüvi nàkoto ra ra

(Mt. 26:31-35; Mr. 14:27-31; Jn. 13:36-38)

31 Tajan te'en kīcha'a nāka'an ma Racha'nu chi'in Petu':

―Yo'o Petu' na taso'o va'un ña ni ka'in chi'un. Ma Satanaa ma kui'na kuxini, cha jāchikán' ndo nuu ma Racha'nu Ndioo, ti kùunián' ki'án' ku'va ndo nde'o tu ndicha ña jàchi'un ma ña kà'an ma Racha'nu Ndioo, 32 va yu'u chīkain ñamani nuu Ndioo cha'un, ikan na tüvi jañaun ña chīnuniun ja'a ma kui'na. Tajan ora cha chīkoni'i ndikoun ña cha jà'un kuati, na tindeun inga tuku na takua kùu yaniun chi'in ñata'un, na kundee na chinuni va'a na ña kà'in ndia ―kàti ra.

33 Tajan te'en nāka'an ndio ma Petu' chi'in Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, yu'u ìyo va'i ña ku'in chi'un tichi vekaa a nda kuvi̱ chi'un ndia ―kàti ra.

34 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―Yo'o Petu', yu'u kà'in chi'un tu juuni ma chanikuaa vitin antea ña nda'yu ma lo'o uni cha'a' ni ka'un ña tüvi nakotoun yu'u ―kàti Jesuu chi'in ra.

Nuu cha kuàkuyatin ora ña ni nde'e Jesuu tundo'o

35 Takan kūu tajan te'en chīkatu'un tuku Jesuu nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―¿A chàku'uni ndo ora tāchi̱ ndo ña sòkaa ndà'a ndo ña ni yunu ni xu'un' ta ni ndichan tüvi cha'a ndo? ¿A kūmani iin nakuyi nuu ndo ma ora ikan? ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Tajan te'en nāka'an ndra:

―Töve ―kàti ndra.

36 Tajan te'en nāka'an tuku Jesuu chi'in ndra:

―Vitin va nda ndyo'o ìyo yunu ndo, na kunda'a ndo yi, ta nda ndyo'o ìyo xu'un' ndo na kunda'a ndo yi, ta nda ndyo'o tüvi ìyo machiti ndo na xiko ndo ma ja'ma isukun ndo ta jata ndo iin yi. 37 Yakan va yu'u kà'in chi'in ndo ti takan ìyo yi ña ta'in. Vati ma tutu Ndioo kà'an yi ña ni nde'e ma ñivi yu'u takua ndè'e na ma ndian jà'a kuatini. Yakan va ndisaa ma ña kà'an ma tutu Ndioo cha'i, takan ni kuu yi ―kàti Jesuu.

38 Tajan te'en nāka'an ndio ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu, i'ya ìyo uvi ta'an machiti ―kàti ndra chi'in ra.

Tajan te'en nāka'an ra:

―Cha küuni̱ ña ka'an ga ndo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Jesuu kà'an ra chi'in Ndioo nuu ìyo Jardin Getsemaní

(Mt. 26:36-46; Mr. 14:32-42)

39 Tajan kēe ndio Jesuu ma ñuu ta kuà'an ra kuàka'an ra chi'in Ndioo ma yuku nàni Olivu, takua takani jà'a ra. Ta ndīta'an ma ndra jàkua'a chi'in ra kuà'an ndra chata ra ndia. 40 Ta ora chāa ndio Jesuu ma ikan tajan te'en nāka'an ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Na ka'an ndo chi'in Ndioo ikan tüvi ku'va ndo anima ndo ña jà'a yi kuati ―kàti Jesuu chi'in ndra.

41 Tajan jāchika ndio ra ma nuu ka'ìin ndra ta chūnandi chiti ra, ta te'en nāka'an ra chi'in Ndioo:

42 ―Yo'o Tatá, kùuni̱ ña na jakaku̱n yu'u nuu ma tundo'o ña ni nde'i. Va tüvi kùuni̱ ña ja'un ma ña kùuni̱, vati na kuu yi tava kùuni maun ―kàti Jesuu.

43 Ta ora kā'an Jesuu takan, tajan ma ora ikani kīchi iin tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo iti' andivi ña chā'a yi ñandee ra. 44 Tajan tañu ma ña tana ku'vi ra jà'a ña ya'a u'vi anima ra, tajan tiá ni'i kīcha'a tuku ra kà'an ra chi'in Ndioo ña ndava chàti ma takuii tiin ra nuñu'u' takua chàti ma nio ora ya'a kua'a' ra' chìta ra'.

45 Takan kūu ta ora ndēta ndio ra ña kà'an ra chi'in Ndioo, tajan kēe ndio ra kuànde'e ra nuu ka'ìin ma ndra jàkua'a chi'in ra. Ta ora chāa ndio ra ikan, ta nāta'an ra ndra ña kìxi ndra kàndoyo ndra, ti nī kundee ndra ma ñuma'na jà'a ña ya'a nda'vi kùuni ndra. 46 Tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―¿Ta naja ya'a kìxi ndo kàndoyo ndo? ¡Na ndakoo ndo ta ka'an ndo chi'in Ndioo, koto ku'va ndo anima ndo ña ja'a yi kuati! ―Takan kàti Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra.

Nuu tìin na Jesuu

(Mt. 26:47-56; Mr. 14:43-50; Jn. 18:2-11)

47 Ta juuni kà'anga Jesuu ndaa ra ora ndē'e ra ña chākoyo kua'a' ñivi nuu ndaa ra. Ta Juda, iin ra indii tañu ndi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in ra kùu ma ra yosonuu nuu ma ndra jandaru chi'in ma ñivi. Tajan, rakan chājayatin ra ra nuu ndaa Jesuu ta chūnumi ndaa ra ra, ta tūtu ra sitin ra. 48 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―Yo'o Juda, ¿a chi'in ña tùtu̱n siti̱n, chi'in yakan xìkoña'un ma Se'e ñivi tāchi Ndioo? ―kàti Jesuu chi'in ra.

49 Tajan ora chīni ma ndra ka'ìin chi'in ra ma ña kā'an ra, tajan te'en kīcha'a ndra chìkatu'un ndra nuu ra:

―Yo'o Racha'nu, ¿a kanita'an ndi chi'in ndra chi'in machiti? ―kàti ndra.

50 Tajan iin ma ra jàkua'a chi'in Jesuu tāvani'i ra machiti ra ta chā'nda ra iin so'o chiyo kua'a ma ra kùu musu ma sutu chà'nda tiñu. 51 Ta ora ndē'e Jesuu ña takan jā'a ra ta te'en nāka'an ra:

―¡Na jaña ndo ña kànita'an ndo! ―kàti ra.

Tajan jānani ndio Jesuu ma nda'a' ra so'o ma ra kùu musu ma sutu ta jānda'a ra yi. 52 Ta ikan jan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ndra sutu chà'nda tiñu ta chi'in ma ndra jandaru jàkuenda veñu'u ka'nu ta chi'in inga tuku ndracha'nu ña vàchi tiin Jesuu:

―¿A rasu'u kùi ña vàchi tiin ndo yu'u chi'in machiti ta chi'in yutun?, kùuni ndo. 53 Ti tu ndicha ña rasu'u kùi, ta, ¿naja tüvi nī tiin ndo yu'u ma tichi veñu'u ka'nu ora jāna'i nuu ndo nani kivi ma ikan? Ndicha kuii ña takan jà'a ndo ma ora naa, ti vitin kùu ma ora ña chā'a Racha'nu Ndioo ña kuu ndo'iin anima ndo chi'in ma kui'na ña jà'a ndo takua kùuni maa ndo ―kàti Jesuu.

Petu' kàti ra ti töve nàkoto ra Jesuu

(Mt. 26:57-58, 69-75; Mr. 14:53-54, 66-72; Jn. 18:12-18, 25-27)

54 Tajan tīin ndio ndra Jesuu ta ndāka ndra ra kuà'an ra chi'in ndra nuu ìyo ve'e ma sutu chà'nda tiñu. Ta ikan jan, tāndikun ndio Petu' kuà'an ra chata ra chikani chikani. 55 Ta ma nuke'e nuu ìyo ve'e ma sutu chà'nda tiñu ikan, jāta'an ma ndra jandaru ñu'ú jàvandaa ma nuke'e chūnandi ndra tùmi ndra yi. Tajan ora ndē'e ma Petu' ña tùmi ndra ma ñu'ú, ta ndīta'an ra chāa ra chūnandi ra tañu ndra tùmi ra yi ndia. 56 Ta nunuuni chāa iin ña kùu musu ma sutu cha'nu, tajan ora ndē'an ma Petu' ña nàndi ra tùmi ra ma ñu'ú, tajan chūndaa ña ndè'e ndicha ña ra, ta te'en nāka'an ña chi'in ndian ka'ìin ikan:

―Juuni ra'ya kùu iin ra chàkunuu chi'in Jesuu ndia ―kàtian.

57 Va Petu' te'en nāka'an ra:

―Ka'nu kooniun yo'o ma'á, va ma ra kà'un chiña na tüvi nàkotoi ra ―kàti ra chi'an.

58 Ta nunuuni ndē'e iin ra'ii ra, ta rakan te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Yo'o kùu iin ra jàkua'a chi'in Jesuu ―kàti ra.

Tajan Petu' te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¡Yüvi yu'u kùi! ―kàti ra.

59 Takan kūu ta nunuuni ora cha yā'a iin ora tajan chāa inga tuku ra, ta rakan te'en nāka'an ra chi'in ndian ka'ìin ikan:

―Ndicha kuii ña ra'ya kùu iin ra chàkunuu chi'in Jesuu vati juuni ra ñu'u' Galilea kùu ra ―kàti ra.

60 Tajan te'en nāka'an ma Petu' chi'in ra:

―Yo'o tatá, na tüvi nàkotoi nda ra kùu ma ra kà'un ―kàti ra.

Tajan juuni kà'anga Petu' nàndi ra ora nānda'yu iin lo'o. 61 Ta ikan jan chīkoni'i Jesuu xini ra ndē'e ra nuu ma Petu', tajan chāku'uni ra ma ña kā'an ma Racha'nu chi'in ra ña: “Antea ña nda'yu lo'o ma vitin uni cha'a' ni ka'un ña tüvi nàkotoun yu'u.” Takan chāku'uni ra ma ña kā'an Jesuu chi'in ra. 62 Tajan kēe ndio Petu' ma ikan, ta nduva'a kīcha'a ra chàku ra ti ya'a nda'vi kùuni ra.

Nuu chàkundaa na Jesuu

(Mt. 26:67-68; Mr. 14:65)

63 Takan kūu ta ma ndra jàkuenda Jesuu chàtu'un ndra ra ta kàni ndra ra. 64 Ta chàsi ndio ndra tinuu ra chi'in ja'ma ta kāni ndra ra, ta te'en chìkatu'un ndra nuu ra:

―¡Ka'an, nde'o yo kàni ñu̱n! ―kàti ndra.

65 Ta juuni kànduva'a ndra ra chi'in inga tuku tu'un kini ndia.

Tìsokuati na Jesuu nuu ndra kumitiñu

(Mt. 26:59-66; Mr. 14:55-64; Jn. 18:19-24)

66 Ta ora kūndichin inga kivi tajan kūti'vi ndio ma ndracha'nu ña chà'nda tiñu nuu ñivi judíu chi'in ndra sutu cha'nu ña chà'nda tiñu nuu sutu ta chi'in inga ndra jàkua'a tutu Ndioo. Tajan tīin ndio ndra Jesuu, ta ndāka ndra ra kuà'an ra chi'in ndra nuu ndra kumitiñu. Ta ora chāa ndio ndra ma ikan chi'in ra tajan te'en kīcha'a ndra chìkatu'un ndra nuu ra:

67 ―¿A ndicha ña yo'o kùu ma ra Cristu? ―kàti ndra.

Tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Tu kati̱ nuu ndo ña ndicha ña takan kùu yi ta na töve ni chinuni ndo ma ña kà'in. 68 Ta tu ndakatu'in iin tu'un nuu ndo, chìtoi ña na töve ni naka'an ndiko ndo yi nui, ta ni tüvi ni jaña ndo yu'u ndia, 69 va nda vitin ta nda iti' nuu, ni kunandi ma ra Se'e ñivi chiyo kua'a Racha'nu Ndioo, ra ìyo kua'a' ndatu ―kàti Jesuu chi'in ndra.

70 Tajan te'en kīcha'a ndisaa ndio ndra chìkatu'un ndra nuu ra:

―¿A ndicha va'a ña yo'o kùu ma ra se'e Ndioo? ―kàti ndra.

Tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―Ndicha kùu yi ña ma kua kà'an ndo chiña takan kùi ―kàti Jesuu.

71 Ta ikan jan te'en nāka'an ndra chi'in ma ndra meru ndra:

―¿Nda kuenda ña chìniñu'u yo tiá ma ndian kùta'an chi'o tuva ndisaa yo cha chīni yo ña kā'an ra chata Racha'nu Ndioo? ―kàti ndra.

23

Jesuu ndaa ra nuu chà'nda Pilatu tiñu

(Mt. 27:1-2, 11-14; Mr. 15:1-5; Jn. 18:28-38)

1 Tajan ndēta ndio ndisaa ndra ta chā'an ndra chi'in Jesuu nuu chà'nda Pilatu tiñu. 2 Ta ora chāa ndio ndra ma nuu chà'nda ra tiñu, tajan te'en kīcha'a ndra tìsokuati ndra Jesuu nuu ra:

―Nāta'an ndi ra'ya ña jànda'viña'a ra ñivi ma ñuu ndi. Ta kàti ra ti na tüvi ìyo yi ña tia'vi ndi ma xu'un' nuu ma ra kuvienu ma ñuu ka'nu Roma. Ta juuni kàti ra ña Cristu, ra chà'nda tiñu nuu ndi kùu ra. Takan kàti ra ―kàti ndra.

3 Tajan te'en chīkatu'un ndio ma Pilatu nuu ra:

―¿A ndicha ña yo'o kùu ma ra chà'nda tiñu nuu ñivi judíu? ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an Jesuu:

―Maun kà'an ña takan kùu yi ―kàti Jesuu.

4 Ta ikan jan te'en nāka'an ndio ma Pilatu chi'in ma ndra sutu cha'nu ña chà'nda tiñu nuu sutu ta nuu ma ñivi ndia:

―Tükuii nàta'in nï'iin kuati ña jā'a ra, ta küu ni'i̱ kua tisokuati̱ ra ―kàti Pilatu chi'in ndra.

5 Ta ikan jan te'en kīcha'a na kànachaa na tiá ni'i:

―Ninii ka'nu ñu'u' Judea jàkanuu ra xini ñivi chi'in ma tu'un kà'an ra. Kīcha'a ra jà'a ra yi chi'in ñivi ìyo ñu'u' Galilea, ta vitin juuni takan vàchi jakanuu ra xini ñivi ìyo ñu'u' Judea i'ya ndia. ―Takan kàti na chi'in Pilatu.

Jesuu yà'a ra nda'a' Herode

6 Ta ora chīni ndio Pilatu ña kā'an na ma tu'un Galilea, ta ikan jan chīkatu'un ndio ra nuu ma ñivi tuva ra ñu'u' Galilea kùu Jesuu. 7 Ta ora kāti ndio na ña ndicha ña takan kùu yi, tajan tāchi ndio ra ra nuu Herode, ra chà'nda tiñu ma ñu'u' Galilea. Ta ma tiempu ikan ti juuni ìyo Herode ma ñuu Jerusalén ndia. 8 Takan kūu ta ora ndē'e ndio Herode ma Jesuu ta nduva'a kuii chìsii ra, ti cha ìyo kua'a' tiempu ña kùuni ra nde'e ra ra ña na ja'a ra iin ndatu nuu ra, vati iin ra ña ya'a va'a kà'an ma ñivi chata, kùu ra. 9 Tajan kīcha'a ndio Herode chìkatu'un ra kua'a' tu'un nuu ra, va tükuii nani kā'an ra. 10 Ta ma ndra sutu chà'nda tiñu nuu sutu chi'in ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo vi'a ni'i kīcha'a ndra tìsokuati ndra ra. 11 Ta ikan jan, Herode chi'in ndra jandaru ra kīcha'a ndra chàkundaa ndra Jesuu. Ta jāku'un ndio ndra iin ja'ma vii ña kàa takua kàa ja'ma ra kùu rey ma Jesuu kuenda ña na kuàtu'uni ndra ra. Ta ora chīnu jā'a ndra takan, tajan tāchi ndiko ma Herode ra nuu Pilatu. 12 Ta ma Pilatu chi'in Herode, ña na küu nde'e ndra ta'an ndra ma tiempu ikan, juuni ma kivi ikan jaamigu ndra.

Nuu kàti Pilatu ña na ka'ni na Jesuu

(Mt. 27:15-26; Mr. 15:6-15; Jn. 18:39–19:16)

13 Ta ikan jan jāti'vi ta'an ndio ma Pilatu ma ndra sutu cha'nu ña chà'nda tiñu nuu sutu chi'in ndra kumitiñu ta chi'in tandi'i ñivi ñuu, 14 ta te'en nāka'an ra chi'in na:

―Maa ndo kīchi ndaka ndo ra'ya nui, ta kàti ndo ti jàkanuu ra xini ma ñivi ñuu. Ta ndè'e chi'in tinuu ndo ña chìkatu'un xain nuu ra, va tükuii nī nata'in nï'iin kuati ña kùu tisokuati̱ ra ma takua kà'an ndo nui nda che'e. 15 Ta ni Herode töve nī nata'an ra nï'iin kuati chata ra ndia, ti tu ndicha ña ìyo kuati ra na tüva ìyo yi ña tachi ndiko ra ra nui. Yakan va cha chìto ndo ti töve ìyo nï'iin kuati ra ña kùu ka'nio ra cha'a' yi. 16 Yakan va tundo'oni ni jande'i ra. Jaña ndikoi ra na ku'un ra ―kàti Pilatu chi'in na.

17 Vati ta'ii'iin kuiya ora ìyo ma viko ikan, ìyo yi ña jachi'in ma Pilatu ña kà'an ma ñivi, ta tàva ra iin ra indii vekaa takua takani ìyo ma costumbre.

18 Ta ikan jan te'en kīcha'a tuku na kànachaa na:

―¡Na ka'niun Jesuu nuu kruu, ta na jañaun Barrabás! ―kàti na.

19 Takan kūu ta ma Barrabás ti cha'a' ña jàkanuu ra xini ñivi ta cha'a' ña chà'ni ra kùu yi ña indii ra ma tichi vekaa. 20 Va tava Pilatu kùuni ra jaña ra Jesuu, yakan va nāka'an ndiko ra chi'in na ña va'a ga ña na jaña ra Jesuu, kàti ra. 21 Va ma ñivi te'en kīcha'a na kànachaa ni'i ga na:

―¡Na kuvi ra nuu kruu! ¡Na kuvi ra nuu kruu! ―kàti na.

22 Ta ikan jan cha'a' uni te'en nāka'an tuku Pilatu chi'in na:

―¿Ta nda cha'a' kùu yi ña tìsokuati ndo ra tuva takan? Vati yu'u tükuii nī nata'in nï'iin kuati ra ña ìyo yi ña kuvi ra cha'a', yakan va tundo'oni ni jande'i ra ta jañai ra ―kàti Pilatu chi'in na.

23 Va ora chīni na ña kā'an ra te'en, ta vi'a ni'i kīcha'a na kànachaa na, ta kà'an na ña na kuvi ra nuu kruu. Ta takan endee kà'an na nuu ra nda kati kundee na ña jà'a ra ma ña kùuni na. 24 Ta ikan jā'a ndio Pilatu ma ña chìkan na nuu ra, 25 tajan tāvani'i ndio ra Barrabás, ra indii tichi vekaa jà'a ña jàkanuu ra xini ñivi ta ra chà'ni kùu ra. Ta tī'i ra Jesuu nda'a' ma ndra jandaru ma takua kùuni na.

Jesuu, chùtakaa ra nuu kruu

(Mt. 27:32-34; Mr. 15:21-32; Jn. 19:17-27)

26 Takan kūu ta ora cha kuàtakaa ndra ra nuu kruu, tajan ma tichi iti' kuà'an ndra chi'in Jesuu, ikan ndē'e ma ndra jandaru iin ra ñuu Cirene ra nàni Simón ña cha vàchi ra ña chā'an ra ku'u. Tajan tīin ndra ra ta jā'a ndra ña na kuiso ra kruu ña ndiso Jesuu. Ta tāndikun ra kuà'an ra chata ra.

27 Ta nduva'a kuii kua'a' na kàcha'an chata Jesuu. Ta ikan kàcha'an ñivi ña'a ña kàchaku cha'a' ra, ti ya'a u'vi anima vi jà'a ña ya'a nda'vi kùuni vi ña ndè'e ra tundo'o. 28 Va ora ndē'e ndio ma Jesuu vi, ta te'en nāka'an ra chi'in vi:

―Ndyo'o ñivi ña'a ñuu Jerusalén, na kuäku ndo cha'i. Na kuaku ndo cha'a' juuni maa ndo ta cha'a' se'e ndo, 29 vati ni chaa iin kivi ña ni nde'e ndo tundo'o, ta ikan jan te'en ni ka'an ndio ndo chi'in ma ñivi: “Na sii kuuni ma ñivi ña'a ña tüvi nī chiyo nï'iin se'e ta ña tüvi nī jakaxin se'e ndia, vati vitin cha kīcha'a yo ndè'o tundo'o, ta tiaga ndetiñu kuenda yo tuva ìyo ma se'o”, ni kati ndo chi'in na. 30 Tajan ma kivi ikan ni kati ndio ma ñivi ña va'a ga ña na kekoyo ma yuku, ta ikan na kuvi na ta tüva nde'e na tundo'o, kùuni na. 31 Takan kàti̱ chi'in ndo ti yu'u kùu takua iin yutun i'ii ta ndè'i tundo'o vitin, va ndyo'o kùu ndo takua kùu iin yutun ití vi'a ga ni nde'e ndo tundo'o iti' nuu. ―Takan kàti Jesuu chi'in na.

32 Ta juuni ndāka ma ndra jandaru uvi ta'an ma ndra kini ña chā'ni ñivi ña kuàka'ni ndra ndra chi'in Jesuu ndia. 33 Tajan ora chāa ndio ndra ma yuku ña nàni nuu ndòyo iki xini ndian chī'í, tajan tākaa ndio ndra Jesuu nuu kruu chi'in ma uvi ta'an ma ndra su'u: iin ra chūtaka chiyo kua'a ra, ta inga ra chiyo satin ra. 34 Ta ikan jan te'en nāka'an ndio ma Jesuu chi'in ma Racha'nu Ndioo ora cha tàkaa ra nuu kruu:

―Yo'o Tatá, na jaka'nuniun ma kuati jà'a na, vati töve chìto na ña jà'a na ―kàti Jesuu.

Tajan kīcha'a ndio ma ndra jandaru chàsiki ndra yuu kuati, nde'o nda ndra kùu ndra jàkanaa ma ja'ma Jesuu. 35 Tajan ndisaa ma ñivi ka'ìin ikan ndē'e na ña tā'an Jesuu, ta juuni ma tañu na ka'ìin ma ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ñivi judíu. Ta ndrakan te'en kīcha'a ndra chàtu'un ndra Jesuu:

―Tu kūu jakakú ra inga ñivi, vitin na jakakú ra juuni maa ra tu ndicha ña Cristu ra kāchin Ndioo kùu ra ―kàti ndra.

36 Takan kūu ta nda ma ndra jandaru chàkú ndaa ndra Jesuu, ta chājayatin ndra ndra ma nuu tàkaa ra, ta chà'a ndra vinu iya chì'i ra, 37 ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―¡Tu ndicha ña yo'o kùu ma rey ña chà'nda tiñu nuu ñivi judíu, na jakakú maun ñu̱n tuva takan! ―kàti ndra chi'in Jesuu.

38 Ta juuni tātuu ndra iin vitu iti' xini kruu ña te'en kà'an yi chi'in ma tu'un griegu, chi'in tu'un latinu, ta chi'in tu'un hebreu: “Ra'ya kùu ma rey ña chà'nda tiñu nuu ñivi judíu”, kàti yi.

39 Tajan iin ma ra sù'u ta chà'ni ña tàkaa xiin Jesuu, te'en kīcha'a ra kà'an ra chi'in Jesuu ña chàtu'un ra ra:

―¡Tu ndicha ña yo'o kùu ma Cristu, na jakakú maun ñu̱n ta na jakaku̱n ndyu'u ndia! ―kàti ra chi'in Jesuu.

40 Va ma ra tàkaa inga chiyo Jesuu, te'en nāka'an ra chi'in ma meru ra:

―Yo'o xaa, ¿ta naja töve tìñu'u̱n Ndioo ta juuni ndè'un tundo'o takua ndè'e ra yi ndia? 41 Vati taku maa yo ndè'o tundo'o ti ndicha ña jā'a yo kuati. Yakan va vitin takan ìyo yi na tia'vio cha'a' yi. Vati ndicha ña jā'a yo yi, va taku ra'ya, tükuii nani jà'a ra ta ndè'e ra tundo'o ―kàti ra.

42 Tajan te'en nāka'an tuku ra chi'in Jesuu:

―Yo'o Racha'nu Jesuu, na kuku'uniun yu'u ora ni chaun nuu ni ka'ndaun tiñu ―kàti ra.

43 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ra:

―Ndicha va'i ña ka'in chi'un, vati juuni ma kivi i'ya ni koun chi'i̱n iti' andivi ―kàti Jesuu chi'in ra.

Nuu chì'í Jesuu

(Mt. 27:45-56; Mr. 15:33-41; Jn. 19:28-30)

44 Takan kūu ta ora kēta ma kachuvi ndaa, ta iin kuaani ma nuu ñu'u' ñuñivi nda kaa uni chani'ini. 45 Tajan ndā'va nuu ma nikandii ta ma ja'ma ña tàkaa ma tichi veñu'u ka'nu, endee ndāta java ndaa yi ma ora ikan. 46 Ta ikan jan nānda'yu ni'i Jesuu ta te'en nāka'an ra:

―Yo'o Tatá, na jàkuendaun animai, vati vitin tì'i̱ yi nda'un ―kàti ra.

Ta ora chīnu ña kā'an ra takan, ta chī'í ra.

47 Ta ora ndē'e iin ra capitán, ra chà'nda tiñu nuu jandaru naja kua chī'í Jesuu, tajan kīcha'a ra jàka'nu ra Ndioo chi'in tu'un i'ya:

―Ndicha kuii ti ra'ya tüvi ìyo kuati ra ―kàti ra.

48 Ta ndisaa ñivi ka'ìin ma ikan ora ndē'e na ña takan kūu, tajan chītakuati ndio na kuà'an na ve'e na. Ta kàni na pechu na ti ya'a u'vi anima na ña ndè'e na naja kua chī'í Jesuu. 49 Takan kūu ta tandi'i ndra nàkoto Jesuu ta chi'in ñivi ña'a ña chākunuu chata ra nda iti' Galilea, kīndoo na nde'e chikani na naja kua tā'an Jesuu ora chī'í ra.

Nuu kùchi Jesuu

(Mt. 27:57-61; Mr. 15:42-47; Jn. 19:38-42)

50-51 Ma tiempu ikan ìyo iin ra va'a ña nàni Kusé, ta rakan ti ra kīchi ñuu Arimatea ña ìyo kuenda ñu'u' Judea kùu ra. Va juuni ndiso ra tiñu chi'in ma ndian judíu. Va tüvi nī chata'ani ra ma ña jā'a ma ndra tiñu chi'in Jesuu, vati juuni ndàtu ra ku'un ra nuu chà'nda Ndioo tiñu ndia. 52 Yakan va kēe ra kuà'an ra nuu ìyo Pilatu, ta chīkan ra ñunda'yu Jesuu nuu ra. 53 Takan kūu ta ora cha jānuu ndio ra ñunda'yu Jesuu ma nuu kruu, tajan kāva ndio ra iin ja'ma savana ña ya'a va'a ta vii ma ñunda'yu Jesuu, ta kūchi ra yi iin tichi yavi yuu nuu takä'an kuchi na nï'iin ñivi. 54 Ikan kūchi ndio na Jesuu vati ma kivi ikan kùu ma kivi jandova'a ma ñivi judíu ma ña kachi na kuenda inga kivi, ma kivi nindeo.

55 Takan kūu ta ndisaa ma ñivi ña'a chākunuu chata Jesuu nda ora chākunuu ra ñu'u' Galilea, chā'an vi chānde'e vi ma nuu kūchi ndra yi. Ta juuni ndē'e vi nuu jundii ndra yi ndia. 56 Ta ikan jan kēe ndio vi kuà'an vi ve'e vi. Ta ora chāa ndio vi tajan jāndova'a vi takuii xiko, vati ni ku'un vi kujakuti vi ñunda'yu Jesuu ti koto ku'ini yi. Takan kūu tajan ndisaa ma ñivi ña'a ikan nīndee vi ma kivi ikan takua kà'an ma tutu Ndioo.

24

Nuu nàtaku ndiko Jesuu

(Mt. 28:1-10; Mr. 16:1-8; Jn. 20:1-10)

1 Tajan ma kivi nunuu nuu kìcha'a ma jamana, na'a va'a kēe ndio vi kuà'an vi kuànde'e vi nuu kūchi ma ñunda'yu Jesuu. Ta juuni ndà'a vi ma takuii xiko ña koso vi chata ma ñunda'yu Jesuu. 2 Ta ora chāa ndio vi ta ndē'e vi ña cha tüva ndàsi ma yuu ikan yu'u ma yavi nuu kàndii ma ñunda'yu Jesuu. 3 Tajan kī'vi ndio vi tichi yi va nī nata'an ga vi ma ñunda'yu ra ma ikan. 4 Ta ikan jan nduva'a kuii yū'vi vi ña nī tuvi chìto vi nayi jà'a vi. Ta nunuuni ndē'e vi ña kēta uvi ta'an ndra'ii yatin xiin vi ña ñù'u ndra ja'ma tacha. 5 Tajan ndava yū'vi maania vi chūnandi chiti vi nuu ndra nda kati nani te'e nuu vi nuu ñu'u'. Tajan ndrakan te'en kātitu'un ndio ndra nuu vi chi'in tu'un i'ya:

―¿Ta naja nànduku ndo ma ra ndito ma nuu kùchi ndian chì'í? 6 Rakan cha tüva ra i'ya, ti cha nātaku ndiko ra. Na kuku'uni ndo ma ña kātitu'un Jesuu nuu ndo ora juuni chākunuu ga ra ma ñu'u' Galilea: 7 “Ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ìyo yi ña tiin na ra ta ti'i na ra nda'a' ma ndian jà'a kuati. Ta ndiakan ni takaa na ra nuu kruu, ta tichi uni kivi ni nataku ndiko ra.” Takan kàti ma ndra kēta ikan nuu vi.

8 Tajan ma ora ikan ta chāku'uni vi ma tu'un ña kātitu'un Jesuu nuu vi niku. 9 Takan kūu tajan kēe ndio vi ma ikan, ta kuà'an ndio vi ma nuu ka'ìin ti'vi ma ndi uchi iin ma ndra kùu tatun Jesuu, ta ikan kātitu'un vi nuu ndra ma ña ndē'e vi ta nuu inga ñivi ña ka'ìin chi'in ndra ndia. 10 Ta ma ñivi ña'a ña chā'an chākatitu'un nuu ma ndra tatun ra kùu ma Ndiya Magdalena chi'in Juana, ta Ndiya ma'á Jandiau, ta chi'in inga tuku ñivi ña'a ndia. 11 Va ma ndra tatun Jesuu chànini ndra ti tìvi xini vi ña kā'an vi takan, kùuni ndra. Yakan va tüvi nī jachi'in ndra ma ña kà'an vi.

12 Takan kūu tajan kāndakunu ndio Petu' kuà'an ra nuu kūchi Jesuu. Ta ora chāa ra ta ndē'e ra ña jāndaa ma ja'ma kuichin ña chūsukunia ra kàndii, tajan yū'vi maania ra kāndakunu ra kuà'an ndiko ra nuu ka'ìin ti'vi ma ndian meru ra, ti töva nī nata'an ra ñunda'yu Jesuu.

Jesuu kèta ra nuu uvi ta'an ndra jàkua'a chi'in ra iti' ñuu Emaús

(Mr. 16:12-13)

13 Tajan juuni ma kivi ikan, kēe ndio uvi ta'an ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu kuà'an ndra iti' ñuu nàni Emaús ña ìyo uchi iin kilometru ña chika kàndii yi ma ñuu Jerusalén. 14 Tajan ndrakan, nàtu'un ta'an ndra cha'a' ndisaa ña tā'an Jesuu ma nuu kuà'an ndra. 15 Ta ora juuni nàtu'un ta'an ndra ta kànita'an yu'u ndra, ta kēta ndio Jesuu nuu ndra ta ndīta'an ra tiin chata ndra ndia. 16 Ta vaji ndè'e ndra ña kuà'an ra chi'in ndra, va tüvi nàkoto ndra ra, ti Ndioo tüvi chà'a ra ña na nakoto ndra ra. 17 Ta ikan jan te'en kīcha'a ndio Jesuu chìkatu'un ra nuu ndra:

―¿Nayi nàtu'un ndo ma tichi iti' kàcha'an ndo? ¿Ta naja nda'vi kùuni ndo? ―kàti Jesuu chi'in ndra.

18 Tajan iin ma ra kuà'an chi'in ndra ña nàni Cleofas, te'en chīkatu'un ra nuu Jesuu:

―Tandi'i ñivi ìyo ñuu Jerusalén chìto na ma ña kūu ikan. ¿A uvaa yo'o kùu ma ra tüvi chìto ma ña kūu? ―kàti ra chi'in ra.

19 Tajan te'en nāka'an Jesuu:

―¿Nayi kūu ma ikan? ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an ndra:

―Nàtu'un ndi cha'a' ndisaa ña tā'an Jesuu ra ñuu Nazaret, vati rakan iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kùu ra. Ta ya'a ìyo ndatu ra chi'in ma ña jà'a ra, ta chi'in tu'un kà'an ra nuu Ndioo, ta chi'in ndisaa ma ña jà'a ra chi'in ma ñivi ndia. 20 Ta juuni chāku'uni ndi naja kua jā'a ndra sutu chà'nu ña chà'nda tiñu nuu sutu chi'in ndra kumitiñu ña tīin ndra ra ta tīsokuati ndra ra ta chā'ni ndra ra nuu kruu. 21 Ta ndyu'u chànini ndi ti rakan kūu ma ra kùndeeni ndi ña vàchi jakakú ndi nuu tundo'o chi'in tandi'i ñivi Israel niku, va vitin cha kēta uni kivi kùu yi ña kūu takan. 22 Ta juuni ya'a nda'vi kùuni ndi, vati ìyo uvi uni ñivi ña'a ña ìyo tañu ndi jāyu'vi vi ndyu'u vati ora chā'an vi chānde'e vi nuu kūchi Jesuu, ta töva ni nāta'an vi ma ñunda'yu ra. 23 Yakan va kēe ndiko vi kīchi katitu'un vi nuu ndi ta kàti vi ti kēta uvi ta'an tati ña jà'a tiñu nuu Ndioo nuu vi, ta kāti yi chi'in vi ti Jesuu cha nātaku ndiko ra. 24 Ta ìyo iin ndra chàkunuu chi'in ndi, juuni chā'a ndra chānde'e ndra nuu kàndii ñunda'yu ra ora cha yā'a cha'an vi. Va indukuni tüvi nī nata'an ndra ñunda'yu Jesuu, takua kātitu'un vi nuu ndra ndia.

25 Takan kūu ta ikan jan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―¿A ya'a ndava xini ndo ña tüvi chìnuni ndo ma ña kātitu'un ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña chīyo taji'na? 26 ¿A yüvi cha'a' yakan kùu yi ña ìyo yi ña ndè'e ji'na ma ra Cristu tundo'o, tajan ni ki'vi ndio ra koo ra nuu ni jaka'nu Ndioo ra?, kùuni ndo ―kàti Jesuu chi'in ndra.

27 Takan kūu ta ikan jan kīcha'a ndio Jesuu kàtitu'un kachin ra nuu ndra tandi'i ma tu'un ìyo nuu ma tutu Ndioo ña ìyo kuenda ra, ta kīcha'a ra nda nuu kìcha'a ma tutu ña tāa Moisés, ta nda kati jandi'i ra tandi'i ma ña tāa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo naja kua ni kuu yi ma tiempu i'ya.

28 Ta ora cha chāa ndra ma ñuu ikan kuà'an ndra, tajan jā'ani Jesuu ña ni yā'a nduu ra ndra. 29 Tajan chi'in tu'un i'ya jānini ndra ra na kindoo ra chi'in ndra:

―¡Na kindoun kavaun chi'in ndi ma chanikuaa i'ya, vati cha chìso nikandii! ―kàti ndra chi'in Jesuu.

Tajan kī'vi ndio Jesuu chi'in ndra ma tichi ve'e nuu ni kava ndra. 30 Takan kūu ta ora cha ka'ìin ndra yu'u mesa ña ni kachi ndra, tajan kī'in ndio Jesuu iin paan ta jā'ií ra yi nuu Ndioo, ta chā'nda kuati ra yi ta chā'a ra yi nuu ndra na kachi ndra. 31 Tajan ma ora ikani nānde'e va'a ndra ta nākoto ndra ti Jesuu kùu ra, va tükuii nàni ni'i ndra ja'a ndra vati numi kuii naa ndiko ra. 32 Tajan te'en kīcha'a ndio ndra nàtu'un ta'an ndra:

―Ma ninduvi yo chā'a va'a yo kuenda ña ya'a chìsii kuuni anima yo ora kātitu'un kachin ra naja kua kà'an ma tutu Ndioo nuu yo cha'a' ra ―kàti ndra ña nātu'un ta'an maa ndra.

33 Takan kūu tajan nī kuunia ndra ndoo ndra kuatu ndra tiá ma ikan, ti ma ora ikani chīkoni'i ndiko ndra kuà'an ndra ma ñuu Jerusalén nuu nāta'an ndra ña ka'ìin ti'vi ndi uchi iin ndra tatun Jesuu chi'in inga tuku ndra meru ndra. 34 Ta ikan jan te'en kīcha'a ndio ndra tatun Jesuu kàtitu'un ndra nuu ma ndra kīchi:

―Ndicha kuii ña takan kùu yi ña juuni kātitu'un ra nuu ndi ña ndē'e ma Petu' ra ndia. ―Takan kàti ndra chi'in ndra.

35 Tajan ninduvi ndio ndra kātitu'un ndra nuu ndra tandi'i naja kua tā'an ndra ma tichi iti', ta naja kua nākoto ndra Jesuu ora chā'nda kuati ra paan chā'a ra nuu ndra.

Jesuu kèta ra nuu ndra jàkua'a chi'in ra

(Mt. 28:16-20; Mr. 16:14-18; Jn. 20:19-23)

36 Ta juuni kà'an ga ndra ka'ìin ndra ora tūvi Jesuu ma'ñu ndra, ta te'en kāña'a ra chi'in ndra:

―Na koo va'a ndo chi'in ta'an ndo ―kàti ra.

37 Tajan ma ora kā'an ra takan ta nduva'a kuii yū'vi ndra, ti kūuni ndra ña ni'na Jesuu kùu yi ña kēta yi. 38 Ta ikan jan te'en kīcha'a ndio Jesuu kà'an ra nuu ndra:

―¡Na yü'vi ndo! Ta na tüvi na ja'a ndo ña nàkanini ndo takan, vati ndicha ña mai kùi. 39 Ta tu töve chìnuni ndo, na nde'e ndo ma nda'i chi'in cha'i. Ta na ke'e ndo yu'u ndia, ta taku ma ni'na tüvi sa'an yi ta ni iki yi, takua ndè'e ndo ña ìyo yi yu'u ―kàti Jesuu chi'in ndra.

40 Ta ora chīnu kā'an ra takan tajan jāna'a ndio ra ma nda'a' ra chi'in cha'a ra nuu ndra, na nde'e ndra yi. 41 Va tava ya'a chìsii ndra jà'a ma ña kà'an ra, yakan va ni töva chìto ndra nayi jà'a ndra ta nayi chànini ndra. Ta ikan jan te'en kīcha'a Jesuu chìkatu'un ra nuu ndra:

―¿A ìyo ña kacho nuu ndo? ―kàti ra chi'in ndra.

42 Ta ikan jan chā'a ndio ndra java ma tiaka' tàvi chi'in nduxi ñuñu nuu ra. 43 Ta tīin ra yi ta chāchi ndio ra yi nuu ndra. 44 Ta ora chīnu chāchi ra tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Ndisaa ma ña tā'in i'ya kùu ma ña kātitu'in nuu ndo ora juuni ìyo gai chi'in ndo. Vati takan ìyo yi ña ta'in ta jachinu ma tutu Ndioo ña tāa Moisés ma ña kà'an yi kuendai chi'in ma tutu tāa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo chīyo taji'na, ta chi'in ña kà'an ma tutu Salmu ndia.

45 Ta ikan jan te'en nāka'an tuku Jesuu nuu ndra, ikan na nuna va'a ma chìnituni ndra ta taso'o ndra ma ña kà'an ma tutu Ndioo:

46 ―Nuu ma tutu Ndioo kà'an yi ti ìyo yi ña nde'e ji'nai tundo'o, va tichi uni kivi ni nataku ndikoi tañu ndian ndií. 47 Ta ji'na kuii iti' ñuu Jerusalén ìyo yi ña kicha'a na katitu'un na tu'in, ti yu'u kùu ma ra kùu Cristu. Ta ikan jan ku'un ndio na kukatitu'un na tu'in nuu tandi'i ñivi ñuu ñuñivi, ikan na chikoni'i na chi'in Ndioo ta jaka'nuni ra kuati na. 48 Yakan va ndisaa ndyo'o ndian ka'ìin i'ya cha chìto va'a ndo naja kua tā'in. Ta takan ìyo yi ña ku'va ndo kuenda chi'in ma ñivi cha'a' yi. 49 Ta ikan jan ni tachi ndioi ma Tati Ií Ndioo chi'in ndo takua kā'an ma Racha'nu Tatái nui niku. Va ndyo'o na kuatu ndo ma ñuu Jerusalén i'ya, nda kati ni'i ji'na ndo ndatu Tati Ií ña ni tachi ra nuu ndo iti' andivi ―kàti Jesuu chi'in ndra.

Jesuu ndàa ra iti' andivi

(Mr. 16:19-20)

50 Takan jan tāvani'i siin Jesuu tandi'i ma ndra jàkua'a chi'in ra ñuu Jerusalén, ta kuà'an ndio ra chi'in ndra ma ñuu Betania. Ta ikan kāni'i ra nda'a' ra nuu sukun ta jā'ií ra ndra. 51 Takan kūu ta ora juuni jà'ií ga ra ndra, ta kueeni kueeni jāchika ra ra xiin ndra, ta ndāa ndio ra kuà'an ra iti' andivi. 52 Ta ikan jan chūnandi chiti ndio ndra ta kīcha'a ndio ndra jàka'nu ndra ra. Ta ora cha yā'a ña jā'a ndra takan, tajan nduva'a kuii chìsii ndra chìkoni'i ndra ma ñuu Jerusalén. 53 Tajan nani kivi chà'an ndio ndra chàjaka'nu ndra Ndioo ma tichi veñu'u ka'nu ña ndaa ma ñuu Jerusalén. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Xuva

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Tutu Ndioo tāa racha'nu Xuva

1

Ma tu'un Ndioo ndàkuu yi ñivi

1 Ma taji'na ora tūvi ma ñuñivi, takani cha ìyo ma ra kùu ma tu'un. Ta ma ra kùu ma tu'un ikan ìyo ra chi'in Ndioo, ta juuni kùu ra Ndioo ndia. 2 Ta rakan kùu ra ña takani cha ìyo ra chi'in Ndioo nda ora tūvi ma ñuñivi taji'na. 3 Ta chi'in rakan kùu yi ña jātuvi Ndioo ndisaa nakuyi, ti nï'iin ma ña ìyo nuu yi yöve ma'iin ma Racha'nu Ndioo jātuvi yi, vati kūta'an ra chi'in ra. 4 Ta juuni rakan kùu ra ña chà'a ra kivi koo ndito ndisaa yo ndian ìyo ma ñuñivi. Ta cha'a' yakan kùu yi ña jàna'a ra nuu yo iti' ndaa ña kùu yi takua kùu iin ñu'ú ña jàndondichin yi nuu yo. 5 Yakan va ma ra kùu ñu'ú ikan kùu ra ña jàndondichin ra ma nuu naa. Ta ma nuu naa ikan kūuni yi nda'va yi ra, va nī kuu yi.

6 Takan kūu yi ña chīyo iin ra chūnani Xuva, ra tāchi ma Racha'nu Ndioo ña, 7 na kùu ra iin ra testigu ña na katitu'un ra cha'a' ma ra kùu ñu'ú i'ya nuu ma ñivi, ikan na chinuni na ma ña kà'an ra. 8 Vati ma Xuva, yüvi ma ra kùu ñu'ú kùu ra, vati ra kùu iin testiguni, ra kīchi katitu'un cha'a' ma ra kùu ñu'ú kùu ra. 9 Vati ma ra kùu ñu'ú ndicha, ora kīchaa ra ñuñivi i'ya, kīcha'a ra jàtuun ra nuu tandi'i na. 10 Ta juuni rakan kùu ra ña cha ìyo ra ma ñuñivi i'ya. Uvaa ña ma ndian ìyo ma ñuñivi i'ya, na töve nī ki'in kuenda na ma tu'un kà'an ra, vaji cha'a' maa ra kùu yi ña Ndioo jātuvi ra ma ñuñivi ndia. 11 Vati kīchaa ra nuu ìyo ñivi ñuu ra, va ndiakan töve nī ki'in kuenda na ra. 12 Va ma ndian kī'in kuenda ma ña kà'an ra, ta chīnuni na ma ña kà'an ra, nuu ndiakan chā'a ra ña na ndakuu na se'e Ndioo. 13 Ta ndicha ña se'e Ndioo kùu na, va ma ña ndākuu yo se'e Ndioo töve indukuni kùu yi kua ora ña kāku yo jà'a tatá yo chi'in ma'á yo. Vati ndākuu yo se'e Ndioo cha'a' ña takan kùuni ra ña kùu yo, ta töve takua kùuni ma ñivini ña kùu yo.

14 Takan kūu ña ma ra kùu tu'un ikan, ndākuu ndicha ra ma ñivi. Ta chīyo ra ñuñivi chi'o, ta kùu ra ma ra chà'a nduva'a kuii kua'a' ñamani Ndioo nuu yo, ta endee jàna'a ra ma ña ndaa ndia. Ta cha'a' ndisaa ña'a maa ndi cha ndē'e ndi ña ra nduva'a kuii ka'nu kùu ra takua ka'nu ma Tatá ra, Ndioo, vati uvaa ra kùu Se'e ra. 15 Tajan te'en kātitu'un ndio ma Xuva nuu ma ñivi cha'a' ra:

―Ra'ya kùu ma ra kā'in ña ni kichi tiá iti' nuu, ma ora kātitu'in nuu ndo ña ni kichi iin ra ka'nuga kua yu'u. Vati takani cha ìyo ra ora kētai ma ñuñivi i'ya ―kàti ra.

16 Yakan va chi'in ndisaa ma ña ìyo nuu ra, sōkó ra yi nuu yo, ikan na ni'o yi. Ta juuni cha nī'o nduva'a kuii kua'a' ma ñamani ña chā'a ra nuu yo ndia. 17 Cha'a' Moisés kùu yi ña nàkoto yo ma ley Ndioo, ta juuni cha'a' Racha'nu Jesucristu kùu yi ña nàkoto yo ma ñamani Ndioo chi'in ma tu'un ndaa ña kà'an ra ndia. 18 Ta nï'iin ñivi takä'an nde'e na ma Ndioo, ti uvanuuni ma ra Se'e Ndioo, ra endee ìyo chi'in ma Tatá ra, rakan kùu ra ña chà'a ra kuenda nuu yo naja kua kùu ma Tatá ra.

Nuu kàtitu'un Xuva, ra jàkunduta cha'a' Jesucristu

(Mt. 3:11-12; Mr. 1:7-8; Lc. 3:15-17)

19 Tajan tāchi ma ndra chà'nda tiñu nuu ndian judíu ña ìyo ñuu Jerusalén ma sutu chi'in ndra levita, ña na kundakatu'un ndra iin nakuyi nuu Xuva. Ta te'en chīkatu'un ndio ndra nuu ra, ora chāa ndra nuu ra:

―¿Ta yo'o nda ra kùu̱n, ta nda tiñu jà'un? ―kàti ndra.

20 Ta ma Xuva te'en kātitu'un kachin ra nuu ndra:

―Yüvi ra Cristu kùu yu'u ―kàti ra.

21 Ta ndrakan te'en chīkatu'un ndiko ndra nuu ra:

―¿Ta nda ra kùu̱n tuva takan? ¿A yo'o kùu Elía, ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo? ―kàti ndra.

Ta ma Xuva te'en nāka'an ra:

―Yöve rakan kùi.

Tajan te'en kīcha'a ndiko ndra chìkatu'un ndra nuu Xuva:

―¿A yo'o kùu ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ra ni kichi? ―kàti ndra.

Ta ma Xuva te'en nāka'an ra:

―Yöve rakan kùi ―kàti ra.

22 Ta ndrakan te'en nāka'an ndiko ndra:

―Ta, ¿nda ra kùu̱n tuva takan? Takan chìkatu'un ndi, vati ma tu'un ni ka'un nuu ndi ìyo yi ña kukatitu'un ndi yi nuu ma ndra tāchi ndi. Yakan va, ¿niyi kùuniun kàtitu'u̱n nuu ndi cha'un?

23 Ta ma Xuva te'en nāka'an ra:

―Yu'u kùu ma ra endee ndà'yu nda java tichi ku'u chi'in tu'un i'ya: “Na nuna ndo iin iti' ndaa, kuenda ma Racha'nu”, takua kā'an Isaía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na.

24 Tajan ndra tāvani'i ma ndra fariseu tiñu nuu, ña kuka'an chi'in Xuva, 25 te'en kīcha'a ndra chìkatu'un ndra nuu ra:

―¿Ta yo chā'a tiñu nuu̱n ña jàkundutaun ñivi tuva yöve ma Cristu kùu̱n, ni Elía, ni ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ndia?, tuva takan.

26 Ta ma Xuva te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Yu'u jàkundutai ñivi chi'in takuii, va tañu ndo cha ìyo iin ra töve nàkoto ndo, 27 ta rakan vàchi ra tiaga iti' nuu. Ta kuendai ti iin ra tüvi iñu'u kùi vaji na ndachi̱ ma ndichan indii cha'a ra, ti nduva'a kuii ka'nu ga ra ta ìyo ga ndatu ra kua yu'u ―kàti ra.

28 Ndisaa ña'a kūu yi ma ñuu Betábara, ña kàndii iti' kàna nikandii inga chiyo yuta Jordán, nuu ndaa Xuva jàkunduta ra.

Jesuu kùu ra takua kùu iin mvechala vali ña sòkó Ndioo

29 Takan kūu ta inga kivi ndē'e Xuva ma Jesuu, ña kuàjayatin ra ra ma nuu ndaa ra. Ta ikan te'en kīcha'a Xuva kà'an ra:

―¡Nde'e ndo, ti ikan vàchi ma ra kùu mvechala vali ña tāchi ma Racha'nu Ndioo kuenda ña na naa ma kuati yo ndian ìyo ñuñivi i'ya! 30 Ta cha'a' rakan kùu yi ña kā'in ora nātu'in chi'in ndo te'en: “Tiaga iti' nuu vàchi inga ra ka'nu ga kua yu'u, vati takani ìyo ra ora kēta yu'u.” 31 Ni yu'u töve nàkotoi nda ra kùu ra niku. Va cha chìtoi ña cha'a' rakan kùu yi ña vàchi jakundutai ñivi chi'in takuii, ikan na ndisaa yo ndian ìyo ñuu Israel nakoto yo ra ―kàti Xuva.

32 Ta juuni te'en nāka'an tuku ra ndia:

―Ndē'i ma Tati Ií Ndioo ora kīchi nuu yi ma iti' andivi, ña kàa yi takua kàa iin livi ora kōyo yi chata Jesuu nuu kīndoo yi endeeni chi'in ra. 33 Ta ni yu'u, töve nàkotoi nda ra kùu ra niku, va ma ra tāchi yu'u ña na jakundutai chi'in takuii, rakan kātitu'un ra nui te'en: “Ma ra ni nde'un ña ni koyo ma Tati Ií Ndioo chata ma nuu ni kindoo yi, rakan kùu ma ra ni jakunduta ñivi chi'in ma Tati Ií Ndioo.” 34 Yu'u cha ndē'i ña takan kūu yi chi'in ra, ta kàtitu'in nuu ndo ña ndicha kuii ña ra Se'e Ndioo kùu ra.

Ma ndra nunuu ña jākua'a chi'in Jesuu

35 Takan kūu ta ma inga kivi, ndaa ndiko Xuva ikan chi'in uvi ta'an ma ndra chàkunuu chi'in ra. 36 Ta ora ndē'e ra ña yà'a Jesuu ma ikan, te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡Nde'e ndo, ti rakan kùu ma ra tāchi Ndioo ña kùu takua kùu iin mvechala vali!

37 Tajan ora chīni ninduvi ma ndra chàkunuu chi'in Xuva ña kā'an ra takan, ta tāndikun ndra chata Jesuu. 38 Ta ndē'e chata ma Jesuu, ta chā'a ra kuenda ña ndikun ndrakan kuà'an ndra chata ra. Tajan te'en chīkatu'un ndio ra nuu ndra:

―¿Niyi nànduku ndo? ―kàti ra.

Ta ndrakan te'en nāka'an ndra:

―Yo'o Rabí ―ña kùuni ka'an yi Matru― ¿ndanu ìyoun? ―kàti ndra. 39 Ta ma Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡Na'a ndo chatai!, ta koto ndo ma nuu ìyoi ―kàti ra.

Yakan va kēe ndio ndra kuà'an ndra chi'in ra ma nuu ìyo ra, tajan kīndoo ndra chi'in ra nda kati ini ña cha kùu yi a kaa kumi chani'ini. 40 André ra yani Simón Petu', kùu iin ra indii tañu ma uvi ndra ña chīni ña kā'an Xuva, tàndikun ndra chata Jesuu ma ora ikan. 41 Ta ma ra ji'na kuii ña chīkuta'an ma André kùu ma ra yani ra Simón. Ta te'en kātitu'un ra nuu ra:

―Yo'o yani, cha nāta'an ndi ma ra kùu Mesías (ña chi'in inga tu'un kùuni yi ka'an yi Cristu).

42 Tajan kēe ndio ma André kuà'an ra chi'in ma yani ra Simón nuu ndaa ma Racha'nu Jesuu. Ta ora ndē'e ma Jesuu ña kīchaa ndra, ta te'en kīcha'a ra kà'an ra chi'in ra:

―Yo'o, Simón se'e Jonás, vitin va ni kunaniun Cefas ―ña chi'in inga tu'un kùuni yi ka'an yi Petu'.

Jesuu kàna ra ma Lipe chi'in ma Natanael.

43 Ta ma inga kivi, kēe ndio Jesuu kuà'an ra ma iti' ñu'u' Galilea takua chànini ra. Ta ikan chīkuta'an ra ma ra nàni Lipe ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¡Na'a chatai! ―kàti ra.

44 Ta ma Lipe, ti ra ñuu Betsaida kùu ra, ta iini ñuu ndra chi'in André ta Petu'. 45 Tajan ma Lipe chā'an ra chānanduku ra, ra nàni Natanael, ta ikan te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Cha nāta'an ndi ma ra tāa ma Moisés cha'a' nuu ma tutu ley Ndioo. Rakan nàni ra Jesuu, ra ñuu Nazaret, ra se'e Kusé. Ra juuni tāa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo cha'a' ña ni kichi ndia.

46 Ta ma Natanael nāka'an ra te'en:

―¿A kùu keta iin ma ra va'a ma ñuu Nazaret?, kùuniun ―kàti ra.

Ta ma Lipe te'en nāka'an ra:

―Na kichiun ta nde'un ti ña ndicha kùu yi ―kàti ra.

47 Ta ora ndē'e Jesuu ña cha vàchi kuyatin Natanael nuu ra, ta te'en nāka'an ra:

―¡I'ya vàchi ma iin ra israelita va'a, ña töve jànda'viña'a! ―kàti ra.

48 Ta ma Natanael te'en chīkatu'un ra:

―¿Ta naja kà'un ña nàkotoun yu'u? ―kàti ra.

Ta ma Jesuu te'en nāka'an ra:

―Takani cha ndē'i ñu̱n antea ña nàta'an ma Lipe ñu̱n ma nuu ndàun vati ma yutun higu ―kàti ra chi'in ra.

49 Tajan ma Natanael te'en nāka'an tuku ra:

―Matru, ndicha kuii ña yo'o kùu ma ra Se'e Ndioo, ta juuniun kùu ma ra kùu Rey ra chà'nda tiñu ñuu Israel ―kàti ra.

50 Tajan ma Racha'nu Jesuu te'en nāka'an tuku ra:

―¿A cha'a' ña ndē'eni̱ ñu̱n cha'a' ma yutun higuni kùu yi ña chìnuniun ma tu'un kà'in?, kùuniun. ¡Yu'u kà'in chi'un ña nda vitin ta iti' nuu, kua'a' ga tiñu ka'nu ni nde'un!

51 Va ma Jesuu te'en nāka'an ndiko tuku ra:

―Ndicha va'a ña kàtitu'in nuu ndo ña ni nde'e ndo ma andivi ña iin nùna kani yi, ta juuni ni nde'e ndo kua'a' tati ña jà'a tiñu nuu Ndioo ña ndàa yi nùu yi chata yu'u, ra Se'e ñivi tāchi Ndioo.

2

Chīyo iin viko tànda'a ma ñuu ña nàni Caná ña kàndii xiin ma ñu'u' Galilea

1 Takan kūu ta ora yā'a uni kivi, tajan chīyo iin viko tànda'a ma ñuu Caná, ña ìyo kuenda ma ñu'u' Galilea. Ta ikan ndaa ma'á Jesuu ndia. 2 Ta ma nuu ìyo ma viko tànda'a, juuni jāinvitaa na Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra. 3 Tajan ma ma'á Jesuu, te'en nāka'an ña chi'in ra ora ndi'i ma vinu chì'i na nuu viko:

―Se'yu, cha ndī'i ma vinu ―kàti ña chi'in ra.

4 Ta ma Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ma'á, ¿ta naja kà'un takan chi'i̱n? Ta juuni takä'an chaa ma ora ña koto ma ñivi nda ra kùi ―kàti ra.

5 Tajan ma ma'á Jesuu te'en nāka'an ña chi'in ma ndra jàkuu tiñu ma viko ikan:

―Na ja'a ndo ndisaa ma ña ni ka'an ra nuu ndo ―kàti ña.

6 Ta ma ikan ka'ìin iñu ta'an ma kii na'nu ña kūva'a chi'in yuu ka'nu nuu chàkuiin takuii ña chàtiñu ma ndian judíu ma ora jànandoo na na kuenda Ndioo, takua takani jà'a na. Ta ta'ii'iin ma kii ikan chàta'an uvi xiko uchi a uni xiko uchi litru takuii tichi yi. 7 Tajan te'en nāka'an ndio ma Jesuu:

―Na jakutu ndo ma kii chiña chi'in takuii.

Tajan jākutu ndio ndra yi. 8 Ta te'en nāka'an ndio ma Jesuu chi'in ndra:

―Ta vitin na tava ndo ita'vi ma takuii, ta kundaka ndo ra' nuu ma ra ndiso tiñu cha'a' ma viko i'ya ―kàti ra.

Ta takan jā'a ndra. 9 Tajan ma ra ndiso tiñu ikan chī'i ra ma takuii ña cha ndākuu ma vinu, nde'o naja kua chì'i ra', vaji nī töve chìto ra ndanu kīchi ra'. Uvanuu ma ndra chìto kùu ma ndra jākutu yi chi'in takuii. Tajan ma ra ndiso tiñu ikan kāna ndio ra ma ra tànda'a, 10 ta te'en nāka'an ndio ra chi'in ra:

―Tandi'i ma ñivi jà'a viko, tì'i ji'na na ma vinu va'aga ko'o ma ñivi, ta ora cha chī'i kua'a' ndio na ra', tajan chà'a ndio na ma vinu ta'ania ko'o na. Va yo'o tüvi nī ja'un takan, vati ndākiva'un ma vinu va'aga ma nuu ndi'i nia ―kàti ma ra ndiso tiñu chi'in ma ra tànda'a.

11 Ña'a kùu ma ndatu nunuu ña jāna'a Jesuu nuu ma ñivi. Ta takan jā'a ra ñuu Caná, ña kàndii kuenda ñu'u' Galilea. Chi'in yakan jāna'a ra ña iin ra ya'a ka'nu kùu ra. Ta ikan kùu nuu kīcha'a chīnuni ma ndra jàkua'a chi'in ra tu'un ra ndia.

12 Takan kūu ta ora yā'a ña jā'a ra te'en, ta kēe ndio ra kuà'an ra iti' ñuu Capernaum chi'in ma'á ra, ta chi'in ndra yani ra, ta ndra jàkua'a chi'in ra. Ta ikan kīndoo vi uvi uni kivi.

Jàkunu Jesuu ñivi ka'ìin veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén

(Mt. 21:12-13; Mr. 11:15-18; Lc. 19:45-46)

13 Ta tava cha kua kuyatin ma kivi viko Pakua ña jàka'nu ma ndian judíu, yakan va kēe ndio Jesuu kuà'an ra ma ñuu Jerusalén. 14 Ta ora chāa ra ma ikan, ta nāta'an ra ña ka'ìin kua'a' ma ndian kàxiko jundiki, mvechala, livi, ta chi'in ma ndian nàndi sàma xu'un' nuu ma ñivi ma tichi kora veñu'u ka'nu ikan. 15 Ta ora ndē'e Jesuu ña jà'a na, tajan nānduku ra iin yo'o, ta jā'a ra iin kuata, ta jākunu ra ndisaa na chi'in yi, kutu chi'in jundiki xìko na chi'in ma mvechala ndia. Ta ma ndian sàma ma xu'un' chāta ra yi ma nuu ñu'u', ta jānduva ra ma mesa nuu nàndi na ndia. 16 Ta nuu ma ndian xìko ma livi, va te'en nāka'an ra:

―Na tavani'i ndo tandi'i ña xìko ndo i'ya, ti ma ve'e Tatái, yöve nuu kuya'vi kùu yi ―kàti Jesuu.

17 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, chàku'uni ndra ña te'en kà'an yi nuu ma tutu Ndioo: “Ya'aga kàyuni̱ cha'a' ña töve tìñu'u na ma ve'un”, kàti yi nuu yi.

18 Ta ma ndian kùxini nuu ndian judíu, te'en kīcha'a na chìkatu'un na nuu Jesuu:

―Na jana'un iin ndatu nuu ndi, ikan na koto ndi tuva ndicha ña Ndioo chā'a tiñu nuu̱n ña jà'un te'en.

19 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Na janatani ndi'i ndo ma veñu'u i'ya, ta tichi uni kivi, cha kūtaa ndikoi yi ―kàti Jesuu.

20 Tajan ma ndian judíu te'en nāka'an na:

―Uvi xiko iñu kuiya kùu yi ña jātiñu na, ta kūndee na kūtaa na ma veñu'u ka'nu i'ya, ta vitin yo'o tuku, ¿a kùu kani'un yi tichi uni kivini ña kà'un takan? ―Takan kàti na chi'in Jesuu.

21 Va ma veñu'u ña kà'an Jesuu nuu na, kùu yi iin ku'va, ti kà'an ra yi cha'a' juuni ma kuñu ra. 22 Yakan va ora nātaku ndiko Jesuu tañu ñivi ndií, ikan chàku'uni ma ndra jàkua'a chi'in ra ma takua kā'an ra. Tajan ikan kùu ma nuu chīnuni ndio ndra ña kà'an ma tutu Ndioo, ta ña kà'an Jesuu ndia.

23 Ta ora ìyo Jesuu ma ñuu Jerusalén ma viko Pakua, kua'a' ñivi kīcha'a na chìnuni na tu'un ra, ora ndē'e na kua'a' ndatu ña jà'a ra. 24 Va cha nākuni Jesuu naja kua chànini na, yakan va tüvi kùndeeni ra na. 25 Ta töve chìniñu'u ra, ña ndava kàti na naja kua chànini ma inga ñivi ndè'e na nuu ra, ti juuni maa ra cha chìto va'a ra naja kua chànini na ndia.

3

Jesuu chi'in Nicodemo

1 Ìyo iin ra fariseu, ña nàni Nicodemo. Ta ra'ya ti iin ra ka'nu kùu ra tañu ma ndian judíu. 2 Tajan chānde'e ra Jesuu, ma nuu ìyo ra iin chanikuaa. Ta ikan te'en kà'an ra chi'in ra:

―Matru, chìto ndi ña ma Racha'nu Ndioo tāchi ñu̱n kuenda ña jàna'un nuu ndi, ti nï'iin ñivi na küu jà'a na ma ndatu ña jà'un, tu töve kùta'an Ndioo chi'in na ―kati ra.

3 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Ndicha va'a ma ña kà'in chi'un, ña nda ndian nikuuni na küu koo na nuu chà'nda Ndioo tiñu, tuva juuni takä'an kàku chaa ndiko na kuenda Ndioo ―kàti Jesuu.

4 Tajan Nicodemo te'en chīkatu'un ra nuu Jesuu:

―¿Ta naja kua jà'a yo, ta kùu kàku yo inga cha'a' tuva cha cha'nu yo? ¿A kùu ki'vi ndiko yo tichi ma'á yo ta kàku ndiko yo inga cha'a'?, kùuniun ―kàti ra chi'in Jesuu.

5 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Kàti̱ kachi̱n nuu̱n ña nï'iin na, tu töve kàku ji'na na jà'a ma takuii ta jà'a ma Tati Ií Ndioo ndia, na küu ki'vi na ma nuu chà'nda Ndioo tiñu. 6 Vati ndian kàku ñuñivi i'ya, ñivi kuenda ñuñivini kùu na, va ndian kàku inga cha'a', jà'a Tati Ií Ndioo, ñivi kuenda Ndioo kùu na. 7 Ta na näkaniniun cha'a' ña kà'in ña ndisaa na ìyo yi ña kàku chaa ndiko na inga cha'a'. 8 Vati taku ma ora chàkin tati, chàkin yi nda iti' nikuuni, ta vaji chìni yo ña jàkayu yi, va tüvi chìto yo nda iti' kuà'an yi, a nda iti' vàchi yi ndia, takan kùu ma ndian kàku chaa jà'a ma Tati Ií Ndioo.

9 Tajan ma Nicodemo te'en chīkatu'un ndiko ra nuu Jesuu:

―¿Ta nayi kùuni yi ka'an yi ña kà'un takan? ―kàti ra chi'in Jesuu.

10 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Yo'o ra kùu matru ka'nu nuu ñivi ñuu Israel, ¿ta naja töve chìtoun ma ña kùuni yi ka'an yi? 11 Ndicha va'a ma ña kà'an ndi chi'un, ti ma ña chìto ndi kùu ma ña kà'an ndi, ta ma ña cha ndē'e ndi, kùu ma ña jàna'a ndi, va ndyo'o na töve chìnuni ndo ma ña kà'an ndi. 12 Ta tu töve chìnuni ndo ma ña kà'in cha'a' ña kùu ma ñuñivi i'ya, ¿naja kua kuu chinuni ndo ña kà'in cha'a' ma ña kùu ma andivi?, kùuniun, tuva takan.

13 ’Nï'iin ñivi takä'an ndaa na ku'un na ma iti' andivi, uvanuu yu'u ra takani ìyoi chi'in Ndioo nàkotoi naja kàa yi, ti ra kīchi iti' andivi kùi. 14 Vati takua jā'a Moisés ña kāni'i ra ma koo tichi ku'u ña kùva'a chi'in kaa, indukuni kua ikan ni kani'i na yu'u, ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, 15 ikan ndisaa ma ndian chìnuni tu'un kà'in, kùu koo ndito na chi'in Ndioo endeeni.

Ndioo ya'a ga kùuni ra nde'e ra ma ñivi

16 ’Takan kūu ta cha'a' ña ya'a ga kùuni Ndioo nde'e ra ma ñivi ñuñivi, yakan va chā'a ra ma ra uvanuu ña kùu Se'e ra nuu na, ikan nda ndian nikuuni tu chinuni na ma tu'un ra, tüvi ni naa na, vati ni ni'i na nuu koo ndito na endeeni chi'in Ndioo jà'a ra. 17 Vati Ndioo tāchi ra ma ra Se'e ra kuenda ña na jakakú ra ma ñivi ìyo ñuñivi, ta yöve kuenda ña na tiso ra kuati na ta kuvi na.

18 ’Ta ma ndian chìnuni ña kà'an ma ra Se'e Ndioo, tüvi ni jande'e ra tundo'o endeeni na. Va ma ndian tüvi chìnuni ña kà'an ra, ndiakan va cha kà'an Ndioo ña ni nde'e na tundo'o endeeni cha'a' ña töve chìnuni na ña kà'an ma ra uvanuu ña kùu Se'e ra. 19 Ta ndicha kuii ña cha kīchaa ma ñu'ú nuu ma ñu'u' ñuñivi, va ma ñivi ìyo ma ñu'u' ñuñivi chàta'ani tiá na nuu naa kua nuu tìin ma ñu'ú ikan, cha'a' ña mamaa ña kini kùu ma ña jà'a na. 20 Ta ndisaa ma ndian jà'a ma ña kini, töve chàta'ani na ku'un na iti' Ndioo a ma iti' ndichin, koto ku'va ma inga ñivi kuenda cha'a' tandi'i ma tiñu kini ña jà'a na. 21 Va ma ndian ìyo indaani, kì'vi na ma iti' ndichin, ta ña'a jàna'a nuu inga ñivi ña na kuu na ñivi ña jà'a mamaa tiñu va'a ti chà'a Ndioo ndatu ra nuu na.

Xuva ra jàkunduta kà'an ndiko ra cha'a' Jesuu

22 Takan kūu ta ora yā'a ña kūu te'en, tajan kēe ndio Jesuu kuà'an ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra iti' ñu'u' Judea, nuu chīyo ndra yatin kivi ta jākunduta ndra ñivi. 23 Ta ma tiempu ikan juuni jākunduta ma Xuva ma ñivi iin nuu nàni Enón, ña kàndii yatini ma ñuu Salim, vati ikan kùu nuu kàna kua'a' takuii, ta ma ndian chàa ma ikan, kūnduta na jà'a ra. 24 Ndisaa ña'a kūu antea ña tī'i ndra ma Xuva tichi vekaa.

25 Takan kūu ta iin ma ndra chàkunuu chi'in Xuva kīcha'a ndra kànita'an yu'u ndra chi'in iin ma inga ndra judíu cha'a' ma naja kua kùu yi ña nàndoo na takua takani jà'a ma ndian judíu. 26 Ta ma ndrakan te'en kātitu'un ndra nuu Xuva:

―Yo'o Matru, ma ra ndaa chi'un inga chiyo yu'u yuta Jordán niku, ma ra kātitu'u̱n iin cha'a' nuu ndi, vitin ndaa ra jàkunduta ra kua'a' ñivi, ta ndisaa na ndikun na ra.

27 Ta Xuva nāka'an ra te'en:

―Nï'iin yo na küu ni'o a jà'a yo nï'iin nakuyi tu yöve Ndioo kùu ma ra tindee yo. 28 Juuni maa ndo cha chīni va'a ndo ma ña kā'in niku, ña na yöve ma ra Cristu kùi, vati yu'u kùu iin ma ra tāchi Ndioo iti' nuu ra. 29 Taku ma nuu ìyo iin viko tànda'a, ma ra ndàka ma ña tànda'a, rakan kùu ma iian, va ma ra kùu amigu ma ra tànda'a ña ndaa xiin ra ta chìni ra ma ña kà'an ra, nduva'a chìsii ra ora chìni ra yi. Ta cha'a' yakan kùu yi ña nda yu'u ya'aga ka'nu kùu ma ña chìsii̱ vitin. 30 Rakan kùu ra ña ìyo yi ña ndoka'nu ra tiá cha'a' ma ña jà'a ra, ta yu'u ìyo yi ña ndota'ani gai tiá chi'in ma tiñu jà'i ta'ii'iin kivi ―kàti Xuva.

Ra kīchi iti' andivi

31 Takan kūu ta ma ra vàchi iti' andivi, ka'nuga ra kua ndisaa na. Ta ma ndian ìyo nuñu'u' ñuñivi kùu na kuenda ma nuñu'u' ñuñivini, ta kà'an na cha'a' ma ña kùu ñuñivini ndia. Va ma ra ña vàchi iti' andivi, ka'nuga ra kua ndisaa ma ñivi ìyo ñuñivi. 32 Ta rakan kùu ra ña kàtitu'un ra ma ña ndē'e ra ta ña chīni ra iti' andivi, va nï'iin na töve nī jachi'in na ma ña kà'an ra. 33 Va tu ìyo ndian chìnuni ña kà'an ra, ndiakan chà'a na kuenda ta kàtitu'un na ti ma Racha'nu Ndioo kà'an ra ma tu'un ndicha. 34 Vati ma ra tāchi ma Racha'nu Ndioo, rakan kà'an ra ma tu'un Ndioo, ti Ndioo jà'a ra ña na endeeni ni koo ma Tati Ií ra nuu ra. 35 Ti ma Tatá Ndioo ya'a ga kùuni ra nde'e ra ma ra Se'e ra, yakan va chā'a ra kua'a' ndatu ra nuu ra kuenda ña na kuàtiñu ra yi chi'in ndisaa ma ña jà'a ra. 36 Ta nda ndian chìnuni ma ña kà'an ma Se'e ma Racha'nu, ni koo na endeeni chi'in ra, va ma ndian töve jàchi'in ña kà'an ma ra Se'e ra, tüvi ni ni'i na ma nuu koo na endeeni chi'in Ndioo, ti ni jande'e ra tundo'o ka'nu na endeeni.

4

Jesuu chi'in iin ña'a ñuu Samaritana

1 Takan kūu ta chīto ma Racha'nu Jesuu ña ma ndra fariseu chā'a ndra kuenda ña cha chàkunuu kua'a' ñivi chata ra ta jàkunduta ra tiaga ñivi kua Xuva; 2 vaji ndicha ña yöve Jesuu kùu ma ra jàkunduta ñivi, ti ma ndra jàkunduta kùu ma ndra jàkua'a chi'in ra. 3 Yakan va ora chīto Jesuu ña takan chà'a ndra fariseu kuenda, tajan kēe ndio ra ma iti' ñu'u' Judea, ta kuà'an ndiko ra ma iti' ñu'u' Galilea. 4 Ta iti' kuà'an ra ìyo yi ña ya'a ji'na Jesuu ma ñu'u' Samaria. 5 Tajan chāa ndio ra ma iin ñuu ña nàni Sicar ña ìyo kuenda ma ñu'u' Samaria. Ta yatini ma xiin ñuu ikan kàndii iin ti'yo ña chā'a ma racha'nu Jacob nuu rase'e ra, Kusé taji'na. 6 Ta nuu ma ti'yo ikan ìyo iin soko ya'a kunu ña jā'a Jacob niku. Ta ora chāa Jesuu ikan ya'a chitatu ra ña chākunuu ra, yakan va chūnandi ra yu'u ma soko ikan, ña nìndee ra ma ora ñuka'ñu.

7 Takan kūu ta chāa ndio iin ña'a ñu'u' Samaria ña kuàki'an takuii ma tichi soko, tajan te'en nāka'an Jesuu chi'an:

―Na ku'vaun ita'vi takuii ko'i, yo'o ma'á ―kàti ra.

8 Ta ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, ti kuà'an ndra kuàjata ndra ña kachi ndra ma ñuu ikan.

9 Tajan ma ña'a ñu'u' Samaria, te'en nāka'an ña chi'in Jesuu:

―¿Ta nava jà'a yo'o ra judíu ña chìkaun takuii ko'un nui, ta yu'u ña ñu'u' Samaria kùi? ―Takan kàti ma ña'a ikan chi'in Jesuu ti ma ndian judíu tüvi induku kùuni na chi'in ma ndian samaritanu.

10 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ña'a ikan:

―Tu chìtoun niyi kùu ma ña va'a ña kùuni Ndioo ku'va ra kuenda ma ñivi ra, ta tu chìtoun nda ra kùu yu'u ra kā'an te'en chi'un “ña na ku'vaun takuii ko'i”, ta yo'o, ni ndakaun takuii nui, ta ni ku'vai ra' nuu̱n kuenda ña na koo nditoun.

11 Tajan ma ña'a ikan te'en nāka'an ña chi'in ra:

―Yo'o racha'nu tüvi nda'un nï'iin nakuyi ña tàva yo ma takuii, ta ma soko ya'a ga kunu yi. ¿Ta ndanu ìyo ma takuii ña jà'a ña koo ndito yo ña ni ku'vaun ko'i? 12 ¿A ra ka'nu tiaga kùu̱n kua ma ra kūu tatá ndi ra chūnani Jacob, ra ndākoo ma soko i'ya kuenda ndi? Ta rakan ti i'ya kūu ma nuu kī'in ra ma takuii chī'i ra chi'in se'e ra ta ma kiti jàna ra ndia.

13 Tajan ma Jesuu te'en nāka'an ra:

―Taku ndisaa ndian chì'i ma takuii ña ka'ìin tichi soko i'ya, ni natii ndiko na ra'. 14 Ta ma ndian ni ko'o ma takuii ña ni ku'vai, na tüva ni natii na ra' inga cha'a, vati endeeni ni koo ra' tichi anima na jà'a ra' ma takua kùu iin nuu kàna ra' jà'i, ikan na koo na endeeni chi'in Ndioo.

15 Tajan ma ña'a ikan te'en nāka'an ña chi'in Jesuu:

―Yo'o racha'nu, na ku'vaun ma takuii ikan ko'i, ikan na tüva ni natii̱ ndikoi ma takuii, ta na kïchi gai tava gai ra' tichi ma soko i'ya ―kàti ña.

16 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Kuàki'in ma ra kùu iiun, ta kichi ndikoun nui chi'in ra ―kàti Jesuu.

17 Ta ma ña'a ikan te'en nāka'an ña:

―Na töve ìyo ii̱ ―kàti ña.

Ta Jesuu te'en nāka'an ndiko ra chi'in ña:

―Ndicha va'a ña kà'un ña töve ìyo iiun, 18 ti cha u'un cha'a' ña tānda'un niku, ta ma ra ndàkaun vitin na yöve iiun kùu ra. Yakan va ña ndicha kùu ma ña kà'un ―kàti Jesuu.

19 Tajan ma ña'a ikan te'en nāka'an ña chi'in ra ora chīnian ña kà'an Jesuu takan:

―Yo'o racha'nu, yu'u chànini̱ ti iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kùu̱n. 20 Ti ma ndian kūu tatá ndi taji'na jāka'nu na ma Ndioo ma yuku tikan niku, va ndyo'o ndian judíu, kàti ndo ña ma ñuu nuu ìyo yi ña jaka'nu yo ra kùu ma ñuu Jerusalén ―kàti ña.

21 Ta Jesuu nāka'an ra te'en:

―Na chinuniun ña kà'in, vati chani chaa ma ora ña ni jaka'nu ndo ma Racha'nu Tatá yo, ta na tüva ìyo yi ña kichi ndo ma tichi ku'u yuku i'ya, ta ni ma ñuu Jerusalén ña jàka'nu yo ra ndia. 22 Ta ndyo'o ndian ñu'u' Samaria töve nàkoto va'a ndo nda ra kùu ma ra jàka'nu ndo, va ndyu'u ndian judíu, nàkoto ndi nda ra kùu ma ra jàka'nu ndi, ti ma tu'un kà'an naja kua jàkakú Ndioo ñivi, ìyo yi chi'in ma ndian judíu. 23 Va vitin chani chaa ma ora, ña ndisaa ma ndian kùu ñivi ña jàka'nu ndicha kuii ma Tatá yo, ni jaka'nu na ra takua kùu ra, chi'in ndisaa anima na, jà'a ma Tati Ií Ndioo, ti takan kùuni Ndioo ña jà'a ma ndian jàka'nu ra. 24 Vati tati kùu Ndioo, yakan va ma ndian jàka'nu ra ndicha, ìyo yi ña ja'a na yi chi'in ndisaa anima na, jà'a ma Tati Ií Ndioo.

25 Ta ma ña'a ikan te'en nāka'an ña:

―Yu'u chìtoi ña ni kichi ma ra Mesías ña (kùuni yi ka'an yi Cristu,) ra tāchi Ndioo, ta ora ni kichaa ra ni katitu'un ra tandi'i ma naja kua kùu yi nuu yo ―kàti ña.

26 Ta Jesuu nāka'an ra te'en:

―¡Yu'u ra kà'an chi'un kùi ma ra Cristu!

27 Ta juuni ma ora ikan chākoyo ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, ta ndava yū'vi ndra ña nàtu'un Jesuu chi'in ma ña'a ikan. Ta nï'iin ndra na töve nī chikatu'un ndra nuu ra, nayi chìkatu'un ra nuu ña, ta naja nàtu'un ra chi'an. 28 Ta ma ña'a ikan ndākoan ma kii ña nda'a' ña, tajan endee chīnuan kuà'an ña ma ñuu ña, ta ma ikan te'en nāka'an ña chi'in ma ñivi ñuan:

29 ―¡Na'a ndo na ko'o kunde'o ma ra kātitu'un nui cha'a' tandi'i ma ña jà'i! ¿A yöve rakan kùu Cristu?, kùuni ndo.

30 Takan kūu ta kēe ndio ma ñivi kuà'an na chi'an ta ora chani chaa ndio na nuu ndaa ma Jesuu. 31 Ta kīcha'a kà'an ma ndra jàkua'a chi'in ra, jànini ndra ra chi'in tu'un i'ya:

―Yo'o Matru, kachi ita'vi ma ña chàchi ndi ―kàti ndra.

32 Va rakan nāka'an ra te'en:

―Cha ìyo ma ña ni kachi̱ va ndyo'o na töve nàkoto ndo yi ―kàti ra.

33 Takan kūu, yakan va ma ndra jàkua'a chi'in ra kīcha'a ndra nàtu'un ta'an ndra te'en:

―¿A ìyo ndian kīchi ndàka ma ña kachi ma Jesuu?, kùuni ndo.

34 Va ma Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ma ña chàchi̱ kùu yi ña na ja'i ndisaa tiñu chà'a ra tāchi yu'u ta jàchinui yi takua kùuni ra. 35 Vitin ndyo'o kà'an ndo ña kùmani kumi ga yoo ta kuta'an ma ora ña ndàki'in ndo ma ndatiñu ña tāchi ndo, va yu'u kà'in chi'in ndo ña na ja'a ndo kuenda ma nuu kàa ma ndatiñu ndo, vati cha kēta ora va'a ña ndàki'o yi vitin. 36 Taku ma ra ndàki'in ndatiñu nì'i ra ma ya'vi ra ta ma ndatiñu nī'i ra, kùu yi ña na koo endeeni ma ñivi. Yakan va ma ra tàchi chi'in ma ra ndàki'in indukuni sii kùuni ndra cha'a' ma ndatiñu nì'i ndra. 37 Ndicha kuii kùu ma tu'un ña kà'an te'en: “Ti ma ra tàchi, siin kùu ra kua ma ra ndàki'in ma ndatiñu.” 38 Yu'u kùu ma ra tāchi̱ ndo ña kùu ndaki'in ndo ma ndatiñu, ña tüvi nī nde'e ndo tundo'o chi'in yi, ti ma ndian ndē'e tundo'o chi'in yi kùu inga na, va ndyo'o kùu ndo ma ndian kìndoo va'a chi'in ndatiñu ikan, vaji ni'i jātiñu inga na cha'a' yi.

39 Takan kūu ta kua'a' va'a ma ñivi ndòyo ma ñuu ikan ña ìyo kuenda ñu'u' Samaria, kīcha'a na chìnuni na ma ña kà'an ma Jesuu, ta cha'a' ma ña kà'an ma ña'a ikan chi'in ma ñivi, vati kà'an ña ña kātitu'un Jesuu nuu ña tandi'i ma ña jā'a ña. 40 Takan kūu ta ora chāa ma ndian ñu'u' Samaria ma nuu ndaa Jesuu, chīkan na nuu ra ña na kindoo ra chi'in na ma ñuu ikan. Yakan va Jesuu, kīndoo ra chi'in na uvi kivi. 41 Ta nduva'a kuii ga kua'a' ma ñivi kīcha'a na chìnuni na tu'un Jesuu ora chīni na ña kà'an ra. 42 Ta kīcha'a na kà'an na chi'in ma ña'a ikan te'en:

―Ji'na chìnuni ndi tu'un Jesuu cha'a' tu'un kà'an yo'oni niku, va vitin nda maa ndi cha chīni ndi ma ña kà'an ra'ya, ta chìto kachin ndi ña ra'ya kùu ma Cristu, ra vàchi jakakú ma ñivi ma ñuñivi i'ya.

Jesuu jànda'a ra se'e iin ra jàtiñu kuenda ma rey

43 Ta ora cha yā'a ndio uvi kivi, tajan kēe ndio ra ma ñu'u' Samaria ta kuà'an ra ma iti' ñu'u' Galilea. 44 Vati juuni maa ma Jesuu kātitu'un ra ña ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, na töve tìñu'u na ra ma ñuu maa ra. 45 Ta ora chāa ra ma ñu'u' Galilea, chā'a ñivi ikan ña na ndoo ra chi'in na, ti ma ndian ñu'u' Galilea chā'an na ma ñuu Jerusalén ora chìyo viko Pakua ma ikan niku, ta takan kūu yi ña ndē'e na tandi'i ma ña va'a ña jā'a Jesuu ma ñuu Jerusalén.

46 Tajan kēe ndiko Jesuu kuà'an ra iti' nuu, nda kati chāa ra ñuu Caná ña ìyo kuenda ma ñu'u' Galilea, nuu jāndaku ra ma takuii ña na kùu ra' vinu. Ta yatini ñuu ikan ìyo iin ra jàkuu tiñu nuu ma ra kùu rey, ña ku'vi se'e ra kàndii ra ma ñuu Capernaum. 47 Tajan ora chīto ra ña kēe Jesuu ma ñu'u' Judea, ta chāa ra ma ñu'u' Galilea, ikan chāa ra ma nuu ndaa Jesuu, ta kīcha'a ra jànini ra ra ña na ku'un ra chi'in ra ñuu ra, ta janda'a ra ma ra se'e ra ña chani kuvi, ña kàndii ve'e ra. 48 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Yo'o chi'in ñivi ñuu̱n, tu töve ndè'e ndo ku'va chi'in ma ndatu jà'i, na töve chìnuni ndo ña kà'in.

49 Va ma ra jàtiñu kuenda ma ra kùu rey te'en nāka'an tuku ra chi'in Jesuu:

―Yo'o racha'nu na ja'un ñamani ta ku'u̱n chi'i̱n ve'i, antea ña kuvi ma ra se'i ―kàti ra.

50 Ta ma Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Na ku'u̱n ve'un, ti ma ra se'un cha ndā'a ra ―kàti Jesuu.

Tajan rakan chīnuni ra ma ña kā'an Jesuu, ta kēe ndio ra kuà'an ra ve'e ra. 51 Ta ma tichi iti' kuà'an ra chīkuta'an ra ma ndra kùu musu ra, ta kīcha'a ndra kà'an ndra te'en chi'in ra:

―Ma ra se'un cha ndā'a ra ―kàti ndra.

52 Tajan te'en kīcha'a ra chìkatu'un ra nuu ma ndra kùu musu ra, ña nda ora kùu yi ña kīchi va'a kùuni ma ra se'e ra. Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Iku kaa iin chani'ini kēe ma kà'ni ra ―kàti ndra.

53 Tajan chā'a ndio tatá ma ra ku'vi kuenda ña juuni ma ora ikan, kùu ma ora ña kā'an ma Jesuu te'en chi'in ra: “Ma ra se'un cha ndā'a ra.” Yakan va kīcha'a ndio ra chìnuni ra ma ña kà'an Jesuu chi'in ndisaa kuii ma ñivi ra ndia. 54 Ña'a kùu ma ndatu uvi ña jā'a Jesuu ora kēe ra ma ñu'u' Judea ta chāa ndiko ra ma ñu'u' Galilea.

5

Jesuu jànda'a ra iin ra cha'a pe'lu ñuu Betesda

1 Ta ora ya'a ña kūu takan, chīyo iin viko jā'a ma ndian judíu, ta Jesuu kēe ra kuà'an ra ma ñuu Jerusalén. 2 Ta ma tichi ma ñuu Jerusalén, yatin ma nuu ìyo ma yuve'e ma nuu yà'a ma mvechala, ìyo iin mini nuu ka'ìin takuii, ña chi'in tu'un hebreu nàni yi Betesda, ta ìyo u'un corredor yi. 3 Ta ma ikan kàndoyo kua'a' va'a ma ndian kùkue'e, tava kùu ma ndian kuaá, ndian cha'a yutun chi'in ndian cha'a pe'lu, ña ndàtu na na kandaa ma takuii. 4 Vati iin ma tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo chàa yi ma nuu ìyo ma soko ikan, ta jàkanda yi ra', ta ma ndian nunuu ña kì'vi ma tichi ra', ma ora kandaa ra', ta numini ndà'a na jà'a ra' chi'in nda nuu kue'e nikuuni ña ndo'o na. 5 Ta tañu ma ndian kùkue'e kàndoyo ikan, ìyo iin ra ña ku'vi ra cha ìyo iin oko cha'un uni kuiya ña ku'vi ra. 6 Ta ora ndē'e Jesuu ña kàndii ra ma ikan, tajan chā'a ndio ra kuenda ña cha ìyo kua'a' kuiya ña ku'vi ra, ta te'en chīkatu'un ra nuu ma ra kù'vi:

―¿A kùuniun nda'un? ―kàti ra.

7 Ta ma raku'vi te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Yo'o racha'nu, na töve ìyo yo kuu tindee yu'u ña tì'i na yu'u tichi soko ikan ora jàkanda ma tati ra'. Ta nàni ora kùuni̱ ki'vi tichi ra' ora kandaa ra', ta java tuku na ji'na kì'vi kua mai ―kàti ra.

8 Yakan va te'en nāka'an ndio ma Jesuu chi'in ra:

―Na ndetaun ta kani'un yuvi kìxiun ta ku'u̱n ve'un ―kàti Jesuu.

9 Tajan ma ora ikani ndā'a ma ra kùkue'e ikan, ta kāni'i ra ma yuvi ra, ta ndēta ra ta kīcha'a ra chìka ra. Va tava kivi nindeo kùu yi ma ora ndā'a ra jà'a Jesuu, 10 yakan va ma ndian judíu, te'en nāka'an na chi'in ma ra ndā'a ikan:

―Yo'o xaa, kivi nindeo kùu yi, ta cha'a' yakan kùu yi ña na töve va'a jà'un ña ndisoun yuviun chàkunuu̱n ―kàti na chi'in ra.

11 Tajan ma ra kùkue'e ikan, te'en nāka'an ra chi'in ma ndian judíu:

―Ma ra jānda'a yu'u te'en kā'an ra chi'i̱n: “Na kani'un ma yuvi kìxiun ta na ku'u̱n ve'un”, kāti ra chi'i̱n ―kàti ra.

12 Tajan ma ndian judíu te'en kīcha'a na chìkatu'un na nuu ma ra ndā'a.

―¿Yo kùu ma ra kā'an ña na kani'un ma yuviun, ta ndètaun ta kù'u̱n chi'in yi? ―kàti na chi'in ra.

13 Va ma ra chìkatu'un nuu ma ra ndā'a, na töve chìto ra nda yo kùu ma ra jānda'a ra, vati Jesuu cha jāchika ra ra tañu ma ñivi kua'a' ka'ìin ma ikan. 14 Takan kūu ta ora cha ya'a ña kūu takan, tajan chīkuta'an ndio Jesuu ma ra jānda'a ra tichi kora veñu'u ka'nu, ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Vitin ña cha ndā'un, na jä'a gaun ma kuati, koto nde'un tundo'o ka'nu ga ―kàti Jesuu chi'in ra.

15 Ta ora chīnu kā'an ma Jesuu takan chi'in ma ra ndā'a, tajan kēe ndio ra kuà'an ra, ta kātitu'un ndio ra nuu ma ndian judíu ña Jesuu kùu ma ra jānda'a ra, kàti ra. 16 Ta cha'a' ña jānda'a ma Jesuu ma ra ku'vi ikan, yakan va ndīkun ma ndian judíu ka'ni na ra, ti naja jā'a ra ma tiñu ikan ma kivi ña nindeo. 17 Ta ma Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Taku ma Tatái nda kivi nindeo endeeni jàtiñu ra, yakan va yu'u takan jàtiñui ndia ―kàti Jesuu chi'in na.

18 Yakan va ma ndian judíu numiga kùuni na ka'ni na ma Jesuu, vati na yöve uvaa ma kivi ña nindeni yo jànda'a ra ma ñivi, ti juuni kà'an ra ña Ndioo kùu ma Tatá maani ra, ta takan jando induku ra ra chi'in ma Ndioo.

Nuu chà'nda ma ra kùu se'e Ndioo tiñu

19 Tajan nāka'an ma Jesuu te'en:

―Ndicha va'a ña kà'in, ña na küu ja'a yu'u ra kùu Se'e Ndioo nï'iin tiñu ña ma'iin ni, tuva töve ndē'i naja kua jà'a ma Tatái. Vati ndisaa tiñu jà'a Tatái, indukuni kua ikan jà'a yu'u ra kùu Se'e ra yi ndia. 20 Vati ma ra kùu Tatái kùuni ra nde'e ra yu'u ra kùu Se'e ra, ta tandi'i ma ña jà'a ra jàna'a ra nui. Ta iti' nuu, ni jana'a ra tiñu ka'nuga nui, ta ma ora ni nde'e ndo yi ndava ni ku'un tati ndo. 21 Vati takua ma ra kùu Tatái jànataku ra ndian ndií, ta chà'a ra ña na koo ndito ndiko na, juuni takan jà'a yu'u ra kùu Se'e ra, ti chà'i ña na koo ndito ma nda ndian kùuni mai ndia. 22 Vati ma ra kùu Tatái töve jàkutuni ra kuati ma ñivi, ti chā'a ra ma ndatu ikan nuu yu'u ra kùu Se'e ra ña na jakutuni̱ kuati na, 23 ikan na tiñu'u tandi'i na yu'u takua tìñu'u na ma ra kùu Tatái. Vati ma ndian töve tìñu'u yu'u, kùuni yi kà'an yi ña juuni töve tìñu'u na ma ra kùu Tatái, ra tāchi yu'u ndia.

24 ’Ndicha va'a, ma ña kà'in chi'in ndo, ña ma ndian tàso'o ma tu'un kà'in, ta chìnuni na ña jà'a ma ra tāchi yu'u, cha ìyo ndito na endeeni, ta töva ni ku'un na andaya' cha'a' ma kuati na, ti vaji cha chī'í na jà'a ma kuati na niku, va vitin cha nātaku ndiko na. 25 Ndicha va'a, ma ña kà'in chi'in ndo ña cha kēta ma ora, ta vitin kùu yi ña ma ndian cha chī'í na jà'a ma kuati jā'a na, ni kuni na tati yu'u, ra Se'e Ndioo, ta tu jachi'in na yi, ni ni'i na nuu koo ndito ndiko na. 26 Vati takua ma ra kùu Tatái ìyo ndito maa ra takani, juuni takan chā'a ra ndatu nuu yu'u ra kùu Se'e ra ña kùu koo ndito mai takani ndia. 27 Ta juuni chā'a Tatái ndatu nui ña kùu jakutuni̱ kuati na, cha'a' ña kùi ra Se'e ñivi tāchi Ndioo. 28 Ta koto yü'vi ndo cha'a' ma ña kà'in i'ya, vati ni keta iin kivi ña ni kuni ma ndian ndií nda ma nuu ñaña na ma tu'un ña ni ka'in. 29 Ta tandi'i ma ndian jā'a ma ña va'a, ni nataku ndiko na, ta koo ndito ndiko na endeeni chi'in Ndioo, va ma ndian jā'a ña töve va'a, ni nataku na, va kuenda ña ku'un na andaya'.

Nuu kà'an Jesuu cha'a' ma ndian kà'an kuenda ra

30 ’Ta yu'u na küu ja'i ma ña kùuni mai tuva Ndioo töve kùuni ra ña jà'i yi, ti ma takua kà'an ra chi'i̱n, ta takan jàkutuni̱. Ta iin ña ndaa kùu yi ora jàkutuni̱, vati na töve jà'i ma ña kùuni mai, ti ma ña jà'i kùu ma ña kùuni ma Tatái ra tāchi yu'u. 31 Tu yu'u kà'in cha'a' juuni mai, na töve kùu ka'an yo ña ndicha kùu yi ora ki'o ku'va yi. 32 Va ìyo inga ra kàtitu'un nuu ma ñivi cha'i, ta chìtoi ti ña ndicha kùu ma tu'un kà'an ra. 33 Ndyo'o tāchi ndo iin ra kùu tatun ña na kundakatu'un ra nuu Xuva cha'i. Ta rakan kātitu'un ra ma tu'un ndaa. 34 Va yu'u na töve chìniñu'i ña kà'an nï'iin ñivi ìyo ñuñivi cha'i. Vati tu kà'in takan chà'a ra kùu yi kuenda ña na chinuni ndo tu'in, ikan na jakakú Ndioo ndo. 35 Ta ndicha ña Xuva kùu ra takua kùu iin ñu'ú ña ndu'vania tìin yi ta jàndondichin yi. Ta ndyo'o chàta'ani ndo yi ma tiani tiempu ña ndē'e ndo yi. 36 Va ka'nuga kùu ma tu'un ña kà'an yu'u kua ma tu'un ña kā'an Xuva. Vati ndisaa ma tiñu ka'nu chā'a ma Tatái ña jàchinui, yakan kùu ma ña jà'i. Ta cha'a' yakan kùu yi ña kùuni yi ka'an yi, ña ndicha kuii ña ma Tatái tāchi yu'u. 37 Ta juuni ma Tatái ra tāchi yu'u, kā'an ra cha'i, vaji ndyo'o takä'an kuni ndo ma tati ra, ta ni küu nde'e ndo ra. 38 Va ma tu'un ra na tüvi chà'a ndo ña koo yi tichi anima ndo, ti tüvi chìnuni ndo nī cha'a ña kà'an ma ra tāchi ma Tatái ndia. 39 Taku ndyo'o, ya'a jàkua'a ndo ma tutu Ndioo, ti chànini ndo ña tu jà'a ndo takan, ta ni ni'i ndo nuu koo ndito ndo endeeni kùuni ndo, va tüvi chìto ndo ña ma tu'un ìyo nuu yi kùu ma tu'un kà'an cha'i. 40 Va ndyo'o na töve kùuni ndo chinuni ndo ma tu'in, ta tu chīnuni ndo yu'u niku, kùu ni'i ndo nuu koo ndito ndo endeeni chi'in Ndioo.

41 ’Taku yu'u na töve chìniñu'i ña na jàka'nu ma ñivi yu'u. 42 Ta juuni cha nàkoto va'i ndo, ña na töve kùuni ndo nde'e ndo Ndioo ndia. 43 Yu'u vàchi̱ tiñu nuu ma ra kùu Tatái, ta ndyo'o na töve kì'in kuenda ndo yu'u. Va tu kìchaa inga na ña kà'an na juuni chi'in sivi maa na, ña kà'an ndiakan, va ni jachi'in ndo. 44 Ta ndyo'o töve ndicha ña chìnuni ndo tu'in, ti ma ña jà'a ndo kùu yi, ña jàka'nu ndo juuni ma ta'an ndo, ta töve nànduku ndo a jà'a ndo ma ña kùuni ma uvanuu Ndioo ña na ja'a ndo, ta ikan kùu ni'i ndo nuu ra ña na tìñu'u ra ndo. 45 Ta koto näkanini ndo ña yu'u ni tisokuati̱ ndo nuu ma ra kùu Tatái, vati ma ra tìsokuati ndo nuu Ndioo kùu juuni ma Moisés, nuu ndàtu ndo ña ni jakakú Ndioo ndo cha'a' ña chìnuni ndo ma tu'un tāa ra. 46 Vati tu ndicha ña chìnuni ndo ma tu'un tāa ma Moisés, kùuni yi ka'an yi ña juuni ìyo yi ña chinuni ndo ma tu'in ndia, vati cha'i kùu ma ña tāa ra. 47 Va tu töve chìnuni ndo ma tu'un tāa Moisés, ikan chà'i kuenda ña töve chìnuni ndo tu'un kà'in ndia ―kàti Jesuu chi'in ndian judíu ikan.

6

Nuu chà'a Jesuu ña chàchi u'un mii ñivi

(Mt. 14:13-21; Mr. 6:30-44; Lc. 9:10-17)

1 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu kuà'an ra inga chiyo yu'u tañu'u Galilea, ña juuni kà'an na ña nàni yi tañu'u Tiberias ndia. 2 Ta nduva'a kuii kua'a' ñivi kuà'an chata Jesuu, vati ndè'e na ma ndatu chi'in seña ña jà'a ra, ña jànda'a ra ma ndian ku'vi. 3 Tajan ndāa ndio Jesuu kuà'an ra iin nuu chiki, ta ora chāa ndio ra ikan, tajan chūnandi ndio ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra. 4 Ta ma viko Pakua ña jàka'nu ma ndian judíu ti cha vàchi kùyatin yi. 5 Ta ora kāni'i Jesuu nuu ra te'en tikan, ta ndē'e ra ña ya'a ga kua'a' ñivi vàchi chata ra, tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in Lipe:

―¿Ndanu ko'o kujata yo paan ña kachi tandi'i ma ñivi i'ya? ―kàti ra.

6 Va chìkatu'un maani ma Jesuu takan nuu ma Lipe nde'o naja kua kati ra cha'a' yi, kùuni Jesuu, vati cha chìto va'a Jesuu nayi kùu ma ña ni ja'a ra. 7 Tajan ma Lipe te'en nāka'an ra:

―Ni ma xu'un' ña jàkanaa yo uvi cientu kivi ña jàtiñu yo, na këta yi ña jàta yo kua'a' ma paan, ta nàta'vi yo ita'vi ita'vi yi nuu ta'ii'iin ma ñivi ikan ―kàti ra.

8 Tajan inga ra jàkua'a chi'in Jesuu, ra nàni André, ra kùu yani Simón Petu', te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

9 ―I'ya ndaa iin ravali, ña ndà'a ra u'un ta'an paan, ña kūva'a chi'in cebada, ta chi'in uvi tiaka'; ¿va ndakutiñu ña'a kuenda na, ña ya'a kua'a' ñivi kùu na? ―kàti ra.

10 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu:

―Na ka'un chi'in ma ñivi, ña na kunandi na ma ikan ―kàti ra.

Ta ma ikan ti ya'aga kua'a' ma ita kuati kàa, tajan chūnandi ndio na. Ta ìyo iin u'un mii ndra'ii kùu ndra. Ta siin kùu ma ñivi ña'a. 11 Tajan kī'in ndio Jesuu ma paan, ta kīcha'a ra chìkan ra ta'vindioo, nuu ma Racha'nu Ndioo cha'a' yi iti' andivi, ta chā'a ndio ra yi nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra, ña na nata'vi ndra yi nuu ma ñivi. Ta indukuni takan jā'a ra chi'in ma tiaka' ndia. Tajan chāchi na naja kua kùuni maa na. 12 Ta ora chītu tichi na, tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Na jati'vi ndo ma ña chākoso, ikan na töve tivi nï'iin nakuyi, ―kàti Jesuu.

13 Tajan jāti'vi ndio ndra ma ña chākoso, ta jākutu ndra uchi uvi ga ta'an tuka ma paan chi'in ma ña chākoso jā'a ma ndi u'un paan ña kūva'a chi'in cebada. 14 Takan kūu ta ora ndē'e ma ñivi ma ndatu ka'nu ña jā'a Jesuu, ta te'en nāka'an na:

―Ndicha kuii ña ra'ya kùu ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ra ni kichi ma ñuñivi i'ya ―kàti na.

15 Va tava Jesuu chā'a ra kuenda ña tani'i kùuni na kundaka na ra ku'un ra, kuenda ña kùu ra rey, ra ka'nda tiñu nuu na. Yakan va kēe ma'iin ra kuà'an ra ma siki iin yuku sukun, ti kùuni ra koo ma'iin ra.

Jesuu chìka ra nuu tañu'u

(Mt. 14:22-27; Mr. 6:45-52)

16 Takan kūu ta ora cha kuaa, tajan ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu kēe ndra kuà'an ndra yu'u tañu'u. 17 Ta ikan kī'vi ndio ndra tichi iin varku, ta kīcha'a ndio ndra kèta chiyo ndra ma tañu'u, ña kuà'an ndra iti' ñuu Capernaum. Ta cha ya'a naa kùu yi. Ta ma Jesuu juuni töve ra chàa ma nuu ka'ìin ndra. 18 Tajan ma tañu'u, nduva'a sukun ndàkoo nditi ra' jà'a ña ya'a ni'i chàkin ma tati. 19 Ta ora cha yā'a nduu ndra iin u'un a iñu kilometru chi'in ma varku, tajan ndē'e ndra ña chìka Jesuu vàchi ra nuu takuii, ña kuàjayatin ra ra nuu kuà'an ma varku. Tajan ndrakan kīcha'a ndio ndra yù'vi ndra. 20 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡Na yü'vi ndo, ti mai kùi! ―kàti ra.

21 Tajan nduva'a kuii chìsii ndra ña cha ìyo Jesuu chi'in ndra ma tichi varku. Ta nunuu ni, ta cha chàani ndra ma ñuu nuu kuà'an ndra.

Nuu nànduku ñivi ma Jesuu

22 Takan kūu ta ma inga kivi, ma ñivi kīndoo yu'u tañu'u nuu kēe ma ndra jàkua'a chi'in ra chi'in ma varku, ikan chā'a na kuenda ña tüvi ndāa Jesuu chi'in ndra ma tichi varku uvanuu nia, ña ndaa ma ikan. 23 Ta ora cha yā'a ña kūu takan, tajan chāa ndio tiá kua'a' varku, ña kīchi iti' ñuu Tiberias, yatini ma nuu chā'a Jesuu ña chàchi ma ñivi ora chā'a ra ta'vindioo cha'a' yi nuu ma Racha'nu. 24 Ta ora ndē'e na ña töve ndaa Jesuu ma ikan, ta ni ma ndra jàkua'a chi'in ra, tajan ndāa ndio na tichi ndrun, ta kēe na kuà'an na kuànanduku na Jesuu iti' ñuu Capernaum.

Jesuu kùu ra takua kùu ma paan ña jà'a ña na koo ndito yo indeeni

25 Ta ora nāta'an na Jesuu ma inga chiyo yu'u tañu'u, ta te'en nāka'an na chi'in ra:

―Yo'o matru, ¿nda ora kīchaun nde've? ―kàti na.

26 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ndyo'o nànduku ndo yu'u, cha'a' ña chāchi ndo nda kati chitu tichi ndo jā'i, ta yöve cha'a' ña kì'in kuenda ndo, ta kùtunini ndo nda kuenda kùu ma ndatu ña chā'a Ndioo nui ña jà'i. 27 Na jätiñu ndo cha'a' ma ña kachini ndo, ma ñuñivi i'ya, vati yakan numini ndi'i yi. Na jatiñu ndo va cha'a' ma ña kachi ndo, ña ku'va nuu koo ndo endeeni chi'in Ndioo. Ti ma ndayu ikan kùu ma ña ni ku'va ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo kachi ndo, vati rakan kùu ra kāchin ma Ndioo, ña jà'a ra yi.

28 Ta te'en kīcha'a ndio ma ñivi chìkatu'un na nuu Jesuu:

―¿Nayi ìyo yi ña ja'a ndi, ta kùu jachinu ndi ma tiñu kùuni Ndioo ña ja'a ndi? ―kàti na.

29 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in na:

―Uvanuu ma tiñu ka'nu ña kùuni Ndioo ña jà'a ndo, kùu yi ña na chinuni ndo ma tu'un kà'an yu'u, ra tāchi ra ―takan kàti Jesuu.

30 Tajan ma ñivi te'en nāka'an na chi'in ra:

―Tuva takan kùu yi, ¿nda ndatu ka'nu kùu jana'un nuu ndi, ikan ora nde'e ndi yi, ta chininu ndi ma tu'un kà'un? ¿Ta nda tiñu kùu ma ña jà'un? 31 Ma ndian kūu ñivi ndi ña chīyo taji'na, chāchi na ma ña kuichin ña nàni maná, ma tichi ku'u niku, vati nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Iti' andivi jākoyo ra ma paan chàchi na” ―kàti na.

32 Tajan ma Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo: ña na yöve Moisés kùu ra ña chā'a ra ma paan kāchita iti' andivi chāchi ndo taji'na, ti ma Tatái kùu ra chā'a yi ta nda vitin chà'a ra yi ndia. Ta ma paan chà'a ra kùu ma ña ndicha ña vàchi iti' andivi. 33 Vati ma paan ña chà'a ma Ndioo nuu yo vàchi yi iti' andivi, ta jà'a yi ña endee koo ndito ma ñivi ìyo ñuñivi.

34 Tajan te'en chīkan na nuu Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, na ku'vaun ma paan i'ya kachi ndi nani kivi ―kàti na.

35 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Yu'u kùu ma paan ña chà'a ña koo ndito ndo endeeni. Ta ma ndian vàchi nui, na tüva ni kusoko na, ta ma ndian chìnuni ña kà'in, na tüva ni natii na takuii ndia. 36 Va tava cha kā'in chi'in ndo, ña vaji cha ndè'e ndo yu'u, na töve chìnuni ndicha ndo ma tu'in. 37 Ta tandi'i ma ndian chā'a ma Tatái nui, ndiakan kùu ma ndian vàchi nui. Ta ma ndian vàchi nui ni ku'vai ña ki'vi na iti' kuà'in. 38 Vati yu'u töve kīchi̱ iti' andivi, kuenda ña jà'i ma ña kùuni mai, ti yu'u kīchai va kuenda ña jà'i tandi'i ña kùuni ma Tatái, ra tāchi yu'u. 39 Ta ma tiñu ña töve kùuni ma Tatái, ra tāchi yu'u ña jà'i, kùu yi ña, koto jäkunai nï'iin ma ñivi ña chā'a ra nui, vati ma ña kùuni ra ña jà'i, kùu yi ña na janatakui na ma kivi nuu ndi'i nia. 40 Ta juuni kùuni ma ra tāchi yu'u ña tandi'i ma ndian nde'e yu'u ra kùu Se'e ra, ta chinuni na ma tu'un kà'in, ni koo ndito na endeeni jà'i, ta juuni yu'u, ni janatakui na ma kivi nuu ndi'i nia ndia.

41 Cha'a' ña'a kùu yi ña ma ndian judíu kīcha'a na chàtu'un na ra, cha'a' ña kā'an ra tu'un i'ya: “Yu'u kùu ma paan ña kīchi iti' andivi.” 42 Ta ma ndian judíu te'en nāka'an na:

―¿A yöve Jesuu i'ya, kùu ra se'e Kusé? Ndicha ña juu ra kùu ra, ti nàkoto va'a yo ma tatá ra chi'in ma'á ra. ¿Ta chïto naja kà'an ra ña kīchi ra iti' andivi?

43 Tajan ma Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Na jaña ndo ña chàtu'un ndo. 44 Nï'iin ñivi, na küu kichi na nui, tu yöve Tatái ra tāchi yu'u kùu ra ña chàki'in ra na. Ta yu'u kùi ña ni janatakui ndiakan ma kivi nuu ndi'i nia. 45 Vati nuu ma tutu Ndioo ña tāa ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo te'en kà'an yi: “Ndioo ni jana'a ra nuu tandi'i ma ñivi”, kàti yi. Cha'a' yakan kùu yi ña tandi'i ma ndian chìni tu'un kà'an ma Racha'nu Ndioo, ta jàchi'in na ma ña kà'an ra. Ndiakan kùu ndian vàchi nui.

46 ’Ma tu'un kà'in töve kùuni yi ka'an yi ña ìyo ñivi ña cha ndē'e na ma Tatái, ti uvanuu ma ra cha ndē'e ra, kùu yu'u, ra chīyo chi'in ra. 47 Ndicha va'a ña kà'in, ña ma ndian chìnuni ma tu'in, endee ìyo ndito na. 48 Ta yu'u kùu ma paan ña jà'a, ña na koo ndito yo endeeni. 49 Ma ndian kūu ñivi ndo ña chīyo taji'na, chī'í na vaji chāchi na ma ña kuichin ña nàni maná, ma tichi ku'u. 50 Va yu'u kà'in chi'in ndo, cha'a' inga tuku ma paan ña vàchi iti' andivi, ta yakan, ti tu ìyo nda ndian chàchi yi, na töve chì'í na. 51 Va yu'u kà'in chi'in ndo ña yu'u kùu ma paan ndito ña kīchi iti' andivi, ta nda ndian nikuuni ña chàchi ma paan i'ya, ni koo ndito na endeeni chi'in Ndioo. Ta ma paan ña ni ku'vai nuu na kùu ma kuñui, ikan na kuu koo ndito tandi'i ma ndian ìyo ñuñivi.

52 Tajan ma ndian judíu te'en kīcha'a na kànita'an yu'u na chi'in juuni maa na:

―¿Naja kua kùu yi, ña kùuni ra ku'va ra ma kuñu ra kacho?, kùuni ndo ―kà'an na.

53 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña tu töve chàchi ndo kuñu ma ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ta töve chì'i ndo ma nií ra, na töve ni ni'i ndo nuu koo ndito ndo chi'in ma Racha'nu Ndioo. 54 Yakan va ma ndian chàchi ma kuñui, ta chì'i na ma nii̱, ndiakan endee ìyo ndito na, ta yu'u ni janatakui na ma kivi nuu ndi'i nia. 55 Vati ma kuñui kùu ma ndayu va'a, kuenda ña kacho, ta ma nii̱ kùu ra' iin ña va'a ko'o yo ndia. 56 Ti ma ndian chàchi ma kuñui, ta chì'i na ma nii̱, induku ìyo na chi'i̱n, ta yu'u, induku ìyoi chi'in na ndia. 57 Vati tava ma Tatái, ra tāchi yu'u, ra takani ìyo kùu ra, yakan va juuni ra ndito kùi takua kùu ra, cha'a' yakan kùu yi ña ìyo ndatui ña kùu ja'i ña na koo ndito tandi'i ndian chàchi ma kuñui ndia. 58 Va yu'u kà'in cha'a' ma paan nūu iti' andivi. Vati ma paan ikan töve indukuni kùu yi takua kùu ma ña nàni maná, ña chāchi ma ndian kūu ñivi ndo ndian chīyo taji'na, ti ndiakan chī'í na vaji chāchi na yi. Va ma ndian chàchi ma paan ña kīchi iti' andivi, ni koo na indeeni. 59 Takan kā'an Jesuu nuu ma ñivi ma ora jāna'a ra tichi veñu'u ñivi judíu, ña ndaa ma ñuu Capernaum.

Nuu kàtitu'un Jesuu nayi kùuni ma ña koo ndito yo indeeni ka'an yi

60 Takan kūu ta ora chīni ma ndian chàkunuu chata Jesuu ma tu'un i'ya, tajan te'en nāka'an na:

―Ya'a ga ndetiñu jàchi'o ma tu'un kà'an ra'ya. ¿Nda ndian kùu ma ndian ni jachi'in ma ña kà'an ra, ña kua kà'an ra takan?, kùuni ndo ―kàti na.

61 Ta ora chā'a ndio Jesuu kuenda ña chàtu'un na ra, tajan te'en nāka'an ra chi'in na:

―Ta, ¿naja töve chàta'ani ndo ma ña kà'in? 62 ¿Nayi ja'a ndo, tuva nde'e ndo yu'u ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ña ndàa ndiko ra ku'un ra ma nuu chīyo ra niku? 63 Ma Tati Ií Ndioo jà'a ña kùu koo ndito ndo endeeni, ta ndisaa ña kùu ja'a ndo chi'in ma kuñu ndo, töve nda kuenda yi. Vati ma tu'un kàtitu'in nuu ndo jà'i yi chi'in ma Tati Ií Ndioo. Ta tu'un ikan chà'a yi, ña na koo ndito ndo endeeni chi'in ra. 64 Va ìyo uvi uni ndo ña töve chìnuni tu'in ―kàti Jesuu.

Takan kà'an Jesuu, ti takani cha chìto ra nda ndian kùu ma ndian töve chìnuni tu'un ra, ta nda ra kùu ma ra ni xikoña'a cha'a' ra ndia.

65 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Cha'a' yakan kùu yi ña, cha kā'in chi'in ndo, ña nï'iin na, na küu kichi na nui, tuva yöve ma Tatái kùu ma ra ji'na ña chā'a ra yi nuu na.

66 Takan kūu ta nda ma ora ikan, kua'a' ma ndian chàkunuu chi'in Jesuu niku, jāña na ña chàkunuu na chi'in ra. 67 Tajan te'en chīkatu'un ndio Jesuu nuu ma ndi uchi uvi ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―¿A ndita'an ndo kùuni ndo ku'un ndo, takua jā'a ndiakan? ―kàti Jesuu. 68 Tajan ma ra nàni Simón Petu' te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, cha chìto va'a ndi ña töve ìyo inga yo nuu ku'un ndi. Vati uvanuu maun kùu ra kà'an naja kua kùu ni'o nuu koo ndito yo endeeni. 69 Ta ndyu'u kīcha'a ndi chìnuni ndi, ta nàkoto ndi, ña yo'o kùu ma ra kùu Cristu, ra Se'e Ndioo ndito.

70 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―¿A chàku'uni ndo ña yu'u kùu ma ra kāchin ma ndi uchi uvi ta'an ndo? Va vaji takan kùu yi, ìyo iin ra tañu ndo ña kùu kui'na ―kàti Jesuu.

71 Ma ora kā'an Jesuu ma tu'un i'ya, chànini ra cha'a' ma Juda, ra kùu se'e Simón Iscariote, ti chìto Jesuu ña ni xikoña'a ra cha'a' ra nuu ñivi, vaji iin ra ìyo tañu ma ndi uchi uvi ndra jàkua'a chi'in Jesuu kùu ra.

7

Ma ndra yani Jesuu, na töve chìnuni ndra ma tu'un kà'an ra

1 Takan kūu ta ora yā'a ña kūu takan, tajan kēe ndio Jesuu chàkunuu ra, ta ñuu, ta ñuu, ma iti' ñu'u' Galilea. Vati na küuni ga ra chìkoni'i ra ma ñu'u' Judea, ti ndikun ma ndian judíu ka'ni na ra. 2 Ta tava cha vàchi kuyatin ma kivi ña ni kuu ma viko lomara, ña jàka'nu ma ndian judíu nani kuiya. 3 Tajan ma ndra yani Jesuu, te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Na keun ma ñu'u' Galilea, ta ku'u̱n ma iti' ñu'u' Judea, ikan ma ndian jàkua'a chi'un ña ìyo ndakan, na nde'e na ma tiñu jà'un ndia. 4 Vati nï'iin yo kùuni yo ña nakoto ma ñivi yo, cha'a' ma ña va'a jà'a yo, tüvi ìyo yi ña ja'a xe'o yi. Yakan va tu ndicha ña ra jà'a tiñu va'a kùu̱n, na ja'un yi nuu ndè'e tandi'i ma ñivi ìyo ñuñivi. ―Takan kàti ma ndra yani ra.

5 Takan kàti ndra, ti ni ma ndra yani Jesuu, na töve chìnuni ndra ma ña kà'an ra ndia. 6 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Takä'an chaa ma ora ña kùu ku'vai ña na nakoto na yu'u, va kuenda ndyo'o, nda ora nikuuni, va'a yi kuenda ndo. 7 Vati ma ndian ìyo kuenda ma ñuñivini, na töve nda cha'a' kùxaani na nde'e na ndo, va yu'u, ndicha ña ìyo nda cha'a' kùxaani na nde'e na yu'u, ti jàna'a kachi̱n nuu na, ña töve va'a ma ña jà'a na. 8 Kua'an ndyo'o ma viko, vati yu'u na töve ku'in, ti takä'an chaa ma ora ña jàna'i yu'u nuu ma ñivi ―kàti Jesuu.

9 Ta ora chīnu kā'an Jesuu takan, ta kīndoo ra ma ñu'u' Galilea.

Jesuu chàa ra ñuu Jerusalén, nuu ìyo viko nàni Lomara

10 Ta ora cha kuà'an ndio ma ndra yani ra, tajan nda ma Jesuu kēe ndio ra kuà'an ra chata ndra nuu ìyo ma viko ndia. Ta chāa ndio ra ma ikan va xe'eni. 11 Va ma ndian judíu kīcha'a na nànduku na Jesuu ma nuu ìyo viko, ta te'en kīcha'a na chìkatu'un ta'an na:

―¿Ndanu chàkunuu ma ra'ii ikan? ―kàti na.

12 Ta tañu ma ñivi ka'ìin ikan, ìyo uvi uni ma ndian chàtu'un Jesuu, ta ìyo ndian kà'an te'en: “Iin ra va'a kùu ra”, kàti na. Ta ìyo inga na ña kà'an te'en: “Na yöve ra va'a kùu ra, ti ra jànda'viña'a kùu ra”, kàti na. 13 Ta vaji takan kà'an na, va nï'iin ñivi töve kà'an na tu'un i'ya nuu ka'ìin ti'vi kua'a' ñivi, koto nde'e na tundo'o jà'a ma ndian kuxini nuu ma ndian judíu.

14 Ta ma viko ikan cha kua kùu java yi, ora kī'vi Jesuu ma tichi kora veñu'u ka'nu, ta ikan kīcha'a ra jàna'a ra nuu ma ñivi. 15 Ta ma ndian judíu ndava kuà'an anima na ña kīndoo na nde'e na ra, ta te'en kīcha'a na chìkatu'un ta'an na:

―¿Naja ya'a ga chìto ra'ya, ta töve nī jakua'a ra? ―kàti na.

16 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ma ña jàna'i i'ya, yöve iin tu'un ña jāndakuu maani̱ kùu yi, ti ma tu'un kà'an ma ra tāchi yu'u ña jà'i kùu yi. 17 Tu ìyo nda ndian kùuni ja'a ma tiñu kùuni ma Racha'nu Ndioo, kùu ku'va na kuenda, tuva ma tu'un jàna'i, kùu yi ma tu'un Ndioo, a ma tu'un jàndakuu maani̱ kùu yi. 18 Vati ma ndian jàna'a nuu ma ñivi chi'in ma tu'un ña jàndakuu maani na, kùuni yi ka'an yi ña jàka'nu na juuni maa na. Va ma ndian jàna'a nuu ma ñivi, ta nànduku na naja kua jàka'nu na ma ndian tāchi na. Ndiakan kùu ma ndian kà'an ma ña ndaa, ta nï'iin ñivi küu ni'i na naja kua tisokuati na cha'a' ña jà'a na.

19 ’¿A töve ndicha ña ma racha'nu Moisés chā'a ra tutu ley Ndioo nuu ndo taji'na? Va nï'iin ndo töve jàchi'in ndo ma ña kà'an yi. ¿A yöve cha'a' yakan kùu yi ña kùuni ndo ka'ni ndo yu'u? ―kàti Jesuu.

20 Tajan ma ñivi te'en nāka'an na chi'in ra:

―¿A tati xaan kī'vi xiniun ña kà'un takan? ¿Yo kùu ma ndian kùuni ka'ni ñu̱n? ―kàti na.

21 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra.

―Cha'a' uvaa ma ña jā'i ma kivi nindeo, ndisaa ndo nī chata'ani ndo yi. 22 Vati ndicha va'a ña ma Moisés kùu ra ña tāchi ra ña na nakua'a ndo ka'nda ndo ñii nuu ika ma ndrakuati se'e ndo, (vaji yöve chi'in Moisés kīcha'a yi, ti takani cha vàchi ma ñivi ndo ndian chīyo tatiempu jà'a na yi) vaji ma kivi nindeo kùu yi. 23 Ta vitin tu cha'a' ña kùuni ndo jachi'in ndo ña kà'an ma ley Ndioo ña tāa ma Moisés kùu yi ña chà'nda ndo ñii nuu ika ma ndrakuati se'e ndo vaji kivi nindeo kùu yi, ¿ta naja kùxaan ndo yu'u cha'a' ña jānda'i ninii ma ra ku'vi ma kivi nindeo? 24 Ta koto tïsokuati ndo ma ñivi, tuva tüvi chìto ndaa ndo nda cha'a' kùu yi. Na ja'a ndo yi, va tuva ma ña ndaa kùu yi.

Jesuu kàtitu'un ra nda iti' kīchi ra

25 Takan kūu tajan iin ma ndian ìyo ma ñuu Jerusalén te'en kīcha'a na chìkatu'un ta'an na:

―¿A yüvi ra nànduku na ka'ni na kùu ra'ya? 26 Na nde'e va'a yo, ti ikan ndaa ra kà'an ra nuu tuvi ñivi, ta nï'iin ma ndra kùxini töve kà'an ndra chata ra. ¿A töve chànini ndra, ña ndicha va'a, ña ra'ya kùu ma Cristu, ra tāchi Ndioo?, kùuni ndra. 27 Va maa yo cha chìto yo ndanu kīchi ra'ya. Va taku ma Cristu, ti nï'iin ñivi töve chìto na nda iti' ni kichi ra ma ora ni kichaa ra ―Takan nàtu'un ta'an na.

28 Ta ora chīni Jesuu ña takan kà'an ma ñivi, ma ora jàna'a ra nuu na ma tichi kora veñu'u ka'nu, tajan te'en nāka'an ni'i ra chi'in na:

―¿A ndicha ña nàkoto ndo nda ra kùi, ta juuni chìto ndo ndanu kīchi̱? Va yu'u kùuni̱ ña na koto va'a ndo, ña yu'u töve vàchi̱ i'ya cha'a' ña kùuni mai. Vàchi̱ ti ìyo iin ra tāchi yu'u ña töve nàkoto ndo. Ta rakan ti iin ra ndaa kùu ra. 29 Va yu'u nàkoto va'i ra, ti kuenda ra vàchi̱, ta maa ra tāchi yu'u ndia ―kàti Jesuu chi'in na.

30 Takan kūu ta ora chīni ma ñivi tu'un ikan, ta kūuni na tiin na ra, ta tì'i na ra tichi vekaa niku, va nï'iin na nī ti'i na nda'a' na ña tìin na ra, ti takä'an chaa ma ora ra. 31 Ta ma ora ikan kua'a' na chīnuni ma ña kà'an Jesuu, ta te'en kīcha'a ndio na nàtu'un ta'an na:

―Ma ora ni kichi ma ra kùu Cristu, ¿a ni ja'aga ra tiá ndatu ka'nu kua ra'ya?, kùuni ndo ―kàti na ña nàtu'un ta'an na.

Nuu tàchi ma ndra fariseu ma jandaru, ña na kutiin ndra Jesuu

32 Takan kūu ta chīni ma ndra fariseu ña kà'an xe'e na chata Jesuu, tajan jāndikita'an tu'un ndra chi'in ma ndra chà'nda tiñu nuu sutu, ta tāchi ndra ma ndra jandaru ña kùmi ma veñu'u, ña na kutiin ndra Jesuu. 33 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Tia tiempuni, ni koi chi'in ndo ma nde've, ti ni chikoni'i ndikoi ku'in nuu ma ra tāchi yu'u. 34 Tajan ndyo'o, ni nanduku ndio ndo yu'u, va na töva ni nata'an ndo yu'u, vati na töve kùu ku'un ndo ma nuu ni chai.

35 Takan kūu tajan ma ndian judíu, te'en kīcha'a na chìkatu'un ta'an na:

―¿Ta ndanu ni ku'un ra'ya, ña na küu nata'an yo ra? ¿A ni ku'un ra ñuu chika nuu ndoyo ma ndian kùu ñivi yo te'en tikan tañu ma ndian griegu, ta ni jana'a ra nuu ma ñivi ìyo ikan?, kùuni ndo. 36 ¿Nayi kùuni ra kà'an ra, cha'a' ña kā'an ra te'en chi'in yo ña: “Ni nanduku ndo yu'u, va na töve ni nata'an ndo yu'u, vati na töve nuu kùu ku'un ndo, kùu ma nuu ni chai”?, kàti ra ―Takan kàti na ña nàtu'un ta'an na.

Ma ndian chìnuni tu'un Ndioo, ìyo ma Tati Ií Ra chi'in na indeeni

37 Ma kivi nuu ndi'i nia, ña ìyo ma viko ka'nu ikan, ma Jesuu chūndaa ndio ra, ta te'en nāka'an ni'i ra chi'in ma ñivi:

―Tu ìyo nda ndyo'o nàtii ndo takuii, na kichi ndo nui, ta ku'vai ra' ko'o ndo. 38 Vati nuu ma tutu Ndioo, kà'an yi ña tichi anima ma ndian chìnuni ña kà'in, ni kana iin ña kàa takua kàa iin yuta ña tüvi ni ndoko, ta yakan kùu yi ña ni ja'a yi ña koo ndito ndo.

39 Chi'in ma tu'un i'ya, kùuni Jesuu ka'an ra ña ma ndian chìnuni ma tu'un ra, ni koo ma Tati Ií Ndioo chi'in na, vaji ma Tati Ií Ndioo takä'an kichaa yi, vati takä'an ku'un ndiko Jesuu nuu ni jaka'nu ma Ndioo Tatá ra ra.

Kèsiin ñivi cha'a' ma tu'un Jesuu

40 Ta ìyo iin ma ndian ka'ìin tañu ma ñivi, ña ora chīni na ma tu'un i'ya, ta te'en nāka'an na:

―Ndicha va'a ña ra'ya kùu ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ―kàti na.

41 Ta inga tuku na kà'an te'en:

―Ra'ya kùu ma Cristu ―kàti na.

Va juuni ìyo inga ndian kà'an te'en:

―¿A iti' ñu'u' Galilea ìyo yi ña kichi ma ra kùu Cristu, kùuni ndo, ña kà'an ndo takan? ¡Jun! 42 Na yöve takan kùu yi ti nuu ma tutu Ndioo kà'an yi ña, ma ra kùu Cristu ìyo yi ña kuu ra ñivi ma rey David, ta juuni ìyo yi ña kuu ra ma ra ñuu Belén, juuni ma ñuu nuu kāku ma rey David niku ndia ―kàti na. 43 Ta takan kūu ña ma ñivi kēsiin na jā'a ma tu'un Jesuu. 44 Ta ìyo ma ñivi kūuni na tiin na ra, ta ku'un ra vekaa, va nï'iin na töve nī ja'a yi.

Ma ndra chà'nda tiñu nuu ñivi judíu töve chìnuni ndra ña kà'an Jesuu

45 Takan kūu tajan ma ndra jandaru ña kùmi ma veñu'u, chīkoni'i ndiko ndra nuu ka'ìin ma ndra fariseu, chi'in ma ndra sutu ña kùxini nuu sutu, ta ndrakan te'en chīkatu'un ndra nuu ma ndra jandaru:

―¿Ta naja töve ndàka ndo ra? ―kàti ndra.

46 Tajan ma ndra jandaru te'en nāka'an ndra:

―¡Nï'iin ndra'ii töve kà'an ma takua kà'an rakan! ―kàti ndra.

47 Tajan ma ndra fariseu, te'en nāka'an ndiko ndra:

―¿A ndita'an ndo chā'a ndo ña kēña'a ra ndo ndia? 48 ¿A cha chīnuni iin ma ndra kùxini nuu yo a ma ndra fariseu ma tu'un kà'an ra, ña kà'an ndo takan? Cha chìto va'a ndo ña yöve takan kùu yi. 49 Uvanuu ma ndian chìnuni ña kà'an ra, kùu ma ndian töve nàkoto ña kà'an ma tutu ley Ndioo. Ta ndiakan ti ndian kini kùu na ―kàti ndra chi'in ma jandaru.

50 Tajan ma ra nàni Nicodemo, ra juuni kùu fariseu, ra chānde'e Jesuu ma ora chanikuaa, ndēta ndio ra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra kùxini ka'ìin ikan:

51 ―Ma ley Ndioo ña jàka'nu yo kà'an yi ña, na küu ka'ni yo nï'iin ñivi, tuva takä'an ndakatu'un yo nuu na nayi kùu ma ña jà'a na ―kàti ra.

52 Tajan ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ma Nicodemo:

―¿A juuni ra ñu'u' Galilea kùu̱n ña kà'un takan? Na jakua'a ji'naun naja kua kà'an yi nuu ma tutu Ndioo, ta nde'un ti nï'iin ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo na töve nī keta ra iti' ñu'u' Galilea ―kàti ndra chi'in ra.

Ma ña'a tondo ña kì'vi chi'in nda ra nikuuni

53 Tajan ora yā'a ña kūu takan, ta ta'ii'iin ndio na kēe na kuà'an na ve'e na.

8

1 Takan kūu tajan Jesuu kēe ra kuà'an ra iti' yuku nàni Olivu. 2 Ta ma inga kivi ora kūndichin, kēe ndiko ra kuà'an ra ma veñu'u ka'nu, ta ndisaa ma ñivi chājayatin na na nuu ra, ta rakan chūnandi ndio ra, ta kīcha'a ra jàna'a ra nuu na. 3 Tajan ma ndra matru ña jàkua'a ma ley Ndioo, chi'in ma ndra fariseu nāta'an ndra iin ña'a tondo ña kì'vi ña chi'in ra'ii, ta tīin ndra ña, ta ndàka ndra ña kuà'an ndra nuu Jesuu. Ta ikan kūtaa ndra ña ma'ñu ma nuu ka'ìin ti'vi ma ñivi, 4 ta te'en nāka'an ndra chi'in Jesuu:

―Matru, ma ña'a i'ya nātiin ndi ña, juuni ma ora ña kì'vi ña chi'in iin ra'ii yüvi iian. 5 Ta ma nuu ley ña tāa Moisés, kàti yi ña na ka'ni yo ma ñivi ña'a ña jà'a takan chi'in yuu. Ta yo'o, ¿naja kua kàtiun? ―kàti ndra.

6 Takan chīkatu'un ndra nuu ra, ikan na ka'an ra iin ña tüvi va'a, ta chi'in yakan kùu ni'i ndra naja kua kùu tisokuati ndra ra. Tajan Jesuu chūnandi chiti ra, ta kīcha'a ra tàa ra ma nuu ñu'u' chi'in xini nda'a' ra. 7 Va tava ma ndra fariseu na töve jàña ndra ña chìkatu'un ndra nuu Jesuu, yakan va ndēta ndio ra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Nda ndyo'o nikuuni, tuva töve ìyo nï'iin kuati ndo, ji'na ndo na kani ma yuu chata ña ―kàti ra chi'in ndra.

8 Tajan Jesuu chūnandi chiti ndiko ra ma nuu ñu'u', ta kīcha'a ndiko ra tàa ra. 9 Ta ora chīni ndra ña kā'an Jesuu takan, ta chā'a ndra kuenda ña maa ndra kùu ma ndra ìyo kuati, tajan iini iini ndra kīcha'a ndra kàcha'an ndra, va ma ndra ji'na kīcha'a jà'a yi kùu ma ndra cha'nuga, ta ikan jan, ma ndra yoko ndia. Tajan ma'iin nia ndio Jesuu kīndoo chi'in ma ña'a ikan ma'ñu ñivi. 10 Ta ikan jan, chūndaa ndio Jesuu, ta tava ndē'e ra ña nï'iin ga ndra tüva, ti uvaa nia ma ña'a kīndoo, tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ña:

―Yo'o xi'i, ¿ndanu ka'ìin ma ndra tīsokuati ñu̱n? Ta, ¿naja nï'iin ndra, töve nī kuuni ndra ka'ni ndra ñu̱n? ―kàti Jesuu chi'an.

11 Tajan ma ña'a ikan te'en nāka'an ña:

―Nï'iin ndra nī ja'a yi racha'nu ―kàti ña.

Tajan Jesuu te'en nāka'an ndiko ra chi'in ña:

―Ni yu'u na küuni̱ ka'ni̱ ñu̱n ndia. Ta vitin kuà'an yo'o, ta koto jä'a gaun ma kuati ―kàti ra chi'an.

Jesuu kùu ra tava kùu iin ñu'ú ña jàndondichin nuu ndè'e ma ñivi ñuñivi

12 Takan kūu tajan Jesuu te'en nāka'an tuku ra chi'in ma ñivi:

―Yu'u kùi tava kùu iin ñu'ú ña jàndondichin nuu ndè'e ma ñivi ñuñivi, ta ma ndian tàndikun chatai, na töva ni kakunuu na nuu naa, vati ni ni'i na ma ñu'ú ña ni ku'va nuu koo na endeeni ―kàti Jesuu.

13 Tajan ma ndra fariseu te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Yo'o, kà'un ma tu'un chiña cha'a' juuni maun, ta yakan töve nda kuenda yi ―kàti ndra chi'in ra.

14 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ndicha ña vaji kà'in cha'a juuni mai, va ndicha va'a ti ña ndaa kùu yi. Vati yu'u chìtoi ndanu kīchi̱, ta chìtoi ndanu kuà'in. Va taku ndyo'o, na töve chìto ndo ndanu kīchi̱, ta töve chìto ndo ndanu kuà'in ndia. 15 Ta ndyo'o jàkutuni ndo ma tiñu, tava kùuni ma ñivi ìyo ñuñivini, va yu'u töve jàkutuni̱ nï'iin ñivi. 16 Ta tu yu'u jàkutuni̱ iin nakuyi chi'in ma ñivi, va ndicha ti ma ña jà'i, iin ña ndaa kùu yi, vati na yöve ma'iin ni kùu ma ra jàkutuni yi, ti jàkutuni̱ yi nda chi'in ma Tatái, ra tāchi yu'u ndia. 17 Vati nuu ma tutu ley Ndioo ña ìyo nuu ndo kà'an yi, ña tu uvi ta'an ma testigu kà'an na iin nuu ni, ìyo yi ña chinuni yo yi, ti tu'un ndaa kùu yi. 18 Va'ani tuva takan, yu'u kà'in ma ña ndaa cha'a' juuni mai, ta nda ma Tatái, ra tāchi yu'u, juuni kà'an ra cha'i ndia ―kàti Jesuu.

19 Tajan ndrakan te'en chīkatu'un ndra nuu Jesuu:

―Ta, ¿ndanu ìyo ma tatáun? ―kàti ndra.

Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ndyo'o, töve nàkoto ndo yu'u, ta töve nàkoto ndo ma Tatái ndia. Vati tuva ndicha ña nàkoto ndo yu'u, juuni takan ìyo yi ña nakoto ndo ma Tatái ndia ―kàti Jesuu.

20 Ta Jesuu kātitu'un ra ma tu'un i'ya, ma ora ndaa ra jàna'a ra ma tichi kora veñu'u ka'nu, nuu ndaa ma chatun, nuu sòkó na xu'un' kuenda Ndioo. Va nï'iin na nī tiin na ra, ti takä'an chaa ma ora ra.

Jesuu kà'an ra ña ma nuu ni ku'un ra, na küu chàa ma ñivi

21 Takan kūu ta Jesuu te'en nāka'an tuku ra chi'in ma ñivi:

―Yu'u ni ku'in, ta ndyo'o ni kunanduku ndo yu'u, va ni kuvi ndo cha'a' ma kuati jà'a ndo, vati ma nuu kuà'in, na küu chaa ndo.

22 Tajan ma ndian judíu te'en kīcha'a na nàtu'un ta'an na:

―¿A chànini ra ka'ni maa ra ra, yakan va kà'an ra, ña na küu chaa yo ma nuu kuà'an ra? ―kàti na.

23 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ndyo'o kùu ndo ndian ìyo ninuu nde've, va yu'u kùi, ra ìyo nuu sukun. Ta juuni ndyo'o kùu ndo ndian ìyo kuenda ma nuu ñu'u' ñuñivi i'yani, va yu'u yöve ra ìyo kuenda nuu ñu'u' ñuñivi i'ya kùi. 24 Yakan va kātitu'in ña ndyo'o ni kuvi ndo cha'a' ma kuati ndo, ti tu töve chìnuni ndo ña yu'u kùu ra takani ìyo ―kàti Jesuu.

25 Tajan te'en chīkatu'un tuku ndra nuu ra:

―Ta yo'o, ¿nda ra kùu̱n? ―kàti ndra.

Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Cha kātitu'in nuu ndo nda ra kùi, nda ma kivi nunuu. 26 Ìyo kua'a' ña kàtitu'in naja kua ìyo ndo, ta juuni ìyo kua'a' naja kua jàkutuni̱ ndo ndia, uvaa ña ma ra tāchi yu'u nuu ndo, kà'an ra ma ña ndaa, ta ma ña kàtitu'in nuu ndyo'o ñivi ñuñivi, yakan kùu ma tu'un ndaa ña chīni̱ ña kā'an ra ―kàti Jesuu.

27 Va Jesuu kà'an ra nuu na cha'a' ma Tatá Ndioo, uvaa ña na töve nī kutunini na yi. 28 Yakan va Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ta ora cha chā'ni ndo yu'u, ra kùu Se'e ñivi tāchi Ndioo, tajan ni ku'va ndo kuenda, ña yu'u kùu Ndioo, ra takani ìyo, ti taku yu'u töve vàchi̱ kuenda ña jà'i ma ña kùuni mai, vati vàchi̱, kuenda ña kàtitu'in nuu ndo ma ña jāna'a ma Tatáini nui. 29 Vati Tatái ra tāchi yu'u, ìyo ra chi'i̱n, ta töve ndàkoo ma'iin ra yu'u, vati tandi'i ora jà'i ma ña chàta'ani ra ―kàti Jesuu.

30 Ta ora chīnu kā'an Jesuu takan, ta kua'a' ñivi kīcha'a chìnuni ma tu'un ra.

Ma ndian kùu Se'e Ndioo, ta ma ndian ya'a chàta'ani ja'a kuati

31 Takan kūu tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ma ndian judíu, ña chīnuni ma tu'un ra:

―Tu ndicha ña ndyo'o, ña endee chìnuni va'a ndo ma ña kà'in chi'in ndo, ndicha va'a ña kùu ndo ma ndian jàkua'a chi'i̱n. 32 Ta takan koto ndo ma ña ndicha, ta chi'in ma ña ndicha ikan ni ja'a yi ña na koo nuna ndo.

33 Tajan ma ndian judíu te'en nāka'an na chi'in Jesuu:

―Ndyu'u kùu ndi ñivi tata Abraham, ta nï'iin cha'a' takä'an kùu ndi musu ña jà'a tiñu nuu nï'iin ñivi. Ta, ¿naja kua kùu yi ña kà'un, ña ni koo nuna ndi? ―kàti na chi'in Jesuu.

34 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña tandi'i ma ndian jà'a kuati, ndiakan kùu na musu ma kuati. 35 Vati taku ma ra kùu musu, na yöve ndisaa ora ndoo ra ve'e ma ra kùu chito'o ra, va taku ma ra kùu se'e ma chito'o ma ve'e ikan, endee ìyo ra ve'e ma tatá ra. 36 Yakan va tu yu'u ma ra kùu se'e Ndioo jà'i ña na kee ndo nda'a' ma ña kini, ndicha va'a ña ndyo'o, ni ndoo nuna ndo. 37 Cha chìtoi ti ñivi tata Abraham kùu ndo, va ndyo'o kùuni ndo ka'ni ndo yu'u, ti töve kùuni ndo jachi'in ndo ma ña kà'in. 38 Yu'u kàtitu'in nuu ndo ma ña jàna'a ma Tatái nui, ta ndyo'o jà'a ndo ma ña jàna'a ma tatá ndo nuu ndo ―kàti Jesuu.

Jesuu kàtitu'un ra nuu ma ndian töve chinuni tu'un ra ña kui'na kùu ma tatá na

39 Tajan ma ndian judíu te'en nāka'an na chi'in Jesuu:

―Ma ra kùu tatá ndi, kùu ma racha'nu Abraham ―kàti na.

Va Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Tuva ndicha ña ndyo'o kùu ndo se'e Abraham, ìyo yi ña ja'a ndo ma takua jā'a ra ndia. 40 Va vitin kùuni ndo ka'ni ndo yu'u cha'a' ña kà'in ma ña ndaa ña jàna'a Ndioo nui. Ta Abraham ti töve nī ja'a ra takan. 41 Va ndyo'o indukuni jà'a ndo, ma tava jà'a ma tatá ndicha ndo ―kàti ra.

Tajan ndiakan te'en nāka'an na chi'in ra:

―Ndyu'u, na yüvi ndian se'e saká kùu ndi, ti uvanuu tatá ndi ìyo, ta rakan kùu Racha'nu Ndioo ―kàti na.

42 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Tu ndicha ña Ndioo kùu Tatá ndo, ìyo yi ña kuuni ndo nde'e ndo yu'u, ti iti' nuu ìyo ra kīchi̱, ta i'ya ìyoi chi'in ndo. Vati na yöve cha'a' ña kùuni mai kùu yi ña vàchi̱, ti yu'u vàchi̱ ña Ndioo tāchi yu'u. 43 ¿Ta naja töve kùu kutunini ndo ma tu'un kà'in? Takan jà'a ndo, ti töve kùuni ndo taso'o ndo ña kà'in. 44 Kui'na kùu ma tatá ndo, cha'a' ña kùuni ndo ja'a ndo tava kùunián'. Ma kui'na ikan, ti ñá' chà'ni ñivi kùán'. Ta yakán' ti, nï'iin cha'a' töve kà'án' ma ña ndaa, ti töve ìyo ma ña ndaa kuendán'. Ta ma ora kà'án' tu'un vata, takan jà'án' yi, ti yakán' kùán', vati vatán', ta ñá' kuxini ma tu'un vata kùán'. 45 Va tava yu'u, kà'in ma ña ndaa, yakan va ndyo'o töve chìnuni ndo ma ña kà'in. 46 ¿Nda ndyo'o kùu ka'an ndo, ña yu'u ìyo iin kuati̱? Nï'iin ndo. Ta tu chìto ndo ña iin ra kà'an ña ndaa kùi, ¿ta naja töve chìnuni ndo ma ña kà'in? 47 Ma ndian kùu ñivi Ndioo, jàchi'in na ma tu'un kà'an ra. Va tava ndyo'o, na yöve ñivi Ndioo kùu ndo, yakan va töve jàchi'in ndo ma ña kà'an ra. ―Takan kàti Jesuu.

Jesuu takani ìyo ra, antea ma tiempu chīyo Abraham

48 Tajan ma ndian judíu te'en nāka'an na chi'in Jesuu:

―Ndicha ndi ña kà'an ndi, ña ra ñuu Samaria kùu̱n, ta ndisoun tati xaan ―kàti na.

49 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Töve ndisoi nï'iin tati xaan. Ma ña jà'i kùu yi ña tìñu'i ma Tatái, va ndyo'o töve tìñu'u ndo yu'u. 50 Yu'u, na töve nàndukui ña na jaka'nu ndo yu'u, vaji ndicha ña ìyo inga ma ra kùuni ña na jaka'nu ndo yu'u, ta rakan kùu ra ña ni jakutuni ra chi'in ndo. 51 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ma ndian jàchi'in ma tu'in, endee töve ni kuvi na ―kàti Jesuu.

52 Tajan ma ndian judíu te'en nāka'an na chi'in ra:

―Vitin va ndicha va'a ndi, ña ndisoun tati xaan. Vati ma Abraham, chi'in ndisaa inga ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, kāchi'í ndra, ta yo'o kà'un ña, ma ndian jàchi'in ña kà'un, na töve ni kuvi na, kàtiun. 53 ¿A chàniniun ña yo'o ka'nugaun kua ma tatá ndi Abraham? Vati rakan chī'í ra, ta juuni chī'í ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ndia. ¿Nda ra kùu̱n kùuniun, ña kà'un takan? ―kàti na.

54 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Tu yu'u jàka'nui juuni mai, na töve nda kuenda yi. Ma ra kà'an ndo ña kùu Ndioo ndo, rakan kùu ma Tatái, ra jàka'nu yu'u. 55 Ta rakan, ndyo'o töve nàkoto ndo ra. Ta yu'u, ndicha ña nàkotoi ra. Ta tu yu'u kà'in ña töve nàkotoi ra, indukuni ya'a vatai takua vata ndo ndia. Va yu'u, ndicha va'a ña nàkotoi ra, ta jàchi'i̱n ma ña kà'an ra. 56 Ma tatá ndo Abraham, ra chīyo taji'na, nduva'a kuii chīsii ra, ña ni nde'e ra ma kivi ni kichai ma nuñu'u' ñuñivi, ta ndē'e ra yi. Yakan va nduva'a kuii chīsii ra ―kàti Jesuu.

57 Tajan ma ndian judíu te'en nāka'an na chi'in ra:

―Ni takä'an ketaun, ni uvi xiko uchi kuiyaun, ta kàtiun ña ndē'egaun Abraham ―kàti na.

58 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Ndicha va'i ña kà'in chi'in ndo, ña takani cha ìyoi, antea ña koo Abraham.

59 Tajan ma ndian judíu ti, kī'in na yuu ña kūuni na kani na Jesuu niku. Va nī kuu yi, ti Jesuu chūndii xe'e ra, ta kēe ra ma tichi kora veñu'u, chā'nda java ra tañu na, ta kuà'an ra.

9

Jesuu jànda'a ra iin ra kuaá, ña takan kāku

1 Takan kūu ta ma nuu chìka Jesuu kuà'an ra, ikan ndē'e ra iin ra kuaá ña takan kāku. 2 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in ra, te'en chīkatu'un ndra nuu ra:

―Matru, ¿ta naja kāku kuaá ma ra'ya? ¿A cha'a' kuati ma ndian kùu tatá ra kùu yi, a cha'a kuati juuni maa ra kùu yi? ―kàti ndra.

3 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na yöve cha'a' kuati maa ra kùu yi, ta ni yöve cha'a' kuati ma ndian kùu tatá ra kùu yi. Takan kāku ra, ti chi'in rakan kùuni ma Racha'nu Ndioo jana'a ra ma ndatu ra, ikan na nde'e ma ñivi, ña kùu ja'a ra yi. 4 Vitin ña juuni kùu yi ora ndichin, ìyo yi ña ja'i ma tiñu ña tāchi ma Tatái yu'u ña jà'i. Vati cha vàchi ma ora chanikuaa, ta ma ora ikan nï'iin ga ñivi, na küa jatiñu. 5 Ma ora juuni yanga ìyoi ma ñuñivi i'ya, yu'u kùi takua kùu ma ñu'ú, ña jàtuun ñuñivi ―kàti Jesuu.

6 Ta ora chīnu kā'an Jesuu takan, ta tīvisii ra nuu ñu'u', ta jā'a ra ita'vi nda'yu chi'in ra', ta kū'vi ndio ra yi chata tinuu ma ra kuaá. 7 Ta te'en nāka'an ndio ra chi'in ra:

―¡Kua'an, kuànakata tinuu̱n, nuu ndaa ma soko ña nàni Siloé! ―kàti Jesuu. Ma tu'un Siloé, kùuni yi ka'an yi: Yu'u tàchi ñu̱n.

Tajan ma ra kuaá ikan cha nākata ra tinuu ra, ta ora chāa ra nuu ndaa Jesuu, ta cha ndè'e ndio ra. 8 Tajan ma ndian ìyo yatini ma ve'e ra, chi'in ndian takani ndè'e ña kuaá ra niku, te'en kīcha'a na nàtu'un ta'an na:

―¿A yöve ra'ya kùu ma ra chùnandi chìkan tunda'vi?, kùuni ndo ―kàti na.

9 Ta ìyo inga na ña kà'an te'en:

―Juu ra kùu ra ―kàti na.

Ta inga tuku na va kà'an te'en:

―Yöve ra kùu ra, va takani ndè'e ra ―kàti na.

Tajan juuni maa ndio ra, te'en nāka'an ra:

―Ndicha ña yu'u kùi ―kàti ra chi'in na.

10 Tajan te'en kīcha'a na chìkatu'un na nuu ra:

―¿Ta naja kua jā'un ña kūu nande'un? ―kàti na.

11 Ta rakan te'en nāka'an ra chi'in na:

―Ma ra nàni Jesuu, jā'a ra nda'yu chi'in ma takuii yu'u ra, ta kū'vi ra yi chata tinui, ta te'en nāka'an ra chi'i̱n: “Kua'an nuu ndaa ma soko ña nàni Siloé, ta nakataun ma tinuu̱n”, kāti ra chi'i̱n. Tajan chā'an ndioi cha nākatai yi. Ta takan kūu yi, ña kūu nande'i ―Takan kàti ra.

12 Tajan ma ñivi ikan, te'en chīkatu'un na nuu ra:

―¿Ta ndanu chàkunuu ma ra'ii ikan? ―kàti na.

Ta ma ra kuaá niku, te'en nāka'an ra:

―Töve chìtoi ―kàti ra.

Ma ra kuaá niku, jà'a ma ndra fariseu ña na ka'an ra

13 Tajan ma ra kuaá niku, tīin ndio na ra, ta chāndaka na ra nuu ma ndra fariseu. 14 Va tava ma kivi nindeo kùu yi ña jā'a Jesuu ma nda'yu, ta kū'vi ra yi tinuu ma ra kuaá ikan, ta ndā'a ra. 15 Yakan va ma ndra fariseu kīcha'a ndiko ndra chìkatu'un ndra nuu ra ma naja kua jā'a ra ña kūu nande'e ra. Ta ma ra kuaá ikan te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Kū'vi ra ma nda'yu tinui, ta nākatai yi, ta vitin cha ndè'i ―kàti ra.

16 Ta ìyo iin ma ndra fariseu ña kà'an te'en:

―Ma ra jà'a takan, na yöve ra tāchi Ndioo kùu ra, vati töve tìñu'u ra ma kivi nìndee yo ―kàti ndra.

Ta ìyo inga na ña te'en kà'an:

―Ta tu ra jà'a kuatini kùu ra, ¿ta naja kùu jà'a ra ma ndatu ka'nu tuva takan? ―kàti na.

Ta cha'a' yakan kùu yi ña kēsiin na ti, siin siin chànini na. 17 Tajan te'en kīcha'a ndiko ma ndra fariseu chìkatu'un ndra nuu ma ra kuaá niku:

―Ta yo'o, ¿naja kua kàtiun nuu ndi, cha'a' ma ra jānda'a ma tinuu̱n? ―kàti ndra.

Ta rakan te'en nāka'an ra:

―Yu'u kà'in, ña iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kùu ra ―kàti ra.

18 Va tava ma ndra judíu, töve kùuni ndra chinuni ndra ña iin ra kuaá kūu ra niku, ta vitin cha kùu nde'e ra, yakan va kāna ndio ndra ma ndian kùu tatá ma ra kuaá, 19 ta te'en chīkatu'un ndra nuu vi:

―¿A se'e ndo kùu ra'ya? ¿A ndicha ña kāku kuaá ra? ¿Ta naja kua kùu yi ña ndè'e ra vitin tuva takan? ―kàti ndra.

20 Tajan ma ndian kùu tatá ra, te'en nāka'an vi chi'in ma ndra fariseu:

―Cha chìto ndi, ña ra'ya kùu se'e ndi, ta kāku kuaá ra, 21 va töve chìto ndi nayi jā'a chi'in ra ña kūu nande'e ra vitin, ta ni töve chìto ndi, nda ra kùu ma ra jānda'a tinuu ra. Va'aga, ña na ndakatu'un ndo nuu ra, vati ra cha chicha kùu ra, ta kàtitu'un maa ra nuu ndo nayi jā'a chi'in ra ña ndā'a ra ―kàti vi.

22 Takan kā'an ma ndian kùu tatá ra, ti yu'vi vi ndè'e vi ma ndra judíu ikan, vati ma ndra judíu cha natu'un ta'an ndra, ña tuva ìyo ma ndian kà'an ña Jesuu kùu ma Cristu, ni tavani'i ndra na indeeni ma veñu'u, ta tüva kùu na kuenda yi.

23 Ta cha'a' yakan kùu yi ña nāka'an vi: “Na ndakatu'un ndo nuu maa ra, vati iin ra cha chicha kùu ra”, kāti vi.

24 Tajan ma ndra judíu, te'en kīcha'a ndiko na chìkatu'un na nuu ma ra kuaá niku:

―Na ka'un ma ña ndaa nuu ndi, ndava nda nuu Ndioo, vati ndyu'u cha chìto ndi ña, ra jà'a kuati kùu ra ―kàti ndra.

25 Ta ma ra kuaá ikan, te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Töve chìtoi tuva ra jà'a kuati kùu ra, a töve. Uvanuu ma ña chìtoi kùu yi ña, ra kuaá kūi, ta vitin, cha kùu nde'i ―kàti ra.

26 Ta ndrakan te'en chīkatu'un ndiko ndra nuu ra:

―¿Nayi jā'a ra chi'un? ¿Ta naja kua jā'a ra chi'un ña kūu nande'un? ―kàti ndra.

27 Ta rakan te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Cha kātitu'in yi nuu ndo, va töve kùuni ndo jachi'in ndo yi. ¿Ta naja kùuni ndo ña kàtitu'un ndikoi yi nuu ndo inga cha'a'? ¿A ndita'an ndo kùuni ndo tandikun ndo chata ra? ―kàti ra.

28 Tajan te'en kīcha'a ndio ndra chàtu'un ndra chata ma ra kuaá ikan:

―Maun kùu ma ra ìyo kuenda ra, va ndyu'u, ìyo kuenda ma racha'nu Moisés. 29 Ta ndyu'u cha chìto ndi, ti Ndioo kā'an ra chi'in Moisés, va rakan, töve chìto ndi ndanu kīchi ra ―kàti ndra.

30 Tajan ma ra kuaá niku, te'en nāka'an ra:

―Na töve chìnuni̱ ña kà'an ndo ña töve chìto ndo ndanu kīchi ra, ta rakan kùu ra ña jānda'a ra tinui. 31 Cha chìto va'a yo ña Ndioo, tàso'o ra ña kà'an ma ndian jàka'nu ra, chi'in ma ndian jà'a ña kùuni ra, va ma ndian jà'a kuati, töve. 32 Nda kati tūvi ma ñuñivi nï'iin ñivi takä'an koto na ña ìyo iin ra kùu janda'a tinuu ma iin ra kāku kuaá. 33 Tu yöve ra vàchi kuenda Ndioo kùu ra'ya, na küu ja'a ra nï'iin nakuyi chi'i̱n niku ―kàti ra.

34 Tajan te'en nāka'an ma ndra judíu chi'in ra:

―Yo'o, kùu̱n ra kāku chi'in kuati, ¿ta vitin kùuniun jana'un nuu ndi nayi ìyo yi ña ja'a ndi? ―kàti ndra.

Tajan jākunu ndra ra veñu'u ma ndian judíu.

Ma ndian töve chìnuni tu'un Jesuu kùu na tava kùu iin ndian kuaá

35 Ta ora chīto Jesuu ña jākunu ndra ra nda'vi ikan ma tichi ma veñu'u, ta ora chīkuta'an ra ra, ta te'en chīkatu'un ra nuu ra:

―¿A chìnuni yo'o ña kà'an ma ra Se'e Ndioo? ―kàti Jesuu.

36 Ta ma ra nda'vi te'en nāka'an ra:

―Yo'o racha'nu, na katitu'u̱n nui nda ra kùu ra, ta chinuni̱ ma ña kà'an ra ―kàti ra.

37 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Cha ndē'un ra, ta juu ra kùu ma ra nàtu'un chi'un ―kàti ra.

38 Tajan chūnandi chiti ndio ma ra nda'vi ikan nuu Jesuu, ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Chìnuni̱ ña kà'un Racha'nu ―kàti ma ra nda'vi chi'in Jesuu.

39 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ma tiñu vàchi ja'a yu'u ma ñuñivi i'ya, kùu yi ña vàchi jakutuni̱ kuati ma ñivi. Ta vàchi ja'i ña nande'e ma ndian kuaá. Ta vàchi ja'i ña na ndokuaá ma ndian chànini na ña ñivi ndichin nde'e kùu na. Ndiakan ni ndakuu na takua ma ndian kuaá.

40 Tajan iin ma ndra fariseu, ña ka'ìin chi'in ra, ora chīni ndra ña kā'an ra takan, tajan te'en kīcha'a ndra chìkatu'un ndra nuu ra:

―¿A nda ndyu'u kùu ndi ndian kuaá?, kùuniun ―kàti ndra.

41 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Tu ndyo'o kùu ndo ndian kuaá niku, na töve ìyo kuati ndo cha'a' ma ña kini jà'a ndo, vati na töve chìto ndo ma ña jà'a ndo. Va tava kà'an ndo ña kùu nde'e ndo, yakan va juuni ìyo ga ma kuati ndo.

10

Jesuu kà'an ra iin ku'va ña kàtitu'un yi ña kùu ra takua kùu iin pato

1 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña tu kèta iin ra'ii nuu ka'ìin mvechala jàna ndo, ta töve kì'vi ra ma iti' yu'u kora ma nuu ka'ìin ndri, rasu'u kùu ra. 2 Va ma ra kì'vi iti' yu'u kora ma nuu ka'ìin ma mvechala, rakan kùu ma pato ndri. 3 Ta ma ra kùmi ma yu'u kora nuu ka'ìin ndri, nùna ra yi nuu ra, ta ma ra kùu pato ma mvechala, kàna ra ta'ii'iin ndri chi'in sivi ndri. Ta ndrikan nàkoto ndri ma tati ra, ta tàvani'i ndio ra ndri tichi kora. 4 Ta ora cha kākee ndisaa ndri jà'a ra, tajan chākoso nuu ndio ra nuu ndri, ta ma mvechala tāndikun ndri chata ra, ti nàkoto ndri ma tati ra. 5 Va taku chata iin nda ra ni kuuni ña töve nàkoto ndri, na töve tàndikun ndri ra, ti java vi'a chìnu ndri nuu ra, vati töve nàkoto ndri ma tati ra ―kàti Jesuu.

6 Takan kà'an Jesuu ma ku'va i'ya nuu na, va na töve nī kutunini na ma ña kùuni ra ka'an ra.

Jesuu kùu ra ma pato ya'a va'a

7 Tajan Jesuu te'en kīcha'a ndiko ra kà'an ra chi'in ma ñivi:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ña yu'u kùi takua kùu ma yu'u kora nuu yà'a ma mvechala. 8 Tandi'i ma ndra pato ma mvechala ña chīyo antea kua yu'u, ndrakan kùu ndra ndra su'u, va ndrikan töve nī jachi'in ndri ma ña jā'a ndra. 9 Yu'u kùi takua kùu ma yu'u kora, ta ma ndian kì'vi ma tichi yi cha'a' yu'u, ni kakú na. Ta ndiakan ni kuu na takua kùu ma iin mvechala ña kì'vi, ta kèe ma tichi kora, ta nì'i ndri ma ita kachi ndri. 10 Vati taku ndra su'u, ma tiñu jà'a ndra kùu yi ña mamaa chàkunuu su'uni ndra, ta vàchi ka'ni ndra, ta vàchi janaa ndra ñivi ndia, va yu'u vàchi̱ kuenda ña jà'i ña na koo ndito ñivi kuenda Ndioo, ta va'ani koo na takua kùuni̱ ña na koo va'a na. 11 Yu'u kùi takua kùu iin ma pato ra ya'a va'a, vati taku rakan, tu ya'a kùuni ra nde'e ra ndri, kùu nda ku'va ra ra ña kuvi ra cha'a' ndri. 12 Va ma ra jàtiñu cha'a' ma ya'vini, ora vàchi ma lobo ña kùuni ri kachi ri ma mvechala, ndàkoo ma'iin ra ndri, ta chìnu ra kuà'an ra, ti yöve pato va'a kùu ra, ta ni yöve jàna ra kùu ndri ndia. Tajan ma lobo, chìnu ndio ri chata ma mvechala, ta tìin ri ndri, ta ndrikan chìtakuati ndri jà'a ri. 13 Ma ra'ii i'ya chìnu ra, ti jàkuenda ra ndri, va cha'a' ma ya'vini ra, ta yöve cha'a' ña kùuni ra nde'e ra ma mvechala kùu yi ña kùmi ra ndri.

14 ’Yu'u kùu ma pato ya'a va'a, ti tava nàkotoi ma mvechala jànai, ta takan nàkoto ndri yu'u ndia. 15 Ta indukuni kua ikan nàkoto ma Tatái yu'u, ta takan nàkotoi ra ndia. Ta takan kùu yi ña, ndava kùu ku'vai yu'u ña kùvi̱ cha'a' ma mvechala jànai. 16 Ta juuni kùmi̱ inga mvechala ña töve kùu kuenda ma kora i'ya, juuni ìyo yi ña kuki'i̱n ndri ta tàin ndri i'ya ndia. Vati ndrikan kùu ndri ña ni jachi'in ndri ma ña kà'in. Ta ikan jan iin patonia ni kuu chito'o ndri, ti iin korani ni kuiin ndisaa ndri ndia.

17 ’Ta cha'a' yakan kùu yi ña, ya'a ga kùuni ma Tatái nde'e ra yu'u, vati chà'i ma kuñui cha'a' ma ndian kùu ñivi̱, ta rakan chà'a ndiko ra yi nui. 18 Nï'iin na, na küu ka'ni na yu'u cha'a' ña kùuni maani na, vati juuni mai kùi ña chà'i ña na ja'a na yi. Vati ìyo ndatui ña ku'vai ma kuñui nuu na, ta juuni ìyo ndatui ña kùu nataku ndikoi ndia. Takan kāti ma ra kùu Tatái nui. ―Takan kà'an Jesuu.

19 Ta ora chīni ma ndian judíu ña kā'an Jesuu takan, ta vi'a kīcha'a ndiko na kèsiin na. 20 Ta ìyo kua'a' ma ndian judíu ña kà'an te'en:

―¿Ta naja jàchi'in ndo ña kà'an ra, ta iin ra tivi xini kùu ra, ti ndiso ra tati xaan? ―kàti na.

21 Ta ìyo inga tuku na ña kà'an te'en:

―Nï'iin ma ndian ndiso tati xaan, na küu ka'an na takan. ¿A kùu janda'a ma tati xaan tinuu iin ma ra kuaá?, kùuni ndo. Na küu yi ―kàti na.

Ma ndian judíu na töve kùuni na nde'e na Jesuu

22 Ma tiempu vichin kùu yi ña, ma ndian judíu ndian ñuu Jerusalén, jà'a na ma viko kuenda ña jàka'nu na ma veñu'u ka'nu, ti chàku'uni na ma kuiya ña jāchinu ma ndian kūu ñivi na yi. 23 Ta Jesuu ti ndaa ra ma veñu'u ma ora ikan, va uvaa ña chàkunuu ra ma nuu ìyo ma corredor ña nàni Salomón. 24 Tajan chīkonuu ndio ma ndian judíu ma Jesuu, ta te'en kīcha'a na chìkatu'un na nuu ra:

―¿Nda ora chàniniun kàtitu'u̱n ma ña ndaa nuu ndi? Tu ndicha ña maun kùu ma Cristu, na katitu'un yi nuu ndi taka'anio ―kàti na.

25 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Cha kātitu'in yi nuu ndo, ta töve nī chinuni ndo yi. Vati ma tiñu tāchi ma Tatái yu'u ña ja'i, yakan jàna'a kachin yi nda ra kùi. 26 Va ndyo'o, töve chìnuni ndo ma ña kà'in, ti na yöve mvechala jànai kùu ndo, ma takua cha kā'in nuu ndo niku. 27 Vati ma mvechala jànai, cha nàkoto ndri ma tati̱, ta tàndikun ndri chatai. 28 Ti yu'u chà'i nuu koo ndri endeeni chi'i̱n, ta töva ni naa ndri. Ta nï'iin ga ma ñivi na küu namaa na ndri nui. 29 Vati ma ña chā'a ma Tatái nui, ka'nuga yi kua ndisaa nakuyi. Ta nï'iin ga na, na küu namaa na ndri nda'a' ma Tatái. 30 Vati ma Tatái, chi'in yu'u, iini ndra kùu ndi ―kàti Jesuu.

31 Tajan ma ndian judíu, kīcha'a ndiko na kàtiin na yuu ña ni kani na chata Jesuu. 32 Va rakan te'en nāka'an ra chi'in na:

―Nduva'a kua'a' tiñu va'a jā'i chi'in ndatu ma Tatái, kuenda na nande'e ndo yi. Ta vitin, ¿nda cha'a' ma tiñu va'a ikan kùu yi, ña kùuni ndo kani ndo yuu yu'u? ―kàti Jesuu.

33 Ta ma ndian judíu te'en nāka'an na chi'in ra:

―Na yöve cha'a' ma ña va'a jā'un kùu yi ña ni kani ndi yuu ñu̱n, ti ni kani ndi ñu̱n, va cha'a' ña kà'an ti'iniun chata Ndioo chi'in ma tu'un kà'un. Ta juuni kùu yi cha'a' ña jàndaku̱n ñu̱n Ndioo, ta yo'o iin ra'ii ni kùu̱n ―kàti na.

34 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Nuu ma tutu ley Ndioo ña kùmi ndo, Ndioo te'en kà'an ra: “Ndyo'o kùu ndo ndioo”, kāti ra nuu yi. 35 Yakan va tu chìto yo ña ndioo jākunani ma Racha'nu, ma ndian chìnuni ma tu'un ra, na küu ka'an yo ña tu'un vata kùu ña kà'an ma tutu Ndioo. 36 Ta tu Ndioo kāchin ra yu'u kuenda ma tiñu ra, ta tāchi ra yu'u ma ñuñivi i'ya, töve chìtoi naja kà'an ndo ña kà'an ti'ini̱ chata ra, cha'a' ña kà'in ña Se'e Ndioo kùi, tuva takan. 37 Ta tu yu'u töve jà'i ma takua kùuni ma Tatái, na töve ìyo yi ña chinuni ndo ma ña kà'in. 38 Va tu yu'u jà'i takua kùuni ma Tatái, ta ndyo'o vaji töve chìnuni ndo ma ña kà'in, va na chinuni ndo cha'a' ma tiñu jà'i, ikan na koto kachin ndio ndo ma ña ndaa, ña ma Tatái ìyo ra chi'i̱n, ta yu'u ìyoi chi'in ra ndia ―kàti Jesuu.

39 Takan kūu ta inga cha'a' kūuni tuku ma ndian judíu tiin na Jesuu, va rakan kākú ra kuà'an ra.

40 Tajan chīkoni'i ndiko Jesuu kuà'an ra inga chiyo ma yuta Jordán, ta chāa ra ma nuu jākunduta Xuva tatiempu niku, ta ikan kīndoo ra. 41 Ta kua'a' ñivi, ña chā'an chānde'e ra ma ikan, te'en kīcha'a na kà'an na:

―Ndicha va'a ña vaji ma Xuva, töve nī ja'a ra nï'iin ndatu ka'nu, va tandi'i ma ña kā'an ra cha'a' ra'ya, ña ndicha kùu yi.

42 Tajan kua'a' ñivi ka'ìin ma ikan, kīcha'a chìnuni na ma tu'un Jesuu.

11

Nuu chì'í ma ra nàni Lázaru

1 Ìyo iin ma ra ku'vi, ña nàni Lázaru. Ta rakan ti, ra ñuu Betania kùu ra, juuni ma ñuu nuu ìyo ma ñivi ta'an ra Ndiya chi'in Mata. 2 Ndiya ña ta'an Lázaru i'ya, kùan ña chōsoan takuii xiko cha'a Jesuu, ta jānatian yi chi'in ma ixi xinia. 3 Yakan va ma Ndiya chi'in ma ña ta'an ña Mata, te'en tāchi vi iin yo chāka'an chi'in Jesuu:

―Yo'o racha'nu, ma ra ya'a kùuniun nde'un, kù'vi ra, ri ―kàti na.

4 Tajan ora chīni Jesuu ma ña kā'an na, ta te'en nāka'an ra:

―Ma kue'e ña ndo'o ma Lázaru, na töve ni kuvi ra ja'a yi, vati yakan kùu yi kuenda ña chi'in ra kùu jana'a yi naja kua ya'a ka'nu kùu ma Racha'nu Ndioo, ta juuni kuenda ña na jana'a yi naja kua ka'nu kùu ma ra Se'e ra ndia.

5 Ta vaji ya'a ga kùuni Jesuu nde'e ra Lázaru, chi'in ma ninduvi ñivi ta'an ra: Mata chi'in Ndiya, 6 va ma ora chīni ra ña kā'an na ña ku'vi ma Lázaru, ta java vi'a ga kīndoo ra uvi kivi ga ma nuu ìyo ra. 7 Ta ora yā'a ndio ña kūu te'en, tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra:

―Na ku'un ndiko yo ma iti' ñu'u' Judea ―kàti Jesuu.

8 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Matru, já kūuni kuii ma ndian judíu ka'ni na ñu̱n chi'in yuu niku. ¿Ta chïto naja kùuni ndikoun ku'u̱n ma ndakan? ―kàti ndra.

9 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿A töve chìto ndo ña ma kivi, ìyo uchi uvi ora yi?, kùuni ndo. Taku ma yo chàkunuu ora nduvi, na töve kàti'i yo, vati ndichin nuu yo jà'a ma ñu'ú. 10 Va tu chàkunuu yo ora naa, kàti'i yo ti kumani ma ñu'ú nuu yo ―kàti Jesuu.

11 Takan kūu tajan Jesuu te'en nāka'an tuku ra:

―Ma ra yani yo Lázaru kìxi ra, va ni ku'in kujandakoi ra ―kàti Jesuu.

12 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in ra, te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu, tu kìxi ra, kùuni yi ka'an yi ña ni ndova'a ra tuva takan ―kàti ndra.

13 Va ma ña kūuni Jesuu ka'an ra chi'in ndra, kùu yi ña chī'í ndicha ma Lázaru, va ma ndra jàkua'a chi'in ra chānini ndra ña kà'an ra ña kìxini ra niku. 14 Tajan Jesuu te'en kātitu'un kachin ndio ra nuu ndra:

―Ma Lázaru cha chī'í ra. 15 Ta ya'a chisii̱ ña töve ka'ìin yo ma ikan, vati va'aga ña takan kūu yi kuenda ndo, ikan na chinuni ndo. Va na ko'o kunde'o ra ―kàti Jesuu.

16 Tajan ma ra nàni Tomá, ra juuni kà'an chi'in sivi yu'u ña nàni Tilipan, te'en nāka'an ra chi'in inga ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu:

―Na ku'un yo chi'in Jesuu, nde'o tu kuvi yo chi'in ra ndia ―kàti ra.

Jesuu jànataku ra yo, ta chà'a ra ma kivi ña koo ndito yo

17 Takan kūu ta ora chāa Jesuu ma ñuu Betania ña kàndii ñu'u' Judea, ta ikan chīto ra ña cha ìyo kumi kivi kùu yi ña cha kūchi ma Lázaru. 18 Ta ma ñuu Betania ti yatini kàndii yi chi'in ma ñuu Jerusalén, ìyo iin uni kilometru, ta chaa yo ma ikan. 19 Ta kua'a' ma ndian judíu chānde'e na nuu ìyo ma Mata chi'in Ndiya, ña jàndomani na vi cha'a' ña chī'í ma ra ta'an vi Lázaru. 20 Ta ora chīto ma Mata ña Jesuu cha kuàkuyatin ra ma ñuu Betania, tajan kēe ndioan kuàta'an ña nuu ra, va ma Ndiya kīndoan ma nuu ìyo ve'e. 21 Tajan ma Mata te'en nāka'an ña chi'in Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, na töve kuvi ma ra ta'in tu ndaun ma i'ya niku. 22 Va yu'u chìtoi ña Ndioo ni ku'va ra tandi'i ma ña ni ndakaun nuu ra ―kàtian.

23 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ma ra ta'un, ni nataku ndiko ra ―kàti Jesuu.

24 Ta ma Mata te'en nāka'an ña chi'in Jesuu:

―Ndicha va'a ña cha chìtoi ña ni nataku ndiko ra, ma ora ni nataku ma ndian ndií, ma kivi nuu ndi'i nia ―kàtian. 25 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'an:

―Yu'u kùu ma ra kùu janataku ndiko ma ndian ndií, ta juuni yu'u kùu ja'a ña kùu koo ndito ma ñivi. Ta ma ndian chìnuni ma ña kà'in, vaji na kuvi na, ni nataku ndiko na. 26 Ta ndisaa ma ndian juuni ndito ta chìnuni na ma ña kà'in, na töve ni kuvi na, vati ni koo na endeeni.

Ta Jesuu kīcha'a ndiko ra chìkatu'un ra te'en nuu ma Mata: ―¿A chìnuniun ma ña kà'in i'ya? ―kàti ra.

27 Ta yakan te'en nāka'an ña:

―Juu yo'o Racha'nu, yu'u chìnuni ña yo'o kuu ma Cristu ra Se'e Ndioo, ra kīchaa ma ñuñivi i'ya ―kàtian.

Jesuu chàku ra yatin nuu kūchi ma Lázaru chi'in ma ndian judíu

28 Ta ora ya'a ña kā'an ma ña nàni Mata takan, tajan chāka'an ma ña ta'an ña ña nàni Ndiya, ta te'en kīcha'a kà'an xe'e ña chi'in ña:

―Ma matru cha kīchaa ra, ta kàna ra ñu̱n ―kàtian.

29 Ta ora chīni ma Ndiya ña kà'an ña takan, ta numini ndēta ña, ta chāka'an ña chi'in ma Jesuu. 30 Ma Jesuu takä'an chaa ra ma ñuu ikan, vati juuni ka'ìin vi ma nuu chāta'an ma Mata nuu ra. 31 Yakan va ma ndian judíu ndian ka'ìin chi'an ma ve'an, ña jàndomani na ña, ta ora ndē'e na ña numi va'a ndēta ma Ndiya, ta kēan ma tichi ve'an, ta ma ñivi tāndikun na kuà'an na chata ña, ta kīcha'a na nàtu'un ta'an na te'en:

―¡Kuà'an ña kuàkuakuan nuu kūchi ma ra ta'an ña Lázaru! ―kàti na.

32 Ta ma Ndiya ora chāa ña ma nuu ndaa ma Jesuu, chūnandi chitian nuu ra, ta kīcha'a ña kà'an ña te'en chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu, tu ndaun ma i'ya chi'in ndi niku, ma ra ta'in na töve kuvi ra niku ―kàtian.

33 Ta ma Jesuu ora ndē'e ra ña chàku ma Ndiya, ta takani ma ndian judíu, ndian chāa chi'an ma ikan, yakan va ma Jesuu nduva'a kuii kīchi ma ña sutini ra. 34 Yakan va kīcha'a ra chìkatu'un ra te'en nuu ma Ndiya:

―¿Ndanu kūchi ma Lázaru? ―kàti ra.

Ta te'en nāka'an vi chi'in Jesuu:

―Na kichiun ta kujana'a ndi ma nuu kūchi ra ―kàti vi.

35 Ta ma Jesuu juuni chāku ra. 36 Yakan va ma ndian judíu kīcha'a na nàtu'un ta'an na te'en:

―¡Na nde'e ndo vati ya'a ga kùuni ma Jesuu ma Lázaru, yakan va chàku ra! ―kàti na.

37 Ta ìyo ma ndian judíu kà'an te'en:

―Ma ra jā'a ña ndā'a ma tinuu ma ra takani kuaá ora kāku, ¿naja na töve nī kuu ja'a ra nï'iin nakuyi, ikan na töve kuvi ma Lázaru niku? ―kàti na.

Nuu nàtaku ndiko ma ra nàni Lázaru.

38 Jesuu inga ndiko, nduva'a kuii kīchi ña sutini ra, tajan chājayatin ra ra ma nuu ìyo ma nuu ñaña ma Lázaru. Ta ma ikan kùu yi iin tichi yavi yuu, ta ma nuu kì'vi yo ndàsi yi chi'in yuu. 39 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Na tachiyo ndo ma yuu ma yu'u yavi ikan ―kàti ra.

Ta ma ña nàni Mata ña ta'an ma Lázaru ra chī'í te'en nāka'an ña:

―Yo'o Racha'nu, cha ya'a ga kini cha'an, vati cha ìyo kumi kivi ña chī'í ra ―kàti ña.

40 Yakan va ma Jesuu te'en nāka'an ra:

―¿A töve cha kā'in chi'un, tuva chìnuniun, ni nde'un ti nduva'a kuii ka'nu kùu ma Ndioo? ―kàti ra.

41 Yakan va tāchi yo ndio ma ñivi ma yuu ña ndàsi ma nuu ñaña ma Lázaru, tajan ma Jesuu kīcha'a ra ndè'e ra ma iti' andivi ta nāka'an ra te'en:

―Yo'o Tatá, ta'vindioun cha'a' ma ña tàso'un ma ña kà'in. 42 Yu'u chìtoi ti nani ora kà'in chi'un, chìniun ma ña kà'in, ta tàso'un yi, va kà'in yi ti ña va'a ma ñivi ka'ìin ma i'ya kùu yi, ikan na chinuni na ti maun kùu ma ra tāchi yu'u ―kàti Jesuu.

43 Ta ora chīnu kā'an ma Jesuu takan, tajan te'en ni'i va'a nānda'yu ra:

―Yo'o Lázaru, ¡na keun ma nuu ñañaun! ―kàti ra.

44 Tajan ora chīnu kā'an ra takan, tajan kēe ndio ma ra chī'í niku ma nuu ñaña, ta ma nda'a' ra chi'in cha'a ra ndikun yi chi'in ja'ma kuichin, ta nuu ra ndasi yi chi'in ja'ma ndia. Yakan va ma Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ma ñivi:

―Na ndachi ndo ma ja'ma ña kàva ra, ta na ku'un maa ra ―kàti Jesuu.

Nànduku ma ndian kuxini nuu ndian judíu iin ku'va naja kua kuu tiin na Jesuu ta ka'ni na ra

(Mt. 26:1-5; Mr. 14:1-2; Lc. 22:1-2)

45 Yakan va kua'a' va'a ma ndian judíu ndian chā'an chi'in ma Ndiya ma nuu jānataku ndiko ma Jesuu ma Lázaru, kīcha'a na chìnuni na, ma ora ndē'e na ma ña jā'a ra. 46 Ta ìyo ma ndian judíu kēe na chàkatitu'un na nuu ma ndra fariseu ma ña jā'a ma Jesuu. 47 Yakan va ma ndra fariseu chi'in ma ndian kuxini nuu ma ndra kùu sutu, jā'a ndra iin junta ka'nu, ta ikan nāka'an ndra te'en chi'in ma ñivi:

―¿Niyi ìyo yi ña ja'a yo? Vati ma ra'ii i'ya, ya'a ga kua'a' ndatu jà'a ra. 48 Tu ndakoo yo ra ña na ja'a maa ra ma ña kùuni ra, tandi'i ma ñivi ni chinuni na ma ña jà'a ra, ta ma ndra chà'nda tiñu ma ñuu Roma ni kichi ndra ta janaa ndra ma veñu'u yo chi'in ma ñuu yo ―kàti ndra.

49 Ta iin ma ndra fariseu, ra nàni Caifás, ra kuxini nuu ma ndra kuu sutu ma kuiya ikan, te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndyo'o, ni ita'vi nayi töve chìto ndo ―kàti ra―. 50 Ta ni töve chà'a ndo kuenda ña va'aga kùu yi kuenda ndo ña na kuvi iin ra'iini cha'a' ma kuati ma ñuu, kua ña na kuvi ndisaa ma ñivi ìyo ma ñuu ―kàti ra.

51 Va ma Caifás na töve nī ka'an ra ma takan, vati kùuni maa ra ja'a ra yi, vati tava kùu ra ma ra kuxini nuu ma ndra kùu sutu ma tiempu ikan, yakan va tu'un yu'u Ndioo kā'an ra ña Jesuu ni kuvi ra cha'a' ma ñuu judíu. 52 Va na töve uvaa cha'a' ma ñuu i'yani ni kuvi ra, vati juuni cha'a' ña na kuti'vi ta ndo'iin tandi'i ma ndian kùu se'e ma Ndioo, ma ndian ndòyo te'en, tikan. 53 Yakan va nda ma kivi ikan, kīcha'a ma ndian judíu kùuni na ka'ni na ma Jesuu.

54 Yakan va ma Jesuu na tüva chàkunuu ra tañu ma ndian judíu, vati kēe ra ma ñu'u' Judea, ta chàa ra yatini ma iin tichi ku'u nuu chiki iti' ñuu ña nàni Efraín. Ma ñuu ikan kīndoo ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra.

55 Ta ora ni kuyatin ma viko pakua ña jàka'nu ma ndian judíu, ta kua'a' va'a ma ñivi chàa ma ñuu Jerusalén antea ña kuta'an koo ma viko ikan, ña kuàjanandoo na takua takani jà'a na. 56 Ta ma ndian judíu kīcha'a na nànduku na ma Jesuu, ta kīcha'a na chìkatu'un na te'en nuu ma ta'an na ma tichi ma veñu'u:

―¿Naja kua chànini ndo, a vàchi ra ma viko a töve? ―kàti na.

57 Ma ndra fariseu chi'in ma ndra kùxini nuu ma ndra kuu sutu kā'an ndra ña, tu ìyo ma ndian chìto ma nuu chàkunuu ma Jesuu, na katitu'un na, ikan na kuu kutiin ma jandaru ra, kàti na.

12

Iin ña'a chòso ña takuii xiko cha'a Jesuu

(Mt. 26:6-13; Mr. 14:3-9)

1 Iñu kivi antea ña kuta'an ma viko Pakua, tajan kēe ndio Jesuu kuà'an ra ma ñu'u' Betania, nuu ìyo ma Lázaru, ra chī'í, ña jānataku ma Jesuu, niku. 2 Ta ikan chā'a vi ña chāchi Jesuu. Ta ma ña nàni Mata kùu ma ña tī'i ña chāchi na, ta Lázaru kùu ma ra nàndi yu'u mesa tañu ma ñivi chi'in ma Jesuu. 3 Tajan ma Ndiya chāki'an uni cientu gramu ma takuii xiko ña nàni nardu, ña ya'a ya'vi ndaa. Ta tāan ña ra' cha'a Jesuu, ta ora chīnu, ta jānatii ña yi chi'in ixi xinian. Ta ndisaa kuii ma tichi ve'e nuu ka'ìin vi endee chìtakuati ma xiko ra'. 4 Takan kūu tajan ma Judá, ra nàni Iscariote, ra kùu iin ra jàkua'a chi'in Jesuu ña ni xikoña'a cha'a ra, te'en nāka'an ra:

5 ―¿Ta naja töve nī kuya'vi ma takuii xiko i'ya cha'a' uni cientu xu'un' plata denariu, kuenda ña tìndee yo ma ndian nda'vi niku? ―kàti ma Juda.

6 Va na töve kā'an ra takan cha'a' ña ndicha ña kùuni ra nde'e ra ma ndian nda'vi, vati kā'an ra yi cha'a' ña kùu ra iin rasu'u. Vati tava maa ra kùu ma ra ndiso tiñu cha'a' chatun nuu tì'i ñivi xu'un' tichi yi, ta sù'u ra ita'vi yi. 7 Takan kūu tajan Jesuu, te'en nāka'an ndio ra chi'in ra:

―Na ja'a maa ña yi, vati ndākiva'a ña ma takuii xiko i'ya kuenda ña ku'vian ra' yu'u ma ora ni kuchi̱. 8 Vati taku ma ndian nda'vi endee ìyo na chi'in ndo, va yu'u, na töve endeeni ni koi chi'in ndo ―kàti Jesuu.

Nuu nànduku ma ndian judíu naja kua ka'ni na ma ra nàni Lázaru

9 Takan kūu tajan kua'a' va'a ma ndian judíu chā'a na kuenda ña Jesuu ìyo ra ma ñuu Betania, yakan va chā'an ndio na, va na yöve ivaa cha'a' Jesuuni kùu yi ña chā'an na, vati juuni kuànde'e na ma Lázaru, ra jānataku ma Jesuu niku, ndia. 10 Tajan ma ndra kuxini nuu ma sutu, nātu'un ta'an ndio ndra ña juuni kùuni ndra ka'ni ndra ma Lázaru ndia. 11 Vati cha'a' ra kùu yi ña kua'a' va'a ma ndian judíu kīcha'a na kèsiin na, ta chìnuni ndio na ma tu'un Jesuu.

Jesuu kì'vi ra ma ñuu Jerusalén

(Mt. 21:1-11; Mr. 11:1-11; Lc. 19:28-40)

12 Takan kūu ta kua'a' va'a ma ndian kēe kuà'an ma ñuu Jerusalén cha'a' ma viko Pakua, ma inga kivi chīto ndio na ña ni chaa Jesuu ma ñuu ikan. 13 Tajan kīcha'a ndio ma ñivi chà'nda na nda'a' tika'a, ta kēe ndio na kuàta'an na nuu vàchi Jesuu, ta te'en kīcha'a ndio na kànachaa na:

―¡Ya'a ga ka'nu ma Racha'nu Ndioo! ¡Ta ya'a ga ií kùu ma ra vàchi chi'in sivi Ndioo! ¡Ta ya'a ga ií kùu ma ra kuu rey ña chà'nda tiñu nuu ma ndian ìyo ñuu Israel! ―kàti na.

14 Takan kūu tajan Jesuu nāta'an ra iin burru vali, ta chākoso ra ri, ma takua kà'an yi nuu ma tutu Ndioo:

15 Na yü'vi ndo ndyo'o ndian ìyo ñu'u' Sión,

ti cha vàchi ma ra kùu rey ndo ña chà'nda tiñu nuu ndo yòso ra iin burru,

kàti yi.

16 Ma cha'a' nunuu, töve nī kutunini ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu ma ña'a niku, nda ora cha nātaku ndiko ma Jesuu, tajan chāku'uni ndra ña ndisaa ma ña tā'an ra i'ya, kūu yi tava kà'an yi nuu ma tutu Ndioo ña kà'an cha'a' ma Jesuu. 17 Ta ma ñivi ka'ìin chi'in Jesuu ma ora kāna ra ma Lázaru ma nuu indii ra nuu ñaña ra ta jānataku ra ra, ma ñivi ikan nātu'un ta'an na ma ña ndē'e na. 18 Cha'a' yakan kùu yi ña kēe ma ñivi chàta'an na nuu Jesuu, vati chīto na ma ndatu ka'nu ña jā'a ra. 19 Takan kūu tajan ma ndra fariseu te'en kīcha'a ndra nàtu'un ta'an ndra:

―Cha ndē'e ndo ña na küu ja'a yo nï'iin nakuyi, vati tandi'i ma ñivi tāndikun na ra ―kàti ma ndra fariseu.

Nuu nànduku ma ndian griegu ma Jesuu

20 Ta tañu ma ndian chā'an chājaka'nu Ndioo ma ñuu Jerusalén ma viko Pakua kùu na ndian griegu. 21 Ma ndian griegu i'ya chājayatin na na ma nuu ndaa Lipe, ra kīchi ñuu Betsaida, ña ìyo kuenda ma ñu'u' Galilea. Ndrakan te'en kīcha'a ndra jànini ndra ma Lipe chi'in tu'un i'ya:

―Yo'o tatá, kùuni ndi ka'an ndi chi'in Jesuu ―kàti ndra.

22 Tajan ma Lipe kēe ra chākatitu'un ra yi nuu ma ra nàni André. Ta ninduvi ndio ndra chākatitu'un ndra yi nuu Jesuu. 23 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Cha kēta ma ora ña ni kuvi ma ra Se'e Ndioo nuu kruu, ikan na koto ma ñivi ña ya'a ka'nu ra kùi. 24 Ndicha va'i ña kà'in chi'in ndo ña tu töve koyo ji'na ma chiti trigu nuu ñu'u', ta chì'í yi, ni kindoo ma'iin yi; ta tu kuvi yi, nduva'a kua'a' ma tata yi ni koo. 25 Ta ma ra ya'a ga kùuni ndoka'nu juuni maa ra ñuñivi i'ya, ni naa anima ra nuu Ndioo endeeni, ta ma ra töve kùuni ra nde'e ra ma ñuñivi i'ya, ni ni'i ra nuu koo ra endeeni chi'in Ndioo. 26 Ta tu ìyo ma ndian kùuni ja'a tiñu nui, na tandikun na chatai, vati ma nuu ni koi, ikan ni koo ma ra jà'a tiñu nui ndia. Ta tu ìyo nda yo ja'a tiñu nui, nda ma Tatái ni tiñu'u ra na ndia.

Jesuu kàtitu'un ra ña ni kuvi ra

27 ’¡Ya'a nduva'a nàkanini̱! ¿Ta nayi ìyo yi ña ka'in?, kùuni ndo. ¿A ìyo yi ña ka'in chi'in Ndioo: “Tatá na jakaku̱n yu'u nuu ma tundo'o ni nde'i”?, kùuni ndo. Na küu ka'in takan, ti kuenda ikan vàchi̱, ―kàti ra.

28 Takan kūu tajan ma Jesuu te'en nāka'an ra chi'in Ndioo:

―Yo'o Tatá, na tiñu'u̱n ta na jaka'nu̱n ma siviun ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an ma tati yu'u Ndioo ma iti' andivi:

―Cha jāka'nui ma sivi̱, ta cha tīñu'i yi, va ni ja'a ndikoi yi ―kàti yi. 29 Ta ma ñivi ka'ìin ma ikan ña chīni ma ña kūu, ta ka'an na ti, tacha kùu ma ña chīnu, ta ìyo inga na ña, te'en kà'an na:

―Iin tati ña jà'a tiñu nuu Ndioo kùu yi ña kā'an ra chi'in ra ―kàti na.

30 Tajan te'en nāka'an ra chi'in na:

―Na yöve cha'a' yu'u kùu yi ña chīni ndo ma tati ikan kā'an ma Ndioo chi'i̱n, vati cha'a' maa ndo kùu yi. 31 Vitin va cha kēta ma tiempu ña ni jakutuni Ndioo kuati ma ñivi, ta juuni ma vitin kùu yi ña ni tavani'i Ndioo ma ñá' chà'nda tiñu nuu ñu'u' ñuñivi i'ya. 32 Vati ora ni jandeta ma ñivi yu'u ma nuu ñu'u' i'ya, ni ja'i ña na kua'a' ñivi chaa na nuu koi.

33 Chi'in tu'un i'ya kūuni Jesuu ka'an ra naja kua ni kuvi ra. 34 Tajan te'en nāka'an na chi'in ra:

―Ndyu'u chīni ndi ña kà'an yi nuu ma tutu Ndioo ña ma Cristu ni koo ra indeeni. ¿Ta chïto naja kā'un ña ma ra Se'e Ñivi tāchi Ndioo ìyo yi ña kuvi ra? ¿Nda ra kùu ma ra Se'e Ñivi tuva takan? ―kàti na.

35 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in na:

―Ni koo ga ma ñu'ú ña jàtuun nuu ndo ma ñuñivi i'ya, va tia tiempunia. Yakan va na nanduku ndo naja kua koo va'a ndo ora juuni ìyo ga ma ña jandondichin nuu ndo. Koto jäna'ini ndo ma ora ni ndonaa. Vati taku ma ndian chàkunuu ma nuu naa, na töve chìto na nda iti' kuà'an na. 36 Yakan va na chinuni ndo tu'un kà'an ma ra kùu tava kùu ma ñu'ú ña jàndondichin nuu ndo, ta kuu ndo takua kùu ma ra se'e ra ―kàti Jesuu.

Ta ora chīnu kā'an ra ma tu'un i'ya, tajan kēe ndio ra kuà'an ra, ta chūndii xe'e ra nuu na.

Ma ndian judíu, töve kùuni na chinuni na tu'un Jesuu

37 Ta vaji ya'aga kua'a' ma ndatu ka'nu jā'a ma Jesuu ña nànde'e ma ndian judíu, va töve nī chinuni na yi. 38 Takan ìyo yi ña kuu, ikan na chinu ma tu'un kà'an ma ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ra chūnani Isaía, vati rakan te'en kā'an ra:

Yo'o Racha'nu, ¿yo kùu ma ndian cha chìnuni ma tu'un kà'an yo?

Ta, ¿Yo nuu jā'a ma Ndioo ma ndatu ra?

kàti ra.

39 Takan kūu yi ña töve nī kuuni na chinuni na, va juuni tāa tuku ma Isaía ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo te'en ndia:

40 Jāndokuaá ra ma ñivi ta jāndava ra ma anima na,

ikan na küu kutunini na ma ña jà'a ra,

ta küu nde'e na,

ti töve nī kuuni na chikoni'i na chi'in Ndioo

ta ki'vi na iti' ra

kuenda ña na kuu janda'a ra na ndia,

kāti tutu tāa Isaía.

41 Takan kā'an ma Isaía vati ndē'e ra ña ya'a ka'nu kùu ma Cristu, ta cha'a' ña kā'an ra cha'a' ra kùu yi ndia.

42 Ta ndicha va'a ña kua'a' ma ndian judíu kīcha'a na chìnuni na ña kà'an Jesuu, ta nda uvi uni ma ndian kuxini nuu ma ndian judíu, kīcha'a chìnuni na ndia. Uvaa ña na töve kà'an na yi nuu tùvi ñivi, ti ndasii na nde'e na ma ndra fariseu, koto tavani'i ndra na endeeni tichi ma veñu'u na. 43 Takan jā'a na vati chàta'ani ga na ña tiñu'u ñivi na chi'in tu'un kà'an na, takua ma ña kà'an Ndioo.

Ma tu'un kà'an Jesuu jàkutuni yi kuati ma ñivi

44 Takan kūu tajan te'en nāka'an ni'i ndio Jesuu chi'in na:

―Taku ma ndian chìnuni ña kà'in, kùuni yi ka'an yi ña na töve uvaa ña kà'an yu'uni chinuni na vati juuni chinuni na ña kà'an ma Tatái, ra tāchi yu'u ndia. 45 Ta ma ndian ndè'e yu'u, juuni ndè'e na ma ra tāchi yu'u ndia. 46 Vati yu'u kùi tava kùu ma ñu'ú ña jàtuun nuu ndo, ta yu'u kīchai ma ñuñivi i'ya kuenda ma ndian chìnuni ña kà'in, ikan na töve kindoo na ma nuu naa. 47 Ta tu ìyo ma ndian chìni ma ña kà'in ta töve jàchi'in na yi, na yöve yu'u kùu ma ra ni tisokuati na, vati yu'u vàchi̱ kuenda ña jàkakúi ma ñivi, ta yöve kuenda ña tìsokuati̱ na. 48 Ta ma ndian töve kùuni nde'e yu'u, ta töve jàchi'in na ma ña kà'in, cha ìyo ma ña ni tisokuati na, ta ma tu'un ikan te'en kà'an yi: juuni ma tu'un kà'in nuu na ña ni tisokuati yi na ma kivi nuu ndi'inia, yakan kùu yi. 49 Vati yu'u töve kà'in yi kuenda juuni mai, ti kà'in yi naja kua kùuni ma Tatái, ra tāchi yu'u ña jà'i. Ta naja kua kùuni ra ña jana'i ndia. 50 Vati yu'u chìtoi ti ma tiñu ña tāchi ma Tatái yu'u ña na ka'in, ni ja'a yi ña na koo ndo endeeni. Va ma ña kà'in, kà'in yi ma takua kātitu'un ma Tatái ―kàti Jesuu.

13

Jesuu nàkata ra cha'a ma ndra jàkua'a chi'in ra

1 Antea ña kuta'an ma viko Pakua, Jesuu cha chìto ra ña cha chāa ma ora ña ni ndakoo ra ma ñuñivi i'ya, ta ku'un ndiko ra nuu ìyo ma Tatá ra. Vati ma Jesuu ndisaa tiempu ya'a kùuni ra nde'e ra ma ndian chìnuni ma ña kà'an ra ña ìyo ma ñuñivi i'ya. Ta takan kùuni ra nde'e ra na, nda ma kivi nuu ndi'inia. 2 Ta ma kui'na cha kī'vián' ma tichi anima ma Judá Iscariote, ra se'e ra nàni Simón, ña ni xikoña'a cha'a' Jesuu ora ka'ìin ndra kuxini ndra chi'in Jesuu. 3 Va ma Jesuu cha chìto ra ña cha chà'a ma Ndioo tiñu nuu ra ña na ka'nda ra tiñu nuu ma ñivi, vati ma Ndioo tāchi ra, ta nuu Ndioo ìyo yi ña chaa ndiko ra ndia. 4 Yakan va Jesuu ndēta ra ma nuu nàndi ra kuxini ra nuu mesa, ta tāva ra ma ja'ma isukun ra, ta kī'in ra inga ja'ma ta chū'ni ra yi toko ra. 5 Tajan Jesuu tāan ra takuii tichi iin tako'o ta kīcha'a ndio ra nàkata ra cha'a ma ndra jàkua'a chi'in ra. Ta ora chīnu, tajan kīcha'a ndio ra jànatii ra cha'a ndra chi'in ma ja'ma ña ndìkun toko ra. 6 Ta ora chaa ra nuu nàndi ma Simón Petu', ra'ya te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu, ¿ta naja yo'o ni nakataun cha'i? ―kàti ra.

7 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ma ña jà'i takä'an kutuniniun yi, nda tiá iti' nuu tajan ni kutuniniun yi ―kàti Jesuu.

8 Ta Petu' te'en nāka'an ra:

―Nï'iin cha'a' na töve ku'vai ña nakataun cha'i ―kàti ra.

Ta ma Jesuu te'en nāka'an ra:

―Tu töve ku'vaun ña na nakatai ñu̱n, na küu koun kakunuu̱n chi'i̱n ―kàti Jesuu.

9 Ta Simón Petu' te'en nāka'an ra:

―Yo'o Racha'nu, na töve kùuni̱ ña na nakataun uvaa ma cha'ani, vati juuni kùuni̱ ña na nakataun ma nda'i chi'in xini̱ ndia ―kàti ra.

10 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Taku ma ra já chīti, na tüva ìyo yi ña kuti ndiko ra inga cha'a', vati ìyo yi ña ndoo cha'a ni ra. Ta ndyo'o cha ndōo ndo vaji na yöve ndisaa ndo kàa takan ―kàti Jesuu.

11 Takan kā'an ra ti cha chìto ra nda ra kùu ma ra ni xikoña'a cha'a ra, yakan va kà'an ra ña, na yöve ndisaa ndo cha ndōo ndo.

12 Ta ora chīnu nākata Jesuu cha'a ndra, ta chāku'un ndiko ra ma ja'ma ña isukun ra, ta chūnandi ndiko ra yu'u mesa chi'in ndra, ta te'en nāka'an ra:

―¿A kùtunini ndo ma ña jà'i chi'in ndo? ―kàti Jesuu―. 13 Ndyo'o kà'an ndo ña kùi matru, ta Racha'nu, ta ña ndicha kùu ma ña kà'an ndo, ti takan kùi. 14 Va tu yu'u ña kùi matru, ta Racha'nu, ta nākatai cha'a ndo. Juuni takan ìyo yi ña ja'a ndo chi'in ma ndian kùu ta'an ndo ndia. 15 Yu'u cha jāna'i naja kua ìyo yi ña ja'a ndo, ta takan kùuni̱ ña nakata ndo ma cha'a ta'an ndo ma takua jā'i chi'in ndo. 16 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ma ra jà'a tiñu nuu ma ra kùu chito'o ra, töve ka'nuga ra kua ma ra kùu chito'o ra. Ta ma ra kēe kuà'an iin tiñu, töve ka'nuga ra kua ma ra tāchi ra ndia. 17 Tu kutuni ndo ma ña kà'in chi'in ndo, ta kicha'a ndo ja'a ndo yi, ya'aga siini ni kuuni ndo tuva takan.

18 ’Na töve kà'in ma tu'un i'ya cha'a' ndisaa ndyo'o ndra kāchi̱n, vati cha chìto mai nda ra kùu ma ra kà'in cha'a'. Takan kùu yi ikan na chinu ma ña kà'an yi nuu ma tutu Ndioo, ta te'en kà'an yi: “Ma ra nàndi chàchi chi'i̱n, ni xikoña'a ra cha'i.” 19 Takan kà'in yi chi'in ndo vitini, ikan ma ora kuta'an ña ni kuu takan, chinuni ndo ti yu'u kùu ra takani ìyo. 20 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña ma ndian kì'in kuenda ma ra tàchi̱, nda yu'u kì'in na kuenda ndia. Ta ma ndian kì'in kuenda yu'u, juuni kì'in na kuenda ma ra tāchi yu'u ndia ―kàti ra.

Jesuu kàtitu'un ra ña Juda ni xikoña'a ra cha'a' ra

(Mt. 26:20-25; Mr. 14:17-21; Lc. 22:21-23)

21 Ta ora chīnu kā'an Jesuu takan, ta nduva'a nda'vi kūuni ra, ta te'en nāka'an kachin ra chi'in ndra:

―Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ti iin ndo ni xikoña'a ndo cha'i ―kàti ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra.

22 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in ra kīcha'a ndra kànde'e nuu ta'an ndra, ti töve chìto kachin ndra nda ra kùu ma ra kà'an Jesuu cha'a'. 23 Tajan iin ra tañu ndra ña ya'aga kùuni ra nde'e ra, nàndi ra chàchi ra xiin Jesuu ma nuu ka'ìin ndra kuxini ndra. 24 Nuu rakan jānda'a ndio ma Simón Petu' ña na ndakatu'un ra nuu Jesuu, ña nda ra kùu ma ra kà'an ra cha'a'. 25 Yakan va chājayatin ra ra tiá xiin Jesuu, ta kīcha'a ra chìkatu'un ra te'en nuu ra:

―Yo'o Racha'nu, ¿nda ra kùu ma ra kà'un? ―kàti ra.

26 Tajan ma Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ni jatii̱ ita'vi ma paan, ta nuu ma ra ni ku'vai yi, rakan kùu ra.

Ta ora chīnu kā'an ma Jesuu takan, tajan jātii ndio ra ita'vi ma paan, ta chā'a ra yi nuu ma Juda Iscariote, ra se'e Simón. 27 Ta juuni ma ora chāchi ma Juda ma paan ikan, ma ora ikani kī'vi ma kui'na tichi anima ra. Tajan ma Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Ma ña ni ja'un, na ja'un yi numini ―kàti Jesuu.

28 Va nï'iin ma ndra nàndi chi'in Jesuu ña ka'ìin kuxini chi'in ra ma yu'u mesa, nī kutunini ndra naja kà'an Jesuu takan chi'in ra. 29 Va tava ma Juda kùu ma ra ndiso tiñu cha'a' ma xu'un', yakan va ìyo ma ndra chānini ña Jesuu kà'an ra ña na jata ma Juda iin nakuyi kuenda ma viko, ta inga ma ndra chānini ña kūuni ra ka'an ra ña na ku'va ra xu'un' nuu ma ndian nda'vi. Takan kūuni ndra. 30 Takan kūu ta ora cha yā'a chāchi ma Juda ma paan ikan, tajan kēe ndio ra kuà'an ra, va cha kuaa kùu yi.

Tu'un chaa ña kàtitu'un Jesuu cha'a' naja kua ìyo yi ña ja'a yo

31 Ta ora cha kēe ndio ma Juda kuà'an ra, tajan te'en nāka'an ma Jesuu:

―Vitin ndicha kuii va nde'o ña ya'aga ka'nu kùu ma ra Se'e Ñivi tāchi Ndioo, ta nda ma Ndioo cha ndē'o ña iin ra ka'nu kùu ra, jà'a ña jàna'i ña na takani kùu ra. 32 Ta tu yu'u ma ra Se'e Ñivi tāchi Ndioo jàna'a ra naja kua ka'nu kùu ma Racha'nu Ndioo, nda ma Ndioo juuni ni jana'a ra naja kua takani ka'nu kùu ma ra Se'e ra chi'in juuni maa', ta ni ja'a ra yi numini.

33 ’Ndyo'o se'yu, na tüva ni koi kua'a' tiempu chi'in ndo, ti ma nuu kuà'in, ndyo'o na küu ku'un ndo, vati tava cha kā'in chi'in ma ndian judíu juuni kua ikan kà'in chi'in ndo ndia. Ta juuni na küu ku'un ndo ma nuu kuà'in ndia. 34 Yu'u ni ku'vai ma tu'un chaa i'ya nuu ndo ma naja kua ìyo yi ña ja'a ndo, ta te'en kà'an yi: Na kuuni ndo nde'e ndo ta'an ndo. Ta takua kùuni yu'u nde'i ndo ìyo yi ña kuuni ndo nde'e ndo ta'an ndo. 35 Ta tu ndicha ña kuuni ndo nde'e ndo ta'an ndo, tandi'i ma ñivi ìyo ñuñivi, ni ku'va na kuenda ña ndyo'o kùu ndo ma ndian jàkua'a chi'i̱n.

Jesuu kàtitu'un ra ña Petu' ni janda'viña'a ra ra

(Mt. 26:31-35; Mr. 14:27-31; Lc. 22:31-34)

36 Takan kūu tajan Simón Petu', te'en kīcha'a chìkatu'un ra nuu ma Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, ¿ndanu kuà'un? ―kàti ra.

Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ma nuu kuà'in, na küu ku'u̱n vitin, va nuu ni ku'u̱n kùu yi tiá iti' nuu ―kàti Jesuu.

37 Tajan ma Petu' te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu, ¿ta naja küu ku'in chataun ma nuu kuà'un vitin? ¡Yu'u ìyoni ku'in chi'un, vaji na kuvi̱ cha'un! ―kàti ra.

38 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¿A ndichaun ña ìyoniun ku'u̱n chi'i̱n vaji na kuviun cha'i? Ndicha va'a ña kà'in chi'un ña antea ña nda'yu ma lo'o, uni cha'a' ni ka'un ña töve nàkotoun yu'u ―kàti Jesuu.

14

Jesuu jàna'a ra nuu yo naja kua kùu chaa yo nuu ìyo Ndioo

1 ’Na töve nuva jà'a ndo ña nda'vi kūuni ndo. Na chinuni ndo ma ña kà'an Ndioo, ta na chinuni ndo ma ña kà'in ndia. 2 Ma nuu ìyo ve'e ma Tatái, ìyo kua'a' ma nuu koo yo, vati tu töve yi, cha kātitu'in nuu ndo niku. Ta takan kùu yi ña ni kujandova'i ma nuu koo ndo. 3 Ta ora cha kuà'an ndioi ña kuàjandova'i ma nuu koo ndo, ni kichi ndikoi inga cha'a', ta ni ku'un ndo chi'i̱n, ikan indukuni koo ndo chi'i̱n ma nuu ni koi. 4 Ta ndyo'o cha chìto ndo ndanu kùu ma nuu kuà'in, ta chìto ndo ma iti' kuà'in ndia ―kàti Jesuu.

5 Tajan ma ra nàni Tomá te'en chīkatu'un ra nuu Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, töve chìto ndi ma nuu kuà'un, ta, ¿chïto naja kà'un ña cha chìto ndi ma iti' kuà'un?

6 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Yu'u kùu ma iti' ndaa, chi'in ma iti' ndicha, ta ma ña chà'a nuu koo ndìto yo. Ta uvaa chi'in yu'uni, kùu chaa yo nuu ìyo ma Racha'nu Tatái. 7 Tu ndyo'o cha nākoto ndo yu'u, kùuni yi ka'an yi ña juuni cha nàkoto ndo ma Tatái, ta vitin cha nàkoto ndo ra, vati cha ndè'e ndo ra.

8 Tajan ma Lipe te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, na ku'vaun ña na nde'e ndi ma Racha'nu, ra kùu Tatáun, ta chi'in yakan, cha kùu kìndoo va'ani ndi ―kàti ra.

9 Tajan ma Jesuu te'en nāka'an ra:

―Yo'o Lipe, cha kua'a' tiempu kùu yi ña ìyoi chi'in ndo, ¿a takä'an nakoto va'un yu'u ña kà'un takan? Ma ndian ndè'e yu'u, juuni ndè'e na Tatái. Ta, ¿naja chìkaun ña na ku'vai nde'e ndo ma Tatái tuva takan? 10 ¿A töve chìnuniun ña yu'u ìyoi chi'in ma Tatái, ta rakan ìyo ra chi'i̱n? Ma tu'un ña kàtitu'in nuu ndo, yöve tu'un ña jàndakuu maani̱ kùu yi, ti ma Tatái, ra ìyo chi'i̱n, kùu ra ña jà'a ra ma ña ndè'e ndo nui. 11 Na chinuni ndo ña yu'u ìyoi chi'in ma Tatái, ta ma Tatái ìyo ra chi'i̱n ndia. Ta tu töve chìnuni ndo ña takan kùu yi, na chinuni ndo ji tu ma tiñu ka'nu ña ndè'e ndo ña jà'i. 12 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ti ma ndian chìnuni ma tu'in, indukuni ni ja'a na ma tiñu ka'nu, tava jà'i yi. Ta ni ja'a na inga tiñu ka'nuga cha'a' ña ni ku'in nuu ìyo ma Tatái. 13 Ta ndisaa ma ña chìkan ndo chi'in sivi̱, ni ku'vai yi nuu ndo, ikan yu'u ra kùu Se'e ra, ni jana'i naja kua ya'a ka'nu kùu ma Tatái nuu ndo. 14 Yakan va tu chìkan ndo iin nakuyi chi'in sivi̱, ni ja'i yi.

Jesuu chà'a ra tu'un ña ni tachi ra ma Tati Ií Ndioo nuu ma ñivi

15 ’Tu ndyo'o kùuni ndo nde'e ndo yu'u, na jachi'in ndo ndisaa ma tu'un ña kàtitu'in nuu ndo. 16 Ta yu'u ni ndakain nuu ma Tatái ña na tachi ra inga ma ra tìndee ndo, ta rakan, na jamani ra ndo, ta ni koo ra chi'in ndo endeeni. 17 Ta ra'ya kùu ma Tati Ií Ndioo, ra jàna'a ma ña ndaa cha'a' ma Ndioo. Ta ma ndian ìyo ma ñuñivi i'ya, ña töve chà'a na ña kì'vi ra tichi anima na. Na küu jà'a na yi, ti töve ndè'e na ra, ta töve nàkoto na ra ndia. Va ndyo'o nàkoto ndo ra, ti ìyo ra chi'in ndo, ta ni koo ra chi'in ndo endeeni.

18 Ta na töve ni ndakoo ma'ii̱n ndo, ti ni chikoni'i ndikoi koi chi'in ndo. 19 Ta tichi tia kivinia, ma ndian töve chìnuni na tüva ni nde'e na yu'u; va ndyo'o ni nde'e ndo yu'u, ti cha'a' ña ìyo nditoi kùu yi ña ni koo ndito ndo endeeni. 20 Ma kivi ikan, ndyo'o ni ku'va ndo kuenda, ña yu'u ìyoi chi'in ma Tatái, ta ndyo'o ìyo ndo chi'i̱n, ta yu'u chi'in ndo. 21 Ta ma ndian chìni ma ña kà'in, ta jàchi'in na yi, ndiakan jàna'a na ña ndicha va'a ña kùuni na nde'e na yu'u. Ta ma Tatái nduva'a kuii ni kuuni ra nde'e ra ma ndian kùuni nde'e yu'u, ta yu'u nduva'a kuii ni kuuni̱ nde'i na, ta ni jana'i yu'u nuu na.

22 Ta ma Juda (na yöve ra nàni Iscariote), te'en kīcha'a ra chìkatu'un ra nuu Jesuu:

―¿Ta naja chani jana'un ñu̱n nuu ndyu'u, ta töve ni jana'un ñu̱n nuu ma ñivi ìyo ñuñivi? ―kàti ra.

23 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Ma ndian kùuni nde'e yu'u, jàchi'in na ma ña kà'in, ta ma Tatái ni kuuni ra nde'e ra na ndia. Tajan yu'u chi'in Tatái ni kichi koo ndio ndi chi'in na. 24 Ta ma ndian töve kùuni nde'e yu'u, töve jàchi'in na ma ña kà'in. Ta ma tu'un ña chìni ndo, yöve tu'un ña jàndakuu maani̱ kùu yi, ti tu'un ma Tatái, ra tāchi yu'u kùu yi.

25 ’Tandi'i ma tu'un ña kà'in chi'in ndo, kà'in yi juuni yanga ìyoi chi'in ndo. 26 Va ma Tati Ií Ndioo, ña ni tachi ma Tatái chi'in sivi̱, kuenda ña tìndee ra ndo, ta jàndomani ra ndo, ni jana'a ra tandi'i nakuyi nuu ndo, ta tandi'i ma tu'un ña kā'in chi'in ndo niku, rakan ni jakuku'uni ra yi ndo.

27 ’Ni ku'in, va ni ndakoi ndo ña na koo taxiin ndo. Ta ma ña chà'i nuu ndo ña na koo taxiin ndo, töve indukuni kùu yi, tava kùu ma ña chà'a ma ndian ìyo ñuñivi. Yakan va na näkanini ndo, ta na yü'vi ndo. 28 Cha chīni ndo ña kà'in, ña ni ku'in, ta ni kichi ndikoi koi chi'in ndo. Tu ndicha ña kùuni ndo nde'e ndo yu'u, nduva'a sii ni kuuni ndo ma ora chīto ndo niku, ña kà'in ña ni ku'in nuu ìyo ma ra kùu Tatái, vati rakan ka'nuga ra kua yu'u. 29 Antea ña kùu takan, cha kàtitu'un kuei nuu ndo, ikan ma ora ni kuta'an ña ni kuu ma ña kà'in: na chinuni ndo. 30 Na küuga ka'an kuà'i chi'in ndo, ti cha vàchi ma ñá' chà'nda tiñu nuu ñu'u' ñuñivi i'ya, vaji töve ìyo nï'iin ndatu ña kùu ja'án' chi'i̱n. 31 Takan ìyo yi ña kùu yi, ikan na ku'va ma ñivi ñuñivi kuenda ña yu'u kùuni̱ nde'i ma Tatái, ta jà'i ma tiñu ña tāchi ra yu'u ña jà'i. ¡Na ko'o vitin! ―kàti Jesuu.

15

Jesuu kà'an ra ña ndicha va'a ña kùu ra takua kùu ma yoku'u uva

1 Takan kūu tajan Jesuu te'en nāka'an ndiko ra:

―Yu'u kùi takua kùu ma yoku'u uva ndicha, ta ma Tatái kùu ra takua kùu ma ra jàkuenda ma yoku'u ikan. 2 Ta tu ìyo iin soko ma yoku'u ña töve chà'a ma uva, chà'nda ra yi endeeni. Va tu chà'a yi ma uva, vii ga chà'nda ra soko yi, ikan na ku'va yi tiaga vu. 3 Ta ndyo'o, cha'a' ña chìnuni ndo ma ña kà'in, cha ndākuu ndo ndian vii takua ma soko yoku'u chaa ikan. 4 Yakan va na induku koo ndo chi'i̱n, takua induku ìyoi chi'in ndo. Vati ma soko ma yoku'u uva, na küu ku'va maa yi ma uva, tuva töve tàtuu yi chata ma yoku'u. Ta indukuni, ndyo'o na küu ja'a ndo ma tiñu va'a, tuva töve induku chàkunuu ndo chi'i̱n.

5 ’Yu'u kùu ma yoku'u uva, ta ndyo'o kùu ndo takua kùu ma soko run. Ta ma ndian induku ìyo chi'i̱n, ta induku ìyoi chi'in na; kùu ja'a na kua'a' ma tiñu va'a, vati tu töve ìyoi chi'in ndo, nï'iin nakuyi küu ja'a ndo. 6 Ma ndian töve induku ìyo chi'i̱n, ni jakuitai na ma nuu ni natii na, ta ikan ni kayu na takua tà'an ma soko yutun ití. 7 Ta tu ndyo'o induku ìyo ndo chi'i̱n, ta jàchi'in ndo ma ña jàna'i nuu ndo, ta töve nàani ndo, kùu ndakan ndo ma ña kùuni maa ndo, ta ni'i ndo yi. 8 Kuenda ma Tatái, ya'aga ka'nu kùu yi, tuva chìto ra ña ndyo'o iin locho ndo takua ka'ìin kua'a' chiti uva ma yoku'u vu. Tu jà'a ndo takan, ndicha kuii ña ni chaa ndo kùu ndo ndian jàkua'a chi'i̱n. 9 Yu'u ya'aga kùuni̱ nde'i ndo, indukuni takua kùuni ma Tatái nde'e ra yu'u. Yakan va koto jäña ndo ña jà'a ndo yi, ti kùuni̱ nde'i ndo. 10 Tu jàchi'in ndo ma tu'un ña kùuni̱ ja'a ndo, töve ni jañai ña kùuni̱ nde'i ndo, ti yu'u takua jàchi'i̱n ma tu'un kà'an ma Tatái. Yakan va töve jàña ra ña kùuni ra nde'e ra yu'u.

11 ’Takan kà'in chi'in ndo, ikan na ku'vai ña sii ìyo nui ña na koo yi chi'in ndo. Ta takan na kindoo ndo ña nduva'a kuii sii kuuni ndo. 12 Ma tu'un ña kùuni̱ ja'a ndo, te'en kà'an yi: na kuuni ndo nde'e ndo ma ta'an ndo, tava kùuni yu'u nde'i ndo. 13 Ma ña ka'nuga ña jà'a yo kùu yi ña ku'va yo ma kuñu yo ña kuvi yo cha'a' ma ndian meru yo. 14 Ndyo'o kùu ndo ndian merui, tuva jà'a ndo ma tiñu tāchi̱ nuu ndo. 15 Tüva ni ka'in ña kùu ndo musui, ti ma ndian kùu musu, na töve chìto na nda ña kùu ma ña jà'a ma chito'o na. Kà'in chi'in ndo ña kùu ndo ma ndian amigui, vati chà'i ña koto kachin ndo tandi'i ma ña jāna'a ma Tatái nui. 16 Ta na yöve ndyo'o kùu ndo ña kāchin ndo yu'u, ti yu'u kùu ma ra kāchi̱n ndo, ta chā'i ma tiñu ndo ña na kùu ndo tatuin, ta jà'a ndo kua'a' ma tiñu va'a. Ta endee ni koo yi, ikan ndisaa ma ña ni ndakan ndo nuu ma Tatái chi'in sivi̱, ni ni'i ndo yi. 17 Ña'a kùu ma tu'un ña tāchi̱ nuu ndo: na kuuni ndo nde'e ndo ma ta'an ndo.

Ma ndian ìyo ñuñivi ya'a ga xàani na nde'e na ma Jesuu, chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra

18 ’Tuva ma ñivi ìyo ñuñivi xaani na ndè'e na ndo, na koto ndo ña ji'na yu'u kùu ma ra kīcha'a na xàani na kua maa ndo. 19 Vati tu ndyo'o kùu ndo takua kùu ma ñivi ìyo ñuñivi, nduva'a ni kuuni na nde'e na ndo, takua kùuni na nde'e na ma ñivi na. Va tava yu'u kāchi̱n ndo tañu ma ndian ìyo ñuñivi, cha'a' yakan kùu yi ña ya'a ga xaani na ndè'e na ndo, ti tüva kuu ndo takua kùu ma ndian ìyo ñuñivi. 20 Na kuku'uni ndo ma ña kā'in te'en chi'in ndo niku: “Nï'iin ma ndian kùu musu, töve ka'nuga na kua ma ra kùu chito'o na.” Tu yu'u chāndikun na ña ka'ni na niku, juuni takan ni ja'a na chi'in ndo ndia. Ta tu jàchi'in na ma tu'un kà'in, juuni ni jachi'in na ma tu'un kà'an ndo ndia. 21 Ndisaa ma ña kà'in i'ya ni ja'a na yi chi'in ndo cha'a' ña nàkoto ndo yu'u, ti töve nàkoto na ma ra tāchi yu'u.

22 ’Tu yu'u töve nī kichi ka'in chi'in na ma tu'un i'ya, na töve kuati na niku. Va vitin na küa ka'an na ña tüva kuati na. 23 Vati taku ma ndian xaani ndè'e yu'u, juuni xaani na ndè'e na ma Tatái ndia. 24 Tu yu'u töve nī ja'i ma tiñu ka'nu tañu na, ña nï'iin ñivi na küu ja'a yi, nï'iin kuati na töve niku. Va cha ndē'e na ma ña va'a jā'i, ta juuni xàani na nde'e na yu'u, chi'in ma ra kùu Tatái ndia. 25 Takan kūu yi, ikan na chinu ma tu'un kà'an nuu ma tutu ley Ndioo ña kùmi na. Ta yakan te'en kà'an yi: “Xaani na ndè'e na yu'u cha'a' nï'iin nakuyi.”

26 ’Va ora ni kichi ma Tati Ií Ndioo ña ni jandomani ndo, ña vàchi nuu ìyo ma Tatái jà'i, rakan kùu ra ña jàna'a ra ma ña ndaa, ta ora ni kichi ra ni katitu'un ra nuu ndo cha'i. 27 Ta nda ndyo'o, ni katitu'un ndo cha'i nuu ma ñivi, ti ndyo'o kùu ma ndian chàkunuu chi'i̱n, nda ma ora kīcha'i jà'i ma tiñu i'ya.

16

1 ’Takan kà'in chi'in ndo, ikan na töve jaña ndo ña chìnuni ndo ma ña kà'in. 2 Tajan ma ndian judíu, ni jakunu na ndo ta'ii'iin nuu ìyo ma veñu'u na. Ta ni chaa iin kivi ña nda ndian ni kuuni ña chà'ni na ndo, ndiakan ni kuuni na ña iin tiñu va'a kùu ma ña jà'a na kuenda Ndioo. 3 Takan ni ja'a na, ti takä'an nakoto na ma Tatái, ta ni yu'u ndia. 4 Takan kà'in chi'in ndo vitin, ikan ma ora ni kuta'an ña ni kuu takan, na kuku'uni ndo ña cha kātitu'in nuu ndo cha'a' yi niku.

Tiñu jà'a ma ra kùu Tati Ií Ndioo

’Töve nī katitu'in ña'a chi'in ndo ora kīcha'a koi chi'in ndo ti endee chīyoi chi'in ndo.

5 ’Va vitin chani ku'in nuu ìyo ma ra tāchi yu'u, ta ndyo'o nï'iin ndo töve chìkatu'un ndo nui ndanu kuà'in. 6 Java tiaga kīcha'a nda'vi kùuni ndo ña kà'in takan chi'in ndo. 7 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ti va'a ga kùu yi kuenda ndo ña na ku'in, vati tu töve ku'in, na küu kichi ma Tati Ií ña ni jandomani ña kòo ra chi'in ndo. Ta tu ku'in nuu ìyo ma Tatái, tajan ni tachi ndioi ma Tati ni tindee ndo. 8 Ta ora cha kīchaa ra ìyo ra chi'in ndo, tajan ni katitu'un kachin ra nuu ma ñivi ñuñivi nda yo kùu ndian jà'a kuati, ta nda yo kuà'an iti' ndaa nuu Ndioo, ta nda yo ni jakutuni ma Ndioo nuu. 9 Takua ni ka'an ra nda yo jà'a kuati, cha'a' ña töve chìnuni na ma ña kà'in. 10 Ta ni ka'an ra nda yo kuà'an iti' ndaa, ti yu'u ni ku'in nuu ìyo ma Tatái, ta ndyo'o tüva ni nde'e ndo yu'u. 11 Ta ni ka'an ra nda yo ni jakutuni Ndioo kuati jà'a na, ti cha tüva ndakutiñu ma kui'na chà'nda tiñu ma ñuñivi i'ya. Cha jā'a ra kua kuu kùtunini ra yi.

12 ’Ìyo kua'a' ga ma ña kùuni̱ ka'in chi'in ndo, va ma vitin, ndyo'o na küu kundeeni anima ndo tu taso'o ndo yi. 13 Ta ora ni kichaa ma Tati Ií ndicha, maa ra kùu ra ña ni jana'a ra ma ña ndaa nuu ndo, ti töve ni ka'an ra chi'in ma tu'un ña jàndakuu maani yi; vati ma Tati Ií ikan ni ka'an ra ma ña kā'an Ndioo chi'in ra, ta ni ku'va ra ña koto na ma ña ni kuu. 14 Ta juuni ni jaka'nu ma Tati Ií Ndioo yu'u, vati ni ndaki'in ra ma tu'un kà'in, ta ni ku'va ra koto ndo. 15 Tandi'i ña ìyo nuu ma ra kùu Tatái, ña'i kùu yi ndia. Cha'a' yakan kùu yi ña kā'in ña tandi'i ña ìyo nui, ma Tati Ií, ni ndaki'in ra yi, ta ni ku'va ra yi koto ndo.

Ni jaña ma ñivi ña nda'vi kuuni na, ta sii ni kuuni na

16 ’Tiania tiempu kùmani, ta tüva ni nde'e ndo yu'u, va tiaga iti' nuu ni nde'e ndiko ndo yu'u, ti ni ku'in nuu ìyo ma Tatái ―kàti Jesuu.

17 Takan kūu, tajan ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, te'en kīcha'a ndra chìkatu'un ta'an ndra:

―¿Nayi kùuni ra ka'an ra ña kà'an ra takan? Kà'an ra chi'o ña tia tiempunia ni nde'o ra, ta tiaga iti' nuu, ni nde'e ndiko yo ra. Ta juuni kà'an ra ña cha'a' ña ni ku'un ra nuu ìyo ma Tatá ra kùu yi. 18 ¿Chïto nayi kùuni ra ka'an ra ña, “tia tiempunia, ta tüva ni nde'o ra”? Töve kùtuninio nayi kùuni ra ka'an ra ña kà'an ra takan ―kàti ma ndra jàkua'a chi'in ra.

19 Tajan Jesuu chā'a ndio ra kuenda ña kùuni ndra ndakatu'un ndra nuu ra, yakan va te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Yu'u kā'in, ña tichi tia kivinia, tüva ni nde'e ndo yu'u, ta tia iti' nuu, ni nde'e ndiko ndo yu'u. ¿A tu'un ikan kùu ma ña chìkatu'un ta'an ndo? 20 Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo ña, ndyo'o ni kuaku ndo, ta nda'vi ni kuuni ndo, va ma ñivi ñuñivi, sii ni kuuni na. Va vaji ndyo'o nda'vi ni kuuni ndo, ni sama ma kua kùuni ndo, ta ni kichi sii kuuni ndo. 21 Ma ora kàku se'e iin ña'a, chà'nda yi tichian, ti cha keta ma ora ni kàku yi. Va ora cha yā'a kāku ndio yi, jàña ndioan ña nda'vi kuunian, ti chisian, ña jākakuan se'an ma ñuñivi i'ya. 22 Ndyo'o, juuni takan nda'vi kùuni ndo vitin, va yu'u ni nde'e ndikoi ndo, ta ma ora ikan nduva'a ni kichi sii kuuni ndo chi'in anima ndo. Ta ma ña sii ikan, nï'iin na na küu namaa na yi nuu ndo. 23 Ma kivi ikan, nï'iin ndo na ndäkatu'un ga ndo nï'iin nakuyi nui. Ndicha va'a ña kà'in chi'in ndo, ña tandi'i ma ña chìkan ndo chi'in sivi̱ nuu ma Tatái, ni ku'va ra yi nuu ndo. 24 Nda vitin nï'iin ndyo'o takä'an ndakan ndo nï'iin nakuyi chi'in sivi̱ nuu ma Tatái. Na ndakan ndo yi, ta ni'i ndo yi, ikan na kichi sii kuuni ndo.

Jesucristu jàkanaa ra ma ndian kànita'an chi'in ra nuu ñu'u ñuñivi i'ya

25 ’Ma tu'un ña kā'in chi'in ndo i'ya, kà'in yi chi'in ku'va. Va ni keta iin kivi ña tüva ni ka'in yi chi'in ku'va chi'in ndo. Vati ni ka'an kachin ndioi cha'a' ma Tatái nuu ndo. 26 Ma kivi ikan ni ndakan ndo iin nakuyi nuu ma Tatái chi'in sivi̱. Va yu'u töve ni janini̱ ma Tatái ña na ku'va ra ma ña chìkan ndo nuu ra. 27 Vati ma Tatái kùuni ra nde'e ra ndo, cha'a' ña kùuni ndo nde'e ndo yu'u, ta cha'a' ña chìnuni ndo ña ra vàchi nuu ìyo Ndioo kùi ndia. 28 Kēi nuu ìyo ma Tatái, ta kīchai ma ñuñivi i'ya. Va vitin ni ndakoo ndikoi ma ñuñivi i'ya, ta ni ku'un ndikoi nuu ìyo ma Tatái ―kàti Jesuu.

29 Tajan ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Vitin ndicha, va tüva kà'un yi chi'in ku'va, ti kà'an kachiun yi. 30 Vitin va cha chà'a ndi kuenda ña cha chìtoun tandi'i nakuyi, ta töve chìniñu'u̱n yo ndakatu'un nuu̱n. Ta cha'a' yakan kùu yi ña cha chìnuni ndi ña ra vàchi nuu ìyo Ndioo kùu̱n ―kàti ndra chi'in Jesuu.

31 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿A cha chìnuni ndo vitin? 32 Vitin va cha kēta ma ora, ta ndyo'o ni kuita kuati ndo, ta ni ndakoo ma'iin ndo yu'u. Va yöve ma'iini̱, kìndoo, ti ìyo ma Racha'nu Tatái chi'i̱n. 33 Takan kà'in chi'in ndo, ikan na ni'i ndo naja kua koo vii ndo cha'a' ña ndò'iin ndo chi'i̱n. Ma ñuñivi i'ya, ndyo'o ni nde'e ndo tundo'o jà'a ma ñivi, va yu'u kà'in chi'in ndo ña na jandotayi va'a ndo ndo, vati yu'u cha jākanai ma ndian kànita'an chi'i̱n ma ñuñivi i'ya.

17

Jesuu kà'an ra chi'in Ndioo cha'a' ma ndra jàkua'a chi'in ra

1 Takan kūu ta ora chīnu kā'an Jesuu takan, tajan kāni'i ra nuu ra iti' andivi, ta kīcha'a ndio ra kà'an ra te'en:

―Yo'o Tatá, cha kēta ma kivi. Ta vitin na jaka'nu̱n yu'u ra kùu Se'un, ikan na jaka'nui ñu̱n ndia. 2 Vati nuu yu'u ra kùu Se'un, chā'un ña na ka'ndai tiñu nuu tandi'i ma ñivi ìyo ñuñivi, ta juuni chā'un ña na kuu ja'i ña koo ndito ma tandi'i ma ñivi chā'un nui endeeni. 3 Ta ndisaa ma ndian nàkoto ñu̱n, yo'o ra uvanuu ña kùu Ndioo ndicha, chi'in yu'u ra kùu Jesucristu ra tāchiun, ni ni'i na nuu koo na endeeni chi'o.

4 ’Endee jàka'nui ñu̱n nda ni kùuni chàkunui ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya, ti cha jāchinui tandi'i ma tiñu ña chā'un nui ña na ja'i. 5 Ta vitin yo'o Tatá, na jaka'nu̱n yu'u, ta na ku'vaun ña na koo ndikoi chi'un ma andivi, takua chīyoi chi'un antea ña tūvi ma ñuñivi niku.

6 ’Ma ndian chā'un nui, tañu ma ñivi ñuñivi, cha jāna'i nda ra kùu̱n nuu na. Ta ndiakan, ti ndian ìyo kuendaun kùu na niku, va yo'o chā'un na nui, ta vitin jàchi'in na ma tu'u̱n. 7 Ta juuni ma vitin cha chìto va'a na, ña tandi'i ma ña chā'un nui, maun kùu ma ra tāchi yi nui ña na ja'i yi. 8 Ta ma tu'un ña chā'un nui ña jàna'i nuu na, cha jāchi'in na yi. Ta juuni cha chā'a na kuenda ña maun kùu ma ra tāchi yu'u, ta vitin cha chìnuni na ña takan kùu yi.

9 ’Yu'u chìkain ñamani nuu̱n ña na kumiun na, va töve chìkain ñamani nuu̱n cha'a' ma ndian töve chìnuni ìyo ma ñuñivi, vati yu'u chìkain ñamani nuu̱n ña na kumiun ma ndian chā'un nui, ti ñivi maun kùu na. 10 Tandi'i ma ña kùu ña'i, ña'un kùu yi, ta ma ña kùu ña'un, juuni ña'i kùu yi ndia. Ta ndiakan, jàna'a na nuu inga ñivi ña iin ra ya'a ka'nu kùi.

11 ’Vati yu'u, töva ni koi ma ñuñivi i'ya, va ma ndra jàkua'a chi'i̱n, ni kindoo ndra koo ndra tiá ma ñuñivi i'ya, ta yu'u ni chai koi chi'un. Yo'o Tatá ra ya'a ií, na kumiun ndra chi'in ndatun, ikan na induku kuuni ndra chi'in ta'an ndra, takua induku kùuni̱ chi'un. 12 Ta ora chīyoi chi'in ma ndra chā'un nui ma ñuñivi i'ya, ya'a ga kumi kuendai ndra chi'in ndatu ma siviun, ta nï'iin ndra nī jaña ndra ma iti' kuà'in. Uvanuu ma ra jāña ma iti̱', kùu ma ra kà'an ma tutu Ndioo ña ni naa niku. Ta takan kūu yi.

13 ’Vitin va cha kuà'an ndikoi ma nuu ìyoun. Kà'in ma tu'un i'ya ora juuni yanga ìyoi ma ñuñivi i'ya, ikan na kichi sii va'a kuuni na, takua sii kùuni̱. 14 Yu'u jàna'i ma tu'u̱n nuu ndra, ta cha'a' yakan kùu yi ña ma ñivi ñuñivi ya'aga xaani na ndè'e na ndra, ti töve kùu ndra takua kùu ma ñivi ñuñivi, indukuni takua kùu yu'u ndia. 15 Töve chìkain nuu̱n ña na tavani'un ndra ma ñuñivi i'ya, ti ma ña chìkain nuu̱n, kùu yi ña na kumiun ndra nuu ma kui'na. 16 Vati takua yu'u, yöve ra ñuñivi kùi, ni ndrakan yöve ndra ñuñivi kùu ndra ndia. 17 Na ja'iíun ndra kuendaun cha'a' ma ña ndaa. Ta ma ña ndaa kùu ma tu'un ña kà'un. 18 Ma takua jā'un ña tāchiun yu'u tañu ma ñivi ñuñivi, juuni takan tāchi̱ ndra tañu ma ñivi ñuñivi ndia. 19 Ta cha'a' ndrakan kùu yi ña jā'íi̱ juuni mai, ikan ndrakan, na ku'ií ndra jà'a ma tu'un ndaa.

20 ’Va yöve uvaa cha'a' ndrakan ni kùu yi ña chìkain ñamani nuu̱n, vati juuni chìkain ñamani nuu̱n cha'a' ma ndian ni chinuni ma tu'in iti' nuu jà'a ndra. 21 Ta juuni chìkain ñamani nuu̱n ña na ndo'iin na chi'in ta'an na, yo'o Tatá, takua ndō'iun chi'i̱n, ta yu'u chi'un, ikan na koto kachin ma ndian ìyo ñuñivi i'ya, ña maun kùu ma ra tāchi yu'u. 22 Yu'u chā'i tandi'i ma ña ka'nui, ña chā'un nui, nuu na, ikan na ndo'iin na, ta kùu na iin ñivini chi'in ta'an na, indukuni ma takua kùu̱n chi'i̱n ña kùu na iin ñivini ndia. 23 Yu'u ìyoi chi'in na, ta yo'o chi'i̱n, ikan na kuu ndicha na iin ñivini, ta takan ku'va ma ñivi ñuñivi kuenda, ña maun kùu ma ra tāchi yu'u. Vati juuni ya'a kùuniun nde'un na takua kùuniun nde'un yu'u.

24 ’Yo'o Tatá, maun kùu ma ra chā'a na nui, ta kùuni̱ ña na koo na chi'i̱n ma nuu ni ku'in koi, ikan na nde'e na ña ra ka'nu kùi jā'un, vati takani kùuniun nde'un yu'u ma antea ña jātuviun ma ñuñivi niku. 25 Yo'o Tatá, ra ya'a ndaa, ma inga ndian ìyo ñuñivi i'ya, töve nàkoto na ñu̱n, va yu'u nàkotoi ñu̱n, ta juuni ñivi i'ya cha chìto na ña maun kùu ma ra tāchi yu'u ndia. 26 Ta yu'u chà'i ña na nakoto na nda ra kùu̱n, ta takan ni ja'i yi iti' nuu ndia, ikan indukuni tava kùuniun nde'un yu'u, ta takan kuuni na nde'e na ta'an na. Takan jā'i, ikan na kuu koi chi'in na endeeni ―kàti Jesuu.

18

Nuu tìin ndra Jesuu

(Mt. 26:47-56; Mr. 14:43-50; Lc. 22:47-53)

1 Takan kūu ta ora chinu kā'an Jesuu takan, tajan kēe ndio ra kuà'an ra chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra inga chiyo ma yuvi ña nàni Cedrón. Ta ora chāa ndra nuu tāchi yutun tata, ta ikan kī'vi ndra kuà'an ndra chi'in ra. 2 Ta nda ma Juda, ra xìkoña'a cha'a' Jesuu, juuni nàkoto ra ma ikan ndia, ti kua'a' cha'a' cha kūti'vi Jesuu ikan chi'in ma ndra jàkua'a chi'in ra. 3 Ta takan kūu yi ña chāa ma Juda chi'in kua'a' va'a jandaru, ta uvi uni ma ndra jandaru ña kùmi ma veñu'u, ña tāchi ma ndra kuxini nuu sutu, chi'in ma ndra fariseu. Tandi'i ndrakan nda'a ndra ñu'ú nda'a', chi'in machiti, ta nduva. 4 Va takua Jesuu cha chìto ra tandi'i ma ña ni ta'an ra, yakan va kēta ra, ta te'en chīkatu'un ra nuu ndra:

―¿Yo nànduku ndo? ―kàti ra.

5 Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Nànduku ndi Jesuu ra ñuu Nazaret ―kàti ndra.

Ta Jesuu te'en naka'an ra:

―Yu'u kùi ―kàti ra.

Ta ma Juda ra xìkoña'a cha'a' Jesuu juuni ndaa ra ma ikan chi'in ndra ndia. 6 Ta ora nāka'an Jesuu ña; “Yu'u kùi”, ta chīkachata ndra iti' chata, ta ndūva ndra nuu ñu'u'. 7 Tajan Jesuu te'en chīkatu'un tuku ra nuu ndra:

―¿Yo nànduku ndo? ―kàti ra.

Ta ndrakan te'en nāka'an ndra:

―Nànduku ndi Jesuu ra ñuu Nazaret ―kàti ndra.

8 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra:

―Cha kā'in chi'in ndo, ña yu'u kùi. Tu yu'u kùu ma ra nànduku ndo, na jaña ndo ma ndra jàkua'a chi'i̱n, ta tìin ndo yu'u ―kàti Jesuu.

9 Takan kūu yi, ikan na chinu ma tu'un kā'an Jesuu ña te'en kà'an: “Ma ndian chā'a ma Tatái nui, töve nī kenaa nï'iin na.” 10 Tajan ma Simón Petu', ti ndà'a ra iin machiti, ta tāva ra yi ma tichi vena ra, ta chā'nda ra iin chiyo so'o ma ra nàni Malco, ma chiyo kua'a ra. Ta ra'ya ti ra kùu musu ma ra kuxini nuu sutu kùu ra. 11 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ma Petu':

―Na ti'i va'un ma machitiun ma tichi venaun. Vati tu Tatái chā'a ra ña na nde'i tundo'o, ¿a töve ìyo tu'vai ña nde'i tundo'o i'ya?, kùuni ndo ―kàti Jesuu.

Jesuu chàa ra nuu ma ra kuxini nuu ma ndra sutu

(Mt. 26:57-58; Mr. 14:53-54; Lc. 22:54)

12 Tajan ma ndra jandaru, chi'in ma ra kuxini nuu ndra, ta chi'in ma ndra kùu jandaru ma ndian judíu, tīin ndra Jesuu, ta chū'ni ndra nda'a' ra. 13 Ta chāndaka ji'na ndra ra nuu ma ra nàni Anás, raka'nu ma ra nàni Caifás. Ma kuiya ikan, Caifás kùu ra ma ra kuxini nuu sutu. 14 Ta juuni ma Caifás i'ya, kùu ra ña kātitu'un nuu ma ndian judíu, ña va'aga ña na kuvi iin ra'iini cha'a' ma ñuu na, kāti ra.

Petu' kà'an ra ña töve nàkoto ra Jesuu

(Mt. 26:69-70; Mr. 14:66-68; Lc. 22:55-57)

15 Ma ra nàni Simón Petu', tāndikun ra kuà'an ra chata Jesuu, chi'in inga, ra takani nàkoto ma ra kuxini nuu sutu ra, kī'vi ra chi'in Jesuu, ma nuke'e ve'e ma ra kuxini nuu sutu, 16 va ma Petu', kīndoo ra ma chata kora. Cha'a' yakan kùu yi ña kēe ma ra nàkoto ma ra kuxini nuu sutu. Ta chāka'an ra chi'in ma ña kùmi ma yu'u kora, ña na ku'va ña kì'vi ma Petu', kàti ra. Ta jāya'a ña ra iti' tichi. 17 Tajan ma ña kùmi ma yu'u kora, te'en kīcha'a chìkatu'an nuu Petu':

―¿A yöve iin ra chàkunuu chi'in ra tīin ndra ikan kùu̱n? ―kàtian chi'in ra.

Ta Petu' te'en nāka'an ra:

―Yöve yu'u kùi ―kàti ra.

18 Va takua ya'a ga vichin jà'a yi, yakan va ma ndra kùu musu, chi'in ma ndra jandaru, jāta'an ndra ñu'ú, ta tùmi ndra yi, ti ya'a vichin jà'a yi. Ta nda ma Petu', juuni ndaa ra tùmi ra yi chi'in ndra ndia.

Ma ra kuxini nuu sutu chìkatu'un ra nuu Jesuu

(Mt. 26:59-66; Mr. 14:55-64; Lc. 22:66-71)

19 Takan kūu tajan ma ra kuxini nuu sutu, chīkatu'un ra nuu Jesuu, nda ndra kùu ma ndra chàkunuu chi'in ra, ta nda va kùu ma ña jàna'a ra. 20 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Yu'u chàkunui jàna'i ma nuu tuvi ñivi, ta juuni jàna'i nuu ma ndian judíu ma tichi veñu'u kuati na, ta ma tichi veñu'u ka'nu na nuu kùti'vi ndisaa na ndia. Yakan va, yu'u töve chàta'ani̱ jana'a xe'i nuu ma ñivi. 21 ¿Ta chïto naja chìkatu'u̱n nui? Na ndakatu'u̱n nuu ma ndian chīni ma ña jāna'i, ta ndiakan na katitu'un na nuu̱n ma ña jāna'i nuu na ―kàti Jesuu.

22 Ta ora chīnu kā'an Jesuu takan, ta iin ma ndra jandaru ña kùmi ma veñu'u, kāni ra nuu ra, ta te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―¿Ta naja kà'un takan chi'in ma ra kuxini nuu sutu? ―kàti ra.

23 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Tu yu'u kā'in iin tu'un ña töve va'a, na ka'un nui nda cha'a' kùu yi. Va tu ma ña kā'in, ña va'a kùu yi, ¿nda cha'a' kāniun yu'u tuva takan? ―kàti Jesuu.

24 Tajan ma ra nàni Anás tāchi ra, ña na ku'ni ndra Jesuu, ta tāchi ndio ra ra kuà'an ra nuu ma ra kuxini nuu sutu ña nàni Caifás.

Inga cha'a' kà'an Petu' ña töve nàkoto ra Jesuu

(Mt. 26:71-75; Mr. 14:69-72; Lc. 22:58-62)

25 Takan kūu ta tava ma Petu' juuni ndaa ra tùmi ra ñu'ú ma ikan, yakan va te'en kīcha'a ndiko ndra chìkatu'un ndra nuu ra:

―¿A yöve yo'o, kùu ma ra chàkunuu chi'in Jesuu? ―kàti ra chi'in ra.

Ta ma Petu' te'en nāka'an ra:

―Yöve yu'u kùi ―kàti ra.

26 Tajan iin ma ndra jà'a tiñu nuu ma ra kuxini nuu sutu, ra nàkoto ma ra chā'nda ma Petu' so'o, te'en kīcha'a ra chìkatu'un ra nuu ra:

―¿A yöve yo'o kùu ma ra ndē'i chi'in ra ma nuu kàa yutun tata? ―kàti ra chi'in Petu'.

27 Ta ma Petu' nāka'an ndiko ra ña töve nàkoto ra ra, ta ma ora ikani nānda'yu ma lo'o.

Jesuu chàa ra nuu Pilatu

(Mt. 27:1-2, 11-14; Mr. 15:1-5; Lc. 23:1-5)

28 Takan kūu tajan kēe ndio ndra chi'in Jesuu ma ve'e Caifás, ta chāndaka ndra ra ma vetiñu nuu tà'nda tiñu. Va takua ma ora cha kūndichin kùu yi, yakan va ma ndra judíu, nī kuuni ndra kì'vi ndra tichi ma vetiñu, koto ndokini ndra, ta na küa kuxini ndra ma ora ìyo ma viko Pakua, kùuni ndra. 29 Tajan Pilatu kēe ra ma tichi vetiñu, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¿Nda cha'a' kùu yi ña tìsokuati ndo ra'ya? ―kàti Pilatu.

30 Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Töve na ja'a ndi ña kichi ndaka ndi ra nuu̱n, tu yöve ra jà'a kuati kùu ra ―kàti ndra.

31 Tajan Pilatu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na kundaka ndo ra ku'un ndo, ta na jakutuni ndo ma kuati ra, takua kà'an ma tutu ley maa ndo ―kàti Pilatu.

Tajan ma ndra judíu te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Va taku ndyu'u ndian judíu, nï'iin ñivi na küu ka'ni ndi na ―kàti ndra.

32 Takan kūu yi ña jāchinu Jesuu ma ña kā'an ra, cha'a' ma naja kua ìyo yi ña kuvi ra.

33 Takan kūu tajan Pilatu kī'vi ndiko ra ma tichi vetiñu nuu chà'nda ra tiñu, ta kāna ndio ra ma Jesuu, ta te'en kīcha'a ra chìkatu'un ra nuu ra:

―¿A yo'o kùu ma rey ra chà'nda tiñu nuu ma ñivi judíu? ―kàti Pilatu.

34 Ta Jesuu te'en kīcha'a chìkatu'un ra nuu Pilatu:

―¿A ña chànini maun kùu ma ña chìkatu'u̱n nui, a kà'an na takan cha'i nuu̱n, yakan va chìkatu'u̱n yi nui? ―kàti Jesuu.

35 Ta ma Pilatu te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―¿A chàniniun ña ra judíu kùi, yakan va kà'un takan? Ma ndian ñuu̱n, chi'in ma ndra kuxini nuu sutu, ndrakan kùu ma ndra kīchi ndaka ñu̱n nui. ¿Nayi jā'un? ―kàti Pilatu.

36 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Ma nuu ni koi, yöve ma ñuñivi i'ya kùu yi. Ti tu ma nuu ni koi kùu yi ma ñuñivi i'ya, ni kanita'an ma ndra chàkunuu chi'i̱n cha'i, chi'in ma ndian judíu, ta na kü'va ndra yu'u nuu na. Va ma nuu ni ka'ndai tiñu yöve ma ñuñivi i'ya kùu yi ―kàti Jesuu.

37 Tajan ma Pilatu te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―¿A yo'o kùu ma rey tuva takan? ―kàti Pilatu. Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Ndicha ña kùi rey, ma takua kà'un. Vati yu'u kākui ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya kuenda ña katitu'in ma tu'un ndaa. Ta tandi'i ma ndian jàchi'in ma tu'un ndaa i'ya, juuni tàso'o na ma ña kà'in ―kàti Jesuu.

38 Tajan Pilatu te'en chīkatu'un ra nuu ra:

―¿Ta nayi kùu ma ña ndaa? ―kàti Pilatu.

Nuu ni ka'ni na Jesuu

(Mt. 27:15-31; Mr. 15:6-20; Lc. 23:13-25)

Ta ora cha ya'a ña chīkatu'un Pilatu nuu Jesuu, ta kēe ndiko ra ma nuu chà'nda ra tiñu, ta te'en chāka'an ndiko ra nuu ma ndian judíu:

―Yu'u töve nàta'in nï'iin kuati ra'ya. 39 Va tava ndyo'o, cha iin chìkan ndo nàni kuiya ña na jañai iin ra indii vekaa, ma ora ìyo ma viko Pakua. Yakan va, ¿a kùuni ndo ña na jañai ma rey ma ndian judíu? ―kàti Pilatu chi'in na.

40 Tajan tandi'i ndio ma ndian judíu, te'en kīcha'a ndiko na kanachaa ni'i na:

―¡Na küuni ndi ña jañaun rakan! ¡Na jañaun ma Barrabás! ―kàti na.

Ta ma Barrabás, ti iin ra su'u kùu ra.

19

1 Takan kūu tajan tāchi ndio Pilatu ma ndra jandaru ra, ña na tiin ndra Jesuu, ta kani ndra ra. 2 Tajan ma ndra jandaru jāva'a ndra iin korona iñu, ta jūndii ndra yi xini Jesuu, ta jāku'un ndra iin ja'ma color ndaa ra. 3 Tajan chājayatin ndio ndra ndra nuu ndaa Jesuu, ta te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―¡Na koo endeeni ma rey chà'nda tiñu nuu ma ndian judíu! ―kàti ndra.

Ta kāni ndra ma nuu ra.

4 Tajan ma Pilatu kēe ndiko ra ma nuu chà'nda ra tiñu, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na nde'e ndo, ña töve nī nata'in nï'iin ma kuati ra, yakan va tāvai ra nuu ndo, ikan na ku'va ndo kuenda ―kàti Pilatu.

5 Tajan kēta ndio Jesuu, ña jùndii xini ra ma korona iñu, ta ñù'u ra iin ja'ma color ndaa. Ta Pilatu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡I'ya ndaa ra! ―kàti Pilatu.

6 Ta ora ndē'e ma ndra kuxini nuu sutu ra, chi'in ma ndra jandaru ña kùmi ma veñu'u ra, ta te'en kīcha'a ndra kànachaa ni'i ndra:

¡Na kuvi ra nuu kruu! ¡Na kuvi ra nuu kruu! ―kàti ndra.

Ta Pilatu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Va'ani, na kundaka ndo ra, ta ka'ni maa ndo ra nuu kruu, ti yu'u töve nī nata'in nï'iin kuati ra ―kàti Pilatu.

7 Va ma ndian judíu te'en nāka'an na chi'in ra:

―Ndyu'u, ìyo iin tutu ley nuu ndi, ña kà'an yi, ña ìyo yi ña kuvi ra cha'a' ña jàndaku ra ra Se'e Ndioo.

8 Ta ora chīni Pilatu ña kā'an ma ndra judíu takan, ta tiaga yū'vi ra. 9 Tajan chāka ndiko ra ma Jesuu ma tichi vetiñu nuu chà'nda ra tiñu, ta te'en chīkatu'un ra nuu Jesuu:

―¿Ta yo'o ndanu kīchiun? ―kàti Pilatu.

Va Jesuu töve nī ka'an ra nï'iin yu'u ra chi'in Pilatu. 10 Tajan Pilatu te'en nāka'an ra chi'in Jesuu:

―¿Ta naja töve kà'un yu'i? ¿A töve chìtoun ña cha'a' ma tiñu ndisoi, kùu tachi̱ ñu̱n ña na ka'ni na ñu̱n nuu kruu, ta juuni kùu ka'in ña na jaña na ñu̱n ndia? ―kàti Pilatu.

11 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Na küu jakutuniun nï'iin nakuyi chi'i̱n cha'a' ma tiñu ndisoun, tu yöve ma Ndioo ra ìyo nuu sukun, kùu ma ra chà'a yi nuu̱n. Ta cha'a' yakan kùu yi ña ka'nuga kuati ma ndra chāndaka yu'u nuu̱n, kua maun ―kàti Jesuu.

12 Takan kūu ta nda ma ora ikan, kīcha'a Pilatu, nànduku ra naja kua jà'a ra, ta jàña ra Jesuu, va ma ndian judíu, te'en kānachaa ni'i ndiko ndra nuu ra:

―¡Tu jàñaun ra, na yöve amigu̱n kùu ma rey chà'nda tiñu ñuu Roma tuva takan, ti nda ndra nikuuni ña jàndaku ndra ndra ña kùu ndra rey, nduva'a xaani ma rey ikan ndè'e ra ndra! ―kàti ndra chi'in Pilatu.

13 Ta ora chīni ma Pilatu ña kā'an ndra takan, tajan tāchi ndio ra ma ndra jandaru ña na tava ndra Jesuu ma nuke'e, tajan chākunandi ndio ra ma tayu nuu jàndondaa ra kuati, ña chi'in tu'un hebreu nàni yi, Gabata, ta ma tu'un i'ya kùuni yi ka'an yi, Nuu Tà'nda Tiñu. 14 Ta iin kivi antea ña kuta'an ma viko Pakua, ìyo yi a kachuvi ndaa najaka. Tajan Pilatu te'en nāka'an ra chi'in ma ndra judíu:

―¡I'ya ndaa ma ra kùu rey ndo! ―kàti Pilatu chi'in ndra.

15 Va ma ndra judíu te'en kānachaa ni'i ndra:

―¡Na kuvi ra! ¡Na kuvi ra! ¡Na takaun ra nuu kruu! ―kàti ndra.

Ta Pilatu te'en chīkatu'un ra nuu ndra:

―¿A ìyo yi ña ka'ni̱ ma ra kùu rey ndo nuu kruu ña kà'an ndo takan? ―kàti Pilatu.

Va ma ndra kùxini nuu sutu, te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―¡Uvanuu ni rey ndyu'u ìyo, ta rakan kùu ra ma ra chà'nda tiñu ma ñuu Roma! ―kàti ma ndra kùxini nuu sutu.

16 Ta takan kūu yi ña jāya'a ndio Pilatu, ma Jesuu nda'a' ndra, ña na takaa ndra ra nuu kruu, ta ndàka ndio ndra ra kuà'an ra.

Nuu chùtakaa Jesuu nuu kruu, ta chì'í ra

(Mt. 27:32-44; Mr. 15:21-32; Lc. 23:26-43)

17 Tajan ndiso ndio Jesuu ma kruu, kēe ra kuà'an ra chi'in ndra, ma nuu kà'an na ña nàni Yuku Iki Xini Ndian Chī'í. Ta chi'in tu'un hebreu nàni yi, Gólgota. 18 Ikan tākaa ndra ma Jesuu nuu kruu, chi'in inga uvi ndra, iin ndra te'en tikan xiin ra, ta maa ra, va kìndoo ma'ñu. 19 Tajan Pilatu tāa ra iin tu'un ma nuu vitu, ta tāchi ra ña na kutatuu ma jandaru yi xini kruu ma Jesuu, ta ma tu'un ikan te'en kà'an yi: “Ra'ya kùu Jesuu ra ñuu Nazaret, ta rey, ra chà'nda tiñu nuu ma ndian judíu”, kàti yi. 20 Kua'a' ma ndian judíu jākua'a na ma tu'un ikan, ti ma kruu nuu tākaa ma Jesuu kìndoo yi iti' yu'u ñuu, ta ma tu'un ikan ndiso yi chi'in tu'un hebreu, latinu ta griegu. 21 Yakan va ma ndra kuxini nuu sutu, ña ìyo kuenda ma ndian judíu, te'en nāka'an ndra chi'in Pilatu:

―Töve va'a jā'un ña taun: “Rey ra chà'nda tiñu nuu ndian judíu.” Va'a ga ña na taun: “Ra'ya kùu ma ra kà'an ña kùu ra rey ra chà'nda tiñu nuu ma ndian judíu.” Takan taun ―kàti ndra chi'in ra.

22 Ta ma Pilatu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ma ña cha tāi, tüva ni samai yi ―kàti ra.

23 Ta ora cha yā'a ña tākaa ma ndra jandaru ma Jesuu nuu kruu, ta ndāki'in ndra ma ja'ma ra, ta jāchaa ndra yi nuu kumi grupu, iin yi kuenda ii'iin ndra. Ta juuni ndāki'in ndra ma ja'ma ìsukun Jesuu, va takua töve nuu ñùta'an yi, ti iin kuuni yi yakan va nī kuu nakaa yi. 24 Tajan te'en kīcha'a ma ndra jandaru nàtu'un ta'an ndra:

―Na jänakaa yo yi, va'a ga ña na kusiki yo yuu kuati, ta nda yo jakanaa, ta rakan ndàki'in yi ―kàti ndra.

Takan kūu yi, ikan na jachinu ma tutu Ndioo nuu kà'an yi te'en:

Juuni maa ni ndra kùu ndra ña nāta'vi ndra ma ja'mai,

ta chāsiki ndra yuu kuati nde'o yo jakanaa ma ja'ma isukuin.

Takan jā'a ma ndra jandaru.

25 Yatini xiin ma kruu nuu tàkaa Jesuu, ikan ndaa ma ma'á ra, chi'in ña ta'an ña, ta Ndiya ñasi'i ra nàni Cleofas, chi'in ma Ndiya Magdalena. 26 Ta ora ndē'e ndio Jesuu ma ma'á ra, chi'in iin ra chàkunuu chi'in ra, ña ya'a kùuni ra nde'e ra, ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ma ma'á ra:

―Yo'o ma'á, chiña ndaa ma ra ni kuu se'un ―kàti ra chi'in ña.

27 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ma ra chàkunuu chi'in ra:

―Chiña ndaa ma ña kuu ma'un ―kàti ra chi'in ma ra ndaa chi'in ma'á ra. Ta nda ma ora ikan, ndāki'in ra ña, ña kùu ma'á ra ña. Ta kuà'an ña chi'in ra ma ve'e ra.

Nuu chì'í Jesuu

(Mt. 27:45-56; Mr. 15:33-41; Lc. 23:44-49)

28 Takan kūu va tava cha chìto Jesuu ña chīnu ma tiñu vàchi ra, yakan va ora yā'a ña kūu takan, ta te'en nāka'an ra, ikan na chinu ña kà'an ma tutu Ndioo:

―Ya'a natii̱ takuii ―kàti ra.

29 Ta takua ma ikan ndaa iin kasitu ña chitu yi chi'in ma vinu iya, tajan nānduku ndra iin ña xa'ma, ta jākuti ndra yi chi'in ma vinu ikan, ta chū'ni ndra yi punta ma iin yutun kani ña nàni hisopo, ta jāyatin ndra yi yu'u Jesuu. 30 Ta ora cha yā'a chī'i Jesuu ma vinu uva iya, ta te'en nāka'an ndio ra:

―Cha chìnu ndisaa ma ña kà'an nuu tutu Ndioo vitin ―kàti ra.

Ta ora chīnu kā'an ndio ra takan, tajan chūtakandee ndio ma xini ra, ta chī'í ra.

Iin ra jandaru kùchi ra kaa xaan iin chiyo xiin ma Jesuu

31 Iin kivi antea ña kūta'an ma viko Pakua, kūu yi ma takan. Yakan va ma ndian judíu töve kùuni na ña kindoo ma kuñu ma ndian ndií nuu kruu ma kivi ña nindee na, ti ma kivi ikan, iin kivi ya'a ka'nu kùu yi kuenda na. Tajan ndiakan chīkan na ñamani nuu Pilatu ña na tachi ra iin ma ndra jandaru ra, ña kuka'nu ndra si'in ma ndra ka'ìin nuu kruu, ta jànuu ndra ma ñunda'yu ndra. 32 Tajan ma jandaru, chā'an ndra, ta chā'nu ndra si'in ma ra nunuu, ta ikan jan chāka'nu ndra si'in inga ma ra tàkaa xiin Jesuu. 33 Va ora cha jāyatin ma ndra jandaru ndra nuu tàkaa Jesuu, ta ndē'e ndra ña cha chī'í ra. Yakan va tüva nī kuuni ndra ka'nu ndra ma si'in ra. 34 Va iin ma ra jandaru kūchi ra ma kaa xaan nda'a' ra iin chiyo xiin ma Jesuu, ta ma ora ikani kēe kua'a' nií ra chi'in takuii. 35 Ma ra nātu'un ma tu'un i'ya, kùu ma ra ndē'e ma ña kūu, ta ña ndicha kùu ma ña kà'an ra. Ta tu ndicha ña takan kùu yi, na chinuni ndo yi ndia. 36 Takan kūu yi, ikan na chinu ma tu'un ña te'en kà'an nuu ma tutu Ndioo: “Töve ni ta'nu nï'iin iki ra”, kàti yi. 37 Ta ìyo inga tuku nuu ma tutu Ndioo ña kà'an yi te'en: “Ni nde'e na ma ra kūchi na kaa xiin”, kàti yi.

Nuu kùchi Jesuu

(Mt. 27:47-61; Mr. 15:42-47; Lc. 23:50-56)

38 Takan kūu ta ora yā'a ndisaa ma ña'a, tajan ma ra ñuu Arimatea ña nàni Kusé, ra chìnuni tu'un Jesuu, va chìto maani ra yi, jà'a ña ndasii ra nde'e ra ma ndian judíu. Rakan chìkan ra ñamani nuu Pilatu ña na ku'va ra ñunda'yu ma Jesuu nuu ra. Ta ma Pilatu chā'a ra ña na kuki'in ra yi. Yakan va ma Kusé kēe ra kuàki'in ra ma ñunda'yu Jesuu, ta ndiso ra yi kuà'an ra. 39 Ta juuni chāa ma ra nàni Nicodemo, ra chā'an chāka'an chi'in Jesuu ma chanikuaa niku, ña nda'a ra iin oko uchi kilu ma yukú ya'a xiko cha'an ña cha jàkanuu ra. Ta yuku ikan nàni vu mirra chi'in áloes. 40 Takan kūu ña ma Kusé chi'in Nicodemo, kī'in ndio ndra ma ñunda'yu Jesuu, ta kāva ndra yi chi'in ma ja'ma kuichin ña jākuti ndra ma yukú xiko ña cha jākanuu, ma takua ìyo ma costumbre ma ndian judíu, ma ora kùchi na ma ndian chī'í. 41 Ta yatini ma nuu chī'í ma Jesuu nuu kruu, ìyo iin kora nuu kàa kua'a' yutun chà'a chiti kacho, ta ma ikan ti ìyo iin nuu ñaña ña já kūva'a, nuu takä'an kuchi na nï'iin ñivi. 42 Ikan kūchi ndra ma ñunda'yu Jesuu, vati ma nuu ñaña ikan, yatin tiaga kìndoo yi, ta cha ni keta ma kivi nindee ma ndian judíu ndia.

20

Nuu nàtaku ndiko Jesuu

(Mt. 28:1-10; Mr. 16:1-8; Lc. 24:1-12)

1 Ma kivi nunuu nuu kìcha'a ma jamana, ma Ndiya Magdalena, na'a va'a kēe ña chānde'an nuu ñaña ma Jesuu ma ora juuni naa ga. Ta ikan ndē'an ña tüva ndàsi ma yuu ka'nu yu'u ma yavi nuu ìyo ma nuu ñaña. 2 Tajan endee chīnu ña kuà'an ña nuu ndaa ma Simón Petu', chi'in inga ma ra jàkua'a chi'in Jesuu, ra ya'a ga kùuni ra nde'e ra, ta te'en nāka'an ña chi'in ndra:

―Cha ndāki'in na ma ñunda'yu ma Racha'nu Jesuu ma nuu ñaña nuu kùchi ra, ta töve chìto ndi ndanu chāndaka na yi ―kàti ña chi'in ndra.

3 Tajan ma Petu' chi'in inga ma ra jàkua'a chi'in Jesuu, kēe ndra kuànde'e ndra ma nuu ñaña ma Jesuu. 4 Ta ninduvi ndra induku va'a kēe ndra kàcha'an ndra, uvaa ña ma inga ra ni'i ga chīnu ra, yakan va ji'naga ra chāa ma nuu ñaña kua ma Petu'. 5 Tajan ndē'e nuu ra ma tichi yavi nuu kūchi ma Jesuu, ta ikan ndē'e ra ma ja'ma kuichin ña kāva ma Jesuu, va töve nī kuuni ra ki'vi ra tichi yi. 6 Ta nunuuni tajan chāa ndio ma Simón Petu', ta kī'vi ra ma nuu kūchi ma Jesuu, ta juuni ndē'e ra ña kàndoyo ma ja'ma kuichin ña kāva ma Jesuu ma ikan ndia. 7 Ta juuni ndē'e ra ña kàndoyo ma ja'ma ña kāva xini ra, va töve iin kandoyoni yi chi'in ma ja'ma ña kāva ma Jesuu, vati kàndoyo locho siin yi. 8 Tajan inga ma ra chàkunuu chi'in Jesuu, ra chāa ma nunuu, kī'vi ndio ra tichi yi, ta ikan ndē'e ra ma ña kūu, ta chīnuni ra. 9 Takan jā'a ndra ti takä'an kutunini ndra ña kà'an ma tutu Ndioo, ña Jesuu ìyo yi ña nataku ra tañu ma ndian ndií. 10 Takan kūu tajan ninduvi ma ndra chàkunuu chi'in Jesuu kuànu'u ndiko ndra ma nuu ìyo ve'e.

Jesuu kèta ra nuu Ndiya Magdalena

(Mr. 16:9-11)

11 Va ma Ndiya kīndoan iti' chata ma nuu ñaña, ña chàkuan ma xiin yi. Ta ma ora chàkuan ndaa ña, ta chūtaka ndee ña, ta ndē'e ni'ni' ña tichi ma yavi nuu ñaña. 12 Ta ikan ndē'an uvi ta'an ma tati ña jàtiñu kuenda Ndioo, ña ñù'u yi ja'ma kuichin, nàndi yi ma nuu chūndii ma ñunda'yu Jesuu: iin yi nàndi ma iti' chiyo xini ra, ta inga yi nàndi ma iti' chiyo cha'a ra. 13 Takan kūu, tajan ma tati ikan, te'en kīcha'a yi chìkatu'un yi nuu ma Ndiya:

―Yo'o ñacha'nu, ¿ta naja chàku̱n? ―kàti yi chi'an.

Ta ma Ndiya te'en nāka'an ña:

―Chàkui ti ma Racha'nu chito'i, töve chìtoi ndanu chāndaka na ra ―kàti ña.

14 Ta ora chīnu kā'an ña takan, ta chīkokanian ndē'an inga iti', ta ikan ndē'an ma Jesuu, va töve nī cha'a' ña kuenda ña Jesuu kùu ra. 15 Tajan ma Jesuu te'en kīcha'a ra chìkatu'un ra nuan:

―Yo'o ma'á, ¿ta naja chàku̱n?, ¿Ta yo nànduku̱n? ―kàti ra chi'an.

Va takua yakan chānini ña, ña ra jàkuenda ma nuu kàa yutun ikan kùu ra, yakan va te'en nāka'an ña chi'in ra:

―Yo'o racha'nu, tu yo'o ndāki'in ma kuñu Jesuu, na katitu'u̱n nui ndanu chāndakaun yi, ta kuki'i̱n yi ―kàtian.

16 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'an:

―¡Ndiya! ―kàti ra chi'an.

Ta ora nākotoan ña tati Jesuu kùu yi, ta cha jāyatian ña nuu ra, ta te'en nāka'an ña chi'in ra:

―¡Raboni! ―ña kùuni yi ka'an yi Matru chi'in tu'un hebreu.

17 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'an:

―¡Na jañaun yu'u! Vati juuni takä'an kundai nuu ìyo ma Tatái. Va kùuni̱ ña na kukatitu'u̱n nuu ma ndian chìnuni tu'in, ña yu'u, ni kundai nuu ìyo ma ra kùu Tatái, ta ma Ndioi, ra juuni kùu Tatá ndo, ta Ndioo ndo ndia ―kàti Jesuu.

18 Tajan ma Ndiya Magdalena kēe ndioan kuàkatitu'an nuu ma ndian chìnuni tu'un ra, ña ndē'an ma Jesuu. Ta juuni kātitu'an nuu na ma tu'un ña kāti ra nuan ndia.

Jesuu kèta ra nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra

(Mt. 28:16-20; Mr. 16:14-18; Lc. 24:36-49)

19 Ta ora chanikuaa, ma kivi nunuu nuu kìcha'a ma jamana; juuni ma kivi ikan, ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu kūti'vi ndra iin tichi ve'e, ta chāsi kutu ndra yi cha'a' ña ndasii ndra ma ndian judíu. Ma ora ikan chāa Jesuu ma nuu ka'ìin ma ndra jàkua'a chi'in ra, ta chākundaa ra ma'ñu ndra, ta te'en kāña'a ra chi'in ndra:

―¡Na vii koo ndo! ―kàti ra.

20 Ta ora chīnu kā'an ra takan, tajan jāna'a ra ma nda'a' ra nuu ndra, chi'in ma xiin ra. Ta nduva'a chīsii ndra ña ndē'e ndiko ndra ma Racha'nu. 21 Tajan Jesuu te'en nāka'an ndiko ra chi'in ndra:

―¡Na vii koo ndo! Vati takua jā'a ma ra kùu Tatái ña tāva ra tiñu nui, juuni takani tàvai tiñu nuu ndo, ikan na jana'a ndo takua jāna'i nuu ndo.

22 Ta ora chīnu kā'an Jesuu takan, ta tīvi ndio ra tati chata ndra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na koo ma Tati Ií Ndioo chi'in ndo. 23 Nda ndyo'o jàka'nuni ndo kuati jà'a ma ñivi, ni jaka'nuni Ndioo ma kuati na ndia. Ta ma ndian töve ni jaka'nuni ndo ma kuati, nda ma Racha'nu Ndioo, töve ni jaka'nuni ra ma kuati na ndia ―kàti Jesuu.

Ma ra nàni Tomá, ndè'e ra ma Racha'nu ña cha nātaku ra

24 Ma ra nàni Tomá, kùu ra iin ma ra indii tañu ma ndi uchi uvi ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, ra juuni kà'an na ña nàni Tili'ma. Rakan töve ìyo ra chi'in ndra ma ora kēta Jesuu nuu ka'ìin ndra. 25 Takan kūu tajan inga ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu, te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―¡Cha ndē'e ndi ma Racha'nu! ―kàti ndra.

Va ma Tomá te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Tu töve jàna'a ji'na ra ma nuu tākue'e nda'a' ra jā'a ma nduyu kàa, ta töve ku'va ra ña ti'i̱ xini nda'i yi, chi'in ma nuu tākue'e xiin ra, töve ni chinuni̱ ña cha nātaku ndiko ra ―kàti ma Tomá.

26 Ta ora yā'a una kivi, tajan kūti'vi ndiko ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu iin tichi ve'e. Ta ma ora ikan, va ndaa ndio ma Tomá, chi'in ndra. Ta vaji ndisaa ma yuve'e ndasi yi, va Jesuu kī'vi ra ma nuu ka'ìin ndra, ta chūndaa ra ma'ñu ndra, ta te'en kāña'a ra chi'in ndra:

―¡Na vii koo ndo! ―kàti Jesuu.

27 Ta ikan jan te'en nāka'an ndio ra chi'in ma Tomá:

―Na ti'un xini nda'un ma nuu takue'e nda'i i'ya, ta nde'un yi, ta juuni na ti'un ma xini nda'un ma nuu tākue'e ma xii̱n niku ndia. Na töve nuva ja'un ña ndo'uviniun ti, na chinuniun ―kàti Jesuu.

28 Tajan ma Tomá te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¡Yo'o kùu ma Racha'nui, ta ma ra kùu Ndioi! ―kàti ma Tomá.

29 Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Yo'o Tomá, vitin cha chìnuniun ti, cha ndē'un yu'u. Ya'aga ka'nu kùu ma ndian töve nī nde'e yu'u, ta chīnuni na ―kàti Jesuu.

Nuu jàkoto ma Xuva yo nda kuenda kùu ma tutu i'ya

30 Takan kūu ta Jesuu jā'a ra kua'a' ga ndatu ka'nu nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra, ta yakan tüva yo ni taa yi nuu ma tutu i'ya. 31 Takan tāi nuu ma tutu i'ya, ikan na chinuni ndo ña Cristu kùu ma ra Se'e Ndioo. Ta tu chìnuni ndo ma ña kà'an ra, ni ni'i ndo nuu koo ndito ndo endeeni chi'in ra.

21

Jesuu kèta ra nuu ma ucha ta'an ma ndra jàkua'a chi'in ra

1 Ora ya'a ña kūu takan, tajan kēta ndiko Jesuu nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra, yatini yu'u ma tañu'u ña kàndii ma ñuu nàni Tiberias. Ta te'en kūu yi ma ora ikan: 2 Nuu ka'ìin ti'vi ma ra nani Simón Petu', chi'in Tomá, ra juuni kà'an na ña nàni Tili'ma, chi'in ra nàni Natanael, ra ñuu Caná, ña ìyo kuenda ma ñu'u' Galilea, ta juuni ka'ìin ma ndra se'e Zebedeu, chi'in inga uvi ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu ndia. 3 Tajan Simón Petu', te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ni kukii̱n ―kàti ra.

Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Juuni kùuni ndyu'u ku'un ndi chi'un ―kàti ndra.

Tajan ndāa ndio ndra ma tichi varku, ta kēe ndra kàcha'an ndra, va tükuii nī ni'i ndra ri ma chanikuaa ikan.

4 Ta ma ora cha kīcha'a kundichin, tajan kēta ndio Jesuu ma yu'u tañu'u, va ma ndra jàkua'a chi'in ra, töve nī nakoto ndra ra. 5 Tajan Jesuu te'en chīkatu'un ra nuu ndra:

―Ndyo'o se'yu, ¿a takä'an kuii ni'i ndo ndri? ―kàti ra chi'in ndra.

Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Takä'an ―kàti ndra. 6 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na jakana ndo ma yu'va tiaka' ka'nu ndo ma iti' chiyo kua'a ma varku, ta ni ni'i ndo ndri ―kàti ra chi'in ndra.

Tajan takan kāni ndio ndra yi, ta nduva'a kua'a' ndri tīin yi ña ndava kündeega ndra tava ndra yi chi'in ndri. 7 Tajan iin ma ra jàkua'a chi'in Jesuu, ra ya'a kùuni ra nde'e ra, te'en nāka'an ra chi'in Petu':

―¡Maa ma Racha'nu kùu ra! ―kàti ra.

Ta ora chīni ndio ma Simón Petu', ña juu ma Racha'nu Jesuu kùu ra, tajan numini chāku'un ra ma ja'ma ra, ti tāva ra yi, ma ora kìin ra, ta ndāva ra ma tichi takuii, ta kīcha'a ra suta ra nda kati chaa ra ma nuu ndaa Jesuu. 8 Ta ma inga ma ndra jàkua'a chi'in Jesuu chāa ndra ma yu'u tañu'u chi'in ma varku ndia, ña endee kèñu'u ndra ma yu'va tiaka' ndra, ti nduva'a kuii chitu yi. Ta ìyo a uvi cientu iki kùu yi, ña chika kēe ndra ma tichi tañu'u, ta chāa ndra ma ñu'u' ití.

9 Ta ora kānuu ndra ma nuu ñu'u', ta nāta'an ndra iin vinu'u ña ka'ìin nditiu'un, ña jùndii iin tiaka' nuu yi, ta iin paan. 10 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na kichi ndaka ndo uvi uni tiaka' ña já tīin ndo nui ―kàti ra.

11 Tajan ma Simón Petu' ndāa ndio ra tichi ma varku, ta endee kēñu'u ra ma yu'va tiaka' jānuu ra yi ma yu'u tañu'u, ña endee chitu yi chi'in iin cientu uvi xiko uchi uni ta'an tiaka' na'nu. Ta vaji ya'aga kua'a' ndri, va töve nī nakaa ma yu'va tiaka'. 12 Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―¡Na'a ndo kasi'ini ndo! ―kàti ra.

Nï'iin ma ndra jàkua'a chi'in ra, töve nī kanani ndra ndàkatu'un ndra nuu ra ña nda ra kùu ra, ti cha chìto ndra, ña Racha'nu Jesuu kùu ra. 13 Ta ikan jan Jesuu chājayatin ra ra ma yu'u nu'u, ta kī'in ra ma paan ta chā'a ra yi nuu ndra, ta juuni takan jā'a ra chi'in ma tiaka' ndia. 14 Ña'a kùu ma cha'a' uni, ña jāna'a Jesuu ra nuu ma ndra jàkua'a chi'in ra, ma ora cha yā'a ña nātaku ndiko ra tañu ma ndian ndií.

Nuu kà'an Jesuu chi'in Simón Petu'

15 Ta ora chinu chāchi ndra, ta te'en kīcha'a ma Jesuu chìkatu'un ra nuu ma Simón Petu':

―Yo'o Simón Petu', ra se'e Jonás, ¿a kùunigaun nde'un yu'u, kua ma ndra ka'ìin i'ya? ―kàti Jesuu chi'in Petu'.

Ta Petu' te'en nāka'an ra:

―Ndicha yo'o Racha'nu, cha chìtoun ña kùuni̱ nde'i ñu̱n ―kàti Petu'.

Ta Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Na jakuendaun ma ndian chìnuni ña kà'in, takua jà'a ma iin pato chi'in ma mvechala jàna ra ―kàti Jesuu.

16 Ta te'en chīkatu'un tuku ra nuu ra:

―Yo'o Simón, ra se'e Jonás, ¿a ndichaun ña kùuniun nde'un yu'u? ―kàti Jesuu.

Ta Petu' te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Ndicha, yo'o Racha'nu, cha chìtoun ña kùuni̱ nde'i ñu̱n ―kàti ma Petu'.

Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Na kumiun ma ndian chinuni ña kà'in, takua jà'a iin pato chi'in mvechala jàna ra kùu chito'o ra ―kàti Jesuu chi'in ra.

17 Takan kūu tajan cha'a' uni kùu yi ña, te'en kīcha'a ndiko Jesuu chìkatu'un ra nuu ra:

―Yo'o Simón, ra se'e Jonás, ¿a ndichaun ña kùuniun nde'un yu'u? ―kàti Jesuu.

Tajan ma Petu' nda'vi kūuni ndio ra cha'a' ña, cha'a' uni chìkatu'un Jesuu nuu ra, ña tu kùuni ra nde'e ra ra, tajan te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Yo'o Racha'nu, cha chìto va'un ndisaa ma kua chànini̱, ta juuni cha chìtoun ña kùuni̱ nde'i ñu̱n ndia ―kàti Simón.

Tajan Jesuu te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Na jakuendaun ndisaa ma ndian chìnuni ña kà'in takua jà'a iin pato chi'in mvechala kùmi ra. 18 Ndicha va'a ña kà'in chi'un, ti ora kùu̱n ma rayoko tiaga, ìyo ga ñandeun ña jà'un ma ña kùuni maun, va ora ni ndakuu cha'nu̱n, ma inga ñivi ni tiin na ñu̱n, ta ni ku'ni na nda'un, ta tüva kùu ku'u̱n ma nuu kùuni maun, ti inga ñivi kùu na ña ni ka'nda na tiñu nuu̱n, ta ku'un na chi'un ma nuu töve kùuniun ku'u̱n.

19 Chi'in ma tu'un i'ya, chā'a Jesuu ña na kutunini ndra ma naja kua ni kuvi Petu', ta takan jàna'a yi ña ma Racha'nu Ndioo, iin ra ya'aga ka'nu kùu ra. Ta ora yā'a ña kā'an Jesuu takan, tajan nāka'an ra te'en chi'in Petu':

―¡Na tandikun chatai! ―kàti Jesuu.

Jesuu ya'aga kùuni ra nde'e ra, iin ma ra jàkua'a chi'in ra

20 Takan kūu ta ora chīkoni'i ma Petu' ndē'e ra iti' chata ra, ta ndē'e ra ña vàchi iin ma ra jàkua'a chi'in Jesuu. Ta rakan ti iin ra ya'a ga kùuni Jesuu nde'e ra kùu ra, ti juuni ra kùu ma ra chūnandi xiin Jesuu ma nuu kūxini ndra, ma ra chīkatu'un te'en nuu ra: “Yo'o Racha'nu, ¿nda ra kùu ma ra ni xikoña'a cha'un?” kàti Jesuu. 21 Tajan ora ndē'e ma Petu' ma ra vàchi chata ndra, ta te'en chīkatu'un ra nuu Jesuu:

―Yo'o Racha'nu, ta rakan, ¿niyi ni ta'an ra? ―kàti Petu'.

22 Ta Jesuu te'en nāka'an ra:

―Tu yu'u kùuni̱ ña na koo ra ma ñuñivi i'ya, nda ma ora ni kichaa ndikoi, yöve kuenda maun kùu yi. Ma ña ìyo yi ña ja'un kùu yi ña na tandiku̱n chatai ―kàti Jesuu.

23 Takan kūu ña ma tu'un ña kà'an ña töve ni kuvi ra, chītakuati yi nuu kua'a' ma ndian chìnuni tu'un Jesuu, ta chīto na yi. Va ma tu'un ndaa kùu yi ña Jesuu töve nī ka'an ra nuu ndra ña rakan töve ni kuvi ra, ti ma ña kā'an Jesuu kùu yi ña: tu kùuni ra ña koo rakan ma ñuñivi i'ya, nda ma ora ni kichaa ndiko ra, yöve kuenda ma Petu' kùu yi, kàti Jesuu.

24 Ta rakan kùu ma ra jàkua'a chi'in Jesuu, ra kàtitu'un cha'a' ma tu'un i'ya ta juuni ra tāa yi i'ya. Ta chìto va'a yo, ti tu'un ndaa kùu yi.

25 Ta juuni jā'a Jesuu kua'a' ga tiñu ma ora chākunuu ra ma ñuñivi i'ya. Ta yu'u chànini̱, ña tu taa ndi'i yo ta'ii'iin ma tiñu jā'a Jesuu nuu kua'a' tutu, töve ni kuta'an yi ma ñuñivi i'ya niku. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Hechos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Tutu ña kà'an cha'a' tiñu jà'a ndra tatun Jesucristu

1

Jesuu, chà'a ra tu'un ña ni kichi Tati Ií Ndioo

1 Ma tutu nunuu ña tāi nuu̱n, yo'o Teófilo, tāi yi ikan na kutu'vaun ndisaa tiñu jā'a Jesuu chi'in ma tu'un jāna'a ra nda ora kīcha'a ra jà'a ra yi, 2 ta nda ora kēta ma kivi ña ndāa ndiko ra andivi. Ta ora takäaga ku'un Jesuu andivi, ji'naga kātitu'un ra nuu ndra kùu tatun ra, nda tiñu ìyo yi ña ja'a ndra, va jā'a ra yi chi'in Tati Ií Ndioo, ikan na koto kachin maa ndra yi, nda tiñu ìyo yi ña ja'a ndra. 3 Takan kūu ta ora cha yā'a ña chī'í ra, tajan kēta ndito ndiko ra nuu ma ndra kùu tatun ra, ta jāna'a ra kua'a' nakuyi nuu ndra. Ta ikan ndē'e ndra, ti ndicha ña nātaku ndiko ra. Ta uvi xiko kivi kùu yi ña chīyo Jesuu chi'in ndra ña jàna'a ra nuu ndra, naja kua kàa nuu chà'nda Ndioo tiñu.

4 Takan kūu ta ora juuni ìyo ga ra chi'in ma ndra tatun ra, tajan te'en nāka'an Jesuu chi'in ndra:

―¡Na këe ndo ma ñuu Jerusalén! ¡Na kindoo ndo ikan, nda kati chinu ma tu'un chā'a ma Tatái nuu ndo! Ta ma tu'un ikan, ti juuni cha kātitu'in yi nuu ndo ndia. 5 Ndicha kuii ti chi'in takuini jākunduta ma Xuva ma ñivi, va tiá iti' nuu, Ndioo ni jakunduta ndo chi'in ndatu ma Tati Ií Ra. ―Takan kàti Jesuu.

Jesuu, ndàa ra kuà'an ra iti' andivi

6 Tajan ma ndra ka'ìin ti'vi chi'in Jesuu, te'en kīcha'a ndra chìkatu'un ndra nuu ra:

―Yo'o, Racha'nu, ¿a vitin ni jakaku̱n ñuu Israel, ikan na kuu ka'nda yo tiñu juuni nuu maa yo? ―kàti ndra chi'in ra.

7 Tajan te'en nāka'an ndio Jesuu chi'in ndra:

―Tüvi ìyo yi ña koto ndo nda kivi, ta nda kuiya kùu yi ña ni ja'a Tatái yi, ti uvanuu rakan kùu ra ña chìto ra nda kivi ni ja'a ra yi, ti ìyo ndatu ra. 8 Ta ndyo'o ti ni ni'i ndo ndatu ma Tati Ií Ndioo ora ni kichi yi koo yi chi'in ndo. Ta ikan jan ku'un ndo kujana'a ndo tu'un cha'i ñuu Jerusalén, ta ninii ñu'u' Judea, ta ñu'u' Samaria chi'in ninii ka'nu ñu'u' ñuñivi, ikan na koto ndisaa ma ñivi ìyo ñuñivi yi ―kàti Jesuu.

9 Ta ora chīnu kà'an ra te'en, tajan ndē'e ma ndra kùu tatun ra ña ndāa ra kuà'an ra iti' andivi. Ta ikan chāsi iin viko ra, ta tüva nī nde'e ndra ra. 10 Takan kūu, ta ora juuni ka'ìin ndra ndè'e ndra naja kua kuàndaa Jesuu iti' andivi, tajan kēta uvi ndra ñù'u ja'ma kuichin yatin xiin ndra, 11 ta te'en kīcha'a ndio yi kà'an yi chi'in ma ndra kùu tatun Jesuu:

―Ndyo'o ndra kīchi ñu'u' Galilea, ¡na ndë'ega ndo iti' andivi! Ti ma ra ndē'e ndo ña kuà'an, juuni ma ra chīyo chi'in ndo kùu ra, va vitin cha ndāa ra andivi. Ta ni kichi ndiko ra inga cha'a', takua ndē'e ndo ra ña kuà'an ra. ―Takan kàti ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo nuu ndra.

Kàchin ndra tatun Jesuu, Matías, na ndaki'in ra tiñu chīyo ma ndi Juda

12 Tajan kēe ndra tatun Jesuu nda yuku nàni Olivu. Ta kuà'an ndra iti' ñuu Jerusalén vati iin ñuu kàndii yatini kùu yi, ti na küu kee chika na kakunuu na ma kivi nindeo, takan kà'an ma ley ma ndian judíu. 13 Ta ora chāa ndra ma ñuu Jerusalén, ta ndāa ndra iin ve'e ìyo nda siki nuu takani ndòo ndra. Ta ndisaa ndrakan, nàni ndra te'en: Petu', Xuva, Jandiau, André, Lipe, Tomá, Tolo, Mate, chi'in Jandiau se'e ra nàni Alfeu, ta Juda se'e Jandiau, ta ra nàni Simón, iin ra kùuni kanita'an chi'in ñuu Roma kùu ra. 14 Yakan va ndisaa ndrakan kùti'vi ma ikan ta kà'an ndra chi'in Ndioo nani kivi ti inuuni ma ña chànini ndra. Ta chi'in ndra juuni kùti'vi ndra yani Jesuu chi'in Ndiya ña kùu ma'á ra, ta inga tuku ñivi ña'a ndia.

15 Tañu ma kivi ikan, kūti'vi kua'a' ma ndian chìnuni tu'un Jesuu. Ta ìyo iin iin cientu oko ta'an na kūti'vi ma ikan. Ta ikan chūndaa ndio ma Petu', ta te'en kīcha'a kàtitu'un ra nuu na:

16 ―Ndyo'o ndian yani, cha chīnu ma tu'un kā'an ma Tati Ií Ndioo nuu ma racha'nu David taji'na. Ti David, cha tāa ra yi nuu ma tutu Ndioo naja kua kūu yi chi'in Juda, ra xīkoña'a cha'a' Jesuu. Ti rakan jāna'a ra nuu ndra ma nuu ìyo yi ña kùu nata'an ndra Jesuu ta tiin ndra ra, 17 vaji juuni iin ra jàkua'a chi'in Jesuu kùu ra niku. Vati jā'a ra ma tiñu takua jà'a yo ndia. 18 Va kēta iin kivi ña chā'an Juda, ta jāta ra iin ñu'u' chi'in ma xu'un' tīa'vi ndra ra cha'a' ma tu'un vata ña tāva ra cha'a' Jesuu. Ta ikan kōyo Juda iti' xini ra, ta ndāta tichi ra. Ta kēe chiti ra, ta chī'í ra. 19 Takan kūu ta ora chīto ñivi ìyo ñuu Jerusalén ña tā'an Juda, ta jākunani na ma ñu'u' ikan, Ñu'u' Acéldama, vati ma tu'un ikan kùuni yi ka'an yi: Ñu'u' Nií chi'in ma tu'un kà'an na. 20 Ti nuu tutu Salmu te'en kà'an yi cha'a' Juda:

Ma nuu chīyo ra, na ndakuu yi iin tichi ku'u taxiin,

nuu nï'iin na na köo.

Ta juuni kà'an yi te'en ndia:

Inga ra, na ndaki'in tiñu chīyo ra, kàti yi.

21 ’Ìyo ndra takani chàkunuu chi'o ndisaa tiempu, nda ora chīyo Racha'nu Jesuu tañu yo. 22 Vati ndrakan ìyo ndra chi'in yo, nda ora jākunduta Xuva ma Jesuu, ta nda ora ndāa ra kuà'an ndiko ra iti' andivi. Ta vitin ìyo yi ña kachin yo iin ra ìyo tañu ma ndra chàkunuu chi'o, ta ndaki'in ra tiñu jà'a yo. Ta indukuni kakunuu ra chi'o ña kàtitu'un ra naja kua nātaku Jesuu. ―Takan kàti Petu'.

23 Yakan va kāchin ndra uvi ta'an ma ndra chàkunuu chi'in ndra: Kusé Barsabás, ra juuni nàni Justo ndia, ta inga ra nàni Matías. 24 Ta ikan kīcha'a ndra kà'an ndra chi'in Ndioo te'en:

―Yo'o Racha'nu ña nàkoto naja kua chànini ndisaa ndi. Na nde'un ninduvi ndra'ya, ta na jana'un nuu ndi nda ra kùu ra kàchíun, 25 ña ndaki'in tiñu chīyo Juda, ikan na ndoo ra kùu ra tatun chi'in ndi. Vati Juda jānaa ra ma tiñu chīyo ra jà'a ma kuati jā'a ra ora kuà'an ra ma nuu ìyo yi ña ku'un ra. ―Takan kà'an ndra chi'in Ndioo.

26 Tajan kīcha'a ndio ndra chàsiki ndra chi'in yuu kuati, ta jākanaa Matías, ti ma yuu ikan kōyo yi kuenda ra. Ta nda ma ora ikan kīcha'a ra kùu ra tatun chi'in ndi uchi iin tatun Jesuu.

2

Ora kìchaa Tati Ií Ndioo

1 Ora kēta iin viko ña jàka'nu ñivi judíu ña nàni Pentecosté, ma kivi ikan kūti'vi tandi'i ñivi chìnuni tu'un Jesuu ma ikan. 2 Ta ikan numini chīni na ña ni'i jà'a yi iti' andivi, takua jà'a iin tati ña ya'a ni'i chàkin ninii ma tichi ve'e nuu ka'ìin na. 3 Ta kēta iin ña kàa takua kàa yaa ñu'ú, ta chītakuati yi xini ii'iin na. 4 Ta ndisaa na kī'vi ma Tati Ií Ndioo tichi anima na. Ta ikan jan kīcha'a kà'an na siin siin tu'un ña tüvi chìto na kà'an na, ti ma Tati Ií Ndioo jā'a ña na kutu'va na kà'an na ma tu'un ikan.

5 Ta ma kivi ikan ìyo kua'a' ñivi judíu ñuu Jerusalén, ndian kīchi nuu chika, ninii ka'nu ñuñivi. Ta ndiakan ti ndian ya'a jàchi'in ma ña kà'an ma ley Ndioo kùu na. 6 Tajan kūti'vi ndio ma ñivi ora chīni na ña ni'i jà'a ndio ma tati ikan. Ta ikan ndē'e na ma ndian chìnuni tu'un Jesuu, ña ni tüva chìto na naja kua chànini na. Ti ma ndian chìnuni ikan kà'an na tu'un kà'an inga ñivi. Va kùtunini ma inga na yi, ti tu'un kà'an na kùu yi. 7 Ta ndava kuà'an tati na ndè'e na ma ña jà'a inga na. Tajan kīcha'a na chìkatu'un ta'an na:

―¿Ta naja kùu ja'a na kà'an na tu'un kà'an yo tuva ñivi kīchi ñu'u' Galilea kùu na? 8 ¿Ta naja kua kùu yi ña ii'iin yo chìni yo ña kà'an na tu'un kà'an yo, ta siin siin ñuu yo? 9 Vati ma tañu yo ìyo ndian kīchi ñu'u' Partia, ñu'u' Media, ñu'u' Elam, ñu'u' Mesopotamia, ñu'u' Judea, ñu'u' Capadocia, ñu'u' Ponto, ta nda ñu'u' Asia ndia. 10 Ta juuni ìyo ndian kīchi ñu'u' Frigia, ñu'u' Panfilia, ñu'u' Egiptu, ta ñu'u' Libia, ña kàndii yatini ñu'u' Cirene, ta ndian kīchi ñuu Roma ndia. 11 Ìyo ndian kùu ñivi judíu nda ora kāku na, ti tatá na kùu ñivi judíu. Ta inga na, jākua'a na, ta ikan kī'vi na kuenda ñivi judíu. Ta juuni ìyo ndian kīchi ñu'u' Creta chi'in ñu'u' Arabia ndia. Yakan va vaji siin siin kà'an ta'ii'iin yo, va chi'in ma tu'un kà'an ta'ii'iin yo kùtunini yo tu'un kà'an ndian kùu ñivi Ndioo cha'a' ma tiñu ka'nu ña jà'a ra ―kàti na.

12 Ta ikan ndisaa ndio na ndava kuà'an tati na, ti nī töve chìto na nayi chànini na. Ta ikan jan te'en kīcha'a na chìkatu'un ta'an na:

―¿Ta nayi kùuni yi ka'an yi ña jà'a na te'en? ―kàti na.

13 Va ìyo inga ndian kà'an ti'ini te'en:

―Jà'a na takan ti ndian chìní kùu na ―kàti na.

Petu' kàtitu'un ra nuu ñivi cha'a' ma Racha'nu Jesuu

14 Yakan va, Petu' chūndaa ra chi'in ma ndi uchi iin tatun Jesuu, ta te'en kīcha'a ra kà'an ni'i ra chi'in na:

―Ndyo'o ñivi judíu, ta ndisaa ñivi ìyo ñuu Jerusalén, ¡na koto ndo tu'un i'ya, ta na taso'o va'a ndo ña ni ka'in! 15 Ma ndian ka'ìin chi'in ndi i'ya, yüvi ndian chīní kùu na takua chànini ndo, vati já kaa iín na'ani kùu yi. 16 Yakan va yüvi takan kùu yi, ti ña'a kùu ña tà'an ndra takua kātitu'un racha'nu Joel, ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na. Ti rakan te'en kā'an ra ma ña kātitu'un Ndioo nuu ra:

17 Te'en ni kuu nuu ni kicha'a ndi'i ñuñivi, kàti Ndioo.

Ni tachi̱ Tati Ii̱ nuu ndisaa ñivi ñuñivi, ta ikan ni koo yi chi'in na.

Ta ma se'e ndo, ra'ii a ña'a', ni ka'an na tu'un yu'i.

Ta ma ndian yoko, ni nde'e na ña ya'a ka'nu ña ni jana'i nuu na.

Ta ma ndian cha'nu, ni ja'i ña na koyo ma chani nuu na.

18 Ta juuni ni tachi̱ ma Tati Ii̱ nuu ma ndian kùu musui, ra'ii a ña'a',

na koo yi chi'in na ma kivi ikan, ta na ka'an na tu'un yu'i ja'a yi.

19 Ta iti' andivi ni jana'i nuu ndo kua'a' ndatu ka'nu.

Ta ñivi ñuñivi ni nde'e na tundo'o.

Ni kati' kua'a' nií na, ta ni kayu kua'a' nakuyi jà'a ma ñu'ú.

Ta ni kutu kua'a' ñu'ma ma ñuñivi ndia.

20 Ta ma tatá nikandii ni nda'va ra.

Ta tatá yoo ni ndakuu kua'á ri takua kàa nií,

antea ña keta kivi ya'a ga ka'nu ta ií, ña ni kichi Racha'nu chito'o yo.

21 Va ndisaa ndian chìkan nuu Racha'nu Ndioo ña na jaka'nuni ra ma kuati na, ni kakú na nuu ma tundo'o ikan.

Takan kàti Ndioo, kāti ma tutu ña tāa ma racha'nu Joel taji'na.

22 ’¡Taso'o va'a ndo ndyo'o ñivi ñuu Israel ña ni ka'in chi'in ndo! Ti takua ndyo'o cha chìto va'a ndo, cha'a' ma tiñu jā'a Racha'nu Jesuu, ra kīchi ñuu Nazaret. Rakan kùu ra kāchin Ndioo ta jāna'a ra ra nuu ndisaa ndo. Ti Ndioo chā'a ra ña na ja'a Jesuu kua'a' ndatu ka'nu ra nuu ndo, ta juuni jā'a ra ña na jana'a ra kua'a' seña kuenda ma kuiya ni kichi. Ta juuni jāva'a ra kua'a' nakuyi chi'in ndatu ra ndia. 23 Vati ora takä'an koo Jesuu chi'in ndo, cha chìto Ndioo nayi ni ja'a ndo chi'in ra. Yakan va takan kūu yi. Ta ora cha ìyo Jesuu chi'in ndo tajan chā'a ndo ra nuu ma ndra kini, ta tākaa ndra ra nuu kruu, ta ikan na kuvi maa ra. 24 Va Ndioo jānataku ndiko ra ra, ta tāva ra ra tañu ñivi ndií, ti na küu kindoo ra chi'in ndian ndií ndisaa tiempu jà'a ma ndatu Ndioo. 25 Ta ma racha'nu Rey David, ra chīyo tatiempu, te'en kā'an ra cha'a' Jesuu:

Chìtoi, ti ìyo ma Racha'nu Ndioo chi'i̱n, ndisaa kivi ti jàkuenda ra yu'u.

Yakan va tüvi yu'vi̱ vaji ni nde'i tundo'o.

26 Ta cha'a' yakan kùu yi ña chìsii animai, ta chìtai, ti ya'a sii kùuni̱.

Vati chìtoi ti ndicha ña ni nataku ndikoi endeeni.

27 Ta töve ndàkoun yu'u tañu ñivi ndií.

Ta töve ku'vaun ña na ta'yu ñunda'yui,

ti yu'u kùu ma ra ií ña kùu musu̱n.

28 Ti maun jàna'a nui ma iti' nuu koi chi'un.

Ta juuni ya'a chìsii̱ ora ni koi chi'un nuu ìyoun.

Takan kāti David ―kàti Petu'.

29 Tajan te'en nàka'an tuku Petu' chi'in na:

―Ndyo'o xaa, kùuni ka'in iin tu'un ndaa nuu ndo cha'a' ma Rey David, ra kūu ñivi yo, ra chīyo taji'na. Ta rakan, ti kēta iin kivi ña chī'í ra. Ta ikan kūchi ra. Ta ma nuu ñaña ra, juuni ìyoga yi nda vitin yatini nuu ìyo yo. 30 Yakan va ma racha'nu David, kūu ra iin ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na. Ta juuni chīto ra ti Ndioo chā'a ra ma tu'un nuu ra ña ni koo iin ñivi ra ña ni ka'nda tiñu ma kuiya vàchi. 31 Ta kā'an ra yi ta iin ma ña chākuu yi, vaji takä'an kuu yi. Yakan va ma kivi kā'an David ma tu'un ikan, juuni kā'an ra kuenda ra Cristu naja kua ni nataku ndiko ra. Ta kāti ra ti ma ra kùu Cristu, töve ni ndoo ra nuu ñaña ra. Ta ma ñunda'yu ra na tüvi nī ta'yu yi ndia. 32 Yakan va cha chìto yo ti Ndioo jānataku ndiko ra juuni ma Jesuu, ra chī'í nuu kruu. Ta kuenda ña'a, ndisaa ndi kùu ndi testigu, ti ndē'e ndi ña ndicha ña ndìto Jesuu vitin. 33 Ta Jesuu ndāa ra kuà'an ra kuàkunandi ra chiyo kua'a Ndioo nuu ìyo ndatu ra. Ta ikan chā'a Tatá Ndioo, Tati Ií ra nuu ra, vati kua ikan cha chā'a ra tu'un nuu ra. Ta ikan juuni Jesuu, tāchi Tati Ií Ndioo nuu yo nde've. Ta ña'a kùu ña ndē'e ndo ta chīni ndo nda che'e. 34 Ti yüvi David kùu ra ña ndāa ra andivi ta chūnandi ra chiyo kua'a Ndioo, vati juuni maa ma David te'en nāka'an ra:

Ma Racha'nu Ndioo te'en kā'an ra chi'in ma ra chito'i:

“Na kunandiun chiyo kua'i, ti i'ya ni ku'vai ma ndatui nuu̱n,

35 nda kati kanindoyoi ma ndian kànita'an chi'un iti' cha'un.”

Takan kāti Ndioo chi'in Jesuu, kāti racha'nu David taji'na.

36 ’Na koto tandi'i ndyo'o ñivi ñuu Israel, ma tu'un ndaa. Ti juuni ma Jesuu ra chā'ni ndo nuu kruu, juuni kùu ra Cristu ta chito'o yo, jà'a Racha'nu Ndioo ―kàti Petu'.

37 Ta ora chīni ma ñivi ka'ìin ikan ma tu'un kà'an Petu', nda'vi kùuni na, ta kīcha'a na chìkatu'un na nuu Petu' chi'in nuu inga ndian kùu tatun Jesuu te'en:

―¡Ndyo'o xaa! ¿Nayi ìyo yi ña jà'a ndi? ―kàti na.

38 Tajan te'en nāka'an Petu' chi'in na:

―¡Na chikoni'i anima ndo chi'in Ndioo! ¡Ta na kunduta ndo chi'in sivi Jesucristu, ikan na janaa Ndioo kuati ndo, ta takan na ku'va ra ña na koo ma Tati Ií Ndioo chi'in ndo! 39 Ma tu'un i'ya Ndioo chā'a yi kuenda ndo ta juuni kuenda se'e ndo. Ta juuni chā'a ra tu'un ra kuenda ndian ìyo chika a ndian ìyo yatini, vati kùu yi kuenda tandi'i ndyo'o ndian kāchin Racha'nu Ndioo ña kuu ndo ma ñivi ra. ―Takan kàti Petu'.

40 Takan kūu ta juuni kà'an Petu' tiá kua'a' tu'un kuenda Jesuu, ta te'en kātitu'un ra nuu ñivi ikan ña chùndayu'u ra na chi'in tu'un i'ya:

―¡Na kundachiyo ndo xiin ñivi jà'a ña kini ìyo ñuñivi i'ya koto ndakuu kini ndo ndia! ―Takan kàti ra.

41 Yakan va ndian chīnuni ma ña kà'an ra, ndiakan kùu ndian kūnduta. Ta ma kivi ikan ti kī'vi iin uni mii ñivi, ndian chìnuni ma iti' kuà'an Jesuu. 42 Ta ndisaa na jàchi'in na ma tu'un jàna'a ma ndra tatun Jesuu. Ta ikan indukuni jāchaa na ma ndatiñu na chi'in meru na, ti inuuni chànini na. Ta ikan endee kà'an na chi'in Ndioo ora kùti'vi na nuu chà'nda kuati na paan chàchi na.

Naja kua chīyo ma ndian chìnuni tu'un Jesuu taji'na

43 Takan kūu ta ndisaa na, ndava yù'vi na ta ndava kuà'an anima na ña ndè'e na kua'a' tiñu ka'nu jà'a ma ndra tatun Jesuu, ti jànda'a ndra kua'a' ñivi ta jà'a ndra inga tiñu ka'nu chi'in ndatu ña chà'a Jesuu nuu ndra. 44 Ta ma ndian chìnuni ma tu'un Jesuu, endee ìyo ti'vi na chi'in ndisaa ta'an na ndisaa kivi ti inuuni chànini na. Ta induku jàchaa na ndisaa ña ìyo nuu na chi'in ta'an na. 45 Ta xìko na ti'yo na, ta tandi'i inga ndatiñu na. Ta ikan chà'a na xu'un' nuu ta'an na tuva ìyo nayi kùmani nuu na. 46 Ta ndisaa kivi kùti'vi na ma veñu'u ka'nu ñivi judíu ña ndaa ñuu Jerusalén chi'in tave'e tave'e ndian meru na ña chìnuni, ña chà'nda java na paan. Ta ikan jan kīcha'a na kùsama na ma nuu ìyo ti'vi na, vati ya'a chìsii anima na ti ya'a va'ani na chi'in ta'an na. 47 Ta jàka'nu na Ndioo, ta tandi'i ma ñivi ìyo ma ñuu tìñu'u na na ndia. Ta tandi'i kivi ìyo tiá ga kua'a' ndian cha kī'vi iti' Jesuu, ta ndiakan kùu ma ndian kāchin ra ña ni kakú jà'a ra.

3

Iin ra cha'a pe'lu ndà'a ra

1 Iin kivi kuà'an Petu' chi'in Xuva veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén kaa uni chani'ini, vati ma ora ikan kùu ora kà'an ñivi judíu chi'in Ndioo veñu'u ikan. 2 Ta ma yukora veñu'u ikan nàndi iin ra kùkue'e cha'a pe'lu, ña takani kùkue'e ra nda ora kāku ra. Ta rakan ti nani kivi chàndaka na ra ma ikan, ta chàjakunandi na ra yatin ma yukora veñu'u ña nàni Yukora Vii. Ikan na ndakan ra xu'un' nuu ma ndian yà'a ikan. 3 Ta ma kivi ikan ora ndē'e ma ra kùkue'e ma Petu' chi'in Xuva ña chani ki'vi ndra ma yukora ikan, ta kīcha'a ra chìkan ra xu'un' nuu ndra. 4 Yakan va ora ndē'e ndra ma ra kùkue'e ña nàndi ra ikan, tajan te'en kīcha'a kà'an Petu' chi'in ra:

―¡Nde'e nuu ndi! ―kàti ra.

5 Tajan ma ra kùkue'e, ndē'e ra nuu ndra, ti chànini ra ña ni ku'va ndra xu'un' nuu ra, kùuni ra niku. 6 Va ma Petu' te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Töve xu'un' plata nuu ndi ta ni oro ndia, ña ku'va ndi nuu̱n, va ndava ni kùuni ìyo nuu ndi kùu ku'va ndi yi nuu̱n. ―Takan kàti Petu' chi'in ra.

Ta ikan nāka'an ndiko Petu' inga cha'a' te'en:

―Chi'in ndatu Jesucristu, ra ñuu Nazaret, kà'in chi'un ña na ndetaun ta kakaun ―kàti ra.

7 Tajan ora chīnu kà'an Petu' te'en, ta tīin ra chiyo nda'a' kua'a ma ra kùkue'e, ta jāndeta ra ra. Ta ma ora ikani numini ndākuu ni'i ma cha'a ra chi'in iki cha'a chondo ra. 8 Tajan ma ra kùkue'e ikan, iin ndāvani ra, ta kīcha'a ra chìka ra. Ta ikan kī'vi ra yukora veñu'u chi'in ndra, va juuni chi'in cha'a maa ndio ra chìka ra. Ta endee ndàva ra ña jàka'nu ra Ndioo ti ya'a chìsii ra. 9-10 Takan kūu tajan ma ndian ka'ìin tichi veñu'u ikan, ora ndē'e na ra ña jàka'nu ra Ndioo, ta chìka ra, ta ndava kuà'an tati ndio na, ta yū'vi na ndè'e na ma ña jā'a chi'in ra ña ndā'a ra. Ta nākoto na ra ti juuni ma ra chùnandi yukora veñu'u vii chìkan xu'un' kùu ra.

Ndaa Petu' ma corredor Salomón, ña kàtitu'un ra nuu ñivi

11 Takan kūu ta ma ra cha'a pe'lu ña cha ndā'a, endee tüvi jaña ra ma Petu' chi'in Xuva. Ta ndisaa ñivi ndava kuà'an tati na ndè'e na ma ra kùkue'e. Ta kāndakunu na kuà'an na iti' Corredor Salomón nuu ka'ìin ndra. 12 Ta ora ndē'e Petu' ña chākoyo kua'a' ñivi nuu ra, ta kīcha'a ra kà'an ra te'en chi'in na:

―Ndyo'o ñivi israelita, ndè'i ndo ña ndava kuà'an tati ndo ndè'e ndo ña ndā'a ma ra kùkue'e i'ya. ¿A chànini ndo ña jānda'a ndi ra chi'in ndatu maa ndi?, kùuni ndo. ¿A chànini ndo ña chìka ra'ya vitin jà'a ndi ti ñivi ií kùu ndi?, kùuni ndo. ¡Va yüvi takan kùu yi! 13 Ti ndā'a ra'ya chi'in ndatu Ndioo jà'a Jesuu. Ti ñivio cha'nu chīyo taji'na, ra nani Abraham, ta Isaac, ta Jacob, ndrakan kùu ndra jāka'nu Ndioo taji'na ora chīyo ndra. Juuni Ndioo ikan kùu ra ña jāka'nu ra Se'e ra Jesuu, ra kùu musu ra. Va ndyo'o tīin ndo Jesuu ma i'ya ta chāndaka ndo ra nuu Pilatu. Ta ora kūuni Pilatu jaña ra ra ta tüvi nī cha'a ndo ña na ja'a ra yi, 14 vaji ma Cristu kùu ra iin ra ií ta ndaa. Va ndyo'o java chīkan ndo ña na jaña ra iin ra chà'ni ñivi. 15 Ta takan chā'ni ndo ma ra chà'a kivi koo yo chi'in Ndioo. Va Ndioo jānataku ndiko ra ra. Ta cha'a' ña'a kùu yi ña ndyu'u kùu testigu, yakan va chà'a ndi kuenda nuu ndo.

16 Vati yakan va ma ra kùkue'e i'ya ndisaa ndo nàkoto ndo ra, ta vitin ndè'e ndo ra ña cha ndā'a ra. Ta yüvi ndyu'u jā'a yi, vati ma ndatu Jesuu kùu yi ña jā'a yi takan cha'a' ña chìnuni ndi ma ña kà'an ra. Ta ndicha kuii ti chìnuni ndi ña ìyo ndatu Jesuu, ti juu yi jānda'a ndisaa ma kue'e ña ndo'o ma ra kùkue'e ikan. Ta yakan kùu ma ña ndè'e ndisaa ndo vitin.

17 ’Yakan va ndyo'o xaa, cha chìtoi ti maa ndo chi'in ndra kuxini nuu ndo chā'ni ndo Jesuu ma i'ya. Va jā'a ndo yi ti töve chīto ndo ña ra jà'a tiñu Ndioo kùu ra. 18 Takan kūu va te'en jāchinu Ndioo ma ña kā'an ndisaa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na: ti ma ra kùu Cristu ni nde'e ra tundo'o, ta ni kuvi ra, kāti ndra. 19 Yakan va na ndakoo ndo iti' kini kuà'an ndo, ta chikoni'i ndo iti' kuà'an Ndioo, ikan na janaa ra ma kuati ndo. Ta takan kùu ku'va Ndioo iin tiempu vii ña koo ndo. 20 Vati ni keta ora ña ni tachi ndiko Ndioo ma Jesucristu nuu ñivi ñuñivi, ti rakan kùu ra kāchin ra ña na kuu ra Cristu, ora takä'an koo ñivi ñuñivi i'ya. 21 Yakan va vitin ìyo yi ña kindoo ndio Jesucristu andivi, nda kati keta ora ña jàndova'a ji'na Ndioo ndisaa nakuyi. Tajan ni kichi ndiko Jesucristu ma takua kā'an Ndioo chi'in ma ndra ií ña kā'an chi'in tu'un yu'u ra, ndra chīyo taji'na, ña ni kuu yi. 22 Ti ma Moisés te'en kā'an ra chi'in ma ndra kūu ñivio chīyo taji'na: “Ni jaketa ma Ndioo iin ra ñivio ña ni ka'an chi'in tu'un yu'u Ndioo indukuni takua kà'in chi'in tu'un yu'u ra nuu ndo ndia. ¡Yakan va na jachi'in ndo ndisaa ma ña ni ka'an ra! 23 Ta ndisaa ma ndian tüvi ni jachi'in ma ña kà'an ra, tüva ni kuu na ñivi Ndioo.” Takan kāti Moisés taji'na.

24 Ta te'en nāka'an ndiko Petu':

―Ta ndisaa ma ndra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, nda tiempu chīyo Samuel ta iti' nuu, juuni kā'an ndra kuenda ma kivi vitin. 25 Ma ndra kà'an chi'in tu'un Ndioo kà'an ndra ña ni ku'va Ndioo ma ña va'a nuu ma ñivi ra. Ta ndyo'o kùu ndian ni ni'i ndo yi. Ta juuni ni ni'i ndo ma tu'un ña jāndo'iin ra chi'in ma ñivio chīyo taji'na. Ti Ndioo te'en kā'an ra yi chi'in Abraham taji'na: “Ndisaa ñivi ìyo ñuñivi ni ja'ii̱ na cha'a' ma ra kùu ñiviun ña ni koo tiá iti' nuu.” Takan kāti Ndioo. 26 Ti ora jānataku Ndioo ma ra Se'e ra, ji'na tāchi ra ra nuu ndyo'o ndian ñivi judíu ña na ja'ií ra ndo, ikan na ndakoo ta'ii'iin ndo ma iti' kini kuà'an ndo ta na tandikun ndo ku'un ndo ma iti' ra. ―Takan kà'an Petu'.

4

Tìin ndra sutu veñu'u ka'nu Petu' chi'in Xuva, ta tìsokuati ndra ndra

1 Petu' chi'in Xuva juuni kà'anga ndra nuu ma ñivi, ora chāa ma ndra sutu cha'nu chi'in ma ra chà'nda tiñu nuu jandaru veñu'u, chi'in ndracha'nu saduceu ña 2 ya'a kùxaan ndra, ti jàna'a Petu' chi'in Xuva nuu ñivi ña nātaku ndiko Jesuu tañu ñivi ndií. Ta ña'a jàna'a yi ti ndicha ña nàtaku ndiko ma ñivi ndia. 3 Ta cha'a' yakan tīin ndra ndra. Ta tava cha ini kùu yi, yakan va, tī'i ndra ndra vekaa. Ta nda inga kivi ora kundichin tāva ndra ndra. 4 Va kua'a' ñivi tàso'o na tu'un kàtitu'un Petu' chi'in Xuva. Ta ora ikani kīcha'a na chìnuni na tu'un Jesuu nda kati kī'vi iin u'un mii ndra'ii, iti' kuà'an Jesuu. Ta siin kùu ma ñivi ña'a' ndia.

5 Ta ora tuvi inga kivi, tajan kūti'vi ma ndra chà'nda tiñu nuu ñivi judíu ñuu Jerusalén, ta juuni kūti'vi ndracha'nu chi'in ndra matru jàkua'a tutu Ndioo. 6 Ta juuni ikan ndaa sutu Anás. Ta rakan ti, iin sutu kuxini kùu ra, chi'in Caifás, Xuva, Jandu, ta tandi'i ndra kùu ñivi sutu cha'nu ikan. 7 Tajan tāchi ndra tiñu nuu ma jandaru veñu'u ña na kutava ndra Petu' chi'in Xuva vekaa. Tajan chātava ndra ndra ta kūtaa ndra ndra ma'ñu ma ndra cha'nu ikan. Ta ikan jan te'en kīcha'a chìkatu'un ndra nuu Petu' chi'in Xuva:

―Ndyo'o xaa, ¿yo tāva tiñu nuu ndo a yo sivi nàka'an ndo ña jà'a ndo takan? ―kàti ndra.

8 Va taku ma Petu', ti ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'in ra, ta te'en kīcha'a kà'an ra chi'in chinituni ra jā'a yi:

―Tandi'i ndyo'o ndracha'nu chi'in ndra chà'nda tiñu ma ñuu. 9 ¿A ndyo'o, chìkatu'un ndo nuu ndi naja kua kùu yi ña ndōva'a ma ra kùkue'e i'ya? 10 Va'ani. Na katitu'un ndi nuu ndo, ikan na koto ndyo'o, ta tandi'i ñivi ñuu Israel, ti ra kùkue'e i'ya, ra ndè'e ndisaa yo vitin, cha ndā'a ra jā'a juuni ma ndatu Jesucristu, ra kīchi ñuu Nazaret, ra tākaa ndo nuu kruu kùu ra. Va Ndioo jānataku ndiko ra ra. 11 Yakan va Jesuu kùu ma yuu ña jāchiyo ndyo'o ndra kùu labañi ña jàva'a ve'e. Ta vitin juuni yuu ikan kùu yi ña ndākuu ka'nuga yi kua tandi'i yuu ña jà'a ndo ve'e vitin. 12 Yakan va nï'iin inga ñivi, küu jàkakú na yo, ti töve nī cha'a Ndioo ndatu ra nuu nï'iin ñivi ñuñivi, ti nuu Jesucristuni, chā'a ra yi, ikan na jakakú ra yo. ―Takan kàti Petu' chi'in ndra.

13 Yakan va ndē'e ma ndracha'nu ka'ìin ikan ña tüvi yu'vi Petu' chi'in Xuva ora kà'an ndra. Tajan ma ora ikani, numini nākuni ndra ña ndra tüvi nī cha'an jakuela kùu ndra, ti ndra nda'vini kùu ndra. Ta ndava kuà'an tati ndra ora chīni ndra ma tu'un kà'an ndra. Ta juuni nākuni ndra, ti ndra jàkua'a chi'in Jesuu kùu ndra ndia. 14 Yakan va ndē'e ma ndra kuxini ti, ndicha ña ndā'a ma ra kùkue'e. Ta ndaa ra chi'in ndra ndia, yakan va, na küu tisokuati ndra ma Petu' chi'in Xuva. 15 Ta ikan jan, ma ndra matru jàkua'a tutu Ndioo, te'en nāka'an ndra nuu ndra:

―¡Na kee ndo ma nuke'e nundani! ―kàti ndra.

Ta ikan jan, kēe ndio ndra ma nuke'e nundani.

16 Tajan te'en kīcha'a nàtu'un ta'an ma ndra kuxini:

―¿Ta vitin, nayi ìyo yi ña ja'a yo chi'in ndra'ya? Ti ndisaa ma ñivi ñuu Jerusalén cha chìto na, ti jānda'a ndra ma ra kùkue'e. Ta küu ka'an yo nï'iin nakuyi chata ma ña va'a jā'a ndra. 17 Yakan va na ka'an xaan yo nuu ndra, ikan na kä'an ga ndra tiá tu'un Jesuu nuu ma ñivi, koto koto tiá ñivi ma tu'un Jesuu, ta ki'vi na iti' kuà'an Jesuu ndia. ―Takan kàti ndra ña nàtu'un ta'an ndra.

18 Ta takan kūu tajan chāki'in ndra Petu' chi'in Xuva inga cha'a', tajan te'en kīcha'a kà'an ma ndra kuxini chi'in ndra:

―¡Tuva kùuni ndi ña jana'aga ndo, nï'iin ga tu'un kà'an cha'a' Jesuu nuu nï'iin ñivi ma tiá iti' nuu! ―Takan kàti ma ndra kuxini chi'in ndra.

19 Va Petu' chi'in Xuva, te'en nāka'an ndra chi'in ndra:

―¿Naja kua chànini ndo, a tiá va'a kuenda Ndioo tu jà'a ndi tiñu kà'an ndo a tiñu kà'an Ndioo?, kùuni ndo. 20 Va taku ndyu'u, ti küu ndakoo ndi ña kàtitu'un ndi nuu ma ñivi ndisaa ma ña ndē'e ndi ta chīni ndi cha'a' Racha'nu Jesuu ―kàti ndra.

21 Yakan va ma ndra chà'nda tiñu veñu'u jāyu'vi ndiko ndra ndra, va jāña ndiko ndra ndra. Ti tüvi nī ni'i ndra naja kua jande'e ndra tundo'o ndra, ti ndisaa ma ñivi jàka'nu na Ndioo cha'a' ma ña va'a ña jā'a ndra. 22 Ta ma ra ndā'a jā'a ma ndatu Jesuu, cha yā'a nduu ra uvi xiko kuiya ra.

Ñivi chìnuni chìkan na ñamani nuu Ndioo

23 Takan kūu ta ora jāña ndra ma Petu' chi'in Xuva, ta kīchaa ndra nuu ka'ìin inga ma ndian chìnuni. Ta kīcha'a ndra kàtitu'un ndra nuu na ndisaa tu'un ña kā'an ma ndra sutu cha'nu chi'in ndracha'nu ndia. 24 Ta ora chīni na ma tu'un kātitu'un ndra, tajan iin nuuni te'en kīcha'a ndio na kà'an na chi'in Ndioo:

―Yo'o, Ndioo chito'o yo, ña jā'a ña tūvi ma andivi ta ñuñivi ta tañu'u ta ndisaa ña ìyo nuu yi ndia. 25 Juuni maun, kā'an nuu ma Tati Iíun ña na ka'an yi nuu ma ra kūu ñivio, racha'nu David, ra kūu musu̱n taji'na chi'in tu'un i'ya:

¡Na tüvi va'a jà'a ma ñivi ña xaani na nde'e na Ndioo,

ta juuni tüvi va'a jà'a na, ña chànini na iin tiñu ña töve va'a!

26 Va ma ndra kùu rey chi'in inga ndra chà'nda tiñu nuu ñu'u' ñuñivi,

kūti'vi ta'an ndra ña kùuni ndra kanita'an ndra chi'in Racha'nu Ndioo, ta chi'in ra kùu Cristu, ra kāchiun.

Takan kà'an ma tutu̱n, yo'o Racha'nu.

27 ’Ta ndicha ña takan kūu ma kua kà'an yi, yo'o Racha'nu. Vati kūti'vi ta'an ma Rey Herode chi'in Ponciu Pilatu ñuu i'ya, chi'in ñivi judíu ta ñivi yüvi judíu, ña kūuni ndra ka'ni ndra se'un Jesuu, ta rakan ti iin ra ií, ra kāchiun ña na kùu ra Cristu, kùu ra. 28 Yakan va takan jāchinu ndra ma tiñu ña kāchiun ña ni ja'a ndra niku, yo'o Racha'nu Ndioo, ti maun, cha chìto va'un, ti takan ni kuu yi, ora takä'an ja'a ndra yi. 29 Ta vitin, yo'o Racha'nu Ndioo chito'o yo, ¡na ki'in kuendaun ma tu'un xaan ña kā'an ndra sutu cha'nu chata ndi! ¡Ta na ku'vaun, ma tundeeniun nuu ndyu'u ndian kùu musu̱n, ikan na yü'vi ndi ora kàtitu'un ndi ma tu'u̱n! 30 Ta na nda'a ma ndian ku'vi jà'a ma ndatun, ikan na kuu nde'e ma ñivi kua'a' tiñu ka'nu ta seña ña jà'un chi'in sivi ma se'un Jesuu, ra ya'a ga ií. ―Takan kà'an ndra chi'in Ndioo.

31 Tajan ora chīnu ña kā'an ndra chi'in Ndioo, tajan kīcha'a tàan ma nuu ka'ìin ti'vi ndra. Ta juuni ma ora ikan, nī'i na ndatu, jā'a ma Tati Ií Ndioo. Ta ikan jan, kēe ndio ma ña ndasii na, ta na tüva yu'vi ndio na, ña kàtitu'un na tu'un Ndioo nuu ñivi.

Ndisaa kuii ndatiñu ñà'a ma ndian chìnuni, juuni ñà'a tandi'i na kùu yi ndia

32 Takan kūu ta ndisaa ma ndian chìnuni inuuni chànini na, vaji ya'a kua'a' na. Ta juuni kàti na ti ma ndatiñu ñà'a na juuni ñà'a ndisaa na kùu yi ndia. Tüvi kàti na ña ñà'a ma'iin na kùu yi. 33 Chi'in ndatu ka'nu Ndioo, jàna'a ma ndra tatun Jesuu, nuu ma ñivi ña ndicha kuii ña nātaku ndiko Racha'nu Jesuu. Ta juuni chà'a Ndioo ma ñamani ra nuu ndisaa na. 34 Yakan va nï'iin ma ndian chàkunuu chi'in ndra, tüvi kùmani nï'iin nakuyi nuu na. Ti ndian ìyo ñu'u' a ve'e, xìko na yi, ta takan nì'i na xu'un', 35 tajan chà'a ndio na yi nuu ma ndra kùu tatun Jesuu, na nata'vi ndra yi nuu ma ndian chìniñu'u yi. 36 Takan kūu tajan ña'a kùu yi takua jā'a iin ra nàni Kusé, ra kùu ñivi Leví, ra kīchi ñuu nàni Chipre. Ra'ya, jākunani ma ndra tatun Jesuu ra, Bernabé, ti ma sivi ikan kùuni yi kà'an yi: Ra ya'a jàndomani inga ñivi. 37 Tajan ra'ya kùu ra ña ìyo iin ñu'u' ra, ta xīko ra yi, ta chā'a ra ma xu'un' nuu ma ndra kùu tatun Jesuu.

5

Ra nàni Ananía chi'in ñasi'i ra, kà'an vi tu'un vata

1 Ìyo iin ra nàni Ananía chi'in ñasi'i ra Safira. Ta vikan, ti ni nduvi vi xīko vi iin ñu'u' vi, ta nī'i vi xu'un'. 2 Ta ma ra'ya, ti ndāki'in xe'e ra java ma xu'un' xīko ra ñu'u' ra chi'in ma ñasi'i ra, vati nda maa ña chìto va'a ña ma ña jā'a ra ndia. Ta inga java yi, chāndaka ra yi nuu ndra tatun Jesuu, ta kàti ra ti ña'a kùu tandi'i ma xu'un' nī'i ra.

3 Ta nāka'an Petu' chi'in ra:

―Yo'o Ananía, ¿ta naja chā'un ña kī'vi ma kui'na tichi animaun? Ta vitin ti cha kī'viun iti' kini, ta kùuniun tavaun iin tu'un vata nuu Tati Ií Ndioo, vati tīndixe'un java ma xu'un' kuendaun cha'a' ma ñu'u' xīkoun. 4 Ndicha ti ñu'u' maun kùu yi, ta ndicha kuii ti kùu xikoun yi ta ni'un xu'un' cha'a' yi, tuva kùuniun. ¿Va naja chāniniun ka'un tu'un vata ora nī'un ma xu'un' cha'a' yi, tuva yöve takan kùu yi? Yakan va ma tu'un vata ña já kā'un, tüvi nī ka'un yi nuu ndyu'uni, vati juuni kà'un yi nuu Ndioo ndia. ―Takan kàti Petu' chi'in ra.

5 Tajan ora chīni Ananía ma tu'un kā'an Petu' nuu ra, tajan ma ora ikani ndūva ra ta chī'í ra. Ta ma ñivi ka'ìin ikan, ora chīto na ña chī'í ra, ta kīcha'a na yù'vi ndio na. 6 Tajan ma ora ikani kīchaa iin ndra yoko tīsukun ndra ja'ma ma ñunda'yu ra. Ta kuà'an yi chi'in ndra nuu ni kuchi yi.

7 Ta tichi iin uni ora, tajan chāa ma ñasi'i Ananía, ta kī'vian ma nuu ka'ìin ndra. Va tüvi chìtoan ña cha chī'í ma iian. 8 Tajan te'en kīcha'a chìkatu'un Petu' nuan:

―Kùuni̱ ña na ka'un ma tu'un ndaa nui. ¿A ndicha ña ma xu'un' i'ya kùu ndisaa ma xu'un' nī'i ndo cha'a' ma ñu'u' xīko ndo? ―kàti ra.

Ta te'en nāka'an ña:

―¡Juu! Ndicha kuii ña takan xīko ndi yi.

9 Tajan te'en nāka'an ndiko Petu' nuan:

―¿A kuu janda'viña'a ndo ma Tati Ií Ndioo, kùuni ndo ña kà'an ndo takan? ¡Na küu yi! Ti chiña cha vàchi ma ndra chākuchi ma iiun. ¡Ta nda maun, ni kukuchi ndra vitin ndia! ―kàti ra chi'an.

10 Ta ora nāka'an ra te'en, ta juuni ma ora ikani ndūva ma Safira yatin nuu ndaa ra, ta chī'an ndia. Ta ora kī'vi ndiko ma ndra yoko ma tichi ve'e ikan, ta ndē'e ndra ña cha chī'an. Tajan ndāki'in ndio ndra ma ñunda'yuan ta kuàndaka ndra yi ña na kuchi yi iti' xiin ma iian. 11 Ta ora chīto ndisaa ma ñivi veñu'u ña te'en kūu, tajan ndisaa na yū'vi na.

Jànda'a ma ndra tatun Jesuu kua'a' ndian ku'vi chi'in ndatu Ndioo

12 Takan kūu ta Ndioo jàna'a ra kua'a' ndatu ta seña nuu ma ñivi, jà'a ma ndra tatun Jesuu. Ta ndisaa ma ndian chìnuni, inuuni chànini na ta kùti'vi na tichi kora veñu'u ka'nu nuu ìyo corredor nàni Salomón. 13 Ta ndisaa inga ñivi ñuu, töve kànani na ña tìta'an na chi'in na ma nuu ka'ìin tì'vi na, vaji ya'a ga tìñu'u na na. 14 Va endee kì'vi tiá kua'a' ñivi iti' kuà'an Jesuu, ñivi ña'a ta ra'ii ndia, vati chìnuni na tu'un ra. 15 Takan kūu tajan tāvani'i ma ñivi ma ndian ku'vi ma yu'u kai kùtu chi'in chito na ta yuvi na. Ikan ora ni ya'a Petu', vaji tu vatini ra, na ya'a chata na, ikan na nda'a na, kùuni na. 16 Ta juuni, kīchakoyo ñivi ìyo ñuu yatin xiin ñuu Jerusalén, kùtu ndiso na ndian ku'vi chàa na. Ta juuni kīchakoyo na chi'in ndian ndiso tati xaan ndia. Ta ndisaa na ndā'a na ma ora ikan.

Ndra tatun Jesuu, ndè'e ndra tundo'o, jà'a inga ñivi

17 Tajan kūti'vi ta'an tuku ma ra sutu chà'nda tiñu chi'in sutu meru ra ta ndra saduceu, ña nàtu'un ta'an ndra, ti ya'a tixin ndra ndè'e ndra ña jà'a ma ndra tatun Jesuu. 18 Tajan ma ora ikan tāchi ndra ma jandaru, ta tīin ndra ma ndra tatun Jesuu, ta tī'i ndra ndra vekaa. 19 Va ora chanikuaa ora ka'ìin ndra tichi vekaa, chāa iin tati va'a ña jà'a tiñu nuu Ndioo. Ta nūna yi ma yuve'e nuu ka'ìin ndra, ta tāva yi ndra. Tajan te'en nāka'an yi chi'in ndra:

20 ―¡Kua'an ndo tichi kora veñu'u ka'nu! ¡Ta na katitu'un ndo nuu ñivi ka'ìin ikan naja kua kuu kakú na, ikan na ni'i na ña na koo va'a na chi'in Ndioo! ―kàti yi chi'in ndra.

21 Ta ora kā'an yi te'en nuu ndra, ta inga kivi ora tuvi tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra tichi kora veñu'u ka'nu. Ta ikan kīcha'a ndra jàna'a ndra nuu ma ñivi.

Tajan juuni ma ora ikan, kūti'vi ndiko ma sutu chà'nda tiñu chi'in inga ndracha'nu ìyo ñuu Israel ña jà'a ndra iin junta ka'nu cha'a' ma ndra tatun Jesuu ña ka'ìin tichi ma vekaa. Tajan tāchi ndra ma ndra jandaru ma vekaa ña na kuki'in ndra ndra. 22 Ta ora chāa ma ndra jandaru ma vekaa, ta nānduku ndra ndra. Ta töva nī nata'an ndra ndra. Ta yakan va chīkoni'i ndiko ndra nuu ka'ìin ma ndracha'nu jà'a junta. 23 Ta te'en nāka'an ndra chi'in ndra:

―Ora chāa ndi ma vekaa, ta ndē'e ndi ma yuve'e ña ndàsi va'a yi. Ta juuni ndē'e ndi ña ka'ìin ma ndra kùmi ma yuvekaa. Va ora nūna ndi ta kī'vi ndi tichi yi, ta ndē'e ndi ña töva ma ndra ka'ìin tichi yi. ―Takan kàti ma ndra jandaru chi'in ma ndracha'nu ikan.

24 Takan kūu ta ora chīni ma ndra sutu cha'nu kuxini chi'in ra capitán jandaru ma veñu'u ña kà'an ndra, tajan te'en kīcha'a ndra nàkanini ndra:

―¿Nayi ni kuu tiá iti' nuu cha'a' ña kūu takan? ―kùuni ndra.

25 Ta ora juuni kà'anga ndra te'en, ta juuni ma ora ikani chāa iin ra nuu ka'ìin ndra ta te'en kàti ra chi'in ndra:

―Ma ndra, tī'i ndo tichi vekaa, ndakan ka'ìin ndra tichi kora veñu'u ka'nu jàna'a ndra nuu kua'a' ñivi ―kàti ra.

26 Yakan va, kuà'an ma ra capitán chi'in jandaru ra, kuàtiin ndiko ndra ma ndra tatun Jesuu. Va tüva nī jati'ini ndra chi'in ndra, ti ndasii ndra ña jàtindikun ma ñivi ndra chi'in yuu. 27 Tajan ora chāa ndiko ma ndra jandaru ma nuu kùu junta jà'a ma ndracha'nu, tajan chāndaka ndra ndra nuu ka'ìin ma ndracha'nu chà'nda tiñu. Ta te'en kīcha'a chìkatu'un ma sutu chà'nda tiñu nuu ma ndra tatun Jesuu:

28 ―¿Ta naja tüvi jà'a ndo ma ña kātitu'un ndi nuu ndo? ¿A tüvi chàku'uni ndo ora kā'an xaan ndi ña na tüva ìyo yi ña ja'a ndo ña jàna'a ndo tu'un Jesuu nuu ma ñivi? Va ndyo'o ti tüvi nī jachi'in ndo ma ña kā'an ndi nuu ndo. Ta vitin tandi'i ñivi ñuu Jerusalén i'ya, cha chìto na ndisaa ma ña jàna'a ndo. Ta juuni kà'an ndo ña maa ndi kùu ma ndra chā'ni Jesuu. ―Takan kàti ma ndra sutu cha'nu nuu ndra.

29 Tajan nāka'an Petu' chi'in inga ma ndra tatun Jesuu te'en nuu ma ndra sutu cha'nu:

―Ìyo ga yi ña jà'a ndi ma tiñu kà'an Ndioo, kua ma tiñu kà'an ndyo'o ndian kùu ñivini. 30 Vati Ndioo, ra kùmi ñivio ndian chīyo taji'na, juuni rakan kùu ra ña jānataku ndiko ra Jesuu. Ta Jesuu ikan kùu ra ña chā'ni ndo nuu kruu ndia. 31 Ta vitin Ndioo kāni'i ra ra ta jākunandi ra ra chiyo kua'a ra nuu ìyo ndatu ra. Ta juuni Ndioo ikan, kùu ra ña chā'a ra ndatu ra nuu Jesuu ña na jakakú ra yo, ta ka'nda ra tiñu nuu yo ndia, ikan na ndikoni'i yo iti' Ndioo, ta ndakuu yo ndian cha jānaa Ndioo kuati. 32 Ta cha'a' ña'a ndyu'u chìto ndi ti ña ndicha kùu yi. Ta nda ma Tati Ií Ndioo, chā'a yi kuenda naja kua kūu yi ndia, vati induku ìyo yi chi'in ndi, ti chà'a Ndioo yi ña na koo yi chi'in ndisaa ndian jàchi'in ña kà'an ra. ―Takan kàti Petu' chi'in ma ndra sutu cha'nu.

33 Ta ora chīni ma ndracha'nu ka'ìin ti'vi, ma tu'un kà'an ma ndra tatun Jesuu, tajan nduva'a kuii kāyuni ndra, ta kūuni ndra ka'ni ndra ndra. 34 Va tañu ma ndracha'nu ikan ndaa iin ra fariseu, ra nàni Gamaliel. Ta rakan ti kùu ra iin matru jàkua'a tutu Ndioo. Ta tìñu'u ma ñivi ra ti matru va'a kùu ra. Ta ma ora ikani, ndēta ra ta kīcha'a ra kà'an ra nuu ma ndra jandaru, ña na tava ndra ma ndra tatun Jesuu iti' nuke'e nundani ma ora ikan, vati kùuni ra natu'un xe'e ra chi'in ma meru ra. 35 Tajan te'en kīcha'a ra kà'an ra nuu tandi'i ma ndracha'nu ka'ìin ikan:

―Ndyo'o ndracha'nu ñuu Israel, ¡na ja'a ndo kuenda nuu ndo cha'a' ña ni ja'a ndo chi'in ndra'ya! 36 ¡Na kuku'uni ndo ti taji'na chīyo iin ra chūnani Teudas! Ta rakan ti chānini ra ti iin ra ka'nu ndicha kuii kùu ra. Tajan nī'i ra iin kumi cientu ndra'ii ña chàkunuu ndra chi'in ra. Va kēta iin kivi ña chā'ni inga ñivi ma Teudas. Ta ma ndian chàkunuu chata ra, chīnu ndra kuà'an ndra. Ta ikan ndī'i ndisaa ma tiñu jà'a ra vati tüvi nda kuenda ma ña jā'a ra. 37 Ta iti' nuuga chīyo inga ra chūnani Juda, ra ñuu Galilea. Ta ma tiempu ikan kùu ma kivi nākuiso na sivi ñivi. Ta rakan ti juuni nī'i ra kua'a' ñivi ña kàkunuu chi'in ra. Va indukuni tā'an ra vati juuni chā'ni ma ñivi ra. Ta juuni chīnu ma ndian chàkunuu chi'in ra kuà'an na ndia. 38 Yakan va yu'u, kùuni katitu'in iin ma ña ndaa nuu ndo. ¡Na jaña ndo ña kànita'an ndo chi'in ma ndra tatun Jesuu i'ya! Ti tu tu'un ñivini kùu ma ña kàtitu'un ndra, kùu ya'a yi numini. 39 Va tu tiñu Ndioo kùu ma ña jà'a ndra, na küu jakutaxin ndo ndra. ¡Yakan va na ja'a ndo kuenda nuu ndo, ta koto känita'an ndo chi'in Ndioo! ―Takan kàti racha'nu Gamaliel chi'in ma ndra jà'a junta.

40 Ta ikan jan, jāchi'in ndio ndra ma ña kà'an ra. Yakan va chāki'in ndiko ndra ma ndra tatun Jesuu, ta kāni ma ndra jandaru ndra chi'in yo'o. Tajan te'en nāka'an ma ndracha'nu nuu ndra:

―¡Na jaña ndo ña kàtitu'un ndo tu'un Jesuu nuu ñivi! ―kàti ndra.

Tajan ma ora ikani jāña ndra ma ndra tatun Jesuu na ku'un ndra. 41 Takan kūu ta ora kēe ndio ndra kuà'an ndra, tajan nduva'a kuii chìsii ndio ndra, ti Ndioo chā'a ña na nde'e ndra tundo'o cha'a' ma tu'un Jesuu ña kàtitu'un ndra. 42 Ta ndisaa kivi kàtitu'un ndra, ta jàna'a ndra tu'un va'a Jesuu, ra kùu Cristu, nda nikuuni ve'e ñivi a veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén.

6

Kāchin ñivi chìnuni ucha ta'an ndra tìndee tatun Jesuu

1 Takan kūu yakan va ma tiempu ikan, tiá ndōkua'a' ma ñivi chìnuni tu'un Jesuu. Ta tañu na, juuni ìyo ndian kà'an tu'un griegu, ta juuni ìyo ndian kà'an tu'un hebreu. Ta kīcha'a ma ñivi ña'a, ndian kà'an tu'un griegu kànita'an yu'u vi chi'in ma ñivi kà'an hebreu, ti kàti vi ti ñivi ña'a griegu ña ndōo nda'vi, töve nì'i induku vi ma ndatiñu ña chìniñu'u vi kua inga vi ña kīndoo nda'vi. Vati ma ndian chìnuni jàchaa na ña kachi vi nani kivi. 2 Yakan va ndi uchi uvi ma ndra tatun Jesuu, jākuti'vi ta'an ndra chi'in ndisaa ma ndian chìnuni tu'un Jesuu, tajan te'en nāka'an ndio ndra chi'in na:

―Töve va'a ña jàña ndi ña kàtitu'un ndi tu'un Ndioo, kua ña jacha ndi ña kachi ñivi ti na küyati ndi ja'a ndi nduvi tiñu. 3 Yakan va ndyo'o yani, ¡va'aga ña ku'un ndo kachin ndo ucha ta'an ma ndra iñu'u ña ìyo tañu ndo! Va nanduku ndo ma ndra ìyo chinituni, ta ìyo Tati Ií Ndioo chi'in ndia. Ta nuu ndrakan ìyo yi ña ku'va yo ma tiñu i'ya, ikan na jacha ndra ña kachi ma ñivi ña'a nda'vi. 4 Yakan va ndyu'u, endeeni kà'an ndi chi'in Ndioo, ta juuni endeeni kàtitu'un ndi ma tu'un Jesuu chi'in inga ñivi ndia.

5 Yakan va iin tu'uni ndōo ndisaa na. Ta kāchin na iin ra nàni Esteban. Ta rakan ti iin ra ya'a ga chìnuni ma tu'un Jesuu ta jàchi'in va'a ra ña kà'an ma Tati Ií Ndioo. Takan kūu ta juuni kāchin ndra ra nàni Lipe, Prócoro, Nicanor, Timón, Parmenas chi'in iin ra nàni Kula ndia. Ta rakan ti iin ra judíu ña kīchi ñuu Antioquía kùu ra. Vati yüvi ra judíu kùu ra niku. 6 Ta ora cha kāchin ndra ndra, tajan chājana'a ndra ndra nuu ka'ìin ma ndra tatun Jesuu. Ta ikan ndra tatun Jesuu jūndii ndra nda'a' ndra xini ndra, ta kīcha'a kà'an ndra chi'in Ndioo kuenda ndra cha'a' ma tiñu ni ki'vi ndra.

7 Yakan va kuàndokua'aga ma ndian chìnuni ñuu Jerusalén jà'a ma tu'un Ndioo ña kàtitu'un ma ndra tatun Jesuu. Ta juuni ìyo iin ndra sutu veñu'u judíu ña cha kīcha'a jàchi'in ndra tu'un Jesuu ndia.

Tìin ndra Esteban, ta kuàndaka ndra ndra nuu ma ndracha'nu judíu

8 Va tava ìyo ñamani, ta ndatu Ndioo chi'in Esteban, yakan va chi'in ma ndatu ikan, jàna'a ra kua'a' seña ta tiñu ka'nu nuu ñivi ñuu ikan. 9 Va chāa iin kivi ña chīkuta'an ndra judíu chi'in Esteban. Ta ndrakan ti ndra kīchi iti' veñu'u ndian judíu ña nàni: Veñu'u Ñivi Cha Kākú Nuu Tundo'o. Ta tañu ndra ìyo ndra kīchi ñu'u' Cirene, ta ñu'u' Alejandría. Juuni ìyo ndra kīchi ñu'u' Cilicia ta ñu'u' Asia. Ta ikan jan kīcha'a ndra kànita'an yu'u ndra chi'in Esteban. 10 Va nï'iin ma tu'un kà'an ndra, tüvi nī tandaa yi ma tu'un kà'an ra. Ti ma tu'un ikan chi'in chinituni ma Tati Ií Ndioo kà'an ra yi. 11 Yakan va ma ndrakan, tīa'vi ndra inga ndra ña na tisokuati ndra Esteban. Tajan ndrakan te'en nāka'an ndio ndra chata ra:

―Ra'ya kùu ra ña chīni ndi ña endee kà'an ti'ini chata Moisés ta chata Racha'nu Ndioo ndia ―kàti ndra.

12 Takan kūu yakan va, te'en jā'a ndra ña jākayuni ndra ma ñivi ñuu ikan, chi'in ndracha'nu, ta ndra matru jàkua'a tutu Ndioo ndia. Tajan tīin ndio ndra Esteban, ta chāndaka ndra ra nuu kùti'vi sutu cha'nu chi'in ndracha'nu judíu. 13 Ta juuni nānduku ndra ma ndra tìsokuati ndra chata chi'in tu'un vata. Tajan te'en nāka'an ndio ndra chata ra:

―Ra'ya kùu iin ra endee küuni jaña ra ña kà'an ti'ini chata veñu'u ka'nu yo ta chata tu'un Ndioo tāa Moisés taji'na ndia. 14 Ta juuni chīni ndi ña kà'an ra ti Jesuu, ra ñuu Nazaret, ni janduva ra veñu'u ka'nu i'ya, ta ni sama ra ndisaa ma costumbre ña kā'an ma racha'nu Moisés, ña ìyo yi ña ja'a yo. ―Takan kà'an ndra.

15 Yakan va ma ndra sutu cha'nu, ta ndisaa ma ndian ka'ìin ikan, ora ndē'e ndra nuu Esteban ña kàa yi takua kàa nuu iin tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo.

7

Tu'un kà'an Esteban nuu ma ra sutu cha'nu

1 Yakan va te'en kīcha'a ndio ma sutu cha'nu chìkatu'un ra nuu Esteban:

―¿A ndicha ma tu'un kà'an ndra chataun? ―kàti ra.

2 Tajan Esteban te'en nāka'an ndio ra chi'in ra:

―Ndyo'o yani̱ ta ndyo'o ndracha'nu, ¡na kuni va'a ndo ña ni ka'in! Ti Ndioo ka'nu kēta ra nuu Abraham, ra kùu ñivio chīyo taji'na ora chīyo ra ñu'u' nàni Mesopotamia, ma ora takä'an ku'un ra koo ra ñuu Harán. 3 Ta ora kēta Ndioo nuu ra ta te'en nāka'an ra chi'in ra: “Na ndakoun ñu'u̱n ta ñiviun, ta na ku'u̱n iti' ni jana'i nuu̱n”, kàti Ndioo chi'in ra.

4 ’Yakan va kēe ndio Abraham ñu'u' Caldea, ta kuà'an ndio ra kuàkoo ra ñuu Harán. Ta ora cha chī'í tatá ra, tajan Ndioo tāchi ra Abraham na kichi ra koo ra ñu'u' nuu ìyo ndo vitin. 5 Va ma kivi ikan tüvi nī cha'a Ndioo ni ita'vi ñu'u' nuu Abraham ni nuu kundaa, vaji iin chiyo cha'a ra. Va Ndioo chā'a ra tu'un nuu Abraham ña tiá iti' nuu ni ku'va ra ñu'u' i'ya nuu ra. Ta ora kuvi ra ni kindoo yi kuenda ma ñivi tata ra ña ni koo itaan a isaa. Yakan va ma tiempu ikan chā'a Ndioo tu'un nuu ra, vaji nï'iin se'e ra takä'an koo. 6 Tajan te'en nāka'an tuku Ndioo nuu ma Abraham: “Ma ndian kùu ñiviun ña ni koo tiá iti' nuu, ni koo na iin kumicientu kuiya iin ñuu nuu chika nuu yüvi ñu'u' na. Ta ikan juuni ni kuu na musu jàtiñu saani kuenda ma ñivi ñuu ikan ndia. Ta ndian ìyo ñuu ikan, ni jande'e na tundo'o na.” Takan kā'an Ndioo nuu Abraham. 7 Takan kūu tajan te'en nāka'an tuku Ndioo nuu ra: “Yu'u ni jande'i tundo'o ma ndian ni jande'e tundo'o ma ñiviun. Ta ikan jan ma ñiviun ni kee ndiko na ma ikan, ta ni kichi ndiko na inga cha'a' ñu'u' i'ya. Ta i'ya juuni ni jaka'nu na yu'u.” Takan kàti Ndioo chi'in Abraham. 8 Tajan Ndioo jāndo'iin ra tu'un chi'in Abraham, ta nāka'an tuku ra chi'in ra ña na ka'nda ra ñii nuu ika ma ndra se'e ra, ikan na jana'a yi ti ndicha ña ñivi Ndioo kùu yo. Yakan va ora kēta una kivi ña kāku ma ra se'e ra Isaac, ta chā'nda ndio Abraham ñii nuu ika ra, tava kàti Ndioo chi'in ra. Ta juuni takan jā'a Isaac chi'in ra se'e ra Jacob. Ta Jacob juuni takan jā'a ra chi'in ndi uchi uvi ndra se'e ra. Yakan va ndisaa ndrakan kūu ma ndra nunuu ña kūu ñivi ndisaa yo, ndian ñuu Israel niku.

9 ’Takan kūu ta juuni ma ndra se'e Jacob, ndra kūu ñivio ikan, kùu ndra ña xīko ndra ra yani ndra Kusé, ti tixin ndra ndē'e ndra ra. Yakan va xīko ndra ra nuu ma ñivi, ikan na kunda'a na ra ku'un na iti' ñu'u' Egiptu. Va Ndioo ra kùmi Kusé, 10 jākakú ra ra nuu ndisaa tundo'o ña ndē'e ra. Ta juuni chā'a ra kua'a' chinituni ra nuu ra, ikan na ni'i ra ma ñamani ma rey faraón, ra chà'nda tiñu ñu'u' Egiptu. Yakan va chā'a ma ra faraón tiñu kuvienu nuu ra ña na ka'nda ra tiñu nuu tandi'i ñu'u' Egiptu ta nda ma ve'e ra ndia.

11 ’Ta ikan kēta iin kivi ña chīyo kua'a' tama ta tundo'o ndisaa ñu'u' Egiptu ta ñu'u' Canaán, ti töve nì'i ma ñivio, ndian chīyo taji'na, ma ña kachi na. 12 Tajan ora chīto Jacob ña ìyo trigu ñu'u' Egiptu, tajan tāchi ra ma ndra se'e ra, ndra kūu ñivio, ña na kujata ndra trigu iti' tikan. Ña'a kūu ma cha'a' nunuu ña chā'an ndra ñu'u' Egiptu. 13 Takan kūu ta ora chāa ndra cha'a' uvi, tajan nākoto ndio Kusé ndra, ña yani ra kùu ndra. Ta takan chīto ma ra faraón yo kùu ñivi Kusé. 14 Ta ikan Kusé tāchi ra tiñu chi'in ndra yani ra, ña na ku'un ndra kuka'an ndra chi'in tatá ndra, ra kīndoo ñu'u' Canaán, ña na kichi ra ñu'u' Egiptu chi'in ma ndi uni xiko cha'un ta'an ma ndian kùu ñivi ra. Tajan ndisaa na kuà'an ndio na ñu'u' Egiptu nuu ìyo Kusé. 15 Ta takan kūu ña Jacob chā'an ra chākoo ra ñu'u' Egiptu. Ta ikan chī'í ra. Ta juuni ikan chī'í kua'a' ndian kūu ñivio taji'na ndia. 16 Va kēta iin kivi ña tāvani'i ndiko ñivio ma iki Jacob chi'in iki se'e ra ñu'u' Egiptu. Ta chākuchi ndra yi iin nuu ñaña ña jāta ma Abraham nuu ndra se'e Hamor ma ñu'u' Siquem taji'na.

17 ’Takan kūu ta ma ñivi ñuu Israel cha kuàndakuu kua'aga na ma ñu'u' Egiptu nuu chīyo na tatiempu ma ora chani kuyatin tiempu ña ni jachinu Ndioo tu'un chā'a ra nuu Abraham, ña ni ku'va ra ñu'u' nuu ra ta nuu tandi'i ñivi ra. 18 Ta ma ora ikan kēta inga rey, ra chà'nda tiñu ñu'u' Egiptu. Ta rakan ti tüvi nī nakoto ra Kusé, vati cha ìyo kua'a' kuiya ña chī'í ra. 19 Ta rey ikan kùu ra ña jānda'viña'a ra ñuu yo. Ta jānde'e ra tundo'o ma ndian kūu ñivio ndia. Ta jā'a ra ña na ndakoo na ma ndiakuati se'e na, ikan na kuvi na ta tüva ga kuinaa kua'a' na. 20 Takan kūu ta juuni ma kuiya ikan kùu yi ña kāku Moisés. Ta rakan ti iin pa'a ña nduva'a kuii kùuni Ndioo nde'e ra kùu ra. Ta kūmi tatá ra chi'in ma'á ra ra tichi ve'e vi. Va ora chīnu Moisés uni yoo ra, 21 tajan ndākoo ndio vi ra na kuvi ra. Va nāta'an iin ña se'e ma rey faraón ra, ta ndāki'an ra, ta jākua'nuan ra takua kùu iin ra se'e maa ña. 22 Ta ikan jākua'a ra tandi'i ña ìyo chinituni ma ñivi egipciu ora kūmi ma ña se'e ra faraón ra. Yakan va ndākuu ra iin ra ya'a ìyo chinituni chi'in ma tu'un kà'an ra, ta chi'in tiñu jà'a ra ndia.

23 ’Ta ora chani chinu ra uvi xiko kuiya, tajan kīcha'a ra nàkanini ra, ti kùuni ra kunde'e ndiko ra ndian Israel ndian kùu ñivi ra ma nuu ìyo na. 24 Ta ora chānde'e ra nuu ìyo na, ta ikan ndē'e ra ña nduva'a kāni iin ra ñuu Egiptu iin ra ñuu Israel, ra kùu ñivi ra. Ta ma ora ikani kī'vi ra tīndee ra ma ra ñuu Israel. Ta takan chā'ni Moisés ma ra ñuu Egiptu cha'a' ma kuati ña jā'a ra. 25 Jā'a Moisés takan, ti chànini ra ña ma ñivi maani ra ni ka'an na ña kùu ra iin ra jàkakú ñivi ra ìyo ñuu Egiptu chi'in ndatu Ndioo, kùuni ra. Takan chànini ra, va yöve takan kūu yi ti java siin chānini na. 26 Tajan inga kivi Moisés nāta'an ra uvi ta'an ma ndra ñuu Israel ña kànita'an ndra. Ta ora kī'vi ra ña kūuni ra jakutaxin ra ndra, tajan te'en nāka'an ra nuu ndra: “Ndyo'o xaa, ta, ¿naja kànita'an ndo, ta juuni yani ndo kùu ndo?” Takan kāti ra chi'in ndra. 27 Tajan ma ra jàti'ini chi'in meru ra, tīndani'ni ra Moisés ta te'en nāka'an ra nuu ra: “¿Yo tāchi ñu̱n ña na jañata'un ta na ka'ndaun tiñu nuu ndi? ¿Ta yo jāndaku ñu̱n iin ra vesi, ra jàndondaa kuati kuenda Ndioo? 28 ¿A kùuniun ka'niun yu'u takua jā'un chi'in ma ra ñuu Egiptu iku?, kùuniun.” Takan kāti ra chi'in Moisés. 29 Tajan ora chīto Moisés ña kua'a' ñivi chīto ña chā'ni ra iin ra ñuu Egiptu, tajan ma ora ikani chīnu ra kuà'an ra inga ñu'u' ña nàni Madián. Ta ñu'u' ikan ti, vaji yüvi ñu'u' ra kùu yi, va ikan nī'i ra ñasi'i ra. Ta chākoo uvi ta'an se'e ra chi'an.

30 ’Takan kūu ta ora yā'a uvi xiko kuiya ña ìyo ra ma ikan, tajan chāa iin kivi ña kuà'an ra kuàkakunuu ra iin tichi ku'u ña kàndii yatini iin yuku nàni Sinaí. Ta ikan ndē'e ra ña kàyu iñu ndu'va. Ta java ma iñu ikan ndē'e ra iin tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo. 31 Ta ora ndē'e Moisés yi, ndava kuà'an tati ra. Ta ora jākuyatin ra ra tiá, ikan na kuu nde'e va'aga ra yi, kùuni ra. Ta ikan jan te'en kīcha'a nàka'an ndio ma Racha'nu Ndioo chi'in ra: 32 “Yu'u kùu Ndioo ndisaa ñiviun, ndian chīyo taji'na. Kùi Ndioo kùmi Abraham, ta Isaac, ta Jacob.” Ta ora chīni Moisés ña kà'an Ndioo te'en nuu ra, ta kīcha'a ra ndàyu ra jà'a ña ndasii ra. Ta cha'a' yakan kùu yi ña tüva ga kanani ra nde'e ra ma ikan. 33 Tajan te'en nāka'an tuku Ndioo nuu ra: “Na tavaun ndichan indii cha'un, ti ma nuu ndaun ya'aga ií yi. 34 Ta cha chìto va'i, ti vitin ndè'e ñivi̱ tundo'o nuu ìyo na ñuu Egiptu, ti cha chīni̱ ña ndà'yu na. Ta yakan va vàchi̱ jàkakúi na. ¡Na kichiun ti ni tachi̱ ñu̱n ñu'u' Egiptu!” Takan kàti Ndioo chi'in Moisés.

35 ’Ta ma ndian kūu ñivio chīyo tatiempu ya'aga kūsooni na nde'e na nuu Moisés, ta kā'an na chi'in ra ña na küuni na ña na kuu ra iin vesi, ra ka'nda tiñu nuu na. Va vaji takan chānini na, va Ndioo kùu ra ña kāchin ra Moisés ña na ka'nda ra tiñu nuu na, ta jakakú ra na nda'a' ma ñivi ìyo ñuu Egiptu cha'a' ña tīndee ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo ra ora kēta yi nuu ra ma nuu kàyu ma iñu ndu'va tichi ku'u. 36 Yakan va Moisés kùu ra ña tāvani'i ra ma ñivio, ndian chīyo taji'na ma ñuu Egiptu. Ta jā'a ra ndatu ta seña, ikan na nde'e ma ñivi yi ma ora jākakú ra na ñu'u' Egiptu, ta ora jāchiyo ra Tañu'u Kua'á chi'in na ndia. Ta juuni jā'a ra ndatu ta seña kuenda na ma ndi uvi xiko kuiya ña chākunuu ra chi'in na tichi ku'u. 37 Takan kūu ta juuni ma Moisés kùu ra ña kātitu'un ra te'en nuu ma ndian israelita: “Ndioo ni ja'a ra ña na keta iin ra kàtitu'un tu'un yu'u Ndioo tañu yo, indukuni kua mai”, kàti ra. 38 Takan kūu ta juuni chā'an ma Moisés ma junta chīyo ma tichi ku'u nuu kàcha'an ma ndian israelita. Ta ma siki iin yuku nàni Sinaí nī'i ra tu'un Ndioo jā'a iin tati jà'a tiñu nuu Ndioo, tajan jāna'a ndiko ra yi nuu ma ndian ñivio chīyo taji'na ndia. Ta ma Moisés ikan nī'i ra ma tu'un Ndioo ña jàna'a nuu yo naja kua nì'o na koo yo endeeni ndia.

39 ’Va ma ndian kùu ñivio chīyo taji'na, tüvi nī kuuni na jachi'in na ma ña kā'an Moisés. Ti java kūxaan na ra, va ma ña chānini na kùu yi ña na chikoni'i ndiko na ñuu Egiptu. 40 Takan kūu tajan te'en kà'an ndio na chi'in Aarón, ra yani Moisés: “¡Na ja'un uvi uni ndioo ña na ka'nda tiñu nuu ndi, ti töve chìto ndi nayi jà'a chi'in Moisés, ra tāvani'i yo ñuu Egiptu!”, kàti na. 41 Ta ikan jā'a na iin yutun ií ña oro ña kàa takua kàa iin vecerru. Tajan chà'ni ndio na kiti ña sòkó na nuu run, ta jà'a na iin viko kuenda ma ndioo ña jā'a na chi'in juuni nda'a' na. 42 Yakan va Ndioo chūndachiyo ra xiin na, ta ndākoo ra na, ta chā'a ra ña na jaka'nu na chele ña ìyo andivi. Yakan va cha'a' yakan kùu yi ña te'en kà'an ma tutu tāa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo:

Ndyo'o ndian israelita, ndicha kuii ti Ndioo kùi,

va yöve nuu yu'u, sōkó ndo kiti ña chà'ni ndo ora chàkunuu ndo tichi ku'u ma uvi xiko kuiya.

43 Vati tiá kùuni ndo nde'e ndo ma yutun ií ña nàni Moloc nuu indii yi tichi veñu'u ja'ma.

Ta tiá kua'a' kùuni ndo nde'e ndo chele ma ndioo ña nàni Refán kua yu'u ndia.

Ndisaa yakan kùu ma ndioo ña jātuvi maa ndo chi'in nda'a' ndo.

Ta juuni yakan kùu ma ña jàka'nu ndo ndia.

Yakan va ni namai ma ñu'u' ndo.

Ta ni jaku'in ndo iti' nuu chika ga ma iti' ñu'u' Babilonia, kàti Ndioo.

44 ’Ta ma ndian ñivio chīyo taji'na, tichi ku'u ikan ìyo iin veñu'u kùva'a chi'in ja'ma. Ta juuni tichi yi kàndii yuu ña ndiso tu'un ley Ndioo nuu. Vati takan kā'an Ndioo chi'in Moisés ña na jandova'a ra yi takua kàa ma ve'e ña jàna'a ra nuu ra. 45 Yakan va ma veñu'u ikan, jāya'a ndra yi nuu ndra se'e ndra. Ta ndrakan ndiso ndra yi, kīchaa ndra ñu'u' i'ya ora jākanaa ndra kua'a' kuati chi'in ñivi yüvi judíu jā'a Josué. Vati Ndioo tīndee ra Josué, ña jākunu ra ñivi yüvi judíu ñu'u' i'ya. Takan kūu ña jàka'nu ndian kūu ñivio Ndioo tichi veñu'u ja'ma ndaa ikan, nda kati kēta tiempu ña ndāki'in Rey David tiñu. 46 Ta ma Rey David, nī'i ra ñamani nuu Ndioo. Tajan chīkatu'un ra nuu Ndioo tu kuu jandova'a ra inga veñu'u chi'in yuu ña kùu koo Ndioo ra jāka'nu tatá yo Jacob ora chīyo ra tatiempu. Ta ikan kùu jaka'nu ñivio ra tichi yi, kàti David chi'in Ndioo. Va nī kuu yi. 47 Vati Salomón, ra se'e David, kùu ma ra jā'a ma veñu'u ka'nu kuenda Ndioo. 48 Vaji ma Ndioo ìyo andivi, tüvi ìyo ra ma tichi ve'e jàndova'a ñivi, yakan va te'en nāka'an ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na cha'a' yi:

49-50 Andivi kùu ma nuu nandi̱ chà'ndai tiñu, kàti Ndioo.

Ta ñuñivi kùu nuu nìndee cha'i.

Yakan va tu takan kùu yi, ¿ta naja kua kuu ja'a ndo iin ve'e kuendai?, kùuni ndo. ¡Na küu yi!

Ti yu'u kùu ma ra jātuvi tandi'i ma ña ìyo ñuñivi i'ya,

yakan va na küu ja'a ndo iin ve'e nuu koi ña nìndei, kàti ma Racha'nu Ndioo.

Takan kà'an ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo.

51 ’¡Va ndyo'o ya'a ndava anima ndo, ti indukuni jà'a ndo takua jà'a ma ndian tüvi chìnuni ña kūu ñivio chīyo tatiempu! Vati tüvi jà'a ndo ma ña kùuni ma Tati Ií Ndioo ña jà'a ndo. 52 Ti ma ndian kūu ñivio chīyo taji'na, jāti'ini na chi'in ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, nda kati chā'ni ndra ndra. Ti juuni maa ndrakan kātitu'un ndra ti ni kichi ma Cristu, ra kùu iin ra ndaa. Ta vitin ma ra ndaa ikan, cha kīchi ra, va ndyo'o, ti xīkoña'a ndo cha'a' ra, ta juuni maa ndo chā'ni ndo ra. 53 Vaji ndyo'o cha nī'i ndo ma ley Ndioo jā'a ma tati jà'a tiñu nuu ra, va nda vitin juuni takä'an jachi'in ndo ma ña kà'an yi.

Nuu chì'í Esteban

54 Takan kūu ta ora chīni ndra ña te'en kā'an Esteban, ta ndava kāri'u nu'u ndra ña kūxaan ndra nde'e ndra nuu ra. 55 Va tava Esteban ya'a ìyo Tati Ií Ndioo chi'in ra. Ta ora kāni'i ra nuu ra ndè'e ra iti' andivi, ta ikan ndē'e ra nuu ìyo Ndioo ña chà'nda ra tiñu, ta Jesuu ndaa ra chiyo kua'a ra ndia. 56 Ta ora ndē'e Esteban ma iti' andivi, tajan te'en nāka'an ra nuu ndra ka'ìin chi'in ra:

―¡Nde'e ndo! Ti vitin ndè'i ña endee nùna tichi andivi. Ta Jesuu ra Se'e ñivi tāchi Ndioo, ndaa ra chiyo kua'a Ndioo. ―Takan kāti Esteban chi'in ndra.

57 Va ndrakan chāsi ndra so'o ndra, ikan na töve kuni ndra ña kà'an ra. Tajan endee kùvaa ndra kuà'an ndra nuu ndaa Esteban. 58 Ta tāvani'i ndra ra iti' yu'u ñuu, ta ikan kīcha'a kàni ndra ra chi'in yuu. Ta ma ndra testigu ndra nunuu ndra ji'na ga kāni yuu chata Esteban, tāva ndra ja'ma ìsukun ndra, ta chā'a ndra yi nuu iin ra tivaa, ra nàni Saulu, na kumi ra yi. 59 Juuni yanga kāni ndra yuu chata Esteban, ta te'en nāka'an ra chi'in Ndioo:

―¡Yo'o Racha'nu Jesuu, na ndaki'un animai vitin! ―kàti Esteban.

60 Ta ikan jan chūnandi chiti ra ta nāka'an ni'i ra:

―¡Yo'o Racha'nu na tïsokuatiun ndra cha'a' ma kuati jà'a ndra! ―kàti ra.

Tajan ora chinu kà'an ndio Esteban te'en, ta chī'í ra.

8

1 Tajan ma rayoko nàni Saulu, ndaa ra nuu chī'í ma Esteban ña kàtitu'un ra ti va'ani jā'a ndra ña chā'ni ndra ra.

Saulu, kùuni ra kanita'an ra chi'in ñivi chìnuni tu'un Jesuu

Takan kūu ta juuni ma kivi ikan ndisaa ma ñivi chìnuni tu'un Jesuu ña ìyo ñuu Jerusalén, kīcha'a na ndè'e na kua'a' tundo'o jà'a ma ndian chà'nda tiñu nuu ñivi judíu. Yakan va chīnu na kuà'an na kuàkuita kuati na ta'ii'iin ñuu ña kàndii iti' ñu'u' Judea ta ñu'u' Samaria ña kùuni na kakú na. Va ma ndra kùu tatun Jesuu, töve kuà'an ndra, vati kīndoo ndra ñuu Jerusalén. 2 Takan kūu tajan uvi uni ma ndra jàka'nu Ndioo nduva'a kuii va'a, kīcha'a ndra kàchaku ndra cha'a' Esteban, tajan chākuchi ndio ndra ra. 3 Ta ma tiempu ikan Saulu jànde'e ra tundo'o ma ndian chìnuni tu'un Jesuu. Ta kì'vi ndio ra tave'e tave'e na, ma ñivi ña'a' a ra'ii, tàvani'i ra na ve'e na, ta tì'i ra na vekaa cha'a' ña chìnuni na.

Ra nàni Lipe, kàtitu'un ra tu'un Jesuu nuu ñivi ñu'u' Samaria

4 Takan kūu va ma ñivi kēe ma ñuu Jerusalén chītakuati na ta ñuu ta ñuu, kīcha'a na kàtitu'un na tu'un Jesuu ma nuu chāa na. 5 Yakan va iin ma ra chàkunuu chi'in na, ra nàni Lipe kēe ra kuà'an ra iti' ñuu ka'nu kàndii ñu'u' Samaria. Ta ikan kīcha'a jàna'a ra nuu na tu'un Cristu. 6 Kua'a' ma ñivi ñuu ikan, kūti'vi na ta jāchi'in na ma tu'un ña kàtitu'un Lipe, cha'a' ña ndē'e na ndisaa ma ndatu Ndioo ña jà'a ra. 7 Tajan kua'a' ñivi ìyo tati xaan chi'in, ora chīni na tu'un Cristu ña kà'an Lipe, tajan kīcha'a ma tati xaan kànachaa yi, tajan kēe ndio yi na. Ta juuni ndā'a kua'a' ndian cha'a pe'lu jà'a ra ndia. 8 Ta cha'a' ña'a kùu yi ña ma ñivi ñuu ikan ya'a ga chìsii na.

Simón rakui'na

9 Takan kūu ta ma ñuu ikan ìyo iin ra nàni Simón. Ta rakan ti tatiempu jānda'viña'a ra kua'a' ñivi ñuu Samaria chi'in tu'un kui'na ña chìto ra. Ta ndava kuà'an tati na jà'a ra chi'in ma tiñu ña ya'a chìto ra. Ta chi'in yakan jà'ani ra ti iin ra ka'nu kùu ra ndia. 10 Yakan va ndisaa ma ñivi cha'nu, ta nda ndiakuati jàchi'in na ndisaa ma ña jà'a ra. Tajan te'en nāka'an ndio na ora ndē'e na ña jà'a ra:

―Ra'ya kùu iin ra ka'nu ña ìyo ndatu Ndioo chi'in ―kàti na.

11 Ta ma ñivi ikan endee tüvi jàña na ña jàchi'in na ndisaa ma ña kà'an ra, ti cha jānda'viña'a ra na kua'a' tiempu chi'in ma tu'un kui'na ña chìto ra. 12 Vati ora chīnuni na iin tu'un Ndioo ña kàtitu'un Lipe kuenda ña naja kuu ki'vi na nuu chà'nda Ndioo tiñu ta naja jàkakú Jesucristu yo chi'in ndatu ra, ndisaa ñivi, ña'a' a ra'ii, kūnduta na ma ora ikani, ti chīnuni na ma ña kà'an ra. 13 Takan kūu tajan ma ra nàni Simón juuni chīnuni ra ña kà'an ma Lipe, ta kūnduta ra ndia. Tajan tāndikun ndio ra chàkunuu ra chata Lipe, nuu kuà'an ra. Ta ora ndè'e ndio ra ma ndatu ta seña ña jà'a ma Lipe tajan ndava kuà'an anima ra.

14 Va ora chīto ma ndra tatun Jesuu, ndra ìyo ñuu Jerusalén, ña ñivi ìyo ñu'u' Samaria cha chìnuni na tu'un Jesuu, tajan tāchi ndio ndra ra nàni Petu' chi'in Xuva na ku'un ndra ma ndakan. 15 Takan kūu tajan ora chāa ndra ma ñu'u' Samaria, tajan kīcha'a ndra kà'an ndra chi'in Ndioo kuenda ma ñivi chìnuni, ikan na ndaki'in na ma Tati Ií Ndioo, 16 ti juuni takä'an koyo ma Tati Ií Ndioo chata nï'iin na, ti tava kūndutani na chi'in sivi Racha'nu Jesuuni. 17 Yakan va Petu' chi'in Xuva, jūndii ndra nda'a' ndra xini ma ndian chìnuni ikan, na ki'vi ma Tati Ií Ndioo tichi anima na. 18 Takan kūu ta ora ndē'e ma Simón ña kīchakoyo ma Tati Ií Ndioo ora jūndii ndra ma nda'a' ndra xini ma ndian chìnuni, tajan kīcha'a ra chà'a ra xu'un' nuu ndra cha'a' ña kùuni ra ni'i ra ma ndatu indukuni kua maa ndra. 19 Tajan te'en nāka'an ndio ra chi'in ndra:

―Xiko ndo ma ndatu i'ya nui ikan kùu ku'vai Tati Ií Ndioo nuu ndisaa ñivi jùndii̱ nda'i xini ―kàti ra.

20 Tajan te'en nāka'an ma Petu' chi'in ra:

―¡Na naa ma xu'u̱n' chi'un!, vati chìniniun ti chi'in xu'un' kùu jataun ma ndatu Ndioo ña chà'a saani ra nuu yo. 21 Yakan va yo'o, na tüvi ìyo yi ña ja'un ma tiñu i'ya. ¡Vati kuenda Ndioo ma ña chàniniun chi'in animaun na tüvi va'a yi! 22 ¡Na ndakoun ma ña kini ña chàniniun! Ta na ka'an nda'viun chi'in Ndioo, nde'o tu jaka'nuni ra ñu̱n cha'a' ma ña kini ña chàniniun chi'in animaun. 23 Vati cha chìtoi ti iin ra ya'a tixin kùu̱n, ta juuni kùu̱n iin ra küu ndakoo ña jà'a ma kuati ndia. ―Takan kàti Petu' chi'in ra.

24 Tajan te'en nāka'an ndio ma Simón:

―Na ka'an ndo chi'in Ndioo cha'i, ikan na tüvi ta'in takua kà'an ndo ña ni ta'in ―kàti ra.

25 Tajan ora cha chīnu ña kàtitu'un Petu', Xuva ta chi'in Lipe tu'un Jesuu nuu ma ñivi, ta jàna'a ndra ndatu Ndioo nuu na. Tajan chīkoni'i ndiko ndra kuà'an ndra iti' ñuu Jerusalén. Ta ninii iti' kuà'an ndra jàna'a ndra tu'un va'a cha'a' Racha'nu Jesuu nuu ma ñivi ìyo ma ñuu kuati kàndii ñu'u' Samaria.

Lipe chi'in iin ra kīchi iti' ñu'u' Etiopía

26 Takan kūu tajan iin tati jà'a tiñu nuu Ndioo, te'en nāka'an yi chi'in Lipe ma ñuu Jerusalén:

―¡Ndeta! Ta keun ta ku'u̱n iti' ninuu ta ikan ndaki'un iti' kuà'an ñuu nàni Gaza. Ta ma iti' kuà'an ñuu ikan, ti ya'a yi iin tichi ku'u ―kàti yi.

27 Tajan ndēta ndio ma Lipe ta kēe ra kuà'an ra. Ta ma tichi iti' kuà'an ra, chīkuta'an ra iin ra indii tichi carreta ña kīchi ñu'u' Etiopía. Ta rakan ti ndiso ra tiñu ña kùmi ra ndisaa ña va'a ìyo nuu ma reina ña chà'nda tiñu nuu tandi'i ñivi ñu'u' Etiopía. Ta rakan ti chā'an ra chājaka'nu ra Ndioo ñuu Jerusalén. 28 Ta iti' chīkoni'i ra kuà'an ra ñuu chi'in run, tajan nàndi ra jàkua'a ra tutu tāa ra Isaía, ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na. 29 Tajan ma Tati Ií Ndioo, te'en nàka'an ndio yi chi'in Lipe:

―Kua'an kuàjayatiun ñu̱n nuu kuà'an carreta ikan ―kàti yi chi'in ra.

30 Tajan ora kūyatin ndio ma Lipe yatin xiin run, tajan chīni ra ña ma ra Etiopía jàkua'a ra tutu Ndioo tāa Isaía. Ta ikan jan chīkatu'un Lipe nuu ra:

―¿A kùtuniniun ma ña jàkua'un? ―kàti ra chi'in ra.

31 Tajan te'en nāka'an ma ra Etiopía chi'in ra:

―¿Na ja'un kùu kutunini̱ ña kà'an yi, tuva töve yo jàna'a nui? ―kàti ra.

Ta ikan jan kà'an ra chi'in ma Lipe, na ndaa ra ta kunandi ra yatin xiin ra.

32 Takan kūu ta ma nuu kuà'an ma ra Etiopía jàkua'a ra te'en kà'an yi:

Ni ta'an ra takua tà'an iin mvechala ora kuàndaka na ri nuu ni kuvi ri.

Ta juuni takua tà'an ma mvechala ña tüvi ndà'yu ri ora sòkon na ixi ri,

takan ni tà'an ra ndia,

ti taxiini ni kindoo ra ora ni nde'e ra tundo'o.

33 Yakan va ora ndē'e ra tundo'o töve nī keta nï'iin yo kà'an cha'a' ra.

Vati rakan chī'í ra, ta töve nī chiyo nï'iin se'e ra,

ti ma ñivi kīndaa na ma kivi ña ni koo ra ma ñuñivi.

34 Tajan te'en nāka'an ndio ma ra Etiopía chi'in ma Lipe:

―Chìkain ñamani nuu̱n na katitu'u̱n nui, ¿yo chata kā'an ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na? ¿A juuni chata maa ra, a chata inga tuku ra kà'an ra? ―kàti ra.

35 Ta juuni ma tu'un ña já jākua'a ma ra Etiopía ikan, Lipe nāka'an ra ti juu cha'a' Jesuu kà'an yi, tajan kīcha'a kàtitu'un kachin ra tu'un cha'a' Jesuu naja kua jàkakú ra ma ñivi ndia. 36 Tajan ma tichi iti' nuu kuà'an ndra, kēta ndra iin nuu ìyo takuii, ta te'en nāka'an ra chi'in ma Lipe:

―¡Nde'e! Ti ikan ìyo takuii. ¿A kùu kundutai ma ikan?, kùuniun. ―Takan kàti ma ra Etiopía.

37 Tajan ma Lipe te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Tu chìnuniun chi'in ndisaa animaun, kùu kundutaun ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an ndio ma ra Etiopía chi'in ma Lipe:

―Juu chìnuni̱ ña ma Racha'nu Jesucristu kùu ra, ra Se'e Ndioo ―kàti ra.

38 Ta ikan jan nāka'an ra chi'in ra kùu musu ra, ña na kutaa ra ma carreta. Tajan ora chūndaa ndio run, ta nūu ndio ma ra Etiopía chi'in ma Lipe nuu ìyo takuii. Ta ikan jan Lipe kīcha'a ndio ra jàkunduta ra ra. 39 Tajan ora kēe ndio ndra tichi takuii, tajan ma Tati Ií Ndioo ndāki'in yi Lipe. Ta töva nī nde'e ndio ma ra Etiopía ra inga cha'a'. Va ya'a chìsii ra kēe ndiko ra kuà'an ra chi'in carreta ra. 40 Takan kūu ta ma Lipe kēta ra ñuu nàni Azoto. Ta ma iti' yà'a ra kuà'an ra kuàkatitu'un ra tu'un Jesuu nuu ma ñivi ndisaa ñuu nda kati chāa ra ñuu nàni Cesarea.

9

Saulu, ndàkoo ra kuati jà'a ra ta kì'vi ra iti' kuà'an Racha'nu Jesuu

(Hch. 22:6-16; 26:12-18)

1 Ta Saulu endee töve ndàkoo ra ña kà'an ra, ti ya'a chàta'ani ra ña na ka'ni na tandi'i ma ndian chìnuni tu'un kà'an Racha'nu Jesuu, yakan va chā'an ra chānde'e ra nuu ìyo sutu cha'nu chà'nda tiñu nuu ndra kùu sutu. 2 Ta chīkan ra ña ja'a ra iin tutu kuenda ndra chà'nda tiñu veñu'u judíu ìyo ñuu Damascu. Ta tutu i'ya kà'an yi ña tu nata'an ra ña'a' a ra'ii ña kuà'an iti' Jesuu, ìyo yi ña na tindee ndra ra tiin ra na ta ku'un na vekaa ñuu Jerusalén. 3 Yakan va kēe ndio Saulu kuà'an ra iti' ñuu Damascu ndà'a ra ma tutu ikan. Va ora cha kuàkuyatin ra ñuu Damascu, ta jana'ini ra ndē'e ra iin ñu'ú tacha ña kīchi iti' andivi. Ta iin chīkonuuni yi ra. 4 Ta ndūva ra nuu ñu'u' jā'a yi, ta chīni ra iin tati ña te'en kà'an:

―Saulu, Saulu, ¿ta naja jànde'un tundo'o yu'u? ―kàti yi.

5 Tajan te'en kīcha'a chìkatu'un ma Saulu nuu yi:

―¿Yo kùu̱n, yo'o Racha'nu? ―kàti ra.

Tajan ma tati te'en nāka'an yi chi'in ra:

―Yu'u kùu Jesuu, ra jànde'un tundo'o chata. Ta ya'a jàtakue'un ñu̱n chi'in juuni maun, takua jà'a iin jundiki ora chàñu ri yutun xaan nuu ña ndà'a ma chito'o ri. 6 ¡Ndeta, ta ki'viun ñuu Damascu ku'u̱n! Ta ikan ìyo iin yo ni katitu'un nuu̱n nda ña ìyo yi ña ja'un ―kàti yi.

7 Tajan ma ndra kuà'an chi'in Saulu, nduva'a kuii yū'vi ndra ti chīni ndra ma tatini ña kā'an yi, va tüvi nī nde'e ndra ma ña kā'an. 8 Tajan ikan ndēta ndio ma Saulu, ta nūna ra tinuu ra, va nī kuu nande'e ra. Tajan tīin ndra ma nda'a' ra, ta kuà'an ndra chi'in ra iti' ñuu Damascu. 9 Ta ikan chīyo ra ñuu Damascu uni kivi ña nī kuu nde'e ra ta tüvi chāchi ra ta töve nī chi'i ra takuii ndia. 10 Ñuu Damascu, ìyo iin ra chìnuni tu'un Jesuu ra nàni Ananía. Ta kēta tati Racha'nu Jesuu nuu ra, ta te'en nāka'an yi chi'in ra:

―¡Yo'o Ananía! ―kàti yi.

Tajan te'en nāka'an ma Ananía:

―I'ya ìyoi, yo'o Racha'nu ―kàti ra.

11 Tajan te'en nāka'an tuku ma Racha'nu chi'in ra:

―Ndeta ta ku'un iti' kai ña nàni Iti' Ndoo, ta ve'e ra nàni Juda, nanduku̱n iin ra ñuu Tarsu, ña nàni Saulu, ti ikan ìyo ra kà'an chi'in Ndioo. 12 Ta cha kētai ña kàtitu'in nuu ra ña ni ku'u̱n nuu ìyo ra, yo'o Ananía, ta ikan ni jundiun nda'un xini ra, ikan na kuu nande'e ndiko ra inga cha'a'. ―Takan kàti ma tati ma Racha'nu Jesuu chi'in ma Ananía.

13 Tajan ora chīni ma Ananía ña kà'an ma Racha'nu te'en, tajan te'en nāka'an ndio ra:

―Yo'o Racha'nu, ya'a kua'a' ñivi kà'an chata ma ra nàni Saulu, ña maa ra jà'a ña ya'a ndè'e ma ñiviun ma tundo'o ma ndian chìnuni ma tu'in ma ñuu Jerusalén. 14 Ta vitin vàchi ra i'ya ndà'a ra iin tutu ña jā'a ma ra chà'nda tiñu nuu sutu. Ta ma tutu ikan kà'an yi ti ndisaa ñivi chìnuni tu'un kà'un ku'un na kundii na vekaa jà'a ra ―kàti yi.

15 Va te'en nāka'an tuku ma Racha'nu chi'in ma Ananía:

―¡Kua'an!, ti mai kāchin ra ña na ka'an ra tu'in nuu ndisaa ñivi yüvi judíu, ta nda nuu ma ndra rey, chà'nda tiñu nuu na ndia. Ta juuni ni ka'an ra tu'in nuu ndian judíu ndia. 16 Vati ni jana'i nuu ra ña ìyo yi ña nde'e ra tundo'o cha'a' ma tiñu mai ña ni ja'a ra. ―Takan kàti tati Jesuu nuu Ananía.

17 Takan kūu ta ikan jan chā'an ndio ma Ananía ma ve'e ikan. Tajan te'en nāka'an ndio ra ora jūndii ra nda'a' ra xini Saulu:

―Yo'o ra yani̱ Saulu, ma Racha'nu Jesuu, ra ndē'un tichi iti' nuu kīchiun, rakan tāchi yu'u ña na kichi̱ jundii nda'i xiniun, ikan na kuu nande'un inga cha'a' ta koo Tati Ií Ndioo chi'un ―kàti Ananía chi'in Saulu.

18 Ta ma ora ikani kēkoyo ña kàa takua kàa soo tiaka' tinuu ra, ta nànde'e ndiko ra. Tajan ndēta ndio ra, ta kūnduta ra. 19 Ta ora yā'a, tajan chāchi ra, ikan na koo ndiko ñàndee ra. Ta ikan chīyo ra kua'a' kivi chi'in ñivi chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Damascu.

Kìcha'a Saulu kàtitu'un ra tu'un Jesuu nuu ñivi ìyo ñuu Damascu

20 Takan kūu ikan kīcha'a Saulu jàna'a ra tu'un Jesuu ma tichi veñu'u nuu kùti'vi ñivi judíu. Ta ikan kàtitu'un ra nuu na, ti Jesuu kùu ra se'e Ndioo. 21 Ta ndisaa ma ndian chìni ma ña kà'an ra ndava kuà'an tati na ña kà'an ma Saulu takan. Tajan te'en nāka'an ndio na:

―Ndicha, ña juu rakan kùu ma ra chàkunuu jànde'e tundo'o ma ñivi chìnuni tu'un Jesucristu ndian ìyo ñuu Jerusalén. Ta vitin vàchi tiin ra ndian chìnuni tu'un ra i'ya, ta kùndaka ra na ku'un na chi'in ra nuu ndra sutu cha'nu, chà'nda tiñu ma ñuu Jerusalén. ―Takan kà'an na.

22 Takan kūu va ma Saulu, tiaga kua'a' kà'an ra nuu ma ñivi ñuu Damascu ña ndicha ña Jesuu kùu ma ra Cristu. Tajan nduva'a kuii jākanuu xini ma ndian judíu ìyo ikan ña nī tüva ga chìto na nayi ka'an na ña kànita'an yu'u na chi'in ra, ti ya'a kachin kà'an Saulu cha'a' Jesuu.

Saulu kakú ra tañu ñivi judíu

23 Takan kūu ta ora cha kēta kua'a' kivi ña ìyo ra ma ikan, tajan ma ndra judíu kūti'vi ta'an ndra. Ta ikan jāndo'iin tu'un ndra, ña kùuni ndra ka'ni ndra ma Saulu. 24 Va ma Saulu cha chā'a ra kuenda ma ña chànini ndra ja'a ndra chi'in ra. Vati nduvi ta niñuu ìyo tu'va ndra ma yuve'e ña ìyo ma yu'u ñuu ikan ña ni ka'ni ndra ra. 25 Takan kūu va juuni, ma ndra chìnuni tu'un Jesuu tīndee ndra ra. Ta tīndixe'e ndra ra tichi iin tuka, ta jānuu ndra ra iti' chata ma muru ña chìkonuu ma yu'u ñuu. Ta takan kākú ra ora chanikuaa ma kivi ikan.

Saulu chàa ra ñuu Jerusalén

26 Ora chāa Saulu ñuu Jerusalén, ikan kūuni ra ndo'iin ra chi'in ma ndra chìnuni tu'un Jesuu. Va ndisaa na yū'vi na ti tüvi chìto na tu ndicha ña juuni ra chìnuni kùu ra. 27 Yakan va iin ra nàni Bernabé chāki'in ra ra, ta jāna'a ra ra nuu ma ndra tatun Jesuu. Tajan ma Bernabé kātitu'un ra nuu ndra, ti Saulu ndē'e ra ma Racha'nu Jesuu ta chīni ra tu'un kà'an ra ma tichi iti' nuu kīchi ra ndia. Ta ora chāa ra ñuu Damascu töve nī yu'vi ra ma ora kātitu'un ra tu'un Jesuu nuu ma ñivi. 28 Ta takan kūu ña kīndoo Saulu ñuu Jerusalén, ta chākunuu ra chi'in ndra. Ta tüvi yù'vi ra jàna'a ra chi'in ndatu Racha'nu nuu kua'a' ñivi. 29 Ta tüvi jàña ra ña kàtitu'un ra tu'un ma Racha'nu. Ta kānita'an yu'u ra chi'in ñivi judíu ndian kà'an tu'un griegu. Va ma ndiakan chànini na ka'ni na ra cha'a' tu'un Jesuu ña kàtitu'un ra. 30 Ta ora chīto ma ndra chìnuni tu'un Jesuu, ña takan kùuni na ja'a na chi'in ra, ta chāndaka ndra ra ñuu Cesarea. Ta ikan kēe ndiko ra kuà'an ra ñuu Tarsu. 31 Ta ikan ma veñu'u ñivi chìnuni tu'un Jesuu ka'ìin ikan, ta ndisaa ñuu ñu'u' Judea, ta ñu'u' Galilea, ta ñu'u' Samaria, töva nī chiyo kuati chi'in yi. Ta endee tìñu'u na Racha'nu Jesuu, ta kuàkua'nu ñivi chìnuni tu'un ra tiaga, jà'a ña tìndee ma Tati Ií Ndioo na. Ta tiaga kua'a' na kīcha'a chìnuni tu'un Jesuu ta'ii'iin kivi jà'a yi ndia.

Nuu ndà'a ra nàni Enea

32 Ta ñuu ta ñuu chàkunuu Petu' chànde'e ra ñivi chìnuni tu'un Jesuu. Ta ikan juuni chà'an ra chànde'e ra ñivi Jesuu ìyo ñuu nàni Lida. 33 Ta ikan nāta'an ra iin ra nàni Enea. Ta rakan ti cha ìyo una kuiya ña kàndii ra nuu chito jà'a ña kūyutun ra. 34 Tajan te'en nāka'an ndio ma Petu' chi'in ra:

―Yo'o Enea, Jesucristu kùu ra ña jànda'a ra ñu̱n. ¡Ndeta, ta jandova'un nuu chitoun!

Tajan Enea ma ora ikani, ndēta ra ma nuu chito ti cha ndā'a ra. 35 Tajan ndisaa ma ñivi ìyo ñuu Lida chi'in ñuu Sarón ndē'e na ña ndā'a ra. Ta ma ora ikani, kīcha'a na chìnuni na tu'un Racha'nu Jesucristu.

Nuu nàtaku ña nàni Dorca

36 Ma tiempu ikan ìyo iin ña chìnuni tu'un Jesuu ña nàni Tabita ma ñuu Jope ña chi'in tu'un griegu nànian Dorca. Ña'a i'ya jà'a ña kua'a' ña va'a, ti tìndean ñivi nda'vi. 37 Tajan ma kivi ikan, kī'in tundo'o ma ña nàni Dorca. Tajan chī'an. Ta jākuti na ma kuñuan. Ta ora cha yā'a jà'a na yi, tajan chāndaka na ma ñunda'yuan iin tichi ve'e ìyo nda siki. 38 Ta ma ñuu nàni Jope ti ìyo yi yatin xiin nuu ìyo ñuu nàni Lida, ikan ìyo Petu'. Ta tava chìto ma ndra chìnuni tu'un Jesuu ña ìyo Petu' ñuu ikan, yakan va tāchi ndra uvi ta'an ma ndra kuàka'an chi'in ra na kichi ra numini. 39 Ta ora chāa ndra ña kuàki'in ndra ra, ta numini vàchi ra. Ta ora chāa ndio ra chi'in ndra, ta chāndaka ndio ndra ra tichi ve'e nuu kàndii ma ñunda'yu. Ta ma tichi ve'e ikan, endee chàku ma ñivi kīndoo nda'vi cha'a' ña. Ta kāva nuu ndio vi ma Petu' ta kīcha'a ndio vi jāna'a vi nuu ra kua'a' va'a ja'ma ña jāva'a ma Dorca ora chīyo ña niku. 40 Ta ikan Petu' kīcha'a ra kà'an ra chi'in ndisaa ma ñivi na kee na ma tichi ve'e. Ta chūnandi chiti ndio ra kà'an ra chi'in Ndioo, ta kīcha'a ndio ra ndè'e ra ma nuu kàndii ma ñunda'yuan, tajan nāka'an ndio ra te'en:

―¡Yo'o Tabita! ¡Ndeta! ―kàti ra chi'an.

Ta ora kā'an ma Petu' takan chi'an, ta nānde'e ndioan. Ta ora ndē'an ma Petu', ta chūnandi ndioan. 41 Tajan chāa ra tìin ra nda'a' ña. Ta jākutaa ndio ra ña. Tajan kāna ra ma ndra chìnuni tu'un Jesuu chi'in ma ñivi ña'a kīndoo nda'vi. Ta jāna'a ra ña nuu tandi'i na. Va cha ndīto ña jà'a ra. 42 Ndisaa ña'a, chīto ninii ka'nu ma ñuu Jope yi. Ta ma ora ikani kua'a' va'a ñivi, kīcha'a na chìnuni na tu'un Jesuu. 43 Ta Petu', ndōo ra kua'a' kivi ma ñuu ikan ve'e iin ra nàni Simón, ra jànatii ñii kiti.

10

Petu' chi'in Corneliu

1 Ñuu Cesarea, ìyo iin ra nàni Corneliu. Ta rakan ti ra capitán kùu ra. Ta chà'nda ra tiñu nuu kua'a' jandaru kuenda ñuu Roma ndra kīchi ñu'u' Italia. 2 Ta rakan juuni jàka'nu ra Ndioo chi'in ndisaa ñivi ra ña ìyo ve'e ra. Ta juuni tìndee ra ñivi judíu chi'in kua'a' xu'un'. Ta kà'an ra chi'in Ndioo nani kivi. 3 Takan kūu ta kēta iin kivi ìyo yi kaa uni chani'ini, tajan jā'a Ndioo iin ndatu ña jāketa ra iin tati jà'a tiñu nuu ra nuu ndaa ma Corneliu ña nānde'e kachin va'a ra yi. Tajan te'en kīcha'a kà'an yi chi'in ra:

―Yo'o Corneliu, xaa ―kàti yi.

4 Tajan ora kā'an ma tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo takan, ta ndē'e ma Corneliu yi, ta ndava yū'vi ra. Tajan te'en nāka'an ndio ra ña kīcha'a ndio ra chìkatu'un ra nuu ma tati ikan:

―¿Nayi kùuniun yo'o Racha'nu? ―kàti ra chi'in yi.

Tajan te'en nāka'an ndio yi chi'in ra:

―Ndisaa ña jà'un ña kà'un chi'in Ndioo, ta tìndeun ñivi nda'vi, ndisaa yakan chàta'ani Ndioo yi ta tì'i ra kuenda yi. 5 Yakan va na tachiun iin ndra na ku'un ndra ñuu Jope kuki'in ndra ra nàni Simón, ra nàkoto ñivi ña juuni nàni Petu' ndia. 6 Rakan ìyo ra ve'e inga ra nàni Simón. Ta rakan ti iin ra jànatii ñii kùu ra, ña ìyo ra yu'u tañu'u. ―Takan kàti ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo chi'in Corneliu.

7 Ta ora kuà'an ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo ña kā'an chi'in Corneliu, tajan kāna ndio ma Corneliu uvi ta'an ndra jà'a tiñu nuu ra. Ta juuni kāna ra iin jandaru ña jàtiñu kuenda ra, ra ìyo tundeeni ra chi'in, ta juuni chìnuni ra tu'un Ndioo. 8 Yakan va ora cha yā'a ña kàtitu'un ma Corneliu ndisaa ña kūu nuu ndra, tajan tāchi ndio ra ndra iti' ñuu Jope.

Ña'a jàna'a Ndioo nuu Petu'

9 Takan kūu ta ora sama ndaa ma inga kivi, chani kuyatin ma ndra kuà'an chata Petu' ñuu Jope. Tajan Petu' ma ora ikan ndāa ndio ra nda ve'e ìyo nda siki, ti ikan kà'an ra chi'in Ndioo. 10 Ta ma ora ikan ti Petu' chìsoko ra va já jà'a na ma ña kùsama ra. Tajan ma ve'e siki nuu ìyo ra, ndē'e ra iin nakuyi takua ndè'o yi ora chànio. 11 Ndē'e ma Petu' ña nùna ma andivi ta vàchi nuu iin ña kàa takua kàa iin ja'ma ka'nu, ña ndìkun ndi kumi chiyo tutun yi. 12 Ta tichi ma ja'ma ikan ka'ìin kua'a' kiti ìyo kumi cha'a', ta kua'a' nuu saa chi'in koo ndia. 13 Ta ikan chìni ra iin tati ña te'en kà'an yi chi'in ra:

―¡Ndeta yo'o Petu', na ka'niun ndri ta kachiun! ―Takan kàti yi chi'in ra.

14 Tajan te'en nāka'an ndio ma Petu':

―Na küu yi, yo'o Racha'nu, ti yu'u takä'an kuii kachi̱ nï'iin cha'a' ma kiti ña kà'an ma ley Ndioo ti töve nàndoo ndri a va'a ña kacho ndri ―kàti ra.

15 Tajan te'en kīcha'a ndiko ma tati ikan kà'an yi chi'in ra inga cha'a':

―Ma ña jànandoo Ndioo, na küu ka'un ña na vä'a yi. 16 Yakan va uni cha'a' kà'an ma tati ikan te'en chi'in ra. Ta ikan jan ndāa ndiko ma ja'ma ikan iti' andivi, kuà'an yi. 17 Ta ma Petu' ya'a nàkanini ra ta chìtu'un ra ña nayi kùuni ma ña ndē'e ra ka'an yi. Ta ma ora ikan chāa ma ndra musu tāchi Corneliu ma yuve'e ra, ta ndrakan ti ndra cha nānduku tu'un ndanu ìyo ve'e ra nàni Simón kùu ndra. 18 Ta ora chāa ndra ma ve'e ra, tajan kīcha'a ndra chìkatu'un ndra nuu ndian ìyo ve'e ikan:

―¿A i'ya ìyo ra nàni Simón Petu'? ―kàti ndra.

19 Ta Petu' ti juuni nàkanini ga ra cha'a' ma ña ndē'e ra ora kā'an ma tati chi'in ra, tajan ma nuu nàndi ra ikan te'en kīcha'a nàka'an Tati Ií Ndioo nuu ra:

―Yo'o Petu', uni ta'an ndra nànduku ñu̱n yuve'e nda ninuu. 20 Yakan va ndeta ta kua'an nda ninuu ta ka'un chi'in ndra, va na kükanuu̱n ku'u̱n chi'in ndra, ti mai, tāchi ndra ―kàti yi.

21 Ta ora kā'an ma Tati Ií Ndioo takan chi'in ma Petu', ta ma ora ikani nūu ndio ra ta chāa ra nuu ka'ìin ndra. Ta te'en kà'an ra chi'in ndra:

―Yu'u kùu ma ra nànduku ndo. ¿Nda tiñu vàchi ndo? ―kàti ma Petu' chi'in ndra.

22 Ta ndrakan te'en nāka'an ndra:

―Vàchi ndi kuenda ra nàni Corneliu, capitán chà'nda tiñu nuu jandaru. Ta rakan ti iin ra va'a kùu ra, ta ya'a jàka'nu ra Ndioo ndia. Yakan va ndisaa ñivi judíu tìñu'u na ra. Ta juuni kēta iin tati jà'a tiñu nuu Ndioo nuu ra. Ta kāti yi chi'in ra ti na kichi ki'in ndi ñu̱n, ta ku'u̱n kukatitu'u̱n chi'in ra ndisaa ma ña kùuni Ndioo ña kà'un. Ta rakan taso'o ra ña kàtitu'u̱n ―kàti ndra.

Petu' kuà'an ra nuu ìyo Corneliu

23 Takan kūu ta ma ora ikan, kā'an ma Petu' chi'in ndra, na ya'a ndra tichi ve'e. Ta na kindoo ndra kusu ndra ma ve'e ra ikan ma chanikuaa ikan. Takan kūu ta ma inga kivi, ora kūndichin, kēe ndio ma Petu' ta kuà'an ndio ra chi'in ndra. Ta juuni kuà'an iin ndra chìnuni tu'un Jesuu ìyo ma ñuu Jope chi'in ma Petu' ndia. 24 Tajan ma inga kivi chāa ndra ma ñuu Cesarea, nuu ìyo ma Corneliu ndàtu ra ndra. Ta ma Corneliu ti cha kūti'vi ra chi'in ndisaa ñivi ra, ta ndisaa ndian nàkoto ra ìyo yatin xiin ve'e ra ndia. 25 Takan kūu ta ora cha yā'a Petu' tichi ve'e ra, tajan ma Corneliu chūnandi chiti ra nuu ra ña kūuni ra jaka'nu ra ra. 26 Va ma Petu' ndōni'i ra ra ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¡Ndeta, ta kundaun vati yu'u juuni ra'ii kàa takua kàun, kùi ndia! ―kàti ra.

27 Takan kūu ta ora juuni kà'an ga ra chi'in ma Corneliu, tajan kī'vi ndio ra tiá tichi ve'e ra. Ta ikan ndē'e ra ña ka'ìin ti'vi kua'a' ñivi. 28 Tajan te'en nāka'an ma Petu' chi'in na:

―Cha chìto va'a ndo ti iin ra judíu na küu ku'un ra natu'un ra chi'in ñivi yüvi judíu. Ta na küu ki'vi ra ve'e na, ti töve chà'a ma Ley ñivi judíu ña jà'a ra yi. Va vitin Ndioo jàna'a nui ña na tüvi ìyo yi ña ka'in ña nï'iin ñivi kùu ndian tüvi nàndoo nuu ra a ndian töve va'a nuu ra. 29 Yakan va ora chāka'an ndo chi'i̱n, ta tüvi nī ka'in ña na kïchi̱ ti numini kēi vàchi̱. Yakan va kùuni̱ kotoi nda kuenda kùu yi ña kāna ndo yu'u ña na kichi̱ ―kàti ma Petu' chi'in ma ñivi ikan.

30 Tajan te'en nāka'an ndio ma Corneliu:

―Cha ìyo kumi kivi ña ndīta yu'i juuni ma ora i'ya, ta ma kaa uni chani'ini ña nandi tichi ve'i kā'in chi'in Ndioo, ta kēta iin ra ñù'u ja'ma tacha nui, 31 ña te'en nāka'an yi chi'i̱n: “Yo'o Corneliu, Ndioo cha chīni ra tu'un chìkaun nuu ra. Ta juuni chàku'uni ra ndisaa ña jà'un ña tìndeun ñivi nda'vi. 32 Na tachiun iin ndra ku'un ñuu Jope na kuki'in ndra ra Simón ña juuni nàni ra Petu'. Ta rakan ti ìyo ra ve'e ra jànatii ñii. Ta juuni nàni ra Simón ndia. Ìyo ra yatin yu'u tañu'u”, kàti yi chi'i̱n. 33 Yakan va numini tāchi̱ ndra na kunanduku ndra ñu̱n. Ta va'ani jà'un ña kīchaun. Ta vitin ndisaa ndi ka'ìin nuu Ndioo. Yakan va kùuni ndi taso'o ndi ndisaa ma ña kātitu'un ma Racha'nu Ndioo nuu̱n ña ìyo yi ña katitu'u̱n nuu ndi ―kàti Corneliu.

Kàtitu'un Petu' tu'un Jesuu ve'e Corneliu

34 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio Petu':

―Vitin cha kùtunini̱ ti ndicha ña Ndioo inuu ndè'e ra ndisaa ñivi. 35 Ta nda ñivi ìyo nda ñuu nikuuni kì'in ra kuenda na tuva tìñu'u na ra, ta jà'a na ma ña va'a. 36 Vati Ndioo tāchi ra tu'un nuu tandi'i ñivi judíu ña na jana'a na yi nuu na naja ìyo yi na koo vii na chi'in ra jā'a Racha'nu Jesucristu. Ta rakan ti kùu ra chito'o ndisaa yo. 37 Vati ndyo'o cha chìto va'a ndo naja kua kūu tandi'i ñu'u' Judea niku. Ta ikan kīcha'a yi chi'in ñu'u' Galilea ora cha yā'a kātitu'un Xuva ña ìyo yi ña kunduta na. 38 Ti juuni ma tiempu ikan, chā'a Ndioo ndatu ra chi'in Tati Ií ra nuu ma Racha'nu Jesucristu ra ñuu Nazaret. Yakan va chàkunuu ra jà'a ra ña va'a. Ña ndisaa ndian ku'vi jà'a ma ndatu kui'na, jànda'a ra na. Ta ndisaa ña'a jā'a Jesuu yi ti Ndioo ìyo ra chi'in ra. 39 Ta cha'a' yakan ndyu'u kùu ndian ndē'e ndi ndisaa ña jā'a ra ñu'u' Judea chi'in ñuu Jerusalén. Ta ikan tātuu na ra nuu kruu, ta ikan chī'í ra. 40 Va Ndioo, jānataku ndiko ra ra tichi uni kivi. Ta ora cha yā'a nàtaku ndiko ra, ta jā'a Ndioo ña na keta ra nuu ndi. 41 Va tüvi nī keta ra nuu tandi'i ñivi, ti kēta ra nuu ndyu'uni. Vati ndyu'u kāchin ra tatiempu ora takä'an kuvi ra, vati ndyu'u chàchi ndi ta chì'i ndi chi'in ra ora cha nātaku ra. 42 Ta maa ra tāchi ndi ña na katitu'un ndi nuu tandi'i ñuu, ti Ndioo chā'a ra tiñu nuu ra ña kùu ra, ra vesi, ra tìku'va tiñu cha'a' ndian ndito, ta juuni cha'a' ndian cha chī'í ndia. 43 Yakan va ndisaa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ndra chīyo taji'na, kā'an ndra cha'a' Racha'nu Jesuu ndia. Ta juuni kā'an ndra ti ndian chìnuni tu'un ra, cha kùu ni'i na ña na naa kuati na jà'a ma ndatu ra. ―Takan kàti Petu' chi'in ma ñivi ikan.

Tati Ií Ndioo, vàchi koo yi chi'in ñivi yüvi judíu

44 Takan kūu ta juuni kà'anga Petu' ndaa ra, ora kōyo ma Tati Ií Ndioo chata ndisaa ma ñivi chìni ña kà'an ra. 45 Ta ma ndra judíu ña chìnuni tu'un Jesuu kuà'an chi'in ma Petu', ndava kuà'an tati ndra, ti juuni kōyo ma Tati Ií Ndioo chata ma ñivi yüvi judíu ndia. 46 Vati chīni ndra ña kīcha'a na kà'an na iin tu'un siin siin, ta takan jàka'nu na Ndioo. 47 Yakan va te'en nāka'an Petu' chi'in ndra ka'ìin chi'in ra:

―Cha kōyo Tati Ií Ndioo nuu ñivi i'ya takua kōyo yi nuu yo. Ta vitin nda yo, na küu ga ka'an ga yo ña küu kunduta ñivi i'ya. ―Takan kàti Petu' chi'in ndra kuà'an chi'in ra.

48 Ta ikan tāchi ra na, na kunduta na chi'in ndatu Racha'nu Jesucristu. Ta ora cha yā'a kūnduta ma ñivi ikan, tajan jānini na ma Petu' na kindoo ra chi'in na, vaji najani kùu kàa kivi.

11

Kàtitu'un Petu' nuu ñivi Ndioo ìyo ñuu Jerusalén

1 Ndra kùu tatun Jesuu chi'in inga ndian chìnuni tu'un ra ìyo ñu'u' Judea, nī'i na tu'un ña ñivi yüvi judíu juuni chìnuni na tu'un Ndioo ndia. 2 Va ora chāa tuku ma Petu' ñuu Jerusalén nuu ìyo ma ñivi judíu ndian chìnuni ma tu'un Jesuu, ta ma ñivi ikan ti tīso na kuati nuu ra ta kīcha'a na kànita'an yu'u na chi'in ra. 3 Ta te'en chìkatu'un ndio na nuu ra:

―Yo'o Petu', ¿ta naja chā'un chānde'un nuu ìyo ñivi yüvi judíu ta chāchiun chi'in na ndia? ―Takan kàti na chi'in Petu'.

4 Tajan ma Petu' te'en kātitu'un ra nuu na naja kua kūu yi nda ora kīcha'a yi:

5 ―Yu'u ìyoi ñuu Jope, ta ikan kà'in chi'in Ndioo. Tajan ndē'i iin ña takua ndè'o ora chànio. Ta kàa yi takua kàa iin ja'ma ka'nu ña ndìkun ndi kumi chiyo tutun yi, ña nūu yi nda yatin nda nuu nāndi̱. 6 Ta ikan ndē'e va'i tichi ma ja'ma ña ka'ìin kua'a' kiti kumi cha'a, ta inga kiti ku'u, ta kua'a' nuu saa chi'in kua'a' nuu koo ndia. 7 Ta ikan chīni̱ iin tati ña kà'an yi te'en chi'i̱n: “¡Ndeta yo'o Petu', na ka'niun ta kachiun!”, kàti yi. 8 Ta yu'u te'en nāka'in: “Na vä'a yo'o Racha'nu, ti nï'iin cha'a' takä'an kachi̱ kuñu kiti ña kà'an ley Ndioo ña töve nàndoo a va'a ña kacho”, kāti̱. 9 Ta ikan jan te'en nāka'an ndiko ma tati kīchi iti' andivi chi'i̱n inga cha'a': “Na vä'a kà'un takan cha'a' ña cha jānandoo Ndioo”, kàti yi. 10 Takan kūu tajan uni cha'a' kūu ña'a te'en, ta ikan ndāa ndiko ma ja'ma ikan iti' andivi chi'in ndisaa kiti vàchi chi'in yi niku. 11 Ta ora juuni ndāa ga yi ma ikan, ta chāa uni ta'an ndra ñuu Cesarea, ña nànduku ndra yu'u ma ve'e nuu ìyo ndi ikan. 12 Ti ma Tati Ií Ndioo tāchi yu'u, na ku'in chi'in ndra, na töve kàti̱ ña küu ku'in kàti yi. Takan kūu ta juuni chā'an iñu ta'an ndra yanio ka'ìin i'ya chi'i̱n ndia. Yakan va ora chāa ndi ma nuu ìyo Corneliu, ta kī'vi ndio ndi tichi ve'e ra. 13 Yakan va ma rakan ti kātitu'un ra nuu ndi ña kēta iin tati jà'a tiñu nuu Ndioo nuu ra ma ve'e ra. Ta ma tati ikan chūndaa yi nuu ra ta te'en nāka'an yi chi'in ra: “Na tachiun iin ndra ñiviun ñuu Jope, na kuki'in ndra iin ra Simón ra juuni nàni Petu' ndia. 14 Ta rakan ti kùu katitu'un ra naja kua kùu yi ña ni jakakú Jesuu ñu̱n chi'in ndisaa ñiviun ña ìyo ve'un.” 15 Yakan va ora kīcha'i kà'in chi'in ma ñivi ikan, ta ma ora ikani kōyo ma Tati Ií Ndioo chata na indukuni takua kōyo yi chata yo taji'na. 16 Yakan va ora ikan chāku'uni̱ tu'un kā'an ma Racha'nu Jesuu ti ndicha ña Xuva, jākunduta ra chi'in takuini, va ndyo'o vitin ni kunduta ndo chi'in Tati Ií Ndioo. 17 Yakan va va'ani, tuva cha chā'a Ndioo juuni ña chā'a ra nuu yo, nuu ma ñivi ikan, cha'a' ña chìnunio tu'un Racha'nu Jesucristu. Yakan va yu'u, ¿nda ra kùi ña kùu kasi̱ ña jà'a Racha'nu Ndioo chi'in ñivi ikan?, kùuni ndo. ¡Na töve ìyo yi ña ja'i takani! ―Takan kàti Petu'.

18 Takan kūu yakan va ma ndian chìnuni ìyo ñuu Jerusalén ora chīni na ña kā'an Petu', ta ma ora ikani taxiin kīndoo na. Ta ikan jan chi'in ma tu'un te'en kīcha'a na jàka'nu na Ndioo:

―Nduva'a kuii va'ani ti Ndioo juuni cha chā'a ra nuu ma ndian yüvi judíu takua chā'a ra nuu yo ndia. Vati juuni ndiakan cha jāña na ma kuati jà'a na ta kī'vi na iti' kuà'an Jesuu, ti ikan ni koo na endeeni chi'in Racha'nu Ndioo ―kàti na.

Kì'vi kua'a' ñivi ìyo ñuu Antioquía iti' kuà'an Racha'nu Jesuu

19 Takan kūu yakan va ora cha yā'a ña chī'í ma Esteban, tajan kīcha'a na jànde'e na tundo'o ta jàkunu na ma ñivi chìnuni tu'un Racha'nu Jesuu. Ta ìyo ndian chīnu kuà'an iti' ñu'u' Fenicia, ñu'u' Chipre, ta ñuu Antioquía. Ta tandi'i ma ñu'u' ikan kàtitu'un na ma tu'un Racha'nu Jesuu, va nuu ñivi judíuni, kàtitu'un na yi. 20 Va ìyo ndra chìnuni ìyo ñu'u' Chipre ta ñuu Cirene, ña chāa ndra ma ñuu Antioquía. Ta ikan kīcha'a ndra kàtitu'un ndra tu'un Racha'nu Jesuu nuu tandi'i ma ñivi yüvi judíu ndia. 21 Yakan va tìndee Racha'nu Ndioo ndra chi'in ndatu ra. Ta takan kūu ora chīnu kàtitu'un ndra tu'un Jesuu nuu na, kua'a' na ndākoo ndio na ma ña kini jà'a na niku. Tajan kīcha'a ndio na chìnuni na tu'un ma Racha'nu Jesuu ta kì'vi na iti' kuà'an ra.

22 Yakan va ma ñivi chìnuni ìyo ñuu Jerusalén, ora chìto na tandi'i ña kūu iti' ñuu Antioquía, tajan tāchi ndio na Bernabé na ku'un ra ma ñuu ikan. 23 Tajan ora chāa Bernabé ma ñuu ikan, ta ndē'e ra naja kua nī'i ma ñivi ikan ma ñamani Ndioo, ta nduva'a kuii chìsii ra ora ndē'e ra yi. Tajan kīcha'a ra chùndayu'u ra na, ta ikan jan nāka'an ra chi'in na ña na chinuni na chi'in ndisaa anima na ma tu'un Jesuu, ta koto ndäkoo na yi. 24 Vati Bernabé kùu ra iin ra va'a, ta ya'a ìyo Tati Ií Ndioo chi'in ra, ta chìnuni va'a ra tu'un Jesuu. Takan kūu ta ma ora ikan kua'a' va'a ma ñivi kīcha'a na chìnuni na tu'un ma Racha'nu Jesuu. 25 Ta ora cha yā'a ña kūu takan, tajan Bernabé kēe ra kuà'an ra kuànanduku ra Saulu ñuu Tarsu. 26 Ta ora nāta'an ra ra, tajan ndāka ndiko ra ra kīchaa ra iti' ñuu Antioquía. Ta ikan chīyo ndra iin kuiya nii ma veñu'u ndian chìnuni ikan, ña jàna'a ndra nuu kua'a' ñivi. Yakan va ñuu Antioquía kùu ma ñuu nunuu ña nī'i ndra kùu tatun Jesuu ma sivi: cristianos.

27 Takan kūu ta ma tiempu ikan iin ndra kà'an tu'un yu'u Ndioo, kēe ndra ñuu Jerusalén ta kuà'an ndra ñuu Antioquía ndia. 28 Ta iin ra kuà'an chi'in ndra, ra nàni Agabo. Rakan chūndaa ra ti ma Tati Ií Ndioo kā'an chi'in ra ña na kundaa ra, ta kīcha'a ra kàtitu'un ra nuu ma ñivi ña ni koo kua'a' tama' ndisaa ñuu ñuñivi. Takan kūu yi takua kā'an ra ora chīyo rey nàni Claudiu tiñu ñuu Roma. 29 Yakan va ma ñivi chìnuni ìyo ñuu Antioquía, jāndo'iin tu'un na ña ni tindee na ma ndian chìnuni ìyo ñu'u' Judea chi'in ita'vi xu'un', ma naja kua kùuni maa na, tajan tāchi ndio na yi nuu na. 30 Ta ma xu'un' ña kūti'vi jā'a na, tāchi na yi chi'in Bernabé ta Saulu na kundaka ndra yi nuu ma ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ndian chìnuni ñu'u' Judea.

12

Nuu chì'í Jandiau, ta nuu kì'vi Petu' vekaa

1 Takan kūu ta ma tiempu ikan ma ra Rey Herode kīcha'a ra tìin ra ta jàti'ini ra chi'in ma ndian chìnuni tu'un Jesuu. 2 Ta ikan tāchi ra na kuka'ni na ma Jandiau, ra yani Xuva chi'in machiti. 3 Va tava ndē'e ndio ra ña chìsii ma ñivi judíu ña jà'a ra takan, yakan va juuni tīin ndio ra Petu' ndia. Ña'a kūu ora kùu yi kivi viko pakua, kivi chàchi na paan ña tüvi kì'vi yuchan iya. 4 Yakan va ora cha yā'a tìin ra ma Petu', tajan tī'i ndio Herode ra vekaa. Ta ma vekaa ikan, ti ìyo kumi ta'an grupu ma jandaru ña kùmi ndra ra. Ta ma ndi kumi grupu ma jandaru ìyo kumi ta'an ndra ta'ii'iin yi. Ta ma Herode ti chànini ra jana'a ra ra nuu ma ñivi ñuu nda kati ya'a ji'na viko Pakua, tajan ka'ni ra ra. 5 Yakan va Petu' indii ra vekaa, ta ma ndra jandaru kūmi va'a ndra ra. Ta ma ndian chìnuni tu'un Jesuu, töve jàña na kà'an na chi'in Ndioo cha'a' ra.

Ndioo jàkakú ra Petu' tichi vekaa

6 Takan kūu ta juuni ma chanikuaa ña ni tuvi inga kivi, ni tavani'i Herode ma Petu' vekaa ti ni jana'a ra ra nuu ma ñivi ñuu ora ikan. Takan kūu ta ma Petu' kìxi ra kàndii ra tañu uvi ta'an jandaru ña ndikun ra chi'in karena, ta tiá ndra ka'ìin kùmi yuvekaa. 7 Ta nunuuni kēta iin tati jà'a tiñu nuu Ndioo yatin xiin ra nuu kàndii ra kìxi ra. Tajan ikan kēta iin ñu'ú tichi ma vekaa, ta iin tachani jā'a yi. Ta ikan jan kāni nda'a' yi ma chata Petu' nuu kàndii ra. Ta kīcha'a yi kà'an yi te'en chi'in ra:

―¡Ndakoo yo'o, Petu'! ―kàti yi.

Tajan juuni ma ora kà'an ma tati takan chi'in ra, ta ndāchi ni ma karena ña ndikun nda'a' ra. 8 Ta ikan jan te'en nāka'an ma tati chi'in ra:

―¡Ku'un ja'maun ta ti'i ndicha cha'un ta kichiun chatai! ―kàti yi.

Tajan takan jā'a ma Petu' yi. 9 Ta ikan kēe ndio ra kuà'an ra chata ma tati. Ta ma Petu', ti tüvi chìto ra tu ma tiñu jà'a ma tati ikan kùu yi iin ña ndicha, a töve. Chïto ra a ña chàni ndoso ra kùu ña ndè'e ra ma tati ikan. 10 Takan kūu ta ikan jan yā'a ndra ninduvi nuu ka'ìin ma ndra jandaru kùmi ndra. Ta ora chāa ndra iin nuu ìyo yuvekaa ña ìyo nduku iti' yu'u kai. Tajan ikan nūna maa yi, ta ikan jan yā'a ndio Petu' chi'in ma tati. Yakan va ora cha chīka ma tati iin kai chi'in ma Petu', tajan ndākoo ma'iin ndio yi ra. 11 Takan kūu ta ora kīcha'a ma Petu' chàku'uni ra, tajan te'en kīcha'a ra chànini ra:

―Vitin va cha chìto kachin yo, ti ndicha kuii ña ma Racha'nu, tāchi ra tati ra ña na jakakú yi yo nda'a' Herode ta nuu ndisaa ña kùuni ma ñivi judíu ja'a na chi'o. ―Takan chànini Petu' chi'in juuni maa ra.

12 Yakan va ora cha yā'a ña chā'a ndio ma Petu' kuenda cha'a' yi. Ta ikan jan kēe ndio ra kuà'an ra ve'e ña nàni Ndiya, ma'á ra nàni Xuva ña juuni nàni Marku ndia. Ta ikan ti ka'ìin ti'vi kua'a' ndian chìnuni ña kà'an na chi'in Ndioo. 13 Yakan va ora chāa Petu' ma yuve'e ve'an ña ìyo nduku iti' kai, ta kīcha'a ra jàkate'e ra yi. Ta ikan kēta iin ñayoko ña nàni Rode kuànde'an yo kùu ma ra jàkate'e ma yuve'e. 14 Tajan ora chāa ña ma yuve'e, ta nākotoan ña tati Petu' kùu yi. Tajan nduva'a kuii chìsian ña ni yuve'e nī chaku'unia nuna ña nuu ra. Ta ikan jan kāndakunu ndioan kuàkatitu'an nuu ma ñivi ka'ìin ma tichi ve'e. Ta kàtian ti Petu' kùu ma ra ndaa ma yuve'e. 15 Tajan te'en nāka'an ma ñivi ikan chi'an:

―¿A tìvi xiniun ña kà'un takan? ―kàti na.

Ta yakan kà'an tukuan ti ña ndicha kùu ma ña kà'an ña. Va ma ñivi ikan te'en nāka'an tuku na chi'an:

―Na yüvi ra kùu ra ti animani ra kùu ma ña chàkunuu ―kàti na.

16 Takan kūu ta ma Petu' ti juuni kà'an ga ra tiaga ndaa ra ma yuve'e. Tajan ora nūna ndio na ma yuve'e, ta ora ndē'e na ra ndava yū'vi na. 17 Tajan ma Petu' kīcha'a jànda'a ra nuu na, ikan na kutaxin na. Ta ikan jan kā'an ra chi'in na naja kūu yi ña jākakú Racha'nu ra nuu indii ra tichi vekaa. Tajan te'en kīcha'a ndio ra kàtitu'un ra:

―Na ku'un ndo kukatitu'un ndo ña'a nuu Jandiau chi'in nuu ndisaa ndian chìnuni tu'un Jesuu ―kàti ra.

Takan kūu ta ora chinu kà'an Petu' takan, tajan kēe ra kuà'an ra inga ñuu.

18 Ta ora kundichin tajan ya'a yū'vi ndra jandaru ta kīcha'a ndio ndra kànita'an yu'u ndra, ti töve nī chito ndra nayi jā'a ña tüva ma Petu'. 19 Yakan va ma ora ikan tāchi ma Herode na kunanduku inga ndra ma Petu'. Va töve nī kuu nata'an ndra ra. Yakan va tāchi ra ña na kuka'ni ndra ma ndra jandaru jàkuenda ma vekaa niku. Ti naja ndë'eni ndra ña kākú ma Petu' ma vekaa. Ta ora yā'a yi tajan kēe Rey Herode ma ñu'u' Judea, ta kuà'an ra iti' ñuu Cesarea iin tiempu.

Nuu chì'í Herode

20 Takan kūu ta ya'a kūxaan Rey Herode chi'in ñivi ìyo ñuu Tiro ta ñuu Sidón. Ta ikan jan jāndo'iin tu'un ñivi ñuu ikan, tajan chāa ndio na vetiñu ti kùuni na natu'un na chi'in ra. Va kā'an na ji'na chi'in iin ra nàni Blastu, ra jà'a tiñu nuu ma Herode. Ta chīka na nuu Blastu ña na ndakan ra iin tiempu nuu ma rey ña kùu kuti'vi na chi'in ra, ikan na kuu jandomani ra ma kuati na, ti nda'a' ma rey ikan nì'i na tandi'i ma ndayu chìniñu'u na kachi na ma ñuu na. Ta Blastu jānuna ra ra ma kivi ikan. 21 Ta ora kēta ma kivi ña jānuna ra ra, tajan kēta ndio ma Herode, ña ñù'u ra iin ja'ma nduva'a kuii vii ña chàku'un ma ndra kùu rey. Ta ikan chūnandi ra ma nuu chà'nda ra tiñu. Tajan kīcha'a ra kà'an ra ma junta chi'in ma ñivi ka'ìin ti'vi ma nuu ra. 22 Takan kūu va ma ñivi ikan, te'en kīcha'a na kànachaa na:

―Ma ra kà'an i'ya yüvi iin ra'ii kùu ra, ti iin ndioo kùu ra ―kàti na.

23 Tajan juuni ma ora ikani iin tati jà'a tiñu nuu Ndioo, jātakue'e yi ra, vati töve nī jaka'nu ra Ndioo ti töve kà'an ra ña töve ndicha ña kà'an ñivi cha'a' ra takan. Ta ikan chī'í ra jā'a ña chàchi tindaku ra.

24 Takan kūu ta ma tu'un cha'a' Racha'nu Jesuu ña kàtitu'un ma ñivi chìnuni, vi'a chìtakuati yi nda nikuuni. 25 Yakan va ora jāchinu Bernabé chi'in Saulu ma tiñu jà'a ndra, tajan kēe ndiko ndra ñuu Jerusalén, tajan kuà'an ndio ndra ñuu Antioquía chi'in iin ra nàni Xuva ña juuni nàni Marku ndia.

13

Bernabé chi'in Saulu, jàtiñu ndra kuenda Racha'nu Ndioo

1 Ma tañu ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Antioquía, ikan ka'ìin ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo chi'in ndra kùu matru. Ta ndrakan te'en nàni ndra: Bernabé, chi'in ra tuun nàni Simón, chi'in Luciu ra ñu'u' Cirene, chi'in Manaén ma ra indukuni chā'nu chi'in Herode ra kùu kalecha'nu ñu'u' Galilea. Ta juuni ikan, ndaa Saulu ndia. 2 Ta ikan kēta iin kivi kūti'vi ma ñivi ña ndìta yu'u na ña jàka'nu na Ndioo. Ta ikan te'en nāka'an ma Tati Ií Ndioo chi'in ma ñivi ikan:

―Na tavani'i siin ndo Bernabé chi'in Saulu kuenda ma tiñu kāchi̱n ndra ña ìyo yi ña ja'a ndra ―kàti yi.

3 Yakan va ora cha yā'a ña kā'an ma ndian ka'ìin ti'vi ikan chi'in Ndioo ta ndīta yu'u na, ta ikan jan jūndii na nda'a na xini Bernabé chi'in Saulu. Ta kēe ndio ndra kàcha'an ndra.

Bernabé chi'in Saulu kàtitu'un ndra tu'un Jesuu ñu'u' Chipre

4 Yakan va ma Tati Ií Ndioo tāchi ndio ndra na kàtitu'un ndra tu'un Jesuu, va ji'na yā'a ndra ñuu nàni Seleucia. Ta ikan kī'vi ndra iin varku, tajan chāa ndra ñu'u' Chipre iin ñu'u' kàndii tichi tañu'u. 5 Yakan va ora chāa ndra ma yu'u tañu'u ñuu Salamina chi'in varku, ta ikan kīcha'a ndra kàtitu'un ndra tu'un va'a Racha'nu Ndioo tichi ta'ii'iin veñu'u ñivi judíu ñu'u' ikan. Ta juuni kuà'an Xuva chi'in ndra ña tìndee ra ndra ndia.

6 Ta ikan chākunuu ndra tandi'i ñu'u' ikan, nda kati chāa ndra iin ñuu nàni Pafos. Ta ikan nāta'an ndra iin randuvi. Ta rakan ti iin ra judíu kùu ra, ta nàni ra Barjesuu. Ta kàti ra ti tu'un Ndioo kàtitu'un ra ndia, va tüvi ndicha. 7 Ta ma randuvi ikan nàndi ra chi'in ra kùu kalecha'nu nàni Sergiu Paulu. Ta ma ra kalecha'nu ikan, ti ya'a ìyo chinituni ra, yakan va tāchi ra iin tatun ra na kuki'in ra Bernabé ta Saulu, vati kùuni ra taso'o ra tu'un Ndioo ña kàtitu'un ndra ndia. 8 Ta ora chāa ndra nuu ndaa ra, ta ma randuvi Barjesuu, ra juuni nàni Elimas chi'in tu'un griegu, kīcha'a ra kànita'an yu'u ra chi'in ndra ti küuni ra na taso'o ma kalecha'nu ma tu'un Jesuu ña kàtitu'un ndra, ti koto indukuni chinuni ra tu'un Jesuu ndia. 9 Takan kūu ta ikan ma Saulu ti juuni nàni ra Paulu, ta ya'a ìyo Tati Ií Ndioo chi'in ra, tajan ndē'e kachin va'a ra nuu ma randuvi nàndi ikan. 10 Ta te'en nāka'an ma Paulu chi'in ra:

―Ra vata, ra kini, ta ra se'e kui'na kùu̱n, ti küuniun nde'un ma ña va'a. ¿Ta naja chàta'aniun keña'un ma ñivi chi'in ma tu'un vata kàtitu'u̱n, ta tüvi chà'un ña na ki'vi na iti' Ndioo? 11 Yakan va vitin ni jande'e Ndioo tundo'o ñu̱n iin tiempu. Ta na tüva kuu nde'un ti ni kukuaun nda ma ñu'ú nikandii küu ga nde'un ndia ―kàti Paulu chi'in ra.

Ta ma ora ikani ndōkuaá ra. Ta ikan kīcha'a ra nànduku nda'a' ra yo kundaka ra ve'e ra ti kuaá ra. 12 Ta ora ndē'e ma kalecha'nu ña kūu chi'in ma randuvi, ta ma ora ikani kīcha'a ra chìnuni ra tu'un Racha'nu Jesuu, ti ndava kuà'an tati ra ora chīto ra ña chi'in kua'a' ndatu jàna'a ndra tu'un Jesuu.

Paulu chi'in Bernabé, chàa ndra ñuu Antioquía ñuu kàndii yatini ñu'u' Pisidia

13 Paulu chi'in ndra meru ra kī'vi ndra tichi varku ma ñuu nàni Pafos. Ta ikan kēe ndio ndra kuà'an ndra ñuu Perge, ti ma ñuu ikan kàndii yi ñu'u' Panfilia. Va Xuva Marku ndākoo ra ndra, ta chīkoni'i ndiko ra kuà'an ra ñuu Jerusalén. 14 Ta ora chāa ndra ma ñuu Perge, tajan nūu ndio ndra ma varku ikan. Ta ikan kuà'an ndra nda ñuu Antioquía, ñuu kàndii yatin ñu'u' Pisidia. Ta ma kivi nìndee ñivi judíu, kī'vi ndra ma veñu'u na, ta chūnandi ndra ma ikan. 15 Yakan va ora cha yā'a jàkua'a ma ndra vika ma tichi ma veñu'u ikan ma tu'un Ley Ndioo chi'in tu'un tāa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u ra taji'na, ta ikan kīcha'a chìkatu'un ndra vika ikan nuu Paulu chi'in meru ra tuva kuu katitu'un ndra iin tu'un. Tajan te'en nāka'an ndra chi'in ndra:

―Ndyo'o ndra yani, ¡na'a ndo tuva ìyo iin ña kùuni ndo ka'an ndo tuva kùuni ndo ña jàkuninaa ndo ma ñivi, kùu ka'an ndo yi vitin! ―kàti ndra.

16 Tajan ma ora ikani chūndaa Paulu ta jānda'a ra nuu ma ñivi, ikan na taxiin koo yu'u na. Tajan te'en nāka'an ndio ra:

―Ndyo'o ndra judíu kuni va'a ndo ña ni ka'in. Ta juuni ndra yüvi judíu, ndra tìñu'u Ndioo. 17 Ma Ndioo ñuu Israel, kāchin ma ndian judíu kùu ñivio chīyo taji'na. Ta jā'a ra iin ñuu ka'nu chi'in ma ñivi ikan, ora juuni ìyo ga na ma ñu'u' Egiptu. Vati ma ñu'u' ikan ti yüvi ñu'u' na kùu yi. Ta ikan tāva ndio ra na ñu'u' Egiptu chi'in ndatu ra.

18 ’Yakan va uvi xiko kuiya kūmi Ndioo na ta jāndeeni ra ma ña jā'a ñivio ña chīyo na tatiempu tichi ku'u nuu chàkunuu na. 19 Ta ikan Ndioo kūta'an ra chi'in ma ndian kùu ñivio taji'na, na ki'vi na ñu'u' Canaán. Ta ikan na ka'ni na tandi'i ñivi ìyo ndi ucha ñuu ikan. Yakan va, takan jā'a na, ikan na kuu ni'i na ma ñu'u' chā'a Ndioo nuu na, ta ikan na kuu yi ñu'u' maa na. 20 Ta ndisaa ña'a kūu yi tichi iin kumi cientu uvi xiko uchi kuiya.

’Ta tichi ma tiempu ikan, juuni chā'a Ndioo iin ndra vesi, ndra jàkutuni tiñu nuu na. Takan kūu nda kati kēta kuiya chīyo Samuel, ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na. 21 Ta ikan chīkan na iin ra kùu rey ña ka'nda tiñu nuu na. Ta Ndioo chā'a ra tiñu ikan, nuu ra nàni Saulu ra se'e Cis. Ta Saulu ti iin ra kichi tata Benjamín kùu ra, ta chā'nda ra tiñu uvi xiko kuiya. 22 Ta tiá iti' nuu, nāmaa Ndioo ma tiñu jà'a Saulu ña kùu ra rey. Ta ikan chā'a ndio ra ma tiñu rey nuu inga ra nàni David. Takan kūu ta te'en nāka'an Ndioo kuenda ma racha'nu David: “Ya'a kùuni̱ nde'i David ra se'e Isaí, ti jà'a ra ma ndisaa ña kùuni̱ ña na ja'a ra.” Takan kàti Ndioo.

23 ’Ta Jesuu kīchi ra tata David ña na kuu ra ra tāchi Ndioo ña na jakakú ra ñivi ñuu Israel tava chā'a Ndioo tu'un nuu ma ñivi ti takan ni kuu. 24 Yakan va ora takäaga kichi Jesuu, kātitu'un Xuva tu'un ra nuu ndisaa ñuu Israel. Ta kāti ra chi'in na ti ìyo yi ña kunduta na ta juuni ìyo yi ña ndakoo na iti' kini kuà'an na ta ki'vi na iti' Ndioo. 25 Yakan va ora chani kūu Xuva tiñu ña chā'a Ndioo nuu ra, ta kāti ra nuu ma ñivi ña yüvi ra Cristu kùu ra takua chànini na. Ta juuni kā'an ra: “Ti ma ra kùu Cristu, ni kichi ra tiá iti' nuu. Ta kuenda ra, ti iin ra tüvi iñu'u kùi, vaji na ndachi̱ ma ndichan indii cha'a ra, ti nduva'a kuii ka'nu ga ra ta ìyo ga ndatu ra kua yu'u”, kāti Xuva.

26 ’Yakan va ndyo'o yani̱, ndian kùu ñivi judíu, tata Abraham, ta juuni ndyo'o ndian yüvi judíu ña tìñu'u Racha'nu Ndioo, Ndioo kùu ma ra tāchi yu'u ña na katitu'in ma tu'un i'ya nuu ndo, ikan na kuu kakú yo jà'a ra. 27 Vati ma ndian ìyo ñuu Jerusalén, chi'in ndra chà'nda tiñu nuu na, nī tuvi nakoto na ña Jesuu kùu ra ña jàkakú ra yo. Ta ni töve nī kutunini va'a na ma tu'un Ndioo tāa ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na ndia, vaji nani kivi ora nindeo jàkua'a na yi tichi veñu'u na. Yakan va tīsokuati na chata Jesuu, ta ndō'iin tu'un na ña kàti na ña na kuvi ra. Ta takan chīnu ma tu'un ña kā'an ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña ni kuu. 28 Tajan chāka'an na nuu Ponciu Pilatu na ka'ni ra Jesuu chi'in ndra kùu jandaru ra, vaji tüvi nī nani'i na nï'iin kuati ña jā'a Jesuu ña ìyo yi na kuvi ra. 29 Ta ikan ora cha chīnu ndisaa ma ña kà'an ma tutu Ndioo kuenda ra, ta ikan jan jānuu ndio ndra ra nuu kruu, tajan kūchi ndio ndra ra. 30 Va Ndioo jānataku ndiko ra ra tañu ndian ndií. 31 Ta kua'a' va'a kivi kēta Jesuu nuu ma ndra chā'an chi'in ra ñu'u' Galilea, ta nda ñuu Jerusalén. Ta vitin juuni ndrakan kùu ma ndra kà'an cha'a' Jesuu nuu ma ñivi vitin.

32 ’Ta vitin ndyu'u kùu ndi ña kàtitu'un ndi tu'un va'a i'ya nuu ndo. Ti ña'a kùu ma tu'un ña chā'a Ndioo nuu ma ndian kùu ñivio chīyo taji'na. 33 Ta vitin cha jāchinu Ndioo ma tu'un i'ya nuu maa yo, ti tata ma ñivi chīyo taji'na kīchi yo. Ña'a jāchinu Ndioo ora cha nātaku ra Se'e ra Jesuu, vati nuu ma tutu Salmu uvi, te'en kà'an Ndioo: “Yo'o kùu se'i, ta vitin kùu ma kivi ña kùu tatáun yu'u”, kàti yi. 34 Vati Ndioo cha kātitu'un ra ña ni janataku ndiko ra ma Jesuu, ikan na kü'ini ma kuñu ra, vati te'en kà'an ma tutu Ndioo cha'a' yi: “Nuu ndyo'o, ni jachinui ma tu'un ña chā'i nuu ma racha'nu David. Ta ma tu'un ikan ya'a ga ií yi ta ndaa yi”, kàti Ndioo. 35 Ta juuni kà'an ma tu'un Ndioo ña: “Na kü'vaun ña ku'ini kuñu ma ra se'un ra ya'a ga ií.” Takan kā'an iin Salmu ña tāa ma racha'nu David. 36 Yakan va ndicha kuii ña ma racha'nu David, jā'a ra tiñu takua kùuni Ndioo nuu ma ñivio ora chīyo ra ma ñuñivi i'ya niku. Tajan chī'í ndio ra, ta kūchi ndio na ñunda'yu ra xiin nuu ñaña ma tatá ra. Ta ma kuñu ra kū'ini yi. 37 Va ma kuñu ma ra jānataku Ndioo, tüvi nī ku'ini yi. 38 Yakan va ndyo'o ndra yani̱, ìyo yi ña koto ndo ti cha'a' Jesuu ikan, Ndioo jànaa ra ndisaa ma kuatio. 39 Ta juuni cha'a' Jesuu kùu yi ña jàndondaa Ndioo anima ndisaa ndian chìnuni tu'un ra. Va töve kùu ndondaa anima yo cha'a' ña jàka'nu yo ma tutu Ley Ndioo tāa Moisés. 40 Yakan va na ja'a ndo kuenda nuu ndo, ti koto ta'an ndo takua kà'an ma tutu tāa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo chīyo taji'na. Vati ma tutu tāa ndra te'en kà'an yi:

41 Na taso'o va'a ndyo'o ndian kà'an ti'ini chata tu'un kà'in.

Ta na yu'vi ndo, ti chani kuvi ndo.

Vati yu'u chani ja'i iin tiñu nduva'a kuii ka'nu ma kivi vitin ña juuni ìyo ga ndo.

Ta ma tiñu ni ja'i ya'a ndetiñu ña chìnuni ndo yi, vaji ìyo ndian katitu'un kàchin yi nuu ndo, kàti Ndioo.

―Yakan va ikan chīnu ma tu'un nātu'un Paulu tichi ma veñu'u ndian judíu ikan.

42 Ta ora kīcha'a Paulu chi'in meru ra, kèe ndra ma tichi veñu'u ikan, ta ikan iin ndra chīkan ndra nuu Paulu na kichi ra tichi una kivi ma kivi nindeo, ta kà'an ndiko ra ma tu'un i'ya nuu na. 43 Ta ikan ora cha chīnu ma junta jā'a na ma veñu'u ikan, ta ikan jan kua'a' ndian judíu chi'in ndian yüvi judíu ndian tìñu'u Ndioo, kīcha'a na tàndikun ndio na kuà'an na chata Paulu chi'in Bernabé. Ta ikan Paulu chi'in Bernabé chūndayu'u ndra ma ñivi ikan, na ku'un na iti' kuà'an Ndioo ta na kumi va'a na ma ñamani ra, ña chà'a ra nuu na.

44 Takan kūu ta ma una kivi sabadu ma kivi nindee na cha yati ndisaa ma ñivi ñuu Antioquía kūti'vi na ña kùuni na taso'o na ma tu'un Ndioo. 45 Va ora ndē'e ma ñivi judíu ña ya'a kua'a' ñivi ka'ìin ma ikan, yakan va kīcha'a na tixin na ndè'e na ndra. Tajan kīcha'a na kà'an ndaa na ta kànduva'a na Paulu chi'in Bernabé. 46 Yakan va töve kànuu Paulu chi'in Bernabé, ta te'en kīcha'a ndra kà'an ndra nuu na:

―Ji'na kuii ìyo yi ña ka'an ndi tu'un Ndioo niku nuu ndyo'o ñivi judíu, vati takan kùu yi kuenda ndo. Va vitin ndè'i ña töve chìnuni ndo tu'un cha'a' Racha'nu Jesuu ña kàtitu'un ndi nuu ndo, yakan va küu koo ndo chi'in Ndioo endeeni, tuva takan. Ta vitin iti' nuu, va'aga ña kukatitu'un ndi ma tu'un i'ya nuu ñivi yüvi judíu. 47 Vati ma Racha'nu te'en kā'an ra chi'in ndi ña jà'a ndi:

Tàchi̱ ndo ña na jana'a ndo nuu ñivi yüvi judíu,

ikan na chinuni na tu'in.

Vati indukuni kùu ña jàna'a ndo takua kùu ma ñu'ú ña jàndondichin iti' chìka yo.

Ta juuni na jana'a ndo nuu na ndava nda nuu ndi'i ñu'u' ñuñivi naja kua jà'i ña jàkakúi na.

Takan kàti Racha'nu ―kàti Paulu.

48 Ta ora chīni ma ñivi yüvi judíu ma tu'un kā'an Paulu, ta nduva'a kuii chīsii na. Ta ikan kīcha'a na jàka'nu na Ndioo ta kà'an na ña ma tu'un Ndioo ya'a ga va'a yi. Tajan juuni ma ora ikani, ma ndisaa ma ndian kāchin Ndioo ña koo ndito chi'in ra indeeni kīcha'a na chìnuni na tu'un ra. 49 Takan kūu ta tiempu ikan kīcha'a chìtakuati ma tu'un cha'a' Racha'nu Jesuu tandi'i ma ñu'u' ñuu ikan. 50 Va ma ndian judíu chāka'an na chi'in iin ndracha'nu ñuu ikan ta chi'in iin ñivi ña'a iñu'u ña jàka'nu vi Ndioo, na kicha'a vi ña jànde'e vi tundo'o Paulu chi'in Bernabé. Ta takan jā'a vi ña kūti'vi ñivi ñuu ikan, ña na jakunu na ndra ma ñuu ikan. 51 Yakan va ora tāvani'i na Paulu chi'in Bernabé iti' yu'u ñuu ikan, ta kīcha'a ndra jàkisi ndra yuyaka ka'ìin cha'a ndra. Ta chi'in ña jā'a ndra ikan jàna'a yi nuu na ña ya'a xaan ndè'e Ndioo cha'a' kuati ña jà'a na. Ta ikan jan kēe ndio ndra kuà'an ndra iti' ñuu nàni Iconiu. 52 Va ndisaa ma ndian chìnuni tu'un Jesucristu nduva'a kuii chìsii na, ti ya'a ga ìyo Tati Ií Ndioo chi'in na.

14

Bernabé chi'in Paulu, chàa ndra ñuu Iconiu

1 Takan kūu ta Paulu chi'in Bernabé kī'vi ndra tichi veñu'u ñivi judíu ña ndaa ñuu Iconiu. Ta ikan kīcha'a kàtitu'un ndra tu'un Jesuu nuu ma ñivi kūtu'vi ikan. Ta ikan kua'a' ñivi kīcha'a chìnuni tu'un ra, ndian judíu ta ndian yüvi judíu ndia. 2 Va ma ndian judíu ña töve nī chinuni ma tu'un kà'an ndra, jākanuu ndra xini kua'a' ndian yüvi judíu, ikan na kuxaan na chi'in ndian chìnuni. 3 Vaji takan kūu, Paulu chi'in Bernabé kua'a' tiempu chīyo ndra ma ñuu Iconiu, ta töve yù'vi ndra kàtitu'un ndra tu'un va'a cha'a' Jesuu. Ta juuni ma Ndioo chà'a ra nuu ndra ña jàna'a ndra nuu ma ñivi kua'a' ndatu ta seña ra ora kàtitu'un ndra, ikan na koto kachin na ti tu'un ndicha kùu ma ña chà'a ra chi'in ma ñamani ra. 4 Va ma ñivi ñuu ikan siin siin chànini na. Ti ìyo ndian kuà'an chiyo ndian judíu, ta inga na kuà'an chiyo ndra tatun Jesuu. 5 Yakan va iin ndian judíu chi'in iin ndian yüvi judíu jāndo'iin tu'un na chi'in ndra tiñu, ikan na jande'e ndra tundo'o ndra tatun Jesuu, ta kani ndra yuu chata ndra. 6 Yakan va ora chīto Paulu chi'in Bernabé ña takan ni ja'a na chi'in ndra, ta ikan chīnu ndra kuà'an ndra iti' ñuu Listra ta ñuu Derbe ña kàndii tichi ñu'u' Licaonia ta tandi'i ñuu ìyo yatini. 7 Ta ikan kuàkatitu'un ndra tu'un va'a cha'a' Racha'nu Jesuu ikan.

Chi'in yuu, kàni na Paulu ñuu Listra

8 Ta ma ñuu Listra ikan ìyo ra cha'a pe'lu ña küu kaka nda ora kāku ra. Ta ra'ya nàndi ra ikan 9 tàso'o ra ma ña kà'an Paulu. Ta ora ndē'e Paulu ma ra cha'a pe'lu ikan, tajan nākuni ra ña ya'a ga chìnuni ra ña Ndioo kùu janda'a ra ra. 10 Yakan va te'en ni'i va'a nāka'an Paulu chi'in ma ra cha'a pe'lu, ikan na kuni tandi'i ma ñivi:

―¡Na ndetaun ta kundaa ndoun!

Ta ora kā'an Paulu te'en ta iin ndāvani ra ta chūndaa ra, juuni kīcha'a chàkunuu ra. 11 Yakan va ora ndē'e ma ñivi ña jā'a Paulu chi'in ma ra cha'a pe'lu, ta ikan kīcha'a na kànachaa na ña jàka'nu na Paulu chi'in Bernabé chi'in tu'un kà'an ndian ñuu Licaonia, ta te'en kà'an na:

―Ndioo ndra ìyo andivi, kīchaa ndra nuu ìyo yo. Ta kàa ndra takua kàa iin ndra'ii ìyo ñuñivi.

12 Yakan va kàti na ti Bernabé kùu ndioo nàni Zeus, ta Paulu kùu ndioo Hermes, vati kà'an ga ra tia kua Bernabé. 13 Yakan va ma ra sutu ña jàka'nu ndioo Zeus ìyo veñu'u ra iti' yu'u ñuu. Sutu ikan chāki'in ra kua'a' toro chi'in siki ña kùva'a chi'in ita vii ta chāa ra chi'in yi yatini yuve'e kora ikan. Vati ma sutu chi'in ma ñivi ikan kùuni na jaka'nu na ma ndra tatun Jesuu. Yakan va ni ka'ni na ma toro ta sokó na yi nuu ndra. 14 Va ora chīto Bernabé chi'in Paulu ma ña ni ja'a na kuenda ndra, ta ma ora ikani jānakaa ndra ja'ma ndra, ta yakan jàna'a yi ti na chäta'ani ndra ña jàka'nu ñivi ndra. Ta kāndakunu ndra ki'vi ndra tañu ma ñivi ikan, ta te'en kà'an ndra nuu na:

15 ―¡Na jä'a ndo te'en! Ti yüvi Ndioo kùu ndi, va juuni ñivi kùu ndi takua kùu maa ndo ndia. Vati ndyu'u, vàchi ndi vàchi katitu'un ndi nuu ndo tu'un va'a cha'a' Jesuu. Yakan va ìyo yi ña na jaña ndo ña jàka'nu yutun ií ti yüvi Ndioo ndicha kùu yi. Ta na kicha'a ndo jaka'nu ndo ma Ndioo, ra ndìto ndisaa tiempu, ra jātuvi andivi, chi'in ma ñu'u' ñuñivi, ta tañu'u ta ndisaa nakuyi ña ìyo tichi yi. 16 Vaji taji'na Ndioo chā'a ra ña na chinuni ma ñivi ma ndava kùuni maa na, 17 vati tükuii nī jaña ra ña jàna'a ra nuu ñuñivi cha'a' tandi'i ña va'a ña jà'a ra, ti Ndioo ndicha kùu ra. Ti juuni Ndioo kùu ra ña jàkuun ra savi, ta chà'a ra ña na koo va'a ma itu. Ta juuni ra chà'a ña na koo kua'a' ma ña kacho ikan na sii kùunio, ti tüvi kumani nï'iin nakuyi nuu yo ―kàti ndra.

18 Va vaji kātitu'un ndra ma tu'un ikan, ta ma ñivi ikan, ti endee küuni na jaña na ña ka'ni na ma toro ña ni sokó na nuu ndra. Va ma nuu ndi'i nia kūndee ndra jàndomani ndra ma ñivi, ña na jaña na ña sòkó na ri nuu ndra. 19 Ta ma ora ikan chāa iin ndra judíu ìyo ñuu Antioquía, chi'in ndra judíu ìyo ñuu Iconiu ndia. Ta ma ndrakan kīcha'a jàkanuu ndra xini ma ndian ìyo ñuu ikan, ta jānini ndra na ña na kani na yuu chata Paulu. Ta ora chīnu tajan kēñu'u na Paulu iti' yu'u ñuu vati chànini na ña cha chī'í ra. 20 Va ora kūti'vita'an ma ndian chìnuni tu'un Jesuu yatin nuu kàndii Paulu, ta ndēta ra ta kī'vi ndiko ra ma ñuu ikan. Ta inga kivi kēe ra kuà'an ra iti' ñuu Derbe chi'in Bernabé.

21 Yakan va ñuu Derbe, kàtitu'un ndra tu'un va'a cha'a' Jesuu nuu ma ndian ìyo ikan, tajan kī'vi kua'a' na kuà'an na iti' Jesuu. Ta ora yā'a ña'a kūu takan, tajan chīkoni'i ndiko ndra kuà'an ndra ñuu Listra, ñuu Iconiu, ta ñuu Antioquía. 22 Ta ndisaa ma ñuu i'ya, jāndomani ndra kua'a' ma ndian chìnuni tu'un Jesuu, ña na endee chinuni na ma tu'un ra, vaji ndè'e na tundo'o. Ta juuni kāti ndra nuu na ti ma kua ìyo yi ña kuu chaa yo nuu chà'nda Ndioo tiñu, ji'na ìyo yi ña nde'o kua'a' tundo'o. 23 Ta juuni chā'a ndra tiñu nuu iin ndracha'nu, na kumi ndra ma ndian chìnuni tu'un Jesuu ña kùti'vi veñu'u ta'ii'iin ñuu. Ta ora cha yā'a kà'an ndra chi'in Ndioo ña ndìta yu'u ndra, tajan chā'a ndra ndra nda'a' Racha'nu Ndioo, ra jàka'nu ndra, na ja'a ra kuenda tiñu jà'a ndra.

Paulu chi'in Bernabé kuà'an ndiko ndra ñuu Antioquía ña kàndii tichi ñu'u' Siria

24 Takan kūu yakan va ji'na yā'a ndra ñu'u' Pisidia, tajan chāa ndra ma ñu'u' Panfilia. 25 Yakan va ora chāa ndra ma ñu'u' ikan, tajan kīcha'a ndra kà'an ndra tu'un va'a cha'a' Jesuu ñuu Perge. Ta ikan kēe ndra ta kuà'an ndra iti' ñuu Atalia. 26 Ta ñuu Atalia, kī'vi ndra iin varku ta kuànu'u ndiko ndra endeeni nda ñuu Antioquía. Ta ma iti' ñuu ikan kùu ma ñuu nuu tāchi ndra chìnuni tu'un Jesuu ndra tatiempu. Ta ma antea ña tāchi ndra ndra ji'na ga chīkan ndra ñamani nuu Ndioo cha'a' ma tiñu ni ja'a ndra niku. Ta vitin já chinu jā'a ndra ma tiñu ikan. 27 Yakan va ora chāa ndra ma ñuu Antioquía, ta ikan jan kūti'vita'an ndra chi'in ndian chìnuni tu'un Jesuu. Ta ikan nùna kīcha'a ndra kàtitu'un ndra ndisaa ña jā'a ndra chi'in ndatu Ndioo, ta naja kua kīcha'a ra jàkakú ra ñivi yüvi judíu, ti tava Ndioo, juuni kùuni ra ña ma ndian yüvi judíu na chinuni na ma tu'un ra ndia. 28 Yakan va kua'a' tiempu kīndoo Paulu chi'in Bernabé ma ñuu Antioquía chi'in ma ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu ikan.

15

Ndra tatun Jesuu, jà'a ndra junta ñuu Jerusalén

1 Takan kūu ta juuni ma tiempu ikan chāa iin ndra judíu chìnuni tu'un Jesuu ñuu Antioquía, ndra kīchi ñu'u' Judea. Ta ndrakan te'en nāka'an ndra chi'in ndian chìnuni tu'un Jesuu ndian ìyo ñuu Antioquía: “Na küu jakakú Ndioo ndo nuu kuati ndo, tu tüvi ji'na tà'nda ñii nuu ika ndo takua jāna'a Moisés nuu ndian judíu chīyo taji'na”, kàti ndra chi'in na.

2 Tajan ora chīni Paulu chi'in Bernabé ma ña kā'an ndra tajan ni'i kīcha'a ndra kànita'an yu'u ndra chi'in ndra, va nī kuu jandondaa ndra yi ikan. Yakan va kāchin ma ndian chìnuni ìyo ma ñuu ikan, Paulu chi'in Bernabé chi'in inga ndra chìnuni, na ku'un ndra ñuu Jerusalén kunatu'un ndra tiñu ikan chi'in ndra tatun Jesuu, ta chi'in ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu ikan.

3 Tajan tāchi ndio ma ndian chìnuni ìyo ñuu Antioquía ndra. Yakan va ora kuà'an ndra iti' ñuu Jerusalén, ji'na yā'a ndra ñu'u' Fenicia ta ñu'u' Samaria. Yakan va tandi'i ma ñuu yà'a ndra kàtitu'un ndra naja kua ndàkoo ma ñivi yüvi judíu ma ña jāka'nu na niku, ta ndāki'in na iti' Jesuu. Ta ya'a ga chìsii ma ndian chìnuni ñuu ikan ora chīni na ma tiñu ka'nu Ndioo ña kàtitu'un ndra.

4 Ta ora chāa ndra ma ñuu Jerusalén ta ikan kūti'vita'an kua'a' ma ndian chìnuni chi'in ndra tatun Jesuu ta ndracha'nu chà'nda tiñu ma veñu'u. Vati kùuni na taso'o na ma ña ni ka'an ndra. Ta ikan kātitu'un ndra nuu ma ñivi ikan ndisaa ña kūu ja'a Ndioo tandi'i ma ñuu nuu chākunuu ndra kàtitu'un ndra tu'un Jesuu. 5 Va nuu ka'ìin ti'vi ndra, ndēta iin ndra fariseu ña chìnuni tu'un Jesuu, ta te'en kīcha'a ndra kà'an ndra:

―Ndyo'o yani, ma ndra yüvi judíu ña chìnuni tu'un Jesuu, ìyo yi ña ta'nda ñii nuu ika ndra. Tajan juuni ìyo yi ña ka'nda yo tiñu nuu ndisaa na, na jachi'in na ndisaa ña kà'an ma ley tāa Moisés taji'na ―kàti ndra.

6 Ta ikan jan, kūti'vi ta'an ndio ma ndra tatun Jesuu chi'in ma ndracha'nu ikan ña ni jakua'a ndio ndra ma tu'un ikan, ikan na nani'i va'a ndra naja kua kuu ka'an kachin ndra yi nuu ndra cha'a' yi. 7 Ta ora cha ya'a kua'a' tiempu ña nàtu'un ta'an ndra cha'a' yi, tajan ndēta Petu' ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndyo'o yani̱, cha chìto va'a ndo, ti Ndioo kāchin ra yu'u tañu ndo, ikan na katitu'in nuu ndian yüvi judíu naja kua jakakú Jesuu na, ikan na chinuva'ani na tu'un ra ndia. 8 Ta Ndioo vati nàkoto va'a ra naja kua chànini ndisaa ñivi, yakan va jàna'a ra nuu na ña juuni kùu ki'vi na iti' ra ndia. Ta chā'a ra Tati Ií ra ña na koo yi chi'in na takua chā'a ra yi nuu yo ndia. 9 Yakan va inuu ndè'e Ndioo ndisaa yo, ti juuni jānaa ra kuati na cha'a' ma ña chìnuni na tu'un ra, ta takan jà'a ra chi'in yo ndia. 10 Ta naja kùuni ndo ja'a ndo ña jàna'a Ndioo nuu yo ña tüvi va'a yi, nde'o tu kuxaan ra chi'o. Na vä'a kà'an yo ña na ja'a na tandi'i ma ña kà'an Ley Ndioo tāa Moisés. Vati ni maa yo küu ja'a yo tandi'i ma ña kà'an yi. Ta ni ndian kūu ñivio chiyo taji'na küu ja'a na yi ndia. 11 Yakan va chìto yo, ti küu kakú yo jà'a ma ley ikan, va kàkú yo jà'a ma ñamani Racha'nu Jesuuni. Yakan va ndiakan juuni kùu kakú na jà'a ma ñamani ra ndia ―kàti Petu'.

12 Takan kūu ta ndisaa ma ndian ka'ìin ti'vi ma ikan, kīndoo taxiin na ora kīcha'a Bernabé chi'in Paulu kà'an ndra naja kua chā'a Racha'nu Ndioo ndatu ra nuu ndra ña jàna'a ndra seña ta ndatu ka'nu nuu ndian yüvi judíu. 13 Yakan va ora chīnu kà'an ndra, tajan ndēta Jandiau ta kīcha'a ndio ra kà'an ra te'en chi'in na:

―Ndyo'o yani̱, na kuni va'a ndo ña ni ka'in chi'in ndo: 14 Já kātitu'un Simón Petu' nuu yo naja kua jā'a Racha'nu Ndioo ña kī'in kuenda ra ma ñivi yüvi judíu ma cha'a' nunuu, ta kāchin ra ma tañu na kua'a' ñivi kuenda ra ña na kuu na ñivi ra, ikan na jaka'nu na ra. 15 Yakan va ndisaa ma ña kùu i'ya, indukuni kà'an yi chi'in ndisaa ma ña tāa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo chīyo taji'na, vati ma tutu Ndioo ikan te'en kà'an yi:

16 Ora cha yā'a ndisaa ña'a, ni kichi̱ inga cha'a'.

Ta ni kutaa ndikoi ve'e nuu chà'nda Rey David tiñu vati cha ndōtani yi.

Ta vaji ndòtani yi vitin, ta ni jandova'a ndikoi yi ta ni jandochai yi inga cha'a'.

Takan kāti Ndioo chi'in na,

17 ikan na nanduku tandi'i ma ñivi ma Racha'nu chito'o yo, nda ma ndian yüvi judíu ndia.

Vati ma ñivi ikan, kāchin Ndioo na ña na chinuni na tu'un ra,

ikan na kuu na ñivi ra ndia.

18 Ta ma tu'un ikan chā'a ma Racha'nu yi nuu ma ndian chīyo taji'na,

ikan na nakoto kachin kua'a' ñivi yi nda ndian chīyo taji'na, ta nda ndian ìyo ma tiempu vitin ndia.

Takan kà'an ma tutu Ndioo.

19 ’Yakan va yu'u, kàti̱ ti ma ñivi yüvi judíu ña chìnuni tu'un Ndioo na küu ka'nda yo tiñu nuu na ña na ja'a na ndisaa ma ña kà'an tutu ley Ndioo ña tāa Moisés. Vati cha ndākoo na ndisaa ma ña jàka'nu na niku, ta vitin kuà'an na iti' Jesuu. 20 Yakan va ìyo yi ña taa yo iin tutu, ta tachio yi nuu na, na jachika na na nuu ndioo yutun ií ña jàka'nu na niku, ta na jaña na ña kì'vi na chi'in ña'a' yüvi ñasi'i na ndia, ta takani ma ña'a ndia. Ta juuni na jaña na ña chàchi na nií ta sa'an kiti kā'a. 21 Vati nda taji'na ta nda vitin, ti ta'ii'iin ñuu ìyo ndian kàtitu'un tu'un Ndioo tāa Moisés. Ta jàkua'a na yi nuu ma ñivi tichi veñu'u ndian judíu ta'ii'iin kivi nindeo ―kàti ra.

Tutu carta tāa ndracha'nu kuenda ndian yüvi judíu

22 Takan kūu tajan ndra tatun Jesuu chi'in ndracha'nu chi'in ndisaa ndian chìnuni, nātu'un na cha'a' yi ta ikan kāchin na uvi ta'an ndracha'nu, chà'nda tiñu nuu ndian chìnuni tu'un Jesuu ikan, na ku'un ndra chi'in Paulu ta Bernabé ñuu Antioquía. Ta ma ndra kāchin na, nàni ndra Sila chi'in Juda, ra juuni nàni ra Barsabás. 23 Ta chi'in ndrakan tāchi ndracha'nu iin tutu ña na jakua'a ndra yi nuu ñivi ìyo nuu kuà'an ndra. Ta ma tutu ikan, te'en kà'an yi:

“Ndyu'u ndra kùu tatun Jesuu, chi'in ndracha'nu ndian chìnuni tu'un Jesuu, tāchi ndi iin saludu nuu ndyo'o yani, ndian kùu ñivi yüvi judíu ìyo ñuu Antioquía, ñu'u' Siria, ta ñu'u' Cilicia. 24 Vati chìto ndi ti ìyo ndra kēe ma ñuu Jerusalén ña tüvi nī cha'a ndi ña kujana'a ndra nuu ndo. Ta ma tu'un kuàjana'a ndra nuu ndo ya'a ga jàkanuu yi xini ndo, ta tüva chìto ndo niyi ja'a ndo cha'a' ma tu'un kà'an ndra. 25 Yakan va ndyu'u jāndo'iin tu'un ndi ta kùuni ndi ña tiá va'a, tu kachin ndi iin ndra ìyo tañu ndi, ikan na kunde'e ndra ndo chi'in ndra yanio Bernabé ta Paulu, ndra ya'a kùunio nde'o. 26 Ta juuni Bernabé chi'in Paulu, cha chā'a ndra maa ndra na nde'e ndra kua'a' tundo'o cha'a' Racha'nu chito'o yo Jesucristu. 27 Yakan va chi'in ndra'ya tāchi ndi Juda chi'in Sila ta nda'a ndra tutu i'ya, ikan na katitu'un kachin ndra nuu ndo ma tava kùuni yi ka'an yi. 28 Ti takua chànini Tati Ií Ndioo, ta chànini maa ndi ña na kä'nda ga ndi tiá tiñu nuu ndo kua ma tiñu ka'nu ña te'en kàtitu'un ndi vitin: 29 Ta na kächi ga ndo sa'an kiti chà'ni na ña sòkó na nuu ndioo yutun ií. Ta na kächi ndo nií, ni sa'an kiti kā'a. Ta na kï'vi ndo chi'in ña'a' töve kùu ñasi'i ndo. Tatu jàña ndo jà'a ndo ndisaa ña'a, iin ña va'a kùu yi kuenda ndo tuva ja'a ndo takan. Ta Ndioo na ja'ií ra ndo”, kàti ndra nuu carta ña tàchi ndra.

30 Takan kūu ta ora chīnu ma junta ma ñuu Jerusalén, tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra ma ñuu Antioquía. Ta ora cha kūti'vi ma ñivi chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu ikan, tajan chā'a ndra ma tutu carta ña ndà'a ndra nuu na. 31 Takan kūu ta nduva'a kuii chìsii na, ora jākua'a ndra ma carta ikan. Vati chà'a yi tundeeni na. 32 Vati Juda chi'in Sila juuni ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kùu ndra, yakan va chìto ndra naja kua kà'an ndra chi'in ma ñivi. Ta jàmani ndra na chi'in kua'a' tu'un, vati chā'a ndra tundeeni nuu na. 33 Ta ora chīnu kàtitu'un Sila chi'in Juda ma ña kà'an ma carta, tajan kīndoo ndra ikan tiá kua'a' tiempu. Ta ikan jan tāchi ndiko ndian chìnuni ndra, na ku'un ndiko ndra nuu ma ndracha'nu tāchi ndra ìyo ñuu Jerusalén. Va ji'na kà'an na nuu ndra te'en:

―Ndioo na jà'ií ra ndo ta na kumi va'a ra ndo ma iti' kuà'an ndo.

34 Va chànini Sila ti va'a ga ña kìndoo ndra ñuu Antioquía tiá ga tiempu. 35 Yakan va juuni kīndoo Paulu chi'in Bernabé chi'in inga tiá ndra ndia. Ta endee jàna'a ndra tu'un va'a kà'an cha'a' Jesuu ta kàtitu'un ndra yi nuu ma ñivi ìyo ikan.

Nuu kèsiin Paulu chi'in Bernabé

36 Takan kūu ta ora yā'a kua'a' kivi tajan te'en nāka'an Paulu chi'in Bernabé:

―Na kunde'e ndiko yo ñivi chìnuni ìyo ndisaa ñuu nuu kātitu'un yo tu'un Racha'nu Jesuu niku. Nde'o naja kua ìyo na ―kàti ra.

37 Ta Bernabé, vati kùuni ra ña na ku'un Xuva Marku chi'in ndra, 38 va Paulu nī cha'a ra ña ku'un ra chi'in ndra, vati Xuva ndākoo ra ndra ñuu Panfilia, ta töva nī chakunuu ra jà'a ra ma tiñu Ndioo chi'in ndra. 39 Yakan va kānita'an yu'u ndra, ta kēsiin ndio ndra. Tajan Bernabé kāchin ra Xuva. Ta ikan kēe ndio ndra kuà'an ndra iti' ñu'u' Chipre chi'in varku. 40 Ta Paulu kāchin ra ra nàni Sila. Tajan ma ndian chìnuni ìyo ñuu Antioquía, kīcha'a na kà'an na chi'in Ndioo na kumi ra iti' kuà'an ndra. Tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra kuàkatitu'un ndra tu'un Jesuu.

41 Ta ora chàkunuu Paulu chi'in Sila, tajan yā'a ndra jàmani ndra ma ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñu'u' Siria ta ñu'u' Cilicia ndia, ña na jandeeni ma ña chìnuni na.

16

Nàta'an Timoteu ma Paulu chi'in Sila

1 Takan kūu ta Paulu chi'in Sila chāa ndra ñuu Derbe ta Listra. Ta ikan nāta'an ndra iin ra chìnuni tu'un Jesuu, ra nàni Timoteu. Ta rakan ti ma'á ra kùu iin ña judía, ña chìnuni tu'un Jesuu ndia. Ta tatá ra kùu iin ra griegu. 2 Ta ndisaa ma ndian chìnuni ìyo ñuu Listra ta Iconiu kàti na ti iin ra va'a kùu Timoteu. 3 Yakan va Paulu kùuni ra ña na ku'un ra chi'in ra. Va juuni maa ra chānini ti ji'na ìyo yi ña ta'nda ñii nuu ika ra, ikan na küxaan ndian judíu ìyo nuu kuà'an ndra. Vati ndisaa na cha chìto ti tatá Timoteu kùu iin ra yüvi judíu. 4 Ta tandi'i ma ñuu nuu yà'a ndra, kàtitu'un ndra nuu ma ndian chìnuni cha'a' ma tu'un kà'an ma carta ña tāa ma ndra tatun Jesuu chi'in ndracha'nu chìnuni ñuu Jerusalén, na jachi'in na yi. 5 Yakan va ma ñivi ìyo ma veñu'u ta ñuu ta ñuu ikan, jàndeeni na chìnuni na tu'un Jesuu. Ta ta'ii'iin kivi tiaga kua'a' na kīcha'a chìnuni.

Tichi xinda'vi Ndioo jànde'e ra nuu Paulu iin ra ñu'u' Macedonia

6 Takan kūu ta tava ma Tati Ií Ndioo nī cha'a yi kàtitu'un ndra tu'un Ndioo ñu'u' Asia, yakan va yā'a ndra kuà'an ndra iti' ñu'u' Frigia ta ñu'u' Galacia. 7 Ta ikan chāa ndra raya nuu yà'a ñivi ora kuà'an na iti' ñu'u' Misia. Ta ikan kùuni ndra ku'un ndra iti' ñu'u' Bitinia, va ma Tati Ií Jesuu, tüvi nī cha'a yi ña na ku'un ndra iti' ñu'u' ikan. 8 Yakan va yā'a ndra raya ñu'u' Misia tajan kuà'an ndra iti' ñu'u' ikan. Ta ikan chāa ndra yu'u tañu'u, yatin ñuu Troa. 9 Ta chanikuaa jānde'e Ndioo nuu Paulu iin ra ña ndaa ta ìyo ra ñu'u' Macedonia. Tajan rakan jānini ra Paulu ta te'en nāka'an ra chi'in ra: “¡Na kichiun ñu'u' Macedonia, nuu ìyo ndi ta tindeun ndi!”, kàti yi chi'in ra. 10 Ta ora yā'a ña ndē'e ra ma xinda'vi yakan, ta numini kīcha'a ndio ndi jàndova'a ndi ndatiñu ndi ña ni ku'un ndi iti' ñu'u' Macedonia, vati cha chìto va'a ndi ti Ndioo kāchin ra ndyu'u na ku'un ndi kukatitu'un ndi tu'un va'a kà'an cha'a' Jesuu iti' tikan.

Chàa Paulu chi'in Sila ñuu Filipu ña kàndii ñu'u' Macedonia

11 Takan kūu ta ñuu Troa kī'vi ndi iin varku indeeni nda kati chaa ndi iin ñu'u' vali ña ìyo tichi tañu'u ña nàni Samotracia. Ta ora tuvi inga kivi tajan kī'vi ndiko ndi varku indeeni nda kati chāa ndi ñuu Neápolis. 12 Tajan kēe ndi ñuu i'ya, ta kācha'an ndi ñuu Filipu. Ta ma ñuu Filipu ti iin ñuu ka'nuga kùu yi kuenda ndian Romanu. Ta juuni iin ñuu ka'nu kùu yi kuenda ñu'u' Macedonia. Ta ñuu ikan kīndoo ndi uvi uni kivi. 13 Ta ma kivi nindeo kēe ndi kuà'an ndi iti' yu'u ñuu nuu kàndii iin yuta. Vati ndyu'u kùuni ndi ti ikan kùu nuu kùti'vi ñivi judíu ña kà'an na chi'in Ndioo. Yakan va ora chāa ndi ma ikan ta chūnandi ndi ta ikan jan kīcha'a ndio ndi kà'an ndi tu'un va'a cha'a' Jesuu chi'in ma ñivi ña'a kūti'vi ka'ìin ikan. 14 Ta iin ña'a ndaa tañu ma ñivi ña'a' ikan, kùu ña nàni Lidia. Ta yakan ti ña ñuu Tiatira kùan ta iin ña jàka'nu Ndioo kùan ndia. Ta xìkoan ja'ma color ndaa, ña ya'a vii. Ta yakan ti nàndian tàso'an ndisaa ma ña kà'an Paulu. Yakan va ora chīnian ndisaa ma ña kā'an ra, tajan Ndioo chā'a ra chinituni ra nuan, ta ikan kīcha'a ndioan chìnunian tu'un Jesuu. 15 Ta ikan kūnduta ndioan chi'in ndisaa ñivian ña ìyo ve'an. Ta ora cha yā'a kūnduta vi, tajan te'en kīcha'a kà'an ña ña jàninian ndi:

―Tu chànini ndo ña chìnuva'ani̱ tu'un Jesuu, na ko'o ve'i ta kindoo ndo nindee ndo ma ikan ―kàtian.

Takan kūu ña kēe ndio ndi kuà'an ndi ve'an.

Paulu jànda'a ra iin ñayoko ña ndo'o tati xaan

16 Iin kivi kēe ndi kàcha'an ndi iin nuu kùti'vi ñivi judíu ña kà'an na chi'in Ndioo. Ta tichi iti' kuà'an ndi nāta'an ndi iin ñayoko ña ndo'o tati xaan. Vati ma yakan chìtoan ndanu vàchi ma ña ni ta'an yo iti' nuu jà'a yi. Ta jākanaa ña kua'a' xu'un' kuenda ma ndra chito'an jà'a ma ña chìtoan. 17 Ta ma ora ikani tāndikuan chata Paulu ta juuni chi'in ndi ndia. Tajan kīcha'a kà'an ña, ta kānachaa ña ni'i va'a te'en:

―Ndra'ya kùu ndra jà'a tiñu kuenda Ndioo ka'nu ga, ra ìyo andivi. Ta kàtitu'un ndra nuu ndo naja kua kùu jà'a ndo ta kakú ndo ―kàtian.

18 Ta ñayoko i'ya ti kua'a' kivi chākunuan kà'an ña te'en, yakan va chāa ndio iin kivi ña kūxaan ndio ma Paulu. Ta te'en nāka'an ndio ra chi'in ma tati xaan ña indii ña:

―Chi'in ndatu Jesucristu kà'in ña na keun tichi kuñuan ―kàti ra.

Tajan ora kā'an ma Paulu te'en, ta ma ora ikani kēe ndio yi ña.

19 Tajan ora chā'a ndio ma ndra chito'an kuenda ña na küu ga jakanaa ndra xu'un' chi'an, tajan tīin ndio ndra Paulu chi'in Sila, ta kēñu'u ndra ndra ta chāndaka ndra ndra nuu ka'ìin ndra vetiñu. 20 Tajan te'en kīcha'a ndio ndra kà'an ndra chi'in ndra:

―Ma ndra judíu i'ya ya'a jàkanuu ndra xini ñivi ìyo ñuu yo. 21 Ta jànda'viña'a ndra ma ñivi ñuu yo chi'in ma tu'un chaa ña jàna'a ndra. Ta ndyu'u ti küu ja'a ndi ma ña jàna'a ndra ti töve chà'a ma Ley Romanu ña jà'a ndi yi ―kàti ndra.

22 Ta ikan jan ndisaa ma ñivi ndēta na ta kīcha'a na kà'an ti'ini na chata ndra. Yakan va te'en nāka'an ma ndratiñu chi'in ma jandaru:

―Na tavani'i ndo ja'ma ndra ta na kani ndo ndra chi'in yutun kuiin ―kàti ndra.

23 Ta ikan ora cha yā'a kāni nduva'a kuii ndra ndra, tajan tī'i ndra ndra tichi vekaa. Ta te'en nāka'an tuku ma ndratiñu chi'in ma ra jandaru kùmi vekaa:

―¡Na kumi va'un ndra! ―kàti ndra.

24 Yakan va ora nāka'an ndra te'en chi'in ma ra kùmi vekaa, tajan tī'i ndio ra ndra iin tichi vekaa nuu xe'e ga. Ta ikan tī'i ra cha'a ndra iin tichi yavi vitu.

25 Va juuni ma chanikuaa kivi ikan, ìyo yi a java ñuu, ta ma ora ikan kà'an Paulu ta Sila chi'in Ndioo. Ta chīta ndra iin yaa ña jàka'nu ndra Ndioo. Ta ikan ndisaa ma ndra ka'ìin tichi vekaa, chīni ndra ma ña jà'a ndra. 26 Ta ma ora ikani kīchi iin ña nduva'a kuii ni'i tàan, ña ndava ndāta ma chave'e chi'in pisu tichi vekaa. Yakan va ma ora ikani nūna ndisaa ma yuvekaa. Ta ndisaa ma ndian ka'ìin tichi vekaa ndāchi ma karena ndìkun ma vitu nuu ka'ìin ma cha'a na. 27 Ta ikan ora ndākoo ma ra kùmi vekaa, ta ndē'e ra ña tandi'i yi nùna. Tajan tāva ra ma machiti ra ña ni ka'ni ra juuni maa ra, vati chànini ra ti ndisaa ma ndian ka'ìin vekaa kākú na niku. 28 Va ora ndē'e Paulu ña takan ni ja'a ma jandaru, tajan te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Na kä'niun juuni maun vati ndisaa ndi juuni ka'ìin ndi i'ya ―kàti Paulu chi'in ra.

29 Ta ikan chīkan ma ra jandaru kùmi vekaa iin ñu'ú nuu ra meru ra. Ta ikan chīnu ra kī'vi ra tichi vekaa nuu indii Paulu ta Sila. Ta endee ndàyu ra cha'a' ña yu'vi ra, yakan va chūnandi chiti ra iti' cha'a ndra. 30 Tajan tāvani'i ndio ra ndra ma tichi vekaa, ta te'en chīkatu'un ra nuu ndra:

―Ndyo'o xaa, ¿nayi ìyo yi ña ja'i ta kùu jakakú Ndioo yu'u nuu ma kuati jà'i? ―kàti ra chi'in ndra.

31 Tajan te'en nāka'an ndra chi'in ma jandaru ikan:

―¡Na chinuniun tu'un Racha'nu Jesuu, ta kuu kaku̱n chi'in ndisaa ñiviun ña ìyo ve'un jà'a ra! ―kàti ndra.

32 Takan kūu ta kā'an ndra tu'un ma Racha'nu Jesuu nuu jandaru ikan ta nuu ndisaa ma ñivi ka'ìin ve'e ra ndia. 33 Ta juuni ma ora chanikuaa ikan, chāka ma ra jandaru Paulu chi'in Sila kuà'an ndra iin nuu kàndii iin yuta. Ta ikan nākata ra ma nuu tàkue'e ndra. Tajan Paulu chi'in Sila jākunduta ndio ndra ma jandaru ikan chi'in ndisaa ñivi ìyo ve'e ra. 34 Yakan va ora cha yā'a kùnduta ra chi'in ñivi ra, tajan chāka ndio ra ndra kuà'an ndra ve'e ra. Ta ikan chā'a ra ña chàchi ndra. Yakan va maa ra chi'in ndisaa ñivi ra, nduva'a kuii chìsii vi ña kīcha'a vi chìnuni vi tu'un Racha'nu Ndioo.

35 Ta ora kūndichin inga kivi ma ndra kùu vesi tāchi ndra tatun kà'an nuu ma ra jandaru kùmi vekaa, ña na jaña ra Paulu chi'in Sila, ndra ka'ìin tichi vekaa. 36 Ta ikan jan te'en nāka'an ndio ma ra kùmi vekaa chi'in ma Paulu:

―Ma ndra kùu vesi, tāchi yu'u ña na jañai ndo. Yakan va cha kùu ku'un vii ndo ve'e ndo vitin ―kàti ra.

37 Tajan te'en nāka'an ndio ma Paulu chi'in ma ndra kùmi vekaa:

―Ndyu'u ndra kùu kuenda ñuu ka'nu Roma. Kāni ndra ndi nuu ka'ìin kua'a' ñivi, ta tī'i ndra ndi tichi vekaa i'ya. Ta tüvi nī ja'a ji'na ndra kuenda tuva kuati ndi kùu yi. ¡Ta vitin kùuni ndra tavani'i xe'e ndra ndi ikan nï'iin ñivi näkoto na yi! ¡Va na küu ja'a ndra yi takan! ¡Yakan va na kichi juuni maa ndra ta tava ndra ndi! ―kàti ra.

38 Ta ikan jan kēe ma ndra jandaru chākatitu'un ndra nuu ma ndra kùu vesi ña chà'nda tiñu nuu ndra. Ta ora chìto ndra ña ndra tatun Jesuu, kùu kuenda ñuu ka'nu Roma kùu ndra, ndava yū'vi ndra. 39 Ta ikan kēe ndra kuàndakan ndra ñamani nuu Paulu ta Sila na jaka'nuni ndra ndra cha'a' ma ña jā'a ndra chi'in ndra. Tajan tāvani'i ndio ma ndra vesi ndra tichi vekaa. Ta jānini ndra ndra ña na kee ndra ma ñuu ikan. 40 Yakan va ora kēe ndra ma vekaa, tajan kuà'an ndra nuu ndian chìnuni ka'ìin ve'e Lidia. Ta ora chāa ndra ikan tajan chā'a ndra tundeeni nuu na. Ta ikan kēe ndio ndra kuà'an ndra inga ñuu.

17

Ñivi ñuu Tesalónica kàja'a na kuati

1 Ma iti' kuà'an Paulu chi'in Sila yā'a ndra ñuu nàni Anfípolis, ta juuni yā'a ndra ñuu nàni Apolonia. Tajan chāa ndio ndra ñuu nàni Tesalónica, vati ikan ìyo iin veñu'u ñivi judíu. 2 Ta ikan kī'vi Paulu ma tichi veñu'u ikan, kua takani jà'a ra ndisaa kivi nindee na. Uni sabadu jāna'a ra kua kà'an tutu Ndioo nuu na. 3 Ta chi'in tutu ikan kātitu'un ra nuu na ti ra kùu Cristu ìyo yi ña nde'e ra tundo'o niku. Ta ora na ya'a ña kuvi ra ni nataku ndiko ra. Ora chīnu kā'an Paulu takan chi'in na, tajan te'en nāka'an ndiko ra:

―Juuni ma ra Jesuu ña kà'in nuu ndo, juuni rakan kùu ma Cristu, ra tāchi Ndioo ña jàkakú ra yo ndia.

4 Yakan va tiani ma ndian judíu kīcha'a na chìnuni na tu'un Jesuu ña kà'an Paulu ta Sila, tajan ndō'iin ndio na chi'in ndra. Ta juuni ìyo kua'a' ma ndian yüvi judíu ña jàka'nu Ndioo, ta nda ñivi ña'a' cha'nu ya'a ga iñu'u ndia, juuni kīcha'a vi chìnuni vi tu'un Jesuu. 5 Va ma ndian judíu ndian tüvi nī chinuni tu'un Jesuu nduva'a kuii kūxaan na ta tīxin na ña kì'vi iin ñivi na iti' Jesuu. Yakan va chāka'an na chi'in iin ndra kini kàchika kai na kīcha'a ndra kùvaa yu'u ndra ta na jakanuu ndra xini ma ñivi ñuu ikan, kàti ndra. Ta takan jā'a ndra, tajan ikan kēe ndio ndra chi'in inga ndian ñuu kuànanduku na Paulu chi'in Sila ve'e Jasón, ti kùuni na tava na ndra ma tichi ve'e ra ta jana'a ndio na ndra nuu tùvi ñivi ka'ìin ñuu ikan. 6 Va tava nī nata'an na ma Paulu ta Sila ve'e ma Jasón, yakan va maa ra tīin na. Ta juuni tīin na inga ndra chìnuni ña ìyo ve'e ra. Ta kēñu'u ndio na ndra kuà'an na nuu ndra kùvetiñu. Ta ora chāa na ma vetiñu, tajan ma ndra judíu ni'i va'a kīcha'a kà'an ndra chi'in ndra kùvetiñu te'en:

―Ndra'ya kùu ndra jàkanuu xini ñivi ìyo ñuñivi, ta vitin vàchi ndra i'ya, ti juuni kùuni ndra jakanuu ndra xinio ndia. 7 Ta Jasón kùu ra ña chā'a ra ve'e ra na koo ndra. Ta ndrakan tüva jachi'in ndra tu'un ley Rey César, ra chà'nda tiñu nuu yo, vati kàti ndra ña ìyo tuku inga ra kùu rey, ta rakan nàni ra Jesuu ―kàti ndra.

8 Yakan va ora chīni ma ndra vetiñu chi'in ma ñivi ka'ìin ikan ña kà'an ndra, yakan va tiaga kīcha'a na kùxaan na. 9 Ta jā'a na na tia'vi Jasón chi'in inga ñivi iin multa. Tajan ora tīa'vi ndio ndra yi ta jāña ndio ndra ndra.

Paulu chi'in Sila chàkatitu'un ndra tu'un Jesuu ñuu Berea

10 Ora cha kī'vi ma chanikuaa, numini tāchi ma ndian chìnuni tu'un Jesuu ma Paulu chi'in Sila, na ku'un ndra iti' ñuu Berea. Ta ora chāa ndra ma ñuu ikan, ta kuàki'vi ndio ndra veñu'u ñivi judíu ñuu ikan. 11 Ta ma ndian judíu ìyo ñuu i'ya tiá yati na kua ndian judíu ìyo ñuu Tesalónica, ti ya'a chìsii na ora kàtitu'un ndra tu'un cha'a' Jesuu nuu na. Ta jàkua'a na ma tutu Ndioo ndisaa kivi, nde'o tu ña ndicha kùu ma ña jàna'a ma Paulu nuu na. 12 Yakan va kua'a' na kīcha'a chìnuni tu'un Jesuu, ta juuni kua'a' ndian yüvi judíu kīcha'a chìnuni na ndia, nda ma ndra'ii chi'in ñivi ña'a ya'a ga iñu'u ndia. 13 Va ora chīto ma ndian judíu ìyo ñuu Tesalónica ña juuni chàkunuu Paulu jàna'a ra tu'un Ndioo ñuu Berea, tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra kuàjakanuu ndra xini ñivi ìyo ñuu ikan, ikan na kuxaan na nde'e na Paulu. 14 Va ma ndian chìnuni tāchi na Paulu na kee ra numini ma ñuu ikan ta ku'un ra iti' yu'u tañu'u. Ta Sila ta Timoteunia ndōo ndra ma ñuu Berea. 15 Tajan ndisaa ma ndra chìnuni ña ndakata'an chi'in Paulu kuà'an ndra chi'in ra nda ñuu Atenas. Ora chāa ndra ñuu Atenas, tajan Paulu tāchi ra ndra na ku'un ndiko ndra ñuu Berea kuka'an ndra nuu Sila ta Timoteu, na kichi numini ndra ma ñuu Atenas nuu ndaa ra. Yakan va kēe ndio ndra kuàkatitu'un ndra nuu Timoteu ta Sila.

Paulu chàkunuu ra ñuu Atenas

16 Takan kūu ta ikan Paulu ndàtu ra Sila ta Timoteu ñuu Atenas. Yakan va ndanikuni ma nuu chàkunuu ra ñuu ikan, ndè'e ra ma ndioo yutun ií ña jà'a ñivini. Ta nda'vi kūuni ra ora ndē'e ra yi. 17 Yakan va tichi veñu'u ndian judíu nàtu'un ta'an ra chi'in ñivi judíu, ta chi'in ñivi yüvi judíu ña jàka'nu Ndioo. Ta juuni nani kivi kànita'an yu'u ra cha'a' ña ndaa chi'in ñivi kùti'vi nuya'vi ndia. 18 Ta juuni ka'ìin ndian jàkua'a jakuela epicúreos, chi'in ndian jàkua'a jakuela estoicos, te'en kīcha'a na kànita'an yu'u na chi'in Paulu:

―¿Nda tu'un kùu ña kà'an ra'ya ña ya'a kua'a' yu'u ra? ―kàti na.

Ta inga na kà'an te'en:

―Ma ra'ya jà'a ra, ña kuàkatitu'un ra tu'un cha'a' ndioo ka'ìin nuu chika, va kùu ndra ndioo töve nàkoto ndi. Takan jà'a ra najaka ―kàti na.

Tu'un i'ya kā'an na, ti Paulu kàtitu'un ra tu'un cha'a' Jesucristu, naja nātaku ra tañu ndian ndií. 19 Ta ikan tīin na ra, ta kuà'an na chi'in ra nuu ndaa ve'e nàni Areópago. Vati ikan kùti'vi na ora chìni na iin tu'un chaa. Ta ora chāa na ma ikan, ta te'en chīkatu'un ndio na nuu Paulu:

―Kùuni ndi koto kachin ga ndi cha'a' ma tu'un chaa ña já chinu kātitu'u̱n. 20 Vati kàtitu'u̱n nuu ndi iin tu'un ña töve chìto ndi. Yakan va kùuni ndi koto ndi niyi kùuni yi kà'an yi ―kà'an na.

21 Takan kūu tajan ndisaa ma ndian ñuu Atenas chi'in ndian kìchi nuu chika ña ìyo ma ikan, jàkenaa na tiempuni chi'in ma ña nàtu'un na ta tàso'o na nda tu'un nikuuni ña kùu iin ña chaa kuenda na. 22 Ta ikan jan ndēta Paulu tañu ma ñivi ka'ìin ve'e Areópago ikan, ta te'en nāka'an ra chi'in na:

―Ndyo'o ndian ñuu Atenas, vitin va cha chìtoi ti ndyo'o kùu ndian ya'a jàka'nu ndo ndioo ña ya'a chìnuni ndo, 23 ti ora chākunui tichi ñuu ndo, ikan ndē'i ndisaa ma yutun ií ña jàka'nu ndo. Ta tañu ma ña jàka'nu ndo, ndē'i iin letra ma nuu naa ña te'en kà'an: “Kuenda iin Ndioo ña töve nàkoto yo.” Ta yu'u kàtitu'in nuu ndo vitin cha'a' Ndioo ña jàka'nu ndo vaji töve nàkoto ndo ra. Juuni cha'a' yakan kùuni kàtitu'in nuu ndo, ikan na chaa ndo koto kachin ga ndo naja kua kàa ra.

24 ’Vati Ndioo ikan kùu ma ra jātuvi ñuñivi, ta tandi'i ña ìyo nuu yi. Ta juuni rakan kùu ra ña chà'nda tiñu nuu andivi ta nuu ñu'u' ñuñivi ndia. Ta töve ìyo ra tichi nï'iin veñu'u ña jà'a ñivini vati ìyo ra ndanikuni. 25 Ta töve chìniñu'u ra nï'iin ñivi jà'a tiñu nuu ra. Vati tüvi kùmani nï'iin nakuyi nuu ra. Ta maa ra kùu ra ña chà'a ra kivi koo yo, chi'in tati xìta yo, ta tandi'i ña'a yo ña ìyo.

26 ’Vati chi'in iin ra'ii ni, jā'a ra ña tùvi tandi'i ñivi ìyo ninii kuii ñu'u' ñuñivi, ikan na koo na ndisaa ma ñu'u' i'ya. Ta antea ña jātuvi Ndioo ñivi ìyo ñuñivi cha kāchin ra naja kivi ni koo na nuu yi, ta juuni kāchin ra ndanu ìyo yi ña koo na ndia. 27 Takan jā'a Ndioo, ikan na nanduku ndicha yo ra nda kati nata'an yo ra, vati Ndioo tüvi chika ìyo ra nuu ta'ii'iin yo. 28 Vati Ndioo jà'a ña ìyo yo, ta jà'a ra ña kanda yo, ta juuni chà'a ra ña ìyo ñandeo ndia, ikan na kuu koo ndito yo. Vati te'en tāa iin ra ñuu ndo iin tutu vii taji'na: “Se'e Ndioo kùu ndisaa yo.” 29 Ndicha kuii ña takua kùu yo se'e Ndioo, yakan va tüvi ìyo yi ña ka'an yo ña Ndioo kùu ra takua kàa iin yutun ií ña oro, a iin ña plata, a iin ña kàa takua kàa iin yuu. Vati ndisaa yakan kùu ma ña vàchi ma chinitunini na, ta jà'a na yi chi'in nda'a' na takua kùuni maa na ndia. 30 Vati Ndioo antea tüvi nī ti'i ra kuenda na ora tüvi chìto na ma tu'un ra niku. Va vitin Ndioo chà'nda ra tiñu nuu ndo, ta nuu ndisaa ñivi ìyo ñuñivi na ndakoo yo jà'a yo kuati ta na chikoni'o ku'un yo iti' kuà'an ra. 31 Vati Ndioo cha kāchin ra iin kivi ña ni jakutuni ra tiñu ndisaa ñivi. Ta ikan kàti ndaa ra nuu yo, yo jà'a ña va'a, ta yo töve. Ta ndisaa ña'a Ndioo cha chā'a ña na ja'a Jesucristu yi. Vati rakan cha kāchin ra ra tatiempu. Ta ora jānataku Ndioo ra tañu ndian ndií, takan chā'a Ndioo ña nakoto kachin tandi'i ñivi ña kāchin ra Jesuu ña na ja'a ra ma tiñu ikan ―kàti Paulu.

32 Takan kūu ta ora chīni na ña kā'an Paulu ña nātaku ndiko ñivi tañu ñivi ndií, ìyo ndian kà'an ti'ini chata ra, ta ìyo ndian kà'an te'en ndia:

―Ni taso'o ndiko ndi ma ña kà'un va nda inga tuku ora ―kàti na chi'in ra.

33 Yakan va kēe ndio ra ta kuà'an ra. 34 Ta ìyo ndian kīcha'a chìnuni tu'un Jesuu ña kà'an Paulu. Ta tañu ndian chìnuni ndaa iin ra ndiso tiñu vetiñu Areópago, ra nàni Dionisio. Ta juuni ndaa iin ña'a chìnuni ña nàni Dámaris chi'in inga tuku tiaga na ma ikan ndia.

18

Kuà'an Paulu ñuu Corintu

1 Takan kūu ta Paulu, kēe ra ñuu Atenas, ta kuà'an ra iti' ñuu Corintu. 2 Ta ora chāa ra ñuu Corintu ta ikan nāta'an ta'an ra chi'in iin ra judíu, ra nàni Aquila. Ta rakan ti ra ñu'u' Ponto kùu ra. Ta Aquila chi'in ñasi'i ra Priscila, takani cha ìyo vi ma ñu'u' Italia niku. Ta kēe vi ma ñu'u' ikan vati ma ra kalecha'nu Claudiu, jākunu ra ndisaa ndian judíu ndian ìyo ma ñu'u' ikan. Ta ikan já chāa ndio vi ñuu Corintu. Ta ikan Paulu kuà'an ra kuànde'e ra vi ma nuu ìyo ve'e vi. 3 Ta ora chāa Paulu ve'e vi, ta kīcha'a ra jàva'a ra ve'e ja'ma chi'in vi ña ni xiko vi. Vati juuni chìto ra jà'a ra ma tiñu ikan ndia. Ta ikan kīndoo ra jàtiñu ra chi'in vi. 4 Ta ta'ii'iin kivi nindeo Paulu chà'an ra ma veñu'u ndian judíu chàkatitu'un ra nuu na chi'in ndian yüvi judíu ndia, vati kùuni ra ña na chinuni na tu'un Jesucristu.

5 Takan kūu ta kēe Timoteu chi'in Sila ñu'u' Macedonia, ta chāa ndra ñuu nuu ìyo Paulu. Ta ikan chāa ndra ve'e nuu ìyo ra. Yakan va ora ndē'e Paulu ña chāa ndra, tajan kīcha'a ndio ra kàtitu'un ra nani kivi ma tu'un Jesuu nuu ma ñivi judíu, va jàna'a kachin ra nuu na ña Jesuu juuni kùu ra ma Cristu ra tāchi Ndioo ña na jakakú ra yo ndia. 6 Va ora kīcha'a ra kà'an ra te'en nuu na, tajan iin ndian judíu kīcha'a na kàyuni na chi'in ra ta kīcha'a na kà'an ti'ini na chata ra. Yakan va Paulu kīcha'a ra jàkisi ra ja'ma ra, ta kīcha'a ndio ra kà'an ra te'en chi'in na:

―Ora jànde'e Ndioo tundo'o nuu ndo na tüva chìtoi ti yüva kuati yu'u kùu yi, vati cha kātitu'in tu'un cha'a' Jesuu nuu ndo vaji töve jàchi'in ndo yi. Yakan va vitin ta iti' nuu ni ku'un ndioi kukatitu'in tu'un i'ya nuu ñivi yüvi judíu ―kàti Paulu.

7 Ta ora kēe ndio ra ma veñu'u ndian judíu ikan, ta kuà'an ndio ra ve'e iin ra nàni Ticio Justo, ta rakan ti iin ra jàka'nu Ndioo kùu ra ndia. Ta ìyo ve'e ra yatini xiin ma veñu'u ikan. 8 Ta iin ra nàni Crispo, ra chà'nda tiñu ma veñu'u ikan juuni kīcha'a ra chìnuni ra tu'un ma Racha'nu Jesucristu chi'in ndisaa ñivi ña ìyo ve'e ra. Ta kua'a' ñivi ñuu Corintu kīcha'a chìnuni ta kùnduta na ora chīni na ma tu'un va'a cha'a' Jesuu ndia. 9 Iin chanikuaa Paulu ndē'e ra Jesucristu takua ndē'o nakuyi tañu ñuma'na yo. Tajan te'en nāka'an Jesucristu chi'in ra:

―¡Na yü'viun! ¡Na katitu'u̱n tiá tu'in nuu tiaga ñivi! ¡Ta na jäñaun ña jàna'un yi nuu na! 10 Vati ìyoi chi'un, ta nï'iin na küu jati'ini na chi'un a takue'un jà'a na, vati ìyo kua'a' ñivi mai ñuu i'ya ña kāchi̱n ―kàti ra.

11 Takan kūu yakan va Paulu chīyo ra iin kuiya java ma ñuu Corintu ña jàna'a ra tu'un Ndioo nuu ma ñivi ikan.

12 Ta chāa iin kivi ña kī'vi ra nàni Galión chà'nda ra tiñu ñu'u' Acaya. Ta ma ñuu Corintu ti ìyo yi tichi ñu'u' Acaya ndia, tajan kūti'vi ta'an ndio ma ndian judíu, ta tīin ndio na Paulu. Ta chāndaka na ra nuu jàkutuni Galión tiñu, na jànde'e ra tundo'o ra. 13 Tajan te'en tīso ma ñivi kuati chata Paulu nuu ma Galión:

―Ra'ya, kùu ra jànda'viña'a ñivio. Ti kàti ra ti tüvi va'a ña jàka'nu ndi Ndioo takua kà'an ma tutu ley ña kà'an cha'a' ma niyi ìyo yi ña ja'a ndi ―kàti na.

14 Takan kūu ta chani ka'an Paulu iin tu'un nuu ra niku ora nāka'an Galión iin tu'un i'ya nuu na:

―Ndyo'o ndian judíu, na kuni va'a ndo ña ni ka'in chi'in ndo. Tu ìyo iin ña kini a kuati ka'nu ña jā'a ra, tajan ìyo yi ña jakutuni̱ yi, 15 va tava chā'i kuenda ña tìsokuati ndo ra cha'a' ma tu'un kā'ani ra chata tutu Ley chìnuni ndyo'o ñivi judíu, yakan va na jandondaa maani ndo yi ti na küuni ja'i yi ―kàti ra.

16 Takan kūu tajan jākunu Galión na tichi ma ve'e nuu tà'nda tiñu ikan. 17 Ta ikan tīin ndio ma ndian judíu ra nàni Sóstenes, ra chà'nda tiñu veñu'u judíu. Ta ikan jan nduva'a kuii kāni na ma Sóstenes nuu nde'e ma nuu nda vetiñu nuu chà'nda Galión ma tiñu ma ora ikani. Va ma Galión, vaji ndē'e ra ma ña ndo'o ma Sóstenes, tüvi nī jachi'in ra ma ña jà'a na chi'in ra.

Cha'a' uni kīcha'a ndiko Paulu kuàkatitu'un ra tu'un Jesuu ora chāa ndiko ra ma ñuu Antioquía

18 Takan kūu ta Paulu kīndooga ra kua'a' kivi ma ñuu Corintu. Ta ikan jan kīcha'a ndio ra kà'an ndio ra chi'in ma ndian chìnuni tu'un Jesuu ña ni ku'un ra. Ta ikan jan tīin ndio Paulu iin varku. Ta kēe ndio ra kuà'an ra chi'in Aquila ta chi'in ñasi'i ra ña nàni Priscila iti' ñu'u' Siria. Va ora takäaga ki'vi vi tichi varku, ji'na Paulu sōkon ra ndisaa ixi xini ra ñuu nàni Cencrea. Vati rakan jāchinu ra ña chā'a ra tu'un nuu Ndioo ña ni ja'a ra tiñu kuenda ra. 19 Ta ora chāa na ñuu nàni Efesu, tajan ndākoo ra Priscila chi'in Aquila ma ikan. Ta kēe ndio ra kuà'an ra nuu ndaa iin veñu'u ndian judíu. Ta ikan kīcha'a ndio ra jàna'a ra chi'in ma ndian judíu ña kùti'vi ma ikan. 20 Ta ikan jan kīcha'a ña nàka'an na chi'in ra ña na kindoo ra koo ra tiá kivi chi'in na, va nī kuuni ra. 21 Yakan va te'en kīcha'a ra kà'an ra chi'in na:

―Ìyo yi ña ku'in iti' nuu ti kùuni koi ñuu Jerusalén ora kicha'a ma viko ikan. Ta tu Ndioo kùuni, tajan vàchi̱ nde'e ndikoi ndo inga cha'a' ―kàti ra.

Ta ora chīnu kà'an ra takan tajan kī'vi ndio ra tichi ma varku ta kēe ndio ra ñuu Efesu ta kuà'an ra iti' nuu. 22 Ta ora chāa ra ñuu Cesarea, ta kēe ndiko ra kuà'an ra ñuu Jerusalén, kuàka'an ra chi'in ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo veñu'u ikan. Ta ikan jan kēe ndio ra kuà'an ra iti' ñuu Antioquía. 23 Tajan kua'a' va'a kivi chīyo ra ma ñuu Antioquía, ta ikan jan kēe ndiko ra kuà'an ra kuàjamani ra ndisaa ndian chìnuni tu'un Ndioo ìyo ta'ii'iin ñuu nuu yā'a ra, taku ñu'u' Galacia chi'in ñu'u' Frigia.

Ra nàni Apolo kàtitu'un ra tu'un Jesuu ñuu Efesu

24 Ma tiempu ikan chāa iin ra judíu, ra nàni Apolo ma ñuu Efesu. Ta ma rakan ti ra kìchi ñuu Alejandría kùu ra. Ta ya'a ga vii jàna'a ra ma tutu Ndioo nuu ma ñivi, ta chìto va'a ga ra naja kua kà'an yi. 25 Ti cha jākua'a ra naja kua kùu iti' Ndioo, ta ikan kīcha'a ra jàna'a ra yi chi'in ndisaa kuii anima ra nuu ma ñivi ikan. Ta kàtitu'un kachin ra ndisaa naja kua chìto ra kuenda Racha'nu Jesuu, vaji chìto ra uvanuu naja kua jāna'a Xuva ora jākunduta ra ñivini niku. 26 Yakan va Apolo tüvi ndasii ra ora kàtitu'un ra tu'un Ndioo nuu ñivi ka'ìin tichi veñu'u ñivi judíu. Va ora chīni Priscila chi'in iian Aquila ma ña kà'an ra, tajan kāna siin vi ra, ta jāna'a vi tiaga kachin naja kua kùu ma iti' Ndioo nuu ra. 27 Ta ora kūuni Apolo ya'a ra iti' ñu'u' Acaya, tajan ndisaa ma ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Efesu, chā'a na tundeeni ra. Vati tāa na iin carta ta chā'a na yi nuu Apolo, na kunda'a ra yi ta jana'a ra yi nuu ndian chìnuni ìyo ñu'u' Acaya, ikan na ku'va na ña na ndoo ra chi'in na, vati töve nàkoto na ra. Takan kūu ta ora chāa ra ñu'u' Acaya, tajan kīcha'a ña ya'a ga tìndee ra ma ndian kuà'an iti' Jesuu, ti chā'a Ndioo ñamani ra nuu na, yakan va kīcha'a na chìnuni na ma tu'un ra. 28 Ta Apolo, nuu tùvi ñivi jākanaa ra ndian judíu ora kànita'an yu'u ra chi'in na, ti jàna'a ra nuu na ña kà'an kachin ma tutu Ndioo, ti Jesuu ndicha kuii kùu ma ra Cristu, ra tāchi Ndioo ña na jakakú ra yo.

19

Paulu, chàa ndiko ra ñuu Efesu

1 Takan kūu ta juuni ìyoga Apolo ñuu Corintu, ora kēta chiyo Paulu iin yuku kini ña ìyo iti' ñu'u' Asia. Ta ora chāa ra ñuu nàni Efesu ikan nāta'an ra uvi uni ndian chìnuni. 2 Ta te'en chīkatu'un ra nuu na:

―¿A nī'i ndo Tati Ií Ndioo ora kīcha'a ndo chìnuni ndo? ―kàti Paulu chi'in na.

Tajan te'en nāka'an na:

―Nï'iin cha'a' takä'an taso'o ndi tuva ndicha ìyo iin Tati Ií Ndioo ―kàti na.

3 Tajan te'en kīcha'a chìkatu'un tuku Paulu nuu na:

―¿Ta nayi chīnuni ndo ora ña kūnduta ndo, tuva takan? ―kàti Paulu.

Tajan te'en nāka'an tuku na:

―Chīnuni ndi tu'un kātitu'un Xuva ora jākunduta ra ñivi ―kàti na.

4 Tajan te'en nāka'an tuku Paulu chi'in na:

―Va Xuva jākunduta ra ndisaa ndian jāña ña jà'a kuati, ta chīkoni'i ndiko na kuà'an na iti' Ndiooni. Va juuni kātitu'un Xuva nuu ndo ña na chinuni ndo tu'un ma Racha'nu ña vàchi iti' chata ra, vati rakan kùu Jesuu. ―Takan kàti Paulu chi'in na.

5 Ta ora chīni na ña kā'an Paulu te'en, tajan ndisaa na kūnduta ma ora ikani chi'in sivi ta ndatu Racha'nu Jesuu. 6 Tajan ora jūndii Paulu nda'a' ra xini na, ta ma ora ikani kōyo Tati Ií Ndioo chata na. Ta kīcha'a na kà'an na iin tu'un siin ña tüvi chìto na kà'an na. Ta juuni kīcha'a na kàtitu'un na nuu ma ñivi chi'in tu'un yu'u Ndioo. 7 Takan kūu ta ndisaa ma ndian ka'ìin ikan, ìyo uchi uvi ta'an na kùu na kua ndisaa na.

Paulu jàna'a ra tichi veñu'u ndian judíu, ta tichi jakuela ìyo ñuu Efesu

8 Takan kūu ta ndi uni yoo ña chīyo Paulu ma ñuu Efesu, tüvi nī yu'vi ra ña jàna'a ra tu'un Jesuu nuu ma ñivi tichi veñu'u ñivi judíu. Ta juuni kà'an ra ta jànini ra ma ñivi naja kua jà'a na ta kùu chaa na nuu chà'nda Ndioo tiñu. 9 Va ìyo ndian ya'a ndava xini, ña nī kuuni na chinuni na ma ña kà'an ra. Tajan juuni ma ora ikani, kīcha'a na kà'an ti'ini na chata ma iti' Jesuu. Ta ikan Paulu kēsiin ra ma veñu'u ikan ta juuni tava ni siin ra ma ndian chinuni tu'un Jesuu. Tajan kēe ndio na kuà'an na chi'in ra iin jakuela ra nàni Tirano. Ikan jàna'a Paulu tandi'i kivi nuu ma ñivi ma jakuela ikan. 10 Uvi kuiya kūu yi ña jā'a ra takan. Takan kūu ta tandi'i ñivi ñu'u' Asia chīni tu'un cha'a' Racha'nu Jesuu, ta nda ndian judíu ta nda ndian yüvi judíu ndia. 11 Ta Ndioo chā'a ra kua'a' va'a ndatu ra nuu Paulu na jana'a ra yi nuu ñivi chi'in nda'a' ra. 12 Takan kūu vaji pañitu a nda ja'ma ni kùuni ña jànani na ra, ta chùnda'a na yi chà'an na nuu ndian ku'vi, ta ndà'a na. Ta juuni tàva ra ma tati xaan ña ndiso na ndia.

13 Va ìyo ndra judíu ña chàkunuu kai ña tàvani'i ndra tati xaan ndiso ñivi. Ta ndrakan ti kùuni ndra ja'a ndra yi chi'in ndatu Racha'nu Jesuu niku. Ta yakan va te'en kà'an xaan ndra chi'in ma tati xaan ndiso ma ndian ku'vi:

―¡Chi'in ndatu Jesuu ña kàtitu'un Paulu, yu'u, kà'in ña na kee ndo tichi anima ma ndian kù'vi! ―kàti ndra.

14 Ña'a kùu ma ña jā'a ma ndi ucha ta'an ndra se'e iin ra judíu ña nàni Esceva. Ta rakan ti iin ra chà'nda tiñu nuu ndra kùu sutu kùu ra. 15 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ma tati xaan ikan chi'in ndra:

―Nàkotoi Jesuu, ta juuni chìtoi nda ra kùu Paulu, ¿va ndyo'o nda ndian kùu ndo ña chà'nda ndo tiñu nui? ―kàti ma tati xaan chi'in ndra.

16 Tajan ora chīnu kā'an ma ra ndiso tati xaan nuu ndra, tajan ma ora ikani, ndāva ma ra ndiso tati xaan chata ndra chi'in kua'a' ñandee ra ta jāti'ini yi chi'in ndra, ta ikan chïto naja kua jā'a ndra ña kūndee ndio ndra kakú ndra ña janda kuà'an kaviti ndra ma iti' ve'e ndra, ta juuni tākue'e ndra ndia. Vati ndi'i ja'ma ndra jānakaa ma ra ndiso tati xaan ikan. 17 Ta ora kūu te'en, ndian judíu ta ndian yüvi judíu ìyo ñuu Efesu chīto na yi. Yakan va ora chīto na ña takan kūu, ta ndava yū'vi na. Ta ikan kīcha'a kua'a' ñivi jàka'nu na Racha'nu Jesuu.

18 Ta juuni kua'a' ndian já chīnuni chà'an na chàkatitu'un na nuu ndisaa ñivi ka'ìin ma ikan tandi'i ma kuati kini ña jà'a na. 19 Ta kua'a' ndian nduvi chàndaka na ma tutu jà'a na. Ta ikan kīcha'a na chà'mi na yi nuu tùvi ñivi. Ta ikan tāvani'i na kuenda naja kua ndaa ma tutu ikan. Ta ikan kēta yi ña ndaa yi uvi xiko uchi mii xu'un' plata kua tandi'i yi. 20 Ta takan kūu ta chìta kuati tu'un Racha'nu Jesuu nda nikuuni, ta jàna'a Ndioo ndatu ra nuu ñivi ndia. Ta ikan kī'vi kua'a' ñivi iti' kuà'an ra, cha'a ña chìnuni na tu'un Jesuu. 21 Ta takan kūu ta chànini Paulu, ña kùuni ra ku'un ra iti' ñu'u' Macedonia chi'in iti' ñu'u' Acaya, nda kati chāa ra nda ñuu Jerusalén. Ta juuni kàti ra, ti ora chinu ma tiñu jà'a ra ñuu Jerusalén, juuni ìyo yi ña ku'un ra ñuu Roma ndia. 22 Ta ikan tāchi Paulu uvi ta'an ma ndra tìndee ra na ku'un ndra ñu'u' Macedonia. Yakan va ma ndra tāchi ra te'en nàni ndra: Timoteu chi'in Latu. Vati ma Paulu, kīndoo ra uvi uniga kivi ma ñu'u' Asia.

Jàkanuu ra nàni Demetriu xini ñivi ñuu Efesu

23 Tiempu ikan chīyo kua'a' tundo'o ndē'e ndian chìnuni tu'un Jesuu, 24 ti kēta iin ra nàni Demetriu ña ya'a jàkanuu ra xini ma ñivi ñuu Efesu. Vati ma tiñu jà'a ra, kùu ña jàva'a ra mamaa kaa plata. Ta juuni jà'a ra kua'a' va'a veñu'u kuati ña kàa takua kàa veñu'u ña jàka'nu ñivi nuu ìyo ndioo Artemisa chi'in yi. Ta jàkanaa ra kua'a' xu'un' chi'in ma ña jà'a ra ndia. Ta juuni kua'a' xu'un' tìa'vi ra ma ndian jàtiñu chi'in ra. 25 Tajan jā'a ra ña na kuti'vi ta'an ndisaa ndra jàtiñu chi'in plata. Tajan te'en nāka'an ndio ra nuu na:

―Ndyo'o xaa, cha chìto va'a ndo, ti ma tiñu jà'a yo kùu yi iin ña va'a maa yo ti ndòkuika yo jà'a yi. 26 Ta juuni cha chìto ndo ma tu'un kà'an ra nàni Paulu nuu ñivi ta ndè'e ndo naja ya'a kì'vi na iti' jàna'a ra. Kàti ra ti ma ndioo jàva'a yo chi'in kaa yüvi ndioo ndicha kùu yi kàti ra. Takan jàna'a ra nuu ma ñivi. Yakan va kua'a' na cha chìnuni ma tu'un kà'an ra. Ta yüvi ñuu Efesu i'yani kùu yi ña jā'a ra takan, vati juuni jā'a ra takan chi'in ñivi ìyo ndisaa ñuu nuu yā'a ra ndia, nda kati ndi'i ñu'u' Asia chàkunuu ra. 27 Yakan va ndisaa ma ña jàna'a ra, iin kuati ka'nu kùu yi kuenda yo, koto kenaa ndisaa ma tiñu jà'a yo. Ta juuni ni kenaa ma ña jàka'nu yo ndioo Artemisa tichi veñu'an ndia. Ta töva ni ka'an ma ñivi ti ya'a ka'nu kùu ndioo yo, ta tüva ni ku'va na ña na ka'nda ña tiñu nuu na. Vati yakan jàka'nu ñivi ìyo nda iti' ñu'u' Asia, ta nda tandi'i ñuu ñuñivi ndia. ―Takan kàti Demetriu nuu ndra.

28 Ta ora chīni ndra tu'un kà'an Demetriu, tajan nduva'a kuii kūxaan ndra ma ora ikani. Tajan te'en kīcha'a ndio ndra kà'an ni'i ndra:

―¡Ya'a ga ka'nu kùu ma ndioo Artemisa, kuenda ñivi ñuu Efesu! ―kàti ndra.

29 Tajan ma tiempu ikan, nduva'a kuii jàkanuu xini ndra ma ñuu ikan. Ta ikan jan tīin ndra ra nàni Gayu chi'in inga ra nàni Aristarcu. Ta ninduvi ndrakan kīchi ndra ñu'u' Macedonia ña chàkunuu ndra chi'in Paulu. Yakan va tīin ndra ndra, ta kēñu'u ndra ndra chāndaka ndra ndra nuu iin ve'e ka'nu nuu ndòndaa tiñu iti' tichi ñuu. 30 Tajan Paulu kūuni ra ki'vi ra ka'an ra nuu ma ñivi ka'ìin ti'vi ikan. Va ma ndian chìnuni ìyo chi'in ra, nī cha'a na ki'vi ra kà'an ra nuu na. 31 Takan kūu ta juuni ìyo iin ndra kùmi tiñu ñu'u' Asia ña nàkoto ndra Paulu, tāchi ndra, ndra kùu tatun ndra ña na kujandomani ndra Paulu, ti koto ki'vi ra ma kuati ikan, koto tiin na ra. 32 Takan kūu ta ìyo ndian kà'an iin nakuyi, ta ìyo ndian kà'an inga nakuyi, vati jàkanuu xini na. Ta tiá kua'a' ga na, na töve chìto na ndaa cha'a' kùu yi ña kùti'vi na. 33 Va ìyo iin ndian ka'ìin tañu na, kātitu'un kachin na ma tu'un ikan nuu iin ra nàni Jandu. Ta rakan kùu ra tīndani'ni ndian judíu nuu ma ñivi ikan, na kati ndi'i ra naja kua kùu yi. Yakan va Jandu kīcha'a jànda'a ra nuu ma ñivi, na taxiin koo yu'u na ti ni ka'an ra. Ta ikan kīcha'a ra kà'an ra cha'a' ñivi judíu nuu tandi'i ñivi ñuu ka'ìin ma ikan. 34 Va ora chā'a na kuenda ña juuni ma ra kùu ra, ra judíu ndia, yakan va uvi ora kūu yi ña nduva'a kuii kūxaan na, ta te'en nāka'an na:

―¡Ya'a ga ka'nu kùu ma ndioo Artemisa kuenda ma ñivi ñuu Efesu! ―kàti na.

35 Ta ikan jākutaxin ma ra secretariu ñuu Efesu ma ñivi ka'ìin ikan. Ta te'en nāka'an ra chi'in na:

―Ndyo'o ñivi ñuu Efesu. Cha chìto tandi'i ñivi ìyo ñuñivi ti ma ñivi ìyo ñuu i'ya kùmi na veñu'u nuu jàka'nu yo ndioo Artemisa. Vati ndioo ka'nu kùan, ta ma yuu ií nuu ìyo na'na ña juuni kùmi yo yi, ti kīchi yi iti' andivi. 36 Yakan va tava nï'iin yo küu ka'an yo ña töve takan kūu yi niku. Yakan va tiá va'a tu taxiin koo yu'u ndo, ta töve jà'a ndo nï'iin nakuyi tu töve chìto va'a ndo yi. 37 Vati ma ndra ndaka ndo kīchaa ndo i'ya, tüvi nī su'u ndra nï'iin ña ka'ìin tichi veñu'u nuu ndaa ma ndioo yo Artemisa, ta tüvi kà'an ti'ini ndra chata ña ndia. 38 Yakan va tu Demetriu chi'in ndra jàtiñu chi'in ra, tu ìyo kuati ña kùuni ndra jandondaa ndra chi'in inga ñivi, na ku'un ji'na ndra kuka'an ndra yi chi'in ndra kùu vesi nuu chà'nda ndra tiñu. Ta ikan ta'ii'iin ndra kùu ka'an kachin ma kuati ndra, ta kùu jandondaa ma ndra vesi yi. 39 Ta tu kùuni yo ka'an yo inga tuku nakuyi, na ndakan yo nuu ma ndra vetiñu ña na kachin ndra ora va'a ña kùu kuti'vi yo, ikan na kuu ndondaa ma kuati yo chi'in inga ñivi, takua kà'an ma ley yo ña ìyo yi ña ja'a yo. 40 Cha'a' ndisaa ma ña kùu vitin, ya'a ga ika kùu yi ti tu koto ma ndra jandaru ñuu Roma ta tisokuati ndra ndisaa yo ti töve kùti'vi yo takua kà'an ma Ley, ta tu chikatu'un ndra nuu yo nda kuenda kùu yi ña kànita'an yu'u yo, ta juuni tüvi chìto yo nda cha'a' kùu yi. ―Takan kàti ma ra secretariu ñuu Efesu.

41 Ta ora chīnu kā'an ra tu'un i'ya nuu na, ta te'en nāka'an ra:

―¡Ta vitin na ku'un yo ve'o! ―kàti ra.

20

Paulu kēe ra kuà'an ra iti' ñu'u' Macedonia ta ñu'u' Grecia

1 Ora chīnu kānita'an yu'u ma ñivi, tajan kāna ndio Paulu tandi'i ma ndian chìnuni ka'ìin ikan. Ta kīcha'a ra chùndayu'u ra na. Ta ora chīnu nātu'un ra chi'in na, tajan chūnumi nda'a' ra ta'ii'iin na ña kàña'a ra chi'in na, tajan kēe ndio ra kuà'an ra iti' ñu'u' Macedonia. 2 Takan kūu ta ndisaa ma ñuu nuu yà'a ra, chà'a ra tundeeni nuu kua'a' ndian chìnuni tu'un Jesuu. Ta takan jà'a ra nda kati chaa ra ñu'u' Grecia 3 nuu kīndoo ra uni yoo. Ta ikan chani tiin ra iin varku ña ni ku'un ra iti' ñu'u' Siria ora chīto ra ña cha nātu'un ta'an ma ndra judíu ña ni tiin ndra ra ta ka'ni ndra ra. Yakan va töva nī kuuni ra ku'un ra chi'in varku. Ta ikan jan chīkoni'i ndiko ra chi'in cha'a' ra nda ma ñu'u' Macedonia nuu yā'a ra niku. 4 Ta ìyo iin ndra kàcha'an chi'in ra ña nàni te'en: iin ra nàni Sópater, ra se'e ra nàni Pirro ìyo ñuu Berea. Ta inga ra nàni Aristarcu, chi'in ra nàni Segundu, ndra ìyo ñuu Tesalónica. Ta juuni kuà'an ma ra nàni Gayu, ra ìyo ñuu Derbe, ta Timoteu, chi'in Tíkiku, ta Trófimu, ndra kīchi iti' ñu'u' Asia. 5 Ta ndra'ya ti chākosonuu ndra kuà'an ndra iti' nuu Paulu, nda kati chaa ndra ma ñuu Troa. Ta ikan, chātu ndra ndi, nda kati chaa ndi. 6 Ta ndyu'u, ti ndōo ndi ma ñuu Filipu nda ora cha yā'a viko ña chàcho paan ña tüvi yuchan iya tichi. Tajan ikan, kī'in ndi iin varku, ta nda tichi u'un kivi tajan chāta'an ndra ndi ñuu Troa. Ta ikan ndōo ndi ucha kivi chi'in ndra.

Paulu chàa ndiko ra ma ñuu Troa

7 Iin kivi ndomingu kùu yi, ña kūti'vita'an ndi chi'in ndisaa ñivi chìnuni tu'un Jesuu. Vati ikan ni ka'nda java ndi paan ií ña ni kachi ndi. Ta ikan kīcha'a Paulu kàtitu'un ra nuu ndisaa ma ndian chìnuni tu'un Jesuu. Ta tava chànini ra kee ra ma ñuu ña ni ku'un ra inga kivi, yakan va indeeni kà'an ra tu'un ikan nuu na nda kati keta javañuu. 8 Ta ndyu'u vati ka'ìin ndi nda ve'e uvi pisu. Ta ikan ti ka'ìin kua'a' ñu'ú kandil ña tìin. 9 Ta nuu ìyo iin ventana ma ve'e ikan, ikan nàndi iin rayoko nàni Eutico. Ta tava Paulu kàtitu'un ra ma tu'un ikan nuu ma ñivi kua'a' tiempu, yakan va tīin ñuma'na ma rayoko ikan nuu nàndi ra ta kē'ne ra nda ninuu. Ta ikan jan chāa ndio ndra ma nuke'e nuu kàndii ra ta kāni'i ndra ra va cha chī'í ra. 10 Ta ikan jan, nūu ndio ma Paulu, tajan chāa ndio ra nuu kàndii ra. Ta ikan chūnandi chiti ra ta chūnumi ra ra. Ta te'en, nāka'an ra chi'in ma ndian chìnuni:

―¡Na yü'vi ndo, ndyo'o yani, vati töve nī chi'í ra! ―kàti Paulu.

11 Ta ikan jan, ndāa ndiko ra kuà'an ra ma ve'e ìyo nda siki chi'in ndisaa ndian chìnuni. Tajan chā'nda java ndio ra ma paan ií. Ta chāchi ra yi chi'in na. Ta ikan kīcha'a ndiko ra nàtu'un ra chi'in na nda kati kundichin inga kivi. Tajan kēe ndio ra kuà'an ra. 12 Ta ma ñivi ikan ti nduva'a kuii chìsii na ña nāndoto ndiko ma rayoko ikan, ta chāndaka na ra ma ve'e ra.

Paulu kēe ra ñuu Troa, ta kuà'an ra ñuu Miletu

13 Takan kūu ta ndyu'u chākosonuu ndi kuà'an ndi iti' nuu chi'in varku nda kati chaa ndi ñuu Asón. Ta ikan chātu ndi Paulu vati vàchi chi'in cha'a' ra, ti takan kūuni ra kichi ra. 14 Tajan ora ndīkita'an ndi chi'in ra ma ñuu Asón, ta ikan kī'in ra iin varku chi'in ndi indeeni nda kati chāa ndi ñuu Mitilene. 15 Ta ikan jan kēe ndiko ndi kuà'an ndi tiá iti' nuu, ta ikan yā'a ndi yatini ma ñu'u' Quío. Ta nda inga kivi tajan chāa ndio ndi yu'u tañu'u nuu kàndii ñuu Samos. Ta ikan jan ndōo ndi iin chanikuaa ma ñuu Trogiliu. Ta ma inga kivi, tajan chāa ndi ma ñuu Miletu. 16 Takan kūu ña nī kuuni Paulu ku'un ra ñuu Efesu ti koto kuyanga ra kua'a' tiempu ma ñu'u' Asia. Vati kùuni ra chaa ra numini ñuu Jerusalén. Ta tu kùu yi cha ìyo ra ikan kivi kìcha'a viko Pentecosté, kùuni ra.

Paulu kàtitu'un ra nuu ma ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ndian chìnuni ìyo ñuu Efesu

17 Ora chāa Paulu ñuu Miletu, tāchi ra ndra meru ra na kukana ndra ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ñivi chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Efesu, na kichi ndra nuu ndaa ra. 18 Takan kūu tajan ora cha chāa ndio ndra nuu ndaa Paulu, tajan te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndyo'o xaa, cha chìto va'a ndo naja kua vii chīyoi chi'in ndo nda ma kivi nunuu ña kīchai ñu'u' Asia. 19 Vati ndisaa ma tiempu ña chīyoi chi'in ndo, jā'i tiñu Racha'nu Ndioo kuenda ndo chi'in ndisaa ma tundeeni̱. Yakan va nani kivi ora jā'i yi, ndava chākui, vati ndē'i kua'a' tundo'o jā'a ma ndian judíu. 20 Va vaji ndē'i kua'a' tundo'o, va töve nī jañai ña jàna'i tu'un va'a Cristu nuu ndo. Vati ma tu'un ikan, iin tu'un va'a kùu yi kuenda ndo. Yakan va chà'i chàjana'i ma veto'o ñuu ndo ta ta ve'e ta ve'e ndo. 21 Yakan va indukuni chi'in ma ndian judíu ta ndian yüvi judíu cha kātitu'in nuu na, na ndakoo na iti' kini kuà'an na, ta na chikoni'i ndiko na iti' Ndioo, ta na chinuni na tu'un Racha'nu Jesucristu. 22 Ta vitin kuà'in iti' ñuu Jerusalén ti ma Tati Ií Ndioo, tāchi yu'u ña na ku'in. Ta na töve chìtoi nayi kùu ma ña ta'in ñuu ikan. 23 Uvanuu ma ña chìtoi kùu ña kàtitu'un ma Tati Ií Ndioo nui, ti ta'ii'iin ñuu nuu chài, ndàtu na yu'u ña ni ti'i na yu'u tichi vekaa. Ta juuni ndàtu na ña ni jande'e na tundo'o yu'u ndia. 24 Yakan va yu'u, tükuii yù'vi̱ ña ndè'i tundo'o, a ka'ni ma ñivi yu'u. Vati uvaa ma ña chànini̱ kùu ña na jachinui chi'in ndisaa animai ma tiñu va'a ña chā'a Racha'nu Jesuu nui. Yakan va ma tiñu jà'i kùu ña na jana'i tu'un va'a cha'a' ma ñamani Ndioo ña kùu ni'i tandi'i ñivi.

25 ’Takan kūu ña cha kātitu'in nuu ndisaa ndo naja kua chà'nda Ndioo tiñu nuu yo. Ta vitin cha chìto va'i, ti nï'iin ndo töva ni nde'e ndo yu'u inga cha'a'. 26 Yakan va kùuni̱ ña koto ndo, ti yüvi kuati̱ kùu yi tu töve nī chinuni ndo tu'un Jesuu, 27 vati yu'u, tüvi nī tixe'i nï'iin tu'un nuu ndo ti cha kātitu'un kachi̱n ndisaa ma ña kùuni Ndioo ña koto ndo. 28 Yakan va na kumi ndo ñivi chā'a Ndioo ña kùmi ndo takua kùmi ndo juuni maa ndo, ti ma Tati Ií Ndioo chā'a yi tiñu nuu ndo na kumi va'a ndo tandi'i ndian chìnuni ìyo veñu'u Racha'nu takua kùmi iin pato ma mvechala jàna ra. Takan ìyo yi ña kumi ndo na ndia, vati Racha'nu Cristu jāta ra na chi'in nií maa ra ora chī'í ra nuu kruu ―kàti Paulu.

29 Takan kūu tajan te'en nāka'an tuku Paulu chi'in ndracha'nu ikan:

―Cha chìto va'i, ti ora cha kuà'in, ni kichaa iin ndra xaani nde'e ndra ndo. Ta ni ja'a ndra chi'in ndo takua jà'a ma lobo xaan ña chàchi ri mvechala. Ta ndrakan ni jana'a ndra inga tuku tu'un nuu ndo, ikan na ndakoo ndo tu'un Cristu. 30 Ta juuni ma ndra ìyo tañu ndo, ni kicha'a ndra jana'a ndra tu'un vata nuu ndo, vati kùuni ndra ña ndyo'o ndian chinuni na tandikun ndo ku'un ndo chata ndra. 31 Yakan va na yati koo ndo ora ikan, ti cha kātitu'in nuu ndo naja kua ni kuu yi. Ta na kuku'uni ndo ti ndi uni kuiya ña chīyoi chi'in ndo tüvi nī jañai ña jàna'i nduvi niñuu nuu ta'ii'iin ndo chi'in takuii tinui.

32 ’Ndyo'o yani, vitin ndàkoi ndo nda'a' Ndioo, ikan na kumi kuenda ra ndo. Ta juuni na koo ma ñamani ra chi'in ndo takua kà'an ma tu'un ra. Vati juuni ma ndatu Ndioo kùu jakua'nu va'a yi ndo, ikan na ni'i ndo ma tundeeni ra ña koo endeeni takua kà'an ma tu'un chā'a Ndioo nuu yo, ti takan tà'an chi'in ndisaa ndian kāchin ra ña kùu ñivi ií kuenda ra. 33 Ta yu'u vati tüvi kùuni̱ xu'un' inga ñivi kuendai, ta ni tüvi kùuni̱ ja'ma nï'iin na ndia. 34 Yakan va ndisaa ndo chìto ti jàtiñui chi'in nda'i, ta kùu ni'i̱ ndisaa ma ña chìniñu'i chi'in tandi'i ma ndian ìyo chi'i̱n. 35 Takan jāna'i nuu ndo naja kua ìyo yi ña jatiñu ndo ndisaa tiempu chìyoi chi'in ndo. Yakan va na jatiñu ndo kuenda maa ndo, ikan na kuu tindee ndo ma ndian nda'vi ndia. Ta na kuku'uni ndo ma tu'un kā'an Jesuu niku. Vati ma tu'un ikan te'en kàti yi: “Tiaga chìsio tu tindeo inga ñivi kua ña ku'va na yi nuu yo”, kāti ra. ―Takan kàti Paulu.

36 Ta ora cha yā'a kà'an Paulu te'en, tajan chūnandi chiti ra chi'in na. Ta indukuni kīcha'a ra kà'an ra chi'in Ndioo chi'in na. 37 Ta ora cha chīnu kà'an na chi'in Ndioo, tajan ndisaa na nda'vi kūuni na, ta chàku na ta chūnumi nda'a' na Paulu ña kàña'a na chi'in ra. 38 Vati kàti ra nuu na ña töva ni nde'e ndiko na ra inga cha'a'. Ta ikan jan chāndaka ndio na ra nda nuu ndaa ma varku ña ni ku'un ra.

21

Paulu kèe ra kuà'an ra iti' ñuu Jerusalén

1 Ta ora cha ndākoo ndio ndi ndra, tajan tīin ndi varku indeeni nda kati chāa ndi nda ñu'u' ñuu Cos. Ta nda inga kivi, tajan chāa ndi ñu'u' ñuu Rodas. Ta ikan kēe ndiko ndi kuà'an ndi nda kati chāa ndi ñuu Pátara. 2 Ta ikan ñuu Pátara, nāta'an ndi inga varku ña kuà'an iti' ñu'u' Fenicia. Ta tichi yutun ikan kī'vi ndi ta kēe ndi kuà'an ndi tiá iti' nuu. 3 Ta iti' kuà'an ndi ndē'e ndi ñu'u' Chipre ña kàndii chiyo satin ndi. Va ndākoo ndi yi, ta indeeni kuà'an ndi nda ñu'u' Siria, ta chūndaa run ñuu Tiro. Va tava ma varku ikan, ikani ndākoo run ndisaa ma ndatiñu ndiso run, yakan va ikan nūu ndi tichi run nundani ndia. 4 Ta ora chāa ndi ma ñuu Tiro nāta'an ndi ndra chìnuni tu'un Jesuu ìyo ikan. Ta ikan kīndoo ndi chīyo ndi chi'in ndra ucha kivi. Ta tāchi Tati Ií Ndioo ndra ña na katitu'un ndra nuu Paulu ña na kü'un ga ra iti' ñuu Jerusalén. 5 Ta ora cha yā'a ma ucha kivi, tajan ndisaa ndra chìnuni chi'in ñasi'i ndra ta ndiakuati se'e ndra, chāndaka iti' na ndi nda yu'u ñuu nuu kàndii tañu'u. Tajan chākuiin chiti ndi ma yu'u tañu'u ikan chi'in na. Ta ikan kīcha'a ndio ndi kā'an ndi chi'in Ndioo. 6 Tajan ora chīnu ña chūnumi nda'a' ndi ña kàña'a ndi chi'in na, tajan kāndaa ndio ndi tichi ma varku, ta ndiakan chīkoni'i ndiko na kàcha'an na iti' ve'e na.

7 Takan kūu tajan kēe ndiko ndi ñuu Tiro chi'in varku. Ta kuà'an ndi iti' ñuu Tolemaida. Ta ora chāa ndi ikan, ta ikan jan káña'a ndi chi'in ndian chìnuni tu'un Jesuu. Ta ikan jan kīndoo ndi chi'in na iin kivinia. 8 Ta ma inga kivi kēe ndi ñuu Tolemaida, ta kuà'an ndi ñuu Cesarea. Ta ora chāa ndi ñuu Cesarea, ta chā'an ndi ve'e ra nàni Lipe, ra chàkunuu kàtitu'un tu'un cha'a' Jesuu ta'ii'iin ñuu. Vati rakan, kùu ma ra ìyo tañu ma ndi ucha ta'an ndra kāchin tatun Jesuu ña na tindee ndra ndra. Ta ikan ndōo ndi chi'in ra ve'e ra. 9 Ta Lipe vati ìyo kumi ta'an ñivi yoko se'e ra ña kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo. 10 Takan kūu ta ora cha ìyo ndi uvi uni kivi ma ñuu Cesarea, ta ikan jan chāa iin ra kīchi iti' ñu'u' Judea ña nàni Agabo. Ta rakan ti juuni kà'an ra chi'in tu'un yu'u Ndioo ndia. 11 Ta ora chāa ra nuu ka'ìin ndi, ta tāvani'i ra sinchu indii toko Paulu. Ta chū'ni ra nda'a' ra ta cha'a ra chi'in yi. Tajan te'en nāka'an ra:

―Te'en kā'an ma Tati Ií Ndioo, ña ma ndian judíu ìyo ñuu Jerusalén, te'en ni ku'ni na ma ra xuña'a ma sinchu i'ya, tajan ni ku'va ndio na ra nuu ñivi yüvi judíu ña na ka'ni na ra. ―Takan kàti ma Agabo chi'in ma Paulu.

12 Tajan ora chīni ndi chi'in ma ñivi ñuu Cesarea ma ña kā'an ra, tajan nduva'a kuii jānini ndi Paulu, ikan na kü'un ra ma ñuu Jerusalén koto nde'e ra tundo'o iti' tikan. 13 Va Paulu te'en nāka'an ra:

―¿Ta naja chàku ndo, ta ya'a nda'vi kùuni̱ ña jà'a ndo takan? Vati yu'u tüvi yù'vi ña nde'i tundo'o, a kuvi̱ ma ñuu Jerusalén cha'a' ma Racha'nu Jesuu. ―Takan kàti Paulu chi'in ndi.

14 Va tava nī taso'o ra ma ña kā'an ndi, yakan va jāña ndi ña jànini ndi ra. Tajan te'en nāka'an ndi chi'in ra:

―¡Na ja'un ma ña kùuni Ndioo ña ja'un iti' kuà'un, tuva takan! ―kàti ndi chi'in ra.

15 Takan kūu ta ora cha yā'a ndisaa ma ña'a, tajan jāndova'a ndi ndatiñu ndi, ta kēe ndi kuà'an ndiko ndi ma ñuu Jerusalén. 16 Ta ìyo iin ndian chìnuni ìyo ñuu Cesarea ña chāndaka iti' na ndyu'u nuu ìyo ve'e ra nàni Mnasón, ra kīchi iti' ñu'u' Chipre. Ta rakan ti cha ìyo tiaga kua'a' tiempu ña chìnuni ra tu'un Jesuu. Ta juuni rakan kùu ra ña ni ku'va ra ve'e nuu ni kindoo ndi koo ndi ita'vi kivi ndia.

Paulu chànde'e ra nuu ìyo Jandiau

17 Takan kūu ta ora chāa ndio ndi ñuu Jerusalén, tajan ndisaa ma ndian chìnuni nduva'a chìsii na ora ndē'e na ña chāa ndi. Tajan ikan ndōo ndi chi'in na iin chanikuaa. 18 Ta ora tuvi inga kivi tajan kēe ndio ndi kuà'an ndi chi'in Paulu nuu ìyo ve'e Jandiau. Ta ora chāa ndi ma ve'e ra, ta ikan ndē'e ndi ña ka'ìin ti'vi tandi'i ndracha'nu chà'nda tiñu ña chìnuni tu'un Jesuu. 19 Tajan ora chāa Paulu nuu ka'ìin ndra, ta kāña'a ra chi'in ndra. Ta ikan kīcha'a ra kàtitu'un ra nuu ndra tandi'i ma tiñu jà'a Ndioo tañu ñivi yüvi judíu, vati Ndioo chā'a ra ndatu ra nuu Paulu ña na ja'a ra yi nuu ñivi ikan. 20 Yakan va ora chīni ma ndracha'nu yi, tajan kīcha'a ndra jàka'nu ndra Ndioo. Ta ikan jan te'en nāka'an ndra chi'in Paulu:

―Kùuni ndi ña na kotoun, yo'o yani, ti tañu ñivi judíu, ìyo kua'a' mii ñivi chìnuni tu'un Jesuu. Ta ndisaa ndiakan, kà'an na ti ìyo yi ña jachinu yo tandi'i tu'un kà'an ma tutu ley Ndioo tāa Moisés taji'na ndia. 21 Ta juuni tāso'o na ña maun kùu ma ra jàna'a nuu tandi'i ma ndian judíu ña kàchikanuu nuu chika ña na jä'aga na ma ña kà'an Moisés ña ìyo yi ña ja'a yo. Ta juuni kàtiun ti tüva ìyo yi ña ka'nda na ñii nuu ika ndrakuati se'e na ndia. Ta töva ìyo yi ña ja'a na ma costumbre ña jāna'a ñivio chīyo taji'na ndia. Takan kàtiun nuu ma ñivi judíu ña kàchikanuu nuu chika, kàti na. 22 ¿Ta nayi jà'a yo ña kàa yi te'en?, kùuniun. Vati ni koto ndiko ma ñivi ikan ña kīchaa ndikoun. 23 Yakan va tiá va'a tu ja'un ma tiñu ni tachi ndi nuu̱n, ikan na koo va'un chi'in na. Tañu ndi ìyo kumi ta'an ndra ña ni ja'a ndra iin kua chā'a ndra tu'un nuu Ndioo. 24 Na ku'u̱n janandoun ñu̱n chi'in ndra ma ikan takua kùu ma costumbre. Tajan tia'viun ña na sokon ndra ixi xini ndra kuenda Ndioo. Tajan juuni kua ikan ìyo yi ña ja'un, ikan na chinuni ma ñivi ña yüvi ña ndicha kùu ma ña kà'an na chataun. Vati juuni maun kùu iin ra jàchi'in ta tìñu'u ma ña kà'an tutu ley tāa Moisés taji'na. 25 Va taku ma ndian yüvi judíu cha chìnuni na tu'un Jesuu vitin, cha tāa ndi iin tutu tāchi ndi nuu na ña kà'an ti tüvi ìyo yi ña kachi na sa'an kiti ña cha sōkó ñivi nuu ndioo yutun ií ña jàka'nu na. Ta tüvi ìyo yi ña kachi na nií kiti, ta juuni tüvi ìyo yi ña kachi na sa'an kiti ña cha kā'a. Ta na jaña ndra ña kì'vi ndra chi'in ña'a' yüvi ñasi'i ndra a ña'a chi'in yüvi ra kùu iian, kàti yi. ―Takan kàti ndracha'nu ikan chi'in Paulu.

Tìin na Paulu tichi veñu'u

26 Yakan va Paulu kēe ndio ra kuà'an ra. Ta ora tuvi ndio ma inga kivi, tajan nāndoo ndio Paulu chi'in ma ndi kumi meru ra takua kà'an ma costumbre ikan, ta ikan jan kī'vi ndio Paulu tichi veñu'u ka'nu chākatitu'un ra nda ora kùu yi ña ndi'i ma kivi ña nàndoo ndra, ikan na kuu sokó ma sutu iin kiti nuu Ndioo cha'a' ta'ii'iin ndra. 27 Takan kūu ta ora chani ndi'i ndi ucha kivi, tajan ma ndian judíu ña kīchi ñu'u' Asia ndē'e ndra ma Paulu ña indii ra tichi veñu'u chi'in ndi kumi ndra kùu meru ra. Ta ikan jan kīcha'a ndio na jàkanuu na xini ma ñivi judíu, tajan kī'vi ndio ndra ña ni tiin ndra Paulu tichi veñu'u. 28 Tajan te'en kīcha'a ndra kà'an ni'i ndra:

―Ndyo'o ñivi ñuu Israel ¡na tindee ndo ndyu'u ña tìin ndi ra'ya! Vati ra'ya kùu ma ra chàkunuu jàna'a ndanikuni nuu ñivi iin tu'un kà'an chata costumbre ña kua ikan jà'a yo ma ñuu yo. Ta juuni kà'an ra chata tutu Ndioo tāa Moisés taji'na. Ta takan kà'an ra chata veñu'u ka'nu i'ya ndia. Ta vitin cha tī'i ra ndian yüvi judíu tichi veñu'u ka'nu yo. Ta ndrakan ti jàkini ndra nuu ií tichi yi ―kàti ndra.

29 Te'en kàti ndra ti cha ndē'e ndra Paulu ña chàkunuu ra chi'in iin ra yüvi judíu, ra nàni Trófimu ra ñuu Efesu niku. Yakan va chānini ndra ti Paulu chāka ra ra ña na ku'un ra chi'in ra tichi veñu'u ka'nu ndaa ikan niku, kùuni ndra. 30 Takan kūu tajan ndisaa ndio ma ñivi ñuu Jerusalén jākanuu ndio xini na. Tajan endee chìnu ndio na chāa na nuu ndaa Paulu ta tīin na ra. Ta kēñu'u ndio na ra, ta tāva na ra iti' chata kora veñu'u. Ta ora cha tāvani'i na ra, tajan numini chāsi ndio na yuve'e veñu'u nuu ra. 31 Tajan chani ka'ni na ra ora chāa tiñu nuu ma ra comandante ñuu Roma, ña tandi'i ñivi ñuu Jerusalén ya'aga kayuni na nde'e na nuu ra. 32 Yakan va ora chīto ma ra comandante, tajan jākuti'vi ta'an ra kua'a' ma ndra jandaru ra chi'in inga ma ndra capitán jandaru ña na kunumi ndra ku'un ndra nuu ka'ìin ñivi kànita'an chi'in Paulu. Takan kūu tajan ma ndra judíu ora ndē'e ndra ña chani chaa ra chi'in jandaru ra, ta jāña ndio ndra judíu ña kàni ndra ma Paulu. 33 Ta ikan jan chājayatin ndio ma ra comandante nuu ndaa Paulu, ta tīin ndio ra ra, tajan tāchi ndio ra jandaru ra ña na ku'ni ndra Paulu chi'in uvi ta'an karena. Ta ora cha ndikun ndio ra, tajan kīcha'a ndio ma ra comandante chìkatu'un ra nuu ma ñivi nda ra kùu ra, ta niyi kùu ma ña jā'a ra. 34 Va ìyo ndian ka'ìin tañu ma ñivi ikan, kà'an na ña jā'a ra iin nakuyi, ta ìyo inga ndian kà'an ña jā'a ra inga nakuyi. Yakan va ma ra comandante nī kuu kutunini ra nï'iin ma ña kà'an na, ti ya'a nanivaa kùu na. Takan kūu tajan kā'an ra chi'in ma ndra jandaru ra, na kundaka ndra Paulu ku'un ndra nuu ìyo ndra. 35 Ta ora chāa ndio ndra nuu kìcha'a ma kuayu yuve'e ndra, tajan kāni'i ndio ndra ra, ta ndiso ndra ra ndaa ndio ndra ma kuayu ikan, vati takan ìyo yi ña jà'a ma ndra jandaru koto ka'ni ma ñivi ra. 36 Yakan va ndisaa ma ndra kàcha'an chata ma ndra jandaru te'en kà'an ndra:

―¡Na ka'ni ndo ra! ¡Na ka'ni ndo ra! ―kàti ndra.

Paulu kà'an ra cha'a' juuni maa ra nuu ma ñivi

37 Ta ora chāa ndio ma jandaru ma nuu ìyo yuve'e ña ni ti'i ndra Paulu, tajan te'en chīkatu'un ra nuu ma ra chà'nda tiñu nuu ndra:

―¿A kùu ka'in iin tiñu chi'un? ―kàti ra chi'in ma tu'un griegu.

Tajan te'en nāka'an ndio ma ra comandante nuu ma Paulu:

―¿A kùu ka'un tu'un griegu? ―kàti ra.

38 Tajan te'en nāka'an ndio Paulu chi'in ra:

―Juu, chìtoi kà'in tu'un griegu ―kàti ra.

Ta ikan jan, nāka'an tuku ma ra comandante:

―Tu ndicha ña chìtoun kà'un tu'un griegu, yüvi ra ñuu Egiptu kùu̱n, tuva takan. Vati tatiempu kīchi iin ra kēe tichi ku'u ñuu Egiptu, kīchi kanita'an ra chi'in ma kuvienu chi'in kumi mii ndra chà'ni ñivi ―kàti ra.

39 Tajan te'en nāka'an tuku Paulu chi'in ra:

―Yüvi rakan kùi, ti iin ra judíu kùi. Ta kākui ñuu Tarsu, ña ìyo kuenda ñu'u' Cilicia. Yakan va cha chìtoun ti iin ñuu ya'aga jàka'nu ma ñivi kùu yi. Ta vitin chìkain iin ñamani nuu̱n ña na ku'vaun ña ka'in chi'in ma ñivi ka'ìin ikan ―kàti Paulu.

40 Tajan te'en nāka'an tuku ma ra comandante chi'in Paulu:

―Na ka'un chi'in na tuva takan ―kàti ra.

Ta ikan jan chūndaa ndio Paulu nuu ìyo kuayu yuve'e, ta jānda'a ra nuu na, na taxiin koo yu'u na. Tajan te'en kīcha'a ndio ra kà'an ra ma tu'un hebreu, takua kà'an ma ndian judíu chi'in na:

22

1 ―Ndyo'o tatá ta ndyo'o yani, na kuni va'a ndo ña ni ka'in nuu ndo, ikan na koto ndo ti tüvi ìyo kuati̱. ―Takan kàti Paulu chi'in na.

2 Tajan ora chīni na ña kīcha'a Paulu kà'an ra tu'un hebreu, tajan tiaga kīndoo taxiin na. Ta ikan jan te'en nāka'an tuku ra:

3 ―Yu'u kùu ma ra judíu, ta kākui ñuu Tarsu ña ìyo kuenda ñu'u' Cilicia. Ta chā'nui ñuu Jerusalén i'ya ndia. Ta jākua'i chi'in matru ra nàni Gamaliel. Ta ikan kūtu'vai tandi'i naja kua kà'an ma tutu Ley tāa ndra kùu ñivio chīyo taji'na. Ta chi'in ndisaa chinituni̱, jà'i tiñu Ndioo takua jà'a ndo yi vitin. 4 Vati taji'na, nduva'a kuii jānde'i tundo'o tandi'i ma ñivi kuà'an iti' Jesuu vati ndava kùuni ka'ni̱ na. Yakan va kēi chākunui chata na. Ta nuu nàta'in na ta tìi̱n na, ta tì'i̱ na tichi vekaa. Yakan va, ña'a a ra'ii ña nàta'in, tīi̱n na. 5 Ta ma ra chà'nda tiñu nuu sutu, chi'in tandi'i ndra kuxini ña chà'nda tiñu chi'in ra, cha chìto va'a ndra tandi'i ma ña jā'i. Vati maa ndra kùu ndra ña tāa ndra ma carta, ta chā'a ndra yi nui na kundakai yi nuu ma ndian judíu ta'an yo ndian ìyo ñuu Damascu ña kà'an yi ña kùu tii̱n ma ndian chìnuni tu'un Jesuu ikan. Ta ikan jan chā'in ñuu Damascu ti kùuni̱ tii̱n na ta ndaka ndioi na kichai i'ya ña na nde'e na tundo'o.

Paulu kàtitu'un ra naja kua nāni'i ra iti' Jesuu

(Hch. 9:1-19; 26:12-18)

6 ’Tajan ora cha kuàkuyatin ndi ñuu Damascu, ìyo yi a kachuvi ndaa ñuka'ñu, tajan iti' andivi kīchi iin ñu'ú tacha ña chìkonuu yi yu'u. 7 Ta ndūvai nuu ñu'u' jā'a yi. Tajan te'en chīni̱ iin tati ña kà'an chi'i̱n: “Saulu, Saulu, ta, ¿naja ya'a jànde'un tundo'o yu'u?” kàti yi. 8 Ta ikan jan, te'en chīkatu'un tukui nuu ma tati ikan: “¿Nda ra kùu̱n yo'o Racha'nu?”, kati̱. Tajan te'en nāka'an ma tati ikan chi'i̱n: “Yu'u kùu Jesuu ra ñuu Nazaret, ra jànde'un tundo'o chata.” Takan kàti ra chi'i̱n. 9 Tajan ndisaa ma ndra kuà'an chi'i̱n, ora ndē'e ndra ma ñu'ú ikan, nduva'a kuii yū'vi ndra. Ta tüvi nī kutunini ndra ma tu'un kā'an ma tati ikan chi'i̱n. 10 Tajan te'en chīkatu'in nuu yi: “¿Nayi kùuniun ña ja'i, yo'o Racha'nu?”, kāti̱. Tajan te'en nāka'an ra chi'i̱n: “¡Ndeta, ta na ku'u̱n ndikoun ma iti' ñuu Damascu! Ta ikan ni katitu'un ndra nuu̱n tandi'i ma nayi ìyo yi ña ja'un.” Takan kāti ma Racha'nu chi'i̱n. 11 Va tava ma ñu'ú ikan, jāndokuaa yi yu'u, yakan va ma ndra merui ndà'a ndra nda'i nda kati chāi ma ñuu Damascu.

12 ’Ta ora chāi ma ñuu ikan, tajan ikan ìyo iin ra nàni Ananía. Ta rakan ti iin ra ya'a jàchi'in ma ley tāa Moisés kùu ra, ta ya'aga tìñu'u tandi'i ma ñivi judíu ìyo ñuu Damascu ra ndia. 13 Ta ikan jan chānde'e ndio ra tichi ve'e nuu kàndii̱. Ta ora chāa ra nuu kàndii̱, ta te'en nāka'an ra chi'i̱n: “Yo'o ra yani Saulu. ¡Na ndondichin ndiko nde'un!”, kāti ra. Tajan ma ora ikani, kūu nande'e kachin va'i, ta ndē'i ma Ananía ndia. 14 Takan kūu tajan te'en nāka'an ma Ananía chi'i̱n: “Ndioo ña jàka'nu ndian kūu ñivio taji'na, rakan kāchin ñu̱n, ikan na kotoun nayi kùuni ra ña ja'un. Ta ikan jan kùu nde'un ma Racha'nu Jesuu ña kùu ra iin ra ndaa, vati kāchin ra ñu̱n ña na taso'un ma tu'un kà'an ra. 15 Yakan va maun kùu ma ra kāchin Ndioo ña na kùu̱n ma testigu Jesuu nuu tandi'i ma ñivi ìyo ñuñivi, ta katitu'u̱n ma nuu na ndisaa ma ña ndē'un ta chīniun. 16 Ta vitin tüva ìyo yi ña kuatun tiá. ¡Na ndetaun, ta kundutaun chi'in ndatu Racha'nu Jesuu, ikan na janaa ra tandi'i ma kuatiun!” Takan kāti Ananía chi'i̱n.

Paulu kàtitu'un ra nuu ñivi naja kua chāa ra nuu ñivi yüvi judíu

17 ’Yakan va ora kīchaa ndikoi ñuu Jerusalén i'ya, ta ikan jan chā'in veñu'u ka'nu nda i'ya. Ta ikan kīcha'i kà'in chi'in Ndioo, ta ikan ndē'e chi'in tinui ma Jesuu, takua ndè'o iin nakuyi ora chànio, 18 ña te'en nāka'an ra chi'i̱n: “Yo'o Paulu, ¡na numini keun ñuu Jerusalén, ti na jächi'in na ma tu'in ña ni katitu'u̱n nuu na!” Takan kātitu'un Jesuu nui. 19 Tajan te'en nāka'in chi'in ra: “Yo'o Racha'nu, cha chìto va'a ndra ti yu'u kùu ma ra chàkunuu tìin ma ñivi chìnuni tu'u̱n ma tandi'i veñu'u ñivi judíu niku. Ta juuni chìto na ña tī'i̱ na tichi vekaa, ta kāni̱ na ndia. 20 Ta ora chā'ni na Esteban, ra kàtitu'un tu'u̱n, ikan ndai ndè'i nuu chà'ni na ra chi'in yuu, vati induku chānini̱ chi'in ma ndra chà'ni ra. Ta juuni kūmi̱ ja'ma isukun ma ndra chà'ni ra chi'in yuu ndia.” 21 Takan kūu ta te'en nāka'an ma Racha'nu nui: “Na ku'u̱n kukatitu'u̱n tu'in nuu ñivi yüvi judíu ndian ìyo nuu chika.” Takan kàti ma Racha'nu Jesuu chi'i̱n ―kàti Paulu chi'in ñivi ikan.

Paulu, kì'vi ra nda'a' ma ra comandante ra ìyo kuenda ñuu Roma

22 Yakan va nda ma tu'un i'yani, kùu ña taso'o na ña kà'an Paulu ti kàyuni na jà'a ma tu'un kà'an ra. Tajan te'en kīcha'a na kànachaa na chata Paulu:

―Ra'ya, tüva ìyo yi ña koo ra tiá ñuñivi i'ya. ¡Na ka'ni ndo ra! ―kàti na.

23 Ta ndiakan ti endee kanachaaga na tiá, ta tàva na ja'ma na, ta jàkana na yi nuu sukun. Ta chòso na yuti nuu sukun ndia. Yakan va ndisaa ña jā'a na i'ya jàna'a yi ti nduva'a kuii kàyuni na ndè'e na nuu Paulu. 24 Ta ma ora ikani, chāa ma ra comandante, ta tāchi ra jandaru ra na tiin ndra Paulu. Tajan tī'i ndio ndra ra tichi ve'e nuu kìxi ndra. Ta juuni kā'an ra chi'in ma ndra jandaru ra ña na kani ndra ra nda kati kati ra nda cha'a' kùu yi ña kùxaan ma ñivi chi'in ra. 25 Takan kūu ta ora chani kani ndra ra, tajan te'en kīcha'a chìkatu'un Paulu nuu ma ra capitán ndaa chi'in ma ndra jandaru:

―¿A chìto ndo ti ma ley ìyo ñuu Roma tüvi chà'a yi ña kàni ndo yu'u nda kati ka'an ji'na iin ra kùu vesi ma kuati̱, vati iin ra kùu kuenda ñuu ka'nu Roma kùi? ―kàti Paulu chi'in ma ra capitán.

26 Yakan va ora chīni ma ra capitán ña te'en kā'an Paulu, tajan kēe ndio ra kuà'an ra kuàkatitu'un ra nuu ma ra comandante. Ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¡Na ja'un kuenda ma niyi ìyo yi ña ja'un, vati ma ra'ya na töve ìyo yi ña jande'un tundo'o ra ti iin ra kùu kuenda ñuu ka'nu Roma kùu ra ndia! ―Takan kàti ma ra capitán chi'in ma ra comandante.

27 Ta ikan jan chājayatin ndio ma ra comandante ra nuu ndaa Paulu, ta te'en chīkatu'un ra nuu ra:

―¿A ndicha ña ra kùu kuenda ñuu ka'nu Roma kùu̱n? ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an Paulu:

―Juu, ndicha ña ra kùu kuenda ñuu ka'nu Roma kùi.

28 Tajan te'en nāka'an ndiko ma ra comandante chi'in Paulu:

―Taku yu'u ti nduva'a kuii kua'a' xu'un' tīa'vi̱, tajan kūu ndakui ma ra kuenda ñuu ka'nu Roma ―kàti ra chi'in ma Paulu.

Tajan te'en nāka'an tuku ma Paulu chi'in ra:

―Taku yu'u ti ra kuenda ñuu ka'nu Roma kùi nda ora kākui ―kàti ra.

29 Yakan va ora chīto ndra ña ndicha kùi ña ra kùu kuenda ñuu ka'nu Roma kùu ra, tajan ndisaa ndio ma ndra jandaru ni kani ra niku, chūndachiyo ndra xiin ra, ta nda ma ra comandante ndia. Ta juuni yū'vi ra ña chū'ni ra ra chi'in karena niku.

Paulu ndaa ra ma nuu ka'ìin tandi'i ma ndra chà'nda tiñu nuu ñivi judíu

30 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi, tajan tāchi ndio ma ra comandante ma ndra jandaru ña na ndachi ndra nda'a' ma Paulu. Vati kùuni ra koto kachin ra nda cha'a' kùu yi ña tìsokuati ma ñivi judíu ra. Ta ikan jan tāchi ndio ra tiñu nuu ma ndra chà'nda tiñu nuu sutu, chi'in tandi'i ma ndra kuxini nuu ma ndian judíu, ikan na kuti'vi ta'an ndra. Yakan va ma ra kùu comandante ikan tāva ndio ra ma Paulu, ta chākutaa ra ra nuu ka'ìin ti'vi tandi'i ndrakan.

23

1 Takan kūu ta ora chāa ra nuu ka'ìin ti'vi ndra chà'nda tiñu nuu ñivi judíu tajan te'en nāka'an Paulu chi'in ndra:

―Ndyo'o ndra yani ndian judíu. Nda vitin endee ìyo va'i ta ìyo tu'vai kuenda Ndioo, ti ma chinituni̱ kàti yi ti tüvi ìyo kuati̱ nuu Ndioo. ―Takan kàti Paulu chi'in ndra.

2 Takan kūu ta ma sutu cha'nu kuxini ña nàni Ananía, kà'an ra nuu ma ndian ka'ìin yatin xiin Paulu, ña na kani ndra viyu'u ra. 3 Tajan te'en nāka'an Paulu chi'in ra:

―¡Ndioo, ni kani ra maun, ti nàndiun chiña kuenda ña na tisokuatiun chatai, ti takan kà'an ma ley kàtiun! Ta juuni tāchiun ña na kani ndra yu'u, ta yakan ti tüvi chà'a ma ley ña jà'a yo yi ndia. Yakan va juuni ra vata kùu̱n ndia ―kàti Paulu.

4 Takan kūu tajan ndisaa ma ndra ka'ìin xiin Paulu, te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―¡Na vä'a jà'un ña kà'un nduva'ani chi'in ma sutu kuxini, vati ra ìyo kuenda Ndioo kùu ra! ―kàti ndra.

5 Tajan te'en nāka'an tuku Paulu chi'in ndra:

―Ka'nu kooni ndo ndyo'o yani, ti töve chìtoi ña ma sutu kuxini kùu ra, yakan va kā'in te'en. Vati nuu ma tutu ley Ndioo te'en kà'an yi ndia: “¡Na kä'an ti'inio chata ma ra chà'nda tiñu ñuu yo!”, kàti yi ―kàti ra.

6 Takan kūu tajan nākuni Paulu ña java ma ndra ka'ìin ikan kùu ma ndra fariseu, ta inga java ndra kùu ma ndra saduceu. Ta ikan jan te'en nāka'an ni'i ndio ma Paulu chi'in ndra:

―Ndyo'o yani, yu'u kùu ma ra fariseu, takua kùu ma ñivi tatái. Ta tìso ndo kuati chatai, cha'a' ña chìnuni̱ ña nàtaku ndiko ma ndian ndií ―kàti ra.

7 Yakan va ora kā'an Paulu takan tajan ma ndra fariseu chi'in ndra saduceu, kēsiin ndra ma ora ikani, jā'a ma tu'un kā'an Paulu. Ta ikan jan kīcha'a ndio ndra kànita'an yu'u ndra chi'in juuni maa ndra. 8 Ti kàti ma ndra saduceu ti tüvi nàtaku ndiko ma ndian ndií. Ta juuni kàti na ti tüvi ìyo tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo ta ni inga tati ndia, kàti ndra. Va ma ndra fariseu, kàti ndra ti chìnuni ndra ña nàtaku ndiko ma ñivi ndií ta ña ìyo tati ndia. 9 Takan kūu tajan kīcha'a ndio ndra kànita'an yu'u ndra. Ta tañu ma ndra fariseu ndēta iin ndra matru jàna'a ley ña te'en kà'an ndra:

―¿Ta naja kùuni ndo tisokuati ndo ra'ya? Ta tüvi ìyo nï'iin kuati ra, ta tüvi chìto yo tu iin tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo tāchi ra ―kàti ndra.

10 Takan kūu ta tava tüvi kùtaxin na ña kànita'an yu'u na, yakan va kīcha'a yù'vi ma ra comandante, koto ka'ni ndra Paulu. Yakan va tāchi ra iin ma ndra jandaru ra ña na ku'un ndra kuki'in ndra ma Paulu nuu ndaa ra tañu ndra, ta ku'un ra chi'in ndra nuu ìyo ve'e nuu kìxi ndra.

11 Takan kūu tajan chanikuaa inga kivi kēta ma Racha'nu Jesuu nuu Paulu ña te'en kà'an ra chi'in ra:

―Yo'o Paulu, na jandeeniun ma ña kà'an na chataun, ti takua kàtitu'u̱n tu'in ñuu Jerusalén i'ya, juuni kua ikan ìyo yi ña katitu'u̱n yi ñuu Roma ndia. ―Takan kàti ma Racha'nu Jesuu chi'in ra.

Jàndo'iin tu'un ma ndra judíu naja kua ni ka'ni ndra Paulu

12 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi kūti'vi ta'an iin ma ndra judíu. Ta ikan kīcha'a ndra nàtu'un ta'an ndra naja kua ja'a ndra ta ka'ni ndra Paulu. Takan kūu ta ta'ii'iin ndra chā'a ndra tu'un nuu Ndioo ña tüvi kachi ndra, ta tüvi ko'o ndra nï'iin nakuyi nda kati ka'ni ji'na ndra Paulu. 13 Ta ma ndrakan ti ya'aga uvi xiko ta'an ndra kùu ndra ña chā'a ndra tu'un nuu Ndioo ña ni ka'ni ndra Paulu. 14 Ta ikan jan chā'an ndio ndra nuu ma ndracha'nu chà'nda tiñu nuu sutu chi'in nuu ma ndracha'nu judíu, tajan te'en nāka'an ndra nuu ndra:

―Ta'ii'iin ndyu'u cha chā'a ndi tu'un nuu Ndioo ña tüvi ni kachi ndi nï'iin nakuyi, nda kati ka'ni ji'na ndi Paulu. Ta tu tüvi jachinu ndi ma ña ka'an ndi, tajan ni nde'e ndi tundo'o jà'a ra. 15 Yakan va ndyo'o ta ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ñivi judíu, kùuni ndi ña na ndakan ndo nuu ma ra comandante na kundaka ra Paulu kichi ra nuu ndo itaan. Ta kati ndo ti kùuni ndo koto kachin ndo ma ña ndaa ña jā'a Paulu. Ta ndyu'u ti ni kuiin xe'e ndi yu'u iti' nuu vàchi ra chi'in ndra. Ta ikan ni ka'ni ndi ra antea ña kichaa ra nuu ndo. ―Takan kàti ma ndra ni ka'ni Paulu chi'in ma ndracha'nu ikan.

16 Va tava ma ra se'e ma ñata'an Paulu chīni ra ma ña kà'an ndra ña ni ka'ni ndra tacha'nu ra Paulu. Yakan va kēe ra chàkatitu'un ra nuu Paulu, nda ma nuu ìyo ve'e nuu kìxi ma ndra jandaru. Yakan va ora chāa ra ikan, ta kātitu'un ra yi nuu ra. 17 Ta ikan jan kāna Paulu iin ma ra capitán, ta te'en nāka'an ra chi'in ra:

―¡Na ja'un iin ñamani ta na kundakaun ma rayoko i'ya ku'u̱n nuu ma ra comandante! Vati ìyo iin ña ni ka'an ra chi'in ra ―kàti Paulu.

18 Yakan va ma ra capitán chāndaka ra ra nuu ma ra comandante, tajan te'en nāka'an ndio ma ra capitán chi'in ra:

―Paulu ra indii tichi vekaa, tāchi ra yu'u ña na kichi ndakai ma rayoko i'ya nuu̱n. Vati ìyo iin ña ndicha ni ka'an ra chi'un. ―Takan kāti ma ra capitán chi'in ma ra comandante ikan.

19 Ta ikan jan tīin ndio ma ra comandante nda'a' ma rayoko ikan, ta kēsiin ra chi'in ra. Tajan te'en chīkatu'un ndio ra nuu ra:

―¿Nda tiñu kùuniun ka'un chi'i̱n? ―kàti ra.

20 Tajan te'en nāka'an ndio ma rayoko:

―Ndra judíu cha jāndo'iin tu'un ndra ña ni ndakan ndra nuu̱n, ña itaan na ku'u̱n chi'in Paulu nuu ka'ìin ma ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ñivi judíu. Ta ndrakan ti kāti ndra ña kùuni ndra koto kachin ndra ma ña ndaa ña jā'a tacha'nui Paulu. 21 Va koto chïnuniun ma ña kà'an ndra ti tu'un vatani kùu yi. Vati ya'a uvi xiko ta'an ndra kùu ndra ña ka'ìin xe'e ndra yu'u iti' ña ni ka'ni ndra tacha'nui Paulu ora ni ya'a ra. Ta chā'a ndra tu'un nuu Ndioo, ña na jande'e ra tundo'o ndra tuva kachi ndra ta ko'o ndra takuii antea, nda kati ka'ni ndra tacha'nui Paulu. Ta vitin cha ìyo tu'va ndra ña ndàtu ndra nde'o naja kua ni ka'un kuenda ra. ―Takan kàti ma rayoko ikan chi'in ma ra comandante.

22 Takan kūu ta ma ra comandante tāchi ra ma rayoko ikan ña na ku'un ra ve'e ra. Va ji'na kā'an ra chi'in ra ña na kätitu'un ra ma tu'un i'ya nuu nï'iin ñivi.

Tàchi ndra Paulu nuu ra kuvienu Félix

23 Takan kūu tajan kāna ndio ma ra comandante uvi ta'an ma ndra capitán ña te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Na jandova'a ndo uvi cientu jandaru ña kaka chi'in cha'a', ta uni xiko uchi ta'an ma ndra jandaru yoso kuayu, ta uvi cientu ma ndra ku'un chi'in lanza. Vati kaa iín chanikuaa vitin, ni ko'o ñuu Cesarea ―kàti ra.

24 Ta juuni tāchi ra ña na jandova'a ndra kuayu ña koso Paulu ndia. Ta juuni kā'an ra chi'in ma ndra jandaru ra ña na kumi va'a ndra Paulu ora kundaka ndra ra nuu ma kuvienu Félix. 25 Ta chi'in ndra tāchi ra iin carta ña ka'an te'en:

26 “Yu'u ra kùu Claudiu Lisias, tàchi̱ iin tutu i'ya nuu̱n yo'o tatá kuvienu Félix ti kùuni̱ ka'in iin tu'un nuu̱n. 27 Vati ndra judíu, tīin ndra ra'ya, ña ni ka'ni ndra ra. Va ora chītoi ña ra ìyo kuenda ñuu Roma kùu ra, tajan chā'in chi'in jandarui, ta jākakúi ra. 28 Yakan va kùuni̱ kotoi nda cha'a' kùu yi ña tīin ndra ra, yakan va chāndakai ra nuu ma ndra chà'nda tiñu nuu ñivi judíu. 29 Ta ikan jan chītoi ña tīsokuati na ra chi'in ma tu'un kà'an ma ley maa na. Yakan va tüvi nī ja'a ra nï'iin kuati ka'nu ña kùu ka'ni ndra ra cha'a' yi, ta ni vekaa tüvi ìyo yi ña kundii ra ndia. 30 Ta tava cha chìtoi ña ma ndra judíu kūti'vi ta'an ndra, ta jāndikita'an tu'un ndra ña ni ka'ni ndra ra, yakan va vitin tàchi̱ ra nuu̱n. Ta juuni cha kātitu'in nuu ma ndra tìsokuati ra ña na katitu'un ndra nuu̱n nda cha'a' kùu yi ña tìsokuati ndra ra, ta nda cha'a' kùu yi ña kùuni ndra ka'ni ndra ra ndia. ¡Na koo va'un!” Takan kàti ma tutu tāchi ra nuu ra.

31 Takan kūu ta ma ndra jandaru jā'a ndra ma kua kāti ma ra comandante nuu ndra. Ta ma ora chanikuaa, tajan kēe ndio ndra kuà'an ndra chi'in Paulu iti' ñuu Antípatris. 32 Ta ora tuvi inga kivi, tajan ma ndra jandaru ña kuà'an chi'in cha'a, chīkoni'i ndiko ndra nuu ìyo ve'e nuu kìxi ndra. Ta ma ndra yoso kuayu ti kuà'an ndra iti' nuu chi'in Paulu. 33 Takan kūu ta ora chāa ndra ñuu Cesarea, ta chā'a ndra ma carta ikan nuu ma kuvienu Félix, ta kūtaa ndra Paulu nuu ra. 34 Takan kūu ta ora cha yā'a jàkua'a ra ma carta ikan, tajan te'en chīkatu'un ndio ma ra kuvienu nuu Paulu:

―¿Nda ñuu kīchiun? ―kàti ra.

Ta Paulu nāka'an ra ti ra ñu'u' Cilicia kùu ra. 35 Tajan te'en nāka'an ndiko ma ra kuvienu chi'in ra:

―Ni taso'i ma ña ni ka'un ora ni kichi ma ndra tìsokuati ñu̱n ―kàti ma ra kuvienu chi'in Paulu.

Ta ikan jan kā'an ndio ra chi'in ma jandaru ña na kumi va'a ndra Paulu tichi vetiñu nuu chà'nda Herode tiñu.

24

Tu'un kàti Paulu nuu ra kuvienu Félix

1 Takan kūu ta ora cha yā'a u'un kivi tajan Ananía ra chà'nda tiñu nuu sutu, chāa ra ñuu Cesarea chi'in ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ñivi judíu, ta iin ra kà'an cha'a ñivi nàni Tértulo ña ni tisokuati ndra Paulu nuu ma kuvienu. 2 Yakan va tāchi ndio ma ra kuvienu Félix tiñu nuu ndra jandaru ña na kichi ndakan ndra Paulu nuu ra. Tajan te'en kīcha'a nàka'an ndio Tértulo ña tìsokuati ra Paulu nuu Félix:

―Yo'o tatá kuvienu, ta'vindioun cha'a' ma tiñu jà'un. Vati vitin ìyo taxiin ma ñuu jà'un. Ta ta'vindioun ña cha jāndova'un ñuu chi'in chinituniun ndia. 3 Yakan va chi'in ndi'i anima ndi, chā'a ndi ta'vindioo nuu̱n, ti tüvi kumani nï'iin nakuyi nuu ndi. Yakan va ya'aga tìñu'u ndi ñu̱n, yo'o ra kuvienu, tatá Félix. 4 Va tava küuni ndi jakenaa ndi kua'a' tiempu̱n, yakan va chìkain iin ñamani nuu̱n, ña na taso'un iin tiñu vali ña ni ka'in chi'un. 5 Ra kini chiña nāta'an ndi ra ña jàkanuu ra xini ñivi judíu ìyo tandi'i ñuu ñuñivi. Ta juuni ra kùu ra kuxini iin grupu nàni nazarenos. 6 Ta juuni kūuni ra ka'an ra chata veñu'u ka'nu ndi. Yakan va ndyu'u chani tiin ndio ndi ra, ta ti'i ndio ndi ra vekaa, ti kùuni ndi jande'e ndi tundo'o ra takua kà'an ma ley ndi. 7 Va ma ra comandante Lisias chi'in ra capitán jandaru, chāa ndra ta nāmaa ndra ra nuu ndi. 8 Ta kāti ndra ti ndian tīsokuati chata ra, ìyo yi ña kichi ndra nuu̱n ta kati ndra yi. Yakan va juuni maun ìyo yi ña ndakatu'un nuu ra, ikan na koto kachiun nda cha'a' kùu yi ña tìsokuati ndi ra. ―Takan kàti ma ra Tértulo chi'in ma kuvienu Félix.

9 Ta nda ndisaa ndian judíu ka'ìin i'ya vitin, juuni tīsokuati na ra ndia. 10 Takan kūu ta ma ra kuvienu jānda'a ra nuu Paulu, ikan na ka'an ra. Tajan te'en kīcha'a nàka'an ndio ma Paulu:

―Ya'a chìsii̱ ña chā'un ña kà'in iin tu'un chi'un. Vati cha chìto va'i ti cha ìyo kua'a' kuiya ña yo'o kùu ra jàndondaa kuati ñuu i'ya. 11 Yakan va kùu ndakatu'u̱n ma tu'un ndaa nuu ma ñivi, vati já kēta uchi uvi kivi ña chā'in ñuu Jerusalén ña jàka'nui Ndioo veñu'u ka'nu ndaa ikan. 12 Ta tüvi nī nata'an ndra yu'u, ña kànita'an yu'i chi'in nï'iin ñivi ña jàkanui xini na. Ta tüvi nī nata'an ndra yu'u ña takan jā'i kuati tichi veñu'u ka'nu a inga veñu'u ndia. Ta nï'iin tichi kai tüvi nī nata'an ndra yu'u ña jā'i iin kuati takan ndia. 13 Ta ñivi ka'ìin i'ya, na küu ka'an na ña ndicha kùu ma kuati̱ tìso ndo chatai. 14 Yakan va ma ña kùu ka'in nuu̱n, kùu ma ña ya'a chinuni̱ indukuni takua chìnuni inga ndian kuà'an iti' Jesuu, vaji ma iti' ikan kùu yi ma ña kà'an ndra i'ya ña kùu iti' ña töve va'a. Vati takani jà'i tiñu nuu Ndioo ta jàka'nui ra takua jāka'nu ndian kūu ñivi ndi taji'na, ti chìnuni̱ tandi'i tu'un ley tāa Moisés chi'in tandi'i ña tāa ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na ndia. 15 Yu'u chìnuni̱ ña ni janataku Ndioo ma ndian cha chī'í, nda ma ndian va'a chi'in ndian töve va'a ndia, indukuni ma tava chìnuni ma ndra ka'ìin i'ya ndia. 16 Yakan va nani ora nàndukui naja kua kuu koo va'a animai chi'in ña chànini̱ nuu Ndioo chi'in nuu ndian ìyo ñuñivi ndia.

17 ’Takan kūu ta ora cha yā'a kua'a' kuiya ña chàkunui nda ni nikuuni. Ta ikan jan chīkoni'i ndikoi ñui, vati ikan ni ku'vai xu'un' kuenda ndian nda'vi, ta ni ku'in sokói kiti kuenda Ndioo ñuu Jerusalén ndian. 18 Ta ora cha chāa ndioi ma ñuu Jerusalén, ji'na jāchinui ma ceremonia ña nàndoi. Tajan kīcha'a ndioi sòkói iin kiti kuenda Ndioo tichi veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén ora nāta'an iin ndra judíu kīchi ñuu Asia yu'u. Ta ora ndē'e ndra ña ndai ikan, tüvi ka'ìin kua'a' ñivi chi'i̱n, ta tüvi jàkanui xini ma ñivi ndia. 19 Yakan va tu ndicha ña ìyo kuati̱, tiá va'a tu kichi ma ndrakan nuu̱n, ta tiso ndra kuati chatai, tuva ìyo nda cha'a' kùu yi. 20 Ta tu tüvi, tajan ma ndra ka'ìin i'ya, na katitu'un ndra tuva ndicha ña nāni'i ndra yu'u, ña jā'i iin kuati ora ka'ìin ti'vi ndi nuu ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ñivi judíu. 21 Chïto, ¿a töve cha'a' ña ndai ma tañu ndra ta nāka'in ni'i va'a ti chìnuni̱ ña ni nataku ndiko ndian ndií kùu yi? ―Takan kāti Paulu chi'in ndra.

22 Ta ora chīni ma kuvienu Félix ña kà'an Paulu te'en, ta tava cha chìto va'a ra naja kua kàa ma iti' kuà'an Paulu, yakan va ndākoo nuu ra yi ikani, ta te'en nāka'an ra:

―Na kuatu ndo nda kati kichaa ra chà'nda tiñu nuu jandaru, ra nàni Lisias. Tajan kùu ka'an kachin ndo ma tu'un ka'an ndo, tajan kùu jandondai ma kuati ndo ―kàti ra.

23 Takan kūu tajan tāchi ndio ma ra kuvienu Félix ma ra capitán, na ti'i ndiko ra Paulu tichi vekaa. Ta na jakuenda ra ra, va na ku'va ra ña kì'vi ndian kùu amigu ra nde'e na ra, ta tindee na ra chi'in ña chìniñu'u ra.

24 Takan kūu ta ora cha yā'a kua'a' kivi, tajan chāa ma ra kuvienu Félix chi'in ñasi'i ra Drusila iin ña judía nuu chà'nda ra tiñu. Ta ikan jan kāna ra Paulu na kichi ra. Ta ora chāa ndio Paulu nuu ra, tajan kìcha'a ra nàtu'un ra cha'a' Jesuu ta cha'a' ña naja kua chìnuni ra tu'un ra. 25 Va ora kīcha'a Paulu nàtu'un ra cha'a' ña ìyo yi ña koo va'a yo kuenda Ndioo, ta cha'a' ña ìyo yi ña kumi yo juuni maa yo, ta juuni cha'a' ma kivi ni kichi ora ni jande'e Ndioo tundo'o yo cha'a' ma kuatio. Tajan ora chīni ma Félix ña kà'an ra te'en, ta ndava yū'vi ra, tajan nāka'an ndio ra te'en chi'in ma Paulu.

―¡Kua'an yo'o vitin! Ta iti' nuu, ora ni kuyati natu'in chi'un ora ikan ni kana ndikoi ñu̱n ―kàti ra.

26 Ta chinu kua'a' cha'a', kāna ma ra kuvienu Paulu ña nàtu'un ra chi'in ra, vati kùuni ra ña na tia'vi Paulu nuu ra ta tava ra ra tichi vekaa. Va tüvi nī tia'vi ra ra. 27 Ta ora chīnu uvi kuiya ña indii Paulu vekaa, tajan kēe ndio ma ra kuvienu Félix ña kùu ra ra chà'nda tiñu. Ta ikan jan kī'vi tuku inga ra nàni Porcio Festo, ña kùu ra kuvienu. Ta tava Félix kùuni ra kindoo va'a ra chi'in ndian judíu, yakan va töve nī ndakoo nuna ra Paulu ma ora kēe ra ña kùu ra kuvienu.

25

Chàa Paulu nuu ra kuvienu Festo

1 Takan kūu tajan chāa ndio Festo ña ni tiin ra tiñu kuvienu. Tajan ora cha yā'a uni kivi ña jākuu ra tiñu ñuu Cesarea, tajan kēe ndio ra kuà'an ra iti' ñuu Jerusalén. 2 Takan kūu ta ora chāa ndio ra ñuu Jerusalén, ta ikan kātitu'un ndio ma ndra sutu cha'nu chi'in ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ñivi judíu nuu ra kuvienu Festo ña cha tì'i ndra kuati chata Paulu nuu ra. 3 Vati ikan chīkan ndra iin ñamani nuu ra, na kuki'in ra Paulu ñuu Cesarea, tajan kīchi ndaka ra ra nuu ka'ìin ti'vi ndra. Takan kāti ndra ti cha nātu'un xe'e ndra ña ni ka'ni ndra Paulu tichi iti' vàchi ndra. 4 Va Festo te'en nāka'an ra:

―Na küu ja'i ma ña kà'an ndo, ti Paulu indii ra vekaa ñuu Cesarea. Ta yu'u, chànini̱ ku'un ndikoi ndakan tiá iti' nuu. 5 Yakan va ma ndra chà'nda tiñu nuu ndo, na ku'un ndra chi'i̱n ora ni ku'in ñuu Cesarea. Ta ikan kùu tiso ndra kuati chata ra, tuva ndicha ña ìyo kuati ra. ―Takan kāti Festo chi'in ndra.

6 Takan kūu ta Festo ndōo ra una a uchi kivi tiá ma ñuu Jerusalén. Tajan chīkoni'i ndiko ra kuà'an ra ñuu Cesarea. Ta ora tuvi inga kivi tajan ndāa ndio ra tayu nuu chà'nda ra tiñu, ta ikan jan kā'an ndio ra chi'in ndra jandaru na kuki'in ndra Paulu, ta na kichi ndaka ndra ra nuu ra. 7 Tajan ora kī'vi Paulu ma tichi ve'e nuu chà'nda ra tiñu. Ta ikan jan cha kūyatin ndio ma ndra judíu kīchi ñuu Jerusalén nuu ndaa ra. Ta tīso ndra kua'a' kuati ka'nu chata Paulu, va nï'iin ma ña kà'an ndra nī kuu jachi'in ma Festo yi, vati töve iin ku'va ndaa ña jàna'a kachin yi ña kùu tiso ndra kuati ra. 8 Yakan va te'en nāka'an Paulu ña kà'an ra cha'a' juuni maa ra nuu Festo:

―Taku yu'u, tükuii nī ja'i nï'iin kuati, ni chata ley ñivi judíu, ni chata veñu'u ka'nu ñuu Jerusalén, ni chata ra kalecha'nu César, ra chà'nda tiñu ñuu ka'nu Roma ―kàti Paulu.

9 Ta tava ma kuvienu Festo, kùuni ra kindoo va'a ra chi'in ma ndian judíu, yakan va te'en chīkatu'un ra nuu Paulu:

―¿A kùuniun ku'u̱n ñuu Jerusalén, ta ndakan kùu jandondai tiñu cha'a' ma kuati tīso ndra chataun? ―kàti Festo.

10 Va Paulu te'en nāka'an ra:

―Yo'o kuvienu Festo, vitin ndai tichi ve'e nuu jàndondaun tiñu kuenda ra César, ra kalecha'nu ñuu ka'nu Roma. Ta i'ya ìyo yi ña jandondaun ma kuati jā'i tuva ìyo yi. Ta tava cha chìto va'un, ti tüvi nī ja'i nï'iin kuati chata ñivi judíu. 11 Yakan va tu ndicha ña jā'i iin kuati ka'nu, va'a ga ña na kuvi̱, ta ku'vai ña na ka'ni ndo yu'u ndia. Vati tu ndisaa ma kuati ña tìso ndra chatai töve ña ndicha kùu yi, nï'iin na küu ku'va na yu'u nda'a' ndrakan ña ku'in chi'in ndra ñuu Jerusalén, ta ndakan jandondaa ndra ma kuati̱. Yakan va chìkain juuni nuu maun ña na tachiun yu'u ñuu Roma nuu ndaa ra kalecha'nu César. Ta ndakan kùu jandondaa ma rakan ma kuati̱ ―kàti Paulu.

12 Yakan va ma ra kuvienu Festo, chīkatu'un ra chi'in ma ndracha'nu chūndayu'u ra. Tajan te'en nāka'an ra chi'in Paulu:

―Tava chīkaun ña na tachi̱ ñu̱n ña na ku'u̱n nda ñuu Roma ta jandondaa César ma kuatiun, yakan va ndakan ni tachi̱ ñu̱n. ―Takan kàti ma ra kuvienu chi'in Paulu.

Paulu kàtitu'un ra nuu Rey Agripa chi'in ñata'an ra ña nàni Berenice

13 Ta ora cha yā'a iin uvi uni kivi, tajan chāa ra Rey Agripa ñuu Cesarea chi'in ñata'an ra nàni Berenice ña kuànde'e vi ra kuvienu Festo. 14 Ta tava chīyo vi ikan kua'a' kivi, yakan va ma Festo kīcha'a ra nàtu'un ra chi'in vi cha'a' ma kuati ña tìso ma ndra judíu chata Paulu. Ta te'en kīcha'a Festo kà'an ra nuu vi:

―Félix ndākoo ra iin ra nàni Paulu indii tichi vekaa i'ya, ora kēe ra tiñu kuvienu. 15 Ta ora chā'in ñuu Jerusalén ma ndra sutu cha'nu chi'in ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ñivi judíu chīkan ndra nui ña na kutuni̱ cha'a ra, ikan na ka'ni ndio ndi ra cha'a' ma kuati jā'a ra, kāti ndra. 16 Tajan te'en nāka'in chi'in ndra, ti chäta'ani ma ra kalecha'nu ñuu ka'nu Roma ña na ka'ni ñivi ra cha'a' ma kuati ndiso ra, tu tüvi ndè'e ji'na ra ndra tìsokuati ra. Yakan va takan ìyo yi ña kuu yi, ikan na kuu ka'an ra cha'a' juuni maa ra ora cha ka'ìin ma ndra tìsokuati ra nuu ra. 17 Yakan va ora kīchi ndra nde've, numini kīcha'a jà'i ma tiñu kùuni ndra, vati ma ora tuvi ma inga kivini, chāi nuu chà'ndai tiñu, ta ikan tāchi̱ jandaru na kuki'in ndra Paulu na kīchi ndaka ndra ra nuu ndi. 18 Va tava ma ndra kīchi tisokuati ra, tüvi nī ka'an ndra nï'iin kuati ña chànini̱ ña ni ka'an ndra chata ra niku, 19 va ma cha'a' ña tìsokuati ndra ra kùu ma cha'a' ma ña chìnuni ra. Vati kà'an ra cha'a' ra chūnani Jesuu, ra cha chī'í niku, ta rakan kàti ra ti iin ra ndito kùu ra vitin. 20 Ta tava tüvi chìtoi kutunini̱ naja kua kàa ma ña kà'an ndra, yakan va chīkatu'in nuu Paulu tu kùuni ra ku'un ra ñuu Jerusalén, ta ikan jandondaa ndra judíu ma kuati tìso ndra chata ra, kāti̱ chi'in ra. 21 Va Paulu chīkan ra ña na tachi̱ ra na ku'un ra ñuu Roma, ta ikan katitu'un ra ma kuati ra nuu ma kalecha'nu César. Yakan va yu'u kāti̱ chi'in Paulu, ña na ndoo ra tichi vekaa i'ya, nda kati chani kuyatin tachi̱ ra nuu ra kalecha'nu ñuu Roma. ―Takan kàti ra kuvienu Festo chi'in ra Rey Agripa.

22 Takan kūu ta te'en nāka'an ra Rey Agripa nuu ma Festo:

―Yu'u, ya'a chàta'ani taso'i ma ña kà'an ra ndia ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an tuku Festo:

―Va'a tuva takan. Itaan ni tavai ra, ikan na kuu taso'un ma ña ni ka'an ra ―kàti ra.

23 Tajan ora kūndichin inga kivi, ma ra kùu Rey Agripa chi'in ñata'an ra Berenice chāa vi nuu nda vetiñu chi'in ndra chà'nda tiñu nuu jandaru, ta chi'in ndracha'nu chà'nda tiñu ñuu ikan. Ta ora chāa vi, nduva'a kuii tīñu'u na vi. Ta ikan jan tāchi ndio ma ra kuvienu Festo jandaru, na kuki'in ndra Paulu, ta kīchi ndaka ndra ra nuu ka'ìin ti'vi vi. 24 Tajan te'en nāka'an Festo nuu ndra:

―Yo'o Rey Agripa ta tandi'i ndracha'nu ña ka'ìin chi'o i'ya, ma ra ndaa i'ya kùu ra ya'aga tìso ma ndian judíu kuati chata ra, ta nda ndian judíu ñuu Jerusalén ta nda ndian judíu ñuu nde've ndia. Tandi'i ndiakan töve jàña na ña ndà'yu na nui ña na ka'ni̱ ra cha'a' ma kuati ra. 25 Va yu'u chànini̱ ña na küu ka'ni̱ ra, ti tüvi nī nde'i nï'iin kuati ka'nu ña jā'a ra. Ta tava juuni maa ra cha kā'an ra chi'i̱n ña na tachi̱ ra nuu César, ra kùu kalecha'nu ñuu ka'nu Roma. Yakan va chànini̱ ña ni tachi̱ ra nuu ra. 26 Va tava tükuii chìtoi nï'iin kuati ña jā'a ra, yakan va küu tai nï'iin kuati chata ra ma nuu ma tutu ña ni tachi̱ nuu ma ra kalecha'nu ñuu Roma. Yakan va vàchi̱ jana'i ra nuu̱n, yo'o Rey Agripa, chi'in nuu tandi'i ndo kua ka'ìin ndo i'ya. Vati takan kùu kotoun naja kua kūu chi'in ra niku, ta kùu tindeun yu'u nani'i̱ tu'un tài chata ra. 27 Yakan va chànini̱ ña na vä'a ña tàchi̱ iin ra indii vekaa, tu töve chìto yo nda cha'a' kùu ma ña tìso na kuati chata ra. ―Takan kàti kuvienu Festo chi'in ra Rey Agripa.

26

Paulu kàtitu'un ra cha'a' juuni maa ra nuu Rey Agripa

1 Yakan va te'en nāka'an Rey Agripa chi'in Paulu:

―¡Kùu ka'un cha'a' juuni maun chi'in cha'a' ma kuati tīso ndra chataun nui! ―kàti ra chi'in Paulu.

Tajan Paulu ndōni'i ra nda'a' ra ta te'en kīcha'a ra nàka'an ra cha'a' juuni maa ra:

2 ―Yo'o racha'nu Rey Agripa, nduva'a kuii chìsii̱ ña chā'un ña kùu ka'in chi'un. Ta vitin ni katitu'in nuu̱n tandi'i ma kuati ña tīso ma ndra judíu chatai. 3 Ta chìsii̱, ti chìto va'un naja kua ìyo ma costumbre ma ñivi judíu. Yakan va chìkain ñamani nuu̱n na kuni va'un ma ña ni ka'in chi'un. ―Takan kàti Paulu chi'in ma Rey Agripa.

Kàtitu'un Paulu kua chākoo ra ora takäaga chìnuni ra tu'un Jesuu

4 Tajan te'en nāka'an tuku Paulu:

―Tandi'i ndra judíu cha chìto va'a ndra naja kua chīyoi chi'in ndra iti' ñui ta ñuu Jerusalén nda ora kūi ravali. 5 Ta juuni cha ìyo kua'a' kuiya ña chìto ndra ti ra fariseu kùi, ta kùu ka'an ndra yi nuu̱n tuva kùuni ndra. Ta tiaga ika kùu ndra fariseu chi'in ley ndra kua tandi'i inga ñivi judíu. 6 Ta vitin kùuni ma ndra judíu jande'e ndra tundo'o yu'u cha'a' ña chìnuni̱ tu'un chà'a Ndioo ña kà'an yi cha'a' ma Cristu takua juuni chīnuni ñivi ndi chīyo taji'na. 7 Yakan va tandi'i ma ndi uchi uvi grupu ñivi Israel ndàtu na nde'e na, na jachinu Ndioo ma tu'un chā'a ra nuu ndian kūu ñivi na taji'na. Yakan va vitin endee jàka'nu na Ndioo ta jà'a na tiñu nuu ra nduvi ta niñuu. Ta yu'u cha'a' ña juuni chìnuni̱ ma tu'un chà'a Ndioo nuu na, yakan va tìsokuati na chatai vitin, yo'o racha'nu Rey Agripa. 8 Ta maa ndo, ¿ta naja ya'a ndetiñu kùu chinuni ndo ña Ndioo jànataku ndiko ra ma ndian ndií?

Paulu kàtitu'un ra naja kua kànita'an ra chi'in ñivi chìnuni tu'un Cristu niku

9 ’Ta juuni yu'u takan jà'i niku, ti ya'a chānini̱ ja'i nda ña nikuuni chata ñivi chìnuni tu'un Jesuu, ra ñuu Nazaret. 10 Ta takan jā'i yi ma ñuu Jerusalén chi'in tu'un yu'u ma ndra sutu cha'nu chà'nda tiñu nuu sutu. Ta takan tīi̱n kua'a' ma ndian chìnuni ta tī'i̱ na tichi vekaa. Ta ora chā'ni ndra na, yu'u kā'in ña va'ani kàa yi ndia. 11 Ta kua'a' cha'a' jānde'i tundo'o ma ndian chìnuni, na jaña na ma iti' kuà'an na ña chìnuni na tu'un Jesuu. Ta tandi'i ña'a, jā'i nani veñu'u ñivi judíu nuu ka'ìin na. Ti ya'a kayuni̱ nde'i nuu na. Yakan va chākunui nàndukui na nda nikuuni, ndava nda ñuu chika nduva'a kuii ndia.

Inga cha'a' kàtitu'un Paulu naja kua nāni'i ra iti' Jesuu

(Hch. 9:1-19; 22:6-16)

12 ’Takan kūu ta kēe ndioi kuà'in chi'in tu'un yu'u ndra sutu cha'nu chà'nda tiñu nuu sutu, ña kuànanduku ndioi ndian chìnuni ìyo ñuu Damascu. 13 Yo'o racha'nu rey, va ma tichi iti' kuà'in ìyo yi a kachuvi ndaa ora ñuka'ñu ña ndē'i iin ñu'ú ka'nu ña kīchi yi iti' andivi ña tiaga tācha yi kua tàcha nikandii. Ta ora kōyo yi chata ndi, ta chīkonuu yi yu'u chi'in ndra kàcha'an chi'i̱n. 14 Yakan va ora kōyo yi chata ndi, ta ndisaa ndi ndūva ndi nuu ñu'u'. Ta ikan chīni̱ iin tati ña kà'an tu'un hebreu te'en chi'i̱n: “Saulu, Saulu, ¿ta naja kànita'un chi'i̱n? Ta ya'a jàtakue'un ñu̱n chi'in juuni maun, takua jà'a iin jundiki ora chàñu ri nuu yutun xaan ña ndà'a ma chito'o ri”, kāti tati ikan chi'i̱n. 15 Ta yu'u te'en nāka'in: “¿Nda ra kùu̱n yo'o, Racha'nu?”, kāti̱ chi'in ra. Ta rakan te'en nāka'an ra chi'i̱n: “Yu'u kùu Jesuu, juuni ra jànde'un tundo'o chata”, kāti ra. 16 “Ndeta ta kua'an ndiko iti' nuu, vati mai kāchi̱n ñu̱n na ja'un tiñui, ta na kukatitu'u̱n nuu ñivi naja kua kētai nuu̱n vitin, ta na katitu'un tuku̱n ndisaa nakuyi ña ni jana'i nuu̱n tiá iti' nuu ndia. 17 Vati ni tachi̱ ñu̱n vitin nuu ndian judíu, ta nuu ndian yüvi judíu. Ta mai ni tindee ñu̱n ña jàkakúi ñu̱n nuu na, tuva kùuni na tiso na kuati chataun. 18 Vati ni tachi̱ ñu̱n nuu na, ikan na nunaun tinuu na, ta na käkaga na nuu naa, vati na kaka na nuu ndichin. Vati nuu naa kùu yi kuenda kui'na, yakan va na kakú na nuu ma ndatu kui'na. Ta na ku'un na iti' Ndioo, ikan na chinuni na tu'in. Ta takan ìyo yi ña ja'a na ikan kùu ni'i na ma ña jànaa Ndioo ma kuati na. Tajan ni ni'i na koo na chi'i̱n takua ìyo ma ndian ií ndian chìnuni ma tu'in ndia.” Takan kāti tati Jesuu chi'i̱n.

Paulu jàchi'in ra ma kua kà'an Jesuu nuu ra

19 ’Yakan va yo'o racha'nu Rey Agripa, jāchi'i̱n ma ña ndē'i iti' andivi. 20 Taji'na chākatitu'in tu'un Jesuu nuu ndian ìyo ñuu Damascu, ta ikan kēi ta chākatitu'in yi ñuu Jerusalén ta tandi'i ñu'u' Judea. Tajan chākatitu'in yi nuu ndian yüvi judíu ndia. Nuu tandi'i ndiakan kàtitu'in yi, ikan na jaña na iti' kini kuà'an na, ta na ndikoni'i ndiko na ku'un na iti' Jesuu. Ta juuni jànini̱ na ña na ja'a na tiñu va'a ña jàna'a yi, ti ndicha kùu yi ña cha tāndikun na kuà'an na chata Jesuu. 21 Ta cha'a' ña'a kùu yi ña tīsokuati ma ndra judíu yu'u tichi veñu'u ka'nu ndaa ñuu Jerusalén. Ta kùuni ndra ka'ni ndra yu'u ikan. 22 Va chi'in ña tìndee Ndioo yu'u, nda vitin juuni ìyo va'i kà'in tu'un Ndioo nuu tandi'i ndo ndia, nda ndian nda'vi a ndian kuika. Ta ma ña jàna'i nuu ndo kùu ma ña kà'an tu'un Ndioo ña tāa Moisés chi'in ña tāa ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo chīyo tatiempu. Ti juuni tāa ndra naja kua ni kuu yi iti' nuu. 23 Vati kātitu'un ndra naja kua ni kuvi ra Cristu, ta ji'na kuii ga ra kùu ra ña ni nataku ndiko ra tañu ndian ndií. Ti ra Cristu kùu ra takua kùu iin ñu'ú ña jàna'a iti' kuà'an yo. Vati kàtitu'un ra naja kua kùu kakú anima yo. Ta indukuni jà'a ra yi chi'in ndyu'u ndian judíu nda ndian yüvi judíu ndia. ―Takan kàti Paulu.

Kùuni Paulu ña na ki'vi Rey Agripa iti' Cristu

24 Takan kūu ta ora chīnu kā'an Paulu cha'a' juuni maa ra cha'a' ma kuati tīso na chata ra, tajan te'en ni'i va'a nāka'an ra kùu kuvienu ra nàni Festo:

―¡Ya'a tìvi xiniun, yo'o Paulu! Ña ya'aga jàkua'un, yakan va ndava tìvi xiniun jā'a yi. ―Takan kāti ra kuvienu Festo chi'in Paulu.

25 Tajan te'en nāka'an ndiko Paulu:

―Na tüvi tìvi xini̱, yo'o racha'nu Festo. Vati yu'u, kà'in ma tu'un ndicha ta ma tu'un ndaa chi'un. 26 Ikan nàndi ra Rey Agripa. Ta rakan ti cha chìto va'a ra naja kua kàa ma tu'un kà'in chi'in ndo. Yakan va töve kànui ka'in chi'in ra. Vati cha chìto va'i, ti kùtunini ra tandi'i ma ña kà'in i'ya. Ta juuni chìto ra naja kua chākuu Racha'nu Jesuu ñuñivi i'ya ora chīyo ra. Ti ma ña tā'an ra ndisaa ñivi ndē'e yi. ―Takan kàti Paulu chi'in ra kuvienu Festo.

27 Tajan te'en kīcha'a kà'an tuku Paulu chi'in Rey Agripa:

―Yo'o racha'nu Rey Agripa. Cha chìtoi ti juuni chìnuniun ma ña kàtitu'un ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ndia ―kàti Paulu.

28 Ta te'en nāka'an Rey Agripa chi'in Paulu:

―¿Chïto tu kumani kua'a' kivi ña juuni yu'u ni ki'vi̱ iti' Jesuu jà'un? ―Takan kàti ra Rey Agripa chi'in Paulu.

29 Tajan te'en nāka'an tuku Paulu chi'in ra:

―Va tu kumani kua'a' kivi a tiani kivi, iin ña va'a kùu yi tuva chinuniun tu'un Jesuu. Va yu'u endee chìkain nuu Ndioo ña na chinuniun chi'in juuni tandi'i ndian ka'ìin i'ya, ma tu'un ra ña kàtitu'in nuu ndo vitin. Ta ikan na kuu koo ndisaa ndo indukuni kua yu'u, va yüvi takua kùu ma karena i'ya ña ndikun nda'i vitin. ―Takan kàti Paulu chi'in Rey Agripa.

30 Ta ora chinu kā'an Paulu, tajan ndēta ndio ma ra Rey Agripa chi'in ra kuvienu Festo, ta chi'in ña nàni Berenice, ta tandi'i ma ndian ka'ìin chi'in vi ndia. 31 Ta ora kēe ndio ndra ma tichi ve'e, tajan te'en kīcha'a ndra nàtu'un xe'e ta'an ndra:

―Ra'ya, tükuii ìyo nï'iin kuati ra. Ta tüvi ìyo yi ña kuvi ra. Ta ni tüvi ìyo yi ña kundii ra tichi vekaa ndia. ―Takan kàti ndra nuu ña nàtu'un ta'an ndra.

32 Takan kūu ta te'en nāka'an ndio ra Rey Agripa chi'in Festo:

―Kùu jaña yo ra'ya niku, tu tüvi nī chikan ra ña ku'un ra ñuu Roma nuu ni jandondaa César ma kuati ra niku.

27

Kuvienu Festo tāchi ra Paulu ñuu Roma

1 Takan kūu ta ora cha chānini ndra tachi ndra Paulu iti' ñu'u' Italia chi'in inga tuku ndra ka'ìin vekaa chi'in ra, tajan tī'i ndio ra ndra nda'a' ra capitán nàni Juliu, ra kùta'an chi'in jandaru jà'a kuenda ma kalecha'nu César, ra chà'nda tiñu tandi'i ñuu ka'nu Roma. 2 Takan kūu tajan ni ku'un ra nàni Aristarcu chi'in ndi tichi varku. Ta rakan ti kīchi ra iti' ñuu Tesalónica ña ìyo kuenda ñu'u' Macedonia. Takan kūu tajan tīin ndio ndi iin varku kīchi iti' ñuu Adramitio. Ta ma varku ikan, ti chani kee run ku'un run tandi'i ñuu ìyo tañu'u ñu'u' Asia. 3 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi, tajan chāa ndi yu'u tañu'u ñuu Sidón. Ta ikan kùu nuu jāña nuu Juliu, ma Paulu, na ku'un ra kunde'e ra amigu ra ndra ìyo ñuu ikan. Ti ndrakan tīndee ndra Paulu chi'in ña chìniñu'u ra. 4 Ta ikan jan kī'vi ndiko ndi tichi varku, ta kēe ndiko ndi kuà'an ndi iti' nuu chi'in run. Ta yā'a ndio ndi iin chiyo ñu'u' Chipre, ti kīcha'a ndio ma tati chàkin ni'i yi, vàchi yi iti' nuu run. Yakan va jākunu ndra run kuà'an run iin chiyo ñu'u' Chipre nuu tüvi ni'i chàkin tati. 5 Takan kūu ta yā'a run yatin yu'u tañu'u ñu'u' Cilicia. Ta juuni yā'a ndi yu'u tañu'u ñu'u' Panfilia. Tajan chāa ndio ndi ñuu Mira ña ìyo kuenda ñu'u' Licia.

6 Tajan ma ra capitán chà'nda tiñu nuu jandaru, ikan nāta'an ra iin varku ña kīchi ñuu Alejandría ña ni kee run ku'un run iti' ñu'u' Italia. Ta kā'an ra ña na ndaa ndi tichi run, ta ku'un ndiko ndi iti' nuu ga. 7 Takan kūu ta cha yā'a yatin kivi ña ya'a kuee kuà'an ndi. Ta chi'in ña ndetiñu ni chāa ndi yatin yu'u ñuu Gnido. Ta tava juuni chàkin ma tati vàchi yi iti' nuu varku, yakan va küu ga jaku'un ndi run iti' ndoo. Ikan kàva ndi kàva ndi ta yā'a ndi yatini ñuu Salmón ña ìyo iti' ninuu ñu'u' Creta. 8 Takan kūu ña mamaa chi'in ña ndetiñuni, yā'a ndi tandi'i yu'u tañu'u ñu'u' ikan. Tajan chāa ndio ndi ma yu'u tañu'u yatini ñuu Lasea ña nàni: Nuu Va'a Kuiin Varku.

9 Takan kūu ta nduva'a kuii cha yā'a kua'a' kivi ña chàkunuu ndi chi'in varku. Ta cha ya'a ndasii jà'a yi ña kakunuu ndi tichi tañu'u, ti chani keta tiempu ya'a chàkin tati. Yakan va Paulu jākuninaa ra ndra chi'in tu'un i'ya:

10 ―Ndyo'o ndracha'nu, cha chā'i kuenda ti ni nde'o tundo'o tu keo ku'un yo tiaga iti' nuu vitin. Yakan va tu keo vitin, ta ni kuche'e varku ta ni sa'vi run chi'in tandi'i ndatiñu ndiso run. Ta nda maa yo kùu kuvio ndia ti cha vàchi ma tiempu ya'a chàkin tati. ―Takan kàti Paulu.

11 Va ma capitán chà'nda tiñu nuu jandaru, jāchi'in ra tiá ma ña kà'an ra xuña'a run chi'in ña kà'an ma ra jakunu run kua ña kà'an ma Paulu. 12 Va tava ma yu'u tañu'u ikan, töve nuu va'a kundaa varku nda kati ya'a tiempu ya'a chàkin tati. Ta tava cha ndisaa ndra cha chānini ndra ña va'aga ku'un ndra chi'in run nda kati chaa run ñuu Fenice iin ñuu kàndii ñu'u' Creta kua ña kindoo run ikan. Ikan ìyo iin nuu va'aga ña kundaa run nda kati ya'a tiempu chàkin ni'i ma tati.

Nuu ya'a ga ni'i chàkin tati nuu tañu'u

13 Takan kūu ta chānini ndra ti kùu ku'un ndiko ndra iti' nuu, vati ma tati kueenia kīcha'a yi chàkin yi iti' ninuu. Yakan va kēe ndio ndi kuà'an ndi chi'in run yu'uni yu'uni tañu'u ñu'u' Creta. 14 Va nunuuni kīchi iin tati iti' nuu kàna nikandii ña nduva'a kuii ni'i chākin. Ta kīcha'a ndio yi tava yi ma varku ma iti' ñu'u' ití. 15 Ta tìndani'ni ndio yi run kuà'an run tiá iti' tichi tañu'u. Ta tava na küu ku'un ma varku iti' nuu ma tati, yakan va jāña ndi run na keñu'u ma tati run. 16 Tajan yā'a ndio ndi chi'in run chata iin ñu'u' vali ìyo tichi tañu'u ña nàni Clauda, ikan kùu nuu yā'a ndi ña jāña ma tati ña chàkin ndio ni'i va'a. Ta chi'in ña ndetiñunia kūndee ndi tiin ndi iin lancha vali ña kèñu'u varku iti' chata run. 17 Yakan va ora cha tīin ndi run, tajan jāndaa ndi run tichi varku ka'nu. Tajan chīkonuu ndio ndra chū'ni ndra ma varku ka'nu chi'in yo'o ndee, ikan na kuu kundee run tiaga. Ta tava yū'vi ndra koto nani xuu run chi'in yuti ndi'i ìyo yu'u tañu'u ña nàni Sirte, ta sa'vi run. Yakan va jākoyo ndra iin kaa ña kàa takua kàa iin picu xuu tañu'u, ikan na jakuee yi run. Tajan chā'a ndio ndra ña na ku'un maa run chi'in ma tati. 18 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi juuni ni'iga chàkin ma tati. Yakan va jātani ndio ndra ma ndatiñu ndiso run tichi tañu'u. 19 Ta ora cha yā'a uni kivi tajan juuni jātani ndra ndatiñu chàtiñu varku tichi tañu'u ndia. 20 Ta kua'a' kivi töve nī nde'e ndi nikandii ni chele, ti chāsi ma viko nuu yi. Yakan va ndava jāña ndi ña chànini ndi naja kua kakú ndi, jā'a ma savi tati ña ya'aga ni'i kùu̱n ta chàkin. 21 Ta tava cha ìyo kua'a' kivi ña tüvi chàchi ndi, yakan va ndēta ndio Paulu tañu ndra, ta te'en nāka'an ra chi'in ndra:

―Ndyo'o xaa, tiá va'a tu jāchi'in ndo ma kua kā'in chi'in ndo niku, ta kìndoo yo ñu'u' Creta, ta töve nde'o tundo'o i'ya ma tava tà'an yo vitin. 22 Va tava töve nī jachi'in ndo ma ña kā'in, vitin kùuni̱ na jandeeni ndo. Ta na yü'vi ndo, ti nï'iin ndo tüvi ni kuvi. Va ma varku kùu ma yutun ni ndi'i kuche'e. 23 Ta tava cha chìto va'a ndo, ti yu'u jà'i tiñu nuu Ndioo. Ta ìyoi kuenda ra. Vati kuni, kēta iin tati jà'a tiñu nuu Ndioo nui 24 ña te'en kā'an yi chi'i̱n: “Na yü'viun, yo'o Paulu, vati ìyo yi ña chaun nuu ra kalecha'nu César. Ti juu̱n, jà'a ña ni jakakú Ndioo tandi'i ma ndra kuà'an chi'un tichi varku.” Takan kāti tati nui. 25 Yakan va na yü'vi ndo, vati ìyo tundeeni̱ chi'in Ndioo. Ta cha chìto va'i, ti ma ña kātitu'un ma tati jà'a tiñu Ndioo nui, ni ja'a ra yi. 26 Ta ya'a ninii ìyo yi ña ndoo yo iin ñu'u' ìyo ma'ñu tañu'u jà'a ma varku i'ya. Takan kāti yi nui ―kàti Paulu chi'in ndra.

27 Iin chanikuaa ora cha ndi'i uvi jamana ña chànaa ndi chi'in varku tichi tañu'u nàni Adriático jā'a ma tati, ta ìyo yi a java ñuu chanikuaa ña ndē'e ndio ma ndra kàvaxini ma varku ña chani chaa ndio ndi nuu ìyo iin ñu'u' vali ma'ñu tañu'u. 28 Tajan tīku'va ndio ndra naja kua metru kùu yi ña kunu ma tañu'u. Tajan ndē'e ndra ña oko cha'un uvi metru kùu yi ña kunu ra. Ta tīku'va tuku ndra tiá iti' nuu, ta ndē'e ndra ña oko uchania metru kùu yi ña kunu ra. 29 Ta kīcha'a ndio ndra yu'vi ndra ora chani chaa ndra ikan, koto kani run chi'in yuu kàndoyo yu'u ñu'u' ikan. Tajan ikan iti' xuu run jākoyo ndra kumi ta'an kaa ña ndīkun chi'in yo'o. Vati ma kaa ora jàkoyo ndra yi xuu tañu'u, kùu jakuee yi run. Ti sà'vi ma punta yi tichi yuti a tìin yi iin yuu a iin yutun. Yakan jà'a ndra, ta ma inga ndra kīcha'a kà'an ndra chi'in Ndioo, ikan na numini kundichin. 30 Takan kūu ta ma ndra kàvaxini ma varku kùuni ndra kee xe'e ndra tichi ma varku, ña kùuni ndra kakú ndra. Yakan va kīcha'a ndio ndra jànuu ndra ma lancha vali tichi run ña jā'ani ndra takua jà'a ma ndra ni jakoyo ma kaa ka'nu ña ndikun chi'in yo'o tichi tañu'u ma iti' nuu run. 31 Va Paulu numini chā'a ra kuenda, ta numini kātitu'un ra nuu ra capitán chà'nda tiñu nuu jandaru. Tajan te'en nāka'an ra chi'in ra:

―Tatá, ta tu ndra'ya tüvi ni kindoo ndra tichi varku i'ya chi'o, na küu kakú yo ―kàti Paulu chi'in ra.

32 Yakan va ma ndra jandaru chā'nda ndio ndra ma yo'o ndikun ma lancha, ta jākoyo ndio ndra run tichi ma tañu'u.

33 Takan kūu ta ora kūndichin, tajan te'en nāka'an Paulu chi'in ndra na kachi ndra:

―Ndyo'o xaa, cha ìyo uvi jamana kùu yi ña tüvi chācho takua ìyo yi ña kacho, cha'a' ña ndàtu yo ma ña ni ta'an yo. 34 Yakan va vitin jànini̱ ndo ña na kachi ndo, ikan na koo ga ñandee ndo. Vati nï'iin ndo tüvi ni ta'an ndo nï'iin nakuyi, vati nda ma ixi xini ndo ni kumi va'a ma Ndioo ndia ―kàti Paulu.

35 Ta ora chinu kā'an ra takan, tajan kī'in ndio ra iin paan. Tajan chā'a ndio ra ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo nuu ndē'e tandi'i ndra. Tajan chā'nda java ndio ra yi, ta kīcha'a ndio ra chàchi ra yi. 36 Ta ora cha ndē'e ndio ndra ña chàchi ra yi, tajan tandi'i ndio ndra kīcha'a chàchi ndra ndia. 37 Ta tandi'i ndi naja kua ka'ìin ndi tichi ma varku, uvi cientu uni xiko cha'un iin ta'an ndi kùu ndi. 38 Takan kūu ta ora cha yā'a chàchi ndra, tajan jātani ndio ndra tandi'i ma trigu tichi tañu'u, vati kùuni ndra jandoñama ndra tiá ma varku.

Nuu kùche'e varku tichi tañu'u

39 Takan kūu ta ora kūndichin, tajan ndē'e ndio ndra ma ñu'u' ikan. Va tüvi nī nakoto ndra nda ñu'u' kùu ma nuu chāa ndra. Va ndē'e ndra ña kèsiin iin nda'a' tañu'u nuu ìyo yuti ña'ma. Ta ikan jan kūuni ndio ndra jayatin ndra run yu'u ñu'u' ikan. 40 Tajan chā'nda ndio ndra ma yo'o ndikun ma kaa ña kùtaa run tichi tañu'u, ta ikan ndākoo ndra yi. Ta juuni jālangua ndra ma yo'o ndikun ma vitu ña kàvaxini run. Tajan jāndaa ndio ndra ma ja'ma jà'a ña na kunu run ña ìyo iti' nuu run. Tajan kīcha'a ndio ma varku kua jàkuyatin run run ma yu'u ñu'u' nuu ìyo yuti ña'ma. 41 Va ma varku cha kūchi run run nuu kàndoyo kua'a' yuti ña'ma xuu tañu'u. Ta ikan chīkun run ta nī kuu ga kee run. Takan kūu ta ma iti' xini run chīkun yi tichi yuti. Ta ma iti' chata run, kīcha'a yi nàtani yi, jā'a ña ya'a ni'i vàchi ma ola ma tañu'u. 42 Yakan va ma ndra jandaru kùuni ndra ka'ni ndra ma ndra ka'ìin vekaa, ti koto kuuni ndra kakú ndra chi'in ña sùta ndra ora kèe ndra. 43 Va ma ra capitán ña chà'nda tiñu nuu ndra, nī cha'a ra ña na ja'a ndra yi, vati kùuni ra jakakú ra Paulu. Tajan te'en kātitu'un ndio ra:

―Tandi'i ndian chìto suta, ji'na na, na ndava tichi ra', ikan na kuu kee na nda ma ñu'u' ití. 44 Ta tiá ndian na küu suta va'a, na ku'un na chata tabla a chi'in pedazu ña kèe ma varku ña na tani run ―kàti ra.

Takan jā'a ndi, tajan kēe tandi'i ndi ma ñu'u' ití, ta takan kūu kākú ndi.

28

Paulu ìyo ra ñu'u' kàndii ma'ñu tañu'u ña nàni Malta

1 Takan kūu ta ora cha kākú ndi'i ndio ndi kēe tandi'i ndi ñu'u' ití. Tajan chīto ndio ndi ña ma ñu'u' vali ikan nàni yi Malta. 2 Tajan ma ñivi ìyo ñu'u' ikan, kūnda'vini na ndi. Ti tava kūun savi, ta ya'a vichin jà'a yi, yakan va jāta'an na ñu'ú, ta kā'an na chi'in ndi na tùmi ndi yi. 3 Ta tava Paulu chājati'vi ra ita'vi nduku, ta ora kīcha'a ra tàan ra run nuu ñu'ú, ta iin koo xaan ña indii tañu ma nduku endee ndāva ri nda'a' ra jā'a ma ña ni'ni. Ta kāva ri nda'a' ra, ta chāchi ndio ri ra. 4 Yakan va ora ndē'e ma ñivi ikan ña tàkaa ma koo nda'a' Paulu, tajan te'en kīcha'a na nàtu'un ta'an na:

―Iin ra chà'ni ñivi kùu ra'ya, naja kàa. Ti vaji kāku ra tichi tañu'u, va ìyo yi ña kuvi ra, ti cha chā'ni ra ñivi iti' nuu kīchi ra. ―Takan kàti na.

5 Ta ikan jan Paulu, jākisi ndio ra nda'a' ra, tajan kōyo ri nuu ñu'ú. Ta tüvi nani tā'an ra. 6 Va tandi'i ma ndiakan, ndàtu na nde'e na nda ora ndaa ma nda'a' Paulu, a kuvi ra kùuni na. Tajan ora cha yā'a kua'a' tiempu ña ndàtu na, ta ndē'e na ña tüvi nayi tā'an Paulu. Tajan jāma ndio na ma kua chànini na. Ta kīcha'a na nàtu'un ta'an na, ña Paulu kùu ra iin ndioo kàti na.

7 Takan kūu ta ma ñu'u' nuu chāa ndra, ìyo iin racha'nu kuxini nuu na, ña nàni Publio. Ta rakan ti ikan ìyo ve'e ra, ta java ma ñu'u' ikan kùu ña'a ra ndia. Ta rakan ti chā'a ra ña na ku'un ndi kindoo ndi ve'e ra. Ta ndi uni kivi ña chīyo ndi ve'e ra, nduva'a kuii tīñu'u ra ndi. 8 Takan kūu ta tañu ma kivi chīyo ndi ve'e ra, kōyo ña kù'vi ma tatá Publio jà'a ma ka'ni chi'in lakua nií. Yakan va Paulu chā'an ra chānde'e ra nuu kàndii ra. Ta ora chāa ra, ta jūndii ra nda'a' ra xini ra. Ta kīcha'a ndio Paulu kà'an ra chi'in Ndioo, ta ikan ndā'a ra, jā'a ra. 9 Ta chi'in ña jā'a Paulu ña jānda'a ra ra, ta ikan ndē'e ndio inga ñivi ma ña jā'a ra, tajan kīchi ndio tandi'i ndian kù'vi ìyo ñu'u' ikan, ta ndisaa na ndā'a jā'a ra. 10 Takan kūu ta ndisaa na, kīcha'a na tìñu'u na ndyu'u cha'a' ma ña jā'a Paulu. Ta ora chani tiin ndio ndi inga varku, tajan chā'a ndio na tandi'i ma ña chìniñu'u ndi iti' kuà'an ndi.

Paulu chàa ra ñuu Roma

11 Takan kūu ta uni yoo kùu yi ña chīyo ndi ma ñu'u' kàndii tañu tañu'u ikan. Ta ikan jan kēe ndio ndi kuà'an ndi chi'in iin varku kīchi iti' ñuu Alejandría. Vati ma varku ikan, kīndoo run ikan ninii tiempu ya'a ga ni'i chàkin tati, ta ndiso run uvi ta'an na'na ña kùu ndioo na, ninduvi chiyo xini run. Ta iin yi nàni Cástor. Ta inga yi nàni Pólux. 12 Takan kūu tajan chāa ndio ndi iin ñuu ìyo yu'u tañu'u ña nàni Siracusa. Ta ikan kīndoo ndi uni kivi, 13 tajan kēe ndiko ndi kuà'an ndi yu'uni yu'uni tañu'u nda kati chāa ndi ñuu nàni Regio. Ta ora tuvi inga kivi, chākin iin tati kīchi yi nduku iti' chata ndi. Yakan va küu kee ndi jà'a ma tati ikan. Tajan chāa ndio ndi ma ñuu Puteoli nda inga kivi. 14 Ta ikan nāta'an ndi iin ndra chìnuni tu'un Jesuu. Ta ndrakan chīkan ndra nuu ndi na kindoo ndi chi'in ndra iin jamana. Takan jā'a ndi nda kati chāa ndi ñuu Roma. 15 Takan kūu ta ma ndra chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Roma, cha chìto ndra ña cha vàchi ndi. Yakan va chā'an ndra chāta'an ndra ndi nda ñuu nàni Foro de Apio. Ta tiá iti' nuu, yā'a tuku ndi inga ñuu nàni Tres Tabernas. Yakan va ora ndē'e Paulu ña vàchi ndra, ta chā'a ra ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo, ti ndava va'a kùuni anima ra ña kēta ndra. 16 Takan kūu ta ora chāa ndio ndi ma ñuu Roma, tajan chā'a ndio ma ra capitán ña na koo siin Paulu ndanu kùuni maa ra. Ta kuà'an iin jandaru chi'in ra ña na jakuenda ra ra ndia.

Paulu kàtitu'un ra tu'un cha'a' Jesuu ñuu Roma

17 Takan kūu ta ora cha yā'a uni kivi ña chāa Paulu, tajan cha kāna ndio ra ma ndracha'nu chà'nda tiñu nuu ñivi judíu ìyo ñuu Roma. Takan kūu ta ora cha kūti'vi ndra, tajan te'en nāka'an ndio Paulu chi'in ndra:

―Ndyo'o ndra yani̱, tüvi nī ja'i nï'iin kuati̱ ni chata ñivi judíu, ta ni chata costumbre ña jā'a ndian kùu ñivio chīyo taji'na ndia. Vati tīin ndra yu'u ñuu Jerusalén. Ta chāndaka ndra yu'u nuu ndra Romanu. 18 Ta ora cha jāndondaa ndra ma kuati̱, tajan ikan kùu ma nuu sāma kua chànini ndra, ta kùuni ndra jaña ndra yu'u ti tüvi nī nani'i ndra nï'iin kuati ña ìyo yi na kuvi̱ cha'a' yi. 19 Va tava ma ndra judíu, nī chata'ani ndra ma kua jā'a ma ndra Romanu niku, yakan va chīkan ndioi na tachi ndra yu'u nuu ra kalecha'nu César, ra chà'nda tiñu tandi'i ñuu ka'nu Roma. Ta rakan na jandondaa ra ma kuati̱, vaji tüvi nī ka'in chata ñivio ndian judíu. 20 Ta cha'a' yakan kùu yi ña kānai ndo, vati kùuni nde'i ndo, ta natu'in chi'in ndo cha'a' ña chìnuni̱ takua chìnuni tandi'i ma ñivio ndian judíu. Ta vitin ndikuin chi'in karena, vati chìnuni̱ ña cha kīchi ma Racha'nu ndàtu yo, ra kāchin Ndioo ña na jakakú ra yo, ndian ñivi israelita. ―Takan kàti Paulu chi'in ndra.

21 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndra chi'in ra:

―Taku ndyu'u takä'an kuii kīchaa iin tutu ñu'u' Judea nuu ndi ña kà'an yi chataun, ta nï'iin ndra yanio judíu ndra kīchi iti' ñuu Jerusalén tükuii tiso ndra nï'iin kuati chataun nuu ndi ndia. 22 Yakan va kùuni ndi taso'o ndi ma ña kà'un, vati chìto ndi ti nda ñuu ni kuuni tìso na kuati chata ma ndian chìnuni tu'un Jesuu.

23 Takan kūu ta kāchin ndra iin kivi ña ni kuti'vi ndio ndra nuu ìyo Paulu, na taso'o ndra ma ña kùuni ra natu'un ra chi'in ndra. Yakan va ora chāa ma kivi ikan, nduva'a kuii kua'a' ñivi chākoyo nuu ìyo ra. Ta nduvi kuii maa kivi ikan kātitu'un ra nuu ndra naja kua kàa nuu chà'nda Ndioo tiñu. Ta juuni jāndomani ra ndra na ki'vi ndra iti' kuà'an Jesuu, chi'in ma tu'un Ndioo tāa Moisés ta chi'in tandi'i tu'un kà'an ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na ndia. 24 Takan kūu ta ìyo ma ndian kīcha'a chìnuni ma tu'un Jesuu ña kàtitu'un Paulu, ta ìyo ndian töve. 25 Ta tava töve inuuni chānini na, yakan va kīcha'a ma ndian töve nī chinuni kàcha'an na. Yakan va te'en nāka'an ndio Paulu chi'in na:

―Ndicha kuii ña takan ni kuu ña tüvi nī jachi'in ñivi tu'un Ndioo. Ta ma Tati Ií Ndioo kātitu'un yi nuu ndian kùu ñivio chīyo taji'na. Ti nuu Isaía ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, kātitu'un yi ma tu'un ikan, ikan na jana'a ra yi nuu ma ñivi. Ta te'en kà'an ma tu'un ikan:

26 Kua'an ta na ka'un te'en chi'in ma ñivi ìyo ñuu i'ya:

Ti vaji na kuni na ma tu'un Ndioo,

va tüvi ni kutunini na yi.

Ta vaji na nde'e na yi,

va töve ni ndondichin nuu na.

27 Vati ma ñivi ñuu i'ya, ya'a ndava xini na,

ti tükuii kùuni na taso'o na tu'un Ndioo.

Vati ndasi so'o na.

Ta ndasi tinuu na,

ikan na küu nde'e na ta küu taso'o na,

ta ni ña kutunini na ndia.

Vati küuni na ndakoo na ña kini jà'a na,

ta chikoni'i ndiko anima na chi'i̱n,

ta takan kùu janai kuati na, ta janda'i na ndia.

Takan kāti Tati Ií Ndioo nuu ra Isaía cha'a' ma ñuu i'ya.

28 Yakan va kùuni̱ ña na koto ndo, ti nda kivi i'ya ta iti' nuu, ma tu'un cha'a' ña jàkakú Ndioo ñivi ni keta yi nuu ma ndian yüvi judíu. Ta ndiakan va ni jachi'in na yi ndia ―kàti Paulu.

29 Takan kūu tajan ora chīnu kā'an Paulu te'en, ta kīcha'a na kàcha'an na va endee kànita'an yu'u na ma iti' kuà'an na. 30 Takan kūu ta Paulu chīyo ra uvi kuiya ma ve'e tìa'vi ra cha'a'. Vati ve'e ikan chāa kua'a' ma ndian chānde'e ra. 31 Ta nani kivi kīcha'a Paulu kàtitu'un ra naja kua kàa nuu chà'nda Ndioo tiñu. Ta juuni jàna'a ra naja kua ìyo Racha'nu chito'o yo Jesucristu. Vati ma tichi ve'e nuu ìyo Paulu, chà'a na ña kàtitu'un ra ma nuu tùvi ñivi ma tu'un i'ya, va nï'iin ñivi na tüvi nī chasi na ma ña kà'an ra.

Tutu Romanu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Tutu tāa racha'nu Paulu kuenda ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Roma

1

Paulu, tāa ra tutu i'ya kuenda ndian chìnuni tu'un Jesuu ña ìyo ñuu Roma

1 Yu'u Paulu, ra kùu iin musu jà'a tiñu nuu Jesucristu, tāi ma tutu i'ya kuenda ndo, ti Ndioo kāchin ra yu'u ta jākuiso ra tiñu ña na kui iin tatun ra, ikan na katitu'in ma tu'un va'a Ndioo nuu ma ñivi.

2 Ndioo chā'a ra ma tu'un i'ya ma tatiempu ña ìyo nuu ma tutu ií ra ña tāa ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u ra ña na katitu'un yo yi nuu ma ñivi. 3 Ma tu'un i'ya kà'an yi kuenda ma ra Se'e ra Jesucristu, ti juu ra kùu iin ra vàchi tata ma Rey David ma ñuñivi i'ya. 4 Ta juuni cha'a' ma Jesucristu, jàna'a kachin ma Tati Ií Ndioo ña juu Jesucristu kùu ra Se'e Ndioo ti chi'in ndatu ma Tati Ií Ndioo jānataku ndiko Ndioo ra tañu ma ndian ndií. 5 Ta ndyu'u cha'a' ña tìñu'u ndi sivi Jesucristu cha nī'i ndi ma ñamani nuu Ndioo ña kùu ndi tatun ra. Ta takan ìyo yi ña katitu'un ndi ma tu'un cha'a' ra nuu ndisaa ñivi, jin ndian yöve judíu ìyo ñuñivi i'ya kùu na, ikan na koo kua'a' ga ma ndian chìnuni ma tu'un ra, ta jàchi'in na yi ndia. 6 Ta tañu ndiakan juuni ìyo ndyo'o ndian kùu ñivi ìyo ñuu Roma, ndian indukuni chìnuni tu'un ra ndia, ti Ndioo kāchin ra ndo kuenda ña kùu ndo ñivi Jesucristu.

7 Ti ya'a kùuni Racha'nu Ndioo nde'e ra ndisaa ndyo'o ndian ìyo ñuu Roma, ta kāchin ra ndo ña na kuu ndo ñivi ií kuenda ra. Ta ma Ndioo ra kùu Tatá yo chi'in ra chito'o yo Jesucristu, na ku'va ra ma ñamani ra nuu ndo, ta na koo vii anima ndo chi'in ra ndia.

Paulu kùuni ra kunde'e ra ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Roma

8 Ma ña nunuu kùuni̱ ka'in, kùu yi ña chi'in sivi Jesucristu chà'i iin ta'vindioo nuu ra cha'a' ma ta'ii'iin ndo, vati ndanu nikuuni ma ñuñivi i'ya cha nàtu'un ta'an na, ti ndyo'o chìnuni ndo ma tu'un Jesuu. 9 Ndioo, ra jà'i tiñu nuu chi'in ndisaa animai, ta juuni ra kàtitu'in tu'un va'a cha'a' se'e ra nuu ma ñivi, ti rakan kùu ma ra chà'a kuenda ña nani kivi kùu yi ña nàka'in cha'a' ndo ora kà'in chi'in Ndioo. 10 Ta nani kivi juuni chìkain nuu ra ña na nuna ra ma iti', ikan na kuu ku'in kunde'i ndo ma ñuu Roma nuu ìyo ndo tuva takan kùuni ra. 11 Vati ya'a kùuni̱ kunde'i ndo ti kùuni̱ tindei ndo, ikan na chinuni va'a ga ndo, koto jäña ndo ma iti' Jesuu. 12 Vati ndyo'o, ta yu'u kùu jandomani ta'an yo yo, ti indukuni chìnuni ndo kua chìnuni̱ ndia.

13 Ndyo'o yani, kùuni̱ ña na koto ndo ti kua'a' cha'a' chànini̱ ku'in kunde'i ndo, ikan na kuu kundaki'i̱n ndian chaa ña chani kicha'a chinuni tu'un Jesuu, ma takua cha jā'i chi'in ma ndian ìyo tiá ñuu. Va nda vitin takä'an kuu ku'in, ti ìyo kua'a' ña chàsi iti' kuà'in. 14 Ìyo yi ña katitu'in nuu nda ndian nikuuni ìyo ñuñivi i'ya, taku ndian kà'an takua kà'in, taku iin ndian kà'an inga tu'un. Ta juuni ìyo yi ña katitu'in nuu ndian ya'a ìyo chinituni takua kùu iin ndian jàkua'a, a ndian töve ndia. 15 Ta yakan va nduva'a kuii kùuni̱ ku'in kukatitu'in ma tu'un va'a Ndioo ña kà'an cha'a' Jesuu nuu ndyo'o ñivi ìyo ñuu Roma.

Tu chìnunio tu'un cha'a' Jesucristu ni kakú yo nuu kuati

16 Tükuii kukanui kàtitu'in ma tu'un va'a Ndioo, ti ndatu ra kùu yi, kuenda ña na jakakú yi ma ndian chìnuni ña kà'an ra. Ta ji'na kēta ma tu'un va'a Ndioo nuu ma ndian judíu, ta ikan jan chītakuati yi nuu ma ñivi yüvi judíu ña ìyo tiá ñuu. 17 Ta ma tu'un va'a i'ya, jàna'a yi naja kua kuu yo ndian ndaa jà'a Ndioo cha'a' ña chìnunio tu'un ra, nda vitin ta iti' nuu ndia. Vati nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Ma ndian kùu ndian ndaa ìyo kuenda Ndioo, ndiakan kùu ma ndian chìnuni va'a ma tu'un ra.” 18 Vati cha chìto yo ña iti' andivi, jàkoyo Ndioo ma tundo'o chata ma ndian tüvi jà'a ma ña va'a ta tüvi jàka'nu na ra ndia, ti Ndioo ya'a kayuni ra nde'e ra na. Vati ndiakan, tüvi chà'a na ña koto inga ñivi ma tu'un ndicha ña kà'an Ndioo, ti mamaa ña kini kùu ma ña jà'a na. 19 Ta ndisaa ma ña chā'a Ndioo ña na kuu koto yo, ndiakan cha chìto kachin na yi, ti Ndioo cha jāna'a kachin ra yi nuu na ndia. 20 Ta vaji ndicha ña tüvi ndichin ndè'o ma Racha'nu Ndioo, va cha nàkoto kachin yo naja kua kàa ra cha'a' ma tiñu va'a jà'a ra. Ta cha'a' ma ña jà'a ra, nda ora tūvi ma ñuñivi cha chìto yo ña ndicha ña Ndioo kùu ra, ta endee ìyo ndatu ra ndisaa tiempu. Ta cha'a' yakan kùu yi, ña na küu ka'an na ña töve nàkoto na ra, ti tu kà'an na takan janda'viña'a na juuni maa na, ti cha nàkoto na ma ña va'a jà'a ra. 21 Ta vaji cha nàkoto na ma Ndioo, va tüvi nī jàka'nu na ra takua ìyo yi ña ja'a na chi'in ra niku. Ta ni tüvi nī cha'a na ta'vindioo nuu ra ndia. Java mamaa ña kini ña tüvi nda kuenda chànini na chi'in ma chinituni na, ta cha'a' yakan kùu yi ña ma chinituni na, ndākuu ndava yi ña jàkanuu yi, ta kīndoo yi nuu naa. 22 Ta vaji kàti na ña ndian chìto kùu na kà'an na, va töve ndicha ti jāndaku ndava na ma anima na, 23 vati tüva jàka'nu na ma ra kùu Ndioo ndicha, ra nduva'a kuii ka'nu ta töve ni naa, ti vitin java jàka'nu na na'na ma ña kàa takua kàa ñivi ña ni kuvi. Ta juuni jàka'nu na, nda na'na ma saa, chi'in na'na kiti kèñu'u chi'in tichi ma nuu ñu'u', ta inga tuku kiti ìyo kumi cha'a' ndia.

24 Cha'a' yakan kùu yi ña ndākoo ma Ndioo na, ña na ja'a maa na ma ña kini chànini na chi'in anima na. Ta takan jà'a na nda kati jà'a na ma tukanuu na chi'in juuni ma kuñu na cha'a' ña kì'vi na chi'in ta'an na. 25 Vati ndicha ña tüva chìnuni na ma tu'un ndicha ña kà'an Ndioo, ti java ma tu'un vata kùu ma ña chìnuni na, ta jà'a na yi. Ta juuni ya'a tìñu'u na yi, ta jàka'nu na ma ña jātuvi Ndioo, va ma Ndioo ndicha tüvi jàka'nu na ra, vaji ndicha ña maa ra kùu ma ra ìyo yi ña jaka'nu na ndisaa tiempu. Ta takan na kuu yi. Amén.

26 Cha'a' yakan kùu yi ña, ndākoo ma Ndioo na ña na ja'a na ma ña kini takua kùuni maa na, vati nda ma ñivi ña'a tüva kì'vi vi chi'in ii vi, ti chi'in taña'a vi kì'vi vi. 27 Ta indukuni takan kùu yi chi'in ma ndra'ii ndia, vati ndrakan jàña ndra ña kì'vi ndra chi'in ma ñasi'i ndra, ta kì'vi ndra chi'in juuni ta ra'ii ndra, ti nduva'a ìyoni ndra jà'a ndra yi. Ta cha'a' yakan kùu yi ña juuni maa ndra jà'a ndra tukanuu nuu ndra chi'in ma kuñu ndra, ta ndicha ña cha kīcha'a nde'e ndra tundo'o takua ìyo yi ña nde'e ndra cha'a' ma ña kini jà'a ndra.

28 Ta tava töve nī kuuni na ki'in kuenda na Ndioo, yakan va juuni maa ra sōkonda'a ra na, ikan na ndokini ma chinituni na ta jà'a na ma ña tüvi va'a ña ndava kùuni maa na. 29 Ma ñivi ikan nduva'a chàta'ani na ja'a na ma ña tüvi va'a. Vati ìyo ñivi ña'a ña kì'vi vi chi'in ra'ii yüvi ii vi, ta ndra'ii chi'in ñivi ña'a yüvi ñasi'i ndra. Ta juuni ña kùuni na ndatiñu inga ñivi, ta chàta'ani na jàtakue'e na, tìxin na, ta chà'ni na. Ta juuni chàta'ani na kanita'an na, ta janda'viña'a na, ta kà'an ndaa na chata inga ñivi ndia. 30 Ta juuni kà'an na tu'un vata chata ñivi, ta xaani na ndè'e na Ndioo ti tüvi jaka'nu na ra. Va taku juuni maa na va chàta'ani na jaka'nu na na, ta juuni chàtu'un na inga ñivi, ta chàta'ani na nanduku na inga kuati ña kùu ja'a na, ta tüvi jàchi'in na tu'un kà'an tatá na chi'in ma'á na, ti ña kùuni maa na jà'a na. 31 Ta tükuii kùuni na koto na ña va'a, ta ora chà'a na tu'un nuu ñivi, töve jàchinu na yi. Ta tüvi chàta'ani na jandomani na nï'iin ñivi. Ta ni tüvi kunda'vini na nde'e na ta'an na ndia. 32 Tandi'i ndiakan cha chìto na ña kà'an Ndioo ña ìyo yi ña kuvi na cha'a' ma kuati jà'a na. Ta vaji cha chìto na yi, va töve jàña na ña ja'a na ma kuati. Ta nduva'a kuii chìsii na ora nde'e na ña jà'a inga na yi ndia.

2

Ndioo ni jande'e ra tundo'o nuu ma ñivi

1 Yakan va nda ndyo'o nikuuni ña tìsokuati ndo inga ñivi, na küu ka'an ndo ña ndian ndaa kùu ndo nuu Ndioo, ti nda maa ndo juuni jà'a ndo kuati takua jà'a na ndia. Yakan va ora tìsokuati ndo chata ñivi, juuni chata maa ndo tìsokuati ndo. 2 Chìto yo ña ora tìsokuati Ndioo chata ma ñivi, ña ndicha ta ndaa kùu yi ora jànde'e ra tundo'o na cha'a' ña töve va'a jà'a na. 3 Ndyo'o, ndian tìsokuati ñivi ña juuni jà'a ndo ña kini takua jà'a na, ¿a ni kakú ndo nuu ma tundo'o ma kivi ña ni jande'e Ndioo tundo'o ma ñivi?, kùuni ndo. ¡Tüvi takan kùu yi!, vati ma kivi ikan, ni ka'an Ndioo nda iti' ni ku'un ndo. 4 Ndioo iin ra ya'a va'a kùu ra, ta juuni jàndeeni ra nde'e ra tandi'i ña töve va'a jà'a ndo. Vaji takan kùu yi va ña näkanini ndo ña töve iin ña ka'nu kuenda Ndioo ña jà'a ndo ma kuati. Ndioo iin ra jàndeeni kùu ra cha'a' ndo ña ya'a kùuni ra ña na ndakoo ndo iti' töve va'a kuà'an ndo, ta chikoni'i ndo ku'un ndo iti' ra. 5 Va tava ya'a ndava xini ndo, yakan va na küuni ndo jaña ndo ma kuati jà'a ndo, ta chikoni'i ndo ta ku'un ndo iti' ra. ¿A tüvi chìto ndo ña cha'a' ma kuati jà'a ndo, juuni maa ndo jàndolocho ndo tundo'o chata ndo?, ti ndicha kùu ma ña ni ja'a Ndioo ora ni chaa kivi ña ni keta ra kuenda ña jàkutuni ra kuati ta'ii'iin ñivi. 6 Ta ma kivi ikan, ni ku'va ra ya'vi nuu ta'ii'iin yo cha'a' ma ña jà'a yo. 7 Kuenda ma ndian chàta'ani ja'a tiñu va'a takua kùu ña nànduku na koo va'a na endeeni chi'in Ndioo, ta nànduku na ña na tiñu'u ra na, ta juuni nànduku na ña na ja'a ra ña na töve kuvi na endeeni. Nuu ndiakan va Ndioo ni ku'va ra ma ya'vi na ña na koo ndito na endeeni chi'in ra, ti ndisaa tiempu kūndee na ja'a na ma ña va'a takua kùuni ra. 8 Va kuenda ma ndian jàka'nu juuni maa na, ta töve jàchi'in ma tu'un ndaa ña kà'an Ndioo, cha'a' ña jàchi'in na ma ña töve va'a. Ndiakan va Ndioo ni jande'e ra tundo'o na ti ya'a kàyuni ra nde'e ra nuu na. 9 Ta ndicha kuii ti ndisaa ndian jà'a ña tüvi va'a, ni nde'e na tundo'o, ta ji'na kuii ma ndian judíu kùu ma ndian ni nde'e yi, tajan ni nde'e ndio ndian yüvi judíu yi ndia. 10 Va kuenda ndian jà'a ña va'a, Ndioo ni ku'va ra iin nuu ya'a vii ña ni koo na chi'in ra endeeni, ta juuni ni tiñu'u ra na ndia. Va ji'na kuii chi'in ndian judíu ni jà'a ra takan, tajan ni ja'a ndio ra yi chi'in ndian yüvi judíu ndia.

11 Vati kuenda Ndioo iin nuuni ndè'e ra ndisaa ma ñivi. 12 Ta nda ndian ni kuuni ña jà'a kuati ni kuvi na endeeni, va töve ni koo na chi'in Ndioo. Va ma ndian töve chìto ma Ley Ndioo ña tāa Moisés taji'na, ndiakan ni kuvi na vaji töve chìto na ma Ley. Ta inga ndian jà'a kuati ta chìto na ma Ley Ndioo ikan, ndiakan ni kuvi na takua kàti yi. Ti juuni ma Ley ikan kàti yi ña ìyo yi ña kuvi na. 13 Yakan va ma nda ndian ni kuuni töve ìyo ndaa na kuenda Ndioo, cha'a' ña taso'oni na ma tutu Ley ra. Va ma ndian ndicha ña ni koo ndaa na kuenda ra, ndiakan kùu ma ndian tàso'o yi ta jàchi'in na ma kua kà'an yi ndia. 14 Ta ora ma ndian yüvi judíu jà'a na ma kua kà'an ma tutu Ley Ndioo, vaji tüvi nàkoto na ma ña kà'an yi, ti ma chinituni na jàna'a yi nuu na niyi kuu ma ña va'a ta ma ña töve va'a, yakan kùu ma ley Ndioo maa na ña jàchi'in na. 15 Ndiakan jàna'a na ña chi'in ma tiñu va'a jà'a na, cha ìyo ma Ley Ndioo tichi anima na. Vati ma chinituni na kùu yi ña kì'in yi ku'va na ta kà'an yi nuu na tu va'a chànini na a töve va'a 16 ma kivi ña Ndioo ni ndakan ra nuu Jesucristu ña na jakutunini ra ndisaa ña xe'e ìyo anima ndisaa ñivi. Takan ni kuu yi, kua kà'an ma tu'un va'a Ndioo ña kàtitu'in nuu ma ñivi.

Nuu kà'an Paulu cha'a' ndian judíu ta cha'a' ma tutu Ley Ndioo ña tāa Moisés

17 Ndyo'o ndian kà'an ña ndian judíu kùu ndo, ta ya'a jàtayi ndo ndo, ti uvanuu ndo kùmi ndo ma tutu Ley Ndioo, ta juuni ya'a jàtayi ndo ndo vati chànini ndo ña maani ndo kùu ndo kuenda Ndioo, 18 ta cha chìto ndo ma ña kùuni Ndioo ña ja'a ndo, vati jàna'a ma tutu Ndioo nuu ndo nda ña kùu ma ña va'a ga. 19 Ta chànini ndo ña juuni maa ndo kùu jana'a ndo iti' ku'un ma ndian kuaá, ta kùu ndo iin ñu'ú Ndioo ña jàndondichin yi iti' ma ndian chàkunuu ma nuu naa. 20 Ta juuni chànini ndo ña matru kùu ndo nuu ma ñivi töve chìto, ta kùu ndo ndian jàna'a iti' va'a Ndioo nuu ndiakuati. Ndisaa ña'a chànini ndo, ti ìyo ma tutu Ley Ndioo chi'in ndo, ta chìto ndo ndisaa ña ndicha ña kà'an yi. 21 Ndyo'o matru ña jàna'a nuu inga ñivi, ¿ta naja töve jàna'a ndo juuni nuu maa ndo? Ta tu kàtitu'un ndo nuu inga na ña na sü'u na, ¿a va'a jà'a ndo ña sù'u ndo?, kùuni ndo. 22 Ta tu kàtitu'un ndo nuu ma ndra'ii ña na kï'vi ndra chi'in ñivi ña'a yüvi ñasi'i ndra ta ñivi ña'a na kï'vi vi chi'in yüvi ii vi, ¿ta naja jà'a ndo yi, tuva takan? Ta tu kàti ndo ña xaani ndo ndè'e ndo ma yutun ií ña jàka'nu ñivi ma tichi veñu'u yi, ¿ta naja su'u ndo ma ña va'a tichi yi?, tuva takan. 23 Ta kàti ndo ña ya'a jàka'nu ndo ma tutu Ley Ndioo, va tüvi ndicha, ti jà'a ndo tukanuu ma Racha'nu Ndioo ta töve jàka'nu ndo ra cha'a' ña tüvi ndicha ña jàchi'in ndo ma ña kà'an ra nuu yi. 24 Cha'a' ma ña'a kùu yi ña nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Ma ndian yüvi judíu kàti'ini na chata Ndioo cha'a' ma ña töve va'a ña jà'a ndo”, kàti yi.

25 Tu ndicha va'a ña jàchi'in ndo ma ña kà'an ma Ley Ndioo tāa Moisés, ta ìyo ma tuni ndo jà'a ña cha tā'nda ñii nuu ika ndrakuati se'e ndo takua kàti ma Ley, ma tuni ikan kùu tindee yi ndo. Va tu tüvi jàchi'in ndo ma Ley Ndioo, töve ndakutiñu ma tuni ikan, ti ndè'e ra ndo takua ndè'e ra ñivi tüvi ìyo tuni. 26 Ta tu ìyo ndra töve ìyo tuni ndra, ta ndrakan jàchi'in ndra ña kà'an ma tutu Ley Ndioo, ma Ndioo ni nde'e ra ndra takua kùu ma ndra ìyo tuni vaji tüvi ìyo yi ndra. 27 Yakan va, ma ndra tüvi tuni ma kuñu, ta jàchi'in ndra ña kà'an ma tutu Ley Ndioo, ndicha va'a ña ndrakan ni tisokuati ndra ndyo'o ndian töve jàchi'in ma Ley Ndioo, vaji ìyo yi chi'in ndo, ta ìyo tuni ndo ndia.

28 Ndyo'o kà'an ndo ña cha'a' ña kùu ndo ndian jàchinu costumbre ndian judíu kuenda ña na nde'e na yi, ta cha'a' ña ìyo ma tuni kuñu ndo, ñivi Ndioo kùu ndo, kùuni ndo. 29 Yöve takan kùu yi, ti ma ndian kùu ñivi Ndioo ndicha, ndiakan kùu ma ndian chìnuni chi'in ndisaa anima na ma ña kà'an Ndioo. Ta ndiakan chìnuni na ti sāma ma Tati Ií Ndioo ma anima na. Ta ma ña jàchinu yo ña kà'an ma tutu Ndioo, na küu sama yi ma anima yo. Yakan va uvanuu ma ra ìyo yi ña ka'an ra ña ndian va'a kùu yo kùu ma Racha'nu Ndioo, ta yöve ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya.

3

1 ¿A ìyo iin ña va'a ga kuenda ma ñivi judíu kua ma inga ñivi?, kùuni ndo. Ta, ¿nda kuenda kùu ma tuni ña ìyo nuu ika ma kuñu ndra se'e na?, kùuni ndo. 2 Ndicha ña ìyo kua'a' ña va'a ña kùuni Ndioo kuenda ma ndian judíu. Ma tiñu nunuu ña jākuiso ra na kùu yi ña na kumi na ma tu'un ra ña tāchi ra nuu na. 3 Yakan va, tu ìyo iin ndian judíu, ña tüvi jàchinu na ña kà'an ma tutu Ndioo kùmi na, ¿a ña'a kùuni yi kà'an yi ña juuni ma Ndioo tüvi jàchinu ra ma ña ni ja'a ra ña chā'a ra tu'un nuu yo cha'a' ña jà'a na takan?, kùuni ndo. 4 ¡Yöve takan kùu yi! Ti Ndioo ndicha kuii ña kùu ra iin ra kà'an ma tu'un ndaa nani kivi, vaji ndisaa ñivi kà'an na tu'un vata. Vati nda ma tutu Ndioo te'en kà'an yi cha'a' Ndioo:

Yo'o Racha'nu, ni ku'va ma ñivi kuenda,

ti ña ndicha kùu ma ña kà'un,

ta vaji tiso ma ñivi kuati chataun nuu ma ra jàkutuni,

va yo'o ni jakanaun ma kuati, ti iin ra ndaa kùu̱n

kàti ma tutu Ndioo.

5 Ìyo ma ndian te'en kà'an na: “Ma ora jà'a yo ma kuati kùu yi iin ña tìndee yi Ndioo. Ti takan kùu koto kachin ma ñivi ña Racha'nu Ndioo iin ra ndaa ta iin ra jachinu ma tu'un kà'an kùu ra. Ta tu ma kuati yo jàna'a yi iin ña va'a cha'a' Ndioo, ta töve va'a ña jànde'e Ndioo tundo'o nuu yo cha'a' yi tuva takan”, chànini na. ¿A va'a kùu ma ña chànini na?, kùuni ndo. 6 ¡Yöve ña va'a kùu yi! Tu Ndioo yöve iin ra ndaa kùu ra takua chànini na, ta ña'a kùuni yi ka'an yi ña na küu kachin ra ma nda tiñu va'a, a nda tiñu töve va'a ña jà'a ma ñivi, tuva takan kùu yi.

7 Ta tu kà'an na ña yó ora kà'an yo tu'un vata, kùu yi iin ña va'a kuenda ña na koto kachin na ti iin ra ndaa ta ka'nu kùu ma Racha'nu Ndioo, ¿ta naja jànde'e ra tundo'o yo cha'a' ma kuatio, tuva takan? 8 Ta tu ndicha ña takan kùu yi, na ja'a yo tiá ma kuati, ikan na keta ma ña va'a kuenda yo. Takan kà'an na ña kàtitu'in, va na yüvi ña ndicha kùu yi. Yakan va ma ñivi ikan ni nde'e na tundo'o.

Ìyo kuati ndisaa yo

9 ¿Naja kua chànini ndo? ¿A va'a ga ndian judíu kua ma inga ñivi?, kùuni ndo. ¡Tüvi ndicha! Ti cha kātitu'in nuu ndo ña ndisaa ñivi ìyo kuati, nda ma ndian judíu ta nda ndian yöve judíu. 10 Vati ma tutu Ndioo te'en kà'an yi:

Nï'iin ñivi ndaa, tùvi ma ñuñivi i'ya.

11 Ta nï'iin ñivi tùvi kùtunini ma ña kùuni Ndioo,

ta ni töve kùuni na nanduku na ma iti' ra ndia.

12 Ta ndisaa na, ndākoo na ma iti' Ndioo,

ta ndāki'in na ma iti' töve va'a.

Ta tüvi ìyo ñivi ña jà'a ma ña va'a. ¡Nï'iin yo!

13 Takan kūu yi ta ma tichi sukun na kèe ma tu'un kini,

takua kini kàa ma tichi nuu ñaña ña iko'o.

Ya'a jànda'viña'a na ñivi chi'in ña kà'an na.

Vati ya'a xaan tu'un kēe yu'u na,

takua xaan yu'u ma koo kaa ora chàchi ri ñivi.

14 Ta juuni ya'a chàta'ani na kanduva'a na,

ti mamaa ña kini kùu ña kà'an na.

15 Ta ya'a yati na ka'ni na juuni ma ñivi chi'in na ndia.

16 Ta nda nikuuni nuu chàkunuu na, ya'a jànde'e na tundo'o ma ndian ta'an na.

17 Ta ndiakan tüvi nànduku na ma iti' ña koo vii vii na chi'in ta'an na.

18 Tüvi chànini na ña ìyo yi ña tiñu'u na Ndioo.

19 Va tava cha chìto yo ti tandi'i ña kà'an ma tutu Ley Ndioo, tāchi Ndioo yi kuenda ma ndian judíu, ña na ku'va na kuenda ndisaa ma ña kà'an yi, ta takan koto kachin na ña tüvi ndian ndaa kùu na nuu Ndioo, yakan va ora ni chaa na nuu ni jakutuni Ndioo kuati tandi'i ñivi ìyo ñuñivi, nda maa na, na küu ka'an na nï'iin nakuyi cha'a' na, ti indukuni ìyo kuati tandi'i yo. 20 Vati nï'iin ma ñivi küu ka'an na nuu ma Racha'nu Ndioo ña ñivi ndaa kùu na cha'a' ña cha jāchinu na ma ña kà'an ma tutu ley ña tāa Moisés. Ti ma tutu ley va'a yi, va uvaa kuenda ña na jakoto yi yo ña ìyo kuati yo.

Ndioo, jàkakú ra ñivi cha'a' ña chìnuni na tu'un Jesuu

21 Yakan va vitin, ndicha kuii ña jàndondaa Racha'nu Ndioo yo, va yöve cha'a' ña jàchinu yo ma tu'un Ley ña tāa Moisés. Vati Ndioo chàtiñu ra ma tu'un Ley ikan chi'in ma tu'un kà'an ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u ra, kuenda ña na jana'a yi nuu yo naja kua kuu jandondaa ra anima yo. 22 Ta tu'un ikan kà'an yi ña kuenda nda ndian nikuuni ña chìnuni tu'un Jesucristu, Ndioo ni jandondaa ra anima na kuenda ra. Ta Ndioo ti iin nuuni ndè'e ra ndisaa yo, 23 vati ndisaa yo ìyo kuati yo, ti cha'a' yakan kùu yi ña cha jāchika ra yo ma nuu chà'nda ra tiñu. 24 Ti Ndioo kùu ra ña kà'an ra ña ndian ndākuu ndaa kùu yo cha'a' ma ñamani ra, ña chà'a saani ra nuu yo. Ta ma ñamani ra kùu ma Racha'nu Jesucristu, ra tāchi ra kuenda ña na jakakú ra yo. 25 Yakan va Ndioo sōkó ra ma ra se'e ra, Jesucristu, ña na kati ra nii ra kuenda ña na janaa ra kuati ñivi, ikan na kakú tandi'i ndian chìnuni tu'un ra. Takan jā'a ra ña jāndaku ra ma ra se'e ra iin ya'vi cha'a' ma kuati jà'a yo. Yakan va kùu koto yo ña iin ra ndaa kùu ra vaji töve jànde'e ra tundo'o yo cha'a ma kuati jā'a yo tatiempu. Vati taku ma kuati ña takani jā'a yo nda ora tūvi ma ñuñivi juuni jānaa ra yi cha'a' ña ya'a jàndeeni ra yo. 26 Ta juuni nda vitin Ndioo jàna'a ra nuu yo naja kua jàndondaa ra yo kuenda ra, vati takua rakan kùu ra iin ra ndaa, juuni kua ikan jà'a ra ña tandi'i ndian chìnuni tu'un Jesucristu kùu na iin ndian ndaa ndia.

27 Ta, ¿a kùu jatayi yo yo cha'a' ña jàchinu yo ma ña kà'an ma tutu ley Ndioo?, kùuni ndo. ¡Na küu yi! ¿Ta nuu? Ti tüvi cha'a' ña jāchinu yo ma ña kà'an ma tutu ley Ndioo kùu yi ña na ndaa koo yo, vati ma Racha'nu Ndioo kùu ma ra jàndondaa ra yo, ti chìnuni yo ma ña jā'a Jesucristu cha'a' yo. 28 Yakan va ndicha kuii, ti Ndioo jàndondaa ra ma ñivi, cha'a' ña chìnuni na ña kà'an Jesucristu, ta töve cha'a' ña jàchinu na ña kà'an ma tu'un Ley ra.

29 ¿A chànini ndo ña ma Racha'nu Ndioo kùu ra Ndioo kuenda ma ndian judíuni, ta yüvi kuenda nda ñivi nikuuni ìyo ñuñivi?, kùuni ndo. ¡Na yüvi takan kùu yi! Vati juuni kùu ra Ndioo kuenda ndisaa ñivi ñuñivi ndia. 30 Ta cha'a' yakan kùu yi ña cha chìto yo ña uvani Ndioo kùu ra ña ni jandondaa ra nda ndian nikuuni ña chìnuni ña kà'an Jesucristu, a kùu na ndian judíu ña tā'nda ma ñii nuu ika na a tüvi kùu na. 31 Ta, ¿a chànini ndo ña cha'a' ña chìnuni yo tu'un Jesucristu, kùu jachiyo yo ma ña kà'an ma tutu Ley Ndioo?, kùuni ndo. ¡Yöve takan kùu yi! Vati ma tutu Ley Ndioo juuni va'a yi. Ta ma ña chìnunio ma tu'un Jesucristu jàna'a yi ña takan kùu yi.

4

Nuu kà'an yi naja kua chīyo racha'nu Abraham taji'na

1 ¿Naja kua ìyo yi ña ka'an yo?, ¿nayi va'a kùu ma ña nī'i Abraham ma ra kūu ñivio ra chīyo taji'na niku?, kùuni ndo. 2 Tu ndicha ña Abraham jā'a ra tiñu kuenda Ndioo chi'in ña ndee maani ra cha'a ña kùuni ra ndakuu ra iin ra ndaa nuu ra, tu takan chànini ra kùu jatayi ra ra nuu ma ñivini, va nda nuu ma Racha'nu Ndioo na küu jatayi ra ra cha'a' yi. 3 ¿A töve chàku'uni ndo ña te'en kà'an ma tutu Ndioo cha'a' Abraham? “Chìnuni Abraham tu'un Ndioo, ta cha'a' ña chìnuni ra kùu yi ña Ndioo ndē'e ra ra ña kùu ra iin ra ndaa”, kàti yi. 4 Yakan va takua kùu iin ra jàtiñu, vati tu cha chīnu jàtiñu ra, ìyo yi ña ni'i ra ma ya'vi ra cha'a' ma tiñu jà'a ra. Ta ma xu'un' nī'i ra töve saani nī'i ra yi. 5 Va nuu Ndioo yöve takan kùu yi, ti kàti ra nuu yo ña saani nì'o ña kùu yo ndian ndaa cha'a' ña chìnuni yo tu'un ra, vaji ndian jà'a kuati kùu yo. Va Ndioo ndē'e ra ña kùu yo ndian ndaa cha'a' ña chinuni yo tu'un ra, ta töve cha'a' nï'iin tiñu jà'a yo. 6 Ta nda ma racha'nu David, ra chīyo taji'na, juuni kā'an ra ña ya'a sii kùuni iin ma ra ndè'e Ndioo ña iin ra ndaa kùu ra, vaji tüvi nī ki'in ji'na Ndioo kuenda ra tuva tiñu va'a kùu ma ña jà'a ra a tüvi. 7 Ta juuni te'en nāka'an David:

¡Na sii kuuni ma ndian cha jānaa Ndioo ma kuati,

ti jāka'nuni ra na!

8 ¡Ta juuni na sii kuuni ma ndian cha jāka'nuni ma Racha'nu Ndioo ma kuati na!

9 ¿Ta naja kua chànini ndo? ¿A kā'an David ma tu'un i'ya cha'a' ma ndian judíu ndian ìyo tunini?, kùuni ndo. Na yöve takan kùu yi, ti juuni kùu yi kuenda ma ndian yüvi judíu, vaji töve ìyo tuni ndia. Ta tava cha kāti kachin ndi te'en cha'a' Abraham: “Chìnuni Abraham tu'un Ndioo, ta cha'a' ña chìnuni ra kùu yi ña, Ndioo ndē'e ra ra ña kùu ra iin ra ndaa.” 10 Ta, ¿nda ora kī'in Ndioo kuenda ma Abraham ña ndicha ña kùu ra iin ra ndaa cha'a' ña chìnuni ra tu'un ra? ¿A kī'in ra kuenda ra, ora cha tā'nda ñii nuu ika ra, a antea ña tā'nda yi?, kùuni ndo. Ndioo kī'in ra kuenda ma Abraham ora takä'an koo tuni ra. 11 Ta ora cha yā'a ña kā'an Ndioo takan chi'in Abraham, tajan tā'nda ndio ma ñii nuu ika ra ña kīndoo yi kùu yi iin tuni kuenda ña jàna'a yi ña ndicha ña ra ndaa kùu ra jā'a ma Racha'nu Ndioo cha'a' ña chìnuni ra tu'un ra. Takan kūu yi, ña Abraham ndākuu ra iin tatá kuenda ndisaa ma ñivi chìnuni tu'un Ndioo, takua chìnuni ra, vaji töve ìyo tuni na. Ta takan kùu yi ña Ndioo cha ndē'e ra na ña juuni iin ndian ndaa kùu na cha'a' ña chìnuni na ma tu'un ra. 12 Ta ndicha ña Abraham kùu ra tatá ma ndian ìyo tuni ndia, tuva juuni chìnuni na ma tu'un Ndioo takua jā'a Abraham, ma ora kīcha'a ra chìnuni ra yi ma antea ña tà'nda ma ñii nuu ika ra.

Cha'a' ña chìnuni yo tu'un Ndioo kùu yi ña kùu yo ma ñivi Ndioo takua kà'an ma tu'un ña chā'a ra nuu yo

13 Yakan va Ndioo chā'a ra tu'un nuu Abraham, ta nuu ndisaa ma ndian kùu tata ra, ña na ka'nda na tiñu chi'in ra ninii ka'nu ma ñuñivi i'ya. Ta yüvi cha'a' ña jàchinu ra ña kà'an ma tutu Ley Ndioo kùu yi ña kà'an Ndioo takan nuu ra, vati kà'an ra yi nuu ra cha'a' ña ra ndaa kùu ra, ti chìnuni ra ma tu'un ra. 14 Tu ndicha ña Ndioo chā'a ra tu'un nuu yo ña na kuu yo ndian ndaa cha'a' ña jàchinu yo ndisaa ña kà'an ma tutu ley Ndioo niku, tajan kùuni yi ka'an yi ña na tüvi nda kuenda kùu ma ña chìnuni yo ma tu'un ra tuva takan. Ta juuni tüvi nda kuenda kùu ma tu'un chā'a Ndioo nuu yo niku ndia. 15 Vati tu tüvi jàchinu yo ndisaa ña kà'an ma Ley Ndioo, ìyo yi ña nde'o tundo'o cha'a' ña töve jàchi'in yo yi. Va nuu tüvi ìyo nï'iin ley ña chà'nda tiñu nuu yo, na küu tisokuati yi yo, ti tüvi yi.

16 Yakan va ma tu'un chā'a Ndioo nuu Abraham chi'in ndian kùu tata ra, ìyo kuenda yi, ti kùu yi iin ñamani ña chā'a Ndioo nuu yo, cha'a' ña chìnuni yo tu'un ra. Va na tüvi kùuni yi ka'an yi ña ma tu'un chā'a ra kùu yi kuenda ma ndian jàka'nu ma Leyni, ti juuni kùu yi kuenda ma nda ndian nikuuni, tuva ndian chìnuni kùu na takua chīnuni Abraham. Ta takan kùu yi ña ndākuu ra iin tatá kuenda ndisaa yo. 17 Vati ndava nda nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi cha'a' Abraham: “Cha jā'i ña na kùu̱n iin tatá kuenda ñivi ña ìyo kua'a' ñuu”, kāti ma Racha'nu Ndioo chi'in ra. Tajan ma ora kā'an ma Racha'nu Ndioo takan chi'in ra, ta juuni ma ora ikan chīnuni ra ña Ndioo kùu ra ña jànataku ra ma ndian cha chī'í, ta kùu jatuvi ra inga nakuyi ña takä'an koo ndia.

18 Yakan va cha'a' ña chìnuni ra ma tu'un chā'a Ndioo nuu ra kùu yi ña chātu Abraham, ña na kuu ra tatá kuenda ñivi ìyo kua'a' ñuu, vaji cha chìto ra ña na küuga koo se'e ra chi'in ma ñasi'i ra, ti ninduvi vi ya'a cha cha'nu vi. Ta takua chā'a Ndioo tu'un nuu ra ña ni koo kua'a' ñivi ra iti' nuu, ta takan kūu yi. 19 Ta vaji cha chā'a Abraham kuenda ña tüva ñandee ra, cha'a' ña chani keta ra iin cientu kuiya ra, ta nda ma ñasi'i ra Sara ya'a cha'nuan, ta küu koo se'an ndia, vaji takan kùu yi, endee tüvi nī jaña ra ña chìnuni ra ma tu'un Ndioo. 20 Ti Ndioo chā'a ra tu'un nuu ra ña ni koo se'e vi. Ta Abraham tüvi nī chitu'un ra cha'a' ña kā'an ra, vati java vi'a kīcha'a ra chìnuni ra, ta jàka'nu ra Ndioo chi'in ndisaa anima ra, 21 cha'a' ña cha chìto va'a ra ña ma Racha'nu Ndioo ìyo ndatu ra ña jàchinu ra tandi'i ma tu'un chā'a ra. 22 Ta takan kūu yi ña Ndioo ndē'e ra Abraham ña kùu ra iin ra ndaa cha'a' ña chìnuni ra tu'un ra.

23 Ma nuu tutu Ndioo kà'an yi ña Ndioo ndè'e ra ña iin ra ndaa kùu ra, ta yöve uvaa kuenda Abrahamni kùu yi ña kà'an yi takan, 24 vati juuni indukuni takan kà'an yi kuenda tandi'i yo ndian chìnuni ma tu'un ma Racha'nu Ndioo, ra jānataku Jesuu chito'o yo tañu ndian cha chī'í. 25 Vati ma Racha'nu Ndioo sōkó ra ma Jesucristu ña na kuvi ra cha'a' ma kuati yo, ta juuni maa ra kùu ra ña jānataku ndiko ra ra, kuenda ña na jandondaa ra yo.

5

Cha'a' ña kùu yo ndian ndaa, Ndioo tüva tìso ra kuati yo

1 Yakan va cha jāndondaa Ndioo yo kuenda ra cha'a' ña chìnuni yo tu'un ra. Cha'a' yakan kùu yi ña cha kīndoo vii anima yo chi'in ra cha'a' ña jā'a ma Racha'nu yo Jesucristu cha'a' yo. 2 Vati cha'a' ña chìnuni yo ña jā'a Cristu kùu yi ña jàyatin yo yo nuu Ndioo, ta ikan ya'a chìsii yo ti ìyo ñamani ra chi'in yo. Ta juuni ya'a sii kùuni yo ti endee ndàtu yo ña na jandaku ka'nu Ndioo yo takua kùu ra. 3 Ta na yüvi cha'a' yakani kùu yi ña chìsii yo, vati juuni ya'a chìsii yo ña ndè'o tundo'o, ti chìto yo ña ma tundo'o ikan jàna'a yi naja kua jandeeni yo kuatu yo. 4 Ta ora jàndeeni yo, ikan jàna'a yi nuu yo ña cha ndākuu yo ñivi ña kī'in ku'va. Tatu cha kùu yo ñivi kī'in ku'va, ya'a chìsii yo ndàtu yo ra, ti chìto yo ña ni ni'o ña va'a ña ni ku'va ra nuu yo. 5 Vati taku ma ña jàndeeni yo ndàtu yo, na tüvi ni koo tukanuu nuu yo jà'a yi, ti ma Racha'nu Ndioo chā'a ra ma Tati Ií ra kuenda ña na koo yi chi'in yo. Ta ma Tati ikan jàna'a yi nuu yo ña ya'a kùuni Ndioo nde'e ra yo.

6 Takan kūu yakan va, ora nī kundeega yo ña ya'aga jà'a yo ma kuati, ma ora ikan, sōkó Jesucristu ra kuenda ña na kuvi ra cha'a' kuati jà'a ndisaa yo. 7 Ndicha va'a ña tüvi ìyo kua'a' ñivi ña ìyo va'a na kuenda ña ku'va na, na kuvi na cha'a' inga ñivi. Chànini̱ ña ìyo uvi uni ñivi ña kùu ku'va na, na kuvi na najaka, va cha'a' iin ndian va'a a iin ndian jà'a tiñu ndaani. 8 Va tava Ndioo ya'a kùuni ra nde'e ra yo, yakan va, chā'a ra ma Cristu ña na kuvi ra cha'a' yo, vaji juuni kùuga yo ma ndian jà'a kuati ma ora ikan. 9 Ta vitin tava cha kùu yo ndian ìyo ndaa kuenda Ndioo, jā'a ma nii Cristu ora chī'í ra cha'a' yo, tiaga va'a ìyo yi ña koto yo ña ni jakakú ma Racha'nu yo nuu ni jakutuni ra ma kuati ñivi cha'a' Cristu. 10 Vati ndicha kuii ña ndākimani yo yo chi'in Ndioo cha'a' ña chī'í ma se'e ra cha'a' yo, ma ora juuni kùuga yo ndian xaani nde'e ra. Va vitin tava cha kùu yo ndian cha ndōmani chi'in ra, tiaga ndicha kùu yi kuenda yo ña ni kakú yo cha'a' ña nātaku ndiko ma ra se'e ra. 11 Ta na yüvi cha'a' uvaa yakani kùu yi ña jàka'nu yo yo nuu Ndioo, vati juuni ya'a jàka'nu yo yo nuu ra cha'a' ma Racha'nu yo Jesucristu, ti juu ra kùu ma ra jā'a ña ndōmani ndiko yo chi'in Ndioo.

Nuu kà'an yi cha'a' Adán chi'in cha'a' Jesucristu

12 Taji'na chìyo iin ra chùnani Adán. Ta cha'a' uvaa rakan kùu yi ña kīcha'a ma ñivi ìyo ninii ka'nu ñuñivi jà'a na kuati. Ta cha'a' ma kuati ikan kùu yi ña kīcha'a na chì'í na. Ta takan kūu yi, ña ndisaa yo chì'í yo nda vitin, ti ndisaa yo jà'a yo kuati. 13 Vati antea ña koo ma Ley Ndioo tāa Moisés niku, takani cha ìyo kuati ma ñuñivi. Ti ma ora tüvi ma Ley, na küu kà'an yi ña jà'a yo ma kuati, ti tüvi ìyo ma ley Ndioo ma ora ikan. 14 Va nda tiempu chīyo Adán ta nda ma tiempu chīyo Moisés, vaji tüvi ìyo ma Ley Ndioo tāa Moisés, va chī'í ma ñivi jà'a ma kuati na, vaji takan kùu yi. Ndicha ña chī'í ndisaa na, vaji ma kuati jā'a na, töve indukuni kùu yi takua kùu ma kuati jā'a Adán, va ndicha ña cha ìyo na chi'in ra nuu ma kuati ra ña töve nī jachi'in ra ña kā'an Ndioo nuu ra. Va ma Adán kùu ra takua kùu iin xina'ñu ma inga ra ña ni kichi iti' nuu.

15 Va na küu jando induku yo ma kuati jā'a iin ra'iini chi'in ma ña va'a ña chā'a Ndioo nuu yo. Vati cha'a' ma kuati jā'a Adánni kùu yi ña chì'í kua'a' ñivi. Va taku ma ña jā'a inga ra'ii, ra nàni Jesucristu, Ndioo chà'a saani ra ma ñamani nduva'a kuii ka'nu nuu kua'a' na, ikan na kuu kakú na. 16 Ta ndicha kuii ti ma ñamani ña jà'a Ndioo nuu yo, siin kuii kàa yi takua kàa ma ña tā'an yo kua kūu kuati Adán, ti cha'a' ma kuati ña jā'a rakan, Ndioo kàti ra ña ìyo yi ña kuvi yo cha'a' yi. Va vitin cha'a' ma ñamani ña jā'a Ndioo nuu yo kùu yi, vaji jà'a yo ma ña tüvi va'a kuenda Ndioo, va ma Racha'nu Ndioo jàka'nuni ra yo, ikan na jandaku ndaa ra yo kuenda ra. 17 Yakan va tu ma kuati iin ra'ii, nàni Adán kùu yi ña ma ndatu jà'a yi ña kuvi yo. Tu takan kùu yi, juuni ndicha kuii ña kùu jakanaa yo ma ndatu kuati ikan, ta ña na koo ndito yo jà'a ma inga ra ña nàni Jesucristu ndia. Vati cha'a' rakan, kùu yi ña nì'i saani yo kua'a' ndatu jà'a ma ñamani Ndioo kuenda ña na jandakundaa ra yo kuenda ra.

18 Yakan va tu cha'a' ma kuati jā'a rakan kùu yi ña tìsokuati Ndioo ndisaa yo, juuni cha'a' ma inga ra kùu yi ña Ndioo jàndakundaa ra yo kuenda ña na koo ndito yo chi'in ra endeeni. 19 Cha'a' yakan kùu yi ña ma tu'un i'ya kùuni yi ka'an yi ña ndisaa yo cha ndākuu yo ndian ìyo kuati cha'a' ña töve nī jachi'in rakan ma tu'un Ndioo. Ta cha'a' ña jāchi'in va'a ma inga ra kùu yi ña kua'a' yo ndākundaa yo.

20 Vati ma Racha'nu Ndioo ora chā'a ra ma Ley ra nuu yo ta ora ikan ma kuatio nduva'a ga ndokua'a yi. Va ndicha ña ora ndòkua'a ma kuati yo juuni ma ora ikan Ndioo jàndokua'a' ra ma ñamani ra kuenda yo. 21 Ta tu ndicha ña chì'í yo jà'a ma ndatu ma kuati, juuni ndicha ña ni ni'i yo ma ndatu Ndioo jà'a ma ñamani ra kuenda ña na ndakuu yo ndian ndaa. Ta takan kùu koo ndito yo endeeni jà'a ma Racha'nu Jesucristu ra kùu chito'o yo.

6

Cha'a' ña kùu yo ñivi Cristu tüva ìyo yi ña jà'a yo kuati

1 Yakan va, ¿naja kua chànini ndo? ¿A va'a ga ña jà'a yo tiaga kuati, ikan ma Racha'nu Ndioo na ku'va ra tiaga ma ñamani ra kuenda ña na janaa yi ma tiaga ma kuati ña jà'a yo?, kùuni ndo. 2 ¡Yüvi takan kùu yi! Vati vitin, tuku iti' kuà'an yo, ti cha jāña yo ña jà'a yo ma kuati, ta tüva chà'nda ma kuati tiñu nuu yo vitin. 3 ¿A tüvi chà'a ndo kuenda ña, chi'in ma ña cha kūnduta yo, yakan jàna'a yi ña cha ñivi Cristu kùu yo cha'a' ña ndō'iin yo chi'in ra ora chī'í ra? 4 Yakan va ora kūnduta yo, kùuni yi ka'an yi ña juuni kūchi yo chi'in ra ndia. Ta vitin ìyo ndito ndiko yo, ti ndicha ña nātaku ndiko yo takua nātaku Jesuu jā'a ma ra kùu Tatá ra chi'in ma ndatu ka'nu ña ìyo ra. Yakan va, ni koo va'a yo chi'in Ndioo, ti cha chā'a ra ma iti' chaa nuu yo vitin.

5 Ta ora chī'í Jesuu, kùuni yi ka'an yi ña juuni chī'í yo chi'in ra ndia. Ta takua cha nātaku Jesuu, juuni kùuni yi ka'an yi ña ni nataku yo ta ni koo yo chi'in ra ndia. 6 Ta cha chìto va'a yo, ti taji'na ya'a chàta'ani yo ja'a yo ma kuati niku, yakan va ora chī'í Jesucristu nuu kruu, juuni kùuni yi ka'an yi ña chī'í ma ña jà'a kuati ña ìyo yo chi'in ra ndia. Cha'a' yakan kùu yi ña na küuga ka'nda ma kuati tiñu nuu yo vitin, ti ma ña chàta'ani ja'a kuati ña ìyo chi'in yo cha nāa yi. 7 Vati tu cha kùu yo ndian cha chī'í, na tüva chà'nda ma kuati tiñu nuu yo. 8 Yakan va tuva ndicha ña cha chī'í yo chi'in Jesuu, kùuni yi ka'an yi ña ìyo yi ña koto kachin yo ña ni ni'i yo nuu koo ndito yo endeeni chi'in ra. 9 Ta juuni cha chìto va'a yo ña takua cha nātaku ndiko Cristu tañu ma ndian ndií, na tüva ni kuvi ra inga cha'a' ti ma ña ìyo ndatu ña jà'a ña kuvi yo, tüva chà'nda yi tiñu nuu ra. 10 Vati ma ora chī'í ra, chī'í ra iin cha'ani cha'a' kuati jà'a tandi'i ma ñivi. Ta vitin cha ìyo ndito ndiko ra, ta kuenda Ndioo ìyo ra ndia. 11 Ta indukuni takan kùu yi kuenda ndyo'o ndia, na koto kachin ndo ña ma ña ìyo chi'in ndo ña chàta'ani ja'a kuati, cha chī'í yi ta vitin cha ìyo ndito ndiko ndo kuenda Ndioo cha'a' ña ndō'iin ndo chi'in ma Racha'nu Jesucristu.

12 Yakan va na kü'va ga ndo ña ka'nda ma kuati tiñu nuu ma kuñu ndo, ta na jächi'in ndo ma kuati ña kùuni ma kuñu ndo ja'a yi ndia. 13 Na kü'va ga ndo ma kuñu ndo ña na kuàtiñu ma kuati yi, ta na ja'a yi ma ña kini kùuni yi, va'a ga na ku'va ndo ndo nuu ma Racha'nu Ndioo, takua kùu iin ndian cha chī'í ta nātaku ndiko. Ta juuni na ku'va ndo ma kuñu ndo nuu ma Racha'nu, ikan na kuàtiñu ra yi kuenda ña jà'a yi ma tiñu ndaa takua kùuni ra koo yi. 14 Yakan va ma kuati na tüva chà'nda yi tiñu nuu ndo ta ni tüva ìyo ndo kuenda ma Ley Ndioo ndia, vati vitin ìyo ndo, va kuenda ma ñamani Ndioo.

Nuu kàtitu'un yi nda chi'in kùu jando induku yo ma kuati

15 Yakan va, ¿naja kua chànini ndo? ¿A tiá va'a tu ja'a yo ma kuati cha'a' ña cha tüva ìyo yo kuenda ma Ley Ndioo, ti vitin cha ìyo yo kuenda ma ñamani ra?, kùuni ndo. ¡Na küu yi! 16 Vati ndyo'o cha chìto va'a ndo, ña tuva jatiñu ndo kuenda iin ra chà'nda tiñu nuu ndo, ìyo yi ña ja'a ndo tandi'i ma ña kà'an ra, cha'a' ña musu ra kùu ndo. Va tu juuni ja'aga ndo ma kuati, kùuni yi ka'an yi ña ma kuati chà'nda tiñu nuu ndo, ta yakan ni kundaka yi ndo nuu ni kuvi ndo. Va tuva ja'a ndo ma ña va'a ña kùuni Ndioo, ta jàchi'in ndo ma ña kà'an ra, ni kuu ndo ma ndian ndaa kuenda ra. 17 Va vitin yu'u chà'i ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo cha'a' ndo, ti vaji taji'na chā'nda ma kuati tiñu nuu ndo niku, va vitin tüva, ti cha tīin va'a ndo chi'in ndisaa anima ndo ma tu'un Ndioo ña jāna'a ndi nuu ndo. 18 Yakan va tu cha kākú ndo nda'a' ma kuati, kùuni yi ka'an yi ña vitin cha ndākuu ndo ndian jà'a tiñu ndaa. 19 Ta tava cha'a' ña ya'a ndetiñu kutunini ndo yi ta cha'a' yakan va kà'in nuu ndo chi'in ma tu'un ta'ani, ikan na koto kachin ndo naja kua ìyo yo chi'in Ndioo. Vati taji'na chā'a ndo ndo nuu ma kuati ña na ja'a ndo ma ña kini, va vitin na ku'va ndo ndo nuu Ndioo, ikan na ja'a ndo ma ña va'a, ta ndakuu ndo ma ndian ií kuenda ra ndia.

20 Vati ora juuni ìyoga ndo nda'a' ma kuati niku, nī kuu ja'a ndo ma tiñu ndaa ma ora ikan. 21 ¿A tüvi chà'a ndo kuenda ña ma ora jā'a ndo ma kuati niku, na tüvi nī tindee yi ndo chi'in nï'iin ma ña va'a? Va vitin ya'a kùkanuu ndo cha'a' ña jā'a ndo yi, ti chà'a ndo kuenda ña kuà'an ndo iti' ni kuvi ndo. 22 Va vitin ña cha tüva kùu ndo musu ma kuati, ti cha kī'vi ndo nda'a' Ndioo, kuenda ña jà'a ndo tiñu nuu ra. Ndicha va'a ña ma iti' Ndioo ìyo kuenda yi ti chi'in yi ni ni'i ndo nuu kuu ndo ñivi ií kuenda ra, ta iti' nuu ni ni'i ndo nuu koo ndito ndo chi'in ra endeeni ndia. 23 Yakan va ma ya'vi ña nì'i ma ñivi cha'a' ma kuati jà'a na, kùu yi ña ni kuvi na. Va ma ña nì'i saani yo ña chà'a Ndioo nuu yo kùu yi ña ni koo yo endeeni chi'in ra, cha'a' ña induku ìyo yo chi'in Racha'nu Jesuu ra kùu chito'o yo.

7

Iin ku'va ña kà'an cha'a' ma ña tanda'a yo

1 Ndyo'o yani, juuni maa ndo cha chìto va'a ndo naja kua kà'an iin tu'un ley, vati kà'an yi ña chà'nda yi tiñu nuu ma ñivi ora juuni kùuga na ndian ndito. 2 Ta indukuni kùu yi kuenda ma ñivi ña'a tànda'a ndia, vati ìyo yi ña endee koan chi'in ma iian nda kati kuvi ra, ti takan kà'an ma ley. Va tu kuvi ma iian, tajan ma ley ikan tüva chà'nda yi tiñu nuan ti cha chī'í ra. 3 Va tu juuni ìyo ndito ma iian, ta kì'vian chi'in inga ra, iin kuati kùu ma ña jà'a ña kà'an ma ley, va tu cha chī'í ma ra kùu iian, ma ley ikan tüva chà'nda yi tiñu nuan, ti kùu tanda'a ndikoan chi'in inga ra, ta yüva kuati kùu yi.

4 Ndyo'o yani, indukuni kùu yi chi'in ndo takua kùu ndo ndian cha ndō'iin chi'in kuñu Cristu ora chī'í yi. Yakan va ma Ley Ndioo tāa Moisés tüva chà'nda yi tiñu nuu ndo, ti indukuni kua ikan chī'í ndo chi'in ma kuñu ra. Yakan va vitin cha ndō'iin ndo chi'in inga ra, ta rakan juuni kùu ra ma Cristu, ra cha nātaku ndiko tañu ndian chī'í. Takan jā'a Cristu kuenda yo, ikan na kuu yo ma ndian jà'a ña kùuni Ndioo. 5 Vati ora juuni kùuga yo ma ndian chà'a ña ka'nda ma kuati tiñu nuu yo, ti ma ña kini ña chàta'ani ma kuñu yo jà'a yi chàtiñu yi ma Ley Ndioo kuenda ña na ja'a ga yo ma kuati. Yakan va, ma ya'vi ña ni'i yo kùu yi ña cha jachika yi yo tiá kua'a' nuu Ndioo. 6 Va tava vitin ma Ley Ndioo töva chà'nda yi tiñu nuu yo, ti Cristu ora chī'í ra cha jākakú ra yo nuu ndatu ma ley ikan ña chìyo yo nda'a' yi niku. Yakan va vitin ìyo nuna yo kuenda ña jà'a yo tiñu kuenda Ndioo, ti tüva kuà'an yo ma iti' cha'nu nuu chà'nda ma Ley tiñu nuu yo, vati kuà'an yo ma iti' chaa ña jàna'a ma Tati Ií Ndioo nuu yo.

Ma Ley Ndioo jàna'a yi nuu yo ña ìyo kuati yo

7 Yakan va, ¿naja kua chànini ndo? ¿A iin ña kini kùu ma Ley Ndioo?, kùuni ndo. ¡Na yüvi takan kùu yi! Vati tu yüvi ma Ley ikan kà'an ña ra jà'a kuati kùi niku, na tüvi chìtoi ña takan kùu yi. Ti ma Ley Ndioo kà'an yi ña na tüvi ìyo yi ña kuuni yo nde'o ndatiñu inga ñivi, kàti yi. Ta takan kūu yi ña chā'i kuenda ña iin kuati kùu yi tuva kùuni̱ ndatiñu inga na. 8 Vati yu'u, ora chītoi ma ña kà'an ma Ley Ndioo, nda ña kùu yi tüvi ìyo yi ña ja'i, juuni ma ora ikan, tiaga kūuni nde'i ndatiñu inga ñivi. Yakan va, ma kuati chātiñu yi ma Ley Ndioo kuenda ña na ja'i tiá ma kuati. Vati tu töve ìyo ma Ley Ndioo niku, ma kuati ikan töve ìyo ndatu yi, ti yakan kùu yi iin ña chī'í kuendai. 9 Yakan va ora takä'an kotoi ña kà'an ma Ley Ndioo, ya'a chisii̱ ti töve jà'i nï'iin kuati kùuni̱ niku. Va ora chā'a ndioi kuenda, ma ña kà'an ma Ley Ndioo, tajan juuni ma ora ikan ma kuati jāndoto yi nui ña na ja'i tiá kua'a' ma ña kini ña chà'nda yi tiñu nui. Yakan va kùi takua kùu iin ra chī'í, ti vi'a jāchika ndio ma kuati ikan yu'u nuu Ndioo. 10 Takan kūu ña ma Ley Ndioo ikan vàchi yi kuenda ña na tindee yi yu'u ña na koo nditoi chi'in Ndioo, kùuni̱ niku, va java vi'a jā'a yi ña na kui takua kùu iin ra cha chì'í nuu ra. 11 Yakan va ma kuati ña chīyo tichi kuñui, jānda'viña'a yi yu'u niku, ta yakan chātiñu yi ma Ley Ndioo kuenda ña na ja'i tiaga ma kuati. Ta ma Ley Ndioo jā'a yi ña jāchika yi yu'u nuu Ndioo cha'a' ma kuati ña chīyo yu'u.

12 Yakan va kuenda ma Ley Ndioo ña chā'a Ndioo nuu yo, ndicha kuii ña kùu yi iin tu'un va'a ta ndaa, ti tu'un ií kùu ma ña kà'an yi. 13 Ta, ¿naja kua chànini ndo tuva takan? ¿A kùu ka'an yo ña juuni ma tutu va'a ña tāchi Ndioo nuu yo, kùu ma ña kīchi ka'ni yi yu'u?, kùuni ndo. ¡Na yüvi takan kùu yi! Vati ma ña jāchika yu'u nuu Ndioo kùu ma kuati indii yu'u ora chàtiñu yi ma Ley Ndioo kuenda ña nī'i yi ma ndatu. Yakan va ma ora chīto kachi̱n ña kà'an ma Ley, kīcha'a chā'i kuenda ña nduva'a kuii kini kùu ma kuati ña indii̱ niku.

14 Cha chìto yo ti ma tutu Ley ikan, kùu yi ña ií kuenda Ndioo, va yu'u kùi iin ñivi ìyo ñuñivini cha'a' ña kùi musu ma kuati. 15 Yakan va, ni mai töve kùtunini̱ naja jà'i te'en, vati töve jà'i ma ña va'a ña kùuni̱ ja'i, ti ma ña jà'i kùu ma ña kini ña xàani̱ nde'i. 16 Yakan va tu ma ña tüvi chàta'ani̱ ja'i kùu ma ña jà'i, tajan kùuni yi ka'an yi ña cha chā'i kuenda ña ma ña kà'an ma Ley Ndioo ña va'a kùu yi. 17 Yakan va na yüva mai kùu ma ra jà'a ma ña tüvi va'a, vati ma kuati ña indii tichi kuñui kùu yi ña jà'a yi yi. 18 Vati yu'u, cha chìto va'i ña ma ña kini ña chàta'ani ja'a ma kuñui, yöve ña va'a kùu yi, ti vaji kùuni̱ ja'i ma ña va'a, va na küu ja'i yi. 19 Ma ña kini ña tüvi kùuni̱ ja'i, yakan kùu ma ña jà'i, ta ma ña va'a ña kùuni̱ ja'i, yakan kùu ma ña na küu ja'i. 20 Yakan va yu'u cha chā'i kuenda ña ora jà'i ma ña tüvi kùuni̱ ja'i, na yüvi yu'u kùu ma ra jà'a yi, ti ma ña jà'a ña na ja'i yi kùu ma kuati ña indii tichi kuñui.

21 Ta chà'i kuenda ña takan ta'an chi'i̱n ña ora kùuni̱ ja'i ma ña va'a, nī kuu ja'i yi ti ma ña kini indii tichi kuñui chà'nda yi tiñu nui. 22 Vati chi'in ma chinituni̱, chàta'ani̱ ña kà'an ma tutu Ley Ndioo, 23 va tichi ma kuñui ìyo inga ña ta'an chi'i̱n ña tüvi va'a, ta yakan kùu yi ña kànita'an yi chi'in ma ña va'a chànini̱ chi'in ma chinituni̱. Ta juuni yakan kùu yi ña chù'ni yi yu'u kuenda ña na ja'i kuati ña chàta'ani ma kuñui ja'a yi.

24 ¡Nda'vi ta'an yu'u! Chïto yo kùu jakakú yu'u nuu ma ndatu ma kuati ña chà'ni yu'u ña ìyo tichi kuñui. 25 Uvaa Racha'nu Ndioo kùu ra ña kùu jakakú ra yu'u cha'a' Racha'nu Jesucristu, ra kùu chito'o yo. Cha'a' yakan kùu yi ña chà'i ta'vindioo nuu ma Racha'nu. Va yu'u tava cha kā'in iti' chata ña ma ña ìyo tichi chinituni̱ kùuni yi jachi'in yi ña kà'an ma Ley Ndioo, va ìyo inga ña kini ma kuñui chàta'ani yi ja'a yi tava kùu inga ma ley tichi kuñui ña chà'nda yi tiñu nui, ta jà'i ma kuati.

8

Ma Tati Ií Ndioo chà'a yi ña koo va'a yo chi'in Ndioo

1 Yakan va vitin nï'iin na, na küu tisokuati na yo, ti ndian cha ndō'iin chi'in Cristu Jesuu kùu yo. Ta ndicha ña tüva jachi'in yo ma kuati ña chàta'ani ma kuñu yo ña jà'a yo, vati cha jāchi'in yo ña kà'an ma Tati Ií Ndioo. 2 Vati Tati Ií Ndioo chà'nda yi tiñu nuu yo ta chà'a yi ña na koo va'a yo chi'in Cristu Jesuu, yakan kùu yi ña jàkakú yi yo nuu ma kuati ña chà'nda tiñu nuu yo ña nda kati kuvi yo jà'a yi. 3 Vati Ndioo jā'a ra ma ña nī kuu ja'a ma Ley Moisés, ti Ndioo jāndi'i ra nuu ma kuati ña chà'nda tiñu ma kuñu yo. Ti Ley ikan na küu ja'a yi nï'iin nakuyi cha'a' ña jakakú yi yo nuu ma kuati ña chàta'ani kuñu yo ja'a yi. Va Ndioo jā'a ra yi kuenda yo ora tāchi ra ma ra Se'e ra ñuñivi i'ya ña kàa ra takua kàa kuñu yo, ikan na janaa ra tandi'i ma kuati ìyo kuñu yo ora sōkó ra ma kuñu ra nuu kruu. 4 Takan jā'a Ndioo chi'in yo, ikan na chinu ndisaa tu'un ña kà'an ma Ley cha'a' naja kua ìyo yi ña koo yo nuu Ndioo. Vati tüva ìyo yo kuenda ña na ja'a yo ña kùuni ma kuñu yo, ti cha ìyo yo kuenda ña na ja'a yo ma kua kùuni ma Tati Ií Ndioo. 5 Yakan va taku ma ndian ìyo kuenda ña jachi'in na ma kuati kùuni ma kuñu na, chàta'ani na ja'a na ma ña kùuni yi, va taku ma ñivi ìyo kuenda ma Tati Ií Ndioo, ndiakan chàta'ani na ja'a na ma ña kùuni ma Tati Ií Ndioo. 6 Vati taku ma ndian ìyo kuenda ña jà'a na mamaa ma ña chìkan ma kuñu na, ndiakan kuà'an na ma iti' nuu ni kuvi na. Va taku ma ndian ìyo kuenda ña jà'a na ma ña kùuni ma Tati Ií Ndioo, ndiakan kuà'an na iti' ni koo vii na, ta ni koo ndito na indeeni. 7 Yakan va taku ma ndian ìyo kuenda ña jà'a na ma ña kùuni ma kuñu na, ndiakan ya'a xaani na ndè'e na Ndioo, vati tüvi chà'a na na ña jàchinu na ña kà'an ma ley ra, ta ni tüvi kùu jachinu na ma ña kà'an yi ndia. 8 Ta ma ndian ìyo kuenda ña jà'a na ña kùuni ma kuñu na, ndiakan na küu ja'a na ña kusii Ndioo nde'e ra na.

9 Va taku ndyo'o cha tüva ìyo ndo kuenda ña jà'a ndo ña chàta'ani ma kuñu ndo, vati cha ìyo ndo kuenda ma Tati Ií Ndioo, tuva ndicha ña ìyo yi chi'in ndo. Tatu ìyo nda ndian tüvi ìyo Tati Cristu chi'in, na yüvi ñivi Cristu kùu na. 10 Va tu Cristu ìyo ra chi'in ndo, vaji cha chī'í ma kuñu ndo cha'a' ma kuati jà'a ndo, vati ma anima ndo nī'i yi nuu ni koo ndito yi chi'in Ndioo endeeni, ti cha ndākuu ndo ndian ndaa jà'a Ndioo. 11 Tatu ìyo ma Tati Ií ma Racha'nu ña jānataku ndiko ma Cristu tañu ndian ndií chi'in ndo, juuni ma Racha'nu, ni ku'va ra ña na nataku ndiko ma kuñu ndo vaji cha chī'í yi, cha'a' ma Tati Ií Ra ña ìyo chi'in ndo.

12 Yakan va ndyo'o yani, ìyo iin tiñu ña ìyo yi ña ja'a yo. Va ma tiñu ikan yöve ma kuati ña chìkan ma kuñu yo nuu yo ña ja'a yo kùu yi. 13 Vati tu ìyo ndo kuenda ña jà'a ndo ma ña kini ña chàta'ani ma kuñu ndo ja'a yi, ni kuvi ndo. Va tu chi'in ma Tati Ií Ndioo jàña ndo ma tiñu kini ña jà'a ndo chi'in ma kuñu ndo, ni koo ndito ndo endeeni.

14 Yakan va tandi'i ma ndian jàchi'in ña kà'an ma Tati Ií Ndioo, se'e Ndioo kùu na. 15 Ti ma Tati Ií Ndioo ña nī'i ndo ña ìyo chi'in ndo vitin, töve jànini yi ndo ña na kuu ndo musu yi takua kùu ma Ley Ndioo ña jàyu'vi yi ndo niku. Vati ma Tati Ií Ndioo ña nī'i ndo jā'a yi ña na kuu ndo se'e Ndioo. Ta cha'a' yakan kùu yi ña nàni ora kà'an yo chi'in Ndioo vitin, chi'in ndisaa anima yo kà'an yo nuu ra ña Tatá yo kùu ra. 16 Ta juuni ma Tati Ií Ndioo ña ìyo chi'in yo i'ya kùu yi ña jāndo'iin yi yi chi'in ma chinituni yo, ta kà'an yi nuu yo ña se'e Ndioo kùu yo. 17 Yakan va tava cha kùu yo se'e Ndioo, juuni ni ku'va ra ma tundeeni ra ña chā'a ra tu'un ña ni koo yi chi'in yo, indukuni takua ìyo tundeeni ra chi'in Cristu ndia. Ta vitin ndicha ña indukuni ndè'o tundo'o takua ndē'e ma Cristu yi, ta juuni chi'in ra ni ni'i yo nuu koo ndito yo endeeni chi'in Ndioo ma nuu chà'nda ra tiñu.

18 Va vitin yu'u chànini̱ ña ma tundo'o ndè'o vitin, na tüvi kuii nuva kùu yi, tuva jando induku yo yi chi'in ma ña ya'a ka'nu ta tacha ña ni jande'e Ndioo yo iti' nuu ora ni koo yo chi'in ra, ta ni ka'nda yo tiñu chi'in ra endeeni. 19 Yakan va tandi'i kuii ma ña jātuvi ma Racha'nu Ndioo ña ìyo, na küu jaña yi yi ña ndàtu yi ma kivi ni jakoto kachin Ndioo ma ndian kùu se'e ra. 20 Vati tandi'i ña jātuvi ma Racha'nu Ndioo, kùu yi ña janañu'u na. Va na yüvi kùu yi ña janañu'u na kua kuuni na ja'a na, ti kùu yi takan cha'a' ña takan kùuni Ndioo ña na kuu na. Ta vaji takan kùu yi, va tandi'i ña jātuvi Ndioo tüvi jàña yi ña ndàtu yi ma kivi 21 ña ni jandochaa ndiko ra yi. Ta tüva ni naa nuu yi takua ìyo yi ña ta'an yi niku, vati vi'a ni ndochaa yi takua ni ndochaa ndiko ma ndian kùu se'e Ndioo. 22 Ta juuni cha chìto va'a yo ña tandi'i ña jātuvi Ndioo ña ìyo, ya'aga nda'yu ta tana na, takua ndà'yu ta tana ma ñivi ña'a ora tà'nda tichi vi ña ni kàku se'e vi. 23 Va na yüvi maani ma ña jātuvi Ndioo kùu ma ña ndè'e tundo'o, vati nda maa yo ndian ìyo Tati Ií Ndioo chi'in ña kà'an yi naja kua kàa ma ña ni ni'o iti' nuu. Ndicha ti juuni maa yo ya'a u'vi anima yo ndia, ña ndàtu yo ora chàa ma kivi ña ni jandaku ma Racha'nu Ndioo yo se'e ra. Ma ora ikan ni jandochaa ra ma kuñu yo. 24 Ma Racha'nu Ndioo jākakú ra yo cha'a' ña chìnuni yo tu'un ra, ta ndàtu yo ña takan ni ja'a ra. Vati tu ma ña ndàtu yo cha kīcha'a yo ndè'o yi, ¿nda kuenda kùu yi ña ndàtu ga yo yi?, tuva takan, ti cha ìyo yi nuu yo. Yakan va töve ìyo kuenda ña kuatu ga yo ma ña cha ndè'o. 25 Va tu ma ña ndàtu yo, kùu yi iin ña takä'an nde'o, yakan ìyo yi ña kuatu ga yo yi, va kueeni, kueeni.

26 Ta ma Tati Ií Ndioo juuni tìndee yi chi'in ma ña chìnuni yo ña kùmani nuu yo, vati ora chìkan yo ma ña chìniñu'u yo nuu ma Racha'nu Ndioo, töve jàtu'va yo yo kà'an yo yi nuu ra takua ìyo yi ña ja'a yo. Vati ma Tati Ií Ndioo kà'an nda'vi ra cha'a' yo nduva'a vii ña chi'in tu'un ñivi ña na küu ka'an kachin na yi. 27 Va tava ma Racha'nu Ndioo ti cha chìto va'a ra ma tu'un ña chànini yo ka'an yo. Cha'a' yakan kùu yi ña chìto kachin ra tu'un kà'an nda'vi ma Tati Ií ra nuu ra cha'a' maa yo ña kùu ñivi ií ra, ndian chìnuni. Vati kà'an yi takua kùuni ma Racha'nu Ndioo.

Ndioo tìndee ra ñivi ra naja kua ja'a na ta kùu jakanaa na

28 Cha chìto va'a yo, ti ìyo tu'va ma Racha'nu Ndioo ña chàtiñu ra ndisaa ma ña ta'an yo kuenda ña na tindee yi ma ndian kùuni na nde'e na ra. Ndiakan kùu ma ndian kāchin ra ña na kuu na ñivi ra takua kùuni maa ra ña kuu na. 29 Vati ma Racha'nu Ndioo, taji'na nākoto ra ma ñivi. Ndiakan kāchin ra na kuenda ña jàndakuu ra na takua kùu ma ra kùu Se'e ra. Yakan jà'a Ndioo, ikan ma ra kùu se'e ra keta ra kùu ra ma ra chava'a ga nuu kua'a' ta'an ra chi'in yani ra. 30 Ta ma ndian kāchin ra taji'na ña kùu na se'e ra, juuni kāna ra na, ta ma ndian kāna ra, juuni jāndondaa ra na, ta ma ndian jāndondaa ra, juuni chā'a ra ña na kùu na ndian ya'a ka'nu ta iñu'u nuu ni koo na endeeni chi'in ra.

31 Yakan va, ¿naja kua ìyo yi ña ka'an yo tuva takan? Ndicha kuii ña ma Racha'nu ìyo tu'va ra tindee ra yo. Yakan va tüvi yu'vio nde'o ndian xaani nde'e na yo. 32 Ma Racha'nu Ndioo, chā'a ra nda ma ra Se'e ra nuu yo ora sōkó ra ra kuenda ña kuvi ra nuu kruu cha'a' ma kuati ndisaa yo. Tu takan jā'a ra, tajan kùuni yi ka'an yi ña nduva'a ga ni ku'va ra nuu yo ndisaa nakuyi ña chìniñu'u yo. 33 ¿Yo kùu tisokuati ma ndian kāchin Ndioo ña na kuu na ñivi ra?, kùuni ndo. Nï'iin na, vati maa ma Ndioo kùu ra ña jàndondaa ra yo. 34 ¿A ìyo iin ndian kùu jakutuni na cha'a' ma kuati ja'a yo?, kùuni ndo. Töve, vati ma Cristu, ra chī'í cha'a' ma kuati jà'a yo, ta nātaku ndiko ra tañu ndian ndií. Ta juuni rakan kùu ra ña nandi ra chiyo kua'a' ma Racha'nu Ndioo ña kà'an nda'vi ra cha'a' yo. 35 ¿A ìyo ndian kùu jachika yo nuu Cristu, ikan na tüva kuuni ra nde'e ra yo?, kùuni ndo. ¡Töve na! Vati vaji ndè'o tundo'o, a kanita'an ñivi chi'in yo cha'a' ra, a ndo'o yo tama', a ña tüvi ja'ma kù'un yo, a ña ndasii yo, a ña ka'ni na yo. Vaji ndisaa yakan ni ta'an yo ja'a na, va Cristu endee töve ni jaña ra ña ya'a kùuni ra nde'e ra yo. 36 Cha'a' yakan kùu yi ña te'en kà'an ma tutu Ndioo cha'a' ma ñivi ra:

Cha'a' ña chìnuni ndi tu'u̱n kùu yi ña tandi'i kivi chà'ni na ndi

takua jà'a na chi'in ma mvechala ora chàndaka na ndri nuu chà'ni na ndri,

kàti yi.

37 Yakan va vaji ni nde'o tandi'i ma tundo'o ikan, va ndisaa tiempu jàkanaa yo, vati tìndee ma Cristu, ra ya'a kùuni nde'e ra yo. 38 Ta cha'a' yakan kùu yi ña cha chìto va'i ña nï'iin na, na küu ja'a na ña na naani ma Racha'nu Ndioo ña ya'a kùuni ra nde'e ra yo: ni ma ña kuvi yo, a ma ña na küvi yo, ni ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo, ni ma kui'na, ni inga ma tati xaan, ta ni ma ña ìyo vitin, a ma ña ni koo iti' nuu, 39 ni ma ña ìyo siki, ni ma ña ìyo ninuu, ta ni nï'iin inga ma ña jātuvi Ndioo ndia. ¡Ndicha kuii ña nï'iin yakan na küu jachika yi yo nuu ma Racha'nu Ndioo, vati ya'a kùuni ra nde'e ra yo cha'a' ma Racha'nu Cristu Jesuu, ra kùu chito'o yo!

9

Nuu kàtitu'un Paulu naja tüvi chìnuni kua'a' ndian judíu tu'un Cristu

1 Cha'a' ña kùi iin ra chìnuni tu'un Cristu kà'in ma tu'un ndaa, ta tüvi jànda'viña'i ndo. Vati nda ma Tati Ií Ndioo ña ìyo chi'i̱n, jàndo'iin yi chi'in chinituni̱, ta kàti yi ti ña ndicha kùu yi. Ta te'en kà'an yi: 2 Ndava u'vi animai jà'a ña ya'a nda'vi kùuni̱, 3 cha'a' ma ñivi ñuu Israel, ti ya'aga kùuni̱ nde'i na, ña ndava kùuni̱ kui ma tu'un nduva'a jà'a Ndioo, a ña kùi iin ra tüva kùu kuenda Cristu, tuva iin ña va'a kùu yi kuenda ña na tindee yi ña kuu koo yatin na ma nuu Ndioo ma ndian ñui. 4 Vati ma ndiakan kùu ndian tata ma ra Israel, ta nāki'in nda'vi Ndioo na ña na kùu na se'e ra, ta jāna'a ra naja kua kàa ra nuu na, ta jāndo'iin tu'un ra chi'in na, ta chā'a ra Ley ra nuu na, ta jāna'a ra nuu na naja kua kùuni ra ña na jaka'nu na ra, ta kātitu'un ra nuu na cha'a' ma tu'un chā'a ra ña koto na naja kua ni kuu iti' nuu ndia. 5 Ta juuni ñivi ndiakan kùu ndra ka'nu chīyo tatiempu, ta tata na kùu ma Cristu, ra kīchi ñuñivi i'ya ndia. Ta ndicha kuii ña ma Cristu i'ya juuni kùu ra Ndioo, ra kuxini nuu ndisaa nakuyi ña ìyo. Yakan va na jaka'nu yo ra endeeni. Ta takan na kuu yi. Amén.

6 Va na küu ka'an yo ña tüvi nī jachinu ma Racha'nu Ndioo ma tu'un chā'a ra nuu ma ñivi ra tatiempu, ti na tüvi ndicha ña tandi'i ndian kùu tata Racha'nu Israel, kùu na ñivi ñuu Israel ndicha. 7 Ta juuni na yüvi tandi'i ndian kùu tata Abraham kùu na se'e ndicha ra ndia, vati ma Racha'nu Ndioo te'en kā'an ra chi'in Abraham taji'na: “Ni koo kua'a' tataun jà'a ma ra se'un Isaac”. 8 Ña'a jàna'a yi nuu yo ña kùu yo ñivi Ndioo ña chā'a ra tu'un nuu Abraham ña kùu yo ndian se'e Ndioo. Ta tüvi jàndakuni yo ña kùu yo se'e ra cha'a' ña kùu yo tata ñivi. 9 Vati ma tu'un ña chā'a ma Racha'nu Ndioo nuu Abraham tatiempu te'en kà'an yi: “Ma inga kuiya ora ni kichi nde'e ndikoi ndo, cha ìyo se'un chi'in ñasi'un Sara ma tiempu ikan”, kāti ma Racha'nu Ndioo chi'in ra.

10 Va na yüvi yakan kùu ndisaa yi, vati ma Isaac, ra kùu ñivio chi'in ñasi'i ra Rebeca taji'na, chīyo ndrakuati tili'ma se'e vi. 11-13 Va antea ña kāku ndra, ora ña ni takä'an koto ndra nda ña kùu ma ña va'a, ta nda ña kùu ma ña töve va'a, tajan te'en nāka'an ndio ma Racha'nu Ndioo chi'in ma Rebeca: “Ma ra chava'a kùu ma ra ni ja'a tiñu nuu ma ra tivaa”, takan kāti Ndioo chi'an. Ta juuni ndava nda nuu ma tutu Ndioo juuni te'en kà'an yi cha'a' ndra ndia: “Nduva'a kùuni̱ nde'i Jacob, va ma yani ra Esaú nduva'a xàani̱ nde'i ra”, kàti yi. Ta takan kīndoo yi nda vitin, ña tu ma Racha'nu Ndioo kùuni ra kachin ra ma ñivi kuenda ra, ni kachin ra ma ñivi kùuni maa ra, antea ña ja'a na ma ña va'a a ña töve va'a.

14 Yakan va, ¿naja kua ìyo yi ña ka'an yo tuva takan? ¿A va'a jà'a yo tu kà'an yo ña Ndioo kùu ra iin ra tüvi ndaa?, kùuni ndo. ¡Na küu ka'an yo takan! 15 Vati ma Racha'nu Ndioo te'en kā'an ra chi'in Moisés tatiempu: “Yu'u ni kunda'vini̱ nda yo kùuni mai, ta juuni kùu kachi̱n nda yo kùuni mai tindei ndia”, takan kāti ma Racha'nu Ndioo. 16 Ña'a kùuni yi ka'an yi ña ma Racha'nu na tüvi ni ja'a ra takua kùuni ma ñivi a takua kàti na ña jà'a ra, ti ni kunda'vini ra ma nda ndian kùuni maa ra. 17 Vati nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi kuenda ma faraón, ra chā'nda tiñu ñuu Egiptu: “¡Chā'i tiñu nuu̱n ña na kùu̱n rey, ikan na kuàtiñui ñu̱n kuenda ña na jana'un ma ndatui nuu ma ñivi, ta takan koto tandi'i ma ñivi ñuñivi nda ra kùi!” Takan kàti Racha'nu Ndioo nuu ma Rey Egiptu. 18 Yakan va ma Racha'nu, kùnda'vini ra nda yo kùuni maa ra, ta jàndava ra anima ndaa yo kùuni maa ra ndia.

19 Takan kūu ta tu ìyo iin ndian tañu ndo chànini na te'en: “Ña nï'iin yo na küu ja'a yo ña jakesiin yo ma ña kùuni Ndioo ja'a ra chi'in yo, ¿ta naja tìsokuati ra yo tuva takan?”, kùuni na. 20 Va ndyo'o ñivi ndian töve chìnuni, na tükuii nda ndian kùu ndo ta kànita'an yu'u ndo chi'in ma Racha'nu Ndioo. ¿A kùu ka'an iin kisi chi'in ma ra jàva'a yi ña na chäta'ani yi naja kua jàva'a ra yi kua kuu va'a yi?, kùuni ndo. ¡Na küu yi! 21 Vati taku ma ra jàva'a ma kisi, kùu ja'a ra chi'in ma ñukisi nda ña kùuni maa ra. Kùu java'a ra iin yi kuenda ña kuàtiñu na yi iin viko ka'nu, ta juuni chi'in ma ñukisi ikan kùu java'a ra inga yi kuenda ña kuàtiñu na yi ma nuu ìyo ve'eni na ndia.

22 ¿A kùu ja'a ma Racha'nu Ndioo indukuni takan chi'in ma ñivi jātuvi ra?, kùuni ndo. Kùu yi, va ma Racha'nu Ndioo jāndeeni ra nde'e ra na, vaji ma ñivi ikan ìyo yi ña ku'un na nuu ni naa na cha'a' ña kùu na ndian jà'a kuati. Va jāndeeni ra nde'e ra na, vaji kùuni ra jande'e ra tundo'o na. Ta takan kùu yi ña jàna'a ra nuu yo ma ndatu ra. 23 Takan jā'a ma Racha'nu Ndioo, ikan na ku'va yo kuenda naja kua ka'nu ta iñu'u kùu ra. Vati kūnda'vini ra yo, ti takani cha kāchin ra yo ña ni kuu yo ndian chaa ta iñu'u chi'in ra ma nuu ìyo ra. 24 Vati ma Racha'nu, ora kāchin ra yo kuenda ra, ìyo yo kùu ndian judíu, ta ìyo yo kùu ndian yüvi judíu ndia. 25 Vati taku nuu ma tutu ma Racha'nu, ña tāa ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña nàni Oseas, te'en kà'an yi:

Ìyo ñivi ña yüvi ñivi̱ kùu na, va ni jandakui na ñivi̱;

ta nda ma ñivi ña tüvi ya'a kùuni̱ nde'i niku, ta vitin cha nduva'a kuii kùuni̱ nde'i na.

26 Ta ìyo inga nuu kà'an yi te'en nuu ma tu'un Ndioo:

“Ndyo'o na yüvi ñivi̱ kùu ndo”,

ta juuni kà'an yi ña Ndioo ra ìyo ndito,

ta rakan ni kachin ra, ña na kuu ndo se'e ra, ndia.

27 Ta kuenda ma ñivi judíu, va te'en kà'an ma tu'un Ndioo ña tāa ma Isaía:

“Vaji ya'aga kua'a' ma ñivi judíu,

takua kua'a' ma yuti ndi'i kàndoyo yu'u tañu'u,

va na yüvi ndisaa na ni kakú,

ti ma ndian ni kakú kùu tiani na,

28 vati numini ni jakutuni ma Racha'nu ma kuati tandi'i ma ndian töva ni kakú,

ña ìyo ñuñivi i'ya.”

29 Ti juuni te'en nāka'an tuku ma Isaía taji'na ndia:

Tu ma Racha'nu Ndioo ra ya'aga ka'nu ndicha ña jākakú ra uvi uni yo.

Ta tu tüvi nī ja'a ra takan niku, endeeni naa ndi'i yo,

takua nāa ma ñivi ñuu Sodoma, chi'in ma ñivi ñuu Gomorra, tatiempu niku ndia,

kāti ra.

Ndioo, jàndondaa ra ma ndian chìnuni tu'un ra

30 ¿Tu takan kùu yi, niyi kùu ka'an yo?, tuva takan. Vati ndian yüvi judíu, ña nī tüvi nanduku na naja kua kùu na ndian ndaa niku, vitin ndicha ndiakan kùu na ndian nī'i na nuu kùu na iin ndian ndaa, cha'a' ña chìnuni na tu'un ra. 31 Va taku ma ndian judíu ña jàchi'in ma ña kà'an ma Ley Ndioo; kuenda ña kùuni na kuu na ndian ndaa. Ndiakan nī kuu ni'i na nuu ndakuu ndaa na cha'a' ña töve nī kuu jachinu na yi. 32 ¿Ta nuu? Ti tüvi nī nanduku na naja kua kùu na ndian ndaa cha'a' ña chìnuni na ma tu'un ra, vati nànduku na nuu kùu na ndian ndaa chi'in ndatu maani na ora jàchinu na ma Ley Ndioo, kùuni na. Cha'a' yakan kùu yi ña kùu na takua kùu ma ndian kāti'i chi'in yuu. 33 Ti nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi cha'a' yi:

Yu'u ni kanindii̱ ma iti' Sión iin ra kùu takua kùu iin yuu ka'nu.

Ta ma yuu i'ya jà'a yi ña na nduva ma ñivi,

ta juuni jà'a yi ña na kati'i na yi ndia.

Ta nda ndian ni kùuni ña chìnuni tu'un kà'an ma ra kùu takua kùu yuu ikan,

na tüvi ni kukanuu na cha'a' ra,

kàti ma tutu Ndioo.

10

1 Ndyo'o yani̱, ma ña kùuni̱ chi'in ndisaa animai, kùu yi ña na kakú ma ndian judíu. Ti cha'a' yakan kùu yi ña kà'in chi'in Ndioo cha'a' na. 2 Vati chà'i kuenda ti nduva'a ìyoni na jà'a na ma tiñu kuenda ma Racha'nu Ndioo, uvaa ña na tüvi kùtunini na naja kua kùu ma ña ndaa takua kùuni ra. 3 Vati na tüvi chìto na naja kua kùu yi ña jàndondaa Ndioo ma ñivi. Ti ma ña jà'a na kùu yi ña nànduku na ja'a na ña Ndioo kà'an ra ña kuu na ndian ndaa, va takua kùuni maa na chi'in ma ña jà'a na. Vati na tüvi chà'a na na ña na jandondaa Ndioo na takua kùuni ra. 4 Ti ma Ley Ndioo ndàka yi yo nuu ma Racha'nu Cristu, ra jana'a nuu yo ña tu chinuni yo tu'un ra kùu yi ña ndakuu yo ñivi ndaa jà'a ra.

5 Va taku ma ndian chànini ña cha ndōndaa anima na chi'in Ndioo, cha'a' ña jàchinu na ña kà'an ma tutu Ley Ndioo, kùuni na. Kuenda ndiakan, Moisés tāa ra te'en: “Ma ñivi jàchinu tandi'i ña kà'an ma tutu Ley Ndioo, ndiakan ni ni'i na nuu koo va'a na chi'in Ndioo.” 6 Va kuenda inga ma ndian chànini ña cha ndōndaa anima na kuenda Ndioo cha'a' ña chìnuni na tu'un ra. Kuenda ndiakan ma Ley Ndioo kà'an yi te'en: “Na näkanini ndo, ti töve chiniñu'u ndo ndaa ndo iti' andivi ta ndakan ndo nuu Racha'nu Cristu cha'a' ña na nuu ra ma nuñu'u' ñuñivi.” 7 Ta juuni töve chiniñu'u ndo nuu ndo iti' ninuu nuu ìyo ma ndian ndií kuenda ña janataku ndiko ndo ma Racha'nu Cristu tañu ma ndian ndií. 8 ¿Ta nayi tiá kà'an ma tutu Ndioo? Ma tu'un Ndioo kà'an yi ña: “Yatini xiin ndo ìyo ma tu'un ra, ti cha kā'an ndo yi ta chìnuni ndo yi chi'in anima ndo.” Tu'un ikan kùu ma ña kàtitu'un ndi, kuenda ña na chinuni ma ñivi ma tu'un cha'a' Jesucristu. 9 Tatu chi'in tu'un yu'u ndo na'ma ndo ña ndicha ña Jesucristu kùu ra ma chito'o ndo, ta chi'in anima ndo juuni chìnuni ndo ña ndicha ña jānataku ndiko ma Racha'nu Ndioo ra tañu ma ndian ndií, ni kakú ndo jà'a ra. 10 Vati chi'in anima yo kùu yi ña chìninio tu'un Cristu, kuenda ña na ndakuu yo ndian ndaa jà'a ra, ta chi'in yu'u yo nà'ma yo ña chìnuni yo tu'un ra, kuenda ña na jakakú ra yo.

11 Vati nuu ma tutu Ndioo kà'an yi te'en: “Ndisaa ma ndian chìnuni tu'un ma Racha'nu, na tüvi ni kukanuu na”, kàti yi. 12 Ti ma Racha'nu inuuni ndè'e ra ma ndian judíu, a ndian yüvi judíu. Vati uvanuu ra kùu ra ma Racha'nu kuenda tandi'i ñivi. Ta tandi'i ma ndian chìkan nda'vi nuu ra, ni ku'va ra kua'a' ñamani ra nuu na. 13 Vati te'en kà'an ma tu'un Ndioo: “Tandi'i ma ndian ndakan nda'vi nuu ma Racha'nu, ni ni'i na nuu ni kakú na jà'a ra cha'a ña ìyo ndatu ra”, kàti yi. 14 ¿Naja kua chànini ndo? ¿A ìyo nda ndian kùu ndakan nda'vi na nuu ra tu yüvi ndian chìnuni kùu na?, kùuni ndo. ¿Ta naja kua chìnuni na ma tu'un ra tu takä'an taso'o na yi?, kùuni ndo ndia. ¿Ta naja kua kùu taso'o na yi tu töve yo kàtitu'un ma tu'un cha'a' ma Racha'nu Jesucristu nuu na? 15 ¿Ta naja kua kùu katitu'un na ma tu'un ra, tuva tüvi tàchi Ndioo na ña kàtitu'un na yi ndia?, kùuni ndo. Vati nda nuu ma tutu Ndioo kà'an yi ña: “Ya'a va'a kùu yi kuenda ma ñivi ora chàa ma ndian kàtitu'un tu'un va'a cha'a' ma Racha'nu nuu na ña kà'an naja kua koo vii na chi'in ra”, kàti yi.

16 Ta na yüvi ndisaa na jàchi'in na ma tu'un va'a Ndioo ikan. Ti ma Isaía te'en kā'an ra chi'in Ndioo: “Yo'o Racha'nu, ¿a ìyo ndian cha chìnuni ma tu'u̱n ña kàtitu'un ndi?, kùuniun”, kàti ra. 17 Takan kūu yi, ña vitin cha chìnuni yo tu'un ra cha'a' ña tàso'o yo yi. Ta ma tu'un ña tàso'o yo kùu yi tu'un va'a cha'a' Cristu.

18 Va yu'u chìkatu'in nuu ndo ña: ¿a tüvi nī chini ma ndian judíu ma tu'un Ndioo ikan ña jà'a na takan?, kùuni ndo. ¡Ndicha kuii ti cha chīni na yi! Vati nda nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi:

Cha chìtakuati ma tu'un yu'u Racha'nu Ndioo ninii ka'nu ma nuñu'u' ñuñivi,

nï'iin nuu küu kati yo ña töve nī keta yi,

kàti ma tutu Ndioo.

19 Va yu'u kàti ndikoi nuu ndo: ¿A töve nī kutunini ma ndian judíu ma tu'un Ndioo ña cha chīni na?, kùuni ndo. Vati te'en kāti ma Moisés kuenda ma Racha'nu Ndioo tatiempu:

Yu'u ni ja'i ña na ndotixin ndo nde'e ndo ma ñivi yüvi judíu, ndian töve kùu ñivi̱ niku,

ta ni ja'i ña na kuxaani ndo nde'e ndo ma ndian töve nàkoto na yu'u niku.

Takan kāti ra chi'in ma ñivi judíu ikan.

20 Vati nda ma ra nàni Isaía, töve nī yu'vi ra nde'e ra nï'iin ñivi ora kà'an ra te'en kuenda Ndioo:

Ma ndian tüvi nànduku yu'u niku, ndiakan nāta'an na yu'u.

Ta nuu ma ndian tüvi chìkatu'un cha'i niku, nuu ndiakan jāna'i yu'u ña na nakoto na yu'u.

Takan kāti ra.

21 Ta kuenda ma ñuu Israel, va te'en nāka'an ndiko ma Isaía: “Nani kivi ma Racha'nu Ndioo kàna ra ma ñivi ña töve jàchi'in ma tu'un ra, ta ma ndian ití kùuni ña na ndakuu na ñivi ra”, kàti ra.

11

Ma ndian Ñuu Israel nì'i na nuu kakú na

1 Va vitin yu'u chìkatu'in ña: ¿a tüva kuuni ma Racha'nu Ndioo nde'e ra ma ñivi ra, ndian judíu ña jā'a ra takan chi'in na?, kùuni ndo. ¡Na yüvi takan kùu yi!, ti kùuni ra nde'e ra na. Vati nda mai juuni kùi iin ra judíu ndia, ti tata ma racha'nu Abraham kùi, ta juuni kùi kuenda ma grupu ma Benjamín ndia. 2 Vati taji'na, ma Racha'nu Ndioo nākoto ji'na ra ma ndian judíu ña na kuu na ñivi ra. Ta takan kùu yi nda vitin ña töve nī jaña ra na. Ti nda maa ndo cha chìto ndo naja kua kā'an ma Elía, ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña tāa ra ma nuu tutu Ndioo, ora tīsokuati ra ma ndian judíu nuu Ndioo chi'in tu'un i'ya: 3 “Yo'o Racha'nu, cha chā'ni na ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u̱n, ta jānatani na ma chito naun nuu jàka'nu ndi ñu̱n. Ta vitin janda ma'iin niai kīndoo, va juuni kùuni na ka'ni na yu'u ndia”, kāti ra. 4 Tajan te'en nāka'an ndio ma Racha'nu Ndioo chi'in ra: “Na yüvi ma'iin niun kīndoo, ti cha kāchi̱n ucha mii ndra'ii kuendai, ta ndrakan na töve nī chunandi chiti ndra ña jàka'nu ndra ma ndioo Baal”, kāti ma Racha'nu Ndioo chi'in Elía. 5 Ta takan kùu yi ña nda vitin, juuni kìndoo ga uvi uni ma ndian kāchin ra chi'in ma ñamani ra. 6 Tatu ndicha ña cha'a' ña jā'a ma ñamani Ndioo chi'in yo kùu yi ña jāndaku ra yo ñivi ra, tajan kùuni yi ka'an yi ña na yüvi cha'a' nï'iin ma tiñu ña jà'a yo kùu yi. Vati tu ìyo yi ña jatiñu yo kuenda ni'o ma ñamani Ndioo yüvi ñamani Ndioo ndicha kùu yi, ti Ndioo chà'a saani ra yi nuu yo.

7 Yakan va, ¿naja kua kùu yi tuva takan? Yu'u kàti̱ ña ma ndian judíu nduva'a nànduku na naja kua kùu koo va'a na chi'in ma Racha'nu Ndioo, va nī kuu nani'i na yi. Va ma Racha'nu Ndioo kāchin ra iin ñivi, ta ndiakan kùu ma ndian nāni'i na naja kua kuu koo va'a na chi'in ra, va ma inga na töve, ti Ndioo jāndava ra ma anima na. 8 Vati ndava nda nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi cha'a' na:

Juuni maa ma Racha'nu Ndioo jā'a ra ña na töve kùtunini na ma tu'un ra,

vati chāsi ra tinuu na ikan na töve ndichin ndè'e na,

ta chāsi ra so'o na ikan na töve kùu kuni na ndia.

Ta takan kùu yi nda vitin.

9 Ta nda ma David, te'en kā'an ra tatiempu ndia:

Ma viko ka'nu ña jà'a na ora chìsii na, na kuu yi takua kùu iin trampa kuenda na takua kùu ma yu'va tiaka',

ikan na kati'i na ta nde'e na tundo'o.

10 Ta na ndokuaá na, ikan na tüva kuu nde'e na,

ta ma iki chata na, na kuta'nu yi endeeni.

Takan kā'an David.

Ndioo jàkakú ra ma ndian yüvi judíu

11 Va yu'u chìkatu'in nuu ndo vitin: ¿a chànini ndo ña cha'a' ña cha jāchika ma ndian judíu na nuu Ndioo cha ndākoo ra na endeeni?, kùuni ndo. ¡Töve ndicha! Vati Ndioo chātiñu ra ma kuati na kuenda ña na ni'i ni ma ndian yüvi judíu nuu kakú na. Ta chi'in yakan ni ndotixin ndio ma ndian judíu nde'e na na, ta takan kùuni ndiko na chikoni'i na iti' Ndioo. 12 Yakan va tu cha'a' kuati jà'a ma ndian judíu kùu yi ña kua'a' ma ndian yüvi judíu nī'i na nuu jàkakú Ndioo na. Ña'a kùuni yi ka'an yi ña tu ma ndian judíu chìkoni'i ndiko na ma iti' Ndioo cha'a' ña chìnuni na tu'un Jesuu ña nduva'a kuii va'a ni koo yi kuenda ma ndian yüvi judíu tuva takan kuu yi.

13 Va ìyo iin ña kuuni̱ ka'in chi'in ndyo'o ndian yüvi judíu. Ndicha kuii ña ma Racha'nu Ndioo tāchi ra yu'u kuenda ndo. Ta yu'u ya'a chìsii̱ ña chā'a ra tiñu i'ya nui. 14 Ta va'ani kùu yi kuendai tu ìyo iin ma ñivi̱ ndian judíu ndòtixin na nde'e na ndo, ta takan kùu chikoni'i na ta ni'i na nuu kakú na ndia. 15 Ta ndicha kuii ña Ndioo tāvani'i siin ra ra chi'in ma ndian kùu ñivi ra kuenda ña na ndakimani ra ta jakakú ra kua'a' ma ndian yüvi judíu ña ìyo ma ñuñivi. Ña'a kùuni yi ka'an yi ña tu Ndioo ora jando'iin ra na chi'in ra inga cha'a', ta ma ndian yüvi judíu ña kùu na takua kùu ndian cha chī'í, ni koo ndito ndiko na. 16 Tatu ma paan nunuu ña jàva'a yo kuenda ña soko yo nuu Ndioo cha ií yi, kùuni yi ka'an yi ña ndisaa ma yuchan paan ií yi ndia. Tatu ma yo'o iin yutun cha ií yi kuenda Ndioo, kùuni yi ka'an yi ña nda ma soko run ií yi ndia.

17 Ta ma ndian judíu ña kùu takua kùu yutun olivu va'a, Ndioo chà'nda ra java ma soko run, ta ikan jàtiin ra ndyo'o ndian kùu takua kùu soko yutun ku'u. Yakan va vitin ndyo'o ndian yüvi judíu, cha kùu ndo takua kùu ma soko yutun olivu va'a, cha'a' ña jātiin ra ndo chi'in run takua kuu ma yutun ikan chi'in sikui run, takan kuu ndyo'o ndian ìyo ndito ndo. 18 Ta koto jändotayi ndo ndo, ta kati ndo ña ndian va'a ga kùu ndo kua ma ndian judíu, ña kùu na soko ma yutun olivu va'a. Vati tu chànini ndo ña ndian va'a ga kùu ndo kua ma ndiakan, na kuku'uni ndo ña na yüvi maa ndo kùu ma ndian ndiso ma yo'ó run, vati ma yo'ó run ikan, kùu yi ña ndiso yi maa ndo.

19 Ta vaji ni kati ndo ña: “Ndicha, ña takan kùu yi, va tā'nda ita'vi soko ma yutun olivu ikan, kuenda ña na natiin ndyu'u nuu ma yutun ikan”, ni kati ndo. 20 Ndicha ña takan kùu yi, va chā'nda ma Racha'nu Ndioo ita'vi ma soko ma yutun va'a ikan ña kuu yi ma ndian judíu, cha'a' ña töve chìnuni na ma tu'un ra, ta vitin ìyo va'a ndyo'o yüvi judíu kuenda ra cha'a' ña chìnuni ndo tu'un ra. Ta cha'a' yakan kùu yi ña va'a ga ña na ja'a ndo kuenda nuu ndo chi'in ma ña kà'an ndo, ta na jätayi ndo ndo, va na yu'vi kuuni ndo. 21 Vati tu ma Racha'nu Ndioo tüvi nī jaka'nuni ra ma ndian judíu, ña kùu na soko ma yutun va'a, ni maa ndo, tüvi ni jaka'nuni ra ndo tu tüvi chìnuni va'a ndo ma tu'un ra ndia.

22 Na nde'e ndo, ña ra ya'a ga va'a kùu ma Racha'nu Ndioo, va juuni ya'a ika ra ndia. Vati ndōika ra chi'in ma ndian kāchin ra ña kee siin ma iti' ra, ta chi'in maa ndo kùu ra iin ra va'a. Va ìyo yi ña koo va'a ndo chi'in ma ñamani ña chā'a ra nuu ndo, vati tu töve, ta nda maa ndo ni ka'nda ra, vaji cha jātiin ra ndo. 23 Ta ìyo inga tuku nakuyi, tu ma ndian judíu kìcha'a na chìnuni ndiko na tu'un ra, ta ma Racha'nu Ndioo ni jatiin ndiko ra na, ti ìyo ndatu ra ña jà'a ra yi. 24 Vati tu ndyo'o ña kùu ndo ma takua kùu soko ma yutun olivu ku'u, ta chā'nda ra ndo, ta jātiin ra ndo chi'in ma yutun olivu va'a, ta ña'a iin ña ndetiñu tita'an run tu jà'a yo takan. Ña'a kùuni yi ka'an yi ña kuenda ma Racha'nu Ndioo töve ndetiñu jatiin ndiko ra inga cha'a' ma ndian judíu ma nuu chìyo na niku.

Ma Racha'nu Ndioo ni jakakú ra ma ndian judíu tiá iti' nuu

25 Yakan va ndyo'o yani̱, kùuni̱ ña na koto ndo ma tu'un xe'e ña ìyo chi'in ma Racha'nu Ndioo, ikan na tüvi kuuni ndo ña maa ndo kùu ma ndian ya'a ga ìyo chinituni. Vati ìyo iin ku'va ña te'en kà'an: “Java ma ndian judíu kùu ma ndian ya'a jàndava na xini na, ti tüvi chìnuni na tu'un Ndioo. Ta takan ni ja'a na, nda kati keta ma kivi ña ni ki'vi kua'a' ma ndian yüvi judíu iti' ra ndia.” 26 Ta ora cha yā'a ma ña'a, tajan ndisaa ndio ma ndian judíu ni kakú na, vati te'en kà'an yi nuu ma tutu Ndioo:

Ma iti' yuku nàni Sión ni keta iin ra jàkakú kua'a' ñivi,

ta rakan kùu ra ña ni janaa ra kuati ma ñivi Jacob.

27 Takan ìyo yi ña tindei na, ikan na kakú na,

ti takan cha chā'i tu'un nuu na ña jāndo'iin tu'in chi'in na taji'na,

kàti ma Racha'nu Ndioo nuu tutu ra.

28 Va cha'a' ma tu'un va'a Ndioo kùu yi ña xaani ma ndian judíu nde'e na Ndioo. Ta cha'a' yakan kùu yi ña ndyo'o cha nì'i ndo nuu kùu kakú ndo vitin. Va ma Racha'nu Ndioo juuni kùuni ga ra nde'e ra na cha'a' ña kāchin ra ma ndian kùu ñivi na chīyo taji'na. 29 Vati ma tu'un ña chà'a Ndioo nuu ma ñivi, na küu sama ra inga ma kua chànini ra cha'a' yi, ta ni ma ndian kàchin ra ndia. 30 Taji'na maa ndo kùu ma ndian tüvi chìnuni tu'un Ndioo niku, va vitin ma Racha'nu Ndioo kūnda'vini ra ndo, cha'a' ña jāña ma ndian judíu ña chìnuni na ma tu'un Ndioo. 31 Ta takan kùu yi ña vitin kùnda'vini ma Racha'nu Ndioo ndo ora jāña na chìnuni na ma tu'un ra, va ni chaa iin kivi ña ni kunda'vini ndiko ra na indukuni ma takua kūnda'vini ra ndo ndia. 32 Vati maa ma Racha'nu Ndioo kùu ra ña chā'a ra ña na ja'a tandi'i ñivi ìyo ñuñivi ma kuati, ikan ma ora ni chaa ma tiempu ña kùnda'vini ra yo, ni kunda'vini ra ndisaa yo.

33 ¡Nduva'a kuii ka'nu kùu ma Racha'nu Ndioo, ña ya'a ìyo chinituni ra, ta ya'a chìto ra ña kà'an ra ndia, ña nï'iin yo na küu kutunini yo ndisaa ña chànini ra ja'a ra! Uvani ña chìto yo, ña ndisaa ma ña chànini ra, ña va'a kùu yi, vaji töve kùtinini yo naja ja'a ra yi. 34 Va, ¿a ìyo nda yo chìto naja kua chànini ma Racha'nu?, kùuni ndo. ¿A ìyo ma yo chā'a chinituni ma Racha'nu Ndioo?, kùuni ndo. 35 Ta, ¿a ìyo iin nda yo chā'a iin nakuyi nuu ma Racha'nu, ta ìyo yi ña jachikoni'i ndiko ra yi nuu na?, kùuni ndo. ¡Töve takan kùu yi! 36 Vati ndisaa nakuyi ña ìyo chi'in yo, ma Ndioo jātuvi yi, ta kuenda maa ra kùu yi.

Yakan va na jaka'nu yo ra nani kivi, ta ndisaa tiempu. Ta takan na kuu yi. Amén.

12

Nuu ndòchaa ma ñivi jà'a Ndioo

1 Yakan va ndyo'o yani̱, chà'i kuenda ña ya'a kùnda'vini ma Racha'nu Ndioo ndo, ta cha'a' yakan kùu yi ña jànini̱ ndo, ña na ku'va ndo ndo nuu ma Racha'nu Ndioo, ikan na ndakuu ií ndo, ta chi'in yakan ja'a ndo ña na sii kuuni ra. Ndicha va'a ña takan ìyo yi ña ja'a ndo kuenda ña jàka'nu ndo ra. 2 Yakan va koto näkanini ndo koo ndo takua ìyo ma ñivi ñuñivi. Va'a ga ña na nanduku ndo tuku kua koo ndo, ikan na ndochaa chinituni ndo, ta nakoto ndo niyi kuu ma ña va'a ña kùuni ma Racha'nu Ndioo kuenda ndo, ta niyi kùu ma ña ndaa ña kùuni ra kuenda ndo, ta niyi kùu ña ja'a yi ña sii kùuni ra cha'a' yo.

3 Takan kūu ta cha'a' ma ñamani ña chā'a Ndioo nui, yu'u kà'in chi'in ta'ii'iin ndo ña töve ìyo yi ña jandoka'nu ga ndo ndo ma takua cha kùu ndo. Va'a ga ña na nakanini ndo naja kua kùu jatiñu ndo ma ndatu ña chā'a Ndioo nuu ta'ii'iin ndo, ña kùu ndo ndian chìnuni tu'un ra. 4 Vati taku ma kuñu yo kùu yi iin kuñuni va ìyo kua'a' nuu chàtiñu yi. Ta siin siin nuu chàtiñu yo ta'ii'iin yi. 5 Ta takan kùu yi chi'in maa yo, ti vaji ìyo kua'a' ma yo chìnuni, va ndisaa yo kùu yo takua kùu iin kuñuni kuenda Cristu. Ta takan kùu yi ña ndisaa yo jàtiñu yo indukuni kua jàtiñu iin kuñuni, ti cha ndō'iin yo chi'in yi.

6 Yakan va ma Racha'nu Ndioo chā'a ra ñamani ra nuu ndisaa yo, va siin siin kùu ma ndatu chà'a ra nuu ta'ii'iin yo kuenda ña jàtiñu yo yi. Vati tu chā'a ra ma ndatu nuu yo ña na ka'an yo ma tu'un ra nuu ma ñivi, ìyo yi ña kuàtiñu yo yi chi'in ma naja kua chìnuni yo ma ña chā'a ra nuu yo. 7 Vati tu chā'a ra ma ndatu nuu yo, kuenda ña na ja'a yo tiñu nuu ma inga ñivi, na ja'a va'a yo yi. Ta maa yo nī'i ndatu kuenda ña jàna'a yo ma ña kùuni ra nuu ñivi, na ka'an yo yi chi'in ndisaa anima yo ndia. 8 Tatu ìyo nda yo nī'i ndatu kuenda ña ku'va yo tundeeni ma ñivi, na ja'a va'a yo yi. Ta ma yo nī'i ndatu kuenda ña ku'va yo ndatiñu nuu ñivi, na näkanini yo cha'a' ña naja chā'a yo yi nuu na. Ta ma yo nī'i ndatu kuenda ña kùu yo ndian kuxini nuu ñivi, na ja'a yo kuenda nuu yo chi'in yi. Ta yo nī'i ndatu kuenda ña kùnda'vini yo ma ndian chiniñu'u yi, na sii kuuni yo ora jà'a yo yi ndia.

Tu'un kà'an naja kua ìyo yi ña koo ma ñivi Ndioo chi'in ta'an na

9 Ta ndyo'o, na kuuni va'a ndo nde'e ndo ta'an ndo, ta töve ja'ani ndo ña kùuni ndo nde'e ndo na. Ta na nanduku ndo ja'a ndo ma ña va'a, ta yüvi ma ña tüvi va'a. 10 Ta juuni ìyo yi ña kuuni ndo nde'e ndo ndian kùu ta'an ndo, ndian chìnuni. Ta na numini nanduku ndo naja kua tiñu'u ndo ta'ii'iin ma ndian kùu ta'an ndo.

11 Ta na jatiñu va'a ndo chi'in ndisaa ña ndee ndo, ta tüvi suchan ndo ora jà'a ndo yi. Ta na jatiñu va'a ndo kuenda Ndioo chi'in ndisaa anima ndaa ndo. 12 Ta na sii kuuni ndo cha'a' ma ña va'a ña ndàtu ndo nuu Ndioo. Ta juuni na jandeeni ndo tuva nde'e ndo tundo'o. Ta endeeni ka'an ndo chi'in Ndioo nani kivi ndia. 13 Ta juuni na tindee ndo ma ndian ta'an ndo ndian chìnuni chi'in ma ña kùmani nuu na, ta na iñu'u koo ndo chi'in ma ndian chà'an chànde'e nuu ìyo ndo ndia. 14 Ta juuni na ka'an ndo chi'in Ndioo, ña na tindee ra ma ndian xaani ndè'e ndo. Ta ndyo'o, koto kä'an ndo chata na, ti na vii ìyo yi ña ka'an ndo chata na. 15 Ta juuni na sii kuuni ndo chi'in ma ndian chìsii. Ta tuva ìyo ma ndian chàku, ndian nda'vi kùuni, na kuaku ndo chi'in na ndia. 16 Ta juuni na induku koo ndo chi'in ta'ii'iin ma ndian kùu ta'an ndo, ndian chìnuni. Ta koto jäka'nu ndo juuni maa ndo, vati tiá va'a ña na inuu koo ndo chi'in ma ndian nda'vi. Ta juuni koto jändotayi ndo ndo cha'a' ña ya'a chìto ndo ña kà'an ndo, kùuni ndo ndia.

17 Tatu ìyo ñivi jà'a ma ña tüvi va'a chi'in ndo, koto jä'a ndo takan chi'in na ndia. Tiá va'a ña na nanduku ndo naja kua ja'a ndo ma ña va'a nuu ndè'e ndisaa ñivi. 18 Yakan va yu'u jànini̱ ndo inga cha'a' ña na nanduku ndo naja kua koo vii ndo chi'in ndisaa ma ñivi ñuñivi, nda kati chaa nuu kundee maa ndo. 19 Ndyo'o xaa ndian kùu yani̱, na nänduku ndo kuati chi'in ma ndian xaani ndè'e ndo, vati tiá va'a ña na ndakoo ndo yi kuenda ma Racha'nu Ndioo, ikan maa ra na jande'e ra tundo'o na. Vati nda nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Yu'u kùu ma ra ni jande'e tundo'o na, ti yu'u kùu ma ra ni jakutunini ma kuati na”, kàti ma Racha'nu. 20 Ta juuni kà'an ma Racha'nu te'en ndia: “Tatu ìyo ma ndian xaani ndè'e ndo ña chìsoko na, na ku'va ndo ña kachi na. Tatu ìyo ndian nàtii takuii, na ku'va ndo ra' ko'o na ndia, ikan juuni maa na, na ku'va na kuenda cha'a' ma ña jà'a ndo chi'in na, ta koo tukanuu nuu na chi'in ndo”, kàti ma Racha'nu ndia.

21 Yakan va koto kü'va ndo ña jakanaa ma ña tüvi va'a ndo. Tiá va'a ña na jakanaa ndo yi chi'in ma ña va'a ña jà'a ndo.

13

1 Vati ndisaa yo ña kua ìyo yo ma ñuñivi i'ya, ìyo yi ña jachi'in yo ña kà'an ma ndra ndiso tiñu ña ìyo kuenda ma ra kuvienu, ti ndisaa ma ndra ndiso tiñu ikan, Ndioo chā'a yi ma nuu ndra. Vati maa ra jā'a ña na koo ndra ma tiñu ikan kuenda ra. 2 Yakan va ma ndian tüvi jàchi'in ña kà'an ma ndra kumitiñu, kùuni yi ka'an yi ña tüvi jàchi'in na ña kà'an ma Racha'nu Ndioo ndia. Va ma ndian tüvi jàchi'in takan, cha'a' yakan kùu yi ña chàkoso kuati na, ta ndè'e na tundo'o. 3 Vati taku ma ndra jàtiñu kuenda ma ra kuvienu, tüvi ìyo ndra kuenda ña jàyu'vi ndra ma ndian jà'a ma ña va'a, ti ìyo ndra kuenda jayu'vi ndra ma ndian jà'a ña tüvi va'a. ¿A kùuni ndo koo ndo ña tüvi nuva jà'a ndo ña yu'vi ndo ma ndra kumitiñu? Tu takan kùuni ndo, na ja'a ndo ma ña va'a, ikan na nde'e ndra ña ndian va'a kùu ndo. 4 Vati ndrakan ìyo ndra ña jà'a ndra tiñu nuu Ndioo, kuenda ña tìndee ndra ndo ña na koo va'a ndo. Va tu jà'a ndo ma ña tüvi va'a, tajan ìyo ndio yi ña yu'vi ndo ndra, ti tüvi kuà'an maani ndra, vati ìyo ndra kuenda ña jànde'e ndra tundo'o ndo, cha'a' ña ndiso ndra tiñu kuenda Ndioo. Ta cha'a' yakan kùu yi ña ìyo yi ña jande'e ndra tundo'o, ma ndian jà'a ma ña tüvi va'a. 5 Yakan va takan kùu yi ña ìyo yi ña jachi'in ndo, ña kà'an ma ndra kumitiñu. Ta na yüvi uvaa cha'a' ña ndasii ndo kùu yi ña ndè'e ndo ma tundo'o, vati juuni kùu yi cha'a' ña jàna'a yi nuu ndo, ña na koto ndo, ña takan ìyo yi ña jachi'in ndo yi ndia.

6 Yakan va juuni cha'a' ña'a kùu yi ña tìa'vi ndo xu'un' ña nàka'an ma ndra kumitiñu, kuenda ña na jandova'a ndra ma ñuu ndo ndia. Vati kuenda ikan kùu yi ña, ma ndra kumitiñu kùu ndra kuenda ña jà'a tiñu nuu Ndioo, ti uvaa tiñu ikani kùu yi ña jà'a ndra. 7 Yakan va tuva ìyo ndian tàvi ndo nuu, na tia'vi ndo nuu na. Tatu ìyo yi ña tia'vi ndo nuu ma ndra kumitiñu kuenda ma iin tiñu va'a kuenda ma ñuu ndo, na tia'vi ndo nuu ndra ndia. Tatu ìyo yi ña iñu'u koo ndo chi'in ma ñivi, na tiñu'u ndo na. 8 Ta koto kïndoo ndo tavi ndo nuu nï'iin ñivi. Ma uvaa nuu ma ña ìyo yi kindoo tavi ndo nuu inga ñivi kùu ma ña kùuni ndo nde'e ndo na. Vati tuva ndicha ña cha kùuni ndo nde'e ndo ma nda ndian nikuuni, tajan kùuni ndio yi ka'an yi ña cha jāchinu ndo ña kà'an ma tutu Ley Ndioo ña ìyo yi ña ja'a ndo. 9 Vati nuu ma tutu Ley Ndioo te'en kà'an yi: “Na kï'vi ndo chi'in ñivi ña'a yüvi ñasi'i ndo, na kä'ni ndo ñivi, na sü'u ndo, na küuni ndo nde'e ndo ndatiñu inga ñivi.” Ta ndi'i tu'un i'ya chi'in inga tu'un ña kà'an ma tu'un Ley Ndioo kùu ndo'iin yi chi'in ma tu'un kà'an yo i'ya: “Na kuuni ndo nde'e ndo ma ñivi ta'an ndo, takua kùuni ndo nde'e ndo juuni maa ndo”, kàti yi. 10 Yakan va tuva cha kùuni ndo nde'e ndo ma nda ndian nikuuni, iin ña töve jàtivi ñivi kùu ma ña jà'a ndo kuenda na. Ti ora kùunio nde'o ma ndian kùu ta'an yo, ña'a kùu yi ma ña jàna'a yi ña kùu yo ma ndian jàchinu va'a yo ña kùuni ma tutu Ley Ndioo kà'an yi.

11 Ta ma tu'un i'ya, na ki'in kuenda ndo yi nda ma tiempu ña ìyo yo vitin, vati kùuni̱ ña na koto ndo ña cha ìyo yi ña koo tu'va ndo, ti ma ora ña ni kakú yo cha yatin vàchi jayatin yi yi nuu yo ña kua kùu yi ma ora kīcha'a yo chìnuni yo ma tu'un Jesuu. 12 Vati ma ora naa, chani chaa ora ni ndi'i nuu yi, ta vitin vàchi ndio ña jàndondichin yi. Yakan va na jandi'i yo nuu ma ña tüvi va'a ña jà'a yo, ña ìyo kuenda ma nuu naa, ta na ndochaa yo, ta kùu yo takua kùu ma ndian kàchika nuu ndichin. 13 Ta na nanduku yo naja kua ja'a yo ma ña va'a, cha'a' ña kùu yo ñivi chàkunuu nuu ndichin. Na tüvi ìyo yi ña kakunuu yo nuu jà'a ma ñivi viko, ta kùuní yo chi'in na. Ta juuni na nänduku yo ja'a yo ma ña chìkan ma kuñu yo, ta jandotayi yo yo chi'in yi, ta ni ña nanduku yo kuati chi'in ñivi, ta ni ndötixin yo nde'o na ndia. 14 Vati tiá va'a ña na ndochaa ndo kuenda ma Racha'nu yo Jesucristu, ta tüvi ña nànduku ndo ña ja'a ndo ma ña kini kuenda ña na kindoo va'a ndo chi'in ma kuñu ndo.

14

Nuu kà'an ndaa na chata ta'an na ndian chìnuni

1 Takan kūu ta na ki'in va'a ndo kuenda ma ndian kùu ta'an ndo ña takä'an koto va'a na, a ìyo va'a na chi'in Ndioo, a töve. Ta juuni koto känita'an yu'u ndo chi'in na cha'a' ña tüvi induku chànini na, takua chànini ndo ndia, ti na tüvi nda kuenda ora jà'a ndo takan. 2 Taku ìyo yo chìnuni ña chànini ña iin ña va'a kùu yi tu kacho ndisaa nuu ma nda ndayu ni kuuni. Va ìyo inga yo töve chìnuni va'a ña chànini na ña va'aga ña kacho ma maa chiti yutun takua kùu yuva. 3 Yakan va taku java yo chìnuni ña chànini yo ña kùu kacho tandi'i nuu ma ndayu, na tüvi ìyo yi ña kuàtu'un yo inga ma ndian ta'an yo ña chàchi mamaa chiti yutuni. Ta taku ma yo chàchi mamaa chiti yutun, juuni na tüvi ìyo yi ña kuàtu'un yo inga ma ndian ta'an yo ña chàchi tandi'i nuu ma ndayu ndia, vati kuenda ma Racha'nu Ndioo, va'ani kùu yi. 4 ¿Ta nda yo kùu yo ña kùuni yo ña tisokuatio inga ma ndian ta'an yo, ta yüvi chito'o na kùu yo?, kùuni ndo. Vati na nde'e ma chito'o na tuva jà'a na ña va'a, a ña tüvi va'a. Tiá va'a ña na ndakoo yo yi kuenda ma Racha'nu, ra kùu chito'o na, vati maa ra kùu ra ña kùu tisokuati ra na tuva yüvi ña va'a kùu ma ña jà'a na. Ta ndiakan ni koo va'a na, ti ìyo ndatu ma Racha'nu kuenda ña ja'a ra ña na nani'i na naja kua koo va'a na.

5 Ta juuni ìyo inga ma ndian chìnuni tu'un Ndioo ña chànini na, ña ma kivi nindeo kùu ma kivi ka'nuga kua ma inga tuku kivi. Ta ìyo inga tuku ma ndian chìnuni ña chànini na, ña tandi'i ma kivi, indukuni kùu yi kuenda na. Yakan va tiá va'a ña na ta'ii'iin ndo, na ja'a ndo takua chànini ndo ña kuu ma ña va'a ña ìyo yi ña ja'a ndo. 6 Yakan va taku ma yo chìnuni ña chànini ña ìyo iin kivi ka'nuga kua ma tiá yi kuenda ña jàka'nu yo Ndioo. Ta maa yo jà'a takan, jà'a yo yi kuenda ma Racha'nu Ndioo. Ta taku maa yo ña chàchi sa'an, na kachi yo yi va kuenda ma Racha'nu, ti kà'an yo ta'vindioo nuu ra cha'a' yi. Ta ma yo tüvi chàchi sa'an, juuni jà'a yo yi kuenda ma Racha'nu Ndioo, ti juuni kà'an yo ta'vindioo nuu ra cha'a' yi ndia.

7 Vati nï'iin yo tüvi ìyo ndito yo kuenda juuni maa yo, ta ni ña kuvi yo kuenda juuni maa yo ndia. 8 Ti tu ìyo ndito yo kuenda ma Racha'nu, takan ìyo yi ña kuu yo. Ta tu kuvi yo, juuni kuenda ma Racha'nu takan ìyo yi ña kuvi yo ndia. Yakan va na tüva kuu vaji ìyo ndito yo a chī'í yo, indukuni kuenda Ndioo ni kuu yo. 9 Vati kuenda ikan kùu yi ña cha chī'í ma Cristu, ta nātaku ndiko ra kuenda ña na kuu ra ma Racha'nu chà'nda tiñu nuu ma ndian ndií, ta nuu ma ndian ìyo ndito ndia.

10 Va ndyo'o, ¿ta naja kua tisokuati ndo juuni ma ndian meru ndo ña chìnuni tu'un Cristu? Ta, ¿naja tüvi ki'in ndo kuenda na, tuva ndisaa yo indukuni ni chaa yo chi'in na nuu tayu ií nuu nàndi ma Racha'nu chà'nda ra tiñu ña jàkutunini ra cha'a' ma ña jà'a yo?, kùuni ndo. 11 Vati nuu ma tutu Ley Ndioo te'en kà'an yi:

Yu'u kà'in ña, juu ndicha kuii ña ra ndito kùi,

ta indukuni iin ña ndicha kùu yi,

ña ni kunandi chiti ndisaa ñivi ìyo ñuñivi ora ni nde'e na yu'u,

ta juuni ma ora ikan ni jaka'nu na,

ta ni ka'an na ña ma Racha'nu Ndioo ndicha kuii ña kùu ra Ndioo,

kàti ma Racha'nu Ndioo chi'in na.

12 Ta takan kùu yi ña ta'ii'iin yo ìyo yi ña ku'va maa yo kuenda cha'a' ma tiñu jà'a yo nuu ma Racha'nu Ndioo, ma ora ni jakutunini ra ma kuati yo.

Koto jä'a ndo na kati'i ma ndian kùu ta'an yo

13 Yakan va na tüvi va'a jà'a yo tu tisokuati yo chata ma ndian kùu ta'an yo ña chìnuni ma tu'un va'a. Vati va'aga ña na nanduku ndo naja kua koo vii ndo chi'in na. Ta tüvi ìyo yi ña ja'a ndo iin ña tüvi va'a chi'in na, ta yakan kùuni ndio yi ja'a yi ña na kati'i na, ta takan kùuni ndio na ndakoo na ma ña chìnuni na tu'un Cristu, jà'a ndo. 14 Va taku yu'u ña kùi iin ra chìnuni va'a ma tu'un Jesucristu, nduva'a chìnuni̱ ña na tüvi nï'iin nuu ma ndayu ña chàcho ña kati yo ña na tüvi va'a kacho yi, va ndisaa nuu ndayu, va'a yi. Tatu ìyo nda yo chànini ña ma ndayu kùu yi ña kini yi kuenda na, juu kìni yi va kuenda maani na, tuva takan chànini na. 15 Tatu cha'a' ma ndayu chàchi ndo kùu yi ña tüvi va'a kùuni ma yani ndo ndian chìnuni ja'a ndo, tajan chi'in ma ña jà'a ndo ikan, jàna'a yi ña na yüvi ndian kùuni ndo nde'e ndo ta'an ndo kùu ndo. Ta koto jä'a ndo ña cha'a' ma ña chàchi ndo ña ja'a yi ña na kesiin ma ndian yani ndo iti' Ndioo, vati juuni cha'a' ndiakan chī'í Cristu ndia. 16 Ta koto kü'va ndo ña na ka'an ndaa ma ñivi chata ma ña va'a nuu ndo. 17 Vati taku ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, na tüvi ni ja'a ra kuenda cha'a' ña, nda nuu ndayu chàchi yo, a nda nuu ma ndixi kùu ma ña chì'i yo, vati jà'a ra kuenda cha'a' ña vii ta ndaa ìyo yo, ta cha'a' yakan kùu yi ña ya'a sii kùuni yo jà'a ma Tati Ií Ndioo. 18 Ta ndisaa nda yo chìnuni ña jà'a takua kùuni ma Racha'nu Cristu, te'en ni kuuni na: Nduva'a sii ni kuuni ma Racha'nu Ndioo jà'a yo, ta nda ma inga ñivi, va'a ni ka'an na chata yo ndia.

19 Yakan va na nanduku yo naja kua koo va'a yo chi'in ma ñivi ta'an yo ña chìnuni, ikan ndisaa yo kuàkua'nu va'a yo chi'in chinituni yo ña chìnuni va'a yo ma tu'un Racha'nu Ndioo. 20 Yakan va koto jä'a ndo ña na jaña ma ndian ta'an ndo ña chìnuni na ma tu'un Ndioo, cha'a' ma ndayu chàchi ndo. Vati ma ña ndicha kùu yi ña: ndisaa kuii ma ña chàchi ndo, va'a yi, uvaa ña na tüvi va'a ja'a ndo tuva chàchi ndo ma ndayu ikan kuenda ña na nde'e ma inga ñivi ndo, ta jaña na ña chìnuni na. 21 Va'aga ña na tüvi kachi ndo sa'an, ta ni ña ko'o ndo ndixi, ta ña na jä'a ndo nï'iin inga nakuyi ña tüvi va'a kuenda na, ti koto ja'a yi ña na jaña na ña chìnuni na ma tu'un Ndioo. 22 Yakan va tu ndicha ña chìnuni ndo iin ña va'a kùu ma ña jà'a ndo, vati ma tu'un ikan kùu yi kuenda maani ndo chi'in Ndioo. Ya'a sii kùuni ma ñivi ña nuna jà'a na ma ña chìto na ña iin ña va'a kùu yi, ta juuni maa na, na töve tiso na kuati nuu na chi'in ma ña jà'a na. 23 Va taku ma ndian chìnuni ña, uvi kua chànini na ña, tu kachi na yi a tüvi. Juuni chata maa na jà'a na ma kuati, ti tüvi jà'a na yi chi'in ndisaa anima na, takua ìyo yi ña ja'a na. Ta tandi'i ma ña jà'a yo ma ora tüvi ndaa va'a kùuni yo ja'a yo yi, iin kuati kùu yi ndia.

15

1 Yakan va taku maa yo ndian chìnuni va'a ìyo yi ña tindee yo ma ndian ta'an yo ña kùmani na ni'i na ma kua chìnuni va'a na, ta yüvi ña nànduku yo ja'a yo ma ña va'a kuenda uvanuu juuni maani yo. 2 Ndisaa yo ìyo yi ña ja'a yo iin tiñu va'a kuenda na, ikan na kuàkua'nu va'a na ta chinuni va'a ga na ma tu'un Ndioo. 3 Vati ni ma Cristu, na tüvi nī nanduku ra ja'a ra ma tiñu va'a kuenda juuni maa ra, ti java tiá va'a ña jāchinu ra ma ña kà'an yi nuu ma tutu Ley Ndioo, ta te'en kà'an yi: “Tandi'i ma ña kà'an na tu'un kini chataun, juuni chatai kōyo ma tu'un kini ndia”, kàti yi. 4 Vati tandi'i ma ña chūndaa ña tāa nuu ma tutu Ndioo tatiempu, tāa na yi ña kùu yi kuenda ña jàna'a yi nuu yo naja kua ìyo yi ña koo yo viviini, ta naja kua ìyo yi ña ndakimani ma tu'un Ndioo yo kuenda ña na ni'i yo naja kua ìyo yi ña kuatu yo ma ña va'a nuu Ndioo iti' nuu. 5 Ta juuni ma Ndioo ña jàna'a nuu yo naja kua koo vii yo, ta naja kua ìyo yi ña ndakimani yo na tindee ra yo ña na induku kuuni yo chi'in ta'an yo, cha'a' ña ndian kuà'an chata Cristu Jesuu kùu yo, 6 ikan ma ora cha ndō'iin ndisaa ndio yo chi'in anima yo ta tu'un kà'an yo, ni jaka'nu ndio yo ma Racha'nu Ndioo, ra kùu Tatá ma Racha'nu yo Jesucristu.

Kàtitu'un ndi tu'un cha'a' Jesuu nuu ma ndian yüvi judíu

7 Yakan va na ndakimani ndo ndo chi'in ma ndian kùu ta'an ndo takua jā'a ma Cristu ña ndākimani ra ra chi'in ndo, ikan na ni'i ndo naja kua kuu jaka'nu ndo ma Racha'nu Ndioo. 8 Yu'u kàti̱ ña, ora kīchi ma Cristu ña kīchi jākuu ra tiñu nuu ma ndian judíu, kuenda ña na jana'a ra ma tu'un ndaa Ndioo. Takan jā'a ra, ti takan ìyo yi ña jachinu ra ma tu'un ña chā'a ma Racha'nu Ndioo nuu ma ndra kūu ñivi yo ña chīyo taji'na. 9 Ta juuni kīchi jàna'a ma Cristu nuu ma ndian yüvi judíu ña, naja kua ìyo yi ña jaka'nu na ma Racha'nu Ndioo cha'a' ña kūnda'vini ra na. Vati ndava nda nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi:

Cha'a' yakan kùu yi ña, yu'u ni jaka'nui ñu̱n tañu ma ñivi yüvi judíu,

ta ni katai yaa kuenda ña ni jaka'nui ñu̱n nuu na.

Takan kà'an yi nuu ma tutu Ndioo.

10 Ta juuni ìyo inga nuu kà'an yi te'en ndia:

Na sii kuuni ndyo'o ndian yüvi judíu,

chi'in ma ndian kùu ñivi judíu ña kùu na ñivi Ndioo ndia,

kàti yi.

11 Ta ìyo inga tuku nuu kà'an ma tutu Ndioo te'en:

Tandi'i ndyo'o ndian yüvi judíu,

ta nda ma nda ndian nikuuni ña ìyo ma ñuñivi,

na jaka'nu na ra ndia,

ti ya'aga ka'nu kùu ma Racha'nu,

kàti yi.

12 Ta nda ma Isaía te'en kà'an ra nuu ma tutu Ndioo ña tāa ra ndia:

Ni koo iin ra kùu tata ma ra nàni Isaí,

vati rakan kùu ra ña vàchi ka'nda ra tiñu nuu ma ñivi yüvi judíu.

Ta ndiakan endee ndàtu na koo na chi'in ra.

Takan kāti ra.

13 Ta vitin kà'in chi'in ma Racha'nu Ndioo ña kùu ra iin ra ndisaa tiempu chà'a ra ña ndàtu yo nuu yo. Ta ndakain nuu ra ña na ja'a ra ña na nduva'a sii kuuni ndo, ta na koo vii ndo chi'in ta'an ndo, cha'a' ña ndian chìnuni ma tu'un ra kùu ndo, ikan na keta ndo iti' nuu chi'in ma ña ndatu ndo, ta juuni ja'a ra ña nduva'a kuatu ndo chi'in ma ndatu, ña jà'a ma Tati Ií ra chi'in ndo ndia.

Ndioo tāchi Paulu ña na katitu'un ra tu'un Ndioo nuu ndian yüvi judíu

14 Yakan va ndyo'o yani̱, cha chā'a va'a ndioi kuenda ña nduva'a va'a ndian kùu ndo, ti ya'a ìyo chinituni ndo kuenda ña jàkuninaa ndo ma ndian kùu ta'an ndo, ña chìnuni. 15 Va taku nuu ma tutu i'ya, tài uvi uni tu'uni chi'in tu'un kachin va'a, kuenda ña koto näani ndo yi. Te'en jà'i yi kuenda ma Racha'nu Ndioo, vati maa ra kùu ra ña chà'a ra ñamani ra nui, 16 kuenda ña na jàkui tiñu nuu Jesucristu tañu ma ñivi yüvi judíu. Vati ma tiñu jà'i kùu yi ña kàtitu'in ma tu'un va'a Ndioo nuu ma ñivi yüvi judíu. Ta ikan jan, ni ku'va ndioi kuenda cha'a' na nuu ma Racha'nu Ndioo, takua kùu iin ña sòkó yo ña chàta'ani ma Racha'nu, ta na kuu na ndian ií ña jà'a ma Tati Ií Ndioo ndia.

17 Ta cha'a' ma ña va'a kùu ma ña jā'a Jesucristu kuendai, ya'a chìsii̱, ti jàkui tiñu nuu ma Racha'nu Ndioo. 18 Vati yu'u, tüvi ni katitu'in ma ña tüvi nī nde'i, ti ma ña ni katitu'in kùu ma ña jā'a Cristu chi'i̱n. Ta tu'un ikan ni ka'in ma nuu ndian yüvi judíu ndanu ni kuuni ma nuu chakunui, kuenda ña na kicha'a na jachi'in na tu'un Ndioo, ora taso'o na ña kà'in, ta nde'e na ma tiñu jà'i ndia. 19 Vati chi'in ndatu ña jàna'a ma seña, ta chi'in tiñu ií ña jà'a ma Tati Ií Ndioo, kua ikan jà'i yi. Ta takan kūu yi ña, kīcha'i kàtitu'in ma tu'un va'a Ndioo nuu ma ñivi ñuu Jerusalén i'ya, naja kua kùu jàkakú Ndioo ma anima na. Ta ndava nda ninii ka'nu ma nda ma yu'u ñuu ìyo ma ñu'u' Ilírico, chākunui kàtitu'in yi ndia. 20 Yakan va yu'u, nduva'a jànini̱ ña kàtitu'in ma tu'un ña jàkakú anima yo mamaa nuu takä'an nakoto na ma tu'un Cristu, ti tüvi kùuni̱ katitu'in yi ma nuu cha yā'a ma ndian kùu meru yo ña cha kātitu'un ndra yi, ta kīcha'a ndra jàkanaa ndra ma ndian chìnuni tu'un Cristu. 21 Vati tiá va'a ña jà'i yi takua kà'an yi te'en nuu ma tutu Ndioo:

Ma ndian takä'an kuii koto ma tu'un ra;

ndiakan kùu ma ndian ni koto yi.

Ta ma ndian takä'an kuii kuni ma tu'un ra;

ndiakan kùu ma ndian ni kutunini yi,

kàti ma tutu Ndioo.

Paulu kàtitu'un ra naja kua ni ku'un ra ñuu Roma

22 Ta cha'a' ma tiñu jà'i i'ya kùu yi ña, vaji kùuni̱ ku'in kunde'i ndo ma nuu ìyo ndo, va nī kuu yi. 23 Va takua ma vitin cha jāchinu ndioi ma tiñu jà'i ma iti' ñu'u' ñuu i'ya. Yakan va kùuni ndioi ku'in kunde'i ndo, ma takua chànini̱ ja'i yi ma tatiempu niku. 24 Nde'o tu kùu ya'i kunde'i ndo ma ora ni ku'in ma ñuu España. Ta ora cha yā'a ndē'i ndo ma iti' kuà'in, vaji tia tiempuni. Tajan nde'o tu kùu tindee ndo yu'u ma tichi iti', ña na kuu chaa va'i tandi'i ma ñuu nuu kuà'in. 25 Va ma vitin, kuà'in ma ñuu Jerusalén, ti ndisoi ma ndatiñu ña sōkó na, kuenda ma ñivi Ndioo ña ndoyo ndakan. 26 Vati ma ndian yüvi judíu, ña chìnuni ña ìyo ma ñuu Macedonia ta ñuu Acaya, nākaya ta'an na xu'un', kuenda ña tachi na yi nuu ndian nda'vi, ña kùu ñivi Ndioo ña ìyo ñuu Jerusalén. 27 Vati iin ña va'a kùu ma ña jā'a ma ndian yüvi judíu ikan, cha'a' ma ndian judíu ña ìyo ñuu Jerusalén, va ma ña ndicha kùu yi ña tàvi ma ndian yüvi judíu ikan nuu na, cha'a' ña nī'i na tu'un va'a Ndioo nuu ndian judíu ikan. Yakan va töve ña ka'nu kùu yi kuenda na tuva tia'vi ndiko na chi'in ndatiñu a xu'un' ña kùmani nuu ma ñivi. 28 Ta ora cha yā'a jāndondaa ndioi ma tiñu i'ya, ta jāya'a ndioi ma xu'un', nda'a' ma ndian ta'an yo ìyo ñuu Jerusalén. Tajan ni ku'un ndioi ma ñu'u' España, ta iti' ya'a kua'ani̱ ma iti' tikan, ni ya'i kunde'e yati̱ ndo. 29 Ta cha chìto va'i ña, ma ora ni kunde'i ndo, ni chai nuu ndo chi'in kua'a' tu'un va'a Cristu kuenda ña ni ka'in yi nuu ndo, ikan na ja'ií ra ndisaa yo chi'in yi.

30 Yakan va ndyo'o yani̱, ndava nda chi'in sivi Racha'nu yo Jesucristu, ta ndava nda chi'in ma Tati Ií Ndioo ña ya'a kùuni ra nde'e ra ndo, jànini̱ ndo ña kuta'an ndo chi'i̱n, jin töve ìyo yatin ndo ora ndè'i tundo'o ña kà'an ndo nuu Ndioo cha'i. 31 Na ndakan ndo nuu ma Racha'nu Ndioo, ña na jakakú ra yu'u nda'a' ma ndian tüvi chìnuni tu'un Cristu ña ìyo ma iti' ñu'u' Judea. Ta juuni na ndakan ndo nuu ra, cha'a' ma ndatiñu ndisoi ña na ja'a ra ña na ki'in va'a ma ndian kùu ñivi Ndioo, ña ìyo ma ñuu Jerusalén kuenda yi ndia. 32 Vati tu Ndioo kùuni ra, kùu tindee ra yu'u, ikan na sii kuuni̱. Ta kùu nindei ita'vi ma ora ni kunde'i ndo nuu ìyo ndo. 33 Ta juuni ma Racha'nu Ndioo, ra jà'a ña na koo va'a yo, na koo ra chi'in ndo. Ta takan na kuu yi. Amén.

16

Paulu tàchi ra saludu nuu ma ndian chìnuni ña nàkoto ra

1 Yu'u, kàtitu'in nuu ndo kuenda ma ñata'an yo ña ya'a chìnuni ña nàni Febe. Vati yakan nduva'a tìndean ma ñivi chìnuni ña ìyo kuenda ma veñu'u ñuu Cencrea. 2 Na ki'in va'a ndo kuenda ña chi'in sivi ma Racha'nu, takua ìyo yi ña ja'a ndo, cha'a' ña kùu ndo ñivi Ndioo. Ta juuni na tindee ndo ña chi'in tandi'i ma ña kumani nuan, ti nduva'a cha tīndean kua'a' ñivi, ta nda mai ndia.

3 Ta na ku'va ndo saludu kuendai nuu ma ña'a nàni Priscila, ta nuu ma ra iian, ra nàni Aquila, ti merui kùu vi chi'in ma tiñu Cristu Jesuu ndia. 4 Vati maa vi kùu vi ña chā'a vi vi ña na nde'e vi tundo'o cha'i, ikan na kakúi. Ta na yüvi uvaa yu'uni chà'a ma ta'vindioo nuu vi, vati ndava nda tandi'i ma ndian chìnuni ña tüvi kùu judíu chà'a yi ndia. 5 Ta juuni na ku'va ndo saludu kuendai nuu ma ndian chìnuni, ña kùti'vi ta'an ma ve'e vi. Ta na ku'va ndo saludu nuu ma ra yani ña ya'a kùuni̱ nde'i ña nàni Epeneto. Vati rakan kùu ma ra nunuu ña chīnuni ma tu'un Cristu ma iti' ñu'u' Acaya. 6 Ta juuni na ku'va ndo saludu nuu ma ña'a nàni Ndiya, ti ya'aga jàtiñu ña kuenda ndo ndia. 7 Ta na ku'va ndo saludu nuu ma ndra merui Andrónico, ta Junias, ndra chūndii indukuni chi'i̱n ma tichi vekaa, ti ndrakan ya'a ka'nu ma ña jā'a ndra kuenda ma Racha'nu Tatá yo, ta ndra ya'a iñu'u tañu tandi'i ma ndra tatun Cristu kùu ndra. Ta ji'naga ndrakan, chìnuni ma tu'un Cristu kua yu'u.

8 Ta juuni na ku'va ndo saludu nuu ma ra nàni Amplia, ra kùu iin ra yani, cha'a' ña chìnuni ra tu'un Racha'nu chito'o yo Cristu ndia. 9 Ta na ku'va ndo saludu nuu ma ra nàni Urbanu, ra kùu meru yo chi'in ma tiñu Cristu; ta na ku'va ndo saludu nuu ma ra yani nàni Estaquis, ra ya'a kùuni̱ nde'i ndia. 10 Ta na ku'va ndo saludu nuu ma ra nàni Apeles, ra ndè'e yo ña ndicha ña chìnuni va'a ra ma tu'un Cristu. Ta juuni na ku'va ndo saludu nuu ma ndian kùu ñivi ma ra nàni Aristóbulu ndia. 11 Ta na ku'va ndo saludu nuu ma ra ñui ña nàni Herodión, ta nuu ma ndian kùu ñivi ma ra nàni Narcisu, ndian chìnuni tu'un ma Racha'nu. 12 Ta juuni na ku'va ndo saludu nuu ma ña nàni Trifena, ta Trifosa, ti ñivi jàtiñu kuenda ma Racha'nu Tatá yo kùu vi ndia. Ta na tachi ndo saludu nuu ma ña ta'an yo ña nàni Pérsida, ña nduva'a jàtiñu kuenda ma Racha'nu. 13 Ta na ku'va ndo saludu ma ra nàni Rufu, ra kāchin ma Racha'nu kuenda ra, ta nuu ma ma'á ra ña kùan takua kùu iin ma'á kuendai ndia. 14 Na ku'va ndo saludu nuu ma ra nàni Asíncrito, ta Flegonte, ta Hermas, ta Patrobas, ta Hermes, ta nda nuu tandi'i inga ndian chìnuni ña ka'ìin chi'in ndra. 15 Ta na ku'va ndo saludu nuu ma ra nàni Filólogo, ta nuu ma ña nàni Julia, ta nuu ma ra nàni Nereo, ta nuu ma ña ta'an ra, ta nuu ma ra nàni Olimpas, ta nda nuu tandi'i ma ndian kùu yani yo ña chìnuni ña ka'ìin chi'in na ndia.

16 Ta na kaña'a ndo chi'in ta'ii'iin ta'an ndo ña chìnuni, ta kunumi ndo na. Ta tandi'i ma ndian chìnuni tu'un Cristu, tàchi na saludu nuu ndo ndia.

17 Ndyo'o yani̱, yu'u jànini̱ ña na ja'a ndo kuenda nuu ndo chi'in ma ndian kùuni tavani'i siin ndo chi'in ma tu'un ña siin kàa kua ma tu'un Ndioo ña kūtu'va ndo. Na kundachiyo ndo xiin na. 18 Vati yüvi tiñu nuu ma Racha'nu yo Jesucristu kùu ma ña jà'a na, ti ma ña jà'a na ikan kùu ma ña kùuni maa na ja'a na. Ta chi'in ma tu'un ña ya'a vita kà'an na, ta chi'in ma tu'un vii ña kà'an na, jànda'viña'a na ma ñivi vita anima. 19 Ta ndisaa ma ñivi cha chìto va'a na, ña ndyo'o chìnuni va'a ndo ma tu'un Ndioo. Ta cha'a' yakan kùu yi ña ya'a chìsii̱ cha'a' ndo. Vati yu'u kùuni̱ ña na koo tu'va ma chinituni ndo, ta ja'a ndo ma ña va'a, ta yüvi ma ña tüvi va'a. 20 Ta ma Racha'nu Ndioo, ra chà'a ña na koo vii anima yo, ta numini tava ra ma ndatu kui'na, ta jakanaa ra yi, ikan na tüva ja'a yi nï'iin nakuyi chata ndo. Ta ma Racha'nu yo Jesuu, na ku'va ra ma ñamani ra nuu ndo.

21 Ta ma ra nàni Timoteu, ra kùu merui chi'in ma tiñu jà'i, juuni tàchi ra saludu nuu ndo chi'in ma ra nàni, Luciu, Jasón, ta Sosípater, ndra kùu ñivi mai.

22 Ta nda yu'u ra nàni Terciu ña tàa ma tutu vali i'ya ña kà'an Paulu, juuni tàchi̱ saludu nuu ndo ña na kumi ma Racha'nu ndo ndia.

23 Ta juuni tàchi ma ra nàni Gayu saludu nuu ndo. Ta rakan chà'a ra kàvai ma nuu ìyo ra. Ta juuni ma ikan chà'a ra kùti'vi ma ñivi chìnuni. Ta juuni tàchi ma ra nàni Latu ma saludu nuu ndo chi'in ma ra tesoreru ma ñuu i'ya, ta chi'in ma ra yani yo ña nàni Cuartu ma nuu ndo ndia.

24 Ta ma Racha'nu yo Jesucristu, na ja'ií ra ndisaa ndo. Ta takan na kuu yi. Amén.

Ma tu'un nuu ndi'inia ña kà'an Paulu ña jàka'nu ra Ndioo

25 Ta na jaka'nu yo ma Racha'nu Ndioo, ra ja'a ña na koo ndaa yo, takua kà'an ma tu'un va'a ra ña kàtitu'in nuu ndo cha'a' ma Racha'nu Jesucristu. Vati ma tu'un ña chīyo xe'e chi'in ma Racha'nu Ndioo, takani cha ìyo yi ma chi'in ra nda antea ña jātuvi ra ma ñuñivi niku. 26 Va vitin ma tu'un ikan cha jākoto ma Racha'nu Ndioo yi yo, cha'a' ma tutu Ndioo ña tāa ma ndra kà'an kuenda ra, ña kà'an indukuni takua kùuni ma Racha'nu Ndioo, ra endee ìyo ndito. Yakan va ma tu'un xe'e ña ìyo chi'in ma Racha'nu Ndioo i'ya niku, cha chītakuati yi tandi'i nuñu'u' ñuñivi, kuenda ña na chinuni na yi, ta jachi'in na yi.

27 Ta ma Racha'nu Ndioo, ra uvanuu ña ìyo ra ya'a chìto ña kā'an, na jaka'nu yo ra nani kivi, ta ndisaa tiempu, kuenda ma Racha'nu Jesucristu. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Corintu Nunuu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Ma tutu nunuu ña tāa racha'nu Paulu kuenda ñivi chìnuni ña ìyo ñuu Corintu

1

Paulu tāa ra tutu i'ya kuenda ndian chìnuni tu'un Cristu ña ìyo Ñuu Corintu

1 Yu'u Paulu, ra kāchin Ndioo ña na kui iin tatun ma Racha'nu Jesucristu, ti takan kùuni maa ra ña na ja'i. Yakan va yu'u chi'in ra yanio Sóstenes, 2 tàa ndi tutu i'ya kuenda ndisaa ndyo'o ndian chìnuni ña ìyo ñuu Corintu, ti maa ndo kùu ma ndian kùu ñivi Ndioo cha'a' ña ndākuu ndo ndian ií jà'a ra. Ta takan kūu ña kāchin Ndioo ndo ña na kuu ndo ndian ií kuenda ra, indukuni takua jà'a ra chi'in tandi'i nuu ndian chìnuni tu'un ra ña ìyo nda nuu ni kùuni. Vati ma Racha'nu Jesucristu kùu ra ña chà'nda ra tiñu nuu yo chi'in nuu ndisaa ndiakan ndia. 3 Ta Ndioo ra kùu Tatá yo chi'in ma Racha'nu Jesucristu ra kùu chito'o yo, na koso ra ma ñamani ra chata ndo, ta na ja'a ra ña na koo vii ndo chi'in ra ndia.

Racha'nu Cristu chà'a ra mamaa ña va'a nuu ma ndian kùu ñivi ra

4 Nani kivi ora chà'i ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo kuenda ndo, ti cha'a' ña ìyo ndo kuenda Jesucristu kùu yi ña nì'i ndo ma ñamani Ndioo. 5 Ta cha'a' ña ndō'iin ndo chi'in Cristu kùu yi ña chā'a ma Racha'nu Ndioo ndatu ra nuu ndo, ikan na koo va'a ma chinituni ndo, ta kàtitu'un kachin ndo ma tu'un ra ndia. 6 Vati ma tu'un ña kātitu'in nuu ndo cha'a' Cristu, cha ìyo yi ma tichi anima ndo, ta vitin juu yi kùu ma ña jàna'a yi nuu ndo. 7 Ta cha'a' ña'a kùu yi ña tüvi kumani nuu ndo ma ña va'a nì'i ndo nuu Ndioo ora ndàtu va'a ndo, nda kati chaa ma kivi ña ni kichaa ndiko ma Racha'nu Jesucristu. 8 Vati maa ma Racha'nu Ndioo ni jakuenda va'a ra ndo endeeni, nda kati ni chaa ma kivi ña ni kichaa ndiko ra, ikan na tüvi ka'an ma ñivi chata ndo ma ora ni kichaa ra. 9 Vati taku ma Racha'nu Ndioo iin ra ndicha kùu ra ña jàchinu ra ma tu'un kà'an ra, ti maa ra kùu ra ña kàti ra ña na ndo'iin yo chi'in ma se'e ra Jesucristu, ra kùu chito'o yo.

Na vä'a kesiin ndo iti' Ndioo tuva ndicha ña ñivi chìnuni kùu ndo

10 Ndyo'o yani, chi'in sivi Racha'nu yo Jesucristu chìkain ñamani nuu ndo ña na jando'iin tu'un ndo chi'in ta'an ndo, ikan na tüva kanita'an yu'u ndo chi'in na. Yakan va na koo vii ndo, ta induku kuuni ndo chi'in na ndia. 11 Kà'in takan chi'in ndo ndyo'o yani, vati chītoi tu'un yu'u ma ndian kùu ñivi ma ra nàni Cloé ña ya'a kànita'an yu'u ndo chi'in ma ñivi ta'an ndo ña chìnuni tu'un Cristu. 12 Ta chi'in ma tu'un ña chīni̱ ikan, kùuni katitu'in nuu ndo ña ìyo ma ndian ìyo tañu ndo ña siin siin chànini, ta te'en kà'an na: “Ndyu'u, kùu ndi kuenda Paulu”, kàti na. Ta ìyo inga ndo ña kà'an: “Ndyu'u kùu ndi kuenda ma ra nàni Apolo”, kàti ndo. Ta ìyo inga ndo ña kà'an: “Ndyu'u kùu ma ndian ìyo kuenda Petu'.” Ta ìyo inga ndo ña kà'an: “Ndyu'u kùu ndi kuenda Cristu”, kàti ndo. 13 ¿A chànini ndo ña uvi nuu Cristu kùu ra?, kùuni ndo. Ta, ¿a chànini ndo ña yu'u kùu ma ra chī'í nuu kruu cha'a' ma kuati ndo?, kùuni ndo. ¿A chànini ndo ña chi'in sivi Paulu kùu yi ña kūnduta ndo?, kùuni ndo. Va na yüvi takan kùu yi. 14 Ta cha'a' yakan kùu yi ña yu'u chà'i ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo, ña tüvi nī jakundutai nï'iin ndo, ti uvanuu ma ndian jākundutai kùu ma ra nàni Crispo, ta ra nàni Gayu. 15 Va'ani ña töve kua'a' ndo jākundutai, ti koto ka'an ndo ña chi'in sivi̱ kùu yi ña jākundutai ñivi. 16 Ta juuni chàku'uni̱ ña jākundutai ñivi ìyo ve'e ma ra nàni Estéfana ndia, va na tüva chàku'uni̱ tuva ìyo inga ndo ña jākundutai. 17 Vati Cristu tüvi nī tachi ra yu'u ña na jakundutai ñivi, ti tāchi ra yu'u ña na katitu'in tu'un ra nuu ndo. Yakan va na yüvi tu'un ña kèe tichi chinituni mai kùu ma ña kā'in chi'in ndo, titu takan kùu yi, tajan kùuni yi ka'an yi ña na tüvi nda kuenda kùu yi ña chī'í ma Jesucristu nuu kruu cha'a' ma kuatio, tuva takan chànini ndo.

Va'aga ña chànini Cristu kua chànini ma ñivi ìyo ñuñivi

18 Kua'a' ma ñivi ìyo kuati ña kuà'an iti' andaya', chànini na ña: chïto nda kuenda kùu yi ña chī'í ma Cristu nuu kruu cha'a' ma kuatio, chànini na. Va kuenda maa yo ña kùu yo ndian chìnuni tu'un ra, cha chìto va'a yo ña ni kakú yo, ti ndatu Ndioo kùu yi. 19 Ta cha'a' yakan kùu yi ña te'en kà'an yi nuu ma tutu Ndioo:

Ta ni jandi'i̱ ma chinituni ma ndian chìto ña kà'an, kùuni na.

Ta takan naa ndi'i ma ña chànini na jà'i.

Takan kàti Ndioo.

20 Va vitin tüva ndakutiñu ma tu'un kà'an ma ndra ya'a chìto ña kà'an. Ta juuni na tüva ndakutiñu ma tu'un jàna'a ma ndra matru nuu ma ñivi, ta ni ma ndra kànita'an yu'u cha'a' ma ña ìyo ñuñivi i'ya ndia, ti ma Racha'nu Ndioo cha jā'a ra ma tu'un na ña kùu yi iin ña tüvi ndakutiñu. 21 Vati ma Racha'nu Ndioo ìyo kua'a' ma chinituni ra, vati ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya chi'in ma chinituni maa na, na töve kuu kuta'an na ma kua kuu koo nakoto na ma Ndioo. Va ma ndian chìnuni ma tu'un ña kàtitu'un ndi cha'a' ra, ndiakan kùu ma ndian chā'a ra ña na nakoto na ra, ti kùuni ra jakakú ra na, vaji kuenda inga na, ma tu'un ña kàtitu'un ndi töve nda kuenda yi, chànini na.

22 Takua vitin ma ndian judíu, endee chìkan na ña na ja'a Ndioo ndatu ka'nu ña na nde'e na. Ta ma ndian yüvi judíu ya'aga chàta'ani na taso'o na ma tu'un ndian ìyo chinituni ña ìyo ma ñuñivi i'ya ndia. 23 Va taku ndyu'u, kàtitu'un ndi naja kua chī'í Racha'nu Cristu nuu kruu. Yakan va cha'a' ma tu'un kà'an ndi i'ya kùu yi ña ya'a xaani ma ndian judíu kuni na yi, ta nda ma ndian yüvi judíu, ndè'e na ndyu'u, ti ma tu'un kà'an ndi tüvi nda kuàtiñu yi, kùuni na. 24 Va taku ma ndian cha kāchin Ndioo, jin kùu na ndian judíu, a ndian yüvi judíu, va induku chìto na ña Cristu kùu ma ndatu ma Racha'nu Ndioo, ta chinituni ra ndia. 25 Vati ìyo ndian chànini ña cha'a' ña ya'a ndava xini Ndioo kùu yi ña jà'a ra takan, kùuni na. ¿A tüvi chìto na ña ma Racha'nu Ndioo kùu ma ra ìyoga chinituni kua ma ñivi ñuñivi? Ta ìyo inga ndian chànini ña ma Racha'nu Ndioo na tüvi ñandee ra, kùuni na, va na tüvi chà'a na kuenda ña rakan kùu ma ra ìyoga ñandee kua ndisaa ma ndian ìyo nuñu'u' ñuñivi i'ya. 26 Ndyo'o yani, yu'u kùuni̱ ña na ku'va ndo kuenda ña vaji tiani ndo kùu ma ndian ìyo chinituni tañu ndian chìnuni, takua kà'an ma ñivi ñuñivi, va maa ma Racha'nu Ndioo kùu ma ra kāchin ndo, vaji takan kùu ndo. Ta juuni na tüva kuu vaji kà'an na ña tiani ndo kùu ma ndian ndiso tiñu ka'nu, ta tiani ndo kùu ma ndian vàchi tañu ma ndian kuika ndia. 27 Ta cha'a' ña kà'an na takan kùu yi ña kāchin ma Racha'nu Ndioo ndyo'o ña kùu ndo ma ñivi ñuñivi ña tüvi ìyo kua'a' chinituni, kuenda ma ndian ya'a chìto ña kà'an, ta kukanuu na nde'e na ndo, ta juuni kāchin ra ndyo'o ña kùu ndo ndian tüvi kua'a' ñandee, ikan na jakukanuu ndo ma ndian ya'a ìyo ñandee ña ìyo ñuñivi i'ya. 28 Ta cha'a' yakan kùu yi ña kāchin ma Racha'nu Ndioo ma ndian nda'vi, chi'in ma ndian tüvi ndakutiñu kuenda ña na januu na ma ndian ya'a chìto ña kà'an. 29 Ta takan kùu yi ña nï'iin yo na küu jatayi maa yo yo nuu ma Racha'nu Ndioo. 30 Vati maa ra kùu ra ña jāndo'iin ra ndo chi'in ma Racha'nu Jesucristu ña na kuu ndo ñivi ra. Ta juuni ma Racha'nu Ndioo ikan, kùu ra ña chā'a ra chinituni ra kuenda yo, ta jāndaku ra yo ña kùu yo ndian ndaa ta ií kuenda ma Racha'nu Jesucristu, ti maa ra kùu ra ña jānaa ra kuati yo niku. 31 Takan kūu ta cha'a' yakan kùu yi ña ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Tu ìyo nda yo kùunio jaka'nu yo iin nakuyi, va'aga ña na jaka'nu yo ma Racha'nu”, kàti yi.

2

Kàtitu'un Paulu naja kua chī'í Cristu nuu kruu

1 Ndyo'o yani, ora chā'in cha kātitu'in ma tu'un ndaa ña ìyo xe'e chi'in ma Racha'nu Ndioo nuu ndo, tüvi nī ka'in yi chi'in tu'un nduva'a va'a kà'an, ta ni chi'in ma tu'un kà'an ma ndra ya'a chìto ña kà'an nuu ndo ndia. 2 Vati ma ora chīyoi chi'in ndo, tüvi nī nakanini̱ cha'a' inga ma tu'un kuenda ña kātitu'in yi nuu ndo, ti ma tu'un kātitu'in nuu ndo, kùu mamaa ma tu'un ña kà'an cha'a' ma Racha'nu Jesucristu takua kùu naja kua chī'í ra nuu kruu. 3 Yakan va ma ora chāi nuu ìyo ndo, ndava ndayui jà'a ña ya'a ndasii̱, ti tüvi ìyo kua'a' ñandei ma ora ikan. 4 Ta ma ora kātitu'in ma tu'un cha'a' Jesuu nuu ndo tüvi nī kuuni jandomani̱ ndo chi'in ma tu'un kà'an ma ndra ya'a chìto ña kā'an, ta ni chi'in tu'un nduva'a va'a kà'an, vati tiá va'a ña jāndomani̱ ndo chi'in ñandee ma Tati Ií Ndioo, ta chi'in ma ndatu ma Racha'nu Ndioo ndia. 5 Takan jāna'i nuu ndo ti kùuni̱ ña na chinuni va'a ndo, cha'a' ma ndatu ña ìyo chi'in Ndioo, ta tüvi cha'a' ma tu'un kà'an ma ndra chìto ña kā'an ña ìyo ma ñuñivi i'yani.

Ma Tati Ií ma Racha'nu Ndioo chà'a yi ña na nakoto yo ra

6 Va taku kuenda ma ndian cha tīin va'a ma tu'un Ndioo, nuu ndiakan va chìniñu'u ndi kàtitu'un ndi ma tu'un vii ña ìyo tichi chinituni va'a ña chà'a ma Ndioo nuu ndi chi'in na. Va siin kàa ma tu'un kà'an ma ndra chìto ña kā'an, chi'in ma tu'un kà'an ma ndra kumitiñu, kua ma tu'un kà'an ndyu'u. Vati ndyu'u siin kua chànini ndi, va ni keta iin kivi ña ndisaa ndiakan ni jandi'i ra nuu na. 7 Takan kàtitu'un ndi nuu ndo, ti ma Racha'nu Ndioo, ndicha va'a ña ìyo iin tu'un xe'e ña chìto ra, nda antea ña jātuvi ra ma ñuñivi i'ya. Va ma tu'un ikan tüvi nī cha'a ra ña na koto nï'iin ñivi yi niku, vaji ma ña kùuni ra kuenda yo cha'a yi ña na kuu yo ndian ka'nu takua kùu ra ma nuu ìyo ra. 8 Yakan va ma tu'un i'ya kùu yi ña tüvi nī kutunini ma ndra kumitiñu, ña ìyo ma ñuñivi i'ya yi. Ti tu ndicha ña kūtunini ndra ma ña kùuni yi ka'an yi, na tüvi ìyo yi ña ka'ni ndra ma Racha'nu nuu kruu niku, ra nduva'a kuii ka'nu. 9 Ta cha'a' yakan kùu yi ña, te'en kà'an yi nuu ma tutu Ndioo:

Kuenda ma ndian kùuni na nde'e na ma Racha'nu Ndioo,

cha ìyo tu'va iin ña ka'nu kuenda na jà'a ra,

Ta yakan nï'iin ñivi takä'an nde'e na yi, ta ni ña takä'an taso'o na yi,

ta takä'an nakanini na yi ndia, ti iin ña ya'a ka'nu kùu yi kuenda na.

10 Va ma tu'un xe'e i'ya, kùu yi ña chā'a ma Racha'nu Ndioo ña na jakoto ma Tati Ií ra yi ndi, ti ma Tati Ií ikan, kùu yi ña chìto yi tandi'i ma tu'un ña chànini ra, ta nda ma tu'un ya'a indii xe'e ña ìyo tichi anima ra ndia.

11 Ta nï'iin na küu koto na naja kua chànini inga ñivi, ti ta'ii'iin na chìto maa na naja kua chànini na. Yakan va indukuni takan kùu yi chi'in ma Racha'nu Ndioo, ti uvaa ma Tati Ií ra kùu ma ra chìto va'a naja kua chànini ra ndia. 12 Va taku maa ndi, ti tüvi nī tiin ndi ma kua chànini ma ñivi ñuñivi i'ya, vati tīin ndi ma kua kà'an ma Tati Ií ña vàchi kuenda Ndioo, kuenda ña na kutunini ndi naja kua kùu ma ñamani Ndioo ña chā'a saani ra nuu ndi. 13 Takan kàtitu'un ndi nuu ndo, ti kua ikan jāna'a ma Tati Ií Ndioo nuu ndi. Vati na yüvi ma tu'un vàchi tichi chinituni maani ndi kùu yi ña kàtitu'un ndi yi nuu ndo ndia. Yakan va kua ikan kùu yi ña kàtitu'un ndi ma tu'un ña jāna'a ma Tati Ií Ndioo nuu ndi, ikan na kuu nakoto kachin va'a ga ndo ma Racha'nu Ndioo.

14 Ti ma ndian takä'an nakoto na ma Racha'nu Ndioo, na tüvi chìto na naja kua ìyo ma Tati Ií ra, ta na küu kutunini na yi, ti kùu yi takua kùu iin ndian tivi xini kuenda na, vati ma Tati Ií Ndioo tüvi ìyo yi chi'in na. 15 Va taku ma ndian ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'in, ndiakan kùu kutunini na tandi'i yi, ta ma ndian töve ma Tati Ií chi'in, ndiakan töve kùu ki'in na kuenda ma ndian ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'in, ti na küu kutunini na yi. 16 Ta cha'a' yakan kùu yi ña te'en kà'an yi nuu ma tutu Ndioo:

Nï'iin ñivi tüvi chìto na naja kua chànini ma Racha'nu Ndioo,

ta nï'iin ñivi tüvi nī jana'a nuu ra ndia.

Vaji takan kùu yi va maa yo chànini yo takua chànini Cristu, ti ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'in yo.

3

Paulu jàkuu ra tiñu kuenda ma Racha'nu Ndioo

1 Ndyo'o yani, ora chīyoi chi'in ndo ta kātitu'in ma tu'un Ndioo nuu ndo, nī kuu katitu'un kachi̱n yi, takua ìyo yi ña kàtitu'in yi nuu ma ndian ìyo Tati Ií Ndioo chi'in, ti mamaa ña jà'a ma ñivi ñuñivini kùu ma ña jà'a ndo. Ta kumaniga chinituni ndo, ti jà'a ndo takua jà'a ma ndiakuati ña ìyo kuenda Cristu ña kumani chinituni, kua ikan jà'a ndo. 2 Takan kūu yakan va chi'in mamaa tu'un ta'ani kātitu'in yi nuu ndo, ti na küu ja'a ndo kutunini ndo ma tu'un ña kàtitu'in nuu ma ndian chìnuni va'a, vati jà'a ndo takua jà'a ma ndiakuati ña ya'a ndava xini, ti kumaniga koto ndo ma tu'un ka'nuga. Ta nda ma vitin, juuni takä'an kuu ja'a ndo yi ndia. 3 Ta töve tandikun va'a ndo ma iti' Tati Ií Ndioo, vati tava juuni jà'aga ndo takua jà'a ma ndian ìyo ñuñivi ña kànita'an yu'u na chi'in ta'an na, ta tixin ndo nde'e ndo ta'an ndo. Ndicha kuii ña induku kùu ndo takua kùu ndian ìyo ma ñuñivini. 4 Vati taku ma ora kà'an ndo ña: “Ndian jàkua'a chi'in Pauluni kùu ndyu'u”, kati ndo. Ta ìyo inga ndo ña kà'an te'en ndia: “Ndian jàkua'a chi'in Apoloni kùu ndyu'u”, kàti ndo. Ndisaa ma ña kà'an ndo takan töve va'a yi, ti kùu yi takua kà'an ma ñivi ìyo ñuñivini.

5 ¿A tükuii chà'a ndo kuenda ña ni yu'u Paulu, ta ni Apolo, tüvi ìyo yi ña jaka'nu ndo ndi?, ti ndra jàkuu tiñu Cristuni kùu ndi. Ta cha'a' ndyu'u kùu yi ña chìnuni ndo tu'un ma Racha'nu. Yakan va ta'ii'iin ndi jātiñu va'a ndi chi'in ma tiñu chā'a ra nuu ndi. 6 Taku ma tu'un Ndioo kùu yi takua kùu ma chiti tàchio. Yakan va ma tiñu jà'a ndi kùu yi ña: Yu'u kùu ma ra chàkin yava tu'un ikan ma tichi anima ndo, ta ma ra merui ra nàni Apolo, rakan kùu ma ra chōso cha'a' yi. Va ma Racha'nu Ndioo, kùu ma ra jakua'nu yi ma tichi anima ndo. 7 Yakan va ni ma ndra tàchi, ta ni ma ndra chòso cha'a' yi, na tüvi ka'nu nduva'a kuii kùu ndra kuenda Ndioo, ti yüvi tiñu ka'nu kùu ma ña jà'a ndra kuenda ra. Vati uvanuu Ndioo kùu ra ña ya'a ìyo kuenda ra, ti rakan kùu ra jàkua'nu ra ma yava ña chàkin ndra. 8 Vati taku ma ndra tàchi, chi'in ma ndra chòso cha'a yi, indukuni kùu ma tiñu jà'a ndra kuenda ma Racha'nu Ndioo, vaji tiá iti' nuu ni ku'va ra ya'vi nuu ta'ii'iin ndra cha'a' ña naja kua jātiñu ndra ma tiñu ra. 9 Yakan va, maa ndi kùu ndi ña jàtiñu ndi kuenda ma Racha'nu Ndioo, ta maa ndo kùu ndo takua kùu ma ñu'u' nuu tachio ña kùu chito'o ra yi, ta kùu ndo takua kùu ma iin ve'e ña ja kīcha'a ra jàva'a ra ndia.

10 Yakan va ma Ndioo chā'a ra tiñu nui ña kùu yi ña yu'u kùu ma ra kātitu'un ma tu'un Ndioo nuu ndo, ta kùi takua kùu ma ra nunuu já kīcha'a jàva'a cha'a ma ve'e, va vitin cha ìyo inga tuku ma ndra chaa ña kàtitu'un yi nuu ndo. Ta ndrakan ìyo yi ña ja'a va'a ndra kuenda nuu ndra chi'in ma tiñu jà'a ndra siki ma ve'e ña jàva'a ndra. 11 Vati ma cha'a' ve'e ikan kùu yi ma Jesucristu. Ta nï'iin yo na küu java'a yo inga tuku yi ma nuu cha kūva'a yi. 12 Ta siki ma cha'a ve'e ikan, kùu ja'a yo ma tiñu va'a, a tiñu ña tüvi va'a, vati kùu ja'a yo yi chi'in oro, chi'in plata, a chi'in yuu tacha ndia. Ta juuni kùu ja'a yo siki yi chi'in ita, chi'in yutun, a chi'in tiama itu ndia. 13 Ta ikan jan, ni keta ndio ma kivi ña ni kichi ndio ma Racha'nu Cristu, ña vàchi jàkutuni ra ma kuati yo. Ta ma kivi ikan ni jana'a yi iin ku'va nuu yo tu va'a a vä'a' kùu ma tiñu ña jà'a ta'ii'iin yo. Takan ni ja'a ra takua jà'a yo ora ti'o ma ñu'ú ve'e ña jàkuva'a yi chi'in ma ndatiñu ña ti'o chi'in yi nde'o a kayu yi a töve. 14 Ta tu ìyo nda yo jā'a ma tiñu va'a ña tüvi ni kayu jà'a ma ñu'ú ikan, ni ni'o ya'vi yo. 15 Ta tu ìyo tiñu jā'a yo ña kāyu yi cha'a' ña tüvi va'a jā'a yo ma tiñu ikan, ni janaa ndi'i ma Racha'nu nuu yi, vaji maa ndra kùu kundee ndra kakú ndra nuu ma ñu'ú vaji janda kaan ni'ni nia ndra.

16 ¿A tüvi chìto ndo ña maa ndo kùu ma veñu'u Ndioo, cha'a' ña ìyo ma Tati Ií ra chi'in ndo? 17 Ta tu ìyo nda yo jàndi'i nuu ma veñu'u Ndioo, juuni Ndioo ni jandi'i ra nuu ma ndian jandi'i nuu yi ndia, ti ma veñu'u Ndioo ya'a ií yi, ta ma veñu'u ikan kùu maa yo.

18 Ta juuni koto kü'va ndo ña janda'viña'a inga ñivi ndo chi'in ma tu'un kà'an na, ti tu ìyo nda ndyo'o chànini ña ya'a chìto ndo ña kà'an ndo nuu ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya, kùuni ndo. Tiá va'a ña na jaña ndo ma kua chànini ndo, ikan na ni'i ndo ma chinituni va'a ña ìyo chi'in ma Racha'nu Ndioo kuenda ndo. 19 Vati ma tu'un ìyo tichi chinituni ma ndian chìto ña kā'an, na tüvi nda kuenda yi kuenda Ndioo. Vati nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi cha'a' ndiakan: “Ma ndian kà'an ña ya'a ìyo chinituni na, kùuni na, juuni maa na ni koyo na tichi ma trampa kini ña jà'a ña chànini na ña chìto na”, kàti yi. 20 Ta juuni ìyo inga tuku nuu kà'an yi te'en nuu ma tutu Ndioo ndia: “Racha'nu Ndioo kùu ra ña chìto va'a ra ña ndisaa tu'un ìyo tichi chinituni ma ndian chìto ña kà'an, na tüvi nda kuàtiñu yi kuenda ra”, kà'an ma tu'un Ndioo. 21 Yakan va, nï'iin ndo tüvi ìyo yi ña jatayi ndo ndo cha'a' ña jàchi'in ndo ma tu'un kà'an ma ñivi ñuñivini. Vati ndisaa ma ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, kuenda ndo kùu yi: 22 taku yu'u Paulu chi'in Apolo, chi'in Petu' ndia, ìyo ndi kuenda na katitu'un ndi tu'un ma Racha'nu nuu ndo. Ta nda ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, juuni ña'a ndo kùu yi, na tüva kùu vaji ndian cha chī'í, a ndian ndito, va nda vitin ta iti' nuu, ndisaa yi kùu yi kuenda maa ndo, 23 ti ndyo'o kùu ndo kuenda Cristu, ta Cristu kùu ra kuenda ma Racha'nu Ndioo.

4

Paulu kàtitu'un ra naja kua ìyo yi ña kuiso ma ndra kùu tatun Jesucristu tiñu

1 Takan kūu yakan va cha chìto va'a ma ñivi naja kua jàkuu ndi tiñu kuenda Cristu, ta naja kua jākuiso ra tiñu ndi ña na katitu'un ndi ma tu'un xe'e ña indii anima Ndioo chi'in kua'a' va'a ñivi ndia. 2 Yakan va ndisaa ndyu'u ña ndiso tiñu ña kùu tatun Cristu, ìyo yi ña ja'a ndi ña jachinu ndi ma tiñu takua kùuni ma Cristu ja'a ndi. 3 Ti taku yu'u Paulu, na tükuii nakanini̱ cha'a' ña tìsokuati ndo yu'u, a ma ndra kumitiñu ña ìyo nuñu'u' ñuñivi i'ya, vaji tu mai tìsokuati chata juuni mai, töve nda kuenda kùu yi tu takan jà'i ndia. 4 Yakan va töve chà'i kuenda ña tu ìyo ma ña töve va'a jà'i. Ta na yüvi cha'a' ña chànini̱ takan, ña tüvi kùuni yi ka'an yi ña ma ña jà'i kùu yi ña va'a. Va uvanuu ma Racha'nu Ndioo kùu ra ña kùu jakutunini ma ña jà'i, a ña va'a a ña töve va'a kùu yi. 5 Ta koto tïsokuati ndo ndi antea ña kichaa ma Cristu, tiá va'a ña na kuatu ndo ña na jana'a maa ma Racha'nu yi ora ni kichi ra. Vati maa ra kùu ra ña ni kati ra ma ña ndaa, ta ma tu'un xe'e ña chànini yo ndia. Ta ikan jan ni ku'va ndio ma Racha'nu Ndioo ma ya'vi yo, ta takan tiñu'u ra yo tuva ma tiñu jā'a yo va'a yi a tüvi.

6 Yakan va ndyo'o yani, ndisaa ma tu'un ña ja kātitu'in i'ya ña va'a maa ndo kùu yi, takua kùu iin ña kà'an yi cha'a' juuni mai, ta cha'a' ra nàni Apolo ndia. Kua ikan ìyo yi ña kutu'va ndo koo ndo takua kà'an ma tutu Ndioo, ta tüvi kanduu ja'a ndo tiá takua kà'an ma tutu Ndioo. Ta koto jändotayi ndo ndo cha'a' nda ñivi nikuuni ñivi jàna'a nuu ndo, ta takan kà'an ndo chata ma inga ndian ta'an ndo. 7 Va na tüvi va'a jà'a ndo ña kà'an ndo ña ndian va'aga kùu iin ndian ta'an ndo kua inga ma ndian ta'an ndo. ¿A tüvi chìto ndo ña ndisaa ma ña ìyo chi'in ndo, mamaa ña chā'a Ndioo nuu ndo kùu yi ña kà'an ndo takan? Ta tu ndicha ña takan kùu yi, ¿ta naja jàka'nu ndo ndo tuva ma ña nī'i ndo, töve iin ña kīchi nda'a' juuni maa ndo kùu yi?

8 Ndyo'o chànini ndo ña cha ìyo ndisaa ma ña chiniñu'u ndo, kùuni ndo, ta chi'in ma ña kuika ndo ndia. Ta cha'a' yakan kùu yi ña na tüva chiniñu'u ndo ndyu'u, kùuni ndo. ¡Va na yüvi takan kùu yi!, ti tu ndicha ña takan kùu yi, tajan nda ndyu'u ìyo yi ña koo va'a ndi chi'in ndo ma nuu chà'nda ndo tiñu ndia. 9 Ta cha'a' yakan kùu yi ña yu'u chànini̱ ña ndisaa ndyu'u ndra kùu tatun Jesucristu, cha ndākoo ma Racha'nu Ndioo ndi ña na nde'e ndisaa ma ñu'u' ñuñivi ndi, taku nda ndian kùu ma ñivi, ta nda ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ndia, ora chakan na ndyu'u takua kùu ma ndian jākanaa ma kuati ndi, ta chūnaa na ndyu'u ña jànde'e na tundo'o nda kati ka'ni na ndi.

10 Yakan va cha'a' ña ya'a chìnuni ndi tu'un Cristu kùu yi ña kà'an ma ñivi ña ndian tivi xini kùu ndi, kati na. Ta ndyo'o kùu ndo ma ndian ya'a ìyo chinituni, kati na. Ta juuni chànini na ña ndyo'o ya'a ìyo ñandee ndo, ta ndyu'u tüvi. Ta juuni ya'a chàta'ani ma ñivi tiñu'u na ndo, ta ndyu'u java kà'an ndaani na chata ndi. 11 Ta nda ma nda vitin, juuni ndo'o ga ndi tama', ti tüvi nì'i ndi ña kachi ndi, ta nàtii ndi takuii, ta kùmani ja'ma ku'un ndi, ta ya'a jànde'e na tundo'o ndi, ta kùmani ve'e koo ndi ndia. 12 Ta ya'aga cha chìtatu ndi jà'a ña ya'a ni'i jàtiñu ndi chi'in nda'a' ndi. Ta ma ora kànduva'a ma ñivi ndi, ta ndyu'u kà'an viviini ndi chi'in na. Ta ora jànde'e ma ñivi tundo'o ndi, ta ndyu'u jàndeeni ndi ndia. 13 Ta ora kà'an ma ñivi ña ndian kini kùu ndi, ta ndyu'u kà'an viviini ndi chi'in na. Takan kūu yakan va kùu ndi takua kùu ma ñuma ña kèe kuñu yo, a ma cha'an ña chàta ma ñivi, ta kua ikan jà'a na ma nda vitin ndia.

14 Ndyo'o yani, ndisaa ma tu'un ña kàtitu'in nuu ndo nuu ma tutu i'ya, tüvi kà'in yi kuenda ña na kukanuu ndo, vati kà'in yi kuenda ña jàkuninai ndo, ti ya'a kùuni̱ nde'i ndo, takua kùuni̱ nde'i iin ma ndian kùu se'e mai. 15 Yakan va vaji ìyo kua'a' mii ndra matru ña jàna'a nuu ndo cha'a' ña naja kua ìyo Cristu, va tüvi kùuni ndra nde'e ndra ndo, takua kùuni ma ndian kùu tatá ndo nde'e ra ndo. ¿A tüvi chà'a ndo kuenda ña yu'u kùi takua kùu ma iin tatá ndo cha'a' ña kàtitu'in ma tu'un Jesucristu ña kà'an naja kua kùu kakú ndo? 16 Yakan va chìkain ñamani nuu ndo ña na ja'a ndo takua jà'i.

17 Ta cha'a' ña'a kùu yi ña tàchi̱ ma ra nàni Timoteu, iin ra ya'a kùuni̱ nde'i ña kùu takua kùu iin ra se'i cha'a' ña ya'a chìnuni ra ma tu'un ma Racha'nu. Yakan va, ra'ya kùu ra ña ni katitu'un ra nuu ndo naja kua jàtiñui kuenda Cristu Jesuu, ta naja kua jàna'i ma tu'un ma Racha'nu nuu ndisaa ma ndian chìnuni nuu kùti'vi na ma ninii iti' chàkunui. 18 Vati ìyo ndian ìyo tañu ndo ña cha kīcha'a na jàtayi na na, ti chànini na ña na tüvi ni kunde'e ndikoi ndo inga cha'a', kùuni na. 19 Va tu ma Racha'nu kùuni, tajan kùu ku'in kunde'i ndo ma nuu ìyo ndo tiá numini ma kua chànini̱. Ta ikan jan ni nde'e ndioi ma ña ni ja'a ma ndian jàtayi. Ta na yüvi yakani, ti nda ma ña ni ka'an na ni nde'i ta juuni ni nde'i tu ndicha ña a ìyo ma ndatu Ndioo chi'in na a töve ndicha, ndia. 20 Ti tu ndicha ña chà'a na ña na ka'nda Ndioo tiñu nuu na, tüvi ìyo yi ña ka'an na yi chi'in tu'un yu'u mani na, ti ìyo yi ña jana'a na ma ña jà'a na chi'in ndatu ña chā'a Ndioo nuu na. 21 Yakan va naja kua chànini ndo, ¿a ìyo yi ña jande'i tundo'o ndo ma ora ni chai?, kùuni ndo. ¿A tiá va'a ña na vii na nde'i ndo, ta kuuni̱ nde'i ndo?, kùuni ndo.

5

Paulu kàtitu'un ra naja kua ìyo yi ña koo ma ndian kini xini chi'in ma ndian kùu ta'an na

1 Ta yu'u chìtu'in ña ìyo iin ra ìyo tañu ndyo'o ndian chìnuni ña ndàka ra juuni ma ma'á ka'nu ra, ta yakan ti iin kuati ya'a ka'nu kùu yi ña ni ma ndian tüvi chìnuni, tüvi jà'a na takan ndia. 2 Yakan va na tüvi va'a jà'a ndo ña jàndaku tayi ndo ndo cha'a' ma kuati ña jà'a ra, tiá va'a ña na nda'vi kùuni ndo, ta tavani'i ndo ra ma nuu jàka'nu ra Ndioo chi'in ndo. 3 Ndicha va'a ti tüvi ìyoi chi'in ndo, va ìyoi chi'in ndo chi'in chinituni̱. Ta chi'in ma chinituni̱ cha tīsokuati̱ ma ra jà'a ña kini ikan, va na yüvi cha'a' ña tüvi ìyoi chi'in ndo, ta kùuni ndo ja'a ndo ma ña tüvi va'a, vati na ja'a ndo ma ña va'a takua jà'a ndo yi ma ora ìyoi chi'in ndo. 4 Yakan va na kuti'vita'an ndo chi'in sivi ma Racha'nu yo Jesucristu, ta ma ikan yu'u ni koi chi'in ndo chi'in chinituni̱, ta juuni ni koo ma ndatu ma Racha'nu Jesucristu chi'in ndo ndia. 5 Ta ikan jan ma ra jà'a ndio ma kuati ikan, ni ti'i ndio ndo ra nda'a' ma Satanaa, kuenda ña na jande'e ji'nán' tundo'o ra, ikan na ndakoo ra ma kuati jà'a ra, ta kuu jakakú ma Racha'nu Jesucristu ra ma ora ni kichaa ndiko ra.

6 Yakan va na tüvi va'a jà'a ndo ña jàtayi ndo ndo, chi'in ma kuati jà'a ra. ¿A tükuii chà'a ndo kuenda ña ìyo iin tu'un kà'an ña chi'in ita'vini ma yuchan iya, kùu janandaa yi ma yuchan paan?, kàti yi. 7 Yakan va na tavani'i ndo ma yuchan iya chiya kini ña ìyo ma tañu ndo, ikan na ndakuu ií ndo, ti maa ndo kùu ndo takua kùu ma paan chaa ña chàcho ma kivi viko pakua ña tüvi kì'vi yuchan iya tichi, ti Cristu kùu ra takua kùu ma mvechala ña chàcho ma viko pakua, ti sōkó ra ra, ta chī'í ra cha'a' ma kuati yo. 8 Takan kūu yakan va na sii kuuni yo kuenda ma Racha'nu Ndioo, ta jaka'nu va'a yo ma viko pakua, ti tüva kuu yo takua kùu ma yuchan iya cha'nu, ti tüva endeeni ja'a yo kuati chi'in ma ñivi. Va vitin cha kùu yo takua kùu ma paan chaa ña tüvi kì'vi yuchan iya tichi, ti cha jà'a yo mamaa ña va'a, ta ndicha.

9 Ta nuu ma inga tutu ña tāchi̱ nuu ndo niku, kà'an yi ña, na tüva ìyo yi ña kuta'an ndo chi'in ma ndra tondo ña kì'vi chi'in ñivi ña'a yüvi ñasi'i ndra, ta ñivi ña'a tondo ña kì'vi chi'in ndra'ii yüvi ii vi ndia. 10 Va ma tu'un ña já kātitu'in nuu ndo tüvi kùuni yi ka'an yi ña na jachiyo ndi'i ndo nuu ndisaa ma ndian töve chìnuni jà'a kuati ña ìyo ma ñuñivi i'ya. Va taku nuu ma ndra kì'vi chi'in ñivi ña'a ña yüvi ñasi'i ndra, a ñivi ña'a ña kì'vi chi'in ndra'ii ña yüvi ii vi, a ndian kùuni nde'e ndatiñu inga ñivi, a ndian su'u, a ndian jaka'nu ma ndioo yutun ií. Vati tu ndicha ña ìyo yi ña kesiin ndo nuu ma ndian jà'a ma kuati i'ya, na küu koo ndo ma ñuñivi i'ya, ti ndanikuni ìyo ma ndian jà'a takan. 11 Ta ma ña kūuni̱ kàtitu'in nuu ndo, kùu yi ña, na ndö'iin ga ndo chi'in ma ndian kà'an ña ndian chìnuni kùu na, tuva juuni jà'aga na takua jà'a ma ndian tüvi chìnuni. Vati ma kuati jà'a ma ñivi ña'a, a ndra'ii, kùu yi ña kì'vi ndra chi'in ñivi ña'a yüvi ñasi'i ndra, ta ñivi ña'a chi'in ndra'ii yüvi ii vi ndia. Juuni ma ndiakan kùu na ña kùuni na nde'e na ma ndatiñu inga ñivi, ta jàka'nu na ma ndioo yutun ií, ta vata na, ta chì'i na ndixi, ta su'u na ndia. Yakan va chi'in ma ndian ta'an yo ña chìnuni ña jà'a takan, na ndö'iinga ndo chi'in na, ni ña kachi ndo chi'in na. 12 Takan kàti yu'u, ti taku maa yo ña kùu yo ndian chìnuni tu'un Cristu, na tüvi tiñu ndiso yo kùu yi ña jàkutuni yo ma kuati ma ndian tüvi chìnuni. 13 Vati maa ma Racha'nu Ndioo kùu ma ra ìyo yi ña tisokuati ra na. Va taku maa ndo ìyo yi ña tisokuati ndo ma ndian chìnuni ña ìyo tañu ndo, ta cha'a' ña'a kùu yi ña ìyo yi ña tavani'i ndo ma rakan ña jà'a kuati ña ìyo tañu ndo.

6

Nuu kà'an Paulu ña töve va'a taan ma ndian chìnuni tu'un Cristu kuati chata ta'an na nuu ma ndra kumitiñu

1 Tuva kànita'an yu'u ndo chi'in juuni ma ñivi ta'an ndo ña chìnuni, koto kü'un ndo kujakutunini ndo ma kuati ikan nuu ma ndra kumitiñu, tuva yüvi ndra kumitiñu ña chìnuni tu'un Ndioo kùu ndra. Va'aga ña na nanduku ndo ma ndra yanio ña chìnuni ña na jakutunini ndra ma kuati ikan. 2 ¿A tüvi chìto ndo ña juuni maa ndyo'o ndian kùu ndian chìnuni, ni ku'va Ndioo ña na jakutunini ndo ma kuati ìyo chi'in ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya tiá iti' nuu?, ña jà'a ndo takan. Yakan va tu takan ni ja'a ndo ma tiá iti' nuu, tajan kùuni yi ka'an yi ña juuni takan ìyo yi ña jandondaa ndo ma kuati vali ña jà'a ma ndian ta'an ndo ña chìnuni tiempu vitin ndia. 3 ¿A tüvi chìto ndo ña ndisaa maa yo chìnuni, kùu tisokuati yo, nda ma ndian kùu tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, tuva tüvi va'a jà'a yi ndia? Ta cha'a' yakan kùu yi ña juuni kùu ja'a yo jandondaa yo, nda ma kuati ìyo chi'in ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya ndia. 4 Tatu takan jà'a ndo, tajan kùuni yi ka'an yi ña na tüvi va'a jà'a ndo ña chiniñu'u ndo, ña na jandondaa ma ndra kumitiñu ma kuati ndo, tuva yüvi ndra chìnuni kùu ndra. 5 Takan kà'in chi'in ndo, ikan na koo ta'an tukanuu nuu ndo. ¿A nï'iin ma ndra kùu yanio ìyo ndatu, a chinituni ndra ña kuu jandondaa na ma kuati jà'a ndo?, ña jà'a ndo takan, kùuni ndo. 6 Vati ndyo'o ndian chìnuni töve va'a jà'a ndo ora kànita'an ndo chi'in juuni ma ndian chìnuni ta'an ndo, va kiniga kùu yi kuenda ndo ora kuàti'i ndo ma kuati ikan nuu ma ndra kumitiñu na jandondaa ndra yi, ta ndrakan yüvi ndra chìnuni kùu ndra ndia.

7 Ta cha'a' ña tüvi ìyo va'a ndo chi'in ma ndian kùu ta'an ndo ña chìnuni. Cha'a' yakan kùu yi ña töve koo vii ndo chi'in na takua kùuni Ndioo. Va'aga ña na jandeeni ndo ma kuati ja'a na chata ndo chi'in ma ndian kùu ta'an ndo, ta ku'va ndo ña na su'u maa na nuu ndo. 8 Va tava maa ndo na tüvi jà'a ndo takan, ti java vi'a maa ndo kùu ma ndian jà'a kuati, ti su'u ndo nuu ma ndian kùu ta'an ndo.

9 ¿A tüvi chà'a ndo kuenda ña ma ndian jà'a ma kuati kua takan, na tüvi ni ni'i na nuu koo na chi'in Ndioo nuu chà'nda ra tiñu? Yakan va koto kü'va ndo ña jànda'viña'a juuni ma meru ndo ndo. Vati taku ma ndra'ii ña kì'vi chi'in ma ñivi ña'a yüvi ñasi'i ndra, ta ma ñivi ña'a ña kì'vi chi'in ma ndra'ii yüvi ii vi, ta chi'in ma ndian jàka'nu ma ndioo yutun ií, ta chi'in ma ndra si'i, 10 ta ni ma ndra su'u, ni ma ndian kùuni nde'e ndatiñu inga ñivi, ni ma ndian chìní jà'a ndixi, ni ma ndian chàta'ani ka'an tu'un vata, ta ni ma ndian chàta'ani janda'viña'a; ndisaa ndiakan na tüvi ni ni'i na nuu koo na chi'in Ndioo nuu chà'nda ra tiñu. 11 Nda ndyo'o ndian chìnuni vitin, juuni takan jā'a ndo niku, va tava ma vitin cha ndākuu ií anima ndo jā'a ma Ndioo, ta cha jānandoo ra ndo, ta jāndondaa ra ndo ndia, chi'in sivi ma Racha'nu yo Jesucristu, ta chi'in ma Tati Ií ra, cha'a' ña cha ndō'iin ndo chi'in ra.

Ìyo yi ña kumi va'a yo ma kuñu yo cha jā'ií ma Racha'nu Ndioo yi

12 Chīnitu'in ña ìyo iin ndo ña kà'an te'en: “Kùu ja'a yo nda ña nikuuni ti cha ìyo va'a yo jā'a Ndioo”, kàti ndo. Ndicha ña takan kùu yi, va na yüvi ndisaa yi kùu ma ña va'a kuenda yo. Ta takan kùu yi, va juuni ìyo yi ña ja'a yo kuenda yo chi'in ma ña ja'a yo, koto jända'viña'a yi yo ndia. 13 Ta juuni ìyo inga tuku tu'un ña kà'an te'en ndia: “Ma ndayu ña chàchi yo ña kuà'an tichi yo iin ña va'a kùu yi kuenda yo, ta ma tichi yo iin ña va'a kùu yi kuenda ma ndayu.” Ta vaji takan kùu yi, va ma Ndioo ni jandi'i ra nuu ma ndayu chi'in ma tichio, vati ma kuñu yo töve ìyo yi ña chàtiñu yo yi kuenda ña na ki'vi yo chi'in nda ndian ni kuuni, ti ma kuñu yo kùu yi kuenda ña jàka'nu yi ma Racha'nu Ndioo, ta ìyo ra kuenda ña kumi ra ma kuñu yo. 14 Yakan va tava cha chìto va'a ndo ña ma Racha'nu Ndioo, jānataku ra ma Racha'nu, juuni kua ikan ìyo yi ña koto ndo ña ma Racha'nu Ndioo ni janataku ra yo chi'in ma ndatu ra ndia.

15 ¿A tüvi chà'a ndo kuenda ña ma kuñu ta'ii'iin ndyo'o ndian chìnuni, juuni kùu yi kuenda ma kuñu Cristu ndia? Ta yu'u, ¿a va'a tu kà'in chi'in ndo ña na ndakoo ndo ma iti' Cristu, ta kì'vi ndo ja'a ndo ma ña kini chi'in ma ña tondo?, kùuni ndo. ¡Na vä'a' yi! 16 ¿A tükuii cha'a ndo kuenda ña ma ora ndò'iin iin ra'ii chi'in iin ña tondo, ninduvi vi ndàkuu vi iin kuñuni? Vati ndava nda nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Ninduvi vi ni ndakuu vi iin kuñuni”, kàti yi. 17 Yakan va tu ndyo'o cha ndō'iin ndo chi'in ma Racha'nu Ndioo, juuni kùuni yi ka'an yi ña, iin kuñuni kùu ndo chi'in ma Racha'nu Ndioo ndia, ti cha ndō'iin ma anima ndo chi'in ra.

18 Yakan va na jaña ndo ña ki'vi ndo chi'in ma nda ndian ni kùuni, takua kì'vi ndo chi'in ma ñivi ña'a tondo a ma ndian yüvi ñasi'i ndo. Vati ma ndian jà'a takan, iin kuati ka'nu kùu yi kuenda juuni ma kuñu na. 19 ¿A tükuii chà'a ndo kuenda ña ma kuñu ndo kùu yi takua kùu ma veñu'u ka'nu nuu ìyo ma Tati Ií Ndioo ña chā'a ma Racha'nu Ndioo nuu ndo? Vati na tüvi chà'nda maa ndo tiñu nuu ndo cha'a' ma kuñu ndo. 20 Ti ma Racha'nu Ndioo kùu ra ña chā'a ra ña na koo ma Tati Ií ra chi'in ndo, cha'a' ña ya'aga ya'vi tia'vi ma Cristu ora chī'í ra cha'a' ndo. Ta cha'a' yakan kùu yi ña ìyo yi ña jaka'nu ndo Ndioo cha'a' ndisaa ma tiñu va'a ña jà'a ndo chi'in ma kuñu ndo, vati kuenda maa ra kùu ndo vitin.

7

Paulu kàtitu'un ra naja kua ìyo yi ña tànda'a ma ñivi

1 Vitin va ni ya'i katitu'un ndikoi nuu ndo naja kua kùuni ndo ndakatu'un ndo nui nuu ma tutu tāchi ndo. Ndicha ti va'aga kùu yi kuenda ma ndra'ii ña tu tüvi koo ñasi'i ndra. 2 Va ma kuati kùu yi ña ma ndra'ii kì'vi ndra chi'in ma ñivi ña'a tondo, ta cha'a' yakan kùu yi ña va'aga ña na koo ma ñasi'i maa ndra, ta ma ñivi ña'a, va'aga ña na koo ma ii vi ndia. Ta takan töve kì'vi na tichi kuati chi'in inga ñivi. 3 Yakan va taku ma ndra'ii, ìyo yi ña ku'va ndra ma ña kùuni ma ñasi'i ndra, ta ma ñivi ña'a kùu ñasi'i ndra, ìyo yi ña ku'va vi ma ña kùuni ma ii vi ndia. 4 Vati ma ñivi ña'a, na küu ka'nda maa vi tiñu nuu vi cha'a' ma kuñu vi, ti kuenda ma ii vi kùu yi. Ta ni ma ndra'ii na küu ka'nda maa ndra tiñu nuu ndra cha'a' ma kuñu ndra, ti kuenda ma ñasi'i ndra kùu yi ndia. 5 Yakan va koto käti ndo ña na küu kusu ndo chi'in ma ñasi'i ndo, ta ni ndyo'o ñivi ña'a juuni koto käti ndo takan chi'in ma ii ndo ndia. Kùu ka'an ndo takan, va tu cha jāndo'iin tu'un ji'na ndo ña ni ja'a ndo takan kuenda ma uvi uni kivini kuenda ña ki'vi ndo ka'an ndo chi'in ndisaa tu'un ndaa kuenda Ndioo. Va ma ora cha yā'a, tajan ìyo yi ña ndo'iin ndiko ndo chi'in ma ñasi'i ndo. Takan ìyo yi ña ja'a ndo, ti koto ki'vi ma kui'na ma tichi kuñu ndo, ta kùuni ndo ki'vi ndo chi'in nda ndian nikuuni ndia.

6 Ndisaa ma tu'un kà'in i'ya, kùu yi kuenda ña chùndayu'i ndo, ta tüvi kà'in chi'in ndo ña na ja'a ndo yi tuva tüvi kùuni ndo ja'a ndo yi ndia. 7 Yu'u, kùuni̱ ña ndisaa ndo na koo ma'iin ndo takua ìyo yu'u ña tüvi ìyo ñasi'i̱, va chìtoi ña töve takan ni kuu yi, ti siin siin kùu ma ñamani ña chà'a ma Ndioo nuu ta'ii'iin yo.

8 Ta juuni kùuni̱ ña na va'aga ña na tända'a ma ndra yoko, ta juuni töve tànda'a ndiko ma ñivi ña'a ña kìndoo nda'vi ndia, ikan na koo na takua ìyo yu'u, kùuni̱. 9 Va tu kündee ndo, tiá va'a ña na tanda'a ndo, koto kùuni ndo ki'vi ndo chi'in nda ndian nikuuni, yakan ti iin kuati ka'nu kùu yi.

10 Va yu'u kà'in chi'in ndo, ña yöve tu'un mai kùu ma ña kà'in, ti tu'un Ndioo kùu yi, ña ma nda ndian nikuuni ña cha tānda'a, na tüvi ìyo yi ña ndakoo ndo ma ta'an ndo. 11 Ta tu ndàkoo vi ma ii vi, va'aga ña na ndakimani ta'an vi ta ndo'iin ndiko vi chi'in ndra. Ta tu küuni vi, tajan va'aga ña na kindoo nda'vi maa vi ta tüva koo ma ii vi ndia. Ta juuni takan kùu yi chi'in ma ndra'ii ña na tüvi ìyo yi ña ndakoo ndra ma ñasi'i ndra ndia.

12 Ta vitin va ni ka'an ndioi nuu inga tuku ndo cha'a' ña chànini̱ mai, ta yüvi tu'un chà'a ma Racha'nu nui kùu yi, ña tu iin ra yani yo ña chìnuni, ta ma ñasi'i ra iin ña tüvi chìnuni kùu ña, juuni na küu ndakoo ra ña, tuva cha chā'a ña tu'un nuu ra ña kùu kundaka ra ña vaji iin ra chìnuni kùu ra. 13 Ta tu iin ña chìnuni, ndaka ña iin ra tüvi chìnuni, indukuni na töve va'a ndàkoo ña ra, tuva cha chā'a ra tu'un nuu ña, ña kùu kundaka ra ña vaji iin ña chìnuni kùu ña ndia. 14 Takan kàti̱ chi'in ndo, vati tu iin ña chìnuni ndàka ña iin ra tüvi chìnuni, ni ndakuu ií ra jà'a ma Racha'nu, cha'a' ña ndo'iin ra chi'in ma ña chìnuni. Ta tu iin ña tüvi chìnuni ndaka ña iin ra chìnuni, juuni ni ndakuu ií ña, cha'a' ña ndàka ña ma ra chìnuni ndia. Yakan va ma ora ni koo ndio ma se'e vi, juuni ni jandaku ií ma Racha'nu Ndioo ma se'e vi, vaji kùu na se'e ma ndian töve chìnuni. 15 Va tu iin ra tüvi chìnuni ya'a janini ra ña kùuni ra ndakoo ra ma ña kùu ñasi'i ra ña chìnuni, na ku'va ña ña na kee ra ku'un ra. Ta indukuni kùu yi tuva iin ña tüvi chìnuni ya'a jànini ña, ña kùuni ña ndakoo ña ra, na ku'va ra ña na kee ña ku'un ña ndia. Tu takan ta'an chi'in ma ndian tanda'a ndian chìnuni, töve janini na ña koo na chi'in ma ndian tanda'a chi'in na endeeni. Vati Ndioo kāchin ra ndo kuenda ra, ti kùuni ra ña na koo vii ndo chi'in ta'an ndo. 16 Yakan va taku ndyo'o ñivi ña'a ña chìnuni, takan ìyo yi ña koo vii ndo chi'in ma ndra kùu ii ndo ña tüvi chìnuni, ti tüvi chìto ndo tuva kùu jakakú ndo ra, cha'a' ña kùu ndo ñivi ña'a chìnuni. Ta juuni takan ìyo yi ña koo vii ma ndra chìnuni chi'in ma ñasi'i ndra ña tüvi chìnuni, ti tüvi chìto ndo tuva kùu jakakú ndo ña cha'a' ña kùu ndo ma ndra chìnuni.

17 Yakan va na tüva kùu, jin ndian tanda'a kùu ndo a töve, va ìyo yi ña koo vii ndo naja kua kùuni ma Racha'nu ña koo ndo, ta naja kua kùu ndo ma ora kāchin ra ndo. Tandi'i ma tu'un i'ya, kàtitu'in yi nuu ma ndian chìnuni ta nuu ñuu kuà'in, ikan na jachi'in na yi. 18 Ta tu ìyo nda yo kùu ndra'ii ña kāchin Ndioo ña cha tā'nda ma ñii nuu ika, koto jä'ani ndra ña ndra yüvi ta'nda ñii nuu ika kùu ndra. Ta tu ìyo nda yo kāchin Ndioo ña takä'an ta'nda ma ñii nuu ika, na tüvi ìyo yi ña jakuuni ndra ja'a ndra yi tuva tüvi chàta'ani ndra ja'a ndra yi ndia. 19 Vati taku kuenda Ndioo, na tüva kuu tuva ta'nda ma ñii nuu ika yo a tüvi, ti ma ña kùuni ra kuu yi ña na jachi'in yo ma ña kà'an ra. 20 Yakan va ta'ii'iin yo ìyo yi ña ndoo yo koo yo takua kùu yo ma ora kāchin Ndioo yo. 21 Vati tu kùu ndo ma ndian kùu musu ña tüvi ni'i ma ya'vi, ma ora kāchin ma Racha'nu Ndioo ndo, na näkanini ndo cha'a' yi, vati tu chaa iin tiempu ña kuu kee nuna ndo, na nanduku ndo iti' va'a tiá ja'a ndo yi. 22 Vati taku maa yo kāchin ma Racha'nu Ndioo yo ora kùu yo musu ma inga na niku, va ma vitin kùu yo ndian chàkuu nuna kuenda ra ña jàkakú ra yo nuu ma kuati jà'a yo. Ta indukuni kua ikan kùu yi chi'in maa yo tüvi kùu musu na niku, ta vitin kāchin ra yo kuenda ña na ndakuu yo ndian kùu musu ma Racha'nu Cristu. 23 Ti ma Racha'nu Ndioo, ya'aga ya'vi tīa'vi ra cha'a' ndo, ta cha'a' yakan kùu yi ña kùuni ra ña na kuu ndo musu ra, ta tüvi ku'va ndo ndo kuenda ña kùu ndo musu ma ñivi ñuñivi. 24 Yakan va ndyo'o yani ndian chìnuni, yu'u chànini̱ ña na ndoo yo koo yo takua kùu yo ma ora kāchin ma Racha'nu Ndioo yo kuenda ra.

25 Va taku kuenda ma ndian takä'an tanda'a, na tüvi ìyo nï'iin tu'un ña kà'in kuenda ma Racha'nu nuu na, va juuni kùu katitu'in ma kua chànini̱ kuenda na, cha'a' ña kùi iin ra ìyo tundeeni va'a chi'in Ndioo, ti kūnda'vini ra yu'u. 26 Yakan va yu'u kati̱ ña va'aga ña na ndoo yo koo yo takua kùu yo ma ora kāchin ma Racha'nu Ndioo yo, cha'a' ña ndetiñu ña ìyo yo ma tiempu i'ya ma vitin. 27 Yakan va ndyo'o yani ndian cha ìyo ñasi'i ndo, va'aga ña na nänduku ndo naja kua ndakoo ndo ña. Ta tu ndra tüvi ñasi'i, va'aga ña, na tända'a ndo ndia. 28 Ndicha ti na yüvi kuati kùu yi tuva tànda'a ndo, ta juuni na yüvi kuati kùu yi tuva tànda'a ma ñivi ña'a ndia. Va ma tiempu ya'a ndetiñu ni kuu yi tiá iti' nuu, ta ma ndian tànda'a ni nde'e na tundo'o ma ñuñivi i'ya. Ta cha'a' yakan kùu yi ña kà'in chi'in ndo ña na tända'a ndo, ti tüvi kùuni̱ nde'e ndo ma tundo'o ikan.

29 Yakan va ndyo'o yani ma ña kùuni̱ ka'in chi'in ndo kùu yi ña tiania tiempu kùu yi ña kìndoo yo koo yo ma ñuñivi i'ya. Yakan va nda ma kivi i'ya ta iti' nuu, taku ndyo'o, ndra cha tānda'a, na tüvi ìyo yi ña ya'a nakanini ndo cha'a' vi. 30 Ta juuni taku ma yo ya'a nda'vi kùuni, na sii kuuni na takua kùu ndian sii kùuni, ta ma ndian sii kùuni ta ndiakan na kùuni na kua ndian ya'a nda'vi kùuni. Ta maa yo jàta ndatiñu, na tüvi ìyo yi ña ya'a sii kuuni ndo cha'a' ma ndatiñu na ndia. 31 Ta indukuni takan kùu yi, chi'in maa yo nànduku naja kua koo va'a yo iti' nuu, vati na tüvi ìyo yi ña ya'a nakanini yo cha'a' yi, ti ma ñuñivi ña ìyo yo i'ya, chani chaa ma tiempu ña ni naa yi ndia.

32 Takan kà'in chi'in ndo, ti na tüva kuuni̱ ña nakanini ndo cha'a' ma ña ìyo ma ñuñivi i'ya. Vati taku ma ndra tüvi nī tanda'a, ndrakan chìtu'un ndra cha'a' tiñu ma Racha'nu, ta naja kua kùu jakuu ndra ma ña kùuni ra ndia. 33 Va tu ma ndra cha tānda'a kùu ndo, tajan ikan nakanini ndio ndo cha'a' ña naja kua kùu nani'i ndo ma kua koo va'a ndo ma ñuñivi i'ya, ta cha'a' ña naja kua ja'a ndo ta kìndoo va'a ndo chi'in ma ñasi'i ndo. 34 Yakan va ìyo uvi nuu ma kua chànini ra. Ta juuni kua ikan kùu yi chi'in ma ñivi ña'a ña kìndoo nda'vi, ta ma ñivi ña'a ña tüvi nī tanda'a, ti vikan endee chìtu'un vi cha'a' ma ña kùuni ma Racha'nu, ta cha'a' ña naja kua kùu koo ií vi chi'in kuñu vi, ña jàka'nu vi ra chi'in ndisaa anima vi. Va taku ma ñivi ña'a ña cha tānda'a, ti vikan nàkanini vi cha'a' ña naja kua kùu ja'a vi ta nani'i vi naja kua koo va'a vi ma ñuñivi i'ya, ta naja kùu ja'a vi kuenda ña na kindoo va'a vi chi'in ma ndra kùu ii vi ndia. 35 Vati chi'in ma tu'un kà'in nuu ndo i'ya, na tüvi kà'in yi kuenda ña jànini̱ ndo, vati kà'in yi nuu ndo, ti chìtoi ña iin ña va'a kùu yi kuenda ña na nani'i ndo naja kua kuu koo ndo ndian iñu'u, ta naja kùu tiin va'a ndo ma iti' kuà'an ma Racha'nu, ta töve nàkanini ndo jakesiin ndo ndo ma iti' ra.

36 Va tu ìyo yo chànini ña va'aga ña na koo ii ma ñivi ña'a se'e ndo, ti cha kua kuyatin ma kuiya ña koo ii vi, va'aga ña na koo maa ma ii vi tuva takan chànini ndo. Vati yüvi kuati kùu yi tu tanda'a vi. 37 Va tu ìyo yo chànini va'a chi'in ndisaa anima ndo ña na kindoo ma'iin ma ña'a se'e ndo, juuni ña va'aga kùu yi tu töve tanda'a ña ndia. 38 Yakan va iin ña va'a kùu yi tuva chà'a ndo ma se'e si'í ndo ña tanda'a vi, va iin ña va'aga kùu yi tuva na kü'va ndo vi ña tanda'a vi ndia.

39 Ta juuni taku ma ñivi ña'a ña cha tānda'a, na tüvi ìyo yi ña ndakoo vi ma ndra kùu ii vi, ora juuni kùu ndra, ndra ndito, va tu ma ndra kùu ii vi cha chī'í ndra, tajan cha ìyo va'a ndiko vi ña kùu koo ndiko ma inga ii vi tuva kùuni vi, va nda tuva kùu ndra, ndra chìnuni tu'un Ndioo. 40 Va yu'u chànini̱ ña va'aga kùu yi kuenda ña tuva na köoga inga ii vi. Takan chànini yu'u, vati kua ikan kùuni ma Tati Ií Ndioo ìyo chi'i̱n.

8

Paulu kàtitu'un ra naja kua ja'a ma ñivi ña sokó na ña chàchi na kuenda ndioo yutun ña jà'a juuni maa na

1 Vitin va kùuni̱ katitu'in nuu ndo naja kua ja'a ndo ña sòkó ndo ma ña chàchi ndo kuenda ma ndioo yutun. Ndicha va'a ña, ndisaa yo ìyo chinituni kùunio cha'a' ma ña jaka'nu yo. Ta vaji takan kùu yi kuenda yo, ìyo yi ña koto yo ña ma ña chìto yo jà'a yi ña ya'a jandotayi yo yo. Ta ña'a töve tindee yi yo ña kua'nu ndisaa yo chi'in yi. Va tu kùuni yo nde'e yo ma ndian ta'an yo ta chà'a yo tundeeni nuu na, ni kua'nu va'a ndisaa yo. 2 Ta tu ìyo nda ndyo'o chànini ndo ña ya'a ìyo kua'a' chinituni ndo, kùuni ndo. Na tüvi ndicha tu takan chànini ndo, vati takä'an koo chinituni ndo kuenda ma tu'un ndaa, takua ìyo yi ña koo yi. 3 Va Racha'nu Ndioo cha nàkoto va'a ra ndisaa ma ndian ya'a kùuni nde'e ra.

4 Ta cha'a' ña sòkó ndo ma ndayu chàchi ndo nuu ma ndioo yutun, chito va'a yo ña na tüvi ndioo ndicha kùu ma yutun ikan. Vati cha chìto va'a yo ña uvanuu Ndioo kùu ra ña ìyo ra, ta tüvi inga ra. 5 Ta vaji kàti ma ñivi ña ìyo kua'a' nuu ndioo iti' ni kuuni a ma nuñu'u' ñuñivi i'ya a ma andivi, ta ndiakan chànini na ña ìyo kua'a' nuu ndioo yo ta kua'a' nuu ra kùu chito'o yo. 6 Va taku maa yo, ti cha chà'a yo kuenda ña, uvanuu Tatá yo Ndioo kùu ra ña ìyo. Vati ma Racha'nu Tatá yo kùu ra ma ra jātuvi ndisaa nakuyi, ta cha'a' yakan kùu yi ña ìyo yo kuenda ra. Ta juuni uvanuu chito'o yo ìyo, rakan kùu ra ma Racha'nu Jesucristu. Ta cha'a' ra kùu yi ña ìyo ndisaa nakuyi ma ñuñivi i'ya, ta cha'a rakan kùu yi ña ndito yo nda vitin.

7 Va na yüvi ndisaa yo ndian chìnuni chìto yo ma tu'un i'ya. Vati tañu yo ìyo ndian takani jàka'nu na ma ndioo yutun niku, ta nda vitin chànini na ña ma ndioo yutun ikan iin ña ndicha kùu yi. Yakan va ora chàchi na ma ndayu ña sòkó na kuenda yi. Ta tava ya'a vita ma anima na, yakan va jànda'viña'a yi na, ta chànini na ña jàndokini yi na jà'a ma ndayu ikan. 8 Va taku ma Racha'nu Ndioo, ti tüvi tì'i ra kuenda yo cha'a' ña chàchi yo ma ndayu ikan a tüvi. Vati na yüvi cha'a' ña chàchi yo ma ndayu ikan kùu yi ña ni ndakuu va'aga yo, a ni ndakuu kiniga yo tuva tüvi chàcho yi ndia. 9 Va ìyo yi ña ja'a ndo kuenda nuu ndo chi'in ma ña chànini ndo ña kùu ja'a ndo nda ña nikuuni, ti koto jakoyo ndo ma ndian vita anima ña chìnuni ma tu'un Ndioo ma tichi kuati. 10 Vati tu ìyo nda yo chìnuni ña nde'e ña ka'ìin ndo chàchi ndo ma tichi ma veñu'u nuu ka'ìin ma ndioo yutun, ndita'an ma ndian ta'an ndo ña vita anima ña chìnuni ma tu'un Ndioo, ta juuni ndiakan ña chànini na ña ndokini na jà'a ma ndayu ikan, kìcha'a na ña chàchi na yi ndia. 11 Yakan va tu takan chànini ndo ja'a ndo cha'a' ña ya'a ìyo chinituni ndo, kùuni ndo, na yüvi ña va'a kùu yi, ti jà'a ndo ña kōyo ma ndian vita anima tichi ma ña kini, vati ma Racha'nu Cristu, juuni chī'í ra cha'a' na ndia. 12 Vati tu cha'a' ma ña jà'a ndo jà'a yi ña jàkesiin yi ma ndian vita anima ma ikan na ki'vi na iti' kini kuenda na, tajan kùuni yi ka'an yi ña iin kuati ka'nu kùu ma ña jà'a ndo kuenda ma Racha'nu Cristu ndia. 13 Yakan va tu cha'a' ma ndayu chàchi̱ kùu yi ña jà'i ña na koyo ma ndian ta'in ña chìnuni ma tichi kuati, tiá va'a ña na kächigai ma ndayu ikan, ikan töve jà'i ña na koyo na ma tichi kuati.

9

Ìyo ndatu ma ndra tatun Jesuu ndia

1 Yakan va cha chìto va'a ndo ña kùu ja'i ña kakú nunai, ta kùi iin tatun Jesuu, ta juuni cha chìto ndo ña ndē'i ma Racha'nu yo Jesuu ndia. Ta juuni ndyo'o kùu ma ndian kùu ma tiñu jà'i, ti cha'a' tu'un kàtitu'in kùu yi ña na chinuni ndo ma tu'un ra. 2 Va ìyo ñivi ña chànini na ña yüvi ra tatun Jesuu kùi, kùuni na. Va taku kuenda maa ndo ti cha chìto va'a ndo ña ndicha ña tatun ra kùi, vati jàndakui ndo ña na kùu ndo ndian chìnuni tu'un ma Racha'nu, ta yakan jàna'a kachin yi ña ndicha ña kùi tatun ra.

3 Ta vitin va ni ka'an ndioi ma tu'un i'ya kuenda ma ndian kà'an chatai: 4 Taku yu'u ra kùu tatun Jesuu, ìyo yi ña ku'va ndo ma ña kachi̱ ta ko'i. 5 Ta juuni töve kuati kùu yi tuva tanda'i chi'in iin ña'a ña chìnuni, takua ìyo ñasi'i ndra inga ma ndra kùu tatun Jesuu, ta ndra kùu yani ma Jesuu, ta Petu' ndia. 6 ¿A chànini ndo ña Bernabé ta yu'uni kùu ndi ña na tüvi ìyo yi ña ku'va ndo ña kachi ndi, cha'a' ña tüvi jàña ndi ña jatiñu ndi chi'in nda'a' ndi?, kùuni ndo. 7 ¿A yo kùu jatiñu saani ma tiñu jandaru, ta tia'vi maa ndra cha'a' ma ña kachi ndra?, kùuni ndo. ¿A nda ra jàtiñu tichi ku'u ta tàchi ra yutun tata, ta töve kùu kachi ra ma chiti run ora ni keta yi?, kùuni ndo. Ta indukuni takan kùu yi kuenda ma yo jakuenda mvechala, vati ìyo yi ña ko'o ra ma lechi ri ora ìyo ra' ma ndika ri ndia. 8 Ta koto näkanini ndo ña tu'un yu'u maani̱ kuu ma ña kàtitu'in nuu ndo, vati ndava nda nuu ma tutu Ley Ndioo ña tāa Moisés, takan kà'an yi ndia. 9 Ta te'en kà'an yi nuu yi: “Na vä'a ti'i yo xikima yu'u ma jundiki ora jàtiñu ri ña chàñu ndri chata ma chiti trigu”, kàti yi. Va ma Racha'nu Ndioo na tüvi kà'an ra ma tu'un ikan kuenda ma jundikini, 10 vati juuni kà'an ra yi kuenda maa yo, cha'a' ña na nanduku yo naja kua koo va'a yo. Vati taku ma ndra ta'vi ma ñu'u', kuenda ña tàchi ndra, jà'a ndra yi ti chìto ndra ña ni ni'i ndra ma nii ma ora ni keta yi. Ta indukuni takan kùu yi chi'in ma ndian jàkoyo ma nii, ti cha chìto na ña ni kachi na yi ndia. 11 Yakan va tu ndyu'u, takan jātiñu ndi chi'in ndo kuenda ña na chìnuni ndo ma tu'un Ndioo, juuni kua ikan ìyo yi ña tindee ndo ndyu'u jitu ita'vi nakuyi ndia. 12 Ndicha ti ìyo yi ña tindee ndo inga ndra kùu tatun Jesuu, va ìyoga yi ña tindee ndo ndyu'u kua ndrakan.

Ta juuni chìto ndi ña iin ña va'a kùu yi tu chikan ndi ma ña chìniñu'u ndi nuu ndo, va na küuni ndi ja'aga ndi yi, ti kùuni ndi jandeeni ndi, nda ni kuuni ta'an chi'in ndi, ta takan na chaa ma tu'un va'a cha'a' Jesuu nuu ndo, ta nï'iin nakuyi töve chàsi nuu yi ma iti' kua kuita kuati yi. 13 Ta juuni cha chìto va'a ndo ti taku ma ndian jàtiñu kuenda ma veñu'u ka'nu ñivi judíu, juuni nuu ma ndayu ña sòkó ma ñivi ña ìyo kuenda ma veñu'u ikan ìyo yi ña ni'i na ma ña kachi na ndia. Yakan va kùuni yi ka'an yi ña ma ndian jàkuenda ma chito naá, nuu sòkó na ma kiti ña chà'ni na kuenda Ndioo, juuni ìyo yi ña kachi na ma sa'an ikan cha'a' ma tiñu jà'a na ndia. 14 Ta juuni maa ma Racha'nu kùu ra ña kā'an ra ña tandi'i ma ndian chìnuni ña kàtitu'un tu'un va'a cha'a' Cristu, ìyo yi ña juuni nuu ndian chìnuni tu'un ikan, nde'e na ta kachi na ndia, kàti ma Racha'nu. 15 Va yu'u nï'iin cha'a' takä'an ndakain ma ña chìniñu'i nuu ndo cha'a' ma ña kà'in tu'un Ndioo, ta juuni töve tài tutu i'ya nuu ndo kuenda ndàkain iin nakuyi nuu ndo ndia. Tu kuenda yu'u va'aga tu kuvi̱ cha'a' ma ña ja'i, ta ikan nï'iin na küu namaa na ma ña ka'nu jà'i ña katitu'un saani̱ yi nuu ma ñivi ndia.

16 Vati tu yu'u kàtitu'in ma tu'un Ndioo, na tüvi ja'i yi kuenda ña jandotayi̱ yu'u nuu ndo, ti ma Ndioo tāchi ra yu'u ña ja'i ma tiñu ikan. Va tu tüvi jà'i yi, nda'vi kuuni̱ ti Ndioo ni jande'e tundo'o nui tuva tüvi jà'i yi. 17 Yakan va tu kàtitu'in ma tu'un ra cha'a' ña kua ikan kùuni mai ja'i yi, tajan ma Racha'nu Ndioo ni ku'va ra ma ya'vi̱. Tatu töve kùuni̱ ka'in yi, va cha'a' ña Ndioo tāchi ra tiñu i'ya nui ña na ka'in yi, yakan va takan ìyo yi ña ja'i yi. 18 Yakan va, ¿ndava kùu ma ya'vi̱ ña nì'i̱ cha'a' ña kàtitu'in ma tu'un Ndioo?, kùuni ndo. Va ma ya'vi̱ ni'i̱ kùu ma ña chìsii animai ña kùuni̱ ora kàtitu'un saani̱ ma tu'un va'a Ndioo nuu ma ñivi, ta na tüvi chìkain nï'iin nakuyi nuu na cha'a' ma tiñu jà'i, vaji cha takani kùu ja'i yi.

19 Vati taku yu'u, ti na tüvi kui musu nï'iin ñivi niku, va vitin cha kachi̱n kuenda kùi musu ndisaa ndo, ti takan kùu jakanai tiá kua'a' ñivi kuenda Ndioo. 20 Vati ora kàtitu'in nuu ma ñivi judíu, juuni jà'i ma kua takani jà'a na, ikan na kùu kicha'a na chinuni na tu'un cha'a' Jesucristu. Ta ora kàtitu'in nuu ma ndian ndikun chata ma ley ña tāa Moisés, juuni jà'i ma takua jà'a na, vaji tüvi chà'nda ma ley ikan tiñu nui, va takan jà'i ikan, takan kuu kicha'a na chìnuni na tu'un cha'a' ma Jesucristu. 21 Ta juuni ora kàtitu'in yi nuu ma ndian yüvi judíu, ndian töve tìñu'u ma tu'un Ley Ndioo ña tāa Moisés, vati ma ña jà'i kuu ma takua jà'a na, ikan na kicha'a na chìnuni na tu'un cha'a' ma Jesucristu. Ta ña'a, tüvi kùuni yi ka'an yi ña töve tìñu'i ma tutu Ley Ndioo, cha'a' ña ndìkun gai chata ma Racha'nu Cristu chi'in ma tu'un ley ña jàna'a ra ndia. 22 Ta ora kàtitu'in yi nuu ma ndian tüvi chìnuni va'a ma tu'un cha'a' Jesucristu, ti ndian vita anima kùu na, indukuni jà'i ma takua jà'a ndiakan. Ta ndisaa yakan jà'i yi, cha'a' ña kùuni̱ ña na kakú uvi uni na, tuva takan kùu yi. 23 Ja'i tandi'i yakan, cha'a' ma tu'un va'a cha'a' Cristu, ikan na sii kùuni̱ , ti juuni Ndioo chā'a ra ña na kuu katitu'in yi.

24 Ta juuni cha chìto va'a ndo, ti taku ma ndian chìnu, ìyo yi ña kunu ni'i ndisaa na, va uvanuu na kùu ma ndian ìyo yi ña jakanaa. Yakan va indukuni kua ikan ìyo yi ña kunu ni'i ndo kuenda ma Racha'nu Ndioo, ikan na jakanaa ndo ra ndia. 25 Vati taku ma ndian jàndova'a na na kuenda ña kusiki ta'an na chi'in inga na, ìyo yi ña nduva'a kumi na ma kuñu na. Ta ndisaa yakan jà'a na yi, ti kùuni na jakanaa na ma korona ña kundii xini na ña kùu takua kùu ma nda'a yutun ña numi kuiini xìi yi. Va taku maa yo ti jàndeeni yo cha'a' ña kùuni yo jakanaa yo ma ya'vi yo ña endee töve ni chaa tiempu ña ni ndi'i yi. 26 Vati taku yu'u, na tüvi chàta'ani̱ ña kunu mai takani tu töve chai ma nuu ndi'i yi. Ta juuni töve chàta'ani̱ ña kani̱ ña kusiki̱ chi'in chiki̱ tu töve va'a nani ma chiki̱ kani̱ ti na küu jàkanai tuva takan jà'i. 27 Ti ma ña jà'i kùu yi ña nduva'a jande'i tundo'o ma kuñui, cha'a' ña kùuni̱ ña na ja'a yi takua kuuni mai. Vati tu tüvi ja'i ma takan, tajan kùuni yi ka'an yi ña na tüvi nda kuenda kùi, ti jañai ma iti' Ndioo, vaji cha kātitu'in ma tu'un ra nuu ma inga ñivi. Va yu'u, töve jàchi'i̱n yi kuenda juuni mai.

10

Paulu jàkuninaa ra ma ndian jàka'nu ma ndioo yutun

1 Ndyo'o yani koto näani ndo ma ña jā'a ma ndian kūu ñivi yo ndian chīyo taji'na, ma ora tāndikun na kuà'an na ma chata viko ña ìyo sukun jā'a ma Racha'nu. Vati tandi'i ndiakan kētachiyo na iti' chata ma tañu'u jā'a ma Racha'nu ma tiempu ikan. 2 Ta takan kūu yi ña ma tiempu tāndikun na kuà'an na chata ma viko chi'in Moisés, nda ma tiempu ikan kùu yi ña ndō'iin na chi'in ra, ta ña'a kùuni yi ka'an yi ña kūnduta na chi'in Moisés ma tichi tañu'u ta chi'in tañu viko ikan ndia. 3 Ta juuni tandi'i ma ñivi ikan chāchi na ma ndayu va'a ña Ndioo jātuvi ra kuenda na chi'in iin tiñu ka'nu. 4 Ta juuni chi'in inga tiñu ka'nu, Ndioo chā'a ra ña chī'i na ma takuii va'a ña kàna ma nuu ìyo kava ma tichi iti' kuà'an na, ti takuii ikan kùu ma Cristu, vati maa ra kùu ra ña tīndee ra na, ikan na töve nayi ta'an na ma nuu kuà'an na. 5 Vati cha yati tandi'i ma ñivi jāchika na iti' Racha'nu Ndioo, vaji jāna'a ra kua'a' ndatu ra nuu na. Ta Ndioo töve sii kùuni ra ña jā'a na takan, yakan va ndisaa ndiakan, chī'í na ma tichi ku'u nuu chākunuu na.

6 Tandi'i ña kūu i'ya, jàna'a yi ti na vä'a jà'a yo ña nànduku yo ma ña kini takua jā'a ndiakan, ti koto ta'an yo takua tā'an na. 7 Yakan va koto jäka'nu ndo ma ndioo yutun, takua jā'a kua'a' ma ndian kūu ñivi yo ña chīyo taji'na niku. Vati ndava nda nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi chata na: “Ma ñivi ikan, chāchi na, ta chī'i na, ta ora chīnu jà'a na takan, tajan kīcha'a ndio na tàcha'a na kuenda jàka'nu na ma ndioo yutun”, kàti yi.

8 Ta koto kï'vi ma yo kùu ndra'ii chi'in ma ñivi ña'a yüvi ñasi'i ndra, ta ma ñivi ña'a chi'in ma ndra yüvi ii vi ndia, ti kua ikan jā'a ma ndian kūu ñivi yo niku. Vati cha'a' ña jā'a na takan kùu yi ña chī'í nda oko uni mii na iin kivini jā'a ma Racha'nu Ndioo. 9 Ta juuni na tüvi ìyo yi ña ki'in yo ku'va ma Racha'nu Cristu, takua jā'a iin ma ndian kūu ñivi yo ndia. Vati cha'a' ña takan jā'a na, yakan va jā'a ma Racha'nu ña na kachi ma koo na, ta chī'í na ndia. 10 Ta koto kä'anti'ini ndo chata ma Racha'nu, takua jā'a na ndia, vati cha'a' ña takan jā'a na, yakan va tāchi ra ma tati jàkuu tiñu nuu ra ña na ka'ni yi na.

11 Ndisaa ña tā'an ma ndian kūu ñivi yo ndian chīyo taji'na, jàna'a yi nuu yo naja kua jā'a ma Racha'nu Ndioo. Ta tāa ra yi nuu ma tutu ra kuenda ña kindoo yi chi'in yo ndian ìyo ma kivi nuu ndi'inia, ikan na koo tu'va yo chi'in ma tu'un ra. 12 Yakan va iin nda ndyo'o chànini ndo ña cha ìyo va'a ndo, kùuni ndo, tiá va'a ña na ja'a ndo kuenda nuu ndo, koto jandi'i ra nuu ndo ndia. 13 Vati ña na koto ndo ña ndisaa ma kuati ña kùuni ndo koyo ndo tichi, indukuni kùu yi chi'in ma kuati ña kùuni koyo tichi nda ndian nikuuni ìyo ma ñuñivi. Ta ndicha va'a ti Ndioo ìyo tundeeni ra chi'in ndo, yakan va ndisaa tiempu ña kùunio koyo yo tichi ma kuati ikan, töve chà'a ra ña kùu yi tiá ka'nu kua kuu jandeeni yo, vati juuni jàna'a ra iti' va'a nuu kuu kakú yo tichi yi, ikan na kuu jandeeni yo yi.

14 Yakan va ndyo'o yani ma ndian ya'a kùuni̱ nde'i, kàtitu'in nuu ndo ña na numini jaña ndo ña jàka'nu ndo ma ndioo yutun. 15 Ta chìtoi ña kùu ndo ndian ìyo chinituni va'a, yakan va na ka'an ndo chi'i̱n tu ndicha kùu ma ña ni kà'in chi'in ndo. 16 Vati taku ora chà'a yo ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo, ma ora ni ko'o yo ma kopa vinu ií ña kùu ma nii Cristu, ikan kùu ma nuu ndò'iin yo chi'in ma ndian chìnuni ña ìyo kuenda Cristu, ti chāti ra nii ra cha'a' ma kuati yo. Ta taku ma ora chà'nda kuatio ma paan ña ni kachi yo ña kùu kuenda kuñu Cristu, ma ikan juuni jàna'a yi nuu yo ña ndò'iin yo chi'in ma kuñu ra ndia. 17 Yakan va vaji kua'a' ñivi kùu yo, va ndisaa yo ndàkuu yo iin ñivini cha'a' ña chàchi yo iin paani.

18 Na kuku'uni ndo takua jā'a ma ñivi ñuu Israel niku, vati ndiakan chàchi na ma sa'an ña chà'ni na ta sòkó na nuu ma chito naá kuenda jàka'nu na ma Racha'nu Ndioo, ikan na ndo'iin na chi'in ra, ta kùu na iin ñivini ndia. 19 Va chi'in ma tu'un ña kātitu'in nuu ndo i'ya, na tüvi kùuni̱ ka'in ña chànini̱ ña ìyo nda kuenda ma ndioo yutun, ta juuni töve chànini̱ ña ìyo nda kuenda ma sa'an kiti ña sòkó na nuu yi ndia, takua chànini ndiakan. 20 Takan kàtitu'in nuu ndo, vati ìyo ma yo tüvi chìnuni tu'un Cristu ña, juuni sòkó na yi kuenda ña jàka'nu na ma tati xaan ikan, ta yüvi nuu ma Racha'nu Ndioo, ta yakan tüvi kùuni̱ ja'a ndo yi. Yakan va kàtitu'in yi nuu ndo. 21 Vati na küu ko'o ndo ma vinu ña ka'ìin tichi copa ma Racha'nu, tuva juuni chì'i ndo ma vinu ña ka'ìin tichi copa ma tati xaan ndia, ta juuni na küu kunandi ndo mesa ma Racha'nu, tuva juuni chùnandi ndo mesa ma tati xaan ikan ndia. 22 Ta juuni, ¿a va'a tu ja'a ndo ña ndoxaani ma Racha'nu Ndioo chi'in yo cha'a' ma ña kini ña ja'a yo?, kùuni ndo. ¿A chànini ndo ña ìyo tiaga ñandee ndyo'o kua maa ra?, kùuni ndo.

Kùu ja'a yo nda ña kùuni maa yo, va ìyo yi ña ndakimani yo ma inga ñivi ndia

23 Ndicha ña ìyo ma yo kà'an ña kùu ja'a yo nda ña kùuni maa yo, kàti yo, va na yüvi ndisaa yi kùu tindee yi yo ti tüvi chà'a yi tundeeni yo chi'in ta'an yo. 24 Ta na tüvi ìyo yi ña nanduku yo ña va'a kuenda juuni maa yo, vati va'aga ña na nanduku yo ña va'a kuenda inga ma ñivi ta'an yo.

25 Ta na kachi ndo tandi'i nuu ma sa'an ña kuya'vi ma veto'o, ta na näkanini ndo tuva sa'an ña cha sōkó na nuu ndioo yutun kùu yi, a töve. 26 Takan kàti̱ chi'in ndo, ti maa ma Racha'nu Ndioo, kùu ra ma chito'o ma nuñu'u' ñuñivi i'ya chi'in ndisaa ña ìyo nuu yi ndia.

27 Tatu ìyo iin ma ndian tüvi chìnuni ña jainvitaa na ndo ña na ku'un ndo kukachi ndo chi'in na ma ve'e na, na ku'un ndo tuva kùuni ndo, ti kuu kachi ndo nda nuu ndayu nikuuni, va'a ga ña na töve ndakatu'un ndo tuva ndayu ña cha sōkó na nuu ndioo yutun ña jàka'nu na kùu yi a töve. 28 Ta vitin tu ìyo inga nda yo jainvitaa ndo ma ve'e na, tajan ma ora ni kachi ndio ndo, kàtitu'un ndio na nuu ndo ña ma ndayu ña cha sōkó na nuu ma ndioo yutun kùu yi, kati na. Tu takan kùu yi va'aga ña na kächi ndo yi, ti koto ja'a ndo ña na vä'a kùuni ndian kà'an yi nuu ndo. 29 Ta ma tu'un ña, já kātitu'in i'ya ña cha'a' ña kacho ma sa'an, ti vaji tüvi kuati kùu yi kuenda ndo va kuenda inga na, chïto a kuati kùu yi kuenda na.

Ta tu takan ta'an chi'i̱n va'a ga ña töve kachi yi, ikan na töve tiso na kuati nui cha'a' yi, jin ma ña va'a kùu yi kuendai tu kachi yi, va iin ña ya'a ika kùu yi kuenda ma chìnituni ndiakan. 30 Ta tu yu'u chà'i ta'vindioo cha'a' ma ña ni kachi̱, ¿ta naja kà'an ma ñivi ña yüvi ña va'a kùu ma ña jà'i?, ta kuenda yu'u kùu yi iin ña va'a ja'i kùuni̱ kuenda ma Ndioo. 31 Yakan va tuva chàchi ndo, a chì'i ndo, a jà'a ndo inga tuku tiñu va'a, na ja'a ndo yi va kuenda ña jàka'nu ndo ma Racha'nu Ndioo. 32 Ta koto jäna'a ndo nuu ma ñivi nï'iin nakuyi ña tüvi va'a chànini na, ikan na tïso na kuati ndo cha'a' yi, ni nuu ma ndian judíu, ni nuu ma ndian yüvi judíu, ta ni nuu ma ndian ìyo kuenda ma veñu'u Ndioo ndia. 33 Vati yu'u va'aga ña na nandukui naja kua koo sii ma ndisaa ñivi chi'in ndisaa ma ña jà'i, ta tüvi jà'i ma ña chàta'ani mai a ma ña va'a kuendai chànini̱, ikan na kuu ni'i na nuu kakú na.

11

1 Yakan va na ja'a ndo ma takua jà'i, ti yu'u juuni takan jà'i ma takua jà'a Cristu ndia.

Ndisaa naja kua jà'a ma ñivi ña'a ña ìyo kuenda Ndioo

2 Yakan va yu'u chisii̱ ta tìñu'i ndo, vati chàku'uni ndo yu'u cha'a' ndisaa ma nakuyi jà'a ndo, ta cha'a' ña cha kīcha'a ndo jàchinu ndo ma tu'un va'a ña kātitu'in nuu ndo. 3 Va ma ña kùuni̱ ña koto ndo, kùu yi ña ma Racha'nu Cristu, kùu ra ra kuxini nuu ndisaa ma ndra'ii, ta ma ndra'ii kùu ndra iin ndra kuxini nuu ñasi'i ndra, takua ma Racha'nu Ndioo kuxini ra nuu ma Cristu ndia. 4 Vati tu iin ra'ii chàsi ra iin nakuyi xini ra ma ora kà'an ra chi'in Ndioo, a ora kà'an ra ma tu'un Ndioo nuu ma inga ñivi, kùuni yi ka'an yi, ti tüvi tìñu'u ra ma ra kùxini ra, vati chàsi ra ma xini ra ora jà'a ra takan. 5 Ta indukuni kùu yi tuva ìyo ñivi ña'a ña tüvi chàta'ani vi kasi vi xini vi ora kà'an vi chi'in Ndioo, a ora kà'an vi ma tu'un ra nuu ma inga ñivi, juuni kùuni yi ka'an yi ña töve tìñu'u vi ma ra kùu ii vi cha'a' ma ña jà'a vi ndia. Indukuni kùu yi tuva sokon te'e vi ma ixi xini vi. 6 Vati tu ìyo ñivi ña'a, ña tüvi chàsi vi xini vi ma ora kà'an vi chi'in Ndioo, va'aga ña na sokon te'an ma ixi xinian tuva takan kùunian ja'a ña. Va tuva kanuu ña, ña sokon te'an yi kùunian, tajan na kasi ndioan yi tuva takan. 7 Va taku ma ndra'ii, ti na tüvi nuva jà'a ndra ña kasi ndra xini ndra, vati Ndioo jātuvi ra ndra ña kùu ndra takua kùu maa ra, ti ma xina'ñu ra kùu ndra. Ta ma ñivi ña'a kùu vi ma xiña'nu ma ndra'ii ndia. 8 Vati taku ma Racha'nu Ndioo, ti tüvi nī java'a ra ma ra'ii nunuu chi'in ma kuñu ma ñivi ña'a, vati ma ñivi ña'a kùu vi ña kūva'a vi chi'in kuñu ma ndra'ii jā'a ma Racha'nu Ndioo. 9 Yakan va cha chìto ndo ña tüvi nī kuva'a ma ndra'ii kuenda ma ñivi ña'a, vati ma ñivi ña'a kùu vi ña jāva'a ma Racha'nu Ndioo vi kuenda ma ra'ii. 10 Ta cha'a' yakan kùu yi ña ìyo yi ña kasi vi ma xini vi cha'a' ma ndatu ña ìyo chi'in vi, ta ikan na kuu vi ndian iñu'u nuu nde'e ndisaa ma tati jàkuu tiñu nuu Ndioo. 11 Vati taku kuenda ma ndian chìnuni, töve va'a ña chànini yo siin siin cha'a' ma ndra'ii chi'in ma ña'a, vati nduvi grupu ìyo kuenda vi nuu Ndioo, ta nduvi ndiakan chìniñu'u na ta'an na ndia. 12 Ta vaji ndicha kuii ña ma Racha'nu Ndioo jā'a ra ma ñivi ña'a nunuu chi'in kuñu ma ra'ii, ta vitin ndisaa ma ndra'ii cha kāku ndra nuu ma ma'á ndra ndia. Va vaji takan kùu yi, va ma Racha'nu Ndioo induku jātuvi ra ndisaa na.

13 Yakan va, ¿naja kua chànini ndo?, ¿a va'ani ja'a vi ña tüvi chàsi vi xini vi ma ora kà'an vi chi'in Ndioo?, kùuni ndo. 14 Töve va'a, ti juuni cha chìto va'a yo ña ma ndra'ii ña chàta'ani jakua'nu ma ixi xini ndra, ja'a maa ndra tukanuu nuu ndra, vati tüvi ìyo yi ña ja'a ndra takan. 15 Va taku ma ñivi ña'a, ti maa ma Racha'nu Ndioo chā'a ña na koo nani maa ma ixi xini vi, ikan na kasi xini vi. 16 Ta tu ìyo nda ndian tüvi chìnuni va'a ma ña kà'an ndi vitin, tajan ìyo yi ña koto na ti ni ndyu'u, ta ni inga ma ñivi chìnuni, na tüvi nàkoto ndi ma inga kua takani jà'a ndi. Yakani kùu ma ña chìto ndi.

Paulu kàtitu'un ra nuu ma ñivi ña na tüvi va'a ja'a na ora kuxini na ña jàka'nu na ma Racha'nu

17 Ndyo'o yani vitin va kùuni̱ katitu'in nuu ndo ña na tüvi va'a jà'a ndo ora kùti'vi ndo jàka'nu ndo ma Racha'nu Ndioo, vati ora jà'a ndo ña kutu'vi ta'an ndo ìyo yi ña vii koo ndo, va na yüvi takan kùu yi, ti java vi'a ndo ka'vi ndo jà'a yi. 18 Vati ma ña nunuu ña chīnitu'in, ña kàti ma ñivi, ti cha chàta'ani ndo kuti'vi ta'an ndo kuenda ña jàka'nu ndo ma Racha'nu Ndioo, uvaa ña kuati kùu yi ña siin siin kùuni ta'ii'iin ndo chi'in ta'an ndo, ta cha'a' ña jà'a ndo ma takan kùu yi ña nda mai chànini̱ ña ndicha kùu yi chi'in ndo ndia. 19 Yakan va, ¿a va'ani jà'a ndo ña jà'a ndo takan?, kùuni ndo, ikan na ku'va yo kuenda nda ndian kùu ma ndian chìnuni va'a ma tu'un Ndioo, ta nda ndian tüvi. 20 Uvaa ña kuati kùu yi, cha'a' ña kèsiin ndo ma ora kùti'vi ndo ña kùxini ndo kuenda kùku'uni ndo ma Racha'nu, ta ma ña jà'a ndo ikan, ti na yüva ña kuxini va'a ndo kùu yi kuenda ma Racha'nu. 21 Vati taku ma ora ni kachi ndo, ma ora ikan, ta'ii'iin ndo nda'a ndo ma ña ni kuxini ndo, ta ikan jan numini kìcha'a ndio ndo chàchi ndi'i ndo yi, ta ma ora chàa ndio ma inga meru ndo, tajan ndiakan kùu ma ndian kindoo chi'in soko jà'a ndo, vati ndi'i yi jà'a ndo. Ta ìyo inga ndo ña nduva'a chì'i ndixi ta chìní ndo ndia. 22 ¿A tüvi ve'e ndo nuu kuiin ndo kachi ndo, ta ko'o ndo?, ña jà'a ndo takan. Yakan va chi'in ma ña jà'a ndo i'ya, jàna'a yi ña chàtu'un ndo ma ndian chìnuni tu'un Ndioo, ta nda ma ndian nda'vi ña tüvi nuva koo nuu ndia. ¿A ìyo yi ña ka'in ña ndian va'a kùu ndo cha'a' ma ña jà'a ndo?, kùuni ndo. Na yüvi takan kùu yi.

Paulu kàtitu'un ra naja kua ìyo yi ña jàka'nu ma ñivi ora kuxini na ora chàku'uni na ma Racha'nu

(Mt. 26:26-29; Mr. 14:22-25; Lc. 22:14-20)

23 Vati taku ma tu'un ña kàtitu'in nuu ndo i'ya, tu'un i'ya kùu yi ña kātitu'un ma Racha'nu yi nui. Ta te'en kà'an yi: ma juuni ma chanikuaa ora kī'in ma Racha'nu Jesuu ma paan, ma ora xīkoña'a Juda ra. 24 Ta ikan jan, chā'a ndio ma Racha'nu Jesuu ta'vindioo nuu ma Racha'nu Tatá ra cha'a' yi, tajan chā'nda kuati ra yi, ta te'en nāka'an ndio ra: “Na kachi ndo ma paan i'ya, vati ña'a kùu ma kuñui, vati ni kuvi̱ cha'a' ndo. Takan ìyo yi ña ja'a ndo yi, ikan na kuku'uni ndo yu'u.” 25 Takan kūu ta ora cha chīnu kuxini ndio ndra, tajan kī'in ra iin copa vinu, ta te'en nāka'an ra cha'a' yi: “Na ko'o ndo ma copa vinu i'ya, vati chi'in ma copa i'ya, jàchinui chi'in nii̱ ma tu'un chaa ña ndō'iin Ndioo chi'in ndo jà'a ra'. Takan ìyo yi ña ja'a ndo, ikan na kuku'uni ndo yu'u”, kàti Jesuu. 26 Yakan va nani ma ora chàchi ndo ma paan ikan, a chì'i ndo ma vinu ikan, takan ìyo yi ña ja'a ndo ti yakan kàtitu'un yi ña cha chī'i ma Racha'nu cha'a' ndo. Ta takan ìyo yi ña ja'a ndo nda kati chaa ma tiempu ña ni kichaa ndiko ra.

Paulu, kàtitu'un ra naja kua ìyo yi ña ja'a yo ora kuxini yo ña jàka'nu yo ma Racha'nu

27 Yakan va tu tüvi va'a jà'a yo ña tìñu'u yo ma Racha'nu ma ora chàchi yo ma paan, ta ora chì'i yo ma copa vinu kuenda kuku'uni yo ma Racha'nu, tajan yakan kùuni yi ka'an yi ña iin kuati ka'nu kùu ma ña jà'a yo chata ma kuñu, ta chata ma nii ma Racha'nu ndia. 28 Yakan va tuva chàchi yo ma paan ikan, ta chì'i yo ma copa ma vinu ikan, ji'na ìyo yi ña ki'in ku'va ji'na yo kuenda tuva ña va'a kùu ña chànini yo chi'in anima yo, tajan ja'a ndio yo yi. 29 Vati tu yüvi ña va'a kùu ma ña chànini ndo chi'in anima ndo, ta chàchi ndo ma paan ta chì'i ndo ma vinu, ta ña'a kùuni yi ka'an yi ña tüvi tiñu'u ndo ma kuñu ma Racha'nu ora jà'a ndo takan. Ta ma Racha'nu Ndioo, ni jakutuni ra ndo cha'a' ma ña ja'a ndo. 30 Yakan va cha'a' yakan kùu yi ña ìyo kua'a' meru ndo ña ku'vi, ta ya'a kukue'e kàa na, ta ìyo ndian cha chī'í ndia. 31 Vati tu ki'in ku'va ji'na yo ma ña chànini yo chi'in anima yo ta tu va'a kùu yo, tajan rakan na tüvi ìyo yi ña jande'e ra tundo'o yo. 32 Vati tu ma Racha'nu tisokuati ra yo, ta jande'e ra tundo'o yo, takan jà'a ra ti kùuni ra ña ndakuu yo ma ndian ndaa, ikan na töve jakutuni ra na, ta kuvi na endeeni takua ni ta'an chi'in ndian tüvi chìnuni ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi i'ya.

33 Yakan va ndyo'o yani, taku ma ora kùti'vi ndo ña ni kuxini ndo ora chàku'uni ndo ma Racha'nu, na kuatu ji'na ndo nda kati chàa ndi'i ma ndian meru ndo, tajan na kachi ndio ndo. 34 Ta tu ìyo nda ndyo'o ña ya'a cha chisoko ndo, kùuni ndo, tajan va'aga ña na ku'un ndo kukachi ndo ma ve'e ndo, ti koto jande'e ma Racha'nu ma tundo'o ndo cha'a' ña töve va'a jà'a ndo ma ora ndò'iin ndo. Ta ìyo inga tu'un ña kùuni̱ ña koto ndo, va va'aga ña na kuatui, ta kàtitu'in yi nuu ndo ma ora ni kunde'i ndo.

12

Ma Tati Ií Ndioo chà'a yi kua'a' nuu ndatu nuu ma ndian chìnuni tu'un Jesucristu

1 Ndyo'o yani vitin va kàtitu'un kachi̱n nuu ndo, ikan na koto ndo ndisaa ndatu ña chà'a Tati Ií Ndioo nuu ta'ii'iin yo. 2 Taku ndyo'o ti cha chà'a va'a ndo kuenda naja kua jā'a ndo ña kēña'a ndo chàkuu ndo ña jāka'nu ndo ma ndioo yutun ña ñi'i, ma ora takä'an kùu ndo ma ndian chìnuni tu'un Jesucristu niku. 3 Ta cha'a' yakan kùu yi ña, vitin ni katitu'un ndioi nuu ndo ña taku ma ndian kà'an chi'in ndatu ma ra kùu Tati Ií Ndioo, na küu ka'an ti'ini na chata ma Racha'nu Jesuu. Ta indukuni kùu yi tuva küu kà'an na ña iin ra ya'a ka'nu kùu ma Racha'nu Jesuu, tuva tüvi ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'in na ndia.

4 Vati taku ma ra kùu Tati Ií Ndioo, ti siin siin kua kàa ma ndatu ña chà'a yi nuu ta'ii'iin yo, ta koto näkanini ndo ña kua'a' nuu tati kùu yi, vati uvanuu Tati Ií Ndioo kùu yi ña chā'a ndisaa yi nuu yo. 5 Ta juuni vaji siin siin tiñu chā'a ma Racha'nu nuu yo ña jà'a yo kuenda ma ndian chìnuni, va uvanuu ra kùu Racha'nu ìyo. 6 Ta ndicha ña vaji siin siin tiñu chā'a ma Racha'nu Ndioo nuu yo ña jà'a yo, va uvanuu Ndioo kùu ra ña jàtiñu ndisaa tiñu ikan nuu tandi'i yo chi'in ma ndatu ña ìyo ra. 7 Vati ma Racha'nu Ndioo jàna'a ra nuu yo ña ìyo ma Tati Ií ra chi'in yo. Ta ma ndatu ikan kùu yi kuenda ña jàtiñu yo chi'in yi, ña tindee yi ndisaa ma ndian kùu ta'an yo, ndian chìnuni. 8 Vati iin yo, ìyo ma ndatu ma Tati Ií Ndioo chi'in, ña jà'a yi ña ya'a chìto na ña kà'an na. Ta juuni ìyo inga yo, ña juuni maa ma Tati Ií Ndioo chà'a yi ma ndatu ña jàna'a yi nuu yo, naja kua nani'i yo nakoto va'a yo ma Ndioo. 9 Ta juuni ìyo inga yo, ni'i ña ja'a ma ndatu Tati Ií Ndioo ña na chinuni va'a yo ma tu'un ra. Ta ìyo inga yo, ña chà'a ma Tati Ií ndatu ra nuu yo, kuenda ña jànda'a yo ma ndian ku'vi. 10 Ta ìyo inga yo, ña tìndee ma Tati Ndioo yo, ña na ja'a yo iin tiñu ka'nu ikan na nde'e ma ñivi yi. Ta juuni ìyo inga yo ña tìndee ma Tati Ií Ndioo yo, ña na katitu'un yo ma tu'un yu'u ra nuu ma inga na. Ta ìyo inga yo, ña tìndee ma Tati Ií ra yo, ña na koto yo tuva ndicha ña tu'un Ndioo kùu ma ña kà'an ma ñivi, a tüvi. Ta juuni ìyo inga yo ña tìndee ma Tati Ií, ña na kuu ka'an yo iin tu'un siin siin ña tüvi kùtunini inga ñivi yi. Ta juuni ìyo inga yo ña tìndee ma Tati Ií, ña kùu katitu'un kachin niyi kùuni ka'an ma tu'un siin siin ikan nuu yo. 11 Yakan va uvanuu ma Tati Ií ra, ña ìyo kùu yi ña chà'a yi siin siin ndatu ikan nuu ta'ii'iin yo. Tajan takan jà'a yi chi'in ta'ii'iin yi takua kùuni maa yi.

Tandi'i ma ndian chìnuni tu'un Ndioo, ndàkuu na iin ñivini

12 Ti taku ma kuñu yo, vati ìyo xini yo, ta nda'a' yo, ta cha'a yo, ta ndicha ña ìyo kua'a' ña kuati ìyo yi, va ndisaa yi kùu yi iin kuñuni. Ta kua ikan kùu yi chi'in Cristu ndia, ti vaji ìyo kua'a' nuu ma ñivi ra, va ndisaa na kùu na iin kuñuni. 13 Ta juuni kua ikan kùu yi chi'in maa yo ña kùu yo ndian judíu a ndian yüvi judíu, a kùu yo ndian musu ña tüvi ni'i ya'vi a ndian töve, vati nda ora jā'a ma Tati Ií Ndioo ña jākunduta ra yo, nda ma ora ikan kùu yi ña cha ndākuu yo iini kuñu Cristuni jā'a ma Tati Ií Ndioo, ti nuu ta'ii'iin yo, Ndioo chà'a ra uvanuu ma Tati Ií ra ña na koo yi chi'in yo.

14 Vati taku ma kuñu yo, ti na yüvi iin nuuni ma kuñu yo kùu yi ña ìyo yi yo, ti kua'a' ña kuati kùu yi ña ìyo yi ma kuñu yo. 15 Ta tu ma cha'a yo kàti yi ña na yüvi iki kuñu yo kùu yi, cha'a' ña na yüvi nda'a' yo kùu yi kàti yi, na yüvi ña ndicha kùu yi, ti vaji kà'an yi ma takan, va juuni ma kuñu yo kùu yi ndia. 16 Ta tu ma ñii so'o yo kàti yi ña na yüvi ma ña ìyo kuenda ma kuñu yo kùu yi, cha'a' ña na yüvi tinuu yo kùu yi kati yi, juuni na yüvi ña ndicha kùu yi, ti na yüvi cha'a' ña kà'an yi takan, ta ni jaña yi ña kùu yi ma kuñu yo ndia. 17 Vati tu tàndi'i ña kuati ña ìyo ma kuñu yo kùu yi kuenda ma tinuu yo niku, na küu taso'o yo, tuva takan kùu yi. Ta tu tandi'i nuu ma ña ìyo ma kuñu yo, kùu yi kuenda ma ña tàso'o yo, na küu nàni'i yo xiko nï'iin nakuyi, tuva kùuni yo ta'ni yo yi. 18 Ta cha'a' yakan kùu yi ña tāa ma Racha'nu Ndioo ta'ii'iin ña kuati ìyo ma kuñu yo ma nuu va'aga ña koo yi kuenda yo, kùuni ra, ta kua ikan kīndoo yi nda vitin. 19 Vati tu iini ña kùu ma ña kuati ìyo yo ikan niku, tajan na tüvi kuu ka'an yo ña iini kuñu kùu yo tuva takan kùu yi. 20 Ta ndicha kuii ña vaji kua'a' nuu ma ña kuati kùu ma kuñu yo ña ìyo yi yo, va ndisaa yi kùu yi iin kuñuni.

21 Vati taku ma tinuu yo na küu ka'an yi chi'in ma nda'a' yo ña na tüvi chìniñu'u yi yi, ta ni ma xini yo na küu ka'an yi chi'in ma cha'a yo ña na tüvi chìniñu'u yi yi ndia. 22 Vati ma ña kuati ìyo ma kuñu yo ña ta'aga kàa, yakan kùu ma ña chiniñu'u ga yo. 23 Ta taku ma ña kuati ìyo ma kuñu yo ña na tüvi kùuni yo nde'e yo, yakan kùu ma ña vii ga chàsi yo ja'ma chata yi. Ta ma ña kuati ma kuñu yo ña na töve va'a ña koo nuna yi, yakan kùu ma ña kumi va'a ga yo koto nde'e inga ñivi yi, kùuni yo. 24 Va ìyo inga ña kuati ma kuñu yo ña kindoo nuna, ta yakan tüvi kùmi va'a yo yi. Ta cha'a' yakan kùu yi ña jā'a ma Racha'nu kua'a' nuu kuati ma kuñu yo, ikan na kuuni ga yo nde'o yi, ta tiñu'u yo ma ndian ta'an yo, vaji tüvi ya'a ga iñu'u na chi'in yo. 25 Takan ìyo yi ña ja'a yo koto siin siin ña nakanini yo ja'a yo chi'in ma ndian kùu ta'an yo. Yakan va ìyo yi ña tìndee ta'an yo yo. 26 Ta tu ìyo uvi uni ñivi ta'an yo ña ndè'e yo na, ña ndè'e na tundo'o, nda maa yo ndè'e yo tundo'o, ti nda'vi kùuni yo ndia. Ta tu ìyo ma ndian tiñu'u na uvi uni ma ndian ta'an yo, nduva'a chìsii ndisaa yo, cha'a' ña jà'a na takan.

27 Yakan va ndisaa ndo kùu ndo kuñu ma Racha'nu Cristu, ta ta'ii'iin ndo kùu ndo iin nuuni ma ña kuati ìyo ma kuñu ra ndia. 28 Vati ma Racha'nu Ndioo, cha chā'a ra tiñu nuu ma uvi uni ma ndian ni jatiñu kuenda ra, ta ndia'ya kùu na: Ma nunuu, ji'na chā'a ra tiñu nuu ma ndian kùu tatun Jesuu, ta ña uvi, va chā'a ndio ra tiñu nuu ma ndian kà'an chi'in tu'un yu'u ra, ta ña uni, va chā'a ra tiñu nuu ma ndian matru ña jàna'a ma tu'un ra, ta ikan jan chā'a ra tiñu nuu ma ndian jà'a ma ndatu ka'nu chi'in nuu ma ndian jànda'a ndian ku'vi, ta chi'in nuu ma ndian chàta'ani tindee inga ñivi. Ta juuni chā'a ra tiñu nuu ma ndian kuxini nuu inga ñivi, ta chi'in nuu ma ndian kà'an ma tu'un kà'an inga ñivi ndia. 29 Uvaa ña na yüvi tandi'i yo kùu ma ndian kùu tatun Jesuu, ta yüvi tandi'i yo kùu ka'an yo ma tu'un yu'u Ndioo, ta ni yüvi tandi'i yo jàna'a yo nuu ma ñivi, ta ni yüvi tandi'i yo kùu ja'a yo ma ndatu ka'nu nuu ma ñivi, 30 ta yüvi tandi'i yo ìyo ndatu yo kuenda ña jànda'a yo ndian ku'vi ndia. Ta juuni na yüvi tandi'i yo kùu ja'a yo kà'an yo tu'un siin siin ña töve kùtunini inga ñivi ndia. 31 Yakan va na nanduku ndo ja'a ndo ma tiñu ka'nuga, takua kùuni ma Racha'nu Ndioo, vati juuni ni jana'i iin ma ña va'aga nuu ndo ndia.

13

Paulu kàtitu'un ra naja kua ìyo yi ña kuuni yo nde'e yo inga ñivi

1 Ta tuva kùu ja'i ña kà'in tandi'i nuu tu'un ña kà'an ma ñivi ìyo tandi'i ñuu ña ìyo ma ñuñivi, ta tu juuni kùu ja'i kà'in ma tu'un ña kà'an ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, va tu tüvi kùuni̱ nde'i ma inga ñivi, ta ña'a kùuni yi ka'an yi ña kùi takua kùu iin kaa kalaxin, ña ya'a kua'a' yu'u yi, ta tüvi nda kuenda yi tuva takan ja'i. 2 Ta tu kùu ja'i kà'in ma tu'un yu'u Ndioo, ta chìtoi naja kua kùuni ma ña ìyo xe'e tichi chinituni ra kà'an yi, ta tu jà'i ma tiñu ka'nu, ta chìnuni va'i ma tu'un Ndioo, ta tandi'i inga nakuyi, ndisaa ma tiñu ka'nu ña jà'i ikan, na tüvi nda kutiñu yi, tuva tüvi kùuni̱ nde'i ma inga ñivi ndia. 3 Ta tu nata'vi̱ tandi'i ma ña kuika ìyoi chi'in ma ndian nda'vi, ta ndava ña kùu ku'vai yu'u ña kuvi̱ cha'a' inga ñivi, juuni na tüvi nda kuàtiñu yi tuva tüvi kùuni̱ nde'i ma inga ñivi ndia.

4 Yakan va tuva ndicha ña kùuni yo nde'e yo ma inga ñivi, tajan ìyo yi ña jandeeni yo ma ña ja'a na, ta koo va'a yo chi'in na, ta tüvi ndotixin yo, ta tüvi jàndotayi yo yo cha'a' ma ña jà'a yo. 5 Ta juuni na tüvi ìyo yi ña ka'an ni'i yo chi'in na, ta töve nànduku yo nakuyi kuenda ma'iin yo, ta tüvi kùxaan yo na, ta nàani yo ña töve va'a ña jà'a na chata yo, tu ndicha ña kùunio nde'o na ndia. 6 Ta juuni na tüvi ìyo yi ña sii kùuni yo cha'a' ma ña tüvi va'a jà'a na, va na sii kùuni yo ora kà'an na ma ña ndaa. 7 Vati kùuni yo nde'e yo na, ña'a kùuni yi ka'an yi ña jaka'nuni yo kuati na, ta vaji ndava ni kuuni ja'a na chata yo va töve ndakoo yo ma tundeeni na ña ìyo chi'in yo, ta töve jàña yo ndatu yo ma ña va'a ña ni kuu iti' nuu, ta juuni jàndeeni yo, vaji jànde'e na tundo'o yo ndia.

8 Yakan va koto jäña yo ña kùuni yo nde'e yo ma ndian kùu ta'an yo, vati tandi'i ma ndian kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, ni chaa iin kivi ña na töva chiniñu'u yo ka'an yo yi, ta na töva chiniñu'u yo ka'an yo ma tu'un siin siin ña töve kùtunini inga na, ta na töva ndàkutiñu ma ña ya'a chìto yo ña kà'an yo cha'a' Ndioo ndia, ti ni jandi'i ma Racha'nu nuu yi. 9 Vati ni ma ña ya'a chìto yo kà'an yo, ta ni ma ña kà'an yo chi'in tu'un yu'u Ndioo, töve jàna'a kachin yi nuu yo naja kua kùu Ndioo. 10 Va ni keta iin kivi ña ni koto kachin ndio yo ma naja kua kùu ra, tajan ma ora ikan töva ni chiniñu'u yo ndian chìto ña kà'an chi'in ndian kà'an chi'in tu'un yu'u ra ndia.

11 Vati taku ma ora kūu yo ma ndiakuati, kà'an yo, ta chànini yo takua chànini ma ndiakuati, va ma ora cha chāa ndio yo ña kùu yo ma ndian chandee, tajan ikan kùu ma nuu jàña ndio yo ña jà'a yo ora kūu yo ndiakuati. 12 Yakan va juuni kua ikan kùu yi ma vitin, vati taku ora ndè'o yo ma nuu inu, na tüvi ndichin va'a nde'o yo, ti kuxinani nuu yo, kua ikan ndè'o ma tu'un va'a ma vitin. Va ni keta ndio ma kivi ña ni nuna ndio ma Racha'nu Ndioo nuu yo, ta ikan jan ni nakoto va'a ndio yo maa ra takua nàkoto ra yo ndia. 13 Yakan va ìyo uni nakuyi ña ka'nu ña endeeni ni koo yi vitin: ma ña nunuu kùu yi ma ña jandeeni yo kuatu yo ma Racha'nu, ta ma ña uvi, kùu yi ña na chinuni va'a yo ma tu'un ra, ta ma ña uni, kùu yi ña na kuuni yo nde'o Ndioo chi'in ta'an yo. Va ma ña ka'nuga ña kùu ja'a yo kùu ma ña kùunio nde'o.

14

Paulu kàtitu'un ra naja kua ja'a ma ñivi ña kùu jà'a na kà'an na ma tu'un siin siin ña töve kùtunini inga ñivi

1 Yakan va na numini nanduku ndo naja kua ja'a ndo ta kùu kùuni ndo nde'e ndo ta'an ndo. Ta juuni na kuuni ndo ña ma Tati Ií Ndioo chà'a yi ña na ku'va ndo ma ndatu yi. Ta iin ndatu ka'nu kuuni̱ ña na ni'i ndo nuu ndisaa ma ndatu ìyo ña kùu ka'an ndo chi'in ma tu'un yu'u Ndioo. 2 Vati taku ma yo chìto ka'an ma tu'un siin siin ña töve kùtunini inga ñivi, kà'an yo yi kuenda ma Racha'nu Ndiooni, ta yüvi kuenda ma inga ñivi, ti ndiakan na küu kutunini na ma ña kà'an yo. Ta ndicha kuii ña chi'in ndatu ma Tati Ií kùu ma tu'un kà'an yo ikan, va iin tu'un xe'e kùu yi kuenda inga ñivi. 3 Va inga ra ña kà'an ra chi'in tu'un yu'u Ndioo. Ta tu'un ikan kachin kùu yi kuenda tandi'i inga na, ña chìnuni, ta ora taso'o na yi ya'a chisii na jà'a yi ta jàndomani yi na ta juuni ni koo tundeeni Ndioo chi'in na jà'a yi ndia. 4 Va taku ma ra kùu ja'a kà'an ma tu'un siin siin ña töve kùtunini inga na, ìyo tundeeni ra, va juuni chi'in maani ra, va ma ra chìto ka'an ma tu'un yu'u Ndioo, ti rakan ni koo tundeeni ra, va ña ni ku'va ra nuu ndisaa ma ndian chìnuni tu'un Ndioo ma ora tàso'o na ma ña kà'an yi. 5 Yu'u kùuni̱ ña tandi'i ndo na ni'i ndo ma ndatu ña kà'an ndo ma tu'un siin siin ikan niku, va vitin chànini̱ ña tiá va'a ña na katitu'un ndo ma tu'un yu'u Ndioo nuu ma ñivi, kua ma tu'un ikan. Vati ka'nuga kùu ma ndian kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, kua ma ndian kà'an ma tu'un siin siin ikan, tu töve yo kà'an kachin kua kuuni ma tu'un ikan ka'an yi, ikan na koo ma tundeeni Ndioo chi'in tandi'i ma ndian chìnuni tu'un ra.

6 Ndyo'o yani̱, vati tuva yu'u chài ma nuu ìyo ndo, ta kicha'a ka'in ma tu'un kà'an siin siin ña töve kùtunini ndo, ¿a kuu tindee ma tu'un ikan ndo?, kùuni ndo. Va chi'in tu'un ña kùtunini kachin maa ndo kùu yi, tu kicha'a ka'in iin tu'un xe'e ña Ndioo jāna'a ra nui kuenda ndo, a tu kà'in tu'un ña jàna'a yi ndo naja kua nakoto va'a ga ndo ma Ndioo, a tu jàna'i nuu ndo ma ña kùuni Ndioo. Ndisaa ma tu'un ikan kùu ma ña va'a, ti tìndee yi ndisaa ndo. 7 Ta indukuni kùu yi chi'in taku yo nàkua'a chi'in kitarra ta ma tuvilu, vati tu töve kachin jàkuaku yo ndrun, ta töve kùu kutunini yo nda yaa chìta run. Takua kùu yi chi'in ma ña kà'an yo, tu töve kachin kùu ma tu'un kà'an yo, ta indukuni kua ikan, töve kùu kutunini na yi ndia. 8 Ta indukuni kùu yi taku ma nuu ìyo kuati ka'nu ora kànita'an ñuu ndia, vati tu ma ra tivi chi'in ma yutun tivi a jaka'an ra maa kaa kalaxin, na tüvi ndèta va'a ma tati run jà'a ra, yakan va nï'iin na töve kùu kanita'an na cha'a' ña töve ni'i kà'an ma tati run. 9 Ta kua ikan kùu yi chi'in ndyo'o ma vitin, vati vaji kùu ja'a ndo kà'an ndo ma tu'un siin siin ña tüvi kùtunini inga ñivi, va tu tüvi chìto na, niyi kùuni ka'an ma tu'un ña kà'an ndo, takua kà'an maa ndo nuu ma tatini kùu yi, tuva takan. 10 Ta ndicha kuii ña ìyo kua'a' nuu ma tu'un va'a ña kà'an ñivi ña ìyo ñuñivi i'ya, va ndisaa yi, ìyo naja kua kùuni yi ka'an yi kuenda ma ndian kùtunini yi. 11 Ta tu yu'u tüvi kùtunini̱ nda tu'un kùu ma ña kà'an ma ñivi chi'i̱n, tajan kùuni yi ka'an yi ña yu'u kùi iin ra kīchi ma inga ñuu kuenda na, ta nda maa na indukuni takan kùu na kuenda mai ndia. 12 Yakan va tava cha chà'i kuenda ña nduva'a ìyoni ndo ña na ku'va ma Tati Ií Ndioo ma ndatu yi nuu ndo, ta cha'a' yakan kùu yi ña ìyo yi ña nanduku ndo ma ndatu yi, ña naja kua kùu tindee ndo inga ma ndian chìnuni, ikan na ni'i na tiá ma tundeeni Ndioo.

13 Yakan va tu ìyo nda ndyo'o ña kùu ja'a ndo kà'an ndo ma tu'un siin ikan, na ndakan ji'na ndo nuu ma Racha'nu Ndioo, ña na ku'va ra inga ndatu ra nuu ndo, ikan na kuu ka'an ndo nuu ma ñivi niyi kùuni ma tu'un siin siin ikan ka'an yi ndia. 14 Vati tu kà'an yo chi'in Ndioo, chi'in ma tu'un siin siin ikan, vaji ndicha va'a ña jà'a yo yi chi'in ndisaa anima yo, va ma chinituni yo na tüvi chìto yi nda ña kùu ma ña kà'an yo. 15 Yakan va ma ña ìyo yi ña ja'i kùu yi ña tu ora kà'in chi'in Ndioo, ìyo yi ña ka'in yi chi'in ndisaa animai, ta juuni ìyo yi ña ka'in chi'in ndisaa chinituni̱. Ta ora chìtai ma yaa ña jàka'nui Ndioo chi'in ndisaa animai, ta juuni ìyo yi ña ja'i yi chi'in chinituni̱ ndia, ikan na kua'i kuenda nda ña kùu ma ña chìtai. 16 Ta tu jàka'nu̱n ma Racha'nu Ndioo chi'in ma tu'un siin siin ña kà'un chi'in animaun, na küu tita'an ma ndian töve kùtunini ma ña kà'un ña jàka'nu na ma Racha'nu indukuni chi'u̱n, ti ma tu'un kà'un na tüvi kùtunini na yi. 17 Ta ndicha iin ña ta'vindioo kùu ma ña kà'un nuu ra, va na tüvi tìndee yi inga ñivi ti tüvi kùtunini na yi.

18 Ta yu'u nduva'a chà'i ta'vindioo nuu ma Racha'nu, cha'a' ña kùu ka'in chi'in tu'un siin siin ikan, ta kùu ja'i ka'in yi tiá kua'a' kua ndisaa ndo. 19 Va ora kuti'vi ndo chi'i̱n ma tichi ma veñu'u, va'aga ña kà'in u'un ta'an ma tu'un kà'an yo, kua ña kà'in iin uchi mii tu'un siin siin ña tüvi kùtunini ndo.

20 Yakan va ndyo'o yani ndian chìnuni, va'a tu jàchika ndo ndo ña jà'a ndo ña kini takua jàchika ma ndiakuati na jà'a na yi ndia. Va cha'a' tandi'i ma ña chànini ndo, ìyo yi ña kuu ndo ma takua kùu ndian chicha. 21 Vati taku nuu ma tutu Ley Ndioo te'en kà'an yi:

Chi'in tu'un siin siin ta chi'in tu'un kà'an ñivi kìchi inga ñuu ni ka'in chi'in ma ñivi̱.

Ta vaji ni ja'i takan, ta töve jàchi'in na ma ña kà'in.

Takan kàti ma Racha'nu Ndioo.

22 Yakan va tu ka'an yo tu'un siin siin ña töve kùtunini yo, töve chàtiñu Ndioo tu'un ikan kuenda ma ndian chìnuni tu'un ra, va chàtiñu ra yi kuenda ma ndian töve chinuni, ti iin señani kùu yi kuenda na. Va Ndioo chàtiñu ra ma tu'un ña kà'an na chi'in ma tu'un yu'uni ra kuenda na jana'a kachin va'a yi nuu ma ndian chìnuni tu'un ra. 23 Vati tu ma ndian kùu ñivi Ndioo kùti'vi ta'an na, ta ikan ndisaa na kìcha'a ndio na kà'an na ma tu'un siin siin, ta ikan jan chàa ndio ma ñivi chaa, chi'in ma ndian tüvi chìnuni, tajan ndiakan ni ka'an na ña ndian tivi xini kùu ma ndian chìnuni, cha'a' ña kà'an na ma tu'un siin siin ikan. 24 Va tu tandi'i ndo kìcha'a ndo kà'an ndo ma tu'un yu'u Ndioo ma ora chàa ndio ma ñivi chaa, chi'in ma ndian tüvi chìnuni, tajan ma ikan juuni maa ndio na, ni ku'va na kuenda ña maa na kùu ma ndian ìyo kuati ora taso'o na yi, ta ni ku'va na kuenda ña ìyo yi ña chikoni'i ndiko na kù'un na ma iti' Ndioo cha'a' ña tàso'o na ma tu'un ndicha ña kà'an ndo. 25 Ta takan kùu yi ña ni koto tandi'i ma ñivi ma tu'un xe'e ña ìyo ma tichi chinituni na niku, tajan juuni maa ndio na, ni kunandi chiti na ña jàka'nu na ma Racha'nu, ti cha chā'a ndio na kuenda, ña ndicha kuii ña tañu ndo ìyo ma Racha'nu Ndioo.

Paulu kàtitu'un ra naja kua jà'a yo ora jàka'nu yo ma Racha'nu Ndioo

26 Yakan va ndyo'o yani, taku ma nuu kùti'vi ta'an ndo, iin ndo kùu kata ndo yaa kuenda ra, ta inga ndo jàna'a ndo ma tu'un ra, a ña kàtitu'un ndo ma iin tu'un xe'e ña jàna'a Ndioo nuu ndo, a ña kà'an ndo ma tu'un siin siin, a ña kàtitu'un kachin ndo naja kua kùuni ma tu'un siin siin ikan ka'an yi, takan ìyo yi ña ja'a ndo, ikan na ni'i ndisaa ndo ma tundeeni Ndioo, ta koo yi chi'in ndo. 27 Taku ma ora kà'an ndo ma tu'un siin siin, va'aga ña ta'ii'iin ndo na ya'a ndo ka'an ndo yi nuu ma ñivi, vati na vä'a ja'a yi ña ni nduvi ndo ya'a ndo ka'an ndo yi nuu na iin tiempuni. Ta ora cha kà'an iin uvi a uni ndo yi, ta tüva kùu ya'a inga na ka'an na yi. Ta kuenda ma ndian ya'a kà'an na ma tu'un siin siin ikan, juuni ìyo yi ña koo iin meru ndo, ña kàtitu'un kachin ma nuu na, naja kua kùuni ma tu'un ikan ka'an yi ndia, ikan na kutunini ndisaa ndo yi. 28 Ta tu tüvi nï'iin ma meru ndo ña kùu ka'an na ma ña kùuni ndo ka'an ndo ma nuu ka'ìin ti'vi ma ñivi, va'aga ña na kä'an maa ndo yi ikan, va kùu ka'an ndo yi nuu Ndioo ora kà'an xe'e ndo yi. 29 Ta indukuni kùu yi chi'in taku ma ndian kàtitu'un ma tu'un yu'u Ndioo nuu ma ñivi ndia, vati uvi ndo, a unini ndo ìyo yi ña ya'a ndo katitu'un ndo nuu ma ñivi, ta ma inga ma ndian ka'ìin ma ikan, ìyo yi ña ja'a na kuenda, nde'o tuva ndicha ña va'a kùu ma ña kà'an ndo, a tüvi ndicha. 30 Va tu iin ra ndaa ra kà'an ra iin tu'un yu'u Ndioo kuenda ma ñivi ka'ìin ti'vi ikan, ta juuni ndaa ga ka'an ra, ta ikan ni'i inga ra ña nandi ikan iin tu'un xe'e ña jàna'a Ndioo nuu ra, tajan ma ra nunuu ìyo yi ña kutaxin ra ña kà'an ra ta ku'va ra ña kà'an ma inga ra. 31 Ta takan ìyo yi ña ja'a ndo, ña ta'ii'iin ndo ìyo yi ña kutu'va ndo ya'a ndo ka'an ndo ma tu'un yu'u Ndioo nuu ma ñivi. Ta takan ìyo yi ña ja'a ndo, ikan ndisaa ndo kutu'va va'a ndo ma tu'un Ndioo ta na koo tundeeni ra chi'in ndo. 32 Vati tandi'i taku ma ndian kà'an tu'un yu'u Ndioo, ìyo yi ña jandeeni na, ta kuatu na nda ora keta ka'an na, tajan ìyo yi ña kà'an na. 33 Vati ma Racha'nu Ndioo, ti iin ra ya'a chàta'ani ra ña koo vii chi'in ta'an yo kùu ra, ta töve kùuni ra ña jakanuu yo xini ta'an yo chi'in ma ña jà'a yo.

Takua kùu yi chi'in ndisaa ma ndian chìnuni ña kuti'vi ma veñu'u, 34 ña ma ñivi ña'a, ti ìyo yi ña taxiin koo yu'u vi ma nuu ka'ìin ti'vi ndo ña jàka'nu ndo ma Racha'nu Ndioo, vati nuu ma tutu Ley Ndioo kàti yi ña ma ñivi ña'a, ìyo yi ña kuu vi iin ñivi iñu'u chi'in ma ndra kùu ii vi takua kà'an yi. 35 Ta tu kùuni ma ñivi ña'a ña koto vi tiá cha'a' ma tu'un i'ya, tajan na ndakatu'un vi nuu ma ndra kùu ii vi ma ve'e vi, töve iñu'u kùu vi, tuva ndàkatu'un vi yi nuu ka'ìin ti'vi ma ñivi Ndioo.

36 Yakan va ìyo yi ña ku'va ndo kuenda ña tüvi tañu ndyo'o, ndian ñuu Corintu, kùu yi nuu kēta ji'na ma tu'un Ndioo, ta ni yüvi nuu uvanuu ndyo'o ni kùu ndo ña chìto ndo ma tu'un ra ndia. 37 Ta tu ìyo nda ndyo'o chànini ndo ña ndian kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kùu ndo, ta ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'in ndo, kùuni ndo, tajan ìyo yi ña koto va'a ndo, ti ma tu'un ña tài vitin nuu ndo, kùu yi ma ña tāchi Ndioo. 38 Va tu tüvi jàchi'in ndo ma ña kà'an yi, tajan nda ma Racha'nu Ndioo na tüvi ni ki'in kuenda ra ndo ndia.

39 Takan kàti yu'u chi'in ndyo'o yani, vati kùuni yu'u ña na katitu'un ndo ma tu'un yu'u Ndioo, ta tüvi kasi ndo yu'u ma ñivi tuva ka'an na ma tu'un siin siin ña tüvi kùtunini inga ñivi. 40 Vati ma ña kùuni̱ ña ja'a ndo kùu yi ña na tiñu'u ndo ma inga ndian kùuni ka'an tu'un Ndioo, ta na nanduku ndo naja kua vii kùu ja'a ndo yi ndia.

15

Nuu nàtaku Cristu

1 Ndyo'o yani, kùuni̱ ña na kuku'uni ndo ma tu'un va'a cha'a' Jesucristu ña kātitu'in nuu ndo. Vati ma tu'un i'ya kùu ma tu'un ña nda ora tāso'o ndo yi, ta kīcha'a ndo chìnuni ndo yi, ta juuni jà'a yi ña jàndeeni ndo ña ìyo va'a ndo nda vitin ndia. 2 Ta juuni cha'a' ma tu'un va'a i'ya kùu yi ña kàkú ndo tuva endee chìnuni va'a ndo yi ma takua kātitu'in yi nuu ndo. Va tu töve nī jachi'in ndo ma ña kà'an yi, kùuni yi ka'an yi ña töve ndicha ña chìnuni ndo ma ña kà'an yi tuva takan.

3 Vati taku ma tu'un ka'nuga ña kātitu'in nuu ndo, yakan kùu ma tu'un ña nī'i̱ nuu Racha'nu ña kūtu'vai. Ta te'en kà'an ma tu'un ikan ña chī'í ma Racha'nu Jesucristu cha'a' ma kuati yo indukuni takua kà'an ma tu'un Ndioo ña ni kuu. 4 Ta kūchi ndio na ra, ta tichi uni kivi, ta nātaku ndiko ra, takua kà'an ma tutu Ndioo ña ni kuu yi ndia. 5 Ta juuni chā'i kuenda nuu ndo ña ji'na kēta Cristu ora cha nātaku ndiko ra nuu ma Petu', tajan kēta ndio ra nuu ma ndi uchi uvi ma ndra jàkua'a chi'in ra. 6 Takan kūu ta ikan jan kēta ra nuu ka'ìin ti'vi kua'a' ma ndian yani yo ndian chìnuni. Ta ndiakan ti ya'aga u'un cientu ta'an na kùu na ña ndē'e na ña nātaku ndiko ra. Ta ìyo ma ndian juuni takuu ga ma nda vitin, ta ìyo ma ndian cha tüva takuu ti cha chī'í na. 7 Ta juuni kēta ra nuu ma Jandiau, ta tiá iti' nuu tandi'i ma ndra kùu tatun ra ndia. 8 Ta ma nuu ndi'inia, ma ora yā'a kua'a' kivi kùu yi ña kēta ra nuu yu'u, jin nākotoi ra kua'a' tiempu iti' nuu kua ma inga na.

9 Vati yu'u kùu ma ra ta'a tiá kàa ña kùu tatun Jesuu, ña ni tüvi ìyo yi ña ka'an ma ñivi ña tatun Jesuu kùi, vati ya'aga chāndikuin na kuenda ña jànde'i tundo'o ma ndian chìnuni tu'un Cristu niku. 10 Va vitin kùi takua kùu ma ra kùi, ti maa ma Racha'nu Ndioo jā'a ña na kui takan, ti iin ra ya'a va'a kùu ra, ta ma ñamani ña jā'a ra chi'i̱n, na tüvi ni ja'a maani ra yi, vati vi'a ni'iga jātiñui kua inga ma ndra kùu tatun ra cha'a' ma ñamani ikan, vaji na yüvi mai kùu ma ra jà'a yi, ti ma ña jà'a yi kùu ma ñamani Ndioo ña ìyo chi'i̱n. 11 Ta na tüva kuu, vaji yu'u a inga ndra kùu ma ndra kàtitu'un ma tu'un va'a cha'a' Cristu nuu ndo, vati ña'a kùu ma ña va'a ña kàtitu'un ndi, ta yakan kùu ma tu'un ña chìnuni ndo ma vitin.

Paulu jàna'a ra ña ndicha ña nàtaku ndiko ma ndian cha chì'í

12 Vati tu ma tu'un kàtitu'un ndi kùu yi ma tu'un cha'a' ña cha nātaku ndiko ma Cristu, ¿ta naja juuni kà'an ga iin ma ndian ìyo tañu ndo ña ma ndian cha chī'í na tüvi nàtaku na?, tuva takan. 13 Vati tu tüvi nàtaku ndiko ma ndian cha chī'í, tajan kùuni yi ka'an yi ña nda ma Racha'nu Cristu, na tüvi ndicha ña nātaku ndiko ra ndia, tuva takan. 14 Yakan va tu ma Racha'nu Cristu na tüvi nī nataku ra, tajan yakan kùuni yi ka'an yi, ña na tüvi nda kuenda ma tu'un ña chàkuu ndi ña kàtitu'un ndi nuu ndo. Ta juuni induku tüvi nda kuenda ma tu'un ña chìnuni ndo ndia, tuva takan. 15 Ta tu ndicha ña takan kùu yi, tajan kùuni yi ka'an yi ña ndyu'u kùu ma ndra kà'an tu'un vatani chata ma Racha'nu Ndioo, cha'a' ña kàtitu'un ndi ña ma Racha'nu Ndioo kùu ra ña jānataku ra ma Cristu. Ta ña'a kùu ma tu'un vata, tu töve ndicha ña nàtaku ndiko ma ndian cha chī'í, tuva takan. 16 Ti tu ma ndian cha chī'í, na tüvi nàtaku ndiko na, ta ña'a kùuni yi ka'an yi ña ni ma Cristu, töve nī natuku ndiko ra ndia. 17 Yakan va tuva ndicha ña Cristu tüvi nī nataku ndiko ra, tajan nda ma tu'un chìnuni ndo, na tüvi ndakutiñu yi ndia, ta kùuni yi ka'an yi ña juuni ìyo ga ma kuati chi'in ndo, ti Ndioo töve nī janaa ra ma kuati ndo nda vitin, tuva takan. 18 Ta tu ndicha ña takan kùu yi, tajan ni ma ndian chìnuni tu'un Cristu ña cha chī'í, na töva ni koo na endeeni chi'in ra ndia, tuva takan. 19 Vati tu ndàtu yo ma Racha'nu Cristu, cha'a' ña chànini yo ña ni tindee ra ma yo ìyo nditoni ñuñivi i'ya ma vitin, kùuni yo. Ta kùuni yi ka'an yi ña vi'a nda'vi ga ni kuuni yo kua ma inga ñivi, cha'a' ña chànini yo takan tu töve ndicha yi niku.

20 Va töve takan kùu yi, ti cha chìto va'a yo ña ndicha ña ma Racha'nu Cristu kùu ra ma ra nunuu ña nātaku tañu ma ndian cha chī'í, ta ikan jan, chā'a ndio yo kuenda ña juuni nàtaku ma ndisaa ma ndian chì'í ndia. 21 Vati cha'a' ña chī'í iin ra'ii ña nàni Adán kùu yi ña chì'í ndisaa ndio ma ñivi nda vitin, tajan juuni takan kùu yi ña cha'a' inga ra'ii ña nàni Cristu kùu yi ña cha kīcha'a nàtaku ndiko ma ndian cha chī'í ndia. 22 Ta takan kùu yi ña cha'a' ña ndisaa yo kùu yo ñivi Adán, ta yakan kùuni yi ka'an yi ña ndisaa yo cha chī'í yo. Takan kùu yi chi'in ndisaa yo ndian ìyo kuenda Cristu, ni nataku ndiko yo, ta endeeni ni koo yo chi'in ra ndia. 23 Va ta'ii'iin yo ku'un yo takua ora kāchin Ndioo ña ku'un yo. Vati ra nunuu ña nàtaku kùu ma Racha'nu Cristu. Ta ikan jan ni janataku ndiko ra ndisaa yo ma ndian chìnuni tu'un kà'an ra ma ora ni kichi ra. 24 Tajan ni kindaa ndio ra ma ndatu ña ìyo chi'in tandi'i ma ndra kumitiñu, ta chi'in tandi'i ndatu ña ìyo chi'in tati xaan ta inga tuku nuu ndatu ndian kini ndia. Ta ikan jan ni ku'va ndio ra ma nuu chà'nda ra tiñu nuu ma Racha'nu Ndioo Tatá ra ma ora ni chaa ndio ma tiempu ni naa ma nuñu'u' ñuñivi i'ya.

25 Va ma Racha'nu Cristu ìyo yi ña ka'nda ra tiñu, nda kati jakanaa ji'na ga ra ma ndian xaani nde'e na ra, ta ikan jan kani ndoyo ra na iti' cha'a ra. 26 Va ma ña nuu ndi'i nia ña ni jandi'i ra nuu, kùu ma ndatu kui'na ña chà'ni yi yo. 27 Ta te'en kà'an ma tutu Ndioo: ma Racha'nu Ndioo chà'a ra tandi'i ndatu kuenda ña na ka'nda ma Racha'nu Cristu tiñu nuu tandi'i ña ìyo, vati takan kà'an ma Tutu Ndioo. Ta ña'a tüvi kùuni yi ka'an yi ña Cristu ni ka'nda ra tiñu nuu ma Racha'nu Ndioo, ti ma Racha'nu Ndioo kùu ra ma ra chā'a ma ndatu ikan nuu ra. 28 Yakan va ora chaa ma kivi ña Cristu ra kùu se'e Ndioo, ni ka'nda ra tiñu nuu ndisaa ña ìyo. Ta ikan ni jana'a ra ra nuu ma Tatá ra, ña ji'na rakan chā'a ra ndatu ikan nuu ma ra kùu se'e ra. Ta ma se'e ra ni ku'va ndiko ra ma ndatu nuu ra, ikan ma Tatá ra, ni ka'nda ra tiñu nuu tandi'i ma ña ìyo. Ta takan ni kuu ikan nuu ndi'inia ma Racha'nu Ndioo ni kuxini ra nuu tandi'i ña ìyo.

29 Ta tu kà'an na ña ma ndian cha chī'í na tüvi nàtaku ndiko na, tajan, ¿nda kuenda kùu yi ña ìyo iin ma ndian kùnduta cha'a' ma inga ndian cha chī'í?, tuva chànini na ña na tüvi nàtaku ndiko na. 30 Ta ndyu'u tu töve ndàtu ndi ña nàtaku ndiko ndi ma ora chì'í ndi, ña'a kùuni yi ka'an yi ña, ¿nda kuenda ìyo tu'va ndi ña nde'e ndi tundo'o nani kivi?, tuva takan. 31 Ndyo'o yani, kùuni̱ ña na koto ndo ña nani kivi chà'i kuenda ña ni kuvi̱, vati cha chìto va'i ña ni chaa iin kivi ña ni ka'ni na yu'u, ta indukuni kua ikan kùuni ña na koto ndo ña kindoo va'ani̱ cha'a' ña chìnuni ndo ma tu'un Jesucristu. 32 Yakan va yu'u nduva'a ndē'i tundo'o jā'a ma ndian xaan ìyo ma ñuu Efesu, ta tu chànini̱ ña na tüvi ndicha ña nàtaku ndiko ma ndian cha chī'í, ta takan kùu yi, ¿nayi jākanai chi'in ma ña jā'i?, tuva takan, kùuni ndo. Ta ikan jan, na te'en ka'an ndio yo: ¡Na kacho, ta ko'o yo, ti itaan ni kuvi yo!, tuva ndicha ña na töve nàtaku ndiko yo.

33 Ta koto kü'va ndo ña jànda'viña'a ma ñivi ndo, vati ìyo ndian kà'an te'en: “Tu ndikita'un chi'in iin ra nàkotoun ña tüvi jà'a tiñu va'a, ninduvi ndo ni ja'a ndo yi, vaji ra va'a kùu̱n.” 34 Yakan va na ti'i va'a ndo chìnituni ndo, ta na jaña ndo ña jà'a ndo ma kuati. Takan kàti̱ chi'in ndo, ikan na koo tukanuu nuu ndo cha'a' ña ìyo ndian tañu ndo ña töve nàkoto na ma Ndioo.

Naja kùu yi ña nàtaku ndiko ma ndian cha chī'í

35 Tajan iin nda ndyo'o ña te'en ni ndakatu'un ndo chi'in juuni maa ndo:

¿Ta naja kua kùu yi ña ni nataku ndiko ma ndian cha chī'í? ¿Ta naja kua kàa ma kuñu ña ni ni'i na?

Takan ni ndakatu'un ndo chi'in juuni maa ndo.

36 ¡Ta naja ya'a ndava xini ndo ña chìkatu'un ndo takan! ¿A tüvi chà'a ndo kuenda ña ma ora tàchi yo ma chiti tata, na tüvi kana yi, nda kati ta'yu ndi'i ji'na yi, tajan keta ma ña chaa? 37 Vati ìyo ma nuni tata ña tàchi ndo, chi'in inga tuku nuu ma chiti tata, va ma itu, ti ma ora kàna yi, na tüvi kàa yi takua kàa inga nuu ma chiti ikan, ti ma chiti ikan ma ora kàna yi siin kuii kàa yi. 38 Ta tiá iti' nuu tajan ja'a ndio ma Racha'nu Ndioo ña ma ta'ii'iin nuu yi, na koo yi naja kua kùuni maa ra ña koo yi, takua kùu nuni tata ña ora tachi yo yi ta ndakuu yi itu, ta takan kùu yi chi'in inga nuu chiti ndia. 39 Ta na yüvi ndisaa yo inuu kàa ma kuñu yo, vati siin kàa ma iki kuñu ma yo kùu ñivi, ta siin kàa ma iki kuñu ma kiti ku'u, ta siin kàa ma iki kuñu ma saa, ta kuñu ma tiaka' siin kàa yi ndia. 40 Ta juuni kua ikan kùu yi chi'in ma kuñu ma ña ìyo andivi ndia, vati siin kàa ma kuñu yi, ta siin kàa ma kuñu ma ña ìyo nuñu'u' ñuñivi i'ya. Va vii kàa ma kuñu ma ña ìyo andivi, ta siin tiá kàa yi kua ma kuñu ma ña ìyo nuñu'u' ñuñivi i'ya. 41 Vati taku ma ña tacha jà'a nikandii siin kàa yi kua ma ña tacha jà'a ma yoo, ta juuni siin kàa ña tacha yi kua ma chele ndia, ta nda ta'ii'iin nuu ma chele, siin siin ma kua tacha jà'a yi ndia. 42 Ta juuni indukuni kùu yi chi'in ma ña nàtaku ma ndian cha chī'í ndia, vati ma kuñu ña kùchi na, tà'yu yi, ta ikan jan nàtaku ndiko iin ma ña tüvi chì'í inga cha'a'. 43 Yakan va taku ma ña ni kuchi yo, iin ña tüvi ndakutiñu kùu yi va ma ora nàtaku ndiko yi, tajan kùu ndio yi iin ña ka'nu, ta tacha. Ta ma ora kùchi na yi, ti na tüvi ñandee yi, va ma ora nataku ndiko yi, ikan kèta ndio iin ma ña ya'a ìyo ñandee. 44 Vati ma kuñu ña kùchi yo ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, kuenda ma nuñu'u' ñuñivi i'yani kùu yi. Va ma ora nàtaku ndiko yi jà'a ma Tati Ií Ndioo, tajan kùu ndio yi iin kuñu va'a kuenda ma Racha'nu Ndioo. Ti tu chìto yo ña ìyo ma kuñu yo kuenda ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, tajan juuni ìyo yi ña koto yo ña ìyo ma kuñu yo kuenda Ndioo ndia.

45 Vati nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Adán kūu ma ra nunuu ña ndākuu ra iin ra chīyo ndito niku”, va inga Adán ra nuu ndi'inia, ra juuni kùu Cristu, ndākuu ra Tati ña chà'a ña na koo ndito ma ñivi endeeni. 46 Va ma kuñu nunuu ña nì'i yo töve kùu yi ma ña ni koo yi endeeni chi'in Ndioo, va kùu yi ma ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivini, ta ma kuñu yo ña nì'i yo iti' nuu kùu yi ma ña ni koo yi endeeni chi'in Ndioo. 47 Ti ma ra nunuu kūva'a ra chi'in ma ñu'u', ta kùu ra kuenda ma ñu'u', va ma ra uvi, rakan kùu ra ma ra kīchi iti' andivi. 48 Yakan va tandi'i ma yo ìyo ma nuñu'u' ñuñivi, kūva'a yo chi'in ñu'u', takua kūva'a ma Adán, ta tandi'i ndian ni ni'i koo andivi kùu na takua kùu ma Racha'nu kīchi iti' andivi. 49 Va tu indukuni kàa yo kua kàa ma ra kùva'a chi'in ñu'u', tajan kùuni yi ka'an yi ña juuni indukuni ni kuu yo takua kùu ma Racha'nu kīchi iti' andivi ndia.

50 Takan kà'in chi'in ndo ndyo'o yani, vati taku ma kuñu ña ìyo sa'an ta iki, na küu ni'i yi ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, ti na tüvi induku kuu yi takua kùu ma kuñu ña kùndee ndisaa tiempu. 51 Ta vitin kùuni̱ katitu'in nuu ndo iin tu'un xe'e Ndioo ña jāna'a ra nuu ndi. Vati na yüvi ndisaa yo ni kuvi, va ndisaa yo ni ndakuu yo takua kùu ma Racha'nu. 52 Ta iin nunuu kuiini kùu yi takua kùu iin ña nakuani yo ña ni ja'a ra yi, tajan ma yu'u nuu ndi'i nia ña ni tivi ma tati jàkuu tiñu nuu Ndioo chi'in ma yutun tivi, tajan ni nataku ndio ma ndian chī'í, ti ikan ni ni'i ndio na ma kuñu ña tüva ni kuvi, ta maa yo ndian ndito, ni ndakuu yo kuu yo takua kùu ma Racha'nu. 53 Vati takan ìyo yi ña ja'a ma Racha'nu chi'in ma kuñu yo ña tüvi kùndee, ikan na ni'i yo ma kuñu chaa ña kùndee yi endeeni, ta tüva kuvi yi. 54 Tajan ma ora cha ndōchaa ma kuñu yo ña tüvi kùndee, jā'a ndio ma kuñu ña kùndee ndisaa tiempu, ta ma ora cha ndōchaa ma kuñu yo ña jā'a ma ña töve chì'í, tajan ikan kùu ma nuu ni chinu ndio ma tu'un kà'an ma tutu Ndioo ña kà'an te'en: “Ndioo cha jāndi'i ra ma ndatu kui'na ña chà'ni yo.” 55 Ta yo'o, ra kùu kui'na, ¿ndanu ìyo ma ndatun vitin ña chà'niun ndi?, ta, ¿ndanu kuà'an ma ndàtun ña tìndee ñuu̱n ña jàkanaun niku? 56 Vati juuni ma kuati jà'a yo kùu yi ña chìkan yi ña kuvi yo. Ta juuni Ley Ndioo, ìyo ndatu yi kuenda tìso yi kuati nuu yo ndia. 57 Va na ku'va yo ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo cha'a' ña cha jàndi'i ra ma ndatu ikan, cha'a' ma tiñu ña jā'a ma Racha'nu yo Jesucristu. 58 Ta cha'a' yakan kùu yi, ndyo'o yani ndian ya'a kùuni̱ nde'i, na koo ma tundeeni Ndioo chi'in ndo, ta na koo tu'va ndo, ta koto jäña ndo ña na jakuu ndo ma tiñu ña chà'a ma Racha'nu Ndioo nuu ndo ndisaa tiempu, vati cha chìto ndo ña chi'in ma tiñu ikan, ni ndo'iin ga ndo chi'in ma Racha'nu chito'o yo, ta ni ni'i ndo ma ya'vi ndo jà'a ra, vati yüvi ra vata kùu ra.

16

Paulu kàtitu'un ra naja kua ìyo yi ña tindee ma ndian chìnuni ma meru na

1 Ta vitin va kàtitu'in nuu ndo ña na ja'a ndo ma kua kā'in nuu ndo, na jati'vita'an ndo ma xu'un' ndo, ta tìndee ndo ma ndian chìnuni tu'un Jesucristu ña ìyo ñuu Jerusalén, vati juuni kua ikan cha kātitu'in nuu ndian chìnuni ña ìyo tanuu ñuu ña ìyo ma iti' ñu'u' Galacia ndia. 2 Yakan va nani ndomingu ìyo yi ña kaniva'a va'a ndo ita'vi ma meli ña nì'i ndo ña jàtiñu tatu ndo, ikan ma ora ni kunde'i ndo na tüva ìyo yi ña jati'vita'an ndo ndisaa yi iin cha'ani. 3 Vati ma ora ni chai ma nuu ìyo ndo, tajan ni tachi ndioi ma ndra ni kachin maa ndo, ña naa ndra tutu ña ni tai kuenda ña katitu'un yi cha'a' ma xu'un' ña naa ndra, ora kuàndaka ndra yi nuu ma ndian chìnuni ña ìyo ma ñuu Jerusalén. 4 Ta tu ìyo yi ña nda mai ku'un ma chi'in ndra ma ora ni chai, tajan ìyo yi ña ku'in ndia.

Paulu kàtitu'un ra nuu ma ñivi nda iti' ni kakunuu ra

5 Vati ma ora ni ku'in, ji'na ìyo yi ña ya'i ma ñu'u' Macedonia, tajan ni chaa ndioi ma ñuu Corintu nuu ìyo ndo. 6 Ta ikan jan nde'o tu kùu ndoo ndioi ma chi'in ndo uvi uni yoo, a jaya'a ndioi ma tiempu vichin ma chi'in ndo tuva kùu yi, ta ikan ìyo yi ña tindee ndo yu'u ita'vi ña tia'vi iti' kuà'in. Ta ora cha ya'a tajan ni ku'in tiá iti' nuu. 7 Vati na tüvi chàta'ani̱ ña tia kivini ni nde'i ndo, ti chànini̱ ndoi tiá kua'a' ma kivi ma chi'in ndo, tuva ku'va ma Racha'nu ña na ja'i yi. 8 Va vitin juuni yanga ndoi ma ñuu Efesu i'ya, ña nda kati jaka'nui ma viko Pentecosté chi'in ma ñivi, tuva kùu yi. 9 Takan chànini̱, vati ìyo kua'a' ñivi ña kùuni na taso'o na tu'un cha'a' ma Racha'nu ña kàtitu'in, vaji ìyo kua'a' ma ndian xaani nde'e yu'u ndia.

10 Ta tu chàa ma Timoteu yani yo ma nuu ìyo ndo, tiá va'a ña na nanduku ndo naja kua koo va'a ndo chi'in ra, vati juuni jàtiñu ra kuenda ma Racha'nu, takua jà'i ndia. 11 Yakan va ndisaa ndo ìyo yi ña tiñu'u ndo ra, ta na tindee ndo tia'vi ndo iti' kuà'an ra, ikan na kuu kichi nde'e ra yu'u nuu ìyoi, vati ndàtui ra ma nde've chi'in inga tuku ma ndian kùu yani yo.

12 Va taku ma ra yani yo Apolo, nduva'a cha jānini̱ ra ña na ku'un ra kunde'e ra ndo chi'in inga ma ndra yani yo, va nī kuuni ra ma vitin. Yakan va ni kunde'e maa ra ndo ma ora ni kuyati ra, kàti ra.

Ma tu'un nuu ndi'i nia ña kàtitu'un Paulu kuenda ma ndian chìnuni tu'un Cristu ña ìyo ma ñuu Corintu

13 Ta na ja'a ndo kuenda nuu ndo, ta na endee koo ma ña chìnuni va'a ndo ma tu'un Cristu, vati ìyo yi ña jandeeni ndo takua jà'a ma ndra'ii ña ìyo kuenda ma Racha'nu Ndioo. 14 Yakan va tandi'i ma ña jà'a ndo, na ja'a ndo yi cha'a' ña ya'a kùuni ndo nde'e ndo ta'an ndo.

15 Ta vitin taku ndyo'o yani, vati cha chìto va'a ndo ña ma ñivi nunuu ña kīcha'a chìnuni ma tu'un Ndioo ma ñu'u' Acaya nuu ìyo ndo chiña, ndiakan kùu kùu ma ñivi, ra nàni Estéfana. Ta ndiakan kùu na ña ya'a chàta'ani na tindee na ma ndian chìnuni tu'un Cristu. 16 Yakan va jànini̱ ndo ña na jachi'in ndo ra. Ta indukuni kua ikan na jachi'in ndo ndisaa ma inga ndian jàtiñu ña tìndee ma ñivi Ndioo takua jà'a ra ndia. 17 Ta nduva'a chisii̱ ña cha kīchi nde'e ma ra nàni Estéfana yu'u, chi'in ma ra nàni Fortunatu, ta Acaicu ndia, vati ndrakan kùu ndra ña tīndee ndra yu'u chi'in ma tiñu ña nī kuu ja'a ndo cha'a' ña tüvi ndo chi'i̱n niku. 18 Ti takua jā'a ndra ña chā'a ndra tundeeni nui, juuni kua ikan jā'a ndra ña chā'a ndra tundeeni nuu ndo ndia. Ta takan kùuni̱ ña na tiñu'u ndo ma ñivi takua kùu na.

19 Ta ma ñivi chìnuni ña ìyo ma ninii ka'nu ma ñu'u' Asia, tàchi na iin saludu nuu ndo, ta juuni ma ra nàni Aquila, chi'in ñasi'i ra Priscila, ta chi'in ma inga ndian chìnuni ña kùti'vi chi'in vi ma nuu ìyo vi, tàchi saludu nuu ndo ndia. 20 Ta tandi'i inga ndra yani yo tàchi ndra ma saludu ndra nuu ndo ndia. Ta juuni na kunumindaa ndo ta'an ndo ma ora kaña'a ndo cha'a' ña ya'a kùuni ndo nde'e ndo na.

21 Yu'u Paulu, tàa chi'in nda'i ma saludu i'ya kuenda ndo.

22 Ta yu'u kà'in ña tu ìyo nda ndian tüvi kùuni nde'e ma Racha'nu yo Jesucristu, va'aga ña na tachi ra na ma iti' andaya'. Ta yo'o Racha'nu Jesucristu, na kichiun.

23 Ta na koo ma ñamani ma Racha'nu Jesucristu chi'in ndo. 24 Ta ndyo'o ya'a kùuni̱ ndo cha'a' ña cha ndō'iin ndisaa yo chi'in ma Racha'nu Jesucristu. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Corintu Uvi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Tutu uvi tāchi racha'nu Paulu nuu ñivi chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Corintu

1

Paulu tàa ra tutu i'ya kuenda ma ndian chìnuni ña ìyo ma ñuu Corintu

1 Yu'u Paulu, ra kùu tatun Jesucristu, ti takan kùuni Ndioo ña na kùi chi'in ma ra yani yo Timoteu, tàa ndi ma tutu i'ya nuu ndyo'o ndian chìnuni tu'un Ndioo ìyo ma ñuu Corintu, ta juuni nuu tandi'i inga ma ndian chìnuni ìyo ma ñu'u' Acaya ndia. 2 Ma Ndioo, ra kùu Tatá yo chi'in ma Racha'nu Jesucristu, na kata ra ma ñamani ra chata ndo, ikan na kuu koo vii ndo chi'in ta'an ndo.

Ndioo, jàmani ra anima yo

3 Na jaka'nu yo ma Racha'nu Ndioo ra kùu Tatá ma Racha'nu Jesucristu, vati rakan kùu ma ra kùu Tatá yo ña kùnda'vini yo, ta jàmani anima yo. 4 Vati takua jàmani ra anima yo ora ndè'o tundo'o, juuni kua ikan ìyo yi ña jàmani yo inga ma ndian nde'e tundo'o takua jà'a ra chi'o ndia. 5 Vati ma takua kàya ma tundo'o ña ndè'o cha'a' ma Jesuu, juuni takan kàya ma tundeeni yo kuenda cha'a' ra. 6 Vati tu ndè'e ndi tundo'o, cha'a' maa ndo kùu yi, kuenda ña jandeeni ndo ta kàkú ndo ora ndè'e ndo tundo'o, ta tu jàmani Ndioo ndi, juuni kùu yi kuenda maa ndo ndia, vati yakan kùu yi ña ja'a yi ña na jandeeni ndo ma tundo'o nde'e ndo takua jàndeeni maa ndi ndia. 7 Vati taku ndyu'u cha chìto va'a ndi naja ni kuu yi chi'in ndo, ti vaji ndè'e ndo tundo'o takua ndè'e ndi yi, juuni kua ikan ni ku'va ma Ndioo tundeeni nuu ndo takua jà'a ra chi'in ndi ndia. 8 Ndyo'o yani, kùuni ndi ña koto kachin ndo, ti ya'a ga kua'a' tundo'o ndē'e ndi ma ninii ka'nu ñu'u' Asia niku. Vati ya'a ga xaan ma ku'va ikan, ti ndava kündeega ndi ña ndē'e ndi ma tundo'o ikan niku, vati töve chìto ndi niku, tu ni kee ndito ndi jà'a ma tundo'o ikan. 9 Vati ndicha ña chànini ndi ña chani kuvi ndi niku. Va ma ña'a kūu yi ña jàna'a yi nuu ndi, ña na küu jakakú ndi juuni maa ndi vati ìyo yi ña chinuni ndi ma ña jà'a ma Ndioo, ra jànataku ma ndian ndií. 10 Ta juuni ma Ndioo ikan kùu ra ña jākakú ndi nuu ni kuvi ndi ma tiempu ikan. Ta chìto ndi ña takan jàkakú ra ndi vitin ta iti' nuu ndia, 11 tuva ndyo'o tìndee ndo ndi ña ka'an ndo chi'in Ndioo cha'a' ndi. Ta tu ya'a ga kua'a' ndo kà'an chi'in Ndioo cha'a' ndi, ya'a ga ni jaka'nu ndo ra, cha'a' ma ñamani ña ìyo chi'in ndi jā'a ra.

Nuu kà'an Paulu nda cha'a' kùu yi ña nī kuu ku'un ra ñuu Corintu

12 Vati ma ña ya'a chàta'ani ndi kùu ma ña ni ka'in vitin: ma chinituni ndi kà'an yi ña ji'na chi'in maa ndo kùu yi ña ya'a ga va'a ta ndaa ìyo ndi, ña kua chi'in ma inga ñivi ìyo ñuñivi. Ta tìndee Ndioo ndi ña jà'a ndi ma ña kùuni ra, vati ma ña jà'a ndi kùu yi, chi'in ma ñamani Ndioo, ta yüvi chi'in ma ña chànini ma ñivi. 13 Yakan va ndisaa ma tu'un ña tàa ndi kuenda ndo, tàa kachin ndi yi, ikan na kuu jakua'a ndo yi ta kutunini ndo ma ña kà'an yi. Ta ndàtu ndi ña na kuu kutunini ndo yi ndia. 14 Ma takua cha chā'a ndo kuenda naja kua jà'a ndi nuu ndo, yakan va ma ora ni kichi ndiko ma Racha'nu Jesuu ni koto kachin ndo tiá. Ma kivi ikan ya'a sii ni kuuni ndo nde'e ndo ndi, takua ya'a sii ni kuuni ndi nde'e ndi ndo ndia. 15 Va takua yu'u cha chā'i kuenda ña ya'a kùunio nde'o ta'an yo, yakan va chānini̱ ña va'aga ña na kunde'e ji'nai ndo nuu ìyo ndo, ikan na sii kuuni ndo cha'a' ña ni nde'e ndo yu'u uvi cha'a'. 16 Takan chànini̱ ña ya'i ta kunde'e ji'nai ndo ma ora ni ku'in iti' ñu'u' Macedonia, tajan ma ora ni chikoni'i ndikoi kuu kunde'e ndikoi ndo ma cha'a' uvi. Ta takan kuu tindee ndo yu'u chi'in ña kùmani nui, ikan na chaa va'i ma iti' ñu'u' Judea. 17 ¿A chànini ndo ña jànda'viña'i ndo, ora kā'in ña ni kunde'i ndo? ¿A chànini ndo ña yu'u ora kā'in ña ni ja'i iin tiñu, uvi nuu ña chànini̱, cha'a' ña kā'in “va'a” ta “vä'a'” iin tiempuni?, kùuni ndo. 18 Va yöve takan kùu yi, ti ndava ndaa nuu Ndioo kà'in ña na küu ka'an ndi “va'a” ta “vä'a'” ma iin tiempuni. 19 Vati taku yu'u, Silvanu, chi'in Timoteu, ña kùu ma ndra kàtitu'un tu'un Jesucristu ra se'e Ndioo tañu ndo, küu kà'an ndi “va'a” ta “vä'a'” iin tiempuni. Vati uvanuu ma tu'un ña kà'an ndi kuenda ra kùu yi ña “va'a”. 20 Vati tandi'i ma tu'un ña chà'a Ndioo nuu ñivi, “va'a” kùu yi ti jàchinu ra yi cha'a' Jesuu. Yakan va ora jàka'nu yo Ndioo, kà'an yo “Amén, (ña kùuni yi ka'an yi takan na kuu yi)” cha'a' ma Racha'nu Jesucristu ndia. 21 Vati maa ma Ndioo kùu ra ña cha kāchin ra ndi chi'in ndo ta jà'a ra ña kùu ndicha yo kuenda Cristu. Vati ma ña jā'a ra kùu yi ña tāvani'i siin ra yo kuenda ra, 22 ta kāni ra ma tuni ra yo, ta tāchi ra ma Tati Ií ra ña koo yi chi'in yo endeeni, ta yakan kùuni yi ka'an yi ña ndicha ña ni ni'o ma ña va'a ìyo chi'in ra iti' nuu.

23 Ta takä'an ku'in kunde'i ndo ma ñuu ndo takua chànini̱ niku, jā'i yi takan vati tüvi kùuni̱ jakuninai ndo. Ta tu tüvi ña ndicha kùu ma ña kà'in, yakan va ìyo va'i ña jande'e Ndioo tundo'o yu'u. 24 Vati yüvi ndyu'u kùu ma ndian kùu chito'o ndo ña chà'nda ndi tiñu nuu ndo. Uvaa ma ña kùuni ndi kùu yi ña kùuni ndi tindee ndi ndo, ikan na sii kùuni ndo chi'in ma ña chìnuni ndo, vati ndicha ña cha chìnuni va'a ndo tu'un Jesuu.

2

1 Ta cha'a' ña'a kùu yi ña chānini̱ ña va'aga ña töve ku'in kunde'i ndo inga cha'a', koto ja'i ña na nda'vi kùuni ndo. 2 Ta tu yu'u ku'in kunde'i ndo niku, ta ja'i ña na nda'vi kùuni ndo, ti nï'iin ndo töve kuu jandosii ndo yu'u cha'a' ña nda'vi kùuni ndo, tuva takan. 3 Ta cha'a' yakan kùu yi ña tāi ma tava kà'in chi'in ndo, ña töve nī kuuni ku'in kunde'i ndo koto ja'a ndo ña na nda'vi kuuni̱, tuva juuni maa ndo kuu ma ndian ìyo yi ña jandosii yu'u ora ndè'i ndo. Ta chìto ndaa va'i ña tu yu'u sii kùuni̱, nda maa ndo ni kichi sii kùuni ndo ndia. 4 Vati ora tāi maa tutu carta ikan kuenda ndo, ya'a ga nàkanini̱, ta nda'vi kùuni̱ ña ndava chàkui niku. Va na töve nī tai yi kuenda ña na nda'vi kùuni ndo, vati tāi yi, ikan na koto kachin ndo ña ya'a ga kùuni̱ nde'i ndo.

Paulu jàka'nuni ra ma ra jà'a kuati

5 Ìyo iin ra jā'a ña nda'vi kùuni̱, ta töve jà'a ra yi kuenda ña na nda'vi kùuni uvaa yu'uni, vati juuni nda maa ndo nda'vi kùuni ndo jà'a ra ndia. Takani kà'in kuenda ndo, koto ya'a nduu tuku ma kua kà'in. 6 Ta ma tundo'o ña cha jānde'e ndo ma rakan, cha va'a takani, vati nduva'a cha kua'a' kùu yi kuenda ra. 7 Yakan va ma ña ìyo yi ña ja'a ndo ma vitin, kùu yi ña na jaka'nuni ndo ma kuati ra, ta na jamani ndo ra koto ya'a ga sutini kuuni ra, ta ja'a ra ma ña töve va'a. 8 Ta cha'a' yakan kùu yi ña jànini̱ ndo, ña na jana'a ndiko ndo nuu ra naja kua ya'a kùuni ndo nde'e ndo ra. 9 Vati ma niku ga, cha tāi ma tu'un i'ya nuu ma tutu ña tāchi̱ nuu ndo, kuenda ña na ki'i̱n ku'va ndo, nde'o tuva ndicha ña jachi'in ndo ma ña kà'in. 10 Yakan va tu jàka'nuni ndo ma kuati ra, cha'a' ma nda ña nikuuni ña jā'a ra, yu'u juuni jàka'nuni̱ yi ra ndia. Vati ma ora jàka'nuni̱ ma kuati, tuva ìyo iin nda cha'a' kùu yi, ndisaa yakan jà'i yi cha'a' ndo ndava nda nuu ma Racha'nu Cristu, ti kùnda'vini̱ ndo, 11 ikan ma kui'na Satanaa, na tüvi kùu ja'án' ma ña kùuni maán' chi'o, vati cha nàkoto va'a yo ma mañá'.

Nàkanini Paulu cha'a' ña naja ni nata'an ra ma ra yani ra Titu ma ñuu Troa

12 Takan kūu tajan ora chāa ndioi ma ñuu ka'nu ña nàni Troa, ña kuàkatitu'in ma tu'un ma Racha'nu Cristu, nduva'a nūna Ndioo ma anima ma ñivi nui, cha'a' ma tiñu jà'i kuenda ra. 13 Va vaji takan jā'a Ndioo chi'i̱n, va yu'u ya'a nakanini̱ vaji ìyoi ikan, ti töve nāta'in ma ra yani yo Titu ma ikan. Ta cha'a' yakan kùu yi ña nāka'in chi'in na ña ni ku'in, tajan kēe ndioi kuà'in ma iti' ñu'u' Macedonia.

Ndioo kùu ma ra tìndee ndi, ikan na kuu jakanaa ndi, ta takan kùu chinuni kua'a' ma ñivi ma tu'un Jesuu

14 Ta chà'i ta'vindioo nuu ma ra ndàka ndi kuà'an ndi ma iti' Jesucristu, ti cha jākanaa ra ndi kuenda ra, ta cha'a' maa ndi kùu yi ña jàkoto ra ma tu'un ra nuu ma inga ñivi, takua jà'a iin xiko ña ya'a vii chà'an ma ora chìtakuati yi nda ni kùuni. 15 Vati ndyu'u kùu ndi takua kùu ma xiko ma kutu ña sòkó ma Jesuu nuu Ndioo, ña chìtakuati yi nuu ndisaa ñivi a ma ndian jàkakú Ndioo a ma ndian töve ndia. 16 Vati kuenda ma ndian töve chìnuni, ma xiko ma kutu i'ya ni ka'ni yi na takua jà'a iin xiko xaan. Va kuenda ma ndian jàkakú Ndioo, ma xiko i'ya iin ña vii kùu yi, ti ni ja'a yi ña na koo ndito na indeeni. Ta ma tiñu i'ya nï'iin ñivi tüvi ìyo va'a na, ña kùu ja'a na yi. 17 Va taku ndyu'u vii kàtitu'un ndi ma tu'un Ndioo nuu ma ñivi, ta töve chàkunuu ndi jà'a ndi takua jà'a inga na, ña kàtitu'un na yi kuenda ña jàndokuikani yi na. Vati ndava ndaa nuu Ndioo, kà'an kachin ndi ma tu'un Jesuu nuu ma ñivi, ti maa ma Ndioo kùu ma ra tāchi ndyu'u, ña na ndo'iin ndi chi'in Jesuu.

3

Ma tu'un chaa ña jàndo'iin tu'un ma Paulu chi'in ma ñivi

1 Ta ma ora kà'an ndi te'en, ¿a chànini ndo ña cha kīcha'a ndiko ndi jàka'nu ndi juuni maa ndi?, kùuni ndo. ¿A chànini ndo ña ìyo yi ña jana'a ndi iin tutu nuu kà'an yi ña ñivi va'a kùu ndi, ta nda ñuu kìchi ndi, a ña ndàkan ndi nuu ndo, ña na ja'a ndo ma tutu ikan kuenda ndàa ndi takua jà'a ma inga na?, kùuni ndo. Na yüvi takan kùu yi. 2 Vati juuni maa ndo kùu ndo takua kùu ma tutu ña chìniñu'u ndi ña kà'an ña ñivi va'a kùu ndi. Ta ndisaa ma ñivi kùu jakua'a na yi, ta takan kùu koto na nda ñivi kùu ndi cha'a' ña cha ìyo ndo chi'in ndi ma tichi chinituni ndi. 3 Ta takan kùu yi ña cha chìto ndaa va'a na ña ndyo'o kùu ndo, takua kùu ma tutu ña tāa juuni maa ma Racha'nu Cristu ña chā'a ndi nuu ndo, ora kàtitu'un ndi ma tu'un ra nuu ndo niku. Ta töve nī taa ma Tati Ií Ndioo ndìto yi chi'in tinta chata yuu xa'nda kuenda ndo, takua jā'a Ndioo chi'in Moisés tatiempu, vati tāa ra yi va tichi anima ndo. 4 Chìnuni ndi ma ña va'a ña jà'a ma Ndioo cha'a' ma Jesuu, yakan va chìto ndi ti ndicha va'a ma ña kà'an ndi i'ya. 5 Ta na töve kùuni ndi ka'an ndi ña ma ña jà'a ndi, vàchi yi tichi chinituni maa ndi cha'a' ña ìyo ndatu maa ndi, vati ndisaa ma ña kùu ja'a ndi vàchi yi, va tichi chinituni Ndioo. 6 Vati ndyu'u cha chā'a Ndioo tundeeni ra nuu ndi kuenda ña na jana'a ndi ma tu'un chaa ra, ña jāndo'iin ra chi'in ndisaa yo. Ta takan kūu yi ña töve nī jando'iin ra yi chi'in ma tutu ley cha'nu ña tāa Moisés, vati jāndo'iin ra yi chi'in ma Tati Ií ra. Vati ma tutu cha'nu ikan chà'ni yi yo, ti taku ma Tati Ií ra ikan chà'a yi, va nuu koo ndìto yo endeeni. 7 Ta ndicha kuii ma ley ña tāa Moisés chi'in letra chata ma yuu xa'nda, kīchi yi chi'in kua'a' ña tàcha, ña ni ma ndian israelita na küu nde'e na nuu ma Moisés ma ora ikan cha'a' ña ya'a tàcha yi. Ta vaji ndicha ña ya'a tàcha yi ma ora ikan, va chi'in tiempu ndā'va maa yi kueeni kueeni. 8 Va tu iin ña nduva'a kuii tàcha ta ka'nu kùu ma ley ikan ña chà'ni yi, ¡ta nduva'a ga ka'nu kùu ma tu'un chaa ña chā'a Ndioo nuu yo cha'a' ña ìyo ma Tati Ií ra chi'o! 9 Va jin ndicha ña ya'a ka'nu kùu ma ley ña tìsokuati yo kuenda ña na kuvi yo, vati nduva'a ga ka'nu kùu ma tu'un chaa ña jà'a ña na kuu yo ndian ndaa. 10 Vati cha'a' ña nduva'a kuii ka'nu kùu ma tu'un chaa, cha'a' yakan kùu yi ña na tüva kuenda kùu ma tu'un cha'nu, tuva jando induku yo yi chi'in ma tu'un chaa. 11 Yakan va tu ya'a ga ka'nu kūu ma ña ni nda'va maa kueeni kueeni, nduva'a ga ka'nu kùu ma tu'un chaa ña endee töve ndà'va ma ña tàcha yi. 12 Ndicha kuii ti chìto ndi ña ni jachinu Ndioo ma ña ndàtu ndi, yakan va kùu kà'an kachin ndi naja kua kùuni maa ndi, ti ìyo tundeeni ra chi'in ndi. 13 Vati taku ndyu'u, na töve jà'a ndi takua jā'a ma Moisés, ña chāsi ra ma ja'ma nuu ra, koto nde'e na ña nàa ma ña tàcha ma nuu ra kueeni kueeni. 14 Va ma ndian israelita na töve nī kutunini na ma tu'un cha'nu ikan, ti juuni ndàsi ga ma nuu na chi'in ma ja'ma mandil ikan, nda ma vitin. Ta uvanuu ra kùu kindaa ma ja'ma ikan, kùu ma Racha'nu Cristu ora kīcha'a yo chìnuni yo tu'un ra. 15 Ta ndicha kuii ña takan kùu yi nda vitin, ti ora jàkua'a na ma tutu cha'nu ña tāa Moisés, ndòndava ma chinituni na jà'a ña töve jàchi'in na tu'un Jesuu. 16 Ta tu ìyo ma ndian ndàkoo na ma iti' kini nuu jà'a na kuati, ta kì'vi na ma iti' Racha'nu Jesuu, ni kindaa ma ja'ma mandil ña ndàsi nuu na. 17 Vati maa ma Racha'nu Ndioo kùu ra ma Tati Ií, ta tu ìyo ma Tati Ií ma Racha'nu Ndioo tichi anima yo, ta ikan jan cha kùu ki'vi yo iti' Jesuu vati tüva tisokuati yi yo. 18 Yakan va tandi'i ma yo chìnuni, ña tüva ndàsi ma ja'ma mandil ikan nuu yo, vati cha kùu yo takua kùu iin ma inu ña kàni yi ma xina'ñu Ndioo, ikan na kuu nde'e ñivi ña ra va'a kùu ra, ta nani kivi tiaga jàndakuu ra yo takua kàa ra, vati ta'ii'iin kivi ìyo ga ma tundeeni ra chi'o, cha'a' ma tiñu jà'a ma Tati Ií ra chi'o.

4

1 Yakan va ya'a jàndeeni ndi, vati Ndioo ya'a kùnda'vini ra ndi, ta cha'a yakan kùu yi ña chā'a ra tiñu nuu ndi ña kàtitu'un ndi tu'un va'a Jesuu nuu kua'a' ñivi. 2 Vati ndyu'u cha kāchin ndi ña töve jàchi'in ndi ma tiñu xe'e ña jà'a tukanuu ma ñivi, ta juuni töve jànda'viña'a ndi a jàkanuu ndi xini na chi'in ma tu'un Ndioo ña jàna'a ndi. Vati uvaa ma tu'un jàna'a ndi kùu ma ña ndichani. Yakan va ndava nda nuu Ndioo kà'an ndi, ikan na ku'va na kuenda ña takan kùu yi. 3 Ta ma tu'un cha'a' ma Racha'nu Jesuu ña kàtitu'un ndi nuu ñivi, tu chàsi yi chinituni ma ñivi kùuni na, ndicha ña takan kùu yi va kuenda ma ndian kuànaa ni. 4 Ta ma ñivi ikan töve chìnuni na ma tu'un cha'a' Jesuu, ti ma kui'na, ra chà'nda tiñu nuu ñuñivi i'ya, cha chāsi ra ma chìnituni na, ikan na küu kutunini na ma tu'un vii ña kà'an cha'a' Jesucristu, ra ya'a tacha, ra kàa indukuni takua kàa ma Racha'nu Ndioo. 5 Vati ndyu'u töve kàtitu'un ndi ma tu'un ña jàka'nu juuni maa ndi, ti ma tu'un kàtitu'un ndi kùu ma ña kà'an ña Jesuu kùu ma ra chito'o yo, vati ndyu'u kùu ndi takua kùu iin musu ndo, cha'a' ña ya'a kùuni ndi nde'e ndi ma Racha'nu Jesuu. 6 Vati juuni ma Ndioo ra tāchi ma ñu'ú kuenda ña na jandondichin yi ma nuu naa, rakan kùu ra ña jātuvi ra ma ña tacha ra ña na koo yi chi'in yo ma tichi anima yo. Ta chi'in ma ña tacha ña ìyo nuu Jesucristu jà'a ma Racha'nu Ndioo, kùu jandondichin yo nuu ma inga ñivi ta kùu koto na naja kua kàa ma ña tacha ra ndia.

Tu chìnuni yo tu'un Jesuu kùu koo va'a yo ma ñuñivi i'ya

7 Vati ma kuñu yo kùu yi takua kùu iin ma kisi ñu'u' nuu indii ma ña kuika Ndioo ti tichi kuñu yo indii ma ndatu ka'nu Ndioo, ikan na koto ñivi ña ma ndatu i'ya yöve ndatu maa yo kùu yi, ti ndatu ña chā'a Ndioo nuu yo kùu yi. 8 Yakan va vaji ya'a nde'e ndi tundo'o ja'a na, va jàndeeni ndi. Ta vaji nduva'a nàkanini ndi va töve jàña ndi ma iti' kuà'an ndi ti chìto ndi ña ni keta va'a yi. 9 Ta vaji ndìkun na ndi, va Ndioo töve ndàkoo ma'iin ra ndi, ta vaji ndo'o ndi ja'a ma ñivi, va na küu jandi'i na ndi. 10 Ta ndanikuni ma nuu kuà'an ndi ndè'e ndi tundo'o, endee chàku'uni ndi tava chī'í ma Jesuu ma nuu kruu, ikan na nde'e ma ñivi ña ndicha ña nī'i ndi ma ndatu ña nī'i ra ora nātaku ndiko ra. 11 Vati ma ora juuni ìyo ndito ga ndi ma ñuñivi i'ya, ìyo tu'va ndi kuenda ña kuvi ndi cha'a' ma Racha'nu Jesuu, ikan na nde'e ma ñivi ña ndicha ña nī'i ndi ma ndatu ña jāna'a ra nuu yo ma ora nātaku ndiko ra. 12 Cha'a' yakan kùu yi ña ndyu'u endee ndè'e ndi tundo'o, ña ndava kùu ka'ni na ndi cha'a' ndo, ikan na kuu ni'i ndo nuu koo ndito ndo endeeni chi'in Jesuu.

13 Ta iin ra tāa ma tutu Ndioo tatiempu te'en kā'an ra: “Ya'a ga chìnuni̱ tu'un Ndioo, yakan va kàtitu'in yi.” Ta indukuni kùu yi chi'in ndyu'u, ti chìnuni ndi ma tu'un ra ta kàtitu'un ndi yi ndia. 14 Vati cha chìto yo ña ma Ndioo, ra jānataku ma Racha'nu Jesuu ma ora chī'í ra, juuni ma rakan kùu ra ña ni janataku ra ndi, ikan na ndo'iin ndisaa yo chi'in Jesuu ta ku'un yo chi'in ra ma nuu ìyo Tatá ra andivi. 15 Tandi'i ma tundo'o ña ndē'e ndi kuenda ndo, yakan jàna'a yi ña ya'a kùuni ndi nde'e ndi ndo, ikan ma ora cha ni'i ndo ma ñamani Ndioo kuu jàna'a ndo yi nuu kua'a' ñivi. Ta takan kua'a' na kicha'a na jaka'nu na ra ora chà'a na ta'vindioo nuu ra. 16 Ta cha'a' yakan kùu yi ña ya'a jàndeeni ndi, vaji ma iti' nuu nuna cha kuàndocha'nu ndi, va ma iti' tichi ma kuñu ndi tiá kuàndochaa yi nani kivi. 17 Vati ma tundo'o ña ndè'e ndi ma ñuñivi i'ya, nduva'a yati yà'a yi. Va chìto ndi ña nduva'a ka'nuga ma ndatu ña ni ni'i ndi ja'a ma tundo'o ikan, ti ni ni'i ndi nuu ni koo ndi endeeni chi'in Ndioo. 18 Vati na töve kì'in kuenda yo ma ña tà'an yo ma ñuñivi i'ya ña kùu nde'o, ti ma ña kì'in kuenda yo kùu ña, naja kua ni ni'o nuu ni koo yo endeeni chi'in Ndioo ña töve ndichin nde'o ma vitin. Vati ma ña kùu nde'o ma ñuñivi i'ya ya'a yati yà'a yi, va ma ña ìyo andivi, töve.

5

1 Ta cha chìto yo ña tu ma kuñu yo jàndi'i na nuu yi, ni ni'o inga tuku yi ma nuu ni koo yo iti' andivi jà'a Ndioo. Vati ma kuñu yo ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi i'ya kùu yi takua kùu ma ve'e ja'ma ña töve kùndee yi kua'a' tiempu, ti taku ma kuñu chaa, yöve iin ña jāva'a ñivini kùu yi ti iin ña jā'a Ndioo kuenda yo kùu yi. 2 Ta ndicha ña ora juuni ìyo ga yo ma ñuñivi i'ya, ya'a nda'vi kùuni yo cha'a' ña cha kùuni yo ni'o ma kuñu chaa ña ni ku'va Ndioo nuu yo ma iti' andivi. 3 Ta ora ni ni'o ma kuñu ikan, ni kuu yi takua ja'ma ñù'u yo, ti töve ni kakunuu viti yo jà'a yi. 4 Vati ma ora juuni ìyo ga yo chi'in ma kuñu cha'nu yo ñuñivi i'ya, ya'a taxiini yo ta nda'vi kùuni yo jà'a ma tundo'o ña ndè'o. Ta ndicha va'a ña töve kùuni yo kuvi yo, ti ma ña kùuni yo kùu yi ña na sama ma Ndioo yo chi'in ma kuñu chaa ña kùndee ndisaa tiempu, takua jà'a yo ma ora sàma yo yo chi'in ma ja'ma chaa. 5 Vati maa ma Ndioo kùu ra ña jāndova'a ra ma tiñu i'ya kuenda yo, ti chā'a ra ma Tati Ií ra ña na koo yi chi'o, ikan na ku'va yo kuenda ña takan kùu ma ña va'a ña ni ni'o tiá iti' nuu.

6 Ta cha'a' yakan kùu yi ña nduva'a kuii jàndeeni yo nani ora, ta chìto yo ti ora juuni ìyo ndito ga yo chi'in ma kuñu ña ìyo yo ma ñuñivi i'ya, kùuni yi ka'an yi ña yöve ve'e maa yo kùu ma nuu ìyo yo, ti ìyo chika yo nuu ma Racha'nu Jesucristu. 7 Vati vaji takä'an kunde'o ra, va ma ña jà'a yo vitin, jà'a yo yi cha'a' ña chìnuni yo ma tu'un kà'an ra. 8 Va chìto yo ti ni jachinu ma Ndioo ma ña kà'an ra, yakan va nduva'a kuii kùuni yo sama yo nuu ìyo yo, ta takan ndakoo yo kuñu yo nde've, ta ko'o koo yo chi'in ma Racha'nu Jesuu. 9 Ta cha'a' yakan kùu yi ña ndisaa tiempu nànduku yo ja'a yo ma ña chàta'ani ma Racha'nu Jesuu, ta takan ja'a yo tuva ku'un yo koo yo chi'in ra andivi vitin a kìndoo ga yo ma ñuñivi i'ya. 10 Vati tandi'i yo ìyo yi ña kujana'a yo yo ma nuu jàkutuni Jesuu ma kuati yo, ta ikan ta'ii'iin yo ni ku'va ra ma ya'vi yo, cha'a' ma ña jā'a yo chi'in ma kuñu yo ora chīyo yo ma ñuñivi i'ya, tuva ña va'a kùu yi a töve.

Ma tu'un ña kà'an cha'a' ña jàndomani Racha'nu Ndioo yo

11 Yakan va tava cha chìto va'a ndi ña ma Racha'nu, ìyo yi ña tiñu'u ndi ra. Ta cha'a' yakan kùu yi ña jànini ndi ma ñivi ña na na koto na ra ndia. Vati ma Racha'nu cha na koto va'a ra ndi, ta yakan va ndàtu ndi ña na koto maa ndo naja kua ìyo ndi ndia. 12 Ta koto näkanini ndo ña cha'a' ña jàka'nu ndi juuni maa ndi kùu yi, vati ma ña kùuni ndi jana'a ndi nuu ndo kùu yi ña na sii kùuni ndo cha'a' ndi, ikan na kuu ka'an ndo yu'u ma ñivi ora yöve ña ndicha kùu ña kà'an na, vati ma ña nànduku na kùu yi ña na jaka'nu ma ñivini na, ta töve jà'a na yi kuenda ma Racha'nu chi'in anima na. 13 Tuva ndyu'u ndian tivi xini kùu ndi kà'an ma ñivi, takan kùu ndi, va kuenda Ndioo, va tu yöve takan kùu yi kuenda maa ndo kùu yi. 14 Ta cha'a' ña ya'a kùuni ma Cristu nde'e ra yo kùu yi, ña cha chà'a yo kuenda ña cha ndìkun yo kuenda ra. Ta tava cha chìto va'a yo ña chī'í ra cha'a' yo, yakan va, kùuni yi ka'an yi ña juuni takan cha chī'í ndisaa yo chi'in ra ndia. 15 Ta chī'í ra cha'a' ndisaa ñivi, ta cha'a' yakan kùu yi ña ma ndian ìyo ndito, na tüvi ìyo ndito na kuenda juuni maa na, vati ìyo ndito na, va kuenda ma ra cha chī'í, ta nātaku ndiko ra cha'a' na. 16 Ta cha'a' ña'a kùu yi ña nda vitin ta iti' nuu, ndyu'u na tüva nakanini ndi cha'a' ñivi takua nàkanini inga ñivi ìyo ñuñivi cha'a' na, vaji takan chānini ndi cha'a' ma Racha'nu Cristu takua chànini ma ñivi ndia, va vitin na tüva. 17 Ta cha'a' yakan kùu yi ña ma ndian cha ndō'iin chi'in Cristu, iin ñivi chaa kùu na. Vati cha ndākoo na ma ña cha'nu ña jā'a na, ta vitin kùu na ma ndian chaa kuenda ra. 18 Ta tandi'i ma tiñu i'ya kùu yi ña jā'a ma Racha'nu Ndioo yi chi'in ndi, cha'a' ña jā'a Cristu, ña chā'a ra ma tiñu nuu ndi ña na jandomani ndi ma ñivi kuenda ra. 19 Ta takan kùu yi ña jāndomani ndiko ma Racha'nu Ndioo ma ñivi ìyo ñuñivi, cha'a' ma ña jā'a ma Cristu ña tüva ki'in Ndioo kuenda ma kuati jà'a na, vati ma ña kùuni ra kùu yi ña na jakoto ndi tandi'i ma ñivi ìyo ñuñivi ma tu'un ra ña kà'an cha'a' naja kua jandomani ra ma ñivi kuenda ra. 20 Yakan va ndyu'u kùu ndi ndian kàtitu'un ma tu'un Jesuu, ta ma ora janini ndi ndo kùuni ndi ña na ki'in ndo kuenda ma tu'un kà'an ndi, ti tu'un Ndioo kùu yi. Yakan va chi'in sivi Jesuu jànini ndi ndo ña na ndomani ndo chi'in Ndioo. 21 Vaji Cristu na töve ni jā'a ra nï'iin kuati, va Ndioo, jāndaku ra ra ña na kuu ra iin ra ìyo kuati cha'a' yo. Ta juuni cha'a' Cristu kùu yi ña Ndioo, jāndo'iin ra yo ña na kuu yo ñivi ndaa kuenda ra ndia.

6

1 Yakan va vitin, cha'a' ña jà'a ndi tiñu nuu ma Ndioo chi'in ndo, kùu yi ña jànini ndi ndo ña koto jäña ndo ma ñamani Ndioo ña chà'a ra nuu ndo. 2 Vati ma Ndioo te'en kà'an ra nuu ma tutu ra:

Ma ora kūuniun ña taso'i ma ña kà'un, ta jā'i yi.

Ta juuni tīndei ñu̱n ma kivi ña jākakúi ñu̱n ndia

kàti Ndioo.

Ta vitin kùu ma kivi ña tàso'o Ndioo ña kà'an yo ta jàkakú ra yo. 3 Töve nī chasi koo ndi nï'iin ñivi chi'in ma tiñu jà'a ndi. Cha'a' yakan kùu yi ña na küu ka'an ma ñivi ña na yöve ña va'a kùu ma ña jà'a ndi.

4 Ma ña jà'a ndi kùu yi ña tandi'i ma nuu kuà'an ndi jàna'a ndi nuu ndisaa ñivi, ti ndian jàkuu tiñu Ndioo kùu ndi. Ta juuni jàndeeni ndi ña jà'a ndi tiñu ikan, vaji ya'a ndè'e ndi tundo'o ta kùmani ndatiñu nuu ndi. 5 Ta juuni ya'a ga jàndeeni ndi vaji kàni na ndi, ta tì'i na ndi vekaa ta ya'a jàkanuu na xini ta'an na kuenda ña jànde'e na tundo'o ndi. Ta juuni ya'a ga ndetiñu kùu ma tiñu jà'a ndi kuenda ma ñivi, ti ya'a ga kènaa ñuma'na ndi ta ya'a ga yà'a soko ndi ndia. 6 Ta juuni jàna'a ndi ma tiñu va'a ña jà'a ndi cha'a' ña kùu ndi ma ñivi ndaa, ta chìto ndi ma ña ndicha. Ta juuni ya'a jàndeeni ndi ta tìñu'u ndi inga ñivi, cha'a' ña ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'in ndi, ta cha'a' ña ya'a ga kùuni ndi nde'e ndi Ndioo, 7 ta cha'a' ma tu'un ndaa ña kàtitu'un ndi, ta cha'a' ma ndatu Ndioo ña ìyo chi'in ndi ndia. Ta ndyu'u chàtiñu ndi ndisaa tu'un ndaa ña chà'a Ndioo nuu ndi kuenda ña tìndee yi ma ndian va'a, ta kuenda ña kà'an ndi yu'u ma ndian kà'an chata tu'un ndaa ikan. 8 Ta ìyo iin ora tìñu'u ma ñivi ndi, ta ìyo inga ora ña kùu ndi tu'un nduva'a jà'a na. Ta ìyo ora vii kà'an na cha'a' ndi, ta inga ora, töve. Ta juuni ìyo ndian kà'an ña ya'a ga siini ndi tu'un vata, vaji kà'an ndi tu'un ndicha. 9 Ma ñivi jà'a na chi'in ndi, takua jà'a na chi'in ndian töve nàkoto na, vaji nàkoto va'a na ndi. Ta kùu ndi takua kùu ma ndian cha kèe ña ndito, va juuni ndìto ga ndi. Ta vaji ya'a ga jànde'e na tundo'o ndi, va na tüvi chì'í ndi jà'a na. 10 Ta juuni ya'a chìsii ndi nani kivi, vaji ndè'e ndi tundo'o. Ta vaji ndicha ña kùu ndi ma ndian nda'vi, va chà'a Ndioo ña na jàndokuika ndi kua'a' ñivi chi'in tu'un ra ña kàtitu'un ndi. Ta kàa ndi takua kàa iin ndian tükuii na ìyo nuu, va tandi'i nakuyi ìyo nuu ndi jà'a Ndioo.

11 Ndyo'o yani ndian ìyo ñuu Corintu, cha kātitu'un kàchin va'a ndi chi'in ndisaa anima ndi nuu ndo, ti ya'a kùuni ndi nde'e ndi ndo. 12 Yüvi maa ndi kùu ma ndian küuni nde'e ndo, vati maa ndo kùu ma ndian küuni nde'e ndi. 13 Yakan va janini̱ ndo, takua jà'a iin tatá chi'in ndiakuati se'e ra, ña na kuuni ndo nde'e ndo ndi takua kùuni ndi nde'e ndi ndo.

Maa yo kùu yo tava kùu ma veñu'u Ndioo ra chà'a nuu koo yo endeeni

14 Yakan va koto ndö'iin ndo chi'in ñivi töve chìnuni tu'un Jesuu, vati ma ndian jà'a takan kùu na takua kùu iin yunta chi'in iin burru ña jùndii yo ma yuku xini ndri ta töve induku xìta ndri. ¿A indukuni chànini ma ndian va'a chi'in ma ndian kini? Ta, ¿a induku chàkunuu ndian kuà'an iti' ndichin chi'in ndian chàkunuu nuu naa kùuni ndo? 15 Ña yöve takan kùu yi, vati töve induku chànini ma Cristu kua ma kui'na. Ta juuni na küu koo vii ma ndian chìnuni kua iin ndian töve chìnuni va'a. 16 Na töve indukuni kùu ma veñu'u nuu jàka'nu yo Ndioo, kua ma nuu ìyo ma yutun ií ña jàka'nu ma ndian töve chìnuni. Ti maa yo kùu ma ndian kùu veñu'u ma Ndioo, ra chà'a kivi koo yo. Ta cha'a' yakan kùu yi ña te'en kā'an Ndioo cha'a' yi niku:

Ni koi chi'in na ta ni kakunui ma chi'in na,

ti yu'u ni kuu ma Ndioo na

ta ndiakan ni kuu na ma ñivi̱.

17 Yakan va juuni te'en kā'an ma Ndioo ndia:

Na kee ndo ma tañu ma ñivi töve chìnuni ikan, ta na koo siin ndo,

ta koto jä'a ndo ma ña töve va'a,

tajan kùu ku'vai ña kì'vi ndo ma iti̱,

18 vati ndyo'o ndian kùu ñivi ña'a ta ndra'ii, ni kui iin tatá kuenda ndo,

ta maa ndo ndian kùu se'i,

takan kàti ma Racha'nu Ndioo ra ya'a ga ìyo ndatu ninii ka'nu nuñu'u' ñuñivi chi'in andivi.

7

1 Ta cha'a' ma tu'un ña chā'a Ndioo nuu yo i'ya ndyo'o yani, ìyo yi ña jaña yo tandi'i ma ña kini jà'a yo chi'in ma kuñu yo ta ma chinituni yo ta jaka'nu yo ra, ikan na ndo'ií yo cha'a' ña kùu yo ñivi ña tìñu'u Ndioo.

Ya'a ga chìsii Paulu cha'a' ña sàma kua chànini ma ndian ìyo Ñuu Corintu

2 Yakan va na ku'va ndo ita'vi nuu nuna ma anima ndo nuu ndi, vati ndyu'u yüvi ndian jànda'viña'a kùu ndi ta ni yüvi ndian kini kùu ndi ta töve jàkanuu ndi xini nï'iin ñivi ndia. 3 Ta koto näkanini ndo ña chi'in ma ña kà'an ndi i'ya chata ndo kà'an ndi, kùuni ndo, vati tava cha kā'in chi'in ndo niku ña, maa ndo kùu ma ndian ya'a kùuni ndi nde'e ndi, vaji ndava ìyo yi ña kuvi ndi cha'a' ndo, tuva takan kùu yi. 4 Cha'a' yakan kùu yi ña ya'a chìsii ndi cha'a' ndo, ta tüvi ndasii ndi ña ka'an ndi ma tu'un ndaa nuu ndo. Vaji tañu ma tundo'o ndè'e ndi juuni ya'a chìsii ndi cha'a' ndo ndia.

5 Vati nda ora kīchaa ndi ma ñu'u' Macedonia, ni ita'vi takä'an nindee ndi, vati ma ña tà'an ndi kùu ña, tandi'i nuu kuà'an ndi ya'a ga ndè'e ndi tundo'o, ti kànita'an ma ñivi chi'in ndi, ta cha'a' yakan kùu yi ña ya'a ndasii ndi ndia. 6 Va ma Ndioo ra jàndomani ma ndian ya'a ga nda'vi kuuni, rakan kùu ra ña jāndomani ndyu'u cha'a' ma ra nàni Titu ma ora kīchaa ra. 7 Va na yöve uvaa cha'a' ña kīchaani Titu kùu yi ña kūu takan, vati ndava nda maa ra juuni ya'a chìsii ra cha'a' ma tiñu va'a ña jā'a ndo ndia. Ta juuni kātitu'un ra nuu ndi naja kua ya'a ga kùuni ndo nde'e ndo ndi, ta naja kua ya'a nda'vi kuuni ndo ora nàkanini ndo cha'a' ndi. Yakan va tiaga chīsii ndi ma ora kā'an ra takan. 8 Ta nda'vi kùuni̱ ora chā'i kuenda ña ma tutu ña tāchi̱ nuu ndo ni ja'a yi ña na nda'vi kuuni ndo niku. Va vitin töva nda'vi kùuni̱ ti cha chā'i kuenda ña ndicha kuii ña takan kūu yi chi'in ndo, va kuenda uvi uni kivi ni. 9 Ta vitin ya'a chìsii̱, va yöve cha'a' ña ya'a nda'vi kūuni ndo jā'i ora tāchi ma tutu nuu ndo, ti chìsii̱ va cha'a' ña chīkoni'i ndiko ndo chi'in Ndioo jā'a ma ña nda'vi kùuni ndo. Ta chìtoi ña cha'a' Ndioo kùu yi ña nda'vi kūuni ndo, ta juuni chà'i kuenda ña töve nī jachika ndo ndo ma iti' ra jà'i ora tāchi̱ ma tutu nuu ndo. 10 Vati tu chìkoni'o ma iti' Ndioo jà'a ña ya'a nda'vi kùuni yo, iin ña va'a kùu yi nuu Ndioo, ta takan kùu ni'o nuu jàkakú ra yo ta tüva ìyo yi ña nàkanini yo cha'a' yi. Va tu ya'a ga nda'vi kùuni yo takua ndà'vi kùuni ma ñivi ìyo ñuñivi, ni ja'a yi ña na endee kèsiin yo ma iti' Ndioo. 11 Ya'a chàta'ani Ndioo naja kua jā'a ndo ña jāndeeni ndo ma ña ya'a nda'vi kùuni ndo ma tava kùuni ra. Ta vitin, ¡na nde'e ndo ma naja kua va'a jā'a ma tu'un ña tāchi̱ nuu ndo! Jā'a yi ña na ku'va ndo kuenda, ta tandikun ndo ma iti' va'a. Ta juuni jā'a yi ña na kuxaan ndo chi'in ma ra jà'a kuati, vaji ya'a kanuu ndo jà'a ndo yi. Ta juuni jā'a yi ña na ya'a kuuni ndo nde'e ndo yu'u ndia, ta juuni jānde'e ndo tundo'o ma ra jā'a ma kuati ikan. Ta cha'a' ma ña jā'a ndo i'ya, jàna'a yi nuu ndi ña na töve nī ndo'iin ndo chi'in ña kini. 12 Yakan va ora tāchi̱ ma inga tutu nuu ndo, töve ya'a nàkanini̱ cha'a' ma ra jā'a kuati ikan, ta ni töve ya'a nàkanini̱ cha'a' ma ra ndē'e ma tundo'o ndia. Ti ma ña chānini̱ ora tāchi̱ yi nuu ndo kùu yi ña na koto ndaa va'a ndo tu ndicha kuii ña ya'a kùuni ndo ndè'e ndo ndi ndava nuu Ndioo. 13 Ta cha'a' yakan kùu yi ña nī'i ndi tundeeni ndi.

Va chìsii ga ndi ora ndē'e ndi ña ya'a ga sii kùuni ma Titu cha'a' ña tīndee ndo ra ta chà'a ndo tundeeni ra ora chānde'e ra ndo. 14 Ta ora kātitu'in nuu Titu ña ñivi ya'a iñu'u kùu ndo ma nuu ra, nduva'a kīndoo va'i jā'a yi ta töve nī kukanui, ti takan kūu yi. Ta tava ndisaa ma tu'un kātitu'un ndi nuu ndo kūu yi ma ña ndaa, juuni ña ndaa kūu ma ña kātitu'un ndi nuu Titu cha'a' ndo ndia. 15 Ta ma Titu tiaga kùuni ra nde'e ra ndo ma ora chàku'uni ra ma ña jā'a ndo chi'in ra ña jāchi'in ndo ma tu'un yu'u ra, ta ya'a tīñu'u ndo ra ora chīyo ra chi'in ndo. 16 Cha'a' yakan kùu yi ña ya'a ga chìsii̱ , vati ìyo kua'a' tundeeni̱ chi'in ndo.

8

Kàtitu'un Paulu cha'a' xu'un' sòkó yo nuu Ndioo

1 Ta vitin ndyo'o yani, kùuni ndi jakoto ndi nuu ndo naja kua chà'a Ndioo ma ñamani ra nuu ndian chìnuni ña ìyo ninii ñuu ñu'u' Macedonia. 2 Ta ma ndian chìnuni ñuu ikan, vaji cha ndē'e na kua'a' tundo'o, va nduva'a kuii chìsii na, ta vaji ndicha ña nda'vi na, va ndiakan kùu ma ndian sòkó ga ma ndatiñu kuenda ma Ndioo. 3 Ta cha'a' yakan kùu yi ña, yu'u chà'i kuenda cha'a' na, ña ndicha kuii ña maa ndio na sōkó na ma ndatiñu kuenda Ndioo chi'in anima na, ta tandi'i inga tuku ma ña chā'a na, ta ndava tiaga ma ña kùu ku'va na ndia. 4 Ta nduva'a chīkan na ñamani nuu ndi ña, na ku'va ndi ña ki'in na ita'vi ma ndatiñu ña sōkó ma ñivi nuu ndi, kuenda ña na tindee na ma ñivi Ndioo ndia. 5 Takan kūu ña sōkó na tiaga ma kua chànini ndi niku, vati ji'na sōkó na maa na kuenda ma Racha'nu, tajan sōkó ndio na na nuu ndi kuenda ña na tindee na ndi, ma takua kùuni Ndioo. 6 Ta cha'a' yakan kùu yi ña jānini ndi Titu ña, na jachinu ra ña jati'vi ra ma ndatiñu ña sōkó ma ñivi ña ìyo tañu ndo, ma takua kīcha'a ra jà'a ra yi niku. 7 Vati takua ndyo'o ya'a ga va'a kèta tandi'i ma tiñu jà'a ndo, tava kùu ma ña ya'a chìnuni ndo, ta ya'a ìyo chinituni ndo kuenda ma tiñu Ndioo ña jàna'a ndo ma tu'un ra nuu inga ñivi chi'in ndisaa anima ndo, ta ya'a kùuni ndo nde'e ndo ndi. Ta takua indukuni jà'a ndo, ta ìyo yi ña jachinu ndo jàti'vi ndo ma ña kà'an Titu ndia. 8 Ta cha'a' ña'a töve jànini̱ ndo ña ja'a ndo yi chi'in na, ti ma ña kuuni̱ kùu yi ña na ku'va ndo kuenda tu indukuni anima ndo chi'in inga na, ikan na koto ndo tu ndicha ña kùuni ndo nde'e ndo na. 9 Ndyo'o cha nàkoto ndo ma ñamani ña chā'a Racha'nu Jesucristu nuu ndo, vati rakan vaji ya'a ga kuika ra ora chīyo ra andivi, va nde've ndōnda'vi ra cha'a' ndo, ikan na kuu ndokuika ndo cha'a' ndisaa ma ña jā'a ra kuenda ndo.

10 Ta cha'a' ña'a kùu yi ña, chùndayu'i ndo ña na jàchinu ndo ña jàti'vi ndo ma ndatiñu ikan, takua cha kīcha'a ndo jà'a ndo yi chi'in ndisaa anima ndo ma kuyava. 11 Yakan va na ja'a ndo ma tiñu ikan, ta jachinu ndo yi ma takua chànini ndo ma ora kīcha'a ndo ja'a ndo yi. Ta juuni na ku'va ndo yi nuu na takua ìyo yi chi'in ndo. 12 Vati tu ìyo ñivi ña kùuni na soko na iin nakuyi chi'in ndisaa anima na, ma Ndioo ki'in ra kuenda yi tuva sòkó na yi ma takua ìyo yi nuu na. Vati taku rakan tüvi chìkan ra ña na sòkó na tia yi tuva tüvi ìyo yi nuu na. 13 Ta töve kùuni ndi ña, na kumani ndatiñu nuu ndo cha'a' ña tìndee ndo inga ñivi, vati ma ña kùuni ndi kùu yi ña, na ndoo induku na chi'in ndo. 14 Ti taku ma vitin, nuu ndyo'o ìyo ma ndatiñu ña kumani nuu na, va ni keta iin kivi ña nuu maa ndo ni kumani yi, tajan ndiakan kùu tìndee ndio na ndo chi'in ma ña kumani nuu ndo, ti maa na ni koo yi nuu. Ta takan kùu yi ña ndisaa ndo ni ndo induku ndo. 15 Vati taku nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Ni töve nī chakoso nï'iin nakuyi nuu ma ndian ya'a kua'a' ndatiñu jāti'vi, ta ni töve nī kumani nï'iin nakuyi nuu ma ndian ya'a ga tiani nakuyi jāti'vi ndia.”

Nuu kuà'an Titu chi'in ndian kùta'an ra ñuu Corintu

16 Ta cha'a' yakan kùu yi ña ya'a ga chà'i ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo, cha'a' ña induku chànini Titu ma kua chànini̱ cha'a' ndo ndia. 17 Takan kàti̱, ti jāchi'in ra ma kua chànini̱, va tava juuni ya'a ga ìyoni ra ña na koo va'a ndo. Yakan va, maa ndio ra kùu ma ra kùuni kunde'e ndo ma vitin. 18 Ta chi'in Titu tāchi ndi iin ra yani yo ra chìnuni, ña ya'a va'a kà'an ta'ii'iin ma ñivi Ndioo chata, cha'a' ña ya'a va'a kàtitu'un ra ma tu'un Ndioo ña jàkakú yo. 19 Ta na yöve uvaa ña'ani kùu yi, vati juuni kāchin na ma ra yani yo i'ya, kuenda ña kakunuu ra chi'in ndi, ta tìndee ra ndi ña jàchaa ndi ma ndatiñu ña sòkó ndo nuu ndi kuenda na. Ta ndisaa ma tiñu i'ya jà'a ndi yi takan, ikan na ku'va ndo kuenda ña nduva'a ìyoni ndi tìndee ndi ndo, ta juuni jà'a ndi yi cha'a' ña tìñu'u ndi ma Jesucristu ndia. 20 Ta takan kùuni ndi ja'a ndi, ikan na töve ka'an ma ñivi chata ndi cha'a' ma xu'un' ña sōkó ndo kuenda ña nata'vi ndi yi kuenda ndian chiniñu'u yi ña ìyo inga ñuu. 21 Vati ndisaa ña chànini ndi ja'a ndi kùu ma tiñu ndaa, yöve uvaa nuu ndè'e ma Racha'nu kùu yi, ti juuni nuu ndè'e ma ñivi ndia.

22 Chi'in ma ninduvi ndra'ya tāchi ndi inga ra yani yo ma nuu ndo, vati ra'ya kua'a' cha'a' cha jāna'a ra nuu ndi ña chàta'ani ra ja'a ra ma tiñu Ndioo, va vitin tiaga chìsii ra ña kùuni ra ja'a ra yi cha'a' ña ìyo tundeeni ra chi'in ndo. 23 Tu ìyo ndian chìkatu'un nuu ndo cha'a' ma ra yanio Titu, na ka'an ndo chi'in na, ti merui, ra jàtiñu chi'i̱n cha'a' ndo kùu ra. Ta tu chìkatu'un ga na cha'a' ma inga ndra yani yo, na ka'an ndo chi'in na, ti ndra tāchi ma ndian chìnuni ña ìyo inga ñuu kùu ndra. Ta juuni ya'a ga tìñu'u ndra ma Jesucristu ndia. 24 Yakan va ìyo yi ña jana'a kachin ndo nuu ndra'ya, ikan na kuu koto ndra ti ñivi jàchinu ña kà'an kùu ndo, ta takan kùu koto ndra ña ìyo kuenda ma tu'un tayi kà'an ndi cha'a' ndo, ikan na ku'va ma ndian chìnuni kuenda naja kua kuu ndo.

9

Nuu kà'an Paulu cha'a' ña na sokó yo ma ndatiñu kuenda ma ndian ta'an yo ndian kùmani yi nuu

1 Ta cha'a' ma xu'un' ña nàkuiso ndo kuenda ma ndian ta'an yo ndian chìnuni, tüva chiniñu'i kàtitu'in nuuni nuuni nuu ndo, 2 vati cha chìtoi ti ya'a ga ìyoni ndo jà'a ndo yi, ta nduva'a kàtitu'in nuu ma ndian chìnuni ñu'u' Macedonia naja kua ya'a tayi kùuni̱ cha'a' ndyo'o ndian ìyo ñu'u' Acaya, vati nda kuyava kùu yi ña chàtu'va ndo ña tìndee ndo na. Ta chayatin ma ndian ñu'u' Macedonia cha nduva'a chìsii na cha'a' ña ya'a chàta'ani ndo jà'a ndo yi. 3 Ta cha'a' yakan kùu yi ña tàchi ma ndra yani yo i'ya, na tindee ndra ndo jati'vi ndo ma ña ni sokó ndo, ikan na töve nakanini ma ñivi ña jatayi maani ndi ndi cha'a' ndo nuu na, ma ora kàtitu'un ndi ña ndicha kuii ña ìyo tu'va ndo jà'a ndo yi, 4 koto najani kaani ku'un iin ma ndian ñu'u' Macedonia ña chìnuni chi'i̱n ma ñuu ndo, ta nata'an ndi ndo ña töve ìyo tu'va ndo ña jàchinu ndo ma tiñu ikan. Ta tu takan ni kuu yi tajan ni kukanuu ndi cha'a' ndo cha'a' ña nduva'a kùndeeni ndi ndo niku. Va maa ndo kùu ma ndian nduva'a ga ni kukanuu cha'a' yi. 5 Ta cha'a' ña'a kùu yi ña chīkain nuu ma ndra yani yo ña na ku'un ji'na ndra kunde'e ndra ndo nuu ìyo ndo, ikan na tindee ndra ndo ña na jachinu ndo ma xu'un' ña jàti'vi ta'an ndo, takua chā'a ndo tu'un niku. Vati kùuni ndi ña na ja'a ndo ña kana ma anima ndo, ta yöve ña jà'a ndo yi cha'a' ña jànini ndi ndo.

Tu sòkó yo iin nakuyi, na ja'a yo yi va chi'in ndisaa anima yo

6 Na kuku'uni ndo takua kà'an ma tu'un i'ya: Taku ma yo tàchi tiani, juuni tiani ma ndatiñu ni ndaki'in yo ndia. Ta ma yo tàchi kua'a', juuni kua'a' ma ndatiñu ni ndaki'in yo ndia. 7 Ta'ii'iin yo, ìyo yi ña sokó yo iin nakuyi, va chi'in ndisaa anima yo, ta na töve ìyo yi ña sokó yo yi cha'a' ña jànini inga na yo, tuva töve ìyoni yo ja'a yo yi, vati Ndioo ya'a ga kùuni ra nde'e ra ma ñivi ña ya'a chìsii ora soko na iin nakuyi. 8 Ndioo kùu jandokua'a' ra tandi'i nuu ma ñamani ra kuenda ndo, ikan na kümani nï'iin nakuyi nuu ndo, ta takan kùu tindee ga ndo inga tuku ñivi chi'in ma tiñu va'a jà'a ndo ndia. 9 Vati tutu Ndioo te'en kà'an yi:

Nāta'vi na ma ña chìniñu'u ma ndian nda'vi,

ta ma tiñu va'a ña jà'a na ìyo yi endeeni.

10 Vati ma Ndioo ra chà'a ma tata ña tàchi yo chi'in ma ña chàchi yo, ni ku'va ra yi nuu ndo, ta ni jandokua'a' ra yi, ikan na kuu jatiñu ndo yi kuenda ña tìndee ndo inga ñivi. 11 Ta takan ndyo'o ni koo kua'a' nuu ma ña kuika ndo, ikan na kuu tindee ndo ma ndian kùmani yi nuu. Ta ora ni kundaka ndi yi nuu na, ni ku'va na ta'vindioo nuu ma Racha'nu cha'a' ña jàkuu ndo ma tiñu ikan. 12 Vati ora tindee ndo ma ndian ta'an ndo ña kùmani yi nuu, na yöve uvaa cha'a' yakani kùu yi ña jà'a ndo ma ña va'a, vati juuni jà'a ndo ña na ku'va na kua'a' ta'vindioo nuu ma Racha'nu ndia. 13 Ta ndiakan nduva'a ni jaka'nu na Ndioo, cha'a' ma ña sòkó ndo kuenda na. Ta chi'in yakan jàna'a ndo ña ndicha va'a ña jàchi'in ndo ma tu'un Cristu ña kàtitu'un ndo. Yakan va ni tiñu'u na Ndioo cha'a' ma tiñu va'a ña jà'a ndo kuenda na, ta kuenda inga ñivi ndia. 14 Ta juuni ndiakan ni ka'an na chi'in Ndioo cha'a' ndo chi'in ndisaa anima na, cha'a' ña ndè'e na ña nduva'a ìyo ma ñamani Ndioo chi'in ndo. 15 ¡Ta'vindioun yo'o Racha'nu cha'a' ña chà'un iin ña ya'a ka'nu nuu ndi ña nī kuu nani'i ndi naja kua ka'an ndi yi!

10

Nuu ìyo ndatu Paulu cha'a' ña kùu ra tatun Jesucristu

1 Yu'u Paulu chà'i kuenda ña ìyo ma ndian ìyo tañu ndo kà'an na ña kanui kà'in nuu ndo ora ìyoi tañu ndo, ta xaan kà'in nuu ndo chi'in tutu ora chàkunui nuu chika, kùuni ndo. Va vitin yu'u jànini̱ ndo chi'in tu'un vita ta vii takua vii kà'an Cristu, 2 ña koto jänini ndo yu'u ña na kà'an xain nuu uvi uni ma ndian ìyo tañu ndo ña kà'an ña ndisaa ña jà'a ndi kùu kuenda juuni maa ndi, ora ni kunde'e ndiko ndi ndo. 3 Ndicha va'a ña juuni ma ñivi ìyo ñuñivi kùu ndi, va töve kànita'an ndi takua jà'a ma ndian ìyo ñuñivi i'ya. 4 Vati ma ña nda'a ndi kuenda ña kànita'an ndi, töve indukuni kùu yi takua kùu ma ña chàtiñu ma ndian ìyo ñuñivi i'ya, ti ma ña nda'a ndi kùu ma ndatu ña chā'a Ndioo kuenda ña na jàkanaa ndi ndian ìyo ndatu ma ñuñivi i'ya. 5 Ta takan kùu yi ña jandi'i ndi ma tu'un kà'an ma ndian kà'an chata Ndioo chi'in tandi'i tu'un tayi ña töve chà'a ña na nakoto ñivi ma Racha'nu Ndioo. Ta tandi'i ma ndian chànini takan ndàkoo ndi na nda'a' Cristu, ikan na jachi'in na ma ña kà'an ra. 6 Ta ora cha chā'a ndi kuenda ña cha jàchi'in va'a ndo ma tu'un Cristu, tajan ndyu'u cha ìyo tu'va ndio ndi kuenda ña jànde'e ndi tundo'o tandi'i ma ndian töve kùuni jachi'in ma tu'un ra.

7 Kùuni ndi ña ja'a va'a ndo kuenda naja kua kùu ma ñivi. Tu ìyo nda ndyo'o ña ndicha va'a ña kùu ndo ndian chìnuni tu'un Cristu, ìyo yi ña ki'in kuenda ndo ndyu'u cha'a' ña juuni ndian chìnuni tu'un ra kùu ndi ndia. 8 Ta ndicha ña vaji ya'a ndui tiá ma kua jànini̱ ndo chi'in ma tiñu ndisoi, na töve kànui ja'i yi, ti chìtoi ña ma ndatu ña chā'a ma Racha'nu nuu ndi kùu yi kuenda ña na tindee yi ndo ña kua'nu va'a ndo, ta yöve kuenda ña jànaa yi ndo. 9 Na töve kùuni̱ ña nakanini ndo ña jayu'vi̱ ndo chi'in ma tutu ña tàchi̱ nuu ndo. 10 Vati ìyo iin ndo ña kà'an ña ya'a ga xaan kà'in nuu ma tutu tàchi̱ nuu ndo, va ora kà'in yi chi'in ma tu'un yu'i, ya'a vita kà'in yi ta töve nda kuenda yi, kùuni ndo. 11 Va ma ndian kà'an te'en, ìyo yi ña koto va'a na ti ma ora tüvi ndi chi'in ndo ta kà'an ndi takan nuu ma tutu tàchi ndi nuu ndo, indukuni takan ni ja'a ndi yi ora ni koo ndi chi'in ndo ma nuu ìyo ndo ndia.

12 Ta na töve kànani ndi jando induku ndi ndi chi'in ma ndian jàka'nu juuni maa. Taku ma ndian chànini takan, tìvi xini na ti yüvi ña va'a kùu ma ña chànini na, ña kùuni na jando induku na na chi'in juuni maa na, kuenda ña jaya'a na yi nuu inga tuku na. 13 Vati taku ndyu'u, na tüvi chàta'ani ndi jaka'nu ndi ndi tiá ma kua ìyo yi ña ja'a ndi. Vati maa ma Ndioo kùu ra ña jàna'a ra nuu ndi ndanu ìyo yi ña kukuita ndi chi'in ma tiñu jà'a ndi, ta maa ra kùu ra ña chā'a ra ña kèta ndi nda ma ñuu Corintu nuu ìyo ndo chiña. 14 Ti tu tüvi chā'an ndi chākatitu'un ndi tu'un Cristu nuu ndo niku, na töve nda kuenda kùu yi ma ña kà'an ndi vitin, va cha'a' ña maa ndi kùu ma ndian nunuu ña chākatitu'un yi nuu ndo, yakan va chà'a ndi kuenda ña tüvi ya'a nduu ndi tiá ma kua ìyo yi ña jà'a ndi. 15 Ta na töve jàtayi ndi ndi cha'a' ma tiñu ña jā'a inga ñivi, ta iin ña maa ndi kùu ma ndian jā'a yi. Ti ma ña chànini ndi ja'a ndi kùu ña jàtiñu ga ndi chi'in ndo takua kùuni Ndioo ña jà'a ndi, ikan na chinuni ndo tiaga. 16 Ta tiá iti' nuu chànini ndi ku'un ndi nda iti' nuu ga ma ñuu ndo ña kukatitu'un ndi nuu inga ñivi cha'a' ña naja kua ni jakakú Cristu yo, va ma ña töve chàta'ani ndi ja'a ndi kùu ña xìtakaa ndi ñivi chìnuni tu'un Cristu jà'a inga ndra, ta jaka'nu ndi ndi cha'a' ma ñivi chìnuni jà'a ndra. 17 Ta tu ìyo nda yo kuunio jaka'nu yo yo cha'a' iin nakuyi, va'a ga ña na jaka'nu yo yo cha'a' ña kùu yo kuenda ma Racha'nu. 18 Vati na yöve cha'a' ña jàka'nu yo juuni maa yo kùu yi ña kindoo va'a yo, ti tu kìndoo va'a yo nuu Ndioo kùu yi cha'a' ña kàti Ndioo ña ñivi va'a kùu yo.

11

Nuu kà'an Paulu chata ma ndra jà'ani ña kùu tatun Jesuu

1 ¡Ma ña kùuni̱ kuu yi ña na jandeeni ndo uvi uni tu'un töve nda kuenda ña ni ka'in vitin nuu ndo! Ta a kùuni ndo a küuni ndo, va ìyo yi ña taso'o ndo yi. 2 Vati yu'u ya'a ga kuiñui takua kuiñu ma Racha'nu Ndioo cha'a' ndo koto kèsiin ndo ma iti' ra. Chà'i tu'un nuu Cristu ña ni ku'vai ndo nuu uvanuuni ra, takua jà'a iin ndian kùu tatá ora chà'a na ñayoko se'e na nuu ma ra ni tanda'a chi'an. 3 Vati yu'u ya'a nàkanini̱ cha'a' ndo koto janda'viña'a inga ñivi ndo, ta jàña ndo ña jàka'nu ndo ma Cristu, takua jā'a ma koo xaán ña jānda'viña'a ri ma ña chūnani Eva chi'in maña ri tatiempu. 4 Va yu'u te'en chànini̱ cha'a' ndo. ¿Ta naja tìin ndo ña kà'an ma nda ndra nikuuni ña vàchi kàtitu'un cha'a' iin Jesuu ña siin kàa kua ma Jesuu ndicha ña cha kātitu'un ndi nuu ndo? ¿A ta naja tìin ndo inga tu'un ña kà'an cha'a' ma Tati Ií Ndioo ña siin kàa kua ma ña cha nī'i ndo? ¿A ta naja ìyo tu'va ndo ña chìnuni ndo ma tu'un kà'an ndra ña siin kàa kua ma tu'un Ndioo ña cha chìnuni ndo jā'a ndi?, ndia. 5 Chànini ñivi ña tatun ka'nu ga kùu ndrakan kua yu'u, kùuni na, va töve ndicha. 6 Ta vaji ndicha ña na töve nduva'a vii kà'in ora kàtitu'in nuu ndo, va chìtoi ña ìyo chinituni̱ kuenda ma tu'un Ndioo. Ta chìto ndo yi, ti kua'a' cha'a' cha jāna'i̱ yi nuu ndo chi'in tandi'i ma tiñu jà'a ndi. 7 ¿A chànini ndo ña na vä'a jā'i ma ora jāna'a saani̱ ma tu'un Jesuu nuu ndo? ¿A iin kuati kùu yi ña jandota'ani̱ yu'u cha'a' ña jandoka'nui ndo?, kùuni ndo. 8 Taku yu'u ti tīndee ma ndian chìnuni inga ñuu yu'u chi'in xu'un', ikan na kuu kuàtiñui yi chi'in ndo. 9 Ta ma ora chīyoi chi'in ndo ta chaa iin kivi ña kūmani ndatiñu nui, va na töve nī chikain yi nuu nï'iin ndo, vati ma ndian kùu yani yo ndian kīchi ñu'u' Macedonia, ndiakan kùu ma ndian tīndee yu'u chi'in tandi'i ña kūmani nui. Yakan va ma kivi ikan töve nī chikain nï'iin nakuyi nuu ndo, ta takan ni ja'i yi iti' nuu ndia. 10 Ta ndicha va'a ña ndava nuu Cristu kùu ma ña kà'in, ti chìtoi ña jàtiñu va'i ta töve chīkain nï'iin nakuyi nuu ndo, yakan va na küu ka'an nï'iin ndyo'o ndian ìyo ninii ka'nu ñu'u' Acaya chatai. 11 ¿Tanuu? ¿A kà'in te'en cha'a' ña töve kùuni̱ nde'i ndo?, kùuni ndo. ¡Na yüvi takan kùu yi, vati ndava nda nuu Ndioo kà'in ña ya'a kùuni̱ nde'i ndo!

12 Va yu'u ni ja'i ma takua takani jà'i, ikan na küu ni'i ndrakan ña kà'an ndra ña indukuni jà'a ndra kua ndyu'u, ti töve ndicha ña takan jà'a ndra. 13 Va ma ña ndicha kùu yi ña ndrakan kùu ndra, ndra jà'ani ña tatun Cristu kùu ndra, ti ma tiñu jà'a ndra kùu yi ña jànda'viña'a ndra ñivini. 14 Ta ndisaa ña'a na töve ndetiñu kùtunini yo ña takan jà'a ndra, vati nda ma kui'na jàya'án ñá' ña kùuán' tati jàtiñu kuenda Ndioo. 15 Ta cha'a yakan kùu yi ña tu cha chà'a yo kuenda ña takan jà'a ma ndian jàtiñu kuenda ma kui'na, tajan kùuni yi ka'an yi ña juuni kùu jaya'a na na ña kùu na ndian ja'a tiñu va'a ndia. Va ni chaa iin kivi ña Ndioo ni jande'e ra tundo'o na cha'a' ma tiñu kini ña jà'a na.

Nuu ndè'e Paulu tundo'o cha'a' ña kùu ra tatun Ndioo

16 Inga cha'a' kà'an ndikoi chi'in ndo ña na töve va'a jà'a ndo ña chànini ndo ña ra tìvi xini kùi. Va tu takan chànini ndo, na ku'va ndo ña na ka'in nuu ndo takua kà'an iin ra tìvi xini, ikan na kuu jaka'nui yu'u ita'vi cha'a' ma ña kà'in, 17 ta na yöve ma Racha'nu Ndioo kùu ra ña chā'a ra ña na ka'in takan nuu ndo, va ni ka'in yi kuenda ña jàka'nui juuni mai takua jà'a iin ra tìvi xini tuva takan chànini ndo ña kùi. 18 Vati tu kua'a' ñivi ìyo ñuñivi i'ya jàtayi na na cha'a' ma ña jà'a na, juuni kua ikan ni jatayi̱ yu'u tuva takan kùuni ndo ndia. 19 ¿A va'a ña jàndeeni ndo tàso'o ndo tu'un kà'an ma ndra tivi xini?, kùuni ndo. ¿A chànini ndo ña ya'a ìyo chinituni ndo cha'a' ña jà'a ndo takan?, kùuni ndo. 20 Ta juuni töve va'a ña ya'a jàndeeni ndo jàkuu ndo tiñu nuu ndrakan cha'a' ña jànini ndra ndo, ta kùu ndra ña su'u ndra nuu ndo, ta kùmusu ndra ndo, ta töve tìñu'u ndra ndo, ta juunni ku'va ndo ña kani ndra nuu ndo ndia. 21 ¿A chànini ndo ña na töve va'a jà'a ndi cha'a' ña töve jà'a ndi ma kua jà'a ndra chi'in ndo?, kùuni ndo.

Vati tu ndrakan jàtayi ndra ndra cha'a' ma ña jà'a ndra, nda yu'u kùu jatayi yu'u cha'a' ña jà'i, vaji ma tu'un ikan kùu yi iin ña töve nda kuenda, kuenda ndo. 22 Vati tu ndrakan kùu ndra ndian hebreu, ta juuni yu'u ndia. Tatu ndrakan kùu ndra ndian ñu'u' Israel, nda yu'u ndia. Tatu ndrakan kùu ndra ndian kīchi tata Abraham, nda mai ndia. 23 Tatu kàti ndra ña kùu ndra ma ndra jàtiñu kuenda Cristu; mai tiaga, vaji kà'in yi takua kà'an iin ra tivi xini. Va ndicha kuii ña jàtiñui tiá kua ndrakan, vati ndo'o gai kua ndrakan, ta chùndii gai vekaa kua ndrakan, ta kua'a' cha'a' cha yatin ni kuvi̱ cha'a' ma Racha'nu ndia. 24 Ta u'un cha'a' jānde'e ma ndian judíu tundo'o yu'u ña kāni na oko cha'un kumi yo'o chatai ta'ii'iin cha'a'. 25 Ta uni cha'a' kāni na yu'u chi'in koroti, ta iin cha'a' kāni na yu'u chi'in yuu. Ta uni cha'a' sā'vi ma varku kuà'in ma tichi tañu'u ndia. Ta iin cha'a' kīndoi tichi tañu'u iin nduvi ta iin niñuu. 26 Ta juuni ya'a ga kua'a' ma nuu chàkunui ndē'i tundo'o: taku ma tichi yuta ka'nu, taku chi'in ma ndra su'u, taku chi'in ma ndian judíu ñui, ta ndian töve, taku tichi ñuu, tichi ku'u, ta tichi tañu'u, ta juuni taku chi'in ma ndian jà'ani ña ndian chìnuni kùu na ndia. 27 Ta kua'a' cha'a' jātiñui kuenda ma Racha'nu ta ndē'i tundo'o, ta kua'a' cha'a' tā'nda ñuma'nai, ta chīsokoi ti tüvi chà'a na ña kachi̱, ta nātii̱ takuii ndia. Ta juuni kua'a' cha'a' ndē'i tundo'o chi'in ña vichin ta cha'a' ña kùmani ja'ma ku'in.

28 Yöve uvaa cha'a' tundo'o i'ya ni kùu ma ña nàkanini̱, vati ta'ii'iin kivi juuni nàkanini̱ cha'a' ma ndian chìnuni ìyo ñuu ndo chi'in ndian chìnuni inga ñuu ndia. 29 Tu ìyo nda ndian kùmani ñandee, nda yu'u kùmani ñandei cha'a' na ndia. Ta tu ìyo ndian tindani'ni inga ñivi tichi kuati ña na ja'a na yi, nda yu'u ya'a kàyuni̱ jà'a yi ndia.

30 Tu ìyo nda cha'a' ìyo yi ña jatayi na na, nda yu'u ni jatayi yu'u cha'a' ma ña kà'an na ña tüvi ndàkutiñui. 31 Ma Racha'nu Ndioo, ra kùu Tatá ma Racha'nu yo Jesucristu, ra ya'a ií, ta ra ìyo yi ña jàka'nu yo ndisaa tiempu, cha chìto va'a ra ti yöve tu'un vata kùu ma ña kà'in. 32 Ma ora chīyoi ñuu Damascu, ma ra kùu kuvienu ña jàkuu tiñu nuu ma rey Areta ma ñuu ikan, tāchi ra kua'a' jandaru ña na kumi ndra ma yuve'e ka'nu ña ìyo yu'u ñuu ikan, kuenda na tiin ndra yu'u ta ku'in vekaa. 33 Va ma ndra merui jākakú ndra yu'u tichi iin tuka, ta jānuu ndra yu'u nuu ìyo iin yavi ma muru ña chīkonuu ma yu'u ñuu ikan. Ta takan kūu yi ña kākú xe'i nda'a kuvienu.

12

Ña ndè'e Paulu ja'a Ndioo

1 Na töve nda kuenda kùu yi tuva jàka'nu yo juuni maa yo, ta vaji takan kùu yi va ìyo yi ña katitu'in ma ña ndē'i ña kàa takua kàa ña ndè'o tichi ñuma'na yo jā'a ma Ndioo. 2 Nàkotoi iin ma ra chìnuni tu'un Cristu, ña cha chinu uchi kumi kuiya kùu yi ña kīchi ki'in Ndioo ra, ta chā'an ra chi'in ra ma andivi sukun ga nuu ìyo ra. Ta töve chìtoi a chā'an ra chi'in ra chi'in kuñu ra a chi'in tatini ra, uvanuu Ndioo kùu ma ra chìto. 3 Ta ndicha ña vaji töve chìtoi tu chā'an ra chi'in kuñu ra a töve, uvanuu ma ña chìtoi kùu yi ña 4 chā'an ra chi'in Ndioo nuu ìyo vii ma ñivi. Ta ikan kùu nuu chīni ra tu'un xe'e ña kēe yu'u Ndioo, ña na küu katitu'un yo yi nuu inga ñivi. 5 Kùu jatayi̱ yu'u cha'a' iin ra kùu takua kùu rakan, va kuenda yu'u töve jàtayi̱ cha'a' juuni mai, ti uvanuu cha'a' ña jàtayi̱ yu'u kùu cha'a' ma ña na küu ja'a va'i. 6 Ta tu kùuni ka'an va'i cha'a' juuni mai, kùu ja'i yi tu kùuni̱, ti ma tu'un ndicha kùu ma ña kà'in, va na töve jà'i yi koto kuuni ma ñivi ña ya'a ndu ma kua ìyo yi ña ka'in a ma kua nde'e na ña kùi. 7 Ta cha'a' ña koto ya'a ndui ña jatayi̱ yu'u cha'a' ña jānde'e Ndioo yu'u ma tañu ñuma'nai, yakan va juuni maa ra kùu ra ña chā'a ra ña na jande'e ma kui'na tundo'o yu'u. Ta ma tundo'o ikan ti ya'a u'vi yi takua u'vi nuu ki'vi ma iñu na'nu kuñu yo. 8 Vati uni cha'a' cha chīkain nuu ma Racha'nu ña na tavani'i ra ma tundo'o ikan yu'u. 9 Va ma Racha'nu java te'en nāka'an ra chi'i̱n: “Yo'o se'yu, cha ìyo ndisaa ma ñamani̱ chi'un ta tüva chìniñu'u̱n inga nakuyi, vati ma ndatui ndichin ga nà'a yi nuu ma ñivi ora kùmani ñandee na.” Ta cha'a' yakan kùu yi ña ya'a ga chìsii̱ ta jatayi̱ ña kùi iin ra kùmani ñandee, vati takan kùu nde'e ma ñivi kua'a' ndatu ma Cristu jà'a yi nui. 10 Yakan va ya'a ga chìsii̱ cha'a' ña kùi takan, vaji kùmani ñandei, a kà'an ti'ini ñivi chatai, a ña ya'a ndu sokoi, a kanita'an ñivi chi'i̱n a ña nde'i tundo'o cha'a' ña kùuni nde'i Cristu, vati ma ora ya'a ga vita kùuni̱, juuni ya'a tùvini̱ ña ìyo ma ñandee Cristu chi'i̱n.

Ya'a ga chìtu'un ma Paulu cha'a' ma ñivi chìnuni ñuu Corintu

11 Ma ña já kātitu'in nuu ndo ndache'e, kā'in yi kuenda ndo takua kà'an iin ra tivi xini, vati maa ndo kùu ma ndian jā'a ña na ka'in yi takan. Va tüvi nī tiñu'u ndo yu'u, vati ma ndra tīñu'u ndo kùu ma ndra kàti maa, ña kùu tatun Cristu ña ya'a va'a. Tatu yu'u na töve nda kuendai, na yüvi cha'a' yakan kùuni yi ka'an yi ña ka'nu ga ndra kua yu'u. 12 Ta chi'in ña jāndeeni̱ ña ndē'i tundo'o ta chi'in ma seña jā'i, ta chi'in ndatu ta chi'in ma tiñu ya'a va'a ña jā'i ora chīyoi chi'in ndo. Chi'in ndisaa yakan jàna'a yi ña ndicha kuii ña iin ra tatun Cristu kùi. 13 ¿A chànini ndo ña töve kùuni nde'i ndo takua kùuni nde'i ndian chìnuni inga ñuu cha'a' ña töve nī chìkain ma ña chiniñu'i nuu ndo?, kùuni ndo. Ta tu takan kùu yi, kùuni ndo, ¡ka'nu kooni ndo!, tuva takan.

14 Yu'u cha ìyo tu'vai ña kunde'i ndo ma cha'a' uni. Ta indukuni na töve ni jatañui nuu ndo, ti töve ni ndakain ndatiñu nuu ndo ña ni kuniñu'i nuu ndo iti' nuu ndia. Vati yöve ndatiñu ndo kùu ma ña kuànandukui ti ma ña kuànandukui kùu maa ndo. Takua jà'a ma ndian kùu tatá, ña jàkaya na xu'un' kuenda ma ndiakuati se'e na, ta yüvi ma ndiakuati se'e na jàkaya na yi kuenda ma ndian kùu tatá na. 15 Ta ya'a kùuni̱ nde'i ndo, ña kùu janaa ndi'i̱ ma ña ìyo nui kuenda ndo, nda ña kùu kuvi̱ cha'a' ndo. Ta tu ndicha kuii ña nani kivi kùuni gai nde'i ndo, ta, ¿a va'a jà'a ndo ña ta'ii'iin kivi kuàjaña ndo ña kùuni ndo nde'e ndo yu'u?, kùuni ndo.

16 Ta ndyo'o vaji chìto kachin ndo ña töve chìkain ña chiniñu'i nuu ndo, va ìyo iin ndian ìyo tañu ndo ña kà'an, ti iin ra kèña'a ñivini kùi. 17 Ta chìto va'a ndo ña ni yu'u tüvi janda'viña'i ndo, ta ni ma ndra tāchi̱ nuu ndo ndia. 18 Vati nuu ra yani Titu chīkain ña na kunde'e ra ndo. Ta kùuni̱ ndakatu'in iin nakuyi nuu ndo, ¿a kēña'a ma Titu ndo ora chānde'e ra ndo chi'in inga ma ra yanio?, kùuni ndo. Cha chìto va'a ndo ña tüvi nī janda'viña'a ndi ndo, ti ninduvi ndi iin ku'va ni chànini ndi ora jàna'a ndi nuu ndo takua kùuni Ndioo ña jà'a ndi.

19 Ndyo'o ndian ya'a kùuni ndi nde'e ndi, ¿a chànini ndo ña juuni cha'a' maa ndi kà'an ndi ña kà'an ndi te'en?, kùuni ndo. Na yöve takan kùu yi, ti ndava nda nuu Ndioo kà'an ndi yi cha'a' ña kùu ndi ndian chìnuni tu'un Cristu. Ti tandi'i ma tu'un ña kà'an ndi i'ya kùu yi kuenda ña na chinuni va'a ndo ta kua'nu va'a ndo chi'in yi. 20 Vati ma ora kunde'i ndo yu'vi̱ koto nata'in ndo ña töve va'a ìyo ndo ma kua kuuni̱ nata'in ndo, ta koto töve nata'an ndo yu'u ma kua kùuni ndo ndia. Cha'a' yakan kùu yi ña yu'vi̱ nata'in ndo ña kànita'an yu'u ndo, a tixin ndo, a kayuni ndo chi'in ta'an ndo, a ña kuenda maani ndo kùuni ndo, a ña kànduva'a ndo ta'an ndo, a kà'an ndaa ndo chata na, a jatayi ndo ndo, a ña jakanuu ndo xini ta'an ndo. 21 Ta yu'vi̱, koto jakukanuu Ndioo yu'u cha'a' ndo, ta kicha'i kuàkui ma ora ni kunde'i ndo cha'a' ma kuati ja'a ndo, ña juuni ja'a ga ndo nda vitin, takua kùu ña kì'vi ndra'ii chi'in ñivi ña'a yöve ñasi'i ndra, a ñivi ña'a ña kì'vi chi'in ndra yöve ii vi, a inga tuku ña kini ña takä'an jàña ndo ña jà'a ndo ndia.

13

Tu'un nuu ndi'i nia ña tàchi Paulu nuu ndian chìnuni ìyo ñuu Corintu

1 Ña'a kùu ma cha'a' uni ña kuànde'i ndo. Tu ora tìsokuati yo iin ñivi, ìyo yi ña tisokuati uvi a uni na na, ikan na kuu ka'an yo ti iin ña ndicha kùu yi. 2 Nuu tandi'i ndyo'o ndian jā'a kuati tatiempu chi'in nuu inga tuku ndo, kàtitu'un ndikoi nuu ndo inga cha'a' chi'in tu'un i'ya: tu ku'in kunde'i ndo inga cha'a' tüva ni kunda'vini̱ ndo tuva juuni jà'a ga ndo ma kuati. Tu'un i'ya kùu ma ña cha kātitu'in nuu ndo ma ora chānde'i ndo cha'a' uvi, ta vitin tàa ndikoi yi kuenda ndo vaji ìyo chikai. 3 Takan ni ja'i, ikan na koto kachin ndo ña ndicha kuii ña yu'u kùu ma ra kà'an chi'in tu'un yu'u Cristu. Vati taku Cristu ti tüvi kumani ñandee ra cha'a' ma tiñu jà'a ra chi'in ndo, vati nduva'a ìyo ndatu ra chi'in ndo. 4 Ta ndicha kuii ña ndyu'u tüvi ñandee ndi indukuni takua tüvi nī chiyo ñandee Cristu ora chī'í ra nuu kruu. Va tava jānataku ndiko ma Racha'nu Ndioo ra chi'in ndatu ra, indukuni kua ikan ni ndo'iin ndi chi'in ra cha'a' ma ndatu ra kuenda ña jàkuu ndi tiñu nuu ndo ndia.

5 Yakan va ndyo'o, na ja'a va'a ndo kuenda ma naja kua kùu ndo, ikan na kuu koto kachin ndo tuva ndicha ña chinuni va'a ndo tu'un Cristu. ¡Na ki'in ndo ku'va ndo! ¿A töve chà'a ndo kuenda ña Jesucristu ìyo ra chi'in ndo, tuva ndicha ña ndian chìnuni kùu ndo? 6 Ndàtu ndi ña na ku'va ndo kuenda ña ndicha va'a ña ndra chìnuni kùu ndi ndia. 7 Ta cha'a' yakan kùu yi ña ndyu'u kà'an ndi chi'in Ndioo cha'a' ndo, ti tüvi kùuni ndi ña na ja'a ndo nï'iin ma ña töve va'a. Ta ora kà'an ndi chi'in Ndioo takan, töve kà'an ndi yi kuenda ña na jandondaa ndi juuni maa ndi, vati ma ña kùuni ndi kùu yi ña na ja'a ndo ña va'a vaji ìyo ndian chànini ña ndian vatani kùu ndi. 8 Vati ndisaa ma tiñu jà'a ndi kùu yi kuenda ña na koto ma ñivi ma tu'un ndaa, ta yüvi kuenda ña tixe'e ndi ma ña ndaa nuu na kùu yi. 9 Yakan va ya'a chìsii ndi vaji tüvi ñàndee ndi, vati ma ña kùuni ndi kùu yi ña maa ndo na koo ñandee, ti takan chìkan ndi nuu Ndioo cha'a' ndo ña na ku'va ra kua'nu va'a ndo chi'in ma tu'un ra. 10 Tài ma tutu i'ya kuenda ndo ma antea ña ku'in kunde'i ndo, ikan ma ora chai chiña na tüva ya'a ga jande'i tundo'o ndo cha'a' ma tiñu ndisoi, jā'a ma Racha'nu. Vati ma tiñu i'ya kùu yi kuenda ña na tindei ndo ña kua'nu va'a ndo chi'in ma ña chìnuni ndo tu'un Ndioo, ta yüvi kuenda ña na kuita kuati ndo.

11 Ta vitin ndyo'o yani, kùuni̱ ña na sii kuuni ndo ta na nanduku ndo naja kua kuu kua'nu ndo takua kùuni Ndioo. Ta na koo vii ndo ta ndo'iin ndo ta jandomani ndo ta'an ndo. Ta ma Ndioo ra kùuni nde'e yo ta ra ja'a ña na koo va'a yo chi'in ta'an yo, na koo ra chi'in ndo ndia. 12 Na kaña'a ndo chi'in ta'ii'iin ta'an ndo chi'in nda'a' ndo ta tutu ndo sitin ndo.

13 Ta tandi'i ma ndian kùu ta'an yo ndian chìnuni tàchi na saludu nuu ndo ndia.

14 Ta na koo ma ñamani ma Racha'nu Jesucristu chi'in ndo, ta na kunda'vini ma Racha'nu Ndioo ndo, ta juuni na koo ma Tati Ií Ndioo chi'in ndo ndia. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Gálata

1

2

3

4

5

6

Tutu ña tāa racha'nu Paulu kuenda ñivi chìnuni tu'un Cristu ña ìyo ñuu Gálata

1

1 Yu'u Paulu, ra kùu tatun Jesucristu, va yüvi ñivi ìyo ñuñivi kùu ma ndian tāchi yu'u, ta yüvi ñivi kùu ma ndian jākuiso ma tiñu i'ya yu'u ndia. Vati maa ma Jesucristu chi'in ma Tatá yo Racha'nu Ndioo, ra jānataku ma Jesucristu tañu ndian ndií, rakan tāchi yu'u. 2 Ta yu'u chi'in tandi'i ma ndian yani yo ndian chìnuni tu'un Jesuu ña ìyo chi'i̱n i'ya, tàa ndi ma tutu i'ya kuenda ndyo'o ndian chìnuni tu'un ra, ndian ìyo ndisaa ñuu kàndii ñu'u' Galacia. 3 Ta Racha'nu Ndioo ra kùu Tatá yo chi'in ma Racha'nu Jesucristu ra kùu chito'o yo, na koso ra ma ñamani ra chata ndo, ta na ja'a ra ña na koo vii anima ndo ndia. 4 Vati maa Jesuu chā'a ra ma kuñu ra ña na kuvi ra cha'a' ma kuati yo, ikan na kuu kakú yo nuu ma kuati ya'a ga kini ña ìyo ma ñuñivi i'ya. Takan ìyo yi ña kuu yi, ti takan kùuni ma Ndioo yo, ra kùu Tatá yo ña na kuu yi takan. 5 Yakan va, ¡endeeni na jaka'nu yo ra! Ta takan na kuu yi. Amén.

Na tüvi ìyo inga tu'un va'a takua kùu ma tu'un ña kà'an cha'a' Jesucristu

6 Ya'a ga ndava kuà'an tati̱ ora chīni̱ ña ya'a numini kīcha'a jàña ndo ña chìnuni ndo tu'un Ndioo, ra kāchin yo cha'a' ma ñamani Cristu. Ta vitin kīcha'a ndo chìnuni ndo inga tuku tu'un ña töve va'a. 7 Va töve ìyo inga tuku iti' va'a, vati ìyo iin ñivi kùuni jakanuu xini ndo, ti kàti na ña ma tu'un va'a cha'a' Cristu na töve tu'un ndaa kùu yi ti tu'un yakua kùu yi, kàti na. 8 Yakan va tu kèta inga ma ndian kàtitu'un tu'un cha'a' ra nuu ndo, ta siin kàtitu'un na yi kua ma tu'un ña cha kātitu'un ndi nuu ndo niku, tiá va'a ga ña na kuvi na endeeni, a maa ndi kuu ndi ña ka'an yi, a kuu yi iin tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo ña kīchi iti' andivi. 9 Tandi'i ma tu'un i'ya cha kā'in yi niku, ta vitin jàkuku'uni ndikoi yi ndo, ta ni ka'an ndikoi yi inga cha'a' nuu ndo: tu ìyo inga ma ndian kàtitu'un tu'un ra, ta siin kàa yi takua kàa ma tu'un ña cha nī'i ndo niku, na kuvi na endeeni jà'a ma Ndioo tuva ja'a na takan. 10 Ta cha'a' ma tu'un já kā'in chi'in ndo, ¿a chànini ndo ña nàndukui ña na kuta'ani Ndioo ña kà'in a nandukui ña na kuta'ani ñivi yi?, kùuni ndo. Yüvi takan kùu yi. Tu yu'u juuni chàkunui ña nàndukui ma ña na kuta'ani ma ñivi, kùuni yi ka'an yi yüva ra jà'a tiñu nuu Jesucristu kùi, tuva takan.

Paulu kàtitu'un ra nuu ma ñivi ma naja kua chāa ra ña kùu ra tatun Jesuu

11 Tandi'i ndyo'o yani ndian chìnuni, kùuni̱ katitu'in nuu ndo ma tu'un i'ya: Ma tu'un va'a ña kàtitu'in nuu ndo, töve iin tu'un ña vàchi ma chinituni ñivini kùu yi. 12 Ti ma tu'un i'ya nï'iin ñivi na töve nī cha'a yi ta na töve nī jana'a na yi nui, va maa ma Jesucristu kùu ra ña jāketa ra ta jāna'a ra yi nui ma iti' andivi.

13 Vati tatiempu niku chāku'un so'o ndo ma takua nàtu'un ma ñivi cha'i, ña ora ìyoi kuenda ma ñivi judíu, ya'a ga ndīkuin ma ñivi chìnuni, ta ya'a ga jānde'i tundo'o na niku. Ta chànini̱ ña ka'ni̱ na niku. 14 Ta yu'u yoso nui tiaga iti' nuu takua ma ndra merui ora kūi iin ra endee jàka'nui ma ña takani jà'a ma ndian judíu, ti ya'a ga chàta'ani̱ ma iti' ikan, ti kūuni̱ kumi kuendai ma takua takani jā'a ma ndian kūu ñivi̱ chīyo taji'na niku. 15 Vati ma Ndioo kāchin ra yu'u ora juuni indii̱ tichi ma'i niku. Ta cha'a' ña ìyo kua'a' ñamani ra chi'i̱n kùu yi ña kāna ra yu'u ña jàkui tiñu nuu ra. Ta ya'a chìsii ra ña 16 jā'a ra ña jāketa ma ra kùu se'e ra, ta na koo ra chi'i̱n, ikan na kuu nakoto ndichai ra, ta kùu katitu'in ma tu'un cha'a' ra tañu ma ndian yüvi judíu. Yakan va ora kīcha'i kàtitu'in ma tu'un va'a i'ya nuu ma ñivi, na töve nī chikain ña kundayu'u nï'iin na yu'u cha'a' ma tiñu jà'i. 17 Ta juuni na töve nī cha'i ma ñuu Jerusalén ña ku'in kunde'i ma ndian kūu tatun Jesuu ma antea ña kùi tatun ra niku. Ti ma ña jā'i kùu ña na töve nī chatunui ta kēi kuà'in ma iti' ñu'u' ña nàni Arabia, tajan chīkoni'i ndikoi iti' ñuu ña nàni Damascu.

18 Takan kūu ta ora cha ya'a ma uni kuiya kēi kuà'in iti' ñuu Jerusalén, vati kùuni nakotoi ma ra nàni Petu', ta chi'in rakan chīyoi cha yatini cha'un kivi. 19 Ta ora chāi ma ndakan, na töve nī nde'i nï'iin inga ra kùu tatun Jesuu. Va uvani ra ña ndē'i kùu Jandiau ma ra yani ma Racha'nu Jesuu. 20 Tandi'i ma tu'un ña tài i'ya nuu ndè'e ma Ndioo, ta chìto va'a ra ti töve tu'un vata kùu yi.

21 Takan kūu tajan kēe ndioi kuànu'i ma iti' ñu'u' Siria ta ñu'u' Cilicia ndia. 22 Ta ma ndian chìnuni ndian ìyo ma veñu'u ña ndaa ñu'u' Judea, na töve nī nde'e kachin na yu'u ta töve nī nakoto na yu'u ndia. 23 Vati chīnini na ña kà'an ma ñivi te'en cha'i: “Ma ra ndīkun ka'ni yo niku, ta jānde'e ra tundo'o yo, vitin chàkunuu ra jàna'a ra tu'un va'a cha'a' Cristu, ta ma tatiempu kūuni ra janaa ra ma tu'un ikan niku.” 24 Ta cha'a' ña Ndioo cha sāma ra yu'u, ta yakan kùu yi ña kīcha'a ndio na jàka'nu na ra ndia.

2

Ma inga ndra kùu tatun Jesuu ndàki'in mani ndra Paulu

1 Takan kūu ta ora cha yā'a uchi kumi kuiya kēi kuà'an ndikoi inga cha'a' ma ñuu Jerusalén chi'in ma Bernabé, ta juuni chā'an ma ra nàni Titu chi'i̱n ndia. 2 Ta chā'in ma ñuu ikan, vati maa ma Ndioo jāna'a ra nui tichi nuu ñuma'nai ña kūuni ra ña na kotoi. Ta ora chāa ndioi ma ñuu ikan, jā'i ña na kuti'vi ta nātu'un xe'i chi'in ma ndra kuxini nuu ma ndian chìnuni, ta kīcha'a ndioi kàtitu'in nuu ndra cha'a' najakua kàa ña jàna'i tu'un va'a nuu ma ndian yöve judíu. Jā'i takan ikan töve naa ma tiñu ña jàkui nuu ma ndian yüvi judíu, ta ikan kùu koto ndichai ña takan kùu yi. 3 Ta ni ma ra nàni Titu, ra chàkunuu chi'i̱n, na töve nī janini na ra ña na ta'nda ma ñii nuu ika ra vaji iin ra griegu kùu ra. 4 Nduva'a chīniñu'i ka'in cha'a' ma kuati i'ya, ti ìyo iin ndian jà'ani ña iin ndian chìnuni tu'un Cristu kùu na, ta kī'vi xe'eni na ma tañu yo, ta koto na naja kua chàkunuu yo nuu nuna jà'a ña jākakú Cristu yo, ikan na janda'viña'a na yo ña ndakuu ndiko yo ndian musuni jà'a ma tu'un ley. 5 Va ni ita'vi tiempu na töve nī cha'a ndi ki'vi ndi iti' kuà'an ndiakan, vati kùuni ndi ña na koto kachin ndo ma tu'un ndaa ña kà'an cha'a' ma Jesucristu, ikan na chinuni ndo yi ta na kindoo yi endeeni chi'in ndo.

6 Va ma ndra kuxini ìyo ma ñuu ikan, na töve nī chikan na ña samai ma tu'un va'a ña kàtitu'in. Va ndicha kuii töve ña ka'nu kùu yi kuendai tu kà'an yo a kùu ndra ndra kuxini a töve, ti indukuni ndè'e Ndioo ndisaa nuu ñivi. 7 Ta ndicha kuii ora nātu'in chi'in ndra, chā'a ndra kuenda ña kāchin Ndioo yu'u kuenda ma tiñu ña kàtitu'in ma tu'un va'a cha'a' Cristu nuu ma ndian yüvi judíu, indukuni kua kāchin ra Petu' ña na katitu'un ra yi nuu ma ndian judíu. 8 Vati juuni maa ma Ndioo ra tāchi ma Petu' nuu ma ndian judíu ña na kuu ra tatun nuu na, juuni ra kùu ma ra tāchi yu'u nuu ma ndian yöve judíu, ikan na kui tatun nuu na ndia. 9 Ta ma Jandiau, chi'in ma Petu' chi'in ma Xuva, ña kà'an na ña kùu ndra ndra kuxini ña kùmi ma ndian chìnuni, chā'a ndra kuenda ña maa ma Ndioo kùu ma ra chā'a ma ñamani ka'nu ikan nui ña na ja'i ma tiñu i'ya. Yakan va chā'a ndra ma nda'a' ndra nui chi'in ma ra nàni Bernabé ña kāña'a ndra chi'in ndi, ta chi'in ma ku'va ña jā'a ndra ikan, kùuni ndra ña na kuu ndi meru ndra. Ta juuni kīndoo va'a ndra chi'in ndi ña ndyu'u kùu ku'un ndi kujana'a ndi ma tu'un Cristu nuu ma ñivi yöve judíu, ta ndrakan ni jatiñu ndra chi'in ma ndian judíu. 10 Ta uvanuu ma tu'un ña ya'a ga jākuku'uni ndra ndyu'u kùu ña na kuku'uni ndi ma ndian nda'vi, ta ma tiñu ikan töve ndetiñu kuendai, ti chàta'ani̱ ja'i yi.

Paulu ndòxaan ra nuu ma Petu' ma ora ka'ìin ndra ma ñuu ña nàni Antioquía

11 Va kīchi Petu' ma ñuu Antioquía nuu ndai ma ora ikan, ta nduva'a kā'in nuu ra, ti ma ña jà'a ra töve va'a yi. 12 Vati ji'na ga kīchi ra chàchi ra chi'in ma ndian yüvi judíu, va takan jā'a ra ta nda kati kīchi iin ndian tāchi ma ra nàni Jandiau nuu ra. Ta Petu' ora ikan kīcha'a ra chūndaa chiyo ra xiin ma ndian yüvi judíu ma nuu nàndi ra chàchi ra chi'in na niku, vati yu'vi ra ndē'e ra ma ndian judíu ña kàtitu'un na ña ndisaa ndra chìnuni tu'un Cristu ìyo yi ña ka'nda ndra ma ñii nuu ika ndra. 13 Ta ma inga ma ndian judíu ndian chìnuni kūti'vi na chi'in Petu' ta indukuni chi'in ra chūndaa chiyo na chàchi na chi'in ndian yüvi judíu. Ta chi'in uvi nuu kùu yi ña jà'a na yi, ta nda Bernabé kī'vi ra ma kuati jà'a na ndia. 14 Va ora chā'i kuenda ña na töve jàchi'in na ña ndaa ña kà'an tu'un va'a cha'a' Cristu, ta te'en nāka'in chi'in ma Petu' ma nuu tùvi ñivi: “Ta yo'o ña kùu̱n iin ra judíu, va ìyoun ma ñuñivi i'ya takua kùu iin ndra yöve kùu judíu. ¿A va'a chàniniun ña jàniniun ma ndian yöve judíu ndian chìnuni tu'un Cristu ña jàchi'in na ndisaa ma ña takani jà'a ma ndian judíu?, kùuniun.” Takan kā'in chi'in Petu'.

15 Ndyu'u kùu ndi ndian judíu nda ma ora kāku ndi, ta na töve jà'a ndi kuati ma takua jà'a ma ndian yüvi judíu. 16 Vaji takan chìto yo ña nï'iin ñivi na töve iin ndian ña ndondaa kùu na jà'a ña jàkuu na tiñu ma takua kà'an ma tutu Ley ña tāa Moisés, vati iin ndian ña ndondaa kùu na jà'a ña chìnuni na ma tu'un Jesucristu. Cha'a' yakan kùu yi ña juuni maa yo kùu yo ndian ña ndondaa kùu yo jà'a ña chìnuni yo ma tu'un ra, ta töve cha'a' ña jàchinu yo ma tutu Ley, vati nï'iin ñivi töve ndòndaa na jà'a ña jàchinu na ña kà'an ma ley ikan.

17 Ta vitin va'a nànduku yo ña na ndondaa yo cha'a' ña ndò'iin yo chi'in Cristu, ta yakan jàna'a yi nuu ma ndian judíu ña maa yo kùu yo ma ndian jà'a kuati takua jà'a ma ndian yüvi judíu, ¿a kùuni yi ka'an yi ña Cristu jà'a ra ña kùu yo iin ndian jà'a kuati?, kùuni ndo. ¡Ndicha kuii ti töve takan kùu yi! 18 Vati iin kuati kùu ma ña jà'i tu kicha'a jana'a ndikoi inga cha'a' ma tu'un ña cha ndākoi niku. 19 Vati cha'a' ma tutu Ley kùu yi ña vitin kùi takua iin ra cha chī'í kuenda ma Ley. Ta tüva chà'nda yi tiñu nui. Ta cha'a' yakan kùu yi ña vitin iin ra ndito kùi, ikan na kuu koo va'i kuenda ma Racha'nu Ndioo. 20 Ta chi'in ma Cristu chūtakai nuu kruu niku. Ta yu'u na tüva kùi ma ra ìyo, ti Jesuu kùu ma ra ìyo ma tichi kuñui, ta vitin ña ìyo ndito ma kuñui, ìyo ndito yi, va cha'a' ma ña chìnuni̱ ma tu'un ña kà'an ma Jesuu, ra Se'e Ndioo kùu yi. Vati rakan ya'a ga kùuni ra nde'e ra yu'u, ta chā'a ra ma kuñu ra ña na kuvi ra cha'i. 21 Na töve tàchiyoi ma ñamani Ndioo ña chà'a ra nuu yo, vati tu ndicha ña kùu ndondaa ma ñivi kuenda Ndioo jà'a ña jàchinu na ma tu'un Ley Ndioo, ta tu takan kùu yi kùuni yi ka'an yi ña töve kuenda jin chī'í Cristu cha'a' yo.

3

Va'a ga ña chìnuni yo tu'un Cristu kua jàkuu yo ña jàchinu yo tutu Ley Ndioo ña tāa Moisés

1 ¡Ya'a ndava xini ndyo'o ñivi ña ìyo ñuu Gálata! ¿Yo kùu ma ndian jātakue'e ndo, ikan na tüva jachi'in ndo ma tu'un ndaa? Vati ora jāna'a ndi ma tu'un Ndioo nuu ndo, kachin va'a jāna'a ndi ma tu'un ña chī'í ma Jesucristu ma nuu kruu. 2 Uvanuu ma ña kùuni̱, kùu ña na ka'an ndo ma yu'i cha'a' ma tu'un ña ni ndakatu'in nuu ndo i'ya: ¿A cha'a' ña jàkuu ndo ma ña kà'an ma Ley ña tāa ma Moisés kùu yi ña nī'i ndo ma Tati Ií Ndioo, a cha'a' ma ña chìnuni ndo tu'un Cristu ña chīni ndo niku kùu yi?, kùuni ndo. 3 ¿Ta naja ya'a ga ndava xini ndo?, ti cha nī'i ndo ña na koo Tati Ií Ndioo chi'in ndo cha'a' ña chìnuni ndo tu'un Cristu, ta vitin, ¿a kuuni ndo ja'a ndo ma ña chànini maa ndo ña jà'a chi'in ma ñandee maa ndo, ta ku'un ndo iti' nuu?, kùuni ndo. 4 ¿Nda kuenda kùu yi ña cha ndē'e ndo kua'a' tundo'o chi'in ma ña jà'a ka'a' maani ndo yi?, kùuni ndo. Va yu'u chìto va'i ña ìyo nda kuenda yi. 5 Vati ma Ndioo chà'a ra ma Tati Ií ra nuu ndo ta jà'a ra kua'a' va'a ndatu ka'nu nuu ndo. ¿Ta naja kùu yi ña jà'a ra yi? Ndicha kuii ña jà'a ra yi cha'a' ña chìnuni ndo ma tu'un cha'a' Cristu ña kātitu'un ndi nuu ndo kùu yi, ta töve jà'a ra yi cha'a' ma ña jàkuu ndo ma ña kà'an ma tutu Ley.

6 Ta juuni takan kūu yi chi'in Abraham. Vati chìnuni ra tu'un Ndioo niku, ta cha'a' yakan kùu yi ña Ndioo ndē'e ra ra ña iin ra ndōndaa kùu ra. 7 Yakan va ìyo yi ña koto kachin va'a ndo, ti cha'a' ma ña chìnuni yo ma tu'un Cristu kùu yi ña kùu yo tata Abraham. 8 Takua kūu taji'na ña kà'an ma tutu Ndioo cha'a' ña iti' nuu ña indukuni ni chinuni ma ndian töve kùu judíu, ta takan ni ndondaa na jà'a Ndioo. Vati te'en kā'an Ndioo chi'in Abraham: “Cha'a' yo'o ni ja'ii̱ tandi'i grupu ñivi ìyo ma ñuñivi”, kāti ra. 9 Yakan va tandi'i ma ndian chìnuni, indukuni jà'ií Ndioo na chi'in ma Abraham, vati ma Abraham iin ra chìnuni tu'un Ndioo kùu ra.

10 Vati ma ndian chànini ña jakuu na ña kà'an ma tutu Ley ña tāa Moisés, iin ndian tu'un nduva'a kùu na, vati ma nuu tutu Ley Ndioo te'en kà'an yi: “Iin ndian tu'un nduva'a kùu ma ndian töve jàkuu va'a tandi'i ma ña kà'an nuu tutu Ley Ndioo.” 11 Yakan va tandi'i yo cha chìto kachin va'a yo, ña nï'iin yo kùu ndian ndaa ndè'e Ndioo jà'a ña jàkuu yo ma tutu Ley ra, vati ma nuu ma tutu ra te'en kà'an yi: “Ma ndian ndaa kùu na ma ndian ni koo na kuenda Ndioo, ndiakan kùu ma ndian chìnuni va'a ma tu'un kà'an ra.” 12 Va ora jàchi'in ma ñivi ña kà'an ma tutu ley, töve indukuni takua ma ñivi chìnuni ma tu'un Cristu vati te'en kà'an yi: “Ma ñivi jàkuu ña kà'an ma tutu Ley Ndioo, ndiakan ni ni'i na nuu koo va'a na chi'in Ndioo, uvanuu tu jachinu na tandi'i ña kà'an ma Ley ikan.”

13 Jesucristu kùu ra ma ra jākakú yo ña kūu yo ndian nduva'a jà'a ña kà'an ma Ley chata yo, vati maa ma Jesucristu sōkó ra ma kuñu ra, ikan na ndakuu ra iin ra nduva'a cha'a' yo, vati ma nuu tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Iin ndian ya'a nduva'a kùu ma ndian chī'í, ndian chūtaka iin nuu yutun.” 14 Te'en tā'an ma Cristu, ikan na kuu jakakú ra yo, ta takan ma tu'un ña kā'an Ndioo nuu Abraham niku ña jā'ií ra ra. Ta yakan kùu chaa yi nuu ma ndian yüvi judíu cha'a' ña jā'a Jesucristu takan, ta juuni ikan takan cha'a' ña chìnuni yo kuu ni'i tandi'i yo ma Tati Ií Ndioo takua chā'a Ndioo tu'un nuu yo ña ni ja'a ra chi'in yo.

Ma tu'un ña kà'an ma tutu Ley ña tāa Moisés töve jànaa yi ma tu'un ña chā'a Ndioo nuu Abraham

15 Ndyo'o yani, ni ka'in chi'in ndo ma takua takani jà'a ma ñivi: ti tu iin ra'ii jàva'a ra iin tutu cha'a' iin tu'un ña jāndo'iin ra ra chi'in ñivi ta tì'i ra nda'a' ra yi ña kìndoo yi endeeni. Ta tu takan kùu yi, nï'iin ñivi na küu kati na ña na töve va'a yi, ta na küu ga taa na ña kàti na ña sama na yi ndia. 16 Ta te'en kùu yi chi'in ma ña chā'a Ndioo tu'un i'ya nuu Abraham ta nuu ma ra ni kuu tata ra iti' nuu. Ma nuu ma tutu Ndioo töve kà'an yi ma te'en: Kuenda ma ndian ni kuu tataun. Ti tu kà'an yi takan kutunini yo yi ña kua'a' na ni kuu yi. Vati te'en kà'an ma tu'un Ndioo: kuenda iini ra ni kuu tataun, takan kùu yi. Ta ma'iini ra ikan, ta rakan kùu ra Cristu. 17 Ta ma ña kà'in kùu ña'a: Ndioo jāndo'iin tu'un ra chi'in Abraham, ta Ndioo chā'a ra tu'un nuu ra ña ni jachinu ra ña kà'an yi. Yakan va ma tutu Ley ña tāa Moisés kēta yi iin kumi cientu oko uchi kuiya iti' nuu, na küu janaa yi ma tu'un nunuu ña jāndo'iin ma Ndioo chi'in ma Abraham niku. 18 Vati tu ma tundeeni ña ìyo nuu Ndioo, ni ku'va ra yi nuu yo, kùu yi ña cha'a' ña jàkuu yo ma ña kà'an ma tutu Ley ña tāa Moisés; ta tu takan kùu yi, kùuni yi ka'an yi ña töve cha'a' ma tu'un ña chā'a Ndioo nuu Abraham kùu yi. Va ma ña ndicha kùu yi ña Ndioo chā'a ma ñamani ra nuu Abraham ora chā'a ra tu'un ra nuu ra ña ni ku'va saani ra ma tundeeni ña ìyo nuu ra.

19 Tu takan kùu yi, ¿nda cha'a' tiñu kùu yi ña chā'a Ndioo ma ley tuva takan? Chā'a ra yi iti' nuu kuenda ña na jana'a yi nuu yo ña ndian jà'a kuati kùu yo, ta juuni takan jà'a yi nda kati chaa ma ora ña kīchaa ma ra kùu tata Abraham, takua chā'a Ndioo tu'un nuu Abraham ña ni kuu iti' nuu. Ma tu'un ña kà'an ma nuu ma tutu Ley Ndioo ikan, chi'in yu'u tati jà'a tiñu nuu ra, kā'an ra yi nuu Moisés, ra kà'an tiñu cha'a' ma ñivi. 20 Vati ora cha'a' ma Ndioo tu'un nuu Abraham töve chìniñu'u ra inga yo kà'an yi, ti ma'iini ra kùu ra ña kà'an yi, ti Ndioo iini ra kùu ra.

Kua kùu ma tutu Ley

21 Ta ma tutu ley ikan, ¿a chànini ndo ña kà'an yi chata ma tu'un ña chā'a Ndioo nuu Abraham?, kùuni ndo. ¡Va na tükuii takan kùu yi! Vati tu chā'a Ndioo iin ley ña jà'a yi ña na kùu koo ndito yo, kùuni yi ka'an yi ña cha'a' ma ley ikan kùu ndondaa yo, tuva takan. 22 Vati ma tutu Ndioo jàna'a yi ña ma kuati chà'nda yi tiñu nuu yo ta kùu yo takua kùu ñivi indii tichi vekaa jà'a yi. Ta takan kūu yi, ikan na ni'i ma ndian chìnuni tu'un Cristu ma takua Ndioo chā'a ra tu'un nuu Abraham niku ña ni ku'va ra nuu ma ndian chìnuni.

23 Ta antea ña kīchaa ma tu'un chaa ña chìnuni yo, ta ma tutu ley chāsi kutu yi yo. Ta takan kīndoo yo takua iin ndian ndikun nda kati kēta ora ña Ndioo jāna'a ra ma iti' nuu kīcha'a yo chìnuni yo tu'un Cristu. 24 Yakan va ma tutu ley ikan kūu yi takua iin matru yo kuenda kùmi yi yo ta kundaka yi yo nuu Cristu, ikan na kuu ndondaa yo jà'a ña chinuni yo tu'un ra. 25 Ta vitin ña cha kīchaa ma tu'un chaa ña chìnuni yo cha'a' ra, ta ma matru ikan tüva chìniñu'u yo yi.

26 Yakan va ndisaa ndo kùu ndo se'e Ndioo cha'a' ma ña chìnuni ndo tu'un Jesucristu. 27 Ti nda ndian ni kuuni ña cha kūnduta na chi'in sivi Cristu, juuni ndiakan cha chāku'un na Cristu cha'a' ña chìnuni na tu'un ra. 28 Ta na tüva iin ña ka'nu kùu yi kuenda yo vitin ña kùu yo iin ndian judíu a ndian griegu, a ndian kùya'vi a ndian chàkuu nuna, a ra'ii a ña'a ndia. Vati ndisaa yo kùu yo iin ñivini chi'in Cristu. 29 Ta tu ndian chìnuni tu'un Jesucristu kùu yo, juuni kùu yo tata Abraham, ta ni ni'i yo ma tundeeni ña ìyo chi'in Ndioo ña chā'a ra tu'un nuu ra ña ni ku'va ra nuu ra iti' nuu.

4

1 Yakan va ma ña kùuni̱ ka'in kùu ma tu'un i'ya: Nda ravali ni kuuni ña ni ni'i ra ma tundeeni jà'a tatá ra ta indukuni kùu ra takua kùu iin musu jàtiñu saani. Ndicha kuii ti ma ravali ikan xuña'a ra tandi'i ma ndatiñu tatá ra, va na küu kuàtiñu ra yi jà'a ña takä'an kua'nu va'a ra. 2 Vati ma tatá ra tàchi ra inga ñivi, ndra kùu musu ve'e ra ña na kumi ndra ma ravali ikan, ta na kuàtiñu ndra ma ndatiñu ra, nda kati chaa ma tiempu ña kati ma tatá ra ña va'a cha'nu ra kuenda ña kuàtiñu ra ma ndatiñu maa ra. 3 Ta indukuni takan ta'an chi'in yo ndia, ti ma ora kūu yo ndiakuati kùu yo takua kùu iin ndian musu ña chà'nda na tiñu nuu yo antea ña nākoto yo ma Cristu. Ta ma tu'un ña chā'nda yi tiñu nuu yo kùu yi ña jàna'a yi naja kua kīcha'a ñuñivi i'ya niku. 4 Va ora ña chāa ma tiempu va'a, Ndioo tāchi ra ma ra se'e ra ma ñuñivi i'ya, ta rakan ti tichi iin ña'a chāku'un ra ta kāku ra, ta jāchi'in ra ma tu'un Ley Ndioo ña tāa Moisés, 5 ikan na kuu jakakú ra ndisaa ñivi ña chà'nda ma ley tiñu nuu, ta takan kùse'e nda'vi ra yo ta kùu ni'i yo ndisaa kuii ña va'a ña ni'i ndian kùu se'e ra. 6 Ta tava kùuni Ndioo ña jana'a ra ña ndyo'o cha kùu ndo ma ndian se'e ra, yakan va tāchi ra ma Tati Ií ma Ra se'e ra ma tichi ma anima yo. Ta ma Tati Ií ikan te'en kà'an yi: “¡Yo'o Tatá!” 7 Yakan va yo'o tüva kùu̱n iin musu va kùu̱n iin ra se'e Ndioo. Ta cha'a' ña kùu̱n iin ra se'e ra, kùu yi ña Ndioo cha chà'a ra nuu̱n ma tundeeni ña ìyo nuu ra.

Paulu kùuni ra nde'e ra ma ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Galacia

8 Ma tatiempu niku ma ora takä'an nakoto ndo ma Ndioo, kùu ndo musu ma ndian jà'ani na ña kùu na Ndioo niku, va ma ndiakan na töve Ndioo ndicha kùu na. 9 Va vitin cha nàkoto ndo ma Ndioo, va'aga ña kà'in ña rakan nàkoto ra ndo. Tu takan kùu yi, ¿a va'aga ña chìnuni ndiko ndo ma tu'un ña jàna'a naja kua kūu nuu kīcha'a ñuñivi i'ya niku?, kùuni ndo. Ndicha ña ma tu'un ikan chàsi yi ndo ta töve tìndee yi ndo. Ta tu ja'a ndo takan ni kuu ndiko ndo ma takua kùu ndian musu jà'a ma tu'un ikan. 10 Ndyo'o, ¿a juuni jàka'nu ga ndo kivi takua, ma nani yoo, ta kivi viko, ta kuiya ndia? 11 Ya'a ga nàkanani̱ ti ma tiñu ña jākui chi'in ndo koto töve nava kùu yi ti töve nī ti'i va'a ndo yi tichi anima ndo. 12 Ndyo'o yani jànini̱ ndo ña na ndakuu ndo ma takua kùi, vati yu'u cha ndākui ma takua kùu ndo.

Nï'iin ma kuati töve nī ja'a ndo chi'i̱n. 13 Vati ndyo'o takua cha chìto va'a ndo ña cha'a' ma ña kū'vi̱ kùu yi ña kātitu'in ma tu'un va'a cha'a' Cristu nuu ndo ma taji'na. 14 Ta vaji ma kue'e ndo'i niku kùu yi iin ku'va kuenda ndo ña ndē'e ndo yi niku, va töve nī ka'an ndo ña töve ndakuendai ta töve nī kanuu ndo nde'e ndo yu'u ndia. Ta takua iin tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo a takua maa ma Jesucristu, kī'in kuenda ndo yu'u ve'e ndo. 15 Ta tu takan kūu yi niku, ta vitin, ¿ndanu kuà'an ma ña chìsii ndo? Kùuni ka'in iin ma ña va'a kuenda ndo ti ma ora ikan ma ora chā'in ma nuu ìyo ndo, nda ma tinuu ndo ni tava ndo yi ta ni ku'va ndo yi nui niku ña ya'a kùuni ndo nde'e ndo yu'u. 16 Ta vitin, ¿a iin ra kini kùi?, kùuni ndo, cha'a' ña kàtitu'in ma tu'un ndaa nuu ndo.

17 Ta ma ñivi ikan ya'a ga kùuni na ña na tiñu'u ndo na, va vä'a' yi kuenda ndo. Vati ma ña tava siin na ndo chi'in ndi kùu ma ña kùuni na ja'a na, ikan na uvaa maa na kùu tiñu'u ndo. 18 Ta ndicha iin ña va'a ña tiñu'u yo ma tiñu va'a ña jà'a ma ñivi ndisaa kivi. Ta vaji ìyoi chi'in ndo a töve, ìyo yi ña tiñu'u ndo na. 19 Ndyo'o ndian kùu takua kùu se'i. Cha'a' ndyo'o nde'e tukui tundo'o takua iin ña'a ora chà'nda yi tichi vi ña ni kaku se'e vi. Ta endeeni ni nde'i tundo'o cha'a' ndo nda kati ña ndicha kuii kùu ndo takua kùu ma Cristu. 20 Ta vitin ya'a kùuni koi chi'in ndo ta sama naja kà'in chi'in ndo, ti töva chitoi niyi kuu jà'i chi'in ndo.

Ma ña jàna'a yi nuu yo ma ña kà'an cha'a' Agar chi'in ma ña kà'an cha'a' Sara

21 Tandi'i ndyo'o ndian kùuni ña ka'nda ma ley tiñu nuu ndo, kùuni̱ ña na ka'an ndo ma tu'un ña ni ndakatu'in nuu ndo i'ya: ¿a takä'an kutunini va'a ndo ma ña kà'an juuni ma ley ikan? 22 Vati ma nuu tutu ley kà'an yi ti ma Abraham chākoo uvi ta'an ma ndrakuati se'e ra: iin ra chākoo chi'in ma ña kùya'vi ta inga ra chākoo chi'in ma ñasi'i ra, iin ña chàkuu nuna. 23 Ta ma ravali nunuu chākoo ra chi'in ma ña kùya'vi, ta indukuni kāku ra ma tava kàku nda ndiakuati ni kùuni. Va siin kūu yi chi'in ra uvi, ti kāku ra kuenda ña jāchinu ra ma tu'un ña chā'a Ndioo nuu Abraham. Ta ravali ikan kāku ra chi'in ma ña chākuu nuna. 24 Ma tu'un i'ya kùu yi iin ku'va ña jàna'a yi nuu yo uvi nuu tu'un ña jāndo'iin Ndioo chi'in ma ñivi cha'a' ma ninduvi ña'a ikan. Iin tu'un ña jāndo'iin ra tu'un kùu ma tu'un ña kā'an ra nuu ma yuku nàni Sinaí. Ta ma ndian kuà'an chata ma tu'un ikan kùu na takua kùu ma se'e ma ña'a kùya'vi takua kūu ma ña nàni Agar. 25 Vati Agar kùan takua kùu ma yuku Sinaí ña kàndii nuu ñu'u' nàni Arabia. Ta juuni iin xina'ñu ma ñivi ìyo ñuu Jerusalén vitin kùan cha'a' ña indukuni kùu na iin ndian cha kùya'vi, takua kūu yakan. 26 Va juuni ma ku'va kà'an yi ti ma ñuu Jerusalén ña ìyo iti' andivi kùu yi ma ñuu nuu kàndii ndisaa yo, ti ñivi chàkuu nuna kùu yo. 27 Vati ma nuu tutu Ndioo te'en kà'an yi:

Na sii kuuniun yo'o ña'a na küu koo se'e,

ta yo'o ña na töve nï'iin se'un;

na ni'i va'a ka'un ña ya'a ga chìsiun

ti yo'o na töve nakotoun ma naja kua nde'e ma ña'a ni kàku se'e ma tundo'o ma ora chà'nda yi tichi ña.

Vati ìyo kua'a' ga se'e ma ña'a kīndoo nda'vi kua ma ña'a takani cha ìyo ii.

Takan kùuni yi ka'an yi.

28 Yakan va ndyo'o yani̱ kùu yo ñivi Ndioo cha'a' ma ña chā'a ra tu'un nuu Abraham, indukuni takua kùu Isaac niku. 29 Va ma tava kùu yi ma tatiempu ikan, ta ma ravali ña kāku ma indukuni ma tava takani kàku ma ndiakuati, tüvi kùuni ra nde'e ra ma ravali ña kāku jā'a ma ndatu Tati Ií Ndioo; ta takan kùu yi ma tiempu vitin ndia. 30 Va, ¿naja kua kà'an yi nuu ma tutu Ndioo? Te'en kà'an yi: “Na jandiku̱n ma ña kùu musu̱n chi'in ma ravali se'an ma ve'un, vati ma ravali se'e ma ña kùu musu̱n na küu nata'vi ra ma tundeeni ña ni ni'i ma ra kùu se'e ma ña chàkuu nuna ña yüvi musu̱n kùu.” 31 Yakan va ndyo'o yani yüvi se'e ma ña kuya'vi kùu yo, va se'e ma ña chàkuu nuna kùu yo.

5

Endee nànduku yo kua koo nuna yo cha'a' Jesucristu

1 Ta vitin cha chàkuu yo iti' nuna cha'a' ña Jesucristu cha jākakú ra yo. Yakan va na chinuni va'a ndo iti' nuna ikan, ta na chïnuni ga ndo ta kuu tuku ndo musu ma ña chà'nda tiñu nuu ndo niku.

2 Na taso'o va'a ndo ma ña ni ka'in i'ya. Yu'u Paulu, kàti̱ nuu ndo tu ndyo'o chinuni ndo ta jachi'in ndo ma takua kà'an ma ley cha'nu ta ka'nda ndo ma ñii nuu ika ndo, kùuni yi ka'an yi ña töve nda kuenda ma Cristu kuenda ndo, tuva takan jà'a ndo. 3 Kùuni ka'an ndikoi ma tu'un i'ya kuenda ma nda ra'ii nikuuni, ña ku'va ra ña na ta'nda ma ñii nuu ika ra kuenda ndondaa ra chi'in Ndioo, ti ndisaa kuii ma tutu Ley ña tāa Moisés ìyo yi ña jàkuu ra yi, tuva takan jà'a ra. 4 Ta ma iti' Cristu cha tāva siin ndo ndo ndisaa ndyo'o ña kùuni ndo jandondaa ndo nuu Ndioo jà'a ña jàchinu ndo ma ley. Ndicha kuii ña cha jāña ndo ma ñamani Ndioo tu jà'a ndo takan. 5 Vati ndyu'u ti ma cha'a' ma Tati Ií Ndioo kùu yi ña endeeni ndàtu yo ña ni ni'i yo nuu ndondaa yo jà'a ña chìnuni yo tu'un Cristu, 6 ti tu yo chìnuni yo ma tu'un ra, töve nda kuenda tuva ta'nda ma ñii nuu ika yo a töve tà'nda yi. Va ma ña ìyo kuenda kùu ña na chinuni va'a yo. Ta ma ña chìnuni yo i'ya na ja'a yi ña na koo va'a yo ta na kuuni yo nde'o ma ta'an yo ndia.

7 Ndyo'o cha va'ani ña chìnuni ndo iti' Cristu niku. ¿Yo kùu ma ña jākanuu xini ndo ña jāña ndo ña chìnuni ndo ma ña ndaa? 8 Ma Ndioo, ra kāchin ra ndo töve nī jana'a ra ña jà'a ndo takan. 9 Ta koto näani ndo “ña ita'vi ni ma yuchan iya jà'a yi ña na jandaa ndisaa kuii ma yuchan ña kùva'a paan.” 10 Ìyo tundeeni ma Racha'nu chi'i̱n ña ndyo'o na töve ni nakanini ndo siin siin ma takua chìnuni̱, va juuni chìtoi ña ndicha ña Ndioo ni jande'e ra tundo'o ma nda ra nikuuni ña jàkanuu xini ndo.

11 Yakan va kuenda yu'u, ndyo'o yani tu yu'u juuni chìnuni̱ katitu'in ta jakuku'uni̱ ma ñivi ma ña ka'nda na ma ñii nuu ika na, ma ndian judíu töve ni nanduku na yu'u kuenda jande'e na tundo'o nui, tuva takan jà'i. Ti juuni tu takan jà'i niku, tüva xaan na nde'e na tu'un cha'a' ña chī'í Cristu nuu kruu tu takan jà'i, ti töve sàma ma ña chìnuni na. 12 Vati kà'in chata ma ndian chàkunuu jàkanuu xini ndo ta jakayuni na ndo cha'a' ña kà'an na chi'in ndo ña na ka'nda ndo ma ñii nuu ika ndo. ¡Va'a ga na kukapu juuni maa na cha'a' ña endee jàna'a na nuu ndo takan!

13 Vati ndyo'o yani, Ndioo kàna ra ndo ña na kuu ndo ñivi nuna, va kàtitu'in nuu ndo ña na töve kuàtiñu ndo ma ña nuna ña ìyo ndo kuenda ña na ja'a ndo kuati takua chàta'ani ma kuñu ndo ja'a yi, va na kuàtiñu ndo yi kuenda kùu ndo musu inga ñivi ta na tindee ndo chi'in ta'an ndo jà'a ña ya'a kùuni ndo nde'e ndo na. 14 Vati tandi'i ma ña kà'an ma tutu ley Ndioo kùu ka'an yo yi chi'in ma tu'un i'ya: “Na kuuniun nde'un ma inga ñivi ma takua kùuniun nde'un juuni maun.” 15 Va tu endeeni chàchi ta'an ndo chata ta'an ndo, ta tu jà'a ndo takan ndicha kuii ña ndisaa ndo ni ndi'i ndo cha'a' ma kuati jà'a ndo chi'in ta'an ndo.

Ma kua chàta'ani maa yo ja'a yo chi'in kuñu yo ta ma ña kua chàta'ani yo ja'a yo cha'a' ña ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'in yo

16 Yakan va ma ña kùuni ka'in chi'in ndo kùu ña'a: Ma iti' ña kùuni ma Tati Ií Ndioo ña na ku'un ndo, ta takan ìyo yi ña ku'un ndo, ta ora ja'a ndo takan, ta ma ña kini ña chàta'ani ndo ja'a ndo chi'in kuñu ndo, na töva ni ja'a ndo yi. 17 Ti ma ña kini ña kùuni maa yo jà'a yo chi'in kuñu yo na töve chàta'ani ma Tati Ií Ndioo yi; ta ma ña kùuni ma Tati Ií Ndioo ja'a yi, na töve chàta'ani ma kuñu yo yi. Vati ninduvi yi kànita'an ta'an yi. Ta cha'a' yakan, va ndyo'o na töve jà'a ndo ma ña va'a ña kùuni ndo ja'a ndo. 18 Vati tu maa ma Tati Ií Ndioo kùu ma ña chà'nda tiñu nuu yo, ña'a kùuni yi ka'an yi ña na tüva ìyo yi ña ka'nda ma ley tiñu nuu yo.

19 Na töve ndetiñu kùu nde'o ma ña kini jà'a ma ndian chàta'ani na ja'a na chi'in kuñu na. Ta tandi'i ma ña te'en kùu ma ña jà'a na: kì'vi ndra chi'in ña'a yüvi ñasi'i ndra, jà'a na ma ña kini chi'in kuñu na, ta ma maa ña kini kùu ma ña chànini na. 20 Ndiakan juuni jàka'nu na ma yutun ií, ta ya'a ga chàta'ani na jatakue'e na ma ñivi chi'in tu'un nduvi. Ya'a ga xaani na ma ñivi ta ya'a ga kànita'an yu'u na, ta ya'a ga kuiñu na ndia. Ya'a ga numini kayuni na, ta jàkesiin na ma ñivi ta jà'a na ma iin grupu vali. 21 Ta ya'a ga tixin na, ta ya'a ga chì'i na ndixi ta ya'a ga chàkunuu na nànduku na ña kini jà'a na, ta jà'a na inga tuku tu'un ña cha yatin ni indukuni kàa yi ndia. Jàkuku'uni ndo cha'a' ma tandi'i ma tu'un ma tava kā'in niku, ta tandi'i ma ndian jà'a ma tu'un ña töve va'a ikan, na küu ki'vi na koo na ma nuu chà'nda Ndioo tiñu.

22 Va ma chà'a ma Tati Ií Ndioo ña ìyo tichi anima yo kùu yi ña na kuu yo ñivi ña kùuni yo nde'e yo ma ta'an yo, ta na sii kùuni yo, na koo taxiin yo ta na kuu yo ndian kundeeni yo ña jà'a inga ñivi ta na vii ja'a yo chi'in inga ñivi ta na kuu yo iin ndian va'a. Ta na kuu yo iin ndian ya'a ga chìnuni ndia. 23 Ta juuni na kuu yo ndian iñu'u ta töve ya'a nduu ña ìyo yi ña ja'a yo. Töve nï'iin ley ña kà'an ña na vä'a jà'a yo ma tu'un ña já kā'in nda che'e. 24 Ta ma ndian cha ndō'iin chi'in Jesucristu cha ndākoo na ma ña kini takani ìyo na niku, ikan na takaa yi na nuu ma kruu chi'in ndisaa ma ña kini chànini na a chàta'ani na ja'a na. 25 Ta cha'a' ma Tati Ií Ndioo kùu yi ña ìyo va'a yo vitin, yakan va juuni ìyo yi ña na ku'va yo yo nuu yi ña na jàna'a yi yo iti' kuà'an yo chi'in ma ña jà'a yo. 26 Na töve ìyo yi ña ya'a ga tayi kùuni yo, ta na kïcha'a yo kanita'an yu'u yo chi'in ma inga ñivi, ta juuni na töve ìyo yi ña kutixin yo nde'e yo juuni ma ta'an yo ndia.

6

Na tindee yo ma ta'an yo chi'in inga na ndia

1 Ndyo'o yani, tu chà'a ndo kuenda ña iin ra kìcha'a ra jà'a ra kuati, ndyo'o tava kùu ndo iin ndian chìnuni tiaga, ìyo yi ña tindee ndo ra, ikan na jaña ra ña ja'a ra ma kuati. Va chi'in tandi'i ma ña va'a kùuni anima ndo tindee ndo ra, ta ta'ii'iin ndo ìyo yi ña ja'a va'a ndo ma kuenda ma ña jà'a ndo, koto nda maa ndo kicha'a ndo ja'a ndo kuati ndia. 2 Na tindee ndo ma ta'an ndo chi'in inga na, ta na kuta'an ndo chi'in na ora ìyo kuati chi'in na. Ta takan kùu jachinu ndo ma tava kà'an tu'un ley ña kà'an Jesucristu. 3 Vati tu ìyo nda ndyo'o chìnuni ndo ña iin ndian ka'nu kùu ndo ta yüvi takan kùu yi, ndiakan janda'viña'a juuni maa. 4 Yakan va ta'ii'iin ndo ìyo yi ña ki'in ndo ma ku'va ma tiñu jà'a ndo tuva va'a ma ña ja'a ndo, tajan takan kùu kati ndo ña ya'a ga ka'nu kùu ma tiñu jà'a ndo, ta töve ki'in ndo ku'va ma tiñu jà'a ndo chi'in ma tiñu jà'a inga na nde'o tu ka'nu ga kùu yi a töve. 5 Va ta'ii'iin yo jakuu yo ma tiñu jà'a ta'ii'iin yo.

6 Ta nda ndian ni kùuni ña kùtu'va na ma tu'un Ndioo ña jàna'a inga ra, ìyo yi ña nata'vi na ndatiñu va'a ìyo nuu na chi'in ra.

7 Ña jända'viña'a ndo juuni maa ndo, ti chata Ndioo nï'iin ndo na küu ka'an ti'ini ndo. Vati ndatiñu ña tàchi ndo, juuni yakan ni ni'i ndo iti' nuu. 8 Taku ma ñivi ña endee jà'a ma ña kini chàta'ani ma kuñu na jà'a yi, ta ma ña ni ni'i na cha'a' ña jà'a na kùu ña ni kuvi na. Va tu endee jà'a na ma ña chàta'ani ma Tati Ií Ndioo, juuni ni ni'i na nuu koo na endeeni chi'in ra. 9 Yakan va ña na kütatu yo jà'a yo ma ña va'a, vati ni ni'o ma ndatiñu va'a nuu Ndioo ma ora ku'va ra yi tu töve ya'a maxii kùuni ndo. 10 Yakan va nani kivi ña juuni tu kuu ja'a yo ña va'a, na ja'a yo yi chi'in tandi'i ma ñivi, ta na ja'a ga yo yi tiaga chi'in ma ndian kùu ta'an yo, va ndian chìnuni na ma tu'un Cristu indukuni kua maa yo.

Cha'a' nuu ndi'inia chùndayu'u Paulu ta kàña'a ra chi'in tandi'i ñivi ìyo ñu'u' Galacia

11 Na nde'e ndo ti chi'in ma letra na'nu tài chi'in nda'a' mai nuu ma tutu i'ya kuenda ndo. 12 Ma ndian kùuni na kindoo va'a na chi'in ma ñivi, juuni ndiakan jànini na ndo ña na ka'nda ndo ma ñii nuu ika ndo, ta takan ja'a na ti töve ìyo tu'va na nde'e na tundo'o cha'a' ña kàtitu'un na ma tu'un cha'a' Cristu, ta cha'a' ña chī'í ra nuu kruu kuenda yo. 13 Vati ni ma ndian chìnuni ña chà'nda na ma ñii nuu ika na, na töve jàchi'in na tandi'i ma tu'un ña kà'an nuu ma tutu ley ña tāa Moisés. Va ndyo'o kùuni na ña na ka'nda ndo ma ñii nuu ika ndo, ta ikan cha'a' ña ta'nda ma ñii nuu ika ndo kuu ya'a tayi kùuni na. 14 Vati yu'u na töve kùuni̱ kutayi̱ cha'a' nï'iin yakan, va tayi va'a kùuni̱ cha'a' ña uvanuu ma Racha'nu Jesucristu kùu jakakú ra yo cha'a' ña chī'í ra ma nuu kruu. Ta cha'a' yakan yu'u kùi takua kùu iin ra cha chī'í nuu kruu ña kùuni yi ka'an yi ña tüvi ìyoi cha'a' ma ña kuuni ma ñivi ìyo ma ñuñivi, ta juuni cha'a' yu'u cha chī'í ma ñivi ìyo ñuñivi ña tüva ki'in na kuenda yu'u. 15 Vati cha'a' ña cha ndō'iin yo chi'in Jesucristu, ta na töve nda kuenda tuva ta'nda ma ñii nuu ika yo a töve ta'nda yi, va ma ña ìyo kuenda kùu yi ña ndākuu yo ndian chaa jà'a Ndioo. 16 Ta tandi'i ndyo'o ndian chìnuni ma ña kà'an ma tu'un já tāi, na ni'i ndo ña na koo vii ndo. Ta Ndioo na kunda'vini ra ndo ta takani na ja'a ra chi'in tandi'i ndian chìnuni ndicha kuii tu'un ra, ti ndiakan ndicha kuii kùu ñivi ra.

17 Vitin ta iti' nuu na tüva kuuni̱ ña nï'iin ñivi na jände'e ga na tundo'o yu'u, vati ìyo tì'in ku'va kuñui ña jàna'a yi ña kùi iin ra jà'a tiñu kuenda ma Jesucristu.

18 Ndyo'o yani na ni'i tandi'i ndo ma ñamani Racha'nu Jesucristu tichi anima ndo. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Efesu

1

2

3

4

5

6

Tutu tāa racha'nu Paulu nuu ndian chìnuni ñuu Efesu

1

Tàchi Paulu iin tutu nuu ñivi Efesu

1 Yu'u Paulu, ra kùu tatun Jesucristu takua kùuni Ndioo ña na kui, tài ma tutu i'ya kuenda ma ñivi ìyo ñuu Efesu, ndian kùu ñivi Ndioo, ndian chìnuni ma tu'un ma Jesucristu. 2 Ma Ndioo, ra kùu Tatá yo chi'in ma Racha'nu Jesucristu, na ku'va ra ma ñamani ra chata ndo, ta na ja'a ra ña na koo taxiin anima ndo ndia.

Ma Cristu kùu ra jā'ií ra yo

3 Na jaka'nu yo ma Racha'nu Ndioo ra kùu Tatá ma Racha'nu Jesucristu, vati chā'a ña ndō'iin yo chi'in Jesucristu ta jā'ií ra ma anima yo chi'in ndisaa ma ñamani ra ña ìyo ma andivi cha'a' ña kùu yo kuenda Cristu. 4 Ndioo kùu ma ra kāchin yo ma ora takä'an tuvi ma ñuñivi niku, kuenda ña na kuu yo ñivi ra cha'a' ña ni ndo'iin yo chi'in Jesucristu, ikan na kuu yo ndian ií ta na küu ja'a ni'i ndian tisokuati na yo nuu ra. Ta cha'a' ña ya'a kùuni ra nde'e ra yo kuu yi ña 5 kūuni ra ña ni ndaki'in nda'vi ra yo kuenda ña kùu se'e ra yo ma antea ña jātuvi ra ma ñuñivi, vati cha'a' ma Jesuu kùu yi ña ndāki'in ra yo. Ti takan kùuni maa ra, ta takan chàta'ani ra ja'a ra ndia. 6 Yakan va cha'a' yakan kùu yi ña ìyo yi ña nani ora jaka'nu yo ma Ndioo cha'a' ma ñamani ra ña ya'aga va'a ña kùu yi, vati chi'in yi jà'ií ra yo cha'a' ma ña nduva'a kuii kùuni ra nde'e ra ma se'e ra Jesuu. 7 Ta juuni cha'a' ña ñivi Ndioo kùu yo, Ndioo jākakú ra yo chi'in nii ma ra se'e ra ña chāti niku, ta jāka'nuni ra yo cha'a' ma kuati yo ndia. Ndisaa yakan jā'a ra kuenda yo cha'a' ña ìyo kua'a' ñamani ra, 8 ña chā'a ra nuu yo chi'in nduva'a kua'a' ña chìto ra chi'in chinituni ra. 9 Ta Ndioo chā'a ra ña nàkoto yo ma tu'un xe'e ra ña ìyo nuu ra, ma ña va'a ña ni ja'a ra ña töve chìto yo niku. Ti cha nākanini maa ra naja kua ni ja'a ra yi chi'in Cristu. Ta ya'a chìsii ra ña jachinu ra yi cha'a' ra. 10 Vati ma tu'un ikan, kāti ra ña ni chinu yi ora na kuta'an ji'na ma tiempu ña ìyo yi ña kuu yi. Vati ma Ndioo ni jando'iin ra tandi'i ma nakuyi chi'in ma ñivi nda ma andivi chi'in ma ñuñivi i'ya ndia. Ta Jesucristu kùu ma ra ni ndakoo ra ña na ka'nda ra tiñu.

11 Juuni cha'a' Cristu kùu yi ña taji'na Ndioo kāchin ra yo ña na kuu yo ñivi ra, ikan na ni'i yo ma tundeeni ra ña ni ku'va ra nuu yo, ma tava kùuni maa ma Ndioo. Vati tandi'i ma ña va'a ña jà'a ra, ni kuu yi tava kùuni ra ña na kuu yi. 12 Ta takan kùuni ra, vati maa yo kùu ma ndian nunuu ña kīcha'a ña chìnuni yo ma tu'un Jesuu, ta ikan na jaka'nu yo ra, ti ya'aga ìyo ma ndatu ra. 13 Ta juuni ndyo'o ora chīto ndo ma tu'un ndaa cha'a' Jesuu, ña kà'an yi ña ni kakú yo, ta juuni chīnuni ndo yi, ta ma ora ikan ndō'iin ndo chi'in ra ta ndākuu ndo ñivi Ndioo jà'a ña chā'a ra ma Tati Ií ra nuu ndo takua chā'a ra tu'un ña ni ja'a ra niku. 14 Ta chi'in ma Tati Ií ra ña chā'a ra nuu yo, Ndioo jàna'a ra iin ku'va ña ndicha ña ni ni'i yo ma tundeeni ra, ma tava chā'a ra tu'un ña ni ja'a ra, ti cha jākakú ra yo, ikan na ndakuu yo ndian kùu ñivi ra. Ta yakan kùu yi ña ya'a jaka'nu yo ra cha'a' ña nduva'a ka'nu ra kùu ra.

Paulu chìkan ra nuu Ndioo ña na ku'va ra tiaga chinituni nuu ma ndian chìnuni

15 Yakan va yu'u nda ora chītoi ña ya'a chìnuni ndo tu'un ma Racha'nu Cristu, ta naja kua ya'a kùuni ndo nde'e ndo tandi'i ma ndian kùu ta'an yo ndian ií kuenda Ndioo, 16 ta vitin töve ndàkoi ña kà'in ta'vindioo nuu ra cha'a' ndo, ta endee nàkanini̱ cha'a' ndo ora kà'in chi'in ra. 17 Chìkain ñamani nuu Ndioo, ra kùu Tatá yo, ra nduva'a kuii ka'nu, ta juuni rakan jaka'nu ma Jesucristu ra, chìkain nuu ra ña na ku'va ra tiaga ma Tati Ií ra nuu ndo, ikan na koto kachin va'a ndo ma chinituni Ndioo, ta kuu kutunini va'a ga ndo naja kua kùu ma Racha'nu Ndioo. 18 Chìkain ñamani nuu Ndioo ña na jandondichin ra ma chinituni ndo, ikan na kuu koto kachin ndo ndava kuu ma ña va'a ña ndàtu ndo, ña ni ni'i tandi'i ndian kāchin Ndioo ña kùu na ñivi ra. Vati ya'a ga ka'nu ta kuika kùu ma tundeeni ña ni ku'va ra nuu ma ndian kùu ñivi ra ta chìnuni ma tu'un ra. 19 Ta ya'a ga ka'nu kùu ma ndatu ra, ta endee töve ndi'i yi. Ta ndatu ikan kùu ma ña chà'a ra nuu yo ndian chìnuni ma tu'un ra. Ta juuni ma ndatu ikan kùu yi ña jàna'a ma Ndioo nuu yo chi'in ndisaa kuii ñandee ra 20 ma ora jānataku ndiko ra ma Jesuu niku, ta jā'a ra ña chūnandi ra ma iti' chiyo kua'a ra ma andivi ma nuu chà'nda ra tiñu. 21 Ta chā'a ra ndisaa kuii ndatu nuu ra ña na ka'nda ra tiñu nuu ma ñivi chi'in nuu ndisaa kuii ma ña ìyo ndatu andivi takua ndian ndiso tiñu, ta ndian kùu kuvienu chi'in nda ndian ni kùuni ña chà'nda tiñu, nda ma tiempu i'ya chi'in ma tiempu ni kichi iti' nuu ndia. 22 Ndisaa kuii ma ña ìyo ma ñuñivi i'ya chi'in andivi, chā'a ma Ndioo ndatu ña na ka'nda ma Jesuu tiñu nuu yi. Ta juuni ma Ndioo jākuiso ra ra tiñu, ikan na kuu ra iin ra kuxini nuu ma ndian chìnuni. 23 Vati ma ndian ìyo kuenda ma veñu'u, ndiakan kùu na takua kùu ma kuñu ma Jesuu, ta ìyo ndatu chi'in ma ndian ìyo kuenda ma veñu'u jà'a Jesuu ndia, ta ma veñu'u ra kùu yi iin ña jàkutu yi ra, vati Jesuu kùu ma ra ka'nu ga kua tandi'i ma ña ìyo ñuñivi i'ya chi'in andivi ndia.

2

Jàkakú Ndioo yo nuu ma kuatio cha'a' ña chī'í Jesucristu

1 Ma tatiempu, ndyo'o kūu ndo takua kùu ma ndian chī'í niku, cha'a' ma ña kini ta ma kuati ña jà'a ndo, 2 ora chākunuu ndo ma ñuñivi ña jà'a ndo niku, ta jāchi'in ndo ta jā'a ndo ma takua kùuni ma kui'na ña chà'nda yi tiñu ma nuu tandi'i tati xaan ndia. Ta juuni chà'nda yi tiñu nuu ma ndian töve jàchi'in ma ña kà'an Ndioo ti töve chìnuni na ma tu'un kà'an ra. 3 Takan ìyo yo ma taji'na niku, ña jāchi'o ta jā'a yo ma ña kini chi'in ma chinitunio, ta ma ña chàta'ani ma kuñu yo ja'a yi ndia. Cha'a' ma kuati ikan ìyo yi ña ni'i yo ma tundo'o jà'a ma Ndioo niku, indukuni takua ni ta'an ma inga ñivi. 4 Va ma Ndioo ya'a ga kùnda'vini ra yo, ta ya'a ga kùuni ra nde'e ra yo, 5 ta vaji ndian cha chī'í kūu yo niku cha'a' ma kuati jà'a yo, va ma Ndioo chā'a ra ña na koo ndito ndiko yo indukuni chi'in Jesucristu. Cha'a' ña ya'a ga va'a kùu ma ñamani Ndioo, yakan va jākakú ra yo. 6 Ndioo kùu ma ra jānataku yo indukuni chi'in ma Jesucristu, ta jākunandi ra yo chi'in ra ma nuu chà'nda ra tiñu ma iti' andivi. 7 Ndioo jā'a ra takan, ikan ma ndian ni kichi iti' nuu kuu nde'e na naja kua ka'nu kùu ma ñamani ra, ta naja nduva'a kuii kùuni ra nde'e ra yo, cha'a' ña ndō'iin yo chi'in ma Jesucristu. 8 Vati chi'in ñamani Ndioo nī'i ndo ña ni kakú ndo cha'a' ma ña chìnuni ndo. Ti ma ñamani i'ya na töve ña nànduku maa ndo kùu yi, vati Ndioo kùu ma ra chā'a sani ra yi nuu ndo. 9 Töve tiñu nī'i ndo ña jà'a maa ndo kùu yi, yakan va nï'iin ndo na töve ìyo yi ña kuu sukun kuuni ndo cha'a' ña ndian cha kàkú kùu ndo. 10 Vati Ndioo kùu ma ra jā'a ña tūvi yo, rakan kùu ma ra jātuvi ra yo kuenda ña ndo'iin yo chi'in Jesucristu, ikan na ja'a yo tiñu va'a, ta yakan kùu yi ma ña kā'an ra ma ora kāchin ra yi kuenda yo.

Jesuu jàndo'iin ra yo chi'in Ndioo

11 Yakan va ndyo'o, ndian yöve judíu kùu ndo, ta ndyo'o kùu ma ndian kà'an ndian judíu ña nani ndo te'en, yöve ndian tà'nda ñii nuu ika kùu ndo, ta ma ndian judíu nàni na te'en, ndian tà'nda ñii nuu ika kùu na. Ta ña'a kùu yi ma ña jà'a maani na chi'in ma kuñu na. 12 Ta ndyo'o ndian yüvi judíu, na kuku'un va'ani ndo vati ma tatiempu niku töve ìyo Cristu chi'in ndo niku, ta juuni töve ìyo ndo indukuni chi'in ma ñuu Israel ndia. Ta ma tu'un ña jāndo'iin Ndioo chi'in ndian judíu ma ña töve ña'a maa ndo kùu yi, ni ma tu'un ña kāti ma Ndioo ña ni ku'va ra nuu na ndia. Ni chi'in Ndioo töve ìyo ndo ma ñuñivi i'ya, ta ni töve ndàtu ndo nï'iin nakuyi ña va'a nuu Ndioo. 13 Va vitin ndicha kuii ña cha ndō'iin ndo chi'in Jesuu cha'a' ma nii ra ña chāti, ndyo'o ya'a ga chika ìyo ndo niku, ta vitin cha ndōyatin ndo xiin Jesuu. 14 Jesuu kùu ma ra jākutaxin ma anima yo. Rakan kùu ma ra jā'a ña na ndo'iin ma ñivi judíu chi'in ndyo'o ndian yüvi judíu ña na ndo'iin na ta kùu na iin ñuuni, ma ora kīndaa ra ma ña xaani ña kùu yi takua kùu iin xa'va sukun ña jākesiin yi na. 15 Ora chī'í Jesuu jāchinu ra ma ña kà'an ma tu'un ley ña jàchi'in ma ndian judíu ña ka'nda yi tiñu nuu na, ta chi'in juuni maa ra kuu jando'iin ra ndian judíu chi'in ma ndian yöve judíu, ikan na kuu na iin ñuu chaa, ña kùu koo vii na chi'in Ndioo. 16 Cha'a' ña chī'í ma Jesuu nuu kruu, jāndomani ra ninduvi ñuu, ña na küu koto na nde'e na ta'an na niku. Ta jākutaxin ra ma anima na ta jāndo'iin ra na, ikan na kuu na iin ñuuni, ta na koo taxiin na chi'in Ndioo. 17 Jesuu kīchi ra ta kātitu'un ra iin tu'un va'a ña na koo taxiin ma anima tandi'i ndo, nda ndyo'o ndian ìyo chika chi'in Ndioo chi'in ma ndian ìyo yatin chi'in ra ndia. 18 Vati cha'a' Jesuu kùu yi ña ndyu'u chi'in ndyo'o kùu jatu'va yo yo nuu ma ra kùu Tatá yo jà'a ma Tati Ií Ndioo ña ìyo chi'in ndisaa yo. 19 Yakan va ndyo'o, na tüva ga kuu ndo takua kùu ma ndian kīchi inga ñuu, vati vitin indukuni kùu ndo takua kùu ma ñivi Ndioo, ta ma ñuu ndian kùu ñivi ra indukuni kùu yi ma ñuu ndo ndia. 20 Ndyo'o kùu ndo tava kùu iin ve'e ña kūva'a siki yuu cha'a ve'e ma ora ja ni kicha'a yi kuva'a yi, ma tava kùu ma ndra tatun Ndioo chi'in ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u ra, ta juuni maa ma Jesuu kùu ra ma yuu nunuu ña ka'nuga ña kùva'a cha'a ma ve'e. 21 Ta ndō'iin yo chi'in Jesuu takua kùu ma ndatiñu ña kùva'a ma ve'e. Ta kuàndita kuva'a yi, nda kati chaa yi kùu yi iin veñu'u ií ña ndo'iin yi chi'in ma Racha'nu Jesuu. 22 Ta ma Tati Ií Ndioo, jà'a yi takan ña juuni ndyo'o kuàndo'iin ndo indukuni chi'in na, nda kati chaa ndo koo ndo tava kuu iin veñu'u ka'nu ma nuu ìyo ma Ndioo tichi yi, jà'a ma Tati Ií ra.

3

Paulu ndiso ra tiñu ña na jana'a ra ma tu'un Ndioo nuu ma ndian töve kùu judíu

1 Yakan va yu'u Paulu, indii̱ vekaa cha'a' ña jàkui tiñu nuu Jesucristu kuenda ndo, ndyo'o ndian yüvi kùu ñivi judíu. 2 Ta ndyo'o cha chìto ndo ña Ndioo jākuiso tiñu ra yu'u ña na jana'i ma tu'un cha'a' ma ñamani Ndioo nuu ndo. 3 Ta tava cha tāi yi, Ndioo jàna'a kachin ra nui ma tu'un xe'e ña ni ja'a ra. 4 Na jakua'a ji'na ndo yi, tajan ku'va ndo kuenda ña chìtoi ma tu'un xe'e ña kà'an cha'a' Cristu. 5 Iin tu'un xe'e ña töve nī nakoto ma ñivi yi ma tatiempu niku. Va cha'a' Tati Ií ra, vitin cha chā'a ma Ndioo ña na koto ma ndra ií ña kùu tatun ra chi'in ndra kà'an chi'in tu'un yu'u ra ma tu'un xe'e ikan. 6 Ta ma tu'un xe'e ikan kùu ña'a: Ña cha'a' ma tu'un ña kà'an Ndioo ña ni kakú ma ndian töve kùu judíu, ta ni ni'i na indukuni ma tundeeni ña ni ni'i ma ndian judíu, vati juuni iin ñivini ni kùu na chi'in na ndia. Ta ma tu'un chā'a Ndioo nuu ma ndian judíu cha'a' ma Jesucristu, indukuni ni kusii kuuni na, ora ni'i na yi ndia, ti takan kà'an ma tu'un va'a cha'a' Jesucristu. 7 Ta cha'a' ma ñamani ña chā'a Ndioo nui, kùu yi ña Ndioo cha jākuiso tiñu ra yu'u ña na katitu'in ma tu'un ra, vati ndatu ma Ndioo jà'a ña ìyo yi chi'i̱n.

8 Yu'u yüvi ma ra va'a tiaga kùi tañu ma ndian kùu ñivi Ndioo, va kùi takua kùu iin ravalini tañu na. Vaji iin ra takan kùi, Ndioo kāchin ra yu'u ta chā'a ra ma ñamani ra nui ña na katitu'in ma tu'un va'a cha'a' Jesucristu nuu ma ndian yüvi judíu. Ma tu'un ikan nduva'a kuii ka'nu kùu yi ña na töve kùu ni'i ndi'i yo yi. 9 Ta jākuiso tiñu ra yu'u ña na ku'vai koto tandi'i ndo ndava kùu ma tu'un xe'e ña kùmi ma Ndioo taji'na niku, ra jā'a ña tūvi tandi'i ma ña ìyo ma ñuñivi i'ya. 10 Ta takan vitin ndisaa nuu tati ña chà'nda tiñu andivi kùu nata'an yi kua'a' nuu ma chìnituni ma Racha'nu Ndioo ora nde'e yi ma ndian chìnuni ña ìyo kuenda ma veñu'u Cristu. 11 Ta Ndioo jā'a ma te'en cha'a' ma tiñu ña kùuni ra ja'a ra endeeni chi'in ma Racha'nu Jesucristu, ra kùu chito'o yo. 12 Ta cha'a' ña cha ndō'iin yo chi'in ra ta chìnuni yo ma tu'un ra kùu yi ña töve ndasii yo kùtu'va yo nuu ma Ndioo, ña ìyo tundeeni ra chi'in yo. 13 Yakan va jànini̱ ndo ña koto künda'vi kùuni ndo cha'a' ma ña ndè'i tundo'o vitin cha'a' ndo, vati ma ña'a iin ña nduva'a kuii va'a kùu yi kuenda ndo.

Nduva'a kuii kùuni Jesuu nde'e ra yo

14 Cha'a' ña'a kùu yi ña nàndi chiti̱ ta chà'i ta'vindioo nuu ma ra kùu Tatá yo ìyo andivi, 15 ma ra jà'a ña ni'i ma ta'ii'iin ma se'e ma ñivi ma sivi na, ndava nda ma andivi chi'in ma nuñu'u' ñuñivi ndia. 16 Chìkain ñamani nuu ra ña na ku'va ra ma ña iñu'u ra chi'in ma ña kuika ra ta chi'in ma ña va'a ra nuu ndo, ta juuni na ku'va ra ña na koo ñandee ndo chi'in ndatu ra ma tichi anima ndo jà'a ma Tati Ií ra ña ìyo chi'in ndo. 17 Ta na koo ma Jesucristu chi'in tu'un ra ma tichi ma anima ndo cha'a' ma ña chìnuni ndo ma ña kà'an ra. Tuva takan ndaa va'a chìnuni ndyo'o, nda ma tichi anima ndo ta kùuni ndo nde'e ndo Jesuu, 18 kuu kutunini ndo chi'in ndisaa kuii ma ndian chìnuni ña ya'a ga ki'in ta kani, ta kono ta sukun kùu ña ya'a ga kùuni ma Jesuu nde'e ra ndo, 19 ikan na nakoto va'a ndo ña ya'a ga kùuni ma Jesuu nde'e ra ndo, vati ka'nu nduva'a kuii ga kùu yi takua ndisaa kuii ña kùu nakanini yo ta na küu chaa yo nakoto ndi'i yo yi. Ti Ndioo kùuni ra ña na ni'i yo tandi'i ma tundeeni ra ña ìyo ra, ikan na ndakuu yo koo yo takua ìyo ra chi'in ma ndatu ka'nu ra.

20 Yakan va na jaka'nu yo Ndioo, vati ìyo kua'a' va'a ndatu ra ña na kuu ja'a ra ma ña chìkan yo chi'in ma ña chànini yo, ta kùu ku'va ra tiaga kua ma ña chìkan yo nuu ra ndia. Ta chi'in ndatu ra jà'a ra ma ña kùuni ra ku'va ra nuu yo. 21 ¡Na jaka'nu yo ma Racha'nu Ndioo, ti iin ra nduva'a kuii ka'nu kùu ra!, ta nde'o ma ña ka'nu ja'a ra nuu ma ñivi ìyo veñu'u Jesucristu ta juuni takan nde'o yi chi'in ra ndia. Ta, ¡takan na kùu yi ndisaa tiempu ta endeeni! Amén.

4

Ndioo jàndo'iin ra ñivi ra chi'in Tati Ií ra

1 Yakan va yu'u indii̱ ma vekaa cha'a' ña kàtitu'in cha'a' ma Racha'nu Jesucristu. Yakan va jànini̱ ndo ña na koo ndo ma takua ìyo yi ña koo ma ndian kàchin ma Ndioo ña na kuu na ñivi ra. 2 Na kuu ndo ndian masu anima, ta vii kà'an ndo chi'in inga ñivi, ta na jandeeni ndo chi'in ma ña ja'a ta'ii'iin ta'an ndo cha'a' ña ya'a ga kùuni ndo nde'e ndo na. 3 Ta ndisaa tiempu na nanduku va'a ndo naja koo vii ndo chi'in ta'an ndo, ikan na töve naa ma ña ndo'iin ta'an ndo ña chā'a ma Tati Ií Ndioo nuu ndo. 4 Ta iin kuñuni kùu yo chi'in ra, ta uvani Tati Ií Ndioo ìyo, ta indukuni kāna ndio ra yo, ña ndàtu yo ña va'a ña ni ku'va ra nuu yo. 5 Uvanuu Racha'nu Jesuuni ìyo, ta iin ni ña kùu chinuni yo ndia, ta iin ni kua kuu kunduta yo ndia. 6 Uvanuu Ndioo ra kùu Tatá ndisaa yo, ta rakan kùu ra chà'nda tiñu nuu ndisaa yo, ta kùta'an ra chi'in yo, ikan na kuu jachinu ndisaa yo takua kùuni ra, ta ìyo ra chi'in ndisaa yo ndia. 7 Va ta'ii'iin yo nī'i yo ma ña sōkó ma Jesuu nuu yo, ña kùu yi ma ñamani ra ña kùuni ra ku'va ra nuu yo. 8 Yakan va ma nuu tutu Ndioo kà'an yi te'en: “Ndāa ma Jesuu kuà'an ra iti' andivi ña ndàkan ra ndian ndikun chi'in karena kuà'an chi'in ra, tajan sōkó ndio ra iin ma ndatiñu na nuu ma ñivi ñuu ra.” 9 ¿Ta niyi kùuni yi ka'an yi ma ña ndāa ra kuà'an ra ma iti' andivi?, kùuni ndo. Yakan kùuni yi ka'an yi ña ji'na nūu ra ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya. 10 Ta ma ra nūu, juuni ra kùu ma ra ndāa ma nuu sukun ga ma andivi, ikan ma ndatu ra ni jakutu yi yi ninii ka'nu ma andivi chi'in ñuñivi. 11 Ta juuni maa ra kùu ma ra chā'a ra ndatu ña jākuiso ra tiñu nuu ta'ii'iin yo ndian chìnuni tu'un ra. Vati iin ndian nì'i tiñu ña na kuu na ma tatun ra, ta inga ndian nì'i na tiñu ña na kuu na ndian kà'an chi'in tu'un yu'u ra, ta inga na nì'i na tiñu ña na kuu na ndian kàtitu'un naja kùu yi ña jàkakú Cristu yo, ta inga ndian nì'i na tiñu pato ta matru ndian jà'a kuenda ta jàna'a na nuu ma ndian chìnuni ndia. 12 Takan jà'a Cristu ña jàkuiso ra tiñu nuu ma ndian kùu ñivi ra, ikan na ja'a na tiñu Ndioo kuenda ma ndian chinuni ta ja'a na ña na kua'nu ndisaa ma ndian kùu ma kuñu ma Jesuu, 13 nda kati chaa ndisaa yo chinuni va'a ma tu'un ra ta ndo'iin yo chi'in ra ta nakoto yo ma ra kùu se'e ma Ndioo, ikan na ndakuu yo ndian nduva'a kuii va'a ta ndaa nuu Ndioo takua kùu Cristu. Ta tu takan ja'a yo ni ni'i yo ña na kuu kuicha va'a ma chinituni yo ta takan kuu ndakuu yo koo yo indukuni takua ìyo ra. 14 Na tüva kuu yo tava kùu ndiakuati, vati ma ndiakuati numini sàma ma kua chànini na, ta ndiakan kùu na takua iin varku ña kuà'an run te'en tikan jà'a ma tati. Takan kùu ma ndian chìni nda tu'un ni kùuni ña jàna'a ma ndra janda'viña'a ñivi. Vati ma tu'un jàna'a ndra ja'ani ndra ña tu'un ndicha kùu yi, jin ma tu'un vatani kùu yi. 15 Va'aga tuva kà'an yo ma ña ndaa chi'in ta'an yo cha'a' ña kùunio nde'o na, chi'in tandi'i ña ìyo tichi anima yo kùakua'nu yo, ikan na kuàndakuu yo takua kùu ma Cristu, ra kùxini. 16 Ta Cristu kùu ma ra ña jàndo'iin ra ta'ii'iin yo ña kùu yo kuenda ma veñu'u ra. Ta nuu ta'ii'iin yo chà'a ra iin tiñu ña jà'a yo. Ta ora chatiñu yo ma tiñu ikan endee tindeo ta'an yo, ikan na kua'nu va'a yo, ikan na kuunio nde'o ta'an yo tiá kua'a' ga.

Kìcha'a ìyo chaa ndiko ñivi koo na chi'in Cristu

17 Ña'a kùu ma ña kà'in chi'in ndo ta chìkain ñamani nuu ndo chi'in ma sivi Racha'nu Jesuu ña na köo ga ndo ma tava ìyo ma ndian töve chìnuni, vati ma ndiakan ìyo na ma tava kùuni ma chinituni na ma ña töve va'a. 18 Ta tükuii kùtunini na nï'iin nakuyi. Ma ndiakan cha jākesiin na na iti' va'a ña kùuni Ndioo ña na ku'un na cha'a' ña töve chìto na cha'a' ña ya'a ga ndava ma anima na. 19 Ta tüva kanuu na ja'a na ña kini ta endee tivi ma anima na kuenda ña ja'a na ma ña kini. Ta ndisaa tiempu jà'a na tandi'i ña töve va'a ña chànini na chi'in kuñu na.

20 Va ndyo'o, na yöve tu'un i'ya kùu ma ña kūtu'va ndo cha'a' ma Cristu. 21 Va ma tu'un ña kūtu'va ndo ora chīni ndo ña ma ndian kātitu'un cha'a' ra kùu yi mamaa tu'un ndaa ña ìyo chi'in Jesuu. 22 Ma tu'un cha'a' ra jàna'a yi ña ìyo yi ña ndakoo ndo naja kua chīyo ndo tatiempu, vati yakan kùu ma ña jātivi yi ma anima ndo niku, ta ya'a ga jānda'viña'a yi ndo cha'a' ma ña kùuni ndo ña töve va'a. 23 Va ndyo'o ìyo yi ña jandochaa ndo ndo ma chinituni ndo chi'in ma anima ndo. 24 Ta na jandochaa ndiko ndo ma kua koo ndo ma ñuñivi, cha'a' ña jātuvi ma Ndioo ndo takua kùu ra, ti iin ra ndicha va'a ta ndaa ta ií kùu ra.

25 Yakan va vitin, na kä'an ga ndo ma tu'un vata, vati na ka'an ndo ma tu'un ndaa chi'in ta'an ndo, ti ndisaa yo kùu yo iin kuñuni. 26 Tu kuxaan ndo, na ja'a ndo kuenda nuu ndo ta koto jä'a ndo ma kuati, ta ora kuxaan ndo, ta na kü'va ndo ña koo yi ninii nduvi chi'in ndo. 27 Ta na kü'va ndo ña ka'nda ma kui'na tiñu nuu ndo. 28 Ta tu ìyo nda ndyo'o ña kùu ndo ndian su'u, va'a ga ña jàtiñu ndo ta jàña ndo ña su'u ndo, ta jà'a ndo iin tiñu va'a chi'in nda'a' ndo, ikan na koo ta'an ma ndatiñu nuu ndo kuenda ña tìndee ndo ndian chiniñu'u yi. 29 Na kä'an ndo tu'un kini, va'aga ña na ka'an ndo mamaa tu'un vii ma ora kà'an ndo, ikan na tindee yi na ña nani'i na naja kua koo va'a na, ta takan sii kuuni ma ndian chìni yi. 30 Ta na ja'a ndo kuenda nuu ndo, koto künda'vi kuuni ma Tati Ií Ndioo ja'a ndo, vati cha ìyo ma ku'va yi chi'in ndo ña kà'an yi ña ñivi Ndioo kùu ndo, ta cha'a' yakan kùu yi ña ni jakakú ra ndo ora ni chaa ma kivi ña jàchinu ra yi. 31 Ta na jaña ndo tandi'i tu'un kini ña kà'an ndo: takua kùu ma ña ya'a kayuni ndo, chi'in ña kùxaan ndo, chi'in ña chàta'ani ndo kanachaa ko'o ndo ora kànita'an ndo, chi'in ña kàti'ini ndo chata ñivi, ta chi'in tandi'i inga tuku ña kini ña chàta'ani ndo ja'a ndo ndia. 32 Va'aga ña na kuu ndo iin ndian va'a ta vii koo ndo chi'in inga ñivi. Ta na kunda'vini ndo na, ta jaka'nuni ndo ma kuati jà'a ta'ii'iin ndo chata ta'an ndo tava jā'a ma Ndioo ora jāka'nuni ra ma kuatio cha'a' Cristu.

5

Naja kua ìyo yi ña koo ma ñivi Ndioo

1 Vati ndyo'o kùu ndo se'e Ndioo, iin ndian ya'a ga kùuni ra nde'e ra. Yakan va na janini ndo kùu ndo tava kùu ra. 2 Na kuuni ndo nde'e ndo ma ta'an ndo, indukuni ma takua kūuni ma Cristu nde'e ra yo, ta sōkó ra ra ta chī'í ra cha'a' yo takua kùu ora sòkó yo iin mvechala kuenda Ndioo. Ta ora sōkó ra ra kùu yi iin ña va'a ta iin ña xiko nduva'a kuii vii kùu yi kuenda ma Ndioo. 3 Ndyo'o ndian kùu ñivi Ndioo na töve ìyo yi ña ki'vi ndo chi'in ña'a yüvi ñasi'i ndo, ta ña'a chi'in iin ra yüvi ii ndo, ta juuni töve va'a jà'a ndo nï'iin inga ña kini, ta ña nänduku ndo ma ña kukuika ndo. Tandi'i ña'a ña töve va'a nakanini ndo yi a ka'an ndo yi ndia. 4 Na kä'an ndo ma tu'un kini ni tu'un kàti'ini ndo chi'in tu'un ña kà'an ndaa ndo ndia, vati ma tu'un i'ya ña töve ìyo yi ña ka'an yo yi. Va'a ga ña na jaka'nu ndo ma Ndioo chi'in ma tu'un ndo. 5 Ta vitin va cha chìto va'a ndo ti tu ndyo'o ndian kì'vi chi'in ma ña'a töve kùu ñasi'i ndo, a ja'a ndo iin ña kini, a kùuni ndo ndokuika ndo, na küu ni'i ndo nuu ni koo ndo ma nuu chà'nda Ndioo tiñu chi'in Cristu. Ta ndisaa ndian jà'a takan kùu na takua ndian jàka'nu na yutun ií. 6 Ta na kü'va ndo ña kèña'a na ndo chi'in tu'un töve nda kuenda, vati ma Ndioo kuxaan ra chi'in ma ndian töve jàchi'in ma tu'un ra. 7 Ta ña töve kuii ndo'iin ndo chi'in ma ndiakan. 8 Ndyo'o antea ya'a ga naa ma ñuñivi ìyo ndo niku, ta vitin ña ndō'iin ndo chi'in ma Racha'nu, yakan va ndichin va'a ma ñuñivi ìyo ndo. Na kundaa va'a ndo ti se'e ma Racha'nu kùu ndo. 9 Vati ma ñu'ú ra jā'a yi ña na ni'i ndo ma ña ndicha, ña ndaa chi'in ña nduva'a kuii va'a. 10 Na nanduku ndo ja'a ndo ma ña chàta'ani ma Racha'nu. 11 Na ndïkita'an ndo ta na ndö'iin ndo chi'in ma tiñu kini ña jà'a ma ndian ìyo ma ñuñivi naa, ma ndian töve nàkoto na ma Racha'nu, va'aga ña na katakuati ndo ma ña jà'a na ma nuu ndichin ma nuu ka'ìin kua'a' ñivi. 12 Vati ndava kanuu kùuni yo ora kà'an yo cha'a' ma ña jà'a xe'e na. 13 Vati tu ndisaa kuii ma tu'un kà'an yo keta yi ma nuu ndichin nuu ka'ìin kua'a' ñivi, kìndoo kachin va'a yi. Vati ma ñu'ú kùu ma ña jandondichin ndisaa kuii ma nakuyi. 14 Yakan va te'en kà'an yo:

Na ndakoun, yo'o ña kìxi,

Na ndetaun tañu ma ndian chī'í,

Ti Cristu kùu ma ra ni jatuun ra ma iti' kuà'un.

15 Yakan va na kumi kuenda va'a ndo ma ña jà'a ndo chi'in ma ña kà'an ndo. Na köo ndo ma tava kùuni maa ndo, vati na koo ndo va chi'in kua'a' chinituni va'a ndo. 16 Na koo va'a ndo ma tiempu i'ya ta na jaña ndo ma ña töve va'a ña jà'a ndo, vati ma tiempu vitin ya'a ga kini jà'a na. 17 Na jä'a ndo ma ña töve va'a ña kùuni maa ndo, vati na numi nanduku ndo naja kua kutunini ndo ma ña kùuni ma Ndioo ña ja'a ndo. 18 Na töve ìyo yi ña ko'o ndo ndixi, ta kùuní ndo jà'a ra', vati yakan kùu ma ña jà'a ña töve va'a jà'a ndo. Ma ña ìyo yi ña ja'a ndo kuu ña na koo kua'a' va'a ma Tati Ií Ndioo chi'in ndo. 19 Ta na ka'an ndo chi'in ma inga ñivi chi'in tu'un Salmu ta kata ndo iin yaa, iin yaa ña kà'an tu'un ií kuenda ma Racha'nu, kata ndo ta jaka'nu ndo ra chi'in ndisaa kuii anima ndo. 20 Na ku'va ndo ta'vindioo nuu ma ra kùu Tatá yo nani ora cha'a' ndisaa ña jà'a ra cha'a' yo. Ta takan na ja'a ndo chi'in sivi ma Racha'nu chito'o yo Jesucristu.

Naja kua ìyo yi ña koo ma ñivi chìnuni tu'un Jesuu chi'in ma ñivi na

21 Ndyo'o ndian iñu'u chi'in Cristu, ìyo yi ña tiñu'u ndo ta jachi'in ta'ii'iin ndo chi'in ta'an ndo. 22 Ndyo'o ñivi ña'a ña cha tānda'a, na jachi'in ndo ta na tiñu'u ndo ndra kùu ii ndo, ti ña'a kùu ma ña ìyo yi ña ja'a ndo cha'a' ña chìnuni ndo ma tu'un ma Racha'nu. 23 Vati ma ra kùu iian, kùu ra ma ra kuxini nuan, indukuni ma takua ma Cristu kùu ra ma ra kùxini nuu ma veñu'u ma ndian chìnuni. Ta juuni Cristu kùu ma ra jàkakú ra na, vati ndiakan kùu na takua kùu ma kuñu ra. 24 Ti indukuni takua ma ndian chìnuni ta jàchi'in na ma Cristu, ta juuni takan kùu chi'in ma ñivi ña'a cha tānda'a ña jàchi'in vi ndisaa ma ña kà'an ma ra kùu ii vi.

25 Ndyo'o ndra'ii na kuuni va'a ndo nde'e ndo ma ñivi kùu ñasi'i ndo indukuni ma tava Cristu kùuni ra nde'e ra ma veñu'u ma ndian chìnuni ta sōkó ra ra ña chī'í ra cha'a' na. 26 Ta takan kuàndakuu na ndian ií jà'a ra, ta janandoo ra na chi'in takuii ta chi'in ma tu'un ra ndia. 27 Ta takan kūu, ikan na jaya'a ra na nuu ìyo maa ra. Ta takan ndākuu na ndian tacha ta nduva'a kuii vii, ti ni kuu na takua kùu iin ja'ma töve tií yi ta töve meku yi kuenda ra, vati ni kuu na iin veñu'u nduva'a kuii ií ta ndaa va'a. 28 Ta takan ma ndra tānda'a ìyo yi ña kuuni ndra nde'e ndra ma ñasi'i ndra takua kùuni ndra nde'e ndra ma kuñu ndra. Ti ma ra kùuni nde'e ma ñasi'i ra kuuni ra nde'e ra juuni maa ra ndia. 29 Vati nï'iin ñivi töve xàani na nde'e na ma kuñu juuni maa na vati jakachi na yi ta kumi kuenda na yi, indukuni ma tava jà'a ma Jesuu chi'in ma veñu'u ndian chìnuni. 30 Vati ma ndian chìnuni kùu na takua kùu ma kuñu ra. Ta juuni maa yo kùu yo ma kuñu ra ndia. 31 “Yakan va ma ndra'ii ni ndakoo ndra ma tatá ndra chi'in ma'a ndra ora tanda'a ndra chi'in ma ñasi'i ndra, ta ninduvi vi ni kùu vi iin kuñuni.” 32 Ña'a kùu iin ma tu'un xe'e ka'nu nduva'a kuii, va yu'u kà'in cha'a' ma Cristu chi'in cha'a' ma ndian chìnuni tu'un ra. 33 Yakan va ndisaa kuii kivi, ma ta'ii'iin ndo ìyo yi ña kuuni ndo nde'e ndo ma ñasi'i ndo ma tava kùuni ndo nde'e ndo juuni maa ndo, ta ma ña'a cha tānda'a, na tiñu'u vi ma ndra kùu ii vi ndia.

6

1 Ndyo'o ndiakuati chi'in ndian yoko, na jachi'in ndo ma ña kà'an ma tatá ndo chi'in ma'á ndo cha'a' ña cha ndō'iin ndo chi'in ma Racha'nu, vati ña'a iin ña ndaa va'a kùu yi. 2 Iin tu'un Ley ña kà'an Ndioo ña kùu yi ma ña nunuu ta juuni ndaka yi iin tu'un ña chā'a ra nuu ma ñivi ña na jachi'in na ma ña kà'an ma Ley ikan ña kà'an te'en: “Na tiñu'u nduva'a kuiun ma tatáun chi'in ma ma'un, 3 ikan na koo sii va'un kua'a' va'a tiempu ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya.” 4 Ta ndyo'o, ndra kùu tatá, na jäkayuni ndo ma se'e ndo, vati va'a ga ña jakua'nu va'a ndo na ta kundayu'u va'a ndo na ta na jana'a ndo nuu na ma iti' ra, ikan na ki'vi na iti' ma Racha'nu ta kùuni na nde'e na ra ndia. 5 Ndyo'o ndian kùu musu, na jachi'in ndo ndisaa ma tiñu ña tàva ndian chà'nda tiñu nuu ndo ma ñuñivi i'ya. Ta ora jà'a ndo yi na tiñu'u ndo na chi'in ndisaa ma anima ndo, takua jà'a ndo ña jàchi'in ndo ma Cristu. 6 Na ja'a va'a ndo ma tiñu kuenda na, va töve ivaa ma ora nde'e ni na, vaji ora töve na ña ja'a na kuenda ndo ìyo yi ña ja'a va'a ndo ma tiñu kuenda na, va töve ivaa chi'in ndiakan ni, vati iin tiñu va'a kùu yi ña jà'a ndo kuenda Cristu ndia. Vati chi'in ndisaa kuii anima ndo ja'a ndo ma ña kùuni Ndioo. 7 Tandi'i ma ña jà'a ndo, na ja'a va'a ndo yi chi'in ndisaa kuii ma tundeeni ndo. Na ja'a ndo yi ma takua kùuni ndo ña jà'a ndo ma tiñu nuu ma Racha'nu, ta na töve nuu ñivini. 8 Yakan va cha chìto ta'ii'iin ndo, chïto a kùu ndo musu a chàkuu nuna ndo, ni ni'i ndo ma ña ni ku'va ma Ndioo va naja kua kàa ma ña va'a ña jā'a ndo. 9 Ta ndyo'o ndian chà'nda tiñu nuu ndian kùu musu, na tiñu'u va'a ndo ma ndian jà'a tiñu nuu ndo. Na töve jayu'vi ndo na. Na kuku'uni va'a ndo, ti juuni kùu ndo musu ma Racha'nu chito'o yo, ra ìyo andivi. Ta rakan ti iin nuuni ndè'e ra ndisaa ma ñivi.

Na kuàtiñu yo ma ñandee chà'a Ndioo, nuu ndian chìnuni kuenda jàkanaa yo ma kuati

10 Yakan va vitin ndyo'o yani, na ndo'iin ndo chi'in ma Racha'nu, ikan na ndakuu ni'i ndo cha'a' ma ndatu ka'nu ra. 11 Na kasi ndo ndo chi'in ndisaa kuii ma ndatiñu ña chā'a Ndioo nuu ndo, ikan na kundeeni ndo, ta ikan na töve kùu keña'a ma kui'na ndo. 12 Vati töve kànita'an yo chi'in iin ñivi kua kàa maa yo, vati kànita'an yo chi'in kua'a' nuu tati xaan ña chàkunuán' ma iti' andivi. Vati yakán' kùu ma ñán' jà'a tiñu nuu naa nuu ma ñuñivi i'ya, ta chà'ndán' tiñu nuu ma ñivi ña ìyo nuu yi. 13 Yakan va na kasi ndo ndo ta kuàtiñu ndo ndisaa kuii ma ndatiñu ña chā'a ma Ndioo nuu ndo, ikan na kundeeni ndo ma ora ni keta ma kivi xaan, ta ora cha chinu ja'a ndo ndisaa yi, ta na kundeeni ndo tiaga.

14 Yakan va na ku'un ndo ma tu'un ndicha ña chìnuni ndo, ikan na kumi yi ndo takua kùu iin pañu. Ta na ku'un ndo ma ña ndaa ña kùu yi takua kùu iin chaleku ña kùmi yi ndo. 15 Ta na koo yati va'a ndo kuenda na katitu'un ndo ma tu'un Ndioo ña jàna'a yi naja kua kuu koo vii yo chi'in ra. Ña'a kùu yi takua kùu iin ndichan ña tì'i ndo cha'a ndo. 16 Ta ma ña chìnuni va'a ndo ma tu'un ra kùu yi kuenda ndo takua kùu iin kaa kutaa ña kùmi yi ndo. Ta takan kùu jakanaa ndo ma kui'na ora kànita'án' chi'in ndo. 17 Ta ma ña ni jàkakú Ndioo ndo kùu yi takua kùu iin te'e ña chundii yi xini ndo, ta ma tu'un Ndioo kùu yi kuenda ndo takua kuu iin machiti ña chà'a ma Tati Ií Ndioo nuu ndo. 18 Koto ndäkoo ndo ña kà'an ndo chi'in Ndioo: ta nani ora jànini ndo ta ndàkan ndo nuu ra ña na kuta'an ma Tati Ií ra chi'in ndo ora kà'an ndo yi chi'in ra. Na koo yati va'a ndo, ta koto jäña ndo ña kà'an ndo chi'in Ndioo. Ta na ka'an ndo chi'in Ndioo cha'a' ma ñivi chìnuni ma ña kà'an ra ndia. 19 Na ka'an ndo chi'in Ndioo cha'i ndia, ikan na ku'va ra nui ma kua kùu ka'in, ikan na töve yu'vi̱ katitu'in ma tu'un ña ìyo xe'e niku cha'a' Jesucristu. 20 Ndioo kùu ma ra tāchi yu'u ña na katitu'in ma tu'un i'ya nuu ndo, ta cha'a' yakan kuu yi ña indii̱ ma tichi vekaa vitin. Yakan va na ka'an ndo chi'in Ndioo cha'i, ikan na töve yu'vi̱ katitu'in yi nuu ma ñivi.

Ta ña'a kùu tu'un nuu ndi'inia ña tàa Paulu nuu ñivi ìyo ñuu Efesu

21 Ta tàchi̱ ma ra nàni Tíkiku, ra yani yo ña ya'a kùuni̱ nde'i, ra va'a jà'a tiñu kuenda ma Racha'nu, ikan na katitu'un ra nuu ndo ma naja kua ta'in ta niyi kùu ma ña jà'i ndia. 22 Yakan va tàchi̱ ra nuu ndo, ikan na katitu'un ra yi nuu ndo, ikan na kuu jandomani ra ndo. 23 ¡Ma Ndioo, ra kùu Tatá yo, chi'in ma Racha'nu Jesucristu, na ku'va ra ña na koo vii ndo! ¡Ta na ku'va ra ma tundeeni ra nuu ndo, ikan na chìnuni va'a ndo tu'un ra, ta kuuni ndo nde'e ndo ta'an ndo! 24 Ta na koso ra ma ñamani ra chata ndo tandi'i ndyo'o ndian kùuni nde'e ma Racha'nu Jesuu. Ta takan töve jaña yo ma ña kùuni yo nde'o ra endeeni. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Filipu

1

2

3

4

Tutu tāchi racha'nu Paulu nuu ñivi chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Filipu

1

Paulu chi'in Timoteu tàchi ndra tutu nuu ñivi ìyo ñuu Filipu

1 Paulu chi'in Timoteu, ndra jà'a tiñu kuenda Jesuu Cristu, tàa ndi ma tutu i'ya kuenda ndyo'o, ndian kùu ma ñivi Ndioo ìyo ñuu Filipu, ndian indukuni kùu chi'in ma Racha'nu Jesuu. Ta juuni tāchi ndi yi kuenda ndyo'o, ndra kuxini chi'in ndian jà'a kuenda ndian chìnuni tu'un Jesuu. 2 Ma Racha'nu Ndioo ra kùu Tatá yo chi'in ma Racha'nu Jesuu, na ku'va ra ma ñamani ra chata ndo, ta na koo taxiin ma anima ndo jà'a ra ndia.

Kà'an Paulu chi'in Ndioo cha'a' ma ndian chìnuni

3 Nani ora chàku'uni̱ ndo, chà'i ta'vindioo nuu ma Ndioo yo cha'a' ndo. 4 Ta nani cha'a' ora kà'in chi'in ra cha'a' ndo, ya'a chìsii̱ ora jà'i yi, 5 vati indukuni kùta'an ndo chi'i̱n ma tiñu kuenda Ndioo ña jàna'a yo ma tu'un va'a ra nuu ma ñivi, nda ma kivi nunuu ta nda vitin. 6 Chìto va'i ña ma Ndioo, ra kīcha'a jà'a ma tiñu va'a tichi anima ndo, endeeni jàtiñu va'a ra chi'in ndo nda kati jachinu ra yi, nda keta ma kivi ña ni chikoni'i ndiko ma Jesuu. 7 Ya'a ga ndaa kùu yi kuendai tuva chànini̱ ma te'en cha'a' tandi'i ndo, vati ya'a ga va'a kùuni nde'i ndo, ti juuni indukuni kùta'an ndo chi'i̱n chi'in ña kàtitu'un ndo ma ñamani Ndioo, vaji indii̱ tichi vekaa a ka'in cha'a' tu'un Cristu nuu ñivi chà'nda tiñu ñuu ña tu'un ndicha kùu yi, ta kùu yi ma ña sàma anima yo jà'a yi. 8 Vati Ndioo kùu ma ra chìto va'a ma naja ya'a kùuni̱ nde'i ndisaa ndo, vati ndicha kuii kuuni̱ nde'i ndo indukuni takua kùuni ma Racha'nu Jesucristu nde'e ra ndo ndia.

9 Chìkain ñamani nuu Ndioo ma ora kà'in chi'in ra ña na ja'a ra ña na kuuni ga kua'a' ga ndo nde'e ndo ta'an ndo, ta na koo ga ma chinituni ndo ta na kutunini va'a ga ndo ndisaa nakuyi, 10 ikan na kutu'va kachin ndo ja'a ndo mamaa ña va'a. Ta takan kachin na kuu ndo, ta nï'iin ñivi na küu tisokuati ndo ndia, nda kati na chikoni'i ndiko ma Jesuu, 11 vati ndyo'o chi'in tundeeni ma Jesuu cha chā'nu anima ndo kuenda ña ja'a ndo mamaa ña va'a, ta cha'a' yakan jàna'a yi ña ya'a iñu'u ta ka'nu kùu ma Racha'nu Ndioo.

Nuu kà'an Paulu takua kùuni ra koo ra kuenda Cristu

12 Ndyo'o yani, kùuni̱ ña koto ndo ña ndisaa kuii ma ña tà'in ña ndè'i tundo'o tichi vekaa, vàchi tindee ndicha kuii yi ña na kuita kuati tiá kua'a' ma tu'un cha'a' Jesucristu ña jàna'a yo. 13 Vati tandi'i ma ndra jandaru, ndra kùmi vetiñu chi'in kua'a' tiaga ñivi, chìto na ña indii̱ ma tichi vekaa cha'a' ña chìnuni̱ tu'un Jesucristu. 14 Ta ora nde'e ndian chìnuni tu'un ra ña indii̱ ma tichi ma vekaa, nduva'a kua'a' na cha kùuni ga na jana'a na ma tu'un Ndioo nuu ma ñivi, ta na tükuii yu'vi na, ta chi'in tiaga ndatu kàtitu'un na nuu ma ñivi cha'a' ma Jesuu.

15 Ndicha va'a ña ìyo uvi uni ndian kà'an cha'a' ma Jesuu, va cha'a' ña xàani na ta ya'a tixin na ndè'e na yu'u, va ma inga na vii kà'an na cha'a' ma Jesuu ta kùuni na nde'e na ra. 16 Ìyo ndian kà'an cha'a' ma Jesuu va chi'in ña nduva'a kuii kùuni na nde'e na yu'u, vati chìto na ña Ndioo kùu ma ra chà'a ma tiñu i'ya nui ña na katitu'in ma tu'un va'a ña kà'an cha'a' Jesuu. 17 Ta ìyo inga ndian kà'an na ña kùu ma ña kùuni maa na, ta töve va'a chànini na chi'in anima na ora kà'an na, vati kùuni na ña na kosoi tiaga kuati vitin ña cha indii̱ tichi vekaa i'ya. 18 Vaji takan jà'a na, na küa tuva takan. Vaji ndava nikuuni kùu yi, chi'in ña va'a chànini na a töve, ña kà'an na cha'a' Jesuu; chìsii̱, vaji takan kùu yi. Ta tiaga ni sii kùuni̱, 19 vati chìto va'i ña tandi'i ma ña tà'an chi'i̱n i'ya nuu indii̱ tichi vekaa iin ña ni ja'a yi ña ni keta va'i cha'a' ña kà'an ndo chi'in Ndioo cha'i chi'in cha'a' ña tìndee ma Tati Ií ma Jesuu Cristu yu'u. 20 Vati yu'u, va'a kuuni̱ ta ndàtui ña töve kùkanui ña ka'in tu'un Cristu nuu ñivi. Va va'aga tu ka'in chi'in tundeeni ra ta takan kuu jaka'nui ra chi'in ndisaa ma ñandei ìyo kuñui, vaji tu juuni ìyo nditogai a tüvi. 21 Vati tu kindoo nditogai va kuenda Cristu ni koi, ta kùu yi iin ña va'a kuendai, va tu kuvi̱, tiaga va'a kùu yi. 22 Vati tu ìyo nditogai ma ñuñivi i'ya kuu ja'i tiaga ma tiñu va'a kuenda ma Racha'nu Jesuu. Yakan va na töve chìtoi ndava kùu ma ña va'a ña kùu kachi̱n. 23 Ya'a ga ndetiñu kùu yi kuendai ma ninduvi ma ña takan: iin chiyo, ndava kùuni kuvi̱, ikan na kuu ku'in koi chi'in Jesuu, vati yakan kùu yi iin ma ña va'a nduva'a kuii kuendai, 24 va ma inga chiyo va'a ga kùu yi kuenda ndo ña na koo nditoi ñuñivi i'ya. 25 Ta cha'a yakan kùu yi ña chìto va'i ña ni kindoi chi'in ndo, ikan na kuta'in chi'in ndo, ta takan kuu keta ndo iti' nuu, ta ikan na kusii ga ndo chi'in ma ña chìnuni ndo ndia, 26 ikan na sii tiaga kuuni ndo ja'a yi ña na jaka'nu ndo Jesucristu ora ni nde'e ndo yu'u inga cha'a'.

Na koo yo takua ka'an tu'un va'a Jesucristu

27 Ndyo'o kùu ndo ma ndian chìnuni tu'un Cristu. Yakan va na ja'a ndo kuenda nuu ndo ta na koo ndo ma kua ka'an ma tu'un cha'a' ra. Ta yu'u tu chai kunde'i ndo a töve, kuuni̱ taso'i cha'a' ndo ña ìyo tu'va ndo chi'in ma tu'un cha'a' Cristu, ta na ndo'iin ndo chi'in ma tiñu jà'a ndo cha'a' ma ña chìnuni ndo ma tu'un ra. 28 Ta na chïnuni ndo ña jayu'vi ma ndian kùuni kuati nde'e na ndo. Ta ña'a kùu iin ma ku'va kachin ña ma ndiakan kuà'an na ma iti' ni kuvi na, ta iin tiempuni juuni kùu yi iin ku'va ña ni kakú maa ndo. Ta ma tu'un i'ya vàchi yi kuenda Ndioo. 29 Vati cha'a' ma Jesuu, töve uvanuu ña chinuni yo tu'un ra kùu yi ña kuu koo va'a yo, ti juuni chā'a Ndioo ña na nde'o tundo'o cha'a' ra ndia. 30 Ndyo'o chi'in yu'u indukuni ndè'o tundo'o cha'a' Jesuu. Ta nī'i ndo tu'un naja kua cha ndē'i tundo'o, ta vitin juuni chìto ndo ña chà'a ndo kuenda ña nde'egai tundo'o ndia.

2

Na koo yo kua ìyo Jesucristu

1 Yakan va tu cha ìyo tundeeni Cristu chi'in ndo kuenda jàndomani ndo ta'an ndo, ta tu ndòmani ndo jà'a ra cha'a' ma ña ya'a ga kùuni ra nde'e ra ndo, ta tu ìyo Tati Ií Ndioo chi'in ndo, ta tu nàkoto ndo nda cha'a' kùu ña ya'a ga u'vini ma Ndioo nde'e ra ndo chi'in cha'a' ña ya'a ga kùnda'vini ra ndo, 2 tu takan ìyo ndo, nduva'a kuii sii ni kuuni̱, tuva vii va'a ìyo tandi'i ndo, ta ndo'iin tandi'i ndo chi'in cha'a' ma ña nduva'a kuii kùuni ndo nde'e ndo ta'an ndo, chi'in iin ni ma ña kua chànini ndo, ta iin nuu ni ma ña chànini ndo ja'a ndo. 3 Na jä'a ndo nï'iin nakuyi tuva ya'a ga tixin kùuni ndo a tu ya'a ga tayi kùuni ndo ndia. Va'a ga tu ni ja'a ndo iin nakuyi, na ja'a ndo yi chi'in anima vita ndo, ta ma ta'ii'iin ndo na tiñu'u ndo ma inga na ña iin ndian va'a ga kùu na kua maa ndo. 4 Ta na nänduku ndo ma ña va'a kùuni maa ndo, vati na kutu'un ndo nanduku ndo ma ña va'a kuenda ma ii'iin inga na ndia.

5 Na indukuni nakanini ndo ma takua nākanini ma Jesuu niku. 6 Vati ma Jesuu, vaji Ndioo kùu ra, töve nī chikan ra nuu Ndioo ña na kuu ra indukuni ma takua kùu ra. 7 Vati jāchiyo ra ra takua kùu ra niku, ta kī'in kuenda ga ra ña kùu ra iin ra jà'a tiñu takua kùu iin musu, ta kāku ra takua kàku ndisaa yo ñuñivi i'ya. 8 Ta ora cha ndākuu ra takua kùu maa yo tajan jākunda'vini ra juuni maa ra, ta jāchi'in ra tandi'i ña kà'an Ndioo, nda kati chā'a ra ña na kuvi ra nuu kruu. 9 Yakan va Ndioo jāka'nu ra ra ta chā'a ra iin tiñu ka'nuga nuu ra, ta nī'i ra iin ma tiñu ta iin sivi ka'nuga kua tandi'i ma sivi ña ìyo. 10 Yakan va ora kuni na ma sivi ma Jesuu ìyo yi ña kunandi chiti ma tandi'i ma ndian ìyo andivi, chi'in ndian ìyo ma ñuñivi i'ya, chi'in ndian cha chī'í ndia, 11 ta tandi'i na na nakoto na ña Jesuu kùu ma Racha'nu chito'o na, ta na katitu'un na ña takan kùu ra. Ta takan ni tiñu'u na ma Racha'nu Ndioo, ra kùu Tatá.

Ma ndian chìnuni tu'un Jesuu kùu na takua kùu ma ñu'ú ña jàtuun ma andivi

12 Yakan va ndyo'o yani ndian nduva'a kuii kùuni nde'i, va takua ndyo'o nani ora, ora ìyoi chi'in ndo jāchi'in ndo ma ña kà'in, yakan va na jachi'in ndo tiaga ma ña kà'in ma vitin ña ya'a ga chika ìyoi. Ta na kuàtiñu ndo jàna'a ndo, ti ndicha kuii kùu ndo ndian cha kākú. Va na tiñu'u ndo Ndioo ora jà'a ndo yi, 13 vati Ndioo jàketa ra ña nakanini ndo ja'a ndo ma ña va'a ta juuni rakan tindee ra ndo ña na jachi'in ndo ta ja'a ndo tandi'i ma ña kùuni ra.

14 Töve ka'an xaan ndo a kanita'an yu'u ndo, ora jà'a ndo nda ña nikuuni ña jà'a ndo, 15 ikan nï'iin ma ñivi na küu tisokuati ndo ti töve ìyo kuati ndo. Ta takan na kuu ndo ndian se'e Ndioo chi'in nï'iin kuati ma tañu ma ñivi töve va'a jà'a chi'in ndian ya'a ga ìyo kuati ñuñivi i'ya. Vati ma tañu ma ñivi ñuñivi i'ya kùu ndo ndian ya'a tacha ma takua tacha ma chele ma nuu ma ñuñivi nduva'a kuii naa. 16 Ta jana'a ndo ma tu'un ña kà'an cha'a' naja kua kuu koo va'a yo, ikan ora keta ma kivi ña na kichaa ndiko ma Jesuu, ma ñuñivi i'ya, ndava va'a kùuni̱ cha'a' ma ña jà'a ndo, vati cha chìto va'i ti ndisaa tiñu jà'i ti töve ni ja'a ka'a ni̱ yi. 17 Vaji ni nde'i tundo'o nda kati kuvi̱ ta kùi takua kùu iin ña sokó yo nuu Ndioo cha'a' ma ña katitu'in ma tu'un cha'a' Cristu nuu ndo indukuni takua ma ña chìnuni ndo ma tu'un ra kùu yi iin ña sokó ndo nuu ra ndia. Ta vaji takan kùu yi, va yu'u chìsii̱, ta kuta'in ña juuni chisii̱ chi'in ndo ndia. 18 Ta ndyo'o na kichi sii kuuni ndo ndia, ta na kuta'an ndo cha'a' ma ña chìsii̱ ndia.

Tàchi Paulu ma Timoteu chi'in Epafroditu ñuu Efesu

19 Yakan va ndàtui ña na ku'va ma Racha'nu Jesuu ña na kuu tachi̱ numini ma Timoteu nuu ndo, ikan na nduva'a kuii kichi sii kuuni̱ ora ni'i̱ ma tu'un cha'a' ndo. 20 Vati töve nàta'in nï'iin ma inga ndian chànini takua chànini yu'u, uvanuu Timoteu kùu ra ña chànini ra takan, ti nàkanini ndicha kuii ra cha'a' ma ña va'a kuenda ndo. 21 Vati tandi'i tiaga na nànduku na ma ña kùuni maa na, va na töve nànduku na ma ña kùuni Jesuu ña na ja'a na. 22 Va ndyo'o cha chìto va'a ndo ma tiñu va'a ña jà'a ma Timoteu chi'i̱n ña kàtitu'un ra nuu ma ñivi ma tu'un ña kà'an cha'a' ña ni kakú yo, ta tìndee ra yu'u ma takua kùu iin se'i. 23 Yakan va ndàtui ña ni tachi̱ ra nda ora ña nde'e ji'nai ma naja kua kuàndita ma ña ta'in, 24 vaji chìnuni̱ ña ma Racha'nu ni ku'va ra ña na numini kuu kunde'i ndo ndia.

25 Ta vitin chànini̱ jachikokani̱ ndikoi ma ra yani yo Epafroditu nuu ndo, ma ra kùu merui, ma ra jà'a tiñu indukuni chi'i̱n, takua jàtiñu iin ra jandaru. Ta rakan kùu ma ra tāchi juuni maa ndo nui, ikan na ja'a ra ma tiñu ña chìniñu'i. 26 Ya'a ga kùuni ra kunde'e ra ndo, ta ya'a ga nàkanini ra cha'a' ndo vati chìto ndo ña ku'vi ra. 27 Ta ndicha kuii ña ku'vi ra niku, ta ndava chani kuvi kuii ra niku, va ma Ndioo kūnda'vini ra ra, va na töve uvaa rakan ti nda yu'u ndia, ikan na töve nduva'a kuii nda'vi kuuni̱. 28 Yakan va ya'a ga kunumi ña ni tachi̱ ra nuu ndo, ikan na kichi sii kuuni ndo na nde'e ndo ra inga cha'a', ta juuni ikan na töve nda'vi kùuni̱ cha'a' ndo ndia. 29 Ora chaa ra ma nuu ndo na sii kuuni ndo nde'e ndo ra, ma takua kùu iin yani ndo cha'a' ma Racha'nu Jesuu, ta na tiñu'u nduva'a kuii ndo ra chi'in ma ndian kùu takua kùu ra, 30 vati chani kuvi kuii ra niku cha'a' ña jà'a ra tiñu kuenda ma Jesuu. Ta chani kuvi kuii ra cha'a' ña chà'a ra tu'un ña jà'a ra ma tiñu kuendai, ta ndyo'o ña küu ja'a ndo ma tiñu chiniñu'i niku.

3

Ma ña ndicha va'aga kùu yi ña nakoto yo ma Racha'nu Jesucristu

1 Ta vitin ndyo'o yani, na sii kuuni ndo nde'e ndo ma ña jà'a ma Racha'nu Jesuu. Ta kuendai na töve kayuni tuva nunuuni nunuuni kà'in ma ña cha tāi, vati kuenda ndo ya'a ga chìniñu'u ndo yi. 2 Na kumi kuenda va'a ndo ndo chi'in ma ñivi ya'a xaani nde'e na yo, kùu ndian takua kùu ma ina, chi'in ma ndian jà'a ña töve va'a chi'in ma ndian chà'nda kuatí na ma kuñu yo, ti kàti na ña ìyo yi ña koo iin ku'va ma nuu ika kuñu yo kuenda ña na kakú yo chi'in Ndioo. 3 Vati ma ku'va ña ndicha va'a ña chana'a ìyo yo kuenda Ndioo kùu ma ña jàka'nu yo ra chi'in Tati Ií ra ña ìyo tichi anima yo, ta chi'in ña ya'a sii kuuni yo cha'a' ña ñivi kuenda Jesucristu kùu yo. Töve ìyo yi ña nanduku yo ña tà'nda ñii nuu ika yo a inga nakuyi ña jà'a ma ñivini kuenda koo va'a yo nuu Ndioo, takan chànini ndiakan. 4 Tu chìnunio ña ndicha kùu yi ña kindoo va'a yo chi'in Ndioo cha'a' ma ña jà'a maa yo, va tüvi inga yo kindoo va'aga nuu ra takua kindoo mai tuva takan. 5 Vati yu'u juuni chàndaka na ña na ka'nda ma sutu ñii̱ nuu ikai ma ora já kētai una kivini ña kākui niku. Ta ñivi ndian ñuu Israel kùi, ta tata Benjamín kùi ndia. Juuni tandi'i tata nuu kīchi̱ kùu na nda vitin ndian Hebreu. Ta kuenda ña kà'an yo ña ra jàchinu ma tu'un ley Ndioo tāa Moisés, kùu ka'in ña juuni kùi iin ra fariseu. 6 Ya'a ga kùuni̱ jachinui ma tu'un Ndioo, yakan va chākunui jànde'i tundo'o chata ma ndian chìnuni tu'un Jesucristu niku, ti chànini̱ ña töve va'a jà'a na niku. Ta cha'a' ña jākui ma ña kà'an ma ley Ndioo, nï'iin ma ñivi na töve kùu tisokuati na yu'u, ti iin ra ndaa kùi kuenda jàchinui ma ley Ndioo.

7 Va tandi'i ma ña'a ya'a ga va'a kùu yi kuendai niku, va vitin chìto va'i ña tüvi nda kuenda yi, uvanuu ña na nakotoi Jesucristu ìyo kuenda. 8 Ta tandi'i ña kī'i̱n kuendai niku ña ìyo ñuñivi i'ya tüva chiniñu'i yi. Vati vitin uvaa ña ka'nu kuendai kùu yi ña tandikui kuà'in chata ma Racha'nu Jesuu. Ta cha'a' Jesuu kùu yi ña nāa tandi'i nakuyi, ta ndisaa kuii nakuyi ndè'i yi takua kùu iin ma cha'an ni, cha'a' ña ya'a kùuni nde'i Jesuu. Ta kùuni chai nakotogai ra tiaga, 9 ta na chai koi indukuni chi'in ra. Na töve nàndukui ña kui iin ra ndaa jà'a ña jàchi'i̱n ma ley ndian judíu, vati nàndukui kùi iin ra ndaa cha'a' ña chìnuni ña jā'a Jesuu cha'i. Ma ña kùuni̱ ka'in kùu yi ña na kùu yo ndian ndaa jà'a Ndioo cha'a' ma ña chìnuni yo tu'un Jesuu. 10 Va ma ña kùuni̱ kùu ña nakotoi ma Jesuu, ta kùuni kotoi ma ndatu ma takua nātaku ra niku, ta kùuni nde'i ma tundo'o takua ndē'e ra tundo'o, vaji tu kuvi̱ indukuni takua chī'í ra ndia, 11 vati ndàtui ña Ndioo ni janataku ndiko ra yu'u tañu ndian chī'í.

Kumani tiaga chaa yo ma nuu kùuni yo chaa yo

12 Na töve kùuni ka'in ña cha nī'i̱ ma tandi'i nakuyi ña ìyo yi ña ni'o nuu Jesucristu, ta na töve kùuni ka'in ña iin ra ndaa nduva'a kuii kùi ndia, va juuni ndàtui iti' nuu, ta jàtiñui chi'in ndisaa animai, ña kùuni jakanai ra takua cha jākanaa ra yu'u kuenda ra. 13 Na töve kà'in ña juuni mai kùu iin ra ña cha jākanai ma nuu ni koi iti' nuu, ta ma ña jà'a ndicha kuii̱ kùu ña na naani̱ ma ña cha kīndoo iti' chata, ta jatiñui cha'a' ma ña vàchi iti' nuu, 14 ikan na chai ta kùu jakanai ndisaa ña va'a ña ìyo andivi, vati Ndioo kāna ra yo, ikan na ndaki'o yi ja'a Jesucristu.

15 Tandi'i yo takani cha chìnuni ma ña kà'an Ndioo. Ìyo yi ña nakanini yo ma takani ta na töve sàma yo yi. Tu ìyo nda ndyo'o siin chànini ndo ma cha'a' nakuyi, juuni ni ku'va ma Ndioo ña na koto ndo ma ña va'a chi'in ña töve va'a. 16 Yakan va vitin ndicha kuii ìyo yi ña koo yo ma takua takani ìyo yo niku chi'in ma ña cha nī'o.

17 Ndyo'o yani, na ja'a ndo ma takua jà'i, ta na ja'a va'a ndo kuenda ma takua ìyo ma ndian jà'a takua jàna'a ndi chi'in ma ña takani jà'a ndi. 18 Ya'a ga kua'a' cha'a' kā'in chi'in ndo, ta nda vitin chi'in takuii tinui chàkui ña kà'an tukui nuu ndo ña ìyo kua'a' ñivi ña töve chìnuni na ma ña ndaa cha'a' ña chī'í Jesuu nuu kruu kuenda yo niku. 19 Ta ndiakan ni naa na cha'a' ma ña töve chìnuni na. Ta ndisaa tiempu nànduku na ma ña kùuni maa na. Ndian cha ndākuu kini ta ya'a ga iti' kùuni na, yakan va tüva kukanuu na cha'a' ña jà'a na. Ta uvani cha'a' tandi'i ma ña ìyo ma ñuñivi i'ya titunini na. 20 Va kuenda maa yo ma ñuu ndicha yo kùu ma andivi, ti ni koo yo tikan chi'in Ndioo. Ta juuni andivi ni kichi ndiko ma Racha'nu Jesucristu ra ni jakakú yo. Ta kuenda rakan ndàtu yo chi'in ndisaa anima yo nani kivi. 21 Ta rakan kùu ra ni sama ra ma kuñu yo ña ya'a ga nda'vi kùu yi, ikan na kuu yi takua kùu ma kuñu ma Jesuu ña ya'a ga vii kàa yi ta tacha yi. Ta ni ja'a ra yi chi'in ma ndatu ra ña kuàtiñu ra ña ka'nda yi tiñu nuu ma tandi'i nakuyi.

4

Na kusii va'a kuuni̱ ña ndō'iin ndo chi'in Jesuu

1 Yakan va ndyo'o yani, ndian ya'a ga kùuni̱ nde'i, ndian ya'a ga kùuni̱ kunde'i, ndian chìnuni ma ña kà'in ndian jà'a ña ya'a ga chìsii̱ ta tayi kùuni̱ cha'a' ndo, na koo va'a ndo, ta na töve ndakoo ndo ña chìnuni ndo ma tu'un Racha'nu Jesuu. 2 Jànini̱ ma ña nàni Evodia chi'in ma ña nàni Síntique na jando'iin tu'un vi cha'a ña kùu vi ma iin ta'an vi cha'a' ña chìnuni vi ma tu'un Jesuu. 3 Ta yo'o yani, ra ya'a ga va'a kùu merui, ra jàtiñu indukuni chi'i̱n, chìkain ñamani nuu̱n ña na tindeun vi, vati jātiñu vi indukuni chi'i̱n ma ora chàkuu ndi kàtitu'un ndi ma tu'un va'a cha'a' Cristu nuu ma ñivi niku, indukuni chi'in ma Clemente chi'in ma inga tiaga ma ndra jàtiñu chi'i̱n. Vati cha ìyo ma sivi ndo nuu ma tutu ña kà'an nda ñivi ni koo na chi'in Ndioo endeeni. 4 Yakan va na sii va'a kuuni ndo ña ìyo ndo chi'in Jesuu. Ta jàkuku'uni ndikoi ndo, na sii kuuni ndo. 5 Ta na tandi'i ma ñivi na nakoto na ndo takua kùu iin ndian nduva'a kuii va'a ta ya'a iñu'u, vati ma Racha'nu Jesuu chani kuyatin kichaa ra inga cha'a'. 6 Koto kütu'un ndo cha'a' nï'iin nakuyi, vati ndisaa tiempu, na ndakan ndo ña chìniñu'u ndo nuu Ndioo ora kà'an ndo chi'in ra, ta ku'va ndo ta'vindioo nuu ra ndia. 7 Takan ìyo yi ña ja'a ndo, ikan na ku'va Ndioo ña na koo ma tundeeni ra chi'in ndo. Ta ma tundeeni ikan nduva'a ka'nu yi ña ni küu kutunini yo ndisaa yi. Yakan kùu yi ña kùmi yi ma anima yo chi'in chinituni yo cha'a' ña cha ndō'iin yo chi'in Cristu Jesuu.

Na nakanini ndo cha'a' tandi'i ma ña va'a

8 Cha'a' nuu ndi'i nia jàkuku'uni̱ ndo, ndyo'o yani, ña na nakanini ndo cha'a' ma ña ndicha ta ma ña iñu'u, ta na nakanini ndo cha'a' ma ña ndaa chi'in ña va'a, ta na nakanini ndo cha'a' ma ña nduva'a kuii kùuni ma ñivi nde'e na. Ndisaa ña'a ìyo yi ña jaka'nu ndo yi. 9 Na jakua'a ndo ta jachinu va'a ndo tandi'i ña jāna'i nuu ndo ña kùu ma tu'un ña kā'in chi'in ndo. Ta yakan kùu ma ña chīni ndo ta ndē'e ndo jā'i. Yakan va na jakua'a ndo ta jachinu va'a ndo yi, ta takan koo ma Ndioo chi'in ndo, ra chà'a ña na koo vii anima ndo.

Paulu chà'a ra ta'vindioo cha'a' ña sòkó ndian chìnuni ñuu Filipu

10 Ya'a ga sii kùuni̱ ña ìyoi kuenda ma Racha'nu Jesuu vati ndyo'o cha kīcha'a ndiko ndo nàkanini ndo cha'i. Va na töve kùuni ka'in ña ndyo'o cha nāani ndo yu'u niku, vati kùuni̱ ka'in ña ndyo'o ña nï'iin cha'a' takä'an kùu tindee ndo yu'u. 11 Töve kà'in takan ña chìniñu'i iin nakuyi, vati cha chìto va'i naja kua chisii̱ chi'in ña ìyo nui. 12 Chìtoi koi takua kùuni ma ndian ìyo nda'vi, ta juuni chìtoi koi takua ìyo ma ndian kuika ndia. Cha kūtu'vai naja koo va'i chi'in ma ninduvi nakuyi, juuni chìtoi ma takua kùuni yo ma ora nduva'a kuii va'a kùuni yo ta chisoko yo ndia, ta juuni chìtoi ma takua kùuni yo ma ora ña ndava chakoso ma nakuyi nuu yo chi'in ma ora nï'iin nakuyi na töve ìyo nuu yo ndia. 13 Ndisaa kuii ma kuati kùu ndondaa yi, ta ndisaa ña va'a kùu jà'i, vati Jesucristu kùu ma ra jà'a kuenda yu'u ta chà'a ra ma ndatu ra nui. 14 Vaji takan kùi, va ndyo'o juuni va'a jā'a ndo kuendai. Yakan va va'a ni ta'an jā'a ndo ña tīndee ndo yu'u ña kundei ma tundo'o ña ndè'i vitin. 15 Ta ndyo'o ndian chìnuni ña ìyo ñuu Filipu cha chìto ndo ña uvaa ndyo'oni kùu ndo ma ndian tīndee yu'u chi'in ña sōkó ndo nui ma ora kīcha'i kàtitu'in ma tu'un cha'a' Cristu ora kēi ñu'u' Macedonia. Nï'iin inga ndian chìnuni inga ñuu tīndee na yu'u takua jā'a ndo chi'i̱n. 16 Ta juuni ora ìyoi ma ñuu Tesalónica niku, ta tāchi ndiko ndo ma ña sōkó ndo nui ma ora chīniñu'i ma nakuyi. Kua'a' cha'a' jā'a ndo takan. 17 Na töve ndatui nani ora ma ña sòkó ndo nui, ti ma ña sòkó ndo kuenda Ndioo kùu yi, ta ndàtui ña Ndioo ni ti'i ra kuenda yi ta ni ndokua'a yi kuenda ndo. 18 Vati ma ña sōkó ndo nui cha nī'i̱ tandi'i yi ta ndava chākoso yi nui chi'in ma ña tāchi ndo nui chi'in ma ra nàni Epafroditu. Ta ma ña tāchi ndo nui kùu yi takua kùu ma xiko kutu ña nduva'a kuii vii cha'an ña sōkó ndo nuu Ndioo. Ta ya'a chìsii Ndioo cha'a' ma ña jà'a ndo iin ma ña jàka'nu ndo ra ma takua kùu iin ma ña nduva'a kuii vii cha'an kuenda Ndioo. 19 Yakan va ma Racha'nu Ndioo ra tìñu'i, ni ku'va ra nuu ndo tandi'i ma ña chìniñu'u ndo, nda cha'a' ndisaa ña va'a ta ka'nu ña ìyo chi'in Jesucristu. 20 Ndicha ña nduva'a kuii ka'nu kùu ra kùu Ndioo Tatá yo. Yakan va na jaka'nu yo ra endeeni. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tu'un nuu ndi'i nia ña kà'an Paulu

21 Na kaña'a ndo chi'in tandi'i ñivi ìyo ñuu Filipu kuendai, ndian kùu ñivi Ndioo cha'a' ña chìnuni na ña jà'a Jesuu. Ma ndian kùu yani yo, ndian jà'a tiñu indukuni chi'i̱n juuni tàchi ndra saludu nuu ndo ndia. 22 Ta juuni tàchi ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Roma saludu nuu ndo. Ta ma ndian chìnuni ña jàtiñu ve'e ma ra kùu rey César tàchi na iin saludu ka'nu ga nuu ndo ndia.

23 Ta chìkain ñamani nuu ma Racha'nu Jesucristu ña na ku'va ra ma ñamani ra chata tandi'i ndo. Takan na kuu yi. Amén.

Tutu Colosa

1

2

3

4

Tutu tāchi racha'nu Paulu nuu ñivi chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Colosa

1

Tàchi Paulu chi'in Timoteu iin tutu nuu ñivi ìyo ñuu Colosa

1 Yu'u, Paulu, ra kùu tatun Jesuu Cristu ti takan kùuni Ndioo ña na kui, indukuni chi'in ma ra yani yo Timoteu, 2 tài ma tutu i'ya kuenda ndyo'o yani ìyo ñuu Colosa, ndian chìnuni tu'un Cristu ta kùu ií ndo jà'a Ndioo. Ma Ndioo, ra kùu Tatá yo na koso ra ma ñamani ra chata ndo, ta na ja'a ra ña na koo taxiin ma anima ndo ndia.

Kà'an Paulu chi'in Ndioo cha'a' ma ndian chìnuni ìyo ñuu Colosa

3 Nani ora, ora kà'an ndi chi'in Ndioo, chà'a ndi ta'vindioo nuu ma ra kùu Tatá ma Racha'nu Jesuu cha'a' ndo. 4 Vati cha nī'i ndi ma tu'un cha'a' ndo, ña nduva'a kuii chìnuni ndo ma tu'un ma Jesuu ta chi'in ma ña nduva'a kuii kùuni ndo nde'e ndo ma ndisaa ñivi ìyo kuenda Ndioo. 5 Cha'a' yakan kùu yi ña chìsii ndo cha'a' ma ña va'a ndàtu ndo ña ni ni'i ndo nda'a' Ndioo ora koo ndo chi'in ra ma andivi. Vati cha chīni ndo ña takan kà'an ma tu'un ndaa ña kà'an ra. 6 Ma tu'un ndaa i'ya cha chīnu yi nuu ndo, takua kùu ninii ma ñuñivi nuu cha ya'a ga kua'a' ma ñivi kuàkutu'va na ta kuàkua'nu ma anima na jà'a yi, indukuni ma takua kūu chi'in ndo ma nda ora ña chīni ndo ta chīto va'a ndo ma tu'un ndaa, ña kà'an cha'a' ma ñamani Ndioo kuenda ndo. 7 Tu'un i'ya kùu ma ña jāna'a ma ra Epafra, ra ya'a kùunio nde'o, ma ra jàtiñu chi'in yo, ta rakan kùu ra jà'a iin tiñu va'a ña chā'a Jesuu nuu ra kuenda ma ña va'a maa ndo. 8 Epafra kùu ma ra nda'a ma tu'un cha'a' ndo nuu ndi, chi'in cha'a' ma ña nduva'a kuii kùuni ndo nde'e ndo ma ñivi ta'an ndo jà'a ma ndatu ña chà'a ma Tati Ií Ndioo nuu ndo.

9 Ta cha'a' yakan kùu yi ña nda ma ora chīto ndi naja kua cha ìyo ndo, na töve ndàkoo ndi ña kà'an ndi chi'in Ndioo cha'a' ndo, ta chìkan ndi nuu ra ña na ku'va ra ña na koto kachin va'a ndo ndisaa kuii ma ña kùuni ra. Vati chà'a ma Tati Ií ra ma chinituni ña kùu kutunini ndo kua'a' va'a ndisaa kuii nakuyi. 10 Ta takan juuni kùu koo ndo ma takua kùuni ma Racha'nu Jesuu ña ja'a ndo, ti iin ra iñu'u kùu ra. Takan ìyo yi ña ja'a ndo ma takua chàta'ani ra. Ti takan kùu ja'a ndo kua'a' nuu tiñu va'a takua kùuni ra, ta ikan na kuu chaa va'a ga ndo ña na nakoto ndo ma Ndioo. 11 Ta juuni takan na ku'va ra ma ndatu ka'nu chi'in tundeeni ra nuu ndo. Ta ikan takan chi'in ma tundeeni ikan kùu kundeeni ndo ta kùu koo taxiin ndo ma nuu ñuñivi i'ya. 12 Ta juuni tu takan ja'a ndo, ni koo siini ndo ora ku'va ndo ta'vindioo nuu ma Tatá yo Ndioo. Ta rakan cha jāndondaa ra ndo, ikan na kuu ni'i ndo ma tundeeni ra ña ni ku'va ra nuu ndo, ma ndyo'o ndian kùu ñivi ra, ndian chìto kachin va'a ma iti' ra nuu chà'nda ra tiñu. 13 Ndioo kùu ma ra jākakú yo ma nuu naa, nuu chà'nda ma kui'na tiñu, ta ndāki'in ra yo kuà'an yo chi'in ra ma nuu chà'nda ma ra Se'e ra tiñu, ra ya'a kùuni ra nde'e ra. 14 Ta cha'a' nií Jesuu kùu yi ña jàkakú ma Ndioo yo ta jànaa ra ma kuati ña jà'a yo.

Ndomani ndiko yo kuenda Ndioo cha'a' ña chī'í ma Jesuu cha'a' ma kuatio

15 Ndioo kùu ma ra na küu nde'o, va Jesuu kùu ma xinda'vi ra ña kùu nde'o. Ta juuni Jesuu, ra Se'e Ndioo, kùu ma ra ka'nu ga kua nuu tandi'i ña tùvi ma ñuñivi i'ya. 16 Ta cha'a' Jesuu kùu yi, ña jātuvi ma Ndioo tandi'i ma ña ìyo ma andivi chi'in tandi'i ma ña ìyo ma nuu ñu'u ñuñivi ndia. Ta juuni jā'a ra ña tūvi ma ña kùu nde'o chi'in ma ña töve kùu nde'o ndia, indukuni ma takua kùu ma ndian kùu rey, ta ma ndian tati xaan chà'nda tiñu, ta tandi'i ndian ìyo ndatu ndia. Tandi'i yakan, tūvi jā'a Ndioo chi'in nda'a' Jesuu ta kuenda ra kùu yi ndia. 17 Ji'na ga ma Jesuu kùu ma ra ìyo ta yoso nuu ra nuu tandi'i nakuyi, ta jā'a ra ña ìyo va'a tandi'i nakuyi ma ñuñivi i'ya ndia. 18 Ta juuni Jesuu, kùu xini ma kuñu yo, ta ma ña'a kùuni yi ka'an yi ña rakan kùu ma ra kuxini nuu ma ndisaa ndian chìnuni tu'un ra. Ta ma ra nunuu, ji'na ga ra nātaku ndiko ña chī'í ra, ikan na ni'i ra ma tiñu ka'nu ga kua nuu tandi'i nakuyi. 19 Vati ya'a ga chìsii Racha'nu Ndioo, ti Jesucristu kùu ra indukuni ma takua kùu maa ra. 20 Ta chi'in Jesuu, jā'a ma Ndioo ña na jandomani ra tandi'i nda ña ni kuuni, nda ma ña ìyo ma ñuñivi chi'in tandi'i ma ña ìyo ma andivi ndia. Ta takan juuni kùu koo va'a na cha'a' ma nií ña sōkó ma Jesuu ña chāti ra nuu ma kruu.

21 Ndyo'o taji'na niku ya'a ga chika ìyo ndo nuu Ndioo, ti töve kùuni ndo nde'e ndo ra ta töve chìnuni ndo ma tu'un ra chi'in ndisaa ma anima ndo, cha'a' ma ña kini jā'a ndo niku. 22 Va vitin, cha jāndomani Jesucristu ndo nuu Ndioo cha'a' ña sōkó ra kuñu ra nuu Ndioo ora chī'í ra. Ta takan jā'a ma Jesuu, ikan na kuu ndaka ra ndo nuu nda Ndioo, ikan na kuu ndo ndian ií kuenda ra. Ta nï'iin kuati ndo na koo, ta na küu tisokuati na chata ndo nuu Ndioo ndia. 23 Va cha'a' ma ña'a ìyo yi ña koo ndaa va'a ndo ta ìyo yi ña chinuni ndo ma ña jà'a Ndioo, ta na töve ìyo yi ña kesiin ndo chìnuni ndo ma tu'un ra. Ti ma tu'un i'ya cha chīni ndo ta vitin ndàtu ndo ña ni kakú yo. Tu'un i'ya kùu ña cha tākutu'un nuu tandi'i ma ñuu ìyo ma ñuñivi, ta yu'u ra nàni Paulu juuni kāchin Ndioo yu'u ña tìndei ña kàtitu'in ma tu'un i'ya ndia.

Paulu, ndiso ra tiñu ña jà'a ra tiñu kuenda ndian chinuni tu'un Jesuu

24 Vitin ndicha kuii ña ya'a ga chìsii̱ ña ndè'i ma tundo'o cha'a' ndo, vati takan kùu ndo'ii̱n chi'in Jesuu ña ndè'i tundo'o takua tā'an ra. Vati maa yo kùu yo takua kùu ma kuñu Jesuu, ta ña'a kùuni yi ka'an yi ña kùu yo ma ñivi chìnuni ma tu'un ra. 25 Ndioo kùu ma ra jākuiso tiñu i'ya yu'u, ikan na kui iin musu kuenda ña na ja'i tiñu kuenda ma ña va'a ndo, ndyo'o ndian chìnuni tu'un Jesuu. Ta takan kùu jachinui katitu'in ma tu'un ra nuu tandi'i ñivi. 26 Ma ña kùuni̱ ka'in kùu yi ña ma tu'un xe'e ña kūmi ma Ndioo niku, cha kua'a' va'a kuiya, ta vitin ja tākutu'un yi nuu ndo, ndyo'o ndian kùu ñivi ií ra, ndian chìnuni tu'un ra. 27 Yakan va jā'a ma Ndioo ña na koto ndo ma tu'un nduva'a kuii ka'nu ikan, ña xe'e niku, ndyo'o ndian yüvi judíu. Ta ma tu'un xe'e ikan kùu Jesuu ìyo ma tichi anima ndo. Ta vitin juuni maa ndo ndàtu ndo koo ndo nuu ìyo ra ma andivi ma nuu ya'a ga tacha ra.

28 Ndyu'u kùu ma ndra kàtitu'un ma tu'un Jesuu nuu ndisaa kuii ñivi, ta chùndayu'u ndi na, ta jàna'a ndi nuu na chi'in kua'a' tandi'i chinituni ña chà'a Ndioo nuu ndi, ikan na nda jana'a ndi na nuu Ndioo cha'a' ma ña chìnuni va'a na ma tu'un Cristu. 29 Ta cha'a' ña'a kùu ña jàtiñu ni'i va'i ta kàtitu'in chi'in ndisaa kuii ma ña ndei chi'in ndatu ña chà'a ma Jesuu nui ndia.

2

1 Kùuni̱ ña na koto va'a ndo ña jàtiñu ni'i va'i cha'a' ndo chi'in cha'a' ma ñivi ìyo ñuu Laodicea chi'in cha'a' ma ndisaa ndian takä'an nde'e yu'u. 2 Jàtiñui kuenda ndo, ikan na sii kùuni ndo chi'in ma anima ndo, ikan na ndo'iin ndo chi'in anima ma ta'an ndo ta kùuni ndo nde'e ndo na ndia. Ta takan na koo kua'a' va'a iin chinituni ndaa va'a, ta na ku'va yi ña na kutunini va'a ndo ma tu'un xe'e ña kūmi ma Ndioo niku, ta juuni ma cha'a' Cristu kùu ma tu'un xe'e ikan. 3 Vati nuu rakan, kùu nata'an yo ndisaa kuii ma ña va'a, ti iin ra ya'a ga chìto kùu ra ta ìyo kua'a' chinituni ra ndia. 4 Tu'un i'ya kùu ma ña kàtitu'in nuu ndo, ikan nï'iin ma ñivi na küu janda'viña'a ndo chi'in tu'un vatania. 5 Vaji na töve ìyoi chi'in ndo ma tañu ndo, ta na töve nde'e ndo yu'u, va nani ora nàkanini cha'a' ndo ta ya'a ga chìsii̱ ña chà'i kuenda ña ìyo va'a ndo chi'in ma ñivi. Ta juuni chìsii̱ ña ìyo ndaa va'a ndo cha'a' ma ña chìnuni ndo ña jà'a ma Jesuu ndia.

Kìcha'a chàa ndiko ma ñivi ìyo ñuu Colosa ìyo na chi'in Jesuu

6 Yakan va takua ndyo'o cha kī'vi ndo iti' kuà'an Jesuu ña kùu ra chito'o yo, ta takan ìyo yi ña tandikun ndo ku'un ndo iti' ra, nda vitin a iti' nuu ndia. 7 Na ku'un ndaa va'a ndo iti' ra takua kuà'an kono va'a iin yo'o yutun tichi ñu'u'. Ta takan ìyo yi ña kua'nu ndaa va'a ndo chi'in ma ña chìnuni ndo cha'a' ra, ma takua cha kūtu'va ndo. Ta nani kivi ìyo yi ña ku'va ndo ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo ndia.

8 Na ja'a va'a ndo kuenda nuu ndo. Ta na kü'va ndo ña na janda'viña'a ma ñivi ndo ndia, chi'in ma tu'un ña chànini na ña ya'a ga ndaa kùu yi, vaji töve takan kùu yi. Vati ndiakan, na töve tìndee na na chi'in ma tu'un Jesuu, vati tìndee na na va chi'in ma tu'un ña jàna'a naja kua kūu nuu kīcha'a ñuñivi i'ya niku.

9 Vati tandi'i ma ña kùu Ndioo, ta juuni takan indii kuñu Jesucristu ndia. 10 Ta ndyo'o nï'iin ga nakuyi töve kùmani anima ndo, vati ìyo ndaa va'a ndo kuenda ra ña ndò'iin ndo chi'in ra. Vati rakan, ra kuxini nuu tandi'i ña ìyo ndatu ta juuni ra chà'nda ma tiñu nuu ma tandi'i tati ndia. 11 Ta cha'a' ña ndō'iin ndo chi'in Jesuu ta sāma ndo ma kua ìyo ndo niku, vati kīndaa ma kuati ndo. Va Ndioo na töve nī sama ra yo ma takua jà'a ma ndian judíu chi'in nda'a' na, ora chà'nda na ma ñii nuu ika se'e na, vati jà'a ra yi va cha'a' Jesucristu. 12 Vati ndyo'o, ora kūnduta ndo niku, juuni kùu yi takua cha kūchi ndo indukuni chi'in Jesuu, ta nātaku ndiko ndo chi'in ra ndia, vati chìnuni ndo ma ndatu ña jà'a ma Ndioo ña jānataku ndiko ra ma Jesuu tañu ma ndian ndií. 13 Ta ndyo'o ma tatiempu niku, kùu ndo takua ma ndian chī'í cha'a' ma kuati ña jà'a ndo, ta cha'a' ña na töve nī chiyo ndo takua kùuni Ndioo niku. Va vitin Ndioo, cha jāndochaa ndiko ra ma kua koo ndo, ta jāndo'iin ra ndo chi'in Cristu, ta cha'a' rakan kùu yi ña jānaa Ndioo ma kuati yo. 14 Vati Ndioo cha jānaa ra ma tutu ña tìsokuati chata yo ña kà'an yi ña ìyo yi ña ko'o andaya' cha'a' ma kuati yo. Va Ndioo jānaa ra yi cha'a' ña chī'í Jesuu nuu kruu. 15 Ta chi'in Jesuu kùu yi ña nāmaa ra ma ndatu ma kui'na chi'in inga tati xaan, ta nduva'a kuii jākukanuu ra na nuu tùvi ñivi, va ndicha kuii ña jākanaa ra na ora chī'í ra nuu kruu.

Na nanduku ndo ma ña va'a ga ìyo andivi

16 Yakan va na jächi'in ndo tuva kà'an ma ñivi chata ndo cha'a' ma ña chàchi ndo a chì'i ndo. Ta juuni na jächi'in ndo tuva kà'an na cha'a' kivi ña jà'a ndo iin viko chi'in cha'a' ma yoo chaa a cha'a' ma kivi nindee yo ndia. 17 Tandi'i ma ña'a kùu yi takua iin xinda'vini ña jàna'a yi naja kua ni kuu yi iti' nuu, va ma ña ndaa kùu Cristu. 18 Na kü'va ndo ña na jakesiin na ndo iti' va'a Ndioo, vaji jà'ani na ña iin ndian ya'a ga va'a kùu na, va janda'vi na na nuu nde'e ñivi, ta jàka'nuni na kua'a' nuu tati, ta kà'an na, ti ndè'e na ma Ndioo ma tañu ñuma'na na, ta ndava jàka'nuni nduva'a kuii na juuni maa na, ta ya'a ga tayi kùuni na cha'a' ma chinituni na, vaji töve nda kuenda yi. 19 Vati ndiakan, na töve nī ndo'iin na chi'in ma Cristu ra kuxini, ti kùu ra takua kùu iin xini yo. Ta ma xini yo jà'a yi ña kùu kua'nu ma kuñu yo ma ora chà'a yo ma ña kachi yi. Ta juuni takan jà'a ra ña kua'nu ma ñivi ra, ta jàndo'iin ra na ma takua kùuni Ndioo.

20 Va takua ndyo'o cha chìnuni ndo ta ndō'iin ndo chi'in Jesuu. Yakan va kùu ndo ndian cha chī'í chi'in ra. Ta na tüva chà'nda ma ña töve ndicha chàkunuu ma ñuñivi i'ya tiñu nuu ndo. ¿Ta naja juuni jàchi'in ndo ma tu'un jàna'a ma ndatu xaan ikan, tuva takan? Ta ìyo iin ku'va ña kà'an te'en: 21 “¡Na tïun ña'a! ¡Na kächun yakan, na kï'un yakan chi'in nda'un!” 22 Tandi'i ma ku'va i'ya kùu yi cha'a' ma ndatiñu ña ndi'i yi ma ora chàtiñu yi, ta ña'a kà'an yi cha'a' ma ña kùuni na ña na jà'a yo, va ña jàna'a ñivini kùu yi. 23 Ta ndicha va'a ña ma tu'un i'ya juuni kùu yi iin tu'un ka'nu nduva'a kuii chànini na, vati ndiakan endee jàka'nu na ma Ndioo, ikan na nde'e ma inga ñivi na, kùuni na. Ta jà'ani na ña ñivi nda'vi kùu na, ta ya'a ga jànde'e na tundo'o juuni ma kuñu maa na ndia, ti chànini na ña iin ña va'a kùu yi kuenda Ndioo. Va na tükuii nda kuenda yi. Va tandi'i ma ña jà'a na, ma ña chàta'ani maa kuñuni na kùu yi.

3

1 Yakan va takua ndyo'o, cha nātaku ndiko ndo chi'in Jesuu, na nanduku ndo ma ña ìyo andivi, ma nuu nàndi ma Jesuu ma chiyo kua'a ma Ndioo ma nuu chà'nda ra tiñu. 2 Tüva nakanini kua'a' ndo cha'a' ma ña ìyo ma ñuñivi, va cha'a' ma ña ìyo andivi na nakanini ndo tiaga kua'a'. 3 Vati Ndioo cha ndīkiva'a ra ma naja kua koo ndo endeeni chi'in Jesuu, cha'a' ña cha ndō'iin ndo chi'in ra, vati kùu ndo takua kùu ndian cha chī'í chi'in Jesuu kuenda Ndioo. 4 Ta Jesuu kùu ma ra chà'a ña ìyo ndito endeeni ndo. Ma ora ni kichaa ndiko ra ma ñuñivi i'ya, juuni ni ni'i ndo ña kuu koo ndo indukuni chi'in ra ma nuu chà'nda ra tiñu.

Naja kua chīyo ma ñivi Ndioo chi'in ma naja kua ìyo na ma vitin ndia

5 Na jaña ndo ma ña töve va'a, ña chàta'ani ma ñivi ìyo ñuñivi ja'a na. Ta nï'iin ndo, na töve ki'vi ndo chi'in ma ña'a töve kùu ñasi'i ndo. Ta na jä'a ndo iin ña kini. Ta na kü'un ndo ma iti' ya'a ga chàta'ani ma kuñu ndo. Ta na nänduku ndo ma ña töve va'a ña kùuni ma anima ndo. Ta na jäka'nu ndo ma xu'un' a ndatiñu, koto jaña ndo ña jàka'nu ndo nuu Ndioo. 6 Ta cha'a' ma ña'a, ndicha kuii ña ni kichaa iin kivi ña ni nde'e na kua'a' va'a ma tundo'o jà'a ma Ndioo, ma ndian töve jàchi'in ma ña kà'an ra. 7 Yakan kùu ma ña jā'a ndo ma tatiempu niku, ora chākunuu ndo ma iti' kini. 8 Va vitin na ndakoo ndo ma tandi'i ña tu'un kini takua kùu ma ña kùxaani ndo, ma ña kà'an ti'ini ndo, ta ma ña jàti'ini ndo, chi'in ña kà'an ndaa ndo, chi'in tu'un töve va'a ña kee yu'u ndo ora kà'an ndo ndia. 9 Na töve ìyo yi ña ka'an ndo tu'un vata chi'in ma ta'an ndo, vati cha sāma ndo jà'a Ndioo, ta ndākoo ndo ma iti' chata ma takua jā'a ndo niku. 10 Va vitin ndyo'o cha kī'vi ndo kuà'an ndo iti' chaa, ikan na kuu chaa ndo kùu ndo takua kùu ndian chaa, vati Ndioo ra jātuvi ndo, cha kīcha'a ra jà'a ra ña kuàsama ndo, ikan na kuu ndo ma takua kùu maa ra, ikan na kuu nakoto kachin va'a ndo ra. 11 Na tüva ni kuenda yi, vaji kùu yo ndian griegu a kùu yo ndian judíu, na tüva kuenda a tà'nda ñii nuu ika yo, a töve ndia. Ta juuni na tüva na kuenda tuva kichi yo chika a yatin ni, ta tüva na kuenda tuva kùu yo musu a ndian chà'nda tiñu ndia. Va uvanuu Cristuni kùu ra ìyo ga kuenda, vati rakan kùu ra kuxini, ta juuni ìyo ra chi'in tandi'i ñivi ra ndia.

12 Ya'a ga kùuni ma Ndioo nde'e ra ndo ta kāchin ra ndo ña na kuu ndo ma ñivi ra, ndian ií jà'a ra. Yakan va na sama chaa va'a ndo, ta na kunda'vini ndo ta'an ndo. Ta na tindee ndo na, ta na koo tundeeni ra chi'in ndo, ta na koo taxiini ndo, ta na kundeeni ndo ndia. 13 Tuva kayuni ma inga ñivi nde'e na nuu ndo, ìyo yi ña kundeeni ndo ta na jaka'nuni ndo ma kuati nuu ta'an ndo. Indukuni ma takua jāka'nuni ma Racha'nu Jesuu ma kuati maa ndo niku, takan ìyo yi ña janaa ndo ma kuati nuu ma ta'an ndo ndia. 14 Yakan va na kicha'a chaa ndiko ndo koo ndo, ti ma ña ndaa ga kùu ña na kuuni ndo nde'e ndo ta'an ndo, vati yakan kùu ma ña jà'a ña kuu ndo'iin va'a ndo chi'in ta'an ndo. 15 Ta na ku'va ndo ña na ka'nda Cristu tiñu nuu anima ndo, ikan na kuu koo vii ndo chi'in ma ta'an ndo. Vati cha'a' yakan kùu yi ña kāchin ma Ndioo ndo, ikan na kuu ndo'iin ndisaa ndyo'o ndian chìnuni tu'un Jesuu, va koto na jäña ndo ña ku'va ndo ta'vindioo nuu ra.

16 Ma tu'un Jesuu na koo yi nani kivi ma tichi ma anima ndo. Ta chi'in kua'a' chinituni ña chà'a Ndioo nuu ndo, na jana'a ndo ta jandomani ndo ma inga ñivi. Ta chi'in ndisaa kuii ma anima ndo, na kata ndo tanuu yaa kuenda Ndioo, takua kùu ma salmu, ma yaa ií, chi'in iin inga nuu yaa ña jàka'nu yi ma Ndioo, vati chà'a ra ma ñamani ra nuu ndo. 17 Ta tandi'i ma ña jà'a ndo chi'in ma ña kà'an ndo, na ja'a ndo yi chi'in ma sivi ta ndatu ma Racha'nu Jesuu. Ta na ku'va ndo ta'vindioo nuu Ndioo Tatá yo cha'a' ma Racha'nu Jesuu.

Naja kua ìyo yi ña ja'a ma ñivi Ndioo, ta naja kua ìyo yi ña koo na chi'in ma ñivi na

18 Ndyo'o ñivi ña'a ña cha tānda'a, na jachi'in ndo ta na tiñu'u ndo ndra kùu ii ndo, ti ña'a kùu ma ña ìyo yi ña ja'a ndo cha'a' ña chìnuni ndo ma tu'un ma Racha'nu. 19 Ndyo'o ndra'ii, na kuuni va'a ndo nde'e ndo ma ñivi kùu ñasi'i ndo, ta na töve ìyo yi ña koo nduva'a ndo chi'in vi.

20 Ndyo'o ndiakuati chi'in ndian yoko, na jachi'in ndo ndisaa kuii ma ña kà'an ma tatá ndo chi'in ma ma'á ndo, vati takan chàta'ani ma Racha'nu Ndioo. 21 Ndyo'o ndra kùu tatá, na töve ìyo yi ña jakayuni ndo ma ndiakuati se'e ndo, koto ya'a maxii kùuni na jà'a ndo.

22 Ndyo'o ndian kùu musu, na jachi'in ndo ndisaa ma tiñu ña tàva ndian chà'nda tiñu nuu ndo ma ñuñivi i'ya. Na ja'a ndo yi vaji nde'e na a töve, ikan na kindoo va'a ndo chi'in na. Vati ìyo yi ña ja'a ndaa va'a ndo ma tiñu jà'a ndo, ti ndè'e Ndioo ma ña jà'a ndo, ta ya'a tìñu'u ndo ra. 23 Tandi'i ma ña jà'a ndo, na ja'a va'a ndo yi chi'in ndisaa kuii ma tundeeni ndo. Na ja'a ndo yi ma takua kùuni ndo ña jà'a ndo ma tiñu nuu ma Racha'nu, ta na töve nuu ñivini. 24 Vati cha chìto va'a ndo ña ma ña ni ni'i ndo nda'a' ma Racha'nu kùu ma tundeeni ra. Vati ndyo'o, jà'a ndo tiñu nuu Cristu, ti ma ra chito'o ndicha kuii kùu ra. 25 Va ma ndian jà'a ña töve va'a, ni ni'i na ña töve va'a jà'a ra, ta ni jande'e ra tundo'o na cha'a' yi. Vati ma Racha'nu Ndioo, nï'iin ñivi töve ka'nu ga kùu iin na kua inga na, vati indukuni kùu ndisaa na kuenda ra.

4

1 Ndyo'o ndian chà'nda tiñu nuu ndian kùu musu, na tava ndaa va'a ndo tiñu nuu na. Na kuku'uni va'a ndo, ti juuni kùu ndo musu ma Racha'nu chito'o yo, ra ìyo andivi. Ta rakan juuni chà'nda ra tiñu nuu ndo ndia.

Na ka'an ndo chi'in Ndioo

2 Na nani kivi kà'an ndo chi'in Ndioo, ta yati va'a koo ndo ora kà'an ndo chi'in ra ndia. Ta na ku'va ndo ta'vindioo nuu ra. 3 Na ka'an ndo chi'in Ndioo cha'a' ndi ndia, ikan na nuna ma Ndioo iti' ku'un ndi, ikan na kuu ku'un ndi nuu tùvi ñivi ta katitu'un ndi nuu na ma tu'un cha'a' Cristu, ma tu'un indii xe'e chi'in Ndioo niku. Vati cha'a' ña kàtitu'in ma tu'un i'ya kùu yi ña indii̱ vekaa vitin. 4 Ta na ka'an ndo chi'in Ndioo cha'i, ña na ja'a ra ñamani, ikan na kuu ka'an kachin va'i nuu na ma takua ìyo yi ña ja'i yi. 5 Na koo va'a ndo ta vii kà'an ndo chi'in ma ndian töve chìnuni tu'un Jesuu. Ta na jana'a va'a ndo ma tu'un ra nuu na ma tiempu ña kùmani.

6 Ma tu'un ña ni natu'un ndo, nani ora ìyo yi ña vii natu'un ndo yi chi'in na, ta ikan na kuu koto va'a ndo ma naja kua nàka'an kachin ndo chi'in ma ta'ii'iin na ma ora chìkatu'un na nuu ndo.

Cha'a' nuu ndi'i nia tàchi Paulu tutu nuu ñivi ìyo ñuu Colosa

7 Ma ra yani yo, ma ra nduva'a kuii kùunio nde'o, ra nàni Tíkiku, ma ra nduva'a va'a ña tìndee ta jà'a ra tiñu nuu ma Racha'nu, indukuni chi'in ndi. Ta ni chaa ra katitu'un ra ma tu'un cha'i nuu ndo. 8 Yakan va tàchi̱ ra nuu ndo, ikan na koto kachin ndo ma naja kua ìyo ndi, ta takan kùu jandomani ra ndo. 9 Ta juuni chi'in ra, ni ku'un ra yani yo ra nàni Onésimu, iin ra ñuu ndo ña nduva'a kuii kùunio nde'o kùu ra. Ta juuni ra chìnuni va'a tu'un Jesuu kùu ra. Yakan va ndrakan, ni katitu'un ndra ma nuu ndo ndisaa ma naja kua tà'an ndi ma nde've.

10 Ma ra nàni Aristarcu, ra kùu merui ma tichi vekaa i'ya, juuni tàchi ra iin tu'un ña kaña'a ra chi'in nuu ndo ndia. Ta takani ma ra nàni Marku, ra kùu se'e tacha'nu Bernabé ndia. Ndyo'o, cha nī'i ndo ma tu'un ña nda tiñu kùu ma ña jà'a ma racha'nu Marku ndia. Tuva kuà'an ra kuànde'e ra ndo ma nuu ìyo ndo, na chaa va'a ra nuu ndo. 11 Ta juuni Jesuu ra juuni nàni Justo, juuni tàchi ra ña kaña'a ra chi'in ndo ndia. Ndra'ya kùu ndra judíu ña jàtiñu chi'i̱n cha'a' ma nuu chà'nda Ndioo tiñu. Ta tüvi inga ndra judíu ña tìndee na yu'u takan. Ta ndra'ya kùu ma ndra nduva'a kuii ndaani̱. 12 Ma ra nàni Epafra, ra jà'a tiñu kuenda Jesucristu. Tàchi ra iin tu'un ña kaña'a ra chi'in ndo ndia. Ta rakan ti iin ra ñuu ndo kùu ra ndia. Ta nani ora kà'an ra chi'in Ndioo cha'a' ndo, ikan na koo ndaa va'a ndo kuenda Ndioo, ta na ndaki'in iti' ndo chata ra chi'in ndisaa kuii tundeeni ndo ma takua kùuni ra ña na ja'a ndo ndia. 13 Yu'u kùu ma ra chìto ndaa va'a ña ma Epafra, ya'a ga nàkanini ra cha'a' ndo chi'in cha'a' ma ndian ìyo ma ñuu Laodicea chi'in cha'a' ma ndian ìyo ñuu nàni Hierápolis. 14 Ma ra nàni Luka, ma ra kùu ndotor, ra nduva'a kuii kùunio nde'o, juuni tàchi ra ma tu'un ña kàña'a ra chi'in ndo ndia. Ta takani ma Dema ndia.

15 Na kaña'a ndo chi'in ma ñivi ìyo ñuu Laodicea. Ta juuni na kaña'a ndo chi'in ma ña nàni Ninfa, chi'in ma ndian chìnuni kùti'vi ma ve'an ndia. 16 Ma ora na ya'a ndio ña jàkua'a ndo ma tu'un i'ya, na tachi ndo yi nuu ma veñu'u ña nda ma ñuu Laodicea, ikan na jakua'a ma ñivi chìnuni ìyo ñuu ikan yi ndia. Ta ndyo'o, na jakua'a ndo ma tutu ña vàchi nuu ndo nda ma ñuu Laodicea ndia. 17 Na ka'an ndo te'en chi'in ma Arquipu: “Na janiniun ña ja'a va'un ma tiñu ña tātuu ma Racha'nu Jesuu ñu̱n.” Takan kati ndo chi'in ra, kùuni̱.

18 Yu'u ra nàni Paulu, tài ma tu'un i'ya chi'in nda'i chi'in ma letra mai ndia ña ni kaña'i chi'in ndo. Na kuku'uni ndo ña indii̱ ma vekaa. Ndioo na ku'va ra ma ñamani ra chata ndo. Takan na kuu yi. Amén.

Tutu Tesalónica Nunuu

1

2

3

4

5

Ma tutu nunuu ña tāa racha'nu Paulu kuenda ñivi chìnuni tu'un Jesuu ña ìyo ñuu Tesalónica

1

Nuu kàña'a Paulu chi'in ñivi chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Tesalónica

1 Yu'u Paulu chi'in Silvanu ta Timoteu, tāa ndi tutu i'ya kuenda ndisaa ndyo'o ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo ma ñuu Tesalónica, vati ndyo'o kùu ndian ìyo kuenda Tatá yo Ndioo chi'in Racha'nu Jesucristu. Ta ma Tatá yo Ndioo chi'in ma Racha'nu Jesucristu, na ja'a ra ña na koo vii ma anima ndo ta na ku'va ra ma ñamani ra nuu ndo ndia.

Ma ñivi ìyo ñuu Tesalónica ya'a ga chìnuni na tu'un Jesuu

2 Nani ora ña kà'an ndi chi'in Ndioo ra kùu Tatá yo, juuni chà'a ndi ta'vindioo nuu ra cha'a' ndo, 3 vati ora kà'an ndi chi'in ra, juuni chàku'uni ndi ti ya'a ga jà'a ndo tiñu kuenda ra cha'a' ña ya'a chìnuni ndo tu'un ra. Ta juuni chàku'uni ndi naja kua kùta'an ndo chi'in ra ña kùuni ndo nde'e ndo ñivi ta'an ndo, ta naja kua ya'a ga kùndeeni ndo ña ndè'e ndo tundo'o, vati töve jàña ndo ña ndàtu ndo Racha'nu Jesucristu nda kati chaa ora ña ni kichi ndiko ra. 4 Ndyo'o yani̱ ndian chìnuni, cha chìto va'a ndi ti maa ma Ndioo kāchin ra ndo ña na kuu ndo ñivi ra, vati kùuni ra nde'e ra ndo. 5 Vati ora kātitu'un ndi ma tu'un va'a cha'a' Jesucristu nuu ndo, töve nī katitu'un ndi yi chi'in tu'un yu'uni ndi, vati juuni jāna'a ndi yi chi'in ndatu jà'a ma Tati Ií Ndioo ndia. Ta juuni chìto va'a ndi ti tu'un ndicha kùu yi, ta juuni cha ndē'e ndo ma naja kua chīyo ndi chi'in ndo niku, vati mamaa tiñu va'a jā'a ndi kuenda ndo ma kivi ikan.

6 Ndicha kuii ña ndyo'o indukuni va'a ìyo ndo, takua ìyo ndi, ta indukuni ìyo ndo takua ìyo ma Racha'nu ndia, ti indukuni tāndikun ndo kuà'an ndo chi'in ndi ma iti' ra, ta jà'a ndo takua jà'a ra ndia. Ta juuni jāchi'in va'a ndo ma tu'un ra ora kātitu'un ndi yi nuu ndo. Ta ma Tati Ií Ndioo jà'a yi ña ya'a ga chìsii ndo ora kīcha'a ndo chìnuni ndo ma tu'un Jesuu ña jàna'a ndi nuu ndo, vaji ndē'e ndo kua'a' tundo'o cha'a' ma tu'un ra. 7 Ta ma kua chīyo ndo ikan, jāna'a ndi'i yi, ta ndē'e tandi'i ma ndian chìnuni ìyo ñu'u' Macedonia ta ñu'u' Acaya ma takua va'a chīyo ndo. 8 Ta ndicha kuii ña chītakuati ma tu'un cha'a' Racha'nu Jesuu ta cha'a' naja kua chìnuni ndo tu'un Ndioo ninii ñuu ìyo ma ñu'u' Macedonia ta ñu'u' Acaya, va juuni chītakuati yi ndava kua'a' inga tuku ñuu ndia. Yakan va tüva ìyo yi ña katitu'un ndiko ndi nuu nï'iin na, kua chìnuni ndo tu'un ra, vati cha chìto va'a na naja kua kùu yi. 9 Vati juuni maa ma ñivi ndisaa ñuu ikan kātitu'un na nuu ndi naja kua tīñu'u ndo ndi ora chā'an ndi chānde'e ndi ndo, ta naja kua jā'a ndo ña ndākoo ndo ña jàka'nu ndo ma ndioo yutun ií, ta tāndikun ndo ma iti' ndicha ta kīcha'a ndo jàka'nu ndo Ndioo, vati uvanuu rakan kùu ma Ndioo ndito ta ndaa. 10 Ta ma ñivi ñuu ikan juuni nātu'un na chi'in ndi ña ndicha kuii ña ndàtu ndo ma kivi ña ni kichi ndiko Jesuu iti' andivi, vati rakan kùu ra Se'e Ndioo, ra jānataku ndiko ra tañu ma ndian ndií. Ta juuni ma Jesuu ni jakakú ra yo nuu ma tundo'o ya'a ga xaan ña ni jande'e Ndioo ñivi tiá iti' nuu.

2

Ma tiñu jà'a Paulu ma ñuu Tesalónica

1 Ndyo'o yani, cha chìto va'a ndo ti ora kīchi nde'e ndi ndo, tüvi nī janaa kà'a ni ndi ma tiempu ndi chi'in ndo, vati kīchi jà'a ndi iin tiñu va'a kuenda ndo ndia. 2 Ta juuni cha chìto va'a ndo naja kua kānduva'a ma ñivi ñuu Filipu ndi, ta naja kua jānde'e na tundo'o ndi antea ña chāa ndi ñuu ndo. Va vaji takan jā'a na chi'in ndi, va tüvi nī yu'vi ndi ku'un ndi ma ñuu ndo ña kukatitu'un ndi nuu ndo tu'un cha'a' naja jàkakú Jesuu yo, vati Ndioo tīndee ra ndi, vaji kāketa ndian kùuni kuati ndē'e nuu ndi. 3 Ta yüvi tu'un vata kùu ma ña jāna'a ndi nuu ndo ti mamaa tu'un ndaa kùu yi, ta ni tüvi chànini ndi janda'viña'a ndi ndo ndia, 4 vati juuni maa ma Racha'nu Ndioo kūndeeni ra nuu ndi. Yakan va chā'a ra ma tiñu ikan nuu ndi ña na katitu'un ndi nuu ndo naja kua kùu kakú ndo, ta takan kàtitu'un ndi yi nuu ndo vitin. Ta chi'in ma tu'un kàtitu'un ndi, tüvi nànduku ndi ja'a ndi ña na kuta'ani ma ñivi yi, ti kuenda Ndioo kà'an ndi yi. Vati rakan kùu ma ra ña kì'in ku'va naja kua kàa ma anima yo. 5 Ta cha chìto va'a ndo ti na tüvi jànda'viña'a ndi chi'in ma tu'un vii ña kà'an ndi ta ni tüvi nànduku ndi naja kua jakanaa ndi xu'un' nuu ndo ndia. Ndioo chìto ña ndicha kùu ma tu'un ña kà'an ndi nuu ndo i'ya. 6 Vati taku ndyu'u tüvi nànduku ndi ña na jaka'nu nï'iin ñivi ndyu'u, ni ndyo'o ta ni ñivi inga tuku ñuu ndia. Vaji kùu ndakan ndi nuu ndo ña na tindee ndo ndi chi'in ndisaa ma ña kùmani nuu ndi, cha'a' ña chā'a ma Racha'nu Cristu tiñu nuu ndi niku. Ta tüvi nī ja'a ndi yi takan, 7 vati ya'a vii jā'a ndi chi'in ndo, ti ndyu'u kūuni ndi ndo takua kùuni iin ña'a kùu ma'á ora kùmian ndiakuati se'an. 8 Takan kūu ta ora kātitu'un ndi tu'un va'a Ndioo nuu ndo, va na yüvi yakani kùu ma ña jà'a ndi, vati ndava kùu kuvi ndi cha'a' ndo cha'a' ña ya'a ga kùuni ndi nde'e ndi ndo. 9 Yakan va ndyo'o yani, cha chìto va'a ndo naja kua ni'i jātiñu ndi nduvi ta niñuu, ikan na ni'i ndi ña kachi ndi ora chīyo ndi chi'in ndo ma ora chākunuu ndi kàtitu'un ndio ndi ma tu'un Ndioo nuu ndo. Takan jā'a ndi, vati tüvi kùuni ndi kuu ndi iin ndian jàtañu nuu nï'iin ndo.

10 Ta ndyo'o cha chìto ndo ta chìto va'a Ndioo ndia, naja kua va'a ta ndaa ña jā'a ndi ora chīyo ndi chi'in ndisaa ndyo'o ndian chìnuni tu'un Ndioo. Yakan va nï'iin ñivi na küu tisokuati na ndi. 11 Ta juuni cha chìto ndo ña naja kua jāndomani ndi ta'ii'iin ndo ta naja kua kīchi sii kùuni ndo ora tāso'o ndo ma tu'un kātitu'un ndi nuu ndo. Vati jā'a ndi chi'in ndo takua jà'a iin ra kùu tatá chi'in se'e ra, 12 vati endee jànini ndi ndo ña na ja'a ndo takua ìyo yi ña ja'a ndo, ikan na koo va'a ndo kuenda Ndioo, ti rakan kùu ra ña kāchin ra ndo ña na koo ndo chi'in ra nuu ni nde'o naja kua ya'a ga ka'nu kùu ra ma nuu chà'nda ra tiñu.

13 Yakan va cha'a' ña'a kùu yi ña endee töve jàña ndi ña chà'a ndi ta'vindioo nuu ra cha'a' ndo, vati ndyo'o ora chīni ndo tu'un Ndioo ña kātitu'un ndi nuu ndo, ma ora ikani jāchi'in ndo yi chi'in ndisaa anima ndo, vati cha chìto ndo ña yüvi tu'un yu'u ñivi kùu yi vati tu'un Ndioo kùu yi. Ta ndicha kuii ña ma tu'un Ndioo kùu ma ña jà'a ña koo ndo tiá vii nuu anima ndo, ikan na sii kuuni Ndioo ja'a ndo. 14 Ta ndisaa ndyo'o yani, ndian ìyo ñuu Tesalónica, indukuni tā'an ndo takua tā'an ma ñivi Ndioo, ndian chìnuni tu'un Jesucristu ña ìyo ñu'u' Judea. Vati ndyo'o indukuni ndē'e ndo tundo'o jā'a ma ndian töve chìnuni ìyo ñuu ndo, takua ndē'e ma ndian ñu'u' Judea tundo'o jà'a ma ndian judíu ìyo juuni ma ñuu na ndia. 15 Takan kūu ta ma ndian judíu ìyo juuni ma ñuu na, ndiakan kùu na ña chā'ni na Racha'nu Jesuu, ta juuni ndiakan kùu na ña chā'ni na ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo chīyo taji'na ndia. Ta ikan jan jākunu na ndyu'u. Vati xaani na nde'e na ndisaa ñivi ta kànita'an na chi'in na ndia, va Ndioo töve chìsii ra ndè'e ra ma ña jà'a na. 16 Tatu kùuni ndi ka'an ndi chi'in ma ñivi yüvi judíu naja kua kuu jakakú Ndioo na, ta tüvi chà'a na ña na katitu'un ndi yi nuu na. Ta cha'a' yakan kùu yi ña tiaga ndòkua'a ma kuati na. Ta vitin ma ndiakan ndè'e na tundo'o, ti ya'a kàyuni ma Ndioo nde'e ra nuu na cha'a' ma ña töve va'a jà'a na.

Kàtitu'un Paulu ña chànini ra kunde'e ra ñivi ìyo ñuu Tesalónica inga cha'a'

17 Ndyo'o yani, vaji takä'an nde'e ndiko ndi ndo nda ora kēsiin ndi chi'in ndo, va endee ñù'uni ndi ndo, ta ndisaa tiempu chànini ndi kunde'e ndiko ndi ndo ma ñuu ndo inga cha'a'. 18 Va taku yu'u Paulu nduva'a kuii kua'a' cha'a' chànini kunde'i ndo ñuu ndo niku, va ma kui'na chāsián' ma iti' ndi, yakan va nī kuu ku'un ndi kunde'e ndi ndo. 19 Va ndyu'u kùuni ndi ña na koto kachin ndo ña tandi'i ndyo'o ndian chìnuni kùu ma ndian jà'a ña sii kùuni ndi, ta tayi kùuni ndi ti tīin va'a ndo ma tu'un kātitu'un ndi nuu ndo. Ta cha'a' yakan kùu yi ña ya'a chìsii ndi ndàtu ndi ora ni kichaa ndiko ma Racha'nu Jesucristu chito'o yo. 20 Vati ndicha kuii ña cha'a' ndyo'o kùu yi ña ya'a ga chìsii ndi ta tayi kùuni ndi.

3

1 Takan kūu ta tava nī kundeeni ndi ña ya'a chànini ndi cha'a' ndo, yakan va ndyu'u kāchin ndi ña va'a ga ña kìndoo ma'iin nia ndi ma ñuu Atenas, 2 ta tāchi ndi ma ra yanio Timoteu nuu ndo, vati rakan jàkuu tiñu nuu Ndioo indukuni takua kùu ndi, vati juuni kàtitu'un ra naja kua jàkakú Cristu yo ndia. Ta cha'a' yakan kùu yi ña tāchi ndi ra, ikan na ku'va ra tundeeni ndo, ña na chinuni va'a ndo ma tu'un Ndioo, 3 ikan na jäña nï'iin ndo ma tundeeni Ndioo ña ìyo chi'in ndo jà'a ma tundo'o ndè'e ndo. Vati ndyo'o cha chìto va'a ndo naja kua ìyo yi ña nde'o tundo'o cha'a' ña chìnuni yo ma tu'un Cristu. 4 Vati ora chīyo ndi chi'in ndo juuni kātitu'un ndi nuu ndo ña ni nde'o tundo'o iti' nuu, ta ndicha kuii ña takan kùu yi, ti takan cha ndè'e ndo yi vitin. 5 Ta tava nī kundeeni gai tiá kivi ña chànini̱ cha'a' ndo, yakan va tāchi̱ ma Timoteu nuu ndo, ikan na ku'va ra koto ndi tuva ndicha ña juuni chìnuni ga ndo tu'un Jesuu a tüva. Vati yu'u, ndasii̱ niku ti tu janda'viña'a ma kui'na ndo ta ki'vi ndiko ndo jà'a ndo ma ña kini inga cha'a'. Ta tu takan kùu yi, tüvi nda kuenda kùu ma tiñu jā'a ndi chi'in ndo tuva takan.

6 Va tava vitin já kīchaa ndiko Timoteu ña chānde'e ra ndo ma ñuu Tesalónica, ta kātitu'un ra nuu ndi naja kua chìnuni va'a ndo ma tu'un Jesuu, ta naja kùuni ndo nde'e ndo ta'an ndo, ta naja kua chàku'uni ndo ndi ta juuni naja kua ya'a ìyoni ndo nde'e ndo ndi, takua ìyoni ndi kunde'e ndi ndo ma nuu ìyo ndo ndia, 7 yakan va cha'a' ndisaa ma tuxaan ini ña tà'an ndi i'ya vaji ndè'e ndi kua'a' tundo'o. Ta ndetiñu kùu yi kuenda ndi, va vitin chìsii ndi ti chìto ndi ña chìnuni va'a ndo ma tu'un Jesuu. 8 Yakan va vitin cha tüva nakani ndi cha'a' ndo vati cha chìto ndi ña juuni ìyo ndaaga ndo iti' ma Racha'nu. 9 Yakan va ora kà'an ndi chi'in Ndioo juuni ya'a chà'a ndi ta'vindioo nuu ra cha'a' ndo, ti cha'a' ndo kùu yi ña ya'aga sii kùuni ndi nuu ma Racha'nu Ndioo. 10 Vati nduvi ta niñuu ora kà'an ndi chi'in ra cha'a' ndo, chìkan ndi ñamani nuu ra ña na ku'va ra ku'un ndi kunde'e ndi ndo nuu ìyo ndo. Vati kùuni ndi katitu'un ndi nuu ndo ma tu'un ra ña kùmaniga koto ndo.

11 Yakan va chìkan ndi nuu ma Racha'nu Ndioo ra kùu Tatá yo chi'in ma Racha'nu Jesuu, ña na tindee ra ndi, ikan na kuu ku'un ndi kunde'e ndiko ndi ndo inga cha'a'. 12 Ta juuni na tindee ma Racha'nu ndo, ikan na kuuniga ndo nde'e ndo ma ndian chìnuni chi'in ma ndian töve chìnuni, takua kùuni ndi nde'e ndi ndo ndia. 13 Ta ma Racha'nu Ndioo ra kùu Tatá yo, na ku'va ra tundeeni ra nuu ndo, ikan na köo ga ma kuati ndo nuu ra, ta kuu ndo ñivi va'a ta ií kuenda ra ora ni kichi ndiko ma Racha'nu Se'e ra Jesucristu, chi'in tandi'i ndian ií ña ni kichaa chi'in ra.

4

Racha'nu Ndioo ya'a chìsii ra

1 Yakan va vitin ndyo'o yani jànini ndi ndo ta chìkan ndi cha'a' ña kùu ndo ndian kuenda ma Racha'nu Jesuu ma kua jāna'a ndi nuu ndo niku, ña na koo ndo ma takua kùuni ra, ikan na sii kuuni ra cha'a' ndo. Chìto ndi ña takan ìyo ndo vitin, va jànini ndi ndo ña na ja'a ndo yi tiá kua'a'.

2 Vati ndisaa ndo cha chìto va'a ndo ma tu'un kātitu'un ndi nuu ndo chi'in ndatu ña chā'a Racha'nu Jesuu nuu ndi, 3 vati ma Racha'nu Ndioo kùuni ra ña na kuu ndo ndian ií kuenda ra, ta töve kùuni ra ña ki'vi ndo chi'in ña'a yüvi ñasi'i ndo. 4 Ta na koto va'a ndo naja kua koo vii ta'ii'iin ndo chi'in ñasi'i ndo ta iñu'u koo ndo chi'in vi, 5 ta tüvi jà'a ndo ma ña chàta'ani ma kuñu ndo takua jà'a ma ñivi ña töve nàkoto Ndioo. 6 Ta juuni tüvi jànda'viña'a ndo ma meru ndo ta kì'vi ndo chi'in ñasi'i ndra, vati ma Racha'nu Ndioo nduva'a kuii jànde'e ra tundo'o ma ndian jà'a takan, takua cha kātitu'un ndi nuu ndo niku. 7 Vati Ndioo kāchin ra yo ña na kuu yo ñivi ií kuenda ra, ta yüvi ndian jà'a kuati. 8 Yakan va nda ndian ni kuuni ña töve jàchi'in na ma tu'un i'ya, ìyo yi na koto na ña yüvi tu'un ñivini kùu yi, vati tu'un Ndioo ra chà'a ma Tati Ií ra nuu yo ña na koo yi chi'in yo kùu yi.

9 Takan kūu yakan va tüva chìniñu'u ndo ña tàa ndi nuu ndo naja kua koo ndo chi'in ma ñivi ta'an ndo, vati maa ma Ndioo kùu ra ña cha jāna'a ra nuu ndo naja kua ìyo yi ña kuuni ndo nde'e ndo ta'ii'iin ta'an ndo, 10 ti ndicha kuii ña takan jà'a ndo chi'in ma ñivi ta'an yo ña ìyo ninii ka'nu ñu'u' Macedonia vitin. Va vitin ndyu'u jànini ndi ndo, ndyo'o yani, ña na kuuniga ndo nde'e ndo ma ndian ta'an ndo tiaga kua'a'. 11 Yakan va na nanduku ndo kua kuu koo va'a ndo, ta ja'a ndo ma tiñu maa ndo. Ta na jatiñu ndo chi'in nda'a' ndo takua cha kātitu'un ndi ña ìyo yi ña ja'a ndo. 12 Takan ìyo yi ña ja'a ndo, ikan na tiñu'u ma ñivi töve chìnuni tu'un Ndioo ndo, ikan na tüvi kùmani nï'iin nakuyi nuu ndo ndia.

Jesuu ni kichi ndiko ra inga cha'a'

13 Ndyo'o ndra yani, kùuni ndi ña na koto ndo naja kua ìyo ña ta'an chi'in ma ndian ndií ña chìnuni tu'un Jesuu, vati tüvi kùuni ndi ña na nda'vi kuuni ndo takua nda'vi kùuni ma ndian tüvi chìto tu ni koo va'a na chi'in Ndioo iti' nuu. 14 Vati takua cha chìto va'a yo ña Jesuu chī'í ra ta nātaku ndiko ra, juuni takan ìyo yi ña koto kachin yo ña ma Racha'nu Ndioo ni janataku ndiko ra tandi'i yo ndian ni kuvi ña chìnuni tu'un Jesuu ndia.

15 Takan kūu yakan va kàtitu'un ndi takan nuu ndo takua jāna'a Racha'nu Jesuu ora kīchi ra. Ta ndisaa nda yo ìyo nditoga nda ma ora ni kichi ndiko ma Racha'nu, ji'na ma ndian ndií kùu ma ndian ni ndaa nuu sukun chi'in ra kua maa yo. 16 Ora ni nuu ma Racha'nu Jesuu iti' andivi juuni ni kunio iin tati ña kànachaa ni'i va'a, ta ni ka'an ma tati ka'nuga ña jà'a tiñu nuu Ndioo, ta juuni ni kunio ma tati ma yutun tìvi ma Ndioo. Tajan ma ndian chī'í ña chìnuni tu'un Jesuu, ji'na kuii ga ndiakan kùu ma ndian ni nataku. 17 Ta ikan jan, yo ndian kīndoo ndito ma ñuñivi i'ya ni ndaa yo ta ku'un ndito yo nuu ka'ìin ma ndian cha nātaku ma tichi viko ma nuu sukun, ta ndakan ni ndikita'an yo chi'in ma Racha'nu ma nuu tati. Ta takan ni ni'o nuu koo yo endeeni chi'in ra. 18 Yakan va na jandomani ta'ii'iin ndo ta'an ndo chi'in ma tu'un i'ya.

5

1 Ndyo'o yani, va cha'a' ma kuiya a ma ora ni kuu yakan, tüvi chìniñu'u ndo ña na taa ndi naja ni kuu yi. 2 Vati cha chìto va'a ndo ti tüvi chìto yo nda kivi ta nda ora ni kichi ma Racha'nu ti jana'inio ora ni kichaa ra. Ta ndicha ña takan kùu yi chi'in ma ndra su'u ndia, vati ndrakan kì'vi ndra ta su'u ndra iin ve'e ma ora jàna'ini na ka'ìin na. 3 Vati ìyo ma ñivi ni ka'an ña na koo va'a yo vati cha yā'a ma nuu ni nde'o tundo'o. Va tüvi chìto na ña ma kivi ikan ni koyo ma tundo'o ikan chata na ora jàna'ini na takua jàna'ini ma ñivi ña'a ora chà'nda yi tichi vi ña ni kàku se'e vi. Yakan va ma ora ikan, tüva ni ni'i na naja kua kuu kakú na. 4 Va taku ndyo'o yani ña tüvi jà'a ndo kuati takua jà'a ma ndian töve nàkoto Ndioo, ti ìyo tu'va ndo ma ora ni kichaa ma Racha'nu. Yakan va ora ni kichaa ma Racha'nu tüvi jàna'ini ndo takua jàna'ini ñivi ora kì'vi ma ndra su'u ve'e na. 5 Yakan va ndisaa yo ndian kùu ñivi Ndioo, cha jàndakuu Ndioo yo ña na kuu yo ndian va'a ña chàkunuu ora ndichin, ta tüvi kùu yo takua kùu ma ndian jà'a kuati chàkunuu ora chanikuaa. 6 Yakan va töve ìyo yi ña kuu yo takua kùu ma ndian töve chìnuni tu'un Ndioo ña tüvi chà'a na kuenda ma ña kùuni ra, va ìyo yi ña koo tu'va yo ta kuàndi'i yo. 7 Ta ndian kìxi, kìxi na ora naa, ta ndian chì'i ndixi, juuni chìní na ora naa ndia. 8 Yakan va taku maa yo ña kùu yo ñivi Ndioo, chàkunuu yo ora ndichini, vati ìyo yi ña koo tu'va yo ta kumio yo, takua jà'a ma ndra jandaru ña chàku'un ndra iin kamixa ña kuva'a chi'in kaa kuenda ña kùmi ndra ndra. Yakan va takan ìyo yi ña ja'a yo kuenda yo chi'in ma ña chìnunio tu'un Ndioo, ta chi'in ña kùunio nde'o inga ñivi. Ta juuni ìyo yi ña kuatu va'a yo ma Racha'nu Jesuu, ikan na kuu ni'o ña jakakú ra yo ora janaa ra ma ñuñivi, takua jà'a ma jandaru ña chàkoso ndra iin tuxini kaa kuenda ña jakakú yi ndra. 9 Vati ma Ndioo tüvi nī cha'a' ra ña na nde'o tundo'o, ti kùuni ra jakakú ra yo nuu ma tundo'o cha'a' ma Racha'nu Jesucristu. 10 Vati ma Racha'nu Jesucristu chī'í ra cha'a' yo. Yakan va indukuni kùu yi tu kuvio a koo ndito yo, vati ni koo ndito yo chi'in ra endeeni. 11 Yakan va na jandomani ndo ta'an ndo, ta na ku'va ndo tundeeni na takua cha kīcha'a ndo jà'a ndo yi vitin.

Paulu jàkuninaa ra ma ndian chìnuni tu'un Ndioo

12 Ndyo'o yani jànini ndi ndo ña tiñu'u ndo ma ndra jàna'a tu'un Ndioo ña ìyo tañu ndo, ti Ndioo kāchin ndra ña na jana'a ndra nuu ndo ta kumi ndra iti' kuà'an ndo. 13 Yakan va ìyo yi ña tiñu'u ndo ndra ta kuuni ndo nde'e ndo ndra cha'a' ma tiñu jà'a ndra. Ta juuni takan ìyo yi ña koo va'a ndo chi'in ta'an ndo ndia. 14 Takan kūu ta juuni kùuni ndi ña na ja'a tuku ndo inga tiñu ndia. Na jakuninaa ndo ma ndian suchan ña tüvi kùuni jatiñu. Ta na ku'va ndo tundeeni ma ndian töve sii kuuni chi'in ma ña chìnuni na ndia. Ta juuni na tindee ndo ma ndian kumani chìnuni va'a, ta ìyo yi ña kunda'vini ndo ndisaa ma ñivi. 15 Ta na ja'a ndo kuenda nuu ndo tuva ìyo iin ñivi ña xaani nde'e ndo, koto jä'a ndo chi'in na takan ndia. Vati na nanduku ndo ja'a ndo ma ña va'a chi'in ta'an ndo, ta chi'in tandi'i ñivi ìyo ñuñivi ndia.

16 Yakan va na sii kuuni ndo tandi'i kivi. 17 Ta koto jäña ndo ña kà'an ndo chi'in Ndioo. 18 Ta na ku'va ndo ta'vindioo nuu ra cha'a' ndisaa ma ña tà'an ndo, vati yakan kùu ma ña kùuni ra ña na ja'a ndyo'o ndian chìnuni tu'un Jesucristu.

19 Na ku'va ndo ña na ja'a ma Tati Ií Ndioo ma ña kùuni ra tichi anima ndo. 20 Ta juuni koto kuätu'un ndo ma tu'un jàna'a ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo. 21 Ta na ki'in ndo kuenda ma ña jàna'a ndra, nde'o tu ndicha a ña va'a kùu yi a töve. Ta ikan jan kachin ndio ndo ma ña va'a jà'a ndo. 22 Ta juuni na jaña ndo ña jà'a ndo tandi'i nuu ña kini ndia.

23 Ta juuni ma Ndioo, ra jà'a ña na koo va'a ndo, na ja'ií va'a ra ndo ta ja'a ra ña na koo va'a ma anima ndo chi'in ndisaa ma kuñu ndo chi'in ma chinituni ndo ndia, ikan tüvi nata'an ra ndo chi'in kuati ndo ora ni kichaa ndiko ma Racha'nu Jesucristu, ra kùu chito'o yo. 24 Vati ma Racha'nu ña kāchin yo kùu iin ra ndicha ti jàchinu ra ña kà'an ra.

Ma tu'un nuu ndi'inia ña kà'an Paulu nuu na

25 Ndyo'o yani, na naka'an ndo Ndioo cha'a' ndi, ikan na tindee ra ndi ndia.

26 Ta kunumindaa ta'an ndo ma ndian ta'an yo ña chìnuni tu'un Ndioo ora kaña'a ndo chi'in na.

27 Ta juuni katitu'in nuu ndo kuenda ma Racha'nu chito'o yo ña ìyo yi ña jakua'a ndi'i ndo ma tutu i'ya nuu ma ndra yanio, ta ñivi ta'an yo ña chìnuni tu'un ra.

28 Ta maa ma Racha'nu Jesucristu, na ja'ií ra ndo. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Tesalónica Uvi

1

2

3

Tutu uvi ña tāa racha'nu Paulu kuenda ñivi chìnuni ìyo ñuu Tesalónica

1

Paulu tāa ra tutu i'ya kuenda ñivi chìnuni tu'un Jesuu ña ìyo ñuu Tesalónica

1 Yu'u Paulu chi'in Silvanu ta Timoteu, tāa ndi tutu i'ya kuenda ndisaa ndyo'o ndian chìnuni tu'un Jesuu ndian ìyo ma ñuu Tesalónica, vati ndyo'o kùu ndian ìyo kuenda Tatá yo Ndioo chi'in Racha'nu Jesucristu. 2 Ta ma Racha'nu Ndioo Tatá yo chi'in Racha'nu Jesucristu, na koso ra ñamani ra nuu ndo, ta na ku'va ra ña na koo vii ndo chi'in ma anima ndo kuenda ra.

Paulu, kàtitu'un ra naja kua ni ja'a Ndioo chi'in ndian tüvi chìnuni ora ni kichi ndiko Cristu

3 Ndyo'o yani, nani kivi ora kà'an ndi chi'in Ndioo, ìyo yi ña ku'va ndi ta'vindioo nuu ra cha'a' ndo, ma kua va'a ña ìyo yi ña ja'a ndi, ti chà'a ndi kuenda ña nani kivi chìnuni ndo tiaga ma tu'un Cristu, ta kùuniga ndo nde'e ndo ma ndian ta'an ndo ndia. 4 Vati taku maa ndi ora kà'an ndi cha'a' ndo nuu ma inga ñivi chìnuni tu'un Ndioo ndian ìyo nani ñuu, ya'aga sii kùuni ndi ora kà'an ndi yi nuu na, ti chìto ndi naja kua jàndeeni ndo ma tundo'o ndè'e ndo ta naja kua chìnuni va'a ndo tu'un Ndioo vaji ya'aga ndē'e ndo tuxaan ini. 5 Ta ndisaa ña'a kùu ña ndaa ña jàna'a Ndioo nuu ndo, vati ndè'e ra ña kùu ndo ñivi cha ìyo tu'va ña cha kùu ki'vi ndo nuu chà'nda ra tiñu, ti cha'a' ña chìnuni ndo ma tu'un ra kùu yi ña ndè'e ndo tundo'o vitin.

6 Yakan va va'ani jà'a Ndioo ña jànde'e ra tundo'o ma ndian jànde'e tundo'o ndo. 7 Ta ndisaa ndyo'o ndian ndè'e tundo'o ta chìnuni, ni ku'va Ndioo ña nindee ndo, indukuni takan ni ja'a ra yi kuenda ndi ndia. Ta ndisaa ña'a ni kuu yi ora ni kichi ndiko ma Racha'nu Jesuu iti' andivi chi'in kua'a' ndatu ra, ta juuni takan ni kichi ma tati va'a ña jà'a tiñu nuu Ndioo chi'in ra ndia. 8 Vati ni kichi ra chi'in na tañu ñu'ú ndàkoo nditi, ta ni jande'e ra tundo'o nuu ma ndian töve nàkoto Ndioo, vati töve jàchi'in na ma tu'un va'a ña kàtitu'un yo cha'a' Racha'nu Jesuu, ra kùu chito'o yo. 9 Ta ndisaa ndiakan ndian tüvi chìnuni, ni janaa Ndioo na, ti ni ti'i ra na nuu ni nde'e na tundo'o ndisaa tiempu, ta ikan jan ni jachika ndio ra na nuu ìyo ma Racha'nu Jesucristu, ra ya'aga tacha ta ìyo ndatu nuu. 10 Ta takan ni kuu ma ora ni kichi ra, vati ma ñivi ra indukuni ni jaka'nu na ra chi'in ndo, ti ndisaa ndo ya'aga sii ni kuuni ndo ma ora ikan. Takan ni ja'a ndo, vati chìnuni ndo ma tu'un Ndioo ña kàtitu'un ndi nuu ndo.

11 Yakan va nani ora ña kà'an ndi chi'in Ndioo juuni kà'an ndi cha'a' ndo ndia. Ta chìkan ndi nuu ra ña na jandakuu ra ndo ñivi ìñu'u ti maa ndo kùu ñivi ña kāchin ra. Ta na jachinu ra chi'in ma ndatu ra ndisaa ña va'a ña kùuni ndo ja'a ndo, chi'in ndisaa ma tiñu jà'a ndo cha'a' ña chìnuni ndo ma tu'un ra. 12 Ta takan kà'an ndi chi'in Ndioo cha'a' ndo, vati ikan na kuu ndo ndian jàka'nu ma sivi Racha'nu Jesucristu. Ta na kuu ndo ñivi ìñu'u jà'a ra ndia, cha'a' ña nì'i ndo ma ñamani ma Racha'nu Ndioo chi'in Racha'nu Jesucristu.

2

Ora ni kichi ndiko Jesuu ìyo ndian tüvi ni ja'a ña va'a

1 Ta vitin ndyo'o yani ma ora ni kichi ndiko ma Racha'nu Jesucristu ra kùu chito'o yo, ni kuti'vi yo chi'in ra, ta cha'a' yakan kùu yi ña jànini ndi ndo, 2 ña koto säma ndo ma kua chànini ndo, ti ni keta ndian ni janda'viña'a ma ñivi, ta ni ka'an na ti kùu na ndian kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo. Ta juuni ni jana'a na iin tu'un, ta ni jakua'a na ña tāa na nuu tutu ña kàti yi ti cha kīchaa ndiko ma Racha'nu Jesuu. Ta ni kati na ti tutu tāchi ndi kùu yi, vaji töve ña ndicha kùu yi. 3 Yakan va koto kü'va ndo ña na janda'viña'a na ndo, vati antea ña na keta ma kivi ikan, ji'na ni keta kua'a' ñivi ña jàña na iti' Ndioo. Ta tañu na ni keta iin ra'ii ña ìyo kua'a' kuati. Ta rakan ti ni janaa Ndioo ra iti' nuu. 4 Ta ikan jan ni kanita'an ndio ra chi'in Ndioo a ña ií ña ndiso sivi Ndioo ña jàka'nu ma ñivi, ta ndava ni chaa ra ña ni ki'vi ra ta kunandi ra tichi veñu'u ka'nu ma Ndioo, kuenda ña na ka'nda ra tiñu. Ta ikan ni kati ra ña Ndioo ndicha kùu ra, vaji töve ndicha kùu yi.

5 ¿A tüvi chàku'uni ndo ña cha kātitu'in ma tu'un i'ya nuu ndo ora juuni ìyogai chi'in ndo niku? 6 Ta vitin ndyo'o cha chìto va'a ndo niyi kùu yi ña ni jandokuee ma ra kini ikan, koto jà'a ra kichaa ra numini. 7 Vati cha ìyo tu'va ma ña ìyo xe'e tichi chinituni ma ra kini kuenda ña na kichi ra, va vitin ìyo ma ña chàsi ña na kichaa ra. Ta ma ña jàndokuee yi ra vitin, takan endeeni ni ja'a yi nda kati chaa ora ña na tava Ndioo yi tañu ma tiñu jà'a yi. 8 Ta ma ora ni kichi ndio ma ra kini ikan, tajan ni ka'ni ndio ma Racha'nu Jesuu ra chi'in tati yu'uni ra ta chi'in ña tacha ra ma ora ikan. Takan ni ta'an ma ra kini ikan jà'a ma Racha'nu ora ni kichi ra. 9 Ta ma kui'na kuán' ña ni tindeán' ma ra kini ña ni kichi kuenda ña na ja'a ra yi. Ta ni kichi ra chi'in kua'a' ndatu ka'nu ra ta seña ña ni jànda'viña'a ra ma ñivi. 10 Ta takan kùu yi ña ni ja'a ma ra kini ikan tandi'i nuu ma ña kini chìto ra kuenda ña na janda'viña'a ra ma ndian kuà'an iti' kini nuu ni kuvi na. Yakan ni ta'an na cha'a' ña tüvi nī jachi'in na iti' Ndioo, ta nī kuuni na nde'e ma ña ndaa kuenda ña na kuu kakú na. 11 Ta cha'a' yakan kùu yi ña juuni maa ma Ndioo tāchi ra iin ndatu kini ña na janda'viña'a yi na, ikan na chinuni na ma tu'un vata ña jàna'a yi nuu na. 12 Yakan va ndisaa ndiakan ni tisokuati Ndioo na ña na kuvi na cha'a' ña töve nī kuuni na jachi'in na ma tu'un ndicha, ti java ma ña töve va'a kùu ma ña chàta'ani na ja'a na.

Ndioo kàchin ra ndian ni jakakú ra

13 Yakan va ndyo'o yani ndian kùuni ma Racha'nu nde'e ra, nani kivi ora kà'an ndi chi'in Ndioo ìyo yi ña ka'an ndi cha'a' ndo nuu ra, cha'a' ña maa ra kùu ma ra kāchin ndo antea ña jātuvi ra ma ñuñivi kuenda ña na kakú ndo cha'a' ña kū'ií ndo jā'a ma Tati Ií ra, ta cha'a' ña chìnuni ndo ma tu'un va'a ra. 14 Vati cha'a' ña jāchi'in ndo ma tu'un va'a Ndioo ña kàtitu'un ndi, yakan va ma Ndioo kāchin ra ndo, ikan na kuu ni'i ndo koo ndo chi'in ma Racha'nu yo Jesucristu nuu ya'a ka'nu ta tacha ra. 15 Yakan va ndyo'o yani, na koo va'a ndo ta koto jäña ndo tandi'i tu'un ña jāna'a ndi nuu ndo, ta juuni na ja'a ndo tandi'i ma tu'un ña jàna'a ndi ta tàa ndi nuu ma tutu kuenda ndo ndia. 16 Ta juuni maa ma Racha'nu yo Jesucristu chi'in Ndioo Tatá yo, ra ya'a kùuni nde'e yo, cha chā'a ra tundeeni ra endeeni nuu yo. Ta juuni vitin ndàtu yo ma ña va'a ni kichi iti' nuu cha'a' ma ñamani ña chā'a ra nuu yo. 17 Ta cha'a' ndisaa ña'a, na koo tundeeni ra chi'in anima ndo, ikan na töve sama ndo ña ja'a ndo ta ka'an ndo ma ña va'a ndisaa tiempu.

3

Nuu chìkan Paulu ña na naka'an na Ndioo cha'a' ra

1 Ndyo'o yani, cha'a' nuu ndi'inia chìkan ndi nuu ndo ña na ka'an ndo chi'in Ndioo cha'a' ndi, ikan na kuita kuati ma tu'un cha'a' Jesuu ña kàtitu'un ndi ninii ma ñu'u' ñuñivi, ta na jachi'in na ta na tiñu'u na yi, takua jà'a maa ndo ndia. 2 Ta juuni na ka'an ndo chi'in ra, ikan na jakakú ra ndi ora chàkunuu ndi nuu ìyo ndian ya'a kini xini, vati yüvi ndisaa na chìnuni tu'un Cristu. 3 Vati ma Racha'nu Jesuu iin ra ndaa kùu ra ti jàchinu ra ma ña kà'an ra, ta chà'a ra tundeeni ra kuenda ndo ta kùmi ra ndo, koto ki'vi ndo ma iti' kui'na. 4 Ta ìyo tundeeni ma Racha'nu chi'in ndi, ta cha'a' yakan kùu yi ña chìto ndi ti jà'a ndo ma kua kātitu'un ndi nuu ndo, ta juuni chìto ndi ti takan ni ja'a ndo tiá iti' nuu ndia. 5 Ta na tindee ma Racha'nu ndo ña na kuuni ga ndo nde'e ndo ma ndian ta'an ndo, takua kùuni ra nde'e ra ndo, ta ora ndè'e ndo tundo'o, na jandeeni ndo takua jāndeeni ma Racha'nu Cristu.

Ìyo yi ña jatiñu ndo

6 Ndyo'o yani, kàtitu'un ndi nuu ndo chi'in ndatu Racha'nu Jesucristu ña na jachiyo ndo ndo xiin ma ndra yanio ña suchan, ña tüvi kùuni ndra jàtiñu ndra. Ta ndrakan juuni töve jàchi'in ndra ma kua jàna'a ndi ña ìyo yi ña ja'a yo. 7 Ti takua maa ndo cha chìto ndo ma kua jà'a ndi, ta takan ìyo yi ña ja'a ndo. Vati ora chīyo ndi chi'in ndo, tüvi nī chiyo suchan maani ndi, ti jātiñu ndi. 8 Ta juuni jāta ndi ma ña chāchi ndi nuu ndo, ti tüvi kùuni ndi kuu ndi ndian jàtañu nuu ndo. Yakan va nduva'a kuii ni'i jātiñu ndi nduvi ta niñuu ma ora ikan. 9 Ma ña ndaa ti ìyo yi ña jakachi ndo ndi niku, va ndyu'u nī kuuni ndi ndakan ndi yi nuu ndo. Vati kùuni ndi jatiñu ndi, ikan na nde'e ndo takua jà'a ndi, takua ikan ìyo yi ña ja'a ndo ndia. 10 Ta ora chīyo ndi chi'in ndo, te'en kātitu'un kachin ndi nuu ndo: Ma ndian yanio ña tüvi kùuni jatiñu, ta na tüvi ìyo yi ña ku'va ndo ña kachi na. 11 Ta chīto ndi ña ìyo ndian yanio tañu ndo ña tüvi kùuni jatiñu, ta ni tüvi nànduku na ma tiñu jà'a na vaji ìyo yi. 12 Yakan va chi'in sivi Racha'nu Jesucristu, kà'an ndi cha'a' ndisaa ndiakan, na kicha'a na jatiñu na, ikan na koo vii na. Vati takan ìyo yi ña ja'a na, ta kuu ni'i na ña kachi na.

13 Va ndyo'o yani koto tïsoni ndo ña jà'a ndo ma ña va'a. 14 Ta tu ìyo ndian ta'an yo ña tüvi jàchi'in ña kà'an ma tutu i'ya, na tï'iga ndo kuenda na. Ta na jachiyo ndo ndo xiin na, ikan na koo tukanuu nuu na. 15 Va koto küxaani ndo nde'e ndo nuu na, vati na kundayu'u ndo na ta jakuninaa ndo na, taku iin yani ndo.

Ma tu'un nuu ndi'inia ña kà'an Paulu nuu na

16 Ta maa ma Racha'nu kùu ra ña chà'a ña koo vii ñivi. Ta ma Racha'nu na ku'va ra ña na koo vii ndo chi'in ta'an ndo ndisaa tiempuni. Ta na koo ma Racha'nu chi'in ndisaa ndo.

17 Yu'u Paulu, tài letra i'ya chi'in nda'i, ikan na koto ndo ti mai kùu ma ra tàchi yi nuu ndo. Vati mai takan tài ma nuu ndi'inia nuu tandi'i ma tu'un jà'i. 18 Ta ma Racha'nu chito'o yo Jesucristu na ku'va ra ma ñamani ra nuu ndo. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Timoteu Nunuu

1

2

3

4

5

6

Tutu nunuu ña tāa racha'nu Paulu kuenda Timoteu

1

Paulu, tāa ra tutu i'ya kuenda Timoteu

1 Yu'u, Paulu, tài tutu i'ya kuendaun, yo'o Timoteu, ti ma Ndioo tāchi ra yu'u ña kùi iin ra tatun Racha'nu Jesucristu, ta na jakui tiñu kà'an ra, vati Ndioo kùu ma ra jàkakú yo, ta Jesucristu kùu ma ra ndàtu yo vitin. 2 Ndicha kuii ña kùu̱n takua kùu iin rase'i, cha'a' ña indukuni chìnuni va'a yo ma tu'un Jesucristu. Ta vitin kùuni̱ ña ma Racha'nu Ndioo Tatá yo chi'in ma Racha'nu Jesucristu chito'o yo, na ku'va ra ñamani ra nuu̱n, ta na kunda'vini ra ñu̱n, ta na ja'a ra ña na vii koun chi'in animaun.

Paulu, kàtitu'un ra nuu Timoteu ña koto jächi'in ra tu'un vata

3 Ma kua cha jānini̱ ñu̱n ora kēi kuà'in ma ñu'u' Macedonia ña na kindoun ma ñuu Efesu, ta na ka'un nuu ma ndian jàna'a tu'un vata, ña na jä'a ga na yi. 4 Ta juuni na ka'un nuu na ña na vä'a natu'un na ma tu'un ña töve induku kàa yi takua ña jàna'a Ndioo, ta juuni na ka'un ña na jä'a na kuenda naja kua tā'an ma ndian chīyo tatiempu ndia. Vati ndisaa yakan jà'a ña endee kànita'an yu'u na, ti tüvi tìndee yi ña na chìnuni na ma tu'un kà'an Ndioo, takua kùuni ra ña koo yo. 5 Ta ma ña kùuni̱ ña na kutunini ma ñivi kùu ma ña na kùunio nde'o ta'an yo chi'in ma ña vii vàchi tichi anima yo, ta na koo va'a yo chi'in ma chinituni yo, ta na chinuni yo tu'un ra chi'in ndisaa anima yo. 6 Vati ìyo ndian cha kēsiin iti' i'ya, ta vitin kìcha'a nàtu'un na tu'un ña tüvi nda kuenda. 7 Ndiakan kùuni na ka'an kachin na ma tu'un ley Ndioo nuu ma ñivi, kàti na, vaji ni juuni ña jàna'a juuni maa na, na tüvi kùtunini va'a na, niyi kùuni yi ka'an yi vaji kà'an na ña tu'un ndicha kùu yi.

8 Vati ndisaa yo cha chìto va'a yo ti iin ley va'a kùu ma ley Ndioo, tuva chàtiñu yo yi takua kùuni ra. 9 Yakan va ìyo yi ña koto yo ti nï'iin ley tüvi ìyo yi kuenda ma ndian va'a. Ti ma ley kùu yi kuenda ma ndian kini, ta ma ndian jà'a kuati, ta kuenda ndian tüvi jàchi'in ña kà'an yi. Ta juuni kuenda ma ndian tüvi iñu'u chi'in Ndioo, ta ma ndian chàtu'un ra, ta kuenda ma ndian kini xini ta jà'a kuati. Ta ma ley juuni kùu yi kuenda ndian chà'ni tatá chi'in ma'á, ta nda ndian chà'ni inga tuku ñivi ndia. 10 Ta juuni tāchi ra yi kuenda ndra kì'vi chi'in ñivi ña'a yüvi ñasi'i ndra, ta ña'a kì'vi chi'in inga ndra'ii, ta kuenda ndra si'i ndia. Tāchi ra yi kuenda ma ndian kà'an tu'un vata, ta ndian chà'a iin tu'un vaji töve jàchinu na yi, chi'in ndian tìin xe'e ñivi ta xìko na na inga chiyo. Yakan va ma ña kùuni ma ley ka'an yi, kùu yi kuenda ndian jà'a ña kini ña töve induku kùu yi takua jàna'a Ndioo ña jà'a na. 11 Vati ma Racha'nu Ndioo, ra ya'a ga ií, kùu ma ra tāchi yu'u, ña na katitu'in tu'un ka'nu i'ya nuu kua'a' ñivi.

Chà'a Paulu ta'vindioo nuu ma Racha'nu Jesuu cha'a' ña kùnda'vini ra ra

12 Yu'u Paulu, chà'i ta'vindioo nuu ma Racha'nu chito'o yo Jesucristu, ti chà'a ra ñandei takua ndē'e ra ña ìyo tundeeni ra chi'i̱n. Yakan va chā'a ra tiñu nui ña na jatiñui kuenda ra, 13 vaji chātu'in ra ta kā'an ti'ini̱ chata ra niku. Vati jātakue'i ma ndian chìnuni tu'un ra ta kānduva'i ra. Va Ndioo kūnda'vini ra yu'u, vaji takan jā'i, ti tüvi chìtoi nayi jà'i ma ora ikan niku, vati takä'an chinuni̱ ma tu'un ra niku. 14 Ta nduva'a kuii ka'nu ñamani jā'a ma Racha'nu chi'i̱n, ti chā'a ra ña na chinuni̱ ma tu'un ra, ta juuni chā'a ra ña na kuunio nde'o ta'an yo cha'a' ña indukuni kùu yo chi'in Jesucristu.

15 Yakan va ña ndicha kùu ma tu'un ña ni ka'in i'ya, ta ndisaa ndo ìyo yi ña chinuni ndo yi: vati ma Racha'nu Cristu Jesuu, kīchi ra ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya, ti kùuni ra jakakú ra tandi'i ndian ìyo kuati. Ta tañu ndiakan, ìyo iin yo ìyo ga kuati, ta rakan kùu yu'u. 16 Ta yakan va ma Racha'nu Jesucristu, nduva'a kuii kūnda'vini ra yu'u, vaji ìyo ga kuati̱. Ta takan jàna'a ra nuu ma ñivi naja kua jàndeeni ra ma ña jà'a na ta jànaa ra ma kuati na, takua jā'a ra chi'i̱n ora kīcha'a chìnuni̱ tu'un ra. Ta takan kuu ni'i na nuu koo na indeeni chi'in ra, tuva chinuni na tu'un ra ndia. 17 Ta vitin na jaka'nu yo Racha'nu Ndioo, ra ya'a ka'nu, ra ìyo ndisaa tiempu, ti juu ra kùu ma Rey chà'nda tiñu. Vati tüvi ni chaa iin kivi ña ni kuvi ra. Vaji na küu nde'o ra va chìto yo ti ìyo ra, ta ìyo kua'a' chinituni ra. Ta uvanuu Ndioo kùu ra. Ta takan na kuu yi. Amén.

18 Yo'o se'yu Timoteu, jàya'i tiñu i'ya nuu̱n, ña na jandeeniun ja'un ma tiñu chi'in ma ñivi, ta na jana'un nuu na ma iti' va'a ku'un na, ta na ja'un yi chi'in animaun, takua kā'an ma ndracha'nu yanio cha'un ora kā'an ndra chi'in tu'un yu'u Ndioo. 19 Yakan va na chinuni va'un tu'un ma Racha'nu chi'in ndisaa chinituniun, vati ìyo ndian töve chìnuni va'a ma tu'un ra, ta ndākoo na yi. Ndiakan kùu na takua kùu iin varku ña kātita'an chi'in yuu, vati tüva nda kuenda na. 20 Vati takan cha tā'an ma ra nàni Himeneu chi'in ra nàni Jandu. Ndrakan tī'i̱ nda'a' ma kui'na, ikan na kutu'va ndra ti küu ka'an ti'ini ndra chata Ndioo.

2

Naja kua ìyo yi ña ja'a yo ora kà'an yo chi'in Ndioo

1 Takan kūu ta vitin va ni ka'in iin tu'un ka'nu nuu ndisaa ndo ña na ndakan ndo nuu Ndioo, ta na naka'an ndo ra cha'a' ndisaa ñivi ñuñivi. Ta juuni na ku'va ndo ta'vindioo nuu ra, ikan na koo va'a ndisaa na. 2 Ìyo yi ña ka'an yo chi'in ra cha'a' ma ndra kùu kalecha'nu, ta cha'a' ndisaa inga ndra ìyo tiñu chi'in ndra ndia. Yakan va ìyo yi ña ja'a yo ndisaa yakan, ikan na tüvi nde'o tundo'o, ta vii koo yo chi'in tandi'i ñivio, ti takan kùu koo va'a yo nuu Ndioo, ikan na kuu yo ñivi iñu'u ta ndaa. 3 Ta nduva'a kuii va'a ña jà'a yo takan, ti ma Ndioo ra jàkakú yo, ya'a chìsii ra ora jà'a yo takan. 4 Vati ma Racha'nu Ndioo kùuni ra ña na kakú ndisaa ndo, ta kuu koto ndo ma tu'un ndaa. 5 Vati uvanuu Ndioo, kùu ra ña takani ìyo, ta juuni uvanuu ra ña tāchi ra kùu ra ña jàndo'iin ra yo chi'in Ndioo. Ta rakan kùu ra Jesucristu, ta kùu ra iin ñivi takua kùu maa yo. 6 Vati ma Racha'nu Jesucristu, chā'a ra ña ka'ni ñivi ra, ta na takaa na ra nuu kruu cha'a' ma kuatio, ti takan jā'a ra, ikan na kuu kakú yo nuu ma kuatio. Ta ña'a kùu ma tu'un ña jāna'a Ndioo nuu yo, ti ma kivi ña kāchin ra kùu yi. 7 Ta juuni cha'a' rakan kùu yi ña kāchin Ndioo yu'u, ña kùi iin tatun ra, ikan na katitu'in ma tu'un Cristu nuu kua'a' ñivi, nuu ndian yüvi judíu ndia. Yakan va tüvi janda'viña'i ndo ti ña ndicha kùu ma ña kà'in kuenda Cristu, ti ìyo yi ña jana'i nuu ndian yüvi judíu, ti ña ndaa kùu yi tu chinuni na tu'un Cristu.

8 Takan kūu yakan va ndyo'o ndra kùu ndra'ii, kùuni̱ ña na ndoni'i ndo nda'a' ndo ora kà'an ndo chi'in Ndioo ndanikuni ma nuu kàchika ndo chi'in anima va'a ndo, ta tüvi kàyuni ndo ta töve kànita'an yu'u ndo ndia. 9 Ta ma ñivi ña'a, kùuni̱ ña ku'un vi ja'ma nda'vini ta iñu'u ña tüvi ya'a ya'vi ndaa. Va chàkuni kanduu ña jandondacha vi vi, ti ìyo ñivi ña ya'a jàndovii vi ma ixi xini vi takua jà'a ma ñivi ña'a ña chùtaka sukun oro a yuu tacha kuenda ña jàndondacha vi vi. Ta yüvi takan ìyo yi ña ja'a vi. 10 Vati kùuni Ndioo ña na koo va'a vi chi'in ma ña chìnuni vi tu'un ra, ta chi'in ma ña va'a ña jà'a vi, ti takan jà'a ma ñivi tìñu'u Ndioo, ta jàka'nu vi ra. 11 Yakan va ma ñivi ña'a, na taso'o taxiini vi ma tu'un va'a Ndioo ta na jachi'in vi ma ña kà'an ra. 12 Ta juuni na tüvi chà'i ndatu nuu ma ñivi ña'a ña jàna'a vi tu'un Ndioo nuu ndra'ii, ta ni tüvi va'a ña ka'nda vi tiñu nuu ndra ndia. Tiá va'a ña na taxiin kindoo vi. 13 Vati ma Racha'nu Ndioo, ji'na jātuvi ra ma ra nàni Adán tajan jātuvi ra ma Eva. 14 Ta yüvi rakan jānda'viña'a ma kui'na, ti Eva kùu ma ña jānda'viña'án'. Ta ora jā'a ña ma ña kā'an Ndioo ña tüvi ìyo yi ña ja'a ña, kōyoan iin tichi kuati. 15 Va ma ñivi ña'a, kùu kakú vi tuva ja'a va'a vi ma tiñu Ndioo takua kùu vi ñivi chàkoo se'e. Vati tu chìnuni vi ma tu'un Ndioo, ta tu kùuni vi nde'e vi inga ñivi, ta kuu vi ndian ií kuenda ra, ta na töve ya'a ndu vi ma tiñu ña chā'a Ndioo ña na ja'a vi.

3

Paulu, kàtitu'un ra naja kua ìyo yi ña koo ma ndra ndiso tiñu kuenda Ndioo

1 Ña ndicha kùu ma ña kà'in chi'in ndo, ti tu ìyo ndra chìnuni ña chànini kuu ndra iin ndra kuiso tiñu nuu ñivi chìnuni tu'un Ndioo, ndicha ña ma tiñu va'a kùu yi ña kùuni ndra jakuu ndra. 2 Yakan va taku ma ra ndiso tiñu veñu'u, ìyo yi ña ja'a ra mamaa ña va'a, ikan küu ka'an ma ñivi chata ra. Ta ìyo yi ña koo ivanuuni ñasi'i ra, ta juuni ìyo yi ña kùu ra iin ra tüvi ya'a ndu ña jà'a ra nï'iin nakuyi, ta ra kachin chinituni, ta iñu'u chi'in ndisaa nakuyi. Ta ìyo yi ña kunda'vini ra ndian tüvi ve'e ña chaa ve'e ra, ta ku'va ra kindoo na ve'e ra. Ta ìyo yi ña kuu ra iin ra kachini xini ña jàna'a va'a ra ndia. 3 Ta na tüvi ìyo yi ña kuu iin ra ya'a ga chì'i ndixi ta tüvi ìyo yi ña ndikita'an ra chi'in ndian ya'a tu'va kànita'an. Vati ìyo yi ña kùu ra iin ra va'a ña jàndomani ñivi. Ta juuni tüvi ìyo yi ña kùu ra iin ra ya'a ga chàta'ani ra nde'e ra xu'un'. 4 Vati ìyo yi ña ka'nda va'a ra tiñu ma ve'e ra, ta jana'a ra ña na kandicha ma se'e ra tiñu tàva ra nuu na, ikan na iñu'u koo na. 5 ¿Vati tu töve chìto yo ka'nda yo tiñu juuni ma ve'e maa yo, naja kùunio ka'nda yo tiñu nuu ma ndian chìnuni tu'un Ndioo?, tuva takan. 6 Yakan va ma ra ndiso tiñu, tüvi ìyo yi ña kuu iin ra já kī'vi kuenda Cristu, ti koto jatayi maa ra ra chi'in ma tiñu ikan, ta tu ja'a ra takan, juuni kani koyo ra tichi kuati takua tā'an ma kui'na. 7 Ta juuni ìyo yi ña kuu ra iin ra iñu'u nuu ma ndian tüvi chìnuni tu'un Ndioo ndia, vati tu tüvi jà'a ra yi takan, ni koo tukanuu nuu ra, ti takan jà'a ma kui'na ña jànda'viña'án' yo.

Naja ìyo yi ña koo ma ndian chàkoo tiñu ña tìndee na ma ndian chìnuni tu'un Cristu

8 Ta juuni takani ma ndra chìnuni ña ndiso tiñu ña tìndee ma ndian chìnuni tu'un Cristu, ìyo yi ña kuu ndra iin ndra iñu'u. Ta juuni ìyo yi ña jachinu ndra tu'un kà'an ndra, ta tüvi kùu ndra ndra chì'i kua'a' ndixi, ta ni tüvi kùuni ndra ña koo kua'a' xu'un' ndra ndia, ña tüvi va'a jàkanaa ndra. 9 Ta chi'in iin chinituni kachin ìyo yi ña endee chinuni ndra ma tu'un ndaa ña já jāna'a Ndioo nuu yo. 10 Yakan va ji'na ìyo yi ña ki'o ku'va ndra, nde'o tuva ndicha ña jà'a ndra ma tiñu takua kà'an Ndioo ña jà'a ndra, ta tu va'a jà'a ndra, tajan kuu koo ndra ma tiñu ikan. 11 Ta ma ñivi ña'a, juuni ìyo yi ña iñu'u koo vi, ta tüvi ìyo yi ña ka'an vi chata ma ta'an vi chi'in tu'un vata, ta tüvi ya'a ndu vi jà'a vi nï'iin nakuyi, ta kachin koo vi chi'in ndisaa nakuyi. 12 Ta ma ndra tìndee ma ndian chìnuni, ìyo yi ña koo uvani ñasi'i ndra, ta ìyo yi ña kundayu'u ndra ma ndiakuati se'e ndra chi'in tandi'i ñivi ìyo ve'e ndra ndia. 13 Vati ma ndra jàkuu va'a ma tiñu ña tìndee ndra ma ndian chìnuni tu'un Ndioo, ni keta iin kivi ña ya'a ni tiñu'u ndisaa ma ñivi ndra. Ta ìyo kua'a' tundeeni Ndioo chi'in ndra, ta takan kùu kàtitu'un ndra nuu ma ñivi, naja kùu chinuni na ma tu'un cha'a' Jesucristu.

Ma tu'un kachin ña tüvi nàkoto yo niku

14 Chànini̱ ña ku'in kunde'i ñu̱n numini. Va tu kuyanga kuàchai, tajan cha'a' yakan, va tàchi̱ ma tutu i'ya nuu̱n, 15 ikan na kotoun naja kua ìyo yi ña koo yo chi'in ma inga ndian chìnuni tu'un Ndioo, ti ñivi Ndioo ndito kùu yo. Vati ma ñivi Ndioo kùu ma ndian kùmi ma tu'un ndaa, ta juuni jàna'a yi nuu inga ñivi ndia. 16 Takan kūu yakan va, ma tu'un ña tüvi nàkoto yo niku, ndicha ña cha jàna'a Ndioo yi nuu yo vitin, ta ma tu'un ikan, nduva'a kuii ka'nu yi:

Racha'nu Ndioo, ndākuu ra iin ñivi,

ta ra va'a kùu ra, kàti ma Tati Ií Ndioo.

Ta juuni ndē'e ma tati jàkuu tiñu nuu Ndioo ra.

Ta chītakuati ma tu'un ra tandi'i ñuu ñuñivi,

ta kua'a' ñivi chīnuni ña kà'an ra,

ta ndāa ra kuà'an ra iti' andivi.

4

Ndian ni jaña ña chìnuni tu'un Cristu

1 Va ma Tati Ií Ndioo, kà'an kachin va'a yi, ti ma tiempu nuu ni ndi'inia ìyo ndian ni jaña na ña chìnuni na ma tu'un Ndioo, vati ni jachi'in ndio na ma tu'un vata ña jàna'a ndian tati xaan ña jànda'viña'a yi na. 2 Ta ikan jan ndisaa ndio ma ñivi ikan, cha'a' ña kùu na ñivi chi'in uvi nuu ña chànini, ndian jàna'a na mamaa tu'un vata, ta tüva kachin chànini na, ta tüva kanuu na ja'a na kua'a' ma ña kini. 3 Ta ma ndian jà'a takan ti tüvi chà'a na ña tànda'a ma ñivi chìnuni tu'un Ndioo, vati iin kuati kùu yi kuenda na, kàti na. Ta juuni kàti na ña ìyo sa'an ña küu kacho, vati iin kuati kùu yi ndia. Va yu'u kàti̱ ña tüvi va'a ma ña jàna'a na, ti maa ma Racha'nu Ndioo, jātuvi yi kuenda ña kachi yo ndian chìnuni ta chìto ma tu'un ndaa yi. Ta cha'a' ndisaa ña nì'o nuu ra ìyo yi ña ku'va yo ta'vindioo nuu ra cha'a' yi ndia. 4 Yakan va cha chìto yo ti ndisaa ma ña jà'a Ndioo ña va'a kùu yi. Ta nï'iin nakuyi küu ka'an yo ña na vä'a yi, tuva chà'a yo ta'vindioo nuu ra ora nì'o yi, 5 ti chi'in tu'un Ndioo jà'ií ra nuu yi ora kà'an yo chi'in ra cha'a' yi.

Iin ra jàtiñu va'a kuenda ma Racha'nu Jesucristu

6 Takan kūu yakan va tu jàna'a va'un ma tu'un ndaa i'ya nuu ma ndian kùu yanio ta chìnuni va'un yi, ni kùu̱n iin ra jàtiñu va'a kuenda ma Racha'nu Jesucristu, ti ni tindee yi ñu̱n cha'a' ña tāndikun va'un ma iti' ña jàna'a yi ñu̱n. 7 Va tüvi va'a ña jàchi'un ma tu'un vata ña kà'an kua'a' ma ndian ìyo ma ñuñivi i'ya, ti tüvi nda kuenda yi. Tiá va'a ña na jaka'nu̱n ma Racha'nu Ndioo ta ja'un naja kua kà'an ra. 8 Ndicha va'a ti ma tiñu jà'a yo ña jàndoni'o ma kuñu yo ìyo nuu chàtiñu yi va kuenda vitini, va tu jà'a yo ma tiñu Ndioo ta jàka'nu yo ra, va'aga yi kuenda yo, ti tìndee yi yo ma ñuñivi i'ya vitin, ta juuni ni tindee yi yo ora koo yo chi'in Ndioo endeeni ma tiá iti' nuu ndia. 9 Ndicha kuii ti tu'un i'ya ña ndaa kùu yi, ta ìyo yi ña taso'o va'a ndisaa ndo yi. 10 Ta cha'a' yakan kùu yi ña jàtiñu yo ta ndè'o tundo'o jā'a ñivi kàti'ini chata yo, vati ìyo ma tundeeni ma Ndioo ndito chi'in yo ta chìnunio ña ndicha ña ni jachinu Ndioo ma kua kāti ra nuu yo. Vati rakan ni tindee ra tandi'i ñivi, va tiaga kua'a' ni tindee ra ma ndian chìnuni ta ni jakakú ra na, ikan na koo na endeeni chi'in ra.

11 Ta ndisaa tu'un i'ya, ìyo yi ña ka'un ta jana'un yi nuu na. 12 Na jana'un nuu ma ñivi ña na tiñu'u na ñuu̱n vaji ra tivaani kùu̱n. Va na jana'un nuu na ma kua ìyoun chi'in ma ña jà'un ta chi'in ma tu'un kà'un ma iti' va'a kuà'un. Ta juuni na kuuniun nde'un na, ta na kùu̱n iin ra ña töve jà'a kuati, ta na chìnuniun tu'un Cristu chi'in ndisaa animaun ta chinituniun ndia. Takan koun, ikan na kuu nde'e na ñu̱n, ta tandikun na iti' kuà'un. 13 Va takua yu'u juuni kuyangai tiá ma iti' te'en, ta yo'o na jakua'un ma tu'un Ndioo nuu ka'ìin ti'vi ma ndian chìnuni, ta na kundayu'u va'un na ta jana'un ma iti' ku'u̱n na ndia. 14 Na jakuendaun ma ndatu ña chā'a Ndioo nuu̱n ora jūndii ndracha'nu ndiso tiñu veñu'u nda'a' ndra xiniun takua kùuni ma Racha'nu Ndioo, koto näaniun yi.

15 Takan kūu yakan va na taso'o va'un ma tu'un já chinu kà'in i'ya, ikan na nde'e ma ndian chìnuni naja kua ndìkun va'un ma iti' Ndioo, takua ikan ìyo yi ña ja'a na ndia. 16 Ta na ja'a va'un kuenda nuu̱n chi'in ma tu'un jàna'un ma iti' kuà'un nuu ma ndian chìnuni. Ta koto jäñaun ma ña va'a ña jà'un ndia, vati tu ja'un ma takua kùuni Ndioo, ni kaku̱n. Ta juuni ni kakú tandi'i ma ndian jàchi'in ma tu'un Ndioo ña kà'un ndia.

5

Paulu kàtitu'un ra naja kua ìyo yi ña koo yo chi'in ma ndian chìnuni

1 Koto kä'un yu'u ma ndracha'nu, vati tiá va'a ña viviini kà'un chi'in ndra ora chùnda yu'u̱n ndra, ti ìyo yi ña tiñu'u̱n ndra takua tiñu'u̱n iin tatáun. Ta juuni na vii ka'un chi'in ma ndra tivaa, vati ìyo yi ña tiñu'u̱n ndra takua tiñu'u̱n iin ra kùu yaniun. 2 Ta ma ñivi ña'a cha'nu, juuni ìyo yi ña tiñu'u̱n vi, ta kuuniun nde'un, vi takua kùuniun nde'un ma ma'á maun. Ta juuni ìyo yi ña tiñu'u̱n ma ñivi ña'a yoko, ta kuuniun nde'un vi, takua kùuniun nde'un ma ñivi ña'a ta'un ndia. Yakan va na ja'un mamaa ña va'a chi'in na.

3 Na tindeun ma ñivi ña'a ña kìndoo nda'vi tu tüvi ìyo ndian tìndee vi. 4 Vati tu ma ñivi kìndoo nda'vi ìyo se'e vi a se'e yani vi, ndiakan ìyo yi ña koo tu'va na ña tindee na vi, takua kūmi vi na ora kūu na ndiakuati, ti ñivi maa na kùu vi. Yakan va ora jà'a yo te'en, nduva'a kuii chìsii ma Racha'nu Ndioo nde'e ra yo, ti ña va'a kùu yi. 5 Va ma ñivi ndicha ña kìndoo nda'vi ta ma'iin, endee kà'an nda'vi vi ta ndàtu vi nda'a' ma Racha'nu Ndioo nduvi ta niñuu, ti chìto vi ña ni tindee ra vi. 6 Vati tu ma ña'a ña kìndoo nda'vi jà'a ña naja kua kùuni maa ña, ma yakan kùan takua kùu iin ña tüva ndito kuenda ma Racha'nu Ndioo, vati nàndukuan naja jàka'nuan juuni maa ña, ta tüvi jàka'nuan Ndioo. 7 Yakan va na jana'un ndisaa tu'un va'a i'ya nuu na, ikan na ja'a na ma ña va'a ndia, ta takan küu nani'i ma ñivi ña kà'an na chata na. 8 Vati ma ndian tüvi nàkanini cha'a' ña tìndee na ma ñivi na, ta ni töve nàkani iti' na cha'a' ma ñivi na ña ìyo tichi ve'e na, ndiakan cha jāña na ña chìnuni na ma tu'un Ndioo jà'a ma kuati na, ti tiaga kini kùu ma anima na kua ma anima ndian töve chìnuni.

9 Va kùu nakuisoun sivi ma ñivi kindoo nda'vi tu cha chinu vi uni xiko kuiya ta iti' nuu. Ta tu chīyo uvani ii vi ndia. 10 Ta tu kùu vi iin ñivi ña kà'an va'a ma ñivi chata, cha'a' ña kùnda'vini vi ma ñivi chàa ma nuu ìyo ve'e vi. Ta juuni tu jakua'nu va'a vi ma se'e vi ndia, ta nakata vi cha'a ma ndian chìnuni ña chaa ve'e vi, ta takan jàna'a vi ti tìñu'u vi na. Ta juuni tu tindee vi ma ndian ndè'e tundo'o, ta chìtu'un vi cha'a' ma tiñu va'a ña ìyo yi ña ja'a vi ndia.

11 Ta tu ìyo ñivi yoko ñivi kìndoo nda'vi, tüvi ìyo yi ña nakuisoun sivi vi. Vati ni keta iin kivi ña ni kuuni ndiko vi tanda'a vi chi'in inga ra'ii, ta ikan ni jaña ndio vi ña jà'a vi tiñu kà'an Cristu, 12 ikan kùu yi ma nuu koyo ndio vi tichi kuati cha'a' ña jāña vi ña jà'a vi ma tu'un chā'a vi nuu Cristu. 13 Vati juuni ya'a chàta'ani ndio vi kakunuu vi ta ve'e ta ve'e ma ñivi, ta ndakuu suchan ndio vi, ta yüvi yakani kùu yi, ti kìcha'a ndio vi nàtu'un vi tu'un vata chata ma ñivi. Yakan va ikan kùu ma nuu kì'vi ndio vi tichi ndisaa tuxa'ini, ta nàtu'un vi tu'un ña tüvi ìyo yi ña ka'an vi. 14 Ta cha'a' yakan kùu yi ña kùuni̱ ña na koo ndiko ma ii ma ñivi ña'a yoko ña kìndoo nda'vi, ta tanda'a ndiko vi, ikan na koo ndiko se'e vi ta kumi va'a vi na chi'in ma ii vi ndia. Ta cha'a' yakan kùu yi ña na küu ka'an ti'ini ma ñivi xaani nde'e nuu vi chata vi, ti ma tiñu va'a jà'a vi. 15 Takan kàti̱ chi'in ndo, ti ìyo ma ñivi ña'a ña cha jāña vi ma iti' Ndioo, ta tāndikun vi kuà'an vi iti' kuà'an ma kui'na.

16 Ta tu ìyo iin ña'a a iin ra'ii chìnuni tu'un Cristu, ta tichi ve'e vi ìyo iin ña kìndoo nda'vi, na tindee vi ña, ikan tüva kua'a' tiñu ìyo yi ña ja'a ma inga ndian chìnuni chi'an. Vati ma ndian chìnuni va'a ga ña na tindee na ma ñivi kìndoo nda'vi ña tüvi nï'iin ñivi.

17 Ta ma ndracha'nu ña ndiso tiñu nuu ma ndian chìnuni, ìyo yi ña nduva'a kuii tiñu'u ma ñivi ndra. Va ìyoga yi ña tiñu'u na, taku ma ndracha'nu kàtitu'un tu'un Ndioo, ta jàna'a ndra yi nuu ma ñivi. 18 Vati ma tutu Ndioo, te'en kà'an yi:

“Na tüvi ìyo yi ña ti'o xikima yu'u ma kiti jàna yo ora jàtiñu ri.” Ta juuni ìyo inga tu'un ña kà'an ma tutu Ndioo: “Ma ra jàtiñu, ìyo yi ña ni'i ra ma ya'vi ra ndia.”

19 Tu tisokuati iin ñivi chata iin racha'nu ndiso tiñu ndian chinuni nuu̱n, koto jächi'un yi. Tiá va'a ña na jachi'un yi tuva kà'an uvi a uni ta'an na yi nuu̱n. 20 Ta ma ndra tüvi kùuni jaña ña jà'a ma kuati, tiá va'a ña na ka'un nuu ndra ma nuu ka'ìin ti'vi tandi'i ma ñivi Ndioo, ikan na yu'vi ma ñivi Ndioo, ta tüvi jà'a na takua jā'a ndra. 21 Yakan va yu'u Paulu, kà'in chi'un ndava nda nuu Ndioo chi'in Racha'nu Jesucristu chi'in tandi'i tati jà'a tiñu nuu Ndioo ña kāchin ra, ña na ja'a va'un ma ña kà'in chi'un, ta inuuni nde'un ma ñivi ora jà'un yi. 22 Ora ni kachiun ñivi ña ni koo tiñu kuenda Ndioo, koto jündiun nda'un chata nda ndian ni kuuni, tu tüvi nàkanini va'a ji'naun ña ni ja'un yi, ikan na töve kosoun kuati ña jà'a inga na. Yakan va na ja'un kuenda nuu̱n, koto ki'viun tichi nda kuati ni kuuni.

23 Ta taku maun ña ya'aga nuuni ku'vi tichiun, na kö'un mamaa takuini, ti juuni ìyo yi ña ko'un ita'vi ma vinu, ikan na ndova'un nuu ma kue'e ña jà'a ña ku'vi tichiun.

24 Ta ìyo uvi uni ndian jà'a kuati, ña numi kuiini chà'a yo kuenda ña ìyo kuati na, ti chìto yo ma ña jà'a na antea ña chaa ma kivi ña ndòndaa yi. Va ìyo ndian jà'a kuati, ña tüvi numini chà'a ma ñivi kuenda yo jā'a yi, ti ya'a xe'e ìyo yi. Va ni chaa iin kivi ña ni koto ndi'i yo yi. 25 Ta juuni kùu yi, ña tu ìyo ma ndian jà'a iin tiñu va'a, numi kuiini chà'a yo kuenda tu ma tiñu va'a kùu yi. Va ìyo ma ndian jà'a tiñu töve va'a, ta tüvi numi chà'a yo kuenda, va chìto yo ña ni chaa iin kivi ña ni koto ndi'i ma ñivi yi vaji ya'a xe'e ìyo yi ndia.

6

1 Ta tandi'i ndian chìnuni tu'un Cristu ndian kùu musu, ìyo yi ña tiñu'u va'a na ma ndian kùu chito'o na ña chà'nda tiñu nuu na, ikan ma chito'o na küu ka'an ti'ini na chata ma Racha'nu Ndioo, ta chata ma tu'un ra ña jàna'a yo ndia. 2 Ta tu ìyo iin ma ndian kùu musu ta ma chito'o na iin ndian chìnuni tu'un Ndioo kùu na, koto jäña na ña tìñu'u na na, ti indukuni ndian chìnuni tu'un Ndioo kùu na ndia. Vati ma ña ìyo yi ña ja'a na kùu yi ña na tiñu'u ga na na ta jatiñu ni'iga na kuenda na, vati juuni yani na ndian chìnuni kùu na ndia. Yakan va, ndisaa tu'un i'ya ìyo yi ña jana'un ta katitu'u̱n yi nuu na.

Ma ña va'a ndicha ni ni'o cha'a' ña chìnuni va'a yo tu'un Ndioo

3 Tu ìyo nda ndian jàna'a iin tu'un ña tüvi indukuni kà'an kua kà'an ma tu'un ma Racha'nu Jesucristu, ta juuni töve indukuni kà'an kua ma tu'un ndaa ña chìnunio, 4 ndisaa ma ndiakan mamaa ndian kutayini kùu na, ti tüvi chìto na nï'iin nakuyi. Ta juuni na küu natu'un va'anio chi'in na, ti endee kànita'an yu'u na, ti tüva indukuni chànini ndio na kua chàninio, ta juuni kìcha'a na tixii na ta ka'an ti'ini na chata ma ñivi, ti tüva ìyo tundeeni na chi'in ma ñivi, ti siin siin chànini na. 5 Ta ma kuati ikan, tüvi nda ora ni chinu yi, ti ma ñivi ikan, kùu na takua kùu ma ndian tivi xini, vati tüvi chìto na ma tu'un ndaa, ta jà'ani na ña chìnuni na tu'un Ndioo kuenda na ndokuika na jà'a yi. Yakan va va'a ga ña na tüva ga tita'un chi'in na. 6 Ndicha va'a ña kùu kua'nu yo chi'in ma ña chìnunio tu'un Ndioo, va tu sii kùunio chi'in ma ndatiñu ña ìyo nuu yo. 7 Vati ora kāku yo ma ñuñivi i'ya, tüvi nī kichaa inga nakuyi chi'o, ti sokaanio kāku yo. Ta indukuni ni ta'an yo ma ora ni kuvi yo, ti tüvi ni kunda'a yo nï'iin nakuyi ko'o ndia. 8 Ti tuva cha ìyo ma ña kacho ta ìyo ma ja'ma ku'un yo, tiá va'a ña na sii kuunio chi'in yakani. 9 Va ma ndian kùuni ndokuika, tia numini kòyo na tichi ma kuati. Ta ikan kùu ma nuu koyo na tichi xayu ma kui'na jà'a ma ña kùuni na koo tiá ndatiñu na. Ta juuni maa yi kùu yi ña jande'e yi tundo'o na, ta ni janaa yi na tiá iti' nuu ndia. 10 Ti tu ya'aga kùuni yo ma xu'un', ikan kìcha'a ma kuati ka'nu ña jà'a yo, ti numini kìcha'a yo kèsiin yo ma iti' Ndioo jà'a ña tixin yo. Ta ikan kùu ma nuu juuni maa ndio yo jànde'o tundo'o ma anima yo.

Ma tiñu va'a jàkuu ma ndian chìnuni ma tu'un va'a Ndioo

11 Yakan va yo'o Timoteu, ra jàkuu tiñu nuu Ndioo, koto näkaniun ja'un takua jà'a ma ndiakan, ti na ku'u̱n ma iti' ndaa ña kuà'an Ndioo, ta na jaka'nu̱n ra ta na chinuni va'un ma tu'un ra chi'in ndisaa animaun, ta na kuuniun nde'un inga ñivi, ta na jandeeniun ña jà'a na chi'un, ta na kùu̱n iin ra ya'a vita anima ndè'un na ndia. 12 Ta na jandeeniun chìnuniun tu'un Ndioo, ikan na ni'un ma nuu koun endeeni chi'in ra, ti takan kùuni ra ña na ja'un. Ti kāchin ra ñu̱n ma ora kātitu'u̱n yi nuu ka'ìin ti'vi kua'a' ndian kùu testigu ña chīnuni va'un ma tu'un ra. 13 Yakan va ndava nda nuu Ndioo, ra chà'a kivi koo ndito ndisaa ma ña ìyo ñuñivi, ta ndava nda nuu Jesucristu, ra juuni kātitu'un ma tu'un ndaa nuu Ponciu Pilatu tatiempu, 14 kàtitu'in nuu̱n ña na jachi'un ta na ja'un ma tiñu kà'in ña jà'un, ta koto jäñaun ña jà'un yi, ikan na nï'iin na küu ka'an na chataun nda ora. Vati endeeni ìyo yi ña ja'un yi nda kati ni chaa ora ña ni kichaa ndiko ma Racha'nu Jesucristu, ra chito'o yo. 15 Vati ma Racha'nu Ndioo ni ja'a ra ña ni kichaa ndiko ra ma nda ora kùuni maa ra. Ta uvanuu ma Racha'nu kùu ra ma ra na jaka'nu yo, ti ra chà'nda tiñu ninii ñuñivi kùu ra. Ta juuni kùu ra Rey kuxini nuu ndisaa rey, ta chito'o ndisaa ndracha'nu ndia. 16 Uvanuu rakan kùu ma ra takani ìyo, ta ìyo endeeni, ta ìyo iin nuu endee tacha kàa, nuu nï'iin yo küu jayatin yo yo. Ta juuni nï'iin yo takä'an nde'e ra, ta ni küu nde'o ra ndia. Yakan va na jaka'nu yo ra endeeni cha'a' ña endeeni kùu ra iin ra ìyo ndatu. Ta takan na kùu yi. Amén.

17 Ta na katitu'u̱n nuu ma ndian kuika ña ìyo ma ñuñivi i'ya, ña koto jändotayi yi na chi'in ma ña ìyo nuu na, ta ni chi'in ma xu'un' ña ìyo nuu na ndia, vati ma xu'un' na numini ni ndi'i yi. Tiá va'a ña na kundaanio ma Racha'nu Ndioo, vati maa ra kùu ma ra chà'a tandi'i ma ña ìyo nuu yo, ikan na sii kùunio chi'in yi. 18 Ta juuni na katitu'u̱n nuu ma ndian kuika, ña na ja'a na mamaa ña va'a ta na koo va'a na jà'a ma tiñu va'a jà'a na. Ta juuni ña na tüvi kuu xii na chi'in ma ndatiñu ìyo nuu na, ti na tindee na inga ma ndian kùmani yi nuu ndia. 19 Vati tu ja'a na takan, ni ndakuu yi iin ya'vi ña chà'a Ndioo nuu na ña kùndee yi na endeeni, ta juuni ndiakan kùu ni'i ña na koo na endeeni chi'in ra ndia.

Ma tu'un nuu ndi'inia ña ìyo yi ña ja'a Timoteu

20 Yo'o Timoteu, kùuni̱ ña na ja'a va'un ma tiñu Ndioo ña kàti'tu'in nuu̱n. Ta koto jächi'un ma tu'un vata ña kà'an ñivi ñuñivi ña tüvi nda kuenda, ta ni ma tu'un ña vii kà'an yi kùunio, va tu'un vatani kùu yi. 21 Vati ìyo ma ndian kà'an ma tu'un te'en, ta kùuni na ti nduva'a kuii chìto na, kùuni na. Va töve. Ta java kèsiin na ma iti' Ndioo, ta tüva chìnuni na ña kà'an ra. Ma Racha'nu Ndioo, na ku'va ra ña na koo ma ñamani ra chi'un. Ta takan na kùu yi. Amén.

Tutu Timoteu Uvi

1

2

3

4

Tutu uvi ña tāa racha'nu Paulu kuenda Timoteu

1

Paulu tàa ra tutu i'ya kuenda Timoteu

1 Yu'u Paulu, tàchi̱ tutu i'ya nuu̱n, yo'o Timoteu, vati maa ma Racha'nu Ndioo, chā'a tiñu nui ña na kui tatun ma Jesucristu, ti takan kùuni Ndioo ña na ja'i. Yakan va, cha chìto yo, ti maa ra chā'a ra tu'un ña na koo ndito yo endeeni chi'in Jesucristu. 2 Ta cha'a' yakan kùu yi ña tàchi̱ ma tutu i'ya nuu̱n, ti kùuni̱ nde'i ñu̱n takua kùuni̱ nde'i iin ra se'e mai. Ta juuni kùuni̱ ña na ku'va ma Racha'nu Ndioo Tatá yo, chi'in chito'o yo Racha'nu Jesucristu ñamani ra nuu̱n. Ta na kunda'vini ra ñuu̱n, ikan na koo viun kuenda ra.

Paulu kàtitu'un ra nuu Timoteu naja kua ìyo yi ña ja'a ra, ikan na koto ma ñivi ña ñivi Jesucristu kùu ra

3 Nani kivi ora chà'i ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo, endee chàku'uni̱ ñu̱n, ta nàka'in ñu̱n nuu ra ndia, vati jàka'nu va'i Ndioo chi'in chinituni ndai takua jāka'nu ma ndian kūu ñivi̱, ndian chīyo tatiempu ra ndia. 4 Ta juuni ya'a chàku'uni̱ naja kua chāku̱n ma ora kēsio, cha'a' ña kùuniun nde'un yu'u. Va vitin ya'aga kùuni̱ ndikoi kunde'i ñu̱n, ikan na sii kuuni̱. 5 Yakan va chàku'uni̱ naja kua ya'a chìnuniun ma tu'un Ndioo. Ta juuni chàku'uni̱ ña ji'na kuii ma pe'un Loida chi'in ma ma'un Eunice, kùu ma ñivi kīcha'a chìnuni. Ta juuni chìtoi ña yo'o kùu̱n iin ra ya'a chìnuniun ndia.

6 Yakan va jànini̱ ñu̱n ña na kuàtiñu va'un ma ndatu ña chā'a Racha'nu Ndioo nuu̱n ora jūndii̱ ma nda'i xiniun niku. 7 Ti ma Racha'nu Ndioo, chà'a ra ma Tati Ií Ra nuu yo kuenda ña na jäyu'vio yo, ikan na jandeenio ta kuunio nde'o ma ndian ta'an yo. Ta juuni chà'a ra ña na ja'a yo kuenda nuu yo chi'in ma ña jà'a yo ndia. 8 Yakan va koto kükanuu̱n ña kàtitu'u̱n ma tu'un ma Racha'nu chito'o yo nuu ma ñivi. Ta juuni koto kükanuu̱n yu'u cha'a' ña indii̱ ma tichi vekaa cha'a' ma tiñu jà'i kuenda Racha'nu. Yakan va na jandeeniun ñu̱n cha'a' ma tundo'o nde'un ña kàtitu'u̱n ma tu'un va'a Ndioo. Vati ma Racha'nu Ndioo cha chā'a ra ndatu ra nuu̱n. 9 Ta juuni maa ra kùu ra ña jākakú ra yo, ta kāchin ra yo ña na ií koo yo chi'in ra. Vati ma Racha'nu Ndioo, na tüvi nī jakakú ra yo cha'a' nï'iin tiñu ña jà'a yo kuenda ra, ti jā'a ra yi, vati takani cha chānini ra jà'a ra yi takan niku. Ta antea ña jātuvi Ndioo ma ñuñivi i'ya kāchin ra yo ña na kuu yo ndian ñivi Jesucristu, ta cha'a' rakan kùu yi ña chā'a ra ñamani ra nuu yo. 10 Ta juuni Ndioo jàna'a ra nuu yo naja kua kùuni ra nde'e ra yo cha'a' Racha'nu Jesucristu, ora kīchi jàkakú ra yo nuu ma kuati. Ta juuni ra kùu ra ña jāndi'i ra nuu ma ndatu, ña jà'a ña na kuvio. Yakan va chi'in ma tu'un va'a kà'an ra kùu yi ña tàvani'i ra nuu ndichin ña na koo ndito yo endeeni. Ta cha'a' yakan kùu yi ña tüva ni kuvio cha'a' ña chìnuni yo ma tu'un ra.

11 Takan kūu yakan va maa ma Racha'nu Ndioo kāchin ra yu'u, ta chā'a ra tiñu nui ña na kui tatun ra kuenda ña na jana'i ta katitu'in ma tu'un va'a cha'a' ra nuu ma ndian yüvi judíu ndia. 12 Ta cha'a' yakan kùu yi ña ya'a ndè'i tundo'o. Va ni tüvi kukanui cha'a' yi vaji takan kùu yi, vati chìtoi yo kundeeni̱, ta juuni cha chìto va'i ña, rakan ni kumi va'a ra yu'u chi'in ndatu ra endeeni, nda ora ni chaa kivi ña ni kichaa ndiko ra.

13 Yakan va na ja'un takua kātitu'in nuu̱n, ikan na chinuni va'un ma tu'un Ndioo, ta kùuniun nde'un inga ñivi ndia. Vati ñivi Racha'nu Jesucristu kùu̱n. 14 Ta na kumi va'un ma tu'un va'a ña chā'a ma Tati Ií Ndioo nuu̱n ña na ja'un, vati juuni ìyo yi chi'in yo ndia.

15 Ta juuni cha chìto va'un naja kua kūu yi ña ndākoo ma'iin ma ndian chìnuni ña kīchi iti' ñu'u' Asia yu'u. Ta tañu ndiakan ìyo ndra nàni Figelu chi'in Hermógenes. 16 Ta na kunda'vini Ndioo ma Onesíforu, chi'in ndisaa ma ñivi ìyo ve'e ra. Vati kua'a' cha'a' kīchi ku'va ra tundeeni yu'u ma tichi vekaa i'ya, ta ni tüvi nī kukanuu ra cha'i, vaji indii̱ ma tichi vekaa. 17 Ta rakan, na tüvi nī ja'a ra takua jā'a ma inga na ti ma ora kīchaa ra ma ñuu Roma, numini kīcha'a ra nànduku ra yu'u, nda kati nāta'an ra yu'u. 18 Yakan va na kunda'vini ma Racha'nu ra ora ni kichi ndiko ra ña ni jandondaa ra kuati ma ñivi. Ta cha chìto va'un, yo'o Timoteu, naja kua tīndee ma Onesíforu yo ora chīyo yo ma ñuu Efesu niku.

2

Paulu kàtitu'un ra naja kua ìyo yi ña koo va'a iin ra kùuni kuu jandaru Jesucristu

1 Ta yo'o Timoteu se'yu, na jandeeniun ña koo va'un chi'in ma ñamani ña chā'a ma Racha'nu Cristu Jesuu nuu̱n. 2 Ta ndisaa ma tu'un ña kātitu'in nuu̱n ma nuu ka'ìin kua'a' testigu, ìyo yi ña katitu'u̱n yi nuu ma ndian chìnuni va'a, ta ndiakan na koo tu'va na ña jàna'a ndiko na yi nuu inga ñivi.

3 Yakan va ora ndè'un tundo'o cha'a' ma tiñu jà'un kuenda ma Racha'nu Jesucristu, ìyo yi ña jandeeniun, takua jàndeeni ma ndra jandaru ora ndè'e ndra tundo'o cha'a' ma tiñu jà'a ndra. 4 Vati ndisaa ma ndra kùu jandaru, na küu ki'vi ndra jà'a ndra inga tiñu, ti ìyo yi ña koo tu'va ndra kuenda ma ra chà'nda tiñu nuu ndra, ikan na sii kùuni ra cha'a' ma tiñu jà'a ndra kuenda ra. 5 Ta juuni takan kùu yi chi'in ma ndra chàsiki, tuva tüvi chàsiki va'a ndra takua ìyo yi ña kusiki ndra na küu jakanaa ndra tüva töve chàsiki ndra tava kà'an yi nuu ma tutu kua ìyo yi ña ja'a ndra yi. 6 Taku ma ndra jàtiñu nuu ni kava iin ndatiñu ndra, ìyo yi ña jatiñu ji'na ndra, tajan chàa ndio ma kivi ña keta ma ndatiñu ndra. 7 Ta nakaniniun cha'a' ma tu'un kà'in chi'un, ta maa ma Racha'nu Jesucristu ni ja'a ra ña na kutuniniun ndisaa yi.

8 Yakan va na kuku'uniun ma Racha'nu Jesucristu, vati juuni ñivi ma Rey David kùu ra ndia. Ta juuni Jesucristu ikan kùu ra ña nātaku ndiko ra tañu ñivi ndií. Ta tu'un va'a ikan kùu ma ña kàtitu'in. 9 Ta vitin cha'a' ña kàtitu'in ma tu'un Jesuu nuu ma ñivi kùu yi ña ya'a jànde'e na tundo'o yu'u, takua jànde'e na tundo'o iin ra kini. Yakan va vaji indii̱ vekaa ta ndikuin ña ndè'i tundo'o, va ma tu'un Ndioo na küu kasi nï'iin na yi. 10 Yakan va yu'u nduva'a kuii jàndeeni̱ vaji ndè'i tundo'o, vati kùuni nde'i ña ma ndian kāchin Ndioo, ta kùuni̱ ña na ni'i na nuu kakú na jà'a Jesucristu, ikan na koo va'a na chi'in ra nuu ìyo ña tacha ra nani kivi.

11 Yakan va ìyo yi ña chinunio ma tu'un i'ya, vati ña ndicha kùu yi:

Tu chì'o chi'in ma Racha'nu Cristu,

juuni ni ni'o nuu koo ndito yo chi'in ra ndia.

12 Ta tu jàndeenio ña ya'a ndè'o tundo'o cha'a' ña jàtiñu yo kuenda ra,

juuni ni ka'nda yo tiñu chi'in ra ma nuu chà'nda ra tiñu ndia.

Ta tu kàtio ña töve nàkoto yo ra,

ta juuni ni kati ra ña töve nàkoto ra yo ndia.

13 Ta vaji jàña yo ña chìnunio ma tu'un ra,

va rakan endee tüvi jàña ra ña kùu ra takua kùu ra.

Vati na küu jaña ra ña jà'a ra ma tu'un chā'a ra nuu yo.

Timoteu, kùu iin ra jàkuu tiñu kuenda Cristu

14 Yakan va na jakuku'uniun na ña tu kùuni na koo va'a na kuenda Ndioo, na tüvi ìyo yi ña kanita'an yu'u na cha'a' ma tu'un ni kuuni, ti na tüvi nda kuenda yi. Vati ma ora jà'a na takan, jàkanuu ndio ma chinituni ma ndian tàso'o yi, ta ndàkoo ndio na iti' va'a kuà'an na. 15 Yakan va na nanduku̱n naja kua jàtiñu va'un kuenda Ndioo, ikan na kichi siini ra chi'un, ta katitu'u̱n ma tu'un ndaa nuu ma ñivi. Takan ìyo yi ña ja'un yi, ikan na tüvi kukanuu̱n ora ni nde'un ra. 16 Ta koto jächi'un ma tu'un vata ña kà'an ma ñivi, ti na tüvi nda kuenda yi. Vati ma ndian chàta'ani ja'a takan, tiaga ki'vi na jà'a na ma ña kini ña tüvi va'a kuenda Ndioo. 17 Ta ma tu'un vata ña jàna'a na kua kuita kuati yi nuu ma ñivi takua kuàndita iin kue'e xaan ña ìyo kuñu yo, ta kùu yi kuvio ja'a yi. Ta tañu ma ndian jàna'a ma tu'un vata ikan, uvi ndra nàni Himeneu chi'in Filetu. 18 Vati ndrakan jāña ndra ña chìnuni ndra ma tu'un ndicha, ta kīcha'a ndio ndra kàti ndra ña na tüva ni nataku ndiko ma ndian ndií, ti cha yā'a ma kivi ña jànataku ma Ndioo na, kàti ndra. Yakan va takan jà'a ndra ña jàkanuu ndra xini uvi uni ma ndian chìnuni tu'un Ndioo. 19 Vaji takan jà'a ndra, ma tu'un ndaa ña chā'a Ndioo nuu yo kùu yi iin ña tüvi sama. Vati te'en kà'an yi: “Ma Racha'nu Ndioo, cha nàkoto va'a ra nda ndian kùu ma ñivi ra”, kàti yi. Ta ìyo inga tuku nuu kà'an yi te'en ndia: “Ndisaa ndian kà'an ña kùu na kuenda Cristu, ìyo yi ña jaña na ña ja'a na ña kini”, kàti yi.

20 Va taku ma tichi ve'e iin ndian kuika, ìyo kua'a' nuu ma ko'o chàtiñu na, ti ìyo ko'o oro, ta ko'o plata, chi'in yachin, ta ko'o ñukisi ndia. Vati ìyo siin ma ko'o chàtiñu na kuenda ma viko jà'a na, ta ìyo siin ma ko'o ña chàtiñu na nani kivi ma tichi ve'eni ndia. 21 Yakan va tu cha ndō'ií yo, ta cha jāña yo ña jà'a yo ma ña kini, tajan ni kuàtiñu ma Ndioo yo ña, na ja'a yo ma tiñu va'a, takua jà'a ma ndian kuika ña chàtiñu na ma ko'o va'a, ora jà'a na ma viko ka'nu. 22 Ta na ja'un kuenda nuu̱n, chi'in ma ña chàniniun, koto küuniun ja'un ma ña kini, takua jà'a ma ndian yoko, ña ìyo ma tiempu i'ya. Vati ìyo yi ña nanduku̱n ma iti' va'a Ndioo. Ta juuni ìyo yi ña chinuni va'un ma tu'un ra, ta kuuniun nde'un ma ndian ta'un ndia. Yakan va na koo viun, takua ìyo ma ndian chìnuni ña jàka'nu na ma Racha'nu Ndioo chi'in ndisaa anima na. 23 Ta koto jächi'un ma tu'un vata ña tüvi nda kuenda. Vati cha chìto va'un ña mamaa kuatini nànduku na, chi'in ma tu'un kà'an na. 24 Vati taku ndyo'o ndian jàkuu tiñu Ndioo, tüvi ìyo yi ña kanita'an yu'u ndo chi'in ta'an ndo, ti ìyo yi ña koo va'a ndo chi'in tandi'i na. Ta juuni ìyo yi ña koo tu'va ndo kuenda ña jàna'a ndo nuu inga ñivi. Ta na jandeeni ndo tuva ìyo nda ndian kà'an chata ma tu'un ña jàna'a ndo. 25 Ta juuni ìyo yi ña kunda'vini ndo na, ta na tindee ndo ma ndian kà'an chata ndo, ikan na tindee Ndioo na ña jaña na ma iti' kini kuà'an na. Ta takan kùu nani'i na naja kua ku'un na ma iti' ndaa ra. 26 Yakan va takan ìyo yi ña ja'a na, ikan na kakú na tichi nda'a' ma kui'na. Vati vitin juuán' kùu ma ñá' chà'nda tiñu nuu na ña, na ja'a na tandi'i ma ña kùunián'.

3

Paulu, kàtitu'un ra naja kua ni ja'a ma ñivi ora ni kichi ndiko Jesuu

1 Ta juuni ìyo yi ña kotoun ña nuu ni ndi'i ma tiempu i'ya, ya'aga ni koo tundo'o. 2 Vati ìyo ndian ni jaka'nu na juuni maani na. Ta ni kuuni na nde'e na ma xu'un', ta ni jandotayi ndio na na. Ta ni ka'an ti'ini na chata Ndioo, ta töva ni jachi'in na ña kà'an ma tatá na chi'in ma'á na. Ta töva ni naka'an na Ndioo cha'a' ma ndatiñu ña nì'i na. Ta ni töve ni jaka'nu na ra ndia. 3 Ta juuni na töve ni ndakimani na ma ndian kùu ta'an na, ta ni töve ni kunda'vini na na ndia. Ta ikan jan ni ka'an na tu'un vata chata inga ñivi, ti ya'a xaani na ndè'e na na, ta na küu ka'nda na tiñu nuu juuni ma ña kùuni ma kuñu na ndia, vati na kündeega na ja'a na ma ña va'a. 4 Ta juuni ni xikoña'a na cha'a' ndian amigu na, ta ni tüvi chànini ji'na na ma ña ja'a na. Ta ni jandotayi na na. Ta endee ni nanduku na ja'a na kuati ña chàta'ani ma kuñu maa na. Ta töva ni nanduku na iti' va'a Ndioo. 5 Ta ni katitu'un na nuu ma ñivi ña ya'a jàka'nu na Ndioo, va na tüvi ndicha, ti töve ìyo ndatu Ndioo chi'in na. Yakan va koto ndïkita'un chi'in ma ndian jà'a takan. 6 Vati tañu ma ndiakan, ìyo ndra chàta'ani kakunuu ta ve'e ta ve'e ma ñivi ña'a ña töve ndetiñu kèña'a na cha'a' ña ìyo kua'a' kuati vi ña jā'a vi niku. Ta ma ñivi ña'a ikan na küu jandeeni vi ma ña töve va'a chànini vi. 7 Yakan va vaji ya'a chàta'ani vi jàkua'a vi ma tu'un chaa, va na küu chaa vi ña koto vi ma ña ndicha. 8 Ta tava jā'a ma ndra nàni Janes chi'in Jambre niku, ña töve nī jachi'in ndra tu'un jāna'a Moisés tatiempu, ta takan jà'a ma ndra matru i'ya ña jànda'viña'a ndra ñivi, ti töve kùuni ndra chinuni ndra tu'un ndaa, ti ma maa ña kinini kùu ma ña chànini ndra. Ta ndrakan jà'ani ndra ña kùu ndra ndian chìnuni tu'un Jesucristu, va töve ndicha kùu yi. 9 Va ndrakan töve ni kundee ndra kua'a' tiempu ña jànda'viña'a ndra ñivi, ti numini ma ñivi ni ku'va na kuenda ña yüvi ndicha kùu ma ña jàna'a ndra. Jin ma takan chā'a ma ñivi kuenda ña ma Janes chi'in Jambre kùu ndra ndra vata ndia.

Ma tu'un nuu ndi'inia ña kàtitu'un Paulu nuu Timoteu

10 Va taku yo'o Timoteu, cha chìto va'i naja kua jàchi'un ma tu'un ña jàna'i nuu ma ñivi ti ìyoun takua ìyoi. Ta chìtoun naja kua chànini̱ ta chìtoun ña ìyoi kuenda ña jàkui ma tiñu ña kùuni Ndioo na ja'i, ta chìtoun ña ya'a chìnuni̱ tu'un ra ndia. Ta juuni chìtoun naja kua jàndeeni̱ vaji ndè'i tundo'o. Ta yu'u endee töve jàñai ña kùuni nde'i ma ñivi ta'an yo. 11 Ta juuni cha chìtoun naja kua kānita'an ñivi chi'i̱n, ta jānde'e na tundo'o yu'u cha'a' ma tu'un Ndioo, ora chàkunui kàtitu'in yi iti' ñuu Antioquía chi'in ñuu Iconiu ta Listra. Va tava kūta'an ma Racha'nu chi'i̱n, yakan va kūndei kakúi nuu ma ndisaa ma tundo'o ña ndē'i. 12 Ta ndicha kuii ña, ndisaa ma ñivi kùuni koo takua kùuni ma Racha'nu Cristu Jesuu, ìyo yi ña nde'e na tundo'o cha'a' ra ndia. 13 Va ma ndian kini ta vata, ña jà'a takan chi'in na, tiaga kua'a' ma ña tüvi va'a ni ja'a na, ti ni janda'viña'a na ma inga ñivi. Ta juuni ma ndiakan ni janda'viña'a na na ndia.

14 Vati taku yo'o Timoteu, na chinuni va'un takua kūtu'vaun, ta na ja'un yi ndia, ti cha chìto va'un nda ndian kùu ma ndian jāna'a nuu̱n. 15 Vati juuni maun, cha chàku'uniun naja kua kīcha'un jàkua'un ma tutu Ndioo nda ora kūu̱n ravali. Yakan va ti ma tu'un kùu yi ña chà'a yi kua'a' chinituniun, ikan na koto va'un naja kua jàkakú Racha'nu Cristu Jesuu ñu̱n cha'a' ña chìnuni va'un tu'un ra. 16 Vati tandi'i ma tu'un va'a Ndioo ña tāa ma ñivi nuu tutu ra, kēta yi ma chìnituni ma Racha'nu Ndioo. Yakan va nduva'a kuii va'a yi ña jàna'a yo yi nuu ma ñivi, ta jàkua'a yo yi nuu na, ikan na ka'an yi tuva töve va'a ma iti' kuà'an na, ikan na chikoni'i ndiko na ma iti' ndaa ña ìyo yi ña ku'un na kuenda ña koo va'a na takua kùuni Ndioo. 17 Yakan va takan ìyo yi ña ja'a yo cha'a' ña kùu yo ñivi Ndioo, ti chi'in ma tu'un ra jàndakuu va'a ra yo, ikan na kutu'va yo ta ja'a yo ma ña va'a takua kùuni ra.

4

1 Takan kūu yakan va ndava nda nuu Ndioo, chi'in nuu ma Racha'nu Jesucristu, ra ni jakutuni ma ñivi ndìto chi'in ndian ndií, ora ni kichi ka'nda ra tiñu nuu yo, ña yu'u janini̱ ñu̱n ña, 2 na katitu'u̱n ma tu'un Ndioo nuu ma ñivi, ta koo tu'vaun chi'in na nda ora ni kuuni. Ta na janiniun na ta jandomaniun na, ikan na jachi'in na ma ña kà'an yi ta jaña na ña jà'a na ma ña tüvi va'a. Ta ora jana'un nuu na, na iñu'u ta vii koun chi'in na, ikan na jachi'in na ma ña kà'an yi. 3 Vati ni chaa iin kivi ña na töva ni jachi'in na ña kà'an ma lotrina va'a. Ta ikan jan ni nanduku ndio na kua'a' ma ndian matru ña jàna'a nuu na, ta ndiakan ni jakua'a chi'in na ma ña chàta'ani maa na ña na koto na. 4 Yakan va töva ni jachi'in ndio na ña kà'an ma tu'un ndicha, vati ni jachi'in na ma tu'un ña jàndakuu maani ma ñivini. 5 Va taku yo'o töve ìyo yi ña kanduu ña jà'un, vati ìyo yi ña ndakiva'a va'un ma tu'un Ndioo tichi ma chinituniun, ta jandeeniun ma tundo'o ña ni nde'un ndia. Ta juuni na katitu'u̱n ma tu'un va'a cha'a' Jesucristu ña jàkakú yi na. Vati takan ìyo yi ña jatiñu va'un chi'in ma tiñu chā'a Ndioo nuu̱n.

6 Ti taku yu'u, chani chaa ma kivi ña ni kuvi̱ kuenda ma Racha'nu Ndioo, takua chà'ni na iin kiti ora sòkó na ri kuenda ra. 7 Ta juuni yu'u, cha jāndeeni ña jà'i tandi'i ma tiñu chā'a ma Racha'nu Ndioo nui ña na ja'i yi. Ta endee tüvi nī jañai ña chìnuni va'i ma tu'un ra. 8 Yakan va ma ora ikan, ni koo va'i chi'in ma Racha'nu Ndioo, vati jātiñu va'i kuenda ra. Ta ikan jan ni ku'va ndio ra iin ña va'a kuendai ma ora ni kichi ra jakutuni ra ma ña jà'a ma ñivi, vati iin ra vesi ndaa kùu ra. Ta yüvi chi'in yu'uni, ni ja'a ra yi, vati ni ja'a ra yi chi'in tandi'i ma ñivi ña ya'aga kùuni nde'e ra ta ndàtu ra ndia.

Paulu kàtitu'un ra iin tiñu va'a kuenda Timoteu

9 Yakan va yu'u Paulu, chìkain ñamani nuu̱n yo'o Timoteu ña na numini kichiun kichi nde'un yu'u, 10 ti cha ndākoo ma'iinia ma ra nàni Dema yu'u ma i'ya, ta kēe ra kuà'an ra iti' ñuu Tesalónica, vati ya'a kùuni ra nde'e ra ma ndatiñu ìyo ma ñuñivi i'ya. Ta ma ra nàni Crescente, cha kēe ra kuà'an ra iti' ñu'u' Galacia, ta Titu kuà'an ra iti' ñu'u' Dalmacia ndia. 11 Uvanuunia Luka, kùu ma ra kīndoo chi'i̱n vitin. Yakan va ora ni kichiun, na kunanduku̱n ra nàni Marku, ta kundakaun ra kichiun, vati chìniñu'i ra chi'in ma ña jà'i. 12 Ta ma ra nàni Tíkiku, ti tāchi̱ ra kuà'an ra iti' ñuu Efesu ndia. 13 Ta juuni na kunda'un ma ja'ma chùsukuin chi'in ndisaa tutui, ta ma ñii ña natuvi nuu tài ña ndākoi ñuu Troa, ve'e ra nàni Carpu. Va ma ña chìniñu'ugai ña kunda'un kùu ma ñii ikan.

14 Ta ma Jandu, ra jàtiñu chi'in kaa, ya'a xaani ra ndè'e ra yu'u. Va ni ku'va ma Racha'nu ma ya'vi ra cha'a' ña jā'a ra takan. 15 Yakan va na ja'a va'un kuenda nuu̱n chi'in ra, vati ya'a xàani ra nde'e ra ma tu'un Ndioo ña jàna'a yo nuu ma ñivi. 16 Ta ora yā'i ma cha'a' nunuu nuu ma ndra kumitiñu, tükuii yo nī tindee yu'u ma ora ikan. Vati ndisaa ndra chīnu ndra, ta ndākoo ma'iin ndra yu'u nuu ndra. Yakan va kùuni ña na tüvi ti'i ma Racha'nu Ndioo kuenda ra cha'a' ña jā'a ndra takan ma ora ikan. 17 Va ma Racha'nu Ndioo kūta'an ra chi'i̱n, ta chā'a ra ñandei ña na katitu'in ndisaa tu'un va'a cha'a' ma Racha'nu Jesucristu. Tajan ndisaa ma ndian yüvi judíu kīcha'a ndio na tàso'o na ma tu'un Ndioo ña kàtitu'in nuu na. Ta takan kūu ña jākakú ma Racha'nu Ndioo yu'u ma nuu kua'a' tundo'o ikan. 18 Ta juuni ni jakakú ra yu'u nuu ma tichi nda'a' ndian jà'a ña kini ndia. Ta ikan endeeni ni kumi ra yu'u, nda kati chaa ma kivi ña ni ku'in chi'in ra nuu chà'nda ra tiñu iti' andivi. Ta na jaka'nu yo ra ndisaa tiempu. Ta takan na kuu yi. Amén.

Ma tu'un nuu ndi'inia ña kàtitu'un Paulu nuu Timoteu

19 Takan kūu ta vitin tàchi̱ saludu nuu ma ña nàni Priscila chi'in iian Aquila, ta nuu ndisaa ñivi Onesíforu ndia. 20 Ta ikan jan ma ra nàni Latu, kīndoo ra ma ñuu Corintu. Ta ma Trófimu, ndōo ra ma ñuu Miletu, vati ku'vi ra. 21 Ta yo'o, na kunumiun kichiun antea ña koyo ma tiempu vichin. Tàchi ma ra nàni Eubulu saludu nuu̱n, chi'in Pudente, ta Linu, chi'in ña nàni Claudia, ta chi'in ndisaa ma ndian chìnuni ndia.

22 Ta ma Racha'nu Jesucristu, na kumi ra ñu̱n, ta na koo ma ñamani Ndioo chi'in ndisaa ndo ndia. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Titu

1

2

3

Tutu ña tāa racha'nu Paulu kuenda Titu

1

Tutu tāa Paulu kuenda Titu

1 Yu'u Paulu, ra jà'a tiñu nuu Racha'nu Ndioo, ra kùu tatun Racha'nu Jesucristu, ña tāchi ra yu'u ña na tindei ma ñivi kāchin ra, ikan na chinuni va'a na ta koto na ma ña ndaa, ta kua ikan koo iñu'u na takua kùuni Ndioo. 2 Ta cha'a' ma tu'un ndaa ikan ña chā'a ma Racha'nu Ndioo, ra tüvi janda'viña'a, ndàtu na ti ya'a ndaani na ra ña ni koo ndito na chi'in ra endeeni, takua chā'a ra tu'un, antea ña jātuvi ra ma ñuñivi i'ya. 3 Ta vitin cha chāa ma kivi ña Ndioo, ra jàkakú yo, chā'a ra ña na koto kachin yo ma tu'un i'ya. Ta nuu yu'u tāva ra tiñu ña na kichi katitu'in yi nuu kua'a' ñivi. 4 Ta cha'a' yakan kùu yi ña, tài tutu i'ya kuendaun yo'o Titu, vati ndicha kuii ña kùu̱n takua kùu iin rase'i, cha'a' ña indukuni chìnuni va'a yo ma tu'un Jesucristu. Ta vitin kùuni̱ ña ma Racha'nu Ndioo Tatá yo chi'in ma Racha'nu Jesucristu ra jàkakú yo, na koso ra ñamani ra chataun, ta na kunda'vini ra ñu̱n, ta na ja'a ra ña na vii koun chi'in animaun.

Paulu chà'a ra tiñu nuu Titu ña naja kua ìyo yi ña jatiñu ra ma ñu'u' Creta

5 Ora ndākoi ñu̱n ma ñu'u' Creta, jā'i yi ti kùuni̱ ña na jandondaun ndisaa ma tiñu ña kùmani ndòndaa ma ikan. Ta juuni kùuni̱ ña na jakuisoun tiñu iin ndracha'nu ña na ka'nda ndra tiñu nuu ma ñivi Ndioo, ndian ìyo ta'ii'iin ñuu takua kātitu'in nuu̱n ña jà'un. 6 Ta ma ndracha'nu i'ya ña ni ku'vaun tiñu nuu, ìyo yi ña ja'a ndra mamaa ña va'a, ikan na küu ka'an ma ñivi chata ndra. Ta ìyo yi ña koo ivanuuni ñasi'i ndra. Ta ma se'e ndra ìyo yi ña na kuu na ndian chìnuni tu'un Ndioo. Ta juuni ìyo yi ña jachi'in na ma ña kà'an tatá na chi'in ma'á na, ta na küu na iin ndian kà'an ma ñivi chata ña iin ndian tüvi va'a jà'a kùu na. 7 Vati taku ma ndracha'nu ndiso tiñu kuenda Ndioo, ìyo yi ña na ku'un ndra ma iti' ndaa, ikan na jachinu ndra ma tiñu chā'a Ndioo nuu ndra, ta takan küu ka'an ma ñivi chata ndra. Ta tüvi ìyo yi ña jandotayi ndra ndra chi'in ma tiñu jà'a ndra, ta tüvi ìyo yi ña kuu ndra ndra chì'i ndixi, ta ni ndra ya'a numi kayuni. Ta juuni tüvi ìyo yi ña kanita'an ndra chi'in ñivi, ta ni ña kùuni ndra nde'e ndra ma xu'un' ña tüvi va'a jàkanaa ndra ndia. 8 Vati taku ma ndracha'nu i'ya, ìyo yi ña tiñu'u ndra ma ndian chàa ve'e ndra, ta juuni chàta'ani ndra ndisaa tiempu ja'a ndra mamaa ña va'a. Ta juuni ìyo yi ña ja'a va'a ndra kuenda nuu ndra cha'a' ma tiñu jà'a ndra, ti ma ndra ndaa ta ií kùu ndra cha'a' ma ña jà'a ndra kuenda ma ñivi ta kuenda Ndioo ndia. Ta juuni kùu ndra ndra kùu ka'nda ma tiñu nuu. 9 Ta ìyo yi ña koo tu'va ndra chi'in ma ña chìnuni va'a ndra ma tu'un Ndioo ña kūtu'va ndra, ikan na kuu jandomani ndra ma ñivi chi'in tu'un va'a ña jàna'a ndra, ta juuni na kuu jakuninaa ta kundayu'u ndra ma ndian kà'an chata tu'un va'a Ndioo, ikan na ndakoo na ña jà'a na yi.

10 Vati ìyo kua'a' ma ndian tüvi jàchi'in ma tu'un Ndioo. Ta tañu ndiakan ìyo ndian judíu ña kà'an na ña ìyo yi ña ta'nda ma ñii nuu ika yo ña kakú yo nuu Ndioo. Ta ndiakan ti na tüvi nda kuenda ma tu'un ña jàna'a na nuu ma ñivi, vati ma ndian jànda'viña'ani kùu na. 11 Yakan va ndisaa ma ndian jà'a takan ìyo yi ña jakutaxiun na, ikan na kä'anga na takan. Vati na yüvi ña ndicha kùu ma ña jàna'a na, ti ma ña jà'a na kuu ña jakanuu na xini ma ta'ii'iin ve'e nuu ìyo ñivi cha'a' ña kùuni na ni'i na tiaga xu'uni.

12 Takan kūu ta ikan jan kēta ndio iin ra ñuu maa na ña nàni Creta, ra ya'a ìyo chinituni. Ta rakan ti te'en nāka'an ra juuni chata ma ñivi ñuu ra: “Ma ñivi̱, ndian ìyo ma ñu'u' Creta, kùu na ndian ya'a vata, ta ìyo na takua ìyo ma kiti ku'u, ti chànini na cha'a' mamaa ña kachini na, ta suchan na ndia.” 13 Ta ndicha kuii ña ndisaa ma ña kà'an ra, takan kùu yi. Yakan va yu'u kà'in chi'un ña na jakuninaun na, ikan na jaña na ña jà'a na takan, ta kicha'a chinuni na ma tu'un Cristu. 14 Takan ìyo yi ña ja'un, ikan na tüva jàchi'in na ma kuentu vata, ti tu'un ña jàndaku maani ma ndian judíuni kùu yi, ta juuni töve jàchi'in na ma tu'un kà'an ma ndian kà'an chata ma tu'un ndaa Ndioo ña kùuni na ka'nda maani na tiñu nuu ndo ndia.

15 Takan kūu yakan va tandi'i ma ndian ìyo chinituni va'a, ndisaa nakuyi ña va'a kùu yi kuenda na. Va nï'iin nakuyi töve ña va'a kùu yi kuenda ndian tüvi chìnuni tu'un Ndioo ta töve va'a chinituni na. Vati nda ma chinituni na chi'in ña chànini na ña kini kùu yi. 16 Ta kàti na ti nàkoto na Racha'nu Ndioo. Va chi'in ma ña jà'a na jàna'a yi ti na yüvi ña ndicha kùu yi, vati xaani na nde'e na ra. Yakan va ma tiñu jà'a na jàna'a yi ti cha kēsiin na ma iti' ra, vati na küa ja'a na nï'iin ma tiñu va'a.

2

Tu'un va'a i'ya kùu ma tu'un ña chā'a Ndioo nuu yo ña jàna'a yo

1 Yo'o yani, ndisaa ma tu'un ña jàna'un, ìyo yi ña indukuni jana'un yi takua kà'an ma tu'un ndaa chìnunio. 2 Ta nuu ma ndracha'nu ña ndiso tiñu ma veñu'u ìyo yi ña jana'un ndra ña kuu ndra iin ndra kachin chinituni ña tüvi ya'a ndu ña jà'a ndra nï'iin nakuyi. Ta na iñu'u koo ndra, ta jandeeni ndra ña chinuni va'a ndra ma tu'un Ndioo. Ta na kuuni ndra nde'e ndra inga ñivi, vaji ya'a ndè'e ndra tundo'o cha'a' yi. 3 Ta juuni ìyo yi ña katitu'u̱n nuu ma ñivi ña'a cha'nu ña na koo va'a vi chi'in ma Racha'nu Ndioo, ta na ja'a vi kuenda nuu vi. Ta juuni na kä'an vi tu'un vata chata inga ñivi, ta na küní vi jà'a ndixi ndia. Vati ìyo yi ña jana'a vi ña va'a chi'in ma ña jà'a vi, 4 ta na kundayu'u vi ma ñivi ña'a tivaa ña na kuuni vi nde'e vi ma ii vi chi'in se'e vi ndia. 5 Ta na kuu vi ndian iñu'u, ta tüvi kì'vi vi chi'in inga ra'ii ña yüvi kùu ii vi. Ta juuni na jatiñu va'a vi ma ve'e vi, ta vii koo vi ndia. Ta na tiñu'u vi ta jachi'in vi ña kà'an ma ii vi, ikan na küu ka'an nï'iin ñivi chata ma ña kà'an tu'un Ndioo cha'a' ma kua jà'a vi.

6 Ta indukuni na kundayu'u̱n ma ndra yoko ña na ja'a ndra kuenda nuu ndra, ta na töve ya'a ndu ma ña jà'a ndra. 7 Ta na jana'un takua jà'un nuu ndra, ikan na ja'a ndra ma tiñu va'a ma ña kùuniun ña na ja'a ndra. Ta ora jana'un ma tu'un ndaa nuu ndra, ìyo yi ña vii ka'un yi ta töve ya'a nduu̱n kà'un yi, ikan na tiñu'u ndra yi. 8 Ta tu kàtitu'u̱n ma tu'un va'a takan nuu ma ñivi, ta ndiakan na küu ka'an na chata ma tu'un kà'un, ti tu takan ni ja'a ma nda ndian ni tisokuati ñu̱n, ni kukanuu na, ti yöve ña ndicha kùu ma ña kà'an na chataun.

9 Ta juuni na kundayu'u̱n tandi'i ma ndian musu ña jàtiñu kuenda inga ñivi, ikan na jachi'in na tandi'i ma tiñu ña tàva ma chito'o na nuu na. Ta juuni na katitu'u̱n nuu na, ña koto kä'an na yu'u ma chito'o na, vati na sii kuuni na ora tàva ra tiñu nuu na. 10 Ta na katitu'u̱n nuu na, ña koto sü'u na ndatiñu ma chito'o na ndia. Vati ìyo yi ña koo va'a na chi'in ra, ikan na jana'a na ña ìyo tundeeni na chi'in ra. Takan ìyo yi ña ja'a na, ikan na ku'va ma ra chito'o na kuenda cha'a' naja kua ìyo na, ja'a ma tu'un va'a Ndioo, ra jàkakú yo.

11 Vati Ndioo kùu ra ña chā'a ra ñamani ra nuu yo, kuenda ña na koto tandi'i ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya, ña Ndioo kùuni ra jakakú ra na. 12 Yakan va chi'in ñamani Ndioo ikan, jàkoto ra yo, ti ìyo yi ña jaña yo ña jà'a yo ma ña kini, ta tüvi nàkaninio jà'a yo ma ña kini takua chànini ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya. Vati ìyo yi ña ja'a yo kuenda nuu yo, ta koo ndaa yo, ta kuu yo ndian iñu'u takua kùuni Ndioo. 13 Ta ya'a chìsii ìyo yo ña juuni yanga ndàtu yo ra, ti takan chā'a ra tu'un nuu yo ña ni kichi ndiko ma Racha'nu Jesucristu, ra ya'a tacha, ra kùu Ndioo ka'nu ña jàkakú yo. 14 Yakan va ndisaa yo cha chìto yo, ti maa ma Racha'nu Jesucristu, chā'a ra ña na ka'ni na ra, ta yakan kùu ma ya'vi ra kuenda ña na kakú yo nuu ma kuatio. Ta takan jànandoo ra anima yo, ikan na kuu yo ma ñivi ra, ta koo tu'va yo ña ja'a yo mamaa tiñu va'a kuenda ra.

15 Ndisaa ma tu'un i'ya, kùu ma ña ìyo yi ña jana'un nuu ñivi, ta juuni na kundayu'u̱n ta jakuninaun ma ndian tüvi jà'a ña va'a, vati ìyo ma ndatu Ndioo chi'un. Ta na kü'vaun ña ka'an ñivi chataun ña töve nda kuendaun.

3

Ma tu'un i'ya kà'an yi cha'a' ma ña va'a ña ìyo yi ña ja'a ma ñivi Ndioo

1 Ta na jakuku'uniun ndisaa ma ndian chìnuni ña na jachi'in na ndisaa ña kà'an ma ndian kùu kuvienu chi'in ña kà'an ma ndian kumitiñu ndia. Ta na jachi'in na jà'a na tiñu tàva na, ta na koo tu'va na ña jà'a na mamaa ña va'a ndisaa tiempu. 2 Ta na kä'an na chata nï'iin ñivi, ta tüvi ìyo yi ña kuu na ndian kuati xini. Vati na vii koo na chi'in tandi'i ñivi, ta na kuvita anima na ndia.

3 Tatiempu ora takä'an chinunio, juuni jā'a yo kuati, vati tüvi jàchi'o ña kà'an ma Ndioo, ti ya'a ndava xinio. Yakan va kūu yo takua kùu ma ndian kuànaa, ti küu jaña yo ña jà'a yo kua'a' nuu ña kini ña kùunio ja'a yo. Ta jāti'ini yo chi'in inga ñivi ta ya'a tīxin yo nde'o na, ta ya'a xaani ma ñivi ndè'e na yo, ta xaanio ndè'o na ndia. 4 Va vitin Ndioo ra jàkakú yo, jāna'a ra ñamani ra nuu yo, ti ya'a kùuni ra nde'e ra ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya. 5 Yakan va ndicha kuii ña jākakú ra yo. Ta yüvi cha'a' ma tiñu va'a ña jā'a yo kùu yi ña jàkakú ra yo, vati cha'a' ña kūnda'vini ra yo kùu yi. Ta takan kūu ña jānandoo ma Jesucristu ma anima yo chi'in nii ra, ta takan ndōchaa yo jā'a Tati Ií ra. 6 Ta juuni cha chìto va'a yo, ti nduva'a kuii ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'o, vati tāchi Ndioo yi nuu yo cha'a' ma Racha'nu Jesucristu, ra jàkakú yo, 7 ikan na ndakuu yo ndian ni ni'i nuu ni koo ndito chi'in ra endeeni. Ta ndàtu yo ra ti ndàanio ña ni ni'i yo yi, cha'a' ña cha jāndondaa ra ma anima yo chi'in ma ñamani ra.

8 Ta cha'a' yakan kùu yi ña cha chìto va'a yo ti ña ndicha kùu yi. Yakan va kùuni̱ ña na janiniun ndisaa ma ndian chìnuni tu'un Ndioo, ikan na ja'a na kuenda nuu na ña na ja'a na mamaa ña va'a. Vati tu ja'a na takan, tajan ni kuu yi iin ña va'a ta iin ña chàtiñu kuenda ndisaa ñivi. 9 Ta koto jächi'un ma tu'un ña tüvi nda kuenda ña jàkanita'an ñivini, ti mamaa kuatini nànduku na ora jà'a na takan. Ta juuni na jächi'un ma ndian endee natu'un na kua'a' nuu kuentu cha'nu ña kà'an yi chata ma ndian kūu ñivio ña chīyo taji'na. Ta na jächi'un ña kà'an na tuva kanita'an yu'u na cha'a' ma ley cha'nu ña tāa ma racha'nu Moisés, ra chīyo tatiempu, vati ndisaa ma ña jà'a na, na yüvi ña va'a kùu yi ta tüvi nda kuenda yi.

10 Tatu ìyo nda ndian jàkanuu xini ma ndian chìnuni ka'ìin tichi veñu'u, na ka'an va'aniun chi'in na iin a uvi cha'a, ikan na jaña na ña ja'a na yi. Tatu tüvi jàchi'in na ma ña kà'un, tajan na tavani'un na ma ikan. 11 Yakan va cha chìto va'un ña ma ñivi jà'a takan cha kēsiin na ña kuà'an na ma iti' ndaa, ti juuni ma kuati jà'a na kùu yi ña kuàjande'e yi tundo'o na, ta kueeni kueeni kuàjandi'i yi nuu na ndia.

Titu tàso'o ra tu'un kà'an Paulu chi'in ra

12 Takan kūu chànini̱ tachi̱ ma ra nàni Artema, a Tíkiku nuu̱n. Ta ora cha chāa ma iin ra ni tachi nuu ìyoun, tajan kuuni̱ ña na nanduku̱n naja kua ja'un, ta kichiun kichi nde'un yu'u ma ñuu Nikópoli nuu ni koi. Vati kùuni̱ ya'i ma tiempu vichin ma ñuu ikan. 13 Ta juuni na tindeun ma ra nàni Apolo chi'in abogadu Zena, chi'in ndisaa ma ña chìniñu'u ndra ma tichi iti' kuà'an ndra, ikan na kümani nï'iin nakuyi nuu ndra. 14 Ta na kutu'va ma ndian kùu ñivio ña chìnuni, ña na ja'a na mamaa ña va'a, ta tindee na ma ñivi ta'an na, tuva ìyo iin nakuyi ña kùmani nuu na, ikan na kuàtiñu ma ña jà'a na kuenda Ndioo.

Tu'un nuu ndi'inia ña kà'an Paulu nuu Titu

15 Ta vitin ndisaa ma ndian yanio ña ka'ìin chi'i̱n i'ya, tàchi na iin saludu nuu̱n. Ta ndyo'o na tachi ndo saludu nuu ma ndiakan, ndian kùuni nde'e ndi cha'a' ña indukuni chìnuni na kua maa yo. Ta na koo ma ñamani Ndioo chi'in ndisaa ndo. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Filemón

Tutu tàchi racha'nu Paulu nuu Filemón

1

Paulu tāa ra tutu i'ya kuenda Filemón

1 Yu'u Paulu ra indii tichi vekaa cha'a' Racha'nu Jesucristu, tài tutu i'ya chi'in ra yanio Timoteu kuendaun yo'o Filemón, vati yo'o kùu̱n iin ra mañeru ndi, ra ya'a va'a ña jàtiñu chi'in ndi. 2 Tàa ndi ma tutu i'ya kuenda ndisaa ma ñivi Ndioo ña kùti'vi ma ve'un. Takua kùu ma ña ta'an yo Apia chi'in ra yanio Arquipu, ra jàtiñu nduva'a kuii chi'in yo cha'a' ma tu'un Ndioo. 3 Yakan va na ja'a ma Racha'nu Ndioo Tatá yo chi'in ma Racha'nu Jesucristu ña na koo va'a ndo chi'in ma anima ndo. Ta juuni na jakoyo ra ñamani ra chata ndo, ikan na koo vii ndo vati ya'a kùuni ndi nde'e ndi ndo.

Paulu kà'an ra cha'a' Filemón nuu Ndioo

4 Tandi'i kivi ora chà'i ta'vindioo nuu ma Racha'nu Ndioo chito'i juuni kà'in nuu ra cha'un ndia. 5 Vati cha chìnitu'in ña ya'a chìnuniun tu'un Racha'nu Jesucristu, ta ya'a kùuniun nde'un ndisaa ma ñivi ìyo kuenda Ndioo ndia. 6 Yakan va ora kà'in chi'in ma Racha'nu Ndioo juuni kàtitu'in naja kua jā'un ña chìnuniun ma tu'un ra, ta naja kua jā'un ña kàtitu'u̱n yi nuu ma ñivi. Takan ìyo yi ña jana'un nuu ndisaa ma ñivi, ikan na koto kachin gaun naja kua ìyo ií yo jā'a ma Racha'nu Jesucristu. 7 Yakan va cha'a' yakan kùu yi ña ya'a chìsii̱ ta va'a kùuni̱ jà'un yo'o yani, vati ya'a kùuniun nde'un ma ndian kùu ta'an yo, ta janiniun ta chà'un tundeeni nuu na ña na chinuni na tiaga.

Paulu chìkan ra ñamani nuu Filemón kuenda ma ra nàni Onésimu

8 Yakan va vaji tatun Cristu kùi ta kùu ndakain ña na ja'un ma tiñu ìyo yi ña ja'un, vati chā'a ra ma ndatu ra nui, 9 va kùuni̱ ña va'a ga ña na jànini̱ ñu̱n chi'in ma tu'un vii cha'a' ña kùuniun nde'un yu'u indukuni kua kùuni̱ nde'i ñu̱n. Ta yu'u Paulu jin iin ra cha chicha kùi, ta vitin juuni indii̱ vekaa cha'a' ña iin ra kà'an cha'a' ma Racha'nu Cristu Jesuu kùi. 10 Ta cha'a' yakan vitin chìkain iin ñamani nuu̱n cha'a' ma ra nàni Onésimu, vati rakan cha kùu ra takua kùu iin ra se'i vitin, cha'a' ña kīcha'a ra chìnuni ra tu'un Jesucristu nuu indii ra chi'i̱n ma tichi vekaa i'ya.

11 Vati ma ora ña Onésimu kùu ra musu̱n niku, na tükuii va'a jā'a ra, va vitin kùu yi ña ni jatiñu va'a ra chi'un takua jàtiñu ra chi'i̱n vitin. 12 Yakan va vitin tàchi ndikoi ra nuu̱n, ta kùuni̱ ña na ki'in kuendaun ra takua jà'un chi'i̱n ndia. 13 Ta vaji yu'u chànini̱ ña na kindoo ra chi'i̱n ña tìndee ra yu'u ma tichi vekaa tiñu nuu̱n ña juuni yanga ña indii̱ ma i'ya cha'a' ña kàtitu'in ma tu'un va'a. 14 Va nī kuuni̱ ja'i ma kua ikan tu töve ku'va ji'naun ndatu ña va'a yi. Ta juuni kùuni̱ ña na ku'vaun ndatu ña na ndoo ra, va töve cha'a' ña janini̱ ñu̱n kùu yi, vati cha'a' ña kùuni maun kùu yi. 15 Nda kèsiin ma Onésimu chi'un ta ndàkoo ra ñu̱n tia tiempuni, ikan ma tiá iti' nuu ni koo ra chi'un endeeni. 16 Va vitin ta iti' nuu na yüva ra musu̱n ni kuu ra, ti ra va'a ga kùu ra vitin cha'a' ña chìnuni ra. Iin ra nduva'a yó kuuni nde'e kùu ra. Yakan va yu'u kùuni nde'i ra, ta yo'o va ìyo ga yi ña kùuniun nde'un ra. Yakan va na kuuniun nde'un ra takua kùu ma ndian yaniun ña chìnuni takua chìnuni yo'o.

17 Yakan va tu kùuniun nde'un yu'u takua iin merun, ta juuni kua ikan ìyo yi ña kuuniun nde'un ra ndia. 18 Tatu ìyo iin ña tüvi va'a jā'a ra, a tàvi ra nuu̱n ora chīyo ra chi'un niku, na naka'un yi nuu yu'u. 19 Ta chi'in ma tu'un i'ya ña yu'u tài yi juuni chi'in nda'i ña juuni chà'i tu'un nuu̱n ña ni ka'ndai ma kuenda ña tàvi ra nuu̱n, tuva takan kùu yi. Va ìyo yi ña kuku'uniun ña ndisaa ma ña ìyo nuu̱n kùu ma ña tàviun nui. 20 Yakan va chìkain ñamani nuu̱n, yo'o yani, ña na ku'vaun tundeeni yu'u, ikan na sii kùuni̱ kuenda ma Cristu, vati juuni ma ra chìnuni kùu̱n ndia.

21 Ta cha'a' yakan kùu yi ña cha chìto va'i ña ni ja'un takua kà'in nuu ma tutu i'ya. Ta juuni ni ja'un tiaga kua'a' ma ña va'a ña kà'in chi'un tiá iti' nuu ndia. 22 Ta yüvi ña'ani kùu yi vati juuni kùuni̱ ña na jandova'un ma nuu koi chi'un ndia. Vati ndatui ña na ku'va Ndioo ña na kei nuu indii̱, ikan na kuu kunde'i ñu̱n vati chìtoi ña endee kà'un chi'in ra cha'i ña takan ni kuu yi.

Ma tu'un nuu ndi'inia ña kà'an Paulu kuenda Filemón

23 Takan kūu yakan va ma ra nàni Epafra, ra indii vekaa chi'i̱n cha'a' ma Racha'nu Cristu Jesuu, juuni tàchi ra iin saludu nuu̱n, 24 Ta takani Marku, Aristarcu, Dema ta Luka tāchi ndra saludu nuu̱n ndia, vati ndra'ya kùu ndra ña tìndee ndra yu'u ña jà'a ndra ma tiñu nuu Ndioo.

25 Ta ma Racha'nu Jesucristu na koso ra ma ñamani ra chata ndisaa ndo. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Hebreu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Tutu ña kēta kuenda ñivi Hebreu

1

Ndioo, tāchi ra ma ra se'e ra ña na katitu'un ra ma tu'un yu'u ra nuu ma ñivi

1 Tandi'i ma kuiya yā'a taji'na, Ndioo kā'an ra chi'in ma ndian kūu ñivio, ndian chīyo taji'na kua'a' va'a cha'a' chi'in kua'a' nuu tu'un, ta tāchi ra ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u ra ña na katitu'un ndra yi nuu na takan. 2 Va ma vitin, ma nuu ndi'inia ma kuiya, tāchi Ndioo ma ra Se'e ra Jesuu nuu yo, ña na ka'an ra chi'in tu'un yu'u Ndioo nuu yo, vati Ndioo chā'a ra ndisaa kuii ma tundeeni ra nuu ra, ta juuni kūta'an ra chi'in ra ora jātuvi ra ma ñuñivi chi'in andivi. 3 Vati Jesuu indukuni tàcha ra takua tàcha Racha'nu Ndioo, ra ìyo andivi. Ta ma xina'ñu ra, indukuni kùu yi takua kùu ma Ndioo. Ta Jesuu chi'in tu'un ra, nuu nda'a' ra ìyo tandi'i ma nakuyi ìyo ñuñivi, ti ya'aga ndatu ma ña kà'an ra. Ta ora cha yā'a ña jānandoo juuni maa ra ma kuatio, chūnandi ra ma andivi, iti' chiyo kua'a ma Ndioo nuu chà'nda ra tiñu.

Ma Jesuu ra Se'e Ndioo, ka'nuga ma tiñu jà'a ra kua ma tiñu ña jà'a ma tati va'a ña jà'a tiñu nuu Ndioo

4 Yakan va ka'nuga kùu ma sivi ra Se'e Ndioo, kua ma tati va'a ña jà'a tiñu nuu Ndioo. Vati ma Ndioo jā'a ña nī'i ra iin tiñu nduva'a kuii ka'nuga kua ma ña nī'i ma tati jà'a tiñu nuu ra. 5 Vati ma Ndioo tükuii nī ka'an ra te'en chi'in ma nï'iin ma tati va'a jà'a tiñu nuu ra:

Yo'o kùu ma se'i,

Ta vitin yu'u kùu ma ra chā'a tundeeni̱ nuu̱n.

Ta juuni töve nī ka'an ra te'en chi'in nï'iin tati va'a ña jà'a tiñu nuu ra:

Yu'u kùu iin Tatá maa ra,

ta rakan, kuendai vitin kùu ra iin ra Se'i.

6 Va ma inga tuku cha'a' ña jàna'a Ndioo ma ra Se'e nunuu ra nuu ñu'u' ñuñivi i'ya, kà'an ra te'en:

Ndyo'o tati jà'a tiñu nui, na jaka'nu ndo ma ra Se'i.

Kā'an ra chi'in na.

7 Ndioo kà'an ra te'en cha'a' ma tati va'a ña jà'a tiñu nuu ra:

Jà'i ña na kuu ma tati va'a jà'a tiñu nui takua kùu ma tati chàkin,

ta na kuu na takua kùu ma ñu'ú ndàkonditi ndia.

8 Ndioo kà'an ra nuu ma ra Se'e ra Jesuu te'en ndia:

Yo'o Racha'nu Ndioo, ma yutun vatun ndà'un,

jàna'a yi ña chi'in tu'un ndaa ni ka'ndaun tiñu endeeni.

9 Vati maun kùuniun nde'un ma ña va'a ta xaaniun nde'un ma ña töve va'a,

yakan va yu'u ra kùu Ndiooun, kāchi̱n ñu̱n,

ta ya'aga chìtu ma animaun ña chìsiun jā'i kua ma ndian ndàkata'an chi'un,

kā'an Ndioo chi'in Se'e ra.

10 Ta juuni kà'an ra te'en ndia:

Yo'o Racha'nu, ma ora kīcha'a ma ñuñivi, maun jā'a ña tūvi yi,

ta juuni chi'in nda'a' maun kùu yi ña tūvi ma andivi jā'un ndia.

11 Tandi'i ma ña tūvi niku ni naa yi,

va maun ni koo endeeni.

Tandi'i ma ña tūvi,

ni kucha'nu yi takua ndòcha'nu ma ja'ma ña chàku'un yo.

12 Ta ni tika'nu̱n ma ñuñivi takua jà'a yo chi'in iin ja'ma ora chìkuta'nu yi,

ta juuni ni nasamaun yi takua jà'a yo ora sàma yo ma ja'ma chàku'un yo.

Va maun, iini ra kùu̱n ña töve sàmaun,

ta nï'iin cha'a' na töve ni naun ndia.

Takan kā'an Ndioo chi'in Se'e ra.

13 Nï'iin cha'a' na töve nī ka'an ma Ndioo te'en chi'in ma ndian kùu tati va'a jà'a tiñu kuenda ra:

Kunandi iti' chiyo kua'i nda kati ku'vai tandi'i ma ndian kànita'an chi'un nuu̱n,

ikan na kuu na takua kùu ma nuu chòjondi cha'un,

ta ikan na kuu ka'ndaun tiñu nuu na,

kā'an ra.

14 Vati ndisaa ma ndian kùu tati va'a, ndian jà'a tiñu nuu Ndioo, juuni kùu na ndian tāchi Ndioo, ña na tindee na ma ndian ni ni'i ña na kakú jà'a ma tundeeni ra.

2

Ìyo yi ña jakuenda nduva'a kuio yo, ikan na kakú yo

1 Yakan va cha'a' ma ña'a, ìyo yi ña taso'o nduva'a kuii yo ma tu'un ña chīnio, ikan na töve kesiin yo ma iti' Ndioo. 2 Vati tāchi Ndioo ma tati va'a ra na katitu'un na ma tu'un ley ra taji'na. Ta ndicha kuii ni kuu ma ña kà'an yi. Taku ma ndian nī jachi'in ma ña kà'an yi ndicha ña ndē'e na ma tundo'o cha'a' ma kuati ña jà'a na. 3 Tu takan kùu yi, ¿naja kua jà'a yo, ikan na kuu kakú yo tuva jàña yo ma tu'un ka'nu ña kà'an naja kùu yi ña jàkakú Ndioo ma ñivi? Vati maa ma Racha'nu chito'o yo Jesuu, kùu ma ra nunuu kātitu'un ma tu'un ña kà'an cha'a' naja kua kùu kakú ma ñivi, ta iti' nuu ma ndian chīni ma ña kā'an ra, jāna'a kachin ndiko na yi nuu yo. 4 Va ma Racha'nu Ndioo, kùta'an ra chi'in ma ndian kà'an tu'un ikan, ta jàna'a ra ti tu'un ndicha kùu yi chi'in kua'a' seña, chi'in ña nduva'a kuii vii, chi'in kua'a' va'a ndatu, ta tāchi ra ma Tati Ií ra ña na katakuati yi kua'a' nuu ndatu nuu ma ñivi ra takua kùuni ra ña na kuu.

Jesuu ndākuu ra iin ñivi ma takua kùu yo

5 Ndioo töve nī cha'a ra ndatu nuu ma ndian kùu tati va'a ra ña na ka'nda na tiñu nuu ma ñivi ìyo ñuñivi ña ni kichi iti' nuu, vati cha'a' yakan kùu ma ña kà'an yo vitin. 6 Va ndicha ña tañu ma tutu Ndioo ìyo iin tu'un ña kà'an yi te'en:

¿Niyi kùu ma ñivi ìyo ñuñivi?

¿A ìyo kuenda na, kùuniun,

yakan va chàku'uniun na, ta jàkuendaun na ndia?

7 Chīyo ita'vi kuiya ña ka'nuga ma tati va'a jà'a tiñu nuu̱n takua kùu ma ñivi ìyo ñuñivi.

Vaji takan kùu yi, chā'un kua'a' va'a ndatu ka'nu nuu ma ñivi ta tiñu'u̱n na.

Ta juuni cha chā'un nuu na na ka'nda na tiñu nuu tandi'i ma ña tūvi jā'un chi'in ma nda'un.

8 Ta takan chā'un yo'o Ndioo ña na kùu ka'nda na tiñu nuu tandi'i ma ña ìyo ñuñivi.

Kàti ma ra kā'an tatiempu.

Vaji cha chā'a Ndioo ña na ka'nda na tiñu nuu tandi'i nakuyi ìyo ñuñivi, ndicha kuii ti töve nī ndakoo ra nï'iin nakuyi ña küu ka'nda na tiñu nuu, va nda tiempu vitin, ndè'o ña ndisaa nakuyi takä'an kùu chaa na ña ka'nda na tiñu nuu yi. 9 Va vitin ndè'o ña iin ra nàni Jesuu. Chā'a ma Ndioo ndatu ra nuu ra tiaga ninuu kua ma ndatu ña chā'a ra nuu ma tati va'a ña jà'a tiñu nuu ra. Cha'a' ña chī'í ra cha'a ma kuati ndisaa yo, yakan va cha nī'i ra ndatu ya'aga tacha ta iñu'u. Ta cha'a' ma ñamani Ndioo kùu yi ña chì'í ra, ikan na tuvini ra ta na koto ra naja ta'an yo ora chì'í yo.

10 Racha'nu Ndioo kùu ra ma ra ña jātuvi ta kùmi ndisaa ña ìyo ma ñuñivi. Cha'a' yakan kùu yi ña töve ndetiñu kuenda ra ña na ja'a ra ña ni'i Jesuu ña koo va'a ra cha'a' tundo'o ña ndē'e ra cha'a' ndisaa yo, ikan na kuu kunda'a ra kua'a' se'e ra ña na koo na chi'in ra ma iti' andivi. Vati Jesuu kùu ma ra jàna'a iti' nuu kuu kakú yo. 11 Vati tandi'i yo iini Tatá yo, nda ma ra jà'ií chi'in ma ndian kuu ií jà'a ra ndia. Cha'a' ña iini ma Tatá yo, yakan va ma Jesuu töve kùkanuu ra ña kà'an ra ña yani ra ta ta'an ra kùu yo. 12 Ta juuni ora kà'an ra te'en ma tava kà'an ma nuu tutu Ndioo:

Ni katitu'in nuu ndian ta'in ma tava kàun.

Ta ora cha kūti'vi ma ñivi chi'i̱n, ni jaka'nui ñu̱n chi'in iin yaa ña ni katai ma tañu na,

kàti yi.

13 Ta inga cha'a' kà'an Jesuu te'en:

Ni chinuni̱ ma ña kà'an ma Ndioo.

Ta inga cha'a kà'an ndiko ra te'en:

I'ya ka'ìin ti'vi ma ñivi ña chā'a Ndioo nui chi'i̱n.

Ta kùu na takua kùu se'un,

kàti yi.

14 Ta ma ndian se'e ikan ìyo kuñu na chi'in nii na. Ta Jesuu juuni chīyo kuñu ra chi'in nii ra ndia tava kùu ma ñivi, ikan na kuu janaa ra ma ndatu ma ñá' ìyo ndatu ña kùu ka'ni, ta ma ñá' ìyo ndatu ñá' kuu ka'ni ikan kùu ma kui'na. 15 Ta jā'a ma Jesuu takan, ikan na kuu jakakú ra ndisaa ma ndian kùu tava kùu iin musu jà'a ma ña ya'aga yu'vi na, ta endee chànini na ña ni kuvi na. 16 Ndicha va'a ña töve vàchi ra ña ni tindee ra ma tati jà'a tiñu nuu Ndioo, vati vàchi tindee ra ma ndian kùu tata ma Abraham. 17 Takan ìyo yi ña ja'a ra, ikan na ndakuu ra indukuni ma ninii ni takua kùu ma ñivi ta'an ra, ikan na chaa ra kùu ra iin sutu ka'nuga, ra jà'a tiñu nuu Ndioo cha'a' na. Ta na kuu ra iin sutu ya'aga va'a ta ya'a kunda'vini ra ma ñivi. Ta takan kuu ni'i ra ña na janaa ma Ndioo ma kuati ma ñivi. 18 Ta takua juuni maa ma Jesuu, ndē'e ra ma tundo'o niku, ta kī'in ma kui'na ku'va ra, yakan va vitin cha ìyo va'a ra ña kuta'an ra chi'in ma ndian juuni kì'in ma kui'na ku'va ndia.

3

Ka'nuga tiñu jà'a ma Jesuu kua ma Moisés

1 Yakan va ndyo'o yani chi'in ta'an, ndian ií ìyo nuu chà'nda Ndioo tiñu, vati ndyo'o kùu ma ndian kāchin ma Ndioo ndo ña na kuu chito'o ndo ra, na kuuni nduva'a kuii ndo nde'e ndo ma Jesuu, vati maa ra kùu ma ra ndatu, ra tatun Ndioo. Ta maa ra kùu ma ra sutu kuxini. Vati nuu rakan kùu ma nuu kùu na'ma yo cha'a' ma ña chìnunio ma ña kà'an ra. 2 Vati Jesuu ya'a ìyo tundeeni Ndioo chi'in ra. Yakan va kāchin Ndioo ra ña na ja'a ra ma tiñu i'ya. Vati takua ma Moisés chīyo tundeeni Ndioo chi'in ra niku, ti ma ora chīyo ra niku, jàtiñu va'a ra kuenda ma ñivi Ndioo. 3 Yakan va ma Jesuu ìyo yi ña na tiñu'uga yo ra kua ma Moisés, indukuni kùu yi tava kùu iin ma labañi, ra jàva'a iin ve'e, ìyo yi ña tiñu'uga yo ra kua ma ve'e. 4 Tandi'i ve'e ìyo yi ña java'a iin ñivini yi, va ma Ndioo kùu ma ra jā'a ña tūvi tandi'i ma ña ìyo vitin ma ñuñivi. 5 Yakan va ma Moisés kūu ra iin musu iñu'u, ra jàva'a tiñu kuenda ma ñivi Ndioo. Ta ma tiñu ña jā'a ra kùu yi ña jàna'a ra nuu na cha'a' ma ña ni ka'an ma Ndioo iti' nuu. 6 Va tava Jesucristu kùu ra takua kùu iin ra kùu iin se'e ra ña kùña'a iin ve'e ña jà'a va'a ra kuenda ma ndian indii tichi yi. Va tava kùu yo ma ñivi Ndioo, yakan va kùu yo tava kùu ma ñivi ìyo tichi ve'e ikan, tuva ndicha ña endee töve jàña yo ña chìnunio tu'un ra, ta ndaani yo ndàtu yo ma ndatu ka'nu ña ni ni'i yo jà'a ra.

Ni nindee ma ñivi Ndioo jà'a ra

7 Yakan va ma tava kā'an ma Tati Ií Ndioo tatiempu, ta te'en kà'an yi nuu ma tutu Ndioo:

Ma kivi vitin tuva chìni ndo ma ña kà'an Ndioo,

8 ìyo yi ña chinuni ndo ma ña kà'an ra ta na jändava ndo ma anima ndo,

ma takua jā'a ma ndian kānita'an chi'in Ndioo,

ta kī'in na ku'va ra ma tichi ku'u ma nuu töve takuii.

9 Ma tichi ku'u ikan kùu nuu kī'in ma ñivi ndo, ndian chīyo taji'na ma ku'va yu'u,

vaji cha ndē'e na ma ndatu ka'nu ña jā'i ma ndi uvi xiko kuiya ña chākunuu na ma tichi ku'u niku.

10 Yakan va nduva'a kuii kūxain chi'in ma ñivi ndo, ndian chīyo taji'na niku, ta kā'in te'en nuu na:

“Ndyo'o ndisaa tiempu kùu ndo ma ndian jàña iti' va'a,

va ndicha kuii ña na töve kùuni ndo nakoto ndo ma iti̱.”

Takan kā'in chi'in na.

11 Ta cha'a' yakan kùu yi ña ya'a kūxain chi'in na,

ta chā'i tu'un nuu na ña töve ni ku'vai nuu nindee na chi'i̱n,

kàti Ndioo. 12 Ndyo'o yani̱ ta ñivi ta'in, na kumi kuenda ndo anima ndo, ikan na töve ndakuu kini yi ta ja'a yi ña tüvi chìnuni ndo tu'un ra, ta kesiin ndo iti' Ndioo ndito. 13 Va'a ga ña na kuta'an ndo chi'in ta'an ndo ta na jandomani ndo na nani kivi, va na kicha'a ndo ja'a ndo yi antea ña ndi'i ma kivi i'ya, ikan na nï'iin ndo na töve jàndondava ndo ma anima ndo ta na töve kèña'a ndo juuni maa ndo ti tu kì'vi ndo jà'a ndo kuati. 14 Vati ndicha ña cha ndō'iin yo chi'in Cristu, tuva kundeeni yo ña chìnunio ma tu'un ra indukuni kua ma ora kīcha'a yo chìnuni yo yi. Takan ìyo yi ña ja'a yo nda kati chaa ma kivi nuu ndi'inia ña ìyo yo. 15 Vaji kà'an ma tu'un Ndioo te'en cha'a' ma ña já kā'in:

Ma kivi i'ya tuva chìni ndo ma ña kà'an Ndioo,

ìyo yi ña chinuni ndo ma ña kà'an ra ta na jändava ndo ma anima ndo,

ma tava jā'a ma ndian kānita'an chi'in Ndioo,

kà'an yi.

16 ¿Nda ndian kùu ma ndian kānita'an chi'in Ndioo ora chīni na ma tu'un ra?, kùuni ndo. ¿A yüvi ndisaa ma ndian tāva ma Moisés ma ñu'u' Egiptu, kùu na?, kùuni ndo. 17 ¿Ta nda yo chi'in kūxaan ma Ndioo uvi xiko kuiya?, kùuni ndo ndia. Vati chi'in ma ndian jā'a kuati, chi'in ndiakan, kūxaan ma Ndioo, ta ma ndiakan endee chī'í na ma tichi ku'u nuu töve takuii. 18 ¿Ta nda yo nuu chā'a Ndioo tu'un nuu ña töve ni ku'va ra nuu nindee na chi'in ra?, kùuni ndo. ¿A töve nī ka'an ra takan nuu ma ndian na töve nī jachi'in ma ña kà'an ra?, kùuni ndo. 19 Vati ndicha va'a ti ndè'o ña nī cha'a ra nuu ni nindee na chi'in ra, cha'a' ña na töve chìnuni na ma tu'un ra.

4

1 Yakan va ora juuni yanga ña ndàtu yo ma ña ni ja'a Ndioo ña ni ku'va ra nuu nindeo chi'in ra takua chā'a ra tu'un nuu yo, ìyo yi ña nduva'a kuii kumi kuenda yo yi, koto tañu ndo ìyo nda ndyo'o, na küu ni'i nuu nindee chi'in ra. 2 Vati maa yo cha chīnio ma tu'un Ndioo ña kà'an cha'a' naja kua kàa yi ña kuu kakú yo indukuni takua chīni ma ñivio ndian chīyo tatiempu ndia. Va ma ndiakan na töve nda kuenda vaji chīni na yi, vati töve nī chinuni na ma ña kà'an yi. 3 Va tava maa yo ña chìnuni ndicha va'a yo, chà'a Ndioo ña ni ni'o nuu nindeo. Va cha'a' ña'a, kà'an Ndioo te'en nuu ma tutu ra:

Ta cha'a' yakan kùu yi ña ya'a kūxain chi'in na,

ta chā'i tu'un nuu na ña töve ni ku'vai nuu nìndee na chi'i̱n,

kàti Ndioo.

Vaji takan ma Ndioo chīnu ma tiñu jā'a ra nda ma ora jātuvi ra ma ñuñivi i'ya. 4 Vati ìyo iin ma nuu kà'an yi te'en nuu ma tutu Ndioo cha'a' ma kivi ucha ña nindeo:

Ndioo na töve nī jatiñu ra ma kivi ucha vati nīndee ra.

5 Ta ìyo inga nuu kà'an yi te'en nuu ma tutu Ndioo:

Ña töve ni ku'vai nuu nìndee na chi'i̱n,

kàti Ndioo. 6 Va vitin takäaga kùmani ña ni'i tiaga ma ñivi ma nuu nìndee na chi'in ra, vati ma ndian ñivio ndian chīyo nunuu ña chīni tu'un va'a Ndioo, ta töve nī jachi'in na yi, nuu ndiakan va töve nī cha'a ra ña ni'i na nuu nìndee na chi'in ra. 7 Yakan va kuu koto yo ña takä'an ya'a ma tiempu ña kuu ka'an yo, ¡kivi vitin!, ti Ndioo cha jāna'a ndiko ra nuu yo ña takä'an ya'a yi. Vati Rey David kēta ra kua'a' kuiya iti' nuu. Ta David te'en tāa ra nuu ma tutu Ndioo:

Ma kivi vitin tuva chìni ndo ma ña kà'an Ndioo,

ìyo yi ña chinuni ndo ma ña kà'an ra,

ta na jändava ndo ma anima ndo.

Takan tāa David nuu ma tutu Ndioo. 8 Vati tu ma Josué chā'a ra nuu nindee ma ñivio chīyo taji'na chi'in Ndioo, tüva chiniñu'u yi ña tàa ndiko ma David yi iti' nuu niku. 9 Yakan va ìyoga iin nuu nindee ñivi Ndioo chi'in ra. 10 Vati ma ndian cha nī'i nuu nindee chi'in Ndioo, juuni nindee na cha'a' ma tiñu jà'a na, indukuni ma tava nīndee ma Ndioo cha'a' ma tiñu ña jā'a ra ma kivi ucha ora jātuvi ra ma ñuñivi i'ya niku. 11 Yakan va na kunuminio ta na kundeenio ta ki'vio ma nuu nindee ñivi chi'in Ndioo, koto nï'iin yo, na küu ni'i yo yi takua tā'an ma ndian töve nī jachi'in tu'un ra niku. 12 Vati ma tu'un Ndioo jàna'a yi kua kuu koo ndito yo ta ya'aga ìyo kuenda yi. Tiá va'a ga ta vii kùu ma tu'un ma Ndioo kua ma nda machiti nikuuni ña ìyo ma ña xaan ni nduvi chiyo yi, va kì'vi yi kono nduva'a kuii ta kuu jakesiin yi tu'un xe'e ña ìyo tichi chinitunio ta anima yo ndia. Ta jàna'a kachin yi tu ña va'a a ña töve va'a kùu ma ña kùuni yo ta chàninio jà'a yo. 13 Tandi'i yo ña tùvio jā'a Ndioo, na küu kundii xe'o nuu ra, vati ndisaa yo kàvitio kuenda ra ti ndè'e kachin ra ndisaa ña chànini yo chi'in ma ña kùuni ma anima yo ja'a yi, ta nuu ra ìyo yi ña ku'va yo kuenda cha'a' ndisaa yi.

Iin sutu ka'nu kùxini nuu yo kùu Jesuu

14 Jesuu ra se'e Ndioo, rakan kùu ma sutu ka'nu ña kùxini nuu yo, ra cha kēe kuà'an ndiko nuu chà'nda Ndioo tiñu andivi. Vati töve ìyo yi ña jaña yo ña na'ma yo cha'a' ña chìnunio ma ña kà'an ra. 15 Vati uvanuu rakan kùu iin sutu va'a kuenda yo. Ta chìto va'a ra ña ndian kündeeni kùu yo cha'a' ña numini kì'vio ja'a yo kuati. Yakan va kūnda'vini ra yo. Vati juuni kī'in ma kui'na ku'va ra indukuni takua jà'a yi chi'in yo ña jā'a yo kuati, vati rakan nï'iin cha'a' töve nī chaa ra jà'a ra kuati. 16 Yakan va na jayatin yo yo ta na kükanuu yo ta ki'vio ma nuu chà'nda Ndioo tiñu ora kà'an yo chi'in ra. Vati ikan ìyo kua'a' ñamani ra ña chà'a ra nuu yo. Ta cha'a' ña kùnda'vini ra yo kùu yi ña ìyo va'a ra ña tìndee ra yo ma ora chìniñu'u yo yi.

5

1 Tandi'i sutu ka'nu ña kùxini nuu yo, kāchin Ndioo ndra ma tañu ma ndra'ii, vati jàkuiso Ndioo tiñu ndra ña na ja'a ndra tiñu nuu ra ta kà'an ndra nuu ra cha'a' ma ñivi, ta takan sòkó ndra ndatiñu chi'in kiti chà'ni ndra nuu Ndioo kuenda ña jànaa Ndioo kuati yo. 2 Va tava ma sutu ka'nu ña kùxini nuu yo, juuni töve ya'a ga kùndeeni ndra takua kùu yo, yakan va kùu kutunini ra ma tava kùuni ma ñivi ta kùu kunda'vini ra na cha'a' ma ña na töve chìto na ma ña jà'a na, ta cha'a' ña kèsiin na iti' Ndioo ndia. 3 Ta cha'a' ma ña töve ya'a kùndeeni ra kùu yi ña ìyo yi ña ka'ni ra iin kiti ta sokó ra ri nuu Ndioo, tüvi cha'a' ma kuati ñivini, va juuni cha'a' ma kuati maa ra ndia. 4 Nï'iin ma ndra'ii, na küu kati ndra ña yu'u koo tiñu i'ya ta ìyo yi ña tiñu'u ndo yu'u cha'a' yi, vati maa ma Ndioo kùu ma ra kàchin ndra ta jàkuiso ra ma tiñu i'ya ndra, takua kāchin ra ta jākuiso ra tiñu ma sutu ka'nu, ra nàni Aarón niku. 5 Indukuni kūu yi chi'in Cristu ti töve nī jakuiso ra tiñu juuni maa ra, ti Ndioo kùu ma ra kāchin ra ta jākuiso ra tiñu ña na kuu ra sutu ka'nu ña kuxini. Vati ma Ndioo kā'an te'en chi'in ma Jesuu:

Yo'o kùu ma se'i,

Ta vitin yu'u kùu ma ra chā'a tundeeni̱ nuu̱n.

6 Ta inga nuu tutu Ndioo juuni kā'an ra chi'in ma Jesuu te'en:

Yo'o kùu ma sutu ka'nu ra kuxini nuu ma ñivi endeeni,

indukuni ma takua kùu ma tiñu jà'a ma grupu Melquisedec,

kàti Ndioo.

7 Ta ora chīyo ma Jesuu ña chākunuu ra ma ñuñivi i'ya niku, nduva'a kuii chàku ra ta kà'an ni'i ra chi'in Ndioo ora chìkan ra ñamani nuu ra. Vati Ndioo ìyo ndatu ra, ta kùu jakakú ra ra tañu ndian ndií. Ta cha'a' ña jàka'nu Jesuu ra ta jàchi'in ra ña kà'an Ndioo, yakan va Ndioo tāso'o ra ma ña kà'an ra. 8 Yakan va Cristu, vaji ra Se'e Ndioo kùu ra, ta chi'in kua'a' va'a tundo'o ña ndē'e ra, kūtu'va ra jàchi'in ra ña kà'an Ndioo, 9 ta ora cha chinu tandi'i ma tiñu ìyo yi ña ja'a ra, yakan va ìyo va'a ra kua kùu jakakú ra endeeni tandi'i ndian jàchi'in ña kà'an ra. 10 Vati Ndioo jākuiso ra tiñu ña na kuu ra ma sutu ka'nu ña kùxini nuu yo indukuni ma takua ma tiñu jā'a ma sutu Melquisedec.

Ni nde'o tundo'o tuva jaña yo ña chìnunio tu'un Ndioo

11 Ìyo kua'a' tu'un ña kùu ka'an yo cha'a' ma tu'un ña já kàtitu'in nuu ndo, va ya'aga ndetiñu kùu katitu'un kachi̱n yi nuu ndo, vati ya'aga kuee kùu kutunini ndo yi. 12 Vati tava cha ìyo kua'a' kuiya ña ìyo ndo iti' Ndioo cha ìyo yi ña kùu ndo matru niku, va na töve takan kùu yi, ti chìniñu'u ndo ña katitu'un chaa ndiko ndi ma tu'un Ndioo nuu ndo ña takani cha chìto ndo ma nda ora kīcha'a ndo chìnuni ndo. Yakan va kùu ndiko ndo takua kùu ndiakuati, ti lechini kùndeeni ndo ko'o ndo, ta töve kùndeeni ndo taso'o ndo tu'un ndetiñu tava kùu ma ndayu xii. 13 Ta ndian chàxin ndika ma ma'á na, takä'an chaa ma chinituni na ña kùtunini na iin tu'un ndaa kuenda na, ti ndiakuati kùu na. 14 Va ma ndian chicha chàchi na ndayu xii, ta cha'a' ña takani jà'a na mamaa ña va'a kùu yi ña cha chìto va'a na kachin na ndava kùu ma ña va'a ta ma ña töve va'a.

6

1 Yakan va vitin iti' nuu va'aga ña ndakoo yo iin chiyo ña jàkua'a yo ma tu'un nunuu cha'a' ma Cristu, ta na ndaki'o ma tu'un ña jàkuicha va'a yi yo. Ta juuni na ndakoo yo iin chiyo ña jàkua'a yo cha'a' ña chìkoni'i ndiko yo jà'a yo ma tiñu ña nda kuenda. Ta na ndakoo yo iin chiyo ña jàkua'a yo cha'a' ña naja kua chīnunio ma ña kà'an Ndioo. 2 Ta juuni ìyo yi ña ndakoo yo iin chiyo ña jàkua'a yo cha'a' ña kua'a' nuu ña kùnduta yo, chi'in ma ña jànani nda'a' yo xini ma ñivi, ta ma ña nàtaku ndiko ñivi tañu ndian ndií, chi'in ma nuu jakutuni Ndioo kuati na, ta ikan na ka'nda na yi endeeni ma andaya'. 3 Yakan ìyo yi ña ja'a yo, tuva chà'a ma Ndioo tu'un ña ja'a yo yi. 4 Vati na küu chikoni'i ndiko ma ñivi iti' Ndioo tuva jàña ni'ni na ña chìnuni na tu'un ra. Ti ma ndian cha chìto kachin va'a ña tu'un ndaa kùu tu'un Ndioo, ta cha kī'in na ku'va ma ndatu ra ña kīchi yi iti' andivi, ta indukuni nī'i na ma Tati Ií Ndioo chi'in tandi'o, 5 ta juuni cha ndē'e na takua va'a kùu tu'un kà'an Ndioo, chi'in ma ndatu ka'nu ña ni ja'a ra ma ñuñivi ña ni kichi. 6 Tu ndiakan juuni jàña ni'ni na ña chìnuni na ma ña kà'an Ndioo, na küa ja'a na ña na chikoni'i ndiko na ku'un na iti' Ndioo. Vati juuni maa na kùu ndian ña tàkaa ndiko na ma Jesuu ma nuu kruu nuu tùvi ñivi ña na ka'an ndaa ndisaa ma ñivi chata ra. 7 Vati ma ndiakan kùu na takua kùu ma ñu'u' ora kùun ma savi ña chì'i yi ma takuii savi. Vati tu chà'a yi ma ndatiñu ma nuu ma ndian jàtiñu yi, jà'ií ma Ndioo nuu yi. 8 Vati tu kàna mamaa ku'u chi'in iñuni nuu yi, na töve nda kuenda yi, ta kìndoo yi nda'a' Ndioo, ta cha kuyatin ña ni ka'an xaan ra chata yi. Ta ma nuu ndi'inia ni kayu yi.

Na kuatu yo ma ña va'a ña ni ni'o nda'a' Ndioo, ikan na kuu koo va'a yo

9 Ndyo'o ndian ya'aga kùuni ndi nde'e ndi, vaji takan kà'an ndi chi'in ndo, chìto va'a ndi ti maa ndo ni ni'i ndo ma ña va'aga, vati kuà'an ndo iti' nuu ni jakakú Ndioo ndo. 10 Vati Ndioo iin ra ndaa kùu ra, ta töve ni naani ra ma tiñu jà'a ndo, ti kì'in kuenda ra ndo cha'a' ña ya'a kùuni ndo nde'e ndo ma ndian ta'an yo, ndian ìyo kuenda ra, ta cha'a' ña ya'a va'a tīndee ndo na, ta takua takani jà'a ndo yi antea, ta nda vitin. 11 Va kùuni ndi ña ta'ii'iin ndo nda vitin chi'in nda nuu ndi'inia, na ja'a ndo chi'in ndisaa anima ndo ma takua jā'a ndo chi'in ta'an yo, ikan na kuu koto kachin ndo ti ni ni'i ndo ndisaa ma ña ndàtu ndo nda'a' Ndioo. 12 Na töve kùuni ndi ña ndakuu suchan ndo, ti ma ña kùuni ndi kùu yi ña na tandikun ndo ja'a ndo ma tava jà'a ma ndian kundeeni ku'un iti' ra ta chìnuni na tu'un ra. Ti nuu ndiakan ni ku'va Ndioo endeeni tundeeni ra ma takua chā'a ra tu'un. 13 Ta ora chā'a Ndioo tu'un ra nuu ma Abraham niku, chā'a ra ma tu'un chi'in juuni sivi maa ra, vati na töve ìyo inga ra ka'nu tiaga kua maa ra. 14 Ta te'en kā'an ra chi'in Abraham:

Ndicha kuii ña nuu yo'o, nduva'a kuii ni ja'ii̱ ñu̱n,

ta ni ku'vai ña ni koo kua'a' tataun iti' nuu.

15 Va ma Abraham, ta ora ya'a ña ya'a ga kūndeeni ra chātu ra, tajan nī'i ndio ra ma ña chā'a ma Ndioo tu'un nuu ra. 16 Nda ndian ni kùuni ña chà'a tu'un nuu ma inga ñivi, jà'a na yi chi'in sivi inga ndian ka'nuga kua maa na, ta takan kùu koto ndaa ma ñivi ti ña ndicha kùu ma tu'un ña chà'a na ta na tüva ìyo yi ña nuni nuni natu'un kuati na cha'a' yi. 17 Ta takan chā'a Ndioo tu'un nuu ma ndian ni ni'i ma tundeeni ña kāti ra ña ni ku'va ra nuu na, ti kùuni ra ña koto kachin na ti nï'iin tiempu töve sàma ra ma kua kà'an ra. Yakan va chi'in juuni sivi maa ra kā'an ra ña ni jachinu ra yi. 18 Cha'a' ma ninduvi ma tu'un i'ya ña na küu sama yi, ta na koto yo ña na küu ka'an Ndioo tu'un vata. Ta takua ndisaa yo ña cha tāndikun yo ra, ikan na kumi ra yo, yakan va na koo tundeenio kuatu yo ña na jachinu ra ma tu'un ña kā'an ra juuni chi'in sivi ra ña ni ku'va ra nuu yo. 19 Ta cha'a' ma ña ndàtu va'a yo ña jà'a Ndioo, cha tàndikun va'a anima yo chi'in ra takua ndìkun va'a iin varku jà'a iin kaa nàni ancla. Yakan va ìyo va'ani yo kuenda Ndioo ta kùu ki'vi yo chata ma ja'ma yaxin ña ndàsi ma veñu'u ií nduva'a kuii ma andivi. 20 Va ikan kùu nuu kī'vi ji'na ga ma Jesuu kuenda yo niku, ora nūna ra ma iti' va'a ña na ku'un yo chata ra. Ta takan chāa ra kùu ra ma iin sutu ka'nu ra kuxini nuu yo endeeni, ta indukuni ma takua kùu ma tiñu jà'a ma grupu Melquisedec.

7

Jesuu, kùu ra iin sutu ka'nu ña kuxini nuu yo indukuni kua ma Melquisedec

1 Ma ra nàni Melquisedec i'ya kūu ra rey, ra chà'nda tiñu nuu ma tandi'i ma ñivi ìyo ma ñuu nàni Salem niku. Ta juuni kūu ra ma iin sutu kuenda ma Ndioo ya'a ka'nu ìyo andivi. Ta ma ora chīkokani ndiko ma Abraham ma nuu chākanita'an ra ta jākanaa ra ma ndra kùu rey, ndra chà'nda tiñu nuu inga ñuu, ta ma Melquisedec chāta'an ra nuu ma Abraham. Tajan Melquisedec, jā'ií ndio ra nuu ra. 2 Ta ikan jan ma Abraham, nāta'vi ra uchi porcientu ma tandi'i ma ndatiñu ña jākanaa ra ma nuu chākanita'an ra ta chā'a ra yi nuu ma Melquisedec. Ma sivi Melquisedec kùuni yi ka'an yi “rey, ra jàndondaa tiñu.” Va tava rey ña chà'nda tiñu nuu ma ñivi ìyo ma ñuu Salem kùu ra, ta Salem kùuni yi ka'an yi “na koo vii ma ñivi.” Yakan kùu ra rey ña chà'a na koo vii ma ñivi. 3 Ta ma Melquisedec töve yo chìto cha'a' ma tatá ra ni cha'a' ma ma'á ra ndia. Ta juuni töve yo chìto niyi kūu cha'a' ma ñivi ra, ndian chīyo taji'na ndia. Ta juuni töve yo chìto nda ora kāku ra chi'in ma ora chī'í ra ndia. Ta kùu ra iin sutu kuenda Ndioo endeeni. Ta cha'a' yakan, kùu ra iin xina'ñu ma se'e Ndioo. 4 Yakan va vitin, na nde'e va'a ndo vati iin ra nduva'a kuii ka'nu kūu ma Melquisedec niku. Vati Abraham, ra kūu tatá yo taji'na, juuni chā'a ra uchi porcientu ma ndatiñu ña jākanaa ra nuu ra. 5 Va ma tutu ley ña tāa Moisés, kà'an yi ña ìyo yi ña naka'an ndra kùu sutu, ndra kùu tata ma Leví uchi porcientu tandi'i ndatiñu nuu ma ñivi ta'an ndra. Takua kùu yi ña ja'a ndra vaji ma ñivi ta'an ndra kūu tata Abraham ndia. 6 Vaji ma Melquisedec, ra yöve ñivi Leví kūu ra niku, nāka'an ra ma uchi porcientu ma ndatiñu nuu Abraham. Tajan jā'ií ndio ma Melquisedec nuu ma Abraham. Vati nuu rakan, chā'a ma Ndioo tu'un nuu niku. 7 Yakan va ndisaa ñivi chìto na ña ka'nuga kùu ma ra jà'ií ñivi kua ma ra nì'i ña ií, jà'a ma inga ñivi. 8 Cha'a' ma sutu, ndra kùu tata Leví, nàka'an ma uchi porcientu, ndra'ya kùu ndra ìyo yi ña kuvi numini. Va ma tutu Ndioo kà'an yi cha'a' ma Melquisedec ña kùu ra iin ma ra ndito ga. 9 Ta kùu ka'an yo ña ma ndra kùu sutu ñivi ma Leví vitin kùu ndra nàka'an ndra ma uchi porcientu ma ña jàtiñu ndra, ta ora tīa'vi Abraham ma uchi porcientu ma ña jàtiñu ra nuu ma Melquisedec, juuni kùuni yi ka'an yi ña tīa'vi Leví yi nuu ma Melquisedec ndia. 10 Vati ndicha va'a ma ora chāa kaña'a ma Melquisedec chi'in ma Abraham cha ndiso ma kuñu ra ma tata ña ni kuu Leví ora ni kaku ra iti' nuu. 11 Tāchi ma Ndioo ma ndra kùu sutu ma tata Leví, ña na ku'va ndra ma tutu ña tāa ra nuu ma ñivi ìyo ma ñu'u' Israel, ndian kūu ma ñivi ma Aarón. Vitin ndicha tu ndicha va'a ña ma ndra'ya kūu ja'a ndra ma tiñu ndaa niku, na töve ìyo yi ña ninii keta ma inga tuku grupu sutu, na yüva ma ndra grupu tata Aarón, vati ra kùu sutu kuenda ma grupu Melquisedec kùu yi. 12 Vati ora sama yo ma ndra kùu sutu, juuni ìyo yi ña sama ma tu'un ley cha'a' yi ndia. 13 Ta ma Racha'nu yo, ña kà'an cha'a' ma tutu, tata ma inga ndra kùu ñivi Israel kùu ra. Ta nï'iin ma ñivi töve nī chatiñu ndra takua kùu ma tiñu sutu, ndra jàka'nu Ndioo nuu naa. 14 Vati ndicha ña chìto va'a ma ñivi ña ma Racha'nu Jesuu kīchi ra ma tata Juda, ta ma Moisés nï'iin tu'un ni töve nī natu'un ra cha'a' ma tata ikan, ma ra kà'an cha'a' ma naja ìyo yi ña jatiñu ma ndra kùu sutu chi'in naja kua ìyo yi ña ja'a ndra ndia.

15 Ta ma ña'a ndicha va'aga kùu yi tuva ma sutu chaa, ra ni keta indukuni kùu ra takua kùu ma Melquisedec. 16 Ta rakan ndākuu ra iin sutu töve cha'a' ña kùu ra iin ra tata ndra sutu niku, vati kùu ra sutu cha'a' ndatu va'a ña jà'a ra. Ta ma ndatu ikan chà'a yi ña na koo ñivi endeeni. 17 Vati ma Ndioo te'en kà'an ra chi'in ma Jesuu:

Yo'o kùu ma sutu ka'nu ra kuxini nuu ma ñivi endeeni,

indukuni ma takua kùu ma tiñu jà'a ma grupu Melquisedec.

18 Yakan va ma tu'un cha'nu na töva chàtiñu yi. Vati na töve va'a yi kuenda ña tìndee yi yo cha'a' ma kuati jà'a yo. 19 Vati ma tu'un ley ikan ña tāa Moisés töve jàndondaa yi yo. Va vitin ìyo tuku inga ña ndàtu yo ña jà'a yi ña jayatin yo yo chi'in Ndioo. 20 Ta cha'a' yakan, Ndioo kā'an ra chi'in ma tu'un yu'u ra ña ni jachinu ra ma ña kā'an ra. 21 Ta ma tiaga ma ndra kùu sutu töve nī chiso ndra tiñu sutu chi'in tu'un yu'u ndra ña kà'an yi ña ni jachinu ndra yi. Vati takan kùu yi ña ma Ndioo kàti ma tu'un ndaa ña ìyo yi ña ja'a ra, vati ma nuu tutu ra te'en kà'an ra:

Ma Racha'nu Ndioo, kāti ra iin ma tu'un ña ni jachinu ra

ta na töve nakanini ra ña sama ra ma ña chànini ra cha'a' yi. Ta te'en kà'an yi:

“Yo'o kùu ma sutu ka'nu ra kuxini nuu ma ñivi endeeni,

indukuni ma takua kùu ma tiñu jà'a ma grupu Melquisedec”,

kàti Ndioo.

22 Yakan va cha'a ña kūu vitin ma Jesuu ndicha kuii ña jà'a ra ña ni ndo'iin ma tu'un va'aga kua ma tu'un cha'nu. 23 Ta inga ndra kùu sutu ya'a ga kua'a' ndra chiyo. Ta cha'a' ña chì'í ndra kùu yi ña küu ga koo ndra kua'a' tiempu. 24 Va tava ma Jesuu ìyo ra endeeni, yakan va nï'iin tiempu na töve ìyo yi ña ku'va ra ma tiñu sutu ña jà'a ra nuu inga na. 25 Yakan va kùu ja'a ra jàkakú ra endeeni ma ndian kì'vi ma iti' Ndioo, vati ìyo ra endeeni, ta jànini ra kà'an ra chi'in Ndioo cha'a' na.

26 Yakan va ma Jesuu ma ra sutu ka'nu kùu ra iin ra tu'va kuenda ña jàchinu ra ma ña chiniñu'u yo. Vati rakan kùu iin ra ya'a ií ra, ta na tükuii itini ra ta na töve jà'a ra nï'iin ña töve va'a ndia. Ta siin kùu ra kua ma ndian jà'a kuati, ta iñu'u ga ra kua tandi'i ña ìyo andivi. 27 Na töve kùu Jesuu ma tava kùu ma inga ndra kùu sutu kùxini nuu ma ñivi, ta ìyo yi ña ka'ni ndra kiti ta sokó ndra ndri nani kivi kuenda ña ji'na janaa Ndioo kuati ndra, ta iti' nuu sòkó ndra ndri kuenda kuati jà'a ndian ñuu ndia. Va ma Jesuu na töve nī ja'a ra takan. Va iin cha'ani sōkó ra kuenda ña na naa kuati ñivi endeeni ora sōkó ra juuni maa ra nuu Ndioo. 28 Ma tu'un ley ña tāa Moisés jàkuiso yi sutu ka'nu ña töve ndra ndaa kùu ndra cha'a' ña ndiso ndra kuati. Va iti' nuu ora kēta ma ley, juuni Ndioo chā'a ra tu'un ña ni jachinu ra ña kà'an yi. Ta ma ña kā'an ra kùu yi ña jàkuiso ra Se'e ra ña na kuu ra iin sutu ka'nu. Ta ma Se'e ra ikan kùu ra iin ra ndaa endeeni.

8

Jesuu ndiso ra tiñu cha'a' ma tu'un ña jando'iin ra chi'in ma ñivi

1 Ma ña nduva'a kuii ga ndicha cha'a' ma ña kà'an yo vati ma ra kùu sutu ka'nu, ra kùxini nuu yo kùu ra. Ta juuni rakan chāa ra nàndi ra chiyo kua'a Ndioo iti' andivi nuu chà'nda ra tiñu. 2 Ta jà'a ra tiñu tava kùu iin sutu ma tichi ma veñu'u ií ndicha, ma ña jāva'a ma Ndioo ndicha, va na yöve ma veñu'u jà'a ma ñivini kùu yi. 3 Tandi'i sutu ka'nu ndra kuxini nuu ñivi ndiso ndra tiñu ña ìyo yi ña sokó ndra kiti ña chā'ni ndra chi'in inga nakuyi nuu ma Ndioo ora jàka'nu ndra ra. Ta juuni takan ìyo yi ña sokó Jesuu iin nakuyi nuu Ndioo ndia. 4 Ta tu takan kùu yi ña ma Jesuu ìyo ra ma ñuñivi i'ya, na töve kuu kùu ra ma sutu ña kùxini nuu yo, vati ma ñuñivi i'ya cha ìyo ma ndra kùu sutu ndra sòkó ma nakuyi ma takua kà'an ma tutu ley Ndioo. 5 Va ma ndian kùu sutu i'ya ña jàkuu ndra tiñu, va ndisaa ma ndatiñu chàtiñu ndra töve kùu ma ña ndicha ña ìyo iti' andivi, ti kùu yi mamaa na'nani chi'in xina'ñuni. Ta chìto yo ña na'nani kùu yi, vati ma ora ña jāva'a ma Moisés ma veñu'u ií ikan, te'en kā'an ma Ndioo chi'in ra: “Na taso'o va'un ma ña kà'in, ta java'un yi indukuni ma tava kàa ma iin ku'va ña jāna'i nuu̱n ma tichi ku'u ta takan ìyo yi ña java'un yi.” 6 Va ma Jesuu ra kùu sutu ka'nu kuxini nuu yo, vati rakan kùu ma ra nī'i iin tiñu nduva'a kuii ga va'a ña kùu ra sutu kuxini nuu yo, kuenda ña na ka'an ra chi'in Ndioo cha'a' yo, ta chi'in ma ñivi jāndo'iin tu'un ra ña kāti ra nuu na. Ta ma tu'un ikan ni jachinu ra yi cha'a' ma tu'un va'a ga ña chā'a ra nuu na.

7 Tu ndicha ma tu'un nunuu ña jāndo'iin Ndioo chi'in ma ñivi iin ña nduva'a kuii va'a kùu yi kuenda na niku. Tu takan kùu yi tüva chiniñu'u ra ña jāndo'iin ra inga tuku tu'un chaa chi'in na. 8 Va ma Ndioo chā'a ra kuenda ña nāta'an ra ñivi ña töve kùu na iin ndian ndaa, yakan va kā'an ra te'en:

Ma Racha'nu Ndioo kà'an te'en:

Ni keta iin kivi

ña ni jando'ii̱n ma tu'un chaa chi'in ma ñuu Israel ta chi'in ma ñuu Judá.

9 Ma tu'un i'ya, na töve indukuni kàa yi ma tava kàa ma tu'un ña jāndo'ii̱n chi'in ma ñivi ndo,

ndian chiyo taji'na niku,

ma ora tāvai na ma ñu'u' Egiptu.

Va tava na töve nī jachi'in na ma tu'un jāndo'ii̱n chi'in na,

yakan va jaña nda'i na, kāti ma Racha'nu Ndioo.

10 Ma tu'un ña ni jando'ii̱n chi'in ma ñuu Israel

ora ya'a ña kuu ma kivi ikan,

ni kuu yi te'en, kàti ma Racha'nu:

ni jakutai ma tu'un i'ya ma chinituni ma ñivi

ta te'en ni tai yi ma chata ma anima na:

Yu'u kùu Ndioo ndo,

ta ndyo'o kùu ndo ma ñui.

11 Ta tüva ni chiniñu'u na ña nï'iin na jàna'a na nuu inga meru a ñivi na ma tiñu chàkui,

ikan na kuu nakoto na ña yu'u kùu ma Racha'nu Ndioo,

vati tandi'i na ni nakoto yu'u,

endeeni ndaa ndian ma ndiakuati chi'in ma ndian cha'nu ndia.

12 Vati yu'u ni janai ma kuati na chi'in ma ña töve va'a jà'a na,

ta na küku'uni̱ tiaga cha'a' ma kuati töve va'a ña jā'a na,

kàti Ndioo.

13 Ora kà'an ma Ndioo cha'a' iin ma tu'un chaa ña jàndo'iin tu'un ra chi'in ma ñivi, kùuni ra ka'an ra ña na tüva ìyo kuenda ma tu'un nunuu ña tāa ma Moisés. Ta ma tu'un nunuu ikan cha'nu yi, ta tüva chàtiñu yi, ita'vinia takaa ta naa yi, kàti ma Racha'nu Ndioo.

9

Ma veñu'u ií nuu chà'nda Ndioo tiñu ma ñuñivi chi'in ma nuu chà'nda ra tiñu ma iti' andivi

1 Yakan va vitin, ma tu'un nunuu ña jāndo'iin Ndioo chi'in ñivi kà'an yi naja kua ja'a yo ora jaka'nu yo ma Ndioo iin tichi veñu'u ña ìyo ñuñivi i'ya. 2 Ta veñu'u ikan jāndova'a na yi te'en: ma ve'e nunuu ña nani nuu ií ndaa ma nuu chàkuiin kua'a' ma tima. Ta juuni cha ndaa ma mesa ña ka'ìin ma paan ja'ií Ndioo ndia. 3 Ta ma tichi ma veñu'u ií ma inga ma iti' chata ma nuu ndasi ma ja'ma yaxin ma ma'ñu yi ma nuu nduva'a kuii ií, 4 ikan ndaa iin nuu naa oro ma nuu tì'i na ma ñu'ma kutu ma ora jàka'nu na Ndioo. Ta juuni ndaa iin yaka ña jàna'a cha'a' ma tu'un ña jāndo'iin Ndioo chi'in ñivi, ta ninii chata yi ka'ìin ma oro. Ta tichi yi ndaa iin kasitu oro ta ma tichi yi ka'ìin mamaa ña kuichin ña xa'ma ña nani maná, ta juuni ma ikan jùndii ma yutun vatun ma Aarón, va cha kēta ma xe'e run ma chata run, chi'in ma vitu ña kà'an ma tu'un ña jāndo'iin tu'un Ndioo chi'in na ndia. 5 Chata ma yaka ka'ìin ma ndian kùu tati va'a jà'a tiñu kuenda Ndioo ta ma tati va'a ikan jàna'a yi ña ìyo Ndioo, ta chi'in ndichin na chàsi na ma chata ma yaka. Va ma vitin na tüva ga ìyo yi ña ka'an yo tiaga nakuyi cha'a' ma ndatiñu.

6 Ta ora cha ìyo va'a ma ndisaa ma ndatiñu i'ya, tichi ve'e nunuu veñu'u ií kì'vi ma ndra sutu ña jàchinu ndra ña jàka'nu ndra Ndioo ndisaa kivi ma ikan. 7 Va tichi ve'e uvi ikan, kì'vi uvanuu ma sutu kùxini, ta iin cha'ani iin kuiya. Ta ora kì'vi ra ma ikan, ìyo yi ña kunda'a ra ma nii kiti ña sòkó ra nuu Ndioo, ikan na jaka'nuni Ndioo ji'na ma kuati ra, ta juuni jàka'nuni ra kuati jà'a ma ndian ìyo ñuu ra ora töve chà'a na kuenda ña jà'a na yi. 8 Chi'in ña'a jàna'a ma Tati Ií Ndioo ña takä'an nuna ma iti' kuenda kuu ki'vi yo ve'e nduva'a kuii ií, ma ora juuni yanga jàtiñu yo tichi ma veñu'u nunuu ikan. 9 Tandi'i ma ña te'en kùu yi takua kùu iin ku'va kuenda ma tiempu vitin, vati ndisaa ma kiti chi'in inga ndatiñu ña sòkó na nuu Ndioo, na küu ja'a yi ña ndova'a yo, ti kìndoo kuati chinituni ndisaa ndian jàka'nu Ndioo ora jà'a na takan. 10 Vati uvanuu ma ña jà'a na kùu yi ña chàchi na ta chì'i na chi'in tandi'i nuu ña jà'a na, ikan na nandoo kuñu na ora jàka'nu na ma Ndioo. Ta ndisaa yakan kùu yi va'ani kuenda iin nundani, vati Ndioo ni jandochaa ta ni sama ra ndisaa yi.

11 Vati ma Jesuu cha kīchaa ra, ta vitin kùu ra sutu ka'nu, ra kuxini nuu tandi'i yo kuenda ña na koo vii yo chi'in ma ña kīchaa nuu yo jà'a ra endeeni. Vati ma veñu'u ií ma nuu kà'an Jesuu chi'in Ndioo cha'a' yo ña kùu yi iin nuu va'aga ta nduva'a ndaa yi ndia. Va na yöve ñivi kùu ma ndian jàva'a yi, ña kùuni yi ka'an yi ña yöve kuenda ndian ñu'u' ñuñivi kùu yi. 12 Ma Jesuu cha kī'vi ra ma tichi ma veñu'u ií ikan, va töve kì'vi ra kuenda sokó ra ma nii tixu'u chi'in nii jundiki kuati, vati kī'vi ra tichi yi kuenda sokó ra ma nii maa ra kùu yi, ta kī'vi ra tichi yi iin cha'ani kuenda ndisaa tiempu, ikan na jakakú ra chi'in nii ra yo endeeni. 13 Ndicha va'a tu ìyo ndatu ma nii ma toro chi'in ma nii tixu'u chi'in ma yuyaa ma jundiki si'i vali ma ña kayu yi ma nuu naa, ta chòso yava sutu ma nii chi'in ma yuyaa chata ma ndian ìyo kuati kuenda ndo'ií yi, ta janandoo yi ma iti' chata ma kuñu yo. 14 Vati tu takan kàa yi kùuni yi ka'an yi ña ma nii Cristu nduva'a kuii va'a ga ra' kuenda yo. Vati chi'in ma ndatu Tati Ií Ndioo ña ìyo endeeni, sōkó ra nii ra nuu ma Racha'nu Ndioo. Ta cha'a' ña nï'iin kuati ìyo ra, yakan va ìyo va'a ma nii ra ña janandoo ra' ta janaa ra' ndisaa ña kini ìyo chinitunio ña jà'a yi ña chì'í yo, ikan na kuu ja'a yo tiñu kuenda Racha'nu Ndioo ndito.

15 Yakan va ma Jesuu kùu ra ra kà'an ndaa cha'a' yo, ikan na kuu jando'iin ra yo nda nuu Ndioo chi'in iin tu'un chaa. Vati ora chī'í ra jānaa ra ma kuati ña jā'a yo ora juuni chà'nda ma tu'un nunuu nuu yo ña jāndo'iin Ndioo ra chi'in yo ma ora ikan. Takan kūu yi, ikan na kuu ku'va ra ma tundeeni ra nuu ndisaa ndian kāchin ra ña na koo na chi'in ra ndisaa tiempu, kua kāti ra. 16 Vati tu taa yo nuu tutu iin tu'un cha'a' naja nàta'vi yo ma ndatiñu ña'a yo, töve kuu kuàtiñu yi ña ora juuni ndito yo, va chàtiñu yi va nda kati kuvi ji'na ma ndian tāa yi. 17 Vati iin tutu ikan, na töve nda kuenda yi tuva juuni yanga ña ìyo ndito ma ndian jā'a yi, vati ora cha chī'í na ta kīcha'a chàtiñu yi. 18 Yakan va ma tu'un nunuu ña Ndioo jāndo'iin ra chi'in ñivi, jāketa ra yi chi'in nii, 19 ti ora kātitu'un Moisés ndisaa ma tu'un ley ña jā'a ma Ndioo nuu ndisaa ma ñivi. Ta juuni tīin ndio ra iin ja'ma ña'ma ña kuva'a chi'in iin soko yutun ña nàni hisopo, ta jātii ra yi tichi ma nii ma jundiki kuati chi'in ma nii tixu'u, ta jākanuu ra ra' chi'in takuii, tajan chōso yava ra ra' ma nuu ma tutu ley Ndioo, ta juuni chōso yava ra ra' chata ndisaa ma ñivi ñuu ndia. 20 Tajan te'en nāka'an ra chi'in ra cha'a' na: “Ña'a kùu ma nii ña kà'an yi cha'a' ma tu'un ña jāndo'iin Ndioo chi'in ndo, ikan na kumi ndo yi”, kàti ra. 21 Ma Moisés juuni chōso yava ra ma nii kiti ma tichi ma veñu'u ií kuenda Ndioo, ta chōso yava ra ra' chata ndisaa ma ndatiñu ña chàtiñu ma ndra kùu sutu ora kà'an ndra chi'in Ndioo niku. 22 Vati ma tutu ley jā'a Ndioo kà'an yi ña na janandoo yo tandi'i ndisaa nakuyi chi'in nii. Ta töve nàa kuati ma ñivi tu töve chòso yava ji'na na chi'in ma nii.

Sòkó Jesuu kuñu ra nuu Ndioo ta chī'í ra cha'a' ma kuati yo ta naa yi

23 Vati chīniñu'u yo ña chōso yava yo nii kiti ña chà'ni yo ta sōkó yo nuu Ndioo chata ma ndatiñu tichi ma veñu'u ìyo ñuñivi, ikan na nandoo ma ña kùu na'na ma ndatiñu ìyo andivi. Va ma ndatiñu ndicha ña ìyo iti' andivi kùuni yi ña nandoo ndicha yi chi'in nii ña va'a ga kua ma ña nunuu. 24 Vati ma Jesuu na töve nī ki'vi ra ma tichi ma veñu'u ií ikan ña jàva'a ma ñivini, va iin na'na ni kùu yi kuenda ma veñu'u ií ndicha kuenda Ndioo. Vati Jesuu kī'vi ra va ma andivi, vati ikan jāna'a ra ra nuu Ndioo, ta kà'an ra cha'a' yo. 25 Va töve nī ki'vi Jesuu ña jàna'a ra ra kua'a' cha'a' ma iti' andivi takua chìniñu'u kì'vi ma sutu cha'nu kùxini veñu'u ií ñuñivi i'ya nani kuiya chi'in ma nii ña yöve maa ra. 26 Ta tu takan jā'a ma Jesuu niku, ta ìyo yi ña kuvi ra kua'a' va'a cha'a' ma nda ora tūvi ma ñuñivi ta nda ma vitin niku. Va takua ma vitin nuu ni ndi'i ma kuiya, kēta ma Cristu iini cha'a', va kuenda endeeni ña sōkó ra juuni maa ra ta chī'í ra cha'a' yo, ikan na naa ma kuatio. 27 Ta takan kùu yi ña ni kuvi ndisaa ma ñivi iin cha'ani, ta iti' nuu ni kichaa ndio ma ora ña ni jakutuni Ndioo kuati jà'a yo. 28 Ta indukuni kùu yi ña Cristu sōkó ra ma kuñu ra ta chī'í ra iin cha'ani kuenda ña jandi'i ra ma kuati ña jà'a kua'a' ñivi. Ta iti' nuu juuni ni keta ndiko ra ma ñuñivi ma iti' uvi ora jàkakú ra ma ndian ndàtu ma kivi ni kichi ra.

10

Cristu chī'í ra iin cha'ani cha'a' yo kuenda endeeni

1 Vati ma tu'un Ley Ndioo kùu yi takua kùu iin ma xina'ñu cha'a' ma ña va'a ni kichi iti' nuu niku, va ma Ley ikan töve kachin va'a kùu yi. Yakan va na küu jandondaa yi ma ndian endee jayatin na na nuu Ndioo nani ora keta kuiya ña ndaka na kiti ña ni sokó na yi nuu ra. 2 Vati tu ndicha va'a ma tu'un ikan jàndondaa yi endeeni kuati ñivi, ta tüva kuuni na ña ìyo kuati maa na, ta ndakoo na ña sokó na kiti nuu Ndioo niku. 3 Vati ma kiti sòkó na chàtiñu ndri va kuenda ña na jakuku'uni na ma kuati na nani kuiya, ora sòkó na ndri. 4 Vati takua ma nii ma toro chi'in ma nii tixu'u na küu ndaki'in ra' ma kuatio.

5 Yakan va ma Cristu ora kīchi ra ma ñuñivi i'ya, te'en kā'an ra chi'in ma Ndioo:

Na töve kùuniun ña sokó ñivi kiti nuu̱n ta ni inga tuku nakuyi

vati chā'un ma kuñui nui.

6 Nï'iin kiti a inga nakuyi ña sòkó na nuu̱n, ikan na jànaun kuati na chi'in yi, töve chàta'aniun yi.

7 Yakan va kā'in te'en: “I'ya ìyoi ma tava kà'an tutu̱n cha'i,

ikan na ja'i tiñu nuu̱n takua kùuniun.”

Takan kāti Cristu chi'in Ndioo.

8 Ma ña kā'an ra nunuu te'en chi'in Ndioo: “Töve chàta'aniun nï'iin kiti ña chà'mi na a kiti sòkó na kuendaun a inga tuku nakuyi ña sòkó na, ikan na janaun kuati na chi'in yi”, (vaji sòkó na yi takua kà'an ma tutu Ndioo). 9 Va ma inga tuku tu'un ña kā'an Cristu te'en kà'an yi: “I'ya ìyoi ma tava kà'an tutu̱n cha'i, ikan na ja'i tiñu nuu̱n takua kùuniun”, kàti ra. Vati ma tu'un uvi ña kā'an ra kùuni yi ka'an yi ña cha jātachiyo ra ma tu'un nunuu, ikan na kindoo ma ña uvi. 10 Ndioo kùu ma ra jāndo'iin yo, vati ma Jesucristu jā'a ra ma tiñu takua kùuni ma Ndioo ma ora sōkó ra ma kuñu ra ora chī'í ra. Ta uvanuu cha'ani sōkó ra yi kuenda endeeni.

11 Tandi'i sutu judíu jà'a ndra ma tiñu ndra nani kivi, ta sòkó ndra kua'a' va'a cha'a' ma ña sòkó ndra ora jàka'nu ndra nuu Ndioo, vaji ma ña sòkó ndra na töve kùu kindaa yi ma kuati ma ñivi. 12 Va ma Jesuu iin cha'ani sōkó ra ma kuñu ra nuu ma Ndioo kuenda ña kindaa ma kuatio endeeni, ta juuni chāa ndio ra nandi ra ma chiyo kua'a ma Ndioo ma nuu chà'nda ra tiñu. 13 Vati ikan nandi ra ndàtu ra nda kati ku'va Ndioo ndisaa ndian xaani nde'e nuu ra, ikan na chaa na kuiin na cha'a ra. 14 Vati chi'in ma kuñu ra ña sōkó ra jāndondaa ra iin cha'a' ma kuati na kuenda ndisaa tiempu, ma ndian cha ndō'ií kuenda Ndioo. 15 Va indukuni kà'an ma tu'un ma Tati Ií Ndioo ora kā'an ra te'en:

16 Ña'a kùu ma tu'un ña ni jando'ii̱n chi'in na ora ya'a ji'na ma kivi ikan.

Ta kà'an tuku ma Racha'nu Ndioo:

Ni jakutai ma tu'un ley ma anima na ta ni tai yi ma chinituni na.

17 Ta na tüva ga ni kuku'uni̱ tiaga cha'a' ma kuati na chi'in ma ña kini ña jà'a na.

18 Yakan va ora cha jāka'nuni̱ cha'a' ma kuati ndo, na tüva chiniñu'u ndo ña sokó ndo tiaga nakuyi nui cha'a' ma kuati ndo.

Ìyo yi ña jayatin yo yo iti' Ndioo ta chìnunio ña kà'an ra

19 Yakan va vitin ndyo'o yani, ìyo yi ña na tüva ga yu'vio ta ki'vio ma tichi ma veñu'u ií kuenda cha'a' ma nii ma Jesuu. 20 Ta ko'o ma iti' chaa nuu ki'vi yo tichi yi, ti ikan ni koo ndito yo ti cha nūna ma ja'ma yaxin ña ndasi ma tichi yi niku. Va vitin kīndoo nuna yi cha'a' ña cha sōkó ra kuñu ra. 21 Cha ìyo Jesuu ña kùu ra ma sutu ka'nu kuxini kuenda yo tichi iin veñu'u ndicha nuu ndaa Ndioo. 22 Yakan va ìyo yi ña jayatin yo yo iti' Ndioo ta chinuni va'a yo ma ña kà'an ra chi'in anima yo. Va ìyo yi ña ja'a ndicha yo yi, ta na töve chàninio nï'iin ña töve va'a tichi anima yo, ta ndoo ma kuñu yo chi'in takuii va'a. 23 Na chinuni va'a yo ta na töve ìyo yi ña nakaninio cha'a' ma ña ndàtu yo ma ña ni ku'va Ndioo nuu yo cha'a' ma tu'un ña chinuni yo ta jana'a yo nuu ma ñivi, vati ìyo yi ña jachinu ma Ndioo ma tu'un ña kāti ra ña ni ja'a ra kuenda yo. 24 Na nanduku yo kua tindee ta'an yo yo, ikan na kùuni va'a yo nde'o ña ja'a yo ma ña va'a. 25 Na töve ìyo yi ña jaña yo ña kùti'vi ta'an yo, vaji takan jà'a ma inga na, vati ma ña ìyo yi kuu ma ña ja'a yo ña kua'a yo ma tundeeni ma ta'an yo ta tundeeni ku'va yo nuu na, ta ku'va na yi nuu yo ndian, vati ndè'o ña chani kuyatin ma kivi ña ni kichi ndiko Jesuu ma ñuñivi i'ya. 26 Vati tu endee kì'vi yo jà'a yo ma kuati vaji cha chìto va'a yo ma iti' ndaa, na tüva kuu kindoo nï'iin kiti ña kùu ka'ni yo ta sokó yo ri nuu Ndioo cha'a' ma kuatio. 27 Vati tu ja'a yo takan ma ña ndàtu yo kùu ma ña ni ni'i yo ña jakutunini Ndioo yo cha'a' ma kuati jà'a yo chi'in ma ñu'ú ndu'va ni janayi ma ndian xaani nde'e na Ndioo. 28 Tu ìyo ma ra ña cha ndākoo ña jàchi'in ma tu'un tāa ma Moisés, ta tu ìyo uvi a uni ndian cha chìto yi ta tìso na kuati nuu ra cha'a' yi, ta ìyo yi ña ka'ni ndio yo ra cha'a' yi. Ta tüva kunda'vini yo ra cha'a' ña jā'a ra kuati. 29 Tu ndicha ña takan kùu yi, ¿a töve chìnuni ndo ña tiaga kua'a' tundo'o ni nde'e ma ndian chàñu che'e chata ma Jesuu, ra Se'e Ndioo, ta kà'an na ña na töve nda kuenda ma nii ra ta chi'in ma ndian kà'an ña töve ìyo kuenda ma ñamani ña chà'a ma Tati ií Ndioo nuu yo ndia? Va chi'in nii Jesuu, Ndioo jàchinu ra ma tu'un ña ndō'iin ra chi'o ña kà'an yi ña ni kuu yo iin ñivi ií kuenda ra. 30 Tandi'i yo chìto va'a yo ña kā'an ma Ndioo te'en: “Chata yu'u jà'a ndo kuati, yakan va juuni yu'u kùu ra ña na jande'e tundo'o nuu ndo cha'a' yi.” Ta juuni kà'an ra: “Ma Racha'nu Ndioo ni jakutuni ma kuati ma ñivi ìyo ñuñivi.” 31 ¡Tu takan kūu yi, ya'a ga ndetiñu kùu yi kuenda yo tuva koyo yo nda'a' Ndioo ra ìyo endeeni!

32 Yakan va ndyo'o na kuku'uni ndo ma tiempu cha'nu taji'na ma tava tā'an ndo niku, ma ora já nunuu nī'i ndo ma ña va'a kuenda Ndioo. Ta kūndeeni ndo chi'in ma anima ndo ndisaa kuii ma tundo'o ndē'e ndo cha'a' ma ña ndàtu ndo ña kùuni ndo ña na ja'a ma Ndioo iin ma ña va'a kuenda ndo. 33 Vati ìyo nda ndyo'o kūndeeni ndo ora kà'an ti'ini na chata ndo ta kāni na ndo ma nuu tuvi ñivi, ta ìyo inga ndo ña kūta'an indukuni chi'in inga na ora ndē'e na tundo'o ndia. 34 Ndyo'o kùu ndo ndian kūnda'vini ma ndian ka'ìin ma tichi ma vekaa niku. Ta ora nàmaa ñivi ma ndatiñu nuu ndo, chìsii ndo ti cha chìto ndo ña ìyo ndatiñu va'a ga ña ni ni'i ndo iti' andivi. Ta ma ña ni ni'i ndo ikan, töve ni naa yi endeeni kuenda ndo. 35 Na töve ìyo yi ña jakunaa ndo tundeeni Ndioo ña ìyo chi'in ndo, vati ni ni'i ndo iin ma ña va'a cha'a' yi. 36 Vati ndyo'o ìyo yi ña kundeeni ndo ora nduva'a kuii nde'e ndo tundo'o. Va tu jàchinu ndo ma ña kùuni ma Ndioo ña jà'a ndo, ta ni ni'i ndo ndisaa ma ña chā'a ra tu'un ña ni ku'va ra nuu ndo. 37 Vati ma tu'un Ndioo kà'an yi te'en:

Numini, ta numini,

ta chani kichaa ma ra ìyo yi ña kichi;

ta tüva kuyanga ra.

38 Ta nda ndian ni kuuni ña kùu ñivi ndaa,

ndiakan kùu ma ndian chìnuni ma tu'in.

Titu kakachata ndiko na

tüva ni sii kuuni̱ chi'in na cha'a' yi.

39 Va ndisaa yo yöve ndian jàña ña chinuni tu'un ra kùu yo ta jàkakachata yo yo, ta kuà'an yo nuu kuvi yo endeeni, vati kùu yo iin ndian chìnuni tu'un ra ña ni ni'i yo nuu ni kakú yo endeeni.

11

Cha'a' ma ña chìnunio kùu kakú yo jà'a Ndioo

1 Cha'a' ma ña chìnunio chìto va'a yo ña ni ni'o nda'a' Ndioo ma ña ndàtu yo, ta juuni cha chìto yo ti ma ña ndaa kùu ma ña küu nde'o. 2 Ma ndian kūu ñivio ndian chīyo taji'na, ya'a ga ndōmani Ndioo chi'in na cha'a' ma ña chìnuni na.

3 Cha'a' ma ña chìnunio, kùu yi ña kùtuninio ña tūvi tandi'i ma ña ìyo ñuñivi chi'in andivi jā'a Ndioo chi'in tu'un kà'an ra. Vati ma ña ndichin ndè'o vitin tūvi yi jā'a ra, ta chàtiñu ra ma ña töve ndichin ndè'o ora jātuvi ra yi niku.

4 Cha'a' ma ña chìnuni ma Abel, chā'ni ra iin kiti sōkó ra kuenda Ndioo, ta ka'nuga ri takua kàa ña sōkó ma Caín nuu Ndioo niku. Yakan va Ndioo kā'an ra ña iin ra ndaa kùu Abel, tajan ndāki'in ndio ra ma ña sōkó ra nuu ra. Yakan va ma ña jà'a Abel kàtitu'un yi nuu yo nda vitin jin cha chī'í ra, ti chìnuni ra tu'un Ndioo niku.

5 Cha'a' ma ña chìnuni ma Enoc, ndāki'in ndìto ma Ndioo ra kuà'an ra chi'in ra, ikan na töve kuvi ra, ta na tüva ni nata'an na ra, ti kuà'an ra chi'in ra. Ta ma tutu Ndioo kà'an yi ña ora takä'an kundaka ma Ndioo ra ku'un ra chi'in ra, ma Enoc ji'na jāndomani ra ma Ndioo cha'a' ma ña chìnuni ra tu'un ra. 6 Va na küu ndomani ma Ndioo jà'a yo tuva töve chìnunio tu'un ra. Vati tu kùunio ki'vio iti' Ndioo, ìyo yi ña chinuni va'a yo ña ìyo ra, ta chà'a ra ma ña va'a kuenda ma ndian nànduku ra.

7 Cha'a' ma ña chìnuni ma Noé, ora kātitu'un ma Ndioo nuu ra ma tava ni kuu niku ora takä'an koto ndaa va'a ra yi. Yakan va jāchi'in ndio ra ma ña kā'an ra ta kīcha'a ndio ra jà'a ndio ra ma varku, ikan na kuu kakú ra chi'in ñivi ra. Ta juuni cha'a' ma ña chìnuni ma Noé, jāna'a ra nuu tandi'i ma ñivi ìyo ma ñuñivi ña ni kuvi na. Ta töve nī jachi'in na, ta chī'í na jā'a takuii. Yakan va Ndioo kāti ra ña iin ra ndaa kùu Noé kuenda ra cha'a' ma ña chìnuni ra.

8 Ta cha'a' ma ña chìnuni ma Abraham, ta ora kāna ma Ndioo ra, ta jāchi'in ra ma ña kà'an ra ta kēe ndio ra kuà'an ra nda nuu kàndii ma ñu'u' ña ni ku'va Ndioo nuu ra. Yakan kùu ma tundeeni ña ni ni'i ra niku. Tajan kēe ndio ma Abraham ma ñuu nuu ìyo ra niku. Ta na töve nī chito ra ma ndanu kuà'an ra. 9 Ta cha'a' ma ña chìnuni ra, chīyo ra tava kùu ma ndian kīchi ma inga ñuu ma nuu ñu'u', ña chā'a ma Ndioo tu'un nuu ra ña ni ku'va ra niku. Yakan va chīyo ra ma tichi ve'e ja'ma indukuni ma tava ma Isaac chi'in Jacob, vati ma tu'un ña chā'a ma Ndioo nuu Abraham, indukuni kùu yi takua ña jā'a ra chi'in ndrakan ndia. 10 Vati ma Abraham nduva'a kuii ndàtu ra ña koo ra iin ñuu ña ni koo iti' nuu, vati ma ñuu ikan ni ndova'a va'a yi endeeni, ti ma Ndioo kùu ma ra ndiso tiñu cha'a' yi, ña chàkin ra ma ku'va yi ta jàva'a ra yi ndia.

11 Ta ma Sara vaji ña küu kuku'un ma se'an ta ma iian Abraham ya'a ga chicha ra, ta cha'a' ma ña chìnuni vi, kùu yi ña nī'i ma Abraham ma ñandee ra ña kūu chiyo se'e ra chi'in ña, vati chìnuni ra ti Ndioo kùu iin ra ndicha, ta ni jachinu ra ma tu'un ña chā'a ra nuu ma Abraham. 12 Yakan va ma Abraham vaji ma kuiya nuu ndi'inia ìyo ra ña nduva'a kuii chicha ra, chāa ndio ma kivi ña chākoo nduva'a kuii kua'a' ñivi tata ra. Vati chākoo na tava kùu ma chele ìyo ma andivi chi'in tava kùu ma yuti ndi'i ìyo ma yu'u tañu'u ña na küu ka'vio ta'ii'iin yi.

13 Tandi'i ma ñivi ña cha kā'in tu'un cha'a', cha chī'í na ta na töve nī ni'i na ma ña kàti ma Ndioo ña ni ku'va ra nuu na. Va cha'a' ma ña chìnuni na, kùtunini na ña iti' nuu ni kuu ma tava chā'a Ndioo tu'un nuu na. Yakan va chìsii na jà'a ma tu'un Ndioo ikan. Ta chànini na ña juuni maa na kùu ma ñivi vàchi koo nundani ma ñuñivi i'ya, ti kùu na tava kùu ma ndian ya'a kuà'an ni ma nuu yi. 14 Ta ma ndian kà'an takan jàna'a na na ña juuni chàkuu na nànduku na iin ñuu nuu kuu koo va'a na. 15 Tu nākanini na ma ita'vi cha'a' ma ñuu nuu chīyo na niku, ta va'a ga na chikoni'i ndiko na ma ñuu ikan niku. 16 Va ma ñivi ikan nduva'a kuii kùuni na iin ñuu nduva'a kuii vii koo na, va ma ñuu kàndii andivi kùuni na koo na. Yakan va ma Ndioo na töve kukanuu ra ña kà'an ra ña kùu ra Ndioo ma ñivi ikan. Vati cha jàva'a ra iin ñuu ka'nu nuu ni koo na.

17 Cha'a' ma ña chìnuni ma Abraham, ma ora kī'in ma Ndioo ku'va ra niku. Ta kī'in Abraham ma rase'e ra Isaac ña ni sokó ra ra ta ni ka'ni ra ra kuenda ma Ndioo. Yakan va cha ìyo va'a ma Abraham ña ni sokó ra Isaac, ra uvanuu kùu se'e ra, vaji cha chìto ra ma tu'un ña chā'a Ndioo nuu ra. 18 Ti te'en kà'an yi: “Isaac kùu ma ra ni ja'a ña ni kuita kuati ma tataun”, kàti ma Ndioo chi'in ma Abraham. 19 Vati ma Abraham chā'a ra kuenda ña ìyo ndatu Ndioo ña kùu janataku ndiko ra ma ndian cha chī'í. Yakan va ma Abraham nī'i ndiko ra ma rase'e ra. Va chi'in ña'a kùu kà'an yo ña Isaac kùu ra takua kùu iin ra nātaku tañu ndian ndií niku.

20 Cha'a' ma ña chìnuni ma Isaac, jā'ií ra ma nuu ma ndra se'e ra nani Jacob chi'in Esaú cha'a' ma ña ni kuu iti' nuu kuenda ndra. 21 Cha'a' ma ña chìnuni ma Jacob, ma ora ña chani kuvi ra, jā'ií ra ma nuu ma ta'ii'iin ma ndra se'e ma Kusé, ta tīndee ra ra chi'in ma nuu ma yutun vatun ra ta chūndaa ndio ra, tajan kīcha'a ndio ra jàka'nu ra ma Ndioo. 22 Cha'a' ma ña chìnuni ma Kusé, ma ora ña chani kuvi ra, kātitu'un ra nuu ma ndian israelita ña ni kee na ma ñu'u' Egiptu vaji kukueeni. Ta ndākoo ra iin tu'un ña kà'an yi, niyi ìyo yi ña ja'a na chi'in ma iki ra, tuva cha chī'í ra.

23 Cha'a' ña chìnuni ma tatá ma Moisés ma ora kāku ra, tīxe'e vi ra uni yoo, vati ndē'e vi ti iin pa'a vali nduva'a kuii vii kùu ra, ta na töve nī yu'vi vi, vaji tāchi ma ra kùu rey tu'un ña ni ka'ni ra tandi'i ma ndra'ii kuati. 24 Ta cha'a' ma ña chìnuni ma Moisés ma ora cha chīcha ra, na töve nī kuuni ra ña kà'an na ña ra se'e ma ñase'e ma Faraón kùu ra. 25 Va'a ga, kūuni ra, ña ndè'e ra tundo'o indukuni chi'in ma ñivi kùuni ma Ndioo, kua ña kakuu nuu sii ni ra nundani te'en tikan ni, jà'a ra kuatini. 26 Cha kāchin ra chi'in ma chinituni ra ña va'a ga nde'e ra tundo'o indukuni kua ni nde'e ma ra ni kuu Cristu, kua ma ña kusii ra cha'a' ma ña ya'aga va'a ta ya'vi ña ìyo ma ñuu Egiptu. Vati endeeni ndàtu ra ma ya'vi ña ni ku'va ma Ndioo nuu ra ma iti' nuu. 27 Cha'a' ma ña chìnuni ma Moisés, yakan va ndākoo ra ma ñuu Egiptu ta kēe ra kuà'an ra, ta nī tukuii ndasii ra vaji kuxaan ma ra kùu rey chi'in ra. Yakan va jāndeeni ra jin najaga ta'an ra ti chìto ra ña Ndioo tindee ra ra, vaji na küu nde'o ra.

28 Cha'a' ma ña chìnuni ma Moisés, jā'a ra ma viko Pakua, ta tāchi ra ña na kosoyava na ma nii ma nani nuu ìyo yuve'e na, ikan na töve nani ma tati chà'ni ñivi ma nï'iin ma ndra chīcha se'e nunuu ma ñivi israelita. 29 Cha'a' ma ña chìnuni ma ñivi israelita, kūu chā'nda java vi ma tañu'u kua'á ma tava kùu iin ma ñu'u' ití ni. Ta juuni takan kūuni ma ndian ìyo ñuu Egiptu ja'a na, va nī küu yi, ti kakā'a na ma takuii. 30 Cha'a' ña chìnuni ma ndian israelita, kāvanuu na ucha kivi ma ninii yu'u ma ñuu nàni Jericó, ta ora cha yā'a kāvanuu na, ndūva ma nama' ña kavanuu ninii yu'u ma ñuu ka'nu ikan.

31 Cha'a' ña chìnuni ma Rahab, ña'a tondo, na töve nī chi'an indukuni chi'in ma ndian na töve chìnuni ìyo ñuan, vati chā'a ña chūndixe'e ndra israelita ndra kuànanduku tu'un ñuu ikan, ta kī'vi ndra tichi ve'an.

32 ¿Niyi tiá ìyo yi ña ka'in?, kùuni ndo. Chìniñu'ugai tiaga tiempu tuva nàtu'in cha'a' ma ndra chìnuni tava kùu ma Gedeón, ma Barac, ma Sansón, ma Jefté, ma David, ma Samuel chi'in cha'a' ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo. 33 Cha'a' ma ña chìnuni ma ndra'ya tu'un Ndioo, jākanaa ndra ora kānita'an ndra chi'in kua'a' va'a ma ñuu, ta jā'a ndra kua'a' va'a tiñu va'a kuenda ma ñivi, ta tandi'i ma ñivi nī'i na ña kāti ma Ndioo ña ni ku'va ra niku. Ta juuni kuu chāsi ndra ma yu'u ma ii'ii ndia. 34 Ndā'va na ma ñu'ú nduva'a kuii tiin. Kākú na ña chani kuvi kuii na chi'in machiti nduva'a kuii xaan niku. Tāva na ma ña ndee na jin ya'a likite'en na, ta chāa na kūu na ma ndian ya'a ga va'a kanita'an ma nuu ìyo kuati. Ta jākanaa na ma ndra kùu jandaru kīchi ñuu chika kānita'an chi'in na. 35 Ìyo ma ñivi ña'a nī'i ndito ndiko vi ma ñivi vi ndian kachī'í ña nātaku ndiko na.

Ta ìyo tuku ñivi ña jānde'e ñivi tundo'o na cha'a' ña chìnuni na tu'un Ndioo. Va nī kuuni na kakú na ta koo nuna na. Yakan va kachī'í na, ta takan kùu nataku ndiko na ta kūu chiyo va'a ga na tiaga iti' nuu. 36 Ìyo ma ndian ndē'e tundo'o jā'a ma ñivi ña kā'an ti'ini na chata na, ta ìyo ma ndian kandō'o chi'in yo'o jā'a na, ta juuni ìyo ma ndian ndīkun chi'in karena ña kī'vi na ma tichi vekaa ndia. 37 Ta ìyo ma ndian kachī'í chi'in yuu, ta inga na tā'nda java ndaa na chi'in serruchu, ta ndian chī'í chi'in machiti xaan nduva'a kuii ndian. Va ma ndiakan chākunuu na te'en tikan ni, ta chāku'un na ñii mvechala a ñii tixu'uni. Ta ya'a ga nda'vi na, ta ya'a kùuni ma ñivi ka'ni na na, ta xaani na na ndia. 38 Ta ma ndiakan, vaji va'a ga na kua ma ñivi ìyo ñuñivi i'ya, ta chākunuu ku'u na takani tichi ku'u a chata yuku. Ta chīyo na tichi yavi yuti a tichi yavi yuu ni ndia. 39 Vaji takan, nï'iin na na töve nī ni'i na ma ña kāti ma Ndioo ña ni ku'va ra, vaji ya'a ga ndòmani ma Ndioo cha'a' ma ña chìnuni na ma tu'un ra. 40 Vati ma Ndioo kāchin ra iin ña va'a ga ña ni ja'a ra kuenda yo. Vati kuyanga ña jachinu ra ma tu'un kà'an ra ña ni ku'va ra nuu na nda kati ji'na kuti'vi yo chi'in na ndia. Ta takan kùuni Ndioo ña na koo ndaa ndisaa yo.

12

Na nde'o ma ña ja'a Jesuu ta chinunio ma ña kà'an ra

1 Yakan va tava ka'ìin kua'a' ñivi ña chìnuni ma tu'un Ndioo, ìin na yatini nuu yo takua ka'ìin viko. Ta ndiakan endee jàna'a na nuu yo naja kua kùu yo ora chinuni va'a yo tu'un ra. Yakan va na jaxiin yo ndisaa kuii ma ña jàtañu nuu yo chi'in ma kuati jà'a yo ña jàkanuu yi ma xinio. Ta na jandeenio ta tandikun yo ku'un yo ma iti' nuu. 2 Ta na nde'e chi'in nuu yo ma ña jà'a Jesuu ta chinunio yi. Vati maa ra kùu ma ra chìto tuva ndicha ña chìnunio, ta juu ra kùu ma ra jàndondaa va'a ma anima yo tuva ndicha ña töve chìnuni va'a yo. Jesuu nduva'a ndē'e ra tundo'o ma ora chūtaka ra ma nuu kruu, va na töve nī jachi'in ra yi, vaji iin tukanuu nduva'a kuii kùu yi cha'a' ma ña chī'í ra takan. Vati ora ya'a ndio ña ndē'e ra ma tundo'o, ikan ni ni'i ra ma ña va'a, ta nduva'a kuii kichi sii kùuni ra ta chūnandi ra ma iti' chiyo kua'a ma Ndioo ma nuu chà'nda ra tiñu. 3 Yakan va na kuku'uni ndo cha'a' ma ña naja kua tā'an ma Jesuu niku, ña ya'a ga ndē'e ra tundo'o cha'a' ma ndian ya'a ga jà'a kuati. Yakan va tu kütatu ndo chi'in ma ña chìnuni ndo, ta ña mäxii kuuni ndo ndia. 4 Vati ndyo'o takä'an chaa kivi ña ni kuvi ndo jà'a ña kùndeeni ndo ma kuati ña jà'a na chata ndo. 5 Ta cha nāani ndo niku ma tu'un ña chūndayu'u ma Ndioo ndo takua kùu ndo iin ma se'e ra. Ta te'en kà'an yi nuu ma tutu ikan:

Yo'o se'yu, ìyo yi ña jachi'un tuva chùndayu'u ma Racha'nu Ndioo ma ña töve va'a jà'a ndo.

Ta töve maxii kùuni ndo ora jàkuninaa ra ndo ndia.

6 Vati ora chùndayu'u Ndioo ma ña töve va'a jà'a ndo,

ña'a jàna'a yi ña kùu ndo ma ndian kùuni ra nde'e ra,

ta ma ndyo'o ndaki'in ra ndo ña kùu ndo se'e ra, ta ndo'o ndo jà'a ra.

7 Yakan va na jandeeni ndo ma tundo'o ña jànde'e Ndioo ndo, ti takan jà'a ra chi'in ndisaa ndian kùu se'e ra. ¿A ìyo iin ra kùu tatá ña töve chùndayu'u ma se'e ra ma ora jà'a na iin ma ña töve va'a?, kùuni ndo. 8 Vati tu ma Ndioo na töve chùndayu'u ra ndo ma tava jà'a ra chi'in iin se'e ra, kùuni yi ka'an yi ña yöve se'e ndicha ra kùu ndo, vati kùu ndo takua se'e nda'vi ndian töve tatá. 9 Va ma ora kùu yo ndiakuati niku, ma ndian kùu tatá yo ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya, chūndayu'u vi cha'a' ma ña töve va'a jà'a yo, ta tīñu'u yo vi cha'a' ña takan jà'a vi chi'in yo. ¿A töve tiaga va'a ga ña na tiñu'u nduva'a kuii ga yo ma tatá yo, ra ìyo andivi?, kùuni ndo. ¡Ti takan na kuu ni'o ña koo va'a yo! 10 Vati ma ndian kùu tatá yo ìyo ma ñuñivi i'ya, chūndayu'u na yo ma ñuñivi kuiti kivi ña vàchi koo yo i'ya. Va chūndayu'u ra yo tava chànini ra ja'a ra yi. Va ma Ndioo chùndayu'u ra yo cha'a' ña ndicha kuii ma ña va'a ga kùu yi kuenda yo, ikan na jandakuu ií yi yo ma tava kùu ra. 11 Ndicha va'a ña nda tundo'o nikuuni na töve sii kùunio jà'a yi ma ora kìcha'a yi nuu yo, vati nduva'a u'vi yi, vati ya'a ga sùtinio jà'a yi. Vati tu maa yo jandeeni yo cha'a' ma tundo'o ikan, ta takan kùu tu'va yo ma ña jàna'a yi ta kùu koo vii yo ta kùu koo yo ndian ndaa ndia.

Ya'a ga ndasii kùu yi kuenda yo tuva na töve jachi'o ma ña kà'an Ndioo

12 Yakan va na jandochaa ndiko ndo ma nda'a' ndo ña ya'a ga chitatu chi'in ma kondo cha'a ndo, ti ya'a vita kùuni yi. 13 Ta na nanduku ndo ma iti' ndaa ña na ki'vi ndo, ikan na nda'a ma cha'a pe'lu ndo, ikan na tüva ga kuyakua yi tiá iti' nuu.

14 Na kunumi ndo koo vii va'a ndo chi'in tandi'i ma ñivi. Ta na koo ií ndo ndia. Vati nï'iin yo, na küu nde'o ma Racha'nu, tuva na töve ndian ií kùu yo. 15 Na kunumini ndo, ikan töve nï'iin ndo kumani ma ñamani Ndioo ña chà'a ra nuu ndo, ikan na töve nï'iin ndo ndakuu xaan nduva'a kuii ndo, koto küu ndo takua kùu iin yoku'u ña kee chiti uvanuu yi, ta jàtivi yi na, nda kati chì'í na jà'a yi. 16 Ta nï'iin ndo na jä'a ndo nï'iin nakuyi chi'in ma ñasi'i inga ra, ta tu jäña ndo ña tiñu'u ndo ma ña ií, ti takan jā'a Esaú niku. Vati iini cha'a' ña chūnandi ra chāchi ra, vaji se'e nunuu kùu ra, ta sāma ta'an ra ma tundeeni chi'in yani ra ña ni ni'i ra nuu ma tatá ra niku. 17 Ta ndyo'o chìto va'a ndo ma ora chāa ra ma nuu nda tatá ra ña kùuni ra ña ja'ií ma tatá ra nuu ra, va sōkonda'a ra ra, ta vaji nduva'a kuii chāku ra, tüva kuu ndova'a ndiko ra takua chīyo ra niku. 18 Ndyo'o na töve nī jayatin ndo ndo iin yuku ndichin, ma tava jā'a ma ndian israelita tatiempu. Ta ma yuku i'ya ndu'va kuitinia tìin yi ma nuu nduva'a kuii naa ma chata yi, ta nduva'a kuii chākin tiati ndia. 19 Vati juuni na töve nī chini ndo ma tati ma yutun tivi ni ma tu'un va'a ña kà'an ma Ndioo. Ta ma ndian chīni ma ña kā'an ma Ndioo, jānini na ña ikan, na tüva kà'an ga ra chi'in na. 20 Vati na töve chàta'ani na ma ña kàti ra ña ìyo yi ña ja'a na ta ka'an ra te'en: “Ma ndian kùtaa iin cha'a' ma chata yuku ikan ìyo yi ña ka'nio na chi'in yuu a chi'in nduva, ndava nikuuni vaji kiti a ñivi kùu na.” 21 Ya'a ga nduva'a ndasii ma ñivi ña ndē'e vi ña kūu takan ta nda ma Moisés kīcha'a kà'an ra te'en: “Ya'a ga ndàyui ña yu'vi̱”, kàti ra.

22 Vati ndyo'o kuàjayatin ndo ndo ma chata inga tuku yuku ña nàni Sión chi'in ma tichi ñuu ka'nu kuenda ma Ndioo ìyo endeeni. Ta ma ñuu ikan ìyo yi andivi ta nàni yi Jerusalén. Ta ikan kùti'vi nduva'a kuii kua'a' mii tati va'a ña endee jàka'nu ndio na Ndioo. 23 Ta juuni cha kuàjayatin ndo ndo ma nuu kùti'vi kua'a' ma ndian kùu se'e nunuu ma Ndioo, va ma ndian cha ìyo sivi ma andivi. Ta ikan kùti'vi ndo chi'in Ndioo, ra jàkutuni ma kuati tandi'i ma ñivi, ta juuni kùti'vi ndo chi'in ma ndian va'a ndian chīyo tatiempu, ndian cha jāndondaa ma Ndioo ma anima. 24 Ta ikan ndaa Jesuu ndia, ra jāndo'iin ra iin ma tu'un chaa chi'in ma nii ra choso yava ra chata yo, ña jànandoo ma kuatio. Ta nii ikan kùu ma ña va'a ga ña kà'an cha'a' yo kua ma nii ma Abel.

25 Yakan va ìyo yi ña kumi kuenda nduva'a kuii ndo ndo, ta jachi'in ndo ma tu'un ña kà'an rakà'an chi'in yo. Vati ma ndian na töve nī jachi'in ma ra kà'an ma ora chūndayu'u ra na ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya. Ta ma ndiakan na töve nī kakú na. Ña'a kùuni yi ka'an yi ña juuni na küu kakú yo tu kesiin yo ña jachi'o ma tu'un kà'an ma ra ìyo andivi. 26 Ma tiempu ikan ma tu'un ña kā'an ma Ndioo, jā'a yi ña tāan ma ñu'u' ñuñivi i'ya, va ma vitin kà'an Ndioo te'en: “Inga cha'a' ndiko ni ja'i ña na taan na yöve ma nuñu'uni, vati juuni ni ja'i ña na taan ma andivi ndia”, kàti Ndioo, 27 Ora kā'an ma Ndioo “inga cha'a' ndiko” takan, kùtuninio ña ni naa ndisaa kuii ma ña tūvi niku, va ma ña kùu kandaa ta kùu sama yi kua'a' va'a cha'a' ndanu nikuuni, yakani ni naa, ta ma ña na küu kandaa ta na küu sama yi ndanu nikuuni, na töve ni naa yi. 28 Ni ku'va Ndioo ña na ki'vi yo nuu chà'nda ra tiñu. Ta ikan nï'iin na na küu tavani'i na yo. Yakan va ìyo yi ña ndakan yo ta'vindioo nuu ra cha'a' yi. Ta na jaka'nu yo ra ta tiñu'u yo ra ora jà'a yo tiñu kuenda ra, takua kùuni maa ra. 29 Vati ma Ndioo yo kùu ja'a ra ña naa yo tava kùu iin ñu'ú ña chà'mi tandi'i nakuyi.

13

Naja kua ìyo yi ña ja'a yo ikan na kichi kusini ma Ndioo nde'e ra yo

1 Koto ndäkoo yo ña kùunio nde'o ma tandi'i ñivi, ta kùuni ndo nde'e ndo na tava kùu ma yani ndo. 2 Koto näani ndo ña kùuni ndo nde'e ndo ma ñivi chàa ma ve'e ndo, vati ìyo ma ndian jā'a takan, ta ni töve nī chito na ña ndian chàa ve'e na kùu tati va'a ña jà'a tiñu nuu Ndioo. 3 Na kuku'uni ndo ña tìndee ndo ma ndian indii tichi vekaa, takua kùuni ndo ña indii ndo ma tichi vekaa chi'in na indukuni ndia. Na nakanini ta'an ndo cha'a' ma ndian nduva'a kuii ndè'e tundo'o, vati juuni maa ndo kùu nde'e ndo tundo'o iti' nuu ndia. 4 Tandi'i ndo ìyo yi ña tiñu'u ndo ma ñivi ndaka ndo ña kùu ñasi'i ndo, ta na kï'vi ndo kusu ndo chi'in nï'iin inga ñivi tanda'a chi'in inga na, ti koto jàkini ndo ma nuu chito kìxi na, vati Ndioo ni jakutuni ra nda ndian ni kùuni ña töve tìñu'u ndian tanda'a chi'in inga na, ta ndian kì'vi chi'in ñasi'i inga ra a chi'in ii inga ña'a ndia. 5 Töve ìyo yi ña kuuni ga ndo nde'e ndo ma xu'un' ndo. Ta na kusii ndo chi'in ma tandi'i ndatiñu ña ìyo nuu ni ndo, vati ma Ndioo te'en kà'an ra: “Nï'iin cha'a' na ndäkoi ñu̱n ta na ndöo ma'iiun ndia”, kàti ra. 6 Yakan va chìto yo ña ndicha va'a kùu ma tu'un kà'an yi i'ya:

Ma Racha'nu Ndioo kùu ma ra tìndee yu'u,

ta töve yu'vi ndè'i jin jà'a na kuati chatai.

7 Na kuku'uni ndo ma pato ndo ndian kàtitu'un tu'un Ndioo nuu ndo. Ta na ku'va ndo kuenda naja ìyo na. Ta takua chìnuni na tu'un Ndioo, ta takan maa ndo ìyo yi ña chinuni ndo tu'un ra ndia. 8 Jesuu juuni indukuni kùu ra ma ra ìyo iku, ta vitin, ta iti' nuu ndia. 9 Koto chïnuni ndo cha'a' ma tu'un siin siin kà'an ña töve va'a jàna'a ma inga na. Va'a ga ña chìnunio ma ñamani ña chà'a Ndioo nuu yo chi'in ndisaa anima yo kua ma ña chìnuni yo ña cha'nu ma anima yo chi'in ndayu ña chà'a ñivi ña na ndova'a yo kuenda Ndioo ora chàcho yi. Ma ndayu ikan töve tìndee yi ma ndian chàchini yi.

10 Vati ìyo iin nuu naa nuu yo. Ta ma nuu naa ikan, na küu kachi ma ndra kùu sutu yi, ndra jàka'nu Ndioo ma tichi ma veñu'u ií ña chīyo tatiempu. 11 Vati ma ra kùu sutu ka'nu ña kuxini nuu tiaga ma sutu, chùnda'a ra nii ma kiti ma tichi veñu'u ií ña sokó ra yi, ikan na kindaa ma kuatio. Va ma kuñu ma kiti ikan kayu yi nuke'e tichi ku'u. 12 Yakan va juuni takan tā'an Jesuu ora chī'í ra, ta na töve nī chī'í ra ma tichi ma ñuu ka'nu niku, ti chī'í ra tichi ku'u iti' chata ma kora ñuu. Ta takan ta'an ra ikan na jà'ií ra ma ñivi ìyo ñuu chi'in ma nii ra. 13 Yakan va na ku'un yo chi'in ma Jesuu ma tichi ku'u ta na nde'o tundo'o ma takua tā'an ra niku. 14 Vati ma ñuñivi i'ya na töve iin ma ñuu ña ni koo indeeni kùu yi vati nànduku yo inga ñuu ka'nu ña ni koo iti' nuu. 15 Yakan va nani ora ìyo yi ña jaka'nu yo ma Ndioo cha'a' ma Jesuu. Ma tu'un ña kà'an yo chi'in ma Ndioo kùu yi iin ña sòkó yo nuu ra. Yakan va na jaka'nu yo ma Ndioo chi'in tu'un kà'an yo. 16 Koto näani ndo ña jà'a ndo ma ña va'a, ta nata'vi ndo ma ndatiñu ndo chi'in ma inga na. Vati ma ña jà'a ndo i'ya kùu yi takua iin ña sòkó ndo nuu Ndioo, ta chàta'ani ra yi.

17 Ta na jachi'in ndo ma ña kà'an ma ndian chà'nda tiñu nuu ndo ta chinuni ndo ma ña kà'an na. Vati ndiakan kùu ma ndian endee töve nìndee ña jakuenda na ndo ta chìto na ña ìyo yi ña ka'an na nuu Ndioo cha'a' ndo iti' nuu. Yakan va na kunumi ndo jà'a ndo ma tiñu ña tachi na nuu ndo koto känita'an yu'u ndo chi'in na, ikan na sii kùuni na ora jà'a na yi. Vati tu kanita'an yu'u ndo chi'in na, töve va'a yi kuenda ndo.

18 Na ka'an ndo nuu Ndioo cha'a' ndi. Ta cha chìto va'a ndi ña va'a chànini ma chinituni ndi ta kùuni ndi ja'a ndi ña va'a chi'in ndisaa ñivi. 19 Chikan chi'in yu'i ña na ka'an ndo chi'in ma Ndioo cha'i, ikan na ku'va ra ña na numini chikoni'i ndioi koi chi'in ndo.

Tu'un nuu ndi'inia

20 Ma Ndioo, ra chà'a ña na koo vii yo, ra jānataku ma Racha'nu chito'o yo Jesuu ora chī'í ra niku, ma ra kùu pato yo ti kumi ra yo takua ja'a na chi'in mvechala, ta ra jāndo'iin tu'un ra chi'in yo endeeni cha'a' nii ra. 21 Na jandondaa ra ndo, ikan na kuu jatiñu va'a ndo, ta na kuu jachinu ndo ndisaa tiñu takua kùuni maa ra. Ta na kùu ndisaa tiñu ña ja'a ra chi'in ndo, takua kùu iin ña chàta'ani ra cha'a' Jesucristu. Ti rakan kùu ma ra ya'a tacha ta ka'nu endeeni ña ìyo andivi. Ta takan na kùu yi. Amén.

22 Ndyo'o yani̱, jànini̱ ndo ña na ni'i ndo chi'in anima va'a ndo ma ita'vi tu'un ña tai kuenda ndo, ikan na sii kuuni ndo ja'a yi. 23 Na koto va'a ndo ña ma ra yanio Timoteu chàkuu nuna ra vitin. Tu kichaa ra numini, ni kundakai ra ku'in kunde'i ndo chi'in ra.

24 Na kaña'a ndo chi'in ndisaa kuii ma ndra chà'nda tiñu nuu ndo chi'in tandi'i ma ndian ìyo ma ñuu nuu chà'nda Ndioo tiñu ndia. Ma ndra ìyo ñuu Italia, kùuni na tachi na tu'un ña kaña'a na chi'in ndo ndia.

25 Na ku'va ma Ndioo kua'a' va'a ñamani ra nuu tandi'i ndo. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Jandiau

1

2

3

4

5

Tutu ña tāa racha'nu Jandiau

1

Racha'nu Jandiau tàchi ra iin tutu nuu tandi'i ñivi judíu ndian chìnuni tu'un Jesucristu

1 Yu'u ra nàni Jandiau, ra jà'a tiñu kuenda Ndioo chi'in nuu Racha'nu Jesucristu, tài tutu i'ya nuu ma ndi uchi uvi ma grupu ma ndian kùu ñivio ndian judíu, ma ndian chītakuati ma ninii ka'nu ma ñu'u' ñuñivi.

Ndioo chà'a ña kùu koto yo koo yo takua kùuni ra

2 Ndisaa ndyo'o ndian chìnuni tu'un Cristu, na sii kuuni ndo ora ndè'e ndo nda tundo'o nikuuni. 3 Vati cha chìto va'a yo ña ora ma Ndioo kì'in ra ku'va yo, ikan na nde'o tu ndicha kùu yi ña chìnuni yo ma tu'un ra, ta takan jà'a ra, ikan na kutu'va yo jàndeeni va'a ga yo ma tundo'o ña ni nde'e yo. 4 Ta ora jàndeenio ma tundo'o ña ndè'o, ìyo yi ña kua'nu yo jà'a yi, ta ikan na chinuni va'a ga yo tu'un Ndioo chi'in ndisaa kuii anima yo, ikan na töve kumani nï'iin nakuyi nuu yo cha'a' ma ña chìnunio, ti takua kùuni Ndioo kùu yi. 5 Vati tu ìyo nda ndyo'o kùmani kua'a' ga chinituni ndo, na ndakan ndo yi nuu Ndioo, ti rakan kùu ku'va ra tandi'i yi nuu ndo, ta töve kàti'ini ra ora ndakan yo yi nuu ra, ti chìsii ra jà'a ra yi. 6 Va ora ndakan yo yi nuu Ndioo ìyo yi ña chinunio ña na ku'va ra yi nuu yo, ta töve kàtio ña töve ndicha kùu yi. Ti tu kà'an yo takan ta kùu yo takua kùu ma tañu'u ña chàsiki ra' te'en tikan kuà'an ra'. 7 Ma ndian chànini takan, va'a ga ña na töve kuatu na ma ña ni ku'va ma Ndioo nuu na. 8 Vati töve iin nuuni ma ña chànini na, ti vitin chànini na iin nakuyi, ta inga kivi tuku nakuyi. Ta takan jà'a na.

9 Ma ndian yani yo ndian ya'a ga nda'vi ìyo, na sii kuuni na, vati Ndioo ya'a ga tìñu'u ra na. 10 Ta ma ndian kuika na ya'a sii kuuni na ora kindoo nda'vi na, vati ma ndian kuika kùu na takua kùu iin ita ña kàna yi nuu ñu'u' ta numini xii yi, ta chìta yi. 11 Ti ora kèta ma nikandii, nduva'a kuii ndondii jà'a yi, ta numi kuiini nàtii ma ita ikan, ta xii yi ta chìta yi ta tüva vii kàa yi. Ta takan kùu chi'in ma ndian kuika ndia, ti numi kuiini ndi'i na chi'in ndisaa ma ña kuika na ndia.

Na jandeenio ora ndè'o tundo'o

12 Ya'a ga sii kùuni ma ndian jàndeeni na ora ndè'e na tundo'o, vati ora ya'a ña jàndeeni na, ta töve jàña na chinuni na, Ndioo ni ku'va ra ña na koo na endeeni chi'in ra. Vati Ndioo chā'a ra tu'un nuu ndisaa kuii ma ndian kùuni nde'e na ra. 13 Ora kùunio ja'a yo kuati, ña töve va'a ña kà'an yo ña Ndioo kùu ma ra tì'i ma ña kini tichi ma anima yo, vati ma Ndioo na küu ki'vi ra chi'in ma ña kini, ta juuni töve chànini ra ja'a ra ma ña töve va'a, ta töve tì'i ra ma ña töve va'a ma tichi ma anima ma nï'iin ma ñivi ña na ja'a na ma ña kini ndia. 14 Vati ora kì'vi ma ña kini tichi ma anima yo, ta jà'a yo ma ña töve va'a, jà'a yo takan ti chàta'ani maa yo ja'a yo yi, ta chìkan ma kuñu yo yi ta kueeni kueeni kèña'a yi yo ndia. 15 Cha'a' ma ña töve va'a chàta'ani yo ja'a yo, cha'a' yakan kèta ma kuati jà'a yo. Ta ma kuati i'ya, ora ya'a ga cha ndoka'nuga yi, juuni ikan kèta ma ña kùu kuvi yo endeeni ndia.

16 Ndyo'o ndian yani ndian ya'a ga kùuni nde'i, koto këña'a ndo juuni maa ndo. 17 Ti tandi'i ma ña va'a chi'in ña ndaa, vàchi saani yi iti' andivi jà'a Ndioo, ra jā'a ña tūvi ma andivi chi'in tandi'i ma ña tacha ña ka'ìin nuu yi ndia. Ma Ndioo iini ra kùu ra nani kivi, ta na töve sàma ra takua sàma ma vati. 18 Ma Ndioo kùu ra, ra kāchin ra ña koo ndito yo ta na kùu yo se'e ra cha'a' ña chìnuni yo ma tu'un ndaa ña kà'an ra, ikan na kuu yo ma ndian nunuu ta ndian ií ga kuenda ra nuu ndisaa ma ña jātuvi ra.

Ìyo yi ña jakua'a yo ta jachi'o ma tu'un Ndioo

19 Ndyo'o yani ndian ya'a ga kùuni̱ nde'i, na kuku'uni ndo ma tu'un i'ya: Ìyo yi ña koo yati va'a ndo ña taso'o ndo tu'un va'a, ta na ja'a va'a ndo kuenda ma ña kà'an ndo, ta töve numi kuiini ña kayuni ndo. 20 Vati nda ndian ni kuuni ña kùxaan chi'in inga ñivi, na küu ja'a na ma tiñu va'a takua kùuni Ndioo ña na ja'a na. 21 Yakan va na jaña ndo ma kuati ña jà'a ndo chi'in ndisaa ña kini ña chàta'ani ndo ja'a ndo ndia. Ta na jachi'in va'a ndo ma tu'un Ndioo chi'in anima iñu'u ndo, vati ma tu'un ikan kùu ja'a yi ña na kuu kakú yo. 22 Ta na jachi'in ndo ta na jakuu ndo ma tiñu ña kēe yu'u Ndioo, ta töve va'a ña taso'oni ndo yi. Va tu ja'a ndo takan janda'viña'a ndo chi'in juuni maa ndo. 23 Ma ndian tàso'o ma tu'un Ndioo, ta töve jàkuu na ma ña kà'an yi, kùu na tava kùu ma ra ndè'e ra nuu ra nuu iin inu. 24 Ta ora cha yā'a ña ndē'e ra ma nuu ra, kèe ra kuà'an ra, ta numini nàani ra ma naja kua kàa ma nuu ra niku. 25 Va ma ra töve nàani ma ña chīni ra nuu tu'un Ley va'a Ndioo ña chà'a yi ndatu ña na kakuu nuna yo, ta tu juuni jàchi'in ra ta jàkuu ra ma ña kà'an yi, ta töve endee jàña ra ma ña kà'an yi, iin ra ya'a ga chìsii ni kuu ra cha'a' ña jà'a ra takan.

26 Tu ìyo ma ndian chànini ña cha kī'vi va'a na ma iti' Ndioo, va na töve jà'a kuenda na ma yu'u na ña kà'an na, jànda'viña'a na juuni maa na, ta ma ña jà'a na kuenda Ndioo tüvi nda kuenda yi. 27 Ma tu'un ndaa ta va'a ña ìyo yi ña ja'a yo kuenda ma Ndioo, ra kùu Tatá yo te'en kà'an yi: Ma ndian töve ma'á chi'in tatá, ìyo yi ña tindeo na, ta ma ñivi ña'a ña kìndoo nda'vi ña chī'í ii vi, juuni ìyo yi ña tindeo vi cha'a' ma tundo'o ña nde'e vi. Ta na kumi kuenda va'a yo yo, koto kï'vi yo ja'a yo ma ña kini ña jà'a ma ñivi ìyo ma nuñu'u' ñuñivi i'ya.

2

Ndioo kùuni ra ña indukuni ndè'o ndisaa ñivi

1 Ndyo'o ndian yani̱, ndian chìnuni tu'un ma Racha'nu Jesuu ra ya'a ga ka'nu, tu ndicha ña chìnuni ndo tu'un ma Racha'nu, na töve ìyo yi ña siin siin nde'e ndo ma ñivi, ti Ndioo indukuni ndè'e ra tandi'i na. 2-3 Ta tu ndyo'o ka'ìin ti'vi ndo tichi iin veñu'u ña jàka'nu ndo Ndioo, ta chàa iin ra'ii ña ya'a ga kuika ta indii iin xe'e ña tacha nda'a' ra ta ñù'u ra ja'ma nduva'a kuii vii ta tacha, ta ndyo'o ya'a ga tìñu'u ndo ra ta kà'an ndo te'en chi'in ra: “Na kichiun ta kunandiun ma tayu va'a ta vii i'ya”, kà'an ndo chi'in ra. Ta tu ora ikani juuni chàa iin ra ya'a ga nda'vi ta ñù'u ra ja'ma ya'a ga meku ta ta'nda, ta te'en kà'an ndo chi'in ra: “Na kindoo yo'o kundaun iti' chiñani a kunandiun nuu ñu'u'.” 4 Yakan va tu ndyo'o ja'a ndo takan, cha ndākuu ndo ma ndian nde'e ndaa, vati töve indukuni ndè'e ndo ñivi. Ti mamaa ña töve va'a chànini ndo ja'a ndo, va cha ndākuu ndo takua iin ra ndiso tiñu ra töve va'a jàndondaa ra kuati kuenda na, ti kuuniga ndo ma ndian kuika takua ma ndian nda'vi.

5 Ndyo'o yani mai, na taso'o va'a ndo ma ña ni ka'in i'ya: Ndioo kùu ma ra kàchin ma ndian nda'vi ìyo ma ñuñivi i'ya, ikan na ya'a ga chinuni na ma ña kà'an ra, ta ikan na ni'i na ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, vati yakan chā'a ra tu'un ña ni ku'va ra nuu ma ndian ya'a ga kùuni na nde'e na ra. 6 Ta ndyo'o ya'a ga kàti'ini ndo chata ma ndian nda'vi, vati ma ndian kuika kùu ndian xaani nde'e na ndo ta ya'a jati'ini na chi'in ndo ta kèñu'u na ndo kuàndaka na ndo ma nuu ma ndra chà'nda tiñu, ikan na jande'e ndra tundo'o ndo. 7 ¿A töve ndiakan kùu ma ndian kà'an ti'ini na chata ma sivi iñu'u ma Racha'nu Cristu ra kùu chito'o yo?, kùuni ndo.

8 Ndyo'o ya'a ga va'a jà'a ndo, tuva jà'a ndo ma takua kà'an ma tutu Ley ña ka'nuga tāchi ma Ndioo, ta ma tu'un ña kà'an ma nuu ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Na kuuniun nde'e va'un ma ñivi ta'un ma tava kùuniun nde'un juuni maun”, kà'an yi. 9 Va tu ndyo'o siin siin ndè'e ndo ma ñivi, kùuni yi ka'an yi ña jà'a ndo ma kuati, ta juuni ma Ley Ndioo ikan tìsokuati ndicha yi ndo cha'a' ña töve jàchi'in ndo tandi'i ma ña kà'an yi. 10 Vati tu ìyo ma ndian jàchinu tandi'i ma ña kà'an ma tu'un Ley Ndioo, tu kumani jàchinu na iini ma tu'un ña kà'an yi, kùuni yi ka'an yi ña ìyo kuati na jà'a ña töve jàchinu na ndisaa ma ña kà'an ma tu'un Ley Ndioo. 11 Vati ma Ndioo kùu ma ra kā'an te'en: “Na kï'viun chi'in ñivi ña'a ña yüvi kùu ñasi'un, ta ña'a chi'in ra'ii yüvi ra kùu iian ndia”, ta juuni kā'an ra te'en ndia: “Na kä'niun ñivi.” Va tu ìyo ndian töve kì'vi chi'in ñivi ña'a töve kùu ñasi'i na, va chà'ni na ñivi, kùuni yi ka'an yi ña ìyo kuati na, ti endee töve jàchi'in na ma ña kà'an ma tu'un Ley Ndioo. 12 Ndyo'o ìyo yi ña vii ka'an ndo chi'in ma ta'an ndo ta na töve ìyo yi ña ja'a ndo nï'iin ña töve va'a, vati Ndioo ni jakutuni ra ma kuati yo cha'a' ma ley ra. Ta ma ley ikan kùu yi ma ña chà'a yi ndatu ña kakuu nuna yo nuu ma kuati. 13 Vati ma ñivi töve kùnda'vini ma inga na, ni nde'e na tundo'o ora ni jakutuni Ndioo ma kuati na, ti Ndioo tüvi ni kunda'vini ra na, va ma ndian kùnda'vini ma inga na, ni kakú na nuu ma tundo'o ora ni jakutuni ma Ndioo ma ñivi.

Tuva ndicha ña chìnunio ma ña ka'an ma tutu Ndioo, ìyo yi ña ja'a yo ma ña kà'an yi

14 Ndyo'o yani̱, ¿a ìyo nda kuenda yi ña kà'an yo ña iin ndian ya'a ga chìnuni tu'un Jesucristu kùu yo, tuva töve juuni jà'a yo tiñu va'a ña jàna'a yi ña ndicha ndian chìnuni tu'un ra kùu yo?, kùuni ndo. Ndicha kuii ña töve ni kakú yo tu chìnunio takani. 15 Vati tu ìyo iin ndian yani yo a ñata'an yo ña kùmani vi ja'ma ku'un vi, ta ña töve ña kachi vi ndia, 16 ta juuni ìyo nda ndyo'o te'en nāka'an ndo chi'in vi: “Na ku'un va'un, ta na ku'un va'un ma ja'maun, ta na kachi va'un nda na kutu tichiun”, kàti ndo chi'in vi. Va nda ndyo'o vaji ni ka'an takan nuu vi va na töve nī cha'a ndo ma ña kachi vi a ku'un vi, ta tüvi nda kuenda yi ma ña kà'an ndo tuva jà'a ndo takan. 17 Ta juuni takan kùu ma ña chìnunio, tu töve jà'a yo ma tiñu va'a kuenda Ndioo, ta ma ña chìnunio ikan töve nda kuenda yi.

18 Va ìyo iin ndian kùu ka'an te'en: “Yo'o ya'a ga chìnuniun tu'un Ndioo, ta yu'u ìyo tiñu va'a ña jà'i kuenda ra.” Ta vitin yo'o na jana'un ma ña chìnuniun chi'in nï'iin tiñu va'a ña töve jà'un kuenda ra, ta yu'u ni jana'i ma ña chìnuni̱ nuu̱n chi'in tiñu va'a ña jà'i. 19 ¿A yo'o chìnuniun ña ìyo uvanuu Ndiooni? Va'ani tu takan kà'un. Va, ¿a töve chà'un kuenda ña nda ndián' kùu kui'na juuni chìnuni na ña ìyo uvanuu Ndiooni ndia? ¡Ta endee ndayu na ña yu'vi na!

20 ¿Ta naja ya'a ndava xiniun? Na koto va'un ti tuva chìnunio tu'un Ndioo ta nï'iin cha'a' töve jà'a yo ma tiñu va'a kuenda ra, töve nda kuenda ma ña chìnunio ikan. 21 Abraham, ra kūu ñivio chīyo taji'na, Ndioo ndē'e ra ra ña kùu ra iin ra ndaa, ora jā'a ra ña sōkó ra ma ra se'e ra, ra nàni Isaac nuu ma Ndioo nuu chito naá niku. 22 Ta kùu koto ndo ma tava jā'a ma Abraham, vati cha'a' ma ña chìnuni ra, yakan va sōkó ra ma ra se'e ra nuu ma Ndioo ma takua kùuni ra, ta cha'a' ma tiñu jā'a ra ikan kūu yi iin ña jàna'a ña chìnuni ndicha Abraham. Ta ma ña chìnuni ra ikan chāa yi ña kūu yi ña nduva'a ndaa nuu Ndioo. 23 Takan chīnu ma tava kā'an nuu ma tutu Ndioo, ta te'en kà'an yi: “ma Abraham chìnuni ra ma tu'un Ndioo, yakan va Ndioo ndē'e ra ra ña kùu ra iin ra ndaa”. Ta ma Abraham iin ra ya'a ga nākoto Ndioo kùu ra ta iin meru ra kùu ra ndia. 24 Na koto va'a ndo vitin, vati Ndioo ndè'e ra ña kùu yo iin ndian ndaa tu chìnunio tu'un ra, ta juuni jàkuu yo ma tiñu kà'an ra ndia. 25 Indukuni tā'an ma ña nàni Rahab, ña kūu ña'a tondo, ma Ndioo ndē'e ra ña, ña kùu ña iin ña ndaa cha'a' ma tiñu ña jā'a ña, vati chā'a ña ma tichi ve'an ña kīndoo xe'e ma ndra'ii israelita ikan, ma ndra kuàkoto ma naja kua ìyo ma ñivi ma ñuu ikan. Ta tīndean ndra kēe xe'e ndra ma inga chiyo ma ve'an. 26 Yakan va juuni kùu kutunini yo, ña ìyo yi ña jàchinu yo tiñu va'a takua Ndioo kùuni ra ña na ja'a yo. Vati taku ma kuñu yo ña küu jakesiin yo yi chi'in ma anima yo, ta tu tüva ìyo ma anima yo chi'in ma kuñu yo, ña'a kùuni yi ka'an yi ña cha chì'o. Indukuni kua ikan kùu chi'in ma ña chìnuni yo ña cha chì'í yi tu töve jàna'a yo ma ña chìnuni va'a yo chi'in ma tiñu jà'a yo.

3

Ìyo yi ña ja'a kuenda yo ma tu'un ka'an yo

1 Ndyo'o yani̱, na töve va'a ña ya'a ga kua'a' ndo kùu ndo matru ndian jàna'a tu'un Ndioo, vati cha chìto yo ti ndisaa yo ndian jàna'a tu'un Ndioo, ni jakutuni ni'i ga ra cha'a' ndisaa tu'un töve va'a ña jàna'a yo. 2 Kua'a' nuu kuati jà'a tandi'i yo. Ta vitin tu ìyo nda ndian töve jà'a kuati chi'in tu'un kà'an na, kùuni yi ka'an yi ña iin ndian ndaa kùu na, ta juuni ìyo yati na kùmi na ndisaa ma kuñu na, ikan na töve jà'a na kuati chi'in yi. 3 Tu ora tì'o ma kaa ña nàni frenu ma yu'u ma kuayu, ikan na jachi'in ri ma ña chà'nda yo tiñu nuu ri, takan kùu jaku'un yo ri ma ndanu kùuni maa yo. 4 Ta juuni takan kùu yi chi'in ma varku ndia: vaji ya'a ga ka'nu run ta ma tati tindani'ni yi run ti ya'a ga ni'i chàkin yi, ta ma ra jàtiñu chi'in run kàva ra xini run chi'in yutun vali ma ndanu kùuni maa ra ku'un ra chi'in run. 5 Ta juuni takan kùu chi'in ma yaa yo ndia, iin ña vali kuiini kùu yi ña ìyo yi ma kuñu yo, ta kùu ja'a yi iin ña nduva'a kuii ka'nu ndia. ¡Ta juuni kùu yi tava kùu iin ñu'ú valini ña kùu ka'mi yi iin yuku nduva'a kuii ka'nu! 6 Ta ma yaa yo kùu yi tava kùu iin ñu'ú. Iin ña töve va'a ña ìyo ma kuñu yo cha'a' ña kua'a' ña kini kà'an yi, ta jàtivi yi yo. Ta ma ña kini ña kà'an yo chi'in ma yaa yo, jàndokini yi yo ndisaa kivi ña ìyo yo, ta kùu yi iin ña kīchi yi iti' andaya', nuu endee tiin ñu'ú. 7 Ta ma ñivi kùu jandomasu na ma nda nuu kiti nikuuni, takua kùu ma kiti ìyo tumi, takua kùu chi'in koo, chi'in kua'a' nuu kiti xaan chi'in kiti ìyo tichi tañu'u. Tandi'i ma kiti takan kùu jandomasu ma ñivi ri. 8 Va nï'iin yo na küu ja'a yo ña kùmi maa yo yaa yo ña kà'an yi tu'un nduva'a. Ma yaa yo iin ña kini ìyo ma kuñu yo kùu yi, vati kùu yi iin ña xaan takua kùu yukú xaan ña kueeni kueeni ka'ni yi yo. 9 Juuni chi'in tu'un ña kà'an yo chi'in yaa yo tìñu'u yo ma Ndioo ra kùu Tatá yo, ta juuni chi'in yi kànduva'a yo ma ñivi ña jātuvi ma Ndioo. Ta kàa na takua kàa ra. 10 Ndyo'o yani juuni yu'u yo kèe ma tu'un ña vii ja'ií yo ma sivi Ndioo, ta juuni yu'u yo kèe tu'un kini ña kànduva'a yo ma ñivi ndia. Ndyo'o yani töve ìyo yi ña kuu yi takan. 11 Ma yaa yo chi'in ma tu'un kà'an yi kùu yi takua kùu iin nuu ndo'yoni nuu kàna ma takuii. Ta ikan na küu kana ma takuii va'a chi'in ma takuii uva ndia. 12 Ta juuni takan kùu ma yutun higu, ti na küu kee ma chiti yutun olivu nuu run, ta juuni takan ma yoku'u chà'a chiti ña nàni uva na küu kee ma chiti higu nuu run ndia. Indukuni na küu kana takuii u'vá chi'in takuii va'a iin ndo'yoni. Ta takan kùu yi chi'in ma yaa yo ña kà'an yi tu'un kini chi'in tu'un va'a ndia.

Uvi nuu ma takua kùu chinituni ìyo: ma chinituni Ndioo ta ma chinituni ñivi

13 Tu ndicha ña ìyo iin ra tañu ndo ña ya'a ga ìyo chinituni Ndioo chi'in ra ta kùtunini va'a ra yi. Ta na jana'a ra ña ìyo ma chinituni ikan chi'in ra ora jakuu ra tiñu va'a takua kùuni ra, ta na koo vita anima ra ora jà'a ra yi. 14 Va tu ndyo'o ku'va ndo ña na jandokini ndo ma anima ndo cha'a' ña kùmi ndo ma ña tixin ìyo chi'in ndo, ta cha'a' ña kùu ndo ndian endeeni nànduku ma ña kùuni maani ndo. Tu takan kùu ndo kùuni yi ka'an yi ña kùu ndo ma ndian jàtayi maani ndo ndo, ta ma chìnituni Ndioo tüvi ìyo yi chi'in ndo. Ma ña chìnuni ndo kùu iin tu'un vatani tu takan chànini ndo. 15 Vati ma chinituni i'ya na töve vàchi yi iti' andivi nuu ìyo Ndioo, ti vàchi yi ma nuu ñu'u' ñuñivi, ti kua chànini maa yo kùu yi, vati kùu yi ña vàchi yi ma chinituni ma kui'na. 16 Ma nuu ìyo ma ndian ya'a ga tixin ña nde'e na ta'an na, ta endee nànduku maani na ma ña kùuni maani na, ta ndiakan nï'iin tiempu töve koo vii na chi'in ta'an na, vati mamaa kuatini ìyo na chi'in ta'an na.

17 Va ma ndian ìyo chinituni va'a ña chà'a Ndioo nuu na, ya'a ga va'a ìyo na, ti töve kùu na ma ndian jà'a kuati, ta ya'a nànduku na naja kua koo vii na chi'in inga ñivi, ta iñu'u na ta jachi'in na ma ña kà'an ta'an na. Ta juuni ya'a ga kùnda'vini na ma ñivi, ta töve siin siin ndè'e na ma ta'an na, ta töve ìyo uvi nuu kua chànini na, ti ndisaa tiempu jàkuu na ma tiñu va'a ña kà'an na ña ni ja'a na. 18 Ta ma ndian ya'a ga nànduku na koo vii na chi'in inga ñivi, ndiakan jàchi'in na ma takua kùuni Ndioo ña koo na, ta Ndioo ni ja'ií ra na.

4

Ma ña töve va'a ña jàtivi yi yo

1 ¿Ndanu vàchi ma kuati ña jà'a ndo ña chàta'ani ndo kanita'an ndo chi'in maa ndo?, kùuni ndo. Vati ndicha ña vàchi yi tichi anima ndo ti mamaa kuati chàta'ani ndo ja'a ndo. Yakan va kànita'an yi chi'in ma ña kèe tichi anima yo. 2 Ndyo'o kùuni ndo iin nakuyi, ta na küu ni'i ndo yi, yakan va chà'ni ta'an ndo ndo, ta tìxin ndo nde'e ndo ndatiñu inga na. Va tava na küu ni'i ndo yi ndia, yakan va kànita'an ndo, tajan jà'a ndio ndo ma kuati. Takan kùu yi ña na töve kùu nata'an ndo ma ña kùuni ndo, ti töve kà'an ndo cha'a' yi nuu ma Ndioo. 3 Ta tuva ndakan ndo iin nakuyi nuu Ndioo, na küu ni'i ndo yi, ti töve chànini ndo kuàtiñu va'a ndo yi, vati kùuni ndo kuàtiñu ndo yi kuenda ma ña kini ña chàta'ani ndo ja'a ndo. 4 ¡Ndyo'o ndian cha ndākoo ndo ña jàchi'in ndo ma tu'un Ndioo! ¿A töve chà'a ndo kuenda ña tu nànduku ndo naja kua ndo'iin ta'an ndo chi'in ma ñivi kini ña ìyo ñuñivi, va iin kuati ka'nu kùu yi kuenda Ndioo? Yakan va nda ndyo'o nikuuni ña ni kuuni ndo ja'a ndo ma kuati ña ìyo ma ñuñivi, ta takan ndàkuu ndo iin ndian cha jākesiin ndo ndo chi'in Ndioo. 5 ¿A chànini ndo ña töve nda kuenda ma tu'un Ndioo ña kà'an te'en?, kuuni ndo: “Ndioo cha tāchi ra ma Tati Ií ra ña na ki'vi ra ta koo ra tichi anima yo.” Ta ya'a kukuiñu ma Tati Ií Ndioo jin koto jäkesiin yo iti' Ndioo ta kì'vi yo inga iti'. 6 Va ma Ndioo iin ra ya'a ga va'a kùu ra, yakan va tìndee ra yo ña jàndeenio, ti ma tu'un Ndioo te'en kà'an yi: “Nuu ma ndian ya'a tayi kùuni, Ndioo cha jàchika ra ra nuu na, va nuu ma ndian ya'a ga vita anima, va chà'a ra ñamani ra nuu na”, kàti yi.

7 Vitin na ku'va ndo ña na ka'nda Ndioo tiñu nuu ndo. Ta na jandeeni ndo ta na kü'va ndo ma anima ndo nuu ma kui'na, ikan na kundachiyoán' nuu ndo. 8 Na jayatin ndo ma anima ndo chi'in ma Ndioo, ikan na jayatin ra ra xiin ndo ndia. ¡Ndyo'o ñivi kini!, na ndakoo ndo ña jà'a ndo kuati. Ta ndyo'o ndian ìyo uvi nuu kua chànini ndo, ti chàta'ani ndo jaka'nu ndo Ndioo ta juuni jàka'nu ndo ma ña kini ndia. Na ndakoo ndo ña ja'a ndo takan. Ta, ¡na jandaku'ií ndo anima ndo nuu Ndioo! 9 ¡Na nda'vi kuuni ndo ta kuaku ndo cha'a' iti' kini kuà'an ndo! Na ndakoo ndo ma ña chàkú ndo kuenda ña na too ma takuii tinuu ndo, ta juuni na ndakoo ndo ma ña sii kùuni ndo ta na kichi ma ña ya'a ga nda'vi kuuni ndo. 10 Ta na ndakuu masu anima ndo nuu ma Racha'nu Ndioo, ta ikan ni tiñu'u ra ndo.

Na töve ìyo yi ña ka'an ndo iin ña töve va'a chata ma ta'an ndo

11 Ndyo'o yani̱ na töve ìyo yi ña ka'an ndo ña töve va'a chata ma inga ñivi. Ta nda ndian ni kuuni ña kà'an chata iin ñivi a jà'ani ra ña kùu ra iin vesi, ra jàndondaa kuati, ta juuni kùu ra iin ra töve va'a kà'an chata ma tu'un ley Ndioo, ta cha ndākuu ra iin ra kà'an ndaa chata yi. Ta tu iin ra kà'an ndaa chata yi kùu ra, kùuni yi ka'an yi ña töve jàchi'in ra ma ña kà'an yi. 12 Uvanuu Ndioo kùu ra ña chā'a ma Ley ra nuu yo, ta uvanuu ra kùu ra vesi ña jàndondaa kuati yo ndia, ta juu ra kùu ma ra jàkakú yo ta kùu tachi ra yo ku'un yo andaya'. Ta ndyo'o, ¿nda ndian kùu ndo ña chànini ndo jandondaa ndo ma kuati inga na?, kùuni ndo.

Töve va'a tu kà'an yo ña chìto yo niyi ni kuu itaan a isa

13 Vitin va kùuni̱ ña na taso'o va'a ndo ma ña ni ka'in, ndyo'o ndian kà'an te'en: “Ma itaan a isa ni ku'un ndi iin ñuu ka'nu, ta ikan ni koo ndi iin kuiya ña ni ni'i ndi ndatiñu, ta jàkanaa ndi kua'a' va'a xu'un'.” 14 ¡Va ndyo'o töve chìto ndo niyi ni kuu ma itaan a isa! ¿A ni koo ndito ndo?, kùuni ndo. Vati kùu yo takua kùu viko nu'uni ña kèta yi nundani, ta tiaga iti' nuu nundaa kuiini ndi'i yi nduta. 15 Ma ña ìyo yi ña ka'an ndo kùu ma tu'un i'ya niku: “Ma Racha'nu Ndioo tuva kùuni ra ña ku'va ra ña na koo ndito ga yo ma ñuñivi i'ya, ta juuni na ja'a yo ma nda tiñu kùuni maa ra ña na ja'a yo ndia.” 16 Ta ndyo'o endeeni kà'an ndo ma tava kùuni maa ndo, ta ya'a ga kutayi ndo, ta tandi'i ma ña sukun kùuni ndo takan, iin ña töve va'a kùu yi kuenda Ndioo. 17 Va ma ndian chìto jàkuu tiñu va'a ta na töve jàkuu na yi, iin kuati ka'nu kuii kùu yi kuenda na tuva jà'a na takan.

5

Tu'un i'ya ìyo yi ña taso'o va'a ma ndian kuika

1 ¡Na taso'o va'a ndo ma tu'un ña ni ka'in i'ya ndyo'o ndian kuika! ¡Na kuaku ndo ta na nda'yu ndoo ndo cha'a' ma tundo'o ña ni nde'e ndo! 2 Vati ma ndatiñu va'a ìyo nuu ndo cha tà'yu yi, ta ma ja'ma ndo cha chàchi ma liki'ndi yi. 3 Ta ma oro chi'in ma plata ña ndākiva'a ndo cha kōyo ña kuxi chata yi. Ta ma ña kuxi yi ikan, kùu yi takua kùu iin ku'va ña tìsokuati yi ndo. Ta kùu yi takua kùu iin ñu'ú ña ni ka'mi yi ma kuñu ndo. Ta, ¿a töve chà'a ndo kuenda ti ma kivi nuu ndi'i nia kùu yi vitin ña ni jande'e Ndioo ma tundo'o nuu ndo cha'a' ña ndōyo locho ma ña va'a ma tichi ve'e ndo jā'a ndo? 4 Vati yakan kùu ma ya'vi ña töve nī tia'vi ndo ma ndian jàtiñu nuu ñu'u' ndo niku. Yakan va ndrakan kànachaa ndra ma nuu Ndioo, ra nduva'a kuii ka'nu cha'a' yi, ta rakan chìni ra ma ña kà'an ndra. 5 Ta nuu ñuñivi i'ya kùu ndo ndian ya'a ga ìyo ndatiñu ndo, ta chìsii ndo ti jà'a ndo ma ña kini kùuni maa ndo, ta ya'a ga chàchi ndo ta nduva'a ndondu'u ndo takua nañu jundiki ña ni ka'ni ndra. ¡Ta takan ni kuu yi chi'in ndo ndia! 6 Ndyo'o nduva'a tīsokuati ndo ta chā'ni ndo ma ndian töve ìyo kuati. Ta tüvi ìyo nï'iin na kua kuu ja'a na, ta kuu kakú na nda'a' ndo.

Ìyo yi ña kuatu yo nda kati kichaa ma Racha'nu

7 Yakan va ndyo'o ndian yani, töve ìyo yi ña janañu'u ndo kuatu ndo ma Racha'nu nda kati kichaa ndiko ra ma nuñu'u' ñuñivi i'ya. Ma ndra tàchi ma ndatiñu, tuva kùuni ndra tava ndra ma ndatiñu va'a, ìyo yi ña kuatu ndra nda kati kukuiin ma savi ta töve ìyo yi ña janañu'u ndra. 8 Yakan va ndyo'o juuni ìyo yi ña kuatu ndo ta tu töve jàña ndo ña chìnuni ndo, ti cha kùyatin ora ña ni kichaa ndiko ma Racha'nu ma ñuñivi i'ya.

9 Ndyo'o yani̱ na tïsokuati ndo, ta na känita'an yu'u ndo chi'in inga ñivi, ikan na töve jande'e ma Racha'nu Ndioo ma tundo'o ndo, vati ma Racha'nu Ndioo kùu ra iin ra ni jakutuni cha'a' ma ñivi. Ta chani keta ma ora ni jakutuni ra ma kuati jà'a yo. 10 Ndyo'o yani̱, na kuku'uni ndo ma ndra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na, vati ìyo ma tundeeni Ndioo chi'in ndra ora ndē'e ndra tundo'o. Ta na ja'a ndo indukuni takua jā'a ndra, ti ndrakan nï'iin cha'a nī janañu'u jā'a ndra. 11 Va chìto va'a yo ti maa yo kà'an yo ña ya'a sii kùuni ndrakan cha'a' ña jāndeeni ndra ora ndē'e ndra tundo'o. Ndyo'o cha chìto va'a ndo naja kua jāndeeni ma Job ma tundo'o ña ndē'e ra, ta juuni chìto ndo ña Job nī'i ra ña va'a jā'a ma Racha'nu Ndioo nuu ndi'i nia, vati chìto yo ña ma Racha'nu Ndioo ya'a ga kùnda'vini ra yo, ta juuni kùu ra iin ra chà'a ra ma tundeeni ra nuu yo ndia.

12 Inga tuku tu'un nduva'a ka'nu ña ni ka'in ndyo'o yani̱, na kä'an ndo ña ndicha ña ni ja'a ndo iin nakuyi tu töve ni ja'a ndo yi, ña ndava nda cha'a' ma Ndioo ra ìyo andivi, ni nda cha'a' ma ñivi ìyo ñuñivi, ni nda cha'a' inga nakuyi ndia. Tuva ni ka'an ndo “juu”, na ja'a ndicha ndo ma ña ni ka'an ndo ña ni ja'a ndo. Ta tu ka'an ndo, “töve” ìyo yi ña endee töve ja'a ndo ma nï'iin nakuyi, ikan na töve tiso Ndioo kuati chata ndo ta jande'e ra tundo'o cha'a' ma ña kà'an ndo.

13 Tu ìyo nda ndyo'o ya'a ga nda'vi kùuni ndo a nde'e ndo tundo'o, na ka'an ndo chi'in Ndioo cha'a' yi. Ta tu ìyo nda ndyo'o ya'a ga chìsii ndo, na kata ndo yaa ña jàka'nu ndo ma Ndioo chi'in yi. 14 Tu ìyo iin ndian ku'vi ma tañu ndo, na kana ndo ma ndracha'nu, ndra chà'nda tiñu ndian chìnuni tu'un Jesuu, ikan na ka'an na chi'in Ndioo cha'a' ra, ta ora kicha'a na ka'an na chi'in sivi ma Racha'nu Jesuu, na ka'yu ndra ma cete xini ma ra ku'vi. 15 Ta tu ya'a ga chìnuni ndra ña ni nda'a ma ra ku'vi ora kà'an ndra chi'in ma Ndioo, Ndioo ni janda'a ra ra. Ta tu ma ra ku'vi ikan jā'a ra kuati niku, Ndioo ni janaa ra ma kuati jà'a ra.

16 Yakan va ndyo'o na na'ma ndo ma kuati jà'a ndo chi'in ma ta'an ndo, ta na ka'an ndo chi'in Ndioo cha'a' ma ta'an ndo, ikan na nda'a ndo. Vati iin ra ndaa, tu chìkan ra iin tiñu va'a nuu Ndioo chi'in ndisaa anima ra, ni ni'i ra yi cha'a' ña ìyo kua'a' tundeeni Ndioo chi'in ra. 17 Takan kūu ma ra nàni Elía, ma ra kā'an chi'in tu'un yu'u Ndioo taji'na, kūu ra iin ñivini ma tava kùu yo, ta ora kā'an ra chi'in Ndioo chi'in ndisaa kuii ma anima ra ña na küun ga ma savi, ta jāña ndio ma savi ña kùun ra' ma nuu ñu'u' ñuñivi uni kuiya sava. 18 Ta ora yā'a ma uni kuiya sava ikan, tajan kā'an tuku ra chi'in ma Ndioo inga cha'a' ña na kuun ndiko ma savi, ta kīcha'a ndiko ma savi ña kùun ra', ta ma ndatiñu kàa ma nuu ñu'u' ñuñivi, ta yakan ya'a ga chà'a yi ma ña kùu kacho.

19 Ndyo'o yani̱ tu ìyo nda ndyo'o kèsiin ndo ma iti' Ndioo, ta inga na jà'a na ña chìkoni'i ndiko ndo, 20 na koto va'a ndo ña nda ndian nikuuni jà'a na ña chìkoni'i ndiko ma ndian jà'a kuati ma iti' töve va'a kuà'an na, ta kī'vi ndiko na ma iti' Ndioo, Ndioo ni ja'a ra ña ni kakú na, ikan na tüvi kuvi na endeeni, ta ni janaa ra tandi'i ma kuati ña jā'a na niku.

Tutu Petu' Nunuu

1

2

3

4

5

Tutu nunuu ña tāchi racha'nu Petu'

1

Petu' kàña'a ra chi'in ndisaa ma ndian chìnuni tu'un Jesucristu

1 Yu'u Petu', ra tatun Jesucristu, tài ma tutu i'ya kuenda ndyo'o ndian ndòyo ñuu ña töve kùu ñuu ndo, ndian chìtakuati te'en tikan iti' ñuu chika, takua kùu ma ñuu nàni Ponto, Galacia, Capadocia, Asia chi'in ñuu Bitinia. 2 Ti ma Racha'nu Ndioo, ra kùu Tatá yo, kāchin ra ndo taji'na niku ña na kuu ndo ñivi ra, ti takan kùuni ra. Ta cha'a' tiñu jà'a ma Tati Ií ra tichi anima ndo kùu yi ña Ndioo jā'a ra ña kùu ndo ndian ií kuenda ra, ikan na jachi'in ndo tu'un Jesucristu, ta janandoo ra ndo chi'in nií ra. Ta na ndokua'a ma ñamani Ndioo chi'in ndo, ta na koo vii ndo chi'in ra ndia.

Kuatu yo ña ni ku'va ma Ndioo nuu yo

3 Na jaka'nu yo ma Ndioo ra kuu Tatá ma Racha'nu yo Jesucristu, ti cha'a' ña ya'a ga kùnda'vini ra yo kùu yi ña jā'a ra ña kāku chaa ndiko yo cha'a' ña jānataku ndiko ma Ndioo ma Jesucristu tañu ndian ndií. Cha'a' ña'a kùu yi ña ndàtu yo ña ni koo ndito yo endeeni, 4 ikan na ni'o iin tundeeni ña indii va'a ma iti' andivi kuenda ndo jà'a ra. Ta yakan na töve ni naa yi ta na töve ni kuñu'u yi, ta juuni na töve ni xii yi ndia. 5 Ta cha'a' ña ya'a ga chìnuni ndo ma tu'un Ndioo, yakan va kùmi kuenda ra ndo chi'in ma ndatu ra, ikan na kuu ni'i ndo ña kuu kakú ndo. Ta tandi'i yakan cha ìyo tu'va kuenda ña jàna'a ra yi nuu ndo ma kivi nuu ni ndi'i nia.

6 Ta cha'a' ña'a kùu yi ña ya'a ga chìsii ma anima ndo, vaji vitin kuenda tia kivini ìyo yi ña nde'e ndo kua'a' nuu tundo'o, 7 ikan na kuu ni'i ndo ku'va, cha'a' naja kua ña ndicha ña chìnuni ndo tu'un Ndioo. Vati ma ña chìnuni ndo kùu yi takua kùu iin oro: ti ma oro ji'na ga ìyo yi ña ki'in yo ku'va yi chi'in ñu'ú, ikan nde'o tuva ya'a ga va'a yi. Va ka'nuga kùu ma ña chìnuni yo kua ma oro ikan, vati ma oro ni keta kivi ña ni naa yi. Yakan va ora ki'in ma Ndioo ku'va ma ña chìnuni ndo ni ku'va ra kuenda tu ndichaga ña chìnuni ndo kua ma oro ikan, ta ni jaka'nu ra ndo ta tiñu'u ra ndo ta ka'an ra ña kùu ndo ndian ya'a tacha ora na kichaa ndiko ma Racha'nu Jesucristu.

8 Ndyo'o ya'a ga kùuni ndo nde'e ndo ma Jesucristu, vaji takä'an nde'e ndo ra chi'in tinuu ndo. Ta vitin ya'a chìnuni ndo tu'un ra, vaji töve ndè'e ndo ra, ta nduva'a kuii ka'nu kùu ma ña chìsii ndo, vaji kùuni ndo ka'an ndo iin tu'un cha'a' ña ya'a ga chìsii ndo va töve nani'i ndo najakua ka'an ndo yi, ti iin ña ya'a ga ka'nu kùu yi, 9 ña ndyo'o cha kua nàta'an ndo ña kàkú ma anima ndo, jà'a ña chìnuni ndo tu'un ra.

10 Ma tatiempu ga niku, ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, kua'a' nuu jākua'a ndra ta nānduku tu'un ndra ña kùuni ndra koto kachin ndra cha'a' ma ña ni kakú yo i'ya, ta juuni kā'an ndra cha'a' ma ñamani Ndioo ña chà'a ra nuu yo vitin, 11 ti kūuni ndra koto kachin ndra nda kivi ta nda ñivi kùu vi ña jàna'a ma Tati Ií Cristu ña ìyo chi'in ndra ora kātitu'un yi nuu ndra cha'a' naja ni kuu yi ora ni nde'e ji'na Cristu tundo'o, ta naja kua ni kuu yi chi'in ra ora ndotacha ra tiá iti' nuu. 12 Va ma Ndioo jā'a ra ña na koto kachin ndrakan yi ña ma tu'un ña kātitu'un ndra töve kuenda maa ndra kùu yi, vati kuenda ndyo'o kùu yi ma tiempu vitin. Ta vitin juuni ma tu'un i'ya kùu yi ma tu'un ña kàtitu'un ma ndra kēta nuu ndo cha'a' ma tu'un va'a ña naja kua jàkakú Ndioo yo. Ta kàtitu'un ndra yi chi'in ndatu ma Tati Ií Ndioo ña kīchi iti' andivi. Ta ndisaa ma tati va'a ña jàkuu tiñu nuu Ndioo nānduku tu'un na naja kua kuu kutunini na yi.

Ndioo kùuni ra ña na ki'vi yo iti' ya'a ga ií

13 Yakan va na koo tu'va va'a ndo chi'in chinituni ndo cha'a' ma tiñu jà'a ndo, ta na töve ya'a ndu jà'a ndo nï'iin nakuyi. Ta kuatu ndo ma ñamani Ndioo ña ni ku'va ra nuu ndo ora ni kichaa ndiko ma Racha'nu Jesucristu. 14 Ta ndyo'o ña kùu ndo iin ndian kùu se'e Ndioo, ndian ya'a ga jàchi'in ña kà'an ra, na jä'a ndo ma takua chìkan ma kuñu ndo ña ja'a yi, ma takua jā'a ndo ma antea ora takäaga nàkoto ndo ma Ndioo niku. 15 Ma ña ìyo yi ña ja'a ndo kùu yi ña na koo vii ndo chi'in ma Ndioo, ikan na kuu ndo iin ndian ií, ti ma Ndioo ra kā'an chi'in ndo ña na ki'vi ndo ma iti' ra, ti iin ra ya'a ga ií kùu ra. 16 Vati ma tutu Ndioo te'en kà'an yi: “Na kuu ndo iin ndian ya'a ga ií, vati yu'u iin ra ya'a ga ií kùi”, kàti Ndioo.

17 Ta tu ndyo'o kà'an ndo te'en “Tatá”, chi'in ma Ndioo, ra kà'an ña va'a a töve cha'a' ta'ii'iin tiñu jà'a yo. Ta indukuni takan jà'a ra chi'in tandi'i ma ñivi. Yakan va ndava nikuuni ña ja'a ndo, ìyo yi ña tiñu'u ndo ra, ikan na kuu koo vii ndo ma ndisaa kuiya ña ni koo ndo ma ñuñivi i'ya. 18 Vati ma Ndioo kùu ma ra jākakú ndo. Ta töve va'a kùu ma ña nī'i ndo ña kua chīyo ma ndian kūu ñivi ndo ndian chīyo taji'na. Ti ora jākakú Ndioo ndo töve nī ja'a ra yi chi'in ma ndatiñu takua ma oro a plata ti yakan numini ndi'i yi. 19 Vati uvanuu chi'in nií Jesuu kūu yi ña kūu tia'vi ra cha'a' ma ña kāku yo. Ta ma nií Jesuu sōkó juuni maa ra ra' nuu ma Ndioo takua kùu iin mvechala ña töve ìyo nï'iin kuati ta ña töve iin ña meku ndia. 20 Jesuu kùu ma ra kāchin Ndioo kuenda ña jachinu ra ma tiñu i'ya, ma nda ora takä'an tuvi ma ñuñivi i'ya niku. Ta vitin ma kivi nuu ndi'i nia, Ndioo cha jāna'a ra ra nuu ndo kuenda ma ña va'a maa ndo. 21 Cha'a' Jesuu kùu yi ña chìnuni ndo ma tu'un kà'an Ndioo, ta Ndioo kùu ma ra jā'a ña nātaku ndiko ra tañu ma ndian ndií, ta juuni tīñu'u nduva'a kuii ra ra ndia. Ta yakan va ndyo'o endeeni ndàtu ndo ma ña ni ni'i ndo jà'a ma Ndioo ta endeeni chìnuni ndo ma ña kà'an ra ndia.

22 Ta vitin ndyo'o, cha jānandoo ndo ndo cha'a' ña jàchi'in ndo ma tu'un ndaa ña nī'i ndo nuu Ndioo jà'a ma Tati Ií ra, ikan na kuuni va'a ndo nde'e ndo ma ndian yani ndo ta na këña'a ndo na. Kàti̱ chi'in ndo ña ìyo yi ña kuuni va'a ndo nde'e ndo ta'an ndo chi'in ndisaa kuii ma anima ndo. 23 Va ndyo'o cha kāku chaa ndiko ndo vitin, va na tüva se'e ñivini kùu ndo ña chani kuvi na takua ta'an chi'in chiti yutun töve va'a, ti ndyo'o kāku ndo va chi'in tu'un Ndioo, ti ma tu'un ikan endeeni ìyo yi ta töve chì'í yi. 24 Ti ma tu'un Ndioo te'en kà'an yi:

Tandi'i ma ñivi ìyo ñuñivi kùu na takua kùu iin ku'u,

ta ma ña ka'nu ñivi kùu takua ka'nu ma ita ña ìyo nuu ma ku'u.

Ma ku'u, chaa ora nàtii yi, ta ma ita xii yi.

25 Vati ma tu'un ma Racha'nu Ndioo ìyo yi endeeni.

Takan kà'an yi.

Ta ma tu'un i'ya kùu ma tu'un va'a Ndioo ña kàtitu'un ndi nuu ndo.

2

Ma ñuu chaa ña kùu ma ñuu Ndioo

1 Yakan va na jaña ndo ma tandi'i ma ña töve va'a ña jà'a ndo, takua tandi'i tu'un ña jànda'viña'a ndo chi'in ta'an ndo. Ta na jaña ndo ña kà'an ndo chi'in uvi nuu kua chànini ndo, chi'in ma ña xaani ndo nde'e ndo inga ñivi. Ta juuni na jaña ndo ma tu'un vata ña ya'a ga siini ndo kà'an ndo. 2 Takua kùu ndiakuati já kàku, ta takan na nanduku ndo ma uvanuu ma tu'un Ndioo takua nànduku yi uvanuu ma lechi ndika ma'á yi, ikan na kuu kua'nu yi jà'a ra', ti tu'un ikan jà'a yi ña kua'nu ndo ta ni'i ndo nuu kakú ndo nuu ma kuati, 3 tuva ndicha ña chaa va'a ndo koto ndo ña ma Racha'nu Ndioo iin ra ndicha va'a kùu ra.

Jesuu kùu ra takua kùu iin yuu ndito

4 Na jayatin ndo ndo nuu ma Racha'nu Jesuu, ra kùu takua kùu iin yuu ndito. Ma ñivi ìyo ñuñivi na töve nī kuuni na nde'e na ra, va jāña na ra niku; va kuenda Ndioo iin yuu ña kāchin ra kùu Jesuu, vati iin ra nduva'a kuii ka'nu kùu ra kuenda ra. 5 Ta ndyo'o juuni kùu ndo takua kùu yuu ndito. Na ku'va ndo ña na kuàtiñu ma Ndioo ndo, ta na ku'va ndo ña na ja'a ra, na kuu ndo ma takua kuu veñu'u ra, ta juuni na kuu ndo sutu ií ra, ta cha'a' Jesucristu kùu yi ña kùu sokó ndo ña ya'a ií kuenda Ndioo. Ta juuni cha'a' ra kùu yi ña Ndioo ni ka'an ra ña chàta'ani ra ma ña jà'a ndo ndia. 6 Vati ma tutu Ndioo juuni kà'an yi te'en cha'a' yi:

Yu'u kùu ra kànindii̱ ma ñuu Sión iin yuu nunuu,

ta yuu ikan kùu yi iin yuu kāchi̱n ta ya'a vii ta ka'nu kuendai,

ta ma ndian chìnuni ma tu'un kà'an ra,

töve ni kukanuu kùuni na cha'a' ra.

Takan kà'an ma tutu Ndioo.

7 Kùuni̱ ka'in chi'in ndyo'o ndian chìnuni tu'un ra, ti ma yuu kānindii ma Ndioo ikan iin ña ya'a vii ta ka'nu kùu yi kuenda ndo, va kuenda inga ndian töve chìnuni, juuni jàchinu na ma takua kà'an ma tutu Ndioo ma nuu kà'an yi te'en:

Ma yuu ña töve nī kuuni ma ndra kùu labañi ti'i ndra ma cha'a' ma ve'e,

ndākuu yi iin yuu nunuu ña ka'nu ga.

8 Ta juuni te'en kà'an ma inga tu'un ña ndiso ma nuu tutu Ndioo ndia:

Ma yuu i'ya jà'a yi ña na nduva ma ñivi,

ta juuni jà'a yi ña na kati'i na yi ndia,

kàti yi.

Va kàti'i ndisaa ndiakan yi cha'a' ña töve jàchi'in na ma tu'un Ndioo, ta ndicha kuii ña Ndioo tāchi ra ña takan ni kuu yi kuenda na ndia.

9 Va ndyo'o kùu ndo ñivi kāchin Ndioo, ta kùu ndo sutu ña jà'a ndo tiñu kuenda ma ra kùu rey, ta juuni kùu ndo iin ñuu nduva'a kuii ií, ta kùu ndo iin ñuu ña ìyo kuenda ma Racha'nu Ndioo. Ta takan kùu ndo, ikan na katitu'un ndo ma tiñu ya'a ga vii ta ka'nu ña jà'a ra nuu ma ñivi, ti Ndioo kùu ma ra jā'a ña jàña ndo ma iti' naa ña töve va'a ña kàchika ndo, ta tī'i ra ndo ma iti' ndichin. Ta ma iti' ikan, iin iti' ya'a ga tacha ta vii kùu yi. 10 Ndyo'o töve ìyo ti'vi ndo ma takua kùu iin ñuuni niku, va vitin kùu ndo iin ñuu ña kùu ñuu Ndioo. Ta tatiempu yöve ñivi ña kùnda'vini Ndioo kùu ndo niku, va vitin ndian kùnda'vini Ndioo kùu ndo.

Na ja'a ndo tiñu ma takua kùuni Ndioo, ikan na kuu koo vii ndo ma ñuñivi i'ya

11 Ndyo'o yani ndian ya'a ga kùuni nde'i, jànini̱ ndo takua kùu ndian kichi inga ñuu, ndian töva ìyo kuenda ma ña kini ña ìyo ma ñuñivi i'ya. Yakan va na kü'vaga ndo ña na ka'nda ma kuñu ndo tiñu nuu ndo ña kùuni maa yi, ti ma kuñu yo endee kànita'an yi cha'a' ma maa ña kuuni maa yi ja'a yi. 12 Na vii koo ndo chi'in ma ndian töve chìnuni, ikan takan vaji tiso na kuati chata ndo ña ndian kini kùu ndo, va ora ni nde'e na ma ña va'a jà'a ndo, ni jaka'nu na ma Ndioo cha'a' ndo, ma ora ni keta ma kivi ña ni jandondaa Ndioo ma kuati yo.

13 Cha'a' ma Racha'nu Jesuu kùu yi ña kà'in chi'in ndo ña na ndaki'in ndo ña jàchi'in ndo ma tiñu ña kà'an ndisaa ndian kuxini ñuu ñuñivi, takua kùu iin ra rey ra chà'nda tiñu ñuu ka'nu, 14 a ndian kùu takua kùu kuvienu, ti ma ndian kuvienu kùu na ndian tāchi ma rey nuu ndo ña na jande'e na tundo'o ma ndian jà'a tiñu kini, ta na tiñu'u va'a na ma ñivi jà'a tiñu va'a. 15 Vati ma Ndioo kùuni ra ña na ja'a ndo ma ña va'a, ikan na kuu jakutaxin ndo ma tu'un yu'u ma ndian kini ña töve kùtunini, ndian kà'an chata ndo.

16 Na vii kakunuu ndo takua chàkunuu yo nuu nuna, ta ja'a ndo ma ña va'a, va tu chàkuu nuna ndo, na kuätiñu ndo yi cha'a' ña xe'e kùu yi ta ja'a ndo ma ña töve va'a. Yakan va ìyo yi ña kuàtiñu ndo ma iti' va'a ta nuna ikan, cha'a' ña kùu ndo ndian musu ma Racha'nu Ndioo. 17 Na tiñu'u va'a ndo tandi'i ñivi, ta na kuuni va'a ndo nde'e ndo ma ndian yani ndo ndian chìnuni, ta na tiñu'u ndo ma Racha'nu Ndioo, ta na tiñu'u ndo ma ra kùu rey, ra chà'nda tiñu nuu ndo ndia.

Cha'a' ma tiñu ìyo yi ña ja'a ma ndian kùu musu

18 Ndyo'o ndian kùu musu, na jachi'in ndo ta tiñu'u ndo ma ña kà'an ma ndian kùu chito'o ndo, va töve ivaa chi'in ma ndian va'ani chànini a chi'in ma ndian vii jà'a chi'in ndo, vati juuni na tiñu'u ndo ma ndian xaani nde'e na ndo ndia. 19 Ta Ndioo ya'a chìsii ra chi'in ndo tu jàchinu ndo jà'a ndo ma takua kùuni ra, ta kùndeeni ndo ora jande'e ma chito'o ndo tundo'o ndo, vaji töve va'a ma ña jà'a ra chi'in ndo. 20 Va tu ndyo'o ja'a ndo ma iin tiñu töve va'a, ta cha'a' yakan kùu yi ña jànde'e ma chito'o ndo tundo'o ndo a kàni ra ndo cha'a' yi, ¿niyi kùu ma ña va'a ña ni ni'i ndo tuva ya'a ga jàndeeni ndo yi?, kùuni ndo. Vati tu nde'e ndo iin tundo'o cha'a' ma ña va'a jà'a ndo, ta nduva'a kuii jàndeeni ndo yi, yakan kùu ña jàsii ma Ndioo. 21 Vati cha'a' tiñu ikan kùu yi ña kāna Ndioo ndo, vati takua indukuni ikan, Cristu ndē'e ra tundo'o cha'a' ndo, ta takan jāna'a ra nuu ndo iti' va'a, ikan na tandikun ndo ku'un ndo chata ra.

22 Ti Cristu na töve nī ja'a ra nï'iin kuati,

ta na töve nī keña'a ra nï'iin ñivi ndia.

23 Ma Jesuu ora kà'an ti'ini ma ñivi chata ra, na töve kà'an ti'ini ra chata na ndia, ta ora jànde'e na tundo'o ra, na töve kà'an xaan ra nuu ma ndian jà'a takan chi'in ra ndia. Ti ma ña jà'a ra kùu yi ña kā'an ra chi'in Ndiooni, ta chīnuni ra ti iin ra ndaa kùu Ndioo, ra jàkutuni kuati jà'a ma ñivi. 24 Juuni ma Jesuu kùu ra ña ndiso ra ma kuati yo, ta ndākoo ra tandi'i yi nuu ma kruu ma ora chī'í ra, ikan na naa ndisaa ma kuati ña jà'a yo, ta kuu koo ndaa yo. Ma Jesuu ndē'e ra tundo'o ta tākue'e ra cha'a' ma kuati yo, ikan na kuu nda'a yo. 25 Vati ndyo'o ma antea niku endee kāchika ndita ndo ta kuànaa ndo ma tava ta'an iin mvechala ña ndakuu ku'u ri, va vitin cha chīkoni'i ndiko ndo ta kī'vi ndo iti' Jesucristu, ti rakan kùu ma pato ndo, ra jàkuenda ma anima ndo.

3

Naja kua ìyo yi ña koo ma ndian cha tānda'a

1 Yakan va ndyo'o ñivi ña'a ndian cha tānda'a, na tiñu'u ndo ta jachi'in ndo ma ra kùu ii ndo, ikan vaji tu ìyo ma ndra töve chìnuni ma tu'un Ndioo, nde'o tu kùu jandomani ndo ndra na ki'vi ndra iti' ra. Töve chiniñu'u ndo kà'an ndo nï'iin tu'un, va kùu jakanaa ndo anima ndra ora nde'e ndra naja kua kùu ndo, 2 tuva na nde'e ndra ña ñivi iñu'u kùu ndo ña cha jānandoo Ndioo ndo. 3 Na töve ña'a vii kùu ndo jà'a ma ña ìyo iti' chata ndo nuu kùu nde'o takua kùu ña jàndova'a ndo ma ixi xini ndo chi'in kua'a' ña chù'ni ndo yi ora tì'i ndo kuika yi, ta takua jàkutu ndo kua'a' nuu oro ña ti'i ndo so'o ndo, sukun ndo ta sukun nda'a ndo chi'in ja'ma ya'a tacha ña ya'vi ndaa ña chàku'un ndo ndia, 4 ti ma ña ka'nu ga kùu ma ña ìyo iti' tichi anima ndo, ti ikan kùu nuu nàkanini ndo naja kua kùu koo vii ndo ta vita anima chi'in ñivi, ta nï'iin ñivi küu janaa na yi a kindaa na yi nuu ndo. Ta ma ña vii i'ya ya'a ga ìyo kuenda yi nuu Ndioo. 5 Ti ma tatiempu niku, takan chāku'un ma ñivi ña'a kū'ií jā'a Ndioo niku ti chìnuni vi ma tu'un ra, ta tandi'i ma ñivi ña'a ikan, vii jāchi'in ta'ii'iin vi nuu ii vi. 6 Takan jā'a ma ña nàni Sara, ña jāchi'an ma ña kà'an ma Abraham, ta ya'a ga iñu'an ora kā'an ña te'en chi'in ra: “Yo'o kùu ma racha'nui.” Ta ndyo'o ñivi ña'a, ni chaa ndo kuu ndo ma takua kùu iin se'an vitin, tuva ja'a ndo ma ña va'a ta töve yu'vi ndo nde'e ndo nï'iin nakuyi.

7 Ta takani ndyo'o ndra kùu ii ma ñivi ña'a, na kutunini va'a ndo kua koo vii ndo indukuni ndo chi'in ñasi'i ndo. Ta na iñu'u va'a koo ndo chi'in vi cha'a' ña ya'a ga ika kùu vi, va juuni kùu vi iin ndian nì'i vi ma ñamani Ndioo takua nì'i ndyo'o yi ña chà'a ra ña na koo va'a ndo chi'in ra. Na ja'a ndo ma tandi'i ma ña kà'in i'ya, ikan nï'iin nakuyi na jätañu yi nuu ndo ma ora kà'an ndo chi'in ma Ndioo.

Ma tundo'o ña ndè'o cha'a' ma ña jà'a yo ma ña va'a

8 Iin tu'un ka'nu kùuni̱ ka'in chi'in ndo: na koo vii ndo chi'in iin nuuni kua chànini ndo, ta na kunda'vini ndo nde'e ndo ma juuni maa ndo chi'in ma inga na ndia, ta na kuuni va'a ndo nde'e ndo ma ta'an ndo, ta tiñu'u ndo na, ta vita koo anima ndo chi'in na ndia. 9 Tu ìyo ma ndian töve va'a jà'a na chi'in ndo, na töve ìyo yi ña ja'a ndo indukuni ma takua jà'a na, ta tu ìyo ma ndian kà'an ti'ini chata ndo, juuni na töve ìyo yi ña ka'an ti'ini ndo chata na ndia. Ma ña ìyo yi ña ja'a ndo kùu yi ña na ja'ií ndo ma nuu na, vati ma Ndioo ndāki'in ra ndo ña na kuu ndo ma ñivi ra, ti ni ku'va ra ma ndatu nuu ndo ta ni ja'ií ra ndo ndia. 10 Ti te'en kà'an ma tu'un ra:

Ma nda ndian nikuuni ña kùuni na koo va'a ma ñuñivi i'ya,

ta kùuni na koo siini na kua'a' kivi,

ìyo yi ña na kumi va'a na ma yaa na koto kàti'ini yi,

ta na töve ìyo yi ña ka'an na nï'iin tu'un töve va'a chi'in tu'un vata ndia.

11 Ma ña ìyo yi ña ja'a na kùu yi ña na jaxiin na na nuu ma ña töve va'a,

ta na ja'a na ma ña va'a,

ta na nanduku na naja kua koo vii na chi'in ta'an na

ta na tandikun na chata yi ndia.

12 Vati ma Ndioo kùmi ra ma ndian jà'a ma ña ndaa

ta taso'o ra na ora kà'an na chi'in ra,

va ma ndian töve va'a jà'a,

Ndioo töve jàchi'in ra ma ña kà'an na.

13 ¿Yo ni kuu ma ndian ni jande'e ma tundo'o ndo, tuva nani ora endeeni jà'a ndo ma ña va'a?, kùuni ndo. 14 Vati, vaji ndè'e ndo tundo'o cha'a' ma tiñu ndaa jà'a ndo, ya'a ga sii ni kuuni ndo tuva jà'a ndo takan. Yakan va na töve ìyo yi ña ndasii ndo nde'e ndo ma nda ndian ni kuuni, ta na yü'vi ndo ndia. 15 Ma ña ìyo yi ña ja'a ndo kùu ña na tiñu'u ndo ma Jesuu, ta na ku'va ndo ña kùu ra ma chito'o ndo nani kivi. Na koo yati va'a ndo kàtitu'un ndo ma iin tu'un ndaa nuu ma ndian chìkatu'un nuu ndo, niyi kuu ma ña ndàtu ndo nuu Ndioo cha'a' ña chìnuni ndo tu'un Cristu. Ta ora kàtitu'un ndo takan chi'in na ìyo yi ña ka'an ndo vii chi'in na ta na tiñu'u ndo na ndia. 16 Na ja'a va'a ndo ma tiñu jà'a ndo ta na koo vii ndo chi'in ma chinituni ndo, ta ma ndian kà'an ti'ini chata ndo ña kùu ndo ndian jàtiñu va'a kuenda Cristu, ndiakan kukanuuni na cha'a' ma tu'un kà'an na chata ndo. 17 Va'a ga ña ndè'o ma tundo'o cha'a' ma ña va'a jà'a yo, tuva takan kùuni ma Ndioo, kua cha'a' ma ña töve va'a.

18 Vati ma Jesuu kùu ra ña ndē'e ra ma tundo'o ta chī'í ra cha'a' ma kuati yo niku, va iin cha'ani kūu yi kuenda ndisaa tiempu. Ma Jesuu iin ra ndaa kùu ra, ta ndē'e ra ma tundo'o cha'a' tandi'i yo vaji töve ndian ndaa kùu yo, ikan na kundaka ra yo nuu Ndioo. Ndicha ña chī'í ma kuñu ra, va nātaku ndiko ra inga cha'a' jā'a ma Tati Ií Ndioo. 19 Ta chi'in ma Tati Ií ra chāka'an ra chi'in ma tati ka'ìin tichi vekaa ta jāna'a ra nuu na ndia. 20 Tandi'i ma ndia'ya kùu ma ndian töve nī jachi'in ma tiñu kā'an ma Noé ma ora chīyo ra ñuñivi niku. Ma ora ikan ndātu ma Ndioo kueeni va'ani ma ñivi ma ora jāva'a Noé ma varku niku. Ta töve kākú kua'a' ñivi ma tiempu ikan, va una ta'ani na kākú ora ndāa tañu'u jà'a savi ma ñuñivi. 21 Ta ma takuii ikan kùu ra' iin ña jàna'a ña kùu kunduta yo chi'in ra', ta kùu kakú yo vitin. Ma ña kùnduta yo töve kùuni yi ka'an yi ña na kindaa tandi'i ma ña meku ña ìyo ma kuñu yo, va jàna'a yi ña na kuu ndakan yo ña na ku'va ma Ndioo iin chinituni va'a nuu yo, ta na jakakú ra yo cha'a' ña nātaku ndiko ma Jesucristu. 22 Ti rakan kùu ma ra ndāa kuà'an ma iti' andivi ta nàndi ra ma iti' chiyo kua'a ma Ndioo, ti rakan juuni kùu ra ma ra chà'nda tiñu nuu ma tandi'i tati va'a jà'a tiñu nuu Ndioo, chi'in nuu ma inga ndian chà'nda tiñu chi'in nuu tandi'i ndatu ndia.

4

Na jakuu yo ma tiñu nuu ma ta'an yo ma takua chā'a ma Ndioo ña na ja'a yo, ikan na kichi sii kùuni ra chi'in yo

1 Yakan va takua ndē'e ma Jesuu tundo'o chi'in kuñu ra niku, juuni ndyo'o ìyo yi ña kutu'va ndo, ikan na koo va'a ndo ora nde'e ndo tundo'o ndia, takua ndē'e ra yi. Vati ma nda ndian ni kùuni ndè'e ma tundo'o chi'in ma kuñu na, kùuni yi ka'an yi ña cha ndākoo na ña jà'a na kuati. 2 Ta takan ni koo na ndisaa kivi ñuñivi i'ya ña kumani kuenda na, ti koo na va kuenda ma ña kùuni ma Ndiooni, ta töve kuenda ma ña töve va'a kua kùuni maa ñivini. 3 Vati cha ya'a kua'a' kivi ña indukuni jā'a ndo ma takua jà'a ma ndian töve chìnuni, ti ya'aga chàta'ani na ja'a na ma ña kùuni maa na, takua kùu ña kì'vi na chi'in nda ña'a ni kùuni ta inga ma ña töve va'a, ta nduva'a kuii chì'i na ndixi nani kivi, ta ya'a ga chàta'ani na kakunuu na ma nuu ìyo vikoni, ta chàchi na ma niyi kùuni maa na, ta ya'a ga kini jà'a na ña jàka'nu na ma yutun ií ña jā'a ma ñivini chi'in nda'a' na. 4 Ta vitin ndyo'o cha'a' ña cha ndākoo ndo chàkunuu ndo chi'in ndiakan ma tichi nani nuu kuati ña kì'vi na. Yakan va töve va'a nàkanini na cha'a' ña töva chàkunuu ndo chi'in na, ta kà'an ndaa na chata ndo vitin. 5 Va tandi'i ma ndiakan ìyo yi ña ku'va na kuenda ndisaa ña jà'a na nuu Ndioo, ta Ndioo ni jakutunini ra ma kuati na, ti ìyo tu'va ra ña jakutunini ra ma kuati ndisaa ñivi ndito ta ndisaa ndian cha chī'í ndia. 6 Vati nuu ma ndian cha chī'í cha kātitu'un ma Jesuu ma tu'un Ndioo nuu na niku, ikan na kuu jakutunini Ndioo na takua takani jà'a ra chi'in ñivi, ikan na kuvi ma kuñu ndian ìyo ñuñivi, va juuni na kuu koo ndito ma anima na takua ìyo ndito Racha'nu Ndioo.

7 Chani kuyatin chaa ma kivi ña ni ndi'i ndisaa nakuyi. Yakan va na koo kachin chi'in chinituni ndo ta töve ya'a ndu ja'a ndo nï'iin nakuyi, ikan na kuu koo tu'va va'a ndo kà'an ndo chi'in Ndioo. 8 Ma tiñu ka'nu ga ña kà'in chi'in ndo kùu yi ña na kuuni va'a ndo nde'e ndo ta'an ndo, ti tu kuuni yo nde'o inga ñivi, töve ndetiñu kuenda janaa yo ma kua'a' kuati na. 9 Na chaa va'a ma ñivi ma ve'e ndo jà'a ndo tuva kuànde'e na ma nuu ìyo ndo, ta na kä'an ndaa ndo chata na. 10 Ta takua Ndioo cha chā'a ra ta'ii'iin ndatu ka'nu nuu ta'ii'iin ndo, na jatiñu va'a ndo yi chi'in ta'an ndo, takua kùu ndo ndian jàtiñu va'a kuenda Ndioo chi'in ndisaa nuu ma ñamani ña nī'i ndo jà'a ra. 11 Tu ìyo ma nda ndian kà'an nuu ñivi, na ka'an na takua iin ndian kà'an ma tu'un yu'u Ndioo. Ta tu ìyo nda ndian chà'a iin tiñu, na ku'va na yi chi'in ndisaa kuii ma tundeeni ña chā'a ma Ndioo nuu na. Ta tandi'i ma tiñu jà'a ndo na ja'a va'a ndo yi, ta takan kuu jaka'nu ndo ma Ndioo cha'a' ma Jesuu. Ti rakan kùu ma ra ya'a ga ìyo ndatu ta ya'a ga ka'nu kùu ra. Ta takan na kuu yi endeeni. Amén.

Ndè'o tundo'o cha'a' ña chìnuni yo ma tu'un cha'a' ma Jesuu

12 Ndyo'o yani, ndian ya'a kùuni̱ nde'i, na töve ìyo yi ña na yu'vi ndo, tuva ya'a ga ndetiñu ma ku'va ña tà'an ndo. Ta juuni na töve ìyo yi ña nakanini ndo ña nuu uvanuu ndyo'oni kùu yi takan ndia. 13 Ma ña ìyo yi ña ja'a ndo kùu ña na sii kùuni ndo cha'a' ña nde'e ndo tundo'o, ti kùu ndo ndian chìnuni tu'un Cristu, ikan na nduva'a kuii sii kuuni ndo ora nde'e ndo ra, ña ra ya'a tacha kùu ra ma ora ni kichaa ndiko ra ma ñuñivi i'ya. 14 Tu ìyo ma ndian kà'an ti'ini chata ndo cha'a' ña kùu ndo ndian chìnuni tu'un Cristu, na sii kuuni ndo, ti ma Tati Ií Ndioo ña ya'a tacha endeeni ìyo yi chi'in ndo. 15 Ta tu ìyo nda ndyo'o ndè'e ndo tundo'o, töve ìyo yi ña kuu yi cha'a' ña chà'ni ndo ndií ta ni cha'a' ña kùu ndo ndian su'u, ta juuni töve cha'a' ña kùu ndo ndian kì'vi ta koto ndo tiñu ña jà'a inga ñivi ña töve ìyo yi ña koto ndo ndia. 16 Ta tu ndè'e ndo tundo'o cha'a' ña kùu ndo ndian chìnuni tu'un Cristu, na töve ìyo yi ña kukanuu ndo, ti ma ña ìyo yi ña ja'a ndo kùu yi ña na jaka'nu ndo ma Ndioo cha'a' ña kùu ndo ñivi Cristu. 17 Ti cha kèta ma kivi ña Ndioo ni kicha'a ra jakutunini ra ma ndian chìnuni ma tu'un ra. Ta tu ja'a ra takan chi'in yo, ¿naja kua ìyo yi ña ni ta'an ma ndian töve jàchi'in ma tu'un va'a ña kà'an ra?, kùuni ndo.

18 Ta tu ndetiñu ña kakú ma ñivi ndaa jà'a ra, kùuni ndo,

¿niyi ìyo yi ña ni ta'an ma ndian töve va'a chi'in ma ndian jà'a kuati?, tuva takan chànini ndo.

19 Yakan va tu nde'e ñivi tundo'o cha'a' ña kua kùuni Ndioo ña na kùu yi, na ja'a na ma ña va'a ta na endeeni na ku'va na ma anima na nuu nda'a' Ndioo, ra jā'a ña tūvi na. Ti rakan ndisaa tiempu jàchinu ra ma tu'un kà'an ra.

5

Nuu chùndayu'u Petu' ma ndian chìnuni

1 Vitin kùuni̱ kundayu'i ma ndracha'nu, ndra ìyo tañu ndo. Yu'u juuni racha'nu kùi, ma takua kùu ma ndracha'nu ikan. Ta yu'u kùi iin ra ña cha ndē'e naja kua kūu yi ña ma Racha'nu Cristu ndē'e ra tundo'o niku. Ta juuni kùi iin ra ni ni'i tundeeni ña ni ku'va ma Ndioo nui, takua indukuni ni ni'i inga ñivi yi tiá iti' nuu ndia. 2 Ndyo'o ndracha'nu, na jakuenda va'a ndo ma ndian kùu ma takua kùu ma mvechala jàna Ndioo, ti juuni Ndioo chā'a ra nuu ndo ña na kumi kuenda va'a ndo ma ndiakan. Va töve ìyo yi ña ja'a ndo ma tiñu ikan cha'a' tu janini Ndioo ndo ña na ja'a ndo yi, va na ja'a ndo yi cha'a' kua kùuni maa ndo ja'a ndo yi, ti takan kùuni Ndioo ña na ja'a ndo. Ta na jä'a ndo ma tiñu ikan kuenda ña ya'a kùuni ndo jakanaa ndo xu'un' cha'a yi, va'a ga ña na ja'a ndo yi chi'in anima ndo cha'a' ña kùuni ndo ja'a ndo yi. 3 Va na jä'a ndo ma tiñu ikan tuva chànini ndo ña kùu ndo ma chito'o ma ñivi ikan ña chā'a Ndioo nuu ndo ña jàkuenda ndo, ti ma chito'o na kùu Ndioo. Yakan va ìyo yi ña kuu ndo ma ndian ja'a va'a ma ña kùuni Ndioo, ikan na nde'e ma inga na naja kua ìyo yi ña kuu na ndia. 4 Yakan va ora keta ma ra kùu pato ndicha, ndyo'o ni ni'i ndo ma iin ta'vi ña kùu korona ya'a nduva'a kuii ka'nu. Ta yakan na töve ni kuu yi takua kùu iin korona nde've ña chùndi xini nda ndian ni kùuni ña kūva'a chi'in nda'a' numa ta natii yi. 5 Ta indukuni ndyo'o ndrayoko, kùuni̱ kundayu'i ndo ña na jachi'in ndo tu'un ña kà'an ma ndracha'nu kùxini nuu ma ndian chìnuni chi'in ndo. Tandi'i ndo ìyo yi ña jachi'in ndo yi chi'in ta'an ndo, ta vitani kùuni anima ndo ora ja'a ndo yi, ti:

Ndioo na töve tìndee ra ma ndian ya'aga jatayi kùuni,

va tìndee ra ma ndian vita kùuni anima chi'in ma ñamani ra.

6 Yakan va na ndovita kùuni ndo ta na jändo induku ndo ndo chi'in ma Ndioo, ti ma Ndioo ya'a ga ìyo ndatu ra, ikan na ja'a ra ña iin ndian ya'a ga va'a kùu ndo, ta kani'i ra ndo nda'a' ma ndian töve chìnuni tu'un ra. 7 Na ndakoo ndo nda'a' ra tandi'i ma ña nàkanini ndo, vati rakan nduva'a kuii kùmi kuenda ra ndo. 8 Na töve ya'a ndu ja'a ndo ma ña ìyo yi ña ja'a ndo, ta na koo tu'va ndo, vati ma kui'na ña nàkoto ndo, chàkunuán' takua chàkunuu iin ii'ii, ta endee nda'yuán' takua jà'a ri ndia, ti chàkunuán' ña nandukuán' iin ña kùu kachan'. 9 Na kï'vi ndo ma tiñu ña kùunián' ña ki'vi ndo, ta na ndäkoo ndo ña chìnuni ndo ma tu'un Ndioo, vati cha chìto va'a ndo ti tandi'i ma ndian chìnuni ìyo ma ñuñivi i'ya nduva'a ndè'e na ma tundo'o ma indukuni kua maa ndo. 10 Va ora cha ya'a ndio ña ndē'e ndo ma tundo'o tia tiempuni, Ndioo kùu ma ra chà'a kua'a' ñamani nuu ndo ta kāna ra ndo, ta ni ja'a ra ña na koo ndaa va'a ndo. Ta na töve ni ndakoo ndo ma ña chìnuni ndo, ta ni ku'va ra ña na koo tundeeni ra chi'in ndo ndia. Juuni ma Ndioo ni ja'a ra ña na ndo'iin yo chi'in Jesucristu endeeni iti' andivi nuu tacha ra. 11 Yakan va na jaka'nu ndo ra, ti rakan kùu ma ra ìyo kua'a' ndatu ka'nu endeeni. Ta takan na kuu yi. Amén.

Cha'a' nuu ndi'i nia kàña'a Petu' chi'in ma ñivi

12 Nda'a' Silvanu, ra kuuni̱ ña kùu ra iin ra yani̱, ra ya'a ga ndaa, tàchi̱ ma tutu i'ya, ta kùuni̱ kundaa yu'i ndo, ta na chinuni va'a ndo tu'un Cristu, ti ma ña ií ña nī'i ndo kùu yi iin ku'va ndicha ña kà'an yi ña ya'a ga kùuni Ndioo nde'e ra ndo. Yakan va, ¡na tandikun ndo ku'un ndo chata Cristu, ti rakan ya'a ga kùuni ra nde'e ra ndo! 13 Ma ndian chìnuni tu'un Jesuu ìyo ñuu Babilonia, ndian kāchin Ndioo indukuni kua ndyo'o, tāchi na saludu nuu ndo. Ta Marku, ra kùuni nde'i takua kùu ndicha kuii iin rase'i juuni tàchi ra saludu nuu ndo ndia. 14 Ta na kaña'a ndo chi'in ta'an ndo ta na tutu ndo ma sitin na cha'a' ña ya'a ga kùuni ndo nde'e ndo na.

Na koo vii ndisaa ndo, ndian chìnuni tu'un ma Cristu. Takan na kuu yi. Amén.

Tutu Petu' Uvi

1

2

3

Tutu uvi ña tāchi racha'nu Petu'

1

Petu' kàña'a ra chi'in ndisaa ma ndian chìnuni

1 Yu'u ra nàni Simón Petu', kùi iin ra jà'a tiñu ta ra kùu tatun Jesucristu, tài ma tutu i'ya kuenda ndo, vati Racha'nu Jesucristu, ra kùu Ndioo yo ña jàkakú yo, kùu ra iin ra jà'a ña ndakuu ndaa ma ñivi, ti chà'a ra ña kùu ndo ndian ya'a ga vii chìnuni ndo ma tu'un ra ma juuni ma takua chā'a ra ña chìnuni ndi yi ndia. 2 Ta na ndokua'a ma ñamani Ndioo chi'in ndo, ta na koo vii ndo chi'in ra cha'a' ma ña nàkoto ndo ma Racha'nu Ndioo chi'in Racha'nu Jesuu ra kùu chito'o yo.

Naja kua ìyo ma ñivi chìnuni tu'un Ndioo

3 Cha'a' ña ya'a ka'nu kùu ndatu ma Ndioo kùu yi ña cha nī'o tandi'i ma ña chìniñu'u yo nuu ra, ikan na kuu koo ndito yo takua kùuni ra, ta na kuu ndakuu yo ndian ií kuenda ra. Ta takani kùu yi ña cha nī'o ndisaa yakan cha'a' ña nàkoto yo Ndioo, ta kāchin ra yo cha'a' ña iin ra ya'aga ka'nu kùu ra, ta cha'a' ña ya'aga ìyo tundeeni ra chi'in yo ndia. 4 Cha'a' ma tu'un i'ya kùu yi ña Ndioo chā'a ra tu'un ra nuu yo, ta yakan ti ya'a ga ka'nu yi ta ya'a ga ìyo kuenda yi. Ta cha'a' ma tu'un ka'nu i'ya ña Ndioo chā'a ra nuu ndo ña kuu chaa ndo nuu ni'i ndo koo ndo takua ìyo ra, ta juuni ni jakakú ra ndo nuu ni jandi'i na ndo, takua ni ta'an ma ndian ìyo ñuñivi cha'a' ña ya'a chàta'ani na jà'a na ma ña kini.

5 Yakan va vitin kùu ndo ndian chìnuni tu'un ra. Ta na ja'a ndo chi'in ndisaa ma tundeeni ndo ña ku'un ndo iti' nuu cha'a' ma ña chìnuni ndo chi'in ña kùu ndo ndian va'a ndia. Ta takan kùu yi ña ku'un ndo tiaga iti' nuu cha'a' ña kùu ndo ndian va'a chi'in ma ña nàkoto ndo niyi kùuni Ndioo ndia. 6 Ta takan kùu yi ña ku'un ndo tiaga iti' nuu cha'a' ma ña nàkoto ndo niyi kùuni Ndioo chi'in ma ña töve ya'a ndu jà'a ndo ma ña chàta'ani ma kuñu ndo ja'a yi. Ta takan kùu yi ña ku'un ndo tiaga iti' nuu cha'a' ma ña töve ya'a ndu ja'a ndo chi'in ma ña jàndeeni ndo ña ndè'e ndo tundo'o. Ta takan kùu yi ña ku'un ndo tiaga iti' nuu cha'a' ma ña jàndeeni ndo chi'in ma ña kùu ndo ndian ya'a ií takua kùu Ndioo ndia. 7 Ta takan kùu yi ña ku'un ndo tiaga iti' nuu cha'a' ma ña kùu ndo ndian ií chi'in ma ña ya'a kùuni ndo nde'e ndo ta'an ndo ndian chìnuni. Ta takan kùu yi ña ku'un ndo tiaga iti' nuu cha'a' ña kùuni ndo ta'an ndo chi'in ma ña kùuni ndo nde'e ndo Ndioo chi'in tandi'i ñivi takua jà'a Ndioo.

8 Ta tu ndyo'o jà'a ndo tandi'i ma tu'un i'ya ta kua'nu ndo chi'in yi, ndisaa yakan ni kumi yi ndo, ta töve ni kuu ndo ma ndian töve chàtiñu Ndioo, ti ìyo nda kuenda ndo chi'in ma ña nàkoto kachin va'a ndo ma Racha'nu Jesucristu ra kùu chito'o yo. 9 Ta tu ìyo nda ndyo'o töve jà'a ndo ndisaa ma tu'un i'ya ta töve kua'nu ndo chi'in yi, kùuni yi ka'an yi ña kùu ndo takua kùu ndian kuaá ta kùu ndo ndian töve ndichin va'a nde'e, ti nàani ndo ña Ndioo kùu ma ra jānaa ma kuati ña jā'a ndo iti' chata niku.

10 Yakan va ndyo'o yani, takua cha kāna ma Ndioo ndo ta kāchin ra ndo, na kunumi ndo ña na kutu'va va'a ndo ña kùu ndo ñivi Ndioo ndicha. Tu ja'a ndo ndisaa yakan, endee na töve ni jaña ndo ña chìnuni ndo tu'un Ndioo. 11 Ta tu takan jà'a ndo ya'a sii ni kuuni Ndioo ña ni ku'va ra ki'vi ndo nuu chà'nda ma Racha'nu Jesucristu tiñu endeeni, ta rakan kùu ma chito'o yo ta ma ra jàkakú yo.

12 Yakan va endeeni ni jakuku'uni̱ ndo cha'a' ma tu'un i'ya, vaji cha chìto ndo yi ta na töve jàña ndo ma tu'un ndaa chìnuni ndo vitin. 13 Vati ora juuni kuyanga gai ma ñuñivi i'ya, chànini̱ ti ña ndaa kùu ma ña jà'i ña kuu kundayu'i ndo cha'a' ma tu'un i'ya. 14 Ma Racha'nu chito'o yo Jesucristu cha chā'a ra ña kotoi ña numini ni ndakoi ma tiñu i'ya ti chani kuvi̱ numi kuii ni. 15 Va ni ja'i chi'in ndisaa kuii ma ña ndei ora kuyanga ña takä'an kuvi̱, ikan ora na chaa ña ni nai, kùu kuku'uni ndo yu'u cha'a' ma tu'un i'ya ña chūndayu'i ndo.

Ma ndian ìyo i'ya ndē'e na Jesuu nuu ña ya'a ga tacha ra

16 Ma tu'un ña jàna'a ndi nuu ndo cha'a' ma ndatu Jesuu chi'in cha'a' ña ni kichi ndiko ra ma ñuñivi i'ya, töve iin kuentu ña kīchi ma tichi ma chinituni maani ndi kùu ma ña kà'an ndi, vati ndē'e kachin ndi chi'in tinuu ndi ma Racha'nu chito'o yo Jesuu ta juuni ndē'e ndi ra ora ya'a tacha ra ndia. 17 Vati Jesuu nī'i ra ndatu ra chi'in ma ña iñu'u ra nda'a' Racha'nu Ndioo, ra kùu Tatá yo ora chīni ndi ña ya'a ni'i kà'an ra iti' andivi te'en: “Ra'ya kùu ma ra se'i, ra ya'a ga kùuni nde'i, ta ya'a ga chisii̱ chi'in ra”, kāti Ndioo. 18 Juuni maa ndi chīni ma tu'un ña kā'an ma Ndioo iti' andivi, ma ora ka'ìin ndi ma xini yuku ií chi'in ma Jesuu niku. 19 Yakan va chìto kachin tiaga yo ña ndicha kùu ma tu'un Ndioo ña kà'an ndian kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo. Ta ndyo'o va'ani jà'a ndo ña tàso'o ndo ma tu'un cha'a' Cristu, ti ma tu'un ikan kùu yi kuenda yo takua kùu iin ñu'ú nda'a' ña tìin yi ma nuu naa, ta tìin yi nda kati kundichin takua jà'a ma chele kundichin ña keta ma ora ni tuvinia. Ta cha'a' ma tu'un ikan kùu yi ña jandondichin yi ma anima yo. 20 Va kùuni̱ ña na ki'in kuenda ndo ma tu'un ña ni ka'in i'ya: ña nï'iin ma tu'un ña kà'an ma nuu tutu Ndioo, nï'iin ma ñivi ña kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo na küu ka'an na yi kuenda ka'nuni takua kùuni maa na. 21 Vati nï'iin tu'un Ndioo ña kà'an ndiakan, na töve nī ka'an ndra ma ña kùuni maa ndra, ti ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kā'an ndra mamaa tu'un Ndiooni, ti maa ma Tati Ií Ndioo ña ìyo chi'in ndra kùu yi ña jàna'a yi ma kua ìyo yi ña ka'an ndra.

2

Ma ndra jàna'a tu'un vata

1 Va tatiempu juuni chīyo iin ndra jà'ani ña kùu ndra ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo niku ma ñuu Israel, ta takan ni koo iin ma ndra kùu matru vata kà'an kuenda Ndioo ma tañu ndo iti' nuu ndia. Ma ndrakan xe'eni ni jana'a ndra ma tu'un vata ña jàkanuu yi xini ma ñivi, ta ni ka'an ndra ti töve ndicha kùu ña jākakú ma Racha'nu chito'o yo ndra, ta ma tu'un ña jàna'a ndra i'ya numini ni naa ndra jà'a yi, ti töve ña ndicha kùu ma ña kà'an ndra. 2 Ya'a ga kua'a' ñivi ni jachi'in na ma ña ni ka'an ndra, ta ni ja'a na indukuni ma takua jà'a ndra. Ta cha'a' yakan kùu yi ña inga ñivi ora nde'e na ña ja'a ndra, ni ka'an na chata Cristu chi'in iti' ndaa ña jàna'a ra ndia. 3 Ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ikan, cha'a' ña ya'a ga chàta'ani ndra ma xu'un' kùu yi. Yakan va ni jana'a ndra ma tu'un vata nuu ndo, ta jà'ani ndra ña tu'un ndaa kùu ña kà'an ndra, va cha ìyo kuiya ña ndàtu Ndioo ña jànde'e ra tundo'o ndra cha'a' yi, ikan na naa ndra.

4 Ta ndicha ña na töve nī jaka'nuni Ndioo kuati ma tati xaan ndian jā'a kuati, vati jākana ra na ma andaya', ta ndākoo ra na ma nuu naa ma andaya', ta endee ndìkun na chi'in karena, ta ikan kùu nuu tīva'a ra na kuenda ña na chaa ma ora ña ni jakutunini ra ma kuati jā'a na. 5 Ta juuni na töve nī jaka'nuni Ndioo ma kuati ma ñivi chīyo tatiempu niku, ti ma ña jā'a ra kūu yi ña tāchi ra ña na nduva ma tañu'u chata ma ndian kini ña töve jàka'nu Ndioo, ta uvaa ra nàni Noé, ra jāna'a ndaa ma tu'un Ndioo nuu ma ñivi chi'in ucha ta'an ga na tiá kùu ma ndian kākú ma ora ikan. 6 Ta Ndioo juuni jākutunini ra ta chā'ni ra ma ñivi ìyo ma ñuu Sodoma chi'in ñuu Gomorra, ta endee ndī'i ma ñivi kāyu ta endee mamaa yuyania na kīndoo, ikan na kuu yi iin seña ña Ndioo ni jana'a ra ña takan ni ta'an chi'in nda ndian kini nikuuni ña töve jàka'nu na ra. 7 Vati Ndioo jākakú ra iin ra ndaa ña nàni Lot. Ta rakan ti ya'a ga sutini ra ña ndē'e ra ma ña kini ña jā'a ma ndra chīyo chi'in ra ñuu ikan, 8 vati ma ra ndaa i'ya nani kivi ìyo ra tañu ma ndian ñuu ikan niku, ta ya'a ga ndē'e ra tundo'o ta nda'vi kùuni ma anima ra ora ndē'e ra ta chīni ra ndisaa ma tiñu kini ña jà'a ma ñivi ikan. 9 Takan kùu yi ña ma Racha'nu chìto va'a ra tavanisiin ra ta jakakú ra ma ndian chìnuni tu'un ra tañu tundo'o ndè'e na, ta juuni chìto ra naja kua tiva'a ra ma ndian jà'a kuati, ikan na nde'e na tundo'o nda kati chaa ma kivi ña ni jakutunini ra ma kuati ndisaa ñivi. 10 Ta Ndioo ni jande'e ra tia kua'a' tundo'o ma ñivi ña chàta'ani na ja'a na ma kuati takua kùuni ma anima na, ta ndiakan kùu na ma ndian töve jàchi'in ña kà'an ma ndian kùxini nuu na. Ta ndian ya'a ga tayi ta so'o, ta juuni ma ndian töve yu'vi na kà'an na tu'un kini chata ndian ìyo ndatu ka'nu ìyo andivi ndia. 11 Va ni ma tati va'a ña jàkuu tiñu nuu Ndioo töve jà'a yi takan, vaji ìyo tiaga tundeeni yi ña kùu ka'nda yi tiñu, na töve tisokuati yi ta kà'an ndaa yi chata ma ndatu ka'nu ikan nuu ndè'e Ndioo.

12 Va ma ndrakan kùu ndra takua kùu iin kiti ku'u, ti ndrikan na töve ìyo chinituni ndri, ti ìyo maa ndri takan kuii ni, kāku ndri va na töve nda kuenda ndri, ti iti' nuu ni tiin ma ñivi ndri ta ni ka'ni na ndri. Takan ni kuu chi'in ndrakan, ti töve va'a kà'an ndra chata ma tu'un ña töve kùtunini ndra, ta ni kuvi ndra ma indukuni ma takua chì'í ma kiti ku'u ikan. 13 Ta ni nde'e ndra tundo'o ma takua jànde'e na ma tundo'o ma inga ñivi. Ya'a ga sii kùuni ndra cha'a' ma ña chàta'ani ndra ja'a ndra viko nda ora nikuuni. ¡Iin tukanuu kùu ndra cha'a' ma kuati jà'a ndra ma ora ka'ìin ndra ma nuu ìyo viko jà'a ndo, ta chisii ndra ora kanduu ja'a na ma ña töve va'a ña chàta'ani ndra ja'a ndra! 14 Na küu kuii nde'e ndra ma iin ña'a takani, vati cha kùuni ndra ki'vi ndra chi'in vi, endee na töve chìtatu ndra ña jà'a ndra ma kuati. Nduva'a kèña'a ndra ma ndian ya'a ga ta'a kùuni, ikan na kuu ki'vi ndra chi'in na, ta iin ndian ya'a ga siini ma xu'un' kùu ndra ndia. Ta cha'a' yakan kùu yi ña Ndioo ndicha kuii ni jande'e ra tundo'o nuu ndra. 15 Iin ndian chānaa kùu ndra cha'a' ña cha kēsiin ndra ma iti' ndaa, ta tāndikun ndra kuà'an ndra iti' kuà'an ra nàni Balaam se'e ra nàni Beor, ra nānduku kua jakanaa ra kua'a' xu'un' cha'a' ma tiñu ña töve va'a ña jā'a ra. 16 Ta chīninaa ra cha'a' ma kuati ña jā'a ra: Iin burru jàna ra, nāka'an ri ma takua kà'an iin ñivi, ta nī cha'a ri ja'a ra ma ña töve va'a takua kùuni ra ja'a ra.

17 Ma ndra matru ikan kùu ndra takua kùu iin soko ña töve takuii tichi, indukuni ma takua kùu iin viko ña kuà'an ora chàkin ni'i tati, ta Ndioo ni jande'e ra tundo'o ndra endeeni, ta ni tachi ra ndra nuu nduva'a kuii naa. 18 Ta ndrakan kà'an ndra tu'un ya'a ga sukun ña töve nda kuenda, ndè'o tu kuu keña'a ndiko ndra ma ndian já ndākoo ña jà'a na ña kini niku chi'in tu'un ña jàna'a yi nuu na ña nànduku na naja kua kùu ki'vi ndiko na iti' kini, ta na ja'a ndiko na ma kuati ña kùuni ma kuñu na ja'a yi. 19 Ta ndrakan, endee chà'a ndra tu'un nuu na ña kuu ku'un na iti' nuna, ta ja'a na ma ña kùuni maa na, vaji juuni maa ndra töve kuà'an ndra nuu nuna, va nani kivi endee jà'a ndra ma ña kini, ti na küu jaña ndra ja'a ndra yi. Ña'a kùuni yi ka'an yi ña kùu ndra musu ma kui'na, ti chà'ndán' tiñu nuu ndra, ta ndakán' ndra kuà'an ndra ma iti' nuu ni ndi'i ndra. 20 Ti ma ndra cha nākoto ma Racha'nu chito'o yo Jesucristu, ta kākú na jā'a ra nuu ma tati xaan chi'in nuu ma kuati ña jà'a na ma ñuñivi i'ya. Ta tu na ndakoo ndiko na ña jà'a na ma tiñu va'a ña jà'a na, ta kìcha'a ndiko na ja'a na ma ña töve va'a ña jā'a na niku, ka'vi ga töve va'ani kìndoo na ma takua chīyo na ma antea niku. 21 Va'a ga kuenda ndra tu töve nī nakoto na ma iti' ndaa Ndioo niku, ti tava cha nākoto na yi vitin, ta jāña ndiko na ña jà'a na ma takua kà'an ma tu'un ìyo nuu tutu ií ña tāchi Ndioo kuenda yo. 22 Va ndicha kuii ti ni chinu ma ña kà'an ma iin tu'un ña kà'an te'en: “Ma ina chàchi ndiko ri ma juuni ña ndūchan ri, ta ma kini ña já nàkata yo, numini ni ki'vi ndiko ri kuti ri nda'yu.”

3

Ni keta iin kivi ña ni kichaa ndiko ma Racha'nu Jesucristu

1 Ndyo'o yani ndian ya'a ga kùuni̱ nde'i, ña'a kùu ma tutu uvi ña tāchi̱ nuu ndo. Ña kà'an nuu ninduvi ma tutu ikan, kùuni̱ ña na titunini va'a ndo cha'a' ma ña ndaa ña chùndayu'i ndo. 2 Na kuku'uni ndo ma ña kà'an ma ndra ya'a ga ií ña kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo tatiempu niku, ta juuni na kuku'uni ndo tu'un Racha'nu Jesuu ra jàkakú yo ña tāchi ra nuu ndo chi'in ma ndra tatun ra.

3 Ma tu'un ña kùuni ña na ki'in kuenda ndo kùu ma ña ni ka'in i'ya: Ta ma kivi nuu ndi'i nia, ni keta kua'a' ma ndian ni ka'an ndaa chata ña va'a ta ni ja'a na ma ña kini takua chàta'ani maa na ja'a na, 4 ta ni ndakatu'un na te'en: “¿Niyi kūu chi'in ma tu'un ña chā'a Ndioo nuu yo, ña Jesuu ni kichi ndiko ra ma ñuñivi i'ya?, kùuni ndo. Vati nda ora cha chī'í ma ndian kùu tatá yo, ta töve sàma ma kua ìyo ma ñuñivi ti indukuni kàa ndisaa ña ìyo nuu yi. Ta indukuni takan kàa yi kua ma ora tūvi yi tatiempu”, kàti na. 5 Ma ñivi ikan, na töve kuuni na ku'va na kuenda, vaji cha chìto na ña ma tatiempu chi'in tu'un Ndioo, jātuvi ra ma andivi chi'in ma ñu'u' ñuñivi, ta juuni chi'in tu'un ra jākesiin ra ma ñu'u' ití chi'in ma takuii. 6 Ta juuni ma tatiempu Ndioo jānaa ra ma ñuñivi chi'in ña ndūva ma tañu'u ka'nu nuu yi jā'a ra niku. 7 Ta ma andivi chi'in ma ñu'u' ñuñivi ña ìyo vitin, cha ìyo tu'va yi jā'a ma Ndioo, kuenda ña ni kayu yi, jà'a ma tu'un ra. Ta ma ñu'ú ikan ni ka'mi yi ma andivi chi'in ma ñu'u' ñuñivi ma ora ni chaa ma kivi ña ni jakutunini Ndioo ma kuati ma ñivi ìyo ñuñivi. Ta ora ikan ni naa ndisaa ndian kini ña töve jàka'nu na Ndioo ndia.

8 Ta takani ndian ndyo'o ndian yani ndian ya'a ga kùuni̱ nde'i, koto näani ndo ña kuenda ma Racha'nu Ndioo, iin kivini kùu yi tava kùu iin mii kuiya kuenda ra, ta mii kuiya kùu yi tava kùu iin kivini kuenda ra ndia. 9 Na töve ña kuyanga ma Racha'nu Ndioo ña jachinu ra ma tu'un ña chā'a ra nuu yo kùu yi, ma takua nàkanini ma ñivi töve chìnuni, vati cha'a' ña jàndeeni Ndioo anima ra cha'a' na kùu yi ña ndàtu ra, ti töve kùuni ra ña na ku'un nï'iin ñivi andaya', va kùuni ra ña na ndakoo na jà'a na kuati ta na chikoni'i na ku'un na iti' ra. 10 Ma kivi ña ni kichaa ndiko ma Racha'nu Jesuu, ni kuu yi iin kivi ña nï'iin ñivi na töve ndàtu na ra, ta ni keta ra numini ma tava jà'a ma iin rasu'u. Ta ma ora ikan ma andivi ni naa yi chi'in iin ña kalachan ni'i va'a, ta ma ñuñivi chi'in tandi'i ña ìyo nuu yi ni kayu ndi'i yi.

11 Ta takan ni naa ma tandi'i ma nakuyi jà'a ma Ndioo, ¡yakan va ìyo yi ña kuu ndo ndian ií ta na koo ndo takua kùuni ma Ndioo nani kivi! 12 Na koo tu'va ndo kuatu ndo ma kivi ña ni chaa ma Ndioo ma ñuñivi i'ya, ta na kunumi ndo ja'a ndo ma tava kùuni ra, ikan na kichaa ra numini tia. Ma kivi ikan ni kayu ma andivi, ta tandi'i ma ña ìyo nuu yi ni ndutu yi ja'a ma ñu'ú ndu'va nia ña ni tiin. 13 Va tandi'i yo ndàtu yo ma ñuñivi chaa chi'in ma andivi chaa ña chā'a ma Ndioo tu'un ña ni ku'va ra nuu yo, ta ma nuu ma ñuñivi ikan, ta ma ikan ya'a ga ndaa ta vii ni koo ma ñivi takua kùuni Ndioo.

14 Yakan va ndyo'o yani ndian ya'a ga kùuni̱ nde'i, ora juuni kuyanga ndo ndàtu ndo ña na kuu ndisaa ña'a, na kunumi ndo koo va'a ndo chi'in ma ñivi, ikan na vii nata'an ma Ndioo ndo, chi'in nï'iin kuati. 15 Na ki'in kuenda va'a ndo ma ña ya'a ga jàndeeni Ndioo ndo, ikan na kuu kakú ñivi nuu ma kuati na. Ta juuni cha'a' ma tu'un i'ya tāa ma ra yani yo Paulu, chi'in ma chinituni ña chā'a Racha'nu Ndioo nuu ra niku. 16 Ma nuu ma ta'ii'iin ma tutu tāa ra kà'an ra takua kà'an ma tu'un i'ya, vaji ìyo iin ma tu'un ña ya'a ga ndetiñu kùu kutunini yo nuu yi, ta ma ndian töve chìnuni chi'in ma ndian ya'a ga ta'a kùuni, endee jàkesiin na ma ña kà'an yi takua jà'a na chi'in tandi'i tu'un Ndioo, ta cha'a' yakan, Ndioo ni janaa ra na.

17 Yakan va kùuni̱ ka'in chi'in ndo, ndyo'o yani, ndian ya'a ga kùuni̱ nde'i, ña tava ndyo'o takani cha chìto ndo ma tu'un i'ya ma antea niku, na kumi kuenda va'a ndo ndo, ikan na töve kuu keña'a ma ndian töve chìnuni ndo, ta ja'a na ña na jaña ndo ma iti' va'a ña kuà'an ndo. 18 ¡Va na kua'nu va'a ndo chi'in ma ñamani Ndioo, ta na nakoto va'a ndo ra chi'in ma Racha'nu Jesucristu ra jàkakú yo! ¡Na tiñu'u ndo ra cha'a' ma ndatu ka'nu ña jà'a ra endeeni! Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Xuva Nunuu

1

2

3

4

5

Tutu nunuu ña tāa racha'nu Xuva

1

Ma tu'un Ndioo ña chà'a kivi koo yo chi'in Ndioo

1 Rakan kùu ra ma tu'un Ndioo. Ta takani ìyo ra nda ora tūvi ma ñuñivi. Ta ma tu'un i'ya kùu ma tu'un ña chīni ndi ta ndē'e ndi ra chi'in tinuu ndi. Takan kà'an ndi ndia, vati jānani ndi nda'a' ndi ma tu'un ikan. Ta ma tu'un ikan kùu yi ña chà'a kivi koo ndito yo. 2 Yakan va ndè'e ndi ti cha kīchi yi ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya, ta ma tu'un ikan kùu Cristu. Ta cha'a' ma tu'un ikan kùu yi ña kàtitu'un ndi nuu ndo, ikan na ni'i ndo nuu koo ndito ndo endeeni chi'in Ndioo. Vati ma tu'un ikan kùu ra ña ìyo ra chi'in ma Tatá yo va cha kīchi ra nuu ìyo yo. 3 Yakan va cha kātitu'un ndi nuu ndo ma tu'un ndē'e ndi ta chīni ndi, ikan na inuu koo ndo chi'in ndi takua inuu ìyo ndi chi'in ma Racha'nu Ndioo Tatá yo ta chi'in ma se'e ra Racha'nu Jesucristu ndia. 4 Te'en tāa ndi ndisaa ma tu'un i'ya kuenda ndo, ikan na nduva'a kuii sii kuuni yo.

Ndioo kùu ra takua kùu ma ñu'ú ña jàndondichin

5 Tu'un i'ya kùu ma tu'un jāna'a ma Racha'nu Cristu nuu ndi: Ma Racha'nu Ndioo kùu ra takua kùu ma ñu'ú ña jàndondichin nuu yo, vati nï'iin ta'vi töve kùu ra takua kùu nuu naa. 6 Vati tu kàtio ña ìyo va'a yo chi'in ra, ta juuni chàkunuu yo nuu naa cha'a' ña jà'a yo ma ña kini, tajan kùuni yi ka'an yi ña tu'un vata kùu ma ña kà'an yo ora ja'a yo takan. Yakan va na yüvi iti' ndaa kùu ma iti' kuà'an yo tu takan jà'a yo. 7 Vatu chàkunuu yo nuu ma ñu'ú ña jàndondichin yi iti' yo takua ìyo ma Racha'nu nuu ñu'ú, tajan cha inuuni koo yo chi'in ma ñivi ta'an yo. Ta ma nii ma Racha'nu Jesucristu ra Se'e Ndioo endee jànaa ra' tandi'i ma kuatio.

8 Ta tu katio ña tüvi ìyo kuatio, tajan janda'viña'a yo juuni maa yo, vati mamaa tu'un vata kùu ma ña kà'an yo ta töve kuà'an yo iti' ndaa. 9 Va tu na'ma yo ndisaa ma kuati jà'a yo nuu ma Racha'nu Ndioo, ta chìto yo ña kùu chinunio ña Ndioo ni jachinu ra ña kà'an ra, ti iin ra ndaa kùu ra, yakan va ni janaa ndio ra ndisaa ma kuatio, ta ni janandoo ra ma anima yo ndia. 10 Ta tu katio ña tüvi ìyo nï'iin kuatio, tajan kùuni yi ka'an yi ña jà'a yo ña na kuu ma Racha'nu Ndioo iin ra vata, vati chàtu'unio ra, ta ma ña ndicha kùu yi ña takä'an chinunio ma tu'un ra.

2

Racha'nu Cristu kùu ma ra kà'an cha'a' yo

1 Ndyo'o se'yu tài ma tu'un i'ya kuenda ndo, ikan na jä'a ga ndo ma kuati. Ta tu ìyo iin nda ndyo'o jà'a kuati, na koto ndo ti ìyo iin ra kà'an cha'a' yo nuu Ndioo, ta rakan kùu ra Jesucristu, ra va'a. 2 Vati Jesucristu kùu ra ña sōkó ra ra ta chī'í ra nuu kruu kuenda ña janaa ra kuatio. Ta yöve cha'a' maa yo ni, va juuni cha'a' tandi'i ma ñivi ìyo ñuñivi ndia.

3 Ta tu ndicha ña jàchi'in yo ma tu'un kà'an ma Racha'nu Ndioo, tajan na chinuni ndio yo ti ndicha va'a ña cha nākoto va'a yo ma Racha'nu Ndioo. 4 Va tu ìyo nda yo kà'an ña cha nākoto va'a yo ma Racha'nu Ndioo kàtio, ta tüvi jachi'o ma tu'un kà'an Ndioo ña ìyo yi ña ja'a yo, tajan ma ña kà'an yo kùu yi takua kùu iin mamaa kuentuni, ta töve kuà'an yo iti' ndaa. 5 Va tu ìyo iin ndian jàchi'in ma tu'un ma Racha'nu Ndioo, ta kùuni yi ka'an yi ña nduva'a kuii kùuni na nde'e na ra. Ta takan chìto va'a na ña cha ndō'iin anima na chi'in ra. 6 Yakan va ma yo kàti ña cha ndō'iin anima yo chi'in ma Racha'nu Ndioo, ìyo yi ña koo va'a yo ta ja'a yo takua jā'a ma Racha'nu Jesucristu ora chīyo ra ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya.

Tu'un chaa ña kàtitu'un ma Racha'nu Ndioo kuenda yo

7 Ndyo'o yani ma tu'un i'ya ña tài kuenda jakotoi ndo na yüvi iin tu'un chaa kùu yi kuenda ndo, vati juuni ma tu'un cha'nu ña takani cha chīto ndo tatiempu kùu yi. Ña'a kùu ma tu'un ña cha chīni ndo niku. 8 Ta vaji takan kùu yi va ma tu'un tài kuenda ndo ma tu'un chaa kùu yi, vati ndicha va'a ña jà'a Jesucristu takua kà'an yi, takua ikan va'a jà'a nda maa ndo ndia. Vati ma ña nuu naa chani naa yi kueeni, kueeni. Ta vitin cha ndōndichin ndicha kuii ma iti' va'a kuenda yo.

9 Va tu ìyo nda yo kà'an ña mamaa ña va'a kùu ma ña jà'a yo, ta kuà'an yo iti' ndichin kàtio, vaji indukuni xaanio nde'o ma ndian kùu ta'an yo, kùuni yi ka'an yi, ti juuni takä'an chinuni va'a yo ma tu'un ra ti juuni indii ga yo ma nuu naa. 10 Vatu ìyo ma ndian kùuni na nde'e na ta'an na cha ìyo na nuu ndichin ta töve kòyo na tichi kuati. 11 Va ma ndian xaani na nde'e na ta'an na ìyo na nuu naa ta kuà'an na iti' nuu naa, ta tüvi chìto na nda iti' kùu ma iti' kuà'an na, vati ma ña kini ta naa kùu yi ña cha chāsi yi tinuu na.

12 Yakan va tài ma tu'un i'ya nuu ndo ndyo'o se'yu, ikan na ku'va ndo kuenda ña cha jàka'nuni ma Racha'nu Ndioo kuati ndo cha'a' ña chī'í ma Racha'nu Jesucristu cha'a' ndo. 13 Ta tài ma tu'un i'ya nuu ndyo'o tatá ndracha'nu cha'a' ña cha nākoto ndo ma Racha'nu Jesucristu, ti takani ìyo ra antea ña koo ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya. Ta juuni tài yi nuu ndyo'o ndian tivaa ndia, vati juuni cha kūndee ndo jàkanaa ndo ma kui'na ndia. Ta cha tāi ma tu'un i'ya kuenda ndyo'o se'yu, ti cha nākoto ndo ma Racha'nu Ndioo yo. 14 Ta cha tāi ma tu'un i'ya kuenda ndo ndyo'o tatá ndracha'nu, vati cha chìto ndo nda ra kùu ma ra takani ìyo. Ta juuni cha tāi yi kuenda ndyo'o ndian tivaa ndia, vati ya'a ni'i jā'a ndo ña kūndee ndo chinuni ndo tu'un Ndioo chi'in ndisaa anima ndo, ta cha'a' ña cha kūndee ndo jàkanaa ndo ma kui'na ndia.

15 Yakan va na töve kuuni ndo nde'e ndo ma ñuñivi ta ni ma ña kini ìyo nuu yi ndia, vati tu ìyo nda ndian kùuni na nde'e na ma ñuñivi, kùuni yi ka'an yi ña na tüvi kùuni ndicha na nde'e na ma Racha'nu Ndioo Tatá yo. 16 Vati ndisaa ña kini ma ña ìyo ñuñivi, yüvi ña chà'a ma Racha'nu Ndioo Tatá yo kùu yi va kùu yi ña chà'a ma ñuñivini. Ta ña'a kùu ma ña kini ña chà'a ma ñuñivi ña chàta'anio ja'a yo ña kini chi'in kuñu yo chi'in ma ña kini ña chàta'anio nde'o chi'in ma ña kùtayi yo chi'in ndatiñu ña ìyo yo. 17 Ta ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya cha kua ndi'i yi chi'in tandi'i ña kini ña chàta'ani na ja'a na, vatu ja'a yo takua kùuni ma Racha'nu Ndioo ña ja'a yo, tajan ni ni'o ma nuu ni koo yo endeeni chi'in ra.

Ìyo ndian kà'an tu'un vata

18 Ndyo'o se'yu vitin va cha kēta ndio ma kivi nuu ndi'inia. Ta takua chīni ndo ña ni kichi ndio iin ra xaani nde'e ma Racha'nu Cristu, ta vitin ti cha kīcha'a keta kua'a' ma ndian kini ña tüvi kùuni nde'e ma Racha'nu Cristu. Ta cha'a' yakan kùu yi ña cha chìto yo ña chani keta ma kivi nuu ndi'inia. 19 Va juuni ma ñivi kèe tañu yo kùu ma ndian jà'a takan, ti na yüvi ma ndian chìnuni ndicha kùu na, vati tu ndicha ña ma ndian chinuni kùu na, na tüvi ìyo yi ña kesiin na chi'o ti endee ìyo yi ña kindoo na koo na chi'in yo niku. Va takan kūu yi, ikan na ku'va yo kuenda ña na yüvi ndisaa ma ñivi kùu ma ndian chìnuni tu'un Ndioo takua chìnuni maa yo.

20 Vati nuu ndisaa ndo chā'a ma ra Cristu Tati Ií Ndioo kuenda ña na koo yi chi'in ndo ta ku'va yi chinituni ndo. Yakan va ndisaa ndo cha chìto ndo tu'un ndaa. 21 Tàchi̱ ma tu'un i'ya nuu ndo, vati cha chìtoi ña cha nàkoto ndo nda ña kùu ma ña ndicha ta nda ña kùu ma ña töve ndicha. Ta juuni cha chìto ndo ti ma ña ndicha na tüvi jànda'viña'a yi ndia. 22 Vati ma ndian kà'an tu'un vata, ndiakan kùu ma ndian kà'an ña na yüvi Jesuu kùu ra ma Cristu. Yakan va cha chìto ndo ti ndiakan kùu ma ndian tüvi kùuni nde'e ma Racha'nu Cristu, vati ndiakan tüvi chìnuni na tu'un ma Racha'nu Ndioo Tatá yo ta ni tu'un ma ra Se'e ra Jesucristu ndia. 23 Yakan va tandi'i ma ndian tüvi chìnuni tu'un ma ra Se'e Ndioo, kùuni yi ka'an yi ña ni ma tu'un Ndioo Tatá yo, na tüvi chìnuni na, tuva takan ndia. Va takua ma ndian kàtitu'un kachin nuu ma ñivi ña ndicha ña ma Racha'nu Jesucristu kùu ma ra Se'e Ndioo, ndiakan kùu ma ndian ìyo ndicha kuenda ma Ndioo Tatá yo.

24 Yakan va na chinuni ndo ma tu'un Ndioo ña cha chīni ndo ma taji'na. Vati tuva ndicha ña chìnuni ndo ma tu'un Ndioo ta töve ndakoo ndo ña chìnuni ndo yi, tajan ni koo ndo chi'in ma Racha'nu Ndioo Tatá yo ta chi'in ma ra kùu Se'e ra ndia. 25 Vati ma Racha'nu Jesucristu cha chā'a ra tu'un nuu yo ña endeeni ni koo yo chi'in ra.

26 Yakan va tài ma tu'un i'ya nuu ndo, ikan na ku'va ndo kuenda ña ya'a kua'a' ma ndian jànda'viña'a ndo ìyo. 27 Va taku ndyo'o ti cha chā'a ma Jesucristu ma Tati Ií Ndioo nuu ndo ña na koo yi chi'in ndo, ikan na tüva kuàtiñu ndo inga ma ndian jàna'a nuu ndo. Vati maa ma Tati Ií Ndioo kùu yi ña jàna'a yi tandi'i kuii ma tu'un va'a ña chìto ndo, vati ma Tati Ií Ndioo jàna'a yi ma ña ndicha va'a, ti na yüvi ña kà'an tu'un vata kùu yi. Yakan va na induku koo ndo chi'in ma Racha'nu Cristu, takua jāna'a ma Tati Ií Ndioo nuu ndo niku.

28 Ta vitin ndyo'o se'yu na ndo'iin ndo chi'in ma Racha'nu Jesuu, ikan na tüvi yu'vi ndo ta töve kukanuu ndo nde'e ndo ra ma kivi vàchi ndiko ra. 29 Yakan va tava cha chìto ndo ti ma Racha'nu Cristu kùu ra iin ra ndaa, ta juuni kua ikan ìyo yi ña koto ndo vati ndisaa nda ndyo'o jà'a ma ña ndaa, kùuni yi ka'an yi ña juuni ndian se'e Ndioo kùu ndo ndia.

3

1 Na ku'va ndo kuenda ña ma Racha'nu Ndioo ya'a kùuni ra nde'e ra yo, ta ndava nda se'e ra kùu yo kàti ra. Ta ndicha va'a ña takan kùu yi vati kàti ra ña ndisaa yo kùu yo se'e ra. Yakan va ma ñivi ñuñivi töve nàkoto na yo cha'a' ña töve nī nakoto na ma Racha'nu Ndioo niku. 2 Yakan va ndyo'o yani ndian ya'a kùuni ndi nde'e ndi, cha kùu yo ma ndian se'e Ndioo vaji takä'an koto va'a yo naja kua ni kuu yo tiá iti' nuu, va cha chìto yo ti ma kivi ni nde'o ma Racha'nu Jesuu, ni ndakuu yo takua kàa ra cha'a' ña ni nde'o ra kua kàa ra. 3 Vati tandi'i nda yo ndàtu ña ni nde'o ra ma ora ikan, vitin cha nàndoo ma anima yo, ta ndàkuu ií yo takua ií kùu ma Racha'nu Jesucristu.

4 Ta tandi'i nda yo jà'a kuati, vati tüvi jà'a yo takua kà'an ma ley ma Racha'nu Ndioo. Ta ora jà'a yo kuati, kùuni yi ka'an yi ña töve jàchinu yo ma ña kua kà'an ma Ley Ndioo. 5 Ta juuni cha chìto va'a ndo ña ma Racha'nu Jesucristu kīchi ra ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya kuenda ña jànaa ra kuati yo, ta rakan ti iin ra tüvi ìyo nï'iin kuati kùu ra. 6 Yakan va ndisaa ndyo'o ña indukuni ìyo ndo chi'in ra töva chàkuu ndo jà'a ndo kuati. Va takua ma ndian endee chàkuu na jà'a na kuati, na tüvi nī nde'e na ra ta ni tüvi nī nakoto na ra ndia. 7 Yakan va koto kü'va ndo ña janda'viña'a nï'iin ñivi ndo, ndyo'o se'yu, vati ma ndian jà'a ma tiñu ndaa, ndiakan kùu na ma ndian ndaa takua iin ra ndaa kùu ma Racha'nu Cristu ndia. 8 Va takua ma ndian endee jà'a kuati ndiakan kùu na ñivi kui'na, vati takani cha ja'án' ma kuati ikan, antea ña koo ma nuu ñu'u' ñuñivi niku. Yakan va cha'a' yakán' kùu yi ña kīchi ma Jesucristu ra Se'e Ndioo kuenda ña na jandi'i ra tandi'i nuu ma ña jà'a ma kui'na.

9 Vati nï'iin ma nda yo kùu se'e Ndioo, na küu ga ja'a yo ma kuati, vati cha ìyo ma ña ndito Ndioo chi'o takua kùuni ma Racha'nu ña na kuu yi. Ta cha'a' yakan kùu yi ña na tüva ìyo yi ña ja'a yo ma kuati. 10 Ta juuni chìto yo nda ndian kùu ma ndian se'e Ndioo ta nda ndian kùu ma ndian se'e kui'na. Vati ma ndian töve jà'a na tiñu ndaa ta juuni töve kùuni na nde'e na ma ta'an na, ndiakan yöve se'e Ndioo kùu na.

Ma ndian kùu ñivi Ndioo ndàkimani na ma ndian kùu ta'an na

11 Ma tu'un ña jā'a ña kīcha'a chìnuni ndo ma nunuu, kà'an yi ña ìyo yi ña kuunio nde'o ma ndian kùu ta'an yo. 12 Takan kàti yi ti tüvi kùuni yi ña ja'a yo takua jā'a ma ra nàni Caín, ra chīyo chi'in ma kui'na niku. Ta chā'ni ra ma ra yani ra. ¿Ta naja chā'ni ra ra?, kùuni ndo. Chā'ni ra ra ti töve va'a kùu ma tiñu jà'a ra ta ma tiñu jā'a ma yani ra ña va'a kùu yi.

13 Yakan va ndyo'o yani na näkanini ndo tuva tüvi kùuni ma ñivi ñuñivi nde'e na ndo. 14 Ta chìto va'a yo ña ndākoo yo ma ña chī'o, ta vitin cha kūu yo ndian ndito jà'a ma Racha'nu Ndioo cha'a' ña nduva'a kùunio nde'o ma ta'an yo. Ta tu tüvi kùunio nde'o ma ndian kùu ta'an yo, kùuni yi ka'an yi ña kùu yo takua kùu iin ra cha chī'í. 15 Yakan va tuva xaanio nde'o ma ndian kùu ta'an yo indukuni kùu yo takua kùu ma ndian chà'ni ñivi. Ta juuni cha chìto ndo ña ma ndian chà'ni ñivi tüvi ni'i na nuu koo ndito na chi'in Ndioo ndia. 16 Vati cha chìto yo ña ma Racha'nu Jesucristu kùuni ra nde'e ra yo. Yakan va chī'í ra cha'a' yo. Ta cha'a' yakan kùu yi ña kua ikan ìyo yi ña kuunio nde'o ma ndian kùu ta'an yo, ta na koo tu'va yo kuvio cha'a' na takua jā'a ma Racha'nu Jesucristu cha'a' yo. 17 Ta tu ìyo iin nda yo kuika ña ndè'o ña kumani iin nakuyi nuu ta'an yo ta tüvi kunda'vini yo ra ña tìndee yo ra chi'in ma ña soko yo, kùuni yi ka'an yi ña tüvi ñivi Ndioo kùu yo, ti tüvi kùunio nde'o ra, tu ja'a yo takan. 18 Yakan va ndyo'o se'yu, na jana'a yo ña ya'a kùunio nde'o ma Racha'nu Ndioo chi'in tiñu jà'a yo kuenda ra, ta yüvi chi'in ma tu'un kà'an nio.

19 Yakan va tuva ja'a yo takan cha chìto yo ña kuà'an yo iti' ndaa ma takua kùuni ma Racha'nu Ndioo, tajan cha kùu koo taxiin ma anima yo nuu ra. 20 Ta tu chàninio ña ma chinituni yo tisokuati yi yo, va tüvi cha'a' yo kuenda ña ma Racha'nu Ndioo ka'nu ga ra, ti chìto ra naja kua chàninio, ta naja kua chànini ma inga ñivi ndia. 21 Yakan va ndyo'o yani tuva tüvi tisokuati ma chìnitunio yo, na tüvi ìyo yi ña yu'vio jàyatin yo yo nuu ma Racha'nu Ndioo. 22 Vati ma Racha'nu Ndioo ni ku'va ra tandi'i ma ña ni ndakan yo nuu ra tuva ndicha ña jàchinu yo tandi'i ma ña kà'an ra, ta tu ja'a yo ma ña chàta'ani ra ña ja'a yo ndia. 23 Yakan va na chinunio tu'un kà'an ra cha'a' ma ra Se'e ra Jesucristu chi'in ña na kùunio nde'o ndisaa ma ndian kùu ta'an yo, ti ma tu'un ikan kùu ma tu'un ña Ndioo tāchi ra nuu yo ña na ja'a yo yi. 24 Vati taku yo jachi'in ma ña kà'an Ndioo, cha chìto yo ti ìyo ra chi'o ta ìyo yo chi'in ra, cha'a' ña chā'a ra ma Tati Ií ra ña na koo yi chi'o.

4

Tati Ií Ndioo chi'in tati xaani nde'e Racha'nu Cristu

1 Ndyo'o yani tuva ìyo iin nda ndian kà'an ña chi'in ma Tati Ií Ndioo kùu yi ña kà'an na, na chïnuni ndo tu'un kà'an na numini. Va'a ga ña na ki'in ji'na ndo ku'va na nde'o tuva ndicha ña tu'un Ndioo kùu ma ña kà'an na. Vati ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya nduva'a ìyo ma ndian kà'an ña tu'un Ndioo kùu yi kà'an na, va na tüvi ndicha ti mamaa ndian vatani kùu na. 2 Yakan va takan ìyo yi ña ja'a ndo ta nde'e ndo tuva ndicha ña kà'an na chi'in ma Tati Ií Ndioo. Vati tu kàti iin ra ña iin ra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo kùu ra ta ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'in ra, ìyo yi ña ku'va ra kuenda ña ma Racha'nu Jesucristu kùu ra iin ra'ii ndicha ora kāku ra ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya. 3 Va ma ndian töve chà'a na kuenda ña iin ra'ii kūu Jesucristu ora kīchi ra nuu ñu'u' ñuñivi i'ya, na yüvi ñivi Ndioo kùu na, ti ñivi xaani nde'e Cristu kùu na ña kà'an na takan. Ta juuni cha chìto ndo ña ni koo ma ndian kini ña jà'a takan ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya. Ta ndicha ña takan kùu yi ti cha ìyo na ma vitin.

4 Ndyo'o se'yu, taku ndyo'o ndian kùu ñivi Ndioo, cha jākanaa ndo ma ndian vata ña xàani nde'e Cristu, vati ka'nu ga ma Tati Ií Ndioo ña ìyo chi'in ndo kua ma tati xaan ña ìyo nuu ñu'u' ñuñivi i'ya. 5 Tava ndian ìyo kuenda ma kui'na kùu na, yakan va kà'an na ma tu'un kà'an nia ndian ìyo ñuñivini. Ta takan ma ndian tüvi chìnuni ña ìyo ñuñivi jàchi'in na ma tu'un kà'an na ndia. 6 Va taku maa yo, ti ndian jàchi'in tu'un kà'an Ndioo kùu yo, yakan va ma ndian ìyo kuenda Ndioo jàchi'in na ma tu'un kà'an yo, va ma ndian tüvi ìyo kuenda Ndioo ti ni tüvi jàchi'in na ma ña kà'an yo. Yakan va takan ìyo yi ña ja'a yo, ikan na ku'va yo kuenda nda ndian kùu ma ndian kà'an ma tu'un ndicha chi'in ma Tati Ií Ndioo ta nda ndian kà'an tu'un vata chi'in ma tati kini.

Ndioo kùuni ra nde'e ra ndisaa yo

7 Ndyo'o yani ìyo yi ña kuunio nde'o ma ndian kùu ta'an yo, ti kua ikan jàna'a ma Racha'nu Ndioo nuu yo ña jà'a yo. Yakan va tandi'i nda yo kùuni va'a yo nde'o ta'an yo, ndian se'e Ndioo kùu yo, ta juuni kùu yo ndian nàkoto ndicha va'a Ndioo ndia. 8 Va taku ma ndian tüvi kùuni na nde'e na ma ndian kùu ta'an na, na tüvi nàkoto na ma Racha'nu Ndioo. Ti ma Racha'nu Ndioo, kùu ra iin ra ya'a kùuni nde'e ra yo. 9 Vati ma Racha'nu Ndioo kua ikan jāna'a ra nuu yo ña ya'a kùuni ra nde'e ra yo ora tāchi ra ma ra uvanuu ra kùu Se'e ra nuu ñu'u' ñuñivi i'ya, ikan na ku'va ra ma kivi koo ndito yo chi'in ra. 10 Ta ña'a ndicha va'a jàna'a yi yo ña Ndioo ya'a kùuni ra nde'e ra yo. Ti ji'na ga ra kùu ra ña kīcha'a ra kùuni ra nde'e ra yo ta na yüvi maa yo kùu yo ña kīcha'a yo kùunio ra. Yakan va cha'a' yakan kùu yi ña tāchi ra ma ra Se'e ra nuu yo kuenda ña na kuvi ra cha'a' yo, ikan na naa ma kuatio.

11 Yakan va ndyo'o yani ìyo yi ña kuunio nde'o ma ndian kùu ta'an yo takua jà'a ma Racha'nu Ndioo ña kùuni ra nde'e ra yo ndia. 12 Vati nï'iin ñivi takä'an nde'e na ma Racha'nu Ndioo, va tu kùunio nde'o ma ndian kùu ta'an yo, tajan ma Racha'nu Ndioo ìyo ndicha kuii ra chi'in yo, ta juuni cha ndō'iin yo chi'in ra cha'a' ña ya'a kùuni ra nde'e ra yo. 13 Yakan va cha chìto yo ti ìyo yo kuenda Ndioo, ta rakan ìyo ra kuenda maa yo ndia, cha'a' ña tāchi ra ma Tati Ií ra ña na koo yi chi'in yo. 14 Ta juuni kàtitu'un kachin ndi nuu ndo ña juuni maa ndi ndē'e ndi ña Ndioo Tatá yo tāchi ra ma ra Se'e ra nuu ñu'u' ñuñivi, kuenda ña na jakakú ra kua'a' ñivi ìyo ñuñivi i'ya. 15 Yakan va tandi'i ma ndian nàkoto ña Jesuu kùu ra ma ra Se'e Ndioo, ndisaa ndiakan ìyo na chi'in Ndioo, ta Ndioo ìyo ra chi'in na ndia.

16 Yakan va cha chìto yo ta chìnunio ña ma Racha'nu Ndioo kùuni ra nde'e ra yo chi'in ndisaa ma ñivi ìyo ñuñivi. Ma Racha'nu Ndioo kùu ra iin ra ya'a kùuni nde'e yo. Ta nda ndian ni kuuni, ña ìyo na kuenda kùuni na nde'e na Ndioo chi'in ta'an na, kùuni yi ka'an yi ña ìyo na chi'in Ndioo, ta Ndioo ìyo ra chi'in na ndia. 17 Vati tu cha ndō'iin yo chi'in Racha'nu Ndioo cha'a' ña ya'a kùuni ra nde'e ra yo, tajan tüvi ìyo yi ña yu'vio ma ora ni chaa ma kivi ña ni jakutuni ra ma ñivi. Vati taku maa yo cha jā'a yo ma ña va'a ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya takua jà'a ma Racha'nu. 18 Yakan va tuva ndicha ña kùunio nde'o ma Racha'nu Ndioo chi'in ta'an yo, na tüvi ìyo yi ña yu'vio nde'o ra ma ora ni jakutuni ra ma ñivi, vati tu chìto yo ña jà'a yo ma ña va'a ta na tüvi ndasio. Ti juuni ma ña ndasio kùu yi ña jànde'e yi tundo'o yo. Yakan va tu ìyo nda yo ndasii, kùuni yi kà'an yi ña takä'an ndo'iin va'a anima yo chi'in ra cha'a' ña töve kùunio nde'o ra.

19 Takua maa yo, ti kùunio nde'o ma Racha'nu Ndioo vati ji'naga maa ra kùu ma ra kīcha'a kùuni ra nde'e ra yo. 20 Ta tu ìyo nda yo kà'an ña ya'a kùunio nde'o ma Racha'nu Ndioo, va juuni ma ora ikan xaanio nde'o ma ndian ta'an yo, iin ndian vatani kùu yo tuva takan. Va tu töve kùunio nde'o ma ndian kùu ta'an yo ña kùu na ndian ndichin va'a nde'o, kùuni yi ka'an yi ña küu kuunio nde'o ma Racha'nu Ndioo. Ta Rakan, ti töve ndichin va'a nde'o ra. 21 Takan kūu ta cha'a' yakan kùu yi ña chà'a ma Racha'nu Ndioo ma tu'un i'ya nuu yo: Tu ndicha ña kùunio nde'o ma Racha'nu Ndioo, kùuni yi ka'an yi ña ìyo yi ña kuunio nde'o ndian kùu ta'an yo ndia.

5

Cha jàkanaa ma ndian chìnuni tu'un Ndioo ma ña kini

1 Yakan va tandi'i nda yo chìnuni ña Jesuu kùu ra ma Cristu, ndisaa ndiakan kùu na se'e Ndioo. Ta ndisaa yo ña kùunio nde'o ma Racha'nu Ndioo Tatá yo juuni kùunio nde'o ma ndian kùu se'e ra ndia. 2 Yakan va tu kùunio nde'o ma Racha'nu Ndioo ta jachi'o ma tu'un ña tāchi ra nuu yo, juuni kua ikan kùu koto kachin yo ña kuunio nde'o ndian kùu se'e ra ndia. 3 Vati jàna'a yo ña kùunio nde'o ma Racha'nu Ndioo ora jàchi'o ma tu'un ña kà'an ra, ti tandi'i ma tu'un tāchi ra nuu yo töve ndetiñu jà'a yo yi. 4 Vati tandi'i nda yo kùu se'e Ndioo cha jākanaa yo ma ña kini ña ìyo ma ñuñivi cha'a' ña chìnunio ma tu'un Jesucristu. 5 Yakan va, ¿nda yo kùu ma ndian jàkanaa ma kuati ìyo nuu ñu'u' ñuñivi?, kùuni ndo. Ma ndian chìnuni ña ma Racha'nu Jesuu kùu ra ma Se'e Ndioo, ndiakani kùu ma ndian jàkanaa.

Tu'un kà'an naja kua ìyo ma ra se'e Ndioo

6 Ora kīchi ma Racha'nu Jesucristu ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya jāna'a ra nuu yo ña kùu ra Se'e Ndioo ora jākunduta ra ta juuni ora chāti ra ma nii ra. Yüvi chi'in ma takuini kùu yi ña jāna'a ra nuu yo va juuni chi'in ma nii ra ndia. Ta ikan jan chā'a ra ma Tati Ií ra nuu yo, ikan na ku'va yi kuenda nuu yo cha'a' ma ña ndicha ña kà'an ra. 7 Ta cha'a' yakan kùu yi ña ìyo uni ta'an yi ña kùu yi testigu ma andivi: Racha'nu Ndioo Tatá yo chi'in ma ra kùu tu'un Ndioo, ta Tati Ií ra ndia. Ndi uni yi kùu yi iin ni ña kua kùu yi. 8 Ta juuni ìyo uni ta'an yi ña kùu testigu ma nuñu'u' ñuñivi i'ya ndia: Ma Tati Ií Ndioo chi'in ma takuii chi'in ma nii. Ndi uni yakan indukuni kua kà'an yi. 9 Ta tu chìnunio ma tu'un kà'an ñivi chi'in yo, ta ìyo yi ña chinuni ga yo kua kà'an Racha'nu Ndioo, vati kà'an ra cha'a' naja kua ìyo ma ra kùu Se'e ra chi'in yo. 10 Yakan va tu chìnunio ma tu'un ma ra Se'e Ndioo, cha chìto yo ti ña ndicha kùu ma tu'un ña kà'an Ndioo cha'a' Se'e ra ña ìyo tichi anima yo, va taku ma ndian tüvi chìnuni ma tu'un Ndioo, ndiakan kàti na ti mamaa tu'un vatani kùu ma ña kà'an ra. Takan kàti na ti tüvi chìnuni na ña tu'un ndaa kùu ma ña kà'an Ndioo cha'a' ma ra kùu Se'e ra. 11 Ma Racha'nu Ndioo cha kāti kachin ra nuu yo, ti kùuni ra ña na ni'o nuu ni koo yo endeeni chi'in ra. Ta cha'a' ña ndō'iin yo chi'in Se'e ra kùu yi ña ni'o nuu ni koo yo endeeni chi'in ra. 12 Yakan va ma ndian chìnuni tu'un ma ra Se'e ma Racha'nu Ndioo, cha nì'i na yi, va takua ma ndian tüvi chìnuni tu'un ma ra Se'e Ndioo, na tüvi nì'i na yi.

Ma tu'un nuu ndi'inia ña kà'an Xuva kuenda ña jàkuninaa ra ma ñivi

13 Tài ma tu'un i'ya kuenda ndo ndian chìnuni tu'un ma Racha'nu Jesuu ra kùu Se'e Ndioo, ikan na koto kachin ndo ña cha nì'i ndo nuu ni koo ndo endeeni chi'in ra.

14 Yakan va na tüvi ìyo yi ña yu'vio kà'an yo chi'in ma Racha'nu Ndioo, vati cha kàti ra ña tu kà'an yo chi'in ra ma ña va'a ña kùuni maa ra, ni taso'o ra ma ña kà'an yo. 15 Yakan va cha chìto yo ti ora kà'an yo chi'in ma Racha'nu Ndioo, tàso'o ra ma ña kà'an yo. Ta juuni cha chìto yo ña tu chìkan yo iin nakuyi nuu ra, ta cha nī'o yi ndia.

16 Ta tu nde'o ña ma ndian kùu ta'an yo jà'a na iin kuati, ña tüvi iin kuati ka'nu ña kundaka yi na iti' nuu kuvi na endeeni, na ka'an yo chi'in Ndioo kuenda na, ikan na jaka'nuni ra ma kuati na ta ku'va ra iti' koo ndito na chi'in ra. Ta tu ja'a na iin kuati ka'nu ña ìyo yi ña kuvi na endeeni, ta tüvi ìyo yi ña ka'an yo cha'a' na nuu Ndioo tuva takan. 17 Yakan va tandi'i ma ña tüvi va'a ña jà'a ma ñivi iin kuati kùu yi. Va töve ndisaa kuati ña jà'a ma ñivi ndàka yi nuu kuvi na endeeni.

18 Ta juuni cha chìto yo ña ndisaa ndian kùu se'e Ndioo, töva ìyo na ña ja'a na kuati, vati ma ra Se'e Ndioo kùu ma ra jà'a kuenda na. Ta cha'a' yakan kùu yi ña na küu ga ja'a ma kui'na ja'án' ña na ku'un na iti' kini.

19 Va cha chìto yo ti ñivi ìyo kuenda Ndioo kùu maa yo, va cha yatin ndisaa ma ñivi ñuñivi kùu ma ndian ìyo kuenda ma kui'na. 20 Ta juuni cha chìto yo ña kīchaa ma ra Se'e Ndioo nuu ñu'u' ñuñivi i'ya ta chā'a ra chinituni yo, ikan na nakoto yo ma Ndioo ndicha. Ta cha'a' yakan kùu yi ña indukuni ìyo yo chi'in ra, ta chi'in ma ra Se'e ra Jesucristu ndia. Yakan va ma rakan kùu ra ma Ndioo ndicha, vati chà'a ra nuu koo yo endeeni chi'in ra.

21 Yakan va ndyo'o se'yu, na ja'a ndo kuenda nuu ndo ta tüva ìyo yi ña jaka'nu ga ndo ma ndioo yutun ña jànda'viña'a. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Xuva Uvi

Tutu uvi ña tāa racha'nu Xuva

1

Nduva'a kuii kunda'vini Xuva ma ndian ìyo kuenda Ndioo

1 Yu'u iin ra kuxini ndian chìnuni, tài tutu i'ya kuenda yo'o iin ña'a ña kùu iin ña kāchin Ndioo ña kùu̱n iin ñivi ra, ta juuni tài yi kuenda ndian kùu se'un ndia. Ndicha kuii ña ya'a kùuni̱ nde'i ndo. Ta yüvi yu'uni va juuni ndisaa ndian nàkoto ma tu'un ndaa, juuni kùuni na nde'e na ndo ndia. 2 Yakan va nduva'a kùuni̱ nde'i ndo cha'a' ña cha chìto yo ma tu'un ndaa, ta ma tu'un ikan ti na tüva ni naani yo yi, vati endeeni koo yi chi'o. 3 Ma Racha'nu Ndioo ra kùu Tatá yo chi'in ma Racha'nu Jesucristu ra kùu Se'e ra, na ku'va ra ma ñamani ra nuu ndo ta na kunda'vini ra ndo, ikan na koo vii ndo chi'in ta'an ndo. Ta na takan ja'a ra chi'in ndisaa yo ña nàkoto ma tu'un ndaa, ta juuni ndisaa yo ña ya'a kùuni yo nde'o ta'an yo ndia.

4 Yakan va nduva'a kuii chisii̱ vati ndē'i uvi uni ndian kùu ñivi ta'an ndo ña chìnuni ndicha ma tu'un ndaa, ta jà'a na takua kà'an ma Ndioo Tatá yo ña na ja'a yo. 5 Ta vitin ndyo'o ndian chìnuni, chìkain ñamani nuu ndo ña na ndakimani ndo ma ñivi ta'an yo ña kùuni na nde'e na ta'an na ndia. Ta ma tu'un ña tài kuenda ndo ma vitin, ti na yüvi tu'un chaa kùu yi kuenda yo, vati ma tu'un ña cha chīni yo nda ora kīcha'a yo chìnuni yo kùu yi. 6 Yakan va jàna'a yo ña ya'a kùuni yo nde'o ma Racha'nu Ndioo ora chàkuu yo kuenda jachi'o ma tu'un ña kà'an ra, vati cha kātitu'un ma Ndioo Tatá yo chi'in yo ña ìyo yi ña na koo yo kuenda kùunio nde'o ma ndian kùu ta'an yo, takua cha chīni ndo ma ora kīcha'a ndo chìnuni ndo niku.

7 Vati nuu ma ñu'u' ñuñivi i'ya chàkunuu nduva'a kuii kua'a' ma ndian janda'viña'a ìyo vitin. Ta juuni ma ndiakan kùu ma ndian töve ku'va na kuenda ña ma Racha'nu Jesucristu kùu ra iin ra'ii ndicha ora kāku ra ma nuu ñu'u' ñuñivi i'ya. Takan kà'an na ña kùuni na janda'viña'a na yo, vati xaani na nde'e na ma Racha'nu Jesuu. 8 Yakan va na ja'a ndo kuenda nuu ndo chi'in ma tu'un jàna'a na, koto jänaa ndo ma ya'vi ña jākanaa ndo cha'a ma tiñu cha jà'a yo kuenda Ndioo. Vati ìyo yi ña ni'i ndo tandi'i ña va'a ña chà'a ma Racha'nu Ndioo Tatá yo nuu ndo.

9 Ta ndian tiso tiaga siki ña jà'ani na ña kà'an na ma tu'un ña jāna'a Cristu nuu yo, kùuni yi ka'an yi ña na tüva ìyo ma Racha'nu Ndioo chi'in na tuva kua ikan jà'a na. Vati tu endee kuà'an yo iti' ra takua jàna'a ma Racha'nu Cristu, kùuni yi ka'an yi ña ìyo ma Ndioo Tatá yo chi'in yo, ta juuni ìyo ma Racha'nu Se'e ra chi'in yo ndia. 10 Ta tu ìyo nda ndian chaa nuu ìyo ndo va tüvi jàna'a na tu'un ndaa takua kà'an ma tu'un jàna'a ma Racha'nu Cristu, va'aga ña na töve kàña'a ndo chi'in na, ta ni kü'va ndo ve'e ndo kundaa na ndia. 11 Vati tu ìyo ndaa ndyo'o ña tìñu'u ndo na, kùuni yi ka'an yi ña indukuni kùta'an ndo chi'in ma ña kini ña jà'a na ndia.

Ma tu'un nuu ndi'inia ña kà'an Xuva

12 Ìyo kua'a' ga ma tu'un ña kùuni ka'in chi'in ndo, vati töve kùuni̱ tai yi nuu tutu. Va'a ga ña ku'un mai ma nuu ìyo ndo, ta ikan natu'un ta'an yo yi, ikan na sii kùuni ndisaa yo.

13 Ta vitin ma ñivi ta'an ndo ndian ìyo i'ya, ndian kāchin ma Ndioo, tàchi na iin saludu nuu ndo. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Xuva Uni

Tutu uni ña tāa racha'nu Xuva

1

Xuva kàtitu'un ra ña iin ra va'a kùu ma ra nàni Gayu

1 Yu'u iin ra kuxini ndian chìnuni, tàchi̱ tutu i'ya nuu̱n, yo'o ra nàni Gayu, ra merui ña ndicha kuii kùuni̱ nde'i.

2 Yo'o yani, kà'in chi'in Ndioo kuendaun, ikan na koo va'un takua kùuni ma Racha'nu Ndioo ña koun, vati tüvi kùuni̱ nuva ta'un ja'a ma kue'e ndia. Yakan va na koo va'un chi'in ndisaa ma tiñu va'a ña jà'un. 3 Nduva'a kuii chìsii̱ ora kīchi kàtitu'un ma ndra yani yo nui ña ìyo ma tundeeni Ndioo chi'un, ti endeeni kuà'un ma iti' ndaa. 4 Ta cha'a' yakan kùu yi ña nduva'a kuii chìsii̱, vati cha chītoi cha'a' ma ndian kùu se'i, vati endee kuà'an na ma iti' ndaa takua kùuni ma Racha'nu Ndioo ña na ja'a na.

5 Yo'o yani, ya'a va'a ja'un ña tìndeun ma ndian kùu ta'an yo ña chìnuni kīchi inga ñuu ora chàa ndra chànde'e ndra ñuu̱n ma nuu ìyo ve'un vaji töve nàkotoun ndra. 6 Ta ndiakan kùu na ña chā'a na kuenda nuu ma ndian chìnuni tu'un Cristu ña ya'a ga kùuniun nde'un na. Ta vitin chìkain iin ñamani nuu̱n ña na tindeun na chi'in ndisaa ma ña chiniñu'u na, ti takan va'a kùuni ma Racha'nu Ndioo. Ta takan ja'un, ikan na ku'un va'a na ma iti' nuu. 7 Vati cha'a' ña tìñu'u na ma Racha'nu kùu yi ña chàkunuu na, ta töve jà'a na ña ki'in na ña soko ma ndian töve chìnuni. 8 Yakan va ìyo yi ña nanduku yo naja tindee yo na, ikan na ndo'iin yo chi'in na, ti indukuni jàtiñu yo kuenda ma tu'un ndaa.

9 Yu'u tāi iin tutu ta tāchi̱ yi nuu ma ñivi chinuni ikan, va ma ra nàni Diótrefe ti na tüvi kùuni ra jachi'in ra ma ña kà'an yi, vati maa ra kùu ma ra chàta'ani ka'nda tiñu. 10 Yakan va ora ni chai ma ndakan, tajan ni katitu'in nuu ndo cha'a' ma kuati jà'a ra, vati cha chīnitu'in ña kà'an ra tu'un vata chata ndi, ta yakan ti na yüvi ña va'a kùu yi. Vati na tüvi ndaki'in maani ra ma ndian kùu ta'an yo ndian vàchi inga ñuu vaji ndian jàtiñu kuenda Ndioo kùu na. Ta nda ma inga ndian chìnuni ña ìyo chi'in ra juuni na tüvi chà'a ra ña na ndaki'in maani na na ndia. Va tu jà'a na yi tajan rakan ti tavani'i ra na ma tichi veñu'u ta tüva cha'a' ra ña ki'vi ndiko na.

11 Yakan va yo'o yani koto jä'un takua jà'a ma ñivi ikan, va'aga na ja'un ma ña va'a. Vati ma ndian jà'a ma ña va'a, ndiakan kùu ma ñivi Ndioo, va ma ndian tüvi jà'a ma ña va'a, kùuni yi ka'an yi ti na tüvi nàkoto na ma Racha'nu Ndioo.

12 Ndisaa ñivi cha chà'a na kuenda ña iin ra va'a ndicha kùu ma ra nàni Demetriu, ta ndicha ña takan kùu yi. Yakan va ndava nda ndyu'u kà'an ndi ña iin ra va'a kùu ra ta chìtoun ti ña ndaa kùu ma ña kà'an ndi.

Xuva kà'an ra ma tu'un nuu ndi'inia

13 Ìyo kua'a' ga ma tu'un kùuni̱ ña kotoun va tüvi kùuni̱ tai yi nuu tutu. 14 Vati yu'u chànini̱ ña va'a ga ña ku'un mai kunde'i ñu̱n ma nuu ìyoun numini tuva kuyati̱, ta ikan natu'un ta'an yo yi.

15 Yakan va na koo viiun chi'in Ndioo, ta ma ndian meru yo tàchi na iin saludu nuu̱n. Ta juuni na katitu'u̱n ma saludu i'ya nuu ta'ii'iin ndian ñivi kùu meru yo ndian ìyo ndakan ndia.

Tutu Juda

Tutu ña tāa racha'nu Juda, ra kùu tatun Jesuu

1

1 Yu'u Juda ra kùu yani Jandiau, ra jàkuu tiñu nuu ma Racha'nu Jesucristu, tàchi̱ saludu nuu ndyo'o ti ma Racha'nu Ndioo Tatá yo kāchin ra ndo ta kùuni ra nde'e ra ndo, ta ma Racha'nu Jesucristu kùu ra ma ra kùmi ra ndo. 2 Ta na kunda'vini ga ma Racha'nu nde'e ra ndo ta na koo vii ndo ta kùuni ndo nde'e ndo ta'an ndo, takua kùuni ma Racha'nu nde'e ra ndo.

Nuu kà'an Juda chata ma ndian kùu matru ña jàna'a tu'un vata

3 Ndyo'o yani̱ ndian ya'a kùuni̱ nde'i, cha ìyo tiempu ña kùuni̱ tai iin tutu kuenda ndo ña kà'an yi cha'a' ña kàkú ndo jà'a Ndioo kua jàkakú ra yu'u ndia. Va vitin tài tu'un i'ya kuenda ndo ti ìyo yi ña janini̱ ndo, koto kü'va ndo ña jakesiin na ndo, ta sama na ma tu'un ndaa cha'a' ma Racha'nu Jesuu ña chìnuni ndo ña iin cha'ani chā'a ra yi nuu tandi'i yo ndian kùu ñivi ra. 4 Vati ìyo iin ma ndra cha kī'vi xe'e ma tañu ndo ña jà'ani ndra ña ndra va'a chìnuni tu'un Ndioo kùu ndra. Ta takan jànda'viña'a ndra ndo ti yüvi ma ndian chìnuni kùu ndra takua kùu ndo. Ti jàna'a ndra ña va'ani tu ki'vi ndra ja'a ndra ma ña kini cha'a' ña cha ìyo ma ñamani Ndioo chi'in ndra, kùuni ndra. Ta juuni kàti ndra ña ma Racha'nu Jesucristu yöve uvanuu ra kùu ma ra chito'o yo, kàti ndra. Yakan va kua kàti ma nuu tutu Ndioo tatiempu, ma Racha'nu Ndioo ni jakutuni ra ma kuati ndrakan, ikan na nde'e ndra tundo'o cha'a' ña jà'a ndra.

5 Ta vaji cha chìto ndo, ta vitin kùuni̱ jakuku'un ndikoni̱ ndo ña ma ora cha yā'a jakakú ndio ma Racha'nu Ndioo ndian judíu ndian kùu ñivi ra ma nuu tundo'o ña jànde'e ma ñivi ìyo ma ñuu Egiptu ma tatiempu. Ta ma ora cha yā'a yakan, ma Racha'nu Ndioo jānde'e ra ma tundo'o ta jānaa ra ma ndian judíu ndian tüvi chìnuni ña chīyo tañu na ndia. 6 Ta jàkuku'uni ndo ña ìyo kua'a' ma tati ña jà'a tiñu nuu Ndioo ña tüvi jà'a na tiñu nuu ra takua ìyo yi ña ja'a na yi, ti ndākoo na yi niku. Va ma tati ikan cha chū'ni ma Racha'nu Ndioo na ma nuu naa chi'in ma kadena kaa kuenda ña na nde'e na tundo'o endeeni, nda kati chaa ma kivi nuu ndi'inia ña Ndioo ni jakutuni ra na cha'a' ma kuati na. 7 Ta indukuni tā'an ma ndian ìyo ñuu Sodoma chi'in ma ñuu Gomorra chi'in ma inga ma ndian ìyo ma ñuu kuati ña kàndii yatini xiin yi. Ma ndra ñuu ikan nduva'a kuii kua'a' kuati jā'a ndra chi'in ma kuñu ndra, nda kati chàta'ani ndra ki'vi ndra juuni chi'in ndra'ii chi'in ndra. Yakan va indukuni jā'a ma Ndioo chi'in ndra ti jānaa ndi'i ra ma ñuu ikan chi'in ñu'ú. Ta ma tu'un i'ya jàna'a yi nuu yo ña takan Ndioo ni ja'a ra chi'in ma ndian jà'a ma ña kini takan. Va ni jande'e ra tundo'o na, ta ni jakutuni ra ma kuati na, ikan na kayu na endeeni.

8 Ta juuni ma ndra jà'ani ña kùu ndra matru ikan, ña ìyo tañu ndo juuni jà'a ndra ma ña kini, ta takan töve tìñu'u ndra ma kuñu ndra, ta kàti ndra ña ma ña chàni ndra tichi ñuma'na ndra ìyo ma ndatu Ndioo chi'in yi kuenda ndra, ña na katitu'un ndra yi nuu ma ñivi ña na jachi'in na yi. Ta töva jachi'in ndra ma Racha'nu Ndioo ta ndava kà'an ti'ini ndra chata ma ndatu ma tati ña jà'a tiñu nuu ra ndia. 9 Vati ni ma tati ña nàni Mike, ña chà'nda yi tiñu nuu ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, ta ma tati kùxini ikan vaji ìyo ndatu yi, tüvi nī kuuni yi tisokuati yi ma kui'na ora kànita'an yu'u yi cha'a' ma ñunda'yu ma Moisés. Vati ndākoo ma tati kùxini ikan yi nuu nda'a ma Ndioo ta te'en nāka'an yi chi'in ma kui'na: “Ma Racha'nu Ndioo, na jande'e ra tundo'o ñu̱n”, kàti yi. 10 Ta ma ndra matru vata ikan chàtu'un ndra ta kà'an ti'ini ndra cha'a' ma ña tüvi kutuni va'ani ndra. Ta ma ña töve va'a ña jà'a ndra indukuni jà'a ndra yi takua jà'a kiti ña töve kuii chìto ndri ña jà'a ndri. Yakan va ni jandi'i maa ndra nuu ndra cha'a' ma ña jà'a ndra takan.

11 Va nda'vi ta'an ma ndrakan ña kuà'an ndra ma iti' kini takua jā'a ma ra nàni Caín. Ta cha'a' xu'un' ma ña nànduku ndra jakanaa ndra kùu yi ña ndākoo ndra ma tiñu va'a jà'a ndra, ta kī'vi ndra jà'a ndra ma ña kini takua jā'a ma ra nàni Balaam. Ta chì'í ndra takua chī'í ra nàni Coré cha'a' ña töve nī jachi'in ndra ma ña kà'an ma Racha'nu Ndioo. 12 Iin ña tukanuuni kùu yi ora chàa ma ndrakan nuu ndò'iin ndo ña jà'a ndo viko ta jàka'nu ndo ma Ndioo. Ti endee chàchi ndra ta chì'i ndra, ta ya'a ga sii kùuni ndra ta töve tìñu'u ndra ma Racha'nu Ndioo. Ta nànduku ndra ma ña va'a kuenda maani ndra. Ta kùu ndra takua kùu ma viko ña tüvi ndiso yi takuii ña kèñu'u ma tati yi te'en tikan, ta juuni kùu ndra takua kùu ma yutun ña tüvi jàtiñu ndrun ma tiempu ña ìyo yi ña jatiñu ndrun. Yakan va ndisaa ma ndra jà'a takan cha chī'í ndra takua kùu ma yutun ití ña chī'í ndrun chi'in ndava nda ma yo'o ndrun ndia. 13 Ndisaa ma ña jà'a ndra kùu yi ña jàkukanuu yi ndra ti ya'a kini kùu ma ña jà'a ndra, ta kùu ndra takua kùu ma xikiñu kini ña chàkoso yu'u tañu'u jà'a ma ola ka'nu. Takua ma ndoso chìnu ri iti' andivi ta numini naa ri, takan kùu yi chi'in ma ndrakan, ndra chàkunuu te'en tikan, va numini ni naa ndra endeeni, ta ni kindoo ndra ma nuu naa.

14 Takan kūu ta kuenda ma tu'un i'ya cha kātitu'un ma ra nàni Enoc, ma ra kūu tata ucha ma Adán, te'en nāka'an ra chata ma ndian jà'a takan: “Ndè'i ma Racha'nu ña vàchi ra chi'in nduva'a kuii kua'a' mii ma ndian ií ndian jàkuu tiñu nuu ra chi'in ra. 15 Vàchi ra ta ni jakutuni ra cha'a' ndisaa kuii kuati ña jà'a ma ndian kini cha'a' ña töve chìnuni na tu'un ra. Ta juuni ni jande'e ra tundo'o ma ndian kà'an ti'ini chata ra ndia.” Takan kāti Enoc tatiempu.

16 Ndisaa ndra matru vata ikan endee ka'anti'ini ndra chata nda ña ni kùuni, ti tüvi kìndoo va'ani ndra chi'in ma tu'un ña kà'an na. Ta endee chàtu'un ndra ma ña jà'a inga ñivi. Vati ma ña nànduku ndra jà'a ndra kùu yi ña na kindoo va'a ndra juuni chi'in maa ndra. Ta ya'a chàta'ani ndra jandotayi ndra ndra. Ta chàta'ani ndra jandomani ndra ma ñivi chi'in ma tu'un vii kuenda ña kùuni ndra kindoo va'ani ndra chi'in na.

Juda jàkuninaa ra ma ndian chìnuni tu'un Ndioo

17 Va taku ndyo'o ndian yani̱ ndian ya'a kùuni nde'i, na kuku'un va'ani ndo takua kātitu'un ma ndra kùu tatun Jesucristu. 18 Vati ndrakan kātitu'un ndra ña ma nuu ni ndi'i ma ñuñivi ni koo ñivi ña ni ka'an ti'ini na chata ma ndian kùu ñivi Ndioo, ta ni ja'a na ma ña kini takua kùuni maa na. 19 Ta juuni ndrakan jàkesiin ndra ma ñivi, ta jà'a ndra ma ña kini ña chàta'ani maa ndra ja'a ndra, vati töve ìyo ma Tati Ií Ndioo chi'in ndra.

20 Va taku ndyo'o ndian kùu yani ña chìnuni tu'un Ndioo, na chinuni va'a ga ndo ma tu'un ra, ikan na ni'i ga ndo naja kua koo ií ndo chi'in ra. Ta juuni na ka'an ndo chi'in ma Racha'nu Ndioo kuenda ña na tindee ma Tati Ií ra ndo. 21 Yakan va na koo va'a ndo chi'in Ndioo cha'a' ña ya'a kùuni ra nde'e ra ndo. Ta na kuatu va'a ndo ma Racha'nu yo Jesucristu ma ora ni chaa ma kivi ña ni ku'va ra ña na koo ndito ndo chi'in ra endeeni cha'a' ña ya'a kunda'vini ra ndo.

22 Ta na kunda'vini ndo ma ndian ta'an ndo ña tüvi chìnuni va'a, 23 ta na tindee ndo ma inga ñivi, ikan na kakú na koto ku'un na ma andaya'. Ta inga na na kunda'vini ndo nde'e ndo na vaji juuni ìyo yi ña ja'a ndo kuenda nuu ndo chi'in ma ña kini jà'a na, koto juuni maa ndo na kï'vi ndo ja'a ndo ma ña kini ña jà'a na ndia.

Ma tu'un nuu ndi'inia ña kà'an Juda ña jàka'nu ra ma Racha'nu Ndioo

24 Ta ma Racha'nu Ndioo ìyo ndatu, kuenda kumi ra ta takan töve ja'a yo ma kuati, ikan na kuu chaa yo koo yo ma nuu ìyo ra. Ta ni kuu yo takua kùu iin ja'ma chaa ña nï'iin ta'vi töve meku ta nduva'a sii ni kuuni yo ora chaa yo nuu ìyo ra. 25 Yakan va na jaka'nu yo ma Racha'nu Ndioo, ti uvanuu ra kùu ma ra kùu jakakú yo cha'a' ma Racha'nu Jesucristu. Ti ma Racha'nu Ndioo kùu ma ra chà'nda tiñu ta ìyo kua'a' ndatu ra ta ra nduva'a ka'nu kùu ra ndia. Yakan va na jaka'nu yo ra vitin, itaan ta endeeni. Ta takan na kuu yi. Amén.

Tutu Apocalipsis

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Tutu tāa ma racha'nu Xuva nuu kātitu'un ma Racha'nu Jesuu nuu ra cha'a' ña ni kuu

1

Nuu jàna'a ma Racha'nu Jesuu nuu ma Xuva

1 Ndioo chā'a ra ña na katitu'un Jesucristu tu'un i'ya, ikan na jana'a ra ma ndian jà'a tiñu nuu ra, cha'a' ma ña ni ta'an yo numi kuiini ma tiá iti' nuu. Vati ma Racha'nu Jesucristu tāchi ra iin tati jàkuu tiñu nuu Ndioo, ikan na katitu'un yi tu'un i'ya nuu Xuva ra jàkuu tiñu nuu Jesuu. 2 Ta ma Xuva kùu ra, ra kātitu'un ndaa ra nuu ma ñivi ndisaa kuii tu'un ña tāchi Ndioo ra chi'in tu'un ña jāna'a ma Racha'nu Jesucristu nuu ra ndia, vati Xuva chā'a ra koto ma ñivi ndisaa kuii ña ndē'e ra.

3 Ta na sii kuuni ma ndian jàkua'a ma tu'un i'ya ña kà'an ña ni kuu, ta juuni na sii kuuni ndian taso'o yi ta jachi'in na ña kà'an yi, vati cha kùyatin ma ora ña ni chinu ma tu'un i'ya ña kà'an yi.

Xuva tàa ra ma tu'un i'ya kuenda ndian chìnuni tu'un Jesucristu ndian kùti'vi ta'an ma ndi ucha ñuu ña kàndii ma iti' ñu'u' Asia

4 Yu'u Xuva, tài ma saludu i'ya ta tàchi̱ yi kuenda ndisaa ndyo'o ndi ucha veñu'u ndian ìyo ninii ka'nu ma ñu'u' Asia ña kùu ndo ucha veñu'u ma Racha'nu Jesucristu. Ma Racha'nu Ndioo ndo, na ku'va ra ma ñamani ra nuu ndo, ta na ku'va ra ña na koo vii ndo kuenda ra, ti maa ra kùu ra ña ìyo ra ma vitin, ta maa ra kùu ra ña cha takani ìyo, ta maa ra kùu ra ña ni kichi ra tiá iti' nuu ndia. Ta juuni na ku'va ma ndi ucha nuu ma Tati Ií Ndioo ñamani yi nuu ndo chi'in ña koo vii ndo ndia, nda ma nuu ka'ìin yi iti' nuu chà'nda Ndioo tiñu. 5 Ta nda nuu ma Racha'nu Jesucristu na ni'i ndo ñamani Ndioo ta na koo vii ndo ndia, ti rakan kùu ra testigu ndaa, ta ra nunuu ña nātaku tañu ma ndian ndií, ta chà'nda ra tiñu nuu tandi'i ma ndra kumitiñu ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi i'ya. Vati Cristu ikan kùu ra ña ya'a kùuni ra nde'e ra yo, ta cha jānandoo ra ma kuati yo cha'a' ña chāti ma nii ra cha'a' yo. 6 Ta juuni jā'a ra yo ña na kùu yo takua kùu ma ndra kùu rey ndra chà'nda tiñu, chi'in ña na kuu yo sutu, ndra jàka'nu ma Racha'nu Ndioo Tatá yo. Yakan va na jaka'nu yo ma Racha'nu Jesucristu, ta na koo ndatu ra endeeni. Ta takan na kuu yi. Amén.

7 ¡Na nde'e ndo!, vati Cristu vàchi ra tañu ma viko. Ta ikan ndisaa na ni nde'e na ra, ta nda ma ndian xaani ni nde'e na ra, ta nda ma ndian jātakue'e kuñu ra ni nde'e na ra ndia. Ta tandi'i ma ñivi ìyo ñuñivi ni kuaku na ma ora ni nde'e na ra, ta ndicha ña takan kùu yi, ta takan ni kuu yi ndia.

8 Vati ma Racha'nu Ndioo kà'an ra ña: “Yu'u kùu ma ra nunuu, ta ma ra nuu ndi'inia, takua kùu ma letra A chi'in Z, ti yu'u kùu ma ra kuxini ma vitin, ta kùi ma ra takani kūi niku, ta kùi ma ra ni kichi iti' nuu ndia.” Takan kāti ma Racha'nu Ndioo ra ya'a ìyo ndatu.

Nuu ndè'e ma Xuva ma Racha'nu Cristu takua ndè'o iin nakuyi ora chànio

9 Yu'u ra nàni Xuva, ra juuni chìnuni̱ takua chìnuni ndo, ti cha ndō'ii̱n chi'in ndo cha'a' ma Racha'nu Jesuu. Yakan va juuni ni ni'i̱ nuu ni koi chi'in ndo ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, ti juuni ya'a jāndeeni̱ ña nde'i tundo'o ndia. Vati cha'a' ña kàtitu'in ma tu'un Ndioo nuu ma ñivi cha'a' ma Racha'nu Jesucristu, kùu yi ña tāchi na yu'u kuenda ña ndè'i tundo'o ma tichi ku'u ña nàni Isla Patmo. 10 Vati iin kivi ña na jaka'nu yo ma Racha'nu kūu yi ña ndai jaka'nui ra chi'in ndatu ma Tati Ií Ndioo, tajan ma iti' chatai chīni̱ iin tati ña ya'a kanachaa, takua kùu iin tati ma yutun tìvi 11 ña te'en kà'an yi chi'i̱n:

―Yu'u kùu ma ra nunuu ta ma ra nuu ndi'inia, takua kùu ma letra A chi'in Z, ta cha'a' yakan kùu yi, ña yu'u kùuni̱ ña na taun iin nuu tutu ma ña ndē'un, tajan na tachiun yi ma nuu ndi ucha ma veñu'u, ndian chìnuni ña ìyo ma iti' ñu'u' Asia. Taku nuu ma ñivi Ndioo ña ìyo ma ñuu Efesu, chi'in nuu ma ñivi Ndioo ña ìyo ñuu Esmirna, ta nuu ma ñivi Ndioo ña ìyo ñuu Pérgamo, ta nuu ma ndian ìyo ñuu Tiatira, ta nuu ma ndian ìyo ñuu Sardis, ta nuu ma ndian ìyo ñuu Filadelfia, ta nuu ma ndian ìyo ñuu Laodicea ndia.

12 Ta ma ora chīkoni'i ndioi ma iti' chatai ña kùuni̱ nde'i yo tati kùu ma ña kà'an chi'i̱n, tajan ikan ndē'i ucha ta'an ma kandileru oro nuu chàkuiin ma tima. 13 Ta tañu ma ndi ucha ta'an ma kandileru nuu chàkuiin ma tima, ikan ndē'i iin ma ra kàa takua kàa ma ra se'e ñivi ña ñu'u ra iin ja'ma kani, ña chàa yi ndava nda sukun cha'a ra, chi'in iin pañu oro ña chàa yi ndava nda pechu ra. 14 Ta ma ixi xini ra kuichin la'ndi yi, takua kuichin ma ixi ma mvechala, a takua kuichin ma nieve, ta ma tichi tinuu ra, va kàa yi takua kàa ma yaa ñu'ú. 15 Ta ma cha'a ra, va kua'á yi takua kàa ma kaa bronce ma ora kàyu yi ma tichi hornu. Ta ma tati ra, nduva'a ni'i kà'an yi, takua jà'a ma yuta ña nduva'a kàyu jà'a yi. 16 Ta ma tichi ma nda'a' kua'a ra, ka'ìin ucha ta'an ma chele, ta iin machiti ña xaan nduvi chiyo, kùu yi ña kèe yi tichi yu'u ra. Ta ma nuu ra va nduva'a tàcha yi, takua tàcha ma nduva nikandii ora ya'a xaan nde'e yi.

17 Yakan va ma ora ndē'i ra, ta ndūvai ma iti' cha'a ra takua ndùva iin ma ña chī'í. Tajan maa ra jūndii ra ma nda'a' chiyo kua'a ra ma chatai, ta te'en nāka'an ra chi'i̱n:

―Na yü'viun ti yu'u kùu ma ra nunuu, ta ma ra nuu ndi'inia. 18 Ta juuni kùi ma ra ìyo ma vitin, ti cha chī'i̱ niku, va cha ìyo ndito ndikoi ma vitin ta ndisaa tiempu, vati yu'u kùu ma ra ìyo ndatu ña kùu janataku ndikoi ma ñivi ma nuu chì'í na. Ta vitin cha nda'i ma ndatiku ña jàna'a yi ña ìyo ma ndatu ikan chi'i̱n. 19 Yakan va na taun tandi'i ma ña ndè'un: ma ña ìyo ma vitin chi'in ma ña ni koo tiá iti' nuu ndia. 20 Ña'a kùu ma tu'un xe'e ña kà'an cha'a' ma ndi ucha ta'an ma chele ña ndē'un ma tichi nda'a' chiyo kua'i, chi'in ma ndi ucha ta'an ma kandileru oro nuu chàkuiin ma tima: taku ma ndi ucha ta'an ma chele, ikan jàna'a yi, ña ndiakan kùu ma ndian tatun ña jùkuu tiñu nuu Ndioo ta ta'ii'iin tatun ikan kùmi ra ma ucha ta'an veñu'u ndian chìnuni nuu ucha ta'an ñuu. Ta ma ndi ucha ta'an ma kandileru oro nuu chàkuiin ma tima, ikan jàna'a yi ña, ndiakan kùu na ma ndi ucha ta'an ma veñu'u ndian chìnuni ikan ndia.

2

Cristu kà'an ra kuenda ma ñivi ra ndian ìyo ñuu Efesu

1 Jesuu te'en kà'an ga ra chi'in Xuva:

―Na taun te'en nuu ma ra kùu tatun Ndioo ña kà'an kuenda ra ña ìyo ma veñu'u ndaa ma ñuu Efesu: “Ta te'en kà'an ma ra ìyo ucha ta'an ma chele ma nda'a' chiyo kua'a, ta juuni chàkunuu ra ma'ñu ma ndi ucha kandileru oro: 2 Taku yu'u, ti cha chìto ndi'i̱ naja kua ya'a ni'i jàtiñu ndo, ta naja kua jàndeeni ndo chi'in ta'an ndo, ta juuni cha chìtoi ña na kündee ga ndo nde'e ndo ña jà'a ma ndian kini ndia. Ta chìtoi ña cha kìcha'a ndo ki'in ndo ku'va ma ndra kà'an ña kùu tatun Ndioo, ta tüvi ndicha, ta juuni chìtoi ña cha chā'a ndo kuenda ña mamaa ndra vatani kùu ndra. 3 Ta chìtoi ña ya'a jàndeeni ndo, ta tüvi nī jaña ndo yu'u ña ya'a ni'i jàtiñu ndo cha'i, vaji ndè'e ndo tundo'o cha'a' ña chìnuni ndo tu'un kà'in. 4 Va ìyo iin nakuyi ña tüvi chàta'ani̱ ña jà'a ndo, vati na tüva kùuni va'a ndo nde'e ndo ma Racha'nu ma takua jā'a ndo ora kīcha'a ndo chìnuni ndo tu'in niku. 5 Yakan va na kuku'uni ndo ma iti' va'a ña kuà'an ndo niku antea ña kēsiin ndo yi, ta na chikoni'i ndiko ndo ku'un ndo ma iti' va'a inga cha'a' ma takua jā'a ndo ma ora kīcha'a ndo chìnuni ndo tu'in niku, ta tu töve ndakoo ndo ma iti' töve va'a ta chikoni'i ndiko ndo ma iti' va'a, tajan ku'in chata ndo ta namai ma kandileru oro nuu chàkuiin ma tima ma nuu ndo ta samai yi ma nuu ndaa yi. 6 Va ìyo iin ma ña va'a ña jà'a ndo, cha'a' ña xaani ndo nde'e ndo ma ndian chàkunuu chi'in ma ra nàni Nicolaíta, vati nda mai ta xaani̱ nde'i na ndia. 7 Yakan va tu ìyo so'o ndo, na taso'o va'a ndo ma tu'un i'ya ña kà'an ma Tati Ií Ndioo nuu ndisaa ndo ndian ìyo ta'ii'iin veñu'u ña chìnuni tu'un Cristu. Vati ma ra kùu Tati Ií Ndioo kàti ra ña: tu kùndee ndo jàkanaa ndo ma kuati; tajan ni ku'va ndioi ña na kachi ndo ma chiti yutun ña chà'a ma kivi koo ndito ndo ña ndaa ma nuu sukun nuu chà'nda Ndioo tiñu ma andivi.”

Cristu kà'an ra kuenda ma ñivi ra ndian ìyo ñuu Esmirna

8 Jesuu kà'an ga ra te'en chi'in Xuva:

―Na taun te'en nuu ma ra kùu tatun Ndioo ña kà'an kuenda ra ña ìyo ma veñu'u ndaa ma ñuu Esmirna: “Ta te'en kà'an ra: Yu'u kùi ma ra nunuu, chi'in ma ra nuu ndi'inia, ta cha chī'i̱, ta nātaku ndikoi. 9 Cha chìto ndi'i̱ naja kua kàa ma tiñu jà'a ndo, ta juuni cha chìtoi ña ya'a ndè'e ndo tundo'o cha'a' yi, ta ndà'vi ndo ndia. Va na yüvi takan kùu yi, ti chi'in ma tu'un Ndioo, nduva'a kuika ndo. Ta juuni chìtoi ña na tüvi va'a jà'a ma ndian judíu ña kà'an na chata ndo, ta jà'ani na ña kùu na ndian ìyo va'a na chi'in Ndioo, ta tüvi ndicha, ti java chi'in ma kui'na nàni Satanaa ìyo na. 10 Va koto yü'vi ndo cha'a' ña ni nde'e ndo tundo'o, vati ma ndian jà'a tiñu nuu ma kui'na ni ti'i na uvi uni ta'an ndo ma tichi vekaa kuenda uchi kivi, ti ikan ni ki'in ndioán' ku'va ndo chi'in ma tundo'o ña ni nde'e ndo ikan. Va tu endee ìyo va'a ndo chi'in ma Racha'nu Ndioo nda kati kuvi ndo, tajan yu'u ni ku'va ndioi ya'vi ndo, ti ni ni'i ndo nuu ni koo ndo chi'in Ndioo endeeni. 11 Yakan va tu ìyo so'o ndo, na taso'o ndo ma ña kà'an ma ra kùu Tati Ií Ndioo nuu ndo ma tichi ta'ii'iin veñu'u ikan. Vati tuva kundee ndo jakanaa ndo ma kui'na, tajan na tüva ni nde'e ndo tundo'o ña ni ta'an ma ndian ìyo yi ña kuvi cha'a' uvi.”

Jesucristu tàchi ra ma tu'un i'ya kuenda ma ndian ìyo ma veñu'u ñuu Pérgamo

12 Jesuu te'en kà'an ga ra chi'in Xuva:

―Na taun te'en nuu ma ra kùu tatun Ndioo ña kà'an kuenda ra ña ìyo ma veñu'u ndaa ma ñuu Pérgamo: “Ta te'en kati ma ra naa ma machiti kundu ña xaan ninduvi chiyo yu'u: 13 Cha chìto va'i nda tiñu kùu ma ña jà'a ndo, ta juuni chìtoi ña ìyo ndo ma ñuu nuu chà'nda ma kui'na ña nàni Satanaa tiñu ndia. Ta vaji ndicha ña takan kùu yi va juuni ìyo ndaa ga ndo kuendai, ta takä'an jaña ndo ña chìnuni ndo ma tu'in, vaji juuni ma tañu ndo nuu ìyo ndo, kùu ma nuu chà'nda ma kui'na Satanaa tiñu. Chiña chā'ni na ma ra kùu merui, ña nduva'a chìnuni ma tu'un Ndioo ña nàni Antipas. 14 Va ìyo uvi uni ma ña tüvi chàta'ani̱ ña jà'a ndo. Ta yakan kùu ma ña ni katitu'in nuu ndo vitin. Vati juuni ìyo ga ma ndian ìyo tañu ndo ma ñuu Pérgamo chiña ña juuni takä'an jaña na ña jà'a na ma tu'un kini ña jāna'a ma ra nàni Balaam ma nuu na. Ta juuni rakan kùu ra ña tī'i ra ma ña kini xini ma ra nàni Balac ña na janda'viña'a ra ma ndian judíu chi'in ma tu'un ikan, vati rakan kà'an ra chi'in na ña na kachi na ma ndayu ña sòkó na nuu ma ndioo yutun ií, ta na ki'vi ma ndra'ii chi'in ñivi ña'a yüvi ñasi'i ndra, ta ñivi ña'a chi'in yüvi ii vi ndia. Ta yakan ti iin kuati ka'nu kùu yi. 15 Ta juuni ìyo ma ndian ìyo chi'in ndo ña juuni takä'an jaña na ña jàka'nu na ma ña jàna'a ma ndian nicolaítas, ña nda yu'u ta xaani̱ nde'i yi ndia. 16 Yakan va na ndakoo ndo ma iti' kini kuà'an ndo ta chikoni'i ndo ku'un ndo ma iti̱, vati tu tüvi jaña ndo ña jà'a ndo ma takan, tajan numi kuiini ni ku'in kukanita'in chi'in ndo, ta ni jande'i tundo'o ndo chi'in tu'in ña kùu yi takua kùu iin machiti kuiin ña kèe tichi yu'i. 17 Yakan va tu ìyo so'o ndo, na taso'o va'a ndo ma ña kà'an ma Tati Ií Ndioo nuu ndo ma tichi ta'ii'iin veñu'u ikan. Tatu kundee ndo jakanaa ndio ndo ma kui'na, tajan ni ku'va ndioi ña na kachi ndo ma paan ña nàni maná ña indii xe'e. Ta iin yuu kuichin nuu ndiso iin sivi chaa ña nï'iin ñivi töve nàkoto, uvanuu ma ndian kùu nakoto ma sivi chaa yi kùu ma ndian nì'i ma yuu ikan.”

Jesucristu tàchi ra tu'un i'ya kuenda ma ndian ìyo ma veñu'u ñuu Tiatira

18 Jesuu te'en kà'an ga ra chi'in Xuva:

―Na taun te'en nuu ma ra kùu tatun Ndioo ña kà'an kuenda ra ña ìyo ma veñu'u ndaa ma ñuu Tiatira. “Ta te'en kà'an ma ra Se'e Ndioo, ra kàa tinuu takua kàa ma yaa ñu'ú, ta cha'a ra ña kua'á takua kàa ma kaa bronce ma ora kàyu yi tichi hornu: 19 Cha nàkoto va'i ndisaa kuii ma tiñu jà'a ndo, ta chìtoi naja kua kùuni ndo nde'e ndo ma ndian kùu ta'an ndo, ta chìtoi naja kua chìnuni va'a ndo ma tu'in, ta naja kua tìndee ndo ta'an ndo, ta jàndeeni ndo nde'e ndo ña jà'a na. Ta juuni chìtoi ña kua'a' ga ma tiñu va'a jà'a ndo ma vitin kua jā'a ndo ora kīcha'a ndo chìnuni ndo tu'in. 20 Va ìyo iin nakuyi ña tüvi chàta'ani̱ ña jà'a ndo, vati naja chà'a ndo ña na jana'a ma ña nàni Jezabel ma tu'un Ndioo nuu ndo. Ta yakan ti chi'in ma tu'un vata ña jàna'a ña nuu ndo, jànda'viña'a ña ndian jàkuu tiñu nui, vati jà'a ña ña ma ndra kùu ndra'ii na kì'vi ndra chi'in ma ñivi ña'a yüvi ñasi'i ndra, ta ma ñivi ña'a chi'in ma ndra'ii yüvi ii vi. Ta juuni jà'a ña, ña na kachi na ma ndayu ña sòko na nuu ma ndioo yutun ií ndia. 21 Ta cha nduva'a kua'a' cha'a', chà'i tiempu nuan ña na jaña ña jà'a ña ma kuati, ta chikoni'an iti' kuà'an ña ta ki'vi ña ma iti' Ndioo kuuni̱. Va juuni na küunian ndakoan ma kuati jà'a ña. 22 Cha'a' ña jà'a ña kuati takan, yakan va ni jande'i tundo'o nuan, ta ni ja'i ña na ku'vian jà'a yi. Ta juuni ma ndra ña endee kì'vi chi'an ni jande'i tundo'o nuu ndra ndia, tu na tüvi kùuni ndra jaña ndra ña jà'a ndra yi chi'an. 23 Ta nda ma ndian kùu se'an ni ka'ni̱, ikan na ku'va tandi'i ma ndian veñu'u kuenda ña yu'u kùu ma ra chìto ndi'i naja kua chànini ma ñivi, ta chi'in anima na ndia. Ta ta'ii'iin ndo ni ku'vai ma ya'vi va'a ndo tuva ña va'a kùu ma ña jā'a ndo ta ma ya'vi töve va'a tu töve va'a ma ña jā'a ndo. 24 Va taku tiaga ndyo'o ndian ìyo ma ñuu Tiatira, ña tüvi jachi'in ndo tu'un ña jàna'a ña nuu ndo, ta ni ña tüvi ndàki'in ndo ja'a ndo ma tu'un xe'e ña ìyo tichi chinituni ma kui'na Satanaa. Va uvanuu ma tu'un ña cha kà'in chi'in ndo kùu ma tu'un kùuni̱ ña na ja'a ndo. 25 Ta ma tu'un i'ya kùu yi ña na endee ja'a ndo ma tiñu va'a ña chìnuni ndo takua cha kīcha'a ndo jà'a ndo. Ta takan kùuni̱ ña na ja'a ndo, nda kati ni chaa ma ora ni kichi ndikoi. 26 Vati tu cha kùndee ndo jakanaa ndo, ta jachi'in ndo ma tu'in nda kati keta kivi nuu ndi'inia, tajan ni ku'vai ña na ka'nda ndo tiñu nuu tandi'i ma ñivi ìyo ma nuñu'u' ñuñivi, 27 takua chā'a ma Tatái tiñu nui ña na ka'ndai tiñu, kua ikan ni ka'nda ndo tiñu nuu ma ñivi chi'in iin yutun kaa kuiin ña ni ku'vai nuu ndo, ña endee ni jakuche'e ndo na chi'in run, takua jà'a ndo chi'in ma kisi ña kuva'a chi'in ñukisi. 28 Ta juuni ni ku'vai nuu ndo ma chele ka'nu ña kèta ta ni tuvi ndia. 29 Yakan va tu ìyo so'o ndo, na taso'o va'a ndo ma ña kà'an ma Tati Ií Ndioo nuu ndo ma tichi ta'ii'iin veñu'u ndo.”

3

Jesucristu tàchi ra ma tu'un i'ya nuu ma ñivi Ndioo ña ìyo kuenda ma veñu'u ñuu nàni Sardis

1 Jesuu te'en kà'an ga ra chi'in Xuva:

―Na taun te'en nuu ma ra kùu tatun Ndioo ña kà'an kuenda ra ña ìyo ma veñu'u ndaa ma ñuu Sardis: “Ta te'en kà'an ma ra ìyo ndi ucha ma Tati Ií Ndioo chi'in, ta ndi ucha ma chele ndia: Taku yu'u ti cha chìto ndi'i̱ naja kua jà'a ndo, ta vaji ma ñivi chànini na ña kùu ndo ndian chìnuni va'a ma tu'in. Va yu'u, chìtoi ña tüvi takan kùu yi, ti kùu ndo takua kùu ndian cha chī'í ti cha jāña ndo ña kuà'an ndo iti̱. 2 Na koo ndito, ta koo va'a ma ña chìnuni ndo, ta takan töve ndakoo ndo ma ña va'a jà'a ndo, ta na koo ndito ma ña va'a ìyo tichi anima ndo, koto künaa ma ña tiani ña va'a ña ìyo chi'in ndo, vati ma ña ndè'i ña jà'a ndo na yüvi ña va'a kùu yi kuenda ma Racha'nu Ndioo. 3 Na kuku'uni ndo ti, ma tu'un Ndioo ña taso'o ndo, ta na jachi'in ndo yi ta na jaña ndo iti' kini ña kuà'an ndo ta chikoni'i ndo ku'un ndo iti̱'. Ta tu tüvi ndoto ndo, tajan ni ku'un ndioi chata ndo takua jà'a iin ra su'u ña ni tüvi chìto ndo nda ora ni koyo ra su'u ra ve'e ndo. 4 Vati taku ma ñuu Sardis, tiani ma ndian ìyo tañu ndo chiña ña töve nī jaña na chìnuni na ma tu'in, ta ndiakan töve jàmeku na nda'a' na a ja'ma na ña jà'a kuati. Ta juuni kùu na ndian ni kakunuu na chi'i̱n, chi'in ma ja'ma nduva'a kuii kuichin, vati ñivi iñu'u kùu na. 5 Yakan va nda ndian ndyo'o ni kuuni ña jàkanaa ndo ma kui'na, tajan nì'i ndio ndo ku'un ndo ja'ma kuichin chi'i̱n, ta tüvi ni janai ma sivi ndo nuu ma tutu ña ndiso sivi ma ndian ni koo na chi'in Ndioo endeeni, vati vi'a ni kujana'a ndioi ndo nuu ma ra Tatái, ta nuu ma ndian kùu tati ra ña jàkuu tiñu nuu ra ndia. 6 Yakan va tu ìyo so'o ndo, na taso'o va'a ndo ma ña kà'an ma ra kùu Tati Ií Ndioo nuu ndo ma tichi ta'ii'iin veñu'u ndo.”

Jesucristu tàchi ra ma tu'un i'ya nuu ma ñivi Ndioo ña ìyo kuenda ma veñu'u ñuu Filadelfia

7 Jesuu te'en kà'an ga ra chi'in Xuva:

―Na taun te'en nuu ma ra kùu tatun Ndioo ña kà'an kuenda ra ña ìyo ma veñu'u ndaa ma ñuu Filadelfia: “Ta te'en kà'an ma ra ya'a ií, ta ndicha, ra nda'a ma ndatiku ña ìyo kuenda ma Rey David, ra nuna yuve'e, ta küu ga kasi na yi inga cha'a', ta ora chàsi ndio ra yi, ta nï'iin na na küu nuna ndiko na yi: 8 Yu'u cha chìto ndi'i̱ naja kua kàa ma tiñu jà'a ndo kuenda Ndioo. Ta cha'a' yakan kùu yi ña cha nūnai ma yuve'e nuu ndo ña nï'iin na küu kasi ndiko na yi. Vati vaji tiani ñàndee ndo ìyo, va ndicha ña jàchi'in va'a ndo ma tu'un ña kà'in, ti na tüvi nī chaa ndo ña kà'an ndo ña töve nàkoto ndo yu'u. 9 Tajan ni ja'a ndioi ña ma ndian jà'ani na ña kùu na ndian judíu, va na tüvi ndicha ti java chi'in ma kui'na ìyo na. Vati ñivi jànda'viña'ani kùu na. Ta ndiakan va ni ja'i ña na kunandi chiti na nuu ndo, ta tiñu'u na ndo, ikan na ku'va na kuenda ña nduva'a kùuni̱ nde'i ndo. 10 Va ndyo'o ña ya'a kumi va'a ndo ta jachi'in ndo ma tu'in ña kà'an yi ña ìyo yi ña jandeeni ndo ora ndè'e ndo tundo'o, ta cha'a' yakan kùu yi ña yu'u ni kumi va'i ndo ma ora ña ni koyo ma tundo'o chata ma ninii ka'nu ma nuñu'u' ñuñivi i'ya ña vàchi ki'in yi ku'va na, nde'o tuva ndicha ña ndian va'a kùu na, a tüvi. 11 Ta numi kuiini ni kichi̱, yakan va na kumi va'a ndo ma kua va'a ìyo ndo, koto keta ma ndian kìndaa ma ya'vi ña ìyo chi'in ndo nuu ndo. 12 Ta nda ndian ndyo'o ni kuuni ña kundee ndo jàkanaa ndo ma kui'na, tajan ni ni'i ndo ma tiñu ka'nu ga ma tichi veñu'u nuu chà'nda ma Racha'nu Ndioo tiñu. Ta ikan ni kindoo ndo endeeni. Ta cha'a' yakan kùu yi ña nuu ndo ni tai sivi ma Racha'nu Ndioi, ta juuni nuu ndo ni tai ma sivi ma ñuu Jerusalén chaa ña ni kichi iti' andivi nuu ìyo ma Ndioo chito'i, ta juuni ni tai ma sivi chai nuu ndo ndia. 13 Yakan va tu ìyo so'o ndo, na taso'o va'a ndo ma ña kà'an ma ra kùu Tati Ií Ndioo nuu ndo ma tichi ta'ii'iin veñu'u ndo.”

Jesucristu tàchi ra ma tu'un i'ya nuu ma ñivi Ndioo ña ìyo kuenda ma veñu'u ñuu Laodicea

14 Jesuu te'en kà'an ga ra chi'in Xuva:

―Na taun te'en nuu ma ra kùu tatun Ndioo ña kà'an kuenda ra ña ìyo ma veñu'u ndaa ma ñuu Laodicea: “Ta te'en kà'an ra ña takan na kùu yi, ra jàna'a tu'un ndaa ta ndicha ra kuxini ña chà'nda tiñu nuu tandi'i ña jātuvi Racha'nu Ndioo: 15 Yu'u cha chìto ndi'i̱ naja kua kàa ma tiñu jà'a ndo, ta chìtoi ña na tüvi chìnuni va'a ndo ma tu'in, ta ni tüvi kùuni ndo ndakoo ndo yi ndia. Va'a ga ña na kachin ndo nda iti' ni ku'un ndo, a iti' ña chìnuni va'a ndo ma tu'in, a iti' ña na jaña ndo yi. 16 Va tava cha chìtoi ña na tüvi chìto ndo nda iti' ña kùuni kachin ndo ku'un ndo, cha'a' yakan kùu yi ña yu'u chani nduchain ndo. 17 Ndyo'o kàti ndo ña nduva'a va'a ìyo ndo, ti ya'a kuika ndo, ta tüvi kumani nï'iin nakuyi nuu ndo, kàti ndo. Va tüvi chà'a ndo kuenda ña juuni maa ndo kùu ma ndian tüvi sii kùuni, ta tüvi ndakutiñu, ta kini ndo, nda'vi ndo, kuaá ndo, ta kaviti ndo kuendai, ti töve chìnuni va'a ndo ma tu'in. 18 Yakan va chùndayu'i ndo ña nuu mai na sama ndo naja kàa ndo, ta na jata ndo nui ma oro ña nduva'a va'a nandoo yi jà'a ma ñu'ú, ikan na ndicha va'a ña ndian kuika kùu ndo chi'in anima ndo. Ta juuni ña nuu mai na jata ndo ma ja'ma kuichin ña kùsukun ndo, koto nde'e ma ñivi ña kaviti nda'a' ndo, ta kukanuu ndo. Ta na jata ndo ma coliriu kuenda ña tì'i ndo tinuu ndo, ikan na kuu nde'e ndo ma ña kùu ndicha ndia. 19 Vati yu'u chàta'ani̱ ka'in tu'un ña kundayu'i nuu ndisaa ma ndian kùuni nde'i, ta juuni ya'a jakuninai na ndia. Yakan va vitin ta numi ìyo yi ña jaña ndo ña tüvi va'a, ta na chikoni'i ndiko ndo ma iti' Ndioo. 20 Ta yu'u ndai jakate'i ma yuve'e, ta tu kuni na ma tati̱ ta nuna na yuve'e nui, yu'u ni ki'vi̱ chi'in na ma tichi ve'e na, ta ikan kùxini̱ chi'in na, ta ndiakan chi'in yu'u ndia. 21 Ta tu kùndee ndo jàkanaa ndo ma kui'na, tajan ni ku'va ndioi ña na koo ndo chi'i̱n ma nuu chà'ndai tiñu, takua jā'a ma Racha'nu Tatái Ndioo chi'i̱n ña chā'a ra ña na kunandi̱ chi'in ra ma nuu chà'nda ra tiñu, cha'a' ña jākanai ma kui'na ndia. 22 Yakan va tu ìyo so'o ndo, na taso'o va'a ndo ma ña kà'an ma ra kùu Tati Ií Ndioo nuu ndo ma tichi ta'ii'iin veñu'u ndo.”

4

Nuu kàtitu'un yi naja kua ìyo yi ña jaka'nu yo ma Racha'nu Ndioo ma iti' andivi

1 Takan kūu ta ora yā'a ña kūu te'en, tajan ndē'e ndioi ma iti' andivi, ta ikan ndē'i iin yuve'e ña nuna yi ma ndakan. Ta ikan chīni̱ inga cha'a' ma tati ña cha chīni̱ niku ña kà'an yi takua kùu ma tati yutun tivi. Ta ma tati ikan te'en nāka'an yi chi'i̱n:

―Na ndaun chi'i̱n nde've, vati i'ya ni jana'i nuu̱n ma ña ni kuu tiá iti' nuu ―kàti yi.

2 Tajan juuni ma ora ikani, kīndoi nda'a' ma Tati Ií Ndioo, ta ikan ndē'i ña kēta iin tayu ií nuu tà'nda tiñu ma iti' andivi chi'in iin ra nandi tichi yi. 3 Ta ma ra nandi ma ikan, kàa ra takua kàa iin yuu tacha ña nàni jaspe, ta takua tacha ma yuu ña nàni cornalina. Ta ma yu'u nuu chà'nda Ndioo tiñu, va endee kavanuu ma koo la'ndi yi ña tacha ri takua tacha ma yuu ña nàni esmeralda. 4 Ta juuni ndē'i iin oko kumi tayu ña endee kavanuu yi ma tayu ií nuu chà'nda Ndioo tiñu. Ta ikan kùu ma nuu nandi oko kumi ta'an ma ndracha'nu ña, ñu'u ndra ja'ma kuichin, ta korona oro indii xini ta'ii'iin ndra. 5 Ta ma tichi tayu ií ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, nduva'a xi'í, ta ni'i, ta tacha jà'a yi. Ta iti' nuu ma tayu ra, ikan tìin ucha ta'an ma ñu'ú ndu'va, ta ndi ucha ta'an ma ñu'ú ikan, va kùu ma ucha ta'an ma ndra kùu Tati Ií Ndioo. 6 Ta juuni ma iti' nuu ma tayu ií nuu chà'nda Ndioo tiñu, ikan kàndii iin ña kàa takua kàa ma takuii tañu'u, ña kàa yi takua iin inu ña ndichin yi ninduvi chiyo.

Ta ma sava ndaa ma nuu ma tayu ií nuu chà'nda Ndioo tiñu, ta ninii kavanuu ma tayu ra, ikan ka'ìin kumi ta'an ma ndian ndito ña jātuvi Ndioo ña nduva'a kua'a' tinuu yi ka'ìin ma iti' nuu yi, ta iti' chata yi. 7 Ta ma ña nunuu ña ndito, va kàa yi takua kàa iin ii'ii. Ta ma ña uvi, va kàa yi takua kàa iin jundiki, ta ma ña uni, va kàa yi takua kàa nuu ñivi, ta ma ña kumi va kàa yi takua kàa iin tasu ña taka ndichin ri nuu sukun. 8 Ta ma ndi kumi ña ndito ikan, ta'ii'iin yi ìyo iñu ta'an ndichin yi, ta nduva'a ka'ìin kua'a' ma tinuu yi iti' chata yi, ta iti' tichi yi ndia. Ta nduvi niñuu endee töve jàña yi kumi yi ña kà'an yi te'en:

Ra ya'a ga ií, ra ya'a ga ií, ra ya'a ga ií,

kùu ma Racha'nu Ndioo ra ìyo ga ndatu kua tandi'i inga na,

ti rakan kùu ma ra kuxini ma vitin,

ta kùu ra ma ra takani ìyo niku,

ta kùu ra ma ra ni kichi iti' nuu ndia

kàti ma ndi kumi ña ndito ikan.

9 Ta ma ndi kumi ña ndito ikan, ta nani ora jàka'nu yi, ta tìñu'u yi, ta chà'a yi ta'vindioo nuu ma ra nandi tayu ií nuu tà'nda tiñu, ra endee ìyo ndito ndisaa tiempu, 10 juuni ma ora ikan ma ndi oko kumi ma ndracha'nu ka'ìin ikan endee chùnandi chiti ndra ma nuu ma ra nandi nuu tayu ií, ta endee tìñu'u ndra ma Racha'nu, ra endee ìyo ndito ndisaa tiempu. Ta ora kīcha'a kà'an ndra, ta endee tàva ndra ma korona ma xini ndra kani ndií ndra yi ma nuu ñu'u' ma nuu ií nuu chà'nda Ndioo tiñu, ta te'en kīcha'a ndra kà'an ndra:

11 Yo'o Racha'nu chito'o ndi, ya'a ka'nu ra kùu̱n,

vati ndicha ña ìyo yi ña tiñu'u ndi ñu̱n ti iin ra va'a kùu̱n,

ta ìyo ndatun, vati maun kùu̱n ña jātuviun tandi'i ma ña ìyo ñuñivi chi'in iti' andivi ndia,

ta cha'a' ña kua kùuni maun kùu yi ña jā'un yi, ta ìyo yi,

kāti ma ndracha'nu nuu ma Racha'nu Ndioo.

5

Nuu kà'an Xuva cha'a' ma ra kùu takua kùu iin mvechala chi'in iin tutu Ndioo ña ndasi kutu'

1 Tajan ma iti' nda'a' chiyo kua'a ma ra chùnandi ma tayu ií nuu chà'nda Ndioo tiñu, ikan ndē'i iin tutu ña nātuvi yi ña ìyo letra yi ninduvi chiyo, ta ndàsi yi chi'in ucha ta'an seyu. 2 Ta juuni ndē'i iin tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña te'en kānachaa yi ña chìkatu'un yi:

―¿Ta yo kùu ma ra ìyo ndatu ta kuu jà'a ra ña ndachi ma ndi ucha ta'an ma seyu, ta nùna ra ma tutu ña nātuvi ikan?

―kàti ma tati ikan.

3 Va nï'iin na nī kuu nuna na yi, ni ma ndian ìyo iti' andivi, ni ma ndian ìyo ninii ka'nu nuñu'u' ñuñivi, ta ni ma ndian ìyo xuu ñu'u', ta ni küu nuna na ma tutu ikan, vaji nī kuu nde'e na yi ndia. 4 Tajan nduva'a chāku ndioi, ti nï'iin ndian ìyo ndatu ta töve nī kuu nuna ma tutu ikan, ta nī kuu jakua'a na yi ta nī kuu koto na naja kà'an yi ta nī kuu nde'e na yi ndia. 5 Tajan iin racha'nu ìyo ikan tañu ma ndi oko kumi ta'an ndracha'nu, te'en nāka'an ra chi'i̱n:

―Na kuäku gaun tiá, vati ìyo iin ra chà'nda tiñu takua kùu iin ii'ii, ra ka'nu ña kùu tata ma racha'nu David, va rakan ndicha kuii kùu ra ñivi ma Judá, ta cha kùndee ra jakanaa ra. Yakan va ìyo ndatu ra kuenda ña ndachi ra ndi ucha ma seyu ña ndikun ma tutu ikan, ta kuenda nuna ra yi ―kàti ma racha'nu ikan.

6 Tajan ma'ñu ma nuu ndaa ma tayu ií nuu chà'nda Ndioo tiñu, ta ma'ñu ma ndracha'nu, ta java ndaa ma nuu ka'ìin ma ndi kumi ta'an ndian ndito ikan, ikan ndē'i ña ndaa ma'iin ma ra kàa takua kàa iin mvechala, vaji juuni kàa ga ra takua kàa ma ra ña chā'ni na kuenda sokó na ra nuu Ndioo. Ta rakan ti ìyo ucha ndiki ra, ta ucha tinuu ra, ña kùu yi ma ucha ta'an ma Tati ií Ndioo ña tāchi Ndioo ma ninii ka'nu ma nuñu'u' ñuñivi. 7 Tajan ma ra kàa takua kàa mvechala chāa ra ta kī'in ra ma tutu nātuvi ña kandii nda'a' chiyo kua'a ma nuu chùnandi ma ra chà'nda tiñu. 8 Ta ma ora kī'in ndio ra yi, tajan ndi kumi ma ndian ndito, ta ndi oko kumi ma ndracha'nu chākuiin chiti na nuu ma ra kàa takua kàa mvechala. Ta ta'ii'iin ma ndracha'nu nda'a ndra iin ma arpa ndra, ta chi'in ma ko'o oro ndra ña, chìtu ma kutu tichi yi. Ta ma ñu'ma ña kēe ma kutu ikan kùu yi ndisaa ma tu'un ña kà'an ndian ií, ndian kùu ñivi Ndioo. 9 Tajan ndisaa ndian ka'ìin ikan te'en kīcha'a na chìta na iin yaa chaa nuu ra ña kùu ra takua kùu iin mvechala ikan:

Yo'o ndicha kuii iin ra ìyo ndatu ta kùu ki'un ma tutu chiña,

ta ndachiun ndisaa ma seyu ña ndikun yi,

vati maun kùu̱n ma ra chā'ni na cha'a' ndi,

ta jātaun ndi chi'in ma niiun,

ta takan kuu ndi ñivi kuenda ma Racha'nu Ndioo.

Na tüva kuu vaji siin siin tata kùu ndi, a siin tu'un kà'an ndi, a siin ñuu ndi, a siin ñu'u' ñuu nuu kāku ndi.

10 Vati maun kùu̱n ña jā'un ña na kuu ndi ndian kùu Rey, ta sutu, kuenda ma Racha'nu Ndioo Tatá yo.

Ta ni ka'nda ndi tiñu nuu tandi'i ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi ndia,

kàti na.

11 Ta ikan jan ndē'e ndioi ma nuu chà'nda Ndioo tiñu, ta ikan chīni̱ kua'a' va'a tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña endee kavanuu na ma nuu chà'nda ra tiñu, ta ma nuu ka'ìin ma ndi kumi ta'an ña ndito, ta nuu ka'ìin ma ndracha'nu. Ta kuenda kua'a' millon ma tati jàkuu tiñu nuu Ndioo kūti'vi ndio yi. 12 Ta te'en kīcha'a ndio na kànachaa ni'i na:

Ma ra kùu takua kùu ma mvechala

ña chā'ni na kuenda Ndioo;

rakan kùu ma ra iñu'u ña ni'i ra ma ndatu ra, ta ña kuika ra, ta chinituni ra, ta chi'in ma ñandee ra.

Yakan va na tiñu'u yo ra,

ta na jaka'nu yo ra, ta na kata yo yaa nuu ra,

ti ya'a ga ka'nu kùu ra.

13 Ta chīni̱ ña ndisaa kuii ma ña jātuvi ma Racha'nu Ndioo, takua kùu ma ña ìyo iti' andivi, ta ma nuñu'u' ñuñivi, ta ma xuu ma ñu'u', ta ma tichi tañu'u, ña te'en kà'an na:

Ma ra nandi nuu ndaa ma tayu ií nuu tà'nda tiñu,

chi'in ma ra kùu ma mvechala ña ìyo ma ikan,

ti ya'a ga ií kùu ma nuu chà'nda ra tiñu,

ta kuenda rakan kùu ra ña ìyo yi ña tiñu'u yo ra, ta jaka'nu yo ra endeeni.

14 Ta ma ndi kumi ma ndian ndito, endee kà'an na:

―¡Ta takan na kuu yi. Amén!

Ta ma ndi oko kumi ma ndracha'nu chūnandi chiti ndra nuu ra, ta kīcha'a ndra jàka'nu ndra ma ra ìyo ndisaa tiempu endeeni.

6

Nuu ndàchi ma Racha'nu Jesucristu ma ndi ucha ta'an ma seyu

1 Ta ikan jan ndē'e ndioi ña ndāta ndio ma ra kùu ma mvechala ikan, ma seyu nunuu ña ndikun ma tutu ikan. Tajan chīni ndioi ña nduva'a ni'i kà'an iin ma ndian ìyo tañu ma ndi kumi ndian ndito ikan, takua jà'a ma savi ma ora ya'a ni'i chìnu ra' ña te'en kà'an:

―¡Na'a! ―kàti yi.

2 Ta ikan jan ndē'e tukui iin ma kuayu kuichin ña ma ra yoso ri nda'a ra iin nduva, ta nī'i ra iin korona, vati jàkanaa ra ña kànita'an ra, ta takan ìyo tu'va ra ña na jakanaa ra tiá iti' nuu ndia.

3 Ta ora ndāta ra ma seyu uvi, ta ikan chīni̱ ma ña ndito uvi ña te'en kà'an yi:

―¡Na'a! ―kàti yi.

4 Ta ikan jan ndē'e tukui iin kuayu ña kùu ma color kua'á, ta ma ra yoso ri, nī'i ra ma ndatu. Ta ma ñivi ninii nuñu'u' ñuñivi tüva ni koo va'a na chi'in ta'an na jà'a ma ndatu ra, ta juuni ña na ja'a ra ña na ka'ni ma inga na juuni ma meru na ndia. Ta rakan kùu ra ña nī'i ra iin machiti ña nduva'a kuii ka'nu.

5 Ta ma ora ndāta tuku ma ra kùu mvechala ma seyu uni, tajan te'en chīni ma ña kà'an ma ña ndito uni:

―¡Na'a! ―kàti yi.

Ta ikan jan ndē'e tukui iin kuayu ña kùu ma color tuun, ta ma ra yoso ri nda'a ra iin kaa ña tiku'va yo ndatiñu.

6 Takan kūu ta tañu ma ndi kumi ta'an ndian ndito ikan, chīni̱ iin tati ña kà'an te'en:

―Iin kilu ma trigu, ya'a ya'vi nda yi ti tia'vi yo cha'a yi chi'in ndisaa ma xu'un' jàkanaa yo iin kivi jà'a ma tama', ta uni kilu ma chiti cebada indukuni ya'vi ndaa yi ndia. Va taku ma cete chi'in ma vinu ta takan töve jàtiviun ra'. ―Takan kàti yi.

7 Ta ma ora ndāta ndio ma ra kùu mvechala ma seyu kumi, ta ikan chīni̱ ma ña ndito kumi ña te'en kà'an yi:

―¡Na'a! ―kàti yi.

8 Tajan ma ora chīkoni'i̱, ta ikan ndē'i iin kuayu color re'e, ta ma ra yoso ri nàni ra, ra chà'ni ñivi, ta iti' chata ra vàchi inga ma ra kuxini ma ñuu nuu ìyo ma ndian ndií. Ta ma nduvi ndrakan nī'i ndra ndatu kuenda ka'ni ndra iin kuartu ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi. Va kuu ka'ni ndra ita'vi na chi'in machiti, ta inga na ni ka'ni ndra chi'in tama' ta chi'in kue'e xaan, ta juuni ni kuvi tia na jà'a kiti xaan ndia.

9 Ta ora ndāta ma ra kùu mvechala ma seyu u'un, ta ikan ndē'i xuu chito naá kua'a' ta'an ma anima ndian chī'í. Ta ndiakan kùu na ndian chìnuni tu'un Ndioo, ta töve jàña na kàtitu'un na yi nuu inga ñivi niku. Ta cha'a' ña ndian chìnuni kùu na kùu yi ña chā'ni inga ñivi na. 10 Tajan ma anima ikan te'en kīcha'a na kà'an ni'i na:

―Yo'o Racha'nu Ndioo, ra ya'a ií ta ra jàchinu ma ña kà'an. ¿Nda ora ni chaa ma ora ni jakutuniun ma kuati ma ndian ìyo ma nuñu'u' ñuñivi? Na jande'un tundo'o nuu na cha'a' ña chā'ni na ndyu'u ―kàti ma anima na ikan.

11 Tajan ma Racha'nu Ndioo cha'a' ndio ra ja'ma kuichin nuu na ña na kusukun na, ta te'en kà'an ra chi'in na:

―Na nindee ndo ta kuatu nuu ndo tiá tiempu, vati kumani ña kùti'vi tiaga ma yani ndo ña chìnuni na tu'un Cristu ta jatiñu na kuenda ra, ìyo yi ña kuvi na takua chī'í ndo niku ndia ―kàti ra.

12 Ta ora ndāta ndio ma ra kùu mvechala ma seyu iñu, ta ikan ndē'i ña nduva'a kuii ni'i tāan. Ta ma nikandii ndōtuun yi, takua tuun ma ja'ma ña chàku'un yo ma ora chì'í ma ñivio. Ta ma yoo, ndākuu kua'á yi takua kàa ma nii. 13 Ta ma chele ña ka'ìin ma andivi, kāchita ndri ma nuñu'u' ñuñivi, takua chìtá ma chiti yuta' ma yutun higu ma ora ya'a ma tati ña ya'a ni'i chàkin. 14 Ta ma andivi nātuvi yi takua jà'a yo ma chi'in tutu ma ora nàtuvi yo yi. Ta ma ndisaa ma yuku chi'in ma ndisaa ma ñu'u' kuati ña kandii ma tichi tañu'u sāma yi ma nuu kandii yi ndia. 15 Ta ma ndra kùu Rey ña chà'nda tiñu ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, chūndii xe'e ndra tichi yavi ma kava yuu nuu ìyo ma yuku, chi'in ma ndra kumi tiñu ka'nu, ta chi'in ndian kuika, ta chi'in ma ndra chà'nda tiñu nuu ma jandaru, ta chi'in ma ndra ìyo ndatu, ta ndisaa ma ndian kùu musu, ña jàtiñu sani ta nda ma ndian tüvi kùu musu ndia. Ndisaa ndiakan chūndii xe'e na tichi yavi ma kava yuu. 16 Tajan te'en nāka'an na chi'in ma kava yuu, ta chi'in ma yavi:

―Na koyo ndo chata ndi, ta na tixe'e ndo ndyu'u nuu ma ra chà'nda tiñu ña nandi nuu ma tayu ií nuu tà'nda tiñu andivi, ta na tixe'e ndo ndi nuu ma tundo'o ka'nu ña ni jande'e ma ra kùu mvechala ikan ndia. 17 Vati cha kēta ma kivi ya'a ka'nu ña ni nde'e ndi ma tundo'o. Ta nï'iin ñivi tüvi ni kundee na yi ―kàti na.

7

Nuu jàna'a ma Racha'nu Ndioo chi'in seyu nda ndian kùu ma iin cientu uvi xiko kumi mii ta'an ma ndian kùu ñivi ra

1 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan ndē'i kumi ta'an ma tati va'a ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña ndaa na ka'ìin na ma ndi kumi chiyo ma ñuñivi ña chàsi na ña chàkin ma tati, ti na tüvi chà'a na ña na kakin yi ma nuñu'u' ñuñivi, ni ña na kakin yi nuu tañu'u, ta ni nuu ma yutun ndia. 2 Ta juuni ndē'i inga ma tati va'a ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña vàchi yi ma nuu kàna nikandii, ta nda'a yi ma seyu ma Racha'nu Ndioo ndito. Tajan ma tati jàkuu tiñu nuu Ndioo ikan, ti te'en kīcha'a yi kànachaa ni'i yi nuu ma ndi kumi ma tati va'a Ndioo, ndian cha nī'i ma ndatu kuenda ña jànde'e na tundo'o ma nuñu'u' ñuñivi, chi'in ma tañu'u. Ta te'en kà'an yi:

3 ―Koto jände'e ji'na ndo tundo'o ma ndian ìyo nuñu'u' ñuñivi, ni ma tañu'u, ta ni ma yutun, nda kati kani ji'na yo ma seyu ma te'e nuu ma ndian kùu ndian jàtiñu kuenda ma Racha'nu Ndioo chito'o yo ―kàti ma tati ikan.

4 Ta juuni chīni̱ ña kà'an yi ña iin cientu uvi xiko kumi mii ta'an ndra ña kùu ndra ma tandi'i grupu ndian ñuu Israel, ndrakan Ndioo cha kāchin ra ndra kuenda ña cha nī'i ndra ma seyu. 5 Ta ma ndra cha ìyo ma seyu, kùu ma uchi uvi mii ma ndian kùu ñivi ma ra nàni Judá. Ta uchi uvi mii ma ndra kùu ñivi ma Rubén, ta uchi uvi mii ma ndra kùu ñivi ma Gad ndia. 6 Ta inga uchi uvi mii ma ndra kùu ñivi ma Aser, ta uchi uvi mii ma ndra kùu ñivi ma Neftalí, ta uchi uvi mii ma ndra kùu ñivi Manasés ndia. 7 Ta uchi uvi mii ma ndra kùu ñivi ma Simeón, ta uchi uvi mii ma ndra kùu ñivi ma Leví, ta uchi uvi mii ma ndra kùu ñivi ma Isacar ndia. 8 Ta juuni uchi uvi mii ta'an ma ndra kùu ñivi ma Zabulón, ta uchi uvi mii ma ndra kùu ñivi ma Kusé, ta uchi uvi mii ma ndra kùu ñivi ma Benjamín.

Nuu nduva'a kua'a' ñivi ñu'u ja'ma kuichin

9 Ta ora yā'a ña kūu te'en, tajan ikan ndē'i nduva'a kuii kua'a' ñivi ña siin siin ñuu kīchi na, ta siin ñivi kùu na, ta siin siin tu'un kà'an na, ta siin siin ñuu na ndia. Ta ndiakan kùu na ña ka'ìin na ma iti' nuu ma nuu ndaa ma tayu ií nuu tà'nda tiñu, ta iti' nuu ma ra kùu mvechala ña nduva'a kuii kua'a' na ña nï'iin ñivi na küu ja'a na ka'vi na na. Ta juuni ñu'u na ja'ma kuichin, ta nda'a na ma nda'a' tika'a. 10 Ta ndisaa ndiakan te'en kīcha'a na kànachaa ni'i va'a na:

Na jaka'nu yo ma Racha'nu Ndioo yo ma ra nandi ma nuu tayu ií,

ta na jaka'nu yo ma ra kùu ma mvechala,

ti uvanuu ra kùu ra ña jàkakú ra yo.

11 Ta ndisaa ma tati va'a jàkuu tiñu nuu Ndioo endee kavanuu yi ka'ìin yi ma nuu nandi ma Racha'nu Ndioo ma tayu ií, ta ma nuu ka'ìin ma ndi oko kumi ndracha'nu, ta ma nuu ka'ìin ma ndi kumi ma ndian ndito. Tajan ma tati ikan chūnandi chiti yi nda kati nāni ma te'e nuu yi ma nuñu'u', ma nuu ndaa ma tayu ií ña jaka'nu na Ndioo. 12 Ta ndiakan te'en kà'an na:

¡Amén! Yo'o Racha'nu Ndioo,

na jaka'nu ndi ñuu̱n, ti uvanuu yo'o kùu ma ra ya'a tacha ta ìyo kua'a' chinituni.

Na ku'va ndi ta'vi ndioo nuu̱n ta na tiñu'u ndi ñuu̱n,

ti maaun kùu ma ra ya'a ìyo ndatu ta ñandee.

Ta takan na kuu yi nda vitin ta nda iti' nuu.

Takan kà'an tandi'i ma tati va'a ikan.

13 Ta ikan iin racha'nu indii tañu ndracha'nu ka'ìin ikan, te'en kīcha'a ra chìkatu'un ra nui:

―¿Nda ndian kùu ma ndian ñu'u ma ja'ma kuichin i'ya, ta nda iti' kīchi na? ―kàti ra.

14 Ta yu'u te'en nāka'in:

―Na ka'an maun yi, ti maun kùu ma ra chìto ―kati̱.

Tajan te'en nāka'an ra nui:

―Ndiakan kùu ma ndian jākakú ma Racha'nu Ndioo nuu ma tundo'o ka'nu, ti nākata na ma ja'ma na, ta jāndo kuichin na yi chi'in ma nii ma ra kùu mvechala.

15 Ta cha'a' yakan kùu yi ña ka'ìin na nuu ndaa ma tayu ií nuu chà'nda Ndioo tiñu.

Ta ma tichi veñu'u ra i'ya jàkuu na tiñu nuu ra, nduvi ta niñuu.

Ta ma ra nandi nuu ma tayu ií ikan,

rakan kùu ra ña jàkuenda ra na cha'a' ña ìyo ra chi'in na.

16 Ta ndiakan na tüva ni nde'e na tundo'o,

ti na tüva ni kusoko na,

ta tüva ni natii na takuii,

ta tüva ni ka'mi ma nikandii ma ñii na ndia.

17 Vati ma ra kùu mvechala ña ndaa yatini nuu ma tayu ií nuu ta'nda tiñu

ni kumi ra na takua kumi iin ma ra kùu pato ma mvechala jàna ra.

Vati ma ra kùu mvechala ni kundaka ra na nuu chì'i na takuii ña ja'a ña na koo ndito na endeeni,

ta ikan ma Racha'nu Ndioo ni janatii ndio ra ma takuii tinuu na.

8

Ma seyu ucha chi'in ma ña oro nuu chàkuiin ma kutu

1 Ta ora ndāta ma ra kùu mvechala ma seyu ucha ma tutu ikan, tajan endee kīndotaxin ma andivi kuenda iin java ora. 2 Ta ikan jan ndē'e ndioi ucha ta'an ma tati jàkuu tiñu nuu Ndioo ña ka'ìin na iti' nuu ma Racha'nu Ndioo. Ta ndiakan nī'i na ucha ta'an ma yutun tivi ndia. 3 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan ndē'i inga tuku tati jàkuu tiñu nuu Ndioo ña nda'a yi iin ko'o oro nuu chàkuiin ma kutu. Tajan chūndaa yi nuu ndaa ma chito naá, ta ikan nī'i yi kua'a' va'a ma kutu nuu yi kuenda jakanuu yi yi chi'in ma tu'un ña kà'an ndian kùu ñivi Ndioo chi'in ra ña na sokó yi yi chi'in ma tu'un ikan ma nuu naá oro, ña ndaa yi yatini nuu Ndioo nandi tayu ií nuu chà'nda ra tiñu. 4 Tajan ndāa ndio ma ñu'ma kutu indukuni chi'in ma tu'un kà'an ñivi Ndioo nuu nda'a tati jàkuu tiñu nuu Ndioo ikan, ta ndāa ndio yi nuu nandi ndio ra ndia. 5 Ta ikan jan tīin ndio ma tati ikan ma ko'o nuu chàkuiin ma kutu, ta jākutu ndio yi ma nditiu'un ma ñu'ú ña tìin ma nuu chito naá ma tichi yi, ta chātakuati ra yi ma nuñu'u' ñuñivi. Tajan nduva'a chīnu ndio ma savi, ta ni'i nda'yu ra', ta juuni nduva'a kōyo tacha, ta tāan ma nuñu'u' ñuñivi ndia jā'a yi.

Ma ucha yutun tivi

6 Tajan ma ndi ucha ta'an ma tati jàkuu tiñu nuu Ndioo ña ìyo ma ucha yutun tivi chi'in, kīcha'a na jàndova'a na na kuenda ña ni tivi na ma yutun tivi.

7 Ta ma tati nunuu kīcha'a yi tìvi yi ma yutun tivi ña nda'a yi. Ta ora ikan kīcha'a kūun ndio ma savi yuu ma nuñu'u' ñuñivi. Ta jākanuu yi chi'in ñu'ú chi'in nii ndia. Ta ikan kāyu cha yatin sava ma nuñu'u' ñuñivi, ta juuni kāyu cha yati sava ma yutun, ta ndisaa ma ku'u kuii chi'in ita kāyu yi ndia, jà'a ma savi ikan.

8 Ta ma tati uvi ora kīcha'a yi tìvi yi ma yutun tivi, ta kōyo ndio iin nakuyi ña kàa takua kàa iin yuku ka'nu ña ndu'vania ña tiin yi ma tichi tañu'u. Tajan cha yatin sava ma tañu'u kùu ra' ña ndākuu ra' mamaa nii jà'a ma yuku ikan. 9 Ta juuni cha yatin sava ma tandi'i nuu ma kiti ña ìyo ma tichi tañu'u chī'í, ta cha yatin sava ma varku ña ka'ìin ikan kūche'e run ndia.

10 Ta ma tati uni ora kīcha'a ndio yi tìvi yi ma yutun tivi, ta ma ora ikan iin chele ka'nu ña kàyu ri takua kàyu iin xini iin ñu'ú ka'nu ña tìin, kīcha'a ri kòyo ri nuu cha yatin sava ma yuta ña ìyo ndisaa ma ñuñivi, ta juuni kōyo yi cha yati sava nuu ma soko nuu kàna takuii ndia. 11 Ta ma chele ikan nàni ri, takua nàni iin yukú uva, vati cha yatin sava ma takuii ndākuu uva ra' jā'a ri. Ta cha'a' ma takuii uva ikan kùu yi ña nduva'a kuii kua'a' ñivi chī'í na ora chī'i na ra'.

12 Tajan ma tati kumi ora kīcha'a yi tìvi yi ma yutun tivi, ta ora ikan cha yatin sava ma nikandii ndōnaa jà'a yi, ta cha yatin sava ma yoo, ta cha yatin sava ma chele ndia. Ta takan kūu yi ña cha yatin sava ma ndi uni yi ndōnaa, ta tüva nī jatuun yi cha yatin sava ma ora ndichin, ta ora naa ndia.

13 Ta ikan nānde'e ndioi iti' andivi, ta ikan ndē'i ña java ma andivi ndàti iin tasu ka'nu ña te'en kānachaa ni'i ri:

―Nda'vi ta'an, nda'vi ta'an, nda'vi ta'an ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi, ti chani tivi ma inga uni ta'an tati chi'in ma yutun tivi nda'a na.

9

1 Tajan ma tati u'un ora kīcha'a yi tìvi yi ma yutun tivi, ta ora ikan ndē'i ña iti' andivi kēe iin chele, ta kōyo ri ma nuñu'u' ñuñivi. Ta rikan nī'i ri ma ndatiku kuenda ña nùna ri ma yavi nduva'a kuii kunu ta naa. 2 Tajan nūna ndio ri yu'u ma yavi kunu ikan. Ta ikan ndē'i ña nduva'a kua'a' ma ñu'ma kèe ndio ma tichi yi, takua jà'a yi ma ora kèe kua'a' ñu'ma tichi ma hornu ka'nu. Tajan ma ñu'ma xaan ikan kùu yi ña chāsi yi nuu ma nikandii, ta jākanuu yi chi'in ma tati, ta ndōnaa jà'a yi. 3 Ta tañu ma ñu'ma ikan, kēkoyo kua'a' ma tikaa na'nu ña ndàti ndri ma nuñu'u' ñuñivi. Ta ndrikan ti nī'i ndri ma ndatu ndri ña kùu taa ndri ma ñivi takua tàa ma tisu'ma ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi. 4 Ta ma tikaa ikan, ti tāchi ma Ndioo ndri ña na tüvi ìyo yi ña jativi ndri ma ku'u kuii, ni ma ita, ta nï'iin ma yutun ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi, vati vàchi ndri kuenda ña jànde'e ndri tundo'o ma ñivi ña tüvi ìyo ma seyu ma Racha'nu Ndioo ma te'e nuu. 5 Va na tüvi nī cha'a ma Ndioo ña na ka'ni ndri ma ñivi, vati chā'a ra ña na jande'e ndri tundo'o na kuenda u'un yoo. Ta ndrikan ti indukuni chatu tàa ndri takua tàa ma tisu'ma. 6 Ta ma kivi ikan, ti kuuni ma ñivi kuvi na, va na küu yi. Ta vaji nduva'a ni nanduku na naja kua kuvi na, va na küu yi ti cha jāchika ma ña kuvi na nuu na.

7 Ta ma tikaa ikan, ti kàa ndri takua kàa ma kuayu ma ora cha ìyo tu'va ndri kuenda ña kànita'an ndri tichi ma kuati. Ta ma xini ndri jundii iin ña kàa takua kàa ma korona oro, ta ma nuu ndri, va kàa yi takua kàa ma nuu ñivi. 8 Ta ma ixi xini ndri nduva'a nani yi takua nani ixi xini ma ñivi ña'a, ta ma nu'u ndri, kàa yi takua kàa ma nu'u ma ii'ii. 9 Ta ma pechu ndri ndasi yi chi'in mamaa kaa ña kùu aceru, ta ma ndichin ndri ni'i va'a jàkayu yi takua ya'a ni'i jàkayu ja'a ma carreta ma ora kèñu'u ma kuayu ndrun ña kuà'an ndrun nuu ni kuu kuati. 10 Ta ma su'ma ndri ìyo iñu xuu ndri takua kàa su'ma ma tisu'ma. Ta ìyo ndatu ndri ña kùu jande'e yi tundo'o ma ñivi kuenda u'un yoo ndia. 11 Ta ma chito'o ndri kùu ma tati xaan ña chà'nda tiñu nuu ma yavi nduva'a kuii kunu ta naa. Ta ma sivi tati ikan chi'in ma tu'un hebreu va nàni yi Abadón, ta chi'in ma tu'un griegu nàni yi Apolión, ña kùuni yi ka'an yi: ra jàndi'i nuu ndisaa nakuyi.

12 Cha yā'a ma tundo'o nunuu, va kumani ma inga uvi ga yi.

13 Takan kūu ta ma tati iñu ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ora kīcha'a yi tìvi yi ma yutun tivi. Ta ora ikan chīni̱ iin tati ña kà'an yi tañu ma ndi kumi ndiki ña ìyo ma tutun chito naá oro ña ndaa ma iti' nuu nde'e ma Ndioo. 14 Ta ma tati ikan te'en kà'an yi nuu ma tati iñu ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña ìyo ma yutun tivi chi'in:

―Na ndachiun ma ndi kumi ma tati ña ndikun yu'u ma yuta ka'nu ña nàni Éufrates ―kàti yi.

15 Ta takan kūu ña kīndoo nuna ma ndi kumi ma tati ikan, kuenda ña na ka'ni yi cha yatin sava ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi. Vati cha ìyo va'a yi ti cha chāa ma tiempu vitin ña ka'ni yi ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi. 16 Ta ikan chīni̱ ña kà'an na ña ìyo uvi cientu millon ma jandaru ña yoso kuayu, kùu ndra ña ìyo ndra kuenda tìndee ndra ma ndi kumi tati ikan.

17 Ta takan kūu ña ndē'i ma kuayu kua'á ikan tichi ñuma'nai ña ma pechu ma ndra jandaru ña yoso ndri, ndasi yi chi'in ma kaa color kua'á, ña kùu yi takua kùu ma ñu'ú, ta color azú ta kuaan. Ta ma xini ma kuayu, va kùu yi takua kùu xini ma ii'ii, ta ma tichi yu'u ndri va kèe ma ñu'ú, chi'in ñu'ma, ta azufre. 18 Ta takan kūu ña cha yatin java ma ñivi kùu na ña chī'í na jā'a ma uni kue'e ña kùu yi ñu'ú, ta ñu'ma, ta azufre. 19 Vati ma ndatu ña ìyo chi'in ma kuayu ikan, ìyo yi ma tichi yu'u ndri, chi'in ma su'ma ndri, ti ma su'ma ndri kàa yi takua kàa xini ma koo tati, ta chi'in yakan jànde'e ndri tundo'o ma ñivi.

20 Va ma ndian kīndoo ña kākú jà'a ma uni kue'e ikan niku, ta vaji töve nī chi'í na ta tüvi nī jaña na ña ja'a na ma ña tüvi va'a vaji takan tā'an na, ti juuni jàka'nu ga na ma tati xaan, chi'in ma yutun ií oro, ta ña kūva'a chi'in kaa plata, bronce, yuu, ta chi'in yutun. Ta ndisaa yutun ií ikan, ndicha kuii ña töve kùu nande'e yi, ni ña kàka yi, ta taso'o yi ndia. 21 Ta juuni töve nī jaña na ña chà'ni na ñivi, chi'in ña jàtakue'e na, ta ña kì'vi ma ndra'ii chi'in ñivi ña'a yüvi ñasi'i ndra, ta ñivi ña'a chi'in yüvi ii vi, ta ni ña su'u na ndia.

10

Ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, ta ma tutu vali ña natuvi

1 Takan kūu tajan ndē'i iin tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña ìyo ndatu ña isukun yi ma vikonu'u, vàchi nuu yi iti' andivi, chi'in iin koo la'ndi ma xini yi. Ta ma nuu yi tàcha yi takua tàcha ma nikandii, ta ma nduvi cha'a yi kùu yi takua kùu uvi ñu'ú ña ndaa sukun va'a. 2 Ta nda'a yi iin tutu vali ña cha nūna, tajan kūtaa yi ma cha'a' chiyo kua'a yi ma nuu tañu'u, ta ma cha'a' satin yi kūtaa yi yi ma nuñu'u'. 3 Tajan ni'i va'a nanda'yu yi, takua jà'a iin ii'ii ma ora kùxaan ri. Ta ora nānda'yu yi, tajan chīni̱ ña ucha ta'an tati ña ni'i va'a nda'yu yi ña kùu takua kùu ña chinu savi. 4 Ta ma ora chīni̱ ña ka'ndi ucha ta'an ma tati ikan, tajan ni taa ndioi ma ña kà'an yi niku, va tava chīni̱ inga tati ma iti' andivi ña ji'na te'en kā'an yi chi'i̱n:

―Na kumi xe'un ma ña kātitu'un ma ndi ucha ta'an ma ña kà'ndi ikan, ta koto täun yi ―kàti yi.

5 Tajan ma tati va'a ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña ìyo iin chiyo cha'a ma nuu tañu'u, ta inga chiyo yi ma nuñu'u', kāni'i yi nda'a' kua'a yi ma iti' andivi, 6 ta te'en kīcha'a yi kà'an yi chi'i̱n:

―Ndōni'i chiyo kua'a nda'i ta kà'in ña ndicha kùu ma ña ni ka'in cha'a' ma sivi ra ìyo ndito ndisaa tiempu, ra jātuvi ma andivi ta ndisaa ma ña ìyo yi, ra juuni jātuvi ra ma nuñu'u' ta ndisaa ña ìyo yi, ra jātuvi ma tañu'u ta ma ña ìyo ra', va chi'in sivi ra kà'in ti na tüva ìyo yi ña kuatu yo tiá ga. 7 Vati ma tati ucha va chani chaa ma tiempu ña ni tivi yi ma yutun tivi ña nda'a yi. Ta ora ikan ma Racha'nu Ndioo ni jachinu ra ma tu'un xe'e ña kùmi ra takua kātitu'un ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u ra niku.

8 Tajan ma iti' andivi chīni̱ ndikoi ma tati ña te'en nāka'an yi chi'i̱n:

―Kuà'an, ta ki'un ma tutu nuna ña jundii nuu nda'a ma tati ña jàkuu tiñu nui ña ndaa yi iin chiyo cha'a ma nuu tañu'u, ta inga chiyo cha'a yi ma nuñu'u' ―kàti yi chi'i̱n.

9 Tajan kuà'an ndioi nuu ndaa ma tati ndaa ikan, ta kà'an ndioi chi'in yi ña na ku'va yi ma tutu nui. Ta te'en nāka'an yi chi'i̱n:

―¡Tiin yi, ta kachiun yi!, va ma yu'u̱n ni ndakuu vixi yi, takua vixi ma nduxi ñuñu, vati ma tichiun ni ndakuu uva yi jà'a yi ―kàti yi chi'i̱n.

10 Tajan kī'in ndioi ma tutu vali ña jundii nuu nda'a' ma tati ikan, ta chāchi ndioi yi. Ta ma yu'i ndōvixi ndio yi, takua vixi ma nduxi ñuñu, va ma tichi̱, ndō uva ndio yi jā'a yi. 11 Tajan te'en nāka'an ndio ma tati chi'i̱n:

―Ìyo yi ña katitu'un ndikoun ma tu'un yu'u Ndioo cha'a' ma ña kuu nuu ñivi nda ñuu nikuuni, ta inga tuku ñu'u' vaji siin siin tu'un kà'an na, ta juuni cha'a' ndian kùu rey ndia ―kàti yi.

11

Nuu kèta uvi ta'an ndra kùu testigu

1 Tajan chā'a na iin yutun kuiin nui ña kàa takua kàa ma yutun tiku'va yo, ta te'en nāka'an na chi'i̱n:

―Na ndetaun ta ku'u̱n ma nuu ndaa ma veñu'u Ndioo, ta chi'in yutun ña nda'un na tiku'vaun yi, ta tiku'vaun ma chito naá chi'in run ndia, ta ka'viun naja ta'an ma ñivi kùu na ña jàka'nu na ma Racha'nu ma tichi ma veñu'u. 2 Va na tïku'vaun ma nuke'e nuu ndaa ma veñu'u, ti cha kīndoo yi kuenda ma ndian yüvi judíu. Ta ndiakan kùu na ña ni ka'nda na tiñu takua kùuni maa na nuu ma ñivi ìyo ñuu ií ña nàni Jerusalén ikan, kuenda uvi xiko uvi yoo takan ni ja'a na. 3 Ta ni tachi̱ ma uvi ta'an ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'i, ndra ñu'u ja'ma tuun. Ta ndrakan ni kukatitu'un ndra ma tu'in ma nuu na kuenda iin mii uvi cientu uni xiko kivi.

4 Ta ma ninduvi ma ndra kùu testigu ikan kùu ndra takua kùu ninduvi ta'an ma yutun olivu, ta takua kùu ma ninduvi ta'an ma ñu'ú kandil, ña ka'ìin ndra nuu ma Racha'nu Ndioo, ra chà'nda tiñu nuu tandi'i ñuu ñuñivi. 5 Ta tu ìyo nda yo kùuni jati'ini chi'in ndra, ta ndrakan chà'ni ndra na chi'in ma ñu'ú ña kèe ma yu'u ndra. Ta takan jà'a ndra ña chà'ni ndi'i ndra ma ndian kùuni jati'ini chi'in ndra, ta takan ìyo yi ña kuvi ndisaa ndian jà'a takan. 6 Ta juuni ìyo ndatu ndra kuenda ña kasi ndra ma andivi, ikan na töve kùun ma savi kua'a' kivi ma ora kàtitu'un ndra ma tu'un yu'u Ndioo nuu ma ñivi. Ta juuni ìyo ndatu ndra ña kùu jandakuu ndra ma nii ma takuii, ta kuenda ña tàchi ndra kua'a' ma kue'e nuu ma ñivi, naja kua kùuni maa ndra ja'a ndra ndia.

7 Ta ma ora ña cha chīnu kātitu'un ndio ndra ma tu'un Ndioo nuu ma ñivi, tajan kēe ndio iin ña kàa takua kàa iin kiti xaan tichi ma yavi nduva'a kuii kunu, ta yakan kùu yi ña ni kanita'an yi chi'in ndra, ta ni jakanaa yi ndra, ta ka'ni yi ndra. 8 Tajan ma ñunda'yu ndra ni kanindoyo na yi ma nuu ya'vi ma veto'o, ma ñuu nuu chā'ni na ma Racha'nu yo Jesuu niku. Ta juuni kà'an na ña ma ñuu ikan nàni yi Sodoma ta Egiptu. Takan nàni yi cha'a' ma ña kini ña jà'a ma ñivi ikan. 9 Ta uni kivi java kùu yi ña ni nde'e na ma ñunda'yu ña kàndoyo ikan. Ta tañu ma ñivi ikan ìyo ndian tuku tata kùu na, a siin tu'un kà'an na, a siin ñuu nuu kāku na. Ta ma ñivi tüvi ni kù'va na ña na kuchi ma ñivi ma ñunda'yu ikan. 10 Tajan ma ndian ìyo nuñu'u' ñuñivi ni kusii na nde'e na ma ñunda'yu ndra, ti ya'a chàta'ani na ña cha chī'í ndra. Ta ni ku'va na ta'vi nuu ta'ii'iin ma ta'an na cha'a' ña ya'a chìsii na, vati ninduvi ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo ña chī'í ikan, tüva ni jande'e ga ndra tundo'o na.

11 Va ma ora cha yā'a ma uni kivi java, tajan Racha'nu Ndioo jānataku ndiko ra ma ndrakan inga cha'a', ta ndēta ndiko ndra. Ta ora ndē'e ma ñivi ma ña jānataku ndiko ra ndra, ta nduva'a kuii yū'vi na. 12 Ta ikan jan ninduvi ma ndra kùu testigu ikan chīni ndra iin tati ña ni'i va'a nāka'an yi ma iti' andivi chi'in tu'un i'ya:

―¡Na ndaa ndo ma iti' siki nde've! ―kàti yi.

Tajan ndāa ndio ndra chi'in vikonu'u ma iti' andivi. Ta ora ndāa ndra, ma ndian xaani nde'e ndra nde'e na naja kūu yi chi'in ndra ndia. 13 Tajan juuni ma ora ikani, nduva'a kuii ni'i tāan, ña uchi porcientu ma ve'e ìyo ma ñuu ikan kēkoyo. Ta ucha mii ta'an na kùu na ña chī'í na jà'a ma ña tāan. Tajan ma ndian kīndoo ndito, nduva'a yū'vi na, ta kīcha'a ndio na jàka'nu na ma Ndioo ra ìyo andivi.

14 Cha yā'a ma tundo'o uvi, va vitin cha vàchi kuyatin ndio ma tundo'o uni.

Ma yutun tivi ucha ña tìvi ma tati jàkuu tiñu nuu Ndioo

15 Takan kūu ta tīvi ndio ma tati ucha ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ma yutun tivi nda'a yi. Tajan iti' andivi chīni̱ kua'a' tati ña nduva'a ni'i kànachaa yi, ña te'en kà'an yi:

Ma nda nikuuni nuñu'u' ñuñivi nuu chà'nda ma ñivi tiñu,

cha kì'vi yi nda'a ma Racha'nu Ndioo yo

ta kuenda ma ra se'e ra Cristu ndia.

Vati rakan kùu ra ña ni ka'nda ra tiñu cha'a' yi endeeni.

16 Tajan ma ndi oko kumi ma ndracha'nu ña nandi ma nuu ta'ii'iin tayu ikan nuu ndaa ma tayu ií nuu chà'nda Ndioo tiñu, chūnandi chiti ndra ña ndava nani te'e nuu ndra nuu ñu'u'. Ta kīcha'a ndra jàka'nu ndra Ndioo, 17 chi'in ma tu'un i'ya:

Chà'a ndi ta'vindioo nuu̱n yo'o Racha'nu ra ya'a ìyo ndatu,

ti yo'o kùu ma ra kuxini ma vitin,

ta kùu̱n ma ra takani kūu niku,

ta kùu̱n ma ra ni kichi iti' nuu ndia.

Vati maun kùu̱n ña nduva'a ìyo ndatun,

ña cha kīcha'un chà'ndaun tiñu nda nuu nikuuni.

18 Ta ndisaa ma ñivi ña töve chìnuni tu'u̱n, nduva'a cha kuxaan na chi'un,

va yo'o cha kèta ma kivi ña ni kuxaun chi'in na ta ni jande'un tundo'o nuu na,

ta ma ndian ndií ni jakutuniun ma kuati na,

ta ma ndian ña jàkuu tiñu̱n, ta ndian kà'an chi'in tu'un yu'u̱n, ni ku'va ndioun ma ya'vi va'a nuu na.

Ta juuni takan ni ja'un chi'in ma ndian ií ña kāchiun kuendaun,

vaji kùu na ndian kuika a ndian nda'vi ña jàka'nu na ma siviun.

Va ma ndian chà'ni ma inga ñivi ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi juuni ni ka'niun na ndia.

―Takan kàti ma tati ikan.

19 Tajan ma ora ikani, cha nūna ma veñu'u Ndioo iti' andivi ta ndichin ma chito naá nàni Arca ña chā'a ma tu'un ña Ndioo kāti ra chi'in ma ñivi, va ndichin yi tichi ma veñu'u iti' andivi. Ta ora ikan nduva'a kuii tacha ta chīni yo ma ña ka'an ma tacha ta nduva'a kuii kuun savi yuu, ta nduva'a kuii ni'i tāan ndia.

12

Iin ña'a chi'in iin kiti xaan ña tìvi ñu'ú

1 Takan kūu tajan ma iti' andivi chīyo iin seña ña nduva'a ka'nu. Ta ikan kēta iin ña'a ña isukuan ma nikandii. Ta ma yoo va kīndoo ri iti' xuu ma nuu chañuan. Ta ma xinian jundii iin korona ña kùva'a yi chi'in uchi uvi chele. 2 Ta ma ña'a i'ya ti ñù'u se'an, ta nduva'a nda'yuan ña chà'nda yi tichian vati chani kàku ma se'an. 3 Takan kūu ta ikan jan kēta inga tuku seña ma iti' andivi ña kùu ri takua kùu iin kiti. Ta rikan ti iin kiti ya'a ka'nu, ta xaan ña tìvi ñu'ú kùu ri. Ta rikan ti iin kiti color kua'á kùu ri ña ìyo uchi ndiki ri, ta ucha xini ri nuu jundii ucha ta'an ma korona. 4 Tajan chi'in ma su'ma ri jākoyo ri cha yatin sava ma chele ka'ìin andivi ma nuñu'u' ñuñivi. Ta ikan jan chūndaa ndio ri nuu ndaa ma ña ñu'u se'e ña kùuni ri kachi ri ma se'an naja ora ni kàku yi. 5 Tajan kāku ndio ma iin se'an ra'ii, ta chi'in vatun kuiin ña kuva'a chi'in kaa ni ka'nda ra tiñu ninii ka'nu ma nuñu'u' ñuñivi i'ya. Va ma se'an chātu'un na ra, ta chaa ra nuu ndaa ma tayu ií Ndioo, nuu chà'nda ra tiñu. 6 Tajan ma ña'a ikan chīnuan kuà'an ña iin tichi ku'u nuu ití, iin nuu cha kāchin Ndioo kuenda ña, ña ni ku'va ra ña kachian ta jakuenda ra ña kuenda iin mii uvi cientu uni xiko kivi.

7 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan nduva'a kuii ka'nu kuati chīyo ma iti' andivi. Vati iin tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña nàni Mike, chi'in tia kua'a' ma tati ña kùu meru ra kīcha'a na kànita'an na chi'in ma kiti xaan ña tìvi ñu'ú, ta chi'in tia ma meru ri ña kùu tati jàkuu tiñu nuu ri ndia. 8 Va tava ma kiti xaan ka'nu ña tìvi ñu'ú chi'in ma meru ri nī kuu jakanaa ndri, yakan va nī kuu koo ga ndri ma andivi. 9 Ta takan kūu ña Ndioo jākanaa ra ma kiti ka'nu xaan ña tìvi ñu'ú, chi'in ndisaa ma tati xaan ña kùu meru ri. Ta rikan kùu ri ma koo tati ña kēta ri taji'na, ta ma rikan nàni ri: kui'na a Satanaa ña jànda'viña'án' ma ñivi ninii ka'nu nuñu'u' ñuñivi. Yakan va ma kui'na, ta chi'in ma meruán' tati xaan, kāchitán' ma nuñu'u' ñuñivi jà'a ma tati va'a jàkuu tiñu nuu Ndioo.

10 Takan kūu tajan te'en chīni̱ iin tati ña nduva'a kuii ni'i kānachaa ma iti' andivi ña te'en kà'an yi:

Vitin va cha kīchaa ma kivi ña ni jakakú Racha'nu Ndioo yo ma ñivi ra,

ta juuni vitin jàna'a ra ma ndatu ra nuu yo chi'in ma nuu chà'nda ra tiñu.

Ta vitin iin nuuni chà'nda ra tiñu chi'in ma ndatu Cristu ra kùu Se'e ra.

Vati vitin ma kui'na tüva ndaa yi ma nuu ndaa ma Racha'nu Ndioo.

Ta nduvi ta niñuu tüva tisoán' kuati nuu ra chata ma ndian yani yo ndian chìnuni tu'un ra.

Ti Ndioo cha jākanaa ra yi,

ta jā'a ra ña na kachita yi.

11 Yakan va maa ndian chìnuni tu'un Cristu cha jākanaa na ma kui'na,

cha'a' ma nií ma ra kùu mvechala,

ta cha'a' ma tu'un ra ña kātitu'un na nuu ma ñivi.

Va ndicha ña chìnuni na ma tu'un ra.

Tüvi kanuu na kàtitu'un na yi ndava kùu kuvi na cha'a' yi.

12 Yakan va tandi'i ndyo'o ndian ìyo iti' andivi,

na sii kuuni ndo.

Va nda'vi ta'an kùu ndyo'o ma ndian ìyo nuñu'u' ñuñivi, ta ma tichi tañu'u,

vati tava ma kui'na, cha kāchita ndioán' ta chāa ndioán' ma nuñu'u' nuu ìyo ndo.

Ta juuni cha chìto ndioán' ña chani keta ma tiempu ña tüva ni ka'nda ndioán' tiñu.

Yakan va nduva'a kuii xaani ndioán' ndè'án' ndo.

―Takan kà'an ma tati ña chīni̱ iti' andivi.

13 Ta ma kui'na kùán' ma kiti xaan ña tìvi ñu'ú, ta ora chā'a ndioán' kuenda ña Ndioo jākanaa ra ñán' ña jākoyo ra ñán' ma nuñu'u' ñuñivi i'ya, tajan kīcha'a ndioán' nàndukuán' ma iin ña'a ña kāku se'e, iin ra'ii vali. 14 Takan kūu tajan ma ña'a ikan, nī'an uvi ta'an ma ndichin ña kàa takua kàa ndichin iin tasu ña nduva'a kuii ka'nu kuenda ña na kuu ndati ña, ta kākú ña nuu ma kui'na ma tichi ku'u ití, nuu ni koan uni kuiya sava. Ta nì'an ña kachian jà'a ma Ndioo ikan ndia. 15 Ta ikan jan ma kiti xaan ikan, tīvi ri ma takuii yu'u ri ma nuu kuà'an ña kuenda ña na ndakuu ra' iin yuta ka'nu, ta takan jàtani ri ña. 16 Va ma ñu'u' tīndee yi ma ña'a ikan, vati ndāta yi, ta chī'i ndi'i yi ma takuii yuta ña tīvi ma kiti xaan ikan chi'in yu'u ri. 17 Tajan ma kiti xaan ikan, nduva'a kuxaan ri ña nī kuu ka'ni ri ña. Yakan va kēe ndio ri kuàkanita'an ri chi'in ndisaa ma ndian kùu ñivian, ndian jàchi'in ma tu'un Racha'nu Ndioo, ta endeeni kà'an na ña ñivi chìnuni tu'un Jesuu kùu na ndia. 18 Ta ma kiti xaan ikan cha kīndoo ri ma yu'u tañu'u.

13

Ninduvi ma kiti xaan

1 Takan kūu tajan yu'u chūndai ma nuu ndoyo yuti ña'ma ma yu'u tañu'u. Ta ikan ndē'i ña kēe inga tuku ma kiti xaan ña ya'a ka'nu ma tichi tañu'u ña ìyo ucha xini ri ta uchi ndiki ri. Ta ta'ii'iin ma xini ndiki ri ìyo iin ma korona. Ta ma xini ri ìyo ma letra ña kà'an ti'ini chata Ndioo. 2 Va ma kiti xaan ña ndē'i ikan, kàa ri tava kàa iin ndika'a, ta ma cha'a ri va kàa yi tava kàa cha'a ma oso, ta yu'u ri va kàa yi tava kàa yu'u ii'ii. Tajan ma kui'na kùán' ma kiti xaan ña tìvi ñu'ú ña chā'án' ndatuán' nuu ma inga kiti ikan, ikan na ka'nda ri tiñu indukuni kua maán' nuu ninii ka'nu ma nuñu'u' ñuñivi. 3 Ta juuni ndē'i ña iin ma xini ri kàa yi tava kàa iin nuu tà'nda ña ni kuvi ri jà'a yi ti ya'a ka'vi takue'e ri. Va ma nuu takue'e ikan ndā'a yi niku. Ta ndava kuà'an anima ma ñivi ora ndē'e na ma ña jā'a ri, tajan ndisaa ma ñivi ìyo ñuñivi tāndikun na chata ri. 4 Ta kīcha'a ndio na jaka'nu na ma kiti xaan ña tìvi ñu'ú ikan, cha'a' ña chā'án' ndatuán' nuu ma inga kiti ikan. Ta te'en kà'an na ña jaka'nu na ri:

―Nï'iin yo na küu ja'a chi'in ma kiti xaan i'ya, ta nï'iin yo na küu kanita'an chi'in ri ti ìyo kua'a' ndatu ri ―kàti na.

5 Ta juuni, nī'i ri tiñu ña kuu ka'an ti'ini ri chata Ndioo, ta kà'an tayi ri takua kùuni maa ri. Ta juuni nī'i ri tiñu ña ka'nda ri kuenda uvi xiko uvi yoo ndia. 6 Ta takan kūu yi ña kā'an ti'ini ri chata Ndioo, ta chata ma sivi ra, ta chata ma nuu ìyo ra, chi'in tandi'i ma ndian ìyo andivi ndia. 7 Ta juuni nī'i ma kiti ikan tiñu ña kànita'an ri chi'in ma ñivi Ndioo, nda kati jàkanaa ri na. Ta juuni nī'i ri tiñu ña na kùu ka'nda ri tiñu nuu tandi'i ma ñivi ìyo ñuñivi, vaji tuku tata kùu na, a tuku ñuu na, a tuku tu'un kà'an na, a tuku ñu'u' kīchi na. 8 Ta tandi'i ma ñivi ndian töve chìnuni kùu ma ndian jàka'nu na ma inga kiti ikan. Vati ma sivi ndisaa ndiakan tüvi ìyo yi nuu ma tutu ña tāa Ndioo antea ña jātuvi ra ma ñuñu'u' ñuñivi. Ta ma tutu ikan kà'an yi ma sivi nda yo ni koo endeeni chi'in ra. Ta ma ra kùu kùña'a ma tutu ikan kùu ma ra kùu mvechala chī'í niku.

9 Ta tu ìyo nda ndyo'o ìyo so'o, na taso'o va'a ndo ma ña ni ka'in chi'in ndo i'ya: 10 Tu ìyo iin ñivi ña tì'i na ndo tichi vekaa, takan ni ku'un ndo vekaa tuva takan. Ta tu ìyo ndian chà'ni na ndo chi'in machiti, ta takan ni kuvi ndo tuva takan. Ta cha'a' yakan kùu yi ña taku ndyo'o ña kùu ndo ñivi Ndioo, ìyo yi ña jandeeni ndo, ta chìnuni va'a ndo ma tu'un ra ndia.

11 Takan kūu tajan ndē'e tukui ña tichi ñu'u' ití kēta inga tuku ma kiti xaan. Ta rikan ti uvi ta'an ma ndiki ri ña kàa yi tava kàa ndiki ma mvechala, ta kà'an ri tava kà'an ma kiti xaan ña tìvi ñu'ú. 12 Ta juuni induku ìyo ndatu ri takua ìyo ndatu ma kiti xaan ña kēta nunuu. Ta rikan ndaa ri yatini iti' nuu ma inga ri. Vati juuni jā'a ri ña na jaka'nu ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi ma kiti nunuu ña cha ndā'a ri ña takue'e ka'vi ri. 13 Ta juuni jà'a ri kua'a' nuu ndatu ka'nu, vati jà'a ri ña na kèe ma ñu'ú iti' andivi, ta kòyo yi ma nuñu'u', kuenda ña na nde'e ma ñivi ìyo ñuñivi. 14 Ta ma kiti xaan ña kēe nunuu chā'a ri tandi'i ma ndatu ña jà'a ma kiti uvi ikan. Ta chi'in ma ndatu ña nī'i ma kiti uvi ña na jà'a ri, ya'a nduva'a jànda'viña'a ri ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi chi'in ma seña jà'a ri. Ta juuni tāchi ndio ri nuu ma ñivi ña na ja'a na iin na'na kuenda jàka'nu na ma kiti ña kēta nunuu ña nduva'a tākue'e ka'vi chi'in machiti niku, ta nātaku ndiko ri. 15 Takan kūu ta ma kiti uvi kùu ri ña nī'i ri ndatu ri kuenda ña na ja'a ri ña na kùu koo ndito ma na'na ma kiti nunuu, ta ma na'na ri kīcha'a yi kà'an yi. Ta juuni tāchi ri ña na ka'ni na ndisaa ma ndian töve jàka'nu ma na'na ri. 16 Ta juuni jā'a ri ña tandi'i ma ndiakuati, a ndian cha'nu, a ndian kuika, a ndian nda'vi, a ndian kùu musu, a ndian tüvi kùu musu: ña na koo iin tuni ma nda'a' chiyo kua'a na, a ma te'e nuu na. 17 Ta nï'iin na, na küu jata na, ta xìko na, tu tüvi ìyo ma tuni ma kiti xaan na, a sivi ri, a ma numero ma sivi ri na ndia. 18 Yakan va i'ya ni nde'o nda yo ìyo chinituni. Ta tu ìyo chinituni na, na ja'a na kuenda nuu na chi'in ma numero ma kiti xaan ikan, vati numero ma ñivini kùu yi. Ta numero iñu cientu uni xiko iñu kùu yi.

14

Nuu jàka'nu ma iin cientu uvi xiko kumi mii ma ñivi ma Ndioo chi'in iin yaa

1 Takan kūu ta ikan jan ndē'i iin ma ra kùu mvechala ña ndaa ra ma xini yuku ña nàni Sión. Ta chi'in ra ndē'i ña ka'ìin ma iin cientu uvi xiko kumi mii ma ñivi ña ìyo tuni ma te'e nuu na, chi'in ma sivi ma ra kùu mvechala, ta sivi ma Tatá ra. 2 Ta ikan jan chīni ndioi iin tati ma iti' andivi, ña nduva'a jàkayu yi, ta chìnu tacha jà'a yi, takua jà'a iin nuu too takuii. Ta juuni chīni̱ ña ma tati ikan, jà'a yi takua jà'a ma tati iin nuu jàkuaku na kua'a' ma arpa. 3 Ta ndiakan chìta na iin yaa chaa ma nuu ndaa ma tayu ií, nuu ka'ìin ma ndi kumi ma ña ndito, ta nuu ka'ìin ma ndi oko kumi ma ndracha'nu ndia. Va nï'iin ma ñivi nī kutu'va na kata na ma yaa ikan, vati ma ndra chìto kata yi kùu ma iin cientu uvi xiko kumi mii ndra ni, ti ndrakani kùu ma ndra kākú tañu ma ñivi ìyo ma nuñu'u' ñuñivi. 4 Vati ndisaa ndrakan kùu ndra ña kīndoo ndaa va'a ndra nuu Ndioo, va töve kì'vi ndra chi'in ña'a, ta kùu ndra ndra kùmi su'un ndra ndra, ti kuà'an ndra chata ma ra kùu mvechala nda nikuuni nuu kuà'an ra. Ta Ndioo tāvasiin ra ndra ña jākakú ra ndra tañu ma ñivi, ikan na kuu ndra takua ma chiti nunuu ña sòkó yo nuu Ndioo. Ta takan kùu ndra kuenda ma Racha'nu Ndioo ta kuenda ma ra kùu mvechala. 5 Vati tüvi nī janda'viña'a ndra, ta tüvi nī ka'an ndra tu'un vata ndia, vati ndra va'a kùu ndra nuu Ndioo.

Ma tu'un kàtitu'un ma uni ta'an ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo

6 Takan kūu tajan ndē'i inga tuku ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, ña ndàti yi chàkunuu yi nuu sukun. Va ma tiñu ndiso yi kùu yi ña kàtitu'un yi ma tu'un va'a cha'a' Ndioo ña ìyo kuenda yi endeeni nuu tandi'i ma ndian ìyo nuñu'u' ñuñivi, vaji siin siin ñuu na, a siin siin tu'un kà'an na, a siin siin tata kùu na a siin ñu'u' kīchi na ndia. 7 Tajan te'en nāka'an ni'i yi chi'in na:

―Na tiñu'u ndo ma Racha'nu Ndioo, ta na jaka'nu ndo ra, vati vitin va cha kèta ma kivi ña ni jakutuni ra ma ñivi. Yakan va na jaka'nu ndo ma ra jātuvi ma andivi, ma nuñu'u' ñuñivi, ma tañu'u, ta ma soko nuu kàna takuii ndia ―kàti yi.

8 Takan kūu tajan kēta inga tuku ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, ta te'en nāka'an yi ndia:

―Cha kēkoyo ma ve'e ìyo ma ñuu ka'nu ña nàni Babilonia chi'in ma ñivi yi. Ndicha va'a ña cha kēkoyo yi. Vati juu yi jātivi ma tandi'i ma ndian ìyo ma ñu'u' yi, ta tandi'i ma inga ñu'u' ñuu ñuñivi, chi'in ma ndixi ña chā'a ra' nuu na ña na ko'o na ra', ti jā'a ra' ña kì'vi ma ñivi ña na ja'a na kuati. Va jā'a ra' chi'in yo takua jà'a iin ña'a tondo.

9 Ta ikan jan kī'vi ndio ma tati uni ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, ta te'en nāka'an ni'i va'a yi:

―Tu ìyo iin nda ndian jàka'nu ma na'na ma kiti xaan ikan, a maa ri, ta chùndatu na ña koo ma tuni ma te'e nuu na, a ma chiyo nda'a' kua'a na, 10 ndiakan nduva'a ni nde'e na tundo'o jà'a ma Racha'nu Ndioo, ti ni ku'va ra ma ndixi xaan ko'o na ña jàna'a ra' ña nduva'a xaani ndè'e ra na. Vati ni kayu na chi'in azufre, ma nuu ndè'e ma tati jàkuu tiñu nuu Ndioo, ta nuu ndè'e ma ra kùu mvechala ndia. 11 Ta ma ñu'ma nuu ndè'e na tundo'o ña kàyu na endeeni na töve ni jaña yi ña ndaa yi ma nuu sukun, vati nduvi niñuu kùu yi ña kàyu na, ta na küu nindee na ña nde'e na tundo'o. Ta takan ni ta'an na cha'a' ña jàka'nu na ma kiti xaan chi'in na'na ri, ta cha'a' ña ìyo tuni ma te'e nuu na chi'in ma sivi ri. ―Takan kàti ma tati.

12 Yakan va kuenda ma ndian kùu ñivi Ndioo, va ndian jàchi'in va'a ma tu'un Ndioo ta chìnuni va'a ma tu'un Jesuu, vitin kùu ma kivi ña ìyo yi ña jandeeni na.

13 Takan kūu tajan iti' andivi chīni̱ iin tati va'a ña te'en nāka'an yi chi'i̱n:

―Na taun ma tu'un i'ya: “Na sii kuuni ma ndian chì'í ña chìnuni tu'un ma Racha'nu, nda ma vitin, ta iti' nuu” ―kàti yi.

Ta ma Tati Ií Ndioo te'en nāka'an yi:

―Ndicha va'a ña takan kùu yi, vati vitin ndiakan cha kuu nindee na cha'a' ma tiñu jā'a na, ti tiñu va'a ña jà'a na ora chīyo na niku töve ni naa yi. ―Takan kàti ma Tati Ií Ndioo.

Ndioo tāchi ra tati ra ña na jati'vi yi ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi

14 Tajan ma ora kāni'i̱ nui ma iti' andivi, ta ikan ndē'i ña nandi iin ra kàa takua kàa iin ra Se'e ñivi tāchi Ndioo ma chata viko, ña jùndii iin korona oro xini ra, ta nda'a ra iin machiti kanchu ña nduva'a kuii xaan. 15 Tajan iti' tichi veñu'u kēe inga ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, ña te'en nāka'an ni'i yi nuu ra nandi chata ma viko:

―Na kicha'un ka'ndaun ta jati'viun ma ndatiñu chi'in ma machiti kanchu̱n, ta kàniva'un ndisaa ma ndatiñu ña kandoyo ma nuñu'u' ñuñivi ña jàti'viun, vati cha ndi'i yi chīti, ta vitin ìyo yi ña jati'viun yi ―kàti ma tati ikan.

16 Tajan ma ra nandi ma chata viko, tīin ndio ra ma machiti kanchu ra, ta chā'nda ra ndisaa ma ndatiñu ña kàndoyo ma nuñu'u' ñuñivi, ta kāniva'a ndio ra ndisaa kuii yi.

17 Takan kūu tajan ma iti' andivi kēta inga ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ma tichi veñu'u ìyo ndakan ña juuni nda'a yi iin machiti kanchu ya'a xaan ndia. 18 Ta ikan jan ma iti' nuu ndaa ma chito naá ma Ndioo kēta inga tuku ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, ña ìyo ndatu yi kuenda ma ñu'ú ña kuàtiñu yi nda nuu ni kuuni. Tajan tati ikan te'en kānachaa ni'i va'a yi nuu inga ma tati ña nda'a ma machiti xaan:

―Na kicha'un ka'ndaun ma vatu ma chiti uva chi'in ma machiti xaan ña nda'un, ta kaniva'un ma ndatiñu ña kàndoyo ma nuñu'u' ñuñivi, vati cha ndi'i vu chīti. ―Takan kàti ma tati ikan.

19 Tajan tīin ndio yi ma machiti yi, ta chā'nda ndi'i yi ma yoku'u uva ña kàndoyo ma nuñu'u' ñuñivi, tī'i ndio yi vu iin tichi iin ña nduva'a kuii ka'nu nuu ni naku'ni na vu, ña kùuni yi ka'an yi ña ma ikan kùu ma nuu ni jande'e Ndioo tundo'o ma ñivi. 20 Takan kūu ta nāku'ni ndio vu iti' yu'u ñuu. Ta ma tichi ma nuu ña naku'ni vu, kēe mamaa nii ñivi, ña ndāa ra' sukun va'a nda kēta ra' nuu ìyo mvosa ma kuayu. Ta chāti ra' chinu ra' kuà'an ra' iin uni cientu kilometru ma nuñu'u' ñuñivi, ti nduva'a kuii kayuni Ndioo nde'e ra na.

15

Ma ndi ucha ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo nda'a yi ma tundo'o nuu ndi'i nia

1 Takan kūu tajan ma iti' andivi ndē'e tukui inga tuku ma seña ka'nu ta siin kuii ndē'i yi. Vati ikan ndē'i ucha ta'an ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, ña nda'a yi ma ndi ucha ta'an ma tundo'o nuu ndi'inia ña ni nde'e ma ñivi jà'a Ndioo. Ta ora cha ya'a ma tundo'o ikan ni kutaxin ma nuu nduva'a kuii kàyuni Ndioo chi'in ma ñivi.

2 Ta juuni ndē'i iin tañu'u kuva'a chi'in inu ña kàa ra' takua kàa ma takuii tañu'u ña jākanuu ra' chi'in ñu'ú. Tajan yatini yu'u ma takuii tañu'u inu ikan, ka'ìin ma ndian nda'a ma arpa ña chā'a Ndioo nuu na. Vati ndiakan kùu ma ndian jākanaa na ma kiti xaan ikan, ti tüvi nī jaka'nu na ri a ma na'na ri, ta tüvi ni chā'a na ña nàni ma tuni ri na ña kùu yi ma numero ma sivi ri ndia. 3 Ta ndiakan ti chìta na yaa ña chīta Moisés, ra jàkuu tiñu ma Racha'nu Ndioo chi'in ma inga yaa kuenda ma ra kùu mvechala. Ta te'en chìta na:

Ya'a ga ka'nu ta vii kùu ma tiñu jà'un,

yo'o Racha'nu Ndioo, ra ìyo tiaga ndatu kua tandi'i ma ñivi ñuñivi,

vati iti' ndaa, ta iti' ndicha kùu ma itiun,

yo'o ra kùu Rey, ra chà'nda tiñu nuu tandi'i ma ndian ìyo nuñu'u' ñuñivi.

4 Yo'o Racha'nu, ndisaa kuii ma ñivi ya'a tìñu'u na ñu̱n,

ti ndisaa na jàka'nu na ma siviun,

vati uvanuu maaun kùu ma ra ya'a ga ií.

Ta ndisaa ma ñivi ìyo nuñu'u' ñuñivi ni kichi na ta jaka'nu na ñu̱n,

ti ndisaa ma ña ndaa ta va'a ña jà'un cha nākoto na yi.

―Takan kùu ma yaa ña chìta na.

5 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan ndē'i ma iti' andivi, ta ikan ndē'i ña nūna ma yuve'e veñu'u Ndioo nuu ya'a ií nuu kàndii ma yuu ña ndiso ma tu'un Ley Ndioo ma nuu yi. 6 Tajan ma tichi yuve'e nuu ií, ikan ndē'i ña kēe ucha ta'an ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo chi'in ma ndi ucha nuu ma tundo'o. Ta ndiakan ti ñu'u na ja'ma ña ya'a ya'vi ndaa, ta vii ndoo yi, ta tacha yi. Ta juuni nda'a na ma pañu oro ña ya'a ki'in, ña kèta yi nda pechu na. 7 Tajan iin ma ña kumi ìyo tañu ma ndian ndito ikan, chā'a yi ii'iin ko'o oro nuu ma ndi ucha ta'an ma tati ikan, ña chìtu yi chi'in mamaa ma tundo'o Ndioo, ra ìyo ndito tandi'i kivi ta tandi'i tiempu. 8 Ta ma tichi veñu'u nuu ií ikan, endee chītu yi chi'in mamaa ñu'ma, jā'a ma ndatu ma Ndioo ka'nu. Ta nï'iin ñivi, na küu ki'vi na tichi veñu'u ikan, nda kati ya'a ma ucha ta'an tundo'o ña nda'a ma ndi ucha ta'an ma tati va'a ikan.

16

Ma ucha ta'an ko'o oro ña chìtu chi'in tundo'o

1 Takan kūu tajan ma tichi veñu'u nuu ií ikan, chīni̱ iin tati va'a ña nduva'a kuii ni'i kà'an yi nuu ma ucha ta'an ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo. Ta te'en kà'an yi:

―Na ku'un ndo kukata kuati ndo ma tundo'o Ndioo ña chìtu tichi ma ucha ko'o, ma nuñu'u' ñuñivi ―kàti yi.

2 Tajan ma tati nunuu ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, kuà'an yi kuàkata yi ma tundo'o ña ka'ìin tichi ma ko'o yi ma nuñu'u' ñuñivi. Tajan ndisaa ndio ma ndian jàka'nu ma na'na ma kiti xaan, ta ìyo tuni ri ma te'e nuu na, ñii ndiakan kēta ndi'i ta'yu ña ya'a xaan ta u'vi.

3 Takan kūu tajan ma tati uvi ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, kuà'an ndio yi kuàkata yi ma tundo'o ña ka'ìin tichi ko'o yi ma tichi takuii tañu'u, ta ndākuu ra' mamaa nií ña kàa ra takua kàa nií ma ndian chī'í. Ta ikan chī'í ndio tandi'i kuii nuu ma kiti ìyo ma tichi ra' jā'a yi.

4 Ta ma tati uni ña jàkuu tiñu nuu Ndioo kuà'an yi kuàkata yi ma kue'e ña ka'ìin tichi ko'o yi ma tichi yuta, chi'in nani soko nuu kàna takuii, ta ndākuu ra' nií ndia. 5 Tajan te'en chīni ndioi ña kà'an ma tati va'a ña ìyo ndatu cha'a' takuii:

Yo'o Racha'nu Ndioo, ra ya'a ií,

cha chìtoi ña maun kùu iin ma ra ndaa,

cha'a' ma kuati ña jàkutuniun.

Ndicha ña yo'o kùu̱n ra chīyo niku, ta ìyoun nda vitin ndia.

6 Vati ndian xaan ikan kùu na ndian chāti na nií ma ndian kùu ñiviun

chi'in ma ndian kà'an chi'in tu'un yu'u̱n niku.

Ta vitin yo'o kùu̱n ra chā'a ndioun ma nií nuu ndian kini ikan, ña na ko'o na ra'.

Ta va'ani jā'un jin yakan kùu ma ya'vi na

kàti ma tati ikan.

7 Ta juuni chīni̱ ña te'en nāka'an ma ñivi ña ka'ìin ma nuu ndaa ma chito naá Ndioo ikan:

―Ndicha va'a, yo'o Racha'nu Ndioo, ra ya'a ìyo ndatu. Vati tu'un ndaa ta ndicha kùu ma ña kà'un ora jàkutuniun ma ñivi ―kàti na.

8 Takan kūu tajan ma tati kumi ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, kuà'an yi kuàkata yi ma kue'e ña ka'ìin tichi ko'o yi chata ma nikandii. Ta ikan ma nikandii nī'i ndio yi ma ndatu kuenda ña na ka'mi yi ma ñivi chi'in ñu'ú. 9 Ta takan kūu yi ña nduva'a kāyu ma ñivi. Ta ni tüvi nī kuuni na ndakoo na ma iti' kini kuà'an na, ta ki'vi na ma iti' Ndioo ta jaka'nu na ra, vaji takan tā'an na. Vati vi'a ni'i kīcha'a na kà'an ti'ini na chata Ndioo, vaji maa ra kùu ma ra ìyo ndatu ña kùu janaa ra ma tundo'o ikan.

10 Takan kūu ta ma tati u'un ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, kuà'an yi kuàkata yi ma tundo'o ña ka'ìin tichi ko'o yi ma nuu ndaa ma tayu ka'nu nuu ma kiti xaan ikan. Ta endee ndōnaa ndisaa nuu chà'nda ri tiñu, ña ndava juuni yaa maa na chàchi i'i na, jà'a ña ya'a u'vi na ña ndè'e na tundo'o. 11 Ta vaji takan tā'an na, va endee töve nī kuuni na jaña na ma ña kini jà'a na, ta ki'vi na ku'un na iti' Ndioo, vati java vi'a kà'an ti'ini na chata Ndioo, ra ìyo andivi, cha'a' ma ndi'i ta'yu ña ìyo ñii na chi'in ma ña u'vi na.

12 Takan kūu ta ma tati iñu ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, kuà'an yi kuàkata yi ma kue'e ña ka'ìin tichi ko'o yi, ma tichi yuta ka'nu ña nàni Éufrates, ña kàndii iti' nuu kàna nikandii. Ta nātii ra', ikan na kuu ya'a ma ndra kùu Rey ña vàchi iti' tikan. 13 Ta ikan jan ndē'e ndioi, ña ma tichi yu'u ma kiti xaan ña tìvi ñu'ú, chi'in tichi yu'u ma inga tuku ma kiti xaan, ta tichi yu'u ma ra jà'ani ña kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, kèe uni ta'an tati xaan, ña kàa yi takua kàa lekue sa'nda. 14 Ta ma tati xaan ikan, ti nduva'a chīyo kua'a' ndatu yi kuenda ña jà'a yi tiñu ka'nu. Ta chi'in yakan vàchi jati'vi ta'an yi tandi'i ma ndian kùu Rey ña ìyo nuñu'u' ñuñivi, kuenda ña ni kanita'an ndra chi'in ma Racha'nu Ndioo, ra ìyo kua'a' ndatu, ma ora ni chaa ma kivi ña ni jakutuni ra na. 15 Ta ma Racha'nu Jesuu te'en nāka'an ra:

―Na nde'e va'a ndo, ti yu'u ni chai ma ora töve chànini ndo, takua jà'a ma ndra su'u ora kì'vi ndra su'u ndra. Na sii kuuni ma ndian ìyo tu'va, ta kumi va'a na ma ja'ma na, ikan ma ora ni kuachai töve nata'in na ña kaviti nda'a na, ta kukanuu nuu na ―kàti ma Racha'nu Jesuu.

16 Takan kūu tajan ma ndi uni tati xaan ikan jāti'vi ta'an yi ma ndra kùu Rey iin tichi ku'u ña nàni Armagedón. Takan nàni yi chi'in ma tu'un hebreu.

17 Tajan ma tati ucha ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, kuà'an yi kuàkata ndio yi ma kue'e ña ka'ìin tichi ko'o yi ma nuu tati. Ta nda tichi veñu'u iti' andivi, chīni̱ iin tati ña nduva'a kuii ni'i kānachaa nda ma nuu ìyo ma tayu ií nuu tà'nda tiñu ña te'en kà'an yi:

―¡Vitin va cha chīnu ndisaa yi! ―kàti ma tati ikan.

18 Tajan ma tiempu ikan kōyo ndio ma tacha, ta ni'i kùu, ta chìnu savi, ta ma nuñu'u' ñuñivi nduva'a kuii ni'i tāan Ta nï'iin cha'a' takä'an taan takan nda ora Ndioo jātuvi ra ma ñuñivi. 19 Takan kūu tajan ma ñuu ka'nu ikan, uni kuakēsiin yi, ta nda tandi'i inga ma ñuu na'nu ña ìyo ma ñuñivi, ndi'i yi kēkoyo ndia. Ta ikan jan ma Racha'nu Ndioo töve nī naani ra ndisaa ma kuati ña jā'a ma ndian ñuu ka'nu nàni Babilonia. Ta cha'a' ña'a kùu yi ña ya'a kāyuni ra chi'in na, ta jānde'e ra tundo'o na. 20 Ta takan nāa tàndi'i ma ñu'u' ìyo ma'ñu tañu'u chi'in ma yuku na'nu ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi ndia. 21 Tajan ma iti' andivi kīchi ndio ma savi yuu ña ya'a na'nu, ta kāchita yi chata ma ñivi ìyo ñuñivi, ta iin yi vee tiá kua uvi xiko kilu, tajan ma ñivi kà'an ti'ini na chata ma Racha'nu Ndioo, cha'a' ña jākoyo ra ma savi yuu ikan chata na, ta ya'a ndē'e na tundo'o.

17

Nuu ndè'e ma ña ya'a ga tondo ma tundo'o

1 Takan kūu tajan iin ma tati va'a tañu ma ndi ucha yi ña nda'a ma ucha ta'an ma ko'o ikan kīchaa yi nui, ta te'en nāka'an yi chi'i̱n:

―Na'a, ti i'ya ni jana'i nuu̱n ndisaa ma tundo'o ña ni nde'e ma ña'a nduva'a tondo ña nandi yu'u kua'a' yuta ikan. 2 Vati taku ma ndra kùu Rey ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi jā'a ndra iin kuati ti kī'vi ndra chi'an, ta ma ndian ìyo nuñu'u' ñuñivi, juuni jā'a na iin kuati ti chīní na chi'in ma ndixi kini ña jākanaa ña chi'in ma ña tondo ña ―kàti yi chi'i̱n.

3 Ta ikan jan ma Tati Ií Ndioo jā'a yi ña ndē'i ma tañu ñuma'nai iin tati va'a ña chāndaka yi yu'u ma iin tichi ku'u, ta ikan ndē'i iin ña'a ña yòsoan chata iin ma kiti xaan color kua'á, ña ninii ma chata ri ìyo ma tu'un ña kà'an ti'ini chata Ndioo. Ta ìyo ucha xini ri, ta uchi ndiki ri ndia. 4 Ta ma ña'a ikan ñu'an ja'ma yatin color, color ndaa ta kua'á, ña nduva'a vii ndova'a ña chi'in mamaa oro, ta yuu tacha, ta chi'in ma perla ndia. Ta juuni nda'a ña iin ko'o oro, ña chìtu yi chi'in mamaa ma kuati jā'a ña, vati iin ña ya'a tondo kùan. 5 Ta ma te'e nuan ìyo iin ma tu'un ña kà'an xe'e ña, te'en kà'an yi: “Yu'u kùi ma ñuu ka'nu nàni Babilonia, ta kùi ma ma'á ma ñivi ña'a tondo, chi'in tandi'i ña xaani na chi'in kuati ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi”, kàti ma tu'un xe'e ikan. 6 Ta ora ndē'i ña, tajan chā'a ndioi kuenda ña ma ña'a ikan chìní ña chi'in ma nií ma ndian chā'nian, ndian kùu ñivi Ndioo, ndian ya'a ií, ndian kàtitu'un cha'a' ma Racha'nu Jesuu. Yakan va ndava kuà'an animai ora ndē'i ña. 7 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo chi'i̱n:

―¿Ta naja ndava kuà'an animaun? Va vitin ni katitu'in nuu̱n naja kua kùuni ma tu'un xe'e ña ndiso ña kà'an yi, ta ma kiti xaan ña yosoan, ña ìyo ucha xini, ta uchi ndiki. 8 Taku ma kiti xaan ka'nu ña ndē'un, ndicha ña chīyo ri niku, va vitin tüva ri. Va chani kee ndiko ri ma yavi nduva'a kunu, ta iti' nuu, ni ku'un ri ma nuu ni naa ri endeeni. Ta ìyo iin tutu Ndioo ña kà'an yi ma sivi ma ndian ni koo endeeni chi'in ra. Ta ma ñivi ìyo ñuñivi ña tüvi ìyo ma sivi na nuu ma tutu ikan, nda ora ña Ndioo jātuvi ra ma nuñu'u' ñuñivi, ndisaa ndiakan ndava ni ku'un tati na ora ni nde'e na ma kiti ikan, vati rikan chīyo ri niku, va vitin tüva ri, ta ni chaa iin kivi ña ni keta ndiko ri.

9 I'ya kùu ma nuu ni nde'o nda yo ìyo chinituni. Ma ndi ucha xini ma kiti xaan ikan, yakan kùu ma ucha yuku nuu nandi ma ña'a tondo ikan. 10 Ta juuni ma ucha xini ña kùu ma ucha Rey ndia. Uvaa ña u'un ta'an ma ndra kùu Rey i'ya cha chī'í ndra, ta uvi ga ndra takä'an kuvi: iin ra va chà'nda tiñu ma vitin, ta inga ra, va takäaga kichaa. Va ma ora ni kichaa ra, na töve kua'a' tiempu ña ni koo ra ka'nda ra tiñu. 11 Vati ma kiti xaan ña chīyo taji'na ña tüva ri vitin, rikan kùu ra ma Rey una, ña ni kuu ra cha'a' uvi ti juuni kūu ra iin ra tañu ma ndi ucha ta'an ma Rey niku. Ta ora ya'a ña kùu ra rey nundani, tajan ni ku'un ra ma iti' nuu ni naa ra endeeni.

12 Ta ma uchi ndiki ri ña ndē'un, yakan kùu ma uchi ta'an ma ndra kùu Rey ña takä'an kicha'a ka'nda tiñu, va ni ka'nda ndra tiñu nundani ta indukuni chi'in ma kiti xaan ikan ndia. 13 Ta ma ndi uchi ta'an ma ndra kùu Rey ikan, inuu kua chànini ndra chi'in ma kiti xaan ikan, ta ni ku'va ndra tiñu nuu ri, ikan na ka'nda ri tiñu. 14 Tajan ndiakan kùu na ña ni kanita'an na chi'in ma ra kùu mvechala, va ma ra kùu mvechala ni jakanaa ra na, ti maa ra kùu chito'o kuxini nuu tandi'i ma ndracha'nu, ta juuni kùu ra Rey kuxini nuu tandi'i ma ndra kùu Rey. Ta ndisaa ma ndian ìyo chi'in ma ra kùu mvechala, ndisaa ndiakan kùu ma ndian kāna Ndioo kuenda ra, ta juuni ndiakan kùu ma ndian kāchin ra, ta ndian ndicha ña kuà'an na iti' ra takua kùuni ra.

15 Ta juuni te'en nāka'an tuku ma tati ikan chi'i̱n:

―Ta ma yu'u kua'a' yuta ikan nuu nandi ma ña'a tondo kùu ra' kua'a' ñuu, ta kua'a' ñivi. Ta ndiakan siin siin tu'un kà'an na, ta siin siin ñuu kīchi na ndia. 16 Ta ma kiti xaan ikan chi'in ndi uchi ndiki ri ña kùu yi ma uchi ta'an ma rey, ndisaa ndiakan nduva'a kayuni na chi'in ma ña'a tondo, vati ni kindaa ndi'i na tandi'i ma ña ìyo nuan, chi'in ja'ma ña, nda kati kindoo vitian. Ta ikan jan, ni kachi na ma kuñuan ta ma ña kindoo ni ka'mi ndio na yi chi'in ñu'ú. 17 Takan ni kuu yi ti ma Racha'nu Ndioo jā'a ra ña na ndo'iin ma ndi uchi ta'an ma ndra kùu rey ma kua chànini ndra. Cha'a' yakan kùu yi ña ndrakan inuuni kua chànini ndra ña chā'a ndra ma tiñu nuu ma kiti xaan ikan, ikan na ka'nda ri ma tiñu nda kati chinu ma tu'un ña kà'an ma Racha'nu Ndioo. Ti takan kùuni ra ña na kuu yi. 18 Ta ma ña'a ña ndē'un, yakan kùan ma ñuu ka'nu. Ta chà'nda ña tiñu nuu ìyo ma ndra kùu rey nuu tandi'i ñuu ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi ―kàti yi.

18

Nuu nàa ma ñuu ka'nu ña nàni Babilonia

1 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan ndē'i inga tuku tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña vàchi nuu yi iti' andivi chi'in kua'a' ndatu yi ña endee ndōtacha ma nuñu'u' ñuñivi jā'a ña nduva'a tacha yi. 2 Tajan te'en kānachaa ni'i yi:

¡Cha kēkoyo ñuu ka'nu nàni Babilonia!

¡Ndicha ña cha kēkoyo yi!

Vitin va cha ndākuu yi mamaa ve'e nuu kuàkundii xe'e kua'a' nuu tati xaan,

ta nuu ìyo mamaa taka saa kini takua kùu chii chi'in inga kiti xaan ndia.

3 Vati juu yi jātivi yi tandi'i ma ndian ìyo ma ñuu kandii nuu yi,

ta tandi'i inga ma ndian ìyo ma nuñu'u' ñuñivi,

chi'in ma ndixi ña jākanaa ma ña'a tondo cha'a' ma ña kini jà'a na chi'an.

Ta nda ma ndra kùu rey ña ìyo nuñu'u' ñuñivi, kī'vi ndra chi'an.

Ta ma ndra kuà'an kuaxiko ña ìyo ma nuñu'u' ñuñivi, ma ñuu Babilonia ikan,

ndōkuika ndra jà'a ma ña'a tondo ikan,

ti ya'a kua'a' jāta ña nuu ndra chi'in ma xu'un' ña jākanaa ña ndia

kàti yi.

4 Ta juuni iti' andivi chīni̱ ma ña kà'an ma Racha'nu Ndioo, ta te'en kà'an ra:

―Tandi'i nda ndyo'o ña kùu ñivi̱, na kee ndo ma ñuu chiña, koto küta'an ndo chi'in na ta indukuni jà'a ndo kuati takua jà'a na ti tu ja'a ndo takan indukuni ni nde'e ndo tundo'o takua ni nde'e na tundo'o ndia. 5 Vati ma kuati ña jà'a ma ndian ìyo ñuu ikan, nduva'a cha ndokua'a yi, ña ndava cha chāa yi ma nuu ìyoi iti' andivi, ta cha ìyo tu'vai jakutuni̱ na cha'a' ma kuati ña jà'a na.

6 Yakan va na ku'va ndo nuan juuni ma ña kini ña chā'a ña nuu ma inga ñivi, ta uvi cha'a' ga,

na jande'e ndo ma tundo'o ña, takua jānde'an ma tundo'o ma inga ñivi.

Ta uvi cha'a' ga na jakanuu ndo ma ndixi xaan,

ikan na ndakuu xaan ga ra',

ta ku'va ndo ra' ko'o ña indukuni takua jā'a ña

ma ora jākanuu ña ra' ta chā'a ña ra' nuu ma inga na.

7 Ta juuni na jande'e ndo tundo'o ña ta nda'yu ndoo ña,

cha'a' ma ña jā'a ña ña ya'a kutayian ña jāndokuika ña chi'in juuni maa ña,

vati te'en chànini ña chi'in ma chinitunian:

“I'ya nàndi̱ takua nandi iin ma ña kùu reina,

vati yu'u yöve ña nda'vi kùi ta ni töve ni nde'i tundo'o”, takan chàninian.

8 Ta cha'a' yakan kùu yi ña tichi iin kivini, nduva'a ka'nu tundo'o ni nde'e ma ña kùu ñuu Babilonia,

ti ni koo tuxa'ini chi'an, chi'in tama', ta kùvi ñivi meru ña,

ta ni kuaku ndioan cha'a' ndian cha chī'í, ta ni kayuan.

Vati ma Racha'nu Ndioo ra ya'a ìyo ndatu,

nduva'a ka'nu ra kùu ra, ta ni jakutuni ra ña cha'a' ma kuatian.

9 Tajan ma ndra kùu Rey ña kī'vi chi'an ta ndōkuika ndra jà'a ma ña kuika ña, va ora ni ku'va ndio ndra kuenda ña tā'an chi'an ora nde'e ndra ma ñu'ma nuu kàyu ña, ni kuaku ndra ma cha'a' ña. 10 Ta ndrakan ni jachika ndio ndra ndra ma nuu ndè'an tundo'o, ti ya'a ndasi ndra. Ta te'en ni ka'an ni'i ndio ndra chi'in ma tu'un i'ya:

―Yo'o ñuu ka'nu Babilonia, ¡nda'vi ta'un ña ya'a ndè'un tundo'o chi'in ma ñiviun!, vati tichi iin orani kūu yi ña ndī'un jà'a ña jākutuni Ndioo ñu̱n.

11 Tajan nda ma ndian chā'an chāxiko ma ñuu ka'nu ikan, juuni ni kuaku na. Ta ni kindoo nda'vi na cha'a' yi, cha'a' ña tüva ni koo nï'iin ndian kùu jata ndatiñu nuu na. 12 Ti taji'na ma ñuu Babilonia ikan jāta na kua'a' oro, plata, yuu vii, yuu tacha, ta ja'ma ya'a va'a, ña kuva'a chi'in linu va'a, chi'in ma ja'ma seda, ña kùu ma color ndaa chi'in ña kua'á ndia, ta chi'in tandi'i nuu ma vitu ña ya'a vii cha'an, ta tandi'i nuu ma ña kuva'a chi'in run, ta chi'in ndatiñu ña kuva'a chi'in nu'u kiti, ta chi'in ma kaa bronce, ta ma kaa vee hierro, ta chi'in ma yuu ña nàni marmol ndia. 13 Ta juuni jāta na kua'a' karia ma yukú ña ya'a vii cha'an, ña chàchi yo ta ña töve chàchi yo, takua kùu ma kanela ta ma xiko kutu, xiko takuii xiko, chi'in yukú nàni mirra, olíbano, vinu, cete, ta yuti ña ya'a va'a, chi'in trigu chi'in kua'a' nuu kiti ña chìso karia, ta mvechala, ta kuayu, ta kareta, chi'in nda ñivi kùu musu ña jāta na ndia.

14 Tajan ma ndian xìko ikan, te'en ni ka'an ndio na chata ma ñivi ìyo ma ñuu ikan:

―¡Cha tüva ìyo ndo kuenda jata ndo ma yukú ya'a va'a chi'in chiti chàcho ña chàta'ani ndo niku! Vitin ndicha kuii va cha kēnaa ndi'i ndio ma xu'un' ndo chi'in ma ña kuika ndo. Tüva ni ni'i ndo yi inga cha'a'.

15 Vati nduva'a ndōkuika ma ndian chā'an chāxiko ma ndatiñu takan ma ñuu ikan niku, va vitin cha jāchika ndio na na, cha'a' ña ndasi na ndè'e na ma tundo'o ndē'e na ti koto tä'an na kua tā'an ndiakan. 16 Tajan chi'in ña nda'vi kùuni na, ta chàku na, te'en ni ka'an ndio na:

―¡Nda'vi ndo! ¡Nda'vi ndo, ndyo'o ñivi ìyo ñuu ka'nu chiña!

Vati ndyo'o kùu ndo ndian chàku'un ja'ma nduva'a va'a ta vii niku,

takua kùu ma ja'ma ña kùva'a chi'in linu ña nduva'a va'a,

tava kùu ma color ndaa, ta color kua'á, ta ndòva'a ndo chi'in mamaa oro,

chi'in yuu tàcha, ta yuu nàni perla.

17 Vati tichi iin orani ña cha ndī'i ndisaa ma ña kuika ndo.

Takua kùu ma ndra capitán ma varku, chi'in ndian kàcha'an tichi run, ta chi'in ndian marineru ña chàkunuu jakuenda, ta inga tuku ma ndian kìin ña chàkunuu tichi ra', ndisaa ndiakan cha jāchika na na ñuu ikan, cha'a' ma ña tā'an yi. 18 Ta ora ndē'e ndio na ña kèe ma ñu'ma nuu kàyu ma ñuu ikan, tajan te'en kānachaa ndio na chi'in tu'un i'ya:

―Nï'iin ñuu na küu jandoinduku yi ma kua ka'nu yi chi'in ma ñuu i'ya niku ―kàti na. 19 Takan kūu tajan chōso ndio na yuti xini na, jà'a ña ya'a nda'vi kùuni na, ta kachaku na kà'an na ma tu'un i'ya:

¡Nda'vi ta'an ma ñuu ka'nu i'ya ña chi'in ña kuika yi!

Jāndokuika yi tandi'i ma ndian ìyo varku ma tichi tañu'u,

tichi iin orani kùu yi ña ndī'i yi naa jà'a ña jākutuni Ndioo yi,

20 Yakan va ndyo'o ndian cha ìyo andivi,

ta ndyo'o ndian kùu ñivi ií nuu Ndioo,

ta ndyo'o ndian kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo, chi'in ndyo'o ndra kùu tatun Jesuu.

Tandi'i ndo na sii kùuni ndo ti cha'a' ña jàti'ini na chi'in ndo kùu yi

ña jānde'e ma Racha'nu Ndioo tundo'o ma ñivi ñuu ikan, ta jākutuni ra na.

21 Takan kūu tajan iin ma tati ka'nu ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, kāni'i yi iin yuu ña nduva'a ka'nu takua ka'nu iin yuu kuenda mulinu, ta ora jākuita yi yi ma tichi tañu'u te'en nāka'an yi:

Takua tā'an yuu ka'nu i'ya ña ndī'i nuu yi,

kua ikan ni ndi'i nuu ma ñuu ka'nu Babilonia,

ta tüva ni nde'e na yi inga cha'a'.

22 Vati na tüva ni kata na yaa chi'in arpa ma nuu ìyoun,

ni chi'in tuvilu, ni chi'in yutun tivi,

ta töve ni koo nï'iin ndra jàtiñu ma nuu ìyoun,

ta ni ma ña kàyu ja'a ma yuu ka'nu kuenda mulinu ndia.

23 Na tüva ni ndotacha ja'a nï'iin nuu ma ñu'ú ña tìin nuu ìyoun,

ta ni ma ña ni'i jà'a ma nuu ìyo viko tanda'a.

Vati ma ndian xiko ña kìchi ñuu̱n kùu na ña ya'a ìyo ndatu na ma nda nuu ni kuuni ma nuñu'u' ñuñivi niku,

va tava maun tüvi va'a jā'un chi'in ma ña jā'un ña jānda'viña'un ma ñivi kīchi ma ninii ka'nu ma nuñu'u' ñuñivi

chi'in ma tu'un kui'na ña jà'un chi'in na.

24 Va taku ndyo'o ndian ìyo kuenda ñuu Babilonia,

juuni maa ndo chā'ni ndo ma ndra kà'an chi'in tu'un yu'u Ndioo,

chi'in ma ndian ií ña chìnuni tu'un Ndioo,

ta chi'in tandi'i inga tuku ndian chā'ni ndo ma nuu ìyo na nda nikuuni ñuñivi.

19

Nuu chìni Xuva tati ñivi ña jàka'nu na Ndioo iti' andivi

1 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan chīni̱ ña iti' andivi kīchi iin tati kua'a' ñivi ña jàka'nu na Ndioo te'en:

¡Aleluya!

¡Ya'a ga ka'nu ta tacha kùu ma Racha'nu Ndioo yo,

ti juu ra kùu ra ña jàkakú ra yo, ta ya'a iñu'u ra ta ìyo ndatu ra ndia!

2 Ti uvanuu rakan kùu ra ña jàkutuni ra ma ñivi chi'in ma tu'un ndaa ña kà'an ra.

Vati cha jākutuni ra ma ña'a nduva'a tondo,

ña chi'in ma ña kini jà'a ña,

cha ndi'i kuii ma ñivi ìyo ñuñivi jātivi ña.

Ta cha'a' yakan kùu yi ña Ndioo jànde'e ra tundo'o ña,

ti chā'nian ma ndian jàkuu tiñu nuu ra.

3 Ta ora yā'a ña kā'an ma tati ikan takan, tajan te'en nāka'an tuku ma ndian ka'ìin andivi:

¡Aleluya! ¡Ya'a ka'nu kùu ma Racha'nu Ndioo!,

ti ma ñu'ma endeeni ndàa yi nuu kàyu ma ña'a tondo ikan ndisaa tiempu,

kàti na.

4 Takan kūu tajan ma ndi oko kumi ma ndracha'nu, chi'in ma ndi kumi ndian ndito, chūnandi chiti ndio na nda kati nani ma te'e nuu na nuñu'u', ta te'en kīcha'a na kà'an na ña jàka'nu na ma Racha'nu Ndioo ra nandi ma tayu ií nuu tà'nda tiñu:

―¡Aleluya! ¡Ya'a ga ií kùu ma Racha'nu Ndioo, ta takan na kùu yi, amén! ―kàti na.

5 Takan kūu ta ma ora yā'a ña kūu takan, tajan nda ma nuu ìyo ma tayu ií nuu tà'nda tiñu chīni̱ iin tati ña te'en kà'an:

Na jaka'nu ndo ma Racha'nu Ndioo yo, ndisaa ndyo'o ndian jàkuu tiñu nuu ra

vaji kùu ndo ndiakuati a ndiacha'nu,

va tandi'i ndyo'o ña kùu ndo ndian tiñu'u ndo ra, ta na jaka'nu ndo ra.

Nuu kà'an yi naja kua chīyo ma viko nuu tānda'a ma ra kùu mvechala

6 Takan kūu ta juuni chīni̱ iin tati ña ya'a kua'a' yu'u yi, ña jà'a yi takua ja'a ña nàtu'un kua'a' ñivi, ta takua ora jàkayu tati kua'a' yuta, chi'in takua jà'a ña nduva'a kuii chìnu savi, ña te'en kà'an yi:

¡Aleluya! ¡Ya'a ga ka'nu kùu ma Racha'nu Ndioo chito'o yo,

ra ìyo ga ndatu kua nda ndian nikuuni!

Vati kùu ra, ra chà'nda tiñu.

7 Na nduva'a sii kuuni yo, ta jàka'nu yo ma Racha'nu yo,

vati cha chàa ma ora ña ni tanda'a ma ra kùu mvechala,

ti ma ñivi ra ña ni kuu ñasi'i ra cha ìyo tu'va na kuenda ña tànda'a na chi'in ra.

8 Vati ma Racha'nu Ndioo chā'a ra ña na ku'un na jandovii na na chi'in ma ja'ma ya'a va'a ña kuva'a chi'in linu va'a, ña vii ndoo ta tacha ndia.

Ma ja'ma ikan kùuni yi ka'an yi cha'a' ma iti' ndaa ña kuà'an ma ndian kùu ñivi Ndioo.

9 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ma tati va'a chi'i̱n:

―Na taun tu'un i'ya: “Na sii kuuni ma ndian cha jāndakutu'un ma Racha'nu Ndioo ña na ku'un na ma nuu ni koo ma viko tanda'a, ma ra kùu mvechala”, kàti yi.

Ta ora yā'a ña kā'an yi takan tajan te'en nāka'an tuku yi chi'i̱n ndia:

―Tu'un i'ya kùu ma tu'un ndaa ña chatiñu ma Racha'nu Ndioo ―kàti yi.

10 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan chūnandi chiti ndioi nuu ma tati ikan, kuenda ña jaka'nui yi, ta te'en nāka'an yi chi'i̱n:

―Na jä'un takan, vati juuni kùi uvanuu iin ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, indukuni takua kùu maun, chi'in inga tuku ma ndian kùu yaniun ña chìnuni va'a ma tu'un kà'an Jesuu ta kàtitu'un na yi nuu inga ñivi ndia. Na jàka'nu̱n uvanuu ma Racha'nu Ndioo ―kàti yi.

Ma tu'un ndaa ña jàna'a Jesuu nuu na chà'a yi ma ndatu nuu na kuenda ña na kuu ka'an kachin na ma tu'un Ndioo nuu ma ñivi ta'an na.

Ma ra yoso ma kuayu color kuichin

11 Takan kūu tajan kani'i̱ nui iti' andivi, ta ndē'i ña nùna ma andivi. Ta ikan ndē'i ña kēta iin kuayu kuichin, ta ma ra yoso ri nàni ra: iin ra ndaa ta ndicha kuii. Vati chi'in tu'un ndaa jàkutuni ra kuati, ta kànita'an ra cha'a' ña ndicha. 12 Ta ma tinuu ma ra yoso ma kuayu kuichin ikan, tacha yi takua tacha ma yaa ñu'ú. Ta ma xini ra ka'ìin kua'a' korona, ta ikan ìyo ma sivi ra ña uvanuu maa ra chìto. 13 Ta ma ja'ma chīti yi nií, ta ma sivi ra, va kùu yi Ma Tu'un Ndioo. 14 Ta ma ndian jandaru ña ìyo iti' andivi, ndian ñu'u ma ja'ma ya'a va'a ña kuva'a chi'in linu va'a, ya'a vii ndoo yi, ta kuichin yi. Ndiakan kùu na ndian ya'a ndikun na ra chi'in ma kuayu kuichin ña yoso na. 15 Ta ma tichi yu'u ma ra yoso ri kēe ndio ma machiti ya'a xaan, vati chi'in yi ni jatakue'e ra ma ñivi kua'a' ñuu. Ta ni ka'nda ra tiñu nuu na chi'in ma kaa kuiin. Ta juuni ni jakutuni ra ma kuati na takua jà'a iin ra naku'ni ma uva ora chàñu ra chata vu. Ta ikan na ku'va na kuenda ña ya'a kayuni ma Racha'nu Ndioo, ra ya'a ìyo ndatu chi'in na. 16 Ta ma chata ma ja'ma ñu'u ra, chi'in ma soko ra te'en kà'an yi: “Rey ra kuxini nuu ma ndra kùu rey, ta chito'o kuxini nuu ndisaa ma ndracha'nu.”

17 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan ndē'e ndioi iin ma ra kùu tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña ndaa yi nuu ndií. Ta ma tati ikan te'en nānda'yu ni'i yi nuu tandi'i kuii nuu ma saa takua kùu chii ña chàchi sa'an ña ndàti kachika iti' andivi:

―Na kuti'vi ta'an ndo, ta kichi kachi ndo ti ma Racha'nu Ndioo ni ja'a ra iin viko ka'nu kuenda ña ni kuxini ndo. 18 Vati ikan kùu ma nuu ni kachi ndo sa'an ma ndra kùu rey, chi'in sa'an ma ndra jandaru kuxini nuu ma ndra jandaru, chi'in sa'an ma ndra'ii ña ya'a tayi kùuni, ta sa'an ma kuayu chi'in ma ra yoso ri ndia. Ta tandi'i kuii inga nuu ma sa'an, takua kùu ma sa'an ndian chàkunuu nuu nuna, sa'an ma ndian kùu musu, ta sa'an ndiakuati chi'in ndian chandee ndia.

19 Takan kūu ta ikan jan, ndē'e ndioi ma kiti xaan nunuu, chi'in ma ndra kùu rey ña jà'a kuati ñuñivi, chi'in ndisaa kuii ma ndra kùu jandaru ndra ma ora kūti'vi ta'an ndra kuenda ña kànita'an ndra chi'in ma ra yoso ma kuayu kuichin, ta chi'in ma jandaru ra. 20 Va ma ra yoso kuayu kuichin jākanaa ra ma kuati. Tajan tīin ndio ra ma kiti xaan ikan, ta juuni tīin ndio ra ma tati xaan ña ja'anián' ña ka'án' chi'in tu'un yu'u Ndioo ña jā'a kua'a' ndatu ka'nu kuenda jakuán' tiñu nuu ma kiti xaan nunuu ikan, ta kuenda janda'viña'án' ndisaa ndian cha chā'a ndio na ña na koo ma tuni ma kiti xaan ikan na, ndian cha kīcha'a ndio na jàka'nu na ma na'na ri. Tajan ma ra yoso kuayu kuichin, jākoyo ndito ndio ra ma ninduvi ma ndiakan tichi ma lakuna nuu tìin ñu'ú chi'in ma azufre. 21 Ta ndisaa ma inga ndian kùu jandaru ma kiti xaan ikan, va chī'í na jā'a ma machiti ña kèe yu'u ma ra yoso ma kuayu. Tajan ma chii chāchi ndio ndri ma kuñu na nda kati chitu va'a ma chacha ndri.

20

Iin mii kuiya kùu yi ña chūndikun ma kui'na Satanaa, jā'a ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo

1 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan ndē'i ña vàchi nuu iin tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ma iti' andivi, nda'a yi iin ndatiku ña nuna ta kasi ma yuve'e yavi nduva'a kuii kunu, ta juuni nda'a yi iin karena nduva'a kuii ka'nu. 2 Ma tati ikan kùu yi ña chū'ni yi ma kiti xaan ña tìvi ñu'ú ña juuni kùu ma koo tati ña chīyo taji'na, ta ña juuni kùu ma kui'na chi'in sivi Satanaa. Va chi'in ma karena ikan chū'ni ndio tati va'a ikan ñán' kuenda iin mii kuiya. 3 Tajan ma tati ikan kùu yi ña jāku'ún yi ma kiti xaan ikan ma tichi soko kunu, ta chāsi yi ma yuve'e chi'in ndatiku nda'a yi, ikan na tüva janda'viña'án' ma ñivi ìyo ñuñivi kuenda iin mii kuiya. Ta nda ora cha yā'a ndio ma iin mii kuiya, tajan kuu jaña ndikoán', va kuenda tia tiempuni.

4 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan ndē'i iin nuu tà'nda tiñu, nuu ka'ìin ma ndian nī'i ndatu kuenda ña kùu jakutuni na ma kuati ñivi. Ta juuni ikan ndē'i ña ka'ìin anima ma ndian tā'nda xini cha'a' ña kàtitu'un na ma tu'un Jesuu, chi'in ma tu'un Ndioo. Tandi'i ma ñivi ikan kùu na ña tüvi nī jaka'nu na ma kiti xaan ikan, ni ma na'na ri ndia. Ta ni tüvi nī cha'a na ña koo tuni ma te'e nuu na a iin chiyo nda'a' na. Ta juuni ndē'i ña nātaku ndiko na, ta chā'nda na tiñu chi'in Cristu, kuenda iin mii kuiya. 5 Ña'a kùu ma cha'a' nunuu ña nātaku ma ndian chī'í. (Va ìyo inga ma ndian chī'í ña ni nataku ndiko na, va nda ora ya'a ji'na iin mii kuiya.) 6 ¡Na sii kuuni ma ndian ií ña nàtaku ma cha'a' nunuu, vati ñivi Ndioo kùu na! Ta ndiakan cha kakú na ikan na töve ni kuvi na ora chì'i ñivi cha'a' uvi, ti ma ña jā'a ña chī'í ñivi cha'a' uvi töve ni jakesiin yi na nuu Ndioo, ti ndiakan ni kuu na sutu ma Racha'nu Ndioo, chi'in ma Racha'nu Cristu, ta ni ka'nda na tiñu chi'in ra nuu chà'nda ra tiñu kuenda iin mii kuiya.

7 Ta ma ora cha chīnu ndio iin mii kuiya, tajan ma Racha'nu Ndioo ni ku'va ra ña ma kui'na ni ndachi ndioán' ma nuu indián' tichi yavi kunu, 8 ta ni kee ndioán' janda'viña'án' ndisaa ñivi ìyo ñuu nàni Gog chi'in ñuu nàni Magog, ña kùuni yi ka'an yi ninii ka'nu nuñu'u' ñuñivi. Ma kui'na ni jati'vi ta'an ndioán' ma ñivi, ikan na kuu na jandaru ra ña chà'ndán' tiñu nuu na. Ta nduva'a kua'a' na ìyo, takua kua'a' ma yuti ndi'i ndoyo yu'u tañu'u. 9 Takan kūu tajan ndāa ndio ma ndian kini ikan naja kua ki'in kandii ma nuñu'u' ñuñivi. Ta endee kāvanuu na ma ñuu ií ña Ndioo ya'a kùuni ra nde'e ra chi'in ma ndian ií ka'ìin tichi yi ña kùu na ñivi Ndioo. Va Ndioo nda iti' andivi jākoyo ra ñu'ú chata ndian kini ikan, ta ndi'i na kàyu jā'a ra. 10 Tajan ma kui'na ña jānda'viña'án' na, jāku'un ndio ma tati va'a yi ma tichi lakuna nuu ndu'va ñu'ú chi'in azufre, juuni nuu ka'ìin ma kiti xaan, chi'in tati xaan ña jà'ani ña kà'an yi ma tu'un yu'u Ndioo. Ikan kùu ma nuu nduva'a ndē'e ndio na tundo'o nduvi ta niñuu, ta endeeni.

Ma nuu ndi'inia ña Ndioo jàkutuni ra ma kuati ñivi

11 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan ndē'i iin tayu kuichin ka'nu nuu tà'nda tiñu, chi'in iin ra nandi tichi yi ña juuni ma nuu nde'e ra nandi ra ta iin nāa ndi'ini ma nuñu'u' ñuñivi, chi'in ma andivi, ta nï'iin yo tüva ni nde'e ndiko yo yi nï'iin chiyo. 12 Ta ikan jan ndē'e ndioi ña ma ndian cha'nu chi'in ma ndiakuati ña cha chī'í, ña ndaa na nuu Ndioo nuu nandi ra tayu nuu chà'nda ra tiñu, tajan nūna ndio yatin nuu kua'a' nuu ma tutu. Ta tañu ma tutu ikan juuni nūna ma tutu ña kà'an yi ma sivi ndian ni koo endeeni chi'in Ndioo. Tandi'i ma ndian chī'í ikan, Ndioo ni jakutuni ra na, cha'a' ta'ii'iin ma kuati ña jà'a na, takua ndiso ma nuu tutu ra ndia. 13 Takan kūu ña ma tañu'u jāchikokani ra' ma ndian chī'í ña kàndoyo tichi ra', kuenda ña na jakutuni ma Ndioo na, ta indukuni ta'an chi'in tandi'i kuii ma ndian chī'í ña kàndoyo ma nuu ta'nda tiñu kuenda ndian chī'í. Ta takan kūu yi ña ta'ii'iin na jākutuni ma Ndioo na, ta'ii'iin naja kua kàa ma kuati na. 14 Ta ora cha yā'a kūu takan, tajan ma tati jàkuu tiñu nuu Ndioo, jākoyo yi ma nuu ta'nda tiñu ma ndian ndií ma tichi lakuna nuu tìin ñu'ú. Ta ma lakuna ñu'ú ndu'va ikan, kùu ma cha'a' uvi nuu ni kuvi na. 15 Ta ma lakuna ñu'ú ndu'va ikan kūu yi ma nuu jākoyo yi tandi'i ndian tüvi ndiso sivi nuu ma tutu Ndioo ña kà'an yi yo ni koo endeeni chi'in ra.

21

Andivi chaa chi'in ma nuñu'u' ñuñivi chaa

1 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan ndē'e ndioi iin andivi chaa chi'in iin nuñu'u' ñuñivi chaa, vati ma andivi nunuu chi'in ma ñu'u' ñuñivi nunuu, cha nāa yi chi'in tañu'u ndia. 2 Tajan ndē'i ña ma ñuu ií ña kùu ma ñuu Jerusalén chaa, ña vàchi nuu yi iti' andivi nuu ìyo ma Racha'nu Ndioo, ña nduva'a vii ndova'a yi takua kàa iin ñivi ña'a ma ora tànda'a ña ña nduva'a vii ndova'a ña kuenda ma ra ni kundaka ña. 3 Takan kūu tajan ma iti' andivi chīni̱ iin tati ña te'en kānachaa ni'i yi:

―Na nde'e ndo ti i'ya kùu ma ve'e nuu ìyo Ndioo chi'in ma ñivi, vati cha ndō'iin ra chi'in na, ta ni ja'a ra ña na kuu na iin ñuuni ma chi'in ra ti maa ra kùu ra ña ni koo ra chi'in na vati uvanuu Ndioo kùu ra kuenda ña jàka'nu na ra. 4 Vati maa ra kùu ra ña ni janatii ra ma takuii tinuu na ti na tüva ni kuvi na, ta na tüva ni kuaku na, ta ni ña nda'vi kùuni na, ta tüva ni nde'e na tundo'o ndia. Vati ma nuñu'u' cha'nu chi'in ndisaa ma ña kini ìyo yi niku cha nāa yi.

5 Tajan ma ra nandi ma nuu ìyo ma tayu ií te'en nāka'an ra:

―Na nde'e ndo ti yu'u kùu ma ra jàndochaa tandi'i kuii nakuyi ―kàti ra.

Ta juuni te'en nāka'an tuku ra chi'i̱n ndia:

―Na taun yi vati tu'un i'ya kùu ma tu'un ndicha, ta ma tu'un ndaa ña ìyo yi ña chinuni ndo ―kàti ma Racha'nu.

6 Ta ora cha yā'a ña kūu takan, tajan te'en nāka'an tuku ra chi'i̱n:

―Vitin va cha chīnu ndisaa yi. Vati yu'u kùu ma ra nunuu ta ma ra nuu ndi'inia, takua kùu ma letra A chi'in Z. Vati tu ìyo nda yo nàtii takuii, ta yu'u saani̱ ni ku'vai ma takuii ko'o na nuu kàna ra', ikan na koo na endeeni chi'i̱n. 7 Ta tu ìyo iin ndian ndyo'o kùndee jakanaa ndo ma kui'na, tajan ndisaa ma ña va'a ña ìyo chi'i̱n i'ya, tundeeni ndo ni kùu yi. Ta yu'u ni kui Ndioo ndo ta maa ndo ni kuu ndo se'i. 8 Va taku ma ndian ndasi, ta jàña na ma iti̱, chi'in ma ndian tüvi chìnuni tu'in, chi'in ndian ndokini cha'a' ma kuati ka'nu ña jà'a na, ta chi'in ndian chà'ni ñivi, chi'in ndra kì'vi chi'in ñivi ña'a yüvi ñasi'i, ta ñivi ña'a ña kì'vi chi'in ndra'ii yüvi ii, chi'in ndian chàta'ani jatakue'e ñivi chi'in tati xaan, chi'in ndian jaka'nu yutun ií, ta chi'in tandi'i ma ndian jànda'viña'a. Ndisaa ndiakan ni ku'un na ma andaya' nuu nduva'a tìin ma ñu'ú chi'in azufre. Yakan kùu ma cha'a' uvi ña ni kuvi na.

Nuu kà'an yi cha'a' ñuu Jerusalén ñuu chaa

9 Ta ma ndi ucha ta'an ma tati va'a Ndioo ña nda'a yi ndi ucha ta'an ma ko'o ña chitu yi chi'in ma ucha nuu ma tundo'o nuu ndi'inia, tajan tañu ndiakan kīchi iin yi, ta te'en nāka'an yi chi'i̱n:

―Na kichiun nuu ndai i'ya, ti i'ya ni jana'i nuu̱n nda ña kùu ñasi'i ma ra kùu mvechala.

10 Tajan ma Tati Ií Ndioo jāna'a yi ma tañu ñuma'nai, ña ndē'i iin tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, ta chāndaka yi yu'u ma siki iin yuku ya'a sukun. Ta ikan jāna'a yi nui naja kua kàa ma ñuu Jerusalén ií ta ka'nu ma ora vàchi nuu yi iti' andivi nuu ìyo ma Racha'nu Ndioo. 11 Ta ma ñuu ka'nu ikan nduva'a tàcha yi, ti xinda'vi Ndioo kùu yi, ña vii kàa yi, takua kàa ma yuu nduva'a vii, chi'in takua kàa ma yuu nàni jaspe ña juuni nduva'a vii tacha yi, takua kàa ma inu ndia. 12 Ta ninii nuu chikonuu yu'u ma ñuu ka'nu, ikan ndē'i ña endee chikonuu yi ña ndasi yi chi'in korayu ña nduva'a sukun, ta uchi uvi yuve'e yi ndia. Ta ta'ii'iin ma yuve'e ìyo iin ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña jakuenda yi yi. Ta ma yuve'e juuni ìyo sivi ma ndi uchi uvi ma ndracha'nu ña kūu tatá ma ñivi ñuu Israel ma taji'na. 13 Ta juuni ìyo uni yuve'e yi ma ndi kumi chiyo yi. 14 Ta ma korayu ña ndasi ma yu'u ñuu ka'nu ikan, ka'ìin uchi uvi ma yuu na'nu cha'a' yi, ta chata ma yuu ikan, ka'ìin ndi uchi uvi sivi ma ndra kùu tatun ma ra kùu ma mvechala.

15 Tajan ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, ma ra kà'an chi'i̱n, nda'a ra iin yutun kuii ña kuva'a yi chi'in oro kuenda ña tìku'va yi ma ñuu ka'nu ikan, chi'in ma korayu ta yuve'e yi ndia. 16 Ta ñuu ka'nu ikan iin ku'va ni kua ki'in yi. Takan kūu tajan tīku'va ndio ma yi ma ñuu ka'nu ikan chi'in ma yutun nda'a yi, ta kēta yi: Uvi mii uvi cientu kilometru. Ta ma iti' kani yi, iti' sukun yi, ta iti' ki'in yi, indukuni kua chīkuku'va yi. 17 Takan kūu tajan tīku'va ndio yi ma korayu. Ta kēta yi: Iin cientu uvi xiko kumi iki nda'a yo kùu yi chi'in ma ku'va ña chātiñu ma ñivi taji'na.

18 Ta ma korayu kūva'a yi chi'in yuu ña nàni jaspe. Ta ma ñuu ka'nu ikan kùu yi mamaa oro, ña vii kuichin yi takua kàa ma inu. 19 Takan kūu ta tandi'i nuu ma yuu vii ña kūva'a ka'ìin cha'a ma korayu ikan, te'en kùu yi: Ma yuu nunuu, kùu ma yuu jaspe, ta ma ña uvi, kùu ma yuu zafiru, ta ma ña uni, kùu ma ágata, ta ña kumi, kùu ma yuu esmeralda, 20 ta ma ña u'un, kùu ma yuu ónice, ta ña iñu, kùu ma yuu cornalina, ta ña ucha, kùu ma yuu crisólitu, ta ña una, kùu ma yuu berilu, ta ma ña iín, kùu ma yuu topaciu, ta ña uchi, kùu ma yuu crisoprasu, ta ma ña uchi iin, kùu ma yuu jacintu, ta ma ña uchi uvi ña kùu ma yuu nuu ndi'inia, va kùu ma yuu amatista. 21 Ta ma ndi uchi uvi yuve'e yi, kùu ma uchi uvi ma yuu ña nàni perla, ti ta'ii'iin ma yuve'e ikan kuva'a yi chi'in iin ma yuu perla. Ta ma kaai ka'nu ña chà'nda java ma tichi ñuu ka'nu ikan, kuva'a yi chi'in mamaa oro, ña ya'a kuichin kàa yi takua kàa ma inu.

22 Ta tüvi nī nde'i nï'iin veñu'u ma tichi ñuu ikan, vati uvanuu ma Racha'nu Ndioo, ra ìyo ndatu ga, chi'in ma ra kùu takua kùu ma mvechala, rakan kùu ma veñu'u na. 23 Ta ma ñuu ka'nu ikan, tüvi chiniñu'u yi ña jàtuun ma nikandii yi, ta ni ma yoo ndia, vati ma ra ni jàtuun yi kùu ma Racha'nu Ndioo, ta ma ñu'ú ikan, kùu ma ra kùu takua kùu ma mvechala. 24 Ta tandi'i ma ñivi ìyo tandi'i ma ñuu ìyo ñuñivi, ni kakunuu na nuu jatuun yi ma ñuu ka'nu ikan. Ta ma ndra kùu rey ña ìyo ma ñuñivi, ni ku'va ndra ndra tandi'i kuii ma ña kuika ndra nuu ma ñuu ka'nu ikan, ta ni tiñu'u ndra yi. 25 Ta ma ndisaa ma yuve'e yi na töve ni ndasi yi ma ora nduvi cha'a' ña töve ni koo chani kuaa. 26 Vati juuni tandi'i ñuu ni ku'va na ña kuika na nuu ma ñuu ikan, ta ni tiñu'u na yi. 27 Va töve ni ki'vi ma ñuu ikan ndisaa ndian kini chi'in ndian jà'a kuati. Ta juuni töve ni ki'vi ndian xaani a ndian jàka'nu yutun ií chi'in ndian jànda'viña'a. Vati uvanuu ma ndian ni ki'vi ma ñuu ikan, kùu ma ndian ka'ìin sivi nuu ma tutu ra kùu mvechala ña kà'an yi, yo ni koo endeeni chi'in ra.

22

1 Ta ora yā'a ña kūu takan, tajan ma tati ikan jāna'a ndio yi nui iin yuta takuii kuichin takua kàa inu ña chà'a ra' kivi koo yo, ña kèe ra' ma nuu ìyo tayu ií nuu chà'nda Ndioo tiñu chi'in ma ra kùu takua kùu mvechala. 2 Ta ma ma'ñu ma kaai ka'nu ña ya'a ma tichi ñuu ka'nu, chi'in ninduvi chiyo ma yu'u yuta, ikan ndē'i ña kuàkua'nu ma yutun chà'a kivi koo yo, ta chà'a chiti chàcho uchi uvi cha'a' iin kuiya, ña kùuni yi ka'an yi ña chà'a run chiti nani yoo. Ta juuni va'a ma nda'a' run kuenda ña jànda'a yi tandi'i ma ñivi ìyo ñuñivi. 3 Taku ma ñuu ikan töva ni koo nï'iin ña kini a ñivi kini ña töve chàta'ani Ndioo ña na koo na. Ta ma tayu ií nuu chà'nda Ndioo tiñu chi'in ma ra kùu takua kùu ma mvechala, ni koo ndio ra ma ñuu ka'nu ikan, ta ikan ni jaka'nu ndio ma ndian kùu ñivi ra ra, ndian jàkuu tiñu nuu ra. 4 Ta ndisaa na ni nde'e na ma nuu va'a ra, ta ma sivi ra ni kindoo yi ma te'e nuu na. 5 Ma ikan töve ni koo chanikuaa, ta ma ndian ni koo ñuu ikan, na töve ni kuniñu'u na ñu'ú nda'a, ta ni ñu'ú nikandii, vati maa ma Racha'nu Ndioo kùu ra ña ni jatuun ra ñu'ú nuu na. Ta takan kùu yi ña ni ka'nda na tiñu ma ikan ndisaa tiempu.

Chani kuyatin kichaa Jesucristu

6 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo nui:

―Tu'un ndicha kùu ma tu'un i'ya, ta ìyo yi ña kundeeniun yi. Vati ma Racha'nu Ndioo cha'a' ndatu ra ña kàtitu'un ma ndra kà'an tu'un yu'u ra, rakan kùu ra ña tāchi yu'u ña kùu ma tati ña jàkuu tiñu nuu ra ña na jana'i nuu̱n ma ña chakuyatin kichaa.

7 Takan kūu tajan te'en nāka'an tuku ma Racha'nu:

―¡Chani kuyatin kichai! ¡Na sii kuuni tandi'i ndyo'o ndian jàchi'in ña kà'an nuu ma tutu Ndioo i'ya!

8 Yu'u Xuva, ndē'i ta chīni̱ ma tu'un i'ya. Ta ora cha yā'a ña ndē'e ndioi yi, tajan chūnandi chiti̱ nuu ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ña kà'an chi'i̱n, ta kīcha'i jàka'nui yi. 9 Va ma tati ikan te'en nāka'an yi chi'i̱n:

―Na jä'un takan, vati juuni indukuni kùi iin musu Ndioo, takua kùu maun chi'in ndra yaniun ña kà'an tu'un yu'u Ndioo, ta tandi'i inga tuku ma ndian jàchi'in ña kà'an nuu ma tutu Ndioo. Yakan va, ¡na jaka'nu̱n ma uvanuu Ndiooni!

10 Ta juuni te'en nāka'an tuku yi chi'i̱n:

―Ña tïndii xe'un ma tu'un yu'u Ndioo, ña ìyo nuu ma tutu i'ya, vati chani kuyatin kuii jachinu yi ma ña kà'an yi. 11 Va'a ga ña na ku'vaun ña na ja'a ma ndian kini ma ña kùuni maa na. Ta ma ndian jà'a kuati, va'a ga ña na ku'vaun ña na ja'a maa na tiaga kuati. Va taku ma ndian ja'a ña va'a, va'a ga ña na ja'a ga na yi, ta ma ndian ìyo ií kuenda Ndioo, na nanduku ga na naja kua koo tiaga ií na kuenda ra. ―Takan kàti yi nui.

12 Ta ma Racha'nu Jesuu te'en kīcha'a ra kà'an ra:

―Ndicha va'a ña chani kuyatin kichai, tajan ma ora ikan ni ku'vai ma ya'vi ndo cha'a' ma naja kua jà'a ma ta'ii'iin ndo. 13 Vati yu'u kùu ma ra nunuu, ta ma ra nuu ndi'inia, ma nuu kīcha'a yi ta ma nuu ndi'inia, takua kùu ma letra A chi'in ma letra Z.

14 ’Na sii kùuni ma ndian ndochaa anima na, vati takan kùu kachi na ma chiti kèe nuu ma yutun ña chà'a kivi koo yo. Ta juuni na sii kuuni na ti ni kuu ki'vi na ma yuve'e ma ñuu ka'nu ikan ndia. 15 Va takua ma ndian kini ña jà'a kuati, ni kindoo na iti' nuke'e ñuu ikan, chi'in ndian nduvi a jatakue'e, ta ndian kì'vi chi'in ñivi yüvi ñasi'i na, ta ndian chà'ni ñivi, chi'in ndian jàka'nu yutun ií ña töve kùu run ma Ndioo ndicha, ta chi'in tandi'i inga tuku ma ndian ya'a chàta'ani janda'viña'a ndia.

16 ’Yu'u Jesuu kùi ña tāchi̱ ma tati jàkuu tiñu nuu Ndioo, kuenda ña na kàtitu'un kachin yi ndisaa ma tu'un i'ya nuu ma ndian chìnuni tu'in ña ìyo kuenda ma ucha ta'an veñu'u. Vati yu'u kùu tata ma racha'nu rey David, ta juuni kùi takua kùu ma chele tacha ña kèta ora na'a ―kàti ra chi'i̱n.

17 Takan kūu tajan te'en nāka'an ndio ma ra kùu Tati Ií Ndioo, chi'in ma ndian kùu takua kùu ñasi'i ma ra kùu mvechala:

―Na'a ndo ―kàti na.

Ta nda ndian ni kuuni ña taso'o na ora kà'an na takan, na ka'an na:

―Na'a ndo ―inga cha'a'.

Tu ìyo nda ndian natii takuii, na kichi na i'ya. Na kichi na ta ku'va saani̱ ma takuii ko'o na ña chà'a kivi koo yo.

18 Tandi'i ma ndian tàso'o ma tu'un kà'an nuu ma tutu Ndioo i'ya, ña kà'an yi chi'in tu'un yu'u ra, te'en kùuni̱ katitu'un kachi̱n nuu ndo: tu ìyo nda ndian tìso ga tiá siki ma kua kà'an yi, juuni ma Racha'nu Ndioo ni tiso ga ra tiá siki ma tundo'o ni nde'e na, va ma tundo'o ña kà'an yi nuu ma tutu i'ya ndia. 19 Ta tu ìyo ndian kìndaa ma kua kà'an nuu ma tutu Ndioo ña kà'an yi chi'in tu'un yu'u ra i'ya, juuni ma Racha'nu Ndioo ni kindaa ra nuu na ma ña ni kuu kuenda na ma nuu ìyo ma yutun chà'a kivi koo na, ta ni kindaa ra yi nuu na, ikan na küu koo na ma ñuu ií ka'nu ña kà'an yi nuu ma tutu i'ya ndia.

20 Ta ma ra kàtitu'un kachin ma tu'un i'ya te'en kà'an ra:

―Ndicha, ña chani kuyatin kichai ―kàti ra.

Tajan te'en nāka'an ndiko ma ra kà'an cha'a' ma tu'un i'ya:

―¡Na'a, yo'o Racha'nu Jesuu! Ta takan na kuu yi. Amén.

21 Ta ma Racha'nu Jesuu, na koso ra ma ñamani ra chata ndisaa ndo. Ta takan na kùu yi. Amén.