^

Séréel Ndút: Unni Koope

Ndut: Séréel Ndút: Unni Koope (New Testament+)

copyright © 2020 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: (Ndut)
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-05-16

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 16 May 2025

a3a1238b-9393-5875-a4c5-1d3f38537bfe

Dalaana

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Téeríi dalaana

Kúnsëe

Téeríi bee daa téerëe ɗéɓúu bíníyú Bíibëlë rë, te ri wonuu «⁠ ⁠Téeríi dalaana⁠ ⁠». Yee tah ɗi na wonuu ɗaaha ra nék biti ɗi won sun fi dalaani ëldúnë a iña saku filiɓ ɗa ɓéeɓ (1.1-27).

Téerëe wonte sun fi ɗee kolaꞌ Koope paŋi yee húmú nufi ra te daa ri biti ɗi cëgíɗ goomali ɓëewí ɗi ay waa barkel. Ɗi ay ñeeꞌee séttí Abraham na, ɗi barkel wa (22.18). Yii baa daa tah, kolaꞌ ri sagi sun-Koo a feey fa ra, ɗi sak ow ƴaal a ow ɓeleɓ, nda wa keñ tali wa ɓaatoh, wa líifíɗ feey fa teeɓaꞌ ndami (1.28).

Wa fi ɓëewí ana ya ɗéɓúu saku ra nék ñeyuy yee won wa Koope ra, tahte keeñ Koope haayte wa níi líkké wë hëbísí. Filoon fi bee ɓaatuu ɓëewí ƴaa ra, Koope otte biti ɓëewë pesuu pagaɗ ɓos feey fa, wa na pagantuu iñi ɓosse, ɗi yeñce wa mulii mbënë më muuyilte wa ɓéeɓ níi tas Nowe a ɓëy faami (7.1-24). Bee gétëꞌ iñƴaa ɓéeɓ rë, i kíil caak filoon fe, ɓëewë ɓaatuutee caak feey fa. Bi ɗeef ɗi húmú maañcee tíɓ nufi nay ri waa sëmlée, ɗi wonte a Abraham, ɗi fi Abraham tíkëy në un, ñeete woni (12.1-9). Ɗi dalaꞌ cëgíɗ goomali ɓëewée ké rí ɗi tansiɗ wa afi ra ɗaaha keñilte wa, wa coosaanuute Abraham na⁠ ⁠: Abraham límpé Isaak, Isaak límpé Yakop, Yakop límpé koy sabboo a koy ana, daa wa ƴee fí yúhté biti talli sabboo a ana ya Israyel ɗúhúu waa na ra (49.3-28). Daa wa ɓëy Israyel, ƴee yípú faammi wa feey fa húmú gap Koope Abraham ra.

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti Koope na yeɗɗeh ɓëyí gémpé ɗii na ti Abraham nen. Ɗi ñeyaꞌ ɗi fi Abraham na barkelte ɓëewë feey fa ɓéeɓ.

1

Sagi ëldúnë

1 Dalaana, Koope sakke sun a feey.

2 Feey fa húmú holoŋ, gëeꞌ, gëfëŋ, dëlëeƴ a muluɓ⁠ ⁠: ow yéeh ɗee man ɗi ra⁠ ⁠; ñúusë húunté ƴaaha ɓéeɓ⁠ ⁠; ngilaaw mi Koope laɗte sun fi mulaa, na pay na ac. 3 Tígí daaha, Koope won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Niiña hena⁠ ⁠!⁠ ⁠» Niiña hente. 4 Koope otte biti niiña yii wunte, ɗi ɓísëlsëꞌté niiña a ñúusë. 5 Koope dëekëꞌté niiña «⁠ ⁠naꞌ⁠ ⁠», dëekëꞌté ñúusë «⁠ ⁠elek⁠ ⁠». Fíníin lahte, ɓaaba acce*⁠ ⁠: baa daa bisa ɗéɓ ɗë.

6 Koope wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hanndal gaan lahan ndín, ɓísëlsëꞌ mulaa ana.⁠ ⁠» 7 Koope sakke hanndal ka, ɓísëlsëꞌté mulaa paaꞌ feey a ƴee paaꞌ sun ra. Baa lahaꞌte ɗah. 8 Koope dëekëꞌté hanndal ka «⁠ ⁠sun-Koo⁠ ⁠». Fíníin lahte, ɓaaba acce⁠ ⁠: baa daa bisi ana fa.

9 Koope wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mulaa paaꞌ feey ra négírëen ílíƴ yínë ndín, feey fa hen dandaŋ.⁠ ⁠» Ƴaa lahaꞌte ɗah. 10 Koope dëekëꞌté tígí dandaŋa «⁠ ⁠feey⁠ ⁠», dëekëꞌté mulaa négírëꞌ rë «⁠ ⁠kísí⁠ ⁠»⁠ ⁠; te ɗi otte biti baa yii wunte.

11 Koope wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Feey fa henan hilil⁠ ⁠: lah gaaw fi na ɗúhíɗ tisoh ki a heetti kilikki na lím, bina-bina ɓéeɓ a tisoh ki.⁠ ⁠» Ƴaa lahaꞌte ɗah. 12 Feey fa hente hilil. Heetti gaawa ya, bina-bina ɓéeɓ a tisoh ki⁠ ⁠; heetti kilikka na lím rë, bina-bina ɓéeɓ a tisoh ki. Koope otte biti baa yii wunte. 13 Fíníin lahte, ɓaaba acce⁠ ⁠: baa daa bisi éeyë fë.

14 Koope wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Sun lahan i yin niiñlaa ndín, ɓísëlsëꞌ naꞌa a elga⁠ ⁠; na wa teeɓaꞌ bissi feetta, bissi kayya a kíillë⁠ ⁠; 15 wa homun sun ndín, hawaane feey fa⁠ ⁠!⁠ ⁠» Baa lahaꞌte ɗah. 16 Koope sakaꞌ iñi niiññi gaanni ana ya ɗah⁠ ⁠: bee lukki gaan ra, naꞌa, lahaꞌ bisa biti Koo yíil⁠ ⁠; bee lukki ƴin ra, céyín fë, lahaꞌ elga. Ɗi ɓaatte sakke hulla ɓal. 17 Koope tíkké wë sun, niiñlii feey fa, 18 wa lahaꞌ naꞌa a elga, ɓísëlsëꞌ niiña a ñúusë. Koope otte biti baa yii wunte. 19 Fíníin lahte, ɓaaba acce⁠ ⁠: baa daa bisi iniil fa.

20 Koope wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mulaa líifën a iñi na pes níi woƴe, te ƴakka púdé hanndal ki sun a feey.⁠ ⁠» 21 Koope sakke heetti raɓɓi gaanna kísí fë, yii na woƴ filiɓ muluɓ ɓéeɓ, a ƴakka sun ɓéeɓ. Koope otte biti baa yii wunte. 22 Koope barkelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kéñí, ɗon ɓaatoh, ɗon líifíɗ mulaa kísí fë te ƴakka ɓaatoh feey fa.⁠ ⁠» 23 Fíníin lahte, ɓaaba acce⁠ ⁠: baa daa bisi iip fa.

24 Koope wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Feey fa lahan heetti raɓɓa ɓéeɓ⁠ ⁠: ƴee faamma, ƴee luufa a raɓɓi ƴutuuɗɗa ɓéeɓ.⁠ ⁠» Ƴaa lahaꞌte ɗah. 25 Koope sakaꞌ heetti raɓɓa ɓéeɓ ɗaaha⁠ ⁠: ƴee luufa, ƴee faamma a raɓɓi ƴutuuɗɗa ɓéeɓ. Te Koope otte biti yii baa wunte.

26 Koope wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen sak ow, ɗi man ti di madu yen nen⁠ ⁠! Ɗi ílífën jénnë kísí fë, ƴakka sun, raɓɓa faamma a raɓɓi ƴutuuɗɗa a feey fa ɓéeɓ.⁠ ⁠»

27 Koope sakke ow ti di man ɗi fi Koope nen.

Di man ɗi fi Koope, ɗi sakaꞌ ow ɗaaha.

Ɗi sak ow ƴaal a ow ɓeleɓ.

28 Koope na an waa barkel, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kéñí, ɗon ɓaatoh, ɗon líifíɗ feey fa⁠ ⁠; ílífí jénnë kísí fë, ƴakka sun, a raɓɓa na tílú feey fa ra ɓéeɓ.⁠ ⁠» 29 Koope ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlí⁠ ⁠! Gaaw fi na ɗúhíɗ tisoh ki feey fa ɓéeɓ, a kilki na lím koy ki na ɗúhíɗ tisoh ki ɓéeɓ, mi onte ron wa ɓéeɓ pesaa. 30 Te raɓɓa feey fa, ƴakka sun a yii na pes feey fa ɓéeɓ, mi onte wa gaaw fi hilila pesaa ɓal.⁠ ⁠» Baa lahaꞌte ɗaaha. 31 Koope otte biti iña paŋ ri ra ɓéeɓ wunte níi wun. Fíníin lahte, ɓaaba acce⁠ ⁠: baa daa bisi pëenë fë.

2

1 Sagi sun a feey, a yii hom na ɓéeɓ lúsëꞌté ɗah. 2 Lúsɗëꞌ Koo légéyí rë, bisi paana fa, ɗi hílsëhté. Bisi paana fa, Koope hílsëꞌ légéyée ké rí sakaꞌ ri ɓéeɓ rë në. 3 Koope barkelte bisi paana fa, habaꞌte ri bisi, di biti ɗi hílsëꞌ légéyée ké rí sakaꞌ ri ɓéeɓ rë në. 4 Baa daa naaɓii sagi sun a feey.

Naaɓii dalaani pesa

Húmú sakaꞌ Koo-Yahwee sun a feey bín fë rë, 5 ɗeef tal kilik yínë sah húmúy luufa, te gaawa paalay na, di biti Koo-Yahwee húmú dalay toɓ, te ow húmú lahay níi líné feey fa. 6 Ndaa lahte culi mulii ɗofohte, na hilsiɗ feey fa ɓéeɓ.

7 Tígí daaha, Koo-Yahwee ɓeɓ na feey fa, yugusaꞌte ow, fúlílté nuŋŋi ñíinë, ɓekke ri coonaa, ɗi hente ɓëyí në pes.

8 Koo-Yahwee saampe meey Eden di púlëen naꞌ, yíppé në kilik, tíkké në ɓëeꞌ ɗi yugus ri ra. 9 Koo-Yahwee paaliɗte sun fi feey fa heetti kilikki wunte yeel, te koyya neɓpe ñam. Ɗi yíppé leelii meeya, kilka na onaꞌ pes, a bee na teeɓaꞌ yin wun a yin ɓos ra.

10 Eden lahte laahi gaani hútëꞌ hútëe, daa ri na hilsiɗ meeya. Daaha, laaha salte iniil. 11 Sali yínëe hínú Pison. Daa ri wër gini Hawilaa ɓéeɓ, bee feey fa lahaꞌ úrís rë. 12 Gini baa lahaꞌ úrís kah-kah, lahte kilikki na yugusuu yin heeñlaa ɓal a laꞌa kofeel ot, na wonuu ëníksë rë. 13 Sali ana fa wër gini Kús rë, hínú Gihon. 14 Sali éeyë fë hínú Tíigër⁠ ⁠; daa ri bee na hút, paaꞌ Asuur púlëen naꞌ ra. Sali iniil fa hínú Efarat.

15 Koo-Yahwee húmú tík ɓëeꞌ meeya Eden, nda ri mín ríi lín ndín, yugus ri. 16 Ɗi antee won ɓëeꞌ unni ƴeh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu mín nëe ñam koyyi kilikka meeya ɓéeɓ di neɓaꞌ ro, 17 níi tasse koy kilka na teeɓaꞌ yin wun a yin ɓos ra⁠ ⁠; yiin ñaman fu na ra, lah yúhé biti fay húl.⁠ ⁠»

18 Koo-Yahwee won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗaay wuneh ow na, kon may sak ɓëyí madaꞌ a ri ndín, habraꞌ ri.⁠ ⁠»

19 Koo-Yahwee ɓeɓ feey, yugusaꞌte raɓɓa feey fa a ƴakka sun, antee waa kúɗ fíi ɓëeꞌ, nda ɓëeꞌ saamiɗ wa tii ndín, bina-bina ɓéeɓ ɓeɓ tiya nay rii yere ɓëeꞌ rë. 20 Kon ɓëeꞌ saamiɗte raɓɓa faamma, ƴee luufa a ƴakka sun ɓéeɓ tii⁠ ⁠; ndaa ri olay ɓëyí madaꞌ a ri ndín, habraꞌ ri.

21 Tígí daaha, Koo-Yahwee ɓekke ɓëeꞌ neeꞌi misikke⁠ ⁠; filiɓ neeꞌa, Koope níssé laf yínë araal ɓëeꞌ, wëegísíɗté tígë nísëꞌ rí lafa ra ɗee húmú man ri ra nen. 22 Koo-Yahwee antee ɓeɓ lafi baaha yugusaꞌte ɓeleɓ, kompe ri ɓëeꞌ. 23 Olaꞌ ɓëeꞌ ɓelaa, ɗi won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Waali yíníi beh,

bee ƴuhi faan soꞌ kan a ñif mi soꞌ⁠ ⁠!

Ɗi ay wonuu ow ɓeleɓ,

ndah biti ɗi ɓeyuu ɓëeꞌ në*.⁠ ⁠»

24 Yii baa daa tah ow ƴaal ay ɓísëh a boffi a yaafi, pokoh ɓeleɓi na, wa hen yínë. 25 Ɓëeꞌ a ɓeleɓi húmú faan holoŋ, ndaa sopantaꞌ húmú lahay hanndal ki wa.

3

Lígí ɓëeꞌ a ɓeleɓi meeya Eden

1 Bín fë, ɗeef goŋ daa húmú lukki lah nuf di raɓɓa luufa sak Koo-Yahwee ra ɓéeɓ⁠ ⁠; ɗi acce won ɓelaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope wonte ron kah-kah biti ɗon ɓanuy naa ñam koy kilikka meeya ɓéeɓ ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 2 Ɓelaa tahte won goŋ fa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun mínú nëe ñam koyyi kilikka meeya ɓéeɓ, 3 ndaa koyyi tal kilka hom leelii meeya ra, Koope won fun na tih⁠ ⁠: “Ngënë ñëmí në te ngënë léɓí në sah, toñeh húl ay ron naa ɗeefe.”⁠ ⁠» 4 Tígí daaha, goŋ fa tahte won ɓelaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëe-ëeꞌ, ɗaa neh, ɗon ii húl⁠ ⁠! 5 Koope yúh yúhë biti kut ɗon ñam na raa, ɗon ay yeele ndín, ɗon madaꞌ a ri di yúhsëꞌ yin wun a yin ɓos.⁠ ⁠»

6 Tígí daaha, ɓelaa otte biti koy kilka neɓpe yeel, te waɗtee ɗok, te ɓekaꞌ ow biti fu ñam na raa, afu ay kúnsëh, fu yúh ɓéeɓ nen. Ɓelaa sakke na koy kilka, ñampe. Bi ɓani ƴaala daa húmú, ɗi yeɗte ri na, ƴaala ñampe ɓal. 7 Ñamuu wa na, affi wa yíppée kúnsëh, wa olute biti wa homu faan holoŋ. Tígí daaha, wa ɓeyute i saaf fíigë*, tapalsuute ndíimú, haamuute.

8 Gílíyëꞌ Koo sos-naꞌin, wa keluu yodadi Yahwee na tílëesëh meeya, wa múkëyúté, ɗapuute filiɓ kilikka. 9 Ndaa Koo-Yahwee dëekíɗté ɓëyí ƴaala, meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu di ɗeh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 10 Ɓëeꞌ tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi keloh yodadu meeya, te biti mi hom faan holoŋ, mantee neeh, mi ɗapohte.⁠ ⁠» 11 Koope won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu yúhëꞌ biti fu hom faan holoŋ ɗíh⁠ ⁠? Fu ñampe na koy kilka kaddaꞌ mi ro ra woo⁠ ⁠?⁠ ⁠» 12 Ɓëeꞌ tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓelaa kom fu soꞌ ra daa on soꞌ na koy kilka, mi ñampe.⁠ ⁠»

13 Koo-Yahwee won ɓelaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Haalaꞌ yi níi fu na paŋ yii bah⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɓelaa tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Goŋ fa daa nofaꞌ soꞌ níi mi ñampe na.⁠ ⁠»

14 Tígí daaha, Koo-Yahwee won goŋ fa tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Fu alkohte filiɓ raɓɓa luufa a ƴee faamma ɓéeɓ

af yee paŋ fu baa ra.

Fu ƴahti tíl rëe, fay fasee fasoo,

te pesu ɓéeɓ fay ŋaare feey.

15 May yah hanndal ki ɗoni ɓelaa,

a hanndal ki talu a tali.

Tali ay poo afu,

te fay rii ɗoɓ púgúlúɓ.⁠ ⁠»

16 Koope antee yíssëh ɓelaa na won ɗi tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠May paŋ níi fu mok lool biti fu hen loo,

te fu ƴahti lah koy raa, ay misik níi misik.

Fay fahee leɓohi ƴaalu, te ri nay roo ílífé.⁠ ⁠»

17 Ɗi míllëꞌ ɓëyí ƴaala na, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu ñeete woni ɓeleɓu níi fu ñampe na koy kilka kaddaꞌ mi ro ra neh a⁠ ⁠?

Dalaꞌte woteh, feey fa lecce

af yee paŋ fu ra.

Yee tas fíi rë, fay mok

balaa fu ɗúhíɗ në yii nay fuu ñame.

18 Feey fa ay roo paaliɗ tal yëlúp a ñobitaan,

te fay pesee iña na línú meeyya ra.

19 Fay pesee opaꞌu

níi bín nimilaa fu feey fa yugusuu fu ra,

ndée fu yugusuu a feey,

te fay wëegís fu henaat feey.⁠ ⁠»

20 Ɓëeꞌ hínú Aadama. Ɗi yeɗte ɓeleɓi tii Aawa (daa ri⁠ ⁠: pes), biti daa ri ciffi ɓëyí në pes ɓéeɓ.

21 Koo-Yahwee yugusiɗte Aadama a ɓeleɓi búuɓ hun, ɓekke wa, 22 antee won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ole⁠ ⁠! Ow madaꞌte a yen leegi, di yúhsëꞌ yin wun a yin ɓos. Kon ɗi ɓanay yeril yaꞌi níi ri sake na koy kilka na onaꞌ pes ra⁠ ⁠; ɗi ɓanay naa ñam, toñeh ɗi ay pese faraah.⁠ ⁠»

23 Tígí daaha, Koo-Yahwee antee ɗúhíɗ ɓëeꞌ a ɓeleɓi meeya Eden, wa saañ líné feey fa húmú yugusuu wa ra.

24 Filoon fi bee líkëꞌ rí wë meeya ra, Koo-Yahwee ɓeɓpe i sérúbím†, tíkké wë ílí meeya Eden, di púlëen naꞌ. Wa habu jépíllí na ñah kíi, na fililoh hatinna ɓéeɓ. Daa wa na wohu waala saañ kilka na onaꞌ pes ra.

4

Naaɓii Kayeŋ a Abeel

1 Hompe níi, Aadama ñéerëꞌté a ɓeleɓi Aawa, ɓelaa pokke loo, lahte Kayeŋ. Aawa won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo-Yahwee onte soꞌ níi mi lahte koy ƴaal*.⁠ ⁠» 2 Aawa lahilte koy ƴaal kay, Abeel, ñéedí Kayeŋ. Abeel hente níirëh, Kayeŋ hente línëh.

3 Lahte bis, Kayeŋ ɓeɓpe na iña lín rí rë, kompe wa Yahwee sarah. 4 Ɗi fi Abeel ɓeɓ na harra ɗéɓúu límú yubi ra, kompe Yahwee ƴee lukuu wun faan ra sarah. Yee paŋ Abeel ra neɓaꞌte Yahwee, 5 ndaa ri yeelay Kayeŋ a iña kúɗ ɗí sarah ra sah. Yii baa tahte Kayeŋ neeɓpe níi ɗoffe ɓúkí.

6 Yahwee won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu neeɓ yih⁠ ⁠? Fu ɗof ɓúk yi ɗeeha⁠ ⁠? 7 Fu paŋ yin wun raa, fay ɓéyíɗ afu. Henay bah, bakaada aa lakohte ílí faamu ra aa ti gúmú nen, nufa aa ɗoo na, ndaa page níi fu ílíf rí.⁠ ⁠» 8 Hompe níi, Kayeŋ wonte Abeel i un†. Homuu wa meeyyin ra, Kayeŋ yejohte Abeel ñéedí në, bëempé rí.

9 Filoon fi baaha, Yahwee won Kayeŋ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaafu Abeel di ɗeh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yúhëꞌ⁠ ⁠? Daa mi níidí woo⁠ ⁠?⁠ ⁠» 10 Koope tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu pagaꞌ yii baa ɗíh⁠ ⁠? Foŋi ñif mi koy-yaafu kolaꞌ feey níi lahte soo na, na dëekëꞌ yíllíɗ. 11 Dalaꞌte woteh, fu alkohte, te fu líkúté feey fa keenaꞌ ñif mi koy-yaafee ke ro bëem fú rë. 12 Wuti fu lín rí níi lín rëe, fii naa ɗúhríl yin. Fu ac wëndëŋ, fu mbale feey fa.⁠ ⁠» 13 Kayeŋ won Yahwee tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daana tík fú sëꞌ rë ɓítté sun fi soꞌ níi ɓít. 14 Ole⁠ ⁠! Fu líkké sëꞌ feey fa looɓ ra níi may roo wuloh ndín, mi mbale feey fa níi ɓëyí funi teyaꞌ raa bëem sëꞌ.⁠ ⁠» 15 Ndaa Yahwee won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana néekíñëꞌ⁠ ⁠! Ow bëem ɗë rëe, fay yíllírú waal paana.⁠ ⁠»

Kolaꞌte bah, Yahwee tíinndëꞌté Kayeŋ a yii fí yúhté biti ɓëyí ɓani teyaꞌ ɓéeɓ, nufa taseh hawi húl. 16 Kayeŋ kolohte dah, saañce hompe gini Not‡, paaꞌ Eden púlëen naꞌ ra, wulohte Yahwee.

Ɓëy tali Kayeŋ

17 Kayeŋ ñéerëꞌté a ɓeleɓi, ɓelaa pokke loo, lahte Henok. Kayeŋ antee yíp gin-taah, yeɗte gina tii koohi, Henok. 18 Henok daa boffi Irat, Irat límpé Mehuyayel, Mehuyayel límpé Metusayel, Metusayel límpé Lemek.

19 Lemek kooɗte ɓeleɓ ana⁠ ⁠: ɓelii gaana hínú Aada, ƴutuuda hínú Silla. 20 Aada límpé Yabal. Yabal daa ciffi ɓëewë dékú taanta§ te kúrúu i yup ra. 21 Ñéedí ƴaal hínú Yubal⁠ ⁠; daa ri ciffi ɓëewë na típú koraa, na fiisu kiis ra ɓéeɓ. 22 Ɗi fi Silla ɓal, límpé Tubal-Kayeŋ⁠ ⁠; daa ri ɓëeꞌ në húmú tíɓ përëm a tiiŋ ra. Koy-yaafi Tubal-Kayeŋ ɓeleɓ hínú Naama.

23 Lemek won ɓeleɓɓi tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Aada a Silla, síkíríi sëꞌ⁠ ⁠;

ɗon fi ɓeleɓɓi soꞌ kélíi woni soꞌ mi Lemek⁠ ⁠:

af gaañoh tahte mi bëempé ow ƴaal,

mi bëempé kúkëy ƴaal af ŋaasoh.

24 Kayeŋ yíllírúu waal paana raa,

Lemek ay yíllírúu waal sabay paana a waal paana (77).⁠ ⁠»

Límí Set

25 Aadama ñéeríilté a ɓeleɓi, wa lahute koy ƴaal kay, ɓelaa yeɗte ri tii Set antee won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope onte soꞌ koy ƴaal kay tígí Abeel fa Kayeŋ bëem ɗí rë.⁠ ⁠» 26 Ɗi fi Set lahte koy ƴaal ɓal, yeɗte ri tii Enos.

Kolaꞌ baaha, ɓëewë daluu jaamiyoh Koope na, na ñeeꞌuu ri tiyi, na dëekúu rí Yahwee.

5

Tii yi yíkëe yí faamma níi Nowe na

1-2 Sakaꞌ Koope ow ra, ɗi yugusaꞌ ri ti di man ɗi fi Koope nen. Ɗi sak ow ƴaal a ow ɓeleɓ, barkelte wa, yeɗte wa tii ow yiin saku wa ra.

Ƴee daa tii yi ɓëy faam Aadama.

3 Lahaꞌ Aadama kíil tíméer a kíil sabay éeyë (130) rë, ɗi lahte koy ki ƴaali mannaꞌte a ri, ti di man ɗi nen⁠ ⁠; ɗi yeɗte ri tii Set. 4 Filoon fi límí Set, Aadama pesse kíil tíméer peeye (800)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 5 Pesi Aadama ɓéeɓ hente kíil tíméer payniil a kíil sabay éeyë (930), ɗi na anti húl.

6 Lahaꞌ Set kíil tíméer a kíil iip (105) ra, ɗi límpé Enos. 7 Filoon fi límí Enos, Set pesse kíil tíméer peeye a kíil paana (807)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 8 Pesi Set ɓéeɓ hente kíil tíméer payniil a kíil sabboo a kíil ana (912), ɗi na anti húl.

9 Lahaꞌ Enos kíil sabay payniil (90) ra, ɗi límpé Kenan. 10 Filoon fi límí Kenan, Enos pesse kíil tíméer peeye a kíil sabboo a kíil iip (815)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 11 Pesi Enos ɓéeɓ hente kíil tíméer payniil a kíil iip (905), ɗi na anti húl.

12 Lahaꞌ Kenan kíil sabay paana ra (70), ɗi límpé Mahaleyel. 13 Filoon fi límí Mahaleyel, Kenan pesse kíil tíméer peeye a kíil sabay iniil (840)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 14 Pesi Kenan ɓéeɓ hente kíil tíméer payniil a kíil sabboo (910), ɗi na anti húl.

15 Lahaꞌ Mahaleyel kíil sabay pëenë a kíil iip (65) ra, ɗi límpé Yeret. 16 Filoon fi límí Yeret, Mahaleyel pesse kíil tíméer peeye a kíil sabay éeyë (830)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 17 Pesi Mahaleyel ɓéeɓ hente kíil tíméer peeye a kíil sabay payniil a kíil iip (895), ɗi na anti húl.

18 Lahaꞌ Yeret kíil tíméer a kíil sabay pëenë a kíil ana (162) ra, ɗi límpé Henok. 19 Filoon fi límí Henok, Yeret pesse kíil tíméer peeye (800)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 20 Pesi Yeret ɓéeɓ hente kíil tíméer payniil a kíil sabay pëenë a kíil ana (962), ɗi na anti húl.

21 Lahaꞌ Henok kíil sabay pëenë a kíil iip (65) ra, ɗi límpé Matusalem. 22 Filoon fi límí Matusalem, Henok ñéerëꞌté a Koope kíil tíméer éeyë (300)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 23 Pesi Henok ɓéeɓ hente kíil tíméer éeyë a kíil sabay pëenë a kíil iip (365). 24 Henok ñéerëꞌ a Koope níi, ɗi olliluy, bi ɓeɓ ri Koo kúɗté rí hëbísí.

25 Lahaꞌ Matusalem kíil tíméer a kíil sabay peeye a kíil paana (187) ra, ɗi límpé Lemek. 26 Filoon fi límí Lemek, Matusalem pesse kíil tíméer paana a kíil sabay peeye a kíil ana (782)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 27 Pesi Matusalem ɓéeɓ hente kíil tíméer payniil a kíil sabay pëenë a kíil payniil (969), ɗi na anti húl.

28 Lahaꞌ Lemek kíil tíméer a kíil sabay peeye a kíil ana (182) ra, ɗi lahte koy ƴaal, 29 yeɗte ri tii Nowe, na anti won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kúkëyí bee ay yen hílíp légéyí yen a coono fa tíkëh sun fi yen af feey fa lec Koo-Yahwee bee ra.⁠ ⁠» 30 Filoon fi límí Nowe, Lemek pesse kíil tíméer iip a kíil sabay payniil a kíil iip (595)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 31 Pesi Lemek ɓéeɓ hente kíil tíméer paana a kíil sabay paana a kíil paana (777), ɗi na anti húl.

32 Lahaꞌ Nowe kíil tíméer iip (500) ra, ɗi lahte koy ƴaal éeyë⁠ ⁠: Sem, Haam a Yafet.

6

Iña komaꞌ mbënë më rë

1 Daluu ɓëewë ɓaatoh feey fa níi wa lahute i koy ɓeleɓ ra, 2 ɓëy sun olute biti tuŋki cafaƴƴa ɗamute níi ɗam, wa yeeluutee naa ɓeɓ ɓeleɓ. 3 Tígí daaha, Koo-Yahwee won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bakaaɗɗi ow tahte níi mii yeris coonaa fa yeɗ mi ri ra, tas ɗii na faraah⁠ ⁠; ndée ɗi boꞌ faan kut, te yee tas fíi rë, pesi ii luklil kíil tíméer a kíil sabay ana (120).⁠ ⁠»

4 Bín fë, ɗeef i ow gaan, jímbëŋ sun, húmú feey fa, te wa húmú lísú në, na ɓeyu ɓëy sun tuŋki cafaƴƴa feey fa ɓeleɓ níi wa lahute i koy ra. Daa wa ƴaal jammbaarree kíilë lahute tii níi rë*. 5 Olaꞌ Yahwee biti pagaɗɗi ɓossa ɓëewë në ɓaatohte feey fa, te faraah nuffi wa yejaꞌ wa yin ɓos kut ra, 6 keeña ɗúmpé níi rí réeccíyëhté yee sakaꞌ ri ow ra. 7 Ɗi antee won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May hap ɓëewë sak mi feey fa ra ɓéeɓ húl níi wa ɗúm ces⁠ ⁠; may waa hap, mi hap raɓɓi gaanna a ƴutuuɗɗa, mi hap ƴakka. Mi réeccíyëhté yee sakaꞌ mi wa ra.⁠ ⁠» 8 Ndaa keeñ Yahwee sosse Nowe na.

Gaali Nowe

9-10 Bee daa naaɓii Nowe. Ɗi húmú lahaꞌ koy ƴaal éeyë⁠ ⁠: Sem, Haam a Yafet. Di filiɓ ɓëewë wa húmú boku pes bín fë rë, Nowe kut daa húmú júɓ në, lante pagaɗ te ñéerëꞌté a Koope. 11 Ndaa Koope otte biti pagaɗɗi ɓëewí kayya yahte feey fa⁠ ⁠: ɓëewë feey fa húmú caakute capaꞌ a hawantaꞌ filiɓ fi wa. 12 Kon olsaꞌ Koope feey fa ra, ɗi otte biti ëldúnë yahte, af biti tílëdí ɓëewë ñeyay waal.

13 Koope won Nowe tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi caŋke biti may ɗúmlëꞌ a ɓëewë ɓéeɓ. Pagaɗɗi wa tahte níi feey fa líiffé capaꞌ a hawantaꞌ⁠ ⁠; may waa hap ɓéeɓ húl, mi muuyil feey fa. 14 Yugusire ɗoni ɓëy faamu gaal gaan⁠ ⁠; lah yugusee ri a kilki maante, fu saam i las filiɓ, fu leef filiɓ fi gaala a fëel fë ɓéeɓ godoroŋ. 15 Lah téyírée rí ɗeh⁠ ⁠: utaa ka lah hena jaak tíméer a jaak sabay iip (150), hagaa ka hen jaak sabay ana a jaak iip (25), cagaa ka hen jaak sabboo a jaak iip (15). 16 Lah saamɗe ri taal. Hanndal ki taala a ɓúk gaala, lah hena genwal jaak. Lah saamɗe ri íl fu pëeꞌíɗ ɗí hatin, fu lecsaꞌ ri faam éeyë⁠ ⁠: yínë paaꞌ feey, bee ñee na ra tíkëh sun fi, bee míllëꞌ rë paaꞌ sun.

17 «⁠ ⁠Soꞌ mi bee nék, may yeñ mbënë mí gaante, hap yii na pes ɓéeɓ húl. Yii hom sun fi feey fa ɓéeɓ, ay húl. 18 Ndaa mi pokke hanndal ki yen biti fay múc. Lah haale gaala, ɗoni ɓeleɓu a koyyu a ɓeleɓɓi wa. 19 Lah ɓekaalee ɓal heedi yii na pes ɓéeɓ ana-ana, ƴaal a ɓeleɓ, ɗoni wa bok ɗon múc. 20 Ƴaal yínë a ɓeleɓ yínë di heetti raɓɓa ɓéeɓ⁠ ⁠: ƴakka, raɓɓi gaanna a ƴutuuɗɗa ɓéeɓ ay ac ñéerëꞌ a ro, nda wa mín múc. 21 Te ɗo fi beh, saame di yii na ñamu ɓéeɓ fu gaɗ, hen pesii ɗoni wa.⁠ ⁠» 22 Nowe pagaꞌte iñƴaa ɗah. Ɗi pagaꞌ wa ɗee túuƴëꞌ rí Koope ra.

7

Haali Nowe gaala

1 Koo-Yahwee antee won Nowe tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Haale gaala ɗoni ɓëy faamu, ndée mi otte biti filiɓ ɓëewë ɗoni wa na pesu wote ra ɓéeɓ, ɗoni afu kut daa júɓú në. 2 Heetti raɓɓa wun hawiɗ* ra ɓéeɓ, lah kúrëelée në ƴaal paana a ɓeleɓ paana. Ndaa heetti raɓɓa wúníh hawiɗ ra, lah kúrëelée bina-bina waa na ɓéeɓ ana kut, ƴaal a ɓeleɓ. 3 Yii leŋke heetti ƴakka ɓal, lah kúrëelée në ƴaal paana a ɓeleɓ paana, nda tisoh ki wa mín tas faraah feey fa. 4 Ndée yiin nimila bisi bee ra, may yíin muluɓ feey fa naꞌ a elek, ii lécíɗ níi hen waal sabay iniil⁠ ⁠; yii mi sakke ri te na pes feey fa ɓéeɓ, may rii hap húl.⁠ ⁠» 5 Nowe paŋke iña túuƴ rí Yahwee ra ɓéeɓ.

6 Nowe húmú lahaꞌ kíil tíméer pëenë (600) na cép mbënë më feey fa ra. 7 Nowe a ɓeleɓi, koyyi a ɓeleɓɓi wa haalute gaala, nda wa mín múc mbënë më. 8 Raɓɓa wunu hawiɗ a ƴee wúníh rë, ƴakka a raɓɓi ƴutuuɗɗa na pesu feey fa ra ɓéeɓ 9 ayuute Nowe na ana-ana, ƴaal a ɓeleɓ, wa haalute gaala ti ɗee húmú túuƴëꞌ rí Koope ra nen. 10 Nimilaꞌ bisa ra, mulii mbënë më tiilte, dalte húuní feey fa.

11 Kíilí tíméer pëenë (600) fí pesi Nowe, bisi sabboo a paana fa di céyín fí ana fa, bisi baaha, culli mulaa keeñ feey ɓéeɓ ɗofohte, íllí mulaa sun kúnsëhté gëyéet. 12 Mulaa na yíidëh feey fa⁠ ⁠; naꞌ a elek, toba ii lécíɗ níi hen waal sabay iniil (40).

13 Yiin fa, Nowe a ɓeleɓi a koyyi⁠ ⁠: Sem, Haam a Yafet, a ɓeleɓɓi wa haalute gaala, 14 wani heetti raɓɓa luufa a ƴee faamma ɓéeɓ, raɓɓi ƴutuuɗɗa, ƴakka a yii na pún ɓéeɓ. 15 Heedi yii na pes ɓéeɓ ayaꞌ Nowe na ana-ana filiɓ gaala. 16 Ti ɗee húmú túuƴëꞌ rí Koope Nowe ra, heetti iña haaluu gaala ana-ana, ƴaal a ɓeleɓ. Haalaꞌ Nowe ra, Yahwee kúnté ílí gaala.

Mulii mbënë më

17 Mulii mbënë më yíidëhté yii hente waal sabay iniil (40) feey fa. Lawaꞌ mulaa ra, gaala ɓéyrëhté feey fa, teeƴce sun. 18 Ɓaataꞌ mulaa lap ra, wa caak caako feey fa níi gaala na jëewëh sun na saañ. 19 Caakaꞌ mulaa níi caak naaŋalte feey fa ra, daŋŋa lukki ut fëgërëh fí Koo ra ɓéeɓ honohte. 20 Mulaa lap lawo níi míllëꞌtée hel affi daŋŋa yii lukke kap paana sun.

21 Ɗaaha, yii na pes feey fa ɓéeɓ húlté⁠ ⁠: ƴakka, raɓɓa faamma a ƴee luufa, raɓɓi ƴutuuɗɗa na tílú feey fa ra a ɓëewë ɓéeɓ ɓal. 22 Yii kúɗté ñíin te na pes feey fa ɓéeɓ húlté. 23 Ɗaaha, Koo-Yahwee paɗte yii na pes feey fa ɓéeɓ, dalaꞌte ɓëewë në, níi raɓɓi gaanna a ƴutuuɗɗa a ƴakka. Wa ɗúmúté feey fa. Nowe kut daa tas a ɓëy faami, a iña ñéerúu a wa filiɓ gaala ra ɓéeɓ. 24 Laahi mulaa hompe waal tíméer a waal sabay iip (150) sun fi feey fa.

8

Ɗúmí mbënë më

1 Ndaa Koope halay Nowe a raɓɓa faamma a ƴee luufa ñéerúu a ri filiɓ gaala ra. Tígí daaha ɗi yeñce mbëeyë, mulaa feey fa na ëylëh. 2 Culli mulaa keeñ feey a íllí mulaa sun kúnëhté. Koo seekke, 3 mulaa na ëylëh ƴin-ƴin. Waal tíméer a waal sabay iip (150) filoon fi dalaani mbënë më, ɗeef mulaa ëylëhté feey fa. 4 Lahaꞌ céyín fi paana fa waal sabboo a waal paana ra, gaala teerte daŋŋi Ararat. 5 Mulaa na ëylëh na cép níi céyín fí sabboo fa. Bisa ɗéɓ céyín fí baaha ra, lahte affi daŋŋi ɗúhté mulaa.

6 Tíkëhté waal sabay iniil (40), Nowe kúníssé falanteera húmú saamiɗ ɗi gaala ra, 7 antee yeris ŋaak púnté. Ŋaak fa na pay na ac níi bín nëy síiñée mulaa feey fa ra. 8 Hompe níi, Nowe yerisse bëdú púnté, fahaꞌ yúh nda mulaa céppé. 9 Ndaa bëdú fë olay tígí nay rii yabe, af biti mulaa líssí húun feey fa ɓéeɓ. Ɗi yeeltee nimil gaala, Nowe yeɗte yaꞌi hampe ri, ɓekke ri filiɓ gaala. 10 Nowe sehte waal paana kay, antee yeɗɗaat bëdú fë púnté. 11 Sosaɗ naꞌin, bëdú fë nimilte Nowe na, ŋaɓpe liim-liim saaf kilka na wonuu ëlíif rë. Tígí daaha, Nowe yúhté biti mulaa ëylëhté feey fa. 12 Ɗi sehaatte waal paana kay, yeɗɗilte bëdú fë púnté, ndaa bëdú fë nimlaatay ɗii na.

13 Yiin lah Nowe kíil tíméer pëenë a kíil yínë (601) rë, yiin fa, mulaa feey fa síiñ në. Nowe pëeníssé taali gaala, yérëntëhté, otte biti mulaa síiñcé feey fa. 14 Lahaꞌ céyín fí ana fa waal sabay ana a waal paana ra, feey fa ɓéeɓ súhté koroŋ. 15 Tígí daaha, Koope won Nowe tih⁠ ⁠: 16 «⁠ ⁠Ɗúhé gaala, ɗoni ɓeleɓu a koyyu a ɓeleɓɓi wa. 17 Ɗúhré ɓal yii na pes te ɗoni wa homu ra ɓéeɓ⁠ ⁠: heetti ƴakka, raɓɓi gaanna a ƴutuuɗɗa ɓéeɓ⁠ ⁠; wa keñun, wa ɓaatoh níi wa haslaꞌ feey fa ɓéeɓ.⁠ ⁠» 18 Nowe ɗúhté gaala ɓani ɓeleɓi a koyyi a ɓeleɓɓi wa, 19 heetti yii na pes ɓéeɓ na anti ɗúh ɓal gaala⁠ ⁠: heetti ƴakka, raɓɓi gaanna a ƴutuuɗɗa na tílú feey fa ra ɓéeɓ.

Yee gap Koope Nowe ra

20 Nowe antee tíkëlsëꞌ i laꞌ, yípíɗté Koope ílíƴ hawraa. Di heetti raɓɓa a ƴakka wun hawiɗ* ra ɓéeɓ, ɗi ɓeɓpe na bina-bina ɓéeɓ yínë, happe wa, tamiɗte wa Koo-Yahwee sun fi laꞌ ya níi wa sooyte. 21 Ngedi iña tamu ra neɓaꞌte Yahwee. Ɗi antee won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee tas fíi rë, pagaɗɗi ow ii tah mi alaklil feey fa. Kaah biti nuf ow mëssí yejaꞌ yíkíi ɓos, kúkëy kí níi ɓaha ki. Ndaa dalaꞌte woteh, mii hawil yii na pes ti ɗee pagaꞌ mi ri ɗee ra nen. 22 Hém feey fa ee na⁠ ⁠: soh a lec, sos a op, líƴ a yoh, naꞌ a elek, ay lah faraah.⁠ ⁠»

9

1 Koope barkelte Nowe a koyyi, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kéñí, ɗon ɓaatoh níi ɗon líifíɗ feey fa. 2 Raɓɓa feey fa ɓéeɓ ay ron neeh níi tígí teem neeh⁠ ⁠: raɓɓi gaanna, ƴutuuɗɗa, ƴakka sun a jénnë kísí fë ɓéeɓ⁠ ⁠; wa ɓéeɓ, mí tíkké wë yaꞌ yon. 3 Di húmú onaꞌ mi ron gaaw fi hilila pesaa, mi onte ron woteh yii na tíl te na pes sun fi feey fa ɓéeɓ, hen pesii ron. 4 Ndaa di filiɓ fi baaha ɓéeɓ, ngënë ñëmí boꞌ fi líssí lah ñif, ndée pes ee ñif. 5 Yúhí biti ɓal may pegoh ñif ma na tah ɗon pes ra⁠ ⁠; hawaa raɓ ow húl ɓéeɓ, may rii pegoh ñif ma kéeníɗ ɗí rë, te ow bëem moroomi, may rii pegoh ñíin ɓëeꞌ. 6 Ɓëyí kéeníɗ ñíin ow, ay hawu húl, ndée mi sak ow ti di man mi nen. 7 Te ɗon fi ƴah, kéñí ɗon ɓaatoh caak níi ɗon líifíɗ feey fa ɓéeɓ.⁠ ⁠»

8 Koope ɓaatte won Nowe a koyyi tih⁠ ⁠: 9 «⁠ ⁠Soꞌ mi beh, mee pok yin hanndal ki ɗon a soꞌ, a séttën, a ɓëewë nay aye filoon fi wa ra, 10 a yii na pes hëbíssën ɓéeɓ⁠ ⁠: ƴakka, raɓɓi faamma a ƴi luufa, ƴee ɗúhú gaala ra a ƴee nay pese feey fa fayu ra ɓéeɓ ee. 11 Yee pok mi ra daa ri bitih⁠ ⁠: dee níi kiri fi kirih, mulii mbënë më ii boolliil ñíinnë feey fa, hap wa ɓéeɓ húl, te muluɓ mbënë ii yahlil feey fa.⁠ ⁠» 12 Koope ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee daa tíinndëꞌí yee pok mi hanndal ki ɗon a soꞌ, a iña na pesu a ɗon ra ɓéeɓ, dee níi kiri fi kirih. 13 Mi tíkké kuɗ ki soꞌ sun, daa ri tíinndëꞌë nay nérsée yee pok mi a ëldúnë rë. 14 Wahtii négírëe mí nérrë sun te kuɗ ki soꞌ ɗúh rëe, 15 faraah may nérsëh yee pok mi hanndal ki yen ra, a yii na pes ɓéeɓ⁠ ⁠; te mbënë gaan ii lahlil níi hawe yii na pes ɓéeɓ húl. 16 Mi ot kuɗ ka ɗúh rëe, may nérsëh yee pok mi te mínéh ɗúm hom hanndal ki funi yii na pes ɓéeɓ rë.⁠ ⁠» 17 Koope antee ñeyaat unna, won Nowe tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kuɗ ki Koo daa tíinndëꞌí yee pok mi hanndal ki funi yii na pes feey fa ɓéeɓ.⁠ ⁠»

Yee cujaꞌ Nowe Kanaan ra

18 Sem, Haam a Yafet daa koyyee ke Nowe húmú ɗúhú gaala ra. Haam daa boffi Kanaan. 19 Ɓëewë feey fa ɓéeɓ ɗúhúu koyyi éeyëyée ké Nowe ƴaa na.

20 Nowe daa línëhë ɗéɓpí yíp reseñ, kilka koyya na yugusuu béeñ rë. 21 Lahte bis Nowe hante na béeñë, faana núgúté níi nísëhté faan holoŋ filiɓ taantii. 22 Haam, boffi Kanaan, olaꞌ ri faani holoŋa homaꞌ boffi ra, ɗúhté ëssín, ɓílíɗté rí koy-yaayyi. 23 Sem a Yafet koluute, ɓeyute úuf, bee hampe ɓúgí beh, bee hampe ɓúgí yínëe, wa tíkúté rí yúkkí wë, na tílúu paaꞌ filoon níi haalute taantaa, húunúté boffi wa. Wa oluy boffi wa faan holoŋ, bi ƴíirúy wë hatna paaꞌ ɗii na ra. 24 Gíníkëꞌ Nowe manii ra, ɗi kelohte yee paŋ koy kee ke ri lukki paaꞌ kúkëy rë. 25 Ɗi won daaha tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɗémíin Kanaan alkoh⁠ ⁠!

Na ri hena ñaami súrgë yí koy-baappi.⁠ ⁠»

26 Nowe ɓaatte, won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Koo-Yahwee daa mit sím⁠ ⁠!

Ahaŋkay, Koope fa na jaamiyoh Sem ra daa mit sím⁠ ⁠!

Ɗémíin Kanaan ƴaha ñaami Sem.

27 Ɗémíin Koo keñil Yafet, on ɗi feey gaan,

ɗi dék a Sem,

te Kanaan ƴaha ñaami Yafet ɓal.⁠ ⁠»

28 Filoon fi mbënë më, Nowe pesse kíil tíméer éeyë a kíil sabay iip (350). 29 Pesi Nowe ɓéeɓ hente kíil tíméer payniil a kíil sabay iip (950), ɗi na anti húl.

10

Coosaani ɓëewë ëldúnë

1 Filoon fi mbënë më, koyyi Nowe⁠ ⁠: Sem, Haam a Yafet, lahute i koy. Ƴee daa tii yi koyyi ƴaalla tala. 2 Koyyi Yafet daa wa ƴeh⁠ ⁠: Gomeer, Magok, Madaay, Yawan, Tubal, Mesek a Tiras. 3 Ƴee daa koyyi Gomeer⁠ ⁠: Askenas, Rifat a Togarma. 4 Ƴee daa koyyi Yawan⁠ ⁠: Elisa, Tarsis, Kittim a Rodanim. 5 Ɓëewë hasluu ginna hom ɓúk kísí fë rë ɓéeɓ coosaanuu koyyi Yawan.

Ƴaa daa koyyi Yafet a séttí. Ow fi ow waa na ɓéeɓ lahte wonadi, te ɗi dék feey fi a ɓëy tali.

6 Ƴee daa koyyi Haam⁠ ⁠: Kús, Misrayim, Púut a Kanaan. 7 Ƴee daa koyyi Kús⁠ ⁠: Sebaa, Hawilaa, Sapta, Rayma a Sapteka. Ƴee daa koyyi Rayma⁠ ⁠: Saba a Dedan.

8 Nemrot ɓal non koyyi Kús. Daa ri ɗéɓpí hen jammbaar feey fa. 9 Nemrot daa húmú mín ɓoorsoh níi fíi Koo. Yii baa daa komaꞌ yee na wonuu⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mínté ɓoorsoh níi fíi Koo, ti Nemrot nen.⁠ ⁠» 10 Ginna ɗéɓpí hen gin gaan nguur ki ra daa wa ƴeh⁠ ⁠: Babel, Erek, Akkat a Kalne⁠ ⁠: wa ɓéeɓ gin-taah di Sineyar. 11 Nemrot kolaꞌ gini bah saañce Asiri, yíppé gini Níníif, Rehobot-Ir, Kalah 12 (gin-taah gaan), a Resen fa hom hanndal ki Kalah fi bah, a Níníif rë.

13 Misrayim daa ciffi Lúɗɗë, Anamma, Lehaɓɓa, Naftu ya, 14 ɓëy Patoros, Kaslu ya (ɓëy Fílístí coosaanuu waa na), a ɓëy Kaftoor. 15 Kanaan daa boffi Sidon koy ki saawi, a Het⁠ ⁠; 16 daa ri ciffi ɓëy Yébús, Amoorra, Girgassa, 17 Híwwë, ɓëy Arka, ɓëy Sín, 18 ɓëy Arwat, ɓëy Sumra, a ɓëy Hamat. Talli ɓëy Kanaan hasluute filoon fe, 19 te feey fi wa dalaꞌ Sidon, laɗte waal Geraar níi Gaasaa, a waal Sodom, Gomoor, Atma, a Seboyim níi Lesaa.

20 Ƴaa daa koyyi Haam. Tal fi tal ɓéeɓ a wonadi, di gini a feey fi.

21 Sem ɓahii Yafet, lahte i koy ɓal. Daa ri ciffi Ebeer a ɓëewë coosaanuu ɗii na ra ɓéeɓ. 22 Ƴee daa koyyi Sem⁠ ⁠: Elam, Asuur, Arpaksat, Lút a Aram. 23 Ƴee daa koyyi Aram⁠ ⁠: Úus, Húul, Geteer a Maas. 24 Arpaksat daa boffi Selaa⁠ ⁠; Selaa daa boffi Ebeer. 25 Ebeer lahte koy ana⁠ ⁠: saawa hínú Pelek (daa ri⁠ ⁠: haslaꞌ), af biti na pesaꞌ ri ra, ɓëewë feey fa hasluu na⁠ ⁠; ñéedí hínú Yoktan. 26 Yoktan daa boffi Almodat, Selef, Hasarmawet, Yerah, 27 Hadoram, Usal, Dikla, 28 Obal, Abimayel, Saba, 29 Ofir, Hawilaa a Yobap⁠ ⁠; ƴaa ɓéeɓ koyyi Yoktan. 30 Wa húmú dékú hanndal ki Mesa a daŋi Sefaar fa paaꞌ púlëen naꞌ ra.

31 Ƴaa daa koyyi Sem. Tal fi tal ɓéeɓ a wonadi, di gini a feey fi.

32 Ƴaa daa talla coosaanuu koyyi Nowe na ra, gin fi gin ɓéeɓ a coosaani. Ginna haslaꞌ feey fa filoon fi mbënë më rë ɓéeɓ, ɗúhúu waa na.

11

Taahi uda Babel

1 Bee filoon, ɓëewë feey fa ɓéeɓ húmú lahuu wonaɗ yínë, te unna yínë. 2 Wa koluute tígë húmú wë rë, na tílú níi lahute deyi feey fi yéeddëꞌté di Sineyar waal púlëen naꞌ, wa yípúté faammi wa daaha.

3 Hompe níi, wa wonantuu filiɓ fi wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Këlíi yen yuliɗ légéyë këewé⁠ ⁠! Yen mahun i mëel, yen hút wë⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wa taɓahuu a mëellí ƴaaha, ɓeyute godoroŋ, cookiyuute wa. 4 Wa na anti wonantuu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen yuliɗ légéyë, yen yíp gin-taah, lah taahi gaani uta uto níi afa haal nérrín. Hen ɗaaha raa, yen ay lah tii, te yen ii haslaꞌ feey fa.⁠ ⁠» 5 Hompe níi, Koo-Yahwee céppé olsohi gina a taahi uda na taɓahu ɓëewë rë. 6 Nimilaꞌ ri sun ra, ɗi won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee homu wa bee ra, wa ɓéeɓ henute yínë, te wa wonuu wonada yínë. Wa daluun ɗee raa, daa ri biti yii peen wa fíi ɓéeɓ, wa mín ríi cëgíɗ. 7 Kon yen cépëet ndín yen ɓekalsaꞌ wonadi wa níi wa kélëntíih.⁠ ⁠» 8 Ɗaaha, Yahwee tasaaraꞌte goomali ɓëewë daaha, wa hasluute feey fa ɓéeɓ, wa míllúuy lúsíɗ taɓahi gina. 9 Yii baa daa komaꞌ tii Babel fa na wonuu tígí daaha ra (Babel daa ɓekalsaꞌ). Daaha, Yahwee ɓekalsaꞌ wonadi ɓëewë në, haslaꞌte ɓëewë feey fa ɓéeɓ.

Tii yi yíkëe yí faamma dalaꞌte Sem níi Abraam na

10 Ƴee daa tii yi ɓëy faam Sem⁠ ⁠: lahaꞌ Sem kíil tíméer (100) rë, ɗi límpé Arpaksat filoon fi bee gétëꞌ mbënë më kíil ana ra. 11 Filoon fi límí Arpaksat, Sem pesse kíil tíméer iip⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 12 Arpaksat húmú lahaꞌ kíil sabay éeyë a kíil iip (35) na lím rí Selaa ra. 13 Filoon fi límí Selaa, Arpaksat pesse kíil tíméer iniil a kíil éeyë (403)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 14 Lahaꞌ Selaa kíil sabay éeyë (30) rë, ɗi límpé Ebeer. 15 Filoon fi límí Ebeer, Selaa pesse kíil tíméer iniil a kíil éeyë (403)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 16 Lahaꞌ Ebeer kíil sabay éeyë a kíil iniil (34) ra, ɗi límpé Pelek. 17 Filoon fi límí Pelek, Ebeer pesse kíil tíméer iniil a kíil sabay éeyë (430)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 18 Lahaꞌ Pelek kíil sabay éeyë (30) rë, ɗi límpé Réwú. 19 Filoon fi límí Réwú, Pelek pesse kíil tíméer ana a kíil payniil (209)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 20 Lahaꞌ Réwú kíil sabay éeyë a kíil ana (32) ra, ɗi límpé Sérúk. 21 Filoon fi límí Sérúk, Réwú pesse kíil tíméer ana a kíil paana (207)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 22 Lahaꞌ Sérúk kíil sabay éeyë (30) rë, ɗi límpé Nahoor. 23 Filoon fi límí Nahoor, Sérúk pesse kíil tíméer ana (200)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 24 Lahaꞌ Nahoor kíil sabay ana a kíil payniil (29) ra, ɗi límpé Terah. 25 Filoon fi límí Terah, Nahoor pesse kíil tíméer a kíil sabboo a kíil payniil (119)⁠ ⁠; ɗi lahte na i koy kay. 26 Lahaꞌ Terah kíil sabay paana (70) ra, ɗi límpé Abraam, Nahoor a Haran.

Ɓëewë yípú tali Israyel ra

Naaɓii faam Terah

27 Ƴee daa tii yi ɓëy faam Terah⁠ ⁠: Terah daa boffi Abraam, Nahoor a Haran. Haran límpé Lot. 28 Haran daa ɗéɓ boffi húl. Ɗi húlëꞌ Úur di Kalde, gina límúu rí rë. 29 Abraam kooɗte Saaray⁠ ⁠; Nahoor kooɗte Milka koy Haran. Haran daa boffi Yiskaa ɓal. 30 Koo húmú teeɓay Saaray koy. 31 Terah fahaꞌ saañ Kanaan koon, kúrëelëhté koohi Abraam a sédí. Sédí baaha, ɗi Lot koy Haran. Ɗi kúrëelëhté Saaray ɓal, ɓeleɓ Abraam. Ɓani wa koluute Úur di Kalde, ndaa lahuu wa gina na wonuu Haran ra, wa yípúté faam wa na. 32 Terah húlëꞌ Haran daaha, ɗeef ɗi lahte kíil tíméer ana a kíil iip (205).

12

Túují Koo Abraam kolohi gin wa

1 Lahte bis, Koo-Yahwee won Abraam tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee ginon, fu hel mboko yu a ɓëy faamon ndín, fu saañ gina nay mi roo kúré rë. 2 May paŋ níi talu gaan, te may roo barkel. Fay lah tii te barkuu ay kaɗ ɓëewí kayya. 3 May barkel ɓëyí ɗagiɗ ro yin wun, ndaa ɓëyí cuñ ro, may rii alak. May ñeyee ɗoo na mi barkel talla feey fa ɓéeɓ.⁠ ⁠» 4 Abraam kolaꞌ ɗaaha Haran, saañce ti ɗee túuƴëꞌ rí Yahwee ra nen. Lot ñéerëꞌté a ri. Na koloh Abraam daaha ra, ɗeef ɗi húmú lahaꞌ kíil sabay paana a kíil iip (75). 5 Abraam kúrëelëhté ɓeleɓi Saaray a Lot koy ñéedí. Wa kúrëelúuté alal ma lahuu wa ra ɓéeɓ a ñaamma lomuu wa Haran ra, ɓeyute waali Kanaan.

Lahuu Abraam a ɓëy faami Kanaan ra, 6 wa húusúté gina níi wa lahute tal kilki gaani Moore na yúulúu rë, di Sihem. Bín fë, ɗeef ɓëy Kanaan dékú deyi baaha. 7 Yahwee feeñiyohte Abraam won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu otte feey fi bee a⁠ ⁠? May yere ri ɓëyí non talu⁠ ⁠!⁠ ⁠» Abraam yípíɗté Yahwee fa feeñiyoh ri ra ílíƴ hawraa daaha. 8 Ɗi kolaꞌ dah, saañce deyi daŋŋa paaꞌ Betel púlëen naꞌ ra, yíppé taanta yi hanndal ki Betel a Aay. Betel paaꞌaꞌ ri haalaan naꞌ, Aay paaꞌaꞌ ri púlëen naꞌ. Ɗi yíppé ílíƴ hawraa kay daaha. Na yúulëh rí Koope na ra, ɗi ñeyaꞌ ri tiyi, dëekëꞌté rí Yahwee. 9 Filoon fi baaha, Abraam ɗoffe taanta yi, ɓeɓpe waali Negep, na laay na saañ, na laay na saañ.

Homi Abraam a Saaray Ésíp

10 Hompe níi yaaɓ haalte gina. Misigi yaaba tahte níi Abraam saañce maangaan Ésíp. 11 Tílúu wë níi wa leɓuute gina ra, Abraam won ɓeleɓi Saaray tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ole, mi yúhté biti fu ɓelii ɗampe. 12 Ɓëy Ésíp ot ɗo raa, wa ay won nuffi wa biti fu ɓeleɓ soꞌ, wa ay soo hap húl, yeris ɗo fu pes. 13 Hém neɓaꞌ ro, lah wone wa biti fu ñéedí sëꞌ, nda wa mín sëe ham hami wunte af ɗo, wa yeris soꞌ mi pes.⁠ ⁠» 14 Ɗaaha, lahaꞌ Abraam Ésíp rë, ɓëy Ésíp olute biti ɓelaa ɗampe níi ɗam. 15 I dak di dakki buuri Ésíp olute ɓelaa, laasute ɗami fíi buur. Ɓelaa ɓeyute, komute buur faam. 16 Af Saaray tahte buur hampe Abraam hami wunte, onte ri i har, i peꞌ a i fana, yeɗte ri i súrgë ƴaal a ɓeleɓ, onte ri i mbaam ƴaal a ɓeleɓ a i géléem. 17 Ndaa Koo-Yahwee ɓekke buur a ɓëy faami jérrí misikke, af Saaray ɓeleɓ Abraam. 18 Buur antee dëekrëh Abraam won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu pagaꞌ soꞌ pagadi baa ɗíh⁠ ⁠? Yi tah fu wonay soꞌ biti yaa ɓeleɓu⁠ ⁠? 19 Fu wonaꞌ biti ɗi ñéedú ɗíh, níi ma na ɓeɓ ɗi ɓeleɓ⁠ ⁠? Leegi ɓeleɓu abah⁠ ⁠; ɓeye ri te fu saañ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 20 Tígí daaha, buur túuƴcé súrgë yí ɓeni Abraam níi ɗúhëení gina, ɓani ɓeleɓi a alal ma lahaꞌ ri ra ɓéeɓ.

13

Ɗaralsaꞌi Abraam a Lot waal

1 Abraam kolaꞌ ɗaaha Ésíp, nimilte Negep, ɓani ɓeleɓi a alal ma lahaꞌ ri ra ɓéeɓ. Lot ñéerëꞌté a ri. 2 Abraam húmú caakke yin⁠ ⁠: ɗi húmú lahte i yup gaan, caakke tiiŋ hélíis a úrís. 3 Ɗi kolohte Negep, na laay na saañ, na laay na saañ níi ri lahte Betel, tígë húmú yíp rí taanta yi hanndal ki Betel a Aay ra. 4 Tígë húmú yípëꞌ rí ílíƴ hawraa daaha ra, Abraam yúulëhté Koope na, ñeyaꞌte tiyi, dëekëꞌté rí Yahwee.

5 Lot fa húmú ñéerëꞌ a ri ra, húmú lahte i yup har ɓal a peꞌ a fana. Ɗi húmú lahiɗte afi taanta yi dékún ɓani ɓëy faami a súrgë yí ɓal. 6 Caagi ɓëewë a yuppa tahte níi wa ɗëmlíh deya homu wa ra, 7 ɓaatte biti ɓëy Kanaan a Péríssë húmú dékú deyi baaha ɓal.

Lahte bis, níirëh yí Abraam a ƴi Lot pooꞌuute. 8 Tígí daaha, Abraam won Lot tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Powaꞌ ɗameh hanndal ki yen mbée hanndal ki níirëh yí yen, ndée daa mi ɓap mi yeɗte boffu. 9 Gina ɓéeɓ ee fíyú ee hëréet. Yen ay ɗaree ɗaroo⁠ ⁠: fu saya yaꞌ ñamaa raa, mi saañ yaꞌ sugu, te fu saya yaꞌ sugu raa, mi saañ yaꞌ ñamaa.⁠ ⁠» 10 Lot ɓéyíɗté afi, otte biti deyi húur mí Yurdeŋ ɓéeɓ húmú hilisse níi hilis. Na muuyilay Koo-Yahwee Sodom a Gomoor doom ra, ɗeef húur mí Yurdeŋ daa níi Sowaar húmú man a meeya húmú saamiɗ Koope Aadama a Aawa ra, hilisse ti ɗee hilsaꞌ feey fa ɓúk laahi Níl rë nen. 11 Lot tanisse deyi húur mí Yurdeŋ waal púlëen naꞌ, laayte dín fë, wa ɗaruute ɗaaha. 12 Abraam tasse Kanaan, Lot saañce, dékké hëbís gin-taah yi Yurdeŋ, yíppé taanta yi níi waal Sodom. 13 Ɓëy Sodom húmú tooñuu Yahwee tooññi misikke, af pagaɗɗi ɓossi wa.

14 Sayaꞌ Lot ra, Yahwee won Abraam tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Dalee olsoh kottu, fu ɓéyíɗ afu, fu yeel hatinna ɓéeɓ. 15 Deya ot fu baa ra ɓéeɓ, mi onte ri ɗoni ɓëy talu níi kiri fi kirih. 16 May keñil talu, séttú caak níi ow ii waa mín kín, ti ɗee mínéh ow kín peppi feey fa ra nen. 17 Kolee fu tílëesëh deyi baa ɓéeɓ, ndée mi on ɗo ri.⁠ ⁠» 18 Abraam saañce yíppé taanta yi filiɓ kilikki gaanni Mamre di hëbís gini Heboron. Ɗi yípíɗté Yahwee ílíƴ hawraa daaha.

14

Ɗee sëmlëꞌ Abraam Lot ra

1 Bín fë, Amrafel buuri Sineyar, Ariyok buuri Elasaar, Kedoor-Lawomeer buuri Elam a Tideyal buuri Gëyím, 2 yejuute haaꞌ a Beraa buuri Sodom, Birsaa buuri Gomoor, Sineyap buuri Atma, Semebeer buuri Seboyim a buuri Belaa (Belaa daa Sowaar). 3 Buurri iippi ƴaa lígínúuté húur mí Sídím, bee kísí fí miraa ma naaf ri woteh ra. 4 Húmú hente kíil sabboo a kíil ana Kedoor-Lawomeer daa ílíf wë⁠ ⁠; ndaa kíilë tíkëh në rë, wa kaaꞌuute.

5 Kíilë tíkíil në rë, Kedoor-Lawomeer a buurra ñéerúu a ri ra koluute haaꞌi buurri iippi kayya. Lahuu wa waala ra, wa hawute Refa ya di Asetarot-Karnayim, hawute Sússë di Ham, a Émmë di deyi Kiriyatayim. 6 Ndaa wa hawuu Horra daŋŋa gin wa di Séyíir, yejute wa níi luufi El Paran. 7 Wa anutee nimilaꞌ waal En-Misepat fa na wonuu Kades ra. Wa ɗakaƴuute deyi Amalekka ɓéeɓ, hawute Amoorra dékú Hasason-Tamaar ra ɓal. 8 Hawuu buurri iniilla ɓëewí ƴaa ɓéeɓ rë, wa caguute haaꞌ a buurri iippa lígínúu ɓëewí wë húur mí Sídím rë. Tígí daaha, buuri Sodom, bi Gomoor, bi Atma, bi Seboyim a bi Belaa fa na wonuu Sowaar ra, ɗúhrúté ɓëewí wë, yejuute haaꞌ di húur mí Sídím 9 a Kedoor-Lawomeer buuri Elam, Tideyal fi Gëyím, Amrafel fi Sineyar, a Ariyok fi Elasaar⁠ ⁠: hente buur iippi haaꞌuu a buur iniil. Kedoor-Lawomeer a ɓëewí míllúutée ɓaŋ haaꞌa. 10 Ɗeef húur mí Sídím húmú caakke yéemmí lahaꞌ godoroŋ filiɓ⁠ ⁠: buuri Sodom a bi Gomoor homu hegoh, keenute filiɓ yéemmë⁠ ⁠; ɓëewë múcú rë heguute, ɗapuute filiɓ daŋŋin. 11 Ɓëewë ɓagu ra ɓeyute alal ma Sodom a Gomoor, a pesaa ya ɓéeɓ, anutee saañ. 12 Bi húmú dék Lot koy ñéedí Abraam Sodom, wa kúrëelúuté rí ɓal a alal ma lahaꞌ ri ra ɓéeɓ.

13 Lahte ɓëyí hegaꞌ haaꞌin, acce teeɓi Abraam Ébrëe yee lah ra. Abraam húmú yípëꞌ faami talli kilikki gaanni Mamre fi Amoora. Mamre húmú mboko mi Esekol a Aneer⁠ ⁠; ɓëewí ƴaa a Abraam húmú pokantuute biti haaꞌ lah raa, wa ay habrantaꞌ. 14 Kelaꞌ Abraam biti mboko mi habute haaꞌin ra, ɗi ɗúhíɗté ow tíméer éeyë a ow sabboo a ow peeye (318) di ɓëewë faami⁠ ⁠; wa koluute daɓaadi ɓëewë kúrú Lot ra níi wa lahute Dan*. 15 Abraam ɗarsaꞌte ɓëewí i goomal-goomal, antee yejoh haaꞌa elgin. Ɗi happe buurri iniilla antee ñee talli wa, líkké wë níi Hoba fa hom énfí Damaas ra. 16 Na nimil ri ra, Abraam kúrëelëhté alal ma ɓeyu ɓëewí ƴaa haaꞌa ra, ɗi kúrëelëhté Lot mboko mi a alal mi, ɓeleɓɓa a ɓëewë habuu haaꞌa ra ɓéeɓ.

Teeꞌaꞌi Melkisedek a Abraam

17 Na nimil Abraam faam bee ɓagaꞌ ri Kedoor-Lawomeer a buurra húmú habruu ri ra, buuri Sodom acce téebílëhí húur mí Sawe fa na wonuu húur mí buurra ra. 18 Melkisedek buuri Salem, seeƴohi Koope fa sunaa-sun, kúɗté mbúurú a béeñ, 19 na ɗagiɗ Abraam won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope fa sunaa-sun, ɗo fa sak sun a feey ra, barkele Abraam⁠ ⁠! 20 Ma na sím rë Koope fa sunaa-sun tah níi Abraam ɓaŋke haaꞌoh yi ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» Tígí daaha, iña ɓeyaꞌ Abraam haaꞌa ra ɓéeɓ woruun sabboo raa, wodi yínëe ɗi yeɗte ri Melkisedek. 21 Wocuu Abraam a Melkisedek ra, buuri Sodom won Abraam tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yeɗ soꞌ ɓëewë ndín, fu ham alal ma.⁠ ⁠» 22 Abraam won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ɓéyíɗ yaꞌ soꞌ ra ee, di tii Yahwee, Koope fa sunaa-sun, ɗi fa sak sun a feey ra. 23 Mi añohte biti mii ɓeɓ yii daa fu lahaꞌ ri, níi lukaꞌ bee lukki ƴin ra†, toñeh fay wone biti daa fu tah mi caak yin. 24 Mii ham yin soo na, henay ƴee liiluu ñam ɓëewí sëꞌ rë, a wodi ɓëewë habruu soꞌ ra⁠ ⁠: Aneer, Esekol a Mamre. Wa lahute waal na.⁠ ⁠»

15

Yee gap Koope Abraam ra

1 Filoon fi baaha, di filiɓ yodaɗ, Koo-Yahwee won Abraam tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana néekíñëꞌ yin Abraam⁠ ⁠! Daa mi níirëhú te waafu ay gaan.⁠ ⁠» 2-3 Abraam tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A may pagee waaf yi kan Yahwee-Yíkëe te fu otte biti mi lahay koy⁠ ⁠? Íníh ee fu teeɓay soꞌ koy níi lamohi soꞌ ac Eliyeseer fi ɓëy Damaas, ow di súrgë yí sëꞌ ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 4 Tígí daaha Yahwee won Abraam tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Súrgúu nay roo lame neh, koy ka nay fuu límé rë daa nay hene lamohu.⁠ ⁠»

5 Yahwee antee ɗúhíɗ Abraam ëssín, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yeele sun fu olsoh hulla, hém fu mín wëe kín⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗee teyu wa ra, séttú ay caakee ɗaaha.⁠ ⁠» 6 Abraam gémpé Yahwee, te ngémí baa daa tah Yahwee habaꞌte ri ɓëyí júɓpé.

7 Kéy fín fë, Yahwee won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Yahwee fa këlíɗ ɗë Úur di Kalde ra, oni ro gina hom fu bee ra, fu lahaꞌ ri.⁠ ⁠» 8 Ndaa Abraam won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May yúhée biti may rii lahaꞌ ɗíh, Yahwee-Yíkëe⁠ ⁠?⁠ ⁠» 9 Yahwee won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Saame téngë fana, peꞌ ɓeleɓ a kuuy har, ƴi lahuu kíil éeyë, bëdú mbetle a hëtë, fu kom soꞌ wa.⁠ ⁠»

10 Abraam saamiɗte ri raɓɓi ƴaaha ɓéeɓ, happe wa⁠ ⁠; henay ƴakka, ɗi lecce raɓɓa tas ra ɓéeɓ leelaa, antee yef hatin fi hatin ɓéeɓ fíi moroomi, hanndalaꞌte wa. 11 I suul yeɗɗuute sun fi boꞌ fa, ndaa Abraam líkké wë.

12 Na haal naꞌ ra, pëní fí misikke haalte Abraam. Ɗee a ɗeh, gina ñúussé túɗ afi, ɗi tíitté níi tíit. 13 Yahwee won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yúhé biti séttú ay dék gini henay bi wa⁠ ⁠; wa ay naa habu ñaam, wa moklu lool níi hen kíil tíméer iniil (400)⁠ ⁠; daa mi won ɗo ri ee. 14 Ndaa tíl níi mi keen sun fi gina nay waa ñaamlee ra raa, wa ay naa koloh, sayaꞌ a alal caak. 15 Te ɗo fi beh, fay ɗeefree caaccu a jaamma, ɗeefa fu ɓaha níi fu paangaaw. 16 Jamanu iniil fíi, séttú ay nimlaat deh⁠ ⁠; ndée ɓosi Amoorra lahay tígë nay mi waa líkée rë doom.⁠ ⁠»

17 Haalaꞌ naꞌa níi Koo ñúussé túɗ rë, ɗee a ɗee rek anndii na ɗúuk a kocom ki na ñah ñeyute hanndal ki hatinni raɓɓa. 18 Yahwee pokaꞌ yee pok ri a Abraam ra ɗaaha yiin fa, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi onte séttú gini beh, dalaꞌte laahi Ésíp níi lahte laahi gaana na wonuu Efarat ra⁠ ⁠: 19 daa ri feey fi Kenna, Kéníssë, Katmonna, 20 Hetta, Péríssë, Refa ya, 21 Amoorra, Girgassa, ɓëy Kanaan a ɓëy Yébús.⁠ ⁠»

16

Saaray a Agaar⁠ ⁠: Límí Ismayel

1-3 Abraam a Saaray homute Kanaan kíil sabboo yi ɓelaa lahray ri koy. Ndaa Saaray húmú lahte ñaami coosaanaꞌ Ésíp hínú Agaar. Saaray antee won ƴaali tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu otte biti Koo-Yahwee teeɓay soꞌ koy. Kon ɓeye ñaami soꞌ ɓeleɓ. Ɗi lah koy raa, mi hen yaafa book⁠ ⁠!⁠ ⁠» Abraam tahte yee won Saaray ra. Ɗaaha, Saaray ɓeɓpe ñaami, yeɗte ri Abraam ɓeleɓ. 4 Abraam ñéerëꞌté a Agaar, ɗi pokke loo. Yúhëꞌ Agaar biti pokke loo ra, ɗi wonlilay yin Saaray na.

5 Tígí daaha, Saaray won Abraam tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi solute, te mi kelaay ro fu wonte yin doom. Daa mi yeɗ ɗo ñaami soꞌ ɓeleɓ fu ɓoppe ri⁠ ⁠; ndaa yúhëꞌ rí biti ɗi pokke loo níinén, ɗi tíklílëy sëꞌ ow. Gété⁠ ⁠! Yahwee ot yen na.⁠ ⁠» 6 Abraam won Saaray tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu lahaꞌ ñaamu. Page ri yee neɓaꞌ ro ra.⁠ ⁠» Kolaꞌte baaha, Saaray mokil Agaar moklo níi Agaar hegohte saañce luufin.

7 Malaakii Yahwee ɗeef ri luufa, hëbís culi mulaa hom waali Súur rë, 8 meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Agaar ñaami Saaray, fu kolaꞌ di a fu saañ dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi hegoh hegoo faam Saaray yíkíi sëꞌ.⁠ ⁠»

9 Malaakii Yahwee won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nimile faam yíkúu te lah ñeye woni. 10 May roo keñil níi ow ii mín kín ɓëy talu. 11 Fu pokke loo te fay lahee koy ƴaal⁠ ⁠; lah dëekée rí Ismayel (daa ri⁠ ⁠: Koo keloh na), ndée homaꞌ fu súfúñ fú rë, Yahwee kelohte ro. 12 Koohu ay made mbaam luuf nen wooñnjaꞌ. Ɗi ay tíkëꞌ af a ɓëewë ɓéeɓ, te ɓëewë ɓéeɓ ay rii haaꞌ. Di ay pesee a afi, ɗúh mboko yi na ɓéeɓ.⁠ ⁠» 13 Agaar won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kaah biti mi ot Koope tígí deh, ɗi na ot soꞌ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi antee dëekëꞌ Yahwee fa won ɗii na ra El Roy (daa ri⁠ ⁠: Koope fa na ot soo na ra). 14 Yii baa daa tah yéemë hom hanndal ki Kades a Beret ra na wonuu yéemí Lahaay Roy (daa ri⁠ ⁠: yéemë Koope fa na pes ɗa olaꞌ soꞌ na ra). 15 Filoon fe, Agaar lahte koy ƴaal, Abraam boffa dëekëꞌté koy ka Ismayel. 16 Abraam húmú lahaꞌ kíil sabay peeye a kíil pëenë (86) na lahu ɓani Agaar koy ki baa ra.

17

Lec júlíit⁠ ⁠: tíinndëꞌí yee pokantuu Koope a Abraam ra

1 Lahaꞌ Abraam kíil sabay payniil a kíil payniil (99) ra, Koo-Yahwee feeñiyohte ri, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Koope fa mín ɓéeɓ rë. Ñéerée a soꞌ te fu lan pagaɗ. 2 May pok yin hanndal ki yen, te may ɓaat talu ɗi gaan níi gaan.⁠ ⁠»

3 Abraam yeɗɗohte, daappe púkí feey. Koope ɓaatte won ɗi tih⁠ ⁠: 4 «⁠ ⁠Yee nay mii poke hanndal ki yen ra daa ri beh⁠ ⁠: fay hen caac goomal i tal. 5 Fii dëeklúu tii Abraam (daa ri⁠ ⁠: boffi gaana), fay hínú Abraham (daa ri⁠ ⁠: baap goomal), ndah biti may paŋ níi fu hen caac goomal i tal, 6 te may roo keñil, talu gaan níi gaan ɗi hen i gin caak, te ɗi ay ɗúhíɗ sah i buur. 7 May ham yee pok mi hanndal ki yen ra faraah, te filoon fu may ri ham hanndal ki funi ɓëy talu ɓal, jamanii ac ɓéeɓ níi kiri fi kirih. Af yee pok mi hanndal ki yen baa ra, may hen Koope fu, te filoon fu, may hen Koope fi ɓëy talu ɓéeɓ. 8 May on ɗoni ɓëy talu gini Kanaan fa maangaanaꞌ fu bee ra. Ɗon nay rii lahee faraah, te daa may hene Koope fi ɓëy talu.⁠ ⁠»

9 Koope ɓaatte won Abraham tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi bee nék, lah habe yee pok mi hanndal ki yen ra, ɗoni ɓëy talu jamanii na ac fíi ɓéeɓ. 10 Yee pok mi hanndal ki funi ɓëy talu ra daa ri beh, te lah pëgí rí⁠ ⁠: ɓëyí hente ow ƴaal ɗon na ɓéeɓ waɗtee lecu. 11 Lecoha nay ron lecee ra nay tíinndée yee pok mi hanndal ki yen ra. 12 Jamanii ac fíi ɓéeɓ, koy ki hente ƴaal ɗon na ɓéeɓ waɗtee lecu yiin nay nimile bisa límú rí rë. Ñaamma límúu faamu ra a ƴee lom fu ra ɓéeɓ, wa nëníh talu ndaa wa warutee lecu ɓal. 13 Ɗaaha, ñaama límúu faamu ra a bee lom fu ra ɓéeɓ, warutee lecu. Hen ɗaaha raa, lecoha nay ron lecee ra hen tíinndëꞌí yee pok mi hanndal ki yen ra níi kiri fi kirih. 14 Ndaa ƴaali lecuy ay ɗúhrú filiɓ fon, af biti ɗi habay yee pok mi hanndal ki yen ra.⁠ ⁠»

15 Koope ɓaatilte won Abraham tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Dalaꞌte woteh, yii leŋke ɓeleɓu na, ngana dëekíl rí Saaray (daa ri⁠ ⁠: koy buur soo na), lah dëekée rí Saara (daa ri⁠ ⁠: koy buur). 16 May rii barkel níi ɗi límíɗ rë koy ƴaal, te ɗi fi Saara ay hen caac i tal⁠ ⁠; tali ay ɗúhíɗ i buur gin.⁠ ⁠»

17 Tígí daaha, Abraham ƴekaatte sígímíɗté rí níi púgë lahte feey, ɗi ƴente, na won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May mínée lah koy ɗíh, bee lahaꞌ mi kíil tíméer (100) bee ra⁠ ⁠? A Saara fa lahte kíil sabay payniil (90) ra míníl lah koy a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 18 Ɗi won Koope tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ismayel pesa ndín, fu hel nuf ɗii na. Mi ɗagay yin kay.⁠ ⁠» 19 Ndaa Koope won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗaa neh⁠ ⁠! Mi won ɗo ndek tee⁠ ⁠: ɓeleɓu Saara ay roo límíɗ koy ƴaal te lah dëekée rí Isaak (daa ri⁠ ⁠: ɗi ƴente). Yee pok mi hanndal ki yen ra, may rii ham hanndal ki funi Isaak, te filoon fi may rii ham hanndal ki funi ɓëy tali níi kiri fi kirih. 20 Ɓaatte biti mi kelohte ɗaŋee ke ro leŋ Ismayel na ra⁠ ⁠: may rii barkel ɓal, mi keñil ri, mi ɓaat tali gaan níi gaan. Ɗi ay lím koy sabboo a koy ana yi ay hen kélfë, mi paŋ níi ɗi hen ɓaha tal gaan. 21 Ndaa yee pok mi hanndal ki yen ra, may rii ham hanndal ki funi Isaak fa nay roo límɗé Saara wahtii bee kíirkí rë.⁠ ⁠» 22 Wonaꞌ Koo Abraham na níi wocce ra, ɗi kolohte ɗii na daaha, nimilte sun.

23 Yiin fin fa, Abraham lecce koohi Ismayel, ñaamma límúu faami ra a ƴee lom ri ra ɓéeɓ. Ɗaaha, ɗi lecce ɓëewí ƴaalla homu faami ra ɓéeɓ, ti ɗee nahaꞌ ri ri Koope ra nen. 24 Abraham húmú lahaꞌ kíil sabay payniil a kíil payniil (99) na lecu ri ra⁠ ⁠; 25 koohi Ismayel húmú lahaꞌ kíil sabboo a kíil éeyë. 26-27 Abraham a koohi Ismayel a ɓëewí ƴaalla faami ɓéeɓ, ñaamma límúu faami a ƴee lomu ra ɓéeɓ, daa léctú bisa yínë.

18

Waali ana fa wonu límí Isaak ra

1 Lahte bis, Koo-Yahwee feeñiyohte Abraham leelu naꞌ di kilikki gaanni Mamre, ɗeef Abraham tookke ílí taantii. 2 Ɓéyrëꞌ rí afi, ɗi otte ow éeyë fíyí. Ɗi yíppée koloh téebílëhté wë, sígímíɗté wë níi feey. 3 Ɗi won ow yínë waa na tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, baal soꞌ rek ɗon ɗal faam⁠ ⁠; ngënë rëemmbíi múk⁠ ⁠! 4 Ëní sëꞌ mi wolaꞌ muluɓ ɗon hos kotton ndín, ɗon hílsëh tal kilki beh. 5 May ron saamiɗ yii túmún ron loo yon, nda ron lah doole tílëe biti ɗon ɓeyaat waalon. Ñeyi ron faam soꞌ mínéh henaꞌ holoŋ ɗaaha.⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Eera⁠ ⁠! Page yee won fu ra.⁠ ⁠» 6 Abraham yíppée haal taantii won Saara tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yípée nat anndaar mún mí nooyte éeyë, fu íƴíɗ wë ndín, fu hút kuun.⁠ ⁠» 7 Abraham yíppée múkë yubin, saampe yuuhi wunte faan, yeɗte ri ow di súrgë yí⁠ ⁠; súrgëe happe ri, yíppée yam teƴi. 8 Wocaꞌ paŋa ra, Abraham ɓeɓpe miis mi woyte a miis jaw a boꞌ fa teƴɗoh ɗi ra, kompe haneelli. Wa na ñamu, ɗi hompe hëbís wë sëegú fí kilka na tooppitoh wa.

9 Wocuu wa ñama ra, wa meelute Abraham wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓeleɓu Saara dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ee filiɓ taantaa ee.⁠ ⁠» 10 Ow yínë di haneella won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May nimil faamu wahtii bee kíirkí, te ay ɗeef ɓeleɓu Saara lah koy ƴaal.⁠ ⁠» Saara húmú filoon Abraham ílí taanta, na síkírëh. 11 Ɗeef Abraham a Saara ɓahayute níi ɓaha, te Saara gétté lah koy, 12 tahte níi Saara ƴente keeñi na won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee ɓitifaꞌ mi bee ra, may lahil yii nebi baa a⁠ ⁠? Yíkíi faam soꞌ ɓahate ɓal ee⁠ ⁠?⁠ ⁠» 13 Tígí daaha, Yahwee won Abraham tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Haalaꞌ yi níi Saara na ƴen, na won nufi biti bee ɓitifaꞌ ri bee ra, nda ri míníl lah koy raa⁠ ⁠? 14 Lahte yii wooñ Yahwee woo⁠ ⁠? May nimil faamu wahtii bee kíirkí, te ay ɗeef Saara lah koy ƴaal.⁠ ⁠» 15 Tíitëꞌ Saara ra, ɗi na taasaꞌ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi ƴenay⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yahwee tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu ƴente kay⁠ ⁠!⁠ ⁠»

16 Ɓëewë anutee koloh, ɓeyute waala na séentúu Sodom. Abraham ñéerëꞌté a wa, na ɓen wa. 17 Tígí daaha, Yahwee won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi fahaay ɗap Abraham yee nay mii page ra. 18 Ɗi ay hen ɓaha tali gaante te lahte doole. May ñeyee ɗii na, mi barkel heetta feey fa ɓéeɓ. 19 Mi tanisse ri nda ri mín nah koyyi a séttí paŋ iña túuƴëꞌ mí rë, wa lah pagaɗɗi wunte te ñeete waal. Hen ɗaaha raa, may rii pagiɗ yee gap mi ri ra.⁠ ⁠» 20 Yahwee won Abraham tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña yabu ɓëy Sodom a ɓëy Gomoor ra ɓosse, wa gaanute bakaaɗ. 21 Caa mi cép kénsëhí iña yabu wa ra, nda lahaꞌ ɗaaha raa. Yii hom na raa may yúh.⁠ ⁠»

Ɗee cagaꞌ Abraham sëmlëꞌí ɓëy Sodom ra

22 Filoon fi baaha, haneelli ana ya koluute daaha, ɓeyute waali Sodom, ndaa Koo-Yahwee tasse Abraham na. 23 Abraham leɓohte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fay boollee ɓëewë júɓú rë a ƴee ɓosu ra ɓéeɓ fu múkíl wëe Yíkëe⁠ ⁠? 24 Mín hena ɗaa níi lahte ɓëewí sabay iippi (50) júɓúté filiɓ Sodom⁠ ⁠; níi fay múkíl gina a⁠ ⁠? Fii rii baal af ɓëewí sabay iippa (50) júɓú në rë ë⁠ ⁠? 25 Ɗaa neh, fii paŋ yii bah⁠ ⁠! Fii habaꞌ ɓëewë júɓú rë a ƴee ɓosu ra ɓéeɓ yínë, fu boollaꞌ fu hap wa ɓéeɓ húl. Ɗo fa na aattiyaꞌ feey fa ɓéeɓ rë, fay ñéyíɗ iña waal maan⁠ ⁠?⁠ ⁠» 26 Yahwee tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi ɗeef ɓëewí sabay iippi (50) júɓúté Sodom raa, af wa ay tah may baal ɓëy gina ɓéeɓ.⁠ ⁠»

27 Abraham ɓeyaatte una won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Añcaŋ bi kaañ mi won a ro ɓéeɓ Yíkëe, mi boꞌ faan kut. 28 Mín hena ɗaa di filiɓ ɓëewí sabay iippa (50), lah na iippi júɓúy. Af ɓëewí iippi ƴaaha ay tah fu múkíl gina a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Koope tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi ɗeef na ow sabay iniil a ow iippi (45) júɓúté rëe, mii rii múkíl.⁠ ⁠» 29 Abraham ɓeyilte una won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mín hena ɗah, lah ow sabay iniilli (40) júɓúté në.⁠ ⁠» Koope won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah ɓëewí sabay iniilli (40) júɓúté në rëe, mii múkíl gina.⁠ ⁠»

30 Abraham won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana neeɓaꞌ soꞌ kan Yíkëe biti mi ɓaatti won. Mín hena ɗaa lah ow sabay éeyë (30) yí júɓúté në.⁠ ⁠» Koo tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi ɗeef na ɓëewí sabay éeyë (30) yí júɓúté rëe, mii paŋ yin.⁠ ⁠» 31 Abraham won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe baal soꞌ yee kaañ mi roo wonaat ra, ndée wa mín henun ow sabay ana (20) kut.⁠ ⁠» Koo tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Af ɓëewí sabay ana yi ƴaa ay tah mii múkíl gina.⁠ ⁠» 32 Abraham ɓaatilte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi na ɗaŋ ro Yíkëe, keeñu ɓanay naa haay. May míllée won beh⁠ ⁠: mín hena ɗah, lah ɓëewí sabboo yi júɓúté në.⁠ ⁠» Koo won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Af ɓëewí sabboo yi ƴaa ay tah mii múkíl gina.⁠ ⁠»

33 Ɗúmëꞌ gonli wa ra, Yahwee takohte saañce, Abraham nimilte faam.

19

Múgí Sodom a Gomoor

1 Malaaka yi ana ya këllúu helute Koo-YahweeAbraham na ra, lahuu wa Sodom fíníin fín, ɗeef Lot húmú took këemí ɓaha ya gina. Olaꞌ ri wa, ɗi kolohte téebílëhí wë, ɗi ƴekke sígímíɗté wë níi feey. 2 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓaha yi ƴeh, hém neɓaꞌ ron, ɗëlí faam ɗon hos kotti ron, ɗon neeꞌ na. Koo yíil rëe, ɗon ɓeyaat waalon.⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Miteh ri, fun ay mín neeꞌ këemí gina.⁠ ⁠» 3 Ndaa Lot cagohte wa níi wa míllúutée tah saañ faami. Ɗi pagiɗte wa ñam, nahaꞌte yugus kuun, wa ñamute. 4 Wa liiluyti fanoh doom, ƴaalla gina ɓéeɓ⁠ ⁠: ɓaha a kúkëy, ow tasay na, ayute gírmbëlúté faam fa. 5 Wa dëekúté Lot, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë ayu faamu fíníin fé rë dih⁠ ⁠? Ɗúhré wë deh, fun fanoh a wa.⁠ ⁠» 6 Lot ɗúhté waa na ëssë, kúnté ílí faam fa, 7 antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗaa neh, këewé⁠ ⁠! Ngënë pëgí yii man ɗah, daa mi na ɗaŋ ron ri. 8 Cëgí mi won ɗon⁠ ⁠: mi lahte koy ɓeleɓ ana ƴi yíih ƴaal doom, cëe mi kom ron wa ɗon paŋ wa yii neɓaꞌ ron. Ndaa ngënë léɓí ɓëewí ƴee na, wa haneelli soꞌ, te yii kat wa dee soꞌ.⁠ ⁠» 9 Ndaa wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee tígë ɗoo na⁠ ⁠! Fu haneel gini bee kut, fu antee habaꞌ biti wonu daa nay lahe a⁠ ⁠? Añcaŋ fay waa luk maloh ɓos⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wa yejute Lot hatin a doole, yuluute ɗofi ílí faam fa. 10 Tígí daaha, malaaka yi ana ya kúnsúté ílë, habute Lot, nimlirute ri filiɓ faam fa, kúnúté ílë. 11 Wa yejute yii happe íllí ɓëewë homu ëssë rë, ɓaha neh, kúkëy neh, níi wa yíihlíh tígí paaꞌ ílí faam fa.

Hegohi Lot a ɓëy faami

12 Malaaka yi ana ya wonu Lot tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu lahay i mboko kay dee woo⁠ ⁠? Koy ƴaal, koy ɓeleɓ, mbée goro, ɓëy tappe ɗoo na ɓéeɓ, ɗúhré rí gina. 13 Ndée iñi ɓossa yabu ɓëy gini bee ra lahte níi Koo-Yahwee na, tahte níi ɗi yeñce fun múklí gina, te fun ewu kotta.⁠ ⁠» 14 Tígí daaha, Lot payte goro yi na, fiilli koyyi ana yi, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yípíi koloh dee ɗon saañ, ndée Yahwee caŋke múklí gina.⁠ ⁠» Ndaa wa habuu biti ri hom bëenndëꞌ.

15 Lahaꞌ miir-miira ra, malaaka ya caguute Lot, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yípée koloh fu kúrëelëh ɓeleɓu a koyyi ana yu ɓeleɓ, toñeh Koope ƴahti keen sun fi gina raa, ñíinnën teem na.⁠ ⁠» 16 Bi na ñaamsaꞌ nuf Lot, malaaka yi ana ya habute yaꞌ yi ɓani ɓeleɓi a koyyi ana yi ɓeleɓ, ɗúhrúté wë gina, te yin katay wa, af biti Yahwee húmú fahaꞌte sëmlëꞌí wë. 17 Ɗúhrúu wë gina, ow di malaaka ya won Lot tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hegee fu sëmlëꞌ afu⁠ ⁠; ngana heeltoh te ngana cagaaloh deyi bee ɓéeɓ. Tílé fu ɗapee daŋin hém fu fahaꞌ pes.⁠ ⁠» 18 Lot tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗaa neh, ɓahaa. 19 Mi yúhté biti fu pagiɗte soꞌ yin wun te fu naaꞌte keeñ soo na níi naaꞌ níi mi pesse. Ndaa mi mínéh koloh dee níi daŋin, te loola haweh soꞌ húl. 20 Fu otte gin-taahi ƴutuudi bín ɗee leɓaꞌ ri raa⁠ ⁠? May mín múkë níi mi lah na. Ƴinaꞌ ri níi, yeɗɗe mi ɗapee na, nda mi pes.⁠ ⁠» 21 Malaakaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon mi onilte ro níi mii leɓ gina wonaꞌ fu baa ra. 22 Yípíi múkë ɗon ɗapee dín fë, ndée mi mínéh paŋ yin te ɗon lëhíh në.⁠ ⁠» Yii baa daa tah gini baa wonuu Sowaar (daa ri⁠ ⁠: yin ƴutuuɗ).

23 Púlí naꞌ ɗeef Lot na haal Sowaar. 24 Tígí daaha, Yahwee lasse bacal laꞌ yi njaaroh kíi, ƴi ɗúhëꞌ sun-Koo, na toɓ sun fi Sodom a Gomoor. 25 Ɗi muuyilte ginni ana yi ƴaa a ɓëewë filiɓ, deyi baa a yii paal na ɓéeɓ. 26 Ndaa bi húmú heeltoh ɓeleɓ Lot, ɗi yíssëhté deeƴ miraa.

27 Ɓaabin cúɓ, Abraham saañce tígë húmú cagu ɓani Yahwee ra. 28 Ɓéyrëꞌ rí afi ɗi yeelte waal Sodom a Gomoor a deyi baa ɓéeɓ rë, ɗi ot ɗúukëe súul síis ti ɗúukëe paloɓ nen* ɗofohte feey fa. 29 Na tam Koope ginna húmú dék Lot deyi baa ra, ɗi húmú halay Abraham, tahte níi ɗi sëmlëꞌté Lot loola muuylaꞌ ri ginni ƴaaha ra.

Ɓëewë coosaanuu Lot na ra

30 Filoon fe, Lot néekíñëꞌté hom Sowaar, tahte níi ɓani koyyi ana yi ɓeleɓ koluute daaha, laayute daŋin, dékúté filiɓ kil. 31 Lahte bis, koy ki gaana won ñéedë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap hompe ɓaha a deyi bee lahay ƴaali nay yen koore, ti ɗee henaꞌ ri ɓaah ɓëewë në ɓéeɓ rë. 32 Aye yen hëníɗ baap béeñ níi ri mani, yen fanoh a ri nda ri mín lah tal.⁠ ⁠» 33 Elgi baaha, wa hënndúté boffa béeñ níi ri manite, koy ki gaana fanohte a ri. Ndaa fanohi a kolohi ɓéeɓ, boffa yégëy yin na. 34 Kéy fín fë, koy ki gaana won ñéedë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ole⁠ ⁠! Mi fanohte a baap níimmbë. Teem elgee raa, yen hënndíl rí béeñ níi ri mani, fu pay fu fanoh a ɗi. Hen ɗaaha raa, tali baap ii múk.⁠ ⁠» 35 Lahaꞌ elga ra, wa hënndëetúté boffa béeñ níi ri maniyilte, ñéedë fanohte a ri. Ndaa fanohi a kolohi ɓéeɓ, boffa yégëy yin na. 36 Koyyi ana yi Lot koluu daaha pokute loo. 37 Mitaꞌ loo koy ki ɓahaa ra, ɗi lahte koy ƴaal, dëekëꞌté rí Mohap (daa ri⁠ ⁠: ɗúhëꞌ boffa na). Mohaɓɓa coosaanuu ɓëyí baa na. 38 Ñéedë ɓal lahaꞌ koy ƴaal, dëekëꞌté rí Ben-Ami (daa ri⁠ ⁠: koy mboko mi soꞌ). Amonna coosaanuu ɓëyí baa na.

20

Homi Abraham Geraar

1 Hompe níi, Abraham kolohte saañce deyi Negep, ɗi yíppé taanta yi hanndal ki Kades a Súur. Ɗi kolaꞌ daaha, saañce hompe Geraar. 2 Abraham húmú wone ow yii leŋke ɓeleɓi Saara na raa, hom wonaꞌ ti yaa ñéedí, tahte níi Abimelek buuri Geraar, ɓeɓpe Saara ɓeleɓ. 3 Ndaa elgin, Koope feeñiyohte Abimelek di filiɓ yodaɗ, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓeya ɓeɓ fu Saara ɓeleɓ ra tahte níi ñíinú aa yaꞌu, ndée ɗi ɓeleɓ kooru.⁠ ⁠» 4 Abimelek fa liilayti lah ɓelaa na koon ra, won Koope tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, níi fay hap funi ɓëewí sëꞌ húl, te fun paguy yin a⁠ ⁠? 5 Ɗi fi Abraham daa won soꞌ biti ɓelaa ñéedí, te ɓelaa wonte biti ɓal Abraham ɓahii. Mi pagaay ri ɓos nuf, ndée mi yéeh yin na koon.⁠ ⁠» 6 Filiɓ yodada, Koope tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ ɓal, mi yúhté biti fu pagaay ri ɓos nuf, daa tah mi paŋ níi fu lahay ɓelaa na toñeh fay bakaare. 7 Kon nimilire ɓelaa ƴaali, ndée ƴaala yonente te ri ay roo ɗagiɗ níi fu pes. Ndaa fu nimliray ri raa, lah yúhé biti ɗoni ɓëewú ɓéeɓ ay húl.⁠ ⁠»

8 Yíilëꞌ Koo ɓaabin cúɓ, Abimelek dëekké súrgë yí ɓéeɓ, ɓílíɗté wë yee lah ra⁠ ⁠; wa tíitúté níi tíit. 9 Abimelek antee dëek Abraham, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu pagaꞌ fun yii baa ɗi ɓal⁠ ⁠? Mi paŋ ro yi níi fu na ɓek funi ɓëy gin soꞌ bakaadi man ɗaa gaan⁠ ⁠? Fu paŋke soꞌ yii na pëgíh⁠ ⁠! 10 Yi daa ɓek ro paŋi yii bah⁠ ⁠?⁠ ⁠» 11 Abraham tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi habaꞌ biti koon ɓëy gini bee neehuy Koope, te af ɓeleɓ soꞌ ay tah koon wa hap soꞌ húl. 12 Mi ɓeɓpe ri ɓeleɓ, ndaa ɗi ñéedí sëꞌ kaah, ndée funi boku baap, ndaa funi bokuy yaay. 13 Te këllëꞌ sëꞌ Koope faam baasoꞌ, kúɗté sëꞌ mi na maangaan luufa ra, mi húmú ɗaŋke ɓeleɓ soꞌ teeɓ soꞌ naaꞌ-keeñ biti tígí pay fun ɓéeɓ, lah ri wona ti mi ɓahii.⁠ ⁠»

14 Abraham na woc wona, Abimelek yíppée ɓeɓ i har, peꞌ, fana, i ñaam ƴaal a ɓeleɓ, yeɗte Abraham yoobbol, nimiliɗte ri ɓeleɓi Saara. 15 Abimelek won Abraham daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gina abee hëréet⁠ ⁠; fu mín yíp faamu tígí neɓaꞌ ro.⁠ ⁠» 16 Ɗi yíssëhté Saara na, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ole, mee yeɗ ɓahuu hélíis caak* ra ee. Daa wa nay teeɓe ɓëewë ɗoni wa dékú rë ɓéeɓ biti fu lante yii beh.⁠ ⁠» 17-18 Ɓeya húmú ɓeɓ Abimelek Saara ɓeleɓ Abraham ra, tahte níi Koo-Yahwee leewte loo yi ɓeleɓɓa faam Abimelek ɓéeɓ. Ndaa ɗagaꞌ Abraham Koope ra, Koo baalte Abimelek, ɓeleɓi a súrgë yí ɓeleɓ níi wa mínëetúté lah koy.

21

Límí Isaak

1 Nuf Koo-Yahwee payte yee húmú won ɗi Saara ra, ɗi pagiɗte ri yee húmú gap ri ri ra. 2 Saara pokke loo. Lahaꞌ wahtaa húmú wonaꞌ ri Koope ra, ɗi límíɗté Abraham koy ƴaal ɗeef Abraham ɓahate. 3 Abraham yeɗte koy ki ƴaala límíɗ rí Saara ra tii Isaak (daa ri⁠ ⁠: ɗi ƴente). 4 Lahaꞌ Isaak waal peeye ra, Abraham lecce ri ti ɗee húmú nahaꞌ ri Koope ra nen. 5 Límí Isaak ɗeef Abraham lahaꞌ kíil tíméer (100). 6 Saara won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope onte soꞌ ƴenaa. Ɓëyí keloh yii bee ɓéeɓ ay soo ƴenɗaꞌ.⁠ ⁠» 7 Ɗi ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí won Abraham biti ay tíl níi Saara ɓëpíɗ koy koon⁠ ⁠! Añcaŋ bi ɓaha ri níi, mi límíɗté rí koy ƴaal.⁠ ⁠»

Ɗúhrí Agaar a Ismayel faam Abraham

8 Mëysëꞌ kúkëyë rë, Saara wëcíɗté rí ɓap. Yiin nísú rí ɓíiɓ rë, Abraham cëgíɗté gimaak gaan.

9 Lahte bis, Saara otte Ismayel koy ki ƴaala límíɗ Agaar fi ɓëy Ésíp Abraham ra na hégílëꞌ. 10 Ɗi won Abraham tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Líké ñaami bee a koohi. Koy ka ii bok lam a koy soꞌ.⁠ ⁠»

11 Bi hen Ismayel koy Abraham ɓal, woni baa misikke ri níi tígí teem misik. 12 Ndaa Koope won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yin ɓanay roo misik di yii leŋke ñaamu a koohi na. Lah tahe yii won ɗo Saara ɓéeɓ, ndée tala gap mi ro ra ay ɗúhée Isaak na. 13 Ndaa bi hen koy ñaamu koohu, may paŋ níi ɗi hen ɓaha tal gaan ɓal.⁠ ⁠»

14 Kéy ɓaaɓ fin cúɓ, Abraham ɓeɓpe mbúurú a gúm muluɓ*, yeɗte Agaar gecohte⁠ ⁠; ɗi yeɗte ri kúkëyë ɓal, antee wa ɗúhíɗ faam fa. Agaar saañce na mbal luufi Beer-Sebaa. 15 Ɗúmëꞌ mulaa gúmë rë, Agaar ɓeɓpe kúkëyë helte ri sëegú tal kilik, 16 antee saañ níi hanndal ki wa mitte yii teemmaꞌ yees kas, ɗi tookke, ndah ɗi won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi fahaay ot koy soꞌ húlé fíi sëꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi antee hom daaha, ɓéyíɗté uni na foŋ.

17 Kúkëyë na looy ɓal, Koope kelohte una. Malaakii Koope hom sun, dëekké Agaar won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu lahaꞌ yi Agaar⁠ ⁠? Ngana néekíñëꞌ⁠ ⁠! Koo kelohte un kúkëyë tígë helaꞌ fu ri ra. 18 Kolee fu ɓeɓ ri te fu ham yaꞌa híin, ndée may paŋ níi ɗi hen ɓaha tal gaan.⁠ ⁠» 19 Koo kúníssé af Agaar, ɗi yíppée séen yéem⁠ ⁠; ɗi payte nehte gúmí níi líiffé, yeɗte kúkëyë hante.

20 Bi ñéerëꞌ Koo a kúkëyë, ɗi koraꞌ luufa na ooɗ níi hente ɓëy mínté ɓoorsoh a kas. 21 Ɗi húmú dék luufi Paran, te yaafa ɗagiɗte ri ɓeleɓ ɓëy Ésíp në.

Pokantaꞌi Abraham a Abimelek kooƴ

22 Lahte bis, Abimelek a Pikol daga kúɗ wohoh yi ra, payute Abraham na, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun yúhúté biti yii cëgíɗ fu ɓéeɓ Koo ñéerëꞌ në. 23 Kon añee ri dee woteh di tii Koope, biti fii nofaꞌ funi koyyi soꞌ a ɓëy tali soꞌ. Di húmú naaꞌaꞌ mi keeñ ɗoo na, lah habee funi ɓëy gina hom fu bee ra ɗaaha.⁠ ⁠» 24 Abraham won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi añohte biti may rii pagee ɗaaha.⁠ ⁠» 25 Añcaŋ Abraham wonte af Abimelek di yii leŋke yéemë húmú naafu súrgë yí Abimelek ra. 26 Abimelek won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yéeh ɓëeꞌ waɗti paga yii baa ra. Te ɗo fi bee sah fu wënɗëy sëꞌ yin na, níi mi an ɗii keloh ɗeh.⁠ ⁠» 27 Filoon fi gonli wa, Abraham ɓeɓpe i har, i peꞌ a i fana yeɗte wa Abimelek, wa ɓéeɓ ana añuute, pokantuute kooƴ. 28 Abraham antee ɓeɓ téngë har paana, ɓíssé wë. 29 Abimelek meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Harri paana ya ɓís fú ƴee ra ay paguu yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 30 Abraham won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tahe harri paana yi ƴeh, yii baa nay teeɓee biti daa mi hacroh yéemë.⁠ ⁠» 31 Tii Beer-Sebaa fa na wonuu tígí daaha ra haalaꞌ yii bah⁠ ⁠; biti wa ɓéeɓ ana añuute daaha. 32 Ɗaaha wa pokantuute ri kooƴ Beer-Sebaa. Abimelek a Pikol daga kúɗ wohoh yi ra anutee nimil gini Fílístí. 33 Abraham yíppé tal kilka na wonuu tamaris ra Beer-Sebaa daaha, ɗaŋke Koope fa mínéh ɗúm rë në, ñeyaꞌte ri tiyi, dëekëꞌté rí Yahwee. 34 Abraham hompe gini Fílístí yii maañce.

22

Fahaꞌi Koope yúh nda Abraham lekohte ri

1 Gétëꞌ iñƴaa ɓéeɓ rë, lahte bis, Koo hom olsohi Abraham, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Abraham⁠ ⁠!⁠ ⁠» Abraham tiilte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yëew⁠ ⁠!⁠ ⁠» 2 Koo tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu ɓeɓ koy ka lahaꞌ fu yínë kut ra, Isaak fa fahaꞌ fu keeñu ra, fu saañ Moriya. Fu lah na raa, fu hawiɗ soꞌ ri sarahi ay tamu tamo níi sooy sun fi daŋa nay mi roo teeɓe ra.⁠ ⁠» 3 Kéy ɓaaɓ fin cúɓ, Abraham kolohte, ɓesse kilikka na saañ sarahin ra, séffé wë mbaam fi, ɓeɓpe waala yuliɗ tígë húmú túuƴ rí Koope ra⁠ ⁠; ɗi kúrëelëhté koohi Isaak a súrgë ana di súrgë yí. 4 Tílúu wë níi waali éeyë fë rë, Abraham ɓéyíɗté afi, séenté tígë në suu wa ra. 5 Ɗi won súrgë yí tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hëmí ɗoni mbaam fa deh, funi koy soꞌ pay jaamiyoh Koope na ndín, fun nimil ɗon na.⁠ ⁠» 6 Abraham ente koohi Isaak kilikka na saañ sarahin ra⁠ ⁠; ɗi fi bah, ɗi ɓeɓpe kíi kë a gaada, wa ñéerúuté na suu. 7 Homuu wa waala ra, Isaak won boffi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A baap⁠ ⁠!⁠ ⁠» Abraham tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi yi koy soꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» Isaak won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen kúrúté kíi a kilik, ndaa yee nay hawu ra dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 8 Abraham tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo ot na, ɗi nay onee yee nay hawu ra.⁠ ⁠» Wa ñéerúuté na suu.

9 Lahuu wa tígë húmú wonaꞌ wa Koope ra, Abraham tíkëlsëꞌté i laꞌ daaha, yíppé ílíƴ hawraa, lígínëꞌté kilikka sun, antee pokalsaꞌ koohi Isaak, tíkké rí sun fi kilikki hawraa. 10 Abraham yeɗte yaꞌi, ɓeɓpe gaada, saañ ooli koohi koon, 11 ndaa malaakii Koo-Yahwee hom sun gokke ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bëyít⁠ ⁠! Abraham⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yëew⁠ ⁠!⁠ ⁠» 12 Malaakaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaꞌu ɓanay lah sun fi kúkëyë, ngana paŋ ri yin misik⁠ ⁠! Hém daa fu kaaꞌray ri koy ki yínëe lahaꞌ fu kut raa, mi yúhté wote biti fu neehte Koo.⁠ ⁠» 13 Ɓéyrëꞌ Abraham afi, ɗi ot kuuy har, wicca loŋke dúuf. Ɗi payte kalite har fa, happe ri, tamiɗte ri Yahwee tígí koohi sun fi hawraa níi sooyte. 14 Abraham yeɗte tígí daaha tii⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yahwee ay onaꞌ⁠ ⁠». Te níi a woteh, tígí daaha wonuu⁠ ⁠: «⁠ ⁠Sun fi daŋi Yahwee, Koo nay onee.⁠ ⁠» 15 Malaakii Yahwee hom sun, dëekëetté Abraham 16 won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yahwee daa wonaꞌ ro ɗeh⁠ ⁠: “Hém daa fu kaaꞌray soꞌ koy ka lím fu yínë kut raa, soꞌ mi Koope mee rii añoh ra ee di tii soꞌ, 17 may roo barkel níi tígí teem barkel, mi keñil talu níi keñil, séttú caak níi ti hulla sun nen mbée ti peppi feey fa ɓúk kísí fë nen. Te séttú ay ílíf ɓëewë nay waa haaꞌee ra. 18 Ñeya ñee fu woni soꞌ ra, ay tah níi may ñeyee séttú në mi barkel ɓëy feey fa ɓéeɓ.”⁠ ⁠» 19 Abraham a koohi koluute, nimilute súrgë yí në⁠ ⁠; wa ɓéeɓ ñéerúuté ɓeyute waali faam, wëegísúté Beer-Sebaa homute na.

Koyyi Nahoor

20 Gétëꞌ iñƴaa ra, Abraham kelohte biti Milka ɓal límíɗté Nahoor koy-boffi Abraham, i koy ƴaal. 21 Saawa hínú Úus, Búus daa ñéedí, ñeete Kemuwel boffi Aram, 22 tíkké Keset, Haso, Pildas, Yitlaf, a Betuwel. 23 Betuwel daa boffi Rebekaa. Ƴaa daa koyyi ƴaalli peeye ya límíɗ Milka Nahoor koy-boffi Abraham ra. 24 Nahoor húmú lahte ɓeleɓ kay bi hínú Rewma. Ɗi lahte i koy ɓal ƴi hínú⁠ ⁠: Tebah, Gaham, Tahas a Maaka.

23

Feey fi hacaa lom Abraham Kanaan ra

1 Saara pesse kíil tíméer a kíil sabay ana a kíil paana (127). 2 Ɗi húlëꞌ Kiriyat-Arba (daa ri Heboron fee woteh) di gini Kanaan. Abraham kolohte luuyri ɓeleɓi, looyte ri. 3 Ɗi antee koloh tígë hom ɓúudé fí ɓelaa ra, saañce goneel a séttí Het. 4 Lahaꞌ ri ra, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee gina, ndaa mi doha-ndéem kut filiɓ fon. Mi ɗaŋ ron biti ɗon saamiɗ soꞌ tígí nay mii ɗapee ɓúudé fí ɓeleɓ soꞌ.⁠ ⁠» 5 Séttí Het wonu ri tih⁠ ⁠: 6 «⁠ ⁠Síkírëh fun hém neɓaꞌ ro⁠ ⁠! Fun habuu ro kélfíi Koo barkelte ri filiɓ fi fun. Ɗapee ɓúudé fí ɓeleɓu tígí luk roo etaꞌ di hacaa yi fun. Ow di fun na ii roo kaaꞌiɗ fu ɗap ɓúudé fí ɓeleɓu hacaa yi.⁠ ⁠»

7 Abraham kolohte, sígímíɗté ɓëy gina, séttée ké Het dékú në rë, 8 antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon tah kaah biti mi hacaꞌ ɓeleɓ soꞌ dee raa, hëbríi sëꞌ Eforon koy Sohar na, 9 nda ri yeɗɗaꞌ soꞌ kila hom af meeya lahaꞌ ri Makpelaa ra. Na ri yeraꞌ soꞌ ri a ɗee mín ɗíi calaꞌ ra ɓéeɓ di fíiyën, nda mi mín ríi lahaꞌ hacaa faraah.⁠ ⁠»

10 Bi húmú ɗi fi Eforon ɓaha yi Hetta na daaha, ɗi ɓeɓpe una, loffe Abraham fíi ɓëy këemë ɓéeɓ 11 won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkírëh sëꞌ ɓahaa, hém neɓaꞌ ro⁠ ⁠! Meeya a kila hom na ra ii yaayu, mi onte ro wa⁠ ⁠; mi onte ro wa fíi ɓëy gina ɓéeɓ, fu mín nëe hacaꞌ ɓeleɓu.⁠ ⁠»

12 Abraham ɓaatte sígímíɗté ɓëy gina, 13 antee won Eforon fíi ɓëewë këemë ɓéeɓ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkírée mi won ro, hém neɓaꞌ ro⁠ ⁠! Tahe mi yeɗ ro cadum fi meeya, mi hacaꞌ na ɓeleɓ soꞌ.⁠ ⁠» 14 Eforon tahte won ɗi tih⁠ ⁠: 15 «⁠ ⁠Ɓahaa, síkírëh sëꞌ mi won ɗo⁠ ⁠: feey fi calaꞌ sekel tíméer iniil (400)* taaɓeh yin hanndal ki yen. Paye fu hac ɓeleɓu.⁠ ⁠»

16 Abraham a Eforon kéldúuté, Abraham kínté cadum fa wonantuu wa ra fíi ɓëewë níi hente sekel tíméer iniil (400) di hélsë na yiikuu ɓëy gina ra. 17 Ɗaaha, meeyee ke Eforon Makpelaa, bee fíi Mamre, kila a kilikka filiɓ meeya ɓéeɓ, 18 Abraham lahaꞌte wa. Hetta húmú këemë rë ɓéeɓ ɗeefuute.

19 Filoon fi baaha, Abraham payte hacce ɓeleɓi Saara filiɓ kila hom meeya Makpelaa, jaanndaꞌ Mamre ra (daa ri Heboron fee woteh) di gini Kanaan, looyte luuyi†. 20 Abraham lahaꞌ meeya a kila filiɓ ɗaaha yaꞌ yi Hetta. Ɗi saam meeya hacaa.

24

Koodi Isaak Rebekaa

1 Abraham húmú ɓahate níi paangaawte. Yii húmú cëgíɗ rí ɓéeɓ, Koo-Yahwee barkel ri. 2-3 Lahte bis, ɗi dëekrëhté súrgëe lukki maañ ɗii na ra, bee kúɗ yii leŋke iña faam fa ɓéeɓ rë, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye mi wol ro saamɗi koy soꞌ Isaak ɓeleɓ. Ndaa mi fahaay biti fu saamɗaa ri ɓeleɓ di ɓëy Kanaan fa hom mi bee ra. Kon ɓeke yaꞌu fëgërëh fí ɓaŋ soꞌ* hém neɓaꞌ ro, fu añoh ri Yahwee na, Koope fa sak sun a feey ra biti fii ri saamɗaꞌ ɓeleɓ di ɓëy Kanaan na. 4 Fay rii saamɗee ɓeleɓ mboko yi soꞌ na di gina coosaanaꞌ mi ra.⁠ ⁠» 5 Súrgëe tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mín lah ɓelaa kaaꞌ ñéerëꞌ a soꞌ gini beh⁠ ⁠; ƴaha ɗaaha raa, may ɓeye koohu mi kúɗ ɗí gina kolaꞌ fu ra mbée yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 6 Ndaa Abraham won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Ii na dal⁠ ⁠! Ngana kúɗ koy soꞌ dín fë. 7 Yahwee Koope fa sun, daa këlíɗ sëꞌ faam baasoꞌ a gina coosaanaꞌ mi ra. Ɗi feeñiyohte soꞌ te añohte biti ɗi ay one séttí sëꞌ gini beh. Daa ri nay këllíré malaakii fíyú, paŋ níi fu tílíɗ koy soꞌ ɓelii dín fë, fu kom ɗi ri. 8 Ɓelaa kaaꞌ ñéerëꞌ a ɗo raa, ɗeef fu paŋke yee waɗ ra, yin tíkëey sun fu⁠ ⁠; ndaa di mín ríi man ɓéeɓ, ngana kúɗ koy soꞌ dín fë.⁠ ⁠» 9 Súrgëe ɓekke yaꞌi fëgërëh fí ɓaŋ Abraham kélfíi, añohte paŋi yee nahu ri ra.

10 Filoon fi baaha, súrgëe ɓeɓpe géléem sabboo di yubi kélfíi, kúrëelëhté iña lukki wun alal mi Abraham ra, ɓeɓpe waali Mesopotami gina dék Nahoor ra.

11 Tílëꞌ rí níi ɗi lahte yéemë hom balaa fu haal gina ra, ɗi ɓëefíɗté géléemmë⁠ ⁠; teyaꞌ a wahtaa na ayu ɓeleɓɓa neh sosaɗ naꞌin ra. 12 Ɗi na anti ɗaŋ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yahwee, Koope fa na jaamiyoh kélfíi sëꞌ Abraham ra, teeɓe kélfíi sëꞌ biti fu naaꞌte keeñ ɗii na, fu habraꞌ soꞌ níi mi maloh waali soꞌ woteh. 13 Mee ɓúk yéemë ee, te ɓeleɓɓa gina ee ayu neh ra. 14 Cafaƴ ka nay mi ɗage muluɓ han ra, tah oni soꞌ muluɓ a hënndí géléemmí sëꞌ ɓal raa, may yúh biti daa ri bee tansiɗ fu súrgúu Isaak ra. Ɗaaha raa, may yúh biti fu teeɓpe kélfíi sëꞌ Abraham biti fu naaꞌte keeñ ɗii na.⁠ ⁠»

15 Na liil súrgëe woc ɗaŋa ra, ɗi otte Rebekaa koy Betuwel na ac a peni. Betuwel koy Milka a Nahoor. Nahoor ñéedí Abraham. 16 Cafaƴ ka ɗampe ɓeleɓ te ri yéeh ƴaal. Ɗi lahte yéemë nehte peni, enohte na saañ. 17 Súrgíi Abraham yíppée ríi leɓoh, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠On soꞌ muluɓ mi han, hém neɓaꞌ ro.⁠ ⁠» 18 Cafaƴ ka yíppée kélsëh, yeɗte súrgëe, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Habe fu han ɓahaa⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi ɓeɓpe hante. 19-20 Wocaꞌ ri hana ra, cafaƴ ka ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Caa mi neh mi hëndíɗ géléemmú ɓal.⁠ ⁠» Ɗi yíppée yíin mulaa pena mbalkaa, wëegíssé yéemín na neh na nehaat níi géléemmë ɓéeɓ maniyute. 21 Súrgëe hente tiɗ na olsoh ri, na won nufi nda Yahwee cëgíɗté yee tah ri koloh ra.

22 Hanuu géléemmë níi wocute ra, súrgëe yeɗte cafaƴ ka yoobboli mitte⁠ ⁠: supi úrís, bi teemmaꞌ hatin sekel yínë, a kéñík úrís ana ƴi bina-bina ɓéeɓ mitte sekel sabboo†. 23 Ɗi antee ri meel won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu koy wa kúkëy cafaƴ⁠ ⁠? Faamon lahte tígí funi ɓëewë ñéyrúu rë mínú nëe neeꞌ elgee woteh a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 24 Cafaƴ ka won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi koy Betuwel, mi sédí Milka a Nahoor. 25 Faam fun lahte tígí ɗon ay naa mín neeꞌ, a tígí ɗam géléemmë, te fun caakute booɓ.⁠ ⁠»

26 Súrgëe sígímpé níi feey, gérémpé Yahwee 27 na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ma na sím ɗë Yahwee, Koope fa na jaamiyoh kélfíi sëꞌ Abraham ra. Fu teeɓpe ri biti fu naaꞌte keeñ ɗii na kaah te fu yeɗɗay ri⁠ ⁠: fu ɓente soꞌ waali soꞌ níi mi haalte faam mboko yi kélfíi sëꞌ.⁠ ⁠»

28 Tígí daaha, cafaƴ ka yíppée múkë yaafi na faam, ɓílíɗté yee lah ra.

29-30 Rebekaa húmú lahte ɓaha ƴaal bi hínú Laban. Olaꞌ Laban supaa a kéñíkkë ñéedí në, te ɗeef ri kelohte ɓíllí Rebekaa yee won ɗi ɓëeꞌ rë, ɗi yíppée saañ ɗeefiɗte ɓëeꞌ a géléemmí hëbís yéemë. 31 Laban won ɓëeꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahe faam, ɗo fa Yahwee barkel ro ra. Haalaꞌ yi níi fu na hom fëel te mi yugusse tígí nay ron home faam a tígí nay home géléemmë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 32 Súrgíi Abraham yeeltee ac faam Laban. Géléemmë kélsúté, túmɗúté booɓ. Súrgëe a ɓëewí onute muluɓ hosaa kot. 33 Súrgëe komute ñam ndaa ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi mínéh ñam te mi woneh yee kúɗ sëꞌ dee ra.⁠ ⁠» Laban won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon yípée won⁠ ⁠!⁠ ⁠»

34 Ɗi dalte gonla won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi súrgíi Abraham. 35 Yahwee líifíɗté kélfíi sëꞌ a barke, tahte níi ri caakke alal⁠ ⁠: ɗi onte ri i yup har, peꞌ a fana, tiiŋ hélíis a úrís, súrgë ƴaal a súrgë ɓeleɓ, i géléem a i mbaam. 36 Ɓitifaꞌ Saara ɓeleɓi níi, límíɗté kélfíi sëꞌ koy ki ƴaali alal ma ɓéeɓ tíkú yaꞌi. 37 Kélfíi sëꞌ nahte soꞌ añoh biti mi ɓanti saamɗaꞌ koohi ɓeleɓ di ɓëy Kanaan fa hom ri ra, 38 ndaa lah mi saamɗaa ri ɓeleɓ mboko yi na di gina coosaanaꞌ ri ra. 39 Mi won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: “Ɓelaa kaaꞌ ñéerëꞌ a soꞌ raa nék⁠ ⁠?” 40 Ɗi tahte won tih⁠ ⁠: “Yahwee fa mi mëssí ñee woni ra ay këllíɗ malaakii fíyú, ɗi cëgíɗ yee tah fu koloh ra, paŋ níi fu kom koy soꞌ Isaak ɓeleɓ mboko yi soꞌ na, di faam baasoꞌ. 41 Fu pay faam baasoꞌ, wuti fu malaay raa sah, ɗeef fu paŋke wargalu, yin tíkëey sun fu.” 42 Lahaꞌ mi hëbís yéemë woteh ra, mi ɗaŋke maa won tih⁠ ⁠: “Yahwee, Koope fa na jaamiyoh kélfíi sëꞌ Abraham ra, habraꞌ soꞌ níi mi maloh waali soꞌ. 43 Mee ɓúk yéemë ee, te cafaƴ ka nay aye neh níi mi ɗaŋ ri muluɓ han ra, 44 hena biti ɗi onte soꞌ muluɓ nah soꞌ han, te mi woc raa ɗi ay hëndíɗ géléemmí sëꞌ ɓal raa, tígí daaha, may yúh biti daa ri bee tansiɗ fu koy kélfíi sëꞌ rë.” 45 Mi liilayti woc ɗaŋa sah, mi otte Rebekaa na ac a peni. Ɗi lahte yéemë, nehte peni. Mi won ɗi tih⁠ ⁠: “On soꞌ muluɓ mi han, hém neɓaꞌ ro.” 46 Ɗi yíppée kélsëh won soꞌ tih⁠ ⁠: “Hane, te fu woc raa mi hëndíɗ géléemmú ɓal.” Mi hante, ɗi hëndíɗté géléemmí sëꞌ. 47 Meelaꞌ mi ri biti ɗi koy wa ra, ɗi won soꞌ tih⁠ ⁠: “Mi koy Betuwel, mi sédí Milka a Nahoor.” Tígí daaha, mantee ri ɓek supaa ñíiní, a kéñíkkë yaꞌ yi. 48 Mi sígímíɗté Yahwee, mi símpé rí, ɗi fi Koope fa na jaamiyoh kélfíi sëꞌ Abraham ra, ñéyrë ñéyíɗ ɗí kotti soꞌ waala toŋ níi faam sédí koy-boffi kélfíi sëꞌ rë, nda mi mín ríi kom koohi ɓeleɓ. 49 Kon mi fahaꞌ biti koon, ɗon won soꞌ nda ron ay teeɓ kélfíi sëꞌ naaꞌ-keeñ te ɗon yégúté rí. Henay baaha raa, ɗon won soꞌ mi laɓee ílíƴ kay.⁠ ⁠»

50 Laban a Betuwel tahute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴaa ɓéeɓ pagaɗɗi Yahwee. Fun lahuy yii nay fun naa wone. 51 Rebekaa abah⁠ ⁠! Kúré, fu kom ri koy kélfúu ɓeleɓ, ti ɗee fahaꞌ ri Yahwee ra nen.⁠ ⁠» 52 Kelaꞌ súrgíi Abraham unni ƴaa ra, ɗi sígímíɗté Yahwee níi feey gérémpé rí. 53 Ɗi antee ɗúhíɗ iñi yugusuu hélíis a úrís, a i búuɓ, yeɗte wa Rebekaa⁠ ⁠; ɗi yeɗte koy-yaafa ƴaal ɓal a yaafa wargal a yoobboli mitte sëk. 54 Filoon fi baaha, súrgíi Abraham a ɓëewí anutee ñam, hanute, suute fanoh.

Koluu wa kéy ɓaaɓ fin ra, súrgíi Abraham won ɓëy faam fa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëkísí sëꞌ mi nimil faam kélfíi sëꞌ.⁠ ⁠» 55 Ɓahii Rebekaa a yaafa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠One kúkëyë hom fun na níi fíi, wuti hena waal sabboo raa sah, kolaꞌ baaha raa, ɗoni mínú saañ.⁠ ⁠» 56 Ndaa súrgëe won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë hëbí sëꞌ⁠ ⁠! Hém Yahwee cëgíɗté yee tah mi koloh ra raa, yéɗɗí sëꞌ mi saañ, mi nimil faam kélfíi sëꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 57 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen dëek kúkëyí ɓelaa paaƴ, yen meel ri yee hom ɗii na ra.⁠ ⁠» 58 Wa yípútée dëek Rebekaa meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu caŋke ñéerëꞌ a ɓëyí bee woteh, ɗon saañ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi tiilte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tasaꞌ ɗii na⁠ ⁠!⁠ ⁠» 59 Tígí daaha, wa yeɗɗute Rebekaa, ñéerëꞌté a ɓelaa koɗ ɗi ra, a súrgíi Abraham a ɓëewí. Wa na ɗagiru Rebekaa 60 wonu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Koy-yaay,

ɗémíin fu keñ, koyyu caak níi caak.

Ɗémíin séttú ílíf ɓëewë nay waa haaꞌee ra.⁠ ⁠»

61 Rebekaa a súrgë yí ɓeleɓ koluute, yaaguute géléemmë, ñéerúuté a súrgíi Abraham na suu.

62 Ƴaaha ɓéeɓ, ɗeef Isaak liiltee pay yéemë na wonuu Lahaay Roy ra níi ri nimilte faam. Ɗi húmú dék Negep. 63 Sos-naꞌa ín, ɗi húmú pay tílëesëh luufa, ɓéyrëꞌ rí afi, ɗi séenté i géléem na ayu. 64 Ɓéyrëꞌ Rebekaa afi ɓal séenté Isaak, ɗi yíppée cép géléem fë. 65 Ɗi meelte súrgíi Abraham won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee filiɓ luufa na ac téebílëhí yen bee ra wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» Súrgëe won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi kélfíi sëꞌ Isaak.⁠ ⁠» Rebekaa yíppée cépíɗ músëerí tígí daaha, jímbëerëhté. 66 Teeꞌuu wa ra, súrgëe ɓílíɗté Isaak ílíƴƴë ñee ri ra ɓéeɓ. 67 Lahuu wa faam ra, Isaak kúɗté Rebekaa las Saara yaafi, ɓeɓpe ri ɓeleɓ. Bi fahaꞌ Isaak Rebekaa níi, ɗi yeeltee rii mújëꞌ yaafi.

25

Tala lahaꞌ Abraham a Keturaa ra

1 Filoon fi Saara, Abraham kooɗte ɓeleɓ kay, bi hínú Keturaa. 2 Ɓelaa límíɗté rí Simran, Yoksan, Medan, Majaan, Yisbak a Suwaa. 3 Yoksan daa boffi Saba a Dedan. Asurra, Létússë a Léwúmmë coosaanuu Dedan na. 4 Majaan daa boffi Efaa, Efeer, Hanok, Abida a Eldaa. Ƴaa daa ɓëy tali Keturaa. 5 Húlëꞌ Abraham ra, ɗi heliɗte Isaak alal mi ɓéeɓ. 6 Húmú homaꞌ ri ëldúnë rë, yúhëꞌ rí biti yee tallaꞌ ri pesi ra gaanlay, ɗi onte koyya lahuu ɓeleɓɓi kayya ra na alal ma, yeñce wa gini ín waal púlëen naꞌ, wa wuluute Isaak.

Húlí Abraham a haji

7-8 Abraham ɓahate níi paangaawte, na anti ɗeefiɗ caacci ɓúudé. Na húl ɗí rë, ɗeef ɗi pesse kíil tíméer a kíil sabay paana a kíil iip (175). 9 Koyyi, Isaak a Ismayel hacuu ri kila Makpelaa, bee jaanndaꞌ Mamre, hom meey Eforon koon ra. Eforon koy Heda hínú Sohar ra. 10 Abraham húmú lomaꞌ meeya Hetta na. Ɓani ɓeleɓi Saara daa boku hacaa. 11 Filoon fi húlí Abraham, Koo barkelte koohi Isaak. Ɗi dékké hëbís yéemë na wonuu Lahaay Roy ra.

Ɓëy tali Ismayel

12 Ƴee daa ɓëy faam Ismayel fi Abraham a Agaar fi ɓëy Ésíp, ñaami Saara. 13 Tii yi koyyi Ismayel dalaꞌte saawa níi pëlíin fë në daa wa ƴeh⁠ ⁠: Nebayot, Kedaar, Atbeyel, Mipsaam, 14 Misma, Duma, Massa, 15 Hadat, Tema, Yetur, Nafis a Ketma. 16 Ƴaa daa tii yi koyyi sabboo a ana yi Ismayel. Bina-bina ɓéeɓ kélfë tal, te gina ílíf ɗí rë teyu ɗii na. 17 Na ɗeefiɗ Ismayel caacci ɓúudé rë, ɗeef ɗi lahte kíil tíméer a kíil sabay éeyë a kíil paana (137). 18 Ɓëy faam Ismayel dékú dalaꞌte Hawilaa, larute níi Súur, hëbís Ésíp, di waal Asuur. Ɗaaha, wa wuluute mboko yi kayya ɓéeɓ*.

Esawuu a Yakop

19 Bee daa naaɓii faam Isaak koy Abraham. 20 Lahaꞌ ri kíil sabay iniil (40) ra, ɗi húmú kooɗ Rebekaa koy-yaafi Laban. Rebekaa koy Betuwel Arameyeŋi dék Mesopotami. 21 Ɓeleɓ Isaak húmú mínéh lah koy⁠ ⁠; Isaak ɗagiɗte ri, Koo-Yahwee tahte ɗaŋa, ɓelaa pokaꞌte ri loo síis. 22 Hompe níi koyya na yejantuu filiɓ lowa, ɗi tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee ke soꞌ bee yi kan⁠ ⁠?⁠ ⁠» Kolaꞌ ri afi ra, 23 Yahwee won ɗi tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Gin ana daa faanu⁠ ⁠;

talli ana yi bokuuy ay ɗúhëꞌ ɗoo na⁠ ⁠;

ɓëyí yínëe nay luke doole,

te ɓahaa nay hene súrgíi ñéedë†.⁠ ⁠»

24 Tílëꞌ níi lowa lahte ra, Rebekaa kúɗ síis ti ɗee húmú wonuu ri ra nen. 25 Bee ɗéɓpí ac ra luum ti feey fi tagu nen, faana ɓéeɓ paalte fënúf⁠ ⁠; ɗi dëekúuté Esawuu‡. 26 Na ac ñéedë rë, habaaloh púgúlúɓ Esawuu. Ɗi dëekúuté Yakop§. Límí tuŋka, ɗeef Isaak lahaꞌ kíil sabay pëenë (60).

Esawuu yeraꞌte tígí saaw ki

27 Ooru tuŋka ra, Esawuu hente dana gaan te hoñci homaꞌ luufa⁠ ⁠; Yakop bi sos ri, na ɗúhéh faam. 28 Isaak, bi neɓaꞌ ri boꞌ luuf níi, lukki fahaꞌ Esawuu⁠ ⁠; ndaa Rebekaa lukki fahaꞌ Yakop.

29 Lahte bis, Esawuu ɗúhëꞌ luufin mokke níi mok, ɗeef Yakop na paŋ ñam, 30 ɗi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Top mi mínlíléh⁠ ⁠! Yíp sëe nëe on ñami luumi ƴee mi hon, mee húl rë a yaaɓ.⁠ ⁠» Yee sëeddúu rí tii Edom ra haalaꞌ yii bah⁠ ⁠: Daa ri luuma. 31 Tígí daaha, Yakop won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yeɗ soꞌ tígí saaw ku paaƴ*.⁠ ⁠» 32 Esawuu tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Moh⁠ ⁠! Bee na húlëꞌ mí a yaaɓ bee ra, tígí saaw ki soꞌ ay soo ɓaate yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 33 Yakop tíkílté won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Añee ri⁠ ⁠!⁠ ⁠» Esawuu añohte, yeɗɗaꞌte Yakop tígí saaw ki. 34 Tígí daaha, Yakop túmíɗté rí ndak, yeɗte ri mbúurú. Esawuu ñampe, hante, kolohte saañce waali. Ɗi habaay tígí saaw ki yin kah-kah.

26

Pesi Isaak a Rebekaa di Geraar

1 Bín fë, yaaɓ húmú laɓpe gina, yaabi bokaay a bee húmú ɗeefaꞌ Abraham ra. Isaak kolohte saañce Abimelek buuri Fílístí në Geraar. 2 Ɗeef Koo-Yahwee feeñiyohte Isaak, wonte ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana pay Ésíp, lah home gina nay mi roo teeɓe ra. 3 Lah tooke gina, mii roo hel* te may roo barkel. May yeɗ ɗoni séttú feey fi baa ɓéeɓ, ti di húmú gapaꞌ mi ri boffu Abraham, mi añohte ra. 4 May keñil talu, séttú caak níi ti hulla sun nen, mi yeɗ wa feey fi baa ɓéeɓ, te ginna feey fa ɓéeɓ ay barkeluu tii wa, 5 ndah biti Abraham kelohte woni soꞌ, ñeete waala teeɓ mi ri ra, paŋke yee nah mi ri ra, ñeete kootaa pok mi ra.⁠ ⁠» 6 Isaak tasaꞌte ɗaaha Geraar.

7 Meeluu ri ɓëy gina yii leŋ ɓeleɓi na, ɗi won wa ti yaa ñéedí⁠ ⁠; ɗi neeh biti won ɓeleɓi raa, ay hawu húl, bi ɗam Rebekaa níi ɗam. 8 Bi maañis Isaak gina, lahte bis, Abimelek buuri Fílístí ɗúhíɗ afi falanteeri lasi, séenté Isaak na hégílëꞌ a ɓeleɓi Rebekaa, na mëesíɗ ɗí. 9 Abimelek dëekrëhté Isaak, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi míntí hena ɓeleɓu⁠ ⁠! Fu wonaꞌ biti ɗi ñéedú ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Isaak tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi neeh biti mi hawu húl af ɗi.⁠ ⁠» 10 Abimelek tahaatte, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu pagaꞌ fun pagadi baa ɗíh⁠ ⁠? Tasse ƴutuuɗ koon, ow di ɓëy gina fanoh a ɓeleɓu, fu ɓek fun ɓéeɓ lool.⁠ ⁠»

11 Kolaꞌ baaha, Abimelek wolaꞌte un filiɓ gina ɓéeɓ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí leɓ ɓëyí bee mbée ɓeleɓi na, ay hawu húl.⁠ ⁠»

12 Línëꞌ Isaak kíilí baaha, bi barkel ri Yahwee, gadi gaante níi gaan. 13 Alal mi na tíl na ɓaatoh, na ɓaatoh níi ɗi caakke yin. 14 Ɗi húmú lahte i yup har, peꞌ, fana a i súrgë caak, tahte níi ɓëy Fílístí eeñnjuute ri, 15 púuɓúté yéemmë húmú hacu súrgë yí Abraham boffi, na pesaꞌ ri ra. 16 Abimelek antee won Isaak tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu lukke fun doole leegi, kolee dee fu saañ.⁠ ⁠» 17 Isaak kolaꞌ ɗaaha gina, saañce yíppé húur mí Geraar, hompe na.

Isaak a yéemmí

18 Ɗi sukutrohte yéemmë húmú hacu na pesaꞌ Abraham boffi ra. Daa wa yéemmë húmú púuɓú ɓëy Fílístí, húlëꞌ boffi ra. Ɗi yeraatte wa tii ya húmú sakiɗ wa boffi ra. 19 Bisa ín, súrgë yí Isaak hacu yéem húur më, daɓute cul muluɓ. 20 Níirëh yë Geraar yejuute íñëꞌ a ƴi Isaak, wonu ti mulaa ƴi wa. Bi lah yéemë hécëꞌ, Isaak dëekëꞌté rí «⁠ ⁠Maanndaꞌ⁠ ⁠». 21 Kolaꞌ baaha, súrgë yí Isaak hacaatute yéem kay. Yéemí baaha lahilte íñëꞌ⁠ ⁠; Isaak dëekëꞌté rí «⁠ ⁠Kaaꞌa⁠ ⁠». 22 Ɗi antee koloh daa saañce, hacilte yéemí éeyë fí lahay won yínée. Ɗi dëekëꞌté rí Rehobot (daa ri⁠ ⁠: deya). Ɗi won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo-Yahwee onte yen deyi gaani yen ay naa mín saamaꞌ alal.⁠ ⁠» 23 Isaak kolohte daa saañce Beer-Sebaa.

24 Yiin lah ri ra, Yahwee feeñiyohte ri elgin won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Koope fi boffu Abraham. Ngana néekíñëꞌ yin, ndée mii roo yeris, te may roo barkel. Af súrgíi sëꞌ Abraham, tahte may keñil talu níi séttú caak.⁠ ⁠» 25 Isaak yíppé ílíƴ hawraa daaha. Na ɗaŋ ri Koo ra, ɗi ñeyaꞌ ri tiyi, dëekëꞌté rí Yahwee, yíppé taanta yi, súrgë yí dalaatute hac yéem kay.

26 Abimelek kolohte Geraar, ñéerëꞌté a Ahusat kooji, a Pikol kélfíi wohoh ya, ɗeefiɗte Isaak. 27 Isaak won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ayu yi soo na te ɗon fahuuy soꞌ níi ɗon líkúté sëꞌ ginon⁠ ⁠?⁠ ⁠» 28 Wa tahute wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun olu olo biti Yahwee ñéerëꞌté a ro, fun ayu biti koon yen pokantaꞌ kooƴ, yen añoh ri hanndal ki yen. 29 Añee biti fii fun paŋ yin misik ndée fun pagiru ro yin wun kut, te fu sayaꞌ a jaamma, ɗo fa Yahwee barkel ro woteh ra.⁠ ⁠»

30 Isaak pagiɗte wa ñami neɓpe, yeɗte wa han. 31 Yíilëꞌ Koo ɓaabin cúɓ kéy fín fë, wa pokantuute kooƴ, añuute, Isaak pëkíssé wë, wa takuute a jaamma.

32 Yiin fa, súrgë yí Isaak ayute woni biti yéemë na hacu wa ra gúlté. 33 Isaak dëekëꞌté yéemë Sibaa (daa ri⁠ ⁠: añoh). Tii Beer-Sebaa fa na wonuu gini baa ra haalaꞌ yii baa níi a woteh.

Ɓeleɓɓi Esawuu

34 Lahaꞌ Esawuu kíil sabay iniil (40) ra, ɗi kooɗte ɓeleɓ ana yi nonu tali Het⁠ ⁠: Yúdít koy Béerí, a Basmat koy Elon. 35 Ɓeleɓɓi ana yi hetta kooɗ Esawuu ra yahute pesi Isaak a Rebekaa.

27

Ɗee lohaꞌ Yakop ɓeɓpe ɗaŋi Esawuu ra

1 Bi ɓaha Isaak, íllë ñúussé níi ɗi na ollileh. Lahte bis, ɗi dëekké Esawuu koy ki saawi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy soꞌ dih⁠ ⁠? Esawuu⁠ ⁠!⁠ ⁠» Esawuu tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi abee baap⁠ ⁠!⁠ ⁠» 2 Isaak ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu otte biti mi maante. Yee tallaꞌ mi pesi soꞌ ra gaanay⁠ ⁠! 3 Kon ɓeye kas ku, fu haal aba ndín fu saamiɗ soꞌ ndawal. 4 Fu ac raa, fu pagiɗ soꞌ na ñami neɓaꞌte soꞌ, fu kom soꞌ mi ñam níi keeñ soꞌ sos ndín, mi ɗagiɗ ro balaa mi húl.⁠ ⁠»

5 Na won Isaak koohi na ra, ɗeef Rebekaa na síkírëh. Sayaꞌ Esawuu ɓoorsoh abin saamɗi boffi ndawal ra, 6 Rebekaa won koohi Yakop tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi kelohte boffu na won Esawuu biti 7 ɗi saamiɗ ɗi ndawal, ɗi pagiɗ ɗi ñami neɓpe. Ɗi ñam níi woc raa, ɗi ɗagiɗ ɗi Koo-Yahwee, balaa ri húl. 8 Kon síkírëh sëꞌ koy soꞌ, te fu paŋ yee nay mi roo nahe ra⁠ ⁠: 9 Paye yubin fu kaliɗ soꞌ sékét teem-teem ana yi wunute faan, mi pagiɗ boffu na ñami neɓpe ti ɗee fahaꞌ ri ra nen, 10 fu kom ri ɗi ñam ndín, ɗagiɗ ro balaa ri húl.⁠ ⁠»

11 Ndaa Yakop tahte won yaafi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu yúhté biti faan Esawuu paalte jëfëñ a bi soꞌ muluc. 12 Baasoꞌ lalam faan soꞌ raa, ay yúh biti mi nofaꞌ ri nofoo⁠ ⁠; tígí daaha, may malee cuñ ndée ɗaŋ neh.⁠ ⁠»

13 Ndaa yaafa tíkké won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Cuña keena af soꞌ ɓal⁠ ⁠! Page yee nah mi ro ra kut, te fu kom soꞌ sékéttë deh.⁠ ⁠»

14 Yakop payte, kompe wa yaafi. Yaafa paŋke ñama neɓaꞌ boffa ra. 15 Rebekaa antee tanis búuɓɓée lukki wun di búuɓɓí Esawuu ɓahaa, ƴee húmú yef ɗi fi yaafa ra, yeɗte wa Yakop ñéedë, ɓekohte. 16 Ɗi ɓeɓpe hunni sékéttë, ŋaawte yaꞌ yi Yakop a tígë lahay fen lúumë rë, 17 antee rii yeɗ ñami neba a mbúurëe paŋ ɗi ra.

18 Yakop lahte boffi na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap⁠ ⁠!⁠ ⁠» Isaak tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa yi koy soꞌ⁠ ⁠? Daa fu wa na yínë paaƴ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 19 Yakop won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Esawuu koy ki saawu. Mi paŋke yee nah fu soꞌ ra. Yípée koloh fu ñam na ndawala hawiɗ mi ro ra, woc raa fu ɗagiɗ soꞌ.⁠ ⁠» 20 Isaak won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu ñee di níi fu yíppée lah ndawal haat koy soꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yakop tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee oni funi Koope fu Yahwee.⁠ ⁠» 21 Isaak won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Leɓoh soꞌ dee noo koy soꞌ mi lalam faanu níi lan soꞌ biti fu koy soꞌ Esawuu.⁠ ⁠»

22 Yakop leɓohte boffi, Isaak lalampe faana, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Una madaꞌ un Yakop, ndaa yaꞌ ya ƴi Esawuu.⁠ ⁠»

23 Bi hen yaꞌ ya jëfëñ a fënúf ti ƴi Esawuu koy-yaafi nen, ɗi yúhsëey rí. Ndaa na ɗagiɗ ri Yakop ra, 24 meelaatte ri paaƴ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu won kaah biti fu koy soꞌ Esawuu a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yakop tahte, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi kay baap⁠ ⁠!⁠ ⁠» 25 Tígí daaha, Isaak won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon tíkíɗ sëꞌ loona mi ñam na boꞌ fu ndín, mi ɗagiɗ ɗo.⁠ ⁠» Yakop tíkíɗté boffi loona, boffa ñampe. Ɗi yeɗte ri béeñ ɓal, boffa hante. 26 Isaak antee won Yakop tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Leɓoh soꞌ koy soꞌ, fu yabaaloh soo na.⁠ ⁠» 27 Yakop leɓohte boffi, yabaalohte ɗii na. Haalaꞌ ri ngedi búubí, Isaak ɗagiɗte Yakop a unni ƴeh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlí kan⁠ ⁠! Kiili fi koy soꞌ man ngedi meeyi Yahwee barkelte ri nen.

28 Ɗémíin Koo on ɗo na maala ɗúhëꞌ sun ra,

feey fi looɓpe,

pep caak

te béeñí neɓpe yooɓ ro⁠ ⁠!

29 Ɗémíin fu homa af i gin,

níi i tal ƴek fíyú⁠ ⁠!

Daa fay paaꞌee mboko yu ɓéeɓ sun, te wa ɓéeɓ ay roo sígímíɗ⁠ ⁠!

Ɓëyí ɗagiɗ ro yin wun, Koo líhë rí yeren⁠ ⁠!

Ɓëyí lah nuf ɓos ɗoo na nék, húlëe af ti úul nen⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Ɗee míllëꞌ Esawuu a boꞌ fi ra

30 Wocaꞌ Isaak ɗaŋa, Yakop saañce. Ɗi na gét, Esawuu ɗúhëꞌ ɓoorsoha na lah. 31 Ɗi nampee paŋ ñami neɓpe ɓal, kompe boffi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap⁠ ⁠! Yípée koloh fu ñam na boꞌ fa ɗúhëꞌ mí ɓoorsoha ra, woc raa fu ɗagiɗ soꞌ.⁠ ⁠» 32 Isaak meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Esawuu koy ki saawu.⁠ ⁠» 33 Kelaꞌ ri uni bah, Isaak éempé níi faana ɓéeɓ na saak. Ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon daa pay ɓoorsoh, kompe soꞌ boꞌ níi mi ñampe na balaa fu ac⁠ ⁠? Mi liiltee rii ɗagiɗ te ɗaŋa hampe⁠ ⁠!⁠ ⁠»

34 Kelaꞌ Esawuu unnee ke boffi ƴah, keeña líiffé, ɗi yefohte lëelí misikke, na won boffa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap⁠ ⁠! Ole yee homaꞌ mi ra rek fu ɗagiɗ soꞌ ɓal⁠ ⁠!⁠ ⁠» 35 Ndaa Isaak won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aꞌ, koy-yaafu nofaꞌte soꞌ kat níi ɓeɓpe ɗaŋu⁠ ⁠!⁠ ⁠» 36 Esawuu won daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa ri ey ti hínú Yakop kaah, ndée ri nofaꞌte soꞌ waal ana. Ɗi ɗéɓpí ɓeɓ tígí saaw ki soꞌ, acce woteh ɓeyilte ɗaŋi soꞌ⁠ ⁠! Fu tallaay kay fu ɗagiɗ soꞌ kan aa baap⁠ ⁠?⁠ ⁠» 37 Isaak won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkírëh sëꞌ koy soꞌ, mi mínlíléh yin na⁠ ⁠: mi tíkké rí sun fu, te mboko yi ɓéeɓ ay ñee uni. Daa ri lahaꞌ pebi caaga a béeñí neba.⁠ ⁠» 38 Esawuu yípëhté af boffi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Níi fu lahaꞌ ɗaŋ yínë kut a⁠ ⁠? Ɗagiɗ soꞌ ɓal baap⁠ ⁠!⁠ ⁠» Esawuu yípëetté afi na looy. 39 Tígí daaha, Isaak boffi won ɗi tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Mi yúhté biti fay wuloh feey fi looɓpe,

a tígí na cépëꞌ maal.

40 Fay pesee haaꞌ a loh*

te ñéedú nay roo paaꞌee sun.

Ndaa ay tíl níi fii rii míníl múñ,

yii won ɗo ri, fay rii nís, fu múc yaꞌi.⁠ ⁠»

Hegohi Yakop, a saañi faam taani

41 Ɓeya ɓeɓ Yakop ɗaŋa ra tahte Esawuu ngaaɗte ri níi na wonaaloh biti yee tas pesi boffi wa ra gaanlay, te ɗi húlé rek, ɗi bëemé Yakop. 42 Kelaꞌ Rebekaa yee won koy ki ɓahaa Esawuu ra, ɗi dëekrëhté Yakop ñéedë won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee homaꞌ ɓahuu Esawuu bee ra, ɗi ee fahaꞌ yíllëh sun fu ra, na gapaꞌ hawu húl. 43 Kon síkírëh sëꞌ koy soꞌ, mi won ɗo⁠ ⁠: Yípée hegoh fu saañ Haran, faam Laban koy-yaasoꞌ. 44 Lah home dín fë níi keeñ koy-yaafu yëellëh. 45 Tíl níi neeɓi ɗúm ɗi hal yee paŋ fu ri raa, may wolaꞌ kalu. Mi fahaay biti mi ñak ɗon ɓéeɓ ana waala yínë.⁠ ⁠»

46 Filoon fi baaha, Rebekaa payte won Isaak tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hetti ana ya kooɗ Esawuu ra tahute pesa ɗahte soꞌ níi ɗah. Yakop koora het ti ƴee ke Esawuu ƴee raa, mi húlë húlë daa génël sëꞌ pes yee tas fíi rë.⁠ ⁠»

28

1 Tígí daaha, Isaak dëekké Yakop ɗagiɗte ri waali neɓpe, antee rii won unni ƴeh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yakop⁠ ⁠! Mi fahaay biti fu koora ɓelii Kanaan. 2 Kolee fu saañ Mesopotami faam ciffu ƴaal, Betuwel fa lím yaafu ra⁠ ⁠; lah saamee ɓeleɓ daaha di koyyi taanu Laban koy-yaafi yaafu.⁠ ⁠» 3 Na ɗagiɗ ri boffa ra, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗémíin Koope fa mín ɓéeɓ rë barkel ro, keñil talu níi fu hen ɓaha goomal i tal⁠ ⁠! 4 Ɗémíin ɗi barkel ɗoni koyyu a séttú, ti ɗee barkelaꞌ ri Abraham ra nen, nda fu lahaꞌ gina maangaanaꞌ fu bee ra, ginee on Koo Abraham ra.⁠ ⁠»

5 Isaak yejaꞌ Yakop ɗaaha Mesopotami, Yakop sayaꞌte ri faam Laban koy Betuwel Arameyeŋa. Laban koy-yaafi Rebekaa. Rebekaa daa yaafi Yakop a Esawuu.

6 Esawuu kelohte biti Isaak ɗagiɗte Yakop, antee rii yeñ saam ɓeleɓ faam Laban di Mesopotami. Te na ɗagiɗ ɗi ri ra, kaddaꞌte ri kooɗ koy ki Kanaan. 7 Yakop kelohte woni boffi a yaafi, kolohte saañce Mesopotami. 8 Yii baa teeɓpe Esawuu biti boffi wonay yin ɓelii Kanaan. 9 Tígí daaha, ɗi saañce faam Ismayel koy Abraham, kooɗte koohi Mahalat ñéedí Nebayot, ɓaatte ana yee ɗéɓ ɗë.

Heeji Yakop

10 Yejaꞌ Isaak Yakop saam ɓeleɓ faam Laban ra, Yakop kolohte Beer-Sebaa, ɓeɓpe waali Haran. 11 Tígë haalaꞌ ri naꞌ waala ra, ɗi neeꞌ na. Na fanoh ri ra, ɗi saampe laꞌ giginaꞌte ri afi. 12 Ɗi heeƴce elgin⁠ ⁠: filiɓ heeja, ɗi otte iskalii yípú feey, afa haalte níi nérrín. Malaaka yi Koope ñeyu na, na lawu na cépú. 13 Koo-Yahwee caŋke hëbís Yakop won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Yahwee, Koope fi ciffu Abraham a boffu Isaak. May roo on feey fa fanoh fu ra, ɗoni koyyu a séttú. 14 Ɗon ay caak níi ti pep feey nen. Feey fi talu ay ɓaatoh, ɗi laɗ waal púlëen a waal haalaan naꞌ, waal feey-feey a waal ƴuuŋ⁠ ⁠; te talla feey fa ɓéeɓ ay barkeluu tiyu a tii séttú*. 15 Mee roo won ra ee⁠ ⁠! Yúhé biti mii roo hel, te tígí mín fúu pay ɓéeɓ, may roo níiɗ níi mi wëegísíɗ ɗë gini beh. Mii roo hélíɗ, te iña gap mi ro ra ɓéeɓ may waa paŋ.⁠ ⁠»

16 Yúunëꞌ Yakop ra won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo-Yahwee ee tígí dee kaah, te mi yéeh baaha koon⁠ ⁠!⁠ ⁠» 17 Yakop néekíñëꞌté, ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tígí dee tíitɗëꞌté ee⁠ ⁠! Dee míntí hena Faam Koo te ílí haalaa daa reeni saañce sun.⁠ ⁠»

18 Yakop kolohte ɓaabin cúɓ, ɓeɓpe laꞌa giginaꞌ ri afi ra, yíppé rí tíinndëe, túmpé dúuléen sun. 19 Ɗi yeɗte tígë tii Betel (daa ri⁠ ⁠: Faam Koo), ndaa tígí daaha húmú wonuu Lúus merees. 20 Yakop antee añoh won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hena biti Koope ii soo yeris, te ay soo níiɗ waali soꞌ raa, hena biti ɗi ay soo yeɗ yii ñama mi a yii ɓekaa mi raa, 21 hena biti ɗi ay soo wëegísíɗ faam baasoꞌ a jaamma raa, tígí daaha, Yahwee ay hen Koope fi soꞌ. 22 Laꞌa yíp mí tíinndëe rë nay hene Faam Koo, te alal ma nay ri soo one ra woruun sabboo raa, may rii yeɗ wodi yínëe.⁠ ⁠»

29

Teyaꞌi Yakop a Rasel

1 Yakop ɓeyaatte waali, yuliɗte ginna púlëen naꞌ. 2 Ɗi tíl tílë níi lahte bis, ɗi otte yéem luufa. Bi hen yéemë hënndëe, yup éeyë yí lahaꞌ har a peꞌ ɓoofute tal yéemë. Ɓúk yéemë kúnúu a laꞌ gaan. 3 Yuppa ɓéeɓ teeꞌaꞌ raa, níirëh yë píníŋ laꞌa hom ɓúk yéemë rë ndín, wa hëníɗ. Woc raa, wa wëegísíɗ laꞌa ɓúk yéemë.

4 Yakop lahte na wodoh, meelte níirëh yë won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Cëlíirí yaawe⁠ ⁠! Ɗon ɓëy dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa tahute wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun ɓëy Haran.⁠ ⁠» 5 Ɗi meelaatte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhú sédée ké Nahoor hínú Laban raa⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun yúhú rí kay⁠ ⁠!⁠ ⁠» 6 Yakop ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon heluu ri lahte sos-faan a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa tahute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi yíilté ces⁠ ⁠! Kúkëyí ɓelaa na ac bín rë sah kúɗ yuba ra koohi Rasel.⁠ ⁠» 7 Yakop tíkílté won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yúhí biti naꞌa lís sun⁠ ⁠! Yup lahayti hëellú doom⁠ ⁠; ɗon sehu yi hënndí wë a kúrí wë mburukliin⁠ ⁠?⁠ ⁠» 8 Níirëh yë wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Fun na héníh ɗah⁠ ⁠! Fun sehuu sehoo níi yuppa ɓéeɓ teeꞌaꞌ, fun anti píníŋ laꞌa kúnúu ɓúk yéemë rë ndín, fun hëndíɗ.⁠ ⁠»

9 Lahi Rasel a yubi boffi, ɗeef Yakop líssí goneel a níirëh yë. Ɗi fi Rasel níirëh ɓal. 10 Olaꞌ Yakop koy taani a yuba, ɗi lahte yéemë, píníŋké laꞌa kúnúu ɓúgë rë, hëníɗté yubi taani. 11 Kolaꞌ Yakop dah, yabaalohte sun fi Rasel, muun mi na yookoh.

12 Yakop won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Boffu taan soꞌ yaa-ow⁠ ⁠! Mi koy Rebekaa.⁠ ⁠» Rasel yíppée múkë woni boffi baaha. 13 Kelaꞌ Laban ban fi ayi Yakop jarbaadi, ɗi yíppée koloh téebílëhté rí, yabaalohte sun fi antee rii kúɗ faami. Ɗaaha, Yakop ɓílíɗté rí iña kat ri ra ɓéeɓ. 14 Laban won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Moo fu non faam fa kaah, ñif mi yen yínë⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Yakop hompe céyín múlgús faam fa.

Yakop a ɓeleɓɓi

15 Lahte bis, Laban won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴaal soꞌ, biti fu jarbaadi soꞌ ɓanay tah fu légéyéré sëꞌ pëtíh. Won soꞌ yee nay fuu waafu ra.⁠ ⁠»

16 Ɗeef Laban lahte koy ɓeleɓ ana. Ɓahaa hínú Leyaa, ñéedë hínú Rasel. 17 Íllí Leyaa ɗamay*, ndaa Rasel húmú ɗampe ɓeleɓ te neɓpe yeel. 18 Bi ɗeef Yakop liiltee fahaꞌ Rasel, ɗi won Laban tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu tah oni soꞌ koohu Rasel ɓeleɓ raa, may roo légéyíɗ kíil paana.⁠ ⁠» 19 Laban tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi on ɗo ri daa nay géné biti mi ona ri ow kay dih⁠ ⁠! Home faam soꞌ deh⁠ ⁠!⁠ ⁠»

20 Fahaꞌi ɓeyi Rasel ɓeleɓ tahte níi kíillí paana ya légéyíɗ Yakop Laban ra man i waal ɗii na nen, bi fahaꞌ ri Rasel níi fahaꞌ. 21 Ɗi antee won Laban tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aappii yen lahte maan ɓahaa⁠ ⁠? Mi fahaꞌ biti koon fu yeɗ soꞌ ɓeleɓ soꞌ, mi kooɗ ɗi.⁠ ⁠»

22 Laban kolaꞌ daa yíppé ndaje, gappe ɓëy hatni baa ɓéeɓ kílëegë. 23 Ndaa yúhëꞌ rí biti Koo ñúkúffé rë, ɗi ɓeɓ Leyaa kompe Yakop neeꞌte ɗii na. 24 Laban ɓeɓpe Silpaa súrgíi, yeraalohte ri koohi Leyaa.

25 Yíilëꞌ Koo kéy fín, Yakop ot Leyaa⁠ ⁠! Tígí daaha, ɗi payte won Laban tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu pagaꞌ soꞌ yii baa ɗíh⁠ ⁠? Af Rasel daa húmú tah mi légéyíɗ ɗo neh a⁠ ⁠? Haalaꞌ yi níi fa na nofaꞌ soꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 26 Laban won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun ɓaahuuy biti kúkëy ɓeleɓ ɗéɓ ɓahii kooru daa tah ɗee ƴaal soꞌ⁠ ⁠! 27 Lúsɗé waalli paana yi kílëegë a ɓahaa. Woc raa, fun ay roo on ñéedë ɓal, biti fu tah légéyíɗí sëꞌ kíil paana kay fíi.⁠ ⁠»

28 Yakop tahte yee won ɗi Laban ra. Lúsɗëꞌ rí waalli paana yi kílëegë a Leyaa ra, Laban yeɗte ri Rasel. 29 Laban ɓeyaalohte Bilhaa súrgíi, yeɗte ri koohi Rasel. 30 Yakop namiltee neeꞌ a Rasel fa ɗi lukki fahaꞌ ri ra. Ɗi yabilte légéyíɗí Laban, yuliɗte ri kíil paana kay.

Koyyi Yakop

31 Olaꞌ Koo-Yahwee biti Yakop lukki fahaꞌ Rasel ra, ɗi keñilte Leyaa, ndaa teeɓay Rasel koy. 32 Leyaa pokke loo, lahte koy ƴaal, dëekëꞌté rí Ruben (daa ri⁠ ⁠: ëlí⁠ ⁠! Bee koy ƴaal). Ɗi won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yahwee otte súfúñ fí sëꞌ⁠ ⁠; nda ƴaali soꞌ mín sëe fahaꞌ waay⁠ ⁠!⁠ ⁠»

33 Leyaa pokaatte loo, lahaatte koy ƴaal kay. Ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Biti mi fahuuy, Yahwee keloh na, daa kúɗ koy ki ƴaali ana fi beh.⁠ ⁠» Ɗi dëekëꞌté rí Simewoŋ (daa ri⁠ ⁠: kelohte).

34 Ɗi pokilte loo kay lahilte koy ƴaal. Ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Waali beh, ƴaali soꞌ ay pokoh soo na koma kom mi ri koy ƴaal éeyë rë.⁠ ⁠» Koy ka dëekúuté Léwí (daa ri⁠ ⁠: ay pokoh).

35 Ɗi poklaatte loo, lahlaatte koy ƴaal. Ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Waali yíníi beh, may kañe Yahwee⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi dëekëꞌté rí Yudaa (daa ri⁠ ⁠: ay kañ). Ɗi antee caŋ, lécíɗté lah koy.

30

1 Olaꞌ Rasel biti ɗi lahay koy ra, ɗi maɗte Leyaa ɓahii di koyyi, antee won ƴaali tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen lahuy koy may húl ɓal⁠ ⁠!⁠ ⁠» 2 Yakop yíppée haayloh won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Koo woo, ɗi fa teeɓay ro koy ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 3 Rasel tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon ɓeye Bilhaa súrgíi sëꞌ ɓeleɓ, ɗoni ñéerëꞌ. Ɗi lah koy raa, mi hen yaafa book*⁠ ⁠!⁠ ⁠» 4 Ɗaaha, ɗi onte ri Bilhaa súrgíi ɓeleɓ, Yakop a súrgëe ñéerúuté. 5 Bilhaa pokke loo, ɓani Yakop lahute koy ƴaal. 6 Rasel won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo tahte ɗaŋi soꞌ. Ɗi aattiyaꞌte soꞌ kan, onte soꞌ koy ƴaal.⁠ ⁠» Ɗi dëekëꞌté rí Dan (daa ri⁠ ⁠: aattiyaꞌte). 7 Bilhaa súrgíi Rasel pokaatte loo, ɓani Yakop lahute koy ƴaal kay, hente ana. 8 Rasel won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi haaꞌte ɓahii soꞌ haaꞌi misikke, te mi ɓaŋke ri⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi dëekëꞌté koy ki baa Neftali (daa ri⁠ ⁠: haaꞌte). 9 Ɗi fi Leyaa olaꞌ ri biti ɗi caŋke lécíɗté lah koy ra, ɗi ɓeɓpe Silpaa súrgíi, onte ri Yakop ɓeleɓ. 10 Silpaa a Yakop lahute koy ƴaal. 11 Leyaa won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee múuɗ kan⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi dëekëꞌté rí Gaat (daa ri⁠ ⁠: múuɗ). 12 Silpaa a Yakop lahute koy ƴaal kay, hente ana. 13 Leyaa wonaat daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Keeñ soꞌ sosse siiɓ, te ɓeleɓɓa ay soo mín dëekëꞌ sos-keeñ fe.⁠ ⁠» Ɗi dëekëꞌté rí Aseer (daa ri⁠ ⁠: sos-keeñ).

14 Lahaꞌ wahtu lec bele ra, bisa ín Ruben ɗúhëꞌ meey, saamaalohte i koy maadda tílëe-ngoro†, kompe wa Leyaa yaafi. Rasel won Leyaa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠On soꞌ na maaddaa kúɗ koohu ra, hém neɓaꞌ ro.⁠ ⁠» 15 Leyaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Naafa naaf fu ƴaali soꞌ ra doyay ro doyo níi fu na fahaꞌ ɓeyli maaddii koy soꞌ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Rasel tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hém ɗaaha raa on soꞌ na, lah raa Yakop neeꞌ ɗoo na elge book⁠ ⁠!⁠ ⁠» 16 Fíníin fín, Yakop kolaꞌ meey na ac, Leyaa téebílëhté rí, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fay neeꞌe soo na elge⁠ ⁠: mi lofraꞌ ri a maaddii koy soꞌ.⁠ ⁠» Yakop neeꞌte Leyaa na ɗaaha elgi baaha. 17 Koope ñéerëꞌté a yee fahaꞌ Leyaa ra, ɗi pokke loo, ɓani Yakop lahute koy ƴaal, hente koy ƴaal iip. 18 Leyaa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope yínílté sëꞌ ona on mi ƴaali soꞌ súrgíi sëꞌ ɓeleɓ ra.⁠ ⁠» Ɗi dëekëꞌté rí Isakaar (daa ri⁠ ⁠: yínílté). 19 Leyaa pokaatte loo, ɓani Yakop lahute koy ƴaal kay, hente koy ƴaal pëenë. 20 Leyaa won daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Waafi funi Koope mitte sëk kan⁠ ⁠! Waali yíníi beh, ƴaali soꞌ ay soo ɓéyíɗ, koma kom mi ri koy ƴaal pëenë rë.⁠ ⁠» Ɗi dëekëꞌté rí Sabuloŋ (daa ri⁠ ⁠: ɓéyíɗté). 21 Hompe níi, Leyaa lahte koy ɓeleɓ, dëekëꞌté rí Dinaa.

22 Tígí daaha, nuf Koo payte Rasel na, ñéerëꞌté a yee fahaꞌ ri ra, lowa tahte. 23 Rasel pokke loo, lahte koy ƴaal, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëy Koope paƴce gacii soꞌ kan⁠ ⁠!⁠ ⁠» 24 Ɗi dëekëꞌté koohi Suseef (daa ri⁠ ⁠: ɗi ɓaatte), na ɗaŋ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗémíin Koo-Yahwee ɓaat soꞌ koy ƴaal kay.⁠ ⁠»

Ɗee lahaꞌ Yakop yuppi ra

25 Filoon fi bee límúu Suseef ra, Yakop won Laban tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëkís sëꞌ mi nimil gin fun, mi saañ faam. 26 Yeɗ soꞌ ɓeleɓɓa tah mi légéyíɗ ɗë rë, mi kúrëelëh ɓani koyyi soꞌ, mi saañ⁠ ⁠; ndée fu otte yee pagiɗ mi ro ra.⁠ ⁠» 27 Laban won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkírëh sëꞌ, hém neɓaꞌ ro⁠ ⁠: ɗíkísëꞌ mí rë, mi otte biti af ɗo daa tah Koo-Yahwee barkel soꞌ. 28 Kon home dee book fu won soꞌ yee mín fuu yínlú rë, mi yeɗ ɗo ri.⁠ ⁠» 29 Yakop won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu otte yee légéyíɗ mi ro ra a ɗee tahaꞌ mi yuppu ɓaatoh ra maan⁠ ⁠? 30 Na ac mi dee ra, ɗeef iñu loolay níi, ndaa fu otte biti alal mu ɓaattee ñimin woteh, af biti Yahwee barkelte ro togaꞌ mi kot soꞌ faamu níinén. May légéyéré faam soꞌ kirih nam⁠ ⁠?⁠ ⁠» 31 Laban ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Won soꞌ yee nay mi roo yínlé rë fu tas book⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yakop won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yeekay ro yíníl. Fu tah yee nay mi roo wone raa, may roo níiríɗ yuppu, mi wohiɗ ro wa ti merees nen. 32 Fu fahaꞌ raa mi ñee yuppu ɓéeɓ woteh mi kénsëh⁠ ⁠: harri yínë-yínë yë naaꞌuy peyeɓ ra, a peꞌ yi yínë-yínë yë súulúy kúk rë, lah raa mi ɓís wë, mani wa ɓéeɓ hen yínlí sëꞌ‡. 33 Fu ac kénsëhí yínlí sëꞌ fayu yúhí nda mi júɓpé rëe, fu ot na har naaꞌ peyeɓ mbée peꞌ súul kúk rëe, lah habee biti wa lohu loho.⁠ ⁠» 34 Laban won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi tahte yee won fu soꞌ ra.⁠ ⁠» 35 Ndaa yiin fin fa, Laban ɓíssé peꞌ yi geñe-geñe ya a ƴee faanni wa tap naaꞌ ra, a harra naaꞌuy peyeɓ ra ɓéeɓ, tíkké wë yaꞌ yi koyyi. 36 Laban a koyyi anutee tíl waal éeyë níi wa wuluute Yakop. Ɗi fi Yakop yeeltee teem níirí caan fi yuppi Laban.

37 Yakop payte saampe i yaꞌ kilik hilsiɗ⁠ ⁠: wa yaꞌ pëepílí, amaan a palataan, haasse wa kúur-kúur naaꞌ. 38 Bi júrë lawantuu biti wa ac han, Yakop ɓekke yaꞌ yi kilikka haas ɗi ra filiɓ mbalka ya na hanuu júrë rë. 39 Júrë hom lawantuu hëbís yaꞌ yi kilikka haasu ra, tahte níi faanni ndeŋŋa límú wë rë ɓéeɓ, ƴee henute geñe-geñe, ƴee faanni wa tappe naaꞌ. 40 Yii leŋke harra na, Yakop ɓísëꞌté wë a peꞌ ya. Ɗi yíssíɗté wë júrë faanna hen geñe-geñe ra, a ƴee súul yubi Laban ra. Ɗi lahaꞌ yup ɗah, ɓísëꞌté wë a ƴi Laban. 41 Ɓaatte biti koluun júrë lukuu wun faan ra lawantaꞌ ɓéeɓ, Yakop ɓeɓ yaꞌ yi kilikka haasu ra, tík wë fíi wë filiɓ mbalka ya, wa lawee ndín yeele na. 42 Ndaa hena júrë ɓos faan ra raa, Yakop na ɓekeh kilikka. Ɗaaha, júrë lukki ɓos faan ra hente ƴi Laban, ƴee lukuu wun faan ra hente ƴi Yakop. 43 Yakop pagaꞌ ri ɗaaha níi ɗi caakke alal⁠ ⁠: ɗi caakke har a peꞌ, lahte i súrgë ƴaal a ɓeleɓ, i géléem a i mbaam.

31

Kolohi Yakop faam Laban

1 Hompe níi, Yakop kelohte capitohi koyyi Laban biti ɗi ɓeɓpe alal mi boffi wa ɓéeɓ⁠ ⁠; ndah iña lahaꞌ ɗi ra ɓéeɓ ɗúhëꞌ alal mi boffi wa. 2 Yakop otte biti ɓal íllë na yeelaꞌ ri Laban leegi ra madlay ti merees nen. 3 Tígí daaha, Koo-Yahwee won Yakop tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nimile ɓëy faamon na gin baappu, mi ot ɗoo na.⁠ ⁠» 4 Yakop hom yuppi na meeyyin, wolaꞌte Rasel a Leyaa. 5 Lahuu wa ra, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi otte biti íllë na yeelaꞌ soꞌ boffon leegi ra madlay ti merees nen⁠ ⁠; ndaa Koope fa na jaamiyoh baasoꞌ ra ñéerëꞌté a soꞌ. 6 Ɗon yúhrúté affon biti doolii soꞌ ɓéeɓ ɗúmëꞌ légéyírí boffon⁠ ⁠; 7 añcaŋ ɗi nofaꞌte soꞌ, loffe yínlí sëꞌ waal caak, ndaa Koope olsaay ri na mokil soꞌ. 8 Waali wonaa boffon biti júrí faana lahaꞌ geñe-geñe ɓéeɓ nay hene yínlí sëꞌ rëe, ndeŋi límú ɓéeɓ faana henaꞌ geñe-geñe. Ɗi ac wonil biti bi faana tap súul mbée naaꞌ ɓéeɓ nay hene yínlí sëꞌ rëe, ndeŋi límú ɓéeɓ faana tap súul mbée naaꞌ. 9 Koope daa ɓeyaꞌ júrí boffon ɗaaha onte soꞌ wa kat⁠ ⁠! 10 Ndée na húmú lawantuu júrë bín fë rë, di filiɓ heeƴ, mi otte biti faanni sékéttë a kuuyya na húmú lawu ra henaꞌ geñe-geñe, tap naaꞌ mbée súul, mbée hena tipi-tipi. 11 Filiɓ heeja, malaakii Koope dëekké sëꞌ won tih⁠ ⁠: “Yakop⁠ ⁠!” Mi won ɗi tih⁠ ⁠: “Yëew⁠ ⁠!” 12 Ɗi won soꞌ tih⁠ ⁠: “Ɓéyré afu fu olsoh⁠ ⁠: sékéttë a kuuyya na lawu ra ɓéeɓ, ƴee faanni wa geñe-geñe, ƴee tappe naaꞌ mbée súul, ƴee tipi-tipi. Bi ot mi iña paŋ ro Laban ra ɓéeɓ, daa tah mi henaꞌ ri ɗaaha. 13 Daa mi Koope fa feeñiyoh ro Betel ra, tígë húmú yípëꞌ fu laꞌi tíinndëe, fu túmpé dúuléen sun, fu añohte fu yeɗte soꞌ na unu ra. Kolee gini bee leegi, fu nimil ɓëy faamon na gin ron.”⁠ ⁠» 14 Rasel a Leyaa wonu Yakop tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun lahluy lam faam boffi fun. 15 Ɗi habaay fun haneel, níi ri yaayte fun antee ñam júrë túmú fun ra woo⁠ ⁠? 16 Kon alal ma naaf Koope ɗii na ra ɓéeɓ, ƴi funi koyyi fun⁠ ⁠! Fu mín paŋ yee nah ro Koope ra⁠ ⁠!⁠ ⁠»

17 Yakop kolaꞌ daaha, yëegíɗté koyyi a ɓeleɓɓi sun fi géléemmë. 18 Ɗi kúrëelëhté yuppi a iña lahaꞌ ri Mesopotami ra ɓéeɓ, ɓeɓpe waali Kanaan, na saañ faam Isaak boffi. 19 Bi ɗeef Laban húmú saañce ëylí fënúffí harri, Rasel ñeyaꞌte ri filoon, lohte iña na haanaꞌ boffa ra. 20 Yakop nofaꞌte Laban Arameyeŋa, lohohte saañce takaay ri. 21 Ɗi hegohte a iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ, yíppée húus laahi Efarat, yulohte waal daŋŋi Galaat.

Daɓaadi Laban Yakop

22 Waali éeyë fë tíkëh në rë, Laban kelohte biti Yakop hegohte. 23 Laban ɓeɓpe i ow faami, wa suute daɓaadi Yakop⁠ ⁠; wa tílúté waal paana, wa na anuu rii daɓ daŋŋi Galaat. 24 Ndaa Koope feeñiyohte Laban elgin di filiɓ heeƴ, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Laban⁠ ⁠! Mi henaꞌ ro⁠ ⁠: lah yúhé ɗee nay fuu wonee a Yakop ra déꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 25 Daɓaꞌ Laban Yakop ra, ɗeef ɗi yíppé taanta yi daŋŋi Galaat daaha. Laban a ɓëewí yípúté ƴi wa ɓal.

26 Laban dëekké Yakop won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu yúh yee paŋ fu ra saa ɗo⁠ ⁠? Haalaꞌ yi níi fu na nofaꞌ soꞌ, fu na kúrëelëh koyyi soꞌ ti ɓëewí habuu haaꞌ nen⁠ ⁠? 27 Haalaꞌ yi níi fu na nofaꞌ soꞌ, faa lohoh saañu⁠ ⁠? Fu takoh soꞌ koon, may roo ɓedaaloh a njooɓ*, ñéerëꞌ a aa-síkë a koraa. 28 Fu onay soꞌ sah mi langaamoh sun fi koyyi soꞌ a séttí sëꞌ, mi pëkís wë balaa wa saañ⁠ ⁠! Yee paŋ fu ra pagaɗ ow neh kat⁠ ⁠! 29 Mi mín roo paŋ yin ɓos koon, ndaa Koope fa na jaamiyoh boffu ra won soꞌ níimmbë ti di filiɓ heeƴ, lah mi yúhë ɗee nay mi roo wonee ra. 30 Mi yúhté biti saañu ɓéeɓ, fu sesoh lahi faamon. Ndaa haalaꞌ yi níi faa loh haanaa yi soꞌ nék⁠ ⁠?⁠ ⁠» 31 Yakop won Laban tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi neeh biti koon kat fu naaf koyyu ɓeleɓ daa tah mi lohoh saañi soꞌ. 32 Yii leŋke haanaa yu na, fu ot wa ow na di ɓëewí sëꞌ në rëe, ɓëyí baa hawun húl. Saame filiɓ iña lahaꞌ mi ra ɓéeɓ fíi ɓëewí yen. Fu ot na yii daa fu lahaꞌ ri raa, fu ɓeɓ ri.⁠ ⁠» Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ nék, Yakop húmú yéeh biti koon Rasel daa loh haanaa ya.

33 Laban yampe saama, haalte taantii Yakop ɗúhté, haalte bi Leyaa ɗúhté dah, haalte bi súrgë yí ana ya ɓeleɓ, ndaa ri olay yin. Ɗi míllëꞌ haal bi Rasel, 34 ɗeef Rasel daa húmú ɓeɓ haanaa ya, ɗappe wa fëgërëh tek géléem, tookke sun. Laban saampe taantaa ɓéeɓ, ndaa ri olay yin. 35 Rasel won boffi daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap⁠ ⁠! Ngana habaꞌ soꞌ ri déꞌ⁠ ⁠! Biti mi ot hos daa tah mi kolaay haalaꞌ fu ra.⁠ ⁠» Laban ɓaattee saam, ndaa ri olay haanaa ya. 36 Tígí daaha, Yakop yíppée haayloh, yíssëhté sun fi Laban na ɗaañnjoh afa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Teeɓ soꞌ yii ɓosa paŋ mi ra leegi⁠ ⁠! Mi tooñaꞌ ro yi níi fu na daɓaat soꞌ ɗeeha⁠ ⁠? 37 Lahay tígí fu ɓekay ri yaꞌu di iña lahaꞌ mi ra ɓéeɓ⁠ ⁠; fu otte na yii ɗúhëꞌ faamu a⁠ ⁠? Teeɓe ri ɓëewú a ƴi soꞌ deh, wa aattiyaꞌ yen. 38 Mi hompe kíil sabay ana (20) faamu, mi na légéyíɗ ɗë, te har mbée peꞌ mësëy ɓúlúk yaꞌ soꞌ, te mi ñëmrëy kuuy yubu. 39 Mi këmɗëy rë ɓúudé peꞌ mbée har fi tílé daa hap ri. Lahan ri faraah, mi yíníl rë rí. Júrí lohu naꞌ mbée elek ɓéeɓ, fu pegohte soꞌ ri. 40 Koo yíil rëe, naꞌ ayee soo hap⁠ ⁠! Elga lah raa, sos kaaꞌ soꞌ mi neeꞌ pëní⁠ ⁠! 41 Mi homaꞌte ri ɗaaha kíil sabay ana (20) faamu⁠ ⁠: mi légéyíɗté rë kíil sabboo a kíil iniil koodi koyyi ana yu ɓeleɓ, kíillí pëenë yë tíkëh në rë, mi lahaꞌ júr në. Fu loffe iña wonantuu yen ra waal caak⁠ ⁠! 42 Henay Koope fa na jaamiyuu baasoꞌ Isaak a cissoꞌ Abraham te na saakil faan ɗi fi Isaak ra koon moos, tin fay soo yeris mi sayaꞌ yaꞌ holoŋ. Ndaa Koope otte súfúñ fí sëꞌ a mogi soꞌ, daa tah ɗi sëmlëꞌ sëꞌ níimmbë.⁠ ⁠»

Yee gapantuu Yakop a Laban ra

43 Laban tahte won Yakop tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tuŋki ɓeleɓɓi ƴee koyyi soꞌ. Koyyi wa ƴi soꞌ. Yuppa a iña na ot fu ƴee ra ɓéeɓ daa mi lahaꞌ wa. Ndaa dalaꞌte woteh, koyyi soꞌ ɓeleɓ a koyya límú wë rë, mi mínlíléh wëe pagiɗ yin. 44 Kon aye leegi yen gapantaꞌ yen ana, te yen añoh ri, yen saam seedii nay yen nérsé.⁠ ⁠» 45 Tígí daaha, Yakop ɓeɓpe laꞌ, yíppé rí tíinndëe. 46 Ɗi antee nah ɓëewí píi laꞌ. Ɓëewë píyúté laꞌ fa, juukute wa ílíƴ yínë, wa ɓéeɓ ñamuu hëbís juugi laꞌ fa. 47 Laban yeɗte tígí daaha tii Yegar Sahaduta (daa ri⁠ ⁠: juugi laꞌ fi seedaa)⁠ ⁠; ndaa Yakop yeɗ ri tii Galet. 48 Laban won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Dalaꞌte woteh, juugi laꞌ fi ƴee daa seedii yee gapantuu yen hanndal ki yen ra.⁠ ⁠» Yii baa daa tah tígí daa na wonuu Galet (daa ri⁠ ⁠: juugi laꞌ fi seedaa di ébrë). 49 Tígë në wonuu Mispaa ɓal (daa ri⁠ ⁠: ílíƴ wohaa), af biti Laban ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗémíin Koo-Yahwee yeela yen na biti yen ëlëntíih⁠ ⁠! 50 Fu mokil koyyi soꞌ ɓeleɓ mbée fu kooɗ ɓeleɓ kay, lah yúhé biti Koope nay yen aattiyee ndaa ow kay neh⁠ ⁠! 51 Olsee juugi laꞌ fi bee a laꞌa yíp mí hanndal ki yen ra. 52 Juugi laꞌ fa a laꞌa yípú bee ra daa nay hene seedaa hanndal ki yen⁠ ⁠: mi waray rii ƴégítëh mi yuloh ɗoo na a nuf ɓos⁠ ⁠; ɗo ɓal fu waray rii ƴégítëh fu yuloh soo na a nuf ɓos. 53 Ɗémíin Koope fa na húmú jaamiyoh Abraham ra, ɗi fa na húmú jaamiyoh Nahoor ra aattiyaꞌ yen⁠ ⁠!⁠ ⁠» Tígí daaha, Yakop añohte di tii Koope fa na húmú saakil faan Isaak boffi ra. 54 Ɗi antee hawiɗ Koope sun fi daŋa daaha, dëekké ɓëewë húmú në rë ñam. Ñamuu wa níi wocute ra, wa neeꞌu sun fi daŋa daaha.

32

1 Kéy ɓaaɓ fin cúɓ Laban kolohte, langaamohte koyyi ɓeleɓ a séttí, ɗagiɗte wa, antee saañ nimilte gin wa.

Kolohi Yakop teeꞌaꞌi a Esawuu koy-yaafi

2 Yakop ɓeyaatte waali na saañ. Lahte malaaka yi Koope ƴi ayute téebílëhí. 3 Olaꞌ wa Yakop ra, ɗi tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee dali Koope kan⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi dëekëꞌté tígë Mahanayim (daa ri⁠ ⁠: dalli ana ya). 4 Yakop antee yeñ i ndiik Esawuu koy-yaafi na, di deyi Edom fin gini Séyíir. 5 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah wëní Esawuu biti soꞌ mi Yakop súrgíi, mi húmú saañ ɓaaɓ faam Laban, te mi húmú në níi a ɗeh. 6 Wëní rí biti mi lahte i fana a i mbaam, i har a i peꞌ, i súrgë ƴaal a ɓeleɓ. Lah wëní rí biti ɓal mi wolaꞌ ɗi fi kélfíi sëꞌ në ɗi teeɓu iñƴaaha, nda ɗi mín sëe tahaꞌ a yaꞌ ana.⁠ ⁠» 7 Ndiikka payute, ayute wonu Yakop tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun léhínúté koy-yaafu Esawuu. Ɗi ee ac téebílëhú rë, ñéerëꞌté a ow tíméer iniil (400).⁠ ⁠»

8 Kelaꞌ Yakop woni baa ra, ɗi tíit tíitë níi faana ɓéeɓ na saak. Ɗi ɗaralsaꞌte ɓëewí goomal ana, hente harra, peꞌ ya, fañnja a géléemmë ɗaaha ɓal. 9 Yakop won nufi daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Esawuu yejoh haaꞌ goomal yínë rëe, yínëe ay mín hegoh⁠ ⁠!⁠ ⁠»

10 Yakop antee yefoh ɗaŋ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi Koope fa na jaamiyuu cissoꞌ Abraham a baasoꞌ Isaak ra, ɗo fi Koo-Yahwee fa túuƴ sëꞌ nimil faam di gin fun, te fu won ti fay soo pagiɗ yin wun ra, 11 mi caleh naaꞌi-keeña teeɓ fu soꞌ ra ɓéeɓ a yeɗɗaya yeɗɗay fu soꞌ, soꞌ mi súrgúu rë. Mi húmú lahaꞌ duudi soꞌ kut yaꞌ soꞌ na húus mí laahi Yurdeŋ ra, ndaa mi nimilaꞌ a goomal ana woteh. 12 Sëmlëꞌ sëꞌ yaꞌ ɓahii soꞌ Esawuu, ndah mi kaañay ri⁠ ⁠; te mi neehte biti ɗi ac boollaꞌ funi ɓeleɓɓa a tuŋka ɓéeɓ bëem fun. 13 Nérsée biti daa fu húmú won soꞌ tih⁠ ⁠: May roo pagiɗ yii wunte níi wun, mi paŋ níi talu gaan, séttú caak níi caak ti peppi feey fa tíñ kísí nen.⁠ ⁠» 14 Ɗagaꞌ Yakop níi wocce ra, ɗi neeꞌ tígí daaha yiin fa.

Ladaꞌ Koo ra, ɗi tansiɗte Esawuu ɓahii yoobbol, di júrë lahaꞌ ri ra⁠ ⁠: 15 hente peꞌ ɓeleɓ tíméer ana (200) a sékét sabay ana (20), har ɓeleɓ tíméer ana (200) a kuuy sabay ana (20), 16 géléem sabay éeyë (30) yí homu ɓëpíɗ a koyyi wa, fana ɓeleɓ sabay iniil (40) a naal sabboo, mbaam ɓeleɓ sabay ana (20) a mbaam ƴaal sabboo. 17 Ɗi tíkké yuppa, bina-bina ɓéeɓ yaꞌ súrgë yí kayaꞌ-kayaꞌ, antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ay soo këllée këllëe, ɗon hanndalaꞌ yuppa.⁠ ⁠»

18 Ɗi won súrgëe nay këllée rë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu teeꞌaꞌ a ɓahii soꞌ Esawuu níi ri meel ro kélfúu, mbée tígë në saañ fu ra, mbée ɓëeꞌ lahaꞌ yuba këllíɗ fú rëe, 19 lah wone ri tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, súrgúu Yakop daa kélfíi sëꞌ⁠ ⁠; daa ri kéyrëꞌ rë yubi bee yoobbol, te ri ee ac filoon ra.”⁠ ⁠» 20 Yakop wonte unni ƴaa súrgëe ñee na ra, wonte waa bee tíkëh në rë ɓal, a ƴee yuppa tíkú yaꞌ yi wa ra ɓéeɓ, antee ɓaat won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗoni Esawuu teeꞌaꞌ raa, lah wëníi rí ɗaaha, 21 te ɗon ɓaat ɗii won biti Yakop súrgíi ee ac filoon ra.⁠ ⁠» Yakop habaꞌ nufi biti ɗi këllíɗ yoobbola raa, keeñ Esawuu mín yëellëh. Hen ɗaaha raa, Esawuu mín ríi téebílëꞌ wun. 22 Ɗaaha, yuppa yeraꞌ ri yoobbol ra këllúuté rí, ndaa ɗi fi bah, ɗi neeꞌ dala daaha elgi baaha.

Lofi tii Yakop, hente Israyel

23-24 Filiɓ elga, Yakop kolohte ɓeɓpe ɓeleɓɓi ana yi a súrgë yí wë, Bilhaa a Silpaa, a koyyi sabboo a yínë yí, húusíɗté wë laahi Yabbok a iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ. 25 Gétúu wë rë, Yakop a afi kut tasute daaha. Ow haalohte ri bërëꞌ daaha, wa neeꞌute bërëꞌ níi miir-miirin. 26 Yúhëꞌ ɓëeꞌ biti ɗi mínéh faas Yakop ra, ɗi laɓ ri laɓo poogal, muguƴce legeƴa, 27 antee ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yeris soꞌ mi saañ, Koo ee saañ lade ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ndaa Yakop won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mii roo yeris fu saañ te fu barkeleh soꞌ.⁠ ⁠» 28 Ɓëeꞌ meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu hínú ɗíh paaƴ⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi hínú Yakop.⁠ ⁠» 29 Ɓëeꞌ ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fii dëeklúu Yakop⁠ ⁠; dalaꞌte woteh, fay dëekúu Israyel (daa ri⁠ ⁠: bërëꞌ a Koo), af biti fu tíkëꞌté Koope a ɓëewë af, te daa fu ɓaŋ.⁠ ⁠» 30 Yakop meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Teeɓ soꞌ tiyu hém neɓaꞌ ro.⁠ ⁠» Ɓëeꞌ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fay pagee tii soꞌ yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Tígí daaha, ɓëeꞌ barkelte ri. 31 Yakop antee won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi tíkké Koo íl ngëeƴ te yin katay soꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yii baa daa tah Yakop yeɗ tígí daa tii Penuwel (daa ri⁠ ⁠: kanam Koo).

32 Lani Koo ɗeef Yakop húussé tígë lukki teeƴ laaha ra di Penuwel, ɗi na yíiɓ af muguƴohi legeƴa. 33 Yii baa daa tah níi a woteh, ɓëy Israyel na ñëmíh boꞌ poogal, ndah biti Yakop húmú laɓu poogal.

33

Teyaꞌi Yakop a Esawuu

1-2 Ɓéyrëꞌ Yakop afi, ɗi séenté Esawuu na ac, ñéerëꞌté a ow tíméer iniil (400). Tígí daaha, ɗi woralsaꞌte tuŋka yaayyi wa na⁠ ⁠: ɗi këllíɗté Bilhaa a Silpaa a koyyi wa, Leyaa a ƴii tíkúuté në, Rasel a Suseef míllúuté. 3 Ɗi fi Yakop daa këllëh, sígímpé níi feey, na tíl na sígím níi hente waal paana, na teeꞌuu ɓani koy-yaafi ra. 4 Esawuu téebílëhté rí a múkë, langaamohte lúumë ngufkalte ri, wa ɓéeɓ ana na looyu. 5 Olaꞌ Esawuu ɓeleɓɓa a tuŋka ra, ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë ɗoni wa ñéerúu ƴee ra i wa koy-yaasoꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yakop won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴee koyya on soꞌ Koo ra, ɓahaa.⁠ ⁠» 6 Bilhaa a Silpaa a koyyi wa leɓuute, ƴekute, sígímúté níi feey. 7 Leyaa a koyyi tíkúuté në, sígímúté, Suseef a Rasel ayute, henute ɗaaha ɓal.

8 Esawuu meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu húmú fahaꞌ paŋ yi a yuba teeꞌaꞌ mi ra koy-yaasoꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yakop won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baa yoobbola kom mi ro ra ɓahaa, nda fu mín sëe teeɓ naaꞌ-keeñ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 9 Esawuu tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Alal ma lahaꞌ mi ra doyte soꞌ sëk koy-yaasoꞌ, habe ƴuu ɗoo na.⁠ ⁠» 10 Yakop won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Daa mi ɗaŋ ɗo ri. Tahe yoobbola, hena biti fu habray soꞌ yin keeñu. Teyaꞌi yen, man biti funi Koope daa teeꞌuu nen, ndah fu teeɓpe soꞌ naaꞌ-keeñ. 11 Kon mi ɗaŋ ro biti fu tah yoobbola kéyrëꞌ mí rë rë, ndée Koope yeɗɗay soꞌ, tahte níi mi caakke yin.⁠ ⁠» Yakop cagohte Esawuu níi ɗi míllëꞌtée tah.

12 Hompe níi Esawuu won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee leegi yen ñéerëꞌ, yen saañ.⁠ ⁠» 13 Ndaa Yakop won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ay sayu sah, ndaa ɓahaa, fu yúhté biti tuŋka maanuy. Te mi kúɗté i har, peꞌ a fana ɓeleɓɓi homu ɓëpíɗ⁠ ⁠; yen tíl tílí gaawte waal yínë kut, wa ɓéeɓ ay húl. 14 Kon këllëh sëꞌ ɓahaa⁠ ⁠! Soꞌ mi beh, lah raa funi tuŋka a yuba tíl ndaŋ, níi bín ɗeefraa mi ro Séyíir rë.⁠ ⁠» 15 Esawuu won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Caa mi heliɗ ɗo i ow di ɓëewí sëꞌ book⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yakop tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Miteh ri ɓahaa⁠ ⁠! Na fu sehaa soꞌ keeñi naaꞌte kut doyte soꞌ.⁠ ⁠» 16 Yiin fa Esawuu ɓeyaatte waali Séyíir. 17 Ndaa Yakop ɓeɓ waali Sukot. Lahaꞌ ri ra, ɗi yíppé faami, mbaariɗte yuppi. Mbaarri ƴaa daa tah tígí daa na wonuu Sukot (daa ri⁠ ⁠: mbaarra).

Yíbí faam Yakop Sihem

18 Yakop lahte Sihem di gini Kanaan a sos-faan. Waala kolaꞌ ri Mesopotami ra ɗúmëꞌ daaha. Lahaꞌ ɗi ra, ɗi yíp taanta yi hëbís gina. 19 Ɗi antee lom feey fa yípëꞌ rí taanta yi ra séttí Hamoor na, bee yíp gini Sihem ra. Ɗi lomaꞌ feey fa hanjar tíméer (100)*. 20 Ɗi yíppé ílíƴ hawraa daaha, yeɗte ri tii El Elohee Israyel (daa ri⁠ ⁠: El daa Koope fi Israyel).

34

Dígëemë lah Sihem ra

1 Lahte bis, Dinaa koy ki ɓelaa lahuu Yakop a Leyaa ra kolohte wodohi tuŋki cafaƴƴa gina. 2 Hamoor, Híwë ílíf deyi baa ra, lahte koy ki ƴaali hínú Sihem. Olaꞌ Sihem Dinaa ra, ɗi kúɗté rí faam, fanohte a ri, kompe ri gace. 3 Ndaa ri pokohte Dinaa na níi pokoh, fahaꞌte ri keeñi níi, míllëꞌtée ríi gémlëh. 4 Ɗi payte, won boffi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Paye fu ɗagiɗ soꞌ kúkëyí cafaƴ ki bee ɓeleɓ.⁠ ⁠»

5 Ɗeef Yakop húmú kelohte biti Dinaa koohi komute gace. Ndaa bi húmú koyyi ƴaalli luufa a yuppi, ɗi pagay yin, na seh ayi wa.

6 Hamoor boffi Sihem, fahaꞌ goneel a Yakop, kolohte ɗeefri faam. 7 Ɗúhúu koyyi Yakop luufin ayute ra, wa keluute yee lah ra. Keeññi wa haayte yaa níi haay, wa habuute ri solaꞌ, biti Sihem paŋke yii keeñ mínéh rí tah di Israyel, débë dép rí Dinaa na ra. Yii baa pagaɗ ow neh⁠ ⁠!

8 Ndaa lahaꞌ Hamoor ra, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy soꞌ Sihem fahaꞌ koohon ɓeleɓ, mi ɗaŋ biti koon ɗon on ɗi ri ɓeleɓ. 9 Ñéeríi a fun, yen ham yin yínë⁠ ⁠: ëní koyyi fun tuŋki cafaƴƴon, wa ɓeɓ wa ɓeleɓ⁠ ⁠; fun on koyyi ron tuŋki cafaƴƴi fun ɓal. 10 Ɗon ay mín dék fun na deh, ɗon yíp në faammon, ɗon tíl kotton, ɗon lah na feey.⁠ ⁠» 11 Ɗi fi Sihem acce won boffi cafaƴ ka a koy-baappa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon tahiɗ soꞌ yii nebi baa raa, yii meel ron soꞌ ɓéeɓ may ron rii yeɗ⁠ ⁠; 12 di míntí teem júrë a yii tíkëh në ɓéeɓ. May yeraꞌ yii meelaꞌ ron ɓéeɓ⁠ ⁠; na ron on soꞌ cafaƴ ka ɓeleɓ kut.⁠ ⁠»

13 Koma kom Sihem koy-boffi wa Dinaa gace ra, tahte níi koyyi Yakop nofuute Sihem a Hamoor na lofu wa ra, 14 wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun míníh on koy-boffi fun ɓëyí lecuy⁠ ⁠; tin hena gace gaan fun na. 15 Fun ay ron tahree biti kut, ƴaalla ginon ɓéeɓ lecoh ti fun nen. 16 Tígí daaha, fun ay ron on koyyi fun ɓeleɓ, fun ɓeɓ ƴi ron ɓeleɓ, yen bok yen dék, gina hen yínë. 17 Ndaa ron tahuy lecoh raa, fun ay ɓeɓ koy-boffi fun, fun saañ.⁠ ⁠» 18 Hamoor a Sihem koohi tahute yee wonu wa ra.

19 Fahaꞌa fahaꞌ Sihem cafaƴ ka ra, tahte níi ɗi cagaalaay paŋi yee nahuu ra. Bi húmú lah ri un faam boffi, 20 ɓani boffa ɗeefrute ɓëewë këemë, wonu wa tih⁠ ⁠: 21 «⁠ ⁠Ɓëewí ƴee lahuu nufi wunte yen na. Wa dékún gin yen deh, te wa tíl në kotti wa⁠ ⁠; gina abee hëréet⁠ ⁠! Yen ay mín ɓeɓ koyyi wa ɓeleɓ, wa kooɗ ƴi yen. 22 Wa ay tah dék a yen, gina hen yínë, biti kut ƴaalla gin yen ɓéeɓ tah lecoh ti wa nen. 23 Yen tah woni wa raa, wa ay ac dék yen na deh⁠ ⁠; tígí daaha, yuppi wa a alal mi wa ɓéeɓ ay míllëꞌ hen ƴi yen.⁠ ⁠»

24 Ɓëewë húmú këemë rë ɓéeɓ, tahuu woni Hamoor a koohi Sihem ɗaaha, ƴaalla gina ɓéeɓ yípútée lecoh. 25 Waali éeyë fë, ɗeef misigi leja líssí ham ɓëewë, koy ƴaal ana di koyyi Yakop, Simewoŋ a Léwí koy-yaayyi Dinaa ɓeyute jépíllí wë, haalute gina te ow fookay nufa tíɓú wë rë, hawute ƴaalla ɓéeɓ húl, 26 níi lukaꞌ Hamoor a koohi Sihem. Na ɗúhú wë faam Sihem ra, wa ɓeyaaluute Dinaa, kúrëelúuté rí. 27 Gacaa komu koy-boffi wa ɓeleɓ ra, tahte níi koyyi ƴaalli kayyi Yakop yabute sun fi ɓúudé yë na ɓeyu iña faanni wa, wa haalute gina na saamu⁠ ⁠: 28 wa pëkísúté harra a peꞌ ya, fañnja a mbaamma, kúrúté wë. Wa heluy yin di yii hompe gina a meeyya. 29 Wa haalute faamma gina ɓéeɓ, kúrëelúuté tuŋka a ɓeleɓɓa. Alal ma gina ɓéeɓ, wa kúrúté wë.

30 Tígí daaha, Yakop won Simewoŋ a Léwí tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon komute soꞌ kofeel⁠ ⁠; ɗon tahute níi ɓëy Kanaan a Péríssë dékú gini bee ra ay soo olaꞌ íl ɓos. Wa lúuk sëꞌ rëe te ɓëewí sëꞌ caakuy, wa ay soo ɓaŋ, hap funi ɓëy faam soꞌ ɓéeɓ húl.⁠ ⁠» 31 Simewoŋ a Léwí wonu boffi wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun míníh yeris ow habee koy-yaafi fun ɓeleɓ tílëh.⁠ ⁠»

35

Yíbí faam Yakop di Betel

1 Hompe níi Koo won Yakop tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu saañ Betel fu yíp taanta yu dín fë. Lah yípíɗ sëꞌ ílíƴ hawraa tígë húmú feeñiyaꞌ mi ro ra, na hegoh fu koy-yaafu Esawuu ra.⁠ ⁠» 2 Tígí daaha, Yakop won ɓëy faami a ɓëewí kayya homu yaꞌi ra tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bétí iñi haanaa ya filiɓ fi ron, ɗon ɓukutoh níi ron lan, ɗon lofoh búuɓ, 3 ɗon koloh yen saañ Betel. May naa yípíɗ Koope ílíƴ hawraa⁠ ⁠; Koope fa sëmlëꞌ sëꞌ loocaꞌ mi ra, te níiɗ sëꞌ waali soꞌ ɓéeɓ rë.⁠ ⁠» 4 Wa yerute Yakop iñi haanaa ya lahuu wa ra ɓéeɓ níi lukaꞌ loŋ-loŋŋa húmú nuffi wa ra⁠ ⁠; Yakop hacce wa ɓéeɓ tal kilki gaana hom hëbís Sihem ra.

5 Koluu Yakop a ɓëewí daaha ra, Koope tíitíɗté ɓëewë dékú ginna leɓuu wa ra, tahte níi ow daɓaatay wa. 6 Yakop a ɓëewí ɓéeɓ na suu níi lahute Lúus di Kanaan. Lúus daa Betel fee woteh. 7 Yakop tíkëlsëꞌté i laꞌ daaha, yíppé ílíƴ hawraa, dëekëꞌté rí El Betel (daa ri⁠ ⁠: Koope fi Betel), biti Koope húmú feeñiyaꞌ ri daaha na hegoh ri koy-yaafi ra.

8 Deboraa, ɓelaa koɗ Rebekaa ra húlëꞌ daaha, hacute tal kilki gaana hom hëbís Betel ra. Dalaꞌte bín fë, tal kilki baa wonuu «⁠ ⁠kilki pasooɓ fa⁠ ⁠».

9 Kolaꞌ Yakop Mesopotami acce Betel ra, Koope feeñiyaatte ri daaha, barkelte ri 10 won ɗi tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Fu hínú Yakop ndaa fii dëeklúu ɗaaha.

Dalaꞌte woteh fay hínú Israyel.⁠ ⁠»

Koo yeraꞌ ri tii Israyel ɗaaha, 11 ɓaatte won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Daa mi Koope fa mín ɓéeɓ rë.

May paŋ níi fu keñ, fu lah i sét caak.

Tal gaan a goomal i tal ay coosaanaꞌ ɗoo na.

Talu ay ɗúhíɗ i buur.

12 Gina húmú gap mi Abraham a Isaak ra,

mi onte ro ri woteh,

te filoon fu, may rii one ɓëy talu.⁠ ⁠»

13 Koope antee koloh Yakop na daaha, tígë wonaꞌ ri ɗii na ra, nimilte sun. 14 Yakop yíppé laꞌ tígí daaha, túmpé në dúuléen a béeñ, na seeƴoh ri ra. 15 Ɗi antee yeɗ tígë wonaꞌ Koope ɗii na ra tii Betel (daa ri⁠ ⁠: Faam Koo).

Límí Beŋsame a húlí Rasel

16 Yakop a ɓëy faami koluute Betel na suu. Tílúu wë níi wa leɓuute Efarataa ra, Rasel lahte koy. Na ɓësíl rí rë, lowa kofeelte níi kofeel. 17 Bi kofeel ɓëslë níi, ɓelaa na múcël rë won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Híinndée déꞌ⁠ ⁠! Híinndée noo koy-yaay, koy ƴaal daa ayil⁠ ⁠!⁠ ⁠» 18 Ndaa bi hom Rasel kotti kúl kë, na lús rí rë, ɗi yeɗte koy ka tii Ben-Oni (daa ri⁠ ⁠: koy ki coono fi soꞌ)⁠ ⁠; ndaa boffa yeɗ ri tii Beŋsame (daa ri⁠ ⁠: koy ki yaꞌi ñamaa fa). 19 Húlëꞌ Rasel ra, ɗi hacuu ɓúk waali Efarataa daaha, na wonuu Betleꞌem woteh ra. 20 Yakop yíppé laꞌ tíinndëe sun fi luuyi Rasel⁠ ⁠; níi a woteh, tíinndëe wonuu laꞌi luuyi Rasel. 21 Yakop saañce yíppé taanta yi énfí Migdal-Eder.

22 Homaꞌ Yakop deyi baaha ra, Ruben payte fanohte a Bilhaa, ow di ɓeleɓɓi boffi. Wona lahte boffa na.

Koyyi ƴaalla lahaꞌ Yakop ra

Yakop húmú lahaꞌ koy ƴaal sabboo a koy ƴaal ana. 23 Koyyi Leyaa daa wa ƴeh⁠ ⁠: Ruben saawa, Simewoŋ, Léwí, Yudaa, Isakaar a Sabuloŋ. 24 Ƴee daa koyyi Rasel⁠ ⁠: Suseef a Beŋsame. 25 Ƴee daa koyyi Bilhaa súrgíi Rasel⁠ ⁠: Dan a Neftali. 26 Ƴee daa koyyi Silpaa súrgíi Leyaa⁠ ⁠: Gaat a Aseer. Ƴaa daa koyyi ƴaalla lahaꞌ Yakop Mesopotami ra.

Húlí Isaak

27 Yakop nimilte Isaak boffi na di Mamre, hëbís Kiriyat-Arba fa na wonuu Heboron woteh ra. Abraham dékíɗté në na ac Isaak daaha ra. 28 Isaak lahaꞌ kíil tíméer a kíil sabay peeye (180) 29 na húl rí rë. Ɗi ɓahate níi paangaawte na ɗeefiɗ ri caacci ɓúudé rë⁠ ⁠; koyyi, Esawuu a Yakop hacute ri.

Naaɓii faam Esawuu

36

Ɓeleɓɓi Esawuu a koyyi ƴaal

1 Ƴee daa tii yi ɓëy faam Esawuu fa na wonuu Edom ra. 2 Esawuu kooɗ ɓeleɓ éeyë yí dékú Kanaan⁠ ⁠: Aada fi Elon Heda⁠ ⁠; Oholibama koy Ana fi Sibewoŋ Híwë⁠ ⁠; 3 a Basmat koy-yaafi Nebayot fi Ismayel. 4 Esawuu a Aada lahute Elifas⁠ ⁠; ɓani Basmat lahute Rewel⁠ ⁠; 5 ɓani Oholibama lahute Yéwús, Yelam a Korah. Koyyi ƴaalla lahaꞌ Esawuu Kanaan ra, daa wa ƴah.

6 Esawuu kolaꞌ dah, ɓeɓpe ɓeleɓɓi, koyyi ƴaal a koyyi ɓeleɓ a ɓëewë homu yaꞌi ra ɓéeɓ, ɗi kúrëelëhté yuppa a alal ma lahaꞌ ri Kanaan ra ɓéeɓ, saañce gin kay, wulohte Yakop koy-yaafi. 7 Bi caaku wa alal níi caak, wa mínlíh dék ílíƴ yínë, gaani yuppi wa tahte deya homu wa ra doyeh wa. 8 Ɗaaha, Esawuu fa na wonuu Edom ra saañce yíppé faami daŋi Séyíir.

Ɓëy tali Esawuu di Séyíir

9 Ƴee daa tii yi ɓëy faam Esawuu, ciffi ɓëy Edomma húmú dékú daŋi Séyíir rë. 10 Tii yi koyyi ƴaalla daa wa ƴeh⁠ ⁠: Elifas, koy Aada ɓeleɓ Esawuu, a Rewel koy Basmat ɓeleɓ Esawuu. 11 Ƴee daa koyyi ƴaalli Elifas⁠ ⁠: Teman, Omar, Sefo, Gaatam, Kenaas. 12 Elifas a Timna ɓelii ƴutuudi lahute Amalek. Séttí Aada ɓeleɓ Esawuu, daa wa ƴah. 13 Ƴee daa koyyi ƴaalli Rewel⁠ ⁠: Nahat, Serah, Sammah a Misa. Séttí Basmat ɓeleɓ Esawuu, daa wa ƴah. 14 Ƴee daa koyyi ƴaalli Esawuu a Oholibama koy Ana fi Sibewoŋ⁠ ⁠: Yéwús, Yelam a Korah.

Coosaani ɓëy Edom

15 Ƴee daa kélfë yí talla faam Esawuu⁠ ⁠: koyyi ƴaalli Elifas, saawi Esawuu⁠ ⁠: Teman, Omar, Sefo, Kenaas, 16 Korah, Gaatam a Amalek. Koyyi Elifas fi Aada, ƴee henu kélfë tal Edom ra, daa wa ƴah. 17 Koyyi ƴaalli Rewel fi Esawuu⁠ ⁠: Nahat, Serah, Sammah a Misa. Koyyi Rewel fi Basmat, ƴee henu kélfë tal Edom ra, daa wa ƴah. 18 Ƴee daa koyyi ƴaalli Esawuu a Oholibama fi Ana⁠ ⁠: Yéwús, Yelam a Korah. Koyyi Oholibama, ƴee henu kélfë tal ra, daa wa ƴah. 19 Ƴaa daa koyyi ƴaalli Esawuu, ƴee henu kélfë tal Edom ra.

Ɓëy tali Séyíir

20 Ƴee daa ɓëewí ƴaalla tali Séyíir Hora, ƴee ɗéɓúu dék Edom ra⁠ ⁠: Lotan, Sobal, Sibewoŋ, Ana, 21 Dison, Etseer a Disan. Koyyi Séyíir Hora, ƴee henu kélfë tal Edom ra, daa wa ƴah. 22 Koyyi ƴaalli Lotan daa Hori a Hemam. Koy-yaafi Lotan ɓeleɓ hínú Timna. 23 Ƴee daa koyyi ƴaalli Sobal⁠ ⁠: Alwan, Manahat, Ebal, Sefo a Onam. 24 Ƴee daa koyyi ƴaalli Sibewoŋ⁠ ⁠: Ayaa a Ana fa húmú ot cul muluɓ núgúyíɗ luufin na níiɗ rí mbaammi Sibewoŋ boffi ra. 25 Ƴee daa koyyi Ana⁠ ⁠: koohi ƴaal hínú Dison, koohi ɓeleɓ hínú Oholibama. 26 Ƴee daa koyyi ƴaalli Dison⁠ ⁠: Hemdan, Esban, Yitaran a Keran. 27 Ƴee daa koyyi ƴaalli Etseer⁠ ⁠: Bilhan, Saawan a Akan. 28 Ƴee daa koyyi ƴaalli Disan⁠ ⁠: Úus a Aran. 29 Ƴee daa kélfë yí talli Horra⁠ ⁠: Lotan, Sobal, Sibewoŋ, Ana, 30 Dison, Etseer a Disan. Ƴaa daa kélfë yí talli Horra di Séyíir.

Buurri Edom

31 Buurra ílífú gini Edom balaa ɓëy Israyel lah buur ra, daa wa ƴeh⁠ ⁠: 32 Belaa koy Bewoor héníɗté buuri Edom. Ɗi húmú dék Dinabaa. 33 Húlëꞌ rí rë, Yobap koy Serah fi ɓëy Botsiraa daa took nguur ka. 34 Húlëꞌ Yobap ra, Husam fi ɓëy Teman daa took nguur ka. 35 Húlëꞌ Husam ra, Hadat koy Bedat daa took nguur ka. Ɗi húmú dék Awit. Daa ri ɓaŋ haaꞌi ɓani ɓëy Majaan di deyi Mohap. 36 Húlëꞌ Hadat ra, Samla fi ɓëy Marsekaa daa took nguur ka. 37 Húlëꞌ Samla ra, Sawul fi ɓëy Rehobot fa hom ɓúk laaha ra daa took nguur ka. 38 Húlëꞌ Sawul ra, Baal-Hanan koy Akboor daa took nguur ka. 39 Húlëꞌ Baal-Hanan koy Akboor ra, Hadar daa took nguur ka. Ɗi húmú dék Pawuu. Metabeel daa ɓeleɓi. Materet daa yaafi Metabeel, Mesahap daa yaafi Materet.

Kélfë yí talla Edom

40-43 Ƴee daa kélfë yí talla coosaanuu Esawuu na ra⁠ ⁠: Timna, Alwaa, Yetet, Oholibama, Elaa, Pinon, Kenaas, Teman, Mipsaar, Makdiyel, Iram. Ƴaa daa kélfë yí talla Edom. Ow fi ow waa na ɓéeɓ daa lahaꞌ deya dék ɗí rë. Ɓëy Edom coosaanuu Esawuu na.

37

1 Ɗi fi Yakop dékké Kanaan, tígë húmú boffi henaꞌ ri doha-ndéem gini baa ra.

Heeƴƴi Suseef

2 Bee daa naaɓii faam Yakop. Suseef koraꞌ leelii koy-baappi, koyyi Bilhaa a Silpaa ɓeleɓɓi boffi níi bee lahaꞌ ri kíil sabboo a kíil paana ra, wa na ñéerúu níiɗ peꞌ a har. Lahte bis, ɗi ɓílíɗté boffi iñi ɓossa na wonu sun fi wa ra. 3 Yakop húmú lukki fahaꞌ Suseef di koyyi, biti ɗi lah ri ɓaha ki. Ɗi húmú saamiɗte ri búuɓ lémí*. 4 Koy-baappi oluu wa biti boffi wa lukki fahaꞌ ri filiɓ fi wa ɓéeɓ rë, ngaarute ri níi hanndal ki wa neɓlay†.

5 Bisa ín, Suseef heeƴce, ɓílíɗté koy-baappi, wa ɓaatuute rii ngaaɗ. 6 Na ɓílíɗ ɗí rë, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi, mi ɓílíɗ ɗon heeji soꞌ. 7 Ëlsíi⁠ ⁠: yen húmú meey, yen na poku jaak. Jaagi soꞌ yíppée koloh caŋke, ƴi ron ayute ƴekute fíyí.⁠ ⁠»

8 Koy-baappi wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu buur aa fu dak⁠ ⁠? Daa fu wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa ɓaatuute rii ngaaɗ di heeji a wonaɗɗi.

9 Ɗi heeƴilte, ɓílíɗté rí koy-baappi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi heeƴilte, mi otte naꞌa, céyín fë, a hul sabboo a hul yínë ƴekute fíi sëꞌ.⁠ ⁠»

10 Ɗi ɓílíɗ heeja boffi a koy-baappi⁠ ⁠; ndaa boffa na won afa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Heejee ke ro baa mën ɗí heeƴ⁠ ⁠? Fu homay woni biti funi yaafu a koy-baappu ay ƴek fíyú níi fun sígímíɗ ɗë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠»

11 Koy-baappi eeñnjuute ri, ndaa boffa helte nuf heeja.

Yaayi Suseef

12 Lahte bis, ɗeef koy-baappi Suseef suute níidí yubi boffi wa luufi Sihem. 13-14 Yakop won Suseef tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-baappu íníh níirëeyín Sihem woo⁠ ⁠? Aye mi wol ro waa na⁠ ⁠: paye fu kénsëh níi fu yúh ɗee homuu wa a yuba ra, fu nimil raa, fu teeɓ soꞌ.⁠ ⁠» Suseef tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kotta ƴeh.⁠ ⁠»

Yakop wolaꞌte ri ɗeh húur mí gini Heboron daaha, Suseef yulaꞌte ri nuŋi Sihem.

15 Lahaꞌ ri ra, ow ɗeeffe ri na yídëelëh luufa, meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu saam yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 16 Ɗi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi saam koy-baappi soꞌ. Fii soo teeɓ tígë në níirúu wë dee ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠»

17 Ɓëeꞌ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa koluute deh, te mi kelohte wa na ɓeytuu waal Dotan.⁠ ⁠»

Suseef téebíɗté wë níi ɗeeffe wa Dotan. 18 Ɗi teem hanndal, koy-baappa séenúté rí, wa na peenu bëemí. 19 Wa na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlí⁠ ⁠! Heeƴohi gaana ee ac ɗa. 20 Ëyí kan⁠ ⁠! Yen yíp ríi hap húl, yen bet ɗi filiɓ yéem‡⁠ ⁠; lah raa, yen ɓíllún biti gúmú§ daa ñam ri, níi yen yúh tígë teem heeƴƴi ra.⁠ ⁠»

21 Ndaa kelaꞌ Ruben yii bah, na sëmlëꞌ rí nuf won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen ɓanuy rii hap. 22 Ñif ɓanay keen⁠ ⁠! Bétí rí filiɓ fi yéemë luufi beh, te yaꞌ ɓanay tíkëh faana.⁠ ⁠» Ƴaaha ɓéeɓ Ruben ɓonaꞌ sëmlëꞌí koon, nimiliɗ ɗi boffi na.

23 Lahaꞌ Suseef koy-baappi na ra, wa yípútée nís búubí lémëe ɓekoh ri ra, 24 wa habute ri, betute ri tal yéemë⁠ ⁠; ɗeef yéemë síiñcé, lahay muluɓ. 25 Filoon fi baaha, wa anutee took, na ñamu.

Ɓéyrúu wë affi wa ra, wa séenúté ɗuuli Ismayella ɗúhúu Galaat ɗa na ayu a i géléemmí séfú i yin heeñlaa a paƴaa, na suu yaayi wa Ésíp. 26 Yudaa won koy-baappi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hawi ñéedí yen a ɗabi húlí ay yen ɓaate yih⁠ ⁠? 27 Ëyí yen yaay ri yiikoh yi Ismayella, te yaꞌ yi yen ɓanay tíkëh faana, ɗi ñéedí yen te ñif ma faani daa na tíl faanni yen.⁠ ⁠» Koy-baappi ñéerúuté a ri yii baaha.

28 Lahuu Ismayella waa na ra, wa nísúté Suseef yéemë, yaayute wa ri a sekel sabay ana (20)*⁠ ⁠; ɓëewí ƴaa kúrëelúuté rí Ésíp.

29 Nimilaꞌ Ruben yéemë rë, ɗi otte biti Suseef ínlíh në. Ɗi ɗaɗte búubí†, 30 wëegíssé ñéyíɗɗí në won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kúkëyë ínlíh në⁠ ⁠! May teye di kan⁠ ⁠?⁠ ⁠»

31 Tígí daaha, wa oolute sékét, ɓeyute búubí Suseef, ooƴute ñif ma. 32 Wa kéyrúuté boffi wa búubí lémëe, ñéerëꞌté a unni ƴeh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ole yee píyú fun ra⁠ ⁠; kénsée nda fay yúhsëꞌ búubí koohu raa.⁠ ⁠»

33 Yakop yúhsëꞌté rí, foŋke won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Búubí koy soꞌ⁠ ⁠! Gúmú ñampe ri⁠ ⁠; Suseef palsuu palsoo.⁠ ⁠»

34 Yakop ɗaɗte búubí, haamohte saaku‡, jëtɗëhté koohi yii maañce. 35 Koyyi, ƴaalla a ɓeleɓɓa ɓéeɓ, caguute, na mësɗú rí⁠ ⁠; ndaa ri kaaꞌaꞌte keloh, na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëe-ëeꞌ, may jëtɗée koy soꞌ níi mi ɗeefiɗ ɗi ɓúudé.⁠ ⁠» Te ri looyte Suseef looyi misikke.

36 Lahuu Ismayella Ésíp rë, wa ɓeyute Suseef, yaayute ri Potifaar, dak di dakki gaanni buuri Ésíp, bee kúɗ wohoh ya ra.

38

Yudaa a Tamaar

1 Jamanii baaha, Yudaa kolohte ɓëy faam wa na, saañce faam Hira fi ɓëy Adulam. 2 Daaha, Yudaa yúhëntëꞌté a kúkëy cafaƴ, ɓeɓpe ri ɓeleɓ, wa ñéerúuté. Boffi ɓelaa hínú Suwaa, ɗi ɓëy Kanaan. 3 Ɓelaa pokke loo, lahte koy ƴaal, Yudaa yeɗte ri tii Er. 4 Ɗi pokaatte loo, lahte koy ƴaal kay, ɗi yeɗte ri tii Onaan. 5 Ɓelaa lahilte koy ƴaal kay, yeɗte ri tii Selaa⁠ ⁠; límí koy ki baa ɗeef Yudaa húmú Kesip.

6 Yudaa saamiɗte Er ɓeleɓ⁠ ⁠; ɓelaa hínú Tamaar. 7 Bi pagaɗɗi Er neɓaay Koo-Yahwee, Yahwee happe ri húl. 8 Yudaa won Onaan tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu yúh yee waɗ ro di húlídë ɓahuu na ra maan⁠ ⁠? Ɓeye ɓelaa, fu saamiɗ koy-yaafu tal.⁠ ⁠» 9 Ndaa, bi yúh Onaan biti koy ka nay límú rë ii hen bii, ñéerëe rí a ɓelaa ɓéeɓ, ɗi hom keenaꞌ feey, kaaꞌ saamɗi koy-yaafi tal. 10 Pagadee ke ri baa neɓaay Yahwee, Yahwee happe ri húl ɓal. 11 Tígí daaha, Yudaa won Tamaar tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Paye fu jëtɗée faam boffu níi bín mitaa koy soꞌ Selaa ƴaal ra.⁠ ⁠» Ɗi won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee waray húl ti koy-yaayyi nen.⁠ ⁠» Tamaar yeeltee nimil faam boffi, hompe na.

12 Tíkëhté yii maañce, koy Suwaa ɓeleɓ Yudaa húlté. Ɗúmëꞌ luuya ra, Yudaa saañce Timna yérí ɓëewë na ëylú fënúffí harri ra, ñéerëꞌté a Hira, koojee ke ri dék Adulam ra.

13 Kelaꞌ Tamaar biti pacooli ín saañ Timna kénsëhí ɓëewë na ëylú fënúffí harri ra, 14 ɗi yíppée nís búuɓɓí jëtíɗɗí, ɓeɓpe músëer jímbëerëhté, kaaꞌ biti yúhsúu, payte tookke haalaani Enayim, di waali Timna. Ɗeef nuf Tamaar payte biti Selaa mitte ƴaal te ri onuy ri ɓeleɓ.

15 Olaꞌ Yudaa ɓelaa jímbëerëhté, ɗi habaꞌ ri ɓeleɓ tílëh. 16 Bi yúhsëey rí ɓeleɓ koohi, ɗi ɗalte ɗii na ɓúk waala, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye fu fanoh a soꞌ hém neɓaꞌ ro.⁠ ⁠» Ndaa ɓelaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fay soo yere yih, biti fu fanoh a soꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 17 Yudaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May ɓeɓ sékét teem-teem yubi soꞌ, mi kéyrëꞌ rë rí.⁠ ⁠» Ɓelaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi tahte, ndaa fay soo yeɗ yii haba mi níi balaa baaha.⁠ ⁠» 18 Yudaa meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May roo yere yih, fu ham ɗoo na⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɓelaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yeɗ soꞌ búurë lúumú*, a duuda yaꞌu.⁠ ⁠» Ɗi yeɗte wa ɓelaa, fanohte a ri, ɓelaa ɓeyaꞌte na loo. 19 Tamaar kolohte nimilte faam, níssé músëerë jímbëerëꞌ rí rë, ɓekaatte búuɓɓí jëtíɗɗí.

20 Yudaa nahte koojee ke ri dék Adulam ra komi ɓelaa sékédë, wonte ri biti lah raa ɗi kalaaloh iña húmú yeɗ ɗi ɓelaa ra⁠ ⁠; ndaa kooja olay ɓelaa. 21 Ɗi meelte ɓëewí ƴaalla dékú daaha ra, nda wa oluy ɓelaa na húmú cagaaloh ɓúk waali Enayim ra. Wa wonute ri biti lëhírëy ɓelii na cagaaloh tígí daaha. 22 Kooja nimilte Yudaa na, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi olay ri, te ɓëewë dékú në rë sah wonu ti lëhírëy ɓelii na cagaaloh tígí daaha.⁠ ⁠» 23 Yudaa won ɗi daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi haba iña yeɗ mi ri ra ɗii na, toñeh yen yaproh affi yen. Di mín rí man ɓéeɓ, mi kéyrëꞌté ɓelaa sékédë, te payaꞌ fu ra, fu olay ri.⁠ ⁠»

24 Tíkëh yii waɗtee mit céyín éeyë, ow acce won Yudaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tamaar ɓeleɓ koohu paam tílë níi loo ɗeeffe ri na.⁠ ⁠» Tígí daaha, Yudaa nahaꞌte hawi, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ɗúhrún gina, tamu yéelíɗ.⁠ ⁠» 25 Ndaa na ɗúhrú ɓelaa ra, ɗi wolaꞌte pacooli na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ lahaꞌ iñƴee ra daa on soꞌ loo. Olsee noo, nda fay yúh ɓëeꞌ lahaꞌ búurë a duudi bee ra.⁠ ⁠» 26 Yudaa yúhsëꞌté wë, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi luk soo júɓ⁠ ⁠; biti mi onay ri koy soꞌ Selaa ɓeɓ ri ɓeleɓ, daa komaꞌ yee paŋ ri bee ra.⁠ ⁠» Kolaꞌte baaha, Yudaa fanlaay a ɓelaa.

27 Tílëꞌ níi lowa lahte ra, ɓelaa kúɗ síis. 28 Na ɓësíl rí rë, lahte bi ɗúhíɗté yaꞌi⁠ ⁠; ɓelaa na múcël rë hampe yaꞌa pokke na lékít luum won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee daa ɗéɓpí ac.⁠ ⁠» 29 Ndaa ɗi hëelíɗté yaꞌi níi koy-yaafa daa ɗéɓpí límú. Ɓelaa na múcël rë yíppée won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Waala ɗaɗ fu ra mën ɗí waal⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yudaa yeɗte ri tii Peres (daa ri⁠ ⁠: ɗaɗte waal). 30 Koy-yaafa poku lékkí luuma yaꞌ ra antee límú. Yudaa yeɗte ri tii Serah (daa ri⁠ ⁠: púlí naꞌ).

39

Pesi Suseef Ésíp

1 Kúrúu Suseef níi lahte Ésíp rë, Potifaar, ow di ɓëy Ésíp, non dakki gaanni buur, bee kúɗ wohoh ya ra lompe ri Ismayella na. 2 Bi ñéerëꞌ Koo-Yahwee a Suseef, yii paŋ ri ɓéeɓ ñee waal, ɗi yeeltee dék faam Potifaar yíkíi. 3 Olaꞌ Potifaar biti yii cëgíɗ Suseef ɓéeɓ Yahwee ñéerëꞌ në, keeña sosse ɗii na, 4 ɗi ɓéyíɗté rí, léɓíɗté rí hëbísí, yeɗte ri una faam fa. 5 Kolaꞌ baaha, kúrí Suseef faam fa tahte níi Yahwee barkelte faam Potifaar⁠ ⁠; iña faam fa a ƴee meeyya ɓéeɓ Yahwee barkelte wa. 6 Potifaar tíkké iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ yaꞌ Suseef. Ɗi yeel lahlay pagaɗ, henay yii leŋ ñami.

Suseef a ɓeleɓ Potifaar

Suseef húmú mitte ow te ri neɓpe yeel. 7 Lahte bis, ɓeleɓ Potifaar yíppé íl sun fi Suseef, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye fu fanoh a soꞌ.⁠ ⁠» 8 Ndaa Suseef kaaꞌaꞌte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkíi sëꞌ tíkké iña faam fa ɓéeɓ yaꞌ soꞌ, te ri na meellileh soꞌ yin. 9 Ow* lukleh soꞌ un faam fi beh, te ƴaalu kaddaay soꞌ yin henay ɗo fi ɓeleɓi. May rii pagee yii ɓosi baa ɗí níi mi bakaare fíi Koope⁠ ⁠?⁠ ⁠» 10 Yíilëe Koo faraah, ɓelaa wëegís wona, ndaa Suseef kaaꞌaꞌte fanoh a ri ɓiiƴ te na leɓeeh ri.

11 Bisa ín, ɗeef súrgë yínë sah húmúy filiɓ faam fa, Suseef haalte na légéy ti merees nen. 12 Ɓelaa ɗeef ri daaha, habaꞌte ri búubí, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye fu fanoh a soꞌ.⁠ ⁠» Ndaa Suseef búutté saañce ëssín, hellaꞌte ri búubë. 13 Olaꞌ ɓelaa biti Suseef hegohte helte búubí yaꞌ yi ra, 14 ɗi foŋke, dëekké súrgë yë won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlsíi bee kan⁠ ⁠! Ndeke yen komu Ébrëyí† ac hégílëꞌí yen. Ɗi yuloh soo na, na maanndaꞌ débí sëꞌ, mi antee liik. 15 Kelaꞌ ri foŋi soꞌ sun maa dëekëꞌ hílíp, ɗi helte búubí hëbís sëꞌ, hegohte ɗúhté ëssín.⁠ ⁠» 16 Ɓelaa antee yef búubí Suseef hëbísí níi bee nimilaꞌ ƴaali faam fa ra. 17 Ɗi wëegíssé unna, na ɓílíɗ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ñaami Ébrëe kom fu fun ra yuloh hégílëꞌí sëꞌ koon, 18 ndaa fogaꞌ mi sun maa dëekëꞌ hílíp, ɗi helte búubí hëbís sëꞌ, hegohte ɗúhté ëssín.⁠ ⁠» 19 Kelaꞌ yíkíi Suseef unnee ɓílíɗ ɗí ɓeleɓi ra‡, ɗi neeɓpe níi tallaꞌ las. 20 Ɗi habrohte Suseef, ɓekrohte ri kasaa na téƴɗëꞌ buur ɓëewí rë. Suseef yeelti míllëꞌ kasu.

Pesi Suseef kasaa

21 Ndaa Koo-Yahwee yeɗɗay Suseef te teeɓpe ri naaꞌ-keeñ, tahte níi keeñ daga kúɗ kasaa ra sosse ɗii na. 22 Ɗi ɓéyíɗté Suseef, tíkké ɓëewë filiɓ kasaa ɓéeɓ yaꞌi⁠ ⁠; yii nay pagu ɓéeɓ, Suseef daa na lec. 23 Daga kúɗ kasaa ra na yeelti paglileh yin di légéyë tík ɗí yaꞌ Suseef ra, ndah biti Yahwee ñéerëꞌté a ri, te yii cëgíɗ rí ɓéeɓ ñeyaꞌ waal§.

40

Heeƴƴi dakki ana ya

1 Hompe níi dak ana di dakki buur, bee kúɗ hanna a bee kúɗ paŋa ra tooñute buur 2 níi ɗi neeɓaꞌte wa, 3 antee wa ɓekroh kasaa téƴúu Suseef ra. 4 Daga kúɗ wohoh ya ra tíkké wë yaꞌ Suseef, ɗi na tooppitoh wa.

Wa homute kasaa níi 5 elga ín, daga kúɗ hanna a bee kúɗ paŋa ra heeƴute. Heeƴƴa, bina-bina ɓéeɓ a yee won ɗi ra. 6 Yíilëꞌ Koo níi Suseef ɗeefiɗte wa ra, ɗi otte biti keeññi wa man neɓay nen, 7 ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon lahuu yi ɓal⁠ ⁠? Ɗon sídúu yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 8 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun heeƴu heeƴo, fun anutee lahuy ɓëyí nay fun teeɓe yee won heeƴƴa ra.⁠ ⁠» Suseef won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo mín teeɓaꞌ yii won heeƴ ɓéeɓ. Ɓíllí sëꞌ wë noo mi keloh.⁠ ⁠»

9-10 Tígí daaha, daga kúɗ hanni buur ra ɓílíɗté rí heeji won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi ot tal béeñí lahaꞌ yaꞌ éeyë filiɓ heeji soꞌ. Ɗi jibisse, capusse, goññi reseñña yíppée non. 11 Mi hampe gulii* buur yaꞌ soꞌ, mi heɓpe reseñña, mi pooƴce wa filiɓ gulaa, mantee ri yeɗ yíkíi sëꞌ.⁠ ⁠» 12 Suseef won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Heeja fahaꞌ woni yii beh⁠ ⁠: yaꞌ yi éeyë yí béeñë daa waal éeyë. 13 Waal éeyë fíi, buur ay ɓéyíɗ afu, wëegísíɗ ɗë légéyú. Fay rii ɓek gulii yaꞌi ti merees nen. 14 Fu wëegís faam buur níi fu took raa, lah hele nuf soo na biti neɓaꞌ ro, fu pagiɗ soꞌ yii wuni beh⁠ ⁠: lah gonle a buur yii leŋke soo na níi mi ɗúh kasii beh. 15 Ndée, mi këllúu gin fun a doole, mi kúrúté deh. Te dee ɓal, mi pagay yii cal kasu.⁠ ⁠»

16 Olaꞌ daga kúɗ paŋa ra biti Suseef won yii neɓpe keloh heeja ra, ɗi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ ɓal mi heeƴce, mi enohte waꞌ kuun éeyë. 17 Waꞌa paaꞌ sun ra túm kuunna fahaꞌ buur ra kep. Ƴakka ayute na ƴoku filiɓ waꞌa.⁠ ⁠» 18 Suseef tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Heeja won yii beh⁠ ⁠: waꞌ yi éeyë yë daa waal éeyë. 19 Waal éeyë fíi, buur ay ɓéyíɗ afu níi sun, keɗ ro sun kilik, te suulla ay ac ñam ro.⁠ ⁠»

20 Waali éeyë fë, teeꞌaꞌ wëegísí bisa took buur nguur ka ra†, buur cëgíɗté gimaak, dëekké dakki ɓéeɓ. Ɗi ɗúhíɗté daga kúɗ hanna a bee kúɗ paŋa ra kasaa, cëgíɗté wë‡ leelii ɓëewë. 21 Ɗi wëegísíɗté bee kúɗ hanna ra légéyí, daga ɓekaatte ri gulaa yaꞌ ti merees nen. 22 Ndaa daga kúɗ paŋa ra hawute, kerute sun kilik. Iña heeƴƴa ɓéeɓ hente ti ɗee wonaꞌ wa Suseef ra nen. 23 Ndaa nuf daga kúɗ hanna ra paylay Suseef na, ɗi halte ri.

41

Heeƴƴi buuri Ésíp

1 Tíkëh kíil ana, buur heeƴce. Filiɓ heeja, ɗi caŋ ɓúk laahi Níl, 2 ɗi otte fana paana yi wunute te líifúté ɗúhúté laaha, na njemetu jeñ fa. 3 Filoon fi wa, ŋak fana paana kay ƴi ɓosute níi ɓos ɗúhúté laaha, ɗeefrute ƴee ɗéɓ ɗë ɓúk laaha. 4 Tígí daaha, ŋakki fañnja ɓosute níi rë yípútée ñam fañnji paana yi wunnee ɗéɓ ɗë ɓéeɓ. Buur yúunëhté. 5 Ɗi neeꞌaatte, heeƴilte⁠ ⁠: ɗi otte yaaŋnga paana yi líifúté te wunute ɗúhúté baaŋa yínë. 6 Yaaŋnga paana kay ƴi sayŋaanute, mbëeyë më tampe wa ɗúhúté filoon fi ƴee ɗéɓ ɗë. 7 Yaaŋnga ya sayŋaan ra yípútée hon paana yi wunnee ɗéɓ ɗë doɗok. Tígí daaha buur yúunëhté antee yúh biti heeƴ heeƴo.

8 Yíilëꞌ Koo ra, af buur kúnëhté, ɗi dëekrëhté ɗíkísëh yë a ɓëewë lahu un Ésíp rë ɓéeɓ, ɓílíɗté wë heeƴƴi. Ndaa ow ëe ow waa na mínéh ríi teeɓ yee won heeƴƴa ra. 9 Tígí daaha, daga kúɗ hanna ra tahte won buur tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Woteh, mi nérsëhté tooñee ke soꞌ merees. 10 Fu húmú neeɓaꞌte funi daga kúɗ paŋa ra níi fu ɓekrohte fun kasii daga kúɗ wohoh ya ra. 11 Elga ín, fun heeƴute⁠ ⁠; heeƴƴa, bina-bina ɓéeɓ a yee won ɗi ra. 12 Filiɓ kasaa bín fë, ɗeef lahte fiil Ébrë húmú fun na. Ɗi ñaami daga kúɗ wohoh ya ra. Ɓíllúu fun ɗi heeƴƴa ra, ɗi teeɓaꞌte bina-bina ɓéeɓ yee won ɗi ra. 13 Te iña ɓéeɓ hente ti ɗee wonaꞌ ri fun wa ra nen. Mi wëegísírúté légéyí sëꞌ, ɓëyí yínëe hawute, kerute.⁠ ⁠»

Yee won heeƴƴi buur ra

14 Buur nahaꞌte kalii Suseef, ɗi yíppée ɗúhrú kasaa, nenute, lofute búuɓ, acce caŋke fíi buur. 15 Buur won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi heeƴ heeƴo, te lahay ɓëyí mín sëe teeɓ yee won heeƴƴa ra. Te mi kelohte biti heeji ɓíllú fú ɓéeɓ, fu mín teeɓaꞌ yee won ɗi ra.⁠ ⁠» 16 Suseef tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ neh⁠ ⁠! Koope daa mín rëe teeɓ kéy fú.⁠ ⁠»

17 Buur tahte won Suseef tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Filiɓ heeji soꞌ mi húmú caŋ ɓúk laahi Níl. 18 Mi otte fana paana yi wunute te líifúté ɗúhúté laaha, na njemetu filiɓ jeñ fa. 19 Filoon fi wa ŋak fana paana kay ƴi súhúté níi súh, súfúñúté níi, ɗúhúté laaha. Wa ɓosu ɓoso níi mí ëllëy mani wa filiɓ Ésíp ɓéeɓ. 20 Ŋakki fañnji ɓossa yípútée ñam fañnji paana yi wunnee ɗéɓ ɗë. 21 Fañnji ɓossa honute wunna doɗok, ndaa ow mínéh yúh biti wa haalute loo yi wa, ndah biti wa lísúu ɓos ti merees nen. Tígí daaha, mi yúunëhté. 22 Mi heeƴilte, mi otte yaaŋnga paana yi líifúté te wunute ɗúhúté baaŋa yínë. 23 Yaaŋnga paana kay ƴi sayŋaanute, mbëeyë më tampe wa ɗúhúté filoon fi wa. 24 Yaaŋnga ya sayŋaan ra yípútée hon paana yi wunna. Ƴaa ɓéeɓ, mi ɓílíɗté wë ɗíkísëh yë, ndaa ow ëe ow mínéh sëe teeɓ yee won wa ra.⁠ ⁠»

25 Suseef won buur tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Heeƴƴi ana ya won yaa yínë. Koo teeɓ ɗo yee nay rii page ra. 26 Fañnji wunni paana ya daa kíil paana, a yaaŋnga yi wunni paana ya, kíil paana ɓal⁠ ⁠; kon heeja yínë. 27 Ŋakki fañnji paana yi kayya ɓosute níi ɓos ra, a yaaŋnga yi paana ya sayŋaan níi mbëeyë më tampe wa ra, kíil paana ɓal, ndaa i kíil yaaɓ. 28 Buur⁠ ⁠! Daa ri yee na wonaꞌ mi ro koon bitih, Koope hom teeɓu yee nay rii page ra. 29 Kíillí paana yee fíi ƴee ac kíillí laaɓpe níi laaɓ filiɓ Ésíp. 30 Kíil paana yi ac yaabi misikke nay naa tíkée, tah níi ɓëewë hal kíillí laaɓɓa gét ɗë. Yaaba ay múkíl gina. 31 Yaaba ay misik níi tígí teem misik, te ɓëewë ii yúhíl biti sah laaɓ lëhíɗté. 32 Fu ot heeja ayaꞌ waal ana, yúhé biti Koope caŋke paŋi, te ii maañ fíi.

33 «⁠ ⁠Buur, kon fu tallaꞌ biti fu yíppí saam ɓëyí ñaañce te ɓonte, fu tík gina yaꞌi. 34 Lah fale ɓal filiɓ gina ɓëewí nay yeeke túm. Misahi caŋ filiɓ Ésíp ɓéeɓ, hena ŋaal iip raa, yínëe nísú, hen túmë níi bín ɗúmëe kíillí laaɓɓi paana ya ra. 35 Kíillí laaɓɓa na ac ƴee ra, ɓëewí ƴaa ay négírée ŋaalla, gaɗ wa filiɓ gin-taah ya, fu yeele na, hen pesaa. 36 Hen ɗaaha raa, gina ay lah cëtëelëe daa níi bín ɗúmëe kíillí paana yi yaaba ra. Tígí daaha, ɓëy gina ii húl a yaaɓ.⁠ ⁠»

Tígí Suseef af gini Ésíp

37 Woni Suseef neɓaꞌte buur a dakki. 38 Buur won dakki tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo soɗte ɓëyí bee nufi níi ɗí líiffé. Mbaa yen ay olil mani⁠ ⁠?⁠ ⁠» 39 Buur yeeltee won Suseef tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope teeɓ ro iñƴaaha ɓéeɓ rëe, ɗeef lahay ɓëyí teemmaꞌ roo ñaañ a ɓon. 40 Kon daa fu nay këllée gina*, te ɓëewí sëꞌ ɓéeɓ ay ñeye unu. Ñaani buur ka kut nay ɓíssée biti daa mi paaꞌ ro sun.⁠ ⁠» 41 Ɗi wonilte ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wote fee Koo beh, mi tíkké rë af gini Ésíp ɓéeɓ.⁠ ⁠» 42 Buur antee nís supii, ɓekke ri kun Suseef†⁠ ⁠; ɗi ɓekke ri búuɓ naaꞌ peyeɓ bi píisë kofeelte‡, líkké rí suumi úrís lúum. 43 Ɗi yëegíɗté Suseef wëtíirí ana fi, i ow këllúuté na wonu⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëní rí waal§⁠ ⁠!⁠ ⁠» Buur tíkëꞌté rí ɗah af gini Ésíp ɓéeɓ. 44 Buur tíkílté won Suseef tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi buur⁠ ⁠! Ndaa, ow kaañay paŋ yin dee te ñeyeh roo na.⁠ ⁠»

45-46 Suseef húmú lahaꞌ kíil sabay éeyë (30) na komu ri buur ra*. Kolaꞌ baaha, buur dëekëꞌ rí Safnat Paneyah, onte ri Asnat koy Potiferaa ɓeleɓ. Potiferaa seeƴoh di gini On.

Suseef helaꞌ buur daaha, kolohte na wër kénsëhí Ésíp ɓéeɓ.

47 Filiɓ kíillí laaɓɓi paana ya, léffë gaante. 48 Suseef négírëꞌté ŋaalla kíillí paana ya ɓéeɓ Ésíp, gaɗte wa filiɓ ginna⁠ ⁠; gin fi gin ɓéeɓ, ŋaalla kolaꞌ meeyya leɓoh ri ra garuu na. 49 Ɗaaha, Suseef gaɗte pesaa caak ti pep feey nen. Ɗee teem ŋaalla caak ra, tahte níi nuf taslay kíní wë. Caagi wa ƴúukké af.

Koyyi Suseef

50 Na lah yaaba ra, ɓeleɓ Suseef, Asnat fi Potiferaa, lahte koy ƴaal ana. 51 Suseef dëekëꞌ saawi Manase†, ɗi won daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope onte soꞌ níi mi halte mogi soꞌ ɓéeɓ a wulohi soꞌ faam baasoꞌ.⁠ ⁠» 52 Ɗi dëekëꞌ ñéedë Efarayim‡, ɗi won daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope onte soꞌ i koy gina loocaꞌ mi ra.⁠ ⁠»

Yaaba

53 Ɗúmëꞌ kíillí laaɓɓi paana ya Ésíp rë, 54 kíillí paana yi yaaba yíppée dal, ti di húmú wonaꞌ ri Suseef ra nen. Yaaba laɓpe ginna ɓéeɓ, ndaa ɗee teem gini Ésíp rë ɓéeɓ yeffe pesaa. 55 Laɓaꞌ yaaba ɓëy Ésíp rë, gina ɓéeɓ na foŋ af buur, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gétí Suseef na, yii won ɗi ron, lah pëgí rí.⁠ ⁠» 56 Bi ɓaatti misik yaaba gina, Suseef kúnsírëhté gaɗɗi pesaa ya, na yaay ɓëy Ésíp pep. 57 Ɓëy ginni kayya ɓéeɓ ayuu lom pep Suseef na ɓal, bi ɗah yaaba ɓëewë në ɓéeɓ.

42

Woli Yakop koyyi Ésíp

1 Kelaꞌ Yakop biti pep* lahte Ésíp rë, ɗi won koyyi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon gooru yi ɗee ti ɓëewí lahuy pagaɗ nen⁠ ⁠? 2 Mi kelohte biti pep lahte Ésíp. Pëyí ɗon lome na tokaa ñíin, toñeh yaaɓ hap yen⁠ ⁠!⁠ ⁠»

3 Ɗaaha, ow sabboo di koy-baappi Suseef yípútée koloh suute lom pep Ésíp, 4 ndaa Yakop yeɗɗay Beŋsame koy-yaafi Suseef ñéerëꞌ a wa⁠ ⁠: ɗi sídëꞌ biti yin ay rii kate.

5 Bi laɓ yaaba Kanaan ɓéeɓ, koyyi Yakop a i ow kay daa teeꞌuu lom pep Ésíp.

Teeꞌaꞌi Suseef a koy-baappi

6 Bín fë, ɗeef Suseef daa tíkú af gina, te ɗeef daa ri na yaay ɓëewë ɓéeɓ pep. Lahuu koy-baappi fíyí, wa ƴekute, sígímírúté rí níi púkkí wë daapohte feey.

7-8 Olaꞌ Suseef koy-baappi, ɗi yúhsëꞌté wë, ndaa ri teekiraay wa, te wa yúhsúuy rí. Ɗi na an waa wonaꞌ a unni diŋke⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ɗúhúu dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa tahute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun ɗúhúu Kanaan, fun ayu lom pesaa dee koon.⁠ ⁠»

9 Tígí daaha, Suseef nérsëhté iña na húmú heeƴ ɗi sun fi wa ra, ɗi tahaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon i wolu-wolu yi ayu kénsëhí ɗee man gin fun ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 10 Wa kaaꞌuute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Di wonuu fun ɗo ri Yíkëe, fun ayu lom pesaa deh. 11 Fun daa boku boffa yínë, te nuffi fun lante, fun ayuy kénsëhí gin ron.⁠ ⁠» 12 Suseef tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahay íl⁠ ⁠! Kénsëhí gin fun daa tah ɗon koloh.⁠ ⁠» 13 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun húmú ow sabboo a ow ana yi daa boku boffa yínë di gini Kanaan. Bee luk fun paaꞌ kúkëy rë tasse hëbís boffi, te lahte bi ínlíh në.⁠ ⁠» 14 Suseef wonaatte wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee won mi ron ra daa lah⁠ ⁠: ɗon ayu kénsëhí gin fun. 15 Kon may olsoh nda ron wonu kaah. Mee añoh ra ee di tii buur, ñéedí ron aay dee raa, ɗon ii ɗúh gini beh. 16 Wëlí ow yínë di ron na pay kale ri, ɓëewë tasu ra ɓeku kasaa níi mi olsoh nda ron wonu kaah. Henay kaah raa, mi añohte di tii buur, ɗeef ron ayu kénsëhí gina.⁠ ⁠»

17 Suseef antee waa wookiroh ɓéeɓ, ɓekrohte wa kasaa, wa homute na waal éeyë. 18 Waali éeyë fë, Suseef won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yúhté biti Koope lahte, ɗon fahaꞌ tosi ñíinní ron raa, pëgí yee nay mi ron wone ra. 19 Ɗon henun ɓëewí nuffi wa lante raa, hélí ow yínë ron na tasiɗ ɗon kasaa deh, ɓëewí kayya nimil komi ɓëewín faam homu yaaɓ ra pesaa, 20 te lah këmí sëꞌ ñéedí ron. Tígí daaha, may yúh nda ron wonu kaah raa, te ron ii húl.⁠ ⁠»

Wa tahute yee won wa Suseef ra, 21 ndaa wa na wonantuu hanndal ki wa⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee húmú pagu yen ñéedí yen ra daa tah naꞌ tam affi yen. Keeña ɗúmpé bín fë, ɗi ɗaŋke, yen síkírúuy rí. Yii baa daa keen sun fi yen woteh.⁠ ⁠» 22 Ruben tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi wonay ron bín fë ngënë pëgí kúkëyë yii misikke, ɗon kaaꞌuute síkírëhí sëꞌ woo⁠ ⁠? Neɓ raa, yen mam na†⁠ ⁠!⁠ ⁠» 23 Nuffi koy-baappa paay biti Suseef keloh iña na wonantuu wa ra, af biti lahte ɓëyí në ɓíssëꞌ wë gonli wa.

24 Suseef yíppée waa hel daaha, ɗapohte, looyte, antee wëegís na won a wa. Ɗi tanisse Simewoŋ, pokalsaꞌrohte ri fíi wë.

Wëegísëení koyyi Yakop Kanaan

25 Suseef nahte súrgë yí ngúukrí saaku yi koy-baappi pep níi líif, ɗee teyu wa ra ɓéeɓ, hélsí wë wëegísírú wë filiɓ saaku yi wa, an waa yeɗ ñami wa waala. Ɗee wonaꞌ ri ra paguu ɗaaha. 26 Wa eɓute saaku ya mbaammi wa, tíkúuté waala.

27 Lahuu wa tígë nay waa neeꞌee elga ra, ow yínë waa na pëkís saakii ay yere mbaam fi ñamaɗ koon, ɗeef hélsí ɓúk-ɓúgë. 28 Ɗi won koy-baappi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hélsí sëꞌ wëegísírúté sëꞌ aƴee filiɓ saakii soꞌ ee⁠ ⁠!⁠ ⁠» Tígí daaha, wa tíitú tíitë níi faanni wa na saak, wa na wonantuu hanndal ki wa⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee ke yeni Koope bee yi kan⁠ ⁠?⁠ ⁠»

29 Lahuu wa faam boffi wa Yakop di Kanaan ra, wa ɓíllúté rí iña kat wa ra ɓéeɓ. 30 Wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkíi gina wonaꞌ fun a unni diŋke, antee habaꞌ biti fun wolu kénsëhí gin wa. 31 Fun wonu ri tih⁠ ⁠: “Fun tílú kot wun te nuffi fun lante⁠ ⁠; fun ayuy kénsëhí gin ron. 32 Fun húmú ow sabboo a ana yi daa boku baap, lahte bi ínlíh në te bee luk fun paaꞌ kúkëy rë tasse boffi na Kanaan.” 33 Ndaa yíkíi gina tahte won fun tih⁠ ⁠: “May anee yúh nuffi ron ɗeh⁠ ⁠: héllí sëꞌ ow yínë ɗon na, ɓëewí kayya kome ɓëewín faam homu yaaɓ ra pesaa. 34 Te lah këmí sëꞌ ñéedí ron. Ɗon kom soꞌ ri raa, may yúh biti nuffon lante, ɗon ayuy kénsëhí gin fun. Tígí daaha, may ron wëegísíɗ koy-boffi ron te ron ay mín tíl kotti ron filiɓ gina ɗee neɓaꞌ ri ron ra.”⁠ ⁠»

35 Na yíidú wë saaku yi wa ra, bina-bina ɓéeɓ lahte jogi hélsí húmú filiɓ. Oluu wa hélsë, ɓani boffi wa tíitúté. 36 Tígí daaha, boffi wa Yakop won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fahuu ɗúmëlí koyyi soꞌ maan⁠ ⁠: Suseef sooƴce, Simewoŋ sooƴce, ɗon anutee fahlaꞌ ɓeyi Beŋsame yaꞌ soꞌ, ƴaa ɓéeɓ keen af soꞌ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 37 Ndaa Ruben won boffi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tíké rí yaꞌ soꞌ, may roo rii nimiliɗ. Mi pagay ri raa, fu ɓek ñíinní koyyi ƴaalli ana yi soꞌ feey.⁠ ⁠» 38 Yakop kaaꞌaꞌte fatañ tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy soꞌ ii ñéerëꞌ a ron⁠ ⁠; koy-yaafi húlté te mi tallaꞌ ri njunduŋ. Yin kat ri waali ron raa, bee ɓahayaꞌ mi bee ra, ɗon ay tah súfúñ hap soꞌ húl.⁠ ⁠»

43

Tahi Yakop yeɗɗi Beŋsame ñéerëꞌ a koy-baappi Ésíp

1 Yaaba ɓaattee misik Kanaan.

2 Tílëꞌ níi ɓëy faam Yakop ɗúmëlúté peba ɗúhúu wë Ésíp rë, Yakop won koyyi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wëegísí ɗon lome pesaa Ésíp.⁠ ⁠» 3 Yudaa tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkíi gina caŋke lok biti fun ñéerúuy a ñéedí fun raa, fun ii caŋ fíyí. 4 Fu tah yeɗɗi Beŋsame ñéerëꞌ a fun raa, fun pay lomɗe ro pesaa. 5 Ndaa fu yeɗɗay ri raa, miteh fun payaa⁠ ⁠; ndée ɓëeꞌ húmú wonte fun biti fun ñéerúuy a ñéedí fun raa, fun ii caŋ fíyí.⁠ ⁠» 6 Yakop tahaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii wonɗoh ron biti ɗon lahute ñéyíɗ kay⁠ ⁠? Yee pagu ron ra neɓaay soꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 7 Ndaa wa tiilute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ daa cagoh fun rík a meelaꞌ, na saam yii lante sun fi fun a ɓëy faam fun⁠ ⁠: nda boffi fun líssí pes, nda fun lahute ñéyíɗ rëe. Fun tiilu ri iña meel ri fun ƴaaha ra ee⁠ ⁠; fun ay yúhée biti ɗi ay fun kalliree ñéedí fun ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠»

8 Yudaa tahte won boffi, Yakop tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yeɗɗaꞌ soꞌ Beŋsame funi ñéerëꞌ. Fun ay koloh fun saañ, nda yen mín tos ñíinní yen⁠ ⁠; hen ɗaaha raa, ɗo a fun a ɓëy faam fa ɓéeɓ, yaaɓ ii yen hap pëtíh. 9 Daa mi níidí kúkëyë, te lah meel soꞌ ri. Mi wëegísírëy rë rí rëe, lah yeelaꞌ soꞌ tooñi baa pesi soꞌ ɓéeɓ. 10 Yen teel koloh koon, tii koon fun lahute pay a wëegís waal ana.⁠ ⁠»

11 Boffa yeeltee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hém ɗaaha raa, héní ɗeh⁠ ⁠: ɓékëelíi iña lukki neɓ gin yen ra filiɓ saaku yi ron⁠ ⁠: yin heeñlaa a paƴaa, kúum a gëyúmmí neɓpe, ɗon komaaloh wa yíkíi gini Ésíp fi baa yoobbol. 12 Kúrí ganjarmi hélsí nay ron lomee dín fë rë ana, te lah raa, ɗon wëegísíɗ ƴee ɗeefu ron ɓúk saaku ya ra⁠ ⁠; mín ƴaha héllëꞌ. 13 Këlíi ɗon ñéerëꞌ a ñéedí ron, ɗon wëegís ɓëyí baa na. 14 Ɗémíin Koope fa mín ɓéeɓ rë paŋ níi ɓëyí baa ot súfúñ fí ron ndín, yérém ron, ɗi yeris Beŋsame a Simewoŋ wëegís a ron. Bee homaꞌ mi bee ra, koyyi soꞌ waɗti ɗúmún ɗúmë rëe, wa ɗúmún.⁠ ⁠»

Teyaꞌa faam Suseef

15 Yaawa ɓeyute yoobbola, kúrëelúuté ganjarmi hélsë ana, ñéerúuté a Beŋsame tíkúuté waali Ésíp. Wa lahute cagute fíi Suseef.

16 Olaꞌ Suseef biti Beŋsame ee waa na ra, ɗi won súrgëe kúɗ yii leŋke faam fa ra tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kúré ɓëewí ƴee faam soꞌ, hawree ndawal fu paŋ⁠ ⁠; funi wa nay añe.⁠ ⁠» 17 Ɓëeꞌ kolohte paŋi iña nah ri Suseef ra, na kúɗ yaawa faam yíkíi.

18 Oluu wa biti wa ee kúrú faam Suseef ra, wa néekíñúuté níi wa na úm-úmú wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbaa hélsë húmú ɓúk saaku yi yen ayuu yen waalee ɗéɓ ɗë daa kúɗɗëh yen dee neh⁠ ⁠? Yen ay maloh ɓos deh⁠ ⁠: wa ay keen sun fi yen, naaf mbaamma, ham yen ñaam.⁠ ⁠»

19 Lahuu wa ílí faam Suseef ra, wa leɓuute ɓëeꞌ wonute ri tih⁠ ⁠: 20 «⁠ ⁠Ɓahaa, baal fun noo⁠ ⁠! Fun ɗéɓútée ac lom pesaa deh. 21-22 Na nimilu fun faam níi fun lahute tígë neeꞌu fun waala ra, ɓëyí kúnís ɓúk saakii fun na ɓéeɓ, otte biti hélsí húmú filiɓ, te wa teem cadum fi saaku ya. Fun yíih ɓëeꞌ ɓekaat wa filiɓ ra, daa tah fun wëegísíɗ wë ee. Te fun kúrëelúuté hélíis kay lomaa pesaa.⁠ ⁠» 23 Ɓëeꞌ tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë néekíñíi, tëekíi wun deh. Koope fi ɗoni boffi ron daa yeraꞌ ron wa ɗaaha alal saaku yi ron. Hélsí ron lahte soo na kaah.⁠ ⁠»

Ɗi antee ɗúhíɗ Simewoŋ, kompe wa ri, 24 ɓekke yaawa faam Suseef, kompe wa muluɓ hosaa kot*, antee túmíɗ mbaammi wa booɓ.

25 Bi keluu wa biti wa ay añee daaha, wa yugusuute yoobbola komaaluu wa Suseef ra, na sehu ayi biti naꞌ tam.

26 Lahaꞌ Suseef faam fa ra, wa yerute ri yoobbola kúrëelúu wë rë, wa ƴekute, sígímúté níi feey. 27 Ɗi meelte wa nda wa lahute sos-faan raa, antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Boffee ke ron na húmú wonuu ron soꞌ ɓahate baaha ra hente ɗíh⁠ ⁠? Ɗi líssí pes a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 28 Wa tiilute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Súrgúu líssí pes, ɗi lahte sos-faan.⁠ ⁠» Wa ƴekute, sígímëetúté.

29 Ɓéyrëꞌ Suseef afi otte ñéedí, Beŋsame fa ɓani boku yaafa yínë rë, ɗi meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee daa ñéedée ké ron baa na húmú wonuu ron soꞌ ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo líhë rë yeren kúkëy ƴaal⁠ ⁠!⁠ ⁠»

30 Keeñ Suseef líiffé ola ot ri koy-yaafi ra, tahte níi íllë ɓéeɓ kaante muun⁠ ⁠; ɗi yíppée ɗúh, saañce filiɓ lasi na looy. 31 Looyaꞌ ri níi ɗi wocce lëeysíɗté keeñ ra, ɗi súlmëhté, wëegíssé won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nërëlsíi aña.⁠ ⁠»

32 Ɗi noru a afi, koy-baappi norute kay. Ɓëy Ésíppë húmú në rë noru kay, ndée ɓëewí ƴaa a Ébrë yë në bëkíh loon, yii baaha kadduute⁠ ⁠: ɗi yii ɓosse waa na. 33 Koy-baappa paaꞌuu fíi Suseef. Saawa daa hom ɓúgí beh, ñéedë tíkëhté në, hente ɗaaha níi pëlíin fë daa míllëꞌ hatni yínëe. Wa éemúté na yeelantuu. 34 Suseef nahaꞌte túmɗí loonni wa, ndaa ƴee túmɗú Beŋsame ra lukke ƴi koy-baappi iip. Suseef a koy-baappi hanute béeñ níi keeññi wa sosse.

44

Yami Beŋsame loh

1 Suseef antee nah súrgëe kúɗ yii leŋke faam fa ra won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soɗɗe ɓëewí ƴee saaku yi wa yii mín wëe eɓ ɓéeɓ di pesaa, te fu wëegísíɗ hélsí wë ɓúk-ɓúkkë. 2 Lah ɓekaalee gulee ke soꞌ yugusuu hélíis rë ɓúk saakii bee lukki paaꞌ kúkëy rë, ñéerëꞌ a cadum fi pebi.⁠ ⁠» Ɓëeꞌ paŋke yee nah ri Suseef ra.

3 Yíilëꞌ Koo kéy fín, wa pëkísúuté, sayute a mbaammi wa. 4 Wa ɗúhúté gina, ndaa liiluy rii wuloh, na won Suseef ɓëeꞌ bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu daɓaat ɓëewée koon⁠ ⁠; fu lah waa na raa, wone wa biti iñi wunna pagiru wa ra ɓéeɓ, wa símúu wë ɗaaha a⁠ ⁠? 5 Yi tah wa loh gulaa na hanaꞌ a na ɗíkísëꞌ ɓahaa ra⁠ ⁠? Wa pagute yii ɓosse⁠ ⁠!⁠ ⁠»

6 Ɓëeꞌ daɓpe wa, wonte wa unni ƴaaha. 7 Ndaa wa tahute wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu wonaꞌ yii baa ɗíh ɓahaa⁠ ⁠? Fun kaañuy paŋ yii man ɗah⁠ ⁠! 8 Fu olay biti koluu fun Kanaan ra, fun kúrëelúuté hélsë olu fun ɓúkkí saaku ya ra, fun wëegísírúté rë wë ë⁠ ⁠? Ay haalee yi níi fun ay lohe hélíis mbée úrís faam yíkúu⁠ ⁠? 9 Ɓëeꞌ yaa nay oluu ɗii na ra hawun húl. Te fun fa tasu ra sah hen ñaammu.⁠ ⁠» 10 Ɓëeꞌ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi tahte yee wonu ron ra. Ndaa ɓëeꞌ yaa nay ɗeefu ɗii na ra kep daa nay hene ñaami soꞌ, ɓëewí kayya ladu ra yeɗɗu saañ.⁠ ⁠»

11 Wa yípútée cépíɗ saaku yi wa, ow fi ow waa na ɓéeɓ kúníssé bii. 12 Ɓëeꞌ ñeete saaku ya ɓéeɓ na saam, dalaꞌte bi saawa níi míllëꞌ bi bee lukki paaꞌ kúkëy rë. Gulaa ɗeefu saakii Beŋsame. 13 Wa tíkúté yaꞌ yi wa affi wa*⁠ ⁠; eɓaatute mbaammi wa, wëegísúté ginin.

Ɗee cagiraꞌ Yudaa Beŋsame ra

14 Lahuu Yudaa a koy-baappi faam Suseef ra, ɗeef ɗi na seh wa, wa hawuute feey líhúuté fíyí. 15 Suseef won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon paguu pagadi baa ɗíh⁠ ⁠? Ɗon yíih biti ɓëewë madu a fun ra mínú ɗíkís yin fi yin ɓéeɓ ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 16 Yudaa tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun lahuy yii wonun fun ɓah, fun lahuy yii layuun fun níi fun lan. Koope daa yíiñ fun. Funi ɓëeꞌ gulaa ɗeefu ɗii na ra ɓéeɓ daa nay lígínée hen ñaammu.⁠ ⁠» 17 Ndaa Suseef won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi kaañay paŋ yii bah. Ɓëeꞌ gulii soꞌ ɗeefu ɗii na ra daa nay hene ñaami soꞌ. Ɗon fi ƴah, wëegísí boffi ron na a jaamma.⁠ ⁠»

18 Yudaa antee leɓoh Suseef, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa baal soꞌ unna nay mi roo wone ƴee ra⁠ ⁠; fu ɓanay naa haayloh⁠ ⁠; ndée mi yúhté biti ɗoni buur yínë⁠ ⁠: 19 ɗéɓúu fun ac dee ra, fu meelte fun nda fun lahute baap, nda fun talluute koy-baap kay. 20 Fun wonute ro biti fun lahute boffi ɓahate a koy-boffi daa paaꞌ fun kúkëy. Lahi boffi fun koy ki bah, ɗeef ɗi ɓahate, te ɗi fahaꞌte ri níi fahaꞌ. Ɓahii húlté, ɗi tallaꞌ ri kut yaafi na. 21 Fu antee fun won tih⁠ ⁠: “Këmí sëꞌ rí, mi ot ri a íllí sëꞌ.” 22 Fun wonu ro tih⁠ ⁠: “Kúkëyë mínéh wuloh boffi, wa takaꞌ raa, boffa ay jomloh.” 23 Ndaa fu won fun tih⁠ ⁠: “Ɗon ñéerúuy a ñéedí ron raa, ɗon ii cagil fíi sëꞌ.” 24 Wëegísúu fun súrgúu boffi fun na ra, fun ɓíllúté rí yee won fu fun ra. 25 Daa tah wonaꞌ boffi fun bitih⁠ ⁠: “Wëegísí ɗon ɓaatee pesaa” ra, 26 fun wonu ri tih⁠ ⁠: “Fun mínlíh pay Ésíp, hém fun ñéerúuy a ñéedí fun. Ɗi ñéyrëꞌ a fun raa fun ay mín pay, henay baaha raa, fun ii mín caŋ fíi ɓëeꞌ.” 27 Súrgúu boffi fun won fun tih⁠ ⁠: “Ɗon yúhúté biti funi ɓeleɓ soꞌ Rasel lahuu koy ana⁠ ⁠: 28 ɓëyí yínëe kolohte yaꞌ soꞌ, mi habaꞌ biti yin daa palsaꞌ ri. Ndée mi ollilay ri níi a woteh. 29 Ɗon ɓeyil bee yaꞌ soꞌ bee níi yin kat ri raa, bee ɓahayaꞌ mi bee ra, ɗon ay tah súfúñ hap soꞌ húl.” 30-31 Mi wëegís faam níi baasoꞌ kan kúkëyë rëe, ñíinë mín nëe teem, ndah pokoha pokoh ri ɗii na ra. Te bi ɓaha ri súfúñ hap ri húl, ɗeef fun. 32 Ɓaatte biti daa mi cagoh ɓahaa, mi na ɗaŋ níi ɗi yeɗɗaꞌte soꞌ ri⁠ ⁠; daa mi níidí. Mi gappe ri biti mi nimliray ri koohi raa, daa mi lahiɗ ɗi bakaadi baa pesi soꞌ ɓéeɓ. 33 Kon mi ɗaŋ ro biti fu yeris kúkëyë nimil a koy-baappi, fu ham soꞌ ñaam tígí. 34 May nimilee ɗí faam baasoꞌ te mi ñéerëey a ri⁠ ⁠? Ɗamaay mi ole súfúñ fë nay homee baasoꞌ ra⁠ ⁠!⁠ ⁠»

45

Teekirohi Suseef

1 Kelaꞌ Suseef unna won Yudaa ra, ɗi mínlíléh ham afi, yíppée won súrgë yí ɗúh ëssín. Ɗaaha, ow ëe ow di ɓëewë leɓuu ri ra ɗeefaay na teekiroh ri koy-baappi ra. 2 Ɗi antee yefoh lëel níi ɓëewë ëssín keluute na, te wona lahte níi faam buur.

3 Tígí daaha, Suseef won koy-baappi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Suseef⁠ ⁠! Baap líssí pes a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Bi kúnëh affi wa Suseef na, wa míníh ríi lof. 4 Suseef wonaatte wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Éccíi fíi sëꞌ deh.⁠ ⁠» Wa leɓuute ri. Ɗi tíkílté won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Suseef, koy-boffee yaayu ron kúrúté Ésíp rë. 5 Ndaa, ngënë ƴíiríi affi ron yaaya yaayu ron soꞌ ra níi lukus. Tosi ñíinní ɓëewë daa tah Koope këllíɗ sëꞌ deh. 6 Ndée, yaaba lahaꞌ kíil ana kut gina, te tasse kíil iip fíi, lín ii lah níi púlé lec. 7 Koope fahaꞌ tosi ñíinnën yaaba, ɗon pes níi tali ron tas feey fi beh, daa tah ɗi këllíɗ sëꞌ deh, sëmlëꞌí ron sëmlëꞌí lahay man. 8 Kon Koope daa wol soꞌ deh, ndée ɗon neh. Te ɗi ɓéyíɗté sëꞌ níi mi man baap buur na nen⁠ ⁠: ɗi yerisse faami yaꞌ soꞌ, tíkké sëꞌ af Ésíp ɓéeɓ. 9 Yípíi wëegís baap na faam, ɗon won ɗi tih⁠ ⁠: “Koohu Suseef daa wonaꞌ ro ɗeh⁠ ⁠: Koope ɓéyíɗté sëꞌ níi mi hente yíkíi Ésíp ɓéeɓ⁠ ⁠; kolee fu ɗeefiɗ soꞌ balaa maañ. 10 Fay yípée faamu deyi Gosen ndín, fu leɓoh soꞌ⁠ ⁠; ɗoni koyyu a séttú, yuppi peꞌ ya, harra a fañnja, a iña lahaꞌ fu ra ɓéeɓ. 11 Ɗon hom Kanaan, ɗon ay looc dín fë, ndée yaaba tasse kíil iip fíi, te Gosen deh, may kúɗ ɗoni ɓëy faamu a yuppa ɓéeɓ.”⁠ ⁠» 12 Suseef ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon oluy a íllí ron te koy-yaasoꞌ Beŋsame otte a íllí ɓal, biti daa mi na won ɗon na keluu a nuffi ron woo⁠ ⁠? 13 Kon gétí ɗon teeɓ baasoꞌ biti mi lahte tii Ésíp, ɗon ɓílíɗ rí iña olu ron ra ɓéeɓ⁠ ⁠; te yípíi sëꞌ ríi kom deh.⁠ ⁠»

14 Ɗi antee yeɗɗoh sun fi Beŋsame, wa yabaalantuute, wa ɓéeɓ ana na looyu. 15 Kolaꞌ ri Beŋsame na, ɗi ñeete koy-baappi na ɓéeɓ, yabaalohte sun fi wa na looy. Tígí daaha, koy-baappi na anuu mín won a ri.

Wolaꞌi buur

16 Woni ayi koy-baappi Suseef hente lëyëŋ níi faam buur. Kelaꞌ ri buur, yaa neɓaꞌte ɓani dakki. 17 Ɗi won Suseef tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wone koy-baappu eɓ mbaammi wa, wa wëegís Kanaan 18 kale boffi wa a ɓëy faammi wa kúɗ wë deh. May waa yeɗ feey fa lukki looɓ Ésíp rë, wa yíp faammi wa na⁠ ⁠; te wa ay pesee iña lukki neɓ gina ra. 19 Te wone wa bitih, wa ƴahti saañ raa, lah wa ɓeyun i sareet deh, wa kale ɓeleɓɓi wa, koyyi wa a boffi ron ɓal, wa nimil deh. 20 Wa ɓanuy tësíɗ nuffi wa yii waɗ waa hel filoon, ndée wa ay ɗeef iñi luk iñƴaaha wun deh.⁠ ⁠»

21 Koyyi Yakop paguu iña nahu wa ra ɗaaha. Suseef yeɗte wa i sareet, ti ɗee wonaꞌ ri buur ra nen, saamiɗte wa yii nay waa ñame waala. 22 Ɗi ñeete waa na yeɗte wa ɓéeɓ búuɓ has ndaa lahaꞌ ri Beŋsame na, ɗi yeɗte ri na iip a hélíis caak*. 23 Suseef kéyrëꞌté boffi ɓal mbaam sabboo yi eɓu iña lukki wun Ésíp rë, a mbaam ɓeleɓ sabboo yi eɓu pep, mbúurú a pesii waala biti ri ƴahti ac. 24 Na pëkís ɗi koy-baappi ra, wonte wa biti wa ɓanuy súfëꞌ waala.

Nimili koy-baappi Suseef boffi wa na

25 Wa koluute Ésíp daaha, ɗeefrute boffi wa Yakop Kanaan. 26 Wonuu wa boffi wa biti Suseef líssí pes, te daa ri tíkú af gini Ésíp ɓéeɓ rë, bi lekaay ri woni wa, ɗi hégíƴëey, na yeel wa. 27 Ndaa ɓíllúu wë rí iña won wa Suseef ɓéeɓ rë, teeɓute ri sareetta kéyrëꞌ Suseef kalii ra, tígí daaha, kúnsëꞌ afa, Yakop na an naa mín keloh. 28 Ɗi yeeltee won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Téyí dah⁠ ⁠! Hém koy soꞌ Suseef daa líssí pes raa, caa mi koloh mi ole ri balaa mi húl.⁠ ⁠»

46

Saañi Yakop Ésíp

1 Yakop tíkëhté waala a iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ. Lahaꞌ ri Beer-Sebaa ra, ɗi hawiɗte Koope fa na húmú jaamiyoh Isaak boffi ra. 2 Elgin, di filiɓ yodaɗ, Koo dëekké rí won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yakop⁠ ⁠! Yakop⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yëew⁠ ⁠!⁠ ⁠» 3 Koope ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Koo, Koope fi boffu. Ngana néekíñëꞌ yin saañu Ésíp, ndée may paŋ níi talu ɓaatoh dín fë caak níi caak. 4 Soꞌ mi beh, daa mi nay roo ɓede Ésíp, te mi yeɗte ro un soꞌ, daa mi nay roo wëegísíré ɓal. Yiin nay fuu ñame gaawa súhíɗ rë, fay lúsée yaꞌ Suseef*.⁠ ⁠»

5 Yakop kolaꞌ ɗaaha Beer-Sebaa⁠ ⁠; koyya yëegírúté boffi wa, ɓeleɓɓi wa a koyyi wa sareetta kéyrëꞌ wë buur kalii wa ra. 6-7 Wa kúrëelúuté yuppi wa ɓal, a alal ma lahuu wa Kanaan ra ɓéeɓ. Yakop ñéerëꞌ a ɓëy faami ɓéeɓ Ésíp⁠ ⁠: ɓani koyyi, séttí a sétëettí, ƴaal a ɓeleɓ. Yakop a ɓëy faami ɓéeɓ kélsúuté ɗaaha Ésíp.

Ɓëy faam Yakop di Ésíp

8-15 Tii yi ɓëy faam Yakop, ƴee ñéerúu a ri Ésíp rë, daa wa ƴeh⁠ ⁠:

Koyyi Yakop a Leyaa, séttí a sétëettí⁠ ⁠:

Ruben saawa a koyyi⁠ ⁠: Hanok, Palu, Hesron a Karmi.

Simewoŋ a koyyi⁠ ⁠: Yemuwel, Yamin, Ohat, Yakin, Sohar a Sawul koy ɓelaa dék Kanaan ra.

Léwí a koyyi⁠ ⁠: Gerson, Kehat a Merari.

Yudaa a koyyi⁠ ⁠: Selaa, Peres a Serah (Er a Onaan húlúu Kanaan). Peres a koyyi ana yi⁠ ⁠: Hesron a Hamul.

Isakaar a koyyi⁠ ⁠: Tola, Puwah, Yasup, a Simron.

Sabuloŋ a koyyi⁠ ⁠: Seret, Elon a Yahleyel.

Ƴaa daa tala límíɗ Leyaa Yakop homuu wa Padan ra⁠ ⁠; wa henute ow sabay éeyë a ow éeyë (33), ɓaatte Dinaa koy wa ɓeleɓ ñéerëꞌté a wa ɓal.

16-18 Koyya, séttë a sétëettë lahuu Yakop a Silpaa ra daa wa ƴeh⁠ ⁠:

Gaat a koyyi⁠ ⁠: Sifiyon, Haggi, Súní, Esbon, Eri, Arodi a Areyeli.

Aseer a koyyi⁠ ⁠: Yimna, Yiswa, Yiswi, Beriyaa a Seerah koy-yaafi wa ɓeleɓ. Beriyaa a koyyi⁠ ⁠: Hebeer a Malkiyel.

Ƴaa daa tala límíɗ Silpaa Yakop ra⁠ ⁠; wa henute ow sabboo a ow pëenë (16). Silpaa húmú súrgíi Leyaa. Laban daa húmú ɓeɓ Silpaa yeɗte ri koohi Leyaa.

19-22 Koyya a séttë lahuu Yakop a Rasel ra daa wa ƴeh⁠ ⁠: Suseef a Beŋsame.

Suseef a Asnat koy Potiferaa, seeƴoh di On lahute koy ana Ésíp⁠ ⁠: Manase a Efarayim.

Beŋsame a koyyi⁠ ⁠: Belaa, Bekeer, Asbel, Geraa, Naamaan, Éhí, Roos, Múpím, Húpím a Arde.

Ƴaa daa tala límíɗ Rasel Yakop ra⁠ ⁠; wa henute ow sabboo a ow iniil (14).

23-25 Koyya a séttë lahuu Yakop a Bilhaa ra daa wa ƴeh⁠ ⁠:

Dan a koohi Húsím.

Neftali a koyyi⁠ ⁠: Yahseyel, Gúní, Yeseer a Silem.

Ƴaa daa tala límíɗ Bilhaa Yakop ra⁠ ⁠; wa henute ow paana. Bilhaa húmú súrgíi Rasel. Laban daa húmú ɓeɓ Bilhaa yeɗte ri koohi Rasel.

26 Ɓëy faam Yakop, ƴee nonu tala ñéerúu a ri Ésíp rë henute ow sabay pëenë a ow pëenë (66), bokaay a ɓeleɓɓi koyyi. 27 Ɓaat koyyi ana ya lahaꞌ Suseef Ésíp rë rëe, ɓëy faam Yakop ɓéeɓ henute ow sabay paana (70)†.

Yíbí faam Yakop Gosen

28 Yakop këllíɗté Yudaa, wolte ri Suseef na woni biti ɗi ac ɓani teeꞌaꞌ Gosen. Lahuu Yakop a ɓëy faami Gosen ra, 29 Suseef pokke wëtíirí, ɗeefiɗte boffi dín fë. Lahaꞌ ri fíyí rë, ɗi ñuŋaarohte lúumë, looyte na yii maañce. 30 Yakop antee won Suseef tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hém daa fu líssí pes níi mí tíkké rë íl rëe, mi mín húl leegi a sos-keeñ⁠ ⁠!⁠ ⁠»

31 Tígí daaha, Suseef won koy-baappi a ɓëy faam boffi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Cëgí mi pay woni buur biti koy-baappi soꞌ a ɓëy faam baasoꞌ, ƴee húmú Kanaan ra ayute. 32 May rii won biti ɓal ɗon i níirëh har, peꞌ a fana⁠ ⁠; te ɗoni yuppi ron a iña lahuu ron ra ɓéeɓ daa ayu. 33 Buur dëek rën níi meel ron yee na pagu ron raa, 34 lah wëní rí biti ɗon ɓaahuu níiɗ. Ɗaaha raa, ɗon ay mín yípëꞌ faamon deyi Gosen deh, ndée ɓëy Ésíp wonuy yin níirëh.⁠ ⁠»

47

Boffi Suseef teeɓute buur

1 Suseef kolaꞌ dah, antee saañ buur na won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baasoꞌ a koy-baappi soꞌ ayute Kanaan fa, kúrëelúuté harri wa, peꞌ ya, fañnja a iña lahuu wa ra ɓéeɓ⁠ ⁠; wa ínú deyi Gosen.⁠ ⁠»

2 Ɗeef ɗi liiltee tanis ow iip di koy-baappi koon, yeeltee waa teeɓ buur. 3 Buur meelte wa, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon paguu yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa tahute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Buur, fun i níirëh kíilë níi a woteh.⁠ ⁠» 4 Wa ɓaatute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Misigi yaaba Kanaan tahte níi yuppi fun lahluy ñamaɗ dín fë. Fun anutee ac haneel gini beh, na ɗagu ro buur, fu yeris fun hom deyi Gosen.⁠ ⁠» 5 Buur won Suseef tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Boffu a koy-baappu ayu roo na. 6 Gina aa yaꞌu⁠ ⁠! Yere wa feey fa luk naa looɓ ra, wa yíp faammi wa na. Wa mín hom Gosen kay⁠ ⁠! Te filiɓ fi wa, fu yúh në ɓëewí sawoorute raa, fu mín tík yuppi soꞌ yaꞌ yi wa.⁠ ⁠»

7 Suseef kalite boffi ɓal, teeɓpe ri buur. Boffa wodohte buur níi wodoh. 8 Buur meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu pes kíil ɗí ɗee ɓah⁠ ⁠?⁠ ⁠» 9 Yakop tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kíillë maangaan mi ra hente kíil tíméer a kíil sabay éeyë (130)*. Pesi soꞌ utay te misikke biti mi yeelaꞌ ri kíillë pesu baasoꞌ a cissoꞌ ra, te wa i maangaan ti soꞌ nen.⁠ ⁠» 10 Yakop ɗagiɗte buur, antee ɗúh saañce.

11 Suseef kolaꞌ daaha leciɗte boffi a koy-baappi feey fa lukki looɓ Ésíp rë, di Ramses (tii yíníi Gosen) ti ɗee nahaꞌ ri buur ra nen. 12 Suseef saamiɗte boffi, koy-baappi a ɓëewë homu yaꞌ yi wa ra, a ɗee teyu wa ra ɓéeɓ pesaa.

Ɗee kúrëꞌ Suseef Ésíp kíillí yaaba ra

13 Bi lahlilay pesaa, yaaba ɓaattee misik gina. Di man ɗi Ésíp faanni ɓëewë ɓéeɓ na síiñ, lahaꞌ ɗaaha Kanaan.

14 Suseef wookke hélsë Ésíp a Kanaan ɓéeɓ na yaay ri ɓëewë pep ra, kúɗté wë faam buur. 15 Ɗúmëꞌ hélsë ces yaꞌ yi ɓëy Ésíp a Kanaan ra, ɓëy Ésíp ɓéeɓ ayute caguute Suseef wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Biti fun lahliluy hélíis daa nay tahe yaaɓ hap fun húl fíyú ë⁠ ⁠? Yeɗ fun yii nay fun ñame.⁠ ⁠» 16 Suseef tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hena biti ɗon lahliluy hélíis rëe, yérí sëꞌ yuppi ron, mi lof ron wa pesaa.⁠ ⁠» 17 Wa kalute yuppi wa ɓéeɓ⁠ ⁠: pënís neh, peꞌ a har neh, fana neh, mbaam neh, komute wa Suseef, lofruute wa a pesaa⁠ ⁠; te wa ñamu na níi kíilë ɗúmpé.

18 Kíilë tíkëh në rë, ɓëewë nimilute Suseef na, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fun míníh rëe ɗap kaaf ka, ndée fu yúhté biti fun lahliluy hélíis te daa fu lahaꞌ yuppa woteh. Fun talluu faanni fun a feeyyi fun. 19 Hanaa fii hom dah, fu yeele fun níi fun húl fíyú ndín, feey fi fun tas hen yambalaŋ⁠ ⁠? Lome funi feeyya, fu yeɗ fun wa pesaa⁠ ⁠; lah raa, funi wa lígínëꞌ ɓéeɓ buur lahaꞌ fun. Yeraaloh fun tisoh, nda fun pes, te meeyyi fun heneh mbooy.⁠ ⁠»

20 Bi misik yaaba níi, ɓëy Ésíp ɓeyute meeyyi wa yaayute Suseef. Buur yeeltee lahaꞌ feey fi Ésíp ɓéeɓ ɗaaha. 21 Te di teem Ésíp ɓéeɓ Suseef hampe ɓëewë ɓéeɓ ñaam†. 22 Ndaa feeyyi seeƴoh ya doŋ daa lomuy, bi habraꞌ wa buur. Bi wa ñamuu yaꞌ buur, sohlaay wa yaaye feeyyi wa.

23 Suseef won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi lomay ɗoni feeyyi ron níi ron ewu yaꞌ buur woo⁠ ⁠? May ron yeɗ tisoh, ɗon soh meeyya. 24 Ndaa lah lecaa ya fayu raa, peba woralsuu iip, wodi yínëe saañ buur na, hen túmë⁠ ⁠; iniilla tas ɗa, ƴi ron⁠ ⁠; lah yéfí në tisoh, yii tas hen pesii ɗoni koyyi ron a ɓëewë homu yaꞌ yi ron ra.⁠ ⁠» 25 Ɓëewë tahute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fu tosse ñíinní fun⁠ ⁠! Hém daa fu naaꞌaꞌ keeñ fun na ɗaaha raa, fun tahute hen ñaammi buur.⁠ ⁠»

26 Suseef pokaꞌte kootii baa ɗaaha Ésíp⁠ ⁠; te níi a woteh, lahaa lec faraah, túmí baa nísú yeru buur. Kootaa habay meeyyi seeƴoh ya.

Kíillë míllëꞌ pesi Yakop ra

27 Yípúu ɓëy faam Yakop deyi Gosen di Ésíp rë, wa lahute na feey, te wa keñute níi keñ⁠ ⁠; tala ɓaattee gaan. 28 Yakop pesse kíil sabboo a kíil paana Ésíp, ɓaat ƴee lahaꞌ ri merees ra raa, pesi ɓéeɓ hente kíil tíméer a kíil sabay iniil a kíil paana (147).

29 Leɓaꞌ bisi ra, Yakop dëekké koohi Suseef won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hena biti fu fahaꞌte soꞌ raa, teeɓ soꞌ naaꞌ-keeñ, fu teeɓ soꞌ biti fu pokohte soo na⁠ ⁠: ɓeke yaꞌu fëgërëh fí ɓaŋ soꞌ‡ te fu añoh biti fii soo hacaꞌ Ésíp. 30 Yiin nay mii hílsée rë, lah kúré ɓúudé fí sëꞌ, fu hacaꞌ ri hëbís caacci soꞌ.⁠ ⁠» Suseef tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May rii pagee ɗee nahaꞌ fu soꞌ ri ra.⁠ ⁠» 31 Ndaa Yakop ɓaatte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Añee ri.⁠ ⁠» Suseef añohte. Tígí daaha, Yakop ƴekke sígímpé af huni§.

48

Ɗee ɗagiraꞌ Yakop Efarayim a Manase ra

1 Bee gétëꞌ iñƴaa ra, hompe níi Suseef wonute biti boffi jérté. Ɗi kolohte yérí boffi, ñéerëꞌté a koyyi ana yi, Manase a Efarayim. 2 Wonuu Yakop biti koohi Suseef acce yérí rë, ɗi hínndëhté níi kolohte, tookke ɓúk tigal ka.

3 Yakop won Suseef tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope fa mín ɓéeɓ rë feeñiyohte soꞌ di gini Lúus fi Kanaan, barkelte soꞌ, 4 antee won tih⁠ ⁠: “May roo keñil níi talu ɓaatoh⁠ ⁠; fay hen goomali négírëꞌ tal caak, te may on ɓëy talu gina, wa lahaꞌ ri faraah.”⁠ ⁠» 5 Yakop ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koyyi ana ya lahaꞌ fu Ésíp deh, ɗeef mi aay ɗoo na doom ra, Efarayim a Manase, may waa habee koyyi soꞌ ti Ruben a Simewoŋ nen. 6 Ndaa ƴee filoon fi wa ɓéeɓ ƴuu. Wa ay mín liilaꞌ lami wa feey fi ɓaha yi wa. 7 Húlë húl yaafu na nimil mi waali Padan fa ra, hente yii misikke soꞌ, daa tah mi paŋ yii bah. Yaafu Rasel húlëꞌ waala di Kanaan, ƴutuuɗ na lahu fun Efarataa ra. Mi hacaꞌ ri waali Efarataa fa na wonuu Betleꞌem ra.⁠ ⁠»

8 Píyëꞌ íllí Yakop koyyi Suseef, ɗi lécíɗté gonla, meelaꞌte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴee i wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» 9 Suseef tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴee koyya on soꞌ Koope dee ra.⁠ ⁠» Yakop ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Léɓíré wë soo na dee noo mi ɗagiɗ wa.⁠ ⁠» 10 Bi ɓaha Yakop, íllë ñúussé níi ɗi mínlíléh yúhsëꞌ. Suseef léɓíɗté tuŋka fíi ciffi wa, Yakop yabaalohte sun fi wa, ngufkalte wa. 11 Yakop antee won Suseef tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nuf soꞌ taslay biti koon may roo tíkíl íl, ndaa pagaɗɗi Koope tahte níi mi otte sah koyya lím fú rë.⁠ ⁠»

12 Tígí daaha, Suseef ɗúhíɗté tuŋka kotti boffi, ɗi ƴekke, sígímpé níi feey.

13 Suseef antee ɓeyaat tuŋka ɓéeɓ ana, tíkëꞌté wë ɗeh⁠ ⁠: Efarayim paaꞌte Yakop yaꞌ sugu⁠ ⁠; Manase paaꞌte Yakop yaꞌ ñamaa⁠ ⁠; Suseef léɓíɗté wë fíi boffi. 14 Ndaa Yakop ganilte yaꞌ yi⁠ ⁠: yeɗte yaꞌi ñamaa fi, tíkké rí af ñéedë, Efarayim fa paaꞌ ri yaꞌ sugu ra⁠ ⁠; yeɗte yaꞌi sugu fi, tíkké rí af Manase fa paaꞌ ri yaꞌ ñamaa ra, bi hen ri saawa níi.

15 Ɗi na anti ɗagiɗ Suseef won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Mee ɗaŋ ra di tii Koope fa húmú këllírú cissoꞌ Abraham a baasoꞌ Isaak ra,

Koope fa níiɗ sëꞌ límúu mí níi a woteh ra.

16 Mee ɗaŋ ra di tii Malaakaa sëmlëꞌ sëꞌ pesi soꞌ ɓéeɓ rë,

ɗi barkel tuŋki ƴeh, wa paŋ níi símíi funi caacci wa Abraham a Isaak tas faraah,

wa keñ níi koyyi wa haslaꞌ feey fa⁠ ⁠!⁠ ⁠»

17 Tígë tík Yakop yaꞌi ñamaa fi af Efarayim ra na fahaꞌ ri barkeli wa ra, húmú neɓaay Suseef. Ɗi hampe yaꞌ boffi fahaꞌ nísí af Efarayim koon, lëeyíɗ rí bi Manase. 18 Ɗi won boffi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bëyít⁠ ⁠! Ngana henaꞌ ɗaa baap⁠ ⁠! Tíké yaꞌi ñamaa fu af Manase, daa ri ɓahaa⁠ ⁠!⁠ ⁠» 19 Ndaa Boffa kaaꞌaꞌte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yúhté baaha koy soꞌ, mi yúh yee paŋ mi ra. Manase ɓal ac ow gaan, te ri ay lah tali gaante⁠ ⁠; ndaa ñéedí ay rii luk gaan te filooni, tali ay hen ginni tam ɗúmléh wë.⁠ ⁠»

20 Na ɗagiɗ ɗi wa yiin fa ra, ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ay tíl níi ɓëy Israyel ƴahti ɗagiɗ ow raa, wa ay wonee ɗeh⁠ ⁠: “Ɗémíin yee pagiɗ Koo Efarayim a Manase ra cép ɗoo na⁠ ⁠!”⁠ ⁠» Ɗaaha, Yakop këllíɗ tii Efarayim, míllëꞌté bi Manase.

21 Yakop antee won Suseef tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi hompe kotti kúl kë, ndaa Koope ot ɗon na te ay ron wëegísíɗ feey fi caaccon. 22 Te ɗo fi beh, mi woɗte ro níi fu lungiɗte koy-baappu⁠ ⁠: Sihem* fa ɓeyaꞌ mi yaꞌ yi Amoorra ra ac buu⁠ ⁠; mi ɓeyaꞌ ri kas ki soꞌ a jépílí sëꞌ.⁠ ⁠»

49

Unna míllëꞌ won Yakop ra

1 Filoon fi baaha, Yakop dëekké koyyi, tëekíɗté wë won wa tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ëyí ɓéeɓ, mi won ɗon iña nay lahe ɗon na fayu ra.

2 Tëekí fíi sëꞌ dee koyyi soꞌ. Síkíríi sëꞌ, soꞌ mi Israyel boffon.

3 Ɗo fi Ruben, daa fu koy ki saawi soꞌ.

Na lah mi ro ra, ɗeef mi lahte doole te ñif mi soꞌ na múkë.

Daa fu luk koy-baappu doole a jom.

4 Fu madaꞌ a húlbí basaꞌ basoo⁠ ⁠!

Fanoha fanoh fu a ow di ɓeleɓɓi soꞌ sun fi tigal ki soꞌ ra nék

sëpíɗté sëꞌ lool, daa tah fii këllíil koy-baappu.

5 Simewoŋ a Léwí if a ɓëlgís⁠ ⁠: ñéerëꞌí wë poyaꞌ gin.

6 Mi fahaay bok a wa nuf múk⁠ ⁠! Ɗamaay mi ɗeefee teeꞌaꞌ yi wa,

ndah wa bëemúté i ow haayluu wa ra,

te ɓosi nufa waa na ɓekke wa lec síl kot i naal fana.

7 Haaylohi misiga waa na ow mínéh yin na ra, tahan wa alkoh⁠ ⁠!

May woralsaꞌ koyyi wa a séttí wë filiɓ Israyel,

mi haslaꞌ wa ɓéeɓ gin Yakop.

8 Ɗo fi Yudaa, koy-yaayyu ay roo kañ,

te koy-baappu ay roo sígímíɗ,

ndah biti ɓëewë na haaꞌuu ro ra ay ƴek fíyú.

9 Yudaa koy soꞌ, fu man fiili gaynde fi baa

malohte ɓoorsohi níi na nimil faami ra nen⁠ ⁠!

Múumé fanoh hílsée rëe, daa kaañ rii këlíɗ⁠ ⁠?

10 Nguur ka ii koloh yaꞌ Yudaa,

te duudi nguur ka ay home tali níi bín ayaa yíkíi rë⁠ ⁠:

daa ri ɓëeꞌ ɓëewë ɓéeɓ ay ñee uni ra.

11 Ɗi ay pokee mbaam fi tal béeñ,

pok koy ka yaꞌ béeñë lukki wun ra.

Ɗi ay hosee búuɓɓí a béeñ, hosaꞌ sabidoori a ñif reseñ.

12 Béeñ ay takil íllí, miis naaꞌil síssí*.

13 Sabuloŋ ay déké ɓúk kísí fë, tígí ay lah teeraa gaal,

te feey fi ay laɗ níi waal Sidon.

14 Isakaar madaꞌ a mbaam fi lahte doole.

Fanaꞌ ri hanndal ki líikkí gélíkkë†,

15 ɗi otte biti tígë neɓpe hílsëe te gina wunte.

Ɗi yeraꞌte bíiŋí séfëe, tahte légéy ñaam.

16 Dan ay aattiyaꞌ ɓëewí ti talli kayya Israyel nen.

17 Dan madaꞌ a goŋ fa ɓúk waala,

ɗi man ti hiliñ fa laroh kúyíɗ kë rë nen⁠ ⁠;

ɗoɓaa ri pënís fë kot rek, jégëe júlkíñëh keen.

18 Ëey Koo-Yahwee sëmlëꞌ sëꞌ⁠ ⁠! Daa fu yaakaari soꞌ⁠ ⁠!

19 I haaꞌoh yejuute Gaat na,

ndaa ri míllëꞌtée wëe lík, ñeete talli wa.

20 Gin Aseer ay loof níi loof⁠ ⁠!

Feey fi ay ɗúhíɗ ñami neɓaꞌ buur.

21 Neftali madaꞌ a fandaay fa fús baa ra⁠ ⁠;

na lím koyyi wunna ra nen.

22 Suseef kilki na lím hom ɓúk warla ra.

Yaꞌ yi kilka ƴúukké tiŋ ka‡⁠ ⁠!

23 I yeesoh kas tooñute ri, yejuute ri haaꞌ, yeesute ri kas.

24 Ndaa ɗi hampe hélí kas ki híin, bi lah ri doole te ri tarte⁠ ⁠;

ɗi hampe hélí kas ki híin, bi habraꞌ ri Koope fi Gaana na jaamiyoh Yakop ra,

Koope fa na níiɗ rë,

bee na woh§ Israyel ra.

25 Koope fi boffu sëmlëe rë,

ɗi fa mín ɓéeɓ rë barkela ro.

Ɗémíin ɗi barkel ro a mulii caagi ɗúhëꞌ sun,

a ƴi ɗúhëꞌ keeñ feey.

Ɗémíin ɗi barkel ro níi fu keñ te yuppa caak.

26 Iñi wunna pagiɗ Koope boffu ra luk ƴee mëssí ɗúhëꞌ daŋŋa ra,

wa luk alal mi dúŋŋée kíil níi rë.

Ɗo fi Suseef, ɗo fa paaꞌ koy-baappu ɓéeɓ sun ra,

ɗémíin iñi wunni ƴaaha cép sun fu, ti ɗee pagiraꞌ ri soꞌ ra nen.

27 Beŋsame madaꞌ a baade fi sohoorte⁠ ⁠!

Ɓaaba, ɗi ñam yee hap ri ra⁠ ⁠;

fíníin fín, ɗi woralsaꞌ yii lah ri.⁠ ⁠»

28 Ƴaa daa ɓëewë yípú talli sabboo a ana yi Israyel ra. Boffa wonaꞌ wa ɗah. Ow fi ow waa na ɓéeɓ, ɗi wonte ri unna míllëꞌ rí ríi won ɗa*.

29 Filoon fi unni ƴah, Yakop nahte koyyi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ nék, mi ee ɗeefiɗ caacci soꞌ ɓúudé rë ee, lah féhéyí níi ɗon hacaꞌ soꞌ hëbís wë filiɓ kila† hom meey Eforon fi ɓëy tali Het ɗa⁠ ⁠: 30 daa ri kila Makpelaa bee jaanndaꞌ gini Mamre di Kanaan ra. Abraham saam kila hacaa, daa tah ɗi lom ɓani meeya Eforon fi ɓëy tali Het na. 31 Daa ri tígë hacuu Abraham a Saara ɓeleɓi ra⁠ ⁠; tígë hacuu Isaak a ɓeleɓi Rebekaa ra⁠ ⁠; mi hacaꞌ Leyaa tígí daaha ɓal. 32 Meeya a kila hom na ra lomuu Hetta na.⁠ ⁠»

33 Wonaꞌ Yakop koyyi na níi wocce ra nék, ɗi yeɗɗohte tigal ka lússé, ɗeefiɗte caacci.

50

Luuyi Yakop

1 Tígí daaha, Suseef líhëhté sun fi boffi kíp, yabaalohte rii na, looyte ri níi tallilaay muun. 2-3 Ɗi antee nah ɓoyoh ya homu faami ra yugus ɓúudé fë. Wa lahute waal sabay iniil (40) yugusi ɓúudé fí Yakop, ti ɗee ɓaahuu wa ri nen*. Hente waal sabay paana (70), ɓëy Ésíp na looyu luuyi Yakop.

4 Gétëꞌ ƴaa ɓéeɓ rë, Suseef won dakki buur tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hém neɓaꞌ ron, mi fahaꞌ biti koon ɗon woniɗ soꞌ buur tih⁠ ⁠: 5 leɓaꞌ bisi ra, baasoꞌ húmú wonte soꞌ biti ɗi hacce nuŋi Kanaan níi wocce, te ri nahte soꞌ níi mi añohte biti ɗi húl rëe may rii hacee na. Mi ɗaŋ biti koon buur on soꞌ ndín, mi pay haji baasoꞌ⁠ ⁠; luuya ɗúm rëe mi nimil.⁠ ⁠»

6 Léhínúu buur woli Suseef ra, buur won dakka tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wëní Suseef tih, di húmú ɗagaꞌ ri ri boffi níi ri añohte, lah ri paya hacaꞌ ri na.⁠ ⁠»

7 Na saañ Suseef haji boffi ra, ñéerëꞌ a dakki buur ɓéeɓ, a ɓëewë lahu tii faam buur ra, a ɓëewí gaanni Ésíp ɓéeɓ⁠ ⁠; 8 Suseef a ɓëy faami ɓéeɓ ñéerúu ɓal, a koy-baappi a ɓëy faam boffi ɓéeɓ. Henay tuŋka a yuppa, wa heluy yin kay Gosen. 9 I wëtíir sah a soldaarri yaaguu pënís daa ɓedu Suseef. Ɗuuli ɓëewë teem ɗí gaan⁠ ⁠!

10 Tílúu wë níi wa lahute Baacaa ya Peek fa ra, di énfí laahi Yurdeŋ, wa looyute na looyi misikke. Suseef looyte luuyi boffi waal paana daaha. 11 Ɓëy Kanaanna dékú daaha ra, oluu wa ɓëy luuya Baacaa ya Peek fa, wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee waɗti hena luuy ɓëyí gaante Ésíp.⁠ ⁠» Tahte níi wa wonuu énfí Yurdeŋ daaha Abeel-Misrayim, daa ri⁠ ⁠: luuyi Ésíp.

12 Ɗee nahaꞌ ri Yakop ra, koyyi paguu ri ɗaaha⁠ ⁠: 13 wa kúrúté ɓúudé fí Kanaan, hacute ri kila Makpelaa. Abraham húmú lomaꞌ kila a meeya jaanndaꞌ Mamre ra yaꞌ Eforon Heda. Ɗi húmú lom kila hacaa.

14 Wocaꞌ hacada ra, Suseef, koy-baappi a ɓëewë ɓedu wa luuyi boffi wa ra ɓéeɓ nimilute Ésíp.

Filoon fi húlí Yakop

15 Lahuu wa faam ra, koy-baappi Suseef na wonantuu filiɓ fi wa⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbaa bee húlëꞌ baap bee ra Suseef ii yíssëh sun fi yen, yíllëh yii misiga húmú pagu yen ri ra⁠ ⁠?⁠ ⁠» 16 Tígí daaha, wa woluute Suseef na wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Na húlëy baap doom ra, won lah fun wonun ro tih⁠ ⁠: 17 fu ƴíiɗ ɗii na, fu baal fun yii ɓosi misiga húmú pagu ro fun ra. Kon fun na ɗagu ro, fu baal fun yii ɓosi bah, ndée fun habu Koope fa na húmú jaamiyoh baap ra.⁠ ⁠» Léhínúu rí, Suseef yíppé afi na looy.

18 Koy-baappi daa míllúu payiɗ affi wa, hawuute feey, líhúuté fíyí wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun aƴeh⁠ ⁠! Habaꞌ fun ñaammu.⁠ ⁠» 19 Ndaa Suseef won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë néekíñíi yin soo na⁠ ⁠! Mi Koope neh⁠ ⁠! 20 Ɗon húmú koluu paŋi soꞌ yin ɓos koon, ndaa Koo yídíssé rí yin wun. Di oluu ron ri, daa ri ñeyaꞌ ri daaha, nda ri mín tos ñíin caak. 21 Kon ngënë néekíñíi⁠ ⁠: may kúɗ ɗoni koyyi ron.⁠ ⁠» Unna won wa Suseef ra yëellíɗté keeññi wa.

22 Suseef a ɓëy faam boffi homute Ésíp yii maañce. Suseef pesse kíil tíméer a kíil sabboo (110). 23 Ɗi otte níi séttí Efarayim⁠ ⁠; ɓaatte biti límúu koyyi Makiir fi Manase ra, wa tíkúté ɓaŋŋi†.

24 Leɓaꞌ bisi ra, Suseef won ɓëy faam boffi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May húlé, ndaa hëbíi biti Koope ay ron habraꞌ níi ɗúhíɗ rën deh, kúɗ ɗën gina gap ri Abraham, Isaak a Yakop, añohte ra. 25 Gëpí sëꞌ te ɗon añoh biti bín fë rëe, ɗon ii hel ƴuh yi soꞌ deh⁠ ⁠; lah kúrëelíi wë.⁠ ⁠»

26 Na húl Suseef Ésíp rë, ɗeef ɗi lahte kíil tíméer a kíil sabboo (110). Ɓúudé fë yugusute níi mínéh yah, ɓekute kees, ɗapute kolom.

* 1:5 1.5 fíníin lahte, ɓaaba acce ⁠ ⁠: Ébrë hom olaꞌ bis múlgús ɗaaha.

* 2:23 2.23 ndah biti ɗi ɓeyuu ɓëeꞌ në ⁠ ⁠: Di ébrë, di na wonuu ow ƴaal (ís) a di na wonuu ow ɓeleɓ (ísë), na samuu man.

* 3:7 3.7 fíigë ⁠ ⁠: tal kilki madaꞌ a tal een.

† 3:24 3.24 sérúbím ⁠ ⁠: Wa i yin ti malaaka mbée raɓɓi lahuu kanam ow a paɓ, te homuu fíi Koo. Saame Esekiyel 10.1-22.

* 4:1 4.1 mi lahte koy ƴaal ⁠ ⁠: Kayeŋ mëllúu a «⁠ ⁠kana⁠ ⁠» di ébrë⁠ ⁠; «⁠ ⁠kana⁠ ⁠» daa ri⁠ ⁠: lah mbée lím.

† 4:8 4.8 i un ⁠ ⁠: Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú⁠ ⁠: Yen saañ meey.

‡ 4:16 4.16 Not ⁠ ⁠: Tii Not daa ri⁠ ⁠: mbal.

§ 4:20 4.20 taanta ⁠ ⁠: Ɗi dúdí poonuu hun bín fë.

* 6:4 6.4 Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: Jamanii baaha ɗeef i ow gaan jímbëŋ húmú feey fa. Mani wa húmú tasute na níi filoon fe sah...

* 7:2 7.2 wun hawiɗ ⁠ ⁠: Sakaꞌ Koope ëldúnë níi a bee hawuu Yéesú rë, ɓëewë na hawru Koope yúulée ɗii na. Bín fë, lahaꞌ heetti raɓɓi wun hawiɗ a ƴi wuneh hawiɗ.

* 8:20 8.20 wun hawiɗ ⁠ ⁠: Sakaꞌ Koope ëldúnë níi a bee hawuu Yéesú rë, ɓëewë na hawru Koope yúulée ɗii na. Bín fë, lahaꞌ heetti raɓɓi wun hawiɗ a ƴi wuneh hawiɗ.

* 14:14 14.14 Dan ⁠ ⁠: Ɗi gini húmú paaꞌ Kanaan waal ƴuuŋ, wulohte a tígë koluu wa ra lool.

† 14:23 14.23 níi lukaꞌ bee lukki ƴin ra ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: karal lékít mbée waru ñafaɗ.

* 19:28 19.28 ti ɗúukëe paloɓ nen ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: ti ɗúukëe fúur nen.

* 20:16 20.16 hélíis caak ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: hanjar júnní (1.000) di hélíis.

* 21:14 21.14 gúm muluɓ ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: ngafka hun túmëe muluɓ.

* 23:15 23.15 sekel tíméer iniil ⁠ ⁠: Sekel tíméer (100) daa ganjarma kílë tiiŋ hélíis yínë.

† 23:19 23.19 looyte luuyi ⁠ ⁠: Ƴin níi ƴin, Ébrë yë në húmú looyu luuy waal paana filoon fi haji ɓúudé fë.

* 24:2-3 24.2-3 ɓeke yaꞌu fëgërëh fí ɓaŋ soꞌ ⁠ ⁠: Bín fë, ɓëy gini baa húmú añuu ɗaaha biti yaa ƴaha yii lahte solo.

† 24:22 24.22 sekel sabboo ⁠ ⁠: Yii leŋke ganjarmi ɗee teem sekel ra, saame 23.15 bínëe feey fi téerëe. Úrís daa «⁠ ⁠oor⁠ ⁠» di tuwaaɓ.

* 25:18 25.18 wa wuluute mboko yi kayya ɓéeɓ ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: ɗi (Ismayel) húmú júɓëey a mboko yi.

† 25:23 25.23 Di ɓëy Israyel na, síisë ɗéɓpí límú rë, daa ɓahii bee míllëꞌ rë.

‡ 25:25 25.25 Esawuu ⁠ ⁠: Tii Esawuu di ébrë madaꞌ a⁠ ⁠: faana líiffé a fënúf.

§ 25:26 25.26 Yakop ⁠ ⁠: Tii Yakop di ébrë madaꞌ a⁠ ⁠: púgúlúɓ mbée nofaꞌ.

* 25:31 25.31 Lam koy saaw di ébrë daa na luk bi ɓëewí kayya ana.

* 26:3 26.3 mii roo hel ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: mi ot ɗoo na.

* 27:40 27.40 haaꞌ a loh ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: saamaar.

* 28:14 28.14 te talla feey fa ɓéeɓ ay barkeluu tiyu a tii séttú ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: te talla feey fa ɓéeɓ ay ɗagee tiyu a tii séttú.

* 29:17 29.17 Íllí Leyaa ɗamay ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: Íllí Leyaa haway.

* 30:3 30.3 Ɗi lah koy raa, mi hen yaafa ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Ɗi ay lahee koy ɗíh yí sëꞌ, ɗaaha raa, mi hen yaafa. Ɓëewí ƴín fë húmú onuu koy ɗaaha.

† 30:14 30.14 maadda tílëe-ngoro ⁠ ⁠: mëllëꞌ⁠ ⁠: manndaragoor. Koy kilki madaꞌ a koy maadda. Ɓeleɓɓa húmú fahuute ri níi, ndah wa wonu ti na tahil loo ɓeleɓ oro.

‡ 30:32 30.32 mani wa ɓéeɓ hen yínlí sëꞌ ⁠ ⁠: Yee won Yakop ra húmú neɓpe tah, ndée júrí naaꞌay peyeɓ mbée súulúy kúk húmú kofeelte ot gini bín fë.

* 31:27 31.27 njooɓ ⁠ ⁠: Ɗi ƴeekii neɓpe, ñéerëꞌté a kañaa.

* 33:19 33.19 hanjar tíméer ⁠ ⁠: daa ganjarma kílë tiiŋ hélíis.

* 37:3 37.3 búuɓ lémí ⁠ ⁠: Búubí lémëe daa teeɓaꞌ biti boffi lukki fahaꞌ ri di koyyi.

† 37:4 37.4 níi hanndal ki wa neɓlay ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyúu ɗeh⁠ ⁠: níi wa na mínlíh wonaꞌ a ri a jaamma.

‡ 37:20 37.20 yéem ⁠ ⁠: cëldúu cëldëe, ndaa ri nuŋi nooɗte, hacu téekínëe muluɓ.

§ 37:20 37.20 gúmú ⁠ ⁠: cëldúu cëldëe, ndaa di bíníi ébrë ë, ɗi rabi sohoorte.

* 37:28 37.28 sekel sabay ana (20) ⁠ ⁠: daa ganjarma légéy níirëh kíil ana a caan bín fë⁠ ⁠; daa cadum ñaam ƴaal yínë ɓal.

† 37:29 37.29 ɗaɗte búubí ⁠ ⁠: Ébrë ɗaraꞌ búubí biti ri tíit, afa kúnëh⁠ ⁠; ndaa Séréel tíkëꞌ yaꞌ yi afi.

‡ 37:34 37.34 haamohte saaku ⁠ ⁠: Hena Ndút koon, ɗi ay jímbëerée úuf súul.

* 38:18 38.18 búurë lúumú ⁠ ⁠: Búur daa ri suumii ɗookuu a koyyi gúussé, ƴaal na pokoh ri. Filiɓ gonli beh, ɓelaa meelaꞌ búurë nda ɓëeꞌ mín yúhsúu.

* 39:9 39.9 Ow ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Ɗi sah.

† 39:14 39.14 Ébrëyí ⁠ ⁠: Ɓëy tali Abraham i Ébrë. Tii Ébrë dalaꞌ Abraham na.

‡ 39:19 39.19 unnee ɓílíɗ ɗí ɓeleɓi ra ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: unnee ɓílíɗ ɗí ɓeleɓi ra na won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ñaamu pagaꞌ soꞌ yii bee ɗeh.⁠ ⁠»

§ 39:23 39.23 ñeyaꞌ waal ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Yahwee ñéyíɗ ɗí waal.

* 40:11 40.11 gulii ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: kaas.

† 40:20 40.20 bisa took buur nguur ka ra ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: bisa límú buur ra.

‡ 40:20 40.20 cëgíɗté wë ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: ɓéyíɗté affi wa.

* 41:40 41.40 gina ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: faam soꞌ.

† 41:42 41.42 supii, ɓekke ri kun Suseef ⁠ ⁠: Supii buur daa na teeɓaꞌ biti unna wonu ra ɗúhëꞌ buur na. Supaa lahaꞌ tampoŋi buur⁠ ⁠; daa ri na siñiyuu kéettí nguur ka.

‡ 41:42 41.42 búuɓ naaꞌ peyeɓ bi píisë kofeelte ⁠ ⁠: Di tuwaaɓ⁠ ⁠: «⁠ ⁠de fin lin⁠ ⁠»⁠ ⁠; ɓëewí gaanna Ésíp daa na ɓekuu ri a suumi úrís ɓal.

§ 41:43 41.43 Ëní rí waal ⁠ ⁠: Bíníi ébrë ë ɗéɓëenë tasaꞌte lan. Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bëyít⁠ ⁠!⁠ ⁠» mbée⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴékí feey⁠ ⁠!⁠ ⁠»

* 41:45-46 41.45-46 na komu ri buur ra ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: na dal ri légéy faam buur ra.

† 41:51 41.51 Manase ⁠ ⁠: Di ébrë, tii Manase madaꞌ a⁠ ⁠: tahte níi mi halte.

‡ 41:52 41.52 Efarayim ⁠ ⁠: Di ébrë, tii Efarayim madaꞌ a⁠ ⁠: keñilte soꞌ.

* 42:1 42.1 pep ⁠ ⁠: Bín fë ɓëy Ésíp a ɓëy Kanaan húmú línúu bele.

† 42:22 42.22 Neɓ raa, yen mam na ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Ñif mi hente kabut affi yen woteh.

* 43:24 43.24 muluɓ hosaa kot ⁠ ⁠: Ébrë húmú lah haneel raa, ɗéɓëꞌ rí yeɗ muluɓ hosaa kot.

* 44:13 44.13 Wa tíkúté yaꞌ yi wa affi wa ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: wa ɗarute búuɓɓí wë. Ébrë ɗaraꞌ búubí biti ri tíit, afa kúnëh⁠ ⁠; ndaa Séréel tíkëꞌ yaꞌ yi afi.

* 45:22 45.22 hélíis caak ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: sekel tíméer éeyë (300). Daa ganjarma légéy níirëh kíil sabay éeyë a kíil paana (37).

* 46:4 46.4 fay lúsée yaꞌ Suseef ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Suseef daa nay roo kúnɗé íllú. Di Ébrë yë në, ow húl rëe, koy ki ƴaali gaana mbée bee húlëhë lukki pokoh ɗii na ra, daa na kún íllí ɓúudé fë. Di ɓëy Ndút, ow jér rëe, mboko mi daa na ɗíifíɗ ɗí, daa tah húlëh hoñci lúsëꞌ yaꞌ ɓëyí.

† 46:27 46.27 ow sabay paana (70) ⁠ ⁠: Ɓëewí sabay pëenë a pëenë (66) yë wonuu tali Yakop ra, ɓaat Yakop, Suseef a koyyi ana yi raa, daa henil wa ow sabay paana (70).

* 47:9 47.9 Kíillë maangaan mi ra hente kíil tíméer a kíil sabay éeyë (130) ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: Hente kíil tíméer a kíil sabay éeyë (130) yíkíl, ma na tíl rí gin-ëe gin.

† 47:21 47.21 Suseef hampe ɓëewë ɓéeɓ ñaam ⁠ ⁠: Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: Suseef négírëꞌté ɓëy Ésíp ɓéeɓ gin-taah ya.

‡ 47:29 47.29 ɓeke yaꞌu fëgërëh fí ɓaŋ soꞌ ⁠ ⁠: Bín fë, ɓëy gini baa húmú añuu ɗaaha biti yaa ƴaha yii lahte solo.

§ 47:31 47.31 Yakop ƴekke sígímpé af huni ⁠ ⁠: fahaꞌ won biti Yakop gérémpé.

* 48:22 48.22 Sihem ⁠ ⁠: Ɗi gin coosaan, hom filiɓ feey fa nay lahee Efarayim a Manase fayu ra⁠ ⁠; boffi wa Suseef hacuu na. Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: A ɗo fi beh, mi woɗte ro níi fu lungiɗte koy-baappu⁠ ⁠: feey fi Sihem fa ɓeyaꞌ mi yaꞌ yi Amoorra ra...

* 49:12 49.12 Béeñ ay takil íllí, miis naaꞌil síssí ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Íllí ay luk béeñ luum, síssí luk miis naaꞌ. Iñƴaa teeɓaꞌ biti ɓëeꞌ ay caak yin.

† 49:14 49.14 hanndal ki líikkí gélíkkë ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: hanndal gëcëngë.

‡ 49:22 49.22 Bíníi ébrë ë ɗéɓëenë tasaꞌte lan. Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: Suseef madaꞌ a cúmbúr mbaam fi dék luuf, hom ɓúk warla ra⁠ ⁠; koyyi mbaam fa homute araal daŋa.

§ 49:24 49.24 bee na woh Israyel ra ⁠ ⁠: Di ébrë, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: daa ri laꞌi Israyel ⁠ ⁠: Koope na wonuu Laꞌi Gaani Israyel, daa ri wohohi Israyel.

* 49:28 49.28 ɗi wonte ri unna míllëꞌ rí ríi won ɗa ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: ɗi ɗagiɗte ri.

† 49:29 49.29 kila ⁠ ⁠: Nuŋi yotu loo laꞌ te ow mín nëe haal (yotun yoto mbée ɗeefun ɗaaha).

* 50:2-3 50.2-3 Ɓëy Ésíp húmú kaaꞌ biti ɓúudé yah raa, wa húmú leefuu ri dúuléen a i yin heeñlaa.

† 50:23 50.23 tíkúté ɓaŋŋi ⁠ ⁠: Tígí ɓaŋŋa mín wona biti Suseef habaꞌte wa koyyi, ti ɗee húmú habaꞌ Yakop koyyi ana yi Suseef, Efarayim a Manase, ti koyyi ra nen.

Maccëe

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Uni Neba bíní Maccëe rë

Kúnsëe

Di ɓaahi jaŋaa Maccëe daa bíní téeríi Uni Nebi beh, ndaa biti daa ri bíní rí wonuy filiɓ. Ɗi fi Maccëe nék, húmú yeekoh túm, ndaa Yéesú míllëꞌté ríi dëek ɗi hente taalibeyi (9.9) (Saame Marka 2.14). Ɗi non apootarra Yéesú wol wa waarii Uni Neba ra.

Iña bíníyú téeríi bee ra, daa tah ɓëewë habaꞌ biti Maccëe bíní wë koy-yaayyi, wa fi ɓëy Israyel, teeɓi wa biti Yéesú daa Buura Koo fal ri ra (2.4⁠ ⁠; 16.16), bee na húmú wonuu yonente ya filiɓ Téerëe bín fë rë. Te iña húmú wonu sun fi balaa ɗi ac feey fi bee ra ɓéeɓ míllëꞌtée lah kah-kah.

Yéesú mëllëꞌté Nguur ki sun-Koo a yin caak teeɓi ɓëy Israyel, ndaa kaaꞌeeh njíittí wë wonuy dara ɗii na, wa pagute ɓéeɓ níi wa hawute ri húl.

Filiɓ téeríi beh, Maccëe wonte⁠ ⁠:

- yii leŋke límí Yéesú (1.18 níi 2.12),

- yii leŋke kimtaanni caakka paŋ ɗi ra (4.24⁠ ⁠; 8.16),

- yii leŋke iña yëedíɗ ɗí ɓëewë rë (5.1 níi 7.29),

- yii leŋke húlí (27.31-54),

- a yii leŋke kolohi ɓúudé (28.1-10).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay yúh biti Yéesú daa Buura Koo fal ri ra.

1

Coosaani Yéesú

(Saame Lúkkë 3.23-28)

1 Bee daa coosaani Yéesú-Kiristaa sédí buura hínú Dawit ra, sédí Abraham. 2 Abraham daa boffi Isaak, Isaak límpé Yakop, Yakop límpé Yudaa a koy-baappi. 3 Yudaa daa boffi Peres a Seraah, Tamaar daa yaafi wa⁠ ⁠; Peres daa lím Hesron, Hesron límpé Ram. 4 Ram daa boffi Aminadap, Aminadap límpé Nahson, Nahson límpé Salma. 5 Salma daa boffi Búus fí Rahap, Búus daa boffi Obet fi Rút, Obet límpé Yéssée, 6 Yéssée límpé buura hínú Dawit ra.

Dawit daa lím Salomoo fi ɓeleɓ Úrí koon. 7 Salomoo daa boffi Robowam, Robowam límpé Abiyaa, Abiyaa límpé Asaa. 8 Asaa daa boffi Yosafat, Yosafat límpé Yoram, Yoram límpé Osiyas. 9 Osiyas daa boffi Yotam, Yotam límpé Ahaas, Ahaas límpé Esekiyas. 10 Esekiyas daa boffi Manase, Manase límpé Amon, Amon límpé Yosiyas. 11 Jamanaa habuu yëwúɗɗë kúrúté Babilon ra, Yosiyas límpé Yekoñas a koy-baappi.

12 Filoon fi kúrí wë Babilon, Yekoñas límpé Salasiyel, Salasiyel límpé Sorobabel. 13 Sorobabel daa boffi Abiyut, Abiyut límpé Eliyakim, Eliyakim límpé Asoor. 14 Asoor daa boffi Sadok, Sadok límpé Ahim, Ahim límpé Élíyút. 15 Élíyút daa boffi Eleyasaar, Eleyasaar límpé Matan, Matan límpé Yakop. 16 Yakop* daa boffi Suseef, ƴaali Maryaama fa lím Yéesú fë na wonuu Kiristaa ra.

17 Hente jamanu sabboo a jamanu iniil dalaꞌte Abraham na níi Dawit na, jamanu sabboo a jamanu iniil Dawit na níi bee habuu yëwúɗɗë kúrúté Babilon ra, jamanu sabboo a jamanu iniil kúrí yëwúɗɗë Babilon níi límí Buura Koo fal ri ra.

Ɗee ayaꞌ Yéesú ëldúnë rë

18 Yéesú-Kiristaa ayaꞌ ëldúnë ɗeh⁠ ⁠: Maryaama yaafi Yéesú húmú onu Suseef ɓeleɓ⁠ ⁠; na liiluu waa dék níi wa ñéerëꞌ rë nék, pagaɗɗi Ruuh-Peseŋ tahte Maryaama pokke loo. 19 Suseef fa na fahaꞌ koodi ra húmú ɓëyí júɓpé te ɗi fahaay yíiñí, daa tah ɗi caŋ kotti yeɗɗi koon di filiɓ sútúrë. 20 Ɗi hom níɓí yii baaha, malaaka di malaaka yi Koo-Yíkëe feeñiyohte ri filiɓ heeƴ, won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Suseef sédí Dawit, ngana sídëꞌ ɓeyi Maryaama ɓeleɓ, pagaɗɗi Ruuh-Peseŋ daa tah ɗi pok loo. 21 Ɗi ay lahee koy ƴaal fu dëekëꞌ rí Yéesú†⁠ ⁠: daa ri nay sëmlée ɓëewí di bakaaɗɗi wa.⁠ ⁠»

22 Iñƴaa ɓéeɓ daa yee húmú won Koo-Yíkëe ñeyaꞌte ri yonentaa, na won ri bitih⁠ ⁠: 23 «⁠ ⁠Ay lah kúkëyí cafaƴ ki yéeh ƴaal ay pok loo, ɗi ay lah koy ki ƴaali ay hínú Emanuwel.⁠ ⁠»✡ Tii baa daa ri⁠ ⁠: Koope ee yen na.

24 Yúunëꞌ Suseef ra, ɗi paŋke yee nah ri malaakii Koo-Yíkëe rë, ɓeɓpe Maryaama ɓeleɓ. 25 Ndaa ri ñéerëey a ri níi bee lahaꞌ Maryaama koy ƴaal ra, Suseef yeɗte ri tii Yéesú.

2

Payi saltige ya jaamiyohi Yéesú

1 Yéesú límúu Betleꞌem di Yúdée ɗeef buura hínú Erot ra daa af nguur ka. Jamanii baaha, i saltige koluu waal púlëen naꞌ, ayute Yerusalem 2 na meeluu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Buuri yëwúɗɗë anuu límú rë hom dih⁠ ⁠? Fun olu hul púlté, te huli baa daa teeɓ fun biti ɗi límúté, fun anutee ac jaamiyohi.⁠ ⁠»

3 Kelaꞌ Erot woni baa ra, ɗi tíitté níi tíit, ɓëy Yerusalem ɓéeɓ namutee tíit ɓal. 4 Ɗi dëekké yëeddëh yí kootii Mëyíis a kélfë yí seeƴoh yi Faam fi gaani Koope ɓéeɓ, meelte wa tígë húmú wonuu biti Buura Koo fal ri ra ay límúu në rë.

5 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi waɗti límúun Betleꞌem di Yúdée, ndée yonentaa bíníté yii bee Téerëe bitih⁠ ⁠:

6 “Ɗon fi ɓëy Betleꞌem fa gini Yudaa,

ngënë hëbíi biti ginon lahay solo di ginna këldúu feey fi Yudaa ra.

Kélfëe nay níiré ɓëy gin soꞌ Israyel ra ay ɗúhée në.”✡⁠ ⁠»

7 Filoon fi baaha, Erot ñeete feey ndaŋ, dëekké saltige ya meelte wa, wa won ɗi yii lante di wahtaa púl hula waa na ra, 8 antee waa yeñ Betleꞌem won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëyí ɗon meelaꞌ níi lan yii leŋke kúkëyë në. Ɗon ot ɗi raa, lah ëyí ɗon teeɓ soꞌ, nda soꞌ mi bee ɓal mi pay jaamiyohi.⁠ ⁠»

9 Wonaꞌ Erot iñƴaa níi wocce ra, wa ɓeyute waala na suu. Wa homu waala, hula húmú olu wa ra púlëetté fíi wë. Lahaꞌ hula yeeddaꞌ ki tígë hom kúkëyë rë, ɗi caŋke daaha. 10 Oluu saltige ya yii baaha ra, keeññi wa sosse níi sos. 11 Lahuu wa faam fa níi wa haalute ra, wa olute kúkëyë a Maryaama yaafi. Wa yípútée ƴek, na jaamiyuu ri. Wa anutee kúnís nafa yi wa, yerute ri yoobbol úrís, cuuraay a leefii heeñce níi heeñ na wonuu míir rë. 12 Filoon fi baaha di filiɓ heeƴ, Koope wonte wa biti wa ɓanuy nimilaꞌ Erot na⁠ ⁠; tígí daaha wa ɓeyute waal kay, nimilute gin wa.

Hegohi Suseef a Maryaama suute Ésíp

13 Sayuu saltige ya ra, malaakii Koo-Yíkëe feeñiyohte Suseef di filiɓ heeƴ, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu ɓeɓ kúkëyë a yaafi fu hegoh fu saañ Ésíp, fu hom dín fë níi fu keloh un soꞌ, ndah Erot ay saamroh kúkëyë hawrohi húl.⁠ ⁠» 14 Ɗaaha, ɗi kolohte leelu elek, ɓeɓpe kúkëyë a yaafi, hegohte saañce Ésíp, 15 hompe dín fë níi Erot húlté. Yee húmú won Koo-Yíkëe ñeyaꞌte ri yonentaa ra lahaꞌte ɗaaha. Ɗi húmú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi wonte koy soꞌ koloh Ésíp.⁠ ⁠»✡

Hawi tuŋka húl

16 Bín fë, húmú yúhëꞌ Erot biti saltige ya nofuu ri nofoo ra, keeña haayte níi haay. Ɗi nahaꞌte hawrohi tuŋki ƴaalla límú kolaꞌte jamanaa wonu ri saltige ya biti hula púlté waa na ra, tuŋki ƴaalla lahuu kíil ana níi feey di filiɓ Betleꞌem a ginna hëbísí rë ɓéeɓ. 17 Yii baa lahaꞌte ɗah, ti ɗee húmú wonaꞌ yonente Yérémí rë bitih⁠ ⁠:

18 «⁠ ⁠Foŋ keluute filiɓ Rama,

foŋŋi misikke ñéerëꞌ a hawoh.

Rasel daa na looy koyyi,

kaaꞌaꞌte ɓëyí në mësíɗ rí,

bi ɗúmú koyya.⁠ ⁠»✡

Kolohi Suseef Ésíp

19 Húlëꞌ Erot ra, malaakii Koo-Yíkëe feeñiyohte Suseef filiɓ heeƴ di Ésíp, 20 won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu ɓeɓ kúkëyë a yaafi fu nimil Israyel⁠ ⁠; ɓëewë na húmú fahuu hawi kúkëyë húl rë ɓéeɓ húlúté.⁠ ⁠» 21 Ɗi kolohte ɓeɓpe kúkëyë a yaafi saañce Israyel. 22 Kelaꞌ ri biti Arkelawus koy Erot daa took ñaani nguur ka di Yúdée rë, ɗi kaañay lah dín fë. Di filiɓ heeƴ Koope nahte ri saañ Galile. 23 Lahaꞌ ri ra, ɗi yíppé faami gina na wonuu Nasaret ra hompe na. Yee húmú wonu yonente ya ra lahaꞌte ɗaaha. Wa húmú wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ay dëekúu ɓëy Nasaret.⁠ ⁠»

3

Waarii Saŋ Batis

(Saame Marka 1.1-8⁠ ⁠; Lúkkë 3.1-18⁠ ⁠; Saŋ 1.19-28)

1 Kíil caak filoon fe, lahte ɓëyí hínú Saŋ Batis teekirohte luufi Yúdée na waare 2 na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lëfí pesaɗ⁠ ⁠! Nguur ki sun-Koo leɓohte.⁠ ⁠»

3 Saŋ daa ɓëeꞌ na húmú wonaꞌ yonente Isayii ra, na won ɗi bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Lahte un ɓëyí ɗofohte luufa na won tih⁠ ⁠:

“Ɗëɗɗí Yíkëe waal,

ɗon yugusiɗ ɗi waalla nay rii ñeye ra níi júɓ.”⁠ ⁠»✡

4 Saŋ húmú ɓekaꞌ búubí yugusuu a fënúf géléem, ɗi pokoh geñu hun kinohi⁠ ⁠; ɗi húmú pesaꞌ paƴ a kúum. 5 Ɓëewë na húmú ayu ɗii na ra, ƴee koluu Yerusalem, ƴee ginni kayya Yúdée ɓéeɓ, ƴee ginna ɓúk laahi Yurdeŋ ɓéeɓ. 6 Wa húmú ayuu Saŋ na, wa wone bakaaɗɗi wa, ɗi bëtsé wë filiɓ laahi Yurdeŋ.

7 Fariseŋ a saduseŋ caak ayute bëtsëh Saŋ na ɓal. Olaꞌ ri wa, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tisoh yi hiliññi ƴeh⁠ ⁠! Daa won ɗon biti ɗon mínú hegoh daanee ke Koope na ac ra⁠ ⁠? 8 Hena biti kaah ɗon lofute pesaɗ raa, lah téeɓíi rí pagaɗɗon. 9 Ngënë hëbí affon biti ɗon séttí Abraham rek doyte. Mee ron won ra ee biti Koope mín yídís laꞌ yi ƴeh, wa hen séttí Abraham⁠ ⁠!

10 «⁠ ⁠Wëettíyíi affon⁠ ⁠! Yíinë caŋke lecaꞌi kilikka tal-tal ka⁠ ⁠; kilki límëy koy ki lahte njiriñ ɓéeɓ ay lecu, betu kíi. 11 Soꞌ mi beh, mi bëtsëꞌ ron a muluɓ, teeɓaꞌi biti ɗon lofute pesaɗ. Ndaa lahte ɓëyí ee ac filoon soꞌ ra, ɗi luk soo gaan fap⁠ ⁠: mi haaƴayti liil kotti.* Ɗi fi bah, daa ri nay ron bëtsée a Ruuh-Peseŋ a kíi. 12 Ɗi hampe ifi yaꞌi⁠ ⁠: ɗi ay faaɗ too ka, soɗ peba misahi, tam fikiɗ fa filiɓ kíi kí ƴíméeh.⁠ ⁠»

Bëtsí Yéesú

(Saame Marka 1.9-11⁠ ⁠; Lúkkë 3.21-22)

13 Bín fë, Yéesú kolaꞌ Galile acce bëtsëhSaŋ Batis na laahi Yurdeŋ. 14 Saŋ na fahaꞌ kaaꞌ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi waɗti bëtsëe ɗoo na neh, fu na ac soo na a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 15 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tahe yen henaꞌ ri ɗaaha naꞌ-naꞌ. Yen waɗ ɗii henuun ɗaaha, paŋi yii fahaꞌ Koo ɓéeɓ.⁠ ⁠» Tígí daaha, Saŋ tahte bëtsí. 16 Bëtsë beh, Yéesú na ɗúh mulaa, sun-Koo kúnsëhté sun fi, ɗi otte Ruuh-Peseŋ na cép man bëdú nen, acce yampe sun fi. 17 Wahtii baaha, un kolaꞌte sun na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee daa Koy soꞌ⁠ ⁠! Mi fahaꞌte ri níi fahaꞌ⁠ ⁠! Keeñ soꞌ sosse ɗii na níi sos⁠ ⁠!⁠ ⁠»

4

Saami Seytaane fíirí Yéesú

(Saame Marka 1.12-13⁠ ⁠; Lúkkë 4.1-13)

1 Filoon fi baaha, Ruuh-Peseŋ yeñce Yéesú luufa, nda Seytaane saam fíirí. 2 Ɗi hompe dín fë, túmëy yin loyi níi hente waal sabay iniil (40), ñamay naꞌ ñamay elek⁠ ⁠; yaabi misikke míllëꞌté ríi ham. 3 Tígí daaha, Seytaane acce won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hena biti fu Koy Koope kaah raa, túuƴé laꞌ yí ƴee yíssëh ñam.⁠ ⁠» 4 Yéesú won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: “Ow pesaꞌ ñam neh kut. Yii na won Koope ɓéeɓ ow mín ɗíi pesaꞌ.”✡⁠ ⁠»

5 Tígí daaha, Seytaane kúɗté rí Yerusalem gini selaa, cëgíɗté rí jibi Faam fi gaani Koope, 6 antee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hena biti fu Koy Koope kaah raa, yeɗɗee feey. Bíníyúy Téerëe biti Koope ay nah malaaka yi níirú, wa meeɓ ro teŋel, toñeh fay kabinee laꞌ✡ woo⁠ ⁠?⁠ ⁠» 7 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyúté Téerëe biti ɓal⁠ ⁠: “Koo-Yíkëe daa Koope fu, ngana saam olsohi.”✡⁠ ⁠»

8 Seytaane ɓeyilte Yéesú kúɗté rí daŋi utte níi ut, teeɓpe ri ginna ëldúnë ɓéeɓ a ɗee wunaꞌ wa ra, 9 antee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu ƴek fíi sëꞌ fu jaamiyoh soꞌ raa, mi yeɗ ɗo wa ɓéeɓ.⁠ ⁠» 10 Yéesú won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gété dín Seytaane⁠ ⁠! Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: “Fay ƴekre Koo-Yíkëe daa Koope fu ra te fay jaamiyee ri kut.”✡⁠ ⁠»

11 Seytaane kolaꞌ daaha saañce. Malaaka ya yípútée ac na tooppituu Yéesú.

Nimili Yéesú Galile

(Saame Marka 1.14-15⁠ ⁠; Lúkkë 4.14-15)

12 Hompe níi Yéesú kelohte biti Saŋ ɓekute kasu. Ɗi kolaꞌ daaha saañce Galile. 13 Lahaꞌ ri ra, ɗi homay Nasaret, ɗi saañ Kafarnawum gina hom ɓúk laahi Galile ra di deyi Sabuloŋ a Neftali. 14 Yii baa lahaꞌte ɗah ti ɗee húmú wonaꞌ yonente Isayii ra nen bitih⁠ ⁠:

15 «⁠ ⁠Deyi Sabuloŋ a Neftali homu ɓúk laaha ra,

deya hom hatni yíníi Yurdeŋ ra,

Galile fa dékú ɓëewë yëwúɗ neh ra⁠ ⁠!

16 Ɓëewë húmú pesuu ñúusë rë

olute niiñi hente saw.

Ɓëewë húmú pesuu tígí ñúusë hom kúl kë rë,

lahte niiñi púlté waa na⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

17 Kolaꞌte baaha, Yéesú dalte waarii ɓëewë na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lëfí pesaɗ⁠ ⁠! Nguur ki sun-Koo leɓohte.⁠ ⁠»

Taalibe ya ɗéɓpí dëek Yéesú rë

(Saame Marka 1.16-20⁠ ⁠; Lúkkë 5.1-11)

18 Lahte bis, Yéesú hom tílëesëh ɓúk laahi Galile, ɗi otte ow ana⁠ ⁠: Simoŋ fa na wonuu Peer ra a Anndere koy-yaafi na bacu mbaali wa laaha. Wa húmú i seeɓoh. 19 Ɗi dëekké wë won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ñéyí tal soꞌ mi yëedíɗ ɗon, ɗon hen seeɓoh ow.⁠ ⁠» 20 Wa yípútée hel mbaalli wa, ñeyute tala.

21 Tílëꞌ Yéesú níi lahte fíi rë, ɗi otte koy-yaay ana kay⁠ ⁠: Saak a Saŋ koyyi Sebede, ɓani boffi wa homute filiɓ gaali wa, na yugusu mbaalli wa. Ɗi dëekké wë, 22 wa yípútée hel gaala daaha a boffi wa, ñeyute tala.

23 Yéesú ñeete Galile ɓéeɓ, na yëeddëꞌ filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, na waare Uni Nebi Nguur ki sun-Koo, na paƴ heet jér a heet misik ɓéeɓ. 24 Tiyi hente lëyëŋ filiɓ Sírí ɓéeɓ. Ɗi komute jéríɗɗë ɓéeɓ, ƴi maduy jér⁠ ⁠: ƴee lahuu yébítëh, ƴee lahuu jérí kéenɗëꞌ wë kéenɗëe, ƴee i lëfëñíɗ. Ɗi paƴce wa ɓéeɓ. 25 Ow caak ñeyuu tal Yéesú⁠ ⁠: ƴee koluu Galile, ƴee gina na wonuu Gin-taah-sabboo ra, ƴee Yerusalem a ginni kayya Yúdée ɓéeɓ, ƴee ginna énfí laahi Yurdeŋ.

5

Ɓëewë lahu sos-keeñ ra

(Saame Lúkkë 6.20-23)

1 Olaꞌ Yéesú dúukëlí ɓëewë rë, ɗi lappe sun daŋ tookke, taalibe yi gíiwúté rí, 2 ɗi yampe na yëedíɗ wë won tih⁠ ⁠:

3 «⁠ ⁠Lahute sos-keeñ ɓëewë yúhrú affi wa biti wa sohluute Koope ra⁠ ⁠:

daa wa lahuu Nguur ki sun-Koo.

4 Lahute sos-keeñ ɓëewë na looyu ra⁠ ⁠:

Koope ay waa mësíɗ.

5 Lahute sos-keeñ ɓëewë sosu ra⁠ ⁠:

Koope ay waa yeɗ ëldúnë.

6 Lahute sos-keeñ ɓëewë fahuu paŋ yii júɓpé kep ra⁠ ⁠:

Koope ay waa on yii fahaꞌ wa ɓéeɓ.

7 Lahute sos-keeñ ɓëewë naaꞌu keeñ ra⁠ ⁠:

Koope ay naaꞌ-keeñ waa na.

8 Lahute sos-keeñ ɓëewë ladu keeñ ra⁠ ⁠:

wa ay ot Koope.

9 Lahute sos-keeñ ɓëewë saamuu jaamma ra⁠ ⁠:

Koope ay waa habaꞌ koyyi.

10 Lahute sos-keeñ ɓëewë yéŋké biti paŋ yii júɓpé daa na tah wa moklu ra⁠ ⁠:

daa wa lahuu Nguur ki sun-Koo.

11 «⁠ ⁠Ɗon lahute sos-keeñ, ɗon fa af soꞌ ay tah ɓëewë sol ron, mokil ron, tílé wone yin ɓos ɓéeɓ sun fon ra. 12 Dëmíi, keeññon sos níi sos, waafi mitte ín ɗon seh sun-Koo ra. Yúhí biti yonente yee merees húmú mokluu ɗaaha.⁠ ⁠»

Miraa ma a niiñi ëldúnë

(Saame Marka 9.50⁠ ⁠; Lúkkë 14.34-35)

13 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon daa miraa mi ëldúnë. Miraa mi ƴaa lahlilay cafka raa, wa ay nimiliruu cafkii wa ɗíh⁠ ⁠? Wa lahlilay njiriñ, wa ay yúfú baaŋŋin kotta togisaꞌ wa.

14 «⁠ ⁠Ɗon daa niiñi ëldúnë. Gini yípú sun daŋ mínéh ɗapoh. 15 Lampa këɗɗúy biti ɗi ay líhú if sun. Ɗaaha neh⁠ ⁠! Ɗi ay líkú líkë niiñlii ɓëy faam fa ɓéeɓ. 16 Ɗon waɗti madun ɗaaha nen fíi ɓëewë. Hen ɗaaha wa ot pagaɗɗi wunnon raa, wa ay kañ Boffee ke ron sunaa-sun.⁠ ⁠»

Yéesú a kootii Mëyíis

17 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë hëbíi biti mi ac nísí yee won Kootaa ra a iña bíníyú yonente ya ra. Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Mi aay baaha, mi ac cëgírí wë níi mit. 18 Mee ron won kaaf ka ra ee bitih⁠ ⁠: hém sun a feey ee na, koy una lukki ƴin Kootaa ra ii naa koloh, yin ƴutuuɗ sah ii naa okotoh níi bín paamaa iña ra ɓéeɓ. 19 Daa tah ɓëyí ñeyay wuti ƴaha túuƴëꞌë lukki ƴin ɗa, an naa kúrëelëh ow kay raa, ɓëyí baa nay lukee ƴin Nguur ki sun-Koo. Ɓëyí ñee iña túuƴúu rë rëe nék, anti ɓek ow kay paŋi wa raa, ɓëyí baa ac ow gaan Nguur ki sun-Koo. 20 Mee ron won ɗa ee bitih⁠ ⁠: hena biti ɗon lúkíh yëeddëh yí kootii Mëyíis a fariseŋŋa júɓ rëe, yúhí biti ɗon ii hëelíɗ Nguur ki sun-Koo.⁠ ⁠»

Yii leŋke neeɓ

(Saame Marka 11.25⁠ ⁠; Lúkkë 12.57-59)

21 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon keluuy yee húmú yëeddú caacci yen ra keloo a⁠ ⁠? Wa húmú wonute bitih⁠ ⁠: “Ngënë mësíi bëem ow✡, te ɓëyí bëem ow ɓéeɓ ay aattiyuu.” 22 Soꞌ nék, mi won ɗon tee ɓal⁠ ⁠: ɓëyí neeɓaꞌ koy-yaafi* sah ay aattiyuu. Ɓëyí sol koy-yaafi ay tëekrú këem. Ɓëyí tíkëy koy-yaafi ow ay ɓeku safara tam.

23 «⁠ ⁠Kon fu waaƴ hawiɗ raa, fu home dal nufu anti pay biti fu paŋke koy-yaafu yii neɓaay ri raa, 24 hele yee nay fu hawe ra daaha, fu pay paaƴ ɗoni júɓëꞌ, fanti nimil fu hawiɗ Koope.

25 «⁠ ⁠Ow yam ɗo yin níi ɗoni saye faam buur raa, ɗon lah waala, lah yípée saam biti ɗoni júɓëꞌ, toñeh ɗoni lah dín fë ɗi ey ro, buur tík rë yaꞌ yi alkaati ya, fu téƴú. 26 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: fii ɗúh kasaa níi bín yínlëe fu kabut ka ɓéeɓ rë.⁠ ⁠»

Yii leŋke njaaliyoh

(Saame Maccëe 18.8-9⁠ ⁠; Marka 9.43, 47-48)

27 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon keluute biti ɓal húmú wonu tih⁠ ⁠: “Ngënë mësíi njaaliyoh.”✡ 28 Soꞌ nék, mi won ɗon tee ɓal⁠ ⁠: ɓëyí olsoh ɓeleɓ níi nufa tas ɗii na kep, ɗi njaaliyohte nufi. 29 Kon hena biti ílú† ay roo ɓeke bakaaɗ raa, lukute ri fu bet baaŋŋin. Fu ñak cér yínë daa gén biti faanu ɓéeɓ betu safara. 30 Te hena biti yaꞌu‡ ay roo ɓeke bakaaɗ raa, lece ri fu bet baaŋŋin. Fu ñak cér yínë daa gén biti faanu ɓéeɓ betu safara.⁠ ⁠»

Yii leŋke yes kooɗ

(Saame Maccëe 19.9⁠ ⁠; Marka 10.11-12⁠ ⁠; Lúkkë 16.18)

31 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wonute biti ɓal⁠ ⁠: “Ɓëyí yes ɓeleɓi raa, saamɗa ri kéedí nay teeɓee yii baaha.”✡ 32 Soꞌ nék, mee ron won ra ee⁠ ⁠: ɓëyí yes ɓeleɓi ɓéeɓ te ɗeefa ɓelaa habuuy a ƴaal, ɗeef ɗi ɓek ri njaaliyoh. Te ɓëyí kooɗ ɓelii yesute ɓéeɓ, njaaliyohte ɓal.⁠ ⁠»

Yii leŋke añoh

33 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon keluute biti ɓal caacci yen húmú yëeddúté biti ow waray hon uni, te ɓëyí añoh fíi Koo-Yíkëe ɓéeɓ waɗtee paŋ yii baaha.✡ 34 Soꞌ nék, mi won ɗon tee ɓal⁠ ⁠: ngënë ëñíi yínë sah⁠ ⁠! Ngënë ëñíi níi ɗon cap sun-Koo, daa ri ñaani Koope. 35 Ngënë ëñíi níi ɗon cap feey fa, Koope tíkëꞌ kotti na. Ngënë ëñíi níi ɗon cap Yerusalem, daa ri gin Koope buuri gaana. 36 Ngënë ëñíi sun fon sah, ɗon fa míníh pohoɓil mbée ɗon súulíɗ koy fen yínë sah affon ra. 37 Ƴaha biti ɗon ay wone “íi” rëe, wëní “íi” kut ɗon teem daaha. Ƴaha biti ɗon ay wone “ëe-ëeꞌ” rëe, wëní “ëe-ëeꞌ” kut ɗon teem daaha⁠ ⁠; yii ɓaat ow sun kolaꞌ ri Seytaane na.⁠ ⁠»

Yii leŋke yíllëh

(Saame Lúkkë 6.29-30)

38 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon keluute biti ɓal húmú wonu tih⁠ ⁠: “Ɓëyí gúl íl ow, ílí ay gúlú⁠ ⁠; ɓëyí kon sís ow, sísí ay kodu.”✡ 39 Soꞌ nék, mi won ɗon tee ɓal⁠ ⁠: ow paŋ ro yin ɓos raa, ngana yíllëh. Ow mbeƴ ro kakaabi bee raa, lah yere ri kakaabi yínëe. 40 Ow fahaꞌ tëekrú këem yeegi búubú rëe, lah ɓaate ri búubë lukki wun ɗa. 41 Ow en ɗo yin tíllëh rë tígí hécëhté rëe, lah ñéyrée a ri níi tuꞌ. 42 Ɓëyí ɗaŋ ro one ri. Ɓëyí wot ɗo yin, ngana súugëh rí.⁠ ⁠»

Yii leŋke kaaꞌoh yon

(Saame Lúkkë 6.27-28, 32-36)

43 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon keluute biti ɓal húmú wonute bitih⁠ ⁠: “Lah fëhíi moroommon✡, ɓëyí kaaꞌ ron, ɗon kaaꞌ ri.” 44 Soꞌ nék, mi won ɗon tee ɓal⁠ ⁠: lah fëhíi kaaꞌoh yon, ɗon ɗagiɗ ɓëewë na moklu ron ra. 45 Ɗon ay teeɓee biti ɗon koyyi Boffee ke ron sunaa-sun ɗaaha, ɗi fa ɗúhrëꞌ naꞌa sun fi ɓëewë wunu a ƴee ɓosu ɓéeɓ rë. Ɗi toɓɗaꞌ ɓëewë júɓú a ƴee júɓúy rë ɓéeɓ. 46 Hena biti ɗon fahuun ɓëewí fahuute ron kut raa, ɗon séentúu në waafi mën ɗíh⁠ ⁠? Yeekoh yi túmë sah na pagu baaha. 47 Ɗon woduun koy-yaayyon kut raa, ɗeef ɗon pagu yii gaani bih⁠ ⁠? Ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra sah na pagu baaha. 48 Kon di man Boffee ke ron sun júɓ níi júɓ, lah mëdí ɗaaha nen júɓ.⁠ ⁠»

6

Ɗee na onuu ra

1 Yéesú ɓaatte wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mëytíi⁠ ⁠! Ɗon ƴahti paŋ iña nahaꞌ Koope raa, ngënë téeɓíi affon. Henay bah, ɗon ii liil waafi Boffee ke ron sunaa-sun. 2 Kon ɗon ƴahti on ñëkíɗ rëe, ngënë téeɓíi rí níi ɓëewë ɓéeɓ yúh baaha. Ɓëewë fahuu teeɓaꞌi affi wa ra daa na henu ɗaaha filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra a këemmë. Ƴaaha ɓéeɓ, wa fahuu biti ɓëewë yeelaꞌ wa ow gaan. Mee ron won kaaf ka ra ee biti wa liilute waafi wa níi wocce. 3 Ɗon nék, ɗon home on ñëkíɗ rëe, yaꞌi sugu fon ɓanan yúh yee paŋ yaꞌi ñamaa fon ra. 4 Onaꞌ neɓpi hena sútúrë ɗaaha. Hen ɗaa raa, Boffee ke ron yin úmpéyéh rí rë ay ron yíníl.⁠ ⁠»

Ɗee na ɗaguu Koope ra

(Saame Lúkkë 11.2-4)

5 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ƴahti ɗaŋ raa, ngënë mëdíi a ɓëewë fahuu teeɓaꞌi affi wa ra. Wa ƴahti ɗaŋ raa, wa hom caguu cagoo ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra mbée këemmë. Wa hom fahuu biti ɓëewë ɓéeɓ ot wa. Mee ron won kaaf ka ra ee biti wa liilute waafi wa níi wocce. 6 Ɗon nék, ɗon ƴahti ɗaŋ raa, lah hëelí las, ɗon won ílë affon, ɗon ɗapoh, ɗon anti ɗaŋ Boffee ke ron ee tígí ɗapohte sah ra. Hen ɗaaha raa, ɗi fa yin úmpéyéh rí rë ay roo yíníl.

7 «⁠ ⁠Ɗon ƴahti ɗaŋ raa, ngënë cëekí won ti ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra nen. Wa habuu biti woni caaga nay tahe Koope tah ɗaŋi wa. 8 Ngënë mëdíi a wa, Boffon yúh iña sohluu ron ra balaa ɗon ɗaŋ ri.

9 «⁠ ⁠Kon lah ɗëgíi ɗeh⁠ ⁠:

Koo, Boffi fun fa sun,

ɓëewë yúhún biti tiyu selate.

10 Nguur ku lahan ɓëewë në.

Ɓëewë feey fa ñeyun yee fahaꞌ fu ra,

ti di lahaꞌ ri sun nen.

11 On fun njélí woteh.

12 Baal fun tooññi fun,

ti di na baaluu fun ɓëewë tooñu fun ɗa nen.

13 Ngana yeris nuf ɓos haal fun.

Sëmlëꞌ fun yaꞌ Seytaane. Ɗémíin*⁠ ⁠!

14 «⁠ ⁠Ahaŋkay, ɗon baal ɓëewí kayya tooññi wa raa, Boffee ke ron sun ay ron baal ɓal⁠ ⁠! 15 Ɗon baaluy wa raa nék, Boffon ɓal ii ron baal tooññon⁠ ⁠!

Ɗee na ooruu ra

16 «⁠ ⁠Ɗon oor raa, ngënë ñúusɗí kanammon ti ɓëewë fahuu teeɓaꞌi affi wa ra nen. Wa oor raa, wa ay paŋ kanammi wa yin níi ɓëewë ɓéeɓ yúh biti wa oorute. Mee ron won kaaf ka ra ee biti wa liilute waafi wa níi wocce. 17 Ɗon nék, ɗon oor raa, lah mëdí ti di madu ron merees nen 18 níi ow ɓanti yúh biti ɗon oorute, hém henay Boffee ke ron hom tígí ɗapohte sah ra. Hen ɗaaha raa, ɗi fa yin úmpéyéh rí rë ay ron yíníl.

Alal mi sun-Koo

(Saame Lúkkë 12.33-34)

19 «⁠ ⁠Ngënë gërí alal feey fi beh, tígí maasoh fa a homaaga yahaꞌ yahoo ra, tígí lohoh ya powuu faamma powoo ra. 20 Gëríi alal sun-Koo kay, tígí lahay maasoh, lahay homaak, lahay lohohi ay poye faam. 21 Yúhí biti tígí hom alal mon, nuffon homaꞌ na ɓal.

Léehí lampaa

(Saame Lúkkë 11.34-36)

22 «⁠ ⁠Íl daa lampa faan⁠ ⁠: kon íllú wah raa, fu homaꞌ leelii niiña⁠ ⁠; 23 ndaa íllú neɓay raa, fu homaꞌ leelii ñúusë. Kon hena biti niiña ɗoo na ñúus rëe, fay home ñúusí mën ɗí kan⁠ ⁠?

Koope mbée hélíis

(Saame Lúkkë 16.13)

24 «⁠ ⁠Lahay súrgíi mín légéyíɗ kélfë ana⁠ ⁠: ɗi ay kaaꞌ ow yínë waa na, pokoh ɓëyí yínëe në⁠ ⁠; ɗi ay ñee won ow yínë waa na, kaaꞌ síkírëhí ɓëyí yínëe. Ti ɗaaha nen, ɗon míníh boollaꞌ foŋko Koope a foŋko hélíis.

Koo daa na onaꞌ

(Saame Lúkkë 12.22-31)

25 «⁠ ⁠Yii baa daa tah mi won ɗon tee⁠ ⁠: ngënë sídíi yii ñamun ron, mbée yii ɓekuun ron. Pes lukeh ñam lah solo, te faan lukeh yéré lah solo ɓal a⁠ ⁠? 26 Ëlsíi ƴakka⁠ ⁠: wa na sëhíh níi púlé lec, wa na túmíh misah. Íníh ee Boffee ke ron sun ee waa ñëmíɗ ɗë ë⁠ ⁠? Ɗon lúkíh wëe lah solo a⁠ ⁠? 27 Wa ɗon na, sídëꞌë në sídëꞌ rí rë, mín fehe níi ɓaat yin ƴutuuɗ pesi⁠ ⁠? 28 A yii leŋke búubí nay ron ɓekee, ɗon sídúu yí në⁠ ⁠? Ëlsíi ɗee man capussi gaaw fa luufa ra⁠ ⁠: wa na légéyíh te wa na mëkíh ɗíis búuɓ. 29 Añcaŋ mee ron won ra ee⁠ ⁠: ɗi fi buura hínú Salomoo ra sah, húmú lahaꞌ ri alal níi, ɗi lahay búuɓɓí madaꞌ a capussi gaaw fi ƴaa wun⁠ ⁠! 30 Ngémën tasaꞌte ee⁠ ⁠! Koope posil gaaw fa luufa woteh níi wa man ɗaaha wun, te teem kéy wa ay luuhu tamu raa, ɗi ay lukee ɓek ɗon fi ƴaa búuɓ neh a⁠ ⁠? 31 Kon ngënë sídíi yii ñamun ɗon, mbée yii hanun ɗon, mbée yii ɓekuun ɗon⁠ ⁠! 32 Ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra daa na moklu affi wa saami iñƴaaha ɓéeɓ. Boffee ke ron sun yúhté biti ɗon sohluute wa ɓéeɓ. 33 Kon Nguur ki Koope a yee fahaꞌ ri ra daa mit saam⁠ ⁠; bee tas ɗa ín yaꞌ Koo⁠ ⁠! 34 Ngënë sídíi yii nay lahe kéy⁠ ⁠: kéy daa lahaꞌ afi. Bisi ac ɓéeɓ a coono fi.⁠ ⁠»

7

Ow waray heef moroomi

(Saame Lúkkë 6.37-38, 41-42)

1 Yéesú ɓaatte wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë héefí ow toñeh Koope ay ron heefe. 2 Ɗon ay heefuu ti ɗee na heefuu ron ow ra. Ɗee na natɗuu ron ɓëewë rë, Koope ay ron natɗee ɗaaha. 3 Fu olsoh yi losa íl koy-yaafu te fu kénsëey dúuñë ílú⁠ ⁠? 4 Ɗo fa olay sah dúuñë ílú rë, fu mínëꞌ won koy-yaafu biti fay rii nísíɗ losa ílí ɗíh⁠ ⁠? 5 Wonu teem ɓúkú⁠ ⁠! Nísé dúuñë ílú níi íllú lan paaƴ, fanti mín nís losa íl koy-yaafu.

6 «⁠ ⁠Ngënë ëní ɓuh yii selate, toñeh ɗi ay wëlbítée sun fon ɗoɓisaꞌ ron. Ngënë bétí feme yon kot mbaam-túgël, toñeh ɗi ay waa togisee.

Ɓëyí ɗaŋ Koo, ɗi ay rii on yin wun

(Saame Lúkkë 11.9-13)

7 «⁠ ⁠Ɗëgí ɗon ay onu, sëemí ɗon ay ot, lëɓí ílë ɗon ay kúnsírú. 8 Ahaŋkay⁠ ⁠! Ɓëyí ɗaŋ ay onu, ɓëyí saam ay ot, te ɓëyí laɓ íl ay kúnsírú. 9 Wa di ɗon na nay yere koohi laꞌ biti ri ɗaga ri ñam, 10 mbée koy ka ɗaga ri jén rëe ɗi yeɗ ri goŋ⁠ ⁠? 11 Ɓosuu ron níi, ɗon mínú pagiɗ koyyon yin wun. Kon ɗon mínú yii baaha raa, ɗeef lukaꞌ Boffee ke ron sunaa-sun neh⁠ ⁠: ɓëyí ɗaŋ ri, ɗi ay rii on yin wun.

12 «⁠ ⁠Iña fahuu ron biti ɓëewë pagiɗ ron wa ra ɓéeɓ, lah pëgíríi wë ɓëewí kayya ɗaaha⁠ ⁠: yee yëeddëꞌ Kootaa a yonente ya ra ɓéeɓ daa ri bah.

Ílí ƴutuuda

(Saame Lúkkë 13.24)

13 «⁠ ⁠Lah hëelíi ílí ƴutuuda. Ílí gaana, waali haŋa hom yullaꞌ ow saŋku te ow caak ñeyuu na. 14 Ílí ƴutuuda a waali hada nék yullu pesa na ɗúméh rë, te ow caak oluy wa.

Yonente yi paɗɗah ya

(Saame Lúkkë 6.43-44)

15 «⁠ ⁠Lah mëytíi yonente yi paɗɗah ya⁠ ⁠! Wa ayuu ɗon na sos ndaa wa madu gúmú nen ɓos nuf. 16 Ɗon ay waa yúhsée pagaɗɗi wa. Daa ëlíɗ ñoltok límpé koy sún, mbée tal hak lím koy ɓaꞌ⁠ ⁠? 17-18 Ti ɗaaha nen, tal kilki lahte njiriñ na líméh koy ki lahay njiriñ⁠ ⁠: ɗi ay mínée lím bi lahte njiriñ kay⁠ ⁠! Te tal kilki lahay njiriñ na líméh koy ki lahte njiriñ⁠ ⁠: ɗi ay mínée lím bi lahay njiriñ kay⁠ ⁠! 19 Tal kilki na líméh koy ki lahte njiriñ ɓéeɓ ay lecu betu kíi. 20 Mi won ɗon tee ɓal⁠ ⁠: ɗon ay yúhsée yonente yi paɗɗah ya pagaɗɗi wa.

Taalibe yi kah-kah ya

(Saame Lúkkë 13.25-27)

21 «⁠ ⁠Ɗon dékée dëekëꞌí sëꞌ Yíkëe, ɓekeh ron Nguur ki sun-Koo. Ɓëyí fahaꞌ naa haal raa, fay page yee fahaꞌ Boffee ke soꞌ sunaa-sun ɗa. 22 Ɓëewë ƴahti aattiyuu fayu raa, i ow caak ay hom daa wone soꞌ tih⁠ ⁠: “Yíkëe, fun húmú ƴahti léhín unni kolaꞌ Koope na raa, fun këllírúu tiyu neh a⁠ ⁠? Fun húmú ƴahti lík yébítëh rëe ɓal, fun këllírúu tiyu neh a⁠ ⁠? Fun húmú këllírúu tiyu neh ɓal, biti fun ƴahti paŋ i kimtaan a⁠ ⁠?” 23 Tígí daaha may waa wone tih⁠ ⁠: “Yen neh⁠ ⁠! Mi mësëy rën yúh⁠ ⁠! Wúlíi sëꞌ, ɗon fa na ñéyíh woni Koope ra⁠ ⁠!”

Ɓëyí hoffe

(Saame Lúkkë 6.47-49)

24 «⁠ ⁠Ɓëyí síkírëh unna won mi ƴaa ra te pagaa wa ɗaaha raa, ɓëyí baa madaꞌ a ɓëeꞌ hof baa yíp faami ngaŋa ra. 25 Koo lasse bacal, húlúɓɓë hútté níi mulaa basse, ñéerëꞌté a ngilaaw gaan, wa baɓuute faam fa, ndaa faam fa keenay af biti ri yípú ngaŋ. 26 Ndaa ɓëyí síkírëh unni soꞌ te pageeh wa ɗaaha raa, ɗi madaꞌ a ɓëeꞌ hofay baa yíp faami koloñ ra. 27 Lasaꞌ bacala ra, húlúɓɓë hútté níi mulaa basse, ñéerëꞌté a ngilaaw gaan wa baɓuute faam fa, faam fa bëppé yahsaꞌte ɓéeɓ.⁠ ⁠»

Sañ-sañi Yéesú

(Saame Marka 1.22⁠ ⁠; Lúkkë 4.32)

28 Wocaꞌ Yéesú wona ra, ɓëewë ɓéeɓ éemúté ɗee na waariyaꞌ ri ra, 29 ndah di na yëeddëꞌ rí maday a di na paguu ri yëeddëh yí wë na yëeddúu kootii Mëyíis rë, bi na yëeddëꞌ rí a sañ-sañ.

8

Guuñnda paƴ Yéesú rë

(Saame Marka 1.40-44⁠ ⁠; 5.12-14)

1 Yéesú na cép daŋa, ow caak ñeyute tala. 2 Lahte guuñndi yíppée ac ƴekke fíyí won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, mi yúhté biti fu mín sëe paƴ mi haalaat ɓëewë në*. Fii soo rii pagiɗ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 3 Yéesú yeɗte yaꞌi tíkké sun fi, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi tahte ɗaŋu. Yípée wah⁠ ⁠!⁠ ⁠» Guuña yíppée lan faan ɓëeꞌ. 4 Yéesú ɓaatte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkírée⁠ ⁠! Ngana won ow yii beh. Paye seeƴoha na ɗi olsoh ro, fu yeraꞌ saraha nahaꞌ Mëyíis rë, teeɓi ɓëewë biti fu lante.⁠ ⁠»

Ngémí kélfíi soldaara

(Saame Lúkkë 7.1-10⁠ ⁠; Saŋ 4.46-54)

5 Yéesú hom haal Kafarnawum, lahte kélfíi soldaari téebílëhté rí, na ɗaŋ ɗi won tih⁠ ⁠: 6 «⁠ ⁠Ɓahaa, mi lahaꞌ súrgíi ín faam, mi helaꞌ ri tigal, ɗi jér jérë níi mínéh tíl. Mi ɗaŋ ɗo biti fu paƴ ɗi.⁠ ⁠» 7 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen saañ mi paƴ ɗi.⁠ ⁠» 8 Kélfíi soldaara won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, mi caleh fu haale faam soꞌ. Wone un yínë kut, súrgíi sëꞌ ay wah. 9 Fu ot mi won ɗo ri, biti soꞌ mi bee mi lahte kélfë yí daa paaꞌuu soꞌ sun, te mi kélfë i soldaar ɓal. Mi won ow yínë waa na gété rëe, ɗi saañ. Mi won ow kay aye raa, ɗi ac. Te mi won súrgíi sëꞌ page yii bee raa ɓal, ɗi paŋ yaa.⁠ ⁠» 10 Kelaꞌ Yéesú unni ƴaa ra, ɗi éem éemë níi ɗi yíssëhté ɓëewë ñeyu tali ra na, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: tali Israyel ɓéeɓ, mi olay na ow yínë sah bi gémëꞌté ɗeh. 11 Mee ron won ɗa ee⁠ ⁠: ow caak ay kolaꞌ tígí hom ow feey fa ɓéeɓ, ac ɓani Abraham, Isaak a Yakop bok ñami ndaje ma cëgíɗ Koope Nguur ki ra. 12 Ndaa ɓëewë daa warun naa non koon ɗa, ay líkú saañ ñúusë ëssín. Wa ay looyee daaha, wa ŋafoh níi tíññí wë lec.⁠ ⁠» 13 Yéesú antee won kélfíi soldaara tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tílé fu saañ faam, yee gém fú rë ay lahee ɗaaha.⁠ ⁠» Wahtaa na wonu wa ra, súrgíi soldaara wahte.

Ɓëewí caakka paƴ Yéesú rë

(Saame Marka 1.29-34⁠ ⁠; Lúkkë 4.38-41)

14 Yéesú pay faam Peer filoon fe, ɗi ɗeef jér fëníɗté pacool Peer ɓeleɓ, faana tampe níi tam. 15 Ɗi leɓpe yaꞌ ɓelaa, tami faana yíppée rii yeris, ɓelaa kolohte na tooppitoh ri.

16 Fíníin fín, Yéesú komute ɓëewí caakki lahuu yébítëh. Ɗi won wono kut, yébítëh yë yeɗɗute wa. Ɓëewë jérú rë ɓéeɓ ɗi paƴce wa. 17 Yee húmú won yonente Isayii ra lahaꞌte ɗaaha. Ɗi húmú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi enohte misigi yen, kélíssé yen jér.⁠ ⁠»✡

Ɓëewë fahuu ñéerëꞌ a Yéesú rë

(Saame Lúkkë 9.57-62)

18 Olaꞌ Yéesú biti ɓëewë caakute hëbísí rë, ɗi nahte taalibe yi ɓani wa saañ ɓúk laaha hatni yíinëe. 19 Ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis leɓohte ri tígí daaha, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, tígí mín fúu saañ ɓéeɓ, may ñee talu.⁠ ⁠» 20 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tílé yë lahute faam, ƴakka lahute túf, ndaa soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi lahay dék.⁠ ⁠» 21 Ow kay di taalibe yi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, on soꞌ paaƴ mi pay mi hace baasoꞌ.⁠ ⁠» 22 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Légéyú hac ɓúudé neh†⁠ ⁠; kolee fu ñee tal soꞌ.⁠ ⁠»

Yéesú luk ngilaaw doole

(Saame Marka 4.35-41⁠ ⁠; Lúkkë 8.22-25)

23 Yéesú haalte gaal na saañ, taalibe yi ñéerúuté a ri. 24 Hom homo níi ngilaaw gaan kolohte filiɓ laaha, mboowaanna na soɗ gaala muluɓ. Wahtii baaha ɗeef ɗi fi Yéesú na neeꞌ. 25 Taalibe ya leɓuute Yéesú, na fogu yúunúté rí wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, yípée koloh⁠ ⁠! Yen ee suu húlé rë.⁠ ⁠» 26 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon tíitú yih⁠ ⁠? Ngémën tasaꞌte ee⁠ ⁠!⁠ ⁠» Tígí daaha ɗi kolohte, digiɗte uni, túuƴcé ngilaaw ma a mboowaanna héddëh. Deyi baa ɓéeɓ hente tiɗ. 27 Ɓëewë éemúté na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee mën ɗí ow níi ngilaaw ma a mulii laaha sah na ñeyu woni⁠ ⁠?⁠ ⁠»

Yéesú luk yébítëh doole

(Saame Marka 5.1-20⁠ ⁠; Lúkkë 8.26-39)

28 Húusëꞌ Yéesú laaha ra, ɗi teeraꞌ gina na wonuu Gadara ra. Ow ana yi lahuu yébítëh ɗúhúté hacaa ya na téebílúu rí. Wa sohooru sohooro níi tahte ow húmú kaañay ñee waali baaha. 29 Wa na ɗaañnjuu wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy Koope, fu fahaꞌ paŋi fun yih⁠ ⁠? Fu ac torohali fun te wahtaa lahay doom a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 30 Ɗeef lahte yubi mbaam-túgëllí caakute na píisúu ñam hatni baaha. 31 Yébítëh yë na ɗagu Yéesú wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu lík fun ɗaa, lah yeñ fun mbaammi ƴín në.⁠ ⁠» 32 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gétí⁠ ⁠!⁠ ⁠» Tígí daaha, yébítëh yë yeɗɗute ɓëewë, haalute mbaamma na. Yuba yíppée yeɗɗoh yëellëen kí daŋa, mbaamma ɓéeɓ soruute laaha, húlúté. 33 Níirëh yí mbaamma heguute suute filiɓ ginin, na ɓíllú iña lah ra ɓéeɓ níi bi ɓëewë húmú lahuu yébítëh rë. 34 Tígí daaha, ɓëy gina ɓéeɓ koluute saami Yéesú. Oluu wa ri ra, wa ɗagute ri ɗúh gin wa saañ.

9

Paƴi lëfëñídë

(Saame Marka 2.1-12⁠ ⁠; Lúkkë 5.17-26)

1 Yéesú kolaꞌ daaha haalte gaal, húusëetté laaha nimilte gin wa. 2 Homaꞌ ri daaha ra, i ow komute ri lëfëñíɗ sun dil. Olaꞌ ri ɗee gémúu wë rí rë, ɗi won lëfëñídë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Habe híin ƴaal kowa, fu baalute bakaaɗɗu.⁠ ⁠» 3 Lahte i ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis, ƴi húmú daaha, na wonu nuffi wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee solte Koope.⁠ ⁠» 4 Bi yúh Yéesú yee hom nuffi wa ra, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah ɗon na lahu níɓ ɓos⁠ ⁠? 5 Yi daa lukki yooɓ biti mi won ɓëyí beh⁠ ⁠: fu baalute bakaaɗɗu, mbée kolee fu tíl⁠ ⁠? 6 Woteh ɗon ay yúh biti soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi lahte sañ-sañi baalaa mi bakaaɗ feey fi beh⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi won lëfëñídë tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu pon dilu, fu saañ faam.⁠ ⁠» 7 Lëfëñídë kolohte, saañce faam. 8 Oluu ɓëewë yii baa ra, wa tíitú tíitë níi na kañu Koope, ona on ɗi ɓëewë sañ-sañi man ɗaa gaan ra.

Dëegí Yéesú Maccëe

(Saame Marka 2.13-17⁠ ⁠; Lúkkë 5.27-32)

9 Kolaꞌ Yéesú daaha na saañ ra, ɗi otte yeekoh túm húmú took tígë në légéyëꞌ rí rë⁠ ⁠; ɗi hínú Maccëe. Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu ñee tal soꞌ.⁠ ⁠» Maccëe yíppée koloh wa ñéerúuté.

10 Filoon fi baaha, Yéesú hom ñam faam Maccëe, i yeekoh túm a i bakaaroh kay ƴi caakute ayute, wani Yéesú a taalibe yi bokute na ñamu. 11 Oluu fariseŋŋa yii baaha ra, wa wonu taalibe yi Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah yëeddëhën na bok ñam a yeekoh yi túmë a bakaaroh ya⁠ ⁠?⁠ ⁠» 12 Kelaꞌ Yéesú yee wonu wa baa ra, ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Jéríɗɗë daa sohluu paƴoh ndaa ɓëewë wahu ra neh. 13 Tílí ron saame yee fahaꞌ won unnee Koope ƴee ra⁠ ⁠: “Ɓëewë naaꞌ-keeñ ɓëewí kayya na, daa génël sëꞌ biti wa hawre soꞌ sarah kep.”✡ Kon bakaaroh ya daa tahu mi koloh, ndaa ɓëewë júɓú rë neh.⁠ ⁠»

Yéesú a oora

(Saame Marka 2.18-22⁠ ⁠; Lúkkë 5.33-39)

14 Tígí daaha taalibe yi Saŋ ayute Yéesú në wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Funi fariseŋŋa na ooru, kon yi tah taalibe yu na ëeríh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 15 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee kílëek lahte ra, ɗon habuu biti kooƴƴa warutee súfúñ te ɗeefa ɓëeꞌ kooɗ ɗa lís leelii wa a⁠ ⁠? Ɗon halaatuy ri maan⁠ ⁠? Funi taalibe yi soꞌ nék madu a ɓëeꞌ kooɗ baa ra hom a kooƴƴi ra nen. Bis ay lah, mi këllú leelii wa, tígí daaha wa ay oor.

16 «⁠ ⁠Ow na daafeeh búuɓ kíilíɗ a nuf píis has. Henun ɗaaha raa, nuf píisí hasa hécëh sun fi búubí kíildë rëe, ɗara ay lukee gaan na. 17 Te ow na soreh béeñí hasi anti dal poosaꞌ ɓal filiɓ mbúus hun* kíilíɗ. Henun ɗaaha raa, béeñë ay poo mbúusë, wa yúfëh, mbúusë yah. Béeñ has kay, hom soruu mbúus has. Henun ɗaaha raa, yin ii kat mbúusë te hana ii yúfëh.⁠ ⁠»

Yéesú luk jér a húl doole

(Saame Marka 5.21-43⁠ ⁠; Lúkkë 8.40-56)

18 Yéesú hom wona, lahte kélfíi yëwúdí acce yeɗɗohte kotti, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, koy ki ɓelii soꞌ húlté koon, ndaa aye fu tík yaꞌu faana, ɗi ay koloh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 19 Yéesú kolohte, ɓani taalibe yi ñeyute tal ɓëeꞌ. 20-21 Ɗeef lahte ɓelii húmú në, hente kíil sabboo a kíil ana yi ɗi yúfëꞌ ñif. Ɗi húmú won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Na mi leɓa búubí rek, may wah⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi acce ñeyaꞌte Yéesú filoon leɓpe nuf búubë. 22 Yíssëꞌ Yéesú otte ri ra, ɗi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Habe híin yaa ow⁠ ⁠! Ngémú tahte fu wahte.⁠ ⁠» Wahtaa na wonaꞌ Yéesú ɗii na ra ɗi wahte. 23 Lahaꞌ Yéesú faam kélfíi yëwúdë, ɗi otte ɓëewë ƴee na fikilu†, ƴee na hawuu. 24 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Këlíi tígë⁠ ⁠! Kúkëyë húlëy, ɗi neeꞌ neeꞌo rek.⁠ ⁠» Ɓëewë yabute na ƴenu ri. 25 Ɗúhrúu ɓëewë ëssín rë, ɗi haalte lasa hampe yaꞌ kúkëyë, kúkëyë yíppée koloh. 26 Yaa hente lëyëŋ deyi baa ɓéeɓ.

Paƴi búumíɗɗí ana ya

27 Kolaꞌ Yéesú daa na saañ ɗa, búumíɗ ana ñeyute tala na fogu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Sédí Dawit, yérém fun⁠ ⁠!⁠ ⁠» 28 Lahaꞌ ri faam níi búumíɗɗë leɓuute ri ra, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon gémúté biti mi mín paŋ yee nahu soꞌ ron ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ahaŋkay ɓahaa, fun gémúté rí.⁠ ⁠» 29 Tígí daaha, ɗi leɓpe íllí wë, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee gémú ron ɗa hente.⁠ ⁠» 30 Íllí wë yíppée wërsëh, wa na olu. Yéesú digiɗte uni ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi sëꞌ⁠ ⁠! Ow ɓanay yúh baaha.⁠ ⁠» 31 Kaaꞌeeh ɗúhúu wë rë, wa ñeyute deyi baa ɓéeɓ ɓíllúté yee paŋ Yéesú rë.

Paƴi ɓëyí lahaꞌ yébítëh fi kaddaꞌ ri won

32 Sayuu ɓëewí ana yi ƴaa ra, Yéesú komute ɓëyí lahaꞌ yébítëh fí kaddaꞌ ri won. 33 Ɗi líkké yébítëh fë, ɓëeꞌ dalaatte won. Ɓëewë ɓéeɓ éemúté, na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Moo ow ëllëy mani bee Israyel kan⁠ ⁠!⁠ ⁠» 34 Ndaa wa fi fariseŋŋa wonu ɗi ñéerëꞌ a Seytaane buuri yébítëh yë, daa tah ɗi mín wëe lík.

Yérmí Yéesú mboolo ma

35 Yéesú ñeete ginna ɓéeɓ, na yëeddëꞌ filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, na waare Uni NebiNguur ki sun-Koo, na paƴ heet jér a heet misik ɓéeɓ. 36 Olaꞌ Yéesú dúukëlí ɓëewë na ayu ɗii na ra, keeña ɗúmpé waa na ces, ndah wa mokute te súfúñúté ti harri lahuy níirëh nen. 37 Tígí daaha, ɗi won taalibe yi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Meeya laaɓpe te lecoh ya mítíh yin⁠ ⁠; 38 kon ɗëgí yíkíi meeya ɓaat i lecoh, wa ac leja.⁠ ⁠»

10

Woli Yéesú taalibe yi sabboo a ana yi

(Saame Marka 3.16-19⁠ ⁠; 6.7-13⁠ ⁠; Lúkkë 6.14-16⁠ ⁠; 9.1-6)

1 Yéesú dëekké taalibe yi sabboo a ana yi, onte wa sañ-sañ líkëe yébítëh, paƴaa heet jér a heet misik ɓéeɓ. 2 Tii yi apootarri sabboo a ana yi ƴah, daa wa ƴeh⁠ ⁠: bee ɗéɓ ɗë, Simoŋ fa na wonuu Peer ra a Anndere koy-yaafi⁠ ⁠; Saak a Saŋ koyyi Sebede⁠ ⁠; 3 Fílíp a Bartalemi⁠ ⁠; Toomaa a Maccëe yeekohi túmë koon, Saak fi Alfe a Taddee⁠ ⁠; 4 Simoŋ fi jammbaara* a Yudaas Iskariyot fa míllëꞌtée yaay Yéesú rë.

5 Yéesú wol wa fi sabboo a ana yi ƴah, líkínté wë won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë pëyí tígí lahay yëwúɗ. Ngënë pëyí ginni ɓëy Samari ɓal. 6 Yúlíi ɓëy Israyella na kay, wa fa madu harri múuƴú múuƴë nen ɗa. 7 Tígí ñee ron ɓéeɓ lah wëeríyí biti Nguur ki sun-Koo leɓohte, 8 ɗon paƴ jéríɗɗë a guuñiɗɗa, ɗon këlíɗ ɓëewë húlú rë, ɗon lík yébítëh yë. Ɗon meeluy waaf, kon ngënë méelíi waaf.

9 «⁠ ⁠Ɗon ƴahti saañ raa, ngënë kúrí pep hélíis yínë sah faannon. 10 Ngënë kúrëelíi nafa, búuɓ lofaa, ñafaɗ a duuɗ⁠ ⁠: ɓëewë ɗon na habruu wa ƴaa ra nay ron tooppitee. Ɓëyí légéy waɗtee yínlú opaꞌi. 11 Ɗon lah gin raa, lah sëemí ɓëyí tah hami ron haneel faami. Lah hëmí në níi bín koluun ron gini baaha ra. 12 Ɗon haal faam raa, lah ɗëgírí ɓëy faam fa jaamma. 13 Wa cal ri raa, jaammaa ɗagu ron ra ay ham. Wa caluy ri raa nék, jaammaa nimil ɗon na. 14 Te ɗon haal faam mbée gin, ɓëewë kaaꞌ hamon haneel, kaaꞌ síkírëhën rëe, lah ɗúhí daaha, ɗon paaŋ pënë mí kotton, teeɓi wa biti wa homuy kaah. 15 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, daani ɓëy gini baaha ay luk bi ɓëy Sodom a bi ɓëy Gomoor misik.

Loola na ac fíi rë

(Saame Marka 13.9-13⁠ ⁠; Lúkkë 21.12-17)

16 «⁠ ⁠Síkíríi⁠ ⁠! Mee ron wol ra ee ti ndeŋŋi suu filiɓ i gúmú nen. Kon lah hëfí te ɗon sos ɓal. 17 Lah hélí nuf ɓëewë në⁠ ⁠: af soꞌ ay tah wa ay ron tëekíɗ këem filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, wa laɓ ɗon laraw. 18 Ɗon ay cëgírú fíi i gëernëer a fíi i buur, ɗon seede yee yúhú ron soo na ra fíi wë a fíi ɓëewí kayyi yëwúɗ neh caak. 19-20 Tíl níi ɗon kúrú këem rëe, ngënë sídíi⁠ ⁠: yee nay ron layee wahtii baaha teme ra, ii kolaꞌ ɗon na, ay kolee Ruuh-Peseŋ fa kolaꞌ Boffon na ra.

21 «⁠ ⁠Bín fë, ow ay yaay koy-yaafi hawroh ri húl, baap a koohi ɗaaha ɓal, tuŋka ay koloh sun fi baappi wa a yaayyi wa, hawroh wa húl. 22 Af soꞌ ay tah ɓëewë ɓéeɓ kaaꞌ ron, ndaa ɓëyí ham híin níi ɗúmëenë rëe, ay múc. 23 Ɗon lah gin ɗon moklu raa, hégíi ɗon saañ gin kay. Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɗon ii ɗúmël ginna Israyel ɓéeɓ, te soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi nimileh. 24 Yoodoh lukeh yëeddëhí mín, te súrgë mínéh luk kélfíi gaan. 25 Yoodoh teemmaꞌ yëeddëhí mín ɗëe, baahte. Te súrgë teemmaꞌ kélfíi gaan ɗaa ɓal, baahte. Wa mín won soꞌ mi bee biti daa mi Belsebul buuri yébítëh yë rëe, wa lah ɗon fi ɓëy faam soꞌ na raa, wa ay ron wone yi⁠ ⁠?⁠ ⁠»

Koope daa mit neeh

(Saame Lúkkë 12.2-7)

26 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Di mín ríi man ɓéeɓ ngënë néehí ow. Yii laku ɓéeɓ ay olu, yii ɗapu ɓéeɓ ay yúhú. 27 Yii won mi ron las, lah ɗúhrí rí ëssín, yii mëddëꞌ mí ron, lah wëní rí këem. 28 Ngënë néehí ɓëewë na hawu ow húl rë, wa míníh yin coonaa fi ɓëeꞌ. Néehí Koope fa mín saŋku ow a coonaa fi ɓéeɓ safara ra kay. 29 Ndiit ana na yëeyíih fíttíŋ woo⁠ ⁠? Añcaŋ bi keen na ɓéeɓ ɗeef neɓaꞌ Boffon Koope neɓoo. 30 Ɗon nék, fen fi affon sah kídúté⁠ ⁠! 31 Kon ngënë sídíi yin, ɗon génú líir ndiit fap⁠ ⁠!

32 «⁠ ⁠Ɓëyí won fíi ɓëewë biti ri non ɓëewí sëꞌ, soꞌ ɓal may won fíi Baasoꞌ fa sunaa-sun biti ɓëyí baa non ɓëewí sëꞌ. 33 Ɓëyí won fíi ɓëewë biti ɗi yéeh sëꞌ nék, soꞌ ɓal may won fíi Baasoꞌ fa sunaa-sun biti mi yéeh ɓëyí bah.

Yéesú kúɗ jaamma mbée ɗaralsaꞌ⁠ ⁠?

(Saame Lúkkë 12.51-53⁠ ⁠; 14.26-27)

34 «⁠ ⁠Ngënë hëbíi biti mi ac kúɗ jaamma feey fa. Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Mi aay kúɗ jaamma, mi kúɗ haaꞌ. 35 Mi ac ɗaralsaꞌi koy ƴaal a boffi, koy ɓeleɓ a yaafi, ɓeleɓ a pacooli. 36 Ɓëy faammon nay hene kaaꞌoh yon.

37 «⁠ ⁠Ɓëyí lukki fahaꞌ boffi, yaafi mbée koohi níi wa génël rí sëꞌ, hen taalibeyi soꞌ jomute ɓëyí bah. 38 Ɓëyí enaay kurwahi ñee tal soꞌ, hen taalibeyi soꞌ jomute ɓëyí bah. 39 Ɓëyí núp húl, ay ñak ñíiní. Ɓëyí tah ñagi ñíiní af soꞌ nék, ay lah pesa na ɗúméh rë.

Ɓëyí kúnsëhté

(Saame Marka 9.41)

40 «⁠ ⁠Ɓëyí ham ɗon a yaꞌ ana, ɗeef ɗi ham soꞌ⁠ ⁠; te ɓëyí ham soꞌ, ɗeef ɗi ham ɓëeꞌ wol soꞌ ra. 41 Ɓëyí ham yonente a yaꞌ ana te habaa ri hena hen ɗi yonente ra, ɓëyí baa ay lahee waafi waɗ yonente. Ɓëyí ham ɓëyí júɓpé te habaa ri hena hen ɗi ɓëyí júɓpé rë, ɓëyí baa ay lahee waafi waɗ ɓëyí júɓpé. 42 Ɓëyí on ow di tuŋki ƴee muluɓ, wuti ƴaha muluɓ ƴutuuɗ raa sah, te onaa ri hena hen ɗi taalibeyi soꞌ ra, mee ron won kaaf ka ra ee biti ɓëyí baa ay liil waafi.⁠ ⁠»

11

Yee won Yéesú sun fi Saŋ Batis ra

(Saame Lúkkë 7.18-35)

1 Líkínëꞌ Yéesú taalibe yi sabboo a ana yi níi wocce ra, ɗi kolohte daaha, saañce ginna deyi baaha na yëeddëꞌ, na waare Uni Neba. 2 Filiɓ fi baaha ɓéeɓ, Saŋ Batis hom kasu, kelohte iña na paŋ Kiristaa ra. Tígí daaha, ɗi wolte i ow di taalibe yi, 3 meeli Yéesú nda daa ri Sëmlëhë në séentúu rë mbée ɓëewë waɗti sehun ow kay. 4 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nímílí Saŋ na, ɗon ɓílíɗ rí iña na keluu ron, ɗon olute wa ra. 5 Wëní rí biti búumíɗɗë yeelute, lëfëñíɗɗë koluute, guuñiɗɗa wahute*, likiɗɗa ee keluu ra, ɓëewë húlú rë këllúté ɓúudé, ñëkíɗɗë keluute Uni Neba. 6 Ɓëyí af iñi soꞌ taheh ɗi yeris ngémí, ɓëyí baa lahte sos-keeñ.⁠ ⁠»

7 Bi na suu ɓëewë húmú wolu ɗii na ra, Yéesú yampe na goneel a dúukëlí ɓëewë yii leŋke Saŋ Batis na, meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon húmú payu olsoh yi luufa⁠ ⁠? Tal bëhëerí ngilaaw ma na jaay ri neh maan⁠ ⁠? 8 Kon ɗon húmú payu olsoh yih⁠ ⁠? Ɓëyí ɓekoh búuɓɓí wunte neh maan⁠ ⁠? Yíkëe yí búuɓɓí wunna oluu faam buur. 9 Mantee, ɗon húmú payu olsoh yi luufa⁠ ⁠? Yonente neh a⁠ ⁠? Mee ron won ra biti ɗi yonente kaah⁠ ⁠; ɗi luk sah yonente gaan⁠ ⁠! 10 Daa ri ɓëeꞌ në wonaꞌ Koope Téerëe rë bitih⁠ ⁠: “Olsee⁠ ⁠! May wol ow këllëh ɗaɗɗi ro waal.”✡⁠ ⁠»

11 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: lahay ɓëyí límúté feey fi beh, te luk Saŋ Batis gaan. Añcaŋ ɓëeꞌ lukki ƴin Nguur ki sun-Koo ra luk rii gaan. 12 Teekiraꞌ Saŋ Batis níi a ɗeh, Nguur ki sun-Koo hente gúƴës, te ɓëewë lahu doole ra ee maannduu ɓeyi ra. 13 Yonente ya ɓéeɓ a Kootaa húmú wonute yii leŋke Nguur ki baa níi lahte Saŋ Batis na. 14 Ɗon gém woni soꞌ raa, hëbíi biti Saŋ daa yonente Éelí fë na húmú wonuu biti ay nimil ra.✡ 15 Ɓëyí lah nuf kelaa, kelaan na⁠ ⁠!⁠ ⁠»

16 «⁠ ⁠May mínée mëldëꞌ ɓëy jamanii bee a yih⁠ ⁠? Wa maduu a tuŋki tooku këem, ƴee na wonu affi ƴee tih⁠ ⁠:

17 “Fun poosute, ɗon becuy⁠ ⁠!

Fun fogute, ɗon hílípúy fun⁠ ⁠!”

18 «⁠ ⁠Húmú ayaꞌ Saŋ kaaꞌaꞌte ñam a han ra, wa wonu ɗi lahaꞌ yébítëh. 19 Ayaꞌ soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi na ñam, mi na han ra, wa wonu tih⁠ ⁠: “Ëlí⁠ ⁠! Ɓëyí bee ñam a han kut daa afa, te ɗi kooƴaꞌ yeekoh yi túmë a i bakaaroh kay.” Añcaŋ iña lah ra teeɓaꞌte biti waalli Koope júɓpé.⁠ ⁠»

Ɓëy ginna kaaꞌuu lof pesaɗ ra

(Saame Lúkkë 10.13-15)

20 Yéesú na anti won affi ɓëewë dékú ginna húmú luk rii pagaꞌ kimtaan ra, biti wa lofuy pesaɗ, won tih⁠ ⁠: 21 «⁠ ⁠Mas ɗon fi ɓëy Korasin⁠ ⁠! Ɗon torohute, ɗon fi ɓëy Betsaydaa⁠ ⁠! Kimtaanna pagu ginon ɗa, paguun Tíir a Sidon koon, tin ɓëy ginni ƴaaha maañutee lamboh saaku, wa leefoh yet, teeɓaꞌi biti wa lofute pesaɗ. 22 Daa tah mi won ɗon tee⁠ ⁠: yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, daanon nay luke bi ɓëy Tíir a bi ɓëy Sidon misik. 23 A ɗon fi ɓëy Kafarnawum, mbaa ɗon habuu biti ɗon ay ɓéyrú níi sun-Koo neh⁠ ⁠? Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Añcaŋ ɗon ay cépírú níi safara. Kimtaanna pagu ginon ɗa, paguun Sodom koon, tin ɗi lís níi a woteh. 24 Mi won ɗon tee⁠ ⁠: yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, daanon nay luke bi ɓëy Sodom misik.⁠ ⁠»

Kúmpëe teeɓu ɓëewë ɓëy ëldúnë heefu wa ra

(Saame Lúkkë 10.21-22)

25 Filoon fi baaha, Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap, Yíkíi sun a feey⁠ ⁠! Mee roo sím rë, di yee teeɓaꞌ fu ɓëewë ɓëy ëldúnë heefu wa ra iña ɗap fu ɓaha ya a ɓëewë jaŋiyu ra. 26 Baap, yii baa daa neɓaꞌ ro, daa tah ri lahaꞌ ɗaaha⁠ ⁠!⁠ ⁠» 27 Ɗi ɓaatte won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baasoꞌ tíkké iña ɓéeɓ yaꞌ soꞌ. Ow yéeh soꞌ mi Koy ka hém henay Baasoꞌ⁠ ⁠; te ow yéeh Baasoꞌ hém henay soꞌ mi Koy ka a ɓëewë mi fahaꞌ wa rii teeɓ ra.

28 «⁠ ⁠Ɗon fa ennon ɓít rën níi ɓít rë, ëyí soo na mi kélís ron, ɗon hílsëh. 29 Ñéyí woni soꞌ mi nook ron, ɗon ñee kotti soꞌ⁠ ⁠: mi sosse te mi cépíɗté af soꞌ. Hen ɗaaha raa affon took. 30 Ahaŋkay⁠ ⁠! Ñeyi tal soꞌ yooɓpe te yee nah mi ron ra kofeelay.⁠ ⁠»

12

Yéesú a bisa na hílsúu rë

(Saame Marka 2.23-28⁠ ⁠; Lúkkë 6.1-5)

1 Bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë ín, Yéesú a taalibe yi ñeyu waali húus filiɓ i meey bele. Yaaɓuu taalibe ya ra, wa yabute na kodu yaaŋnga yi belaa, na ɓuluñu na húñú. 2 Oluu fariseŋŋa yii baa ra, wa wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ole⁠ ⁠! Taalibe yu ee pagu yii Kootaa kaddaꞌte ri bisa na hílsúu rë.⁠ ⁠» 3 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhú yee húmú paŋ Dawit bee yaaɓuu ɓani ɓëewí rë maan⁠ ⁠? 4 Ɗi húmú haal Faam Koope*, ɓeɓpe mbúurëe yefu fíi Koope ra, ɓani ɓëewí ñamute. Añcaŋ ɗi a ɓëewí ɓéeɓ, ow di waa na waray naa ñam. Seeƴoh ya kut daa waruu naa ñam. 5 Mbée ɗon yúhú yee bíníyú téeríi Kootaa ra maan⁠ ⁠? Bisi hílsëe lah raa, seeƴoh ya na légéyú Faam fi gaani Koope ra na powu kootii bisa te na heneh yin ɓos waa na. 6 Mee ron won ra ee biti ɓëyí luk Faam fi gaana daa deh. 7 Mantee ɓal, Koope won tih⁠ ⁠: “Ɓëewë naaꞌ-keeñ ɓëewí kayya na daa génël sëꞌ biti wa hawre soꞌ sarah kep.”✡ Ɗon yúh yee fahaꞌ won unni ƴaa ra koon, tin ɗon ii daan ɓëewí paguy yin ɓos. 8 Yúhí biti soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ daa mi lah sañ-sañ sun fi bisa na hílsúu rë.⁠ ⁠»

Yéesú a ɓëeꞌ yaꞌa ɓeedoh ra

(Saame Marka 3.1-6⁠ ⁠; Lúkkë 6.6-11)

9 Yéesú kolaꞌ daaha saañce, haalte tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra. 10 Ɓëyí yaꞌa ɓeedohte húmú në. Fariseŋŋa na saamu yii yabun wa Yéesú, meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kootaa onte ow paƴ jéríɗ bisa na hílsúu rë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 11 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow di ɗon na lahaa har fa yínë kut koon, har fa anti keen yéem yiin bisa na hílsúu rë, ɗi ii yíppí pay nís ɗí ë⁠ ⁠? 12 Añcaŋ ow luk har lah maanaa fap. Kon pagiɗ ow yin wun bisa na hílsúu rë kadduuy⁠ ⁠!⁠ ⁠» 13 Tígí daaha, Yéesú won ɓëeꞌ yaꞌa ɓeedoh ra tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yere yaꞌu⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɓëeꞌ yeɗte yaꞌi, yaꞌa yíppée wah koloŋ maddaꞌte a yaꞌi yínëe. 14 Tígí daaha, fariseŋŋa ɗúhúté tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, na peenu ɗee nay waa page níi wa hap Yéesú húl rë.

Súrgëe tanis Koope ra

15 Yúhëꞌ Yéesú biti fariseŋŋa peenu hawi húl rë, ɗi kolohte tígí daaha saañce. Ow caak ñeyute tala, ɗi paƴce ɓëewë jérú në rë ɓéeɓ, 16 ɗi antee waa kaddaꞌ lok biti wa won daa ri wa. 17 Yee húmú won Koope ñeyaꞌte ri yonente Isayii ra lahaꞌte ɗaaha. Ɗi húmú won tih⁠ ⁠:

18 «⁠ ⁠Bee daa súrgíi sëꞌ, bee fal mi ra⁠ ⁠;

mi fahaꞌte ri níi fahaꞌ,

te keeñ soꞌ sosse ɗii na níi sos.

May cépíɗ Ruuhi soꞌ sun fi,

ɗi waare heetta ɓéeɓ waala gén ɗë.

19 Ɗi ii íñëꞌ,

ɗi ii ɓéyíɗ uni,

una ii lek ow këem.

20 Ɗi ii korsaꞌ tal bëhëerí sígímpé,

ɗi ii ƴím lampii giimpe.

Ɗi ay hene ɗaaha níi

ɓëewë ɓéeɓ tah waala gén ɗë.

21 Heetta ɓéeɓ ay tík yaakaari wa sun fi.⁠ ⁠»✡

Sañ-sañi Yéesú kolaꞌ waa na⁠ ⁠?

(Saame Marka 3.22-30⁠ ⁠; Lúkkë 11.14-23)

22 Filoon fe, Yéesú komute ɓëyí lahaꞌ yébítëh fí kaddaꞌ ri ot a won. Yéesú paƴce ri, ɓëeꞌ dalaatte ot a won. 23 Ɓëewë ɓéeɓ éemú éemë níi tahte wa na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyée waɗti hena sédí Dawit maan⁠ ⁠?⁠ ⁠» 24 Keluu fariseŋŋa yii baa ra, wa wonu ɗi ñéerëꞌ a Belsebul buuri yébítëh yë daa tah ɗi mín wëe lík. 25 Bi yúh Yéesú yee nuffi wa, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewí daa boku nguur haaꞌee filiɓ fi wa raa, nguur ki baa ii míllëꞌ keen a⁠ ⁠? Ɓëewí daa boku gin mbée faam haaꞌee filiɓ fi wa raa, gini baa mbée faam fi baa ay míllée poo. 26 Kon hena biti Seytaane líkë Seytaane líkë ti ɗaa nen koon, ɗeef ɗi haaꞌ afi⁠ ⁠! Nguur ki ay mínée caŋ ɗíh⁠ ⁠? 27 Hena biti Belsebul daa yeɗ soꞌ sañ-saña na líkëꞌ mi yébítëh rëe, kon daa yeɗ ɓëewën sañ-saña na líkúu wë yébítëh rë⁠ ⁠? Wa fi ƴaa teeɓute ron biti ɗon homuy kaah⁠ ⁠! 28 Yee lah ra biti kay, mi ñéerëꞌ a Ruuhi Koope, daa tah mi mín lík yébítëh. Baa daa teeɓaꞌ biti Nguur ki Koope lahte níi ɗon na.

29 «⁠ ⁠Ow mínéh haal faam ɓëyí mitte ow, poo faam fa, te ɗéɓéeh rii pokalsaꞌ. Ɗi pokalsaꞌ ri níi woc raa kay, ɗi mín ɓeɓ alal mi. 30 Ɓëyí ñéerëey a soꞌ, kaaꞌaꞌte soꞌ⁠ ⁠; te ɓëyí habraay soꞌ négírëꞌí yubi soꞌ, ɓëyí baa haslaꞌ hasloo. 31 Daa tah mi na won ɗon bitih⁠ ⁠: bakaadi paŋ ow ɓéeɓ mín ɗíi baalu níi lukaꞌ solaꞌ ya yuloh Koope na ra. Ɓëyí sol Ruuh-Peseŋ nék, ɗi ii baalu. 32 Ɓëyí won yin ɓos sun fi soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ ɓéeɓ, ɗi mín baalu. Ƴaha sun fi Ruuh-Peseŋ raa nék, ɓëyí baa ii mëssí baalu.

Won ɓéeɓ ɗúhëꞌ keeñ

(Saame Lúkkë 6.43-45)

33 «⁠ ⁠Tal kilki lahte njiriñ límëꞌ koy ki lahte njiriñ, tal kilki lahay njiriñ límëꞌ koy ki lahay njiriñ. Tal kilik yúhsúu koy ka. 34 Tisoh yi hiliññi ƴeh, ɗon mínúu won yii wunte ɗíh te ɗon wúníh⁠ ⁠? Yii won ow ɓéeɓ ɗúhëꞌ rí keeñi. 35 Ɓëyí naaꞌte keeñ hom wonaꞌ yii wunte ndah keeñi naaꞌa lahaꞌ ri ra⁠ ⁠; ɓëyí ɓosse keeñ nék hom wonaꞌ yii ɓosse ndah ɓosi keeña homaꞌ ri ra. 36 Mee ron won ɗa ee bitih⁠ ⁠: yiin nay aattiyee Koo ɓëewë rë, ɓëyí won woni lahay njiriñ ɓéeɓ, ɓani Koope ay naa teyaꞌ. 37 Yii won ow, Koope ay rii aattiyee biti ri ow wun mbée ri ow ɓos na.⁠ ⁠»

Kimtaani yee húmú kat Sonaas ra

(Saame Maccëe 16.1-4⁠ ⁠; Marka 8.11-12⁠ ⁠; Lúkkë 11.16, 29-32)

38 Filoon fe, i ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis a i fariseŋ ayute wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fun fahuu olu fu paŋ kimtaani nay teeɓee biti Koope daa wol ro.⁠ ⁠» 39 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy jamanii beh, ɗon ɓosute te ɗon yégúy Koope⁠ ⁠; ɗon meeluu kimtaani kolaꞌ ɗii na a⁠ ⁠? Añcaŋ ɗon ii teeɓu kimtaan hém henay yee húmú kat yonente Sonaas ra. 40 Di húmú lahaꞌ Sonaas waal éeyë loo jéní gaana, soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, ɓúudé fí sëꞌ ay hacu, lah waal éeyë feey. 41 Yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, ɓëy Níníif ay koloh caŋ fíi ɗon fi ɓëy jamanii beh, teeɓ ɗon biti ɗon homuy kaah. Keluu ɓëy Níníif waarii Sonaas ra, wa lofute pesaɗ neh a⁠ ⁠? Añcaŋ ɓëyí luk Sonaas gaan daa deh. 42 Yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, buuri ɓelaa húmú ílíf deyi Sabaa ra ɓal ay koloh caŋ fíi ɗon fi ɓëy jamanii beh, teeɓ ɗon biti ɗon homuy kaah. Ɗi húmú kolaꞌ ginna lukuu wuloh ra acce síkírëhí wonnee ke Salomoo neɓ keloh níi rë neh a⁠ ⁠? Añcaŋ ɓëyí luk Salomoo gaan daa deh.

Nimili yébítëh ow na

(Saame Lúkkë 11.24-26)

43 «⁠ ⁠Yébítëh ɗúh ow na raa, sayaꞌ mbale luufin saame tígí hílsëe rí. Ɗi olay raa, 44 wonaꞌ nufi tih⁠ ⁠: “May nimil tígë húmú kolaꞌ mi ra.” Ɗi nimil ɗeef ɓëeꞌ man ti faam fi parute, yugusute níi wunte, hente holoŋ raa, 45 tígí daaha, ɗi ay pay saam yébítëh paana kay, ƴi luku rii sohoor, wa ac dék ɓëeꞌ në. Hen ɗaaha raa, ɗee nay míllée ɓëeꞌ rë ay luk ɗee man ɗi ɗéɓëenë rë ɓos. Yii man ɗaaha nay kate ɓëy jamanii bee ɓosute níi ɓos ra.⁠ ⁠»

Ɓëy faam i Yéesú

(Saame Marka 3.31-35⁠ ⁠; Lúkkë 8.19-21)

46 Yéesú hompe na goneel a ɓëewë, koy-yaayyi a yaafi ayute, cagute ëssë na meeluu ri. [ 47 Ow acce won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaafu a koy-yaayyu ínú ëssín, na meeluu ro.⁠ ⁠»] 48 Yéesú tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa daa yaasoꞌ a i wa daa koy-yaayyi soꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 49 Ɗi yeɗte yaꞌi na teeɓaꞌ taalibe yi, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaasoꞌ a koy-yaayyi soꞌ daa wa ƴeh. 50 Yúhí biti ɓëyí në paŋ yee fahaꞌ Baasoꞌ fa sunaa-sun ɗa ɓéeɓ, ɓëyí baa daa koy-yaasoꞌ mbée yaasoꞌ.⁠ ⁠»

13

Léehí feeyya maduy ra

(Saame Marka 4.1-9⁠ ⁠; Lúkkë 8.4-8)

1 Yiin fin fa, Yéesú kolohte faam, saañce tookke ɓúk laahi Galile. 2 Ɓëewí caakute níi caak ayute wërúté rí, tahte níi ɗi míllëꞌ haal gaal filiɓ laaha, tookke na, ɓëewë homute ɓúk laaha. 3 Ɗi ñeyaꞌte léeh, na teeɓ wa yin caak won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte ɓëyí húmú koloh sohi meeyi. 4 Ɗi hom hasli tisoh ka, lahte peppi keente ɓúk waala, ƴakka ayute tanute wa ɓéeɓ. 5 Lahte ƴi keen feey fi lahaꞌ laꞌ. Bi caakay feey fa, wa yíppée paal⁠ ⁠; 6 ndaa kolaꞌ naꞌa sun ɗa, bi nooray níillë, wa yíppée tam. 7 Lahte ƴi keen tígí paalaꞌ ñobitaan. Kolaꞌ ñobitaan fa hampe wa ra, wa tampe. 8 Lahte ƴi keen feey fi looɓpe. Wa paalte, talla kolohte, ɗúhíɗté íl, laaɓpe níi laaɓ. Tal fi tal ɓéeɓ yeraꞌte yee waɗ rii yeraa ra*.⁠ ⁠» 9 Yéesú ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí lah nuf kelaa, kelaan na⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Yi tah Yéesú ñeyaꞌ léeh⁠ ⁠?

(Saame Marka 4.10-12⁠ ⁠; Lúkkë 8.9-10)

10 Tígí daaha taalibe ya leɓuute Yéesú, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah fu ƴahti won a ɓëewë rëe, fu ñeyaꞌ wa léeh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 11 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon, kúmpë yí Nguur ki sun-Koo teeɓu ron, ndaa teeɓuy ɓëewí kayya. 12 Yúhí biti ɓëyí ham yee yeru ri ra a yaꞌ ana, ay ɓaatu níi keeña sos. Ɓëyí pagay yii baaha raa nék, yii ƴutuuda lahaꞌ ri ra sah ay naafu†. 13 Yee tah níi mi ƴahti won a wa raa, mi ñeyaꞌ wa léeh rë daa ri beh⁠ ⁠: biti wa yeele raa wa na ëlíh, te wa kelee raa wa na yíih yee na wonu ra. 14 Yee húmú won Koope ñeyaꞌte ri yonente Isayii ra lahaꞌte ɗaaha waa na. Ɗi húmú won tih⁠ ⁠:

“Ɗon ay keloh a nuffon, ɗon ii yúh.

Ɗon ay tík íllën ngëeƴ, ɗon ii ot.

15 Ɓëewí ƴee súhúté keeñ,

wa dapute nuffi wa,

toñeh wa ay naa kelee.

Wa ñíipúté,

toñeh wa ay naa ole,

keeññi wa ay kúnsée ndín,

wa lof pesaɗ, mi paƴ wa yee homuu wa ra.”✡

16 «⁠ ⁠Ɗon nék, ɗon lahute sos-keeñ⁠ ⁠: íllën ee ot ɗa, nuffon ee keloh ra. 17 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: caakke yonente a ɓëewí júɓúté húmú fahuute ot yee olu ron ra, wa oluy ri⁠ ⁠; te wa húmú fahuute keloh yee keluu ron ra, wa keluuy ri.⁠ ⁠»

Iti fi anili feeyya maduy ra

(Saame Marka 4.13-20⁠ ⁠; Lúkkë 8.11-15)

18 «⁠ ⁠Kon síkíríi yee fahaꞌ won léehí línëhë rë. 19 Ɓúk waala keen tisoh ka ra, daa wa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unni Nguur ki sun-Koo ra, wa habuy wa affi wa. Seytaane acce tígí daaha, pahte wa waa na. 20 Feey fa lahaꞌ laꞌ tisoh ka keen na ra, daa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unna ra, wa yípútée wëe tah a sos-keeñ⁠ ⁠; 21 ndaa Unna yípëy níil keeññi wa. Wa topuun waa ham guuttii baaha⁠ ⁠: kofeel yípée wëe daɓ mbée wa moklu af hama habu wa Unna ra rek, wa koluun daaha yeris ngémë. 22 Feey fa na paal ñobitaan tisoh ka keen na ra, daa ɓëewë yéŋké biti keluute Unna ra. Tíl tílë níi nék, sohle yi ëldúnë a alal ma na nofaꞌ ow ra lúfílté Unna waa na, tahte níi wa lahray wa njiriñ. 23 Feey fi looba keen tisoh ka ra, daa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unna ra, yúhúté yee won wa ra⁠ ⁠: ow fi ow waa na ɓéeɓ njiriñce yee waɗ ɗii njiriñ ra‡.⁠ ⁠»

Léehí gaaw fi naala

24 Yéesú ñeyaatte wa léeh kay won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nguur ki sun-Koo madaꞌ a biti bee ow sohte tisoh ki wunte meeyi ra nen. 25 Ɓëyí kaaꞌaꞌte ri kolohte leelu elek ɗeef ɓëewë ɓéeɓ na neeꞌu, payte sohte gaawa naal filiɓ too ka, saañce. 26 Kolaꞌ too ka níi ɓíríssé rë, gaaw fa kolohte ɓal ñéerëꞌté a wa. 27 Súrgë yí yíkíi meeya ayute wonu ri tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, fu soh tisoh ki wunte meeyu neh a⁠ ⁠? Gaaw fa filiɓ kolaꞌ di kon⁠ ⁠?” 28 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: “Ɓëyí kaaꞌaꞌte soꞌ daa paŋ pagari bah.” Wa wonu ri tígí daaha tih⁠ ⁠: “Fu fahaay biti fun pay fun ɗof wa woo⁠ ⁠?” 29 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: “Miteh ri, toñeh ɗon home ɗofi wa raa, ɗon ɗofaaloh too ka. 30 Yéɗɗí wë ɗaaha níi lecaa ya fayu. Bín fë rëe, may won lecoh ya ɗof wa paaƴ, luuh wa tam wa, wa anti lec too ka gariɗ soꞌ wa.”⁠ ⁠»

Léehí pebi tisoh ki ƴutuuda a bi lëwíirë

(Saame Marka 4.30-34⁠ ⁠; Lúkkë 13.18-21)

31 Yéesú ñeyaatte wa léeh kay won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nguur ki sun-Koo madaꞌ a pebi ƴutuudi§ baa ɓeɓ ow sohte ri meeyi ra nen. 32 Pebi baa daa lukki ƴin tisoh ya ɓéeɓ⁠ ⁠; kaaꞌeeh paalaꞌ ri ra, ɗi hente tal kilik níi lukke gañcaha meeya ɓéeɓ, ƴakka ayute túfúté yaꞌ ya.⁠ ⁠»

33 Yéesú ñeyaatte wa léeh kay won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nguur ki sun-Koo madaꞌ a lëwíirë ɓeɓ ow ɓeleɓ, boollaꞌte wa a mún caak, íƴíɗté wë níi wa ɓéeɓ fuuɗte ra nen.⁠ ⁠»

34 Yéesú teeɓaꞌ ɓëewë iñƴaaha ɓéeɓ a léeh. Ɗi na húmú woneh a ɓëewë te ñeyeeh léeh. 35 Yee húmú won yonentaa ra lahaꞌte ɗaaha. Ɗi húmú won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠May waa ñeeꞌee léeh,

may waa won iña ɗapu dalaꞌte dalaani ëldúnë rë.⁠ ⁠»✡

Iti fi léehí gaaw fi naala

36 Yéesú kolohte ɓëewë në tígí daaha, nimilte faam. Taalibe yi leɓuute, meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Teeɓ fun iti fi léehí gaaw fi naala meeya.⁠ ⁠» 37 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ soh too-tihin ka ra, daa ri soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ⁠ ⁠; 38 meeya daa ëldúnë⁠ ⁠; too-tihin ka daa ɓëewë nonu Nguur ki sun-Koo ra⁠ ⁠; gaaw fa daa ɓëewë ñeyu tal Seytaane ra⁠ ⁠; 39 kaaꞌohi yíkíi meeya, bee soh gaaw fi naala ra, daa Seytaane⁠ ⁠; wahtu lec too daa túkkíi ëldúnë⁠ ⁠; lecoh ya daa wa malaaka ya. 40 Di nay ɗofuu gaaw fa luuhu tamu, ay made ɗaaha nen túkkíi ëldúnë. 41 Yiin fin fa, soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, may wol malaaka yi soꞌ, wa négírëꞌ ɓëewë na ɓeku ɓëewí kayya bakaaɗ ɗa a ƴee na ñéyíh woni Koope ra ɓéeɓ, wa lík wë Nguur ki soꞌ, 42 an waa yeñ filiɓ njaar mi kíi kë, wa looye daaha, ŋafee níi tíññí wë lec. 43 Tígí daaha, ɓëewë júɓú rë ay niiñ ti naꞌ nen filiɓ Nguur ki boffi wa. Ɓëyí lah nuf kelaa, kelaan na⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Léehí alal ma ɗapu ra a bi femaa

44 Yéesú ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nguur ki sun-Koo madaꞌ a alal mi ɗapu filiɓ meey nen. Lahte ɓëyí otte wa ɗapaatte wa, saañce a sos-keeñ yaayte iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ, nimilte lompe meeya.

45 «⁠ ⁠Nguur ki sun-Koo man biti ɓal bee yiikoh koloh saam feme kah-kah ra nen. 46 Ɗi tíl níi teyaꞌ a femii kofeelte ot ɗaa, ɗi pay yaay iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ, ɗi ac lom femaa.⁠ ⁠»

Léehí mbaala

47 Yéesú ɓaatilte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nguur ki sun-Koo madaꞌ a biti bee seeɓoh bac mbaal kísí, hampe heet jén ɓéeɓ rë nen. 48 Mbaala líif rëe, wa héc ɗí, ɗúhíɗ rí ɓúk kísí fë, wa took tanis jénnë. Ƴee wun ɗa, wa túm wë dama yi wa, wa bet ƴee lahruy wa njiriñ ra. 49 Túkkíi ëldúnë fayu ay made ɗaaha nen. Malaaka ya ay ac, ɓísëlsëꞌ ɓëewí ɓossa a ɓëewë júɓú rë, 50 wa bet ɓëewí ɓossa filiɓ njaar mi kíi kë, wa looye daaha, ŋafoh níi tíññí wë lec.⁠ ⁠»

Ɗee kéenɗëꞌ Yéesú woni ra

51 Yéesú meelte taalibe yi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhú yee fahaꞌ won iñƴaa ra ɓéeɓ ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Íi, fun yúhú yee fahaꞌ waa won ɗa kay⁠ ⁠!⁠ ⁠» 52 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis, bi yëeddúté ɓal iña leŋ sun fi Nguur ki sun-Koo ra madaꞌ ɗeh⁠ ⁠: ɗi madaꞌ a yíkíi faam fi baa fí yúhté biti ƴaati nís di iñi kah-kah ya faami raa, ɓeyaꞌ yin has deh, ɓeɓ yin kíilíɗ deh.⁠ ⁠»

Yéesú a ɓëy Nasaret

(Saame Marka 6.1-6⁠ ⁠; Lúkkë 4.16-24)

53 Wonaꞌ Yéesú léeh yí ƴaa níi wocce ra, ɗi kolohte daaha saañce. 54 Lahaꞌ ri gin wa ra, ɗi haalte tígë na ɗaguu ɓëewë Koope ra, na yëedíɗ wë. Di na yëeddëꞌ rí éemíl wë éemílë níi, tahte wa na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi kolaꞌ ham-hama na yëeddëꞌ rí iñƴee ra a doolaa na pagaꞌ ri kimtaanni ƴee ra dih⁠ ⁠? 55 Bee koy daaƴoha saa⁠ ⁠? Maryaama daa yaafi neh a⁠ ⁠? Ɗi koy-yaafi Saak, Suseef, Simoŋ a Yúɗ neh a⁠ ⁠? 56 Koy-yaayyi ɓeleɓ íníh ee ɓéeɓ filiɓ fi yen a⁠ ⁠? Kon ɗi kolaꞌ iñƴee ɓéeɓ dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 57 Kénsúu wë iñƴaa ra, wa gémúy rí. Ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yonente heefuu gina dék ɗí rë a ɓëy faam wa na kut.⁠ ⁠» 58 Bi gémúy wë rí, Yéesú pagay kimtaan caak daaha.

14

Húlí Saŋ Batis

(Saame Marka 6.14-29⁠ ⁠; Lúkkë 9.7-9)

1 Bín fë, bi hen tii Yéesú lëyëŋ gina, Erot gëernëerí Galile kelohte ban fi. 2 Ɗi won súrgë yí tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ në keloh mi baa ra míntí hena Saŋ Batis⁠ ⁠! Ɗi waɗti këllú këllë ɓúudé daa tah ɗi mín paŋ kimtaan.⁠ ⁠»

3 Bee daa yee húmú kat Saŋ Batis ra⁠ ⁠: Erot daa húmú habroh Saŋ, pokrohte ri, ɓekrohte ri kasu af Erojat, ɓeleɓ Fílíp koy-boffi ɗi fi Erot. 4 Yee tah ra, biti Saŋ húmú won ɗi bín fë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Waal neh fu naafe ɓeleɓ koy-boffu⁠ ⁠!⁠ ⁠» 5 Yii baa tahte Erot húmú fahaꞌ hawrohi húl, ndaa biti ɓëewë húmú habuu Saŋ yonente, tahte ri kaañay.

6 Nimilaꞌ bisa límú Erot kíilí baaha ra, ɗi cëgíɗté ndaje. Koy Erojat ɓeleɓ haalte na bec fíi haneella. Beja neɓaꞌte Erot 7 níi ri añohte biti yii meel ri kúkëyí ɓelaa ɓéeɓ, ɗi ay ri rii yeɗ. 8 Yaafa ɓekke ri nuf níi ɗi won Erot tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tíké af Saŋ Batis sun waꞌ, fu yeɗ soꞌ ri.⁠ ⁠»

9-10 Keeñ buur ɗúmpé ces, ndaa bi añoh ri fíi haneella, tahte ri wolaꞌte lecrohi af Saŋ kasiin, komu kúkëyë. 11 Afa lecute tíkúté waꞌ, komute kúkëyí cafaƴ ka, kúkëyë kompe ri yaafi.

12 Filoon fi baaha, taalibe yi Saŋ ayute, ɓeyute ɓúudé fë hacute ri. Koluu wa hacada ra, wa suute Yéesú në, ɓíllúté rí yee lah ra.

Mbúurú yí iippa a jénní ana ya

(Saame Marka 6.30-44⁠ ⁠; Lúkkë 9.10-17⁠ ⁠; Saŋ 6.1-15)

13 Kelaꞌ Yéesú yee kat Saŋ ra, ɗi ɓeɓ gaal, na saañ saami tígí ɗaayte, wuloh ɓëewë. Namuu keloh dúukëlí ɓëewë biti Yéesú saañce ra, wa koluute ginni wa, ɓeyute kotti wa, ñeyute ɓúk laaha na téebírú rí. 14 Cépëꞌ Yéesú gaala ra, ɗi otte ɓëewí caakute níi caak. Tígí daaha, keeña ɗúmpé waa na ces, ɗi yampe na paƴ jéríɗɗë. 15 Ɗi hampe paƴi jéríɗɗë níi naꞌa na yëellëh. Tígí daaha, taalibe ya leɓuute ri wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wone ɓëewí ƴee saañ ginna leɓoh dee ra, wa saame yii túmún wë ɓúkkí wë, tígë homu yen dee ra lahay yin, te naꞌ ee saañ haale ra.⁠ ⁠» 16 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Miteh ri⁠ ⁠! Ɗon fi ƴah, yérí wë yii nay waa ñame.⁠ ⁠» 17 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun lahuu mbúurú iip a jén ana dee kut.⁠ ⁠» 18 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Këmí sëꞌ wë deh.⁠ ⁠» 19 Ɗi antee nah ɓëewë took feey sun fi gaaw fa. Ɗi ɓeɓpe mbúurú yí iippa a jénní ana ya, ɓéyíɗté afi yeelte sun, símpé Koope, antee lecsaꞌ mbúurëe, yeɗte wa taalibe ya, wa woruute wa ɓëewë. 20 Ɓëewë ɓéeɓ ñamute níi laalute. Négírúu wooñnjiida ra, wa líiffé dama sabboo a dama ana. 21 Ɓëewë ñamu na ra warutee mit ow ƴaal júnní iip (5.000), bokaay ɓeleɓɓa a tuŋka.

Tílí Yéesú sun fi mulaa

(Saame Marka 6.45-52⁠ ⁠; Saŋ 6.16-21)

22 Filoon fi baaha, Yéesú yíppée nah taalibe yi haal gaala, wa këllëh rí ɓúgí yíníi laaha naꞌ-naꞌ, ɗi fi baa ɗi pëkís ɓëewë paaƴ. 23 Pëkísëꞌ rí ɓëewë rë, ɗi hécëhté saañce ɗaŋ Koope sun fi daŋin. Elgi Koo ɗeef ɓani afi kut daa tasu hatni baaha.

24 Wahtaa homaꞌ ri daaha ra ɓéeɓ, ɗeef gaala haalu taalibe ya ra ín jaanndohte ngilaaw ma leelii laaha ra, mboowaanna na mokil wa. 25 Lahaꞌ hagada ra, Yéesú tíl tílë sun fi mulaa, na saañ ri ɗeefri wa ra. 26 Oluu wa ri na tíl sun fi mulaa, wa habuu biti koon yaa jíné⁠ ⁠; wa tíitúté na fogu. 27 Ɗi yíppée wëe won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hëbí affon⁠ ⁠! Ngënë tíití⁠ ⁠! Yaa soꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠»

28 Peer won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hena biti ɗi ɗo fi Yíkëe rëe, won soꞌ mi ñee sun fi mulaa mi ɗeefiɗ ɗo.⁠ ⁠» 29 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye⁠ ⁠!⁠ ⁠» Peer yíppée cép gaala, na tíl sun fi mulaa, yuliɗte ɗii na. 30 Ndaa olaꞌ ri biti ngilaaw ma lahte doole, ɗi tíitté na dal honoh, foŋke won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, sëmlëꞌ sëꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 31 Yéesú yíppée yeɗ yaꞌi hampe ri, antee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu néekíñëꞌ yih⁠ ⁠? Ngémën tasaꞌte ee⁠ ⁠!⁠ ⁠» 32 Wa ɓéeɓ ana anutee haal gaala, ngilaaw ma seemmite. 33 Tígí daaha, wa fa húmú filiɓ gaala ra ɓéeɓ ƴekute fíi Yéesú wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu Koy Koope kaah⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Ɗee paƴuu ɓëewë Senesaret ra

(Saame Marka 6.53-56)

34 Húusúu wë laaha ra, wa teeruu Senesaret. 35 Yúhsúu ɓëewë dékú daaha Yéesú rë, wa wonute ri ɓëewë hatni baaha ɓéeɓ. Ɗi komute jéríɗɗë ɓéeɓ. 36 Ɓëewë na ɗagu ri biti jéríɗɗë leɓ wuti ƴaha nuf búubí kut. Te ɓëewë leɓu na ra ɓéeɓ wahute.

15

Yéesú a ɓaahi caacca

(Saame Marka 7.1-23)

1 Jamanii baaha, i fariseŋ a i yëeddëh yí kootii Mëyíis koluu Yerusalem ayute wonu Yéesú tih⁠ ⁠: 2 «⁠ ⁠Yi tah taalibe yu në pëgíh yee ɓaahuu caacca ra⁠ ⁠? Yi tah balaa wa ñam raa, wa na ɓëeñnjíih ɓooñnjohi ñeete waal⁠ ⁠?⁠ ⁠» 3 Ɗi tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A ɗon, yi tah ɗon na tíkú túuƴëꞌ yí Koope dín, fahaꞌi hami ɓaah yon⁠ ⁠? 4 Ɗon yúhúté biti neh Koope won tih⁠ ⁠: “Lah tëeppítíi baappon a yaayyon”✡, te “ɓëyí won ɓos sun fi boffi mbée sun fi yaafi waɗti hawun húl”✡ ë⁠ ⁠? 5 Ndaa ɗon, ɗon yëeddúu biti yee waɗ ow ɓeɓ koon, tooppitaꞌ wa boffi mbée yaafi ra, ɗi won biti kut ɗi yeɗte wa Koope sarah raa, 6 ɓëyí baaha lahriray boffi mbée yaafi yin. Ɗaaha, ɗon nísúté iña túuƴëꞌ Koope ra, ɗon tíkúté ɓaah yon. 7 Wonnon teem ɓúkkën⁠ ⁠! Yonente Isayii húmú wonaꞌ ron, te ri won kaah na bíní rí unee Koope bee ra⁠ ⁠:

8 “Kaña na kañu soꞌ ɓëewí ƴee ra teem ɓúkkí wë.

Yee hom keeññi wa ra haaƴaay a yee nahaꞌ mi ra.

9 Jaamiyoha na jaamiyuu wa soꞌ ra lahay njiriñ⁠ ⁠;

iña na yëeddúu wë rë, ow doŋ daa sak wa.”✡⁠ ⁠»

10 Yéesú antee dëek ɓëewë ɓéeɓ won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi, te ɗon ɓek iñƴee affon⁠ ⁠! 11 Iña na ñam ow ra neh daa na tah ɗi sobe⁠ ⁠; yee na ɗúh ɓúgë rë kay, daa na tah ɗi sobe.⁠ ⁠»

12 Taalibe yi leɓuute ri filoon fe wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu yúhté biti iña won fu ra neɓaay fariseŋŋa a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 13 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tal kilki Baasoꞌ fa sun yípëy rí, ay ɗofu. 14 Yéɗɗí wë⁠ ⁠: wa búumíɗɗí nooku i búumíɗ kay. Te búumíɗ nook búumíɗ rëe, wa ɓéeɓ ana ay keen ngas.⁠ ⁠»

15 Peer tahte won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Teeɓ fun yee na fahaꞌ fuu won sun fi yee na tah ow sobe ra.⁠ ⁠» 16 Ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ƴee nam, affon lahay daaha níi a ɗee ɓal a⁠ ⁠? 17 Ɗon yíih biti iña na ñam ow ra ɓéeɓ haalaꞌ ɓúgë, saañ lowa, ɗúh faana a⁠ ⁠? 18 Yii fús ɓúk ow nék, ɓëeꞌ ɗúhëꞌ rí nufi, te daa na tah ɗi sobe. 19 Nuf ow daa na komaꞌ iñi ɓossi ƴee ɓéeɓ⁠ ⁠: bëem ow, njaaliyoh a yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ, loh, feliɗ ow a yah tii. 20 Iñƴaa daa na tah ow sobe, ndaa biti ow ñam te ri ɓooñnjeeh ɓooñnjohi ñeete waal, taheh ɗi sobe.⁠ ⁠»

Ngémí ɓelaa yëwúɗ neh ra

(Saame Marka 7.24-30)

21 Yéesú kolohte daaha, saañce deyi Tíir a Sidon. 22 Lahaꞌ ri ra, lahte ɓelii dék daaha, ɗi ɓëy Kanaan. Ɓelaa yíppée ac na téebílëh rí a foŋ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, sédí Dawit dímlëꞌ sëꞌ kan⁠ ⁠! Koy soꞌ ɓeleɓ lahaꞌ yébítëh fi daa na mokil ri mokli misikke.⁠ ⁠» 23 Ndaa Yéesú tahay ɓúkí ɗii na. Taalibe ya leɓuute ri wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëkísé ɓelii bee saañ⁠ ⁠; ɗi na lek fun a foŋ.⁠ ⁠» 24 Yéesú tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope wol soꞌ ɓëy Israyel na kut, wa fa madu harri múuƴú múuƴë nen ra.⁠ ⁠» 25 Ɓelaa acce ƴekke fíyí won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, dímlëꞌ sëꞌ kan⁠ ⁠!⁠ ⁠» 26 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓosse biti ñami tuŋka yúfɗëe ɓuh*.⁠ ⁠» 27 Ɓelaa loffe ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baa kaah ɓahaa, ndaa kaaꞌeeh ɓuh ñam ruuƴsiitta keenaꞌ yaꞌ yíkíi rë.⁠ ⁠» 28 Tígí daaha, Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu gaante ngém yaa ow⁠ ⁠! Yee fahaꞌ fu ra lahte.⁠ ⁠» Wahtaa wonaꞌ ri unni ƴaa ra, kúkëyí ɓelaa wahte.

Ɓëewí caakka paƴ Yéesú rë

29 Yéesú kolohte deyi Tíir a Sidon daaha, nimilte ɓúk laahi Galile. Lahaꞌ ri ra, ɗi lappe sun daŋ tookke na. 30 Ɓëewí caakute ɗeefrute ri, ñéerúuté a ɓëewí ɓeeduu ɓeedoo, i búumíɗ, i lëfëñíɗ, i likiɗ a i ow kay caak ƴi jérú jérë. Wa komute Yéesú, ɗi paƴce wa. 31 Ɓëewë éemúté oluu wa likiɗɗa na wonu ra, lëfëñíɗɗë koluute na tílú, cérrí ɓëewë ɓeeduu ra mante ti merees nen, búumíɗɗë na yeelu, wa ɓéeɓ na kañu ndami Koope fi ɓëy Israyel.

Mbúurú yí paana ya a i koy jén

(Saame Marka 8.1-10)

32 Filoon fi baaha, Yéesú dëekké taalibe yi, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yérémpé ɓëewí ƴeh⁠ ⁠! Hente waal éeyë woteh wa ewu soo na, te wa lahluy yii ñamun wa. Mi mínéh wëe yeris wa sayaꞌ loo holoŋ, toñeh wa ay kohe waala biti wa ƴahti nimil ginni wa.⁠ ⁠» 33 Taalibe yi wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii mín ñëmíɗ ɓëewí ƴee ɓéeɓ níi loo yi wa maƴ, yen ay waa ɗúhée dih luufi përéedí beh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 34 Yéesú meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon lahuu mbúurú ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun lahuu mbúurú paana a i jén ƴin-ƴin.⁠ ⁠»

35 Tígí daaha, ɗi wonte ɓëewë ɓéeɓ took feey. 36 Ɗi ɓeɓpe mbúurú yí paana ya a koy jénnë, símpé Koope, lecsaꞌte wa yeɗte taalibe yi, nahte wa woraꞌ wa ɓëewë. 37 Ɓëewë ɓéeɓ ñamute níi laalute. Négírúu wooñnjiida ra, wa líiffé dama paana. 38 Ɓëewë ñamu na ra henute ow ƴaal júnní iniil (4.000), bokaay ɓeleɓɓa a tuŋka.

39 Pëkísëꞌ Yéesú ɓëewë níi wa suute ra, ɗi haalte gaal, saañce deyi Magadan.

16

Kimtaani yee húmú kat Sonaas ra

(Saame Marka 8.11-13⁠ ⁠; Lúkkë 12.54-56)

1 Filoon fe, i fariseŋ a i saduseŋ fahuu olsohi Yéesú ayute ɗii na, nahute ri paŋ kimtaani nay teeɓee biti Koope daa wol ri. 2 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠[Naꞌ home haal ɗon ot sun-Koo luum raa, ɗon na yúhú biti Koo ay maal kéy fín fë. 3 Mbée bee hagaɗ lahte ɗon ot nérrë leɓoh feey raa, ɗon na yúhú biti ɗi ay toɓ. Ɗaaha, ɗon mínú yúhsëꞌ iña na teeɓaꞌ yii nay lahe sun-Koo ra, ɗon antee míníh yúhsëꞌ iña na teeɓaꞌ Koo woteh ƴee ra a⁠ ⁠?] 4 Ɗon fi ɓëy jamanii beh, ɗon ɓosute te ɗon yégúy Koope⁠ ⁠; ɗon meeluu kimtaani kolaꞌ ɗii na a⁠ ⁠? Añcaŋ ɗon ii teeɓu kimtaan hém henay yee húmú kat Sonaas ra.⁠ ⁠»

Tígí daaha, ɗi kolohte waa na saañce.

Tígë teem affi taalibe ya ra

(Saame Marka 8.14-21)

5 Filoon fi baaha, Yéesú a taalibe yi haalute gaal na suu ɓúgí yíníi laaha. Na suu wa ra, taalibe ya halute kúrëelëh mbúurú. 6 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wëettíyíi affon⁠ ⁠! Lah mëytíi lëwíirí fariseŋŋa a saduseŋŋa*.⁠ ⁠» 7 Taalibe ya na capituu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Biti yen lahuy mbúurú daa tah ɗi won yii bah.⁠ ⁠» 8 Bi yúh Yéesú yee na wonu wa ra, ɗi tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon capituu yi biti ɗon lahuy mbúurú⁠ ⁠? Ngémën tasaꞌte ee⁠ ⁠! 9 Kon ɗon yíih sëꞌ yúhë doom a⁠ ⁠? Ɗon nérsúuy mbúurú yí iippa woruu ɓëewí júnní iippa (5.000) ra a⁠ ⁠? Négírúu ron wooñnjiida ra, wa húmú líif dama ɗíh⁠ ⁠? 10 Ɗon nérsúuy mbúurú yí paana ya woruu ɓëewí júnní iniilla (4.000) ra ɓal a⁠ ⁠? Wooñnjiida húmú négírúu ron ra húmú líif dama ɗíh⁠ ⁠? 11 Na won mi ron moytohi lëwíirí fariseŋŋa a saduseŋŋa ra, henaꞌ ɗi níi ɗon míníh yúh biti mi wonay ron woni mbúurú⁠ ⁠?⁠ ⁠» 12 Tígí daaha, wa na anuu yúh biti ɗi wonay wa woni lëwíirë na túmú mbúurú rë. Ɗi won wa biti kay, wa moytoh iña na yëeddúu fariseŋŋa a saduseŋŋa ra.

Woni Peer biti Yéesú daa Kiristaa

(Saame Marka 8.27-30⁠ ⁠; Lúkkë 9.18-21)

13 Filoon fi baaha, Yéesú a taalibe yi koluute na suu deyi Sesare Fílíp. Ɗi meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë wonuu biti soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ daa mi wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» 14 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte ɓëewí wonu biti daa fu Saŋ Batis, lahte ƴi wonu fu yonente Éelí, lahte ƴi wonu fu yonente Yérémí, i ow kay ɓal wonu ti fu ow di yonente ya.⁠ ⁠» 15 Ɗi meelilte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A ɗon, ɗon wonu biti daa mi wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» 16 Simoŋ Peer tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu Buura Koo fal ri ra, Koy Koope, Koy Koope fa na pes ɗa.⁠ ⁠» 17 Yéesú won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi Simoŋ koy Sonaas, fu lahte sos-keeñ. Yee won fu ra ɗúhëey ɗoo na, Baasoꞌ fa sunaa-sun daa teeɓ ro baaha. 18 Soꞌ nék, mi won ɗo tee⁠ ⁠: Daa fu Peer (daa ri⁠ ⁠: laꞌ), te may yíppée jaŋii soꞌ sun fi laꞌi baaha⁠ ⁠; te kúl kë ii rii mín ham. 19 May tíké céebí yí Nguur ki sun-Koo yaꞌu⁠ ⁠: yii kaaꞌ fu feey fi beh, ɗeef ɗi kaaꞌuu ɗaaha sun-Koo⁠ ⁠; te yii tah fu feey fi beh, ɗeef ɗi tahuu ɗaaha sun-Koo.⁠ ⁠»

20 Yéesú antee kaddaꞌ taalibe yi wa won ow kay biti daa ri Buura Koo fal ri ra.

Woni Yéesú biti ɗi ay húl, ɗi këllú ɓúudé rë

(Saame Marka 8.31-33⁠ ⁠; Lúkkë 9.22)

21 Dalaꞌte bisi baaha, Yéesú yampe na teeɓ taalibe yi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi waɗtee saañ Yerusalem, mi mok dín fë níi mok yaꞌ yi ɓaha ya gina, kélfë yí seeƴoh ya a yaꞌ yi yëeddëh yí kootii Mëyíis⁠ ⁠; wa ay soo hawroh húl, te waali éeyë fë filoon fi húlí sëꞌ, may këllú ɓúudé.⁠ ⁠»

22 Tígí daaha, Peer dëekké rí, wa éccúuté, na won afa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu wonaꞌ yii baa ɗi Yíkëe⁠ ⁠? Koo ii yeris yii baa kat ɗo⁠ ⁠!⁠ ⁠» 23 Yéesú yíssëhté won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wuloh soꞌ Seytaane⁠ ⁠! Fu yahaꞌ waal. Ɗoni Koope bokuuy ɗee oluu ron yii bee ra⁠ ⁠; fu ot olaɗ ow.⁠ ⁠»

Ɗee waɗti ñéerúun a Yéesú rë

(Saame Marka 8.34 níi 9.1⁠ ⁠; Lúkkë 9.23-27)

24 Yéesú antee yíssëh taalibe yi na, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fahaꞌ ñéerëꞌ a soꞌ, ɗi helan iñi afi, enoh kurwahi, anti ñee tal soꞌ. 25 Ɓëyí núp húl, ay ñak ñíiní⁠ ⁠; ndaa ɓëyí tah ñagi ñíiní af soꞌ, ay lah pesa na ɗúméh rë. 26 Kaah neh biti alal mi ëldúnë caleh ow yaay ñíiní ë⁠ ⁠? Ñíiní yaayute ay tosuu ɗíh⁠ ⁠?

27 «⁠ ⁠Soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi ƴahti nimil raa, may ñéyrée a malaaka yi soꞌ filiɓ ndami Baasoꞌ. Bín fë rëe, ow fi ow ɓéeɓ mi yíníl rí yii paŋ ri. 28 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: lahte ɓëewí ewu ɗon na deh, balaa wa húl, wa ay ot soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi aye ayaɗ buur.⁠ ⁠»

17

Teeɓaꞌi Yéesú ndami

(Saame Marka 9.2-13⁠ ⁠; Lúkkë 9.28-36)

1 Waal pëenë filoon fe, Yéesú dëekké Peer, Saak a Saŋ, hécëhté a wa, kúɗté wë sun fi daŋi utte. 2 Lahuu wa ra, Yéesú lofisohte fíi wë⁠ ⁠: kanama man naꞌ nen, búuɓɓí naaꞌ naaꞌo níi na tak. 3 Ɗee a ɗeh, wa olute Mëyíis a yonente Éelí feeñiyuute na gonlu a ri. 4 Peer tahte won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, neɓpe biti yen homun tígí deh. Fu tah raa, mi yíp dút éeyë⁠ ⁠: fu lah yínë, Mëyíis yínë, Éelí yínë.⁠ ⁠» 5 Peer hom wona, lahte nérí niiñce saw acce húunté wë⁠ ⁠; un ɗofohte filiɓ nérë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee daa Koy soꞌ. Mi fahaꞌte ri níi fahaꞌ, keeñ soꞌ sosse ɗii na níi sos. Síkíríi rí⁠ ⁠!⁠ ⁠» 6 Keluu taalibe ya uni bah, wa tíitú tíitë níi lasuute feey, líhúuté. 7 Yéesú leɓohte wa, leɓpe faanni wa, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Këlíi, ngënë tíití⁠ ⁠!⁠ ⁠» 8 Tígí daaha, ɓéyrúu wë affi wa, wa olliluy ow, henay Yéesú a afi kut.

9 Wa koluu daaha na cépú daŋa. Wa homu cébë, Yéesú kaddaꞌte wa ɓíllí yee olu wa ra níi bín këllúun ɗi fi Koy-ɓëeꞌ ɓúudé rë. 10 Taalibe ya meelute ri tígí daaha wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah yëeddëh yí kootii Mëyíis na wonu biti Éelí waɗtee nimil paaƴ⁠ ⁠?✡⁠ ⁠» 11 Ɗi tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ahaŋkay⁠ ⁠! Éelí waɗtee nimil paaƴ yugusaꞌ iña ɓéeɓ. 12 Te soꞌ mi beh, mee ron won ra ee biti Éelí nimilte, ndaa wa yúhsúuy rí, wa pagute ri yii neɓaꞌ wa. Te yee pagu wa ri ra, wa ay rii pagee soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ ɗaaha.⁠ ⁠» 13 Tígí daaha, taalibe ya na anuu yúh biti ɗi wonaꞌ wa Saŋ Batis.

Paƴi kúkëyë yin na ham ɗi ra

(Saame Marka 9.14-29⁠ ⁠; Lúkkë 9.37-43)

14 Tílúu wë níi wa lahute ɓëewë në rë, lahte ɓëyí leɓohte Yéesú, yeɗɗohte ƴekke fíyí 15 na ɗaŋ ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, yérmé koy soꞌ⁠ ⁠: ɗi lahaꞌ yébítëh fí daa na ham ri, te ri mokke níi mok. Ɗi hoñ ɗii kéenɗëꞌ kíi mbée muluɓ. 16 Mi kompe ri taalibe yu paƴi, ndaa wa míníh yin na.⁠ ⁠» 17 Tígí daaha, Yéesú tahte won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy jamanii beh, ɗon fi ɓossi ƴee gémúy Koope ƴee ra, may home ɗon na mi mújdé ron níi kirih⁠ ⁠? Këmí sëꞌ kúkëyë deh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 18 Yéesú komute kúkëyë, ɗi digiɗte uni túuƴcé yébítëh fë ɗúh⁠ ⁠; yébítëh fë yíppée yeris kúkëyë, kúkëyë wahte. 19 Filoon fi baaha, taalibe ya hécúuté a Yéesú, meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah lígí yébítëh fë wooñ fun⁠ ⁠?⁠ ⁠» 20 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Néewë néewú ron ngém rë daa komaꞌ ri⁠ ⁠! Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɗon lah ngém wuti ƴaha ƴutuuɗ koon sah, ɗon nah daŋi bee koloh laay dín, ɗi ay ñee wonon. Daa mi won ɗon ɗi ee⁠ ⁠: yin ii ron wooñ⁠ ⁠!⁠ ⁠» [ 21 *]

Waali ana fa wonaꞌ Yéesú biti ɗi ay húl, ɗi këllú ɓúudé rë

(Saame Marka 9.30-32⁠ ⁠; Lúkkë 9.43-45)

22 Lahte bis, Yéesú a taalibe yi ɓéeɓ homu ílíƴ yínë Galile, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, may yaayu ɓëewë, 23 wa hap soꞌ húl, te waali éeyë fë filoon fi húlí sëꞌ, may këllú ɓúudé.⁠ ⁠» Keluu taalibe ya unni ƴah, keeññi wa ɗúmpé.

Túmí Faam fi gaani Koope

24 Tílúu wë níi wa lahute Kafarnawum ra, ɓëewë na yeeku túmí Faam fi gaani Koope ra ayute Peer na, meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yëeddëhën na yeraꞌ túmí Faam fi gaana a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 25 Peer won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi na yeraꞌ kay⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Lahaꞌ Peer faam ra, Yéesú jëltëhté rí won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Simoŋ, caa mi meel ro yin yínë⁠ ⁠: i wa daa na yeru buurra feey fa túm⁠ ⁠? Ɓëy ginni wa mbée ɓëy ginni kayya daa wa ílífú wë rë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 26 Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewí ginni kayya daa na yeruu.⁠ ⁠» Yéesú tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon ɓëewí wë nëníh në⁠ ⁠! 27 Ɗee mín rii man ra ɓéeɓ, yen ɓanuy haayil keeññi wa. Kon paye laahin fu yees caasu⁠ ⁠; jénë nay roo ɗéɓée jah ra, habe ri fu kúnís ɓúgë⁠ ⁠: fay naa ɗeef hanjar hélíis. Lah nísé rí, fu yeɗ ɗi yeekoh yi túmë, hen túmí yen ana.⁠ ⁠»

18

Ɓëeꞌ lukki gaan ɗa

(Saame Marka 9.33-37⁠ ⁠; Lúkkë 9.46-48)

1 Taalibe ya leɓuute Yéesú wahtii baaha, meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa lukki gaan filiɓ Nguur ki sun-Koo⁠ ⁠?⁠ ⁠» 2 Tígí daaha, Yéesú dëekké kúkëy ƴutuuɗ, kúɗté rí leelii wa, 3 antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɗon lofuy pesaɗ ɗon man ti di madu tuŋka nen, ɗon ii hëelíɗ Nguur ki sun-Koo. 4 Kon ɓëyí cépíɗ afi níi teemmaꞌ kúkëyí bee ƴin, ɓëyí baa daa lukki gaan Nguur ki sun-Koo. 5 Te ɓëyí af soꞌ tah ɗi ham kúkëy ti bee nen a yaꞌ ana, ɗeef ɗi ham soꞌ.

6 «⁠ ⁠Ndaa mas ɓëyí ɓek wuti ƴaha ow yínë bakaaɗ di taalibeyi soꞌ, wa fi tuŋki ƴee gémú soo na ra⁠ ⁠! Biti ri poku laꞌ gaan lúum betu leelii kísí fë, ɗi lap, daa gén ɗii na. 7 Mas ëldúnë di iña filiɓ na ɓek ow bakaaɗ ra⁠ ⁠! Ƴaaha mínéh ñak naam, ndaa mas ɓëeꞌ nay waa komee ra⁠ ⁠! 8 Kon hena biti yaꞌu mbée kotu daa ɓeka ro bakaaɗ, lece ri fu bet ɗi baaŋŋin. Fu haalaꞌ pesa na ɗúméh rë a yaꞌ yínë mbée kot yínë, daa gén biti fu betu filiɓ kíi kë ii mëssí ƴím rë a yaꞌ ana a kot ana. 9 Te hena biti ílú ay roo ɓeke bakaaɗ, lukute ri fu bet ɗi baaŋŋin. Fu haalaꞌ pesa na ɗúméh rë a íl yínë kut daa gén biti fu betu njaar mi kíi kí safara a íl ana.

Léehí har fa múuƴ ɗë

(Saame Lúkkë 15.3-7)

10 «⁠ ⁠Mëytíi heef ow yínë sah di tuŋki ƴeh, wa fi taalibe yi soꞌ⁠ ⁠! Mee ron won ra ee⁠ ⁠: malaaka yi wa ínú hëbís Baasoꞌ fa sunaa-sun, homute na. [ 11 ]

12 «⁠ ⁠Cëe mi meel ron⁠ ⁠: ow lah har tíméer (100) an naa múuƴlëꞌ yínë rëe, ɗi ay page yih⁠ ⁠? Ɗi ii hel harri sabay payniil a payniilla (99) daŋŋa homu wa ra, ɗi saañ saame bee múuƴ ɗë ë⁠ ⁠? 13 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɗi saam ɗi níi ri ot ɗi raa, keeña ay sos níi sos. Sosi keeña lahaꞌ ri har fi yíníi baa múuƴ níi olute ra, daa lukki gaan sosi keeña lahaꞌ ri harri sabay payniil a payniilli (99) kayya múuƴúy rë. 14 Boffee ke ron sunaa-sun man ɗaaha nen⁠ ⁠: ɗi fahaay biti ow yínë sah di tuŋki ƴee múuƴ.⁠ ⁠»

Di na tílúu a tooñoh

15 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaafu tooñ ɗo raa, paye fu ɗaay a ri, fu won ɗi baaha. Ɗi síkírëh rë rëe, ɗeef hanndal ki ɗoni wëegíssé. 16 Ɗi kaaꞌ síkírëhú rëe, lah paye fu saam ow yínë mbée ow ana ɗoni wa ñéerëꞌ, fu nimil ɗii na ti di bíníyú rí Téerëe bitih⁠ ⁠: “Balaa yin lecu ɓéeɓ, lahan seede ana mbée éeyë.”✡ 17 Ɗi kaaꞌ síkírëhí wë rëe, paye fu won ɗi jaŋiin. Ɗi kaaꞌ síkírëhí ɓëy jaŋaa raa, lah habee ri ti ɓëyí noneh ɓëewí Koope nen, mbée yeekoh túm. 18 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: yii ɗon kaaꞌ ri feey fi beh, ɗeef ɗi kaaꞌuu ɗaaha sun-Koo⁠ ⁠; te yii ɗon tah ri feey fi beh, ɗeef ɗi tahuu ɗaaha sun-Koo.

19 «⁠ ⁠Cëe mi ɓaat ɗon biti ow ana ɗon na goneel yin feey fi beh, a di míntí man yaa ɓéeɓ, wa déŋéen rí Baasoꞌ fa sunaa-sun raa, ɗi ay waa rii tahiɗ. 20 Yúhí biti tígí af soꞌ daa tahan ɓëewë teyaꞌ, wuti wa ƴahun ow ana, maa leelii wa.⁠ ⁠»

Yii leŋke baalaꞌ

21 Tígí daaha, Peer leɓohte Yéesú, meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, koy-yaasoꞌ dékëe tooñi soꞌ raa, may home daa mi baale ri níi kirih⁠ ⁠? Níi hen waal paana a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 22 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëe-ëeꞌ, mi wonay ro waal paana doŋ, fu waɗtee rii baalaꞌ waal sabay paana (70) níi hen waal paana⁠ ⁠!

23 «⁠ ⁠Ti ɗaaha nen, Nguur ki sun-Koo mín mëllúu a biti buur koloh léjëntëꞌ kabut ka lahru ri súrgë yí rë. 24 Ɗi na dal, ɗi komute ɓëyí lahiɗte ri hélsí caakke lool sah. 25 Bi mínéh súrgëe yíníl kabut ki, buura nahaꞌte biti ri yaayu ɓani ɓeleɓi a koyyi wa hen ñaam, alal mi ɓéeɓ yaayu ɓal, hélsë yínlúu kabut ka. 26 Tígí daaha, súrgëe yeɗɗohte hawohte kotti buura, ƴekke na ɗaŋ ɗi won tih⁠ ⁠: “On soꞌ rek Buur fu ham yaꞌ ya fu yeris kotta, may ro waa yíníl ɓéeɓ.” 27 Buura yíppée ríi yérém baalte ri kabut ki ɓéeɓ, yerisse ri saañce faam.

28 «⁠ ⁠Súrgëe ɗúh ɗúhë rek, teeꞌaꞌte a ow di ɓëewë wani boku légéy rë, bi lahiɗte ri kabut ki miteh yin. Ɗi yíppée poñe ɓëeꞌ níi wooƴce ri, na ɗaañnjoh won tih⁠ ⁠: “Yíníl sëꞌ hélsí sëꞌ⁠ ⁠!” 29 Ɓëeꞌ yeɗɗohte hawohte kotta, na ɗaŋ ɗi won tih⁠ ⁠: “On soꞌ rek kooja fu ham yaꞌ ya fu yeris kotta, may ro waa yíníl.” 30 Bee lahru ra nék, kaaꞌaꞌte síkírëh, ɗi antee naa tík téƴɗëhté ɓëeꞌ kasu níi bín yínlëe rí ɓëeꞌ kabut ka ɓéeɓ rë. 31 Lahte ɓëewí ɓani wa daa boku légéy maasuute ɓéeɓ⁠ ⁠; keeññi wa ɗúmpé ces, wa payute ɓíllúté buura yaa. 32 Tígí daaha, buura wolaꞌte súrgëe paŋ pagada ra won ɗi tih⁠ ⁠: “Daa fu ɓos níi tígí teem ɓos⁠ ⁠! Iña lahiɗ fu soꞌ ra ɓéeɓ, mi baalay ro wa ndah biti fu ɗaŋke soꞌ a⁠ ⁠? 33 Yi kaaꞌ ro fu yérém moroomu ɗo ɓal ti di yérmëꞌ mi ro nen⁠ ⁠?” 34 Kolaꞌ buura daa a neeɓaa yi, ɗi tíkké rí yaꞌ yi wohoh ya kasaa, ɗi moklu. Ɗi ay home daaha níi bín yínlëe rí kabut ki ɓéeɓ rë. 35 Ti ɗaaha nen, Baasoꞌ fa sun ay henee ow fi ow ɗon na ɓéeɓ ɗaaha biti ɓëeꞌ baaleh koy-yaafi keeñi.⁠ ⁠»

19

Yii leŋke yes kooɗ

(Saame Marka 10.1-12)

1 Wocaꞌ Yéesú wona ra, ɗi kolohte Galile, saañce deyi Yúdée di hatni yíníi laahi Yurdeŋ. 2 I ow caak ñeyute tala⁠ ⁠; ɗi paƴce jéríɗ caak daaha. 3 Lahte fariseŋŋi ayute na saamu olsohi, meelute ri nda ow waɗtee mín yes ɓeleɓi biti wa mínlíih, a yii mín tah wa powaꞌ ɓéeɓ. 4 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhú yee bíníyú Téerëe rë maan⁠ ⁠? Dalaana, Koo fa sak ɓéeɓ rë “sak ow ƴaal a ow ɓeleɓ”✡, 5 ɗi won tih⁠ ⁠: “Yii baa daa tah ow ƴaal ay ɓísëh a boffi a yaafi, pokoh ɓeleɓi na, wa hen yínë.”✡ 6 Ɗaaha, wa henluy ana, wa tasu yínë. Kon iñi Koo daa boollaꞌ wa, ow ɓanan waa ɗaralsaꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 7 Fariseŋŋa tahute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴaha ɗaaha raa, yi tah Mëyíis won biti ow mín yes ɓeleɓi biti ri saam kéedí mín teeɓaꞌ biti ɗi yesse kooda⁠ ⁠?⁠ ⁠» 8 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Súhí ron keeñ daa tah Mëyíis on ɗon yii bah, ndaa húmú lahay dalaana. 9 Te mee ron won ra ee⁠ ⁠: ɓëyí yes ɓeleɓi te ɗeefa ɓelaa habuuy a ƴaal, kooɗ ɓeleɓ kay, njaaliyohte.⁠ ⁠» 10 Taalibe ya wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hanndal ki ƴaal a ɓeleɓ ƴaha ɗaa raa, ɓanti kooɗ daa gén⁠ ⁠!⁠ ⁠» 11 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë ɓéeɓ neh daa mínú tah yii baaha, hém henay ɓëewë Koope on wa ri ra. 12 Kaah biti lahte ɓëewí míníh kooɗ, ndah tasaꞌi wa ƴaal te wa límúu ɗaa límëe⁠ ⁠; lahte ƴi yéŋké biti pagaɗ ow daa tah wa tasaꞌ ƴaal⁠ ⁠; lahte ƴi ii kooɗ ɓal ndah légéyírí Nguur ki sun-Koo. Ɓëyí mín tah yii baaha taha ri⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Yéesú a tuŋka

(Saame Marka 10.13-16⁠ ⁠; Lúkkë 18.15-17)

13 Filoon fi baaha, lahte ɓëewí homu komi Yéesú i kúkëy, fahuu biti ɗi tík yaꞌ yi sun fi wa ɗagiɗ wa, ndaa taalibe ya na wonu affi wa. 14 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéɗɗí tuŋka ac soo na, ngënë këddíi wë⁠ ⁠! Yúhí biti Nguur ki sun-Koo saamɗu mani wa.⁠ ⁠» 15 Ɗi antee tík yaꞌ yi sun fi tuŋka barkelte wa, ɓeyaatte waali na saañ.

Ɓëewë caaku alal ra a Nguur ki sun-Koo

(Saame Marka 10.17-31⁠ ⁠; Lúkkë 18.18-30)

16 Yéesú hom saaña, lahte kúkëyí wahambaanii leɓohte ri, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, mi waɗti paga yii wuni bi níi mi lah pesa na ɗúméh rë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 17 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu meel soꞌ yi sun fi yii wunte⁠ ⁠? Koope kut daa na paŋ wun. Fu fahaꞌ haal pesa na ɗúméh rë rëe, lah page iña túuƴëꞌ Koope ra.⁠ ⁠» 18 Kúkëyí wahambaanaa meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Túuƴëꞌ yí ƴih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Tígí daaha, Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë mësíi bëem ow⁠ ⁠; ngënë mësíi njaaliyoh⁠ ⁠; ngënë mësíi loh⁠ ⁠; ngënë mësíi feliɗ ow⁠ ⁠; 19 lah tëeppítíi baappon a yaayyon⁠ ⁠; te di fahuu ron affon, lah fëhíi moroommon ɗaaha.⁠ ⁠»✡ 20 Ɗi won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii waɗ soꞌ iñƴaa ɓéeɓ mi paŋke wa, kon mi talliil yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 21 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu fahaꞌ biti fu júɓ níi júɓ rëe, paye fu yaay iña lahaꞌ fu ra ɓéeɓ, fu woraꞌ cadum fa ñëkíɗɗë. Hen ɗaaha raa, fay lah alal sun-Koo. Fu woc raa, fu ac fu ñee tal soꞌ.⁠ ⁠» 22 Kelaꞌ kúkëyí wahambaanaa unni ƴah, bi caak ri alal níi caak, yaa misikke ri keeñi níi misik. Ɗi kolohte na saañ.

23 Yéesú won taalibe yi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: haal Nguur ki sun-Koo kofeelte yíkëe alal na⁠ ⁠! 24 Ahaŋkay⁠ ⁠! Mi won tee ɓal⁠ ⁠: géléem haal gúl kúuc, daa lukki yooɓ biti yíkëe alal haal Nguur ki Koope.⁠ ⁠» 25 Keluu taalibe ya unni ƴah, affi wa kúnëhté, wa meelute Yéesú wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon daa míntí múc⁠ ⁠?⁠ ⁠» 26 Ɗi yeelte wa, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow mínéh múcël afi, Koope kut daa mín ríi múcël. Lahay yii wooñ Koope⁠ ⁠!⁠ ⁠» 27 Peer won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa ole⁠ ⁠! Fun helute iña ɓéeɓ, fun ñeyute talu. Yi na seh fun na nék⁠ ⁠?⁠ ⁠» 28 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: filiɓ pesi hasa na ac fíi rë, soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ may took ñaani Nguur ki soꞌ. Yiin fin fa, ɗon fa ñeyu tal soꞌ ra, ɗon ɓal ɗon ay took ñaan Nguur sabboo a ñaan Nguur ana, ɗon ílíf talli sabboo a ana yi Israyel. 29 Ɓëyí af soꞌ tah ɗi hel faami, koy-yaayyi, boffi, yaafi, koyyi mbée feeyyi, ɗi ay lah ƴi luk ƴaa caak fap, te ɗi ay lah pesa na ɗúméh rë. 30 Ow caak di ɓëewë këllúu woteh ra ay míllëꞌ fayu, te ow caak di ɓëewë míllúu woteh ra ay këllëh fayu.⁠ ⁠»

20

Anili yíkíi meeya a súrgë yí

1 «⁠ ⁠Nguur ki sun-Koo mín mëllúu a biti yíkëe meey koloh ɓaaɓ cúɓ, saañ saami súrgë yí ay rii légéyíré meeyi. 2 Olaꞌ ri ra, ɓani wa júɓúuté biti ɗi ay yínlé ow fi ow waa na ɓéeɓ dëñé* yínë, ɗi antee waa yeñ meeya. 3 Ɗi ɗúhëetté siñaakada, ɗi otte i ow kay na cagaaluu këemí gina, 4 ɗi won wa tih⁠ ⁠: “Ɗon ɓal tílí ɗon légéyé meey soꞌ, mi yíníl ron.” 5 Ɓëewí ƴaa suute. Ɗi ɗúhëetté lahaꞌ naꞌ leelu af ra a wahtu éeyë filoon fi baaha ɓal, te faraah ɗi ot ow raa, ɗi wonaꞌ wa yaa yínë. 6 Míllëení ɗúh ɗeef naꞌa na dal yëellëh rë, ɗi ɗeefaatte i ow kay këemë, ɗi won wa tih⁠ ⁠: “Yi tah ɗon na homu deh bis múlgús ɗon légéyúy⁠ ⁠?” 7 Ɓëewë wonu ri tih⁠ ⁠: “Ow daa ɓeyay fun légéy.” Ɗi won wa tih⁠ ⁠: “Kon tílí ɗon légéyé meey soꞌ ɓal⁠ ⁠!”

8 «⁠ ⁠Sosaꞌ naꞌa ra, yíkíi meeya won daga na tooppitoh alal mi ra tih⁠ ⁠: “Dëeké súrgë yë, fu yíníl wë. Lah ɗéɓée ɓëewë míllúu ɓeyu ra, fu míllëꞌ ƴee ɗéɓúu rë.” 9 Tígí daaha, súrgë yë míllúu ɓeyu bee na yëellëꞌ naꞌ ra, daa ɗéɓúu ac, ɓëeꞌ yínílté ow fi ow waa na ɓéeɓ dëñé yínë. 10 Namaꞌ lah wahtii ɓëewë ɗéɓúu ɓeyu ra, wa sehu yínlí luk ƴah, ndaa ow fi ow waa na ɓéeɓ yeru dëñé yínë ti ɓëewí ƴín nen. 11 Liiluu wa yínlí wë rë, yaa neɓaay wa, wa payute na wonu yíkíi meeya baaha 12 wonu tih⁠ ⁠: “Ɓëewí ƴee daa míllúu ac, légéyú wahtu yínë kut, fu téydëꞌté wë a fun yíníl, fun fa enduu légéyí misiga ndiŋ-ndiŋi naꞌa ra a⁠ ⁠?” 13 Yíkíi meeya loffe won ow yínë waa na tih⁠ ⁠: “Kooja, mi tooñay ro⁠ ⁠! Yen húmú júɓúu biti may roo yínlé dëñé yínë bisa neh a⁠ ⁠? 14 Kon habe yee waɗ ɗoo na ra fu saañ faam⁠ ⁠! Neɓaꞌ soꞌ mi yeɗ ɓëyée míllëꞌ rë teemi ƴuu raa, waal ow íníh në⁠ ⁠! 15 Mi waray ɓek hélsí sëꞌ tígí neɓaꞌ soꞌ waro a⁠ ⁠? Am fu eeñnjaꞌ soꞌ naaꞌi keeñ soꞌ⁠ ⁠?”⁠ ⁠» 16 Yéesú lúsɗëꞌ anili dah won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ti ɗaaha nen, ɓëewë míllúu rë nay këllée fayu, ɓëewë këllúu rë míllëꞌ.⁠ ⁠»

Waali éeyë fë wonaꞌ Yéesú biti ɗi ay húl, ɗi koloh ra

(Saame Marka 10.32-34⁠ ⁠; Lúkkë 18.31-34)

17 Filoon fi baaha, wa ɓeyute waala na suu Yerusalem. Wa homu waala wa na suu, Yéesú hécëhté a taalibe yi sabboo a ana ya, won wa tih⁠ ⁠: 18 «⁠ ⁠Síkíríi⁠ ⁠! Yen ee suu Yerusalem ra ee, gina nay tíkúu soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ yaꞌ yi kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis rë. Wa ay soo aattiyaꞌ húl, 19 tík sëꞌ yaꞌ yi ɓëewë yëwúɗ neh ra. Wa fi ƴaa ay soo ñaawal, laɓisaꞌ soꞌ laraw, an soo daaƴ sun kurwah. Te waali éeyë fë filoon fi húlí sëꞌ, may këllú ɓúudé.⁠ ⁠»

Ɓëeꞌ lukki gaan ɗa

(Saame Marka 10.35-45)

20 Tígí daaha, ɓeleɓ Sebede a koyyi leɓuute Yéesú, ɓelaa ƴekke fíyí, fahaꞌ ɗaŋi yin. 21 Yéesú meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu fahaꞌ yi yaa ow⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gap soꞌ biti fu took Nguur ku fayu raa, fu tëekíɗ koyyi ana yee ke soꞌ ƴee hëbísú⁠ ⁠: ɓëyí yínëe hom yaꞌi ñamaa fu, yínëe hom yaꞌi sugu fu.⁠ ⁠» 22 Tígí daaha, Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yíih yee ɗagu ron ra. Mbaa ron kaañute han gulii kofeel ka nay mii hane ra⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun kaañute ri kay⁠ ⁠!⁠ ⁠» 23 Ɗi tahaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kaah biti ɗon ay han gulaa nay mii hane ra. Ndaa yi leŋke toogi yaꞌi ñamaa fi soꞌ mbée yaꞌi sugu fi soꞌ, daa mi na onaꞌ ri neh⁠ ⁠; ɓëewë Baasoꞌ waaƴiɗ wa tíkkí ƴaa ra daa lahuu wa.⁠ ⁠»

24 Keluu taalibe yi kayya yii baa ra, wa neeɓuute koy-yaayyi ana ya. 25 Tígí daaha, Yéesú dëekké wë ɓéeɓ, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhúté biti yíkëe yí ginna a ɓëewí gaanna hom ñaamluu ɓëewí kayya ñaamloo, noote wa⁠ ⁠! 26 Yii baa waray lahaꞌ ɗaaha hanndal kon. Ow di ɗon na fahaꞌ hen ow gaan raa kay, ɗi henan súrgíi ɓëewí kayya. 27 Te ɓëyí fahaꞌ hen kélfë ɗon na, ɗi henan ñaami ɓëewí kayya. 28 Ti ɗaaha nen, soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi aay biti ɓëewë nay hene súrgë yí sëꞌ. Mi ac biti kay, daa mi nay hene súrgíi ɓëewë níi mi yeraꞌ ñíin sëꞌ tosaa pes ow caak.⁠ ⁠»

Paƴi búumíɗɗí ana ya

(Saame Marka 10.46-52⁠ ⁠; Lúkkë 18.35-43)

29 Lahuu Yéesú a taalibe yi Yéríkëe níi wa na ɗúhú gina ra, i ow caak ñeyute tala. 30 Lahte búumíɗɗí ana yi tookute ɓúk waala. Keluu wa biti Yéesú daa na ñee daaha ra, wa na fogu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, sédí Dawit, yérém fun⁠ ⁠!⁠ ⁠» 31 Ɓëewë na wonu affi wa, fahuu biti wa héddëh, kaaꞌeeh wa lukuu foŋ na na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, sédí Dawit, yérém fun⁠ ⁠!⁠ ⁠» 32 Tígí daaha, Yéesú caŋke, dëekké wë won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fahuu biti mi pagira ron yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 33 Wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, page níi íllí fun wërsëh, fun mín ot⁠ ⁠!⁠ ⁠» 34 Yéesú yérémpé wë, leɓpe íllí wë. Íllí wë yíppée wërsëh, wa na olu, wa ñeyute tali.

21

Haali Yéesú Yerusalem

(Saame Marka 11.1-11⁠ ⁠; Lúkkë 19.28-40⁠ ⁠; Saŋ 12.12-19)

1 Tílúu Yéesú a taalibe yi níi wa leɓuute Yerusalem, yeeddaꞌ ki daŋi Ëlíiffë di hëbís Betfase ra, Yéesú wolte ow ana waa na 2 won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëyí gina fíi bín, ɗon haale na rek, ɗon ay naa ɗeef mbaam ɓeleɓ poku, koy ka hom hëbísí. Lah pëkísí wë, ɗon kom soꞌ wa. 3 Ow tah ɗon na raa, lah wëní rí biti Yíkëe daa sohlaꞌ wa. Hen ɗaaha raa, ɗi ay ron yíppí yeris, ɗon kúɗ wë deh.⁠ ⁠» 4 Yee húmú won yonentaa ra lahaꞌte ɗah. Ɗi húmú won tih⁠ ⁠:

5 «⁠ ⁠Wëní ɓëy Siyoŋ tee⁠ ⁠:

Ëlí⁠ ⁠! Buuron ee ac ɗon na ra,

sosse níi sos,

yaagoh sun mbaam,

sun cúmbúr,

koy mbaam-séf.⁠ ⁠»✡

6 Taalibe ya sayuu ɗaaha, pagute yee nah wa Yéesú rë. 7 Wa kalute mbaam fi ɓelaa a cúmbúrë, larute sabidoorri wa sun, Yéesú yaagohte. 8 Dúukëlí ɓëewë húmú në rë, ƴee ɓeyu sabidoorri wa larute waala, ƴee saamu i yaꞌ kilik hilsiɗ larute waala ɓal. 9 Ɓëewë ɓéeɓ, dalaꞌte ƴee paaꞌuu Yéesú fíi a ƴee paaꞌuu ri filoon ra, ɓéyrúté unni wa sun na njooɓu ri wonu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Oosaanaa⁠ ⁠! Sédí Dawit laha ndam⁠ ⁠!

Koo-Yíkëe barkela ɓëeꞌ ɗi wol ri ra⁠ ⁠!

Oosaanaa⁠ ⁠! Koo laha ndam di sunaa-sun⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

10 Yéesú na haal Yerusalem, gina ɓéeɓ na hégíƴëh. Ɓëewë na meeluu na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyée waɗti hena wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» 11 Wa meelee raa, ɓëewë ɓani Yéesú ñéerúu rë tahe wone tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa Yéesú, yonentaa dék Nasaret di Galile ra.⁠ ⁠»

Lígí yaayoh ya Faam fi gaani Koope

(Saame Marka 11.15-19⁠ ⁠; Lúkkë 19.45-48⁠ ⁠; Saŋ 2.13-22)

12 Lahaꞌ Yéesú gina níi ri haalte baylii Faam fi gaani Koope ra, ɗi yampe na lík yaayoh ya a lomoh ya homu na ra ɓéeɓ, júlkëñcé taabulli ɓëewë në lofrantuu hélíis rë a ñaanni yaayoh yi bëdú yë, 13 ɗi antee won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo wonay Téerëe bitih⁠ ⁠: “Faam soꞌ ay wonuu faam fa na ɗaguu ra”✡ a⁠ ⁠? Ndaa ɗon yíssúté rí “faam lohoh”✡⁠ ⁠!⁠ ⁠»

14 Filoon fi baaha, i búumíɗ a i lëfëñíɗ leɓuute Yéesú baylaa daaha ɓal, ɗi paƴce wa. 15 Oluu kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis iñi éemílëꞌ yë an ɗii kolaꞌ paŋ, wa olute tuŋka na fogu Faam fi gaana na wonu⁠ ⁠: «⁠ ⁠Oosaanaa⁠ ⁠! Sédí Dawit laha ndam⁠ ⁠!⁠ ⁠» ra, keeññi wa haayte, 16 wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu keloh yee na wonu tuŋka ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi keloh na kay⁠ ⁠! A ɗon, ɗon kéllúy unnee ke Téerëe ƴee neh a⁠ ⁠? Téerëe won tih⁠ ⁠: “Fu paŋke níi wobiitta a baakerra na kañu ro.”✡⁠ ⁠» 17 Ɗi antee waa hel daaha, saañce Betani, neeꞌte dín fë.

Cuñi eena lahay koy ra

(Saame Marka 11.12-14, 20-24)

18 Yíilëꞌ Koo kéy ɓaaɓ fin Yéesú na nimil Yerusalem ra, yaaɓ hampe ri. 19 Ɗi séenté tal een ɓúk waala, ɗi ɗalte⁠ ⁠; ndaa lahaꞌ ri na ra, gét nëe saaf, ɗi olay na koy. Tígí daaha, ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fii límíl koy yee tas fíi rë⁠ ⁠!⁠ ⁠» Una na lús, tal eena súhté níi lahte keeña. 20 Oluu taalibe ya yii baaha, wa tíitú tíitë níi na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tal eeni bee mínëꞌ súh súhí gaawi bee ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 21 Yéesú tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɗon gém te ɗon lëhíh nuf ana koon, mi teyay ron biti ɗon ay mín yee paŋ mi tal eeni baa ra doŋ, ndaa ɗon nah daŋi bee ɗofoh dee saañ yípée kísí, ɗi ay rii paŋ. 22 Ɗon gém ɗëe, yúhí biti yii ɗon ɗaŋ ri Koope ɓéeɓ ɗon ay rii liil.⁠ ⁠»

Tígë ɗúhëꞌ sañ-sañi Yéesú rë

(Saame Marka 11.27-33⁠ ⁠; Lúkkë 20.1-8)

23 Filoon fi baaha, Yéesú haalte Faam fi gaani Koope, na yëeddëꞌ. Kélfë yí seeƴoh ya a ɓaha ya gina ɗeefute ri daaha, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu pagaꞌ iña na paŋ fu ra sañ-sañi bih⁠ ⁠? Daa nah ro paŋi wa⁠ ⁠?⁠ ⁠» 24 Yéesú loffe wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ ɓal may ron meel yin yínë. Ɗon tiil soꞌ na raa, may ron teeɓ ɓëeꞌ yeɗ soꞌ sañ-saña na pagaꞌ mi wa ra. 25 Wëní sëꞌ⁠ ⁠: bëtsë në húmú bëtís Saŋ ɓëewë rë, Koope daa húmú nah ri mbée ɓëewë⁠ ⁠?⁠ ⁠» Tígí daaha, wa na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen won biti Koope daa nah ri raa, ɗi ay yen meel yee tah níi yen gémúy iña won Saŋ ra. 26 Te yen won biti ɓëewë daa nahu ri raa, yen helun nuf ɓëewë në, ndée wa ɓéeɓ habuu biti Saŋ húmú yonente.⁠ ⁠» 27 Wa wonu Yéesú tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun yíih yin na⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi nampee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon soꞌ ɓal, mii ron won ɓëeꞌ yeɗ soꞌ sañ-saña na pagaꞌ mi wa ra.⁠ ⁠»

Anili koy-yaayyi ana ya

28 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhú yi anili beh⁠ ⁠? Lahte ɓëyí húmú lahaꞌ koy ana. Lahte bis, ɗi payte otte ɓëyí yínëe won ɗi tih⁠ ⁠: “Fii pay fu yér meey woteh aa kooja⁠ ⁠?” 29 Koy ka won ɗi tih⁠ ⁠: “Mi eɓaay pay meey woteh baap⁠ ⁠!” Ndaa hompe níi ɗi réeccíyëhté yee won ɗi boffa ra, ɗi kolohte saañce meey. 30 Filoon fi baaha, boffa payte otte ɓëyí ana fa túuƴcé rí waali meeya. Ɓëyí yíníi bee won ɗi tih⁠ ⁠: “Kotta ƴee baap⁠ ⁠!” Ndaa ɗi míllëey pay. 31 Cëe mi meel ron⁠ ⁠: Ɓëyí bih, di wa fi ana yi ƴaaha daa paŋ yee fahaꞌ boffa ra⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɓëewë wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee ɗéɓ ɗë⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yéesú tíkké won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: Yeekoh yi túmë a ɓeleɓɓa na tílú rë ay ron hel, wa haal Nguur ki Koope. 32 Ahaŋkay, Saŋ acce teeɓpe ron di na pesuu pesi júɓpé, te ɗon gémúy woni⁠ ⁠; ndaa yeekoh yi túmë a ɓeleɓɓa na tílú rë gémúté rí. Te filoon fi bee oluu ron ƴaa ra ɓéeɓ, dara hégíƴëy ron níi tah ɗon lofisoh, ɗon gém woni.⁠ ⁠»

Anili línëh yí reseñña sohooru ra

(Saame Marka 12.1-12⁠ ⁠; Lúkkë 20.9-19)

33 Yéesú wonil wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi anili yíníi beh⁠ ⁠: Lahaꞌ ɓëyí húmú yíp meey reseñ, líikké rí, yugusse tígë nay pooƴuu reseña ra, saampe dút, ɗi antee rii yeraꞌ ndalu, saañce ɓaaɓ. 34 Nonaꞌ reseña ra, ɗi wolte súrgë yí línëh yë në, nda wa yeɗ ɗi wodi. 35 Ndaa lahuu wa ra, línëh yë habute wa, laɓute ɓëyí yínëe laɓɓi misikke, hawute yínëe húl, bee tíkëh në rë wa tawsuute ri laꞌ. 36 Filoon fi baaha, yíkíi meeya wolaatte i súrgë kay ƴi luku ƴee ɗéɓ ɗë caak. Lahuu wa ra, línëh yë pagute wa yee pagu wa ɓëewë ɗéɓú rë. 37 Ɗi míllëꞌ wol koy ki ƴaali, won nufi tih⁠ ⁠: “Man biti wa ay yeɗ koy soꞌ cér⁠ ⁠!” 38 Ndaa séenúu línëh yë koy ka, wa wonu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: “Lamoha abee kan⁠ ⁠! Ëyí yen hap ɗi húl, yen ɓeɓ meeya.” 39 Lahaꞌ ri ra, wa yípútée ríi ham, ɗúhrúté rí meeya, hawute ri húl. 40 Mi meel ron leegi⁠ ⁠: yíkíi meeya ac raa, ɗi ay page línëh yí ƴaa yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 41 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ac ɗaa, ɗi ay bëem línëh yë sohooru ƴaa ra ɓéeɓ, ɗi anti yeɗ meeya línëh kayyi ay rii yeɗ wodi biti reseña non fayu.⁠ ⁠» 42 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhú yee bíníyú Téerëe bee ra maan⁠ ⁠? “Laꞌa habuu taɓahoh ya biti lahay njiriñ ra daa míllëꞌ ham lasa. Koo-Yíkëe daa pagaꞌ ri ɗaaha te ri neɓpe yeel lool.”✡ 43 Daa tah mi won ɗon biti Nguur ki Koope ay paketu yaꞌ yon, yeru ɓëewí légéyí wë ay púl kaah. [ 44 Yii leŋke laꞌi baa nék, ɓëyí baɓoh na ɓéeɓ ay korsaꞌ, te laꞌa keen sun ow raa ay rii ɗakaƴaꞌ.]⁠ ⁠»

45 Keluu kélfë yí seeƴoh ya a fariseŋŋa unni ƴah, wa yúhúté biti Yéesú wonaꞌ wa. 46 Wa na saamu ɗee nay wa rii habee ra, ndaa bi ɓëewë ɓéeɓ habuu Yéesú yonente, wa kaañuy.

22

Anili ɓëewë gapu ndaje ma ra

(Saame Lúkkë 14.15-24)

1 Yéesú ñeyaatte wa léeh won tih⁠ ⁠: 2 «⁠ ⁠Nguur ki sun-Koo man biti lah buuri húmbëlíɗ koohi kílëek rë nen. 3 Ɗi wolte súrgë yí pay dëegí ɓëewë gapu kílëegë rë, wa kaaꞌuute ac. 4 Ɗi wolaatte i súrgë kay woni wa bitih⁠ ⁠: “Mi waaƴce kílëegë. Mi happe fañnji soꞌ a júrë lukki dúuf rë. Iña ɓéeɓ wocce, wa talluu ac⁠ ⁠!” 5 Ndaa ɓëewë dëekú rë tíkúy gaba nuffi wa⁠ ⁠: ƴee suute meey, ƴee sohle yi wa, 6 ɓëewí kayya habute súrgë yë, moklute wa níi bëemúté wë. 7 Kelaꞌ buura yaa, keeña haayte, ɗi yeñce soldaarri ɗakaƴaꞌi ɓëewí sëhëeríɗɗí ƴaa bëemúu ow ƴaa ra, wa tam gin wa. 8 Tígí daaha, ɗi won súrgë yí tih⁠ ⁠: “Ñami ndaje ma nonte, ndaa ɓëewë gapu ra cëlíh rí. 9 Kon tílí séllíkkí waalla, ɓëyí ɗon ot ɗi ɓéeɓ dëekí rí ndaje ma.” 10 Tígí daaha, súrgë yë koluute, tawute affi wa waalla, dëekúté ɓëewë ɓani wa teeꞌuu ra, ƴee ɓosu a ƴee wunu ra ɓéeɓ teeꞌuute ndaje ma níi faam fa líiffé.

11 «⁠ ⁠Tígí daaha, buura acce kénsëhí ɓëewë. Lahaꞌ ri ra, ɗi otte ɓëyí ɓekaay yéré yë waɗ ɗii ɓekoh ra. 12 Ɗi won ɓëeꞌ tih⁠ ⁠: “Kooja, fu haalaꞌ dee ɗíh a yéré yë faanu⁠ ⁠?” Ɓëeꞌ lahay yii wona ri. 13 Tígí daaha, buura won súrgë yí tih⁠ ⁠: “Hëbí rí ɗon pokalsaꞌ kotta a yaꞌ ya, ɗon bet ɗi ñúusë ëssín, ɗi foge dín fë ŋafee níi tíñë lec.”⁠ ⁠» 14 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow caak dëekúté naam, ndaa ƴee tansu ra caakuy.⁠ ⁠»

Túmí buur

(Saame Marka 12.13-17⁠ ⁠; Lúkkë 20.20-26)

15 Fariseŋŋa koluu daaha, hécúuté na peenuu ɗee nay wa rii fíirée rë, di iña na won ri ra. 16 Tígí daaha, wa yejute i ow di taalibe yi wa ɗii na, ñéerúuté a i ow di ɓëewí Erot. Ɓëewí ƴaa wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fun yúhúté biti fu wonaꞌ kaah⁠ ⁠: fu yëeddëꞌ yee nahaꞌ Koope ra kah-kah. Fu na yeeleeh ow jëmmíi, fu na yeɗɗeh ow kúrëelëh rë. 17 Kon won fun nda kootii yen onaꞌte biti Sesaar* yeru túm mbée onaay.⁠ ⁠» 18 Bi yúh Yéesú nuffi ɓossa waa na, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ƴee wonni ron teem ɓúkkën ƴee ra, ɗon ay fíiré sëꞌ ë⁠ ⁠? 19 Téeɓí sëꞌ hélsí hanjara na yeruu túm ɗë dee noo mi ot⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wa komute ri hanjara. 20 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Netli wah a tii wah daa na⁠ ⁠?⁠ ⁠» 21 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴi Sesaar.⁠ ⁠» Ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon yérí Sesaar yee lahaꞌ ri ra, ɗon yeɗ Koope yee lahaꞌ ri ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 22 Keluu wa uni bah, wa éemúté níi éem, helute ri daaha suute.

Yii leŋke koloh ɓúudé

(Saame Marka 12.18-27⁠ ⁠; Lúkkë 20.27-40)

23 Yiin fi baaha, i saduseŋ, wa fa wonu biti koloh ɓúudé lahay ra ayute Yéesú në, wonu ri tih⁠ ⁠: 24 «⁠ ⁠Ɓahaa, Mëyíis húmú túuƴëꞌté bitih, ɓëyí húl hel ɓeleɓ te ɗeef ɓani ɓelaa liiluyti lah koy, ñéedë waɗtee lam ɓelaa, saamiɗ ɓahii tal.✡ 25 Te kíilë, húmú lahte koy-yaay paana⁠ ⁠: bee ɓaha waa na ra kooɗte, ɓani ɓelaa liiluyti lah koy, ɗi húlté, hellaꞌte ri ñéedë. 26 Bee ñee na ra kooɗte ɓelaa, ñeete kotta húlté. Ɓëyí éeyë fë tíkëhté në ti ɗaaha nen ɓal, húlté. Na hen ɗaaha níi wa fi paana ya ɓéeɓ ñeyute kooda, húlúté te ow lahay na koy. 27 Filoon fe, ɗi fi ɓelaa tahte ɓal húlté. 28 Kon leegi, yiin nay kolee ɓëewë ɓúudé rë, daa nay lahee ɓelaa waa na te wa ɓéeɓ koorute ri⁠ ⁠?⁠ ⁠» 29 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yíih yee won Téerëe rë a ɗee lahaꞌ Koope doole ra daa tah ɗon héllëꞌ. 30 Yiin nay kolee ɓëewë ɓúudé rë, ƴaal a ɓeleɓ ii koorantaꞌ⁠ ⁠: pesi wa kay ay madee a pesi malaaka ya sun-Koo nen. 31 Te yii leŋke kolohi ɓëewë húlú rë ɓúudé, ɗon yíih yee won ɗon Koope ra a⁠ ⁠? Ɗi won tih⁠ ⁠: 32 “Daa mi Koope fi Abraham, Koope fi Isaak, Koope fi Yakop.”✡ Kon Koope, ɗi Koope fi ɓëewë húlú rë neh, ɗi Koope fi ɓëewë na pesu ra.⁠ ⁠» 33 Ɓëewë húmú keluu iñƴaaha ra ɓéeɓ éemúté ɗee na yëeddëꞌ rí rë.

Túuƴëꞌë lukki gaan ɗa

(Saame Marka 12.28-34⁠ ⁠; Lúkkë 10.25-28)

34 Keluu fariseŋŋa biti Yéesú téƴcé ɓúkkí saduseŋŋa ra, wa olantuute filiɓ fi wa. 35 Ow yínë waa na, non yëeddëh yí kootii Mëyíis, fahaꞌ olsohi Yéesú, meelte ri won tih⁠ ⁠: 36 «⁠ ⁠Ɓahaa, túuƴëꞌí bi daa lukki lah solo filiɓ Kootaa⁠ ⁠?⁠ ⁠» 37 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠“Lah fëhíi Koo-Yíkëe Koope fon di keeññon ɓéeɓ, di peson ɓéeɓ a nuffon ɓéeɓ.”✡ 38 Baa daa túuƴëꞌë lukki lah solo ra. 39 Te lahte na kay bi lahte solo ti baa nen, won tih⁠ ⁠: “Di fahuu ron affon, lah fëhíi moroommon ɗaaha.”✡ 40 Túuƴëꞌ yí ana yi ƴah, daa wa níillí Kootaa a iña yëeddúu yonente ya ra ɓéeɓ.⁠ ⁠»

Buura Koo fal ri ra yi Dawit na⁠ ⁠?

(Saame Marka 12.35-37⁠ ⁠; Lúkkë 20.41-44)

41 Bi lísú fariseŋŋa tígë, Yéesú nampee waa meel won wa tih⁠ ⁠: 42 «⁠ ⁠Ɗon yúhú yi Buura Koo fal ri ra na⁠ ⁠? Ɗon habuu biti ɗi sédí wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi sédí Dawit.⁠ ⁠» 43 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon yi tah húmú haalaꞌ Ruuhi Koope Dawit ra, ɗi dëekëꞌ Buura Koo fal ri ra Yíkëe⁠ ⁠? Ɗi húmú won tih⁠ ⁠: 44 “Koo-Yíkëe won Yíkíi sëꞌ tih, tooke hëbís sëꞌ, yaꞌi ñamaa fi soꞌ deh, níi bín nëy míi kéenɗée kaaꞌoh yu kottu feey ra.”✡ 45 Ɗi fi Dawit dëekëꞌ rí Yíkëe rëe, kon Buura Koo fal ri ra mínëꞌ hen sédí ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 46 Ow yínë sah di waa na mínéh ríi lof di yee meel wa ri ra. Kolaꞌte bah, ow kaañlay rii meelil yin kay.

23

Yee na seh fariseŋŋa a yëeddëh yí Kootaa ra

(Saame Marka 12.38-40⁠ ⁠; Lúkkë 11.39-52⁠ ⁠; 20.45-47)

1 Filoon fi baaha, Yéesú yíssëhté ɓëewë a taalibe yi na, won wa tih⁠ ⁠: 2 «⁠ ⁠Yëeddëh yí kootii Mëyíis a fariseŋŋa daa nahu yëeddëꞌí kootii Mëyíis. 3 Kon lah ñéyí yii wa won ɗi ron, ɗon paŋ iña na yëeddú wë ɗon ɗa⁠ ⁠; ndaa ngënë mëllíi wë pagaɗɗi wa, ndah wa na pëgíh iña na yëeddúu wë rë. 4 Wa hom pokuu sayyi gaante, wa en wa ɓëewë, te wa na hëbríih wë dalaa sah. 5 Yii paŋ wa ɓéeɓ, wa fahuu biti ɓëewë ot wa. Ngérté yí unni Koo ya na poku wa yaꞌ yi wa a púkkí wë rë daa na lukki gaan, te mbacci búuɓɓí wë daa na lukki ut*. 6 Daa wa na fahuu ɗéɓpí ñam biti ndaje lah, te wa tookuu ñaanna këllëh di ílíƴƴë na ɗaguu Koope ra. 7 Wa fahuu biti wa woduun wodaɗ kélfë biti wa hom këemmë. 8 Ɗon nék, ngënë tëhí biti ow wodaꞌ ron wodaɗ kélfë, ɗon ɓéeɓ i koy-yaay te ɗon lahuu kélfë yínë kut. 9 Ngënë dëekíi ow “Baap” hanndal kon, ɗon lahuu Baap yínë kut⁠ ⁠: ɗi bín sun. 10 Ngënë tíkí affon njíit, ɗon lahuu njíit yínë kut⁠ ⁠: ɗi Buura Koo fal ri ra. 11 Ɓëeꞌ lukki gaan ɗon na ra daa nay hene súrgëen ɓéeɓ. 12 Yúhí biti ɓëyí ɓéyíɗ afi ɓéeɓ ay cépírú, te ɓëyí cépíɗ afi ɓéeɓ ay ɓéyrú.

13 «⁠ ⁠Mas ɗon fi yëeddëh yí Kootaa a ɗon fi fariseŋŋa, ɗon fa wonnon teem ɓúkkën ɗë⁠ ⁠! Ɗon kaaꞌuute ɓëewí kayya haal Nguur ki sun-Koo. Ɗon fi ƴah, ɗon kaaꞌuute haal, ɗon anutee kaaꞌ wa fa fahuu ra haal. [ 14 †]

15 «⁠ ⁠Mas ɗon fi yëeddëh yí Kootaa a ɗon fi fariseŋŋa, ɗon fa wonnon teem ɓúkkën ɗë⁠ ⁠! Lahay tígí ɗon ɓekuy na kotton saam wuti ƴaha ow yínë kut, ɗon ɓek ɗi yoonon⁠ ⁠; te ɗon ot ɗi níi ɗi haal ɗon na raa, ɗon yah ri níi ri luk ron ɓos, coono fi safara waɗ ɗi ana.

16 «⁠ ⁠Mas ɗon fi njíittí ƴee búumíɗ ƴee ra⁠ ⁠! Ɗon wonu ti ow añoh ñeyaꞌ ri Faam fi gaani Koope raa, ɗi mín ɓanti paŋ yee añoh ri ra, ɓëeꞌ ñeyaa añohi úrísë Faam fi gaana raa nék, ɗi waɗtee paŋ yaa. 17 Tisoh yi yulkiɗɗi ƴeh⁠ ⁠! Búumíɗɗí ƴeh⁠ ⁠! Hanndal ki úrís a Faam fi gaana bi daa lukki lah solo⁠ ⁠? Ɗi Faam fi gaana fa tah úrísë sela ra neh a⁠ ⁠? 18 Ɗon wonute biti ɓal ow añoh ñeyaꞌ ri tígë na hawruu ra raa, ɗi mín ɓanti paŋ yee añoh ri ra, ɗi ñeyaꞌ añohi yee hawu sun fi tígë rë rëe nék, ɗi waɗtee paŋ yaa. 19 Búumíɗɗí ƴeh⁠ ⁠! Hanndal ki tígë na hawruu ra a yee hawu ra bi lukki lah solo⁠ ⁠? Ɗi tígë na hawruu tah yee hawu ra sela ra neh a⁠ ⁠? 20 Yee lah ra biti kay, ɓëyí añoh ñeyaꞌ ri tígë na hawruu ra, añohi kúrëelëhté tígë a iña sun fi hawraa ɓéeɓ. 21 Te ɓëyí añoh ñeyaꞌ ri Faam fi gaana na, añohi kúrëelëhté Faam fa a Koope fa dék në rë. 22 Ɓëyí añoh ñeyaꞌ ri sun-Koo, añohi kúrëelëhté ñaani Nguur ki Koo a ɗi fi Koope fa took na ra.

23 «⁠ ⁠Mas ɗon fi yëeddëh yí Kootaa a ɗon fi fariseŋŋa, ɗon fa wonnon teem ɓúkkën ɗë⁠ ⁠! Yii lín ɗon ɓéeɓ, ɗon woɗ na Koope níi lukaꞌ ƴee lukki ñak solo ra, ɗon sarganaꞌ iña lukki lah solo Kootaa⁠ ⁠: ti júɓ, naaꞌ-keeñ a pesaꞌ unni Koo ra nen. Añcaŋ ƴaa daa iña waɗti pagun koon ra, ƴee tas ɗa ɓanti halu. 24 Ɗon fi njíittí ƴee búumíɗ ƴee ra, ɗon ay hédís hanon kaaꞌ hon cëef kë lukki ƴin ɗa, ɗon anti hon yii teempe ti géléem nen.

25 «⁠ ⁠Mas ɗon fi yëeddëh yí Kootaa a ɗon fi fariseŋŋa, ɗon fa wonnon teem ɓúkkën ɗë⁠ ⁠! Ëlí ɗee madu ron ra⁠ ⁠: ɗon hom hosuu fëel fí guluŋŋa a loonna ɗon hel filiɓ. Ɗon hosuu faannon ɗon hel keeññon⁠ ⁠: ɗon caakute nuf lohaa te ɗon ɓosute nuf. 26 Ɗon fi fariseŋŋa búumú ƴee ra, ɗéɓíi hos filiɓ fi guluŋŋon a loonnon níi lan paaƴ, fëel fí wë ay lan filoon fe.

27 «⁠ ⁠Mas ɗon fi yëeddëh yí Kootaa a ɗon fi fariseŋŋa, ɗon fa wonnon teem ɓúkkën ɗë⁠ ⁠! Ɗon madu a luuyyi bulaasuu naaꞌ, neɓpe yeel ëssë níi neɓ, ɗeefa ɓúudé yí yahte daa filiɓ. 28 Ti ɗaaha nen, ɗon madu ɓëewí júɓúté nen íllí ɓëewë, ndaa iña na wonu ron ra teem ɓúkkën te ɗon na ñéyíh woni Koope.

29 «⁠ ⁠Mas ɗon fi yëeddëh yí Kootaa a ɗon fi fariseŋŋa, ɗon fa wonnon teem ɓúkkën ɗë⁠ ⁠! Ɗon taɓahuu luuyyi yonente ya níi wun, ɗon yugus ƴi ɓëewë júɓú rë níi et, 30 ɗon anti won tih⁠ ⁠: “Fun ɗeefaꞌ jamanii caacca koon, fun ii ñéerëꞌ a wa bëemí yonente ya.” 31 Yee wonu ron baa ra, daa teeɓaꞌ biti ɗon daa séttí ɓëewë bëemú yonente ya ra. 32 Kon lúsɗí yee dalu caaccon ɗa⁠ ⁠! 33 Goŋŋi ƴeh⁠ ⁠! Tisoh yi hiliññi ƴeh⁠ ⁠! Ɗon ay mínée múc safara ɗíh⁠ ⁠? 34 Ëlí⁠ ⁠! May wol i yonente, i ɓaha a i yëeddëh yí Kootaa⁠ ⁠: ɗon ay bëem ƴee ɗon daaƴ wa kurwah, ɗon laɓisaꞌ ƴee laraw filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu ron Koope ra, ɗon ñee talli wa ɗon daɓaate wa ginoo gin. 35 Daa tah yee bëemúu ɓëewë júɓú rë ay keen sun fon, dalaꞌte bëemí Abeel✡ fa júɓ ɗë níi bëemí Sakari fi Baraki, bee bëemú ron baylii Faam fi gaani Koope, hanndal ki tígí selaa a tígë na hawruu ra. 36 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: iñƴaa ɓéeɓ ay keene sun fi ɓëy jamanii beh.

Yéesú a ɓëy Yerusalem

(Saame Lúkkë 13.34-35)

37 «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy Yerusalem daal, ɗon fa na bëemú yonente ya ra, ɗon fa na tawu ɓëewë Koope wol wa ɗon na laꞌ níi wa húl rë, hente waal ɗíh ma na fahaꞌ négírëꞌí ron hëbís sëꞌ ti di na négírëꞌ paan ƴiilli paɓɓi nen⁠ ⁠? Ndaa ɗon fahuuy⁠ ⁠! 38 Kon Koope yeɗɗaꞌte ron ginon‡. 39 Mee ron won ra ee⁠ ⁠: dalaꞌte woteh, ɗon ii soo olil níi bín wonuun ron bitih⁠ ⁠: “Koo-Yíkëe barkela ɓëeꞌ ɗi wol ri ra⁠ ⁠!”✡⁠ ⁠»

24

Ban fi poyi Faam fi gaani Koope a loola na ac fíi rë

(Saame Marka 13.1-13⁠ ⁠; Lúkkë 21.5-19)

1 Yéesú kolaꞌ dah, ɗúhté Faam fi gaani Koope na saañ. Tígí daaha, taalibe yi leɓuute na wonu ri yii leŋke ɗee taɓahuu Faam fa ra kaar. 2 Ɗi won wa tígí daa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi sëꞌ⁠ ⁠! Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: di man ɗi ɗee ɓéeɓ, bis ay lah ɗi ay bëp ɓéeɓ níi laꞌ ii tíkëh sun laꞌ.⁠ ⁠»

3 Tílúu wë níi wa lahute daŋi Ëlíiffë rë, Yéesú tookke a afi, taalibe yi leɓuute ri, meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Won fun wahtaa nay lahe yii baa ra, a yee nay teeɓee nimilu a túkkíi ëldúnë rë.⁠ ⁠» 4 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mëytíi⁠ ⁠! Ow ɓanay ron nofaꞌ. 5 Ow caak ay ayaꞌ tii soꞌ, won biti daa wa Buura Koo fal ri ra, te wa ay nofaꞌ ow caak. 6 Ɗon ay keloh yodaɗ haaꞌ yi leɓohte a ban fi haaꞌ yi lahaꞌ ginni wulohte. Síkíríi sëꞌ⁠ ⁠! Lah ngënë tíití, iñƴaa waɗti laha laho, ndaa ɗeefa túkkíi ëldúnë laheh doom. 7 Gin ay yejoh gin haaꞌ, nguur haaꞌ a nguur⁠ ⁠; yaaɓ ay haal i ílíƴ feey fa, lah ílíƴƴí feey fa ay naa hégíƴëh. 8 Ƴaa ɓéeɓ ay madee a misiga na kat ɓeleɓ biti lowa ham ra nen.

9 «⁠ ⁠Tígí daaha, ɗon ay yaayu, ɗon moklu te ɗon ay hawu húl. Af soꞌ ay tah heetta feey fa ɓéeɓ kaaꞌ ron. 10 Bín fë, ow caak ay yeris ngémí wë, wa yaayantaꞌ, wa kaaꞌantaꞌ filiɓ fi wa. 11 Yonente paɗɗah caak ɓal ay koloh nofaꞌ ow caak. 12 Kaaꞌaꞌi ɓëewë ñee woni Koope ay ɓaatee ɓaatoo níi fahantaꞌ ëylëh ow caak na. 13 Ndaa ɓëyí ham híin níi ɗúmëenë rëe, ay múc. 14 Te Uni Nebi Nguur ki sun-Koo ay waariyu ëldúnë ɓéeɓ níi heetta feey fa ɓéeɓ mit na, ëldúnë anti túkkí.

15-16 «⁠ ⁠Kon tíl níi ɗon ot yii ɓosa na sobeyil ra hom filiɓ tígí selaa, bee na húmú wonaꞌ yonente Dañeel✡ ra raa, tígí daaha, ɓëewë nay home Yúdée rë heguun daŋŋin (ɓëyí jaŋi yii bee yúhën⁠ ⁠!) 17 Ɓëyí ɗúh këem, ɓanan haal kali yin faam⁠ ⁠; 18 te ɓëyí liilti saañ meey, ɓanan nimil kali búuɓ faam. 19 Mas ɓeleɓɓa nay poke loo bín fë a ƴee nay ɓëpíré rë⁠ ⁠! 20 Ɗëgí Koope hegohi ron ɓanti teeꞌaꞌ a líƴ, mbée bisa na hílsúu rë. 21 Mee ron won kaaf ka ra ee biti jamanii baaha ay misik misigi lëhírëy sakaꞌ Koo ëldúnë níi a ɗeh, te mani ii lëhíɗ faw. 22 Te Koo cagay ëylí bissi ƴaaha koon, tin ow ii múc bín fë⁠ ⁠; ndaa ɓëewë ɗi tanis wa ra daa tah ɗi ëyíl wë.

23 «⁠ ⁠Ɓëyí won ɗon tígí daaha biti “Buura Koo fal ri ra abeh”, mbée “ɗi abín” ɓéeɓ, ngënë gémí rí. 24 I kiristaa a i yonente paɗɗah ay ac paŋ i kimtaan a iñi éemílëꞌté, fahaꞌi biti koon wa nofaꞌ sah ɓëewë Koo tanis wa ra. 25 Mi wonte ron ri abah⁠ ⁠! 26 Ɓëyí won ɗon biti Buura Koo fal ri ra ín luufin, ngënë pëyí⁠ ⁠! Ɓëyí won ɗon biti ɗi hom tígí ɗapohte, ngënë gémí⁠ ⁠! 27 Di na hélƴëꞌ Koo hawaan feey fa ɓéeɓ, ayi soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ ay made ɗaaha nen. 28 Tígí etaꞌ médë, suulla teeꞌuu na.

Nimili Koy-ɓëeꞌ

(Saame Marka 13.24-37⁠ ⁠; Lúkkë 12.41-48⁠ ⁠; 17.26-30, 34-36⁠ ⁠; 21.25-33)

29 «⁠ ⁠Jamanii misigi baa gété rek,

naꞌa a céyín fë ƴímé,

hulla hélkísëh keen,

doole ya sun ɓéeɓ bëlkísëh.✡

30 «⁠ ⁠Tígí daaha, ay lah yii ay feeñ sun-Koo teeɓaꞌi biti wahtii ayi soꞌ lahte, te ɓëewë feey fa ɓéeɓ ay líh yaꞌ yi wa affi wa, wa ole soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi aye filiɓ nérrë, mi ñéerëꞌ a doole a ndam gaan. 31 Un kúlúɓ ay tiil, mi wol malaaka yi soꞌ wër feey fa ɓéeɓ, négírëꞌí ɓëewë tansu ra, dalaani feey fa níi lúsëenín.⁠ ⁠»

32 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hëbí yee tíinndúu tal karaɗ ra affon⁠ ⁠: ɗon ot tal karaɗ capuse rek, ɗon yúh biti lee ri lah koy. 33 Ti ɗaaha nen, ɗon ot iñƴaaha ɓéeɓ lahe raa, lah yúhí biti nimili soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ leɓohte níi leɓoh. 34 Mee ron won kaaf ka ra ee biti ɓëy jamanii bee ii múk te iñƴaaha ɓéeɓ laheh. 35 Sun a feey ay múk, ndaa unni soꞌ ii mëssí múk.

36 «⁠ ⁠Yii leŋke bisa a wahtaa nay mii nimile ra, ow yéeh yin na⁠ ⁠: malaaka ya sun neh, soꞌ mi Koy ka sah, mi yéeh yin na⁠ ⁠; Boffa kut daa yúh. 37 Jamanii nimili soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ ay madee a yee húmú lah jamanii Nowe ra nen⁠ ⁠: 38 balaa mulii mbënë më cép bín fë, ɓëewë húmú feey fa na ñamu na hanu, ƴee na koorantuu níi yiin haal Nowe gaala ra. 39 Wa séentúuy rí níi yiin ac mbënë më kúɗté wë ɓéeɓ rë. Jamanii nimili soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ ay made ɗaaha nen⁠ ⁠; daa mi won ron ri. 40 Yiin fin fa, ow ana ay hom meey⁠ ⁠: ow yínë waa na ay kúrú, ɓëyí yínëe helu. 41 Ɓeleɓ ana ɓal ay hom hoɗ⁠ ⁠: ow yínë waa na ay kúrú, ɓëyí yínëe helu.

42 «⁠ ⁠Kon këlíi affon⁠ ⁠! Ɗon yíih bisa nay nimile Yíkíi ron ra. 43 Ɗon yúhúté biti yíkëe faam yúh wahtaa nay aye lohoha faami ra koon, tin ɗi ii neeꞌ pëní kaaꞌ ri poo faam fa. 44 Kon këlíi affon ɗon ɓal, ndée soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, may nimile wahtii nuffon paay na.

45 «⁠ ⁠Mëdíi a súrgíi ñeyaꞌ woni kélfíi te ñaañce, bi kélfíi tík súrgë yí kayya ɓéeɓ yaꞌi yeri wa ñam, biti wahtaa lah ra. 46 Lahte sos-keeñ, súrgíi baa yéŋké biti yiin nay nimile kélfíi faam fa ra, ɗeefa ri page yee nahu ri ra. 47 Mee ron won kaaf ka ra ee, kélfíi ay tík iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ yaꞌi. 48 Ndaa ri hena súrgíi wuneh koon, ɗi won tih⁠ ⁠: “Kélfíi sëꞌ aay doom” 49 níi tah ɗi yam sun fi súrgë yí kayya hawsee wa, ɗi ñame ñami neɓpe, ñéerée a mëníyíɗɗë hane raa, 50 kélfíi ay nimil wahtii ɗi yéeh rí te ɗeefa ri seheh ri. 51 Tígí daaha, kélfíi ay rii bëkdëꞌ ɓëewë wonni wa teem ɓúkkí wë rë, mokil ri mokli misikke. Tígí daaha ɗi ay looy, ŋafoh níi tíñë lec.⁠ ⁠»

25

Anili tuŋki cafaƴƴi sabboo ya

1 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nguur ki sun-Koo ay made biti kúkëy cafaƴ sabboo këríɗ lampa yi wa, sayu téebílëh yíkëe kílëek nen. 2 Lahte iippi ñaañuy, iippa tas ɗa ñaañute. 3 Iippa ñaañuy ra, ɓeyuu wa lampa yi wa ra, nuffi wa paay kúrëelëh pitirol daaƴ, 4 ndaa iippi kayya ɓeyuu wa lampa yi wa ra, kúrëelúuté i bútéel pitirol. 5 Wa homu sehi yíkíi kílëegë níi wa ɓéeɓ pëníyúté, míllúutée neeꞌ. 6 Hom homo níi un ɗofohte leelii elga won tih⁠ ⁠: “Yíkíi kílëegë acce⁠ ⁠! Tílí ɗon téebílée rí⁠ ⁠!” 7 Wa fi sabboo ya ɓéeɓ koluute, na waaƴu lampa yi wa. 8 Tígí daaha, ƴee ñaañuy ra wonu iippi kayya tih⁠ ⁠: “Ëní fun na pitiroli ron, lampa yi fun ee saañ ƴímé rë⁠ ⁠!” 9 Ƴee ñaañu ra wonu wa tih⁠ ⁠: “Baa mínéh hen⁠ ⁠! Ƴee lahuu fun ra mínéh yen kúɗ ɓéeɓ. Pëyí ɗon lome⁠ ⁠!” 10 Wa koluu daaha sayute lom. Wahtaa sayuu wa ra, yíkíi kílëegë lahaꞌ na. Iippa wocu ra ñéerúuté a yíkíi kílëegë haalute faam fa, ílë wodute. 11 Hompe níi, ƴee payu lom pitirol ra namutee ac, wa ɓéyrúté unni wa na wonu tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, kúnsíɗ fun⁠ ⁠!” 12 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: “Wëerté sëꞌ biti mi yéeh rën⁠ ⁠!”⁠ ⁠» 13 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa tah mi won ɗon tee⁠ ⁠: tëekí ɗon yeele, ndée ɗon yíih bisa a wahtaa nay mi nimile ra.⁠ ⁠»

Anili kélfëe déŋéen súrgë yí hélíis rë

(Saame Lúkkë 19.11-27)

14 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nguur ki sun-Koo mín mëllúu a biti ow koloh saañ ɓaaɓ, dëek súrgë yí, déŋéen wë alal mi nen. 15 Ɗi yeɗte ow yínë waa na hanjar úrís iip, ɓëyí ana fa ɗi yeɗte ri hanjar ana, ɗi yeɗte ɓëyí éeyë fë hanjar yínë bi yúh rí ow fi ow waa na ɓéeɓ. Ɗi antee koloh saañce. 16 Ɓëeꞌ yeru hanjarri iippa ra yíppée yam légéyë, úrísë na ɓaatoh níi wa límpé hanjar iip kay. 17 Bee yeru hanjar ana ra hente ɗaaha ɓal níi hanjara límpé ana kay. 18 Bee yeru hanjar yínë rë nék nampee pay hacce nuŋ, ɓekke hanjari kélfíi filiɓ, púuɓpé.

19 «⁠ ⁠Hompe níi filoon fe, kélfíi súrgë yë acce dëekké wë, wa léhín ɗí légéyí wë. 20 Ɓëeꞌ húmú yeru hanjar úrís iip ra, kúrëelëhté hanjar iippi kayya lah ri sun fi ƴín ɗë, won tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, fu húmú yeɗ soꞌ hanjar úrís iip neh a⁠ ⁠? Mi légéyté níi mi lahte iip sun aƴeh⁠ ⁠!” 21 Kélfëe won ɗi tih⁠ ⁠: “Eera⁠ ⁠! Fu súrgíi wunte⁠ ⁠! Ow mín ɗëe lekoh. Hém daa fu ñee woni soꞌ fu paŋke yii ƴutuudi baa raa, may roo déŋéen yii luk baa maanaa. Aye yen bok ndama.” 22 Bee húmú yeru hanjar úrís ana ra acce ɓal won tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, fu húmú déŋéen sëꞌ hanjar úrís ana neh a⁠ ⁠? Mi légéyté níi mi lahte ana kay sun aƴeh⁠ ⁠!” 23 Kélfëe won ɗi tih⁠ ⁠: “Eera⁠ ⁠! Fu súrgíi wunte⁠ ⁠! Ow mín ɗëe lekoh. Hém daa fu ñee woni soꞌ fu paŋke yii ƴutuudi baa raa, may roo déŋéen yii luk baa lah maanaa. Aye yen bok ndama⁠ ⁠!” 24 Míllëenë, bee húmú yeru hanjar úrís yínë rë nampee ac won tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, mi yúhté biti fu ɓëyí súhté keeñ⁠ ⁠: fu lecaꞌ yii fu sohay ri, fu ɓeenaꞌ tígí fu ɓekay na tisoh, 25 daa tah mi kaañay ro, mi hacce nuŋ mi ɓekke hélsú feey. Ɓeye hélsú aƴeh⁠ ⁠!” 26 Kélfëe won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: “Fu súrgíi ɓosse⁠ ⁠! Fu ɗëpësíɗ⁠ ⁠! Fu won neh mi lecaꞌ yii mi sohay ri, mi ɓeenaꞌ tígí mi ɓekay na tisoh a⁠ ⁠? 27 Kon haalaꞌ yi níi fu wëtɗëey hélsí sëꞌ⁠ ⁠? Tin bee nimilaꞌ mi bee ra mi laheh na yii tíkëh sun a⁠ ⁠?” 28 Ɗi yíssëhté súrgë yí kayya na, won wa tih⁠ ⁠: “Nëefí bee ɗii na, ɗon yeɗ ɗi ɓëeꞌ lahaꞌ sabboo ra.” 29 Ahaŋkay⁠ ⁠! Ɓëyí ham yee yeru ri ra a yaꞌ ana, ay ɓaatu níi keeña sos. Ɓëyí pagay yii baaha raa nék, yii ƴutuuda lahaꞌ ri ra sah ay naafu. 30 Ɗi fi bee lahay njiriñ bee ra, bétí rí ñúusë ëssín, ɗi looye dín fë ŋafee níi tíñë lec.⁠ ⁠»

Bis-këem

31 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yiin nay mii nimile soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi ayee a ndami soꞌ, mi ñéerëꞌ a malaaka ya ɓéeɓ rë, may tooke ñaani Nguur ki gaani soꞌ na. 32 Tígí daaha, heetti ɓëewë feey fa ɓéeɓ ay teyaꞌ fíi sëꞌ, mi ɓísëꞌ wë goomal ana ti di na ɓísëꞌ níirëh harri a peꞌ yi. 33 Ti ɗaaha nen, may tík ɓëewë júɓú rë yaꞌi ñamaa fi soꞌ, mi tík ƴee júɓúy rë yaꞌi sugu fi soꞌ. 34 Bín fë rëe, soꞌ mi buura may wone ɓëewë paaꞌuu soꞌ yaꞌ ñamaa ra tih⁠ ⁠: “Ëyí ɗon fa Baasoꞌ barkel ron ra. Hëelí Nguur ka waaƴiɗ ɗi ron dalaani ëldúnë rë, 35 ndah húmú yaaɓaꞌ mi níi yaaɓ ra, ɗon onute soꞌ ñam⁠ ⁠; mi húmú sifirohte, ɗon onute soꞌ muluɓ⁠ ⁠; mi húmú doha-ndéem, ɗon tahuute soꞌ a yaꞌ ana⁠ ⁠; 36 mi húmú lahay búuɓ, ɗon ɓekute soꞌ⁠ ⁠; mi húmú jéríɗ, ɗon caguute soꞌ⁠ ⁠; mi húmú téƴúté kasu, ɗon yérúté sëꞌ.” 37 Tígí daaha ɓëewë júɓú rë ay soo meel won soꞌ tih⁠ ⁠: “Yíkëe, fun olu ro fu yaaɓpe kiri, fun yerute ro ñam⁠ ⁠? Fu sifiroh kirih, fun onute ro muluɓ⁠ ⁠? 38 Fu hen doha-ndéem kirih, fun tahuute ro a yaꞌ ana, mbée fu lahay búuɓ, fun ɓekute ro⁠ ⁠? 39 Fu jér kirih, fu téƴúté kirih, fun yérúté rë⁠ ⁠?” 40 Soꞌ mi buura may waa lofe tígí daaha tih⁠ ⁠: “Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: wahtii húmú pagiruun ron ri ow di koy-yaayyi soꞌ ɓéeɓ, wuti ƴaha bee lukki hen yeru raa sah, ɗeef ɗon pagiru soꞌ mi bee ri.”

41 «⁠ ⁠Mi kolaꞌ daa raa, mi yíssëh ɓëewë paaꞌuu soꞌ yaꞌ sugu ra, mi won wa tih⁠ ⁠: “Wúlíi sëꞌ ɗon fa Koo alak ron ra, ɗon haale filiɓ kíi kë ii mëssí ƴím rë waaƴɗu Seytaane a dakki ra, 42 ndah húmú yaaɓaꞌ mi níi yaaɓ ra, ɗon onuy soꞌ ñiip ñam sah⁠ ⁠; mi húmú sifirohte, ɗon onuy soꞌ siit muluɓ sah⁠ ⁠; 43 mi húmú doha-ndéem, ɗon yeeluy soꞌ sah⁠ ⁠; mi húmú lahay búuɓ, ɗon ɓekuy soꞌ⁠ ⁠; mi húmú jérté, mi téƴúté kasu, ɗon yérúy sëꞌ.” 44 Tígí daaha, wa ay soo nampi meel won soꞌ tih⁠ ⁠: “Yíkëe, fun olu ro fu yaaɓpe, fu sifirohte kirih⁠ ⁠? Fun olu ro fu hente doha-ndéem kirih, fu lahay búuɓ kirih, fu jérté mbée fu téƴúté kasu kirih, fun hílípúy rë⁠ ⁠?” 45 May waa lofe tígí daaha tih⁠ ⁠: “Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: wahtii húmú kaaꞌruun ron pagiɗ ow di koy-yaayyi soꞌ iñƴaa ɓéeɓ, wuti ƴaha bee lukki hen yeru raa sah, ɗeef ɗon kaaꞌru soꞌ mi bee ri.”

46 «⁠ ⁠Te ɓëewí ƴaa suu pesee daana na ɗúméh rë. Ndaa ɓëewë júɓú rë suu haale pesa na ɗúméh rë.⁠ ⁠»

26

Peeni hawi Yéesú húl

(Saame Marka 14.1-2⁠ ⁠; Lúkkë 22.1-2⁠ ⁠; Saŋ 11.45-53)

1 Wocaꞌ Yéesú woni ɓëewë iñƴaa ɓéeɓ rë, ɗi won taalibe yi tih⁠ ⁠: 2 «⁠ ⁠Ɗon yúhúté biti tas waal ana feedi Paaga lah maan⁠ ⁠? Daa ri wahtaa nay yaayuu soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi daaƴu sun kurwah ra.⁠ ⁠»

3 Wahtii baaha, kélfë yí seeƴoh ya a ɓaha ya gina teeꞌuute faam Kayif, seeƴohi gaana⁠ ⁠; 4 wa ɓéeɓ habute biti wa ay ɓon níi wa ham Yéesú hap ɗi húl. 5 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, wa wonantuute biti ɓanay hen filiɓ feeda, toñeh ɓëy gina ay kolee sun fi wa.

Ɓelaa yíin Yéesú laakkoloñ ra

(Saame Marka 14.3-9⁠ ⁠; Saŋ 12.1-8)

6 Yéesú kolaꞌ dah saañce Betani, haalte faam Simoŋ fa mëssée guuñ ɗa, 7 tookke na ñam. Lahte ɓelii leɓohte ri, hampe bútlí yotuu laꞌa na wonuu albataar ra, bi líiffé a laakkoloñi kofeelte, yíinté rí wë af.

8 Oluu taalibe ya yii bah, yaa neɓaay wa, wa na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yahi bee lahaꞌ njiriñ mi bih⁠ ⁠? 9 Laakkoloñi ƴee yaayeeh hélíis caak koon cadum fa yeru ñëkíɗɗë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 10 Bi yúh Yéesú yee na wonu wa ra, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon moklu ɓelii bee yi ɗeeha⁠ ⁠? Yee pagiɗ soꞌ ri bee ra, yii wunte⁠ ⁠! 11 Ñëkíɗ ii koloh filiɓ fon⁠ ⁠; ndaa soꞌ mi bee mii hom filiɓ fon dee faraah. 12 Ɗon ot ɓelii bee túm sëꞌ laakkoloñ, ɗi waaƴiɗ hacadi soꞌ. 13 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: tígí waariyuun Uni Neba ëldúnë ɓéeɓ, yee paŋ ɓelii bee ra ay naa ɓíllú, nuffi ɓëewë pay ɗii na.⁠ ⁠»

Caŋi Yudaas yaayi Yéesú

(Saame Marka 14.10-11⁠ ⁠; Lúkkë 22.3-6)

14 Filoon fi baaha, Yudaas Iskariyot, ow di taalibe yi sabboo a ana ya payte kélfë yí seeƴoh ya na, 15 meelte wa yee nay wa rii yere biti ɗi yaay wa Yéesú rë. Wa yerute ri hanjar hélíis sabay éeyë (30). 16 Kolaꞌte baaha, Yudaas na anti saam wahtaa nay rii ɗamaalee Yéesú níi ri yaay ri wa ra.

Míllëení Yéesú reer a taalibe yi

(Saame Marka 14.12-25⁠ ⁠; Lúkkë 22.7-23⁠ ⁠; Saŋ 13.21-30⁠ ⁠; 1 Korente 11.23-25)

17 Bisa ɗéɓ bissi feedi mbúurú njeñe ya ra, taalibe ya ayute meelute Yéesú wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu fahaꞌ biti fun waaƴɗun ɗo reeri Paaga tígí dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 18 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëyí faam díw filiɓ ginin, ɗon won ɗi tih⁠ ⁠: “Yëeddëhë daa nah fun won ɗo biti wahtii lahte. Ɗi ay ñamee reeri Paaga faamu, ɓani taalibe yi.”⁠ ⁠» 19 Taalibe ya koluu daaha suute, pagute yee nah wa Yéesú rë, wa waaƴute reeri Paaga.

20 Fíníin fín, Yéesú a taalibe yi sabboo a ana ya goorute na reeru. 21 Wa homu reera, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ow di ɗon na ay soo yaay.⁠ ⁠» 22 Keeññi taalibe ya ɗúmpé, wa na meelu Yéesú yínë-yínë wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbaa ri soꞌ neh Yíkëe⁠ ⁠?⁠ ⁠» 23 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ nay soo yaaye ra ee ɓek yaꞌi loon a soꞌ ra. 24 Kaah biti soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi waɗtee húl ti di bíníyúu rí sun fi soꞌ Téerëe nen⁠ ⁠; ndaa mas ɓëeꞌ nay soo yaaye ra⁠ ⁠! Biti ri límíh koon daa gén ɗii na.⁠ ⁠» 25 Ɗi fi Yudaas fa nay rii yaaye ra nampee won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbaa ri soꞌ neh Ɓahaa⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu wonte ri, ɗi ɗo fi bah⁠ ⁠!⁠ ⁠»

26 Wa homu ñama, Yéesú ɓeɓpe mbúurú, símpé Koope, lecsaꞌte ri, yeɗte taalibe yi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓéyí ɗon ñam, mbúuríi bee faan soꞌ.⁠ ⁠» 27 Filoon fi baaha, ɗi ɓeɓpe kaas béeñ, símpé Koope, yeɗte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓéyí ɗon han ɗon ɓéeɓ, 28 béeñí ƴee ñif mi soꞌ, ñif ma pokalsaꞌ Koope a ɓëewë rë. Wa ay keen ndah ow caak. Ɗaaha, wa baalu bakaaɗɗi wa. 29 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: dalaꞌte woteh, mii hanil béeñ níi yiin nay mii hane béeñ has a ɗon Nguur ki Baasoꞌ ra.⁠ ⁠»

Woni Yéesú biti Peer ay taasaꞌ yúhí

(Saame Marka 14.26-31⁠ ⁠; Lúkkë 22.31-34⁠ ⁠; Saŋ 13.36-38)

30 Filoon fi baaha, Yéesú a taalibe yi haalute ƴeekaa yi kañaa ya. Wocuu wa ra, wa koluute na suu daŋi Ëlíiffë. 31 Yéesú won taalibe yi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Elgee woteh beh, ɗon ɓéeɓ ɗon ay sélít ndah yee nay soo kate ra ti di bíníyúu rí Téerëe bitih⁠ ⁠: “May hap níirëhë húl, te harra yuba ay haslaꞌ.”✡ 32 Di wonaꞌ ri Téerëe daaha kaah. Te filoon fi hawi soꞌ húl, may këllú ɓúudé, mi këllëh rën Galile.⁠ ⁠» 33 Peer won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wuti ɓëewí kayya ɓéeɓ sélít af yee nay roo kate raa, mii naa mëssí non.⁠ ⁠» 34 Yéesú tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee roo won kaaf ka ra ee Peer⁠ ⁠: elgee woteh beh, fiisiin ki paan, fay taasaꞌ biti fu yúh sëꞌ níi hen waal éeyë.⁠ ⁠» 35 Peer tíkké won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Calalte soꞌ biti mi hawu húl a ɗo, ndaa mii mëssí taasaꞌ biti mi yúh rë.⁠ ⁠» Wa fi taalibe yi kayya ɓéeɓ ɓal ñeyute una, na wonu yaa yínë.

Ɗaŋi Yéesú di Setsemani

(Saame Marka 14.32-42⁠ ⁠; Lúkkë 22.39-46)

36 Tílúu Yéesú a taalibe yi níi wa lahute tígë në wonuu Setsemani ra, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hëmí deh, mi pay ɗaŋ Koope.⁠ ⁠» 37 Na saañ ɗi ra, ɗi kúrëelëhté Peer a koyyi Sebede, Saak a Saŋ. Súfúñ daɓpe ri, keeña ɗúmpé ces. 38 Ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Keeñ soꞌ ɗúm ɗúmë níi mí mínléh⁠ ⁠; hëmí soo na deh, te ɗon yeele⁠ ⁠!⁠ ⁠» 39 Ɗi antee hécëh ƴutuuɗ, yeɗɗohte, líhëhté feey, na ɗaŋ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap, mín hen koon fu éccíɗ gulii coono fi bee wuloh soꞌ⁠ ⁠! Ndaa di mín ɗíi man ɓéeɓ, yee nay lahe ra ɓanan hen yee fahaꞌ mi ra, ndaa bee fahaꞌ fu ra.⁠ ⁠» 40 Kolaꞌ ri dah, ɗi nimilte taalibe yi éeyë yë në, ɗeeffe wa na neeꞌu. Ɗi won Peer tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon míníh yeel wuti ƴaha wahtu yínë kut a soꞌ a⁠ ⁠? 41 Yéelí ɗon ɗaŋ, toñeh ɗon ay keene fíirí Seytaane. Ow na fahaꞌ paŋ yin wun ndaa ri mitay⁠ ⁠!⁠ ⁠»

42 Ɗi hécíilté, yampe na ɗaŋ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap, hena biti yin mínéh kaaꞌ mi han gulii coono fi bee raa, yee fahaꞌ fu ra lahan.⁠ ⁠» 43 Ɗi nimilaatte taalibe yi na, ɗeefaatte wa na neeꞌu, bi luk wa pëní fë doole. 44 Tígí daaha, ɗi yerisse wa daaha hécíilté na ɗaŋ, ñeyaatte unna ɗéɓ ɗë. 45 Nimilaataꞌ ri taalibe ya na waali yíníi bee ra, ɗi ɗeefaat wa na neeꞌlu, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon daa na neeꞌlu ɗee ɗon na hílsúu ë⁠ ⁠? Síkíríi⁠ ⁠! Wahtaa nay yaayuu soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi tíkú yaꞌ yi bakaaroh ya ra lahte. 46 Këlíi yen saañ⁠ ⁠! Ëlsíi, ɓëeꞌ yaay soꞌ ra ee ac ɗa ee.⁠ ⁠»

Hami Yéesú

(Saame Marka 14.43-50⁠ ⁠; Lúkkë 22.47-53⁠ ⁠; Saŋ 18.3-12)

47 Yéesú hom wona, Yudaas, ow di taalibe yi sabboo a ana ya na ac, ñéerëꞌté a dúukël ow, ƴi kúrú jépíl a duuɗ. Kélfë yí seeƴoh ya a ɓaha ya gina daa wolu wa. 48 Ɗeef Yudaas fa nay rii yaaye ra, teeɓpe wa yee nay rii page ra níi wa yúhsëꞌ rí rë. Ɗi húmú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ nay mii fëené rë, ɗi baaha⁠ ⁠; lah hëbí rí.⁠ ⁠» 49 Lahaꞌ ri ra, ɗi júɓ sun fi Yéesú ciɗ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, yerne⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi fëenté rí. 50 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kooja, yee ac fu ra page ri⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɓëewë leɓuu Yéesú tígí daaha, yejuute sun fi, habute ri. 51 Ow di taalibe yi Yéesú fúulté jépílí wahtii baaha, paaŋke ri súrgíi seeƴohi gaana, lecce nufa. 52 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nimilire jépílú mbari⁠ ⁠! Yúhé biti ɓëyí na haaꞌ a jépíl ɓéeɓ ay húlée jépíl. 53 Nufu onay ro biti mi mín dëek Baasoꞌ, ɗi wolaꞌ soꞌ dúukël malaaka sabboo a dúukël ana ɗee leegi wa ac sëmlëꞌí sëꞌ ë⁠ ⁠? 54 Ndaa mi paŋ ɗi raa, yee bíníyú Téerëe rë ay lahee ɗíh, te bíníyúté biti iñƴaa waɗti lahaa ɗaaha⁠ ⁠?⁠ ⁠»

55 Yéesú antee won dúukëlí ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ayuu yi ɗeeha a jépíl a i duuɗ hami soꞌ man mi banndi nen⁠ ⁠? Mi húmú homaꞌ filiɓ fon faraah mi yëeddée Faam fi gaani Koope te ɗon habuy soꞌ⁠ ⁠! 56 Ndaa iñƴee ɓéeɓ waɗti lahaa ɗeeha, nda yee húmú bíníyú yonente ya ra lah.⁠ ⁠» Tígí daaha, taalibe yi ɓéeɓ heguute, helute ri.

Tëekrí Yéesú këemí yëwúɗɗë

(Saame Marka 14.53-65⁠ ⁠; Lúkkë 22.54-55, 63-71⁠ ⁠; Saŋ 18.13-14, 19-24)

57 Ɓëewë habu Yéesú rë kúrúté rí faam Kayif, seeƴohi gaana, tígë teeꞌuu yëeddëh yí kootii Mëyíis a ɓaha ya gina ra. 58 Peer hompe filoon wulohte, ñeete tal Yéesú níi rí lahte faam seeƴohi gaana, ɗi haalte baylaa tookke a wohoh ya, na olsoh ɗee nay míllée yaa ra. 59 Kélfë yí seeƴoh ya a ɓëy këemí gaani yëwúɗɗë ɓéeɓ saamute yii míntí yabun Yéesú níi tah ɗi hawu húl. 60 Ɗee teyu ɓëewë yabu ri ra, caakuu wa níi caak, tahay wa ot yii mín tah ɗi hawu húl. Míllëenë, ow ana ayute 61 wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee daa won biti ɗi mín poo Faam fi gaani Koope, ɗi taɓahaat ɗi filiɓ waal éeyë.⁠ ⁠» 62 Seeƴohi gaana kolohte tígí daaha, meelte Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu lahay yii lofa fu di yee yabu ro ɓëewí ƴee ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 63 Yéesú hente tiɗ héddëhté. Seeƴohi gaana tahaatte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Añee ri, fu won di tii Koope fa na pes ɗa, hém daa fu Buura Koo fal ri ra, Koy Koope raa⁠ ⁠?⁠ ⁠» 64 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu wonte ri. Cëe mí ɓaat ɗon sun⁠ ⁠: kolaꞌte woteh, ɗon ay ot soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi took hëbís Koope fa mín ɓéeɓ rë, mi hom yaꞌi ñamaa fi, te ɗon ay ot mi aye filiɓ nérrë sun.⁠ ⁠» 65 Kelaꞌ seeƴohi gaana unni ƴah, ɗi ɗaɗte búubí won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi solte Koope unna won ɗi ƴaa ra⁠ ⁠! Yen ay paglee seede yih⁠ ⁠? Ɗon kellirute affon sola⁠ ⁠! 66 Ɗon wonu yi na⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi waɗti húlë húlë⁠ ⁠!⁠ ⁠» 67 Wa na anuu rii tuulsaꞌ kanam, na maagu ri kít. Lahte ƴi na fúurú rí mbeƴ, 68 wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hém daa fu Buura Koo fal ri ra raa, teeɓ fun biti fu yonente, fu won ɓëeꞌ laɓ ɗo ra⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Taasaꞌi Peer yúhí Yéesú

(Saame Marka 14.66-72⁠ ⁠; Lúkkë 22.56-62⁠ ⁠; Saŋ 18.15-18, 25-27)

69 Wahtii baaha, ɗeef Peer húmú ëssë, baylaa filiɓ faam fa. Ow di ɓeleɓɓa na légéyú faam seeƴohi gaana ra leɓohte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi bee ɓal, ɗoni Yéesú fée ké ɓëy Galile bee daa na húmú ñéerúu.⁠ ⁠» 70 Ndaa Peer taasaꞌte won fíi ɓëewë ɓéeɓ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yéeh yee fahaꞌ fu won ɗa.⁠ ⁠» 71 Bi na yuloh ri waal ílín, ow kay di ɓeleɓɓa na légéyú faam fa ra otte ri, won ɓëewë húmú daaha ra tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee ee yínë bi non ɓëewë në húmú ñéerúu a Yéesú fi ɓëy Nasaret ra.⁠ ⁠» 72 Peer kaaꞌaatte añohte tíkké sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yéeh ɓëyí bah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 73 Tíkëh ƴutuuɗ, ɓëewë húmú hatni baa ra leɓuute Peer, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte íl ɓal⁠ ⁠! Ɗo fu non ɓëewí Yéesú, miteh taasaꞌ⁠ ⁠! Ɓëyí keloh ro fu wone raa kep yúh baaha⁠ ⁠!⁠ ⁠» 74 Peer hampe yee ham ɗi ra rek, añohte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi fel raa, yii kat soꞌ ɗi baaha⁠ ⁠! Mi yéeh ɓëyí bah⁠ ⁠!⁠ ⁠» Una na lús, paan na fiisoh. 75 Tígí daaha, ɗi nérsëhté yee húmú won ɗi Yéesú rë biti fiisiin ki paan, ɗi ay taasaꞌ biti ɗi yúh rí níi hen waal éeyë. Ɗi antee ɗúh ëssín, na looy looyi misikke.

27

Kúrí Yéesú fíi Pilaat

(Saame Marka 15.1⁠ ⁠; Lúkkë 23.1⁠ ⁠; Saŋ 18.28)

1 Yíilëꞌ Koo ɓaabin cúɓ, kélfë yí seeƴoh ya ɓéeɓ a ɓaha yi yëwúɗɗë tookute, fahuu hawrohi Yéesú húl. 2 Wa pokruute ri, komute ri gëernëer Pilaat.

Naadohi Yudaas

3 Yudaas fa yaay Yéesú rë, olaꞌ ri biti Yéesú aattiyuute húl rë, ɗi réeccíyëhté⁠ ⁠: ɗi payte nimiliri kélfë yí seeƴoh ya a ɓaha ya gina hanjarri sabay éeyë (30), 4 won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi bakaaɗte di yee yaayaꞌ mi jaambura pagay yin bee na suu hawu húl rë⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Waal fi fun yi na⁠ ⁠? Baa saf ɗo⁠ ⁠!⁠ ⁠» 5 Tígí daaha, Yudaas bette hélsë filiɓ Faam fi gaani Koope daaha, saañce pokke níh lúumí, naadohte. 6 Kélfë yí seeƴoh ya píyúté hélsë, anutee won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen waruy boollaꞌ hélsí ƴeh a alal mi Faam fi gaana⁠ ⁠; wa hélíis ñif.⁠ ⁠» 7 Tígí daaha, wa dëekúuté took, habute biti hélsë lomuu meey yugusohi yaaɗɗa ndín, hen hacaa yi doha-ndéemmë. 8 Daa tah níi a woteh, feey fi baa wonuu «⁠ ⁠Meeyi ñif ma⁠ ⁠». 9 Yee húmú won yonente Yérémí rë lahaꞌte ɗah. Ɗi húmú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa ɓeyute hanjarri sabay éeyë yë (30), daa wa cadum fa wonantuu ri koyyi Israyel ra, 10 wa lomuute wa meey yugusohi yaaɗɗa, ti di nahaꞌ soꞌ ri Koo-Yíkëe nen.⁠ ⁠»✡

Tígí Yéesú húl

(Saame Marka 15.2-15⁠ ⁠; Lúkkë 23.3-5, 13-25⁠ ⁠; Saŋ 18.33 níi 19.16)

11 Cagaꞌ Yéesú fíi gëernëer Pilaat ra, gëernëerë meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu buuri yëwúɗɗë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu wonte ri, daa mi⁠ ⁠!⁠ ⁠» 12 Kélfë yí seeƴoh ya a ɓaha ya gina ayute na yabu ri yin caak filoon fe, ndaa ɗi tahay ɓúkí waa na. 13 Pilaat won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu kelaay iña na wonu wa sun fu ɓéeɓ rë keloo a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 14 Ndaa Yéesú haagay ɓúkí waa na yínë sah na lof di iña yabu ri ra. Yaa kúnté af gëernëer pak.

15 Lahaa Paak ɓéeɓ, gëernëer ɗúhíɗ ow kasaa, bee fahuu ɓëy gina biti daa ri yeɗɗun ra. 16 Ɗeef lahte ɓëyí síiwté húmú kasaa, hínú Barabaas. 17 Pilaat meelte dúukëlí ɓëewë teeꞌuu daaha ra won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hanndal ki Barabaas a Yéesú fë në wonuu Kiristaa ra, ɗon fahuu biti mi ɗúhrírë ron wah waa na⁠ ⁠?⁠ ⁠» 18 Ɗi fi Pilaat yúhté biti nagajek ɓëewë iñaanuu Yéesú iñaanoo daa tah wa kom ri ri. 19 Te payaꞌ ri níi tookke këem buur ra, ɓelaa liiltee wolaꞌ ɗii na woni biti ɗi ɓanti haal iñi ɓëyí júɓí bah, ndah ɗi heeƴce heeji téƴcé afa lool sun fi ɓëeꞌ elgin.

20 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, kélfë yí seeƴoh ya a ɓaha ya gina ɓekute dúukëlí ɓëewë nuf, nda wa won Pilaat biti Barabaas daa yeɗɗun, Yéesú hawu húl. 21 Pilaat meelaatte dúukëlí ɓëewë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fahuu biti mi yeɗɗan wah wa fi ana ya⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa ɓéyrúté unni wa sun wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun fahuu Barabaas⁠ ⁠!⁠ ⁠» 22 Pilaat cagohte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mantee ɓal, kon Yéesú fë na wonuu Kiristaa ra, may rii hene ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa ɓéeɓ wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daaƴe ri kurwah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 23 Pilaat tahilte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A ri paŋ yii ɓosi bih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ndaa wa ɓaatuutee ɗaañnjoh na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daaƴe ri kurwah⁠ ⁠!⁠ ⁠»

24 Olaꞌ Pilaat biti ɗi mínéh yin waa na, te wa ɓaatuu haayloh ɓaatoo ra, ɗi ɗaŋke muluɓ, na ɓooñnjoh fíi wë, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi lante yee nay yúfé ñif mi ɓëyí júɓí beh. Baa waal fon⁠ ⁠!⁠ ⁠» 25 Wa ɓéeɓ tahute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ñif mi keenan sun fi fun a sun fi koyyi fun⁠ ⁠!⁠ ⁠» 26 Tígí daaha, Pilaat ɗúhríɗté wë Barabaas kasaa. Ɗi fi Yéesú nék, ɗi laɓirohte ri laraw, antee wa rii yeɗɗaꞌ wa daaƴe ri kurwah.

Këekkëlíi soldaarra Yéesú

(Saame Marka 15.16-20⁠ ⁠; Saŋ 19.2-3)

27 Filoon fi baaha, soldaarra ɓeyute Yéesú kúrúté rí faam gëernëer, wani kayya filiɓ ɓéeɓ gíiwúté rí. 28 Wa nísúté yéré yë faana, lofute ri paltu luum, 29 ɓeyute ñap yugusute baane, ɓekute afa, anutee rii ɓek kankaniit bëhëer yaꞌi ñamaa fi, na ƴeku fíyí na këekkílíyúu rí wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Coleere buuri yëwúɗɗë⁠ ⁠!⁠ ⁠» 30 Wa na tuulsuu ri, ɓeyute kankaniidi bëhëerë yaꞌi, na laɓisuu ri af. 31 Këekkëlíyúu wë rí níi wocce ra, wa nísúté paltaa faana, ɓekaatute ri búuɓɓí, na suu kúrí daaji kurwah.

Daaƴi Yéesú sun fi kurwaha

(Saame Marka 15.21-32⁠ ⁠; Lúkkë 23.26-43⁠ ⁠; Saŋ 19.17-24)

32 Ɗúhrúu soldaarra Yéesú gina, wa teeꞌuute a ɓëyí dék Siren hínú Simoŋ, wa enute ri kurwahi Yéesú. 33 Lahuu wa tígë në wonuu Golgotaa ra (daa ri⁠ ⁠: këeŋ-af), 34 wa yerute Yéesú béeñí boolluu a yii haayte hek, ndaa ɗíkísëꞌ rí wë rë, ɗi kaaꞌaꞌte han. 35 Daaha, wa daaƴute ri kurwaha. Filoon fi baaha, wa púlúfúté búuɓɓí, woruute wa hanndal ki wa, 36 anutee took na wohu ri. 37 Wa tíkúté unna won yee tah ɗi tíkú húl rë yeeddaꞌ ki afa sun. Unna won yii beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee daa Yéesú, buuri yëwúɗɗë.⁠ ⁠» 38 Lahte banndi ana yi daaƴaaluute kurwah ɓal hëbís Yéesú⁠ ⁠: ɓëyí yínëe paaꞌte ri yaꞌ ñamaa, yínëe paaꞌte ri yaꞌ sugu.

39 Ɓëewë na ñeyu hatni baa ra, na solu Yéesú, hégíƴé affi wa, 40 wone tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fa won biti fay poo Faam fi gaani Koope, fu taɓahaat ɗi filiɓ waal éeyë rë, namee sëmlëꞌ afu⁠ ⁠! Hena biti fu Koy Koope raa, nuule kurwaha⁠ ⁠!⁠ ⁠» 41 Kélfë yí seeƴoh ya, yëeddëh yí kootii Mëyíis a ɓaha ya gina na ñaawlu ri ɓal wonu tih⁠ ⁠: 42 «⁠ ⁠Ɗi sëmlëꞌté i ow kay, ɗi antee mínéh sëmlëꞌ afi⁠ ⁠! Ɗi henaꞌ buuri Israyel ɗíh⁠ ⁠? Ɗi nuulan kurwaha book fun gém ɗii na⁠ ⁠! 43 Won neh ɗi tík yaakaari Koope na, a biti daa ri Koohi a⁠ ⁠? Hena biti Koope fahaꞌte ri raa, sëmlëe rí leegi⁠ ⁠!⁠ ⁠» 44 Wa fi banndi ya daaƴu kurwah homute hëbísí rë ɓal na ñaawlu ri ti ɗaaha nen.

Húlí Yéesú

(Saame Marka 15.33-41⁠ ⁠; Lúkkë 23.44-49⁠ ⁠; Saŋ 19.28-30)

45 Lahaꞌ naꞌ leelu af ra, gina ɓéeɓ ñúussé túɗ níi mitte wahtu éeyë. 46 Wahtii éeyë fë, Yéesú ɗaasse foŋ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Eloyi, Eloyi, lama sabaktani⁠ ⁠?⁠ ⁠»✡ Daa ri⁠ ⁠: Koope, Koope, fu súugëh sëꞌ yi taan⁠ ⁠? 47 Lahte i ow di ɓëewë húmú daaha ra, keluu wa unni ƴah, wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ee dëek Éelí rë kan⁠ ⁠!⁠ ⁠» 48 Ow di waa na yíppée múkë, ɓeɓpe líil sooppe ri bineegar, pokke ri af baaŋ bëhëer, yuliɗte ri ɓúk Yéesú na fahaꞌ hënndí. 49 Ɓëewí kayya na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéɗɗí yen olsoh nda Éelí ay ac sëmlëꞌí rëe.⁠ ⁠» 50 Tígí daaha, Yéesú ɗaasaatte foŋ, yeɗɗohte lússé.

51 Tígí daaha, rídíi ɓídí Faam fi gaani Koope ɗap tígí selaa níi sela ra, ɗaɗte dalaꞌte sun níi feey, ɓísëlsëꞌté ana. Wahtii baaha, feey fa na hégíƴëh, laꞌ yi gaanna na ɗarsaꞌ, 52 lahte luuyyi kúnsëhté, i ow caak di ɓëewí Koope këllúté ɓúudé, 53 ɗúhúté nuŋŋi wa. (Wa fa ɗúhú nuŋŋi wa ƴaaha ra, filoon fi bee këllúu Yéesú ɓúudé rë, wa haalute Yerusalem gini selaa níi ow caak olute wa sah.)

54 Kélfíi soldaara a ɓëewée ké rí në húmú wohu Yéesú rë, oluu wa hégíƴëhí feey fa a iña lah ɓéeɓ rë, tíitúté níi tíit, wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee Koy Koope kaah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 55 Lahte i ɓeleɓ caak húmú cëehúuté na olsuu⁠ ⁠; daa wa ɓeleɓɓa na húmú ñéerúu a Yéesú na tooppituu ri homaꞌ ri Galile níi a ɗee ra. 56 Mari fi ɓëy Makdalaa húmú waa na, a Mari yaafi Saak a Suseef, a yaafi koyyi Sebede.

Haji Yéesú

(Saame Marka 15.42-47⁠ ⁠; Lúkkë 23.50-56⁠ ⁠; Saŋ 19.38-42)

57 Sosaꞌ naꞌ ra, lahte ɓëyí caakke yin dék Arimate acce, ɗi hínú Suseef. Ɗi non taalibe yi Yéesú ɓal. 58 Ɗi payte meelte Pilaat ɓúudé fi Yéesú. Pilaat tahte, nahaꞌte biti ɗi yeru ri. 59 Suseef ɓeɓpe ɓúudé fë, payte líiwté rí a perkal has, 60 ɗappe ri kolom ki anuu yotu loo laꞌ, bi ɗi saamiɗ ɗi afi koon. Ɗi píníŋké laꞌ gaan kúnté nuŋa antee saañ. 61 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, Mari fi ɓëy Makdalaa a Mari fi yínëe homute tasute daaha, tookute jaannduute luuya.

62 Kéy fín fë, yiin bisa na hílsúu rë, kélfë yí seeƴoh ya a fariseŋŋa ñéerúuté, payute Pilaat na 63 wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gëernëer, fun nérsúuté biti na pesaꞌ felohi baa ra, ɗi húmú wonte biti waal éeyë filoon fi húlí, ɗi ay këllú ɓúudé. 64 Kon wohree luuya níi waali éeyë fë⁠ ⁠; page níi taalibe yi ɓanti loh ɓúudé fë, anti wone ɓëewë filoon fe biti ɗi këlluté ɓúudé. Baa lah raa nay lukee ɓos fellee merees.⁠ ⁠» 65 Pilaat won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wohoh ya íníh në woo⁠ ⁠? Ɓéyí wë wa woh luuya di fahuu ron ri⁠ ⁠!⁠ ⁠»

66 Wa koluute suute luuyin, ñofute ílë pak leewute ri, tíkúté wohoh ya daaha.

28

Kolohi Yéesú ɓúudé

(Saame Marka 16.1-10⁠ ⁠; Lúkkë 24.1-12⁠ ⁠; Saŋ 20.1, 11-18)

1 Ɗúmëꞌ bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë, dímëesë ɓaabin cúɓ, Mari fi ɓëy Makdalaa a Mari fi yínëe suute kénsëhí luuyi Yéesú. 2 Ɗee a ɗeh, feey fa na hégíƴëh hégíƴëhí misikke⁠ ⁠: malaaka di malaaka yi Koo-Yíkëe kolaꞌte sun céppé, acce píníŋké laꞌa kúnúu luuya ra hatin, tookke sun. 3 Malaakaa niiñ niiño níi na tiriñ⁠ ⁠; búubí naaꞌ naaꞌo níi na tak. 4 Wohoh ya tíitú tíitë níi na saaku, keenute ti húlíɗ nen. 5 Tígí daaha malaakaa won ɓeleɓɓa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë tíití⁠ ⁠! Mi yúhté biti ɗon saamu Yéesú fë húmú daaƴu kurwaha ra. 6 Ɗi íníh deh, ɗi këllúté ɓúudé ti ɗee húmú wonaꞌ ri ra nen. Ëyí ɗon olsoh tígë húmú fënɗú rí rë. 7 Yípíi pay ɗon won taalibe yi biti ɗi këllúté ɓúudé, te ri këllëhté rën Galile. Ɗon ay rii olee dín fë. Unni soꞌ ƴaa koon.⁠ ⁠»

8 Ɓeleɓɓa yípútée koloh luuya a tíitëe yí wë, ndaa keeññi wa sosse níi sos, wa múkëyúté komi taalibe ya wona. 9 Ɗee a ɗeh, Yéesú na ac téebílëhí wë, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Cëlíi paŋ⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɓeleɓɓa leɓuute ri, yabaaluute kotta, na jaamiyuu ri. 10 Ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë tíití⁠ ⁠! Pëyí ɗon won koy-yaayyi soꞌ saañ Galile⁠ ⁠: wa ay soo olee dín fë.⁠ ⁠»

11 Homuu ɓeleɓɓa waala wa na suu ra, lahte soldaarri nonu ƴee na húmú wohu luuya ra, na nimilu ginin léhíní kélfë yí seeƴoh ya iña lah ƴaa ra ɓéeɓ. 12 Wa fi kélfë yí seeƴoh ya namutee dëek ɓaha ya gina, wa gonlute níi pokute, anutee yeɗ soldaarra juur hélíis, 13 wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah wëní ɓëewë biti taalibe yi Yéesú daa ayu elek lohute ɓúudé fí ɗeef ɗon na neeꞌu. 14 Woni baa tíl níi síit nuf gëernëer rëe, fun ay yúh ɗee nay fun ɗii nofantee níi ɗon ɗúh në rë.⁠ ⁠» 15 Soldaarra ɓeyute hélsë, pagute yee nahu wa ra. Woni wa líiwëlsëꞌté filiɓ fi yëwúɗɗë, te lísúu wonu níi a ɗeh.

Feeñiyohi Yéesú taalibe yi

(Saame Marka 16.14-18⁠ ⁠; Lúkkë 24.36-49⁠ ⁠; Saŋ 20.19-23⁠ ⁠; Tílëdí apootarra 1.6-8)

16 Léhínúu wë ɓeleɓɓa ra, taalibe yi sabboo a yínë yë koluute suute Galile, lawute daŋa húmú tíisëꞌ wë Yéesú rë. 17 Séenúu wë rí, wa yabute na jaamiyuu ri. Filiɓ fi baaha ɓéeɓ, lahte ƴi lahute nuf ana ɗii na. 18 Tígí daaha, Yéesú leɓohte wa, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi onute sañ-sañi pagaa mi yin ɓéeɓ sun a feey⁠ ⁠: 19 kon pëyí ɗon haal ginna ëldúnë ɓéeɓ, ɗon saamiɗ soꞌ i taalibe, ɗon bëtís wë di tii Boffa, tii Koy ka a tii Ruuh-Peseŋ, 20 te ɗon yëedíɗ wë, wa ñee iña won mi ɗon ra ɓéeɓ. Yúhí biti mee leeloon faraah níi kiri fi kirih.⁠ ⁠»

* 1:16 1.16 Yakop ⁠ ⁠: Bee na wonuu dee ra bokaay a Yakop fa wonu sun lím ɓëy tali Israyel ra.

† 1:21 1.21 Tii Yéesú di ébrë daa Yosuwe. Yosuwe daa ri⁠ ⁠: Yahwee daa Sëmlëhë.

✡ 1:23 1.23 Saame Isayii 7.14

✡ 2:6 2.6 Saame Mísée 5.1

✡ 2:15 2.15 Saame Oose 11.1

✡ 2:18 2.18 Saame Yérémí 31.15

✡ 3:3 3.3 Saame Isayii 40.3

* 3:11 3.11 mi haaƴayti liil kotti ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: te mi ƴinte sah pëkísí níh yí ñafaɗɗi.

✡ 4:4 4.4 Saame Nérsí Kootaa 8.3

✡ 4:6 4.6 Saame Kañaa ya 91.11-12

✡ 4:7 4.7 Saame Nérsí Kootaa 6.16

✡ 4:10 4.10 Saame Nérsí Kootaa 6.13

✡ 4:16 4.16 Saame Isayii 8.23 níi 9.1

✡ 5:21 5.21 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.13

* 5:22 5.22 Koy-yaay tígí deh, wonuu ɓëeꞌ ɗoni boku ngém rë, bee ɗoni boku jaŋaa ra.

✡ 5:27 5.27 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.14

† 5:29 5.29 ílú ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: ílí ñamaa fu.

‡ 5:30 5.30 yaꞌu ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: yaꞌi ñamaa fu.

✡ 5:31 5.31 Saame Nérsí Kootaa 24.1

✡ 5:33 5.33 Saame Tali Léwí 19.12⁠ ⁠; Kíní ɓëy Israyel 30.3⁠ ⁠; Nérsí Kootaa 23.22-24

✡ 5:38 5.38 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 21.24

✡ 5:43 5.43 Saame Tali Léwí 19.18

* 6:13 6.13 Ɗémíin ⁠ ⁠: Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: Daa fu lahaꞌ Nguur, doole a ndam níi kiri fi kirih⁠ ⁠!

* 8:2 8.2 Mi yúhté biti fu mín sëe paƴ mi haalaat ɓëewë në ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Mi yúhté biti fu mín sëe ɓukut mi lan.

✡ 8:17 8.17 Saame Isayii 53.4

† 8:22 8.22 Légéyú hac ɓúudé neh ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: yéɗɗí húlíɗɗë hac húlíɗɗë.

✡ 9:13 9.13 Saame Oose 6.6

* 9:17 9.17 mbúus hun ⁠ ⁠: Ɓëy gini baaha húmú túmúu han filiɓ mbúusí yugusuu hun. Hani túmú mbúus hun home poosaꞌ raa, mbúusë ɓaaysaꞌ ɓaaysoo. Ndaa mbúusë ɓaha raa, na mínlíléh ɓaaysoh.

† 9:23 9.23 ƴee na fikilu ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: ƴee na mbiipu. Yëwúɗɗë húmú lah luuy merees koon, wa waaƴe hacada raa, wa húmú fiisuu mbiip.

* 10:4 10.4 jammbaara ⁠ ⁠: Mín hen ɓëyí far-farlohte kootii Mëyíis, mbée ɓëyí non ɓëewë na haaꞌuu nguur ki ɓëy Rom ra.

* 11:5 11.5 guuñiɗɗa wahute ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: guuñiɗɗa ladute.

✡ 11:10 11.10 Saame Malasi 3.1

✡ 11:14 11.14 Saame Malasi 3.23

* 12:4 12.4 Faam Koope ⁠ ⁠: Tígë seeƴoh yi ɓëy Israyel húmú hawruu Koope na ra. Na húmú taɓahay Salomoo Faam fi gaani Koope Yerusalem ra, Mëyíis húmú yugusaꞌ Faam Koope a taanta gaan ti di húmú nahaꞌ ri Koope ra nen, na homu wa luufa ra.

✡ 12:7 12.7 Saame Oose 6.6

✡ 12:21 12.21 Saame Isayii 42.1-4

* 13:8 13.8 Tal fi tal ɓéeɓ yeraꞌte yee waɗ rii yeraa ra ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: tal fi tal ɓéeɓ, ƴee límpé pep tíméer (100), ƴee sabay pëenë (60), ƴee sabay éeyë (30).

† 13:12 13.12 ɓëyí pagay yii baaha raa nék, yii ƴutuuda lahaꞌ ri ra sah ay naafu ⁠ ⁠: Ɓëeꞌ pagay yii baaha ra, daa ri ɓëeꞌ habay unna keloh ri ra, ɗi húl fayu raa, ɗi ay ñak ɓéeɓ.

✡ 13:15 13.15 Saame Isayii 6.9-10

‡ 13:23 13.23 ow fi ow waa na ɓéeɓ njiriñce yee waɗ ɗii njiriñ ra ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Lahte ƴi lím pep sabay éeyë (30), ƴee pep sabay pëenë (60) mbée pep tíméer (100).

§ 13:31 13.31 pebi ƴutuudi ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: tisoh mutarda. Pep mutarda non peppa lukki ƴin ra, ndaa tala non tal gañcah ya lukki gaan di meeyya ra.

✡ 13:35 13.35 Saame Kañaa ya 78.2

✡ 15:4 15.4 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.12

✡ 15:4 15.4 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 21.17

✡ 15:9 15.9 Saame Isayii 29.13

* 15:26 15.26 Yëwúɗɗë tíkú ɓëewë yëwúɗ neh ra ɓuh.

* 16:6 16.6 lëwíirí fariseŋŋa a saduseŋŋa⁠ ⁠: Lëwíir daa na tah mún më na yugusuu mbúurú rë poosaꞌ.

✡ 17:10 17.10 Saame Malasi 3.23

* 17:21 17.21 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: Yébítëh yë madu ɗee ra, oor a ɗaŋ Koope na doŋ daa mín wëe lík.

✡ 18:16 18.16 Saame Nérsí Kootaa 19.15

✡ 19:4 19.4 Saame Dalaana 1.27

✡ 19:5 19.5 Saame Dalaana 2.24

✡ 19:19 19.19 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.12-16⁠ ⁠; Tali Léwí 19.18

* 20:2 20.2 dëñé ⁠ ⁠: Ɗi hanjar hélíis⁠ ⁠; daa na yínlúu légéy súrgë bis múlgús.

✡ 21:5 21.5 Saame Sakari 9.9

✡ 21:9 21.9 Saame Kañaa ya 118.26

✡ 21:13 21.13 Saame Isayii 56.7

✡ 21:13 21.13 Saame Yérémí 7.11

✡ 21:16 21.16 Saame Kañaa ya 8.3

✡ 21:42 21.42 Saame Kañaa ya 118.22-23

* 22:17 22.17 Sesaar ⁠ ⁠: Bín fë, ɓëyí húmú hen buur di Rom ɓéeɓ dëekúu ɗaaha.

✡ 22:24 22.24 Saame Nérsí Kootaa 25.5-6

✡ 22:32 22.32 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 3.6

✡ 22:37 22.37 Saame Nérsí Kootaa 6.5

✡ 22:39 22.39 Saame Tali Léwí 19.18

✡ 22:44 22.44 Saame Kañaa ya 110.1

* 23:5 23.5 ngérté ⁠ ⁠: Yëwúɗɗë húmú home ɗaŋ Koope raa, wa húmú pokuu ngérté púkkí wë a yaꞌ yi wa⁠ ⁠; ngértíi bah, iña túuƴëꞌ Koope ra daa na hom filiɓ. Wa saamiɗ búuɓɓí wë mbac níi tah tígí teem ow waa na ɓéeɓ nérsëh Koope.

† 23:14 23.14 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: Ɗon fi yëeddëh yí Kootaa a ɗon fi fariseŋŋa wonnon teem ɓúkkën ɗë, ɗon ay toroh ndah ɗon daa lukuu kaañ maañ ɗaŋ fahaꞌ teeɓaꞌi affon, añcaŋ daa ron na ɓeyu alal mi ɓeleɓɓa ƴaalli wa húlú rë. Daa tah daanon nay lukee misik.

✡ 23:35 23.35 Saame Dalaana 4.1-8

‡ 23:38 23.38 Koope yeɗɗaꞌte ron ginon ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Koope yeɗɗaꞌte ron faamon. Mín hen Faam Koope ɓal.

✡ 23:39 23.39 Saame Kañaa ya 118.26

✡ 24:15-16 24.15-16 Saame Dañeel 9.27⁠ ⁠; 11.31⁠ ⁠; 12.11

✡ 24:29 24.29 Saame Isayii 13.10⁠ ⁠; 34.4

✡ 26:31 26.31 Saame Sakari 13.7

✡ 27:10 27.10 Saame Sakari 11.12-13⁠ ⁠; Yérémí 32.6-9

✡ 27:46 27.46 Saame Kañaa ya 22.2

Marka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Uni Neba bíní Marka ra

Kúnsëe

Di ɓaahi jaŋaa Marka daa bíní téeríi Uni Nebi beh, ndaa biti daa ri bíní rí wonuy filiɓ. Ɗi fi Marka nék, húmú apootari Yéesú neh, ɓani Pool daa na húmú ñéerúu (Saame 2 Timoote 4.11). Wonute biti sah, ɗi ñéerëꞌté a Peer ɓal (Saame 1 Peer 5.13) te iña bíní rí téerëe rë, ɗi kelaꞌ wa Peer na.

Iña bíní rí téeríi bee ra, daa tah ɓëewë habaꞌ biti ɗi yuliɗ wa ɓëewë yëwúɗ neh ra. Ɗi teeɓaꞌte biti Yéesú Koy Koope (1.1⁠ ⁠; 3.11⁠ ⁠; 5.7⁠ ⁠; 15.39).

Marka wonte sun fi⁠ ⁠:

- yii leŋke iña yëedíɗ ɗi ɓëewë yëeddëꞌí ñéerëꞌ a sañ-sañ ra (1.27⁠ ⁠; 6.34),

- yii leŋke lígí yébítëh yë (1.21-34⁠ ⁠; 5.1-20),

- yii leŋke paƴi jéríɗɗë (2.1-12⁠ ⁠; 3.10⁠ ⁠; 6.53-56),

- yii leŋke kimtaanni caakka paŋ ɗi ra (4.35-41⁠ ⁠; 6.33-52),

- yii leŋke húlí (8.31⁠ ⁠; 15.1-37),

- a yii leŋke kolohi ɓúudé (16.1-8).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay yúh biti Yéesú Koy Koope kaah.

1

Waarii Saŋ Batis

(Saame Maccëe 3.1-12⁠ ⁠; Lúkkë 3.1-18⁠ ⁠; Saŋ 1.19-28)

1 Uni Neba leŋ Yéesú-KiristaaKoy Koope na ra dalaꞌ ɗeh. 2 Di bíníyúu rí téeríi yonente Isayii sun fi, Koope won ɗi tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Olsee⁠ ⁠! May wol ow këllëh ɗaɗɗi ro waal.✡

3 Lahte un ɓëyí ɗofohte luufa, na won tih⁠ ⁠:

“Ɗëɗɗí Yíkëe waal,

ɗon yugusiɗ ɗi waalla nay rii ñeye ra níi júɓ.”⁠ ⁠»✡

4 Saŋ homaꞌ luufa ɗaaha, na won ɓëewë biti wa warutee lof pesaɗ, wa bëtsú, Koope baal wa bakaaɗɗi wa. 5 Ɓëy Yerusalem a ginni kayyi deyi Yúdée ɓéeɓ húmú ayuu Saŋ na, wa wone bakaaɗɗi wa, ɗi bëtsé wë filiɓ laahi Yurdeŋ. 6 Saŋ húmú ɓekaꞌ búubí yugusuu a fënúf géléem, ɗi pokoh geñu hun kinohi⁠ ⁠; ɗi húmú pesaꞌ paƴ a kúum. 7 Ɗi húmú wonaꞌ ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Filoon fi soꞌ, ɓëyí luk soo gaan ee ac ɗa, te mi haaƴayti liil kotti*. 8 Mi bëtsëꞌ ron a muluɓ, ndaa ɗi ay ron bëtsée a Ruuh-Peseŋ.⁠ ⁠»

Bëtsí Yéesú

(Saame Maccëe 3.13-17⁠ ⁠; Lúkkë 3.21-22)

9 Bín fë, Yéesú kolaꞌ Nasaret di Galile acce, Saŋbëtíssé rí laahi Yurdeŋ. 10 Tígë në ɗúhëꞌ rí mulaa ra, ɗi otte sun-Koo yíppée kúnsëh, Ruuh-Peseŋ na cép sun fi man bëdú nen. 11 Lahte uni kolaꞌte sun-Koo tígí daaha, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu Koy soꞌ⁠ ⁠! Mi fahaꞌte ro níi fahaꞌ⁠ ⁠! Keeñ soꞌ sosse ɗoo na níi sos⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Saami Seytaane fíirí Yéesú

(Saame Maccëe 4.1-11⁠ ⁠; Lúkkë 4.1-13)

12 Ruuh-Peseŋ yíppée yeñ Yéesú, kúɗté rí luufa. 13 Ɗi hompe dín fë waal sabay iniil (40), Seytaane na saam fíirí. Yéesú a raɓɓa luufa daa húmú dékú, malaaka ya na tooppituu ri.

Taalibe ya ɗéɓpí dëek Yéesú rë

(Saame Maccëe 4.12-22⁠ ⁠; Lúkkë 4.14-15⁠ ⁠; 5.1-11)

14 Hompe níi, Saŋ ɓekute kasu. Filoon fi baaha Yéesú saañce Galile, na waare Uni Neba kolaꞌ Koope na ra 15 na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wahtaa lahte, Nguur ki Koope leɓohte⁠ ⁠; lëfí pesaɗ te ɗon gém Uni Neba.⁠ ⁠»

16 Lahte bis, Yéesú ñee ɓúk laahi Galile, otte Simoŋ a Anndere koy-yaafi, na bacu mbaali wa laaha. Wa húmú i seeɓoh. 17 Ɗi dëekké wë won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ñéyí tal soꞌ mi yëedíɗ ɗon, ɗon hen seeɓoh ow.⁠ ⁠» 18 Wa yípútée hel mbaalli wa, ñeyute tala. 19 Lahaꞌ Yéesú fíi rë, ɗi otte Saak a Saŋ koyyi Sebede⁠ ⁠: wa húmú filiɓ gaali wa, na yugusu mbaalli wa. 20 Yéesú yíppée wëe dëek⁠ ⁠; wa helute boffi wa filiɓ gaala a ɓëewë në légéyú ɗii na ra, ñeyute tal Yéesú.

Ɓëewí caakka paƴ Yéesú rë

(Saame Maccëe 8.1-4, 14-17⁠ ⁠; Lúkkë 4.31-44⁠ ⁠; 5.12-16)

21 Yéesú a ɓëewí koluute suute Kafarnawum. Lahaꞌ bisa na hílsúu rë, Yéesú haalte tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, na teeɓaꞌ yee won Téerëe rë. 22 Ɓëewë në síkírúu rí rë éemúté ɗee na yëeddëꞌ rí wë rë, ndah di na yëeddëꞌ rí maday a di na paguu ri yëeddëh yí kootii Mëyíis, bi na yëeddëꞌ rí a sañ-sañ. 23 Wahtii baaha, ɗeef ɓëyí lahaꞌ yébítëh haalte tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, na foŋ won tih⁠ ⁠: 24 «⁠ ⁠Yéesú fí ɓëy Nasaret, fu fahaꞌ paŋi fun yih⁠ ⁠? Fu ac múklí fun a⁠ ⁠? Mi yúh rë⁠ ⁠! Daa fu Ɓëyí selaa ɗúhëꞌ Koope na ra.⁠ ⁠» 25 Tígí daaha, Yéesú digiɗte uni won afa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Héddée te fu yeris ɓëyí beh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 26 Tígí daaha, yébítëh fë kéeníɗté ɓëeꞌ kéenɗí misikke, na anti foŋ saleet sun na yeris ɗi ɓëeꞌ rë. 27 Ɓëewë ɓéeɓ ɓaatuutee éem, wa na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee yi kan⁠ ⁠? Bee yëeddëꞌí hasi ñéerëꞌ a sañ-sañ kan⁠ ⁠! Yébítëh yë sah ñeyuu woni biti ɗi túuƴ wë yin⁠ ⁠!⁠ ⁠» 28 Tii Yéesú yíppée hen lëyëŋ filiɓ Galile ɓéeɓ.

29 Ɗúhúu wë tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, Yéesú ñéerëꞌté a Saak a Saŋ, wa suute faam i Simoŋ a Anndere. 30 Lahi wa, ɗeef jér fëníɗté pacool Simoŋ ɓeleɓ, faana tampe níi tam. Yéesú yíppée wonu baaha. 31 Ɗi leɓohte jérdë, hampe yaꞌa këlíɗté rí. Tami faana yíppée ríi yeris, ɗi yampe na tooppitoh wa. 32 Fíníin fín, haalaꞌ naꞌa ra, jéríɗɗë a ɓëewë yébítëh na ham wa ra ɓéeɓ komute Yéesú.

33 Ɓëy gina ɓéeɓ teeꞌuute ílí faam fa. 34 Yéesú paƴce jéríɗ caak ƴi maduy jér. Ɗi líkké yébítëh caak ɓal, te wa yúhú daa ri wa. Ɗi kaddaꞌte wa won yin sun fi, ndée ɗi fahaay biti daa wa teeɓuun ɗi.

35 Hagadin ɗeef Koo líssí ñúus, Yéesú kolohte, ɗúhté gina, saampe tígí ɗaayte, na ɗaŋ. 36 Koluu Simoŋ a ɓëewë ɓani wa ñéerúu rë ɓal, wa suute saami. 37 Oluu wa ri ra, wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë ɓéeɓ ee roo saamu ra.⁠ ⁠» 38 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen saañ ílíƴ kay yen haal ginna leɓoh dee ra, mi waare dín fë ɓal, ndée yii baa daa tah mi koloh.⁠ ⁠» 39 Ɗaaha, ɗi haalte ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra di Galile ɓéeɓ, na waare, na lík yébítëh yë.

40 Bisa ín, lahte guuñndi leɓohte Yéesú, ƴekke fíyí, na ɗaŋ ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yúhté biti fu mín sëe paƴ mi haalaat ɓëewë në.† Fii soo rii pagiɗ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 41 Yéesú yérémpé rí, yeɗte yaꞌi tíkké sun fi, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi tahte ɗaŋu. Yípée wah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 42 Guuña yíppée lan faan ɓëeꞌ, ɗi wahte. 43 Yéesú yíppée rí túuƴ saañ, na won afa tih⁠ ⁠: 44 «⁠ ⁠Síkírée⁠ ⁠! Ngana won ow yii beh. Paye seeƴoha na, ɗi olsoh ro, te fu yeraꞌ saraha nahaꞌ Mëyíis rë fu púusëh, teeɓi ɓëewë ɓéeɓ biti fu lante.⁠ ⁠» 45 Ndaa sayaꞌ ɓëeꞌ rë, tígí ñee ri ɓéeɓ ɗi ɓílíɗ yee lah ra níi yaa hente lëyëŋ. Yii baa tahte níi Yéesú mínléh haalaꞌ gin fíi ɓëewë. Ɗi yeelti homaꞌ dey-dey ka di ílíƴƴí ɗaayte, ndaa kaaꞌeeh ɓëewë ɗúhée hatinna ɓéeɓ aye ɗii na.

2

Paƴi lëfëñídë

(Saame Maccëe 9.1-8⁠ ⁠; Lúkkë 5.17-26)

1 I waal filoon fe, Yéesú nimilte Kafarnawum. Keluu ɓëewë biti ɗi ee faam ra, 2 faam fa yíppée líif ow níi kot ɗamleh na níi lukaꞌ ílë. Yéesú na teeɓ wa Unni Koope. 3 Wahtii baaha, lahte ɓëewí komute ri lëfëñídí ow iniil daa kúrú rí. 4 Ndaa caagi ɓëewë tahte níi wa míníh liil ɗii na a lëfëñídë. Ɗaaha, wa lawute sun fi lasa, pëensúté yeeddaꞌ ki tígë húmú Yéesú rë, ñéyrúté lëfëñídë fënɗú dila ra tígë pëensú wë baaha ra, yëellírúté rí níi rí lahte feey.

5 Olaꞌ Yéesú ɗee gémúu wë rí rë, ɗi won lëfëñídë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴaal kowa, fu baalute bakaaɗɗu.⁠ ⁠»

6 Lahte yëeddëh yí kootii Mëyíis, ƴi húmú filiɓ fi ɓëewë, na wonu nuffi wa tih⁠ ⁠: 7 «⁠ ⁠Ɓëyí bee wonaꞌ wonadi bee ɗíh⁠ ⁠? Ɗi solte Koope⁠ ⁠! Daa mín baalaꞌ bakaaɗ henay Koope⁠ ⁠?⁠ ⁠»

8 Yéesú yíppée yúh yee hom nuffi wa ra, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon níɓúu yii baa ɗíh⁠ ⁠? 9 Yi daa lukki yooɓ biti mi won ɓëyí beh⁠ ⁠: fu baalute bakaaɗɗu, mbée kolee fu ɓeɓ dilu fu tíl⁠ ⁠? 10 Woteh ɗon ay yúh biti soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi lahte sañ-sañi baalaa mi bakaaɗ feey fi beh.⁠ ⁠» 11 Ɗi won lëfëñídë tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu pon dilu, fu saañ faam. Daa mi túuƴ ɗë rí.⁠ ⁠» 12 Lëfëñídë yíppée koloh fíi ɓëewë ɓéeɓ, ponte dili, saañce. Wa ɓéeɓ éemúté níi éem, na kañu Koope wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow ëllëy yii man ɗeh.⁠ ⁠»

Dëegí Yéesú Léwí

(Saame Maccëe 9.9-13⁠ ⁠; Lúkkë 5.27-32)

13 Filoon fi baaha, Yéesú ɗúhëetté, saañce ɓúk laahi Galile. Ow caak na ayu ɗii na, ɗi yëeddé wë. 14 Ɗi hom waali, otte yeekoh túm tookke tígë në légéyëꞌ rí rë⁠ ⁠; ɗi hínú Léwí, ɗi koy Alfe. Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu ñee tal soꞌ.⁠ ⁠» Léwí yíppée koloh wa ñéerúuté.

15 Na húmú reeru Yéesú a taalibe yi faam Léwí rë, wani i yeekoh túm a i bakaaroh kay, ƴi caakute daa húmú në, ndée mani ɓëewí ƴaa caak na húmú ñeyu tali. 16 Oluu fariseŋŋa na yëeddúu rë biti Yéesú a ɓëewí ƴaa daa boku ñam ra, wa wonu taalibe yi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah Yéesú na bok ñam a yeekoh yi túmë a bakaaroh ya⁠ ⁠?⁠ ⁠» 17 Kelaꞌ Yéesú yee wonu wa baa ra, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Jéríɗɗë daa sohluu paƴoh ndaa ɓëewë wahu ra neh. Bakaaroh ya daa tahu mi koloh ndaa ɓëewë júɓú rë neh.⁠ ⁠»

Yéesú a oora

(Saame Maccëe 9.14-17⁠ ⁠; Lúkkë 5.33-39)

18 Lahte bis, taalibe yi Saŋ a fariseŋŋa húmú oorute⁠ ⁠; i ow waa na ayute Yéesú në, meelute ri, wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Taalibe yi Saŋ a ƴi fariseŋŋa na ooru, kon yi tah ƴuu na ëeríh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 19 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee kílëek lahte ra, ɗon habuu biti kooƴƴa warutee oor te ɗeefa ɓëeꞌ kooɗ ɗa lís leelii wa a⁠ ⁠? Ɗon halaatuy ri maan⁠ ⁠? Hena biti ɓëeꞌ kooɗ ɗa lís waa na raa, wa míníh oor. Funi taalibe yi soꞌ nék madu a ɓëeꞌ kooɗ baa ra hom a kooƴƴi ra nen. 20 Bis ay lah mi këllú leelii wa, yiin fi baaha nék, wa ay oor.

21 «⁠ ⁠Ow na daafeeh búuɓ kíilíɗ a nuf píis has. Henun ɗaaha raa, nuf píisí hasa hécëh sun fi búubí kíildë rëe, ɗara ay lukee gaan na. 22 Te ow na soreh béeñí hasi anti dal poosaꞌ filiɓ mbúus hun* kíilíɗ. Henun ɗaaha raa, béeñë ay poo mbúusë, wa yúfëh, mbúusë yah. Béeñ has kay, soruu mbúus has.⁠ ⁠»

Yéesú a bisa na hílsúu rë

(Saame Maccëe 12.1-8⁠ ⁠; Lúkkë 6.1-5)

23 Bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë ín, Yéesú a taalibe yi ñeyu waali húus filiɓ i meey bele. Taalibe ya homu waala, yabute na kodu yaaŋnga yi belaa, na ɓuluñu na húñú. 24 Fariseŋŋa meelute Yéesú tígí daaha wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ole⁠ ⁠! Haalaꞌ yi níi taalibe yu na pagu yii Kootaa kaddaꞌte ri bisa na hílsúu rë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 25 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhú yee húmú paŋ Dawit, bee yaaɓuu ɓani ɓëewí rë, anutee lahuy yii ñamun wa ra maan⁠ ⁠? 26 Jamanaa henaꞌ Abiyataar seeƴohi gaani yëwúɗɗë rë, Dawit húmú haal Faam Koope†, ñampe na mbúurëe yefu fíi Koope ra, ƴee seeƴoh ya kut daa waruu naa ñam ra, yeɗte na ɓëewí, wa ñamute ɓal.⁠ ⁠» 27 Yéesú ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bisa na hílsúu rë daa saamɗu ow, ow neh daa saamɗu bisa na hílsúu rë. 28 Daa tah soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, daa mi lah sañ-sañ sun fi bisa na hílsúu rë.⁠ ⁠»

3

Yéesú a ɓëeꞌ yaꞌa ɓeedoh ra

(Saame Maccëe 12.9-14⁠ ⁠; Lúkkë 6.6-11)

1 Lahte bis, Yéesú haalilte tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra. Ɓëyí yaꞌa ɓeedohte húmú në. 2 Fariseŋŋa na olsuu Yéesú nda ri ay paƴ ɓëeꞌ bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë, nda wa lah yii yabun wa ri. 3 Tígí daaha, ɗi won ɓëeꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu caŋ fíi ɓëewë ɓéeɓ deh.⁠ ⁠» 4 Ɗi antee won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kootaa nahaꞌ yi bisa na hílsúu rë⁠ ⁠? Paŋ yin wun mbée paŋ yin ɓos⁠ ⁠? Sëmlëꞌ ow mbée yeris ɓëeꞌ húl⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa ɓéeɓ henute tiɗ. 5 Ɗi yeelaꞌte ɓëewë haay keeñ⁠ ⁠; ɗee súhúu wë keeñ ra misikke ri níi misik. Tígí daaha, ɗi won ɓëeꞌ yaꞌa ɓeedoh ra tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yere yaꞌu⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɓëeꞌ yeɗte yaꞌi, yaꞌa yíppée wah koloŋ. 6 Fariseŋŋa ɗúhúté tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, na yípúu peen a i ow di ɓëewí Erot ɗee nay waa page níi wa hap Yéesú húl rë.

Ɓëewí caakka ayu Yéesú në rë

7-8 Yéesú a taalibe yi koluu daaha suute ɓúk laahi Galile. Ɓëewí caakute níi caak na ayu ɗii na. Wa ɗúhúu Galile, Yerusalem a ginni kayya Yúdée ɓéeɓ, Ídúmée, ginna hom filoon laahi Yurdeŋ ra, a ɓëy deyi Tíir a Sidon. Ɓëewí ƴaa ɓéeɓ ayuu ɗii na biti wa keluute iña na paŋ ri ra. 9 Tígí daaha, ɗi nahte taalibe yi saamiɗ ɗi gaal ƴutuuɗ, kaaꞌaꞌi biti ɓëewë baɓ ri. 10 Biti ɗi paƴce ow caak, tahte ɓëewë jérú rë ɓéeɓ hom yejuu sun fi, fahee leɓi. 11 Te ɓëewë yébítëh na ham wa ra ot Yéesú rëe, wa keenu keeno fíyí, foge sun wone tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu Koy Koope⁠ ⁠!⁠ ⁠» 12 Ndaa Yéesú kaddaꞌte wa lok wa won daa ri wa.

Tansi apootarra

(Saame Maccëe 10.1-4⁠ ⁠; Lúkkë 6.12-16)

13 Filoon fi baaha, Yéesú lappe sun daŋ, dëekké ɓëewë neɓaꞌ ri ra, wa ayute ɗii na. 14 Ɗi tansaꞌ ɓëewí sabboo a ana ya ɗaaha, falte wa apootar, nda wa hom hëbísí, ɗi wole wa waarii ɓëewë, 15 ñéerëꞌ a sañ-sañi nay wa líkée yébítëh yë. 16 Ƴee daa tii yi apootarri sabboo a ana ya⁠ ⁠: Simoŋ, bee Yéesú yeɗ ɗi tii Peer ra, 17 Saak a Saŋ koyyi Sebede, ƴee Yéesú yeɗ wa tii Bowanerses ra (daa ri⁠ ⁠: ɓëewí madduu pilliŋ nen)⁠ ⁠; 18 ɓaatte Anndere, Fílíp, Bartalemi, Maccëe, Toomaa, Saak fi Alfe, Taddee, Simoŋ fi jammbaara* 19 a Yudaas Iskariyot fa míllëꞌtée yaay Yéesú rë.

Sañ-sañi Yéesú kolaꞌ waa na⁠ ⁠?

(Saame Maccëe 12.22-32⁠ ⁠; Lúkkë 11.14-23⁠ ⁠; 12.10)

20 Nimiluu wa faam ra, ow caak teeꞌluute daaha, tahte níi Yéesú a taalibe yi taluy sah ñamaa. 21 Keluu mboko yi yii baa ra, wa habuu biti afa ínlíh në tahte níi wa koluute kalii.

22 Yëeddëh yí kootii Mëyíis, ƴi ɗúhúu Yerusalem, na wonu ɗi ñéerëꞌ a Belsebul buuri yébítëh yë, daa tah ɗi mín wëe lík. 23 Yéesú dëekké wë, na léeh wë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Seytaane mínëꞌ lík afi ɗíh⁠ ⁠? 24 Ɓëewí daa boku nguur haaꞌee filiɓ fi wa raa, nguur ki baa ay mínée maañ ɗíh⁠ ⁠? 25 Te ɓëewí daa boku faam haaꞌee filiɓ fi wa raa, faam fi baa ay míllée poo. 26 Kon hena biti Seytaane haaꞌ afi ti ɗaa nen koon, nguur ki ay ɗarsaꞌ keen, ɗi ɗúmlëꞌ.

27 «⁠ ⁠Ow mínéh haal faam ɓëyí mitte ow, poo faam fa, te ɗéɓéeh rii pokalsaꞌ. Ɗi pokalsaꞌ ri níi woc raa kay, ɗi mín ɓeɓ alal mi.

28 «⁠ ⁠Mee ron won kaah ra ee⁠ ⁠: bakaadi paŋ ow ɓéeɓ mín ɗíi baalu níi lukaꞌ solaꞌ ya yuloh Koope na ra. 29 Ɓëyí sol Ruuh-Peseŋ raa nék, ɗi ii mëssí baalu⁠ ⁠; ɗeef ɗi lahte bakaadi mínéh lan.⁠ ⁠» 30 Woni ɓosa wonu ɓëewë sun fi Yéesú biti ɗi lahaꞌ yébítëh rë daa tah ɗi won wa unni ƴah.

Ɓëy faam i Yéesú

(Saame Maccëe 12.46-50⁠ ⁠; Lúkkë 8.19-21)

31 Lahuu yaafa a koy-yaayyi Yéesú faam fa ra, wa cagu ëssë nahuute dëegí. 32 Ɓëewë húmú tooku tooko, wërúté rí. Ow won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaafu a koy-yaayyu ínú ëssín, na meeluu ro.⁠ ⁠» 33 Yéesú tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa daa yaasoꞌ a i wa daa koy-yaayyi soꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 34 Ɗi na anti yeel ɓëewë húmú hëbísí rë, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaasoꞌ a koy-yaayyi soꞌ daa wa ƴeh. 35 Yúhí biti ɓëyí në paŋ yee fahaꞌ Koope ra ɓéeɓ, ɓëyí baa daa koy-yaasoꞌ mbée yaasoꞌ.⁠ ⁠»

4

Anili feeyya maduy ra

(Saame Maccëe 13.1-9⁠ ⁠; Lúkkë 8.4-8)

1 Yéesú sayilte ɓúk laahi Galile, na yëeddëꞌ. Ɓëewí caakute níi caak ayute wërúté rí, tahte níi ɗi míllëꞌ haal gaal filiɓ laaha, tookke na, ɓëewë homute ɓúk laaha. 2 Ɗi ñeyaꞌte léeh na teeɓ wa yin caak won wa tih⁠ ⁠: 3 «⁠ ⁠Síkíríi⁠ ⁠! Lahte ɓëyí húmú koloh sohi meeyi. 4 Ɗi hom hasli tisoh ka, lahte peppi keente ɓúk waala, ƴakka ayute tanute wa ɓéeɓ. 5 Lahte ƴi keen feey fi lahaꞌ laꞌ. Bi caakay feey fa, wa yíppée paal⁠ ⁠; 6 ndaa kolaꞌ naꞌa sun ɗa, bi nooray níillë, wa yíppée tam. 7 Lahte ƴi keen tígí paalaꞌ ñobitaan. Kolaꞌ ñobitaan fa hampe wa ra, wa tampe ɗúhrëy yin. 8 Lahte ƴi keen feey fi looɓpe. Wa paalte, talla kolohte, ɗúhíɗté íl, laaɓpe níi laaɓ. Tal fi tal ɓéeɓ yeraꞌte yee waɗ rii yeraa ra*.⁠ ⁠» 9 Yéesú ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí lah nuf kelaa, kelaan na⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Yi tah Yéesú ñeyaꞌ léeh⁠ ⁠?

(Saame Maccëe 13.10-15⁠ ⁠; Lúkkë 8.9-10)

10 Ɗaayuu wa a Yéesú rë, ɓëewë na ñéerúu a ri merees ra a taalibe yi sabboo a ana ya meelute ri yii leŋke léeh yí. 11 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon, kúmpíi Nguur ki Koope teeɓu ɗon, ndaa yii won mi ɓëewí kayya ɓéeɓ teyaꞌ léeh, 12 nda wa yeele raa wa ëlíh në, te wa kelee raa wa yíih yee na wonu ra, toñeh keeññi wa ay kúnsée ndín, wa lof pesaɗ†, wa baalu bakaaɗɗi wa.⁠ ⁠»✡

Iti fi anili feeyya maduy ra

(Saame Maccëe 13.18-23⁠ ⁠; Lúkkë 8.11-15)

13 Yéesú ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yíih yee fahaꞌ won léehí baa raa, ɗon ay mínée yúh yee won léeh yí kayya ra ɗíh⁠ ⁠?

14 «⁠ ⁠Síkíríi⁠ ⁠! Tisoh ka sohu ra Unni Koope. 15 Ɓúk waala keen tisoh ka ra, daa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unna ra, Seytaane yíppée ac, pahte wa keeññi wa ra. 16 Feey fa lahaꞌ laꞌ tisoh ka keen na ra, daa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unna ra, wa yípútée wëe tah a sos-keeñ⁠ ⁠; 17 ndaa Unna yípëy níil keeññi wa. Wa topuun waa ham guuttii baaha⁠ ⁠: kofeel yípée wëe daɓ mbée wa moklu af hama habu wa Unna ra rek, wa koluun daaha yeris ngémë. 18 Feey fa na paal ñobitaan tisoh ka keen na ra, daa ɓëewë yéŋké biti keluute Unna ra. 19 Tíl tílë níi nék, sohle yi ëldúnë, alal ma na nofaꞌ ow ra a neɓ pes lúfílté Unna waa na, tahte níi wa lahray wa njiriñ. 20 Feey fi looba keen tisoh ka ra, daa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unna ra, wa tahuute wa yaꞌ ana⁠ ⁠: ow fi ow waa na ɓéeɓ njiriñce yee waɗ ɗii njiriñ ra‡.⁠ ⁠»

Léehí lampaa

(Saame Lúkkë 8.16-18)

21 Yéesú wonil wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow na ɓeɓ lampa líh if sun fi, mbée ɓek ri fëgërëh tigal woo⁠ ⁠? Lampa líkúu tígí neh a⁠ ⁠? 22 Yúhí biti yii ɗapu ɓéeɓ ay yúhú, yii laku ɓéeɓ ay olu. 23 Ɓëyí lah nuf kelaa, kelaan na.⁠ ⁠»

24 Yéesú wonil wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah héní wun iña na keluu ɗon ɗa⁠ ⁠! Ɗee na natɗuu ɗon ɓëewë rë, Koope ay ron natɗee ɗaaha níi tíkíɗ ɗon§. 25 Yúhí biti ɓëyí ham yee yeru ri ra a yaꞌ ana, ay ɓaatu. Ɓëyí pagay yii baaha raa nék, yii ƴutuuda lahaꞌ ri ra sah ay naafu*.⁠ ⁠»

Léehí tisoh ka paal ra

26 Yéesú wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nguur ki Koope madaꞌ a bee ow ɓekke tisoh ki feey ra nen. 27 Ɗi kolaꞌ daaha, elga lah ɗi fanoh, Koo yíil ɗi koloh, te tisoh ka ay paal, wa ooɗ, te ɗi yéeh sah ɗee na lahaꞌ iñƴaaha ra. 28 Feey fa daa na tah lec lah⁠ ⁠: gañcah daa na ɗéɓpí koloh, tíkëh yaaŋngaa, peba anti ɗúh. 29 Wa non raa ɗeef lec lahte⁠ ⁠; ɓëeꞌ ɓeɓ sarcii lec wa.⁠ ⁠»

Léehí pebi tisoh ki ƴutuuda

(Saame Maccëe 13.31-32, 34⁠ ⁠; Lúkkë 13.18-19)

30 Yéesú wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen ay mëllée Nguur ki Koope a yih⁠ ⁠? Léehí bi daa mín teeɓaꞌ ɗee man ɗi ra⁠ ⁠? 31 Nguur ki Koope madaꞌ a pebi ƴutuudi† baa sohu raa, lukaꞌ ri ƴin peppi tisoh ya ɓéeɓ níi, 32 ɗi liilti paal raa, tala ooɗ níi luk talli gañcaha meeya ɓéeɓ, yaꞌ ya gaan níi ƴakka mín nëe túf, sëegúlëh në.⁠ ⁠»

33 Yéesú yëeddëꞌ ɓëewë Unni Koope a léeh yí man ɗah. Ɗi wonte wa na caak níi tígí teem yee mínú wëe yúh rë. 34 Ɗi na húmú woneh a ɓëewë te ñeyeeh léeh⁠ ⁠; ndaa ɓani taalibe yi ɗaay raa, ɗi teeɓ wa yee fahaꞌ won léeh yë rë ɓéeɓ.

Yéesú luk ngilaaw doole

(Saame Maccëe 8.23-27⁠ ⁠; Lúkkë 8.22-25)

35 Sos-naꞌin fa, Yéesú won taalibe yi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen saañ ɓúk laaha hatni bín.⁠ ⁠» 36 Taalibe ya heluu ɓëewë daaha, wa yejute gaala húmú Yéesú rë filiɓ laaha wa ñéerúuté. I gaal kay ɓedute wa. 37 Hom homo níi ngilaaw gaan yíppée yeñ, mboowaanna na soɗ gaala muluɓ. 38 Ɗi fi Yéesú húmú tal gaala, giginte afi na neeꞌ. Taalibe yi na fogu yúunúté rí wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen ee suu húlé rë Ɓahaa⁠ ⁠! Fu oleh na olo ɗee déy⁠ ⁠?⁠ ⁠» 39 Kolaꞌ Yéesú rë, ɗi digiɗte uni, túuƴcé ngilaaw ma a mulii laaha héddëh won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Héddíi, ɗon hen tiɗ.⁠ ⁠» Ngilaaw ma yíppée woc, mulii laaha hente tiɗ. 40 Ɗi antee won taalibe ya tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon tíitú yí ɗeeha⁠ ⁠? Ɗon gémúy Koope gémë doom a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 41 Wa tíitú tíitë níi wa na meelantuu hanndal ki wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee mën ɗí ow ɓal níi ngilaaw ma a mulii laaha sah na ñeyu woni⁠ ⁠?⁠ ⁠»

5

Yéesú luk yébítëh doole

(Saame Maccëe 8.28-34⁠ ⁠; Lúkkë 8.26-39)

1 Húusúu wë laaha ra, Yéesú a taalibe yi teeruu gina na wonuu Gerasaa ra. 2 Ɗúhëꞌ rí gaala ra, ɓëyí lahaꞌ yébítëh yíppée ɗúh hacaa ya, acce téebílëhí. 3 Ɓëeꞌ húmú dék hacaa ya, te ow húmú mínéh ríi pok níi rí fúséh⁠ ⁠; wuti ri pokuun a tiiŋ raa sah ɗi fús. 4 Ƴee eena, na lah kotta a yaꞌ ya pokalsuu a tiiŋ, ndaa faraah ɗi korsaꞌ wa, te ow lahay doolii mín ɗii ham. 5 Naꞌ a elek ɓéeɓ ɗi homaꞌ hacaa ya mbée saañ daŋŋin, liike, gaañsee afi laꞌ ya.

6 Séenëꞌ ɓëeꞌ Yéesú rë, ɗi daaƴce múkë, acce ƴekke fíyí, 7 ɗaañnjohte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi Yéesú Koy Koope fa sunaa-sun, fu fahaꞌ paŋi soꞌ yih⁠ ⁠? Daa mi na ɗaŋ ɗo ri, di tii Koope, ngana torohal fun⁠ ⁠!⁠ ⁠» 8 Biti ɗeef Yéesú ɗéɓpée won yébítëh fë yeris ɓëeꞌ, daa tah ɗi won yii bah. 9 Yéesú antee rii meel won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu hínú ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɓëeꞌ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi hínú Dúukël, ndée fun caakute.⁠ ⁠» 10 Ɗi na anti ɗaŋ Yéesú ɗaŋi misikke biti ri ɓan waa ɗúhíɗ gina.

11 Ɗeef lahte yubi mbaam-túgëllí caakute na píisúu ñam araal daŋa. 12 Yébítëh yë na ɗagu Yéesú wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yeñ fun mbaammi ƴín në, fun haal waa na.⁠ ⁠» 13 Ɗi onte wa yee ɗagu wa ra, wa ɗúhúté ɓëeꞌ në, suute haalute mbaamma na. Yuba yíppée yeɗɗoh yëellëen kí daŋa, mbaamma ɓéeɓ soruute laaha, húlúté. Wa húmú warutee hen mbaam júnní ana (2.000).

14 Níirëh yí mbaamma heguute suute gin-taahin a ginna luufa, na ɓíllú yee lah ra. Tígí daaha, ɓëewë namutee ac kénsëhí yee na wonuu ra. 15 Lahuu wa hëbís Yéesú rë, wa ɗeefu ɓëeꞌ dúukël yébítëh húmú ham ri ra, ɓekohte búuɓ, tookke, ñéerëꞌté a sago fi. Wa yípútée tíit. 16 Ɓëewë maasuu yee kat ɓëeꞌ a mbaamma ra, ɓíllúu wë yee lah ra, 17 ɓëy gina ɗagute Yéesú ɗúh gin wa saañ.

18 Ɗi hom haali gaala, ɓëeꞌ dúukël yébítëh húmú ham ri ra na ɗaŋ ri nda wa mínú ñéerëꞌ. 19 Yéesú tahray ri, ndaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nimile mboko yu na faam, fu ɓílíɗ wë ɗee naaꞌaꞌ Yíkëe keeñ ɗoo na níi pagiɗte ro yii bee ra.⁠ ⁠» 20 Ɗaaha, ɓëeꞌ saañce deya na wonuu Gin-taah-sabboo ra, na ɓílíɗ iña pagiɗ ɗi Yéesú rë ɓéeɓ. Ɓëewë në síkírúu rí rë ɓéeɓ éemúté.

Yéesú luk jér a húl doole

(Saame Maccëe 9.18-26⁠ ⁠; Lúkkë 8.40-56)

21 Yéesú nimilte ɓúgí yíníi laaha a gaala. Ɗi hom daaha, i ow caak ayute wërúté rí. 22 Tígí daaha, ow di njíittí tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra hínú Yayrus, ayaꞌ daaha otte Yéesú, yeɗɗohte kotti, 23 cagohte ri na ɗaŋ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, koy ki ɓelii soꞌ ee maanndaꞌ húl rë⁠ ⁠; aye fu tík yaꞌu faana nda ri koloh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 24 Ɓani Yéesú ñéerúuté na suu. Ow caak ñeyute talli wa, na yejantuu na baɓuu Yéesú në.

25 Ɗeef lahte ɓelii húmú në, hente kíil sabboo a kíil ana yi ɗi yúfëꞌ ñif. 26 Ɗi mokke yaꞌ paƴoh caak. Ɗi túmpé në iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ ndaa ri píyëy yoofaa⁠ ⁠; jérë luk naa ɓaatoh ɓaatoo sah. 27-28 Bi keloh ri ban fi Yéesú, ɗi won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Na mi leɓa búubí rek, may wah⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi acce húussé leelii ɓëewë, ñeyaꞌte ri filoon, leɓpe búubí. 29 Ɗi na leɓ búubë, ñif ma yíppée lécíɗ, ɗi yéŋké faani biti ɗi wahte. 30 Yéesú yíppée yéŋ biti lahte doolii kolohte ɗii na. Ɗi yíssëhté ɓëewë në, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa leɓ búubí sëꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 31 Taalibe yi wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu otte biti ɓëewë ɓéeɓ ee yejantuu ra na baɓuu ɗoo na, fu na meelaꞌ ɓëeꞌ leɓ ɗoo na ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 32 Ndaa Yéesú bette íllí filiɓ fi ɓëewë, na saam ɓëeꞌ paŋ yaa ra. 33 Yúhëꞌ ɓelaa biti daa ri na saamu ra, ɗi tíitté níi na saak⁠ ⁠; tígí daaha, ɗi acce yeɗɗohte kotta, wonte ri kaaf ka ɓéeɓ. 34 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa ow, ngémú tahte fu wahte. Fu mín saañ a jaamma, fu wahte.⁠ ⁠»

35 Yéesú hom wona, lahte ɓëewí ɗúhúu faam Yayrus ayute, wonu kélfíi wë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Sohlaay fu mokle Yëeddëhë⁠ ⁠; koohu húlté⁠ ⁠!⁠ ⁠» 36 Ndaa Yéesú síkírëey woni wa, tahte won Yayrus tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana néekíñëꞌ, fu laakiraꞌ gém kut.⁠ ⁠» 37 Na saañ Yéesú rë, ɗi tahay biti ow kay ɓen ɗi, henay Peer, Saak a Saŋ koy-yaafi Saak. 38 Lahuu wa faam fin ra, wa ɗeefu na pasooɓ fi misikke⁠ ⁠: ɓëewë na fogu, na hawuu. 39 Haaluu wa ra, Yéesú won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pasooɓ fi misigi bee haalaꞌ yih⁠ ⁠? Kúkëyë húlëy, ɗi neeꞌ neeꞌo rek.⁠ ⁠» 40 Ɓëewë yabute na ƴenu ri. Tígí daaha, ɗi nahaꞌte ɗúhrí ɓëewë ɓéeɓ, hampe boffi kúkëyë ɗii na, yaafa a taalibe ya ɓedu ri ra, wa haalute lasa húmú kúkëyë rë. 41 Yéesú hampe yaꞌ kúkëyë, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Talitaa kúm⁠ ⁠!⁠ ⁠» Daa ri⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee kúkëy ɓeleɓ⁠ ⁠! Daa mi nah ro ri.⁠ ⁠» 42 Kúkëyë yíppée koloh na tíl. Ɓëewë ɓéeɓ éemúté níi éem. Ɗi húmú lahaꞌ kíil sabboo a kíil ana. 43 Yéesú cagohte ɓëewë, kaddaꞌte waa won yee lah ra, antee waa nah oni kúkëyë ñam.

6

Yéesú a ɓëy Nasaret

(Saame Maccëe 13.53-58⁠ ⁠; Lúkkë 4.16-30)

1 Yéesú kolohte daaha, saañce gin wa, ñéerëꞌté a taalibe yi. 2 Lahaꞌ bisa na hílsúu rë, ɗi haalte tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra na yëeddëꞌ. Goomali ɓëewë na húmú síkírúu rí rë éemúté níi na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi kolaꞌ iña na won ɗi ra dih⁠ ⁠? Daa on ɗi ham-hama a doolaa pagaꞌ ri kimtaanni ƴee ra⁠ ⁠? 3 Bee daaƴoha saa ɓal⁠ ⁠! Hanaa yaa koy Maryaama neh⁠ ⁠? Bee koy-yaafi Saak, Soses, Yúɗ a Simoŋ saa⁠ ⁠? Koy-yaayyi ɓeleɓ íníh ee na pesu leelii yen a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Kénsúu wë iñƴaa ra, wa gémúy rí. 4 Ndaa Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yonente heefuu gina dék ɗí rë, mboko yi na, a ɓëy faam wa na kut.⁠ ⁠» 5 Yéesú húmú mínéh paŋ kimtaan daaha, henay jéríɗɗí yínë-yínë yë tík ɗí yaꞌ paƴce wa ra. 6 Gémë gémúy rí ɓëewë rë beettite ri.

Wola wol Yéesú taalibe yi sabboo a ana ya ra

(Saame Maccëe 10.5-15⁠ ⁠; Lúkkë 9.1-6)

Yéesú kolaꞌ dah, saañce ñeete ginna hatni baaha ɓéeɓ, na yëeddëꞌ. 7 Lahte bis, ɗi dëekké taalibe yi sabboo a ana ya, na wolaꞌ wa ana-ana. Ɗi onte wa sañ-sañ líkëe yébítëh, 8 antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Henay duuɗ yaꞌ yon, ngënë kúrëelíi yin waalon⁠ ⁠: yii ñamun neh, nafa neh, hélíis faannon neh. 9 Ɓékíi ñafaɗɗon, te ngënë kúrëelíi búuɓ lofaa. 10 Ɗon lah ílíƴ rëe, lah hëmí faam fa nay ron hanluu ra níi bín koluun ron gini baaha ra. 11 Te ɗon pay ílíƴ ɓëewë kaaꞌ hamon haneel, kaaꞌ síkírëhën rëe, lah këlíi daaha, ɗon paaŋ pënë mí kotton, teeɓi wa biti wa homuy kaah.⁠ ⁠» 12 Taalibe ya koluu daaha suute, na wonu ɓëewë biti wa warutee lof pesaɗ. 13 Wa líkúté yébítëh caak ɓal, paƴute jéríɗ caak, na leefu wa díw*.

Húlí Saŋ Batis

(Saame Maccëe 14.1-12⁠ ⁠; Lúkkë 9.7-9)

14 Bi hen tii Yéesú lëyëŋ gina, buura hínú Erot ra kelohte ban fi. Lahte ɓëewí wonu biti Saŋ Batis daa waɗti këllú ɓúudé daa tah ɗi mín paŋ kimtaan. 15 Ƴee wonu yonente Éelí daa ayaat. Lahte ƴi wonu ti ɓal, ɗi yonente ti ƴee merees nen. 16 Kelaꞌ Erot wonaa ya ra, ɗi won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon Saŋ fa mi húmú lecɗoh lúumë rë daa këllú ɓúudé⁠ ⁠!⁠ ⁠»

17 Bee daa yee húmú kat Saŋ Batis ra⁠ ⁠: Erot daa húmú ɓekroh Saŋ kasu af Erojat. Yii baa húmú lahaꞌ ɗeh⁠ ⁠: Erot húmú naaf Erojat ɓeleɓ Fílíp koy-boffi. 18 Saŋ won Erot bín fë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Waal neh fu naafe ɓeleɓ koy-boffu⁠ ⁠!⁠ ⁠» 19 Yii baa tahte Erojat húmú neeɓaꞌte Saŋ níi fahaꞌte hawrohi húl, ndaa ri húmú mínéh yin na, 20 ndah Erot húmú yeɗte Saŋ cér. Bi yúh rí biti ɗi júɓpé te ri ɓëyí Koope, ɗi kaaꞌaꞌte ow paŋ ri yin ɓos. Saŋ húmú wone ɗii na koon raa, wonna jam ri, ndaa kaaꞌeeh ɗi fahaꞌte síkírëhí.

21 Nimilaꞌ bisa límú Erot kíilí baaha ra, ɗi cëgíɗté ndaje gaan, dëekké dakki, kélfë yí soldaarra a ɓëewí gaanna Galile. Ɗi fi Erojat nék húmú séhíɗ mani bisi baaha koon sah faf. 22 Koy ki ɓelaa haalte na bec, beja neɓaꞌte Erot a haneelli. Ɗi won kúkëyí cafaƴ ka tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Meel soꞌ yii neɓaꞌ ro, mi yeɗ ɗo ri⁠ ⁠!⁠ ⁠» 23 Ɗi tíkké në añohte, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii meel fu soꞌ ɓéeɓ may roo rii yeɗ⁠ ⁠; wuti ƴaha hatni yíníi gin soꞌ raa sah mi yeɗ ɗo ri⁠ ⁠!⁠ ⁠»

24 Kúkëyí cafaƴ ka ɗúhté, won yaafa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaay, may meelee yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yaafa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Meelee af Saŋ Batis.⁠ ⁠» 25 Kúkëyí cafaƴ ka yíppée nimil buura na kotta-kotta, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi fahaꞌ biti fu tík af Saŋ Batis sun waꞌ, fu yeɗ soꞌ ri ɗee leegi ɗeh.⁠ ⁠»

26 Keeñ buur ɗúmpé ces, ndaa bi añoh ri fíi haneella tahte ɗi mínéh rii kaaꞌiɗ. 27 Ɗi yíppée túuƴ wohoh kom ɗi af Saŋ Batis. Wohoha payte kasiin, lecce af Saŋ Batis 28 tíkké rí waꞌ, kompe ri kúkëyí cafaƴ ka, kúkëyë yeɗte ri yaafi.

29 Keluu taalibe yi Saŋ yaa ra, wa ayute, ɓeyute ɓúudé fë, ɗapute ri kolom.

Nimili apootarra

(Saame Lúkkë 9.10)

30 Ayuu apootarra waala ɗúhúu wë rë níi wa goorute hëbís Yéesú rë, wa ɓíllúté rí iña pagu wa ra a ƴee yëeddúu wë rë ɓéeɓ. 31 Bi caaku ayoh ya a sayoh ya níi caak, wa lahuy jodi túmúun wë yin ɓúkkí wë. Yéesú won wa tígí ɗaaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëyí yen saañ tígí ɗaayte, ɗon hílsëh ƴutuuɗ.⁠ ⁠» 32 Wa yeeluutee haal gaal, na suu hécëh tígí ɗaayte, wulohi ɓëewë.

Mbúurú yí iippa a jénní ana ya

(Saame Maccëe 14.13-21⁠ ⁠; Lúkkë 9.11-17⁠ ⁠; Saŋ 6.1-14)

33 Ow caak olute Yéesú a taalibe yi na suu, nuffi wa payte tígë na suu wa ra. Tígí daaha, ginna ɓéeɓ na ɗúh ow, wa múkëyúté, këllúuté wë në. 34 Cépëꞌ Yéesú gaala ra, ɗi otte ɓëewí caakute níi caak. Tígí daaha, keeña ɗúmpé waa na ces, ndah wa madu harri lahuy níirëh nen. Ɗaaha, ɗi hompe a wa yii maañce, yëedíɗté wë yin caak.

35-36 Bi na yëellëh naꞌa, taalibe ya leɓuute ri, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wone ɓëewí ƴee saañ ginna leɓoh dee ra, wa saame yii túmún wë ɓúkkí wë, tígë homu yen dee ra lahay yin, te naꞌ ee saañ haale ra.⁠ ⁠» 37 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ƴah, yérí wë yii nay waa ñame.⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu won ɗíh⁠ ⁠? Hélsí mín ñëmíɗ ɓëewí ƴee ɓéeɓ ay ɗúhúu dih†⁠ ⁠?⁠ ⁠» 38 Ɗi tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon lahuu mbúurú ɗíh⁠ ⁠? Pëyí ɗon kénsëh⁠ ⁠!⁠ ⁠» Payuu wa ra, wa ayute, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbúurú iip a jén ana daa deh.⁠ ⁠»

39 Tígí daaha, Yéesú nahte taalibe ya won ɓëewë tookaꞌ goomal-goomal sun fi gaaw fi hilsida. 40 Ɓëewë tookuute goomal, ƴee lahte ow tíméer (100), ƴee ow sabay iip (50). 41 Ɗi ɓeɓpe mbúurú yí iippa a jénní ana ya, ɓéyíɗté afi yeelte sun, símpé Koope, antee lecsaꞌ mbúurëe, yeɗte wa taalibe ya, nahte wa woraꞌ wa ɓëewë. Ɗi hente jénní ana ya ɗaaha ɓal níi ɓëewë ɓéeɓ mitute na. 42 Ɓëewë ɓéeɓ ñamute níi laalute. 43 Négírúu wooñnjiidi mbúurëe a jénë rë, wa líiffé dama sabboo a dama ana. 44 Ow ƴaal júnní iip (5.000) húmú nonu ɓëewë ñamu na ra.

Tílí Yéesú sun fi mulaa

(Saame Maccëe 14.22-33⁠ ⁠; Saŋ 6.15-21)

45 Filoon fi baaha, Yéesú yíppée nah taalibe yi haal gaala, wa këllëh rí ɓúgí yíníi laaha naꞌ-naꞌ hatna Betsaydaa, ɗi fi baa ɗi pëkís ɓëewë paaƴ. 46 Pëkísëꞌ rí wë rë, ɗi saañce ɗaŋ Koope sun fi daŋin.

47 Elgi Koo ɗeef gaala lahte leelii laaha. Yéesú a afi daa húmú tasu ëssë. 48 Ɗi otte biti joowa misikke taalibe yi na, ndah wa jaannduu ngilaaw ma. Lahaꞌ hagada ra, ɗi tíl tílë sun fi mulaa, na saañ ri ɗeefri wa ra‡. 49 Oluu wa Yéesú na tíl sun fi mulaa ra, wa habuu biti koon yaa jíné⁠ ⁠; wa yabute na fogu. 50 Wa ɓéeɓ olute ri, te wa tíitúté níi tíit. Yéesú yíppée wëe won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hëbí affon⁠ ⁠! Ngënë tíití⁠ ⁠! Yaa soꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 51 Ɗi na haal gaala, ngilaaw ma seemmite. Taalibe ya éemúté níi éem, 52 ndah nagajek bi túl affi wa, wa húmú yíih yee fahaꞌ won kimtaana paŋ Yéesú níi mbúurëe caakke caagi baaha ra.

Ɗee paƴuu ɓëewë Senesaret ra

(Saame Maccëe 14.34-36)

53 Húusúu wë laaha ra, wa teeruu Senesaret. 54 Wa na cépú gaala, ɓëewë në yúhsúu Yéesú, 55 yípútée múkë deyi baa ɓéeɓ teeɓaꞌi ayi. Tígí keluun ɓëewë ayi ɓéeɓ, wa tík jéríɗɗë sun fi dilla, kúɗ wa ɗii na. 56 Tígí pay ri ɓéeɓ, gin-taah neh, ginna a faamma luufa neh, ɓëewë kúrúu jéríɗɗë këemmë, wa ɗage ri leɓ wuti ƴaha nuf búubí kut. Te ɓëewë leɓu na ra ɓéeɓ wahute.

7

Yéesú a ɓaahi caacca

(Saame Maccëe 15.1-20)

1 Lahte bis, i fariseŋ a i yëeddëh yí kootii Mëyíis koluu Yerusalem ayute Yéesú në. 2 Lahuu wa ra, wa olute biti i ow di taalibe yi Yéesú na ñamu te wa laduy, daa ri biti wa ɓooñnjuuy ti di ɓaahuu caacci wa nen. 3 Wa fi fariseŋŋa a yëwúɗɗë ɓéeɓ habu ɓaahi caacci wa níi wa ɗamuuy roo ñamiɗ te wa ɓëeñnjíih ɓooñnjohi ñeete waal. 4 Te wa kolaꞌ leꞌ fin raa, wa ii roo ñamiɗ te wa ɓúkútíih. Caakke ɓaah yi kayyi wa habute wa⁠ ⁠: yii man ti ɗee na hosuu kaas, yaaɗ, a kuluŋ ra nen*. 5 Fariseŋŋa a yëeddëh yí Kootaa meelute Yéesú wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah taalibe yu në pëgíh yee ɓaahuu caacca ra⁠ ⁠? Yi tah wa na ñamu te wa ɓooñnjuuy ɓooñnjohi ñeete waal⁠ ⁠?⁠ ⁠» 6 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ƴee wonnon teem ɓúkkën ƴee ra, yonente Isayii húmú wonaꞌ ron, te ri won kaah na bíní rí unee Koope bee ra⁠ ⁠:

“Kaña na kañu soꞌ ɓëewí ƴee ra teem ɓúkkí wë.

Yee hom keeññi wa ra haaƴaay a yee nahaꞌ mi ra.

7 Jaamiyoha na jaamiyuu wa soꞌ ra lahay njiriñ⁠ ⁠;

iña na yëeddúu wë rë, ow doŋ daa sak wa.”✡⁠ ⁠»

8-9 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon heluu túuƴëꞌ yí Koope dín, ɗon habute ɓaah yee ke ron ɓaah ow ra. Ɗon habuu biti ɗon homu kaah ɗaa a⁠ ⁠? 10 Ɗon yúhúté biti neh Mëyíis won tih⁠ ⁠: “Lah tëeppítíi baappon a yaayyon”✡, te “ɓëyí won ɓos sun fi boffi mbée sun fi yaafi waɗti hawun húl”✡ ë⁠ ⁠? 11 Ndaa ɗon, ɗon yëeddúu biti ɓëyí won boffi mbée yaafi biti kut, yee waɗ mi ron yeɗ koon ra hente korban, daa ri sarahi ay yeru Koope raa, ɓëyí baaha lahriray boffi mbée yaafi yin. 12 Tígí daaha, ɗon onute ri yii ay tah ɗi ii pagril boffi a yaafi yin yee tas fíi rë. 13 Ɗaaha, ɗon nísúté iña túuƴëꞌ Koope ra, ɗon tíkúté ɓaah ya na yëeddúu ɗon ra. Te ɗon lahute mani ɓaah yi ƴaaha caak.⁠ ⁠»

14 Yéesú antee dëekëet ɓëewë, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ɓéeɓ síkíríi sëꞌ, te ɗon ɓek iñƴee affon⁠ ⁠! 15 Iña na ñam ow ra ɓéeɓ, lahay bi na tah ri sobe⁠ ⁠; yee na kolaꞌ keeñ ow ra kay, daa na tah ɗi sobe. [ 16 Ɓëyí lah nuf kelaa, kelaan na⁠ ⁠!]⁠ ⁠» 17 Kolaꞌ Yéesú ɓëewë në daaha níi lahte faam ra, taalibe yi meelute ri yee fahaꞌ rii won unni ƴaa ra. 18 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ƴee nam, affon lahay daaha ɓal a⁠ ⁠? Ɗon yíih biti yii ɗúhëꞌ fëel haal faan ow mínéh ríi sobeyil a⁠ ⁠? 19 Ɗon warutee yúh biti yii ñam ow na haaleh nuf ɓëeꞌ, ndaa haalaꞌ lowa ɗúh faana⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yéesú won daaha bitih⁠ ⁠: ñam ɓéeɓ dagante. 20 Ɗi ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee na ɗúhëꞌ nuf ow ra daa na tah ɗi sobe. 21-22 Nuf ow daa na komaꞌ iñi ɓossi ƴee ɓéeɓ⁠ ⁠: njaaliyoh a yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ, loh, bëem ow, fahaꞌ, ɓos nuf, nofaꞌ ow, búgúlëm, ɓos-íl, yah tii, gaan-gaanloh, ñak faale yin. 23 Iñi ɓossi ƴaa ɓéeɓ ɗúhëꞌ nuf ow te daa na tah ow sobe.⁠ ⁠»

Ngémí ɓelaa yëwúɗ neh ra

(Saame Maccëe 15.21-28)

24 Yéesú kolohte daaha, saañce deyi Tíir. Lahaꞌ ri ra, ɗi haalte faam, hompe na. Ɗi húmú fahaay ow yúh biti ɗi aa daaha, ndaa ri mínéh múuƴ. 25 Lahte ɓelii yébítëh na ham koy ki ɓelii, kelohte ban fi Yéesú, yíppée ac ɗii na, yeɗɗohte kotta. 26 Ɓëyí ɓelaa yëwúɗ neh⁠ ⁠; ɗi ɓëyí Fénésí di Sírí. Ɗi ɗaŋke Yéesú lígí yébítëh fë ham koohi ra. 27 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yeɗɗe tuŋka ñam paaƴ níi loo yi wa maƴ⁠ ⁠; ɓosse biti ñami tuŋka yúfɗëe ɓuh†.⁠ ⁠» 28 Ɓelaa loffe ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baa kaah ɓahaa, ndaa kaaꞌeeh ɓuh ñam ruuƴsiitta keenaꞌ yaꞌ yi tuŋka ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 29 Yéesú won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Una won fu baa ra tahte fu mín nimil faam⁠ ⁠: yébítëh fë yerisse koohu.⁠ ⁠» 30 Nimilaꞌ ɓelaa faam ra, ɗi ɗeef koohi larohte tigal ka, yébítëh fë yerisse ri.

Paƴi likida

31 Yéesú kolaꞌ Tíir daaha, ñeete Sidon, húussé deya na wonuu Gin-taah-sabboo ra, nimilte laahi Galile. 32 Lahaꞌ ri ra, lahte ɓëewí komute ri ɓëyí likke, ɗagute ri nda ri tík ɗí yaꞌ. 33 Yéesú ɗúhíɗté rí filiɓ fi ɓëewë, ɓani éccúuté, ɓekke kunni nuffa, leeffe ri muluuc pereema⁠ ⁠; 34 ɗi antee ɓéyíɗ afi yeelte sun, lëeysíɗté keeñ, won ɓëeꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Efataa⁠ ⁠!⁠ ⁠», daa ri⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kúnsée⁠ ⁠!⁠ ⁠» 35 Nuffi ɓëeꞌ yíppée kúnsëh, pereema pëkísëhté, ɗi na won woni lante. 36 Yéesú kaddaꞌte ɓëewë ɓílíɗ yii leŋ na⁠ ⁠; ndaa yii luk waa rii kaddaꞌ ɓéeɓ, wa lukuu ɓílíɗ në. 37 Ɓëewë húmú éemú éemë níi na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii paŋ ɗi ɓéeɓ wun níi wun⁠ ⁠! Ɗi na paƴ likiɗ níi rí kelee, paƴ ɓëyí mínéh won níi pereema lan⁠ ⁠!⁠ ⁠»

8

Mbúurú yí paana ya a i koy jén

(Saame Maccëe 15.32-39)

1 Waalli ƴaaha, ow caak teeꞌlute Yéesú në, te wa lahuy yii ñamun wa. Yéesú dëekké taalibe yi tígí daaha, won wa tih⁠ ⁠: 2 «⁠ ⁠Mi yérémpé ɓëewí ƴeh⁠ ⁠! Hente waal éeyë woteh wa ewu soo na, te wa lahluy yii ñamun wa. 3 Mi yeris wa wa sayaꞌ faam a loo holoŋ raa, wa ay koh waala. Filiɓ fi wa, lahte ɓëewí koluu ílíƴ wul.⁠ ⁠» 4 Taalibe yi wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii mín ñëmíɗ ɓëewí ƴee níi loo yi wa maƴ ay ɗúhúu dih luufi përéedí beh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 5 Yéesú meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon lahuu mbúurú ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun lahuu mbúurú paana.⁠ ⁠» 6 Tígí daaha, ɗi wonte ɓëewë ɓéeɓ took feey. Ɗi ɓeɓpe mbúurú yí paana ya, símpé Koope, lecsaꞌte wa yeɗte taalibe yi, nahte wa woraꞌ wa ɓëewë. Taalibe ya ɓeyute mbúurëe, woruute wa ɓëewë. 7 Wa húmú lahute i jén ƴin-ƴin ɓal. Yéesú ɓeɓpe wa, símpé Koope, antee nah taalibe yi woraꞌi wa ɓëewë ɓal. 8 Ɓëewë ɓéeɓ ñamute níi laalute. Négírúu wooñnjiida ra, wa líiffé dama paana. 9 Yéesú antee waa pëkís, wa suute. Ɓëewë húmú warutee mit ow júnní iniil (4.000). 10 Yéesú a taalibe yi yípútée haal gaala, wa suute deyi Dalmanutaa.

Kimtaana kaaꞌiɗ Yéesú fariseŋŋa ra

(Saame Maccëe 16.1-4)

11 Lahte bis, i fariseŋ saamu olsohi Yéesú, ayute na gonlu a ri. Wa nahute ri paŋ kimtaani nay teeɓee biti Koope daa wol ri. 12 Yéesú lëeysíɗté keeñ, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah ɗon fi ɓëy jamanii beh, ɗon na meeluu kimtaani kolaꞌ Koope na⁠ ⁠? Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɗon ii teeɓu kimtaan.⁠ ⁠» 13 Yéesú antee waa hel daaha, haalaatte gaala, ɓani taalibe yi na suu ɓúgí yíníi laaha.

Tígë teem affi taalibe ya ra

(Saame Maccëe 16.5-12)

14 Na suu wa ra, taalibe ya halute kúrëelëh mbúurú. Wa húmú lahuu mbúurú yínë kut waa na filiɓ gaala. 15 Yéesú na líkín wë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wëettíyíi affon⁠ ⁠! Lah mëytíi lëwíirí fariseŋŋa a lëwíirí Erot*.⁠ ⁠» 16 Taalibe ya na capituu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Biti yen lahuy mbúurú daa tah ɗi won yii bah.⁠ ⁠» 17 Bi yúh Yéesú yee na wonu wa ra, ɗi tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon capituu yi biti ɗon lahuy mbúurú⁠ ⁠? Kon ɗon yíih sëꞌ yúhë doom te ɗon kélíih në ë⁠ ⁠? Affon túlëꞌté rí ë⁠ ⁠? 18 Ɗon na ëlíh te ɗon lahute íl ë⁠ ⁠? Ɗon na kélíih te ɗon lahute nuf a⁠ ⁠? Ɗon nérsúuy 19 bee húmú lecsaꞌ mi mbúurú yí iippa woruu ɓëewí júnní iippa (5.000) ra a⁠ ⁠? Négírúu wooñnjiida ra, wa líif dama ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa húmú líif dama sabboo a dama ana.⁠ ⁠» 20 Ɗi ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A bee húmú lecsaꞌ mi mbúurú yí paana ya yeru ɓëewí júnní iniilla (4.000) ra, négírúu wooñnjiida ra, wa húmú líif dama ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa húmú líif dama paana.⁠ ⁠» 21 Ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon kélíih në keloo doom a⁠ ⁠?⁠ ⁠»

Búumndë paƴ Yéesú rë

22 Yéesú a taalibe yi lahute Betsaydaa. Ɗi komute búumíɗ daaha, ɗagute biti ɗi tík yaꞌi sun fi. 23 Ɗi hampe yaꞌ búumndë, nookke ri, ɗúhíɗté rí gina, antee rii leef muluuc íl, tíkké yaꞌ yi sun fi, meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu ot yin na woo⁠ ⁠?⁠ ⁠» 24 Búumndë yeelte, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi otte i ow na tílú, ndaa wa madduu ti tal kilik nen.⁠ ⁠» 25 Yéesú tíkëetté yaꞌ yi íllë. Yeelaꞌ búumndë ngëeƴ ɗë, ɗi wahte, íllë lante ces. 26 Tígí daaha, Yéesú nahte ri saañ faam na won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana ñeyaꞌ filiɓ gina⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Woni Peer biti Yéesú daa Buura Koo fal ri ra

(Saame Maccëe 16.13-20⁠ ⁠; Lúkkë 9.18-21)

27 Filoon fi baaha, Yéesú a taalibe yi koluute na suu ginna hëbís Sesare Fílíp. Homuu wa waala ra, ɗi meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë wonuu biti daa mi wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» 28 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte ɓëewí wonu biti daa fu Saŋ Batis, lahte ƴi wonu fu yonente Éelí, i ow kay ɓal wonu ti fu ow di yonente ya.⁠ ⁠» 29 Ɗi meelilte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A ɗon, ɗon wonu biti daa mi wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» Peer tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu Buura Koo fal ri ra.⁠ ⁠» 30 Tígí daaha, Yéesú kaddaꞌte wa won ow yii leŋ na.

Woni Yéesú biti ɗi ay húl, ɗi koloh ɓúudé rë

(Saame Maccëe 16.21-23⁠ ⁠; Lúkkë 9.22)

31 Yéesú dalaꞌ teeɓi taalibe yi tígí daaha, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi waɗtee mok níi mok⁠ ⁠: ɓaha ya, kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis ii soo fahaꞌ tík íl⁠ ⁠; may hawu húl, te waali éeyë fë filoon fi húlí sëꞌ, may koloh ɓúudé.⁠ ⁠» 32 Ɗi wonte wa unni lante yii baaha. Tígí daaha, Peer dëekké rí, wa éccúuté, na won afa. 33 Ndaa Yéesú yíssëhté, yeelte taalibe yi, na anti won af Peer won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wuloh soꞌ Seytaane⁠ ⁠! Ɗoni Koope bokuuy ɗee oluu ɗon yii bee ra⁠ ⁠; fu ot olaɗ ow.⁠ ⁠»

Ɗee waɗti ñéerúun a Yéesú rë

(Saame Maccëe 16.24-28⁠ ⁠; Lúkkë 9.23-27)

34 Yéesú antee dëek ɓëewë a taalibe yi, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fahaꞌ ñéerëꞌ a soꞌ, ɗi helan iñi afi, enoh kurwahi, anti ñee tal soꞌ. 35 Ɓëyí núp húl ay ñak ñíiní⁠ ⁠; ndaa ɓëyí tah ñagi ñíiní af soꞌ a Uni Neba, ay lah pesa na ɗúméh rë. 36 Kaah neh biti alal mi ëldúnë caleh ow yaay ñíiní ë⁠ ⁠? 37 Ñíiní yaayute ay tosuu ɗíh⁠ ⁠? 38 Ɓëyí iñi soꞌ a wonni soꞌ tah ri sopoh fíi ɓëy jamanii bee yégúy Koope te dékúu bakaaɗ ƴee ra, soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ may rii súugëh yiin nay mii aye filiɓ ndami Baasoꞌ, mi ñéerëꞌ a malaaka yi sela ya ra.⁠ ⁠»

9

1 Yéesú ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: lahte ɓëewí ewu ɗon na deh, balaa wa húl, wa ay ot Nguur ki Koope aye a doole.⁠ ⁠»

Teeɓaꞌi Yéesú ndami

(Saame Maccëe 17.1-13⁠ ⁠; Lúkkë 9.28-36)

2 Waal pëenë filoon fe, Yéesú dëekké Peer, Saak a Saŋ, hécëhté a wa, kúɗté wë sun fi daŋi utte. Lahuu wa ra, Yéesú lofisohte fíi wë⁠ ⁠; 3 búuɓɓí naaꞌ naaꞌo níi na tak. Lahay ɓëyí ee feey fa mín hos búuɓ níi naaꞌaꞌ ɗaaha. 4 Ɗee a ɗeh, wa olute yonente Éelí a Mëyíis feeñiyuute na gonlu a ri. 5 Peer tahte won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, neɓpe biti yen homun tígí deh, fun yíp dút éeyë⁠ ⁠: fu lah yínë, Mëyíis yínë, Éelí yínë.⁠ ⁠» 6 Peer húmú yéeh iña na won ɗi ra ndah tíidë homuu ɓani taalibe yi ana ya ra. 7 Tígí daaha, lahte nérí acce, húunté wë⁠ ⁠; un ɗofohte filiɓ nérë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee daa Koy soꞌ. Mi fahaꞌte ri níi fahaꞌ. Síkíríi rí⁠ ⁠!⁠ ⁠» 8 Taalibe ya yípútée olsoh hatni baa ɓéeɓ, ndaa wa olliluy ow, henay Yéesú a afi kut daa tasu waa na. 9 Wa koluu daaha na cépú daŋa. Wa homu cébë, Yéesú kaddaꞌte wa ɓíllí yee olu wa ra níi bín kolaa ɗi fi Koy-ɓëeꞌ ɓúudé rë. 10 Wa habute yee won wa Yéesú rë, ndaa wa na meelantuu hanndal ki wa biti yi daa koloh ɓúudé.

11 Tígí daaha, wa meelute Yéesú wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah yëeddëh yí kootii Mëyíis na wonu biti Éelí waɗtee nimil paaƴ⁠ ⁠?⁠ ⁠»✡ 12 Ɗi tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ahaŋkay⁠ ⁠! Éelí waɗtee nimil paaƴ yugusaꞌ iña ɓéeɓ. Ndaa wona won Téerëe biti ɓal Koy-ɓëeꞌ ay mok níi mok, te ɓëewë ii rii fahaꞌ tík íl rë, ɗon oluu ri ɗíh⁠ ⁠? 13 Soꞌ mi beh, mee ron won ra ee biti Éelí nimilte, ɓëewë pagute ri yii neɓaꞌ wa ti ɗee bíníyúu rí Téerëe rë nen.⁠ ⁠»

Paƴi kúkëyë yin na ham ɗi ra

(Saame Maccëe 17.14-21⁠ ⁠; Lúkkë 9.37-43)

14 Tílúu wë níi wa leɓuute taalibe yi kayya ra, wa olute biti lahte dúukëlí ɓëewí wërúté wë, te i ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis na gonlu a wa. 15 Oluu ɓëewë Yéesú rë, wa ɓéeɓ éemúté, wa yípútée ríi téebílëh na suu wodohi. 16 Yéesú meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗoni wa gonlu sun yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 17 Ow di ɓëewë tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, mi kom ɗo koy ki ƴaali soꞌ koon⁠ ⁠; ɗi lahaꞌ yébítëh fí kaddaꞌte ri won. 18 Tígí habaa ri yébítëh fë ɓéeɓ, hom kéenɗëꞌ rí feey, ɓúgë púumé, ɗi ɗoɓe síssí, faana hen jiɗɗil. Mi ɗaŋke taalibe yu lígí yébítëh fë, ndaa wa míníh yin na.⁠ ⁠» 19 Yéesú tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy jamanii bee gémúy Koope ƴee ra, may home ɗon na mi mújdé rën níi kirih⁠ ⁠? Këmí sëꞌ kúkëyë deh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 20 Ɗi komute ri. Olaꞌ ri Yéesú, yébítëh fë hégíƴcé faan kúkëyë ɓéeɓ, kéeníɗté rí feey, ɗi na píníŋëh, ɓúgë në púum. 21 Yéesú meelte boffa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii bee dal ri ham kirih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Boffa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa dal ri ham ɗeef ɗi ƴutuuɗ níi a ɗeh. 22 Ƴee ee na yébítëh fë ham ɗi raa sah, hom yejaꞌ ri filiɓ kíi mbée filiɓ muluɓ fahee hawi húl. Fu mín yin na raa, yérém fun, fu habraꞌ fun na.⁠ ⁠» 23 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu won nda mi mín yin na raa a⁠ ⁠? Lahay yii wooñ ɓëyí gémpé.⁠ ⁠» 24 Boffi kúkëyë yíppée tah won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi gémpé, ndaa habraꞌ soꞌ filiɓ ngémí ƴutuuda lahaꞌ mi ra⁠ ⁠!⁠ ⁠»

25 Olaꞌ Yéesú biti ɓëewë ee ɓaatuu ac ɗa, ɗi digiɗte uni won yébítëh fë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yébítëh fí bee na likil ow kaddaꞌ ri won ra, daa mi na túuƴ ɗë yeɗɗi kúkëyí beh, te ngana habil ri⁠ ⁠!⁠ ⁠» 26 Yébítëh fë yíppée ɗaas foŋ, hégíƴcé faan kúkëyë hégíƴí misikke antee rii yeris. Kúkëyë hente limaac ti húlíɗ nen, tahte níi lahte ow caak di ɓëewë maasuu ra habuu biti ɗi húlté. 27 Ndaa Yéesú hampe yaꞌa këlíɗté rí, kúkëyë caŋke.

28 Lahaꞌ Yéesú faam níi ɓani taalibe yi ɗaayute ra, wa meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah lígí yébítëh fë wooñ fun⁠ ⁠?⁠ ⁠» 29 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yébítëh yë madu ɗee ra, ɗaŋ Koope na doŋ daa mín wëe lík.⁠ ⁠»

Waali ana fa wonaꞌ Yéesú biti ɗi ay húl, ɗi koloh ɓúudé rë

(Saame Maccëe 17.22-23⁠ ⁠; Lúkkë 9.43-45)

30 Koluu wa daaha ra, wa na húusú Galile, te Yéesú húmú fahaay biti ow yúh baaha⁠ ⁠; 31 ɗi fahaꞌ biti ɗi teya yëeddí taalibe yi. Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, may yaayu ɓëewë, wa hap soꞌ húl, te waali éeyë fë filoon fi húlí sëꞌ, may koloh.⁠ ⁠» 32 Ndaa taalibe ya húmú yíih yee fahaꞌ ri waa won ɗa, te wa kaañuy rii meel.

Ɓëeꞌ lukki gaan ɗa

(Saame Maccëe 18.1-5⁠ ⁠; Lúkkë 9.46-48)

33 Lahuu wa Kafarnawum wa haalute faam ra, Yéesú meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon húmú gonluu yi waala⁠ ⁠?⁠ ⁠» 34 Ndaa wa lofuy ri, af biti homuu wa waala ra, wa taasantuu ɓëeꞌ lukki gaan waa na ra. 35 Tígí daaha, ɗi tookke, dëekké wa fi sabboo a ana ya, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fahaꞌ këllëh, ɗi tahan míllëꞌ, hen súrgíi ɓëewë ɓéeɓ.⁠ ⁠» 36 Ɗi antee ɓeɓ kúkëy ƴutuuɗ, kúɗté rí leelii wa, meeɓpe ri tíkké rí ɓaŋi antee waa won tih⁠ ⁠: 37 «⁠ ⁠Ɓëyí af soꞌ tah ɗi ham kúkëy ti bee nen a yaꞌ ana, ɗeef ɗi ham soꞌ⁠ ⁠; te ɓëyí ham soꞌ, ɗeef ɗi habay soꞌ doŋ, ndaa hampe ɓëeꞌ wol soꞌ ra ɓal.⁠ ⁠»

Ɓëeꞌ në líkëꞌ yébítëh a tii Yéesú rë

(Saame Maccëe 18.6-9⁠ ⁠; Lúkkë 9.49-50⁠ ⁠; 17.1-2)

38 Saŋ won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fun olute ɓëyí líkëꞌ yébítëh tiyu. Biti ri noneh yen na tahte fun kadduute ri.⁠ ⁠» 39 Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë këddíi rí⁠ ⁠! Ow mínéh pagaꞌ kimtaan tii soꞌ níi woc, ɗi anti wone yin ɓos sun fi soꞌ filoon fe. 40 Yúhí biti ɓëyí kaaꞌaay yen, ñéerëꞌ a yen. 41 Te ɓëyí on ɗon muluɓ han wuti ƴaha ƴutuuɗ ɗaa sah, af biti ɗon nonu ɓëewí sëꞌ mi Kiristaa na raa, mee ron won kaaf ka ra ee biti ɓëyí baa ay liil waafi. 42 Ndaa mas ɓëyí ɓek ow di taalibe yi soꞌ bakaaɗ, wa fi tuŋki ƴee gémú soo na ƴee ra⁠ ⁠! Biti ri poku laꞌ gaan lúum betu kísí, daa gén ɗii na. 43 Kon hena biti yaꞌu ay roo ɓeke bakaaɗ, lece ri, fu haalaꞌ pesa na ɗúméh rë a yaꞌ yínë kut, daa gén biti fu haalaꞌ safara a yaꞌ ana, filiɓ kíi kë ii mëssí ƴím rë. [ 44 * ] 45 Hena biti kotu ay roo ɓeke bakaaɗ, lece ri, fu haalaꞌ pesa na ɗúméh rë a kot yínë kut, daa gén biti fu betu safara a kot ana. [ 46 † ] 47 Te hena biti ílú ay roo ɓeke bakaaɗ, lukute ri, fu haalaꞌ Nguur ki Koope a íl yínë kut, daa gén biti fu betu safara a íl ana, 48 tígí cégínnë na ñamu faan ra na húlíh, te kíi kë ii ƴím faw.✡ 49 Yúhí biti ɓëyí ot fu ɓéeɓ ay ɗaanuu kíi. 50 Miraa yii wunte, ndaa wa lahlilay cafka raa, wa ay nimiliruu cafkii wa ɗíh⁠ ⁠? Lah lëhí cafka ti miraa nen, te ɗon lah jaamma hanndal kon.⁠ ⁠»

10

Yii leŋke yes kooɗ

(Saame Maccëe 19.1-12⁠ ⁠; Lúkkë 16.18)

1 Filoon fi baaha, Yéesú kolohte daaha saañce deyi Yúdée a hatni yíníi laahi Yurdeŋ. Lahaꞌ ri ra, i ow caak aylute ɗii na, ɗi yampe na yëedíɗ wë ti di na pagaꞌ ri merees nen. 2 Lahte fariseŋŋi ayute na saamu olsohi, meelute ri nda ow waɗtee mín yes ɓeleɓi raa. 3 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mëyíis won ɗon yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 4 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mëyíis won biti ow mín yes ɓeleɓi biti ri saam kéedí mín teeɓaꞌ biti ɗi yesse kooda.⁠ ⁠» 5 Yéesú won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Súhí ɗon keeñ daa tah Mëyíis bíníyíɗ ɗon yii bah. 6 Ndaa, bíníyúté Téerëe biti dalaani ëldúnë, Koope “sak ow ƴaal a ow ɓeleɓ⁠ ⁠;✡ 7 yii baa daa tah ow ƴaal ay ɓísëh a boffi a yaafi, pokoh ɓeleɓi na, 8 wa hen yínë.” Ɗaaha, wa henluy ana, wa tasu yínë.✡ 9 Kon iñi Koo daa boollaꞌ wa, ow ɓanan waa ɗaralsaꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠»

10 Lahuu wa faam ra, taalibe ya meelute Yéesú yii leŋke yii baaha. 11 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴaali yes ɓeleɓi, kooɗ ɓeleɓ kay, njaaliyohte. 12 Te ɓelii yes ƴaali, kooroh a ƴaal kay, njaaliyohte ɓal.⁠ ⁠»

Yéesú a tuŋka

(Saame Maccëe 19.13-15⁠ ⁠; Lúkkë 18.15-17)

13 Filoon fi baaha, lahte ɓëewí homu komi Yéesú i kúkëy, fahuu biti ɗi tík yaꞌ yi sun fi wa barkel wa, ndaa taalibe ya na wonu affi wa. 14 Olaꞌ Yéesú yii baaha, keeña haayte, ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéɗɗí tuŋka ac soo na, ngënë këddíi wë⁠ ⁠! Yúhí biti Nguur ki Koope saamɗu mani wa. 15 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí habaay Koope buur ti ɗee habaꞌ kúkëy Koope ra nen, ii hëelíɗ Nguur ki.⁠ ⁠» 16 Yéesú antee ɓeɓ tuŋka, tíkké yaꞌ yi sun fi wa barkelte wa.

Ɓëewë caaku alal ra a Nguur ki Koope

(Saame Maccëe 19.16-30⁠ ⁠; Lúkkë 18.18-30)

17 Yéesú hom saaña, lahte ɓëyí acce a múkë, ƴekke fíyí, meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yëeddëhí baahi beh, mi waɗti paga yi níi mi lah pesa na ɗúméh rë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 18 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu dëekëꞌ sëꞌ baah a⁠ ⁠? Yi daa baah⁠ ⁠? Henay Koope, lahay ɓëyí baahte. 19 Fu yúh iña túuƴëꞌ Koope ra maan⁠ ⁠? “Ngënë mësíi bëem ow⁠ ⁠; ngënë mësíi njaaliyoh⁠ ⁠; ngënë mësíi loh⁠ ⁠; ngënë mësíi feliɗ ow⁠ ⁠; ngënë mësíi nofaꞌ ow ɗon ɓeɓ iñi⁠ ⁠; lah tëeppítíi baappon a yaayyon.”✡⁠ ⁠» 20 Ɓëeꞌ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, yii waɗ soꞌ iñƴaa ɓéeɓ mi ñee na kúkëy kí sëꞌ níi a ɗeh.⁠ ⁠» 21 Yéesú yeelaꞌte ri íllí wunte, antee ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu tallaꞌ yin yínë⁠ ⁠: paye fu yaay iña lahaꞌ fu ra ɓéeɓ, fu woraꞌ cadum fa ñëkíɗɗë. Hen ɗaaha raa, fay lah alal sun-Koo. Fu woc raa, fu ac fu ñee tal soꞌ.⁠ ⁠» 22 Ndaa kelaꞌ ɓëeꞌ unni ƴah, kanama ñúussé, ɗi kolohte na saañ. Bi caak ri alal níi caak, yaa misikke ri keeñi níi misik.

23 Yéesú yeelte taalibe yi, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Haal Nguur ki Koope kofeelte yíkëe yí alalla na⁠ ⁠!⁠ ⁠» 24 Unni ƴaa kúnté affi taalibe ya. Yéesú ɓeyaatte una won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Haal Nguur ki Koope kofeelte këewé⁠ ⁠! 25 Géléem haal gúl kúuc, daa lukki yooɓ biti yíkëe alal haal Nguur ki Koope.⁠ ⁠» 26 Affi taalibe ya ɓaattee kúnëh, wa na meelantuu hanndal ki wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon daa míntí múc⁠ ⁠?⁠ ⁠» 27 Yéesú yeelte wa, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow mínéh múcël afi, Koope kut daa mín ríi múcël, ndée lahay yii wooñ Koope.⁠ ⁠»

28 Peer won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa ole⁠ ⁠! Fun helute iña ɓéeɓ, fun ñeyute talu.⁠ ⁠» 29 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí af soꞌ a Uni Neba tah ɗi hel faami, koy-yaayyi, yaafi, boffi, koyyi mbée feeyyi, 30 ɗi ay lah bina-bina waa na ɓéeɓ tíméer (100) di pesee ke yen feey fi beh⁠ ⁠: faam, koy-yaay, yaay, baap, koy a feey, boollaꞌ biti ɗi ay moklu⁠ ⁠; te fayu, ɗi ay lah pesa na ɗúméh rë. 31 Ow caak di ɓëewë këllúu woteh ra ay míllëꞌ fayu, te ow caak di ɓëewë míllúu woteh ra ay këllëh fayu.⁠ ⁠»

Waali éeyë fë wonaꞌ Yéesú biti ɗi ay húl, ɗi koloh ɓúudé rë

(Saame Maccëe 20.17-19⁠ ⁠; Lúkkë 18.31-34)

32 Filoon fi baaha, Yéesú këllëhté wë, wa na suu Yerusalem. Keeññi taalibe ya tookay, te ɓëewë ñéerúu a wa ra néekíñúuté. Yéesú dëekílté taalibe yi sabboo a ana ya, na teeɓ wa yee na saañ rii kate ra. 33 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi⁠ ⁠! Yen ee suu Yerusalem ra ee, gina nay tíkúu soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ yaꞌ yi kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis rë. Wa ay soo aattiyaꞌ húl, tík sëꞌ yaꞌ yi ɓëewë yëwúɗ neh ra. 34 Wa fi ƴaa ay soo ñaawal, tuulsaꞌ soꞌ, laɓisaꞌ soꞌ laraw, an soo hap húl. Te waali éeyë fë filoon fi húlí sëꞌ, may koloh ɓúudé.⁠ ⁠»

Yee fahuu koyyi Sebede ra

(Saame Maccëe 20.20-28)

35 Saak a Saŋ koyyi Sebede leɓuute Yéesú, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fun fahuu biti koon fu pagiɗ fun yee nay fun roo ɗage ra.⁠ ⁠» 36 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fahuu biti mi pagira ron yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 37 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun ɗagu biti koon fu hom ndamu fayu raa, fu on fun fun took hëbísú⁠ ⁠: ɓëyí yínëe hom yaꞌi ñamaa fu, yínëe hom yaꞌi sugu fu.⁠ ⁠» 38 Tígí daaha, Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yíih yee ɗagu ɗon ra. Mbaa ɗon kaañute han gulii kofeel ka nay mii hane ra⁠ ⁠? Ɗon kaañute húus coono fa nay mii bëtsúu bëtsí henay bëtís a muluɓ ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 39 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun kaañute ri kay⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi tahaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kaah biti ɗon ay han gulaa nay mii hane ra, ɗon ay húus coono fa nay mii bëtsúu rë. 40 Ndaa yii leŋke toogi yaꞌi ñamaa fi soꞌ mbée yaꞌi sugu fi soꞌ, daa mi na onaꞌ ri neh⁠ ⁠; ɓëewë Koope waaƴiɗ wa tíkkí ƴaa ra daa lahuu wa.⁠ ⁠»

41 Yúhúu taalibe yi sabboo ya tasu ra yii baaha ra, wa neeɓuute Saak a Saŋ. 42 Yéesú dëekké wë ɓéeɓ tígí daaha, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhúté biti yíkëe yí ginna a ɓëewí gaanna hom ñaamluu ɓëewí kayya ñaamloo, noote wa⁠ ⁠! 43 Ndaa yii baaha waray lahaꞌ ɗaaha hanndal kon. Ow di ɗon na fahaꞌ hen ow gaan raa kay, ɗi henan súrgíi ɓëewí kayya. 44 Te ɓëyí fahaꞌ hen kélfë ɗon na, ɗi henan ñaami ɓëewí kayya ɓéeɓ. 45 Soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ sah, mi aay biti ɓëewë nay hene súrgë yí sëꞌ. Mi ac biti kay, daa mi nay hene súrgíi ɓëewë níi mi yeraꞌ ñíin sëꞌ tosaa pes ow caak.⁠ ⁠»

Paƴi búumndë hínú Bar-Tímé ra

(Saame Maccëe 20.29-34⁠ ⁠; Lúkkë 18.35-43)

46 Lahuu Yéesú a taalibe yi Yéríkëe níi wa na ɗúhú gina ra, i ow caak ñeyute talli wa. Lahte búumndí hínú Bar-Tímé, húmú took ɓúk waala na saraatoh. Ɗi koy Tímé. 47 Kelaꞌ ri biti yaa Yéesú fí ɓëy Nasaret ra, ɗi foŋke won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéesú, sédí Dawit, yérém sëꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 48 Ow caak na wonu afa, fahuu biti ɗi héddëh⁠ ⁠; ndaa ri lukki foŋ na na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Sédí Dawit, yérém sëꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 49 Tígí daaha, Yéesú caŋke, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wëní rí ac.⁠ ⁠» Wa dëekúté rí wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Namee héddëh fu koloh⁠ ⁠! Ɗi ee roo dëek rë.⁠ ⁠» 50 Búumndë bette sabidoori, hente bërít kolohte, ɗeefiɗte ri. 51 Yéesú meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu fahaꞌ biti mi pagira ro yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Búumndë won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, page níi íllí sëꞌ wërsëh, mi mín ot⁠ ⁠!⁠ ⁠» 52 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu mín saañ, ngémú tahte fu wahte.⁠ ⁠» Íllë yíppée wërsëh, ɗi na ot. Ɗi ñeete tal Yéesú wa na suu.

11

Haali Yéesú Yerusalem

(Saame Maccëe 21.1-11⁠ ⁠; Lúkkë 19.28-40⁠ ⁠; Saŋ 12.12-19)

1 Tílúu Yéesú a taalibe ya níi wa leɓuute Yerusalem, yeeddaꞌ ki Betfase a Betani, hëbís daŋi Ëlíiffë rë, Yéesú wolte ow ana waa na 2 won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëyí gina fíi bín, ɗon haale na rek, ɗon ay naa ɗeef cúmbúr mbaam poku, bi ow yëegírëy rí. Lah pëkísí rí, ɗon kom soꞌ ri. 3 Ow meel ron yee tah ɗon na pëkísú rí rëe, lah wëní rí biti Yíkëe daa sohlaꞌ ri, te ɗi woc na raa, ɗi ay rii yíppí nimiliɗ.⁠ ⁠» 4 Taalibe ya koluu daaha suute. Lahuu wa ra, wa ɗeefute cúmbúr pokute íl faam di ɓúk waala⁠ ⁠; wa pëkísúté rí. 5 I ow di ɓëewë húmú daaha ra wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon pagu yi ɓal⁠ ⁠? Yi tah ɗon na pëkísú cúmbúrë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 6 Taalibe ya wonute wa yee nah wa Yéesú rë⁠ ⁠; ɗaaha, ɓëewë yeɗɗute wa suute. 7 Wa komute Yéesú cúmbúrë, larute sabidoorri wa sun, Yéesú yaagohte. 8 I ow caak anutee ɓeɓ sabidoorri wa larute waala, ƴee haalu luufa saamute i yaꞌ kilik hilsiɗ, larute waala ɓal. 9 Ɓëewë ɓéeɓ, dalaꞌte ƴee paaꞌuu Yéesú fí a ƴee paaꞌuu ri filoon ra ɓéyrúté unni wa sun na njooɓu ri wonu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Oosaanaa⁠ ⁠! Koo laha ndam⁠ ⁠!

Koo-Yíkëe barkela ɓëeꞌ ɗi wol ri ra⁠ ⁠!✡

10 Koo barkela Nguur ka na ac ɗa⁠ ⁠!

Koo barkela Nguur ki ciffi yen Dawit⁠ ⁠!

Oosaanaa⁠ ⁠! Koo laha ndam di sunaa-sun⁠ ⁠!⁠ ⁠»

11 Yéesú lahte Yerusalem, haalte Faam fi gaani Koope, kénsëhté filiɓ ɓéeɓ. Bi elkuu wa, ɓani taalibe yi sabboo a ana ya koluute suute Betani.

Cuñi eena lahay koy ra

(Saame Maccëe 21.18-19)

12 Na ɗúhú wë Betani kéy fín rë, yaaɓ hampe Yéesú. 13 Ɗi séenté tal eeni kíffé, ɗi ɗalte kénsëhí nda ri lahte koy raa⁠ ⁠; ndaa lahaꞌ ri na ra, gét nëe saaf, ɗi olay na koy, ɗeef wahtu ɓeen een lahay doom. 14 Yéesú won eena tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow ɗamaayti ñamil koyyu faw⁠ ⁠!⁠ ⁠» Taalibe ya keluute yee won ɗi ra.

Lígí yaayoh ya Faam fi gaani Koope

(Saame Maccëe 21.12-17⁠ ⁠; Lúkkë 19.45-48⁠ ⁠; Saŋ 2.13-22)

15 Lahuu wa Yerusalem Yéesú haalte baylii Faam fi gaani Koope ra, ɗi yampe na lík yaayoh ya a lomoh ya homu na ra, júlkëñcé taabulli ɓëewë në lofrantuu hélíis rë a ñaanni yaayoh yi bëdú yë. 16 Ɗi kaddaꞌte ow kúɗ yii tappe iñƴaaha daaha, di Faam fi gaani Koope. 17 Ɗi na yëedíɗ wë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo wonay Téerëe bitih⁠ ⁠: “Faam soꞌ ay wonuu faam fa na ɗaguu soꞌ heetta ɓéeɓ rë”✡ ë⁠ ⁠? Ndaa ɗon yíssúté rí “faam lohoh”✡⁠ ⁠!⁠ ⁠» 18 Keluu kélfë yí seeƴoh yi Faam fi gaani Koope a yëeddëh yí kootii Mëyíis iñƴaaha ra, wa na saamu ɗee nay wa rii hawee húl rë⁠ ⁠; ndaa wa kaañuy ri af biti dúukëlí ɓëewë éemúté iña na yëeddëꞌ rí rë. 19 Fíníin fín, Yéesú a taalibe yi ɗúhúté gina.

Tal eena cuju ra

(Saame Maccëe 21.20-22)

20 Na suu wa kéy ɓaaɓ fin cúɓ rë, wa olute biti tal eena súhté níi lahte keeña. 21 Peer nérsëhté yee húmú lah ra, ɗi won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa ole kan⁠ ⁠! Tal eena cuñ fu ra súhté kok.⁠ ⁠» 22 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gémí Koope. 23 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí nah daŋi bee ɗofoh dee saañ yípée kísí, te ɗi laheh nuf ana na, ɗi gém biti yee won ɗi ra ay lah raa, ɗi ay ri rii pagiɗ. 24 Daa tah mi won ɗon tee⁠ ⁠: yii ɗaŋ ɗon Koope ɓéeɓ, lah gémí biti ɗon liilute ri níi wocce⁠ ⁠; yii baaha ay lahee ɗaaha. 25 Te ɗon koloh ɗaŋ Koope ɗeefa ɗon habrute ow yin keeññon raa, lah bëelí rí, nda Boffee ke ron sunaa-sun mín ron baal tooññon ɓal. [ 26 *]⁠ ⁠»

Tígë ɗúhëꞌ sañ-sañi Yéesú rë

(Saame Maccëe 21.23-27⁠ ⁠; Lúkkë 20.1-8)

27 Lahaatu wa Yerusalem ra, Yéesú haalte filiɓ Faam fi gaani Koope na tílëesëh. Kélfë yí seeƴoh ya, yëeddëh yí kootii Mëyíis a ɓaha ya ɗeefrute ri, 28 wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu pagaꞌ iña na paŋ fu ra sañ-sañi bih⁠ ⁠? Daa nah ro paŋi wa⁠ ⁠?⁠ ⁠» 29 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May ron meele yin yínë kut. Ɗon tiil soꞌ na raa, may ron teeɓ ɓëeꞌ yeɗ soꞌ sañ-saña na pagaꞌ mi wa ra. 30 Bëtsë në húmú bëtís Saŋ ɓëewë rë, Koope daa húmú nah ri mbée ɓëewë⁠ ⁠? Tíilí sëꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 31 Tígí daaha, wa na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen won biti Koope daa nah ri raa, ɗi ay yen meel yee tah níi yen gémúy iña won Saŋ ra. 32 Te yen won biti ɓëewë daa nahu ri raa, yen ay oluu ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» (Wa kaañuy, ndée ɓëewë ɓéeɓ habuu Saŋ yonente kaah). 33 Wa wonu Yéesú tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun yíih yin na⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi nampee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon soꞌ ɓal, mii ron won ɓëeꞌ yeɗ soꞌ sañ-saña na pagaꞌ mi wa ra.⁠ ⁠»

12

Anili línëh yí reseñña sohooru ra

(Saame Maccëe 21.33-46⁠ ⁠; Lúkkë 20.9-19)

1 Filoon fe, Yéesú na goneel a wa ñeyaꞌte wa anil won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahaꞌ ɓëyí húmú yíp meey reseñ, líikké rí, yugusse tígë nay pooƴuu reseña ra, saampe dút, ɗi antee rii yeraꞌ ndalu, saañce ɓaaɓ. 2 Nonaꞌ reseña ra, ɗi wolte súrgë línëh yë në, nda wa yeɗ ɗi wodi. 3 Ndaa lahaꞌ ri ra, línëh yë habute ri, laɓute ri laɓɓi misikke, anutee rii yeris ɗi nimilaꞌte yaꞌ holoŋ. 4 Yíkíi meeya wolaatte súrgë kay línëh yë në. Lahaꞌ ri ra, wa laɓute ri af, solute ri solli misikke. 5 Ɗi wolaatte súrgë kay. Lahaꞌ ɗi fi baa ra ɓal, línëh yë hawute ri húl. Ɗi wolte súrgë caak filoon fe. Lahluu wa fi ƴaa ra, línëh yë laɓute ƴee laɓɓi misikke, hawute ƴee húl. 6 Koy ki ƴaala ɗi fahaꞌte ri níi fahaꞌ ra daa tas ɗii na. Ɗi wolte ɗi fi baa línëh yë në ɓal, na won nufi tih⁠ ⁠: “Man biti wa ay yeɗ koy soꞌ cér⁠ ⁠!” 7 Ndaa lahaꞌ koy ka ra, línëh yë wonu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: “Lamoha abee kan⁠ ⁠! Ëyí yen hap ɗi húl, meeya hen bi yen.” 8 Wa yípútée ríi ham, hawute ri húl, betute ɓúudé fë énfí meeya.⁠ ⁠» 9 Tígí daaha, Yéesú won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkíi meeya ay míllée paŋ yih⁠ ⁠? Ɗi ay aye ayo, hap línëh yë ɓéeɓ húl, anti saam i línëh kay, yeɗ wa meeya. 10 Ɗon mësútée teeꞌaꞌ a unni ƴee Téerëe maan⁠ ⁠?

“Laꞌa habuu taɓahoh ya biti lahay njiriñ ra

daa míllëꞌ ham lasa.

11 Koo-Yíkëe daa pagaꞌ ri ɗaaha

te ri neɓpe yeel lool.”✡⁠ ⁠»

12 Yúhúu kélfë yí yëwúɗɗë biti Yéesú yuliɗ anili baa sun fi wa ra, wa na saamu ɗee nay wa rii habee ra, ndaa bi kaañuy wa dúukëlí ɓëewë, wa heluu ri daaha, suute.

Túmí buur

(Saame Maccëe 22.15-22⁠ ⁠; Lúkkë 20.20-26)

13 I fariseŋ a i ow di ɓëewí Erot woluute Yéesú në, nda wa mín ríi fíir di iña na won ri ra. 14 Wa ayute, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fun yúhúté biti fu wonaꞌ kaah, te fu neehay ow⁠ ⁠; fu na yeeleeh ow jëmmíi. Fu yëeddëꞌ yee nahaꞌ Koope ra kah-kah. Kon won fun nda kootii yen onaꞌte biti Sesaar* yeru túm mbée onaay. Fun warutee yeraꞌ aa, fun waruy yeraꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 15 Bi yúh Yéesú biti wonni wa teem ɓúkkí wë, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ay fíiré sëꞌ ë⁠ ⁠? Këmí sëꞌ hélíis hanjar dee mi ot.⁠ ⁠» 16 Wa komute ri hanjara, ɗi antee waa meel won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Netli wah a tii wah daa na⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴi Sesaar.⁠ ⁠» 17 Ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon yérí Sesaar yee lahaꞌ ri ra, ɗon yeɗ Koope yee lahaꞌ ri ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wa éemúté wona níi éem.

Yii leŋke koloh ɓúudé

(Saame Maccëe 22.23-33⁠ ⁠; Lúkkë 20.27-40)

18 I saduseŋ, wa fa wonu biti koloh ɓúudé lahay ra ayute Yéesú në ɓal, wonu ri tih⁠ ⁠: 19 «⁠ ⁠Ɓahaa, Mëyíis húmú túuƴcé yen bitih, ɓëyí húl hel ɓeleɓ te ɗeef ɓani ɓelaa liiluyti lah koy, ñéedë waɗtee lam ɓelaa, saamiɗ ɓahii tal. 20 Te kíilë, húmú lahte koy-yaay paana⁠ ⁠: bee ɓaha waa na ra kooɗte, ɓani ɓelaa liiluyti lah koy, ɗi húlté. 21 Bee ñee na ra kooɗte ɓelaa, wa lahuy koy, baa húlté. Ɓëyí éeyë fë ñeyilte kotta, húlté. 22 Na hen ɗaaha níi wa fi paana ya ɓéeɓ, ñeyute kooda, húlúté te ow lahay na koy. Filoon fe, ɗi fi ɓelaa tahte ɓal húlté. 23 Kon leegi, yiin nay kolee ɓëewë ɓúudé rë, daa nay lahee ɓelaa waa na te wa ɓéeɓ koorute ri⁠ ⁠?⁠ ⁠» 24 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Biti ɗon yíih yee won Téerëe rë, a ɗee lahaꞌ Koope doole ra, daa tah ɗon héllëꞌ neh a⁠ ⁠? 25 Yiin nay kolee ɓëewë ɓúudé rë, ƴaal a ɓeleɓ ii koorantaꞌ⁠ ⁠; pesi wa kay, ay madee a pesi malaaka ya sun-Koo nen. 26 Te yii leŋke kolohi ɓëewë húlú rë ɓúudé, ɗon yíih yee bíní Mëyíis filiɓ téerëe rë ë⁠ ⁠? Koope wonte filiɓ dúufë na njaaroh ra biti daa ri Koope fi Abraham, Koope fi Isaak, Koope fi Yakop.⁠ ⁠»✡ 27 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon Koope, ɗi Koope fi ɓëewë húlú rë neh, ɗi Koope fi ɓëewë na pesu ra. Ɗon héllúuté héllëꞌí misikke.⁠ ⁠»

Túuƴëꞌë lukki gaan ɗa

(Saame Maccëe 22.34-40⁠ ⁠; Lúkkë 10.25-28)

28 Ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis kelohte gonli wa, te ɗi otte biti Yéesú wonte unni lante na lof ɗi saduseŋŋa ra. Ɗi yíppée ríi leɓoh won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Túuƴëꞌí bi daa lukki lah solo di túuƴëꞌ yë në ɓéeɓ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 29 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Túuƴëꞌë lukki lah solo ra daa ri beh⁠ ⁠: “Síkíríi ɗon fi Israyel⁠ ⁠! Koope daa Yíkíi yen, te ɗi kut daa Yíkëe⁠ ⁠; 30 kon lah fëhíi Koo-Yíkëe di keeññon ɓéeɓ, di peson ɓéeɓ, di nuffon ɓéeɓ a dooloon ɓéeɓ.”✡ 31 Túuƴëꞌë ñee na ra daa ri beh⁠ ⁠: “Di fahuu ron affon, lah fëhíi moroommon ɗaaha.”✡ Lahay túuƴëꞌ kay bi luk ƴaa lah solo.⁠ ⁠» 32 Ɓëeꞌ won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, baa kaah⁠ ⁠! Yee won fu ra lahte. Yíkëe yínë kut, te henay ri lahay Koo kay. 33 Ow ɓéeɓ waɗtee rii fahaꞌ keeñi ɓéeɓ, di nufi ɓéeɓ, a doolii ɓéeɓ⁠ ⁠; te ri waɗtee fahaꞌ moroomi ti ɗee fahaꞌ ri afi ra nen. Ƴaa daa gén hawiɗɗa na tamru ɓëewë Koope ra ɓéeɓ níi sooy ra, a sarah ɓéeɓ.⁠ ⁠» 34 Olaꞌ Yéesú biti ɓëeꞌ ñaañce ɗee wonaꞌ ri ra, ɗi won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu wulaay Nguur ki Koope.⁠ ⁠» Kolaꞌte bah, ow kaañlay rii meelil yin kay.

Buura Koo fal ri ra yi Dawit na⁠ ⁠?

(Saame Maccëe 22.41-46⁠ ⁠; 23.1-12⁠ ⁠; Lúkkë 20.41-47)

35 Yéesú hompe filiɓ Faam fi gaani Koope na yëeddëꞌ, meelte ɓëewë won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yëeddëh yí kootii Mëyíis mínúu won biti Buura Koo fal ri ra sédí Dawit ɗíh⁠ ⁠? 36 Te ɗi fi Dawit, húmú haalaꞌ ri Ruuh-Peseŋ ra, ɗi won tih⁠ ⁠:

“Koo-Yíkëe won Yíkíi sëꞌ tih⁠ ⁠:

tooke hëbís sëꞌ, yaꞌi ñamaa fi soꞌ deh,

níi bín nëy míi kéenɗée kaaꞌoh yu kottu feey ra.”✡

37 «⁠ ⁠Ɗi fi Dawit dëekëꞌ rí Yíkëe rëe, kon Buura Koo fal ri ra mínëꞌ hen sédí ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Woni neɓaꞌte dúukëlí ɓëewë në síkírúu rí rë.

38 Filiɓ yëeddëꞌí Yéesú, ɗi won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah mëytíi yëeddëh yí Kootaa, wa fa tílëesúu a búuɓ gaan ra, te wa fahuu biti wa woduun a yaꞌ ana këemmë rë. 39 Wa tookuu ñaanna këllëh di ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, te daa wa na ɗéɓúu ñam biti ndaje lah. 40 Daa wa lukuu maañ ɗaŋ ndah teeɓaꞌi affi wa, te añcaŋ daa wa na ɓeyu alalli ɓeleɓɓa ƴaalli wa húlú rë. Daani wa nay lukee misik.⁠ ⁠»

Sarahi ɓelaa ƴaali húl rë

(Saame Lúkkë 21.1-4)

41 Yéesú antee took, jaanndohte ifi saraha Faam fi gaani Koope, na olsoh ɗee na ɓekuu ɓëewë hélíis filiɓ ra. Caakke yíkëe alalli ɓekute na hélíis wun-wun. 42 Ɓelii ƴaala húlté, ñakke níi ñak acce, ɓekke hanjar ƴutuuɗ ana, ƴi taaɓeh yin. 43 Yéesú dëekké taalibe yi tígí daaha, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee bitih⁠ ⁠: saraha yeraꞌ ñëkídí bee lahay ƴaal bee ra, luk ƴi ɓëewí kayya ɓéeɓ lah solo. 44 Ɓëewí kayya ɓéeɓ yeruu ƴee lukus alal mi wa ra, ndaa di filiɓ ñagi, ɓelaa yeraꞌ iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ, ƴee waɗ rii pesaa koon ra.⁠ ⁠»

13

Poyi Faam fi gaani Koope a loola na ac fíi rë

(Saame Maccëe 24.1-28⁠ ⁠; Lúkkë 21.5-24)

1 Ɗúhëꞌ Yéesú Faam fi gaani Koope ra, ow di taalibe yi olsohte taah ya baylaa, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, olsee ɗee gaanaꞌ laꞌ ya a ɗee wunaꞌ taah ya ra.⁠ ⁠» 2 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu otte ɗee gaanaꞌ taah yi ƴee ra ɓéeɓ ë⁠ ⁠? Bis ay lah, wa ɓéeɓ ay bëp níi laꞌ ii tíkëh sun laꞌ. Daa mi won ɗo ri⁠ ⁠!⁠ ⁠»

3 Tílúu wë níi wa lahute daŋi Ëlíiffë rë, Yéesú tookke, yíssëhté Faam fi gaani Koope. Peer, Saak, Saŋ a Anndere ɗeefrute ri daaha, meelute ri wonu tih⁠ ⁠: 4 «⁠ ⁠Won fun wahtaa nay lahe yii baa ra, a yee nay teeɓee biti yii baa ee saañ lahe ra.⁠ ⁠» 5 Tígí daaha, Yéesú yampe na won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mëytíi⁠ ⁠! Ow ɓanay ron nofaꞌ. 6 Ow caak ay ayaꞌ tii soꞌ, won biti daa wa Buura Koo fal ri ra, te wa ay nofaꞌ ow caak. 7 Ɗon keloh yodaɗ haaꞌ yi leɓohte, a ban fi haaꞌ yi wulohte raa, ngënë tíití, iñƴaa waɗti laha laho, ndaa ɗeefa túkkíi ëldúnë laheh doom. 8 Gin ay yejoh gin haaꞌ, nguur haaꞌ a nguur⁠ ⁠; ay lah ílíƴƴí feey fa ay naa hégíƴëh, yaaɓ haal i ílíƴ feey fa. Ƴaa ɓéeɓ ay madee a misiga na kat ɓeleɓ biti lowa ham ra nen.

9 «⁠ ⁠Ɗon fi ƴaa nék, lah héní wun affon, ndée af soꞌ ay tah ɗon tëekrú këem filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, ɗon laɓu laraw. Ɗon ay cëgírú fíi i gëernëer a fíi i buur ɗon seede yee yúhú ɗon soo na ra fíi wë. 10 Uni Neba waɗtee waariyu heetta ɓéeɓ paaƴ balaa túkkíi ëldúnë. 11 Te ɗon habu níi ɗon kúrú këem rëe, ngënë sídíi⁠ ⁠: yee nay ron layee wahtii baaha teme ra ii kolaꞌ ɗon a, ay kolee Ruuh-Peseŋ na. 12 Bín fë, ow ay yaay koy-yaafi hawroh ri húl, baap a koohi ɗaaha ɓal, tuŋka ay koloh sun fi baappi wa a yaayyi wa, hawroh wa húl. 13 Af soꞌ ay tah ɓëewë ɓéeɓ kaaꞌ ɗon, ndaa ɓëyí ham híin níi ɗúmëenë rëe, ay múc.

14 «⁠ ⁠Tíl níi ɗon ot yii ɓosa na sobeyil ra hom tígí ɗi waray naa hom raa, tígí daaha, ɓëewë nay home Yúdée rë heguun daŋŋin (ɓëyí jaŋi yii bee yúhën⁠ ⁠!)✡ 15 Ɓëyí ɗúh këem, ɓanan haal kali yin faam⁠ ⁠; 16 te ɓëyí liilti saañ meey, ɓanan nimil kali búuɓ faam. 17 Mas ɓeleɓɓa nay poke loo bín fë rë a ƴee nay ɓëpíré rë⁠ ⁠! 18 Ɗëgí Koope iñƴaaha ɓanti teeꞌaꞌ a líƴ. 19 Mee ron won kaaf ka ra ee biti jamanii baaha ay misik misigi lëhírëy sakaꞌ Koo ëldúnë níi a ɗeh, te mani ii lëhíɗ faw. 20 Te Koo-Yíkëe cagay ëylí bissi ƴaaha koon, tin ow ii múc bín fë⁠ ⁠; ndaa ɓëewë ɗi tanis wa ra, daa tah ɗi ëyíl wë. 21 Ɓëyí won ɗon tígí daaha biti “Buura Koo fal ri ra abeh”, mbée “ɗi abín” ɓéeɓ, ngënë gémí rí. 22 I kiristaa a i yonente paɗɗah ay ac paŋ i kimtaan a iñi éemílëꞌté, fahaꞌi biti koon wa nofaꞌ sah ɓëewë Koo tanis wa ra. 23 Mi wonte ɗon iña ɓéeɓ abah⁠ ⁠! Kon lah hélí nuf na⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Nimili Koy-ɓëeꞌ

(Saame Maccëe 24.29-44⁠ ⁠; Lúkkë 21.25-33)

24 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Filoon fi loola bín fë rëe,

naꞌa a céyín fë ay ƴím,

25 hulla ɓal hélkísëh keen,

doole ya sun ɓéeɓ bëlkísëh.✡

26 «⁠ ⁠Tígí daaha, ɓëewë ay ot soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi aye filiɓ nérrë, mi ñéerëꞌ a doolii gaante a ndam. 27 May wol malaaka yi soꞌ wër feey fa ɓéeɓ négírëꞌí ɓëewë tansu ra, dalaani feey fa níi lúsëenín.⁠ ⁠»

28 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hëbí yee tíinndúu tal karaɗ ra affon⁠ ⁠: ɗon ot tal karaɗ capuse rek, ɗon yúh biti lee ri lah koy. 29 Ti ɗaaha nen, ɗon ot iñƴaaha lahe raa, lah yúhí biti nimili soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ leɓohte níi leɓoh. 30 Mee ron won kaaf ka ra ee biti ɓëy jamanii bee ii múk te iñƴaaha ɓéeɓ laheh. 31 Sun a feey ay múk, ndaa unni soꞌ ii mëssí múk.

32 «⁠ ⁠Yii leŋke bisa a wahtaa nay mii nimile ra, ow yéeh yin na⁠ ⁠: malaaka ya sun neh, soꞌ mi Koy ka sah mi yéeh yin na⁠ ⁠; Boffa kut daa yúh. 33 Këlíi affon ɗon hel nuf na, ndée ɗon yíih wahtaa⁠ ⁠! 34 Ɗi mín mëllúu a biti ow koloh saañ ɓaaɓ⁠ ⁠: ɗi ƴahti saañ raa, ɗi hel faam fa yaꞌ yi súrgë yí, ɓëyí në ɓéeɓ a yee nay rii page ra, anti nah wohoha caŋ afi. 35 Kon këlíi affon⁠ ⁠! Ɗon yíih wahtaa nay nimile yíkíi faam fa ra⁠ ⁠: mín aya fíníin, mbée leelu elek, mbée hagaɗ, mbée ɓaaɓ. 36 Mëytíi ayi beetti ron, te ɗeefa ɗon neeꞌe. 37 Yee won mi ron bee ra, mi woniɗ ɗi ɓëewë ɓéeɓ⁠ ⁠: Cëgí affon⁠ ⁠!⁠ ⁠»

14

Peeni hawi Yéesú húl

(Saame Maccëe 26.1-5⁠ ⁠; Lúkkë 22.1-2⁠ ⁠; Saŋ 11.45-53)

1 Waal ana balaa Paagi yëwúɗɗë a feedi mbúurú njeñe ya, kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis na saamu nufa nay waa tíkée Yéesú yaꞌ ndaŋ feey, wa hap ri húl rë. 2 Wa wonantuute biti ɓanay hen filiɓ feeda, toñeh ɓëy gina ay kolee sun fi wa.

Ɓelaa yíin Yéesú laakkoloñ ra

(Saame Maccëe 26.6-13⁠ ⁠; Saŋ 12.1-8)

3 Yéesú húmú Betani faam Simoŋ fa mëssée guuñ ɗa, tookke na ñam. Lahte ɓelii haalte kúɗté bútlí yotuu laꞌa na wonuu albataar ra, líiffé a laakkoloñ naarde kah-kah. Ɓelaa konte un bútlë, yíinté laakkoloña af Yéesú. 4 Lahte ɓëewí húmú në yaa neɓaay wa, na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yahi laakkoloñi ƴee lahaꞌ njiriñ mi bih⁠ ⁠? 5 Wa yaayeeh hélíis caak* koon cadum fa yeru ñëkíɗɗë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa yabute na wonu af ɓelaa woni misikke. 6 Ndaa Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bëelí jaambura afi⁠ ⁠! Ɗon moklu ri yi ɗeeha⁠ ⁠? Yee pagiɗ soꞌ ri bee ra, yii wunte⁠ ⁠! 7 Ñëkíɗ ii koloh filiɓ fon, ɗon mínú wëe pagiɗ wahtii neɓaꞌ ron⁠ ⁠; ndaa soꞌ mi bee mii hom filiɓ fon dee faraah. 8 Ɓelaa paŋ yee mín ɗí rë⁠ ⁠; ɗi túm sëꞌ laakkoloñ waaƴɗi hacadi soꞌ. 9 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: tígí waariyuun Uni Neba ëldúnë ɓéeɓ, yee paŋ ɓelii bee ra ay naa ɓíllú, nuffi ɓëewë pay ɗii na.⁠ ⁠»

Caŋi Yudaas yaayi Yéesú

(Saame Maccëe 26.14-16⁠ ⁠; Lúkkë 22.3-6)

10 Filoon fi baaha, Yudaas Iskariyot, ow di taalibe yi sabboo a ana ya caŋke yaayi Yéesú. Ɗi payte kélfë yí seeƴoh ya na, wonte wa baaha. 11 Keluu wa woni ra, keeññi wa sosse níi sos, wa gapute ri hélíis. Yudaas na anti saam wahtaa nay rii ɗamaalee Yéesú níi ɗi yaay ri wa ra.

Míllëení Yéesú reer a taalibe yi

(Saame Maccëe 26.17-30⁠ ⁠; Lúkkë 22.7-23⁠ ⁠; Saŋ 13.21-30⁠ ⁠; 1 Korente 11.23-25)

12 Bisa ɗéɓ bissi feedi mbúurú njeñe ya te daa bisa na hawuu har fi Paaga ra, taalibe ya meelute Yéesú wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu fahaꞌ biti fun waaƴɗun ɗo reeri Paaga tígí dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 13 Ɗi wolte ow ana di taalibe yi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëyí filiɓ ginin, ɗon ay teeꞌaꞌ a ow ƴaal kúɗ pen muluɓ. Lah ñéyí tala 14 níi tígë nay rii haale ra. Ɗon lah na raa, wëní yíkíi faam fa tih⁠ ⁠: “Yëeddëhë daa nah fun meel ro lasa nay ñamee ɓani taalibe yi reeri Paaga ra.” 15 Hen ɗaaha raa, ɗi ay ron teeɓ lasi gaani paaꞌ sun, bi yugusute níi wocce⁠ ⁠: yii nay yen sohlee ɓéeɓ ín në. Ɗon ay waaƴee reeri Paaga daaha.⁠ ⁠» 16 Taalibe ya koluu daaha suute ginin⁠ ⁠; wa ɗeefute iña ɓéeɓ ti ɗee húmú wonaꞌ wa Yéesú rë nen. Ɗaaha, wa waaƴute reeri Paaga.

17 Fíníin fín, Yéesú a taalibe yi sabboo a ana ya ayute faam fa. 18 Homuu wa reera ra, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ow di ɗon na, bi na reer a soꞌ ee, ay soo yaay.⁠ ⁠» 19 Wona ɗúmëlté keeññi taalibe yi, wa na meelu Yéesú yínë-yínë wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbaa ri soꞌ neh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 20 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ow di ɗon fi sabboo a ana ya, bi na soop mbúuríi a soꞌ filiɓ loona yínë. 21 Kaah biti soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi waɗtee húl ti di bíníyúu rí sun fi soꞌ Téerëe nen⁠ ⁠; ndaa mas ɓëeꞌ nay soo yaaye ra⁠ ⁠! Biti ri límíh koon daa gén ɗii na.⁠ ⁠»

22 Wa homu ñama, Yéesú ɓeɓpe mbúurú, símpé Koope, lecsaꞌte ri, yeɗte taalibe yi, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓéyí, mbúuríi bee faan soꞌ.⁠ ⁠» 23 Filoon fi baaha, ɗi ɓeɓpe kaas béeñ, símpé Koope, yeɗte taalibe yi, wa ɓéeɓ hanute na. 24 Ɗi antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴee ñif mi soꞌ, ñif ma pokalsaꞌ Koope a ɓëewë rë. Wa ay keen ndah ow caak. 25 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: mii hanil béeñ níi yiin nay mii hane béeñ has Nguur ki Koope ra.⁠ ⁠»

26 Filoon fi baaha wa haalute ƴeekaa yi kañaa ya. Wocuu wa ra, wa koluute na suu daŋi Ëlíiffë.

Woni Yéesú biti Peer ay taasaꞌ yúhí

(Saame Maccëe 26.31-35⁠ ⁠; Lúkkë 22.31-34⁠ ⁠; Saŋ 13.36-38)

27 Yéesú won taalibe yi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ɓéeɓ, ɗon ay sélít ti di bíníyúu rí Téerëe bitih⁠ ⁠: “May hap níirëhë húl, te harra ɓéeɓ ay haslaꞌ.”✡⁠ ⁠» 28 Ɗi ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Di wonaꞌ ri Téerëe daaha kaah. Te filoon fi hawi soꞌ húl, may këllú ɓúudé, mi këllëh rën Galile.⁠ ⁠» 29 Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wuti ɓëewí kayya ɓéeɓ sélít rëe, mii naa non.⁠ ⁠» 30 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee roo won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: elgee woteh beh, fiisiin ki paan waal ana, fay taasaꞌ biti fu yúh sëꞌ níi hen waal éeyë.⁠ ⁠» 31 Peer ɓaattee ham híin won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Calalte soꞌ biti mi hawu húl a ɗo, ndaa mii mëssí taasaꞌ biti mi yúh rë.⁠ ⁠» Wa fi taalibe yi kayya ɓéeɓ ɓal ñeyute una na wonu yaa yínë.

Ɗaŋi Yéesú di Setsemani

(Saame Maccëe 26.36-46⁠ ⁠; Lúkkë 22.39-46)

32 Tílúu Yéesú a taalibe yi níi wa lahute tígë në wonuu Setsemani ra, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hëmí deh, mi pay ɗaŋ Koope.⁠ ⁠» 33 Na saañ ɗi ra, ɗi kúrëelëhté Peer, Saak a Saŋ. Ɗi dalte néekíñëꞌ, keeña ɗúmpé ces. 34 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Keeñ soꞌ ɗúm ɗúmë níi mí mínléh⁠ ⁠; hëmí deh, te ɗon yeele⁠ ⁠!⁠ ⁠» 35 Ɗi antee hécëh ƴutuuɗ, yeɗɗohte líhëhté feey, na ɗaŋ biti mín hen raa, yii misiga nay rii kate wahtii baaha ra wuloh ri, 36 na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap†, ɗo fa mín ɓéeɓ rë, éccíré gulii coono fi bee wuloh soꞌ⁠ ⁠! Ndaa di mín ɗíi man ɓéeɓ, yee nay lahe ra ɓanan hen yee fahaꞌ mi ra, ndaa bee fahaꞌ fu ra.⁠ ⁠» 37 Kolaꞌ ri dah, ɗi nimilte taalibe yi éeyë yë në, ɗeeffe wa na neeꞌu. Ɗi won Peer tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Simoŋ, fu neeꞌ neeꞌoo⁠ ⁠? Fu mínéh yeel wuti ƴaha wahtu yínë kut a⁠ ⁠? 38 Yéelí ɗon ɗaŋ, toñeh ɗon ay keene fíirí Seytaane. Ow na fahaꞌ paŋ yin wun, ndaa ri mitay⁠ ⁠!⁠ ⁠»

39 Ɗi hécíilté na ɗaŋ, ñeyaatte unna ɗéɓ ɗë. 40 Wocaꞌ ri ra, ɗi nimilaatte taalibe yi na, ɗeefaatte wa na neeꞌu, bi luk wa pëní fë doole. Wa lahuy yii wonun wa ri. 41 Nimilaꞌ ri waali éeyë fë rë, ɗi ɗeefaat wa na neeꞌlu, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon daa na neeꞌlu ɗee ɗon na hílsúu ë⁠ ⁠? Ɗúmpé⁠ ⁠! Wahtaa lahte. Ëlí⁠ ⁠! Soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ may yaayu mi tíkú yaꞌ yi bakaaroh ya. 42 Këlíi yen saañ⁠ ⁠! Ëlsíi, ɓëeꞌ yaay soꞌ ra ee ac ɗa ee.⁠ ⁠»

Hami Yéesú

(Saame Maccëe 26.47-56⁠ ⁠; Lúkkë 22.47-53⁠ ⁠; Saŋ 18.3-12)

43 Yéesú hom wona, Yudaas ow di taalibe yi sabboo a ana ya yíppée ac, ñéerëꞌté a dúukël ow, ƴi kúrú jépíl a duuɗ. Kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis a ɓaha ya gina daa wolu wa. 44 Ɗeef Yudaas fa nay rii yaaye ra, teeɓpe wa yee nay rii page ra níi wa yúhsëꞌ rí rë. Ɗi húmú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ nay mii fëené rë, ɗi baaha⁠ ⁠; lah hëbí rí te ɗon hof biti ɗon ƴah rii kúɗ.⁠ ⁠» 45 Lahaꞌ ri ra, ɗi júɓ sun fi Yéesú ciɗ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi fëenté rí. 46 Ɓëewë yípútée yejoh sun fi Yéesú, habute ri. 47 Ow di ɓëewë húmú në rë fúulté jépílí, paaŋke rí súrgíi seeƴohi gaana, lecce nufa. 48 Yéesú won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ayuu yi ɗeeha a jépíl a i duuɗ hami soꞌ man mi banndi nen⁠ ⁠? 49 Mi húmú homaꞌ filiɓ fon faraah mi yëeddée filiɓ Faam fi gaani Koope te ɗon habuy soꞌ⁠ ⁠! Ndaa yii bee waɗti lahaa ɗeeha, nda yee bíníyú Téerëe rë lah.⁠ ⁠» 50 Tígí daaha, taalibe yi ɓéeɓ heguute, helute ri.

51 Lahte kúkëyí wahambaanii húmú ñeete tal Yéesú ɓal. Ɗi húmú lamboh úuf. Ndaa ɓëewë na yuluu hami, 52 ɗi helte úufë yaꞌ yi wa, hegohte a faan holoŋ‡.

Tëekrí Yéesú këemí yëwúɗɗë

(Saame Maccëe 26.57-68⁠ ⁠; Lúkkë 22.54-55, 63-71⁠ ⁠; Saŋ 18.13-14, 19-24)

53 Ɓëewë kúrúté Yéesú faam seeƴohi gaana, tígë teeꞌuu kélfë yí seeƴoh ya, a ɓaha yi yëwúɗɗë a yëeddëh yí kootii Mëyíis rë. 54 Peer hompe filoon wulohte, ñeete tal Yéesú. Ɗi haalte baylii faam seeƴohi gaana, tookke a wohoh ya na yoonndoh. 55 Kélfë yí seeƴoh ya a ɓëy këemí gaani yëwúɗɗë ɓéeɓ saamute yii yabun wa Yéesú níi mín tah ɗi hawu húl, ndaa wa oluy. 56 Ow caak yabute ri iñi lahay, te wonna ñéerëey. 57 Lahte ɓëewí míllúutée koloh, yabute ri yii lahay wonu tih⁠ ⁠: 58 «⁠ ⁠Fun keluute ɗi wonte biti ɗi ay poo Faam fi gaani Koope bee yaꞌ ow taɓah ri ra, te filiɓ waal éeyë ɗi ay taɓahaat kay, bi yaꞌ ow ii naa leɓ.⁠ ⁠» 59 Ndaa yii leŋke yii baa sah, wonni wa ñéerëey. 60 Tígí daaha, seeƴohi gaana kolohte caŋke leelii ɓëewë meelte Yéesú won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu lahay yii lofa fu di yee yabu ro ɓëewí ƴee ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 61 Ndaa Yéesú hente tiɗ héddëhté. Seeƴohi gaana meelilte ri, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu Buura Koo fal ri ra, Koy Koope fa na kañu ɓëewë rë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 62 Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi⁠ ⁠! Te ɗon ay ot soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi took hëbís Koope fa mín ɓéeɓ rë, mi hom yaꞌi ñamaa fi, te ɗon ay ot mi aye filiɓ nérrë sun.⁠ ⁠»

63 Seeƴohi gaana ɗaɗte búubí tígí daaha, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen ay pagilee seede yih⁠ ⁠? 64 Ɗon keluute ɗee solaꞌ ri Koope ra. Ɗon wonu yi na⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɓëewë ɓéeɓ wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi waɗti húlë húlë⁠ ⁠!⁠ ⁠» 65 Lahte ɓëewí na tuulu sun fi, pokute íllë, na maagu ri kít anutee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu yonente saa ɓal⁠ ⁠? Wone ɓëeꞌ laɓ ɗo ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wohoh ya ɓal na namuu rii fúuɗ mbeƴ.

Taasaꞌi Peer yúhí Yéesú

(Saame Maccëe 26.69-75⁠ ⁠; Lúkkë 22.56-62⁠ ⁠; Saŋ 18.15-18, 25-27)

66 Wahtii baaha ɗeef Peer húmú baylaa feey. Ow di ɓeleɓɓa na légéyú faam seeƴohi gaana ra ñeete daaha, 67 otte ri na yoonndoh, ɗi ƴíiɗté rí níi antee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi bee ɓal, ɗoni Yéesú fee ke ɓëy Nasaret bee daa na húmú ñéerúu.⁠ ⁠» 68 Ɗi taasaꞌte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi keleeh wonu, mi yéeh yee na fahaꞌ fu won ra.⁠ ⁠» Ɗi antee koloh baylaa daaha, saañce ílí këemín. [Tígí daaha, paan fiisohte.] 69 Ɓelaa olilte ri daaha, ñeyaatte una wonte fíi ɓëewë húmú në rë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee non wa fi ƴaaha na⁠ ⁠!⁠ ⁠» 70 Peer taasiilte. Tíkëh ƴutuuɗ, ɓëewë húmú hatni baaha ra wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte íl ɓal⁠ ⁠! Fu non wa fi ƴaaha na⁠ ⁠! Miteh taasaꞌ, ndah ɗo ɓal, fu ɓëy Galile.⁠ ⁠» 71 Peer hampe yee ham ɗi ra rek, añohte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi fel raa, yii kat soꞌ ɗi baaha⁠ ⁠! Mi yéeh ɓëeꞌ na wonuu ɗon soꞌ ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 72 Una na lús, paan na fiisoh waali ana fa, ɗi yíppée nérsëh yee húmú won ri Yéesú rë biti fiisiin ki paan waal ana, ɗi ay taasaꞌ biti ɗi yúh rí níi hen waal éeyë. Ɗi yíppé afi tígí daaha na looy.

15

Kúrí Yéesú fíi Pilaat

(Saame Maccëe 27.1-2, 11-14⁠ ⁠; Lúkkë 23.1-5⁠ ⁠; Saŋ 18.28-38)

1 Yíilëꞌ Koo ɓaabin cúɓ, kélfë yí seeƴoh ya tookute a ɓaha yi yëwúɗɗë ɓéeɓ a yëeddëh yí kootii Mëyíis, ɓëy këemí gaani yëwúɗɗë ɓéeɓ daal tookute. Wa pokiruute Yéesú komute ri Pilaat. 2 Pilaat meelte Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu buuri yëwúɗɗë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu wonte ri, daa mi⁠ ⁠!⁠ ⁠» 3 Kélfë yí seeƴoh ya na yabu Yéesú yin caak daaha. 4 Pilaat meelilte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu mínéh lof a⁠ ⁠? Fu keleeh iña na yabu ro ɓëewí ƴee ra ɓéeɓ ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 5 Ndaa Yéesú wonlilay yin⁠ ⁠; yii baaha kúnté af Pilaat.

Tígí Yéesú húl

(Saame Maccëe 27.15-26⁠ ⁠; Lúkkë 23.13-25⁠ ⁠; Saŋ 18.39 níi 19.16)

6 Lahaa Paak ɓéeɓ, Pilaat ɗúhíɗ ow kasaa, bee fahuu ɓëy gina biti daa ri yeɗɗun ra. 7 Ɗeef lahte ɓëyí hínú Barabaas téƴúté kasaa a ɓëewí ɓani wa húmú haaꞌuute nguur ka níi ow húlté. 8 Tígí daaha, dúukël ow ɗeefiɗte Pilaat faam, meelte ri yee ɓaahaꞌ ri pagidi wa ra. 9 Pilaat won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fahuute biti mi yessiɗ ɗon buuri yëwúɗɗë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 10 Ɗi fi Pilaat yúhté biti nagajek kélfë yí seeƴoh ya iñaanuu Yéesú iñaanoo daa tah wa kom ɗi ri. 11 Tígí daaha, kélfë yí seeƴoh ya sorute dúukëlí ɓëewë nuf, nda wa mín won Pilaat biti ɗi yeɗɗan Barabaas. 12 Pilaat wonil ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mantee ɓal, kon ɗon fahuu biti mi hena ɓëeꞌ në wonuu ron buuri yëwúɗɗë rë ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 13 Wa ɓéyrúté unni wa sun na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daaƴe ri kurwah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 14 Pilaat won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A ri paŋ yii ɓosi bih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ndaa wa ɓaatuutee ɗaañnjoh na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daaƴe ri kurwah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 15 Bi fahaꞌ Pilaat yii neɓaꞌ ɓëewë, ɗi ɗúhríɗté wë Barabaas kasaa, laɓirohte Yéesú laraw, antee wa rii yeɗɗaꞌ wa daaƴe ri kurwah.

Këekkëlíi soldaarra Yéesú

(Saame Maccëe 27.27-31⁠ ⁠; Saŋ 19.2-3)

16 Soldaarra ɓeyute Yéesú, kúrúté rí baylaa filiɓ faam gëernëer, dëekúté soldaarri kayya filiɓ ɓéeɓ. 17 Wa tíkúté paltu luum sun fi, ɓeyute ñap yugusute baane, ɓekute afa, 18 na anuu rii wodoh wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Coleere buuri yëwúɗɗë⁠ ⁠!⁠ ⁠» 19 Tígí daaha, wa na laɓisuu ri kankaniit bëhëer af, na tuulsuu ri, na anuu ƴek fíyí, na sígímírú rí. 20 Këekkëlíyúu wë rí níi wocce ra, wa nísúté paltii luuma faana, ɓekaatute ri búuɓɓí, anutee rí ɗúhíɗ ëssín na suu daaji kurwah.

Daaƴi Yéesú sun fi kurwaha

(Saame Maccëe 27.32-44⁠ ⁠; Lúkkë 23.26-43⁠ ⁠; Saŋ 19.17-27)

21 Lahte ɓëyí hínú Simoŋ, ɗi ɓëy Siren, daa ri boffi Iliksaan a Rufus. Ɗi húmú kolaꞌ meey koon, ɓani soldaarra teeꞌuute, wa enute ri kurwahi Yéesú. 22 Wa kúrúté Yéesú tígë në wonuu Golgotaa ra (daa ri⁠ ⁠: këeŋ-af). 23 Wa yerute ri béeñí boolluu a míir, ndaa ri hanay. 24 Wa koluu daaha, daaƴute ri kurwaha. Filoon fi baaha, wa púlúfúté búuɓɓí, woruute wa hanndal ki wa. 25 Wahtaa daaƴu wa ri kurwaha ra teeꞌaꞌ siñaakada. 26 Lahte bíníi tíkú af kurwaha, teeɓaꞌi yee tah Yéesú tíkú húl rë. Unna won yii beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee daa buuri yëwúɗɗë.⁠ ⁠» 27 Wa daaƴaaluute banndi ana ɓal kurwah hëbís Yéesú⁠ ⁠: ɓëyí yínëe paaꞌte ri yaꞌ ñamaa, yínëe paaꞌte ri yaꞌ sugu. [ 28 Yee bíníyú Téerëe rë lahaꞌte ɗaaha, bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi kídëelúuté ɓëewí ɓossa na.⁠ ⁠»✡]

29 Ɓëewë në ñeyu hatni baaha ra, na hégíƴú affi wa na solu ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fa won biti fay poo Faam fi gaani Koope, fu taɓahaat ɗi filiɓ waal éeyë rë, 30 namee sëmlëꞌ afu, fu nuul kurwaha.⁠ ⁠» 31 Kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis ɓal na ñaawlu ri hanndal ki wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi sëmlëꞌté i ow kay, ɗi antee mínéh sëmlëꞌ afi⁠ ⁠! 32 Buura Koo fal ri ra fa, buuri Israyel ra, nuulan kurwaha noo. Ɗi nuul níi fun tík ɗí íl rëe, fun ay gém ɗii na.⁠ ⁠» Ɓëewë daaƴu kurwah hëbísí rë, ñaawlute ri ɓal.

Húlí Yéesú

(Saame Maccëe 27.45-56⁠ ⁠; Lúkkë 23.44-49⁠ ⁠; Saŋ 19.28-30)

33 Lahaꞌ naꞌ leelu af ra, gina ɓéeɓ ñúussé túɗ níi mitte wahtu éeyë. 34 Wahtii éeyë fë, Yéesú ɗaasse foŋ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Eloyi, Eloyi, lama sabaktani⁠ ⁠?⁠ ⁠» Daa ri⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope, Koope, fu súugëh sëꞌ yi taan⁠ ⁠?⁠ ⁠»✡ 35 Lahte i ow di ɓëewë húmú daaha ra, keluu wa unni ƴah, wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kélíi woni, ɗi ee dëek Éelí rë kan⁠ ⁠!⁠ ⁠» 36 Ow di waa na múkëté ɓeɓpe líil sooppe ri bineegar, pokke ri af baaŋ bëhëer, yuliɗte ri ɓúk Yéesú na fahaꞌ hënndí, na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéɗɗí yen olsoh, nda Éelí ay ac nuuliɗ ɗi raa.⁠ ⁠» 37 Tígí daaha, Yéesú ɗaasse foŋ, yeɗɗohte lússé.

38 Wahtii baaha, rídíi ɓídí Faam fi gaani Koope ɗap tígí selaa níi sela ra ɗaɗte dalaꞌte sun níi feey, ɓísëlsëꞌté ana. 39 Kélfíi soldaara húmú caŋ fíi Yéesú rë, olaꞌ ri ɗee húlëꞌ rí rë, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee Koy Koope kaah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 40 Lahte ɓeleɓɓi húmú cëehúuté, na olsuu. Mari fi ɓëy Makdalaa húmú waa na, Salome, Mari yaafi Saak Ƴutuuɗ a Soses. 41 Wa na húmú ñéerúu a Yéesú homaꞌ ri Galile ra, na tooppituu ri. Ɓeleɓ caak kay húmú në ɓal, ƴi húmú ñéerúu a Yéesú na ac ri Yerusalem ra.

Haji Yéesú

(Saame Maccëe 27.57-61⁠ ⁠; Lúkkë 23.50-56⁠ ⁠; Saŋ 19.38-42)

42 Yiin húl Yéesú rë teyaꞌ a bisi waaja, daa ri bisa këllëh bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë, te naꞌ sosse haat. 43 Daa tah Suseef fi ɓëy Arimate fa húmú lahte tii kélfë yí yëwúɗɗë në rë, te na húmú sehaaloh ayi Nguur ki Koope ra ɓal, kolaꞌ daaha pokke fídí, payte Pilaat na, meelte ri ɓúudé fí Yéesú. 44 Ndaa kelaꞌ Pilaat húlí Yéesú rë, yaa gaawaꞌte ri. Ɗi dëekrëhté kélfíi soldaarra, meelte ri nda Yéesú maañcee húl rëe. 45 Wonaꞌ ri kélfíi soldaarra biti ɗi húlté kaah ra, Pilaat wonte Suseef biti ɗi mín ɓeɓ ɓúudé fë. 46 Tígí daaha, Suseef payte lompe perkal, nuuliɗte ɓúudé fë kurwaha, líiwëꞌté rí perkala, ɗappe ri kolom ki yotu loo laꞌ, antee píníŋ laꞌ gaan, kúnëꞌté nuŋa. 47 Mari fi ɓëy Makdalaa a Mari yaafi Soses homute na olsuu tígë hacuu ɓúudé fí Yéesú rë.

16

Kolohi Yéesú ɓúudé

(Saame Maccëe 28.1-8⁠ ⁠; Lúkkë 24.1-12⁠ ⁠; Saŋ 20.1-10)

1 Gétëꞌ bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë, Mari fi ɓëy Makdalaa a Salome a Mari yaafi Saak lomute i yin heeñlaa, yugusii ɓúudé fí Yéesú. 2 Púlí naꞌ ɓaabi dímëesë cúɓ, wa koluute na suu tígë hacuu Yéesú rë. 3 Homuu wa waala ra, wa na meelantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa nay yen píníŋíré laꞌa ɓúk luuya⁠ ⁠?⁠ ⁠» 4 Ndaa ɓéyrúu wë affi wa ra, wa olute biti laꞌa húmú ɓúk luuya ra, di gaanaꞌ ri ɓéeɓ píníŋúté hatin. 5 Wa haalute luuya, olute wahambaanii ɓekoh sabidoor naaꞌ tookke yaꞌ ñamaa⁠ ⁠; wa yípútée tíit. 6 Ndaa ɓëeꞌ won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë tíití⁠ ⁠! Mi yúhté biti ɗon saamu Yéesú fí ɓëy Nasaret fa húmú daaƴu kurwaha ra. Ɗi íníh deh, ɗi këllúté ɓúudé. Ëlsíi tígë húmú fënɗú rí rë. 7 Yípíi pay ɗon won Peer a taalibe yi kayya biti ɗi këllëhté rën Galile, ɗon ay rii olee dín fë ti di húmú wonaꞌ ri ron nen.⁠ ⁠» 8 Ɓeleɓɓa ɗúhúté luuya na suu a múkë, wa tíitú tíitë níi na saaku. Tíidë tíitú wë rë tahte wa wonuy ow yin waala.

Feeñiyoh yi Yéesú

(Saame Maccëe 28.9-10, 16-20⁠ ⁠; Lúkkë 24.13-49⁠ ⁠; Saŋ 20.11-23⁠ ⁠; Tílëdí apootarra 1.6-8)

[ 9 Kolaꞌ Yéesú ɓúudé ɓaabi dímëesë rë, ɗi ɗéɓpí feeñiyoh Mari fi ɓëy Makdalaa fa ɗi húmú líkíɗ ɗí yébítëh paana ra. 10 Mari payte ɓílíɗté ɓëewë në húmú ñéerúu a Yéesú rë yee lah ra, ɗeef keeññi wa líssí líif, wa na looyu. 11 Wonaꞌ wa Mari biti Yéesú ee pes ɗa te ri otte ri ra, wa gémúy rí.

12 Filoon fi baaha, Yéesú feeñiyohte taalibe ana yi homu waal. Wa yúhsúuy rí wahtii baaha bi lofisoh ri. 13 Tílëꞌ níi wa yúhsúuté rí rë, wa nimilute, ɓíllúté taalibe yi kayya baaha, ndaa wa gémúy wë ɓal.

14 Yéesú míllëꞌtée feeñiyoh taalibe yi sabboo a yínë yë ɗeef wa homu ñam⁠ ⁠; ɗi na won affi wa di yee lahuy wa ngém rë, a súhí wë keeñ af biti wa gémúy woni ɓëewë olu ri filoon fi bee këllúu rí ɓúudé rë. 15 Ɗi antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëyí ɗon waare ɓëy ëldúnë ɓéeɓ Uni Neba. 16 Ɓëyí gém Uni Neba te ɗi bëtsú, ɗi ay múc⁠ ⁠; ɓëyí gémëy nék, ay daanu. 17 Ɓëewë gémú rë ay tíinndúu ɗeh⁠ ⁠: di tii soꞌ wa ay lík i yébítëh, wa won wonaɗ has, 18 wuti wa ham goŋ yaꞌ yi wa mbée wa han sot raa sah, yin ii waa kat. Te wa tíkëꞌ jéríɗ yaꞌ tii soꞌ, jérdë ay wah.⁠ ⁠»

Nimili Yéesú sun-Koo

(Saame Lúkkë 24.50-53⁠ ⁠; Tílëdí apootarra 1.9-11)

19 Wonaꞌ Yéesú-Yíkëe a wa níi wocce ra, Koo ɓéyíɗté rí kúɗté rí hëbísí sun, ɗi hompe yaꞌi ñamaa fi. 20 Taalibe ya sayuu daaha na waariyu Uni Neba ëldúnë ɓéeɓ. Ɗi fi Yíkëe habraꞌte wa légéyí wë níi yii won wa ɓéeɓ ñéerëꞌ kimtaan.]

✡ 1:2 1.2 Saame Malasi 3.1

✡ 1:3 1.3 Saame Isayii 40.3

* 1:7 1.7 mi haaƴayti liil kotti ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: te mi ƴinte sah pëkísí níh yí ñafaɗɗi.

† 1:40 1.40 Mi yúhté biti fu mín sëe paƴ mi haalaat ɓëewë në ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Mi yúhté biti fu mín sëe ɓukut mi lan.

* 2:22 2.22 mbúus hun ⁠ ⁠: Ɓëy gini baaha húmú túmúu han filiɓ mbúus hun. Hani túmú mbúus hun home poosaꞌ raa, mbúusë ɓaaysaꞌ ɓaaysoo. Ndaa mbúusë ɓaha raa, na mínlíléh ɓaaysoh.

† 2:26 2.26 Faam Koope ⁠ ⁠: Tígë seeƴoh yi ɓëy Israyel húmú hawruu Koope na ra. Na húmú taɓahay Salomoo Faam fi gaani Koope Yerusalem ra, Mëyíis húmú yugusaꞌ Faam Koope a taanta gaan ti di húmú nahaꞌ ri Koope ra nen, na homu wa luufa ra.

* 3:18 3.18 jammbaara ⁠ ⁠: Mín hen ɓëyí far-farlohte kootii Mëyíis, mbée ɓëyí non ɓëewë na haaꞌuu nguur ki ɓëy Rom ra.

* 4:8 4.8 Tal fi tal ɓéeɓ yeraꞌte yee waɗ rii yeraa ra ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Lahte ƴi lím pep sabay éeyë (30), ƴee pep sabay pëenë (60) mbée pep tíméer (100).

† 4:12 4.12 nda wa yeele raa wa ëlíh në, te wa kelee raa wa yíih yee na wonu ra, toñeh keeññi wa ay kúnsée ndín, wa lof pesaɗ ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: Ɗaaha wa yeele raa wa ëlíh në, te wa kelee raa wa yíih yee wonu ra, henay baa wa ay yíssíɗ keeññi wa Koope na.

✡ 4:12 4.12 Saame Isayii 6.9-10

‡ 4:20 4.20 ow fi ow waa na ɓéeɓ njiriñce yee waɗ ɗii njiriñ ra ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Lahte ƴi lím pep sabay éeyë (30), ƴee pep sabay pëenë (60) mbée pep tíméer (100).

§ 4:24 4.24 Ɗee na natɗuu ɗon ɓëewë rë, Koope ay ron natɗee ɗaaha níi tíkíɗ ɗon ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: Ɗon ay aattiyuu ti ɗee na aattiyuu ɗon ow kay ra, níi ɗon tíkrú sun.

* 4:25 4.25 ɓëyí pagay yii baaha raa nék, yii ƴutuuda lahaꞌ ri ra sah ay naafu ⁠ ⁠: Ɓëeꞌ pagay yii baaha ra, daa ri ɓëeꞌ habay unna keloh ri ra (saame saar 24), ɗi húl fayu raa, ɗi ay ñak ɓéeɓ.

† 4:31 4.31 pebi ƴutuudi ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: tisoh mutarda. Pep mutarda non peppa lukki ƴin ra, ndaa tala non tal gañcah ya lukki gaan di meeyya ra.

* 6:13 6.13 na leefu wa díw ⁠ ⁠: Jéríɗ húmú ƴahti ɗagiru wah raa, na ñéerëꞌ a leef dúuléen.

† 6:37 6.37 Hélsí mín ñëmíɗ ɓëewí ƴee ɓéeɓ ay ɗúhúu dih⁠ ⁠? Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Fun ay ɓeye dëñé tíméer ana (200) fun lomaꞌ mbúurú ë⁠ ⁠? Dëñé yínë daa ganjarma yíníl légéy súrgë bis múlgús.

‡ 6:48 6.48 na saañ ri ɗeefri wa ra ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: na yuloh roommbohi wa.

* 7:4 7.4 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyúté në «⁠ ⁠dil⁠ ⁠» ɓal.

✡ 7:7 7.7 Saame Isayii 29.13

✡ 7:10 7.10 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.12

✡ 7:10 7.10 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 21.17

† 7:27 7.27 Yëwúɗɗë tíkú ɓëewë yëwúɗ neh ra ɓuh.

* 8:15 8.15 lëwíirí fariseŋŋa a lëwíirí Erot ⁠ ⁠: Lëwíir daa na tah mún më na yugusuu mbúurú rë poosaꞌ.

✡ 9:11 9.11 Saame Malasi 3.23

* 9:44 9.44 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: tígí cégínnë na ñamu faan ra na húlíh, te kíi kë ii ƴím.

† 9:46 9.46 Saame 9.44 di bínëe feey fi téerëe.

✡ 9:48 9.48 Saame Isayii 66.24

✡ 10:6 10.6 Saame Dalaana 1.27⁠ ⁠; 5.2

✡ 10:8 10.8 Saame Dalaana 2.24

✡ 10:19 10.19 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.12-16

✡ 11:9 11.9 Saame Kañaa ya 118.26

✡ 11:17 11.17 Saame Isayii 56.7

✡ 11:17 11.17 Saame Yérémí 7.11

* 11:26 11.26 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: Ndaa ɗon baaluy ɓëewí kayya raa, Boffee ke ron sunaa-sun ii ron baal bakaaɗɗa pagu ɗon ɗa ɓal.

✡ 12:11 12.11 Saame Kañaa ya 118.22-23

* 12:14 12.14 Sesaar ⁠ ⁠: Bín fë, ɓëyí húmú hen buur di Rom ɓéeɓ dëekúu ɗaaha.

✡ 12:26 12.26 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 3.6

✡ 12:30 12.30 Saame Nérsí Kootaa 6.4-5

✡ 12:31 12.31 Saame Tali Léwí 19.18

✡ 12:36 12.36 Saame Kañaa ya 110.1

✡ 13:14 13.14 Saame Dañeel 9.27⁠ ⁠; 11.31⁠ ⁠; 12.11⁠ ⁠; Maccëe 24.15-16

✡ 13:25 13.25 Saame Isayii 13.10⁠ ⁠; 34.4⁠ ⁠; Esekiyel 32.7⁠ ⁠; Suwel 2.10

* 14:5 14.5 hélíis caak ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: dëñé tíméer éeyë (300). Daa ganjarma légéy súrgë kíil múlgús.

✡ 14:27 14.27 Saame Sakari 13.7

† 14:36 14.36 Bíníyú Abbaa, Baap. Abbaa⁠ ⁠: Daa ri⁠ ⁠: Baap di wonadi yëwúɗɗë.

‡ 14:52 14.52 Ow caak habuu biti kúkëyí wahambaanii bah, daa Saŋ fa na wonuu Marka ra, Marka fa bíní Uni Neba ra. Ɗi na dëekúu Saŋ Marka ɓal.

✡ 15:28 15.28 Saame Isayii 53.12

✡ 15:34 15.34 Saame Kañaa ya 22.2

Lúkkë

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Uni Neba bíní Lúkkë rë

Kúnsëe

Di ɓaahi jaŋaa Lúkkë daa bíní téeríi Uni Nebi beh, ndaa biti daa ri bíní rí wonuy filiɓ. Ɗi fi Lúkkë nék húmú paƴoh, te ri húmú yëwúɗ neh. Ɗi bíníté téeré kay, daa ri bee won sun fi tílëdí apootarra ra. Ɗi húmúy apootari Yéesú déꞌ, ɓani Pool daa na húmú ñéerúu (Saame Kolos 4.14). Ɗi meelsaꞌ meelsoo níi ɗi lahte yii lante ri sun fi pesi Yéesú, ɗi na anti bíní unni ƴeh. Ɗi bíní unna ɓëyí hínú Tewofil.

Lúkkë bíníté iñi lahte solo pesadi Yéesú⁠ ⁠: Koope wolte Yéesú ëldúnë nda ɓëyí gém ɗii na ɓéeɓ múc. Ɗi teeɓaꞌte biti ɓal Yéesú daa Yíkëe.

Filiɓ téeríi beh, ɗi wonte sun fi⁠ ⁠:

- yii leŋke ɗee ayaꞌ Saŋ Batis ëldúnë rë (1.5-25⁠ ⁠; 1.56-80),

- yii leŋke ɗee ayaꞌ Yéesú ëldúnë rë (1.26-55⁠ ⁠; 2.1-20),

- yii leŋke paƴi Yéesú jéríɗɗë (4.38-41⁠ ⁠; 5.12-26),

- yii leŋke kimtaanni caakka paŋ ri ra (7.11-17⁠ ⁠; 8.22-25⁠ ⁠; 9.10-17),

- yii leŋke anili ɓëeꞌ naaꞌ-keeñ dék Samari ra (10.29-37),

- yii leŋke bee payaꞌ Yéesú faam i Martaa a Mari ra (10.38-42),

- yii leŋke kolohi Yéesú Galile ɗi na saañ Yerusalem (13.22-30⁠ ⁠; 18.31-34),

- yii leŋke anili kúkëyë múuƴ níi olute ra (15.11-32),

- yii leŋke húlí Yéesú (23.13-56),

- a yii leŋke kolohi ɓúudé (24.1-49).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay yúh biti Yéesú daa Sëmlëhí ɓëewë gémú ɗii na ra ɓéeɓ.

1

Yee tah Lúkkë bíní unna ra

1 Ɓah Tewofil, ow caak bíníyúté di oluu wa ri, di yii leŋke iña lah filiɓ fi fun dee bín fë rë, 2 ti di ɓíllúu wë ɓëewë maasuu iñƴaaha dalaani wa ra, te daa wa ɓëewë na waariyu Unni Koope ra. 3 Soꞌ ɓal, mi nampee meelsaꞌ yii lante sun fi iñƴaaha ɓéeɓ, mi na téebíɗ, dalaꞌte dalaani wa, mantee ot biti ette mi bíníyíɗ ɗë wë. 4 Hen ɗaaha raa, fay yúh biti iña teeɓu fu ra ɓéeɓ kaah.

Woni ban fi límí Saŋ Batis

5 Jamanaa henaꞌ Erot buuri Yúdée rë, húmú lahte seeƴohi hínú Sakari, ɗi non goomali seeƴoh yi Abiyaa koon. Ɓeleɓi hínú Ilsabet, ɗi sédí Aaron seeƴohi gaana. 6 Wa ɓéeɓ ana húmú júɓúté íllí Koope, wa na hélíh yin túuƴëꞌ yë, wa na pagu iña nahaꞌ Koo-Yíkëe rë ɓéeɓ. 7 Wa húmú lahuy koy, af biti Ilsabet húmú mínéh pok loo, te wa ɓéeɓ ana ɓahayute.

8 Lahte bis, Sakari hompe waaji seeƴoha yuliɗ Koope na ra, ndah goomali daa eyuu paŋi. 9 Di ɓaahuu wa ri, seeƴoh ya húmú tansuu ow, këɗrí Koope cuuraay tígë lukki sela filiɓ Faam fi gaani Koo-Yíkëe rë. Bee yínée tansa keen sun fi.

10 Wahtaa na karaꞌ cuuraaya ra, ɓëewë ɓéeɓ húmú ëssë na ɗagu. 11 Sakari hom filiɓ níi ri otte malaakii Koo-Yíkëe hatna paaꞌ tígë na tamuu cuuraay ra yaꞌ ñamaa. 12 Ɗi tíitté, afa kúnëhté. 13 Ndaa malaakaa won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana tíit Sakari⁠ ⁠! Koope tahte ɗaŋu⁠ ⁠: ɓeleɓu Ilsabet ay roo límíɗ koy ƴaal, lah dëekée rí Saŋ. 14 Keeñu ay naa sos níi sos te límí ay neɓaꞌ ow caak. 15 Ɗi ac ow gaan íllí Koo-Yíkëe. Ɗi ii han béeñ mbée hani mín maniyil ɓéeɓ. Balaa ri límú, ɗi ay líif a Ruuh-Peseŋ. 16 Ɗi ay nimiliɗ ow caak di ɓëy Israyel Koope na, Yíkíi wë. 17 Ɗi ay këllëh Yíkëe, ñéerëꞌ a doolii Ruuhi Koope húmú yonente Éelí në rë, yugusaꞌ hanndal ki baappa a koyya, nimiliɗ ɓëewë súugúu Koope ra, wa ñéerëꞌ a ɓëewë júɓú rë. Ɗi ay saam dúukëlí ɓëewí ay homɗe Koo-Yíkëe.⁠ ⁠» 18 Sakari meelte malaakaa won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May yúhée biti yii baa ay lah ɗíh⁠ ⁠? Soꞌ mi ɓahate te ɓeleɓ soꞌ ɓitiffe.⁠ ⁠» 19 Malaakaa tahte won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Gaburyel, mi homaꞌ hëbís Koo. Daa ri wol soꞌ ɗoo na, komu uni nebi bah. 20 Yee won mi ro baa ra ay lahee ɗaaha biti wahtaa lah. Ndaa gémë gémëy fu soꞌ ra tahte fii míníl won níi yiin nay lahe iñƴaaha ra.⁠ ⁠»

21 Ƴaaha ɓéeɓ ɓëewë húmú ëssë na sehu, wa éemúté maaña maañ Sakari filiɓ tígí selaa ra. 22 Ɗúhëꞌ rí rë, ɗi mínéh won waa na, ɗi wonaꞌ a wa wonaɗ likiɗ. Tígí daaha, ɓëewë anutee yúh biti ri ot yin tígë.

23 Ɗúmlëꞌ Sakari waalla eyuu ri Faam Koope ra, ɗi nimilte faam. 24 Gétëꞌ iñƴaa ɓéeɓ rë, hompe níi Ilsabet ɓeleɓi pokke loo, hompe yii mitte céyín iip faam ɗúhëy. Ɗi won nufi tih⁠ ⁠: 25 «⁠ ⁠Ëlí yee pagiɗ soꞌ Koo-Yíkëe rë kan⁠ ⁠! Nufa payte soo na, ɗi níssé gacaa húmú homaꞌ mi leelii ɓëewë rë.⁠ ⁠»

Woni ban fi límí Yéesú

26-27 Céyín pëenë filoon fi heni Ilsabet loo, Koope wolte malaaka Gaburyel kúkëy cafaƴ na, hínú Maryaama⁠ ⁠; ɗi dék Nasaret di Galile. Ɗi húmú onute ƴaal⁠ ⁠; ƴaala Suseef sédí Dawit. 28 Lahaꞌ malaakaa faam Maryaama ra, ɗi won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Coleere Maryaama, ɗo fa Koo-Yíkëe on ɗo mal ra. Ɗi ee ɗoo na.⁠ ⁠» 29 Woni malaakaa kúnté af Maryaama⁠ ⁠; ɗi na níɓ yee waɗti fahaa won wodohi baa ra. 30 Malaakaa won ri tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana tíit Maryaama, Koope daa on ɗo mal. 31 Síkírée⁠ ⁠! Fay pok loo te fay lahee koy ƴaal, lah dëekée rí Yéesú*. 32 Ɗi ac ow gaan te ri ay dëekúu Koy Koope fa sunaa-sun. Koo-Yíkëe ay rii yeɗ ñaani nguur ki Dawit ciffi. 33 Ɗi ay hen buuri ɓëy Israyel faraah, Nguur ki ii mëssí ɗúm.⁠ ⁠» 34 Maryaama won malaakaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii baa ay mínée lah ɗíh te mi yéeh ƴaal⁠ ⁠?⁠ ⁠» 35 Malaakaa won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ruuh-Peseŋ ay cép sun fu, Koope fa sunaa-sun ay teeɓaꞌ doolii ɗoo na. Daa tah kúkëyí selaa nay fuu lahee ra ay dëekúu Koy Koope. 36 Ɓitifaꞌ mboko mu Ilsabet níi, ɗi pokke loo⁠ ⁠; ɗi fa húmú wonu biti mínéh lah koy ra, ɗi hom céyín fí pëenë fí woteh. 37 Lahay yii wooñ Koo.⁠ ⁠» 38 Maryaama won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi súrgíi Koo-Yíkëe⁠ ⁠; yee won fu ra lahaan ɗaaha.⁠ ⁠» Tígí daaha, malaakaa takohte, saañce.

Yérí Maryaama Ilsabet

39 Tíkëh i waal, Maryaama kolohte yíppée saañ gini hom daŋŋi deyi Yúdée. 40 Lahaꞌ ri ra, ɗi haalte faam Sakari, wodohte Ilsabet. 41 Ilsabet na keloh wodohi Maryaama, koy ka lowa hégíƴëhté, Ruuh-Peseŋ yíppée rii haal. 42 Tígí daaha, ɗi ɓéyíɗté uni sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope lukki barkel ro ɓeleɓɓa feey fa ɓéeɓ te koy ka lowu barkelte ɓal. 43 Daa mi wa níi, yaafi Yíkíi sëꞌ na ac yérí sëꞌ⁠ ⁠? 44 Ole⁠ ⁠! Mi na keloh wodohu rek, keeñ koy ka loo soꞌ sosse níi sos, tahte ri na hégíƴëh. 45 Fu lahte sos-keeñ, gémë gém fu biti iña wonu fu te kolaꞌ Koo-Yíkëe në rë ay lah.⁠ ⁠» 46 Maryaama won tígí daaha tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Mee kañ ɗee gaanaꞌ Koo-Yíkëe rë,

47 ɗi fa na sëmlëꞌ sëꞌ rë tahte keeñ soꞌ sosse níi sos,

48 di yee helaꞌ ri nuf soo na ra, soꞌ mi súrgë ɗii na kut ra.

Daa tah dalaꞌte woteh níi kiri fi kirih,

ɓëewë ay soo dëekée sos-keeñ fe.

49 Koope fa mín ɓéeɓ rë pagiɗte soꞌ yii gaante⁠ ⁠;

tiyi selate.

50 Dee níi kiri fi kirih,

ɗi ay teeɓ ɓëewë neehu ri ra naaꞌ-keeñ.

51 Ɗi teeɓaꞌte doolii, paŋke i yin gaan⁠ ⁠;

ɗi tasaaraꞌte ɓëewë në gaan-gaanluu ra.

52 Ɗi cépíɗté buurra ñaanni nguur ki wa,

ɓéyíɗté ɓëewë lahuy doole ra.

53 Ɗi onte ɓëewë yaaɓu ra njél,

líkké ɓëewë caaku yin ra wa suute a yaꞌ holoŋ.

54 Ɗi sëmlëꞌté ɓëy Israyel súrgë yí,

teeɓpe wa naaꞌ-keeñ,

55 ti di húmú gapaꞌ ri caacci yen nen, Abraham a séttí níi kiri fi kirih.⁠ ⁠»

Límí Saŋ Batis

56 Maryaama hompe Ilsabet na yii mitte céyín éeyë antee nimil faam. 57 Lahaꞌ loo Ilsabet ra, ɗi lahte koy ƴaal. 58 Keluu ɓëewë dékú a ri ra a mboko yi biti Koo-Yíkëe teeɓpe ri naaꞌ-keeñ níi rë, ɓani wa ɓéeɓ bokute lahute na sos-keeñ. 59 Nimilaꞌ bisa límú kúkëyë rë, ɓëewë ayute leji. Wa fahuu yeri tii Sakari koon, boffa⁠ ⁠; 60 ndaa yaafa tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëe-ëeꞌ, ɗi hínú Saŋ.⁠ ⁠» 61 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahay ɓëyí hínú ɗaaha mboko yu na.⁠ ⁠» 62 Wa anutee won a boffa wonaɗ likiɗ, meelute ri tiya nay yeru koohi ra. 63 Tígí daaha, Sakari meelaꞌte arduwaas, bíníté në unni ƴeh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ay hínú Saŋ.⁠ ⁠» Ɓëewë ɓéeɓ éemúté në. 64 Pereem Sakari yíppée pëkísëh, ɗi dalaatte won, ɗi yampe na sím Koope. 65 Ɓëewë ɓani wa dékú rë ɓéeɓ tíitúté. Wona hente lëyëŋ deyi daŋŋi Yúdée ɓéeɓ. 66 Ɓëewë keluu iñƴaa ra ɓéeɓ na níɓú yii leŋ na, wa na meelu affi wa yee nay míllée kúkëyë rë, ndée lante biti Koo-Yíkëe ñéerëꞌté a ri.

Kañi Sakari Koope

67 Ruuh-Peseŋ haalte Sakari boffi kúkëyë, ɗi na léhín unni kolaꞌ Koope na won tih⁠ ⁠:

68 «⁠ ⁠Ɓëewë ɓéeɓ símún Yíkëe, Koope fi ɓëy Israyel, di yee yeelaꞌ ri ɓëewí, sëmlëꞌté wë rë.

69 Ɗi kompe yen ɓëyí gaani nay yen sëmlée, bi ɗúhëꞌ tali Dawit súrgíi.

70 Daa ri yee maañ rii gapaꞌ, ñeyaꞌte ri yonente yi sela yi ra.

71 Ɗi húmú wonte yen biti ri ay yen sëmlëꞌ yaꞌ yi haaꞌoh yi yen a kaaꞌoh yi yen.

72 Ɗi teeɓpe caacci yen naaꞌ-keeñ, hampe yee húmú pok ri hanndal ki wa ra.

73 Koope añohte ciffi yen Abraham biti

74 ɗi ay yen sëmlëꞌ yaꞌ yi kaaꞌoh yi yen, nda yen néekíñíih jaamiyohi⁠ ⁠;

75 nda pesi yen ɓéeɓ, yen hen ɓëewí selayute te júɓúté íllí.

76 Te ɗo fi koy soꞌ, fay dëekúu yonentii Koope fa sunaa-sun, ndée fay këllëh Yíkëe, fu ɗariɗ ri waali,

77 fu teeɓe ɓëewí biti ri ay waa sëmlëꞌ, baal wa bakaaɗɗi wa.

78 Koope fi yen baahte te ri naaꞌte keeñ, daa tah ɗi ay yen hawaan a niiñi ɗúhëꞌ sun ti naꞌa na púl rë nen,

79 niiñli yen fa homu ñúus te tasuu seh kúl kë rë, ɗi tík yen waali jaammaa.⁠ ⁠»

80 Saŋ na ooɗ, afa na ɓaatti kúnsëh. Ɗi húmú pesaꞌ luufa níi yiin teekiroh ri ɓëy Israyel ra.

2

Límí Yéesú

(Saame Maccëe 1.18-25)

1 Jamanii baaha, buura hínú Ëgís rë túuƴëꞌté kíní ɓëewë dékú ginna Rom ílíf wë rë ɓéeɓ. 2 Lahi kínë ɗéɓ baa ra, ɗeef Kiriñus daa kélfíi gini Sírí, 3 te ow fi ow ɓéeɓ sayaꞌ bíníyëh gina coosaanaꞌ ri ra. 4 Ɗi fi Suseef ɓal nampee koloh Nasaret di Galile, saañce Betleꞌem di Yúdée, gina coosaanaꞌ Dawit ra, ndée ri non tali Dawit. 5 Na saañ Suseef bíníyëh rë, ɓani Maryaama ñéerúu. Ɗeef Maryaama húmú pokke loo. 6 Homi wa Betleꞌem daaha, lowa hampe⁠ ⁠; 7 ɗi saawohte koy ƴaal. Ɗi lëmëssé baakera ndíimú, fëníɗté rí mbalka ñamaa júr, bi ɗeef wa húmú ɗëmíh lasa na hanluu ayoh ya ra*.

8 Húmú lahte níirëh yí na neeꞌu wohi yuppi wa luufi baaha. 9 Malaaka yínë di malaaka yi Koo-Yíkëe púlëhté waa na, niiñi ndami Yíkëe hawaante wa. Tígí daaha, wa tíitúté níi tíit. 10 Malaakaa won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë tíití⁠ ⁠! Mi ac wonon yii neɓpe keloh, yii ay sosil keeññi ɓëewë ɓéeɓ níi sosil. 11 Elgee woteh beh, di gin Dawit, lahte Sëmlëhí límɗúté rën, daa ri Kiristaa, daa ri Yíkëe. 12 Te ɗon ay rii yúhsée ɗeh⁠ ⁠: ɗon ay ot baakeri lëmësú ndíimú, fënɗú mbalka ñamaa júr.⁠ ⁠» 13 Malaakaa na woc wona, malaaka caak yípútée ríi ɗeefiɗ, wa na njooɓru Koope wonu tih⁠ ⁠: 14 «⁠ ⁠Koo laha ndam di sunaa-sun, te ɓëewë ri fahaꞌ wa ra ɓéeɓ lah jaamma feey fa.⁠ ⁠»

15 Nimiluu malaaka ya sun-Koo ra, níirëh yë na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen yíppí koloh yen saañ Betleꞌem, yen ole yee lah ra, yee teeɓ yen Koo-Yíkëe rë.⁠ ⁠» 16 Wa yípútée koloh suute na saamu. Lahuu wa ra, wa olute Maryaama a Suseef, wa ɗeefute baakera fënɗúté mbalka ñamaa júr. 17 Oluu wa kúkëyë rë, wa ɓíllúté yee won wa malaakaa sun fi ra. 18 Ɓëewë keluu ɓíllí níirëh yë rë ɓéeɓ éemúté woni wa níi éem. 19 Ɗi fi Maryaama hampe iñƴaa ɓéeɓ afi, na níɓ në. 20 Níirëh yë anutee koloh na nimilu yuppi wa, na kañu Koope, na njooɓru ri di iña keluu wa te olute wa ra. Iña ɓéeɓ lahte ti ɗee húmú wonaꞌ wa malaakaa ra nen.

21 Nimilaꞌ bisa límú kúkëyë rë, wahtaa nay rii lecu ra lahte⁠ ⁠; ɗi yerute tii Yéesú ti di húmú nahaꞌ ri malaakaa ɗeef yaafa pokay loo doom ra.

Kúrí Yéesú Faam fi gaani Koope

22 Hompe níi wahtaa waɗ waa púusúun rë lahte ti ɗee túuƴëꞌ rí kootii Mëyíis rë nen. Tígí daaha, Suseef a Maryaama koluute kúrúté Yéesú Yerusalem, jébëlúté rí Koo-Yíkëe, 23 ndée bíníyúté di kootii Koo-Yíkëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy ki saawi ƴaali límú ɓéeɓ ay jébëlú Koo-Yíkëe.⁠ ⁠»✡ 24 Wa yeruute hawra na nahaꞌ kootii Koo-Yíkëe rë ɓal⁠ ⁠: hëtë ana mbée bëdú teem-teem ana†.

25 Húmú lahte ɓëyí dék Yerusalem, ɗi hínú Simewoŋ. Ɗi júɓpé, gémpé Koope níi gém, te lahte yaakaar ayi ɓëeꞌ nay sëmlée ɓëy Israyel ra. Ruuh-Peseŋ húmú haalte ri, 26 te teeɓpe ri biti ɗi ay ot Buura Koo-Yíkëe fal ri ra, balaa ri húl. 27 Ɗaaha, Ruuh-Peseŋ yeñce ri Faam fi gaani Koope. Kúrúu Suseef a Maryaama koy wa Yéesú paŋi yee nahaꞌ kootii Mëyíis rë, 28 Simewoŋ ɓeɓpe kúkëyë ɓoppe ri, símpé Koope na won tih⁠ ⁠: 29 «⁠ ⁠Koo-Yíkëe, yee gap fu soꞌ ra lahte woteh. Fu mín sëe yeris soꞌ mi súrgúu mi húl, mi saañ a jaamma, 30 ndée mi tíkké íllí sëꞌ ngëeƴ sun fi Sëmlëhë wol fu ra, 31 te ɓëy ëldúnë ɓéeɓ ay rii ot. 32 Daa ri niiña nay tahe heetta feey fa ɓéeɓ yúh rë rë⁠ ⁠; ɗi ay on ɓëewú, ɓëy tali Israyel ndam.⁠ ⁠» 33 Boffa a yaafa éemúté yee won Simewoŋ sun fi kúkëyë rë. 34 Simewoŋ ɗagiɗte wa antee won Maryaama yaafi Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope daa wol kúkëyí beh, kéenɗí a ɓéyrí ow caak Israyel. Ɗi ay hen tíinndëe te ɓëewë ay rii kaaꞌ. 35 Ɗi ay tah ow caak teeɓaꞌ yee hom nuffi wa ra⁠ ⁠; te ɗo fi yaafa, fay lah yii ay roo misik keeñu níi misik.⁠ ⁠»

36 Húmú lahte yonentii ɓitiffe níi ɓitif hínú Aane⁠ ⁠; ɗi koy Penuwel fa tali Aseer. Ɓani ƴaala húmú kooɗ ri henaꞌ ri cafaƴ ra pesute kíil paana, ƴaala antee húl. 37 Kolaꞌte baaha, ɗi pesse níi ri lahte kíil sabay peeye a kíil iniil (84) te ri lahaatay ƴaal kay. Ɗi homaꞌ Faam fi gaani Koope naꞌ a elek oore, ɗage. 38 Ɗi lahaꞌ daaha ɗeeffe wa na, ɗi yampe na sím Koope, na won ɓëewë në sehaaluu biti Koope ay sëmlëꞌ Yerusalem ra ɓéeɓ yii leŋke kúkëyë në.

39 Wocuu boffi Yéesú a yaafa paŋi yee nahaꞌ kootii Koo-Yíkëe rë, wa nimilute gin wa Nasaret di Galile. 40 Yéesú na ooɗ, afa na ɓaatti kúnsëh na won wonaɗ ɓaha. Ɗi húmú neɓpe nuf te Koope yeɗɗay ri.

Lahaꞌ Yéesú kíil sabboo a kíil ana ra

41 Húmú lahaa kíil ɓéeɓ, boffi Yéesú a yaafa pay feedi PaagaYerusalem. 42 Lahaꞌ Yéesú kíil sabboo a kíil ana ra, wa ñéerúuté a ri suute feedin, di ɓaahuu wa ri. 43 Ɗúmëꞌ feeda ra, ɓëewë në nimilu, ndaa Yéesú tasse Yerusalem te boffa a yaafa yíih yin na. 44 Wa habuu biti koon ɓani kooƴƴa ñéerúu rë daa homu, níi wa tílúté bis múlgús. Kanuu wa ri ra, wa na anuu rii saam mboko ya a kooƴƴa na. 45 Oluy wa ri ra, wa nimilute Yerusalem na saamu ri. 46 Waali éeyë fë, wa ɗeefu ri filiɓ Faam fi gaani Koope tookke yëeddëh yë në, na síkírëh wë, na meel wa. 47 Ɓëewë në síkírúu rí rë ɓéeɓ, éemúté ɗee ñaañaꞌ ri ra a ɗee na lofaꞌ ri won ra. 48 Boffa a yaafa éemúté níi éem oluu wa ri ra. Yaafa won ri daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fu pagaꞌ fun yii bee ɗíh⁠ ⁠? Funi boffu moku moko saamu níi mok.⁠ ⁠» 49 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon saamuu soꞌ yih⁠ ⁠? Ɗon yíih biti mi waɗti homa faam Baasoꞌ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 50 Ndaa wa yíih yee fahaꞌ ri waa won baa ra.

51 Yéesú kolohte ɓani wa nimilute Nasaret. Ɗi tassi ñeyaꞌ woni wa. Yaafa hampe iña lah ƴaa ra ɓéeɓ afi. 52 Yéesú na ooɗ, nufa na ɓaatti neɓ⁠ ⁠; ɗi ɓaattee neɓaꞌ Koope a ɓëewë.

3

Waarii Saŋ Batis

(Saame Maccëe 3.1-12⁠ ⁠; Marka 1.1-8⁠ ⁠; Saŋ 1.19-28)

1 Kíilí sabboo a iip fa homaꞌ buura hínú Tibeer nguur ka ra, ɗeef Poos Pilaat daa húmú gëernëerí Yúdée, Erot kúɗté Galile, Fílíp ɓahii kúɗté Ítúré a Tarakonit, Lisañas kúɗté Abilen⁠ ⁠; 2 Haan a Kayif daa húmú seeƴoh yi gaanna. Kíilí baaha, Saŋ fi Sakari hom luufa, liilte Una kolaꞌ Koope na ra, bee nay rii waareye ra. 3 Ɗaaha, ɗi wërté deyi Yurdeŋ ɓéeɓ, na won ɓëewë biti wa warutee lof pesaɗ, wa bëtsú, Koope baal wa bakaaɗɗi wa 4 ti ɗee húmú bíníyúu rí téeríi yonente Isayii ra bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Lahte un ɓëyí ɗofohte luufa na won tih⁠ ⁠:

“Ɗëɗɗí Yíkëe waal,

ɗon yugusiɗ ɗi waalla nay rii ñeye ra níi júɓ.

5 Húlúɓɓë ɓéeɓ púuɓún,

daŋŋa a dúŋŋë ɓéeɓ ɗeelu⁠ ⁠;

waalla lúgúƴëh rë yugusuu,

waalla lah ngas ra leeñu.

6 Hen ɗaaha raa, ɓëewë ɓéeɓ ay ot biti Koope ay sëmlëꞌ.”⁠ ⁠»✡

7 Ow caak ayute bëtsëh Saŋ na, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tisoh yi hiliññi ƴeh⁠ ⁠! Daa won ɗon biti ɗon mínú hegoh daanee ke Koope na ac ra⁠ ⁠? 8 Hena biti kaah ɗon lofute pesaɗ raa, lah téeɓíi rí pagaɗɗon. Ngënë hëbí affon biti ɗon séttí Abraham rek doyte. Mee ron won ra ee biti Koope mín yídís laꞌ yi ƴeh wa hen séttí Abraham⁠ ⁠! 9 Wëettíyíi affon⁠ ⁠! Yíinë caŋke lecaꞌi kilikka tal-tal ka⁠ ⁠; kilki límëy koy ki lahte njiriñ ɓéeɓ ay lecu, betu kíi.⁠ ⁠»

10 Ɓëy mboolo ma na meelu Saŋ wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope fahaꞌ biti fun pagun yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 11 Ɗi tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí lah búuɓ ana, ona ɓëyí lahay búubí yínëe⁠ ⁠; te ɓëyí lah yii ñama ri, woraꞌ a ɓëyí lahay ñam.⁠ ⁠» 12 I yeekoh túm ayute bëtsëh ɓal, meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A fun nék ɓahaa, fun waɗti pagun yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 13 Ɗi tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë méelíi yii luk ƴee nahu ron meelaꞌ túm rë.⁠ ⁠» 14 I soldaar ayute ɓal, meelute Saŋ wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A fun⁠ ⁠! Fun waɗti henun ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë nëefí hélíis ow, te ngënë félí ow ron ɓeɓ hélsí. Lah téyí iña na yínlú ron ra.⁠ ⁠»

15 Ɓëewë lahute yaakaar níi wa ɓéeɓ na wonu nuffi wa nda Saŋ daa Buura Koo fal ri ra neh. 16 Saŋ won wa ɓéeɓ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi beh, mi bëtsëꞌ ron a muluɓ, ndaa lahte ɓëyí ee ac ra, ɗi luk soo gaan fap, mi haaƴayti liil kotti*. Ɗi ay ron bëtsée a Ruuh-Peseŋ a kíi. 17 Ɗi hampe ifi yaꞌi⁠ ⁠: ɗi ay faaɗ too ka, soɗ peba misahi, tam fikiɗ fa filiɓ kíi kí ƴíméeh.⁠ ⁠»

18 Saŋ ñeyaꞌ yëeddëꞌ yí ƴaaha a i won kay caak waareye ɓëewë Uni Neba. 19 Ɗi wonte af gëernëer Erot ɓal, naafa naaf ri Erojat ɓeleɓ ɓahii ra a iñi ɓossi caakki kayya paŋ ri ra. 20 Erot pagilte bi luk ƴaa ɓos, ɗi ɓekrohte Saŋ kasu.

Bëtsí Yéesú

(Saame Maccëe 3.13-17⁠ ⁠; Marka 1.9-11)

21 Saŋ húmú bëtíssé ɓëewë húmú daaha ra ɓéeɓ, ɗi bëtsëelëhté Yéesú në ɓal. Na húmú ɗaŋ Yéesú bee na bëtsú rí rë, sun-Koo kúnsëhté, 22 Ruuh-Peseŋ céppé sun fi man bëdú nen, antee lah uni ɗúhëꞌté sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu Koy soꞌ⁠ ⁠! Mi fahaꞌte ro níi fahaꞌ⁠ ⁠! Keeñ soꞌ sosse ɗoo na níi sos⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Coosaani Yéesú

(Saame Maccëe 1.1-17)

23 Na dal Yéesú légéyí rë, ɗeef ri waɗti lahaa kíil sabay éeyë (30). Ɓëewë húmú habuu biti ɗi koy Suseef fi Héelí. 24 Héelí koy Matat fi Léwí⁠ ⁠; Léwí koy Melki fi Yanay⁠ ⁠; Yanay koy Suseef 25 fi Matacaas⁠ ⁠; Matacaas koy Amos fi Nahum⁠ ⁠; Nahum koy Esli fi Nagaay⁠ ⁠; 26 Nagaay koy Maat fi Matacaas⁠ ⁠; Matacaas koy Séméyín fi Yoseh⁠ ⁠; Yoseh koy Yoda 27 fi Yowanan⁠ ⁠; Yowanan koy Resaa fi Sorobabel⁠ ⁠; Sorobabel koy Salasiyel fi Nérí⁠ ⁠; 28 Nérí koy Melki fi Adi⁠ ⁠; Adi koy Kosam fi Elmadam⁠ ⁠; Elmadam koy Er 29 fi Yéesú⁠ ⁠; Yéesú koy Eliyeseer fi Yorim⁠ ⁠; Yorim koy Matat fi Léwí⁠ ⁠; 30 Léwí koy Simewoŋ fi Yudaa⁠ ⁠; Yudaa koy Suseef fi Yonam⁠ ⁠; Yonam koy Eliyakim 31 fi Meleyaa⁠ ⁠; Meleyaa koy Menna fi Matataa⁠ ⁠; Matataa koy Natan fi Dawit⁠ ⁠; 32 Dawit koy Yéssée fi Obet⁠ ⁠; Obet koy Búus fi Sala⁠ ⁠; Sala koy Nahson 33 fi Aminadap⁠ ⁠; Aminadap koy Atmin fi Arni⁠ ⁠; Arni koy Hesron fi Peres⁠ ⁠; Peres koy Yudaa 34 fi Yakop⁠ ⁠; Yakop koy Isaak fi Abraham⁠ ⁠; Abraham koy Terah fi Nahoor⁠ ⁠; 35 Nahoor koy Sérúk fi Réwú⁠ ⁠; Réwú koy Pelek fi Ebeer⁠ ⁠; Ebeer koy Selaa 36 fi Kenan⁠ ⁠; Kenan koy Arpaksat fi Sem⁠ ⁠; Sem koy Nowe fi Lemek⁠ ⁠; 37 Lemek koy Matusalem fi Henok⁠ ⁠; Henok koy Yeret fi Mahaleyel⁠ ⁠; Mahaleyel koy Kenan 38 fi Enos⁠ ⁠; Enos koy Set fi Aadama⁠ ⁠; Aadama koy Koope.

4

Saami Seytaane fíirí Yéesú

(Saame Maccëe 4.1-11⁠ ⁠; Marka 1.12-13)

1 Yéesú líiffé a Ruuh-Peseŋ, kolohte laahi Yurdeŋ, Ruuha kúɗté rí na ɓen ri luufa. 2 Ɗi hompe dín fë waal sabay iniil (40) Seytaane na saam fíirí. Waalli ƴaaha ɓéeɓ, ɗi túmëy yin loyi níi yaabi misikke míllëꞌté ríi ham.

3 Seytaanaa won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hena biti fu Koy Koope kaah raa, túuƴé laꞌi bee yíssëh ñam.⁠ ⁠» 4 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: “Ow pesaꞌ ñam neh kut.”✡⁠ ⁠»

5 Seytaanaa kúɗté rí sun fi daŋi utte, yíppée ríi teeɓ ginna feey fa ɓéeɓ, 6 antee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May roo yeɗ nguur ka a alal ma ginni ƴee ɓéeɓ⁠ ⁠; wa ɓéeɓ ee yaꞌ soꞌ, te mi mín wëe on ɓëyí neɓaꞌ soꞌ. 7 Kon fu jaamiyoh soꞌ raa, fu lahaꞌ wa ɓéeɓ.⁠ ⁠» 8 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: “Fay ƴekre Koo-Yíkëe daa Koope fu ra te fay jaamiyee ri kut.”✡⁠ ⁠»

9 Filoon fi baaha, Seytaane kúɗté rí Yerusalem, cëgíɗté rí jibi Faam fi gaani Koope, antee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hena biti fu Koy Koope kaah raa, yeɗɗee feey. 10 Bíníyúy Téerëe biti Koope ay nah malaaka yi níidú woo⁠ ⁠? 11 Bíníyúté biti ɓal⁠ ⁠: “Wa ay roo meeɓ teŋel, toñeh fay kabinee laꞌ.”✡⁠ ⁠» 12 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: “Koo-Yíkëe daa Koope fu, ngana saam olsohi.”✡⁠ ⁠»

13 Filoon fi bee ñeyaꞌ ri pagaɗɗa ra ɓéeɓ na saam fíirí Yéesú rë, Seytaane saañce na séhíɗ waal kay.

Nimili Yéesú Galile

(Saame Maccëe 4.12-17⁠ ⁠; 13.53-58⁠ ⁠; Marka 1.14-15⁠ ⁠; 6.1-6)

14 Yéesú kolaꞌ daaha, ñéerëꞌté a doolii Ruuh-Peseŋ nimilte Galile. Tiyi hente lëyëŋ deyi baa ɓéeɓ. 15 Ɗi húmú yëeddëꞌ filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, ɓëewë ɓéeɓ kañe ri.

16 Lahte bis, Yéesú kolohte saañce Nasaret fa koraꞌ ri ra. Lahaꞌ bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë, ɗi payte haalte tígë na ɗaguu Koope ra ti di na húmú pagaꞌ ri merees nen⁠ ⁠; ɗi kolohte jaŋii Unni Koope. 17 Ɗi yerute téerëe bíní yonente Isayii ra. Kúnsëꞌ rí téerëe rë, ɗi otte tígë bíníyú unna na húmú saam ri ƴee ra⁠ ⁠:

18 «⁠ ⁠Ruuhi Koo-Yíkëe ee soo na,

ɗi falte soꞌ waarii ñëkíɗɗë Uni Neba,

ɗi wolte soꞌ woni ɓëewë téƴú kasu ra biti wa ay yeɗɗu,

woni búumíɗɗë biti wa ay ot a sëmlëꞌí ɓëewë moklu ra.

19 Ɗi wolte soꞌ woni ɓëewë biti kíilë nay waa teeɓe Koo-Yíkëe naaꞌ-keeñ ra ee ac ra.⁠ ⁠»✡

20 Jaŋiyaꞌ ri unna níi wocce ra, Yéesú kúnté téerëe, nimiliɗte ri ɓëeꞌ në tooppitoh yii leŋke tígë na ɗaguu Koope ra, tookke ay yëeddée. Ɓëewë húmú daaha ra ɓéeɓ na yeelu ri. 21 Ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Woteh fee Koo beh, Unnee téerëe keluu ron ƴaa ra, lahte kah-kah⁠ ⁠!⁠ ⁠»

22 Keeññi ɓëewë ɓéeɓ sosse Yéesú në te wa éemúté unni neɓɓa won ri ra, na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Añcaŋ yaa koy Suseef kep ee⁠ ⁠!⁠ ⁠» 23 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yúhté biti ɗon ay soo won léehí beh⁠ ⁠: “Ɗo fi naahee, paƴe afu⁠ ⁠!” Ɗon ay soo won biti ɓal⁠ ⁠: “Fun keluute iña paŋ fu Kafarnawum ra ɓéeɓ⁠ ⁠; page mani wa filiɓ ginu noo, fun ot⁠ ⁠!”⁠ ⁠» 24 Ɗi ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: yonente na síkíríih gina dék rí rë. 25 Cëe mi won ron⁠ ⁠: lante biti ɓeleɓɓi ƴaalli wa húlúté húmú caakute Israyel na pesaꞌ yonente Éelí rë. Bín fë, Koo húmú toɓay níi hente kíil éeyë a caan, tahte yaabi misikke laɓpe gina ɓéeɓ. 26 Añcaŋ, Koope húmú wolay Éelí ow yínë sah ɓeleɓɓi ƴaa na⁠ ⁠; ɗi wol ri bi dék Sareptaa di deyi Sidon, te ri yëwúɗ neh.✡ 27 Guuñiɗ caak ɓal húmú Israyel na pesaꞌ yonente Élísée rë⁠ ⁠; añcaŋ, ow yínë sah waa na guuña laday faana⁠ ⁠; faan Naamaan fa dék Sírí rë kut daa lan guuña, te ri yëwúɗ neh.✡⁠ ⁠»

28 Keluu ɓëewë húmú tígë na ɗaguu Koope ra unni ƴah, keeññi wa ɓéeɓ haayte níi haay. 29 Wa koluute, ɗúhrúté Yéesú gina, kúrúté rí af daŋa yípúu gin wa ra, na fahuu yeñi feey. 30 Ndaa ri húussé leelii wa saañce.

Paƴi ɓëyí yébítëh na ham ri

(Saame Marka 1.21-28)

31 Yéesú lahte Kafarnawum di Galile. Bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë, ɗi na yëedíɗ ɓëewë yee won Téerëe rë. 32 Wa éemúté ɗee na yëeddëꞌ rí rë, bi na yëeddëꞌ rí a sañ-sañ. 33 Ɗeef ɓëyí lahaꞌ yébítëh húmú waa na, di tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, ɗi foŋke sun won tih⁠ ⁠: 34 «⁠ ⁠Yéesú fí ɓëy Nasaret, fu fahaꞌ paŋi fun yih⁠ ⁠? Fu ac múklí fun a⁠ ⁠? Mi yúh rë⁠ ⁠! Daa fu Ɓëyí selaa ɗúhëꞌ Koope na ra.⁠ ⁠» 35 Tígí daaha, Yéesú digiɗte uni won afa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Héddée te fu yeris ɓëyí beh⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yébítëh fë kéeníɗté ɓëeꞌ feey fíi ɓëewë ɓéeɓ, yerisse ri te yin misikay ri. 36 Ɓëewë ɓéeɓ éemúté, wa na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee wonaɗ mën ɗí kan⁠ ⁠? Ɓëyí bee túuƴëꞌ yébítëh yë a sañ-sañ a doole⁠ ⁠: ɗi túuƴ wë yeris ow raa, wa yeris ri.⁠ ⁠» 37 Tii Yéesú yíppée hen lëyëŋ deyi baa ɓéeɓ.

Ɓëewí caakka paƴ Yéesú rë

(Saame Maccëe 8.14-17⁠ ⁠; Marka 1.29-34)

38 Yéesú ɗúhté tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, saañce faam Simoŋ*. Lahaꞌ ri ra, ɗeef jér fëníɗté pacool Simoŋ ɓeleɓ, faana tampe níi ti paloɓ nen. Yéesú ɗagute paƴi. 39 Tígí daaha, ɗi sígímpé sun fi jérdë, digiɗte uni túuƴcé tami faana yeris ɗi. Tami faana yerisse ɓelaa, ɗi yíppée koloh na tooppitoh wa.

40 Haalaꞌ naꞌ ra, ɓëewë lahu jéríɗ rë ɓéeɓ, a di míntí man jérë, komute wa Yéesú. Ɗi tíkké wë ɓéeɓ yaꞌ paƴce wa. 41 I yébítëh yeɗɗute jéríɗ caak ɓal, na fogu wone tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu Koy Koope⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ndaa Yéesú digiɗte uni sun fi wa, kaddaꞌte waa won, ndah wa fi ƴaa yúhúté biti daa ri Buura Koo fal ri ra, te ɗi fahaay biti daa wa wonun yii baaha.

Kolohi Yéesú Kafarnawum saañce na waare Yúdée

(Saame Marka 1.35-39)

42 Ladaꞌ Koo ra, Yéesú ɗúhté gina, saañce tígí ɗaayte. Ow caak koluute saami. Oluu wa ri ra, wa na fahuu hami, kaaꞌ ri saañ hel wa. 43 Ndaa ri won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi waɗtee pay ginni kayya ɓal, mi waare wa Uni Nebi Nguur ki Koope, ndée yii baaha daa tah Koope wol soꞌ.⁠ ⁠» 44 Ɗaaha, ɗi kolohte na waare ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope Yúdée rë.

5

Taalibe ya ɗéɓpí dëek Yéesú rë

(Saame Maccëe 4.18-22⁠ ⁠; Marka 1.16-20)

1 Lahte bis, Yéesú húmú ɓúk laahi Senesaret*, ow caak ayute na yejantuu hëbísí, na fahuu síkírëhí Unni Koope. 2 Ɗi otte gaal ana ɓúk laaha, ɗeef seeɓoh ya cépúté na hosu mbaalli wa. 3 Tígí daaha, ɗi haalte gaali yínëe, bi Simoŋ daa lahaꞌ ri, nahte ri yeñi gaala filiɓ mulaa, ɗi hécëh ƴutuuɗ ɓúk laaha. Ɗi tookke filiɓ na yëedíɗ ɓëewë.

4 Wocaꞌ ri wona ra, ɗi won Simoŋ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kúré gaala tígí nooɗte, ɗon anti bac mbaallon, ɗon seeɓ.⁠ ⁠» 5 Simoŋ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, yee mínú fun ra fun pagute rí elga ɓéeɓ, fun habuy yin. Ndaa hém daa fu nah soꞌ paŋi raa, fun ay bac mbaalla.⁠ ⁠» 6 Wa yeeluutee bac mbaalla. Jénnë habu wa ra caak caako níi mbaalla dalte pas. 7 Tígí daaha, wa heegute ɓëewë húmú gaali yínëe rë yaꞌ, wa ac habraꞌi wa. Ayuu wa ra, wa líifrúté gaalli ana ya jén níi gaalla tallaꞌ honoh.

8 Olaꞌ Simoŋ Peer yii bah, ɗi yeɗɗohte ƴekke fíi Yéesú, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗamaay mi leɓee ro Yíkëe, ndée mi bakaaroh.⁠ ⁠» 9 Simoŋ a ɓëewë ɓani húmú rë ɓéeɓ tíitúté, bi caak jénnë habu wa ra níi caak. 10 Saak a Saŋ koyyi Sebede, ƴee wani Simoŋ boku légéy rë tíitúté ɓal. Ndaa Yéesú won Simoŋ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana tíit⁠ ⁠! Dalaꞌte woteh, fay soo tasee saamiɗ ow.⁠ ⁠» 11 Tígí daaha, wa teerute, helute iña lahuu wa ra ɓéeɓ ñeyute tal Yéesú.

Paƴi guuñnda

(Saame Maccëe 8.1-4⁠ ⁠; Marka 1.40-45)

12 Lahte bis, Yéesú húmú gin-taah deyi baaha, ɓëyí faana yahte a guuñ púlëhté ɗii na. Olaꞌ ɓëeꞌ Yéesú, ɗi yeɗɗohte kotti líhëhté feey, na ɗaŋ ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, mi yúhté biti fu mín sëe paƴ mi haalaat ɓëewë në†. Fii soo rii pagiɗ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 13 Yéesú yeɗte yaꞌi tíkké sun fi, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi tahte ɗaŋu. Yípée wah⁠ ⁠!⁠ ⁠» Guuña yíppée lan faan ɓëeꞌ. 14 Yéesú kaddaꞌte ri ɓílíɗ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana won ow yii beh. Paye seeƴoha na ɗi olsoh ro, te fu yeraꞌ saraha nahaꞌ Mëyíis rë fu púusëh, teeɓi ɓëewë ɓéeɓ biti fu lante.⁠ ⁠» 15 Filiɓ fi baaha ɓéeɓ, tii Yéesú ɓaattee hen lëyëŋ⁠ ⁠; ow caak na ayu síkírëhí, jéríɗɗë filiɓ fi wa nahee paƴ. 16 Ndaa hom níi rëe Yéesú saañ tígí ɗaayte, ɗi hom dín fë ɗage Koope.

Paƴi lëfëñídë

(Saame Maccëe 9.1-8⁠ ⁠; Marka 2.1-12)

17 Lahte bis, Yéesú hom yëeddëꞌ, i fariseŋ a i yëeddëh yí kootii Mëyíis maasuute⁠ ⁠; wa ɗúhúu ginna luufa di Galile a Yúdée, lahte ƴi ɗúhúu Yerusalem ɓal. Doolii Koo-Yíkëe húmú Yéesú në, tahte ri na paƴ jéríɗɗë. 18 Lahte ɓëewí kúrú lëfëñíɗ sun dil ayute, na fahuu haal faam fa, komi ri Yéesú. 19 Ndaa wa yíih tígë nay wa rii ñéyré rë af caagi ɓëewë. Wa míllúu ríi lëwíɗ sun fi lasa, saamute buut anutee yëellíɗ lëfëñídë hom sun fi dila ra fíi Yéesú leelii ɓëewë. 20 Olaꞌ Yéesú ɗee gémúu wë rí rë, ɗi won lëfëñídë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴaal kowa, fu baalute bakaaɗɗu.⁠ ⁠» 21 Yëeddëh yí kootii Mëyíis a fariseŋŋa na wonu nuffi wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyée na sol Koope bee ra wa⁠ ⁠? Daa mín baalaꞌ bakaaɗ henay Koope⁠ ⁠?⁠ ⁠» 22 Bi yúh Yéesú yee nuffi wa, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon níɓúu yii baa ɗíh⁠ ⁠? 23 Yi daa lukki yooɓ biti mi won ɓëyí beh⁠ ⁠: fu baalute bakaaɗɗu, mbée kolee fu tíl⁠ ⁠? 24 Woteh ɗon ay yúh biti soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi lahte sañ-sañi baalaa mi bakaaɗ feey fi beh.⁠ ⁠» Ɗi won lëfëñídë tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu pon dilu, fu saañ faam. Daa mi túuƴ ɗë rí.⁠ ⁠» 25 Lëfëñídë yíppée koloh fíi ɓëewë ɓéeɓ, ponte dila húmú fënɗú rí rë, na saañ faam, na kañ Koope. 26 Ɓëewë ɓéeɓ éemúté níi éem, na kañu Koope ñéerëꞌté a tíit na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee woteh bee lëhírëy.⁠ ⁠»

Dëegí Yéesú Léwí

(Saame Maccëe 9.9-13⁠ ⁠; Marka 2.13-17)

27 Filoon fi baaha, Yéesú ɗúhté, otte yeekoh túm tookke tígë në légéyëꞌ rí rë⁠ ⁠; ɗi hínú Léwí. Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu ñee tal soꞌ.⁠ ⁠» 28 Léwí yíppée koloh, yerisse ɓéeɓ, wa ñéerúuté. 29 Léwí antee cëgíɗ ndaje faami, teeriyohi Yéesú. Wani i yeekoh túm caak a i ow kay daa boku ñama. 30 Fariseŋŋa a yëeddëh yí kootii Mëyíis, ƴee nonu waa na ra, bi neɓaay wa yaa, wa wonu taalibe yi Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah ɗon na boku ñam a yeekoh yi túmë a bakaaroh ya⁠ ⁠?⁠ ⁠» 31 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Jéríɗɗë daa sohluu paƴoh ndaa ɓëewë wahu ra neh. 32 Bakaaroh ya daa tahu mi koloh nda wa lof pesaɗ, ndaa ɓëewë júɓú rë neh.⁠ ⁠»

Yéesú a oora

(Saame Maccëe 9.14-17⁠ ⁠; Marka 2.18-22)

33 I fariseŋ wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Taalibe yi Saŋ na caakuu oor, ɗage⁠ ⁠; ƴi fariseŋŋa henuu ɗaaha ɓal, ndaa taalibe yu dékúu ñam a han.⁠ ⁠» 34 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee kílëek lahte ra, ɗon habuu biti ɗon mínú oorloh kooƴƴa, te ɗeefa ɓëeꞌ kooɗ ɗa lísë leelii wa a⁠ ⁠? Ɗon halaatuy ri maan⁠ ⁠? Funi taalibe yi soꞌ nék madu a ɓëeꞌ kooɗ baa ra hom a kooƴƴi ra nen. 35 Bis ay lah, mi këllú leelii wa. Tígí daaha, wa ay oor.⁠ ⁠»

36 Yéesú wonte wa léehí bee ɓal⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow na leceh nuf búuɓ has daafaꞌ ri búuɓ kíilíɗ. Henun ɗaaha raa, búubí hasa ay lah ɗaɗ, te nuf píisí hasa ii ñéerëꞌ a búubí kíildë. 37 Te ow na soreh béeñí hasi anti dal poosaꞌ filiɓ mbúus hun‡ kíilíɗ. Henun ɗaaha raa, béeñë ay poo mbúusë, wa yúfëh, mbúusë yah. 38 Béeñ has kay, soruu mbúus has. 39 Ɓëyí meeɗte hani poosaꞌte na faheeh han has⁠ ⁠; ɗi habaꞌ biti hana poosaꞌ ra daa lukki neɓ.⁠ ⁠»

6

Yéesú a bisa na hílsúu rë

(Saame Maccëe 12.1-8⁠ ⁠; Marka 2.23-28)

1 Bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë ín, Yéesú a taalibe yi ñeyu waali húus filiɓ i meey bele. Taalibe ya homu waala, yabute na kodu yaaŋnga yi belaa, na ɓuluñu na húñú. 2 Lahte fariseŋŋi wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Haalaꞌ yi níi ɗon na pagu yii Kootaa kaddaꞌte ri bisa na hílsúu rë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 3 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhú yee húmú paŋ Dawit bee yaaɓuu ɓani ɓëewí rë maan⁠ ⁠? 4 Ɗi húmú haal Faam Koope*, ñampe na mbúurëe yefu fíi Koope ra, ƴee seeƴoh ya kut daa waruu naa ñam ra, yeɗte na ɓëewí, wa ñamute ɓal.⁠ ⁠» 5 Yéesú ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, daa mi lah sañ-sañ sun fi bisa na hílsúu rë.⁠ ⁠»

Yéesú a ɓëeꞌ yaꞌa ɓeedoh ra

(Saame Maccëe 12.9-14⁠ ⁠; Marka 3.1-6)

6 Lahte bis hílsëe kay, Yéesú haalte tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, yampe na yëeddëꞌ. Ɓëyí yaꞌi ñamaa fa ɓeedohte húmú në. 7 Yëeddëh yí kootii Mëyíis a fariseŋŋa na olsuu Yéesú nda ri ay paƴ ow bisa na hílsúu rë, nda wa lah yii yabun wa ri. 8 Ndaa bi yúh rí yee nuffi wa, tígí daaha ɗi won ɓëeꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu caŋ fíi ɓëewë ɓéeɓ deh.⁠ ⁠» Ɓëeꞌ kolohte caŋke daaha. 9 Yéesú antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Cëe mi meel ron⁠ ⁠: Kootaa nahaꞌ yi bisa na hílsúu rë⁠ ⁠? Paŋ yin wun mbée paŋ yin ɓos⁠ ⁠? Sëmlëꞌ ow mbée yeris ɓëeꞌ húl⁠ ⁠?⁠ ⁠» 10 Ɗi yeelte ɓëewë ɓéeɓ níi, antee won ɓëeꞌ yaꞌa ɓeedoh ra tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yere yaꞌu⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɓëeꞌ yeɗte yaꞌi, yaꞌa yíppée wah koloŋ. 11 Ndaa keeññi ɓëewë ñéerúuy a Yéesú rë haayte níi wa na peenu yee nay wa rii mínée paŋ ra.

Tansi apootarra

(Saame Maccëe 10.1-4⁠ ⁠; Marka 3.13-19)

12 Lahte bis, Yéesú lappe sun daŋ ɗaŋi Koope, ɗi ɗaŋke elga ɓéeɓ. 13 Ladaꞌ Koo ra, ɗi dëekké taalibe yi, tanisse na ow sabboo a ow ana, falte wa apootar. 14 Tii yi wa daa wa ƴeh⁠ ⁠: Simoŋ fa Yéesú yeɗ ri tii Peer ra a Anndere koy-yaafi, Saak a Saŋ, Fílíp, Bartalemi, 15 Maccëe, Toomaa, Saak fi Alfe, Simoŋ fi jammbaara†, 16 Yudaas fi Saak a Yudaas Iskariyot fa míllëꞌtée yaay Yéesú rë.

Yëeddëꞌí Yéesú a paƴi ɓëewë

(Saame Maccëe 4.23-25)

17 Yéesú kolohte ɓani apootarri na cépú daŋa. Lahaꞌ ri tígí yéeddëꞌté di araal daŋa ra, ɗi caŋke daaha ɗeef taalibe caak húmú në. I ow caak kay húmú në ɓal⁠ ⁠: ƴee ɗúhúu Yerusalem a ginni kayya Yúdée ɓéeɓ, ƴee i gin-taah ɓúk kísí fë⁠ ⁠: Tíir a Sidon. 18 Wa húmú ayu síkírëhí Yéesú a paƴohi jérrí wë. Ƴee yébítëh na ham wa ra wahute ɓal. 19 Ɓëewë ɓéeɓ na saamu leɓi faan Yéesú af biti lahte yii na ɗúhëꞌ ɗii na paƴe wa ɓéeɓ.

Ɓëewë lahu sos-keeñ a ƴee torohu ra

(Saame Maccëe 5.1-12)

20 Yéesú yeelte taalibe yi tígí daaha, won wa tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɗon lahute sos-keeñ ɗon fi ñëkíɗɗë⁠ ⁠:

daa ron lahuu Nguur ki Koope.

21 Ɗon lahute sos-keeñ ɗon fa yaaɓu ra⁠ ⁠:

ɗon ay lah njélí doyte.

Ɗon lahute sos-keeñ ɗon fa na looyu ra⁠ ⁠:

ɗon ay lah neɓ.

22 Ɗon lahute sos-keeñ biti ɓëewë kaaꞌ ron, tík ɗon dín,

sol ron te wa habaꞌ biti ɗon ow ɓos

af soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ.

23 Dëmíi ɗon bec ndah sos-keeñ biti iñƴaaha lah⁠ ⁠:

waafi mitte ín ɗon seh sun-Koo ra.

Yúhí biti caacci wa húmú mokluu yonente ya ɗaaha.

24 Ndaa mas ɗon fi yíkëe yí alalla⁠ ⁠:

ɗon pesute nebi ron níi wocce⁠ ⁠!

25 Mas ɗon fa lahu njélí doyte ra⁠ ⁠:

ɗon ay yaaɓ.

Mas ɗon fa neɓluu ra⁠ ⁠:

ɗon ay lah dígëem ɗon looy.

26 Mas biti ɓëewë ɓéeɓ wone wun sun fon.

Caacci wa húmú henuu yonente yi paɗɗah ya ɗaaha.⁠ ⁠»

Yii leŋke kaaꞌoh yon

(Saame Maccëe 5.38-48⁠ ⁠; 7.1-5, 12, 16-20⁠ ⁠; 12.33-35)

27 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fa síkírúu sëꞌ ƴee ra, mi won ɗon tee⁠ ⁠: lah fëhíi kaaꞌoh yon ɗon pagiɗ haaꞌoh yon yin wun⁠ ⁠; 28 yéeníyíi ɓëewë në cuju ron ra yin wun, ɗon ɗagiɗ ɓëewë na moklu ron ra. 29 Ow laɓ ro mbeƴ, lah yere ri kakaabi yínëe. Ow naaf sabidooru, ngana kaddaꞌ ri ɓeyi búubí jíitlëe ɓal. 30 Ɓëyí ɗaŋ ro one ri. Ɓëyí ɓeɓ yii daa fu lahaꞌ ri, ngana meel ɗi ri. 31 Iña fahuu ron biti ɓëewë pagiɗ ɗon wa ra, lah pëgíríi wë ɓëewí kayya ɗaaha.

32 «⁠ ⁠Ɗon fahuun ɓëewí fahuute ron kut raa, ɗon séentúu në waafi mën ɗíh⁠ ⁠? Bakaaroh ya sah fahuute ɓëewë daa fahuu wa ra. 33 Ɗon pagrun yin wun ɓëewë në pagiru ron yin wun kut raa, ɗon séentúu në waafi mën ɗíh⁠ ⁠? Bakaaroh ya sah henuu ri ɗaaha. 34 Te ɗon wëtɗún ɓëewë habuu ron biti kut wa ay ron yíníl rëe, ɗon séentúu në waafi mën ɗíh⁠ ⁠? Bakaaroh ɓal na wëtíɗ bakaaroh, séentée biti ri ay yínlú teemi yee wëtɗëꞌ rí rë. 35 Ɗaa neh⁠ ⁠! Lah fëhíi kaaꞌoh yon, ɗon pagiɗ wa yin wun te ngënë séentíi yíníl biti ron wëtɗëꞌ. Hen ɗaaha raa, waafon ay gaan. Ɗon ay teeɓee biti ɗon koyyi Koope fa sunaa-sun ɗaaha, ndée keeña naaꞌte ɓëewë në gérmíh a ƴee ɓosu ra na. 36 Di naaꞌaꞌ Boffon keeñ níi naaꞌ, lah mëdí ɗaaha nen naaꞌ-keeñ. 37 Ɗon heefuy ow raa, Koope ii ron heef ɓal⁠ ⁠; ɗon habruy ow yin raa, Koope ii ron habiɗ yin ɓal⁠ ⁠; lah bëelíi, Koope ay ron baal. 38 Ëní ɓëewí kayya, Koope ay ron on⁠ ⁠: boonnon ay túmú níi líif, ɗegu níi yúfée. Ɗee na natɗuu ɗon ɓëewë rë, Koope ay ron natɗee ɗaaha.⁠ ⁠»

39 Yéesú ñeyaatte wa léeh won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Búumíɗ mínéh nook búumíɗ neh a⁠ ⁠? Lahaa ɗaaha raa, wa ɓéeɓ ana ay keen ngas. 40 Yoodoh lukeh yëeddëhí mín⁠ ⁠; ndaa yoodohi yoon níi ɗúmël ɓéeɓ ay mín ti yëeddëhí nen.

41 «⁠ ⁠Fu olsoh yi losa íl koy-yaafu te fu kénsëey dúuñë ílú⁠ ⁠? 42 Ɗo fa olay sah dúuñë ílú rë, fu mínëꞌ won koy-yaafu biti fay rii nísíɗ losa ílí ɗíh⁠ ⁠? Wonu teem ɓúkú⁠ ⁠! Nísé dúuñë ílú níi íllú lan paaƴ, fanti mín nís losa íl koy-yaafu.

43 «⁠ ⁠Tal kilki lahte njiriñ na líméh koy kilki lahay njiriñ, te tal kilki lahay njiriñ na líméh koy ki lahte njiriñ. 44 Tal kilik yúhsúu koy ka⁠ ⁠: ñoltok na líméh koy sún te tal hak na líméh koy ɓaꞌ. 45 Ɓëyí naaꞌte keeñ hom wonaꞌ yii wunte ndah keeñi naaꞌa lahaꞌ ri ra⁠ ⁠; ɓëyí ɓosse keeñ nék hom wonaꞌ yii ɓosse ndah ɓosi keeña homaꞌ ri ra. Yii won ow ɓéeɓ ɗúhëꞌ rí keeñi kaah.

Ɓëyí hoffe

(Saame Maccëe 7.24-27)

46 «⁠ ⁠Yi tah ɗon dékée dëekëꞌí sëꞌ Yíkëe te ɗon na pëgíh iña na won mi ron ra⁠ ⁠? 47 Cëe mi teeɓ ron ɗee na man ɓëyí na ac soo na ɓéeɓ, na síkírëh unna na won mi ra te pagaꞌ wa ɗaaha⁠ ⁠: 48 ɗi madaꞌ a ɓëyí saañ taɓahe faam, hacce feey fa níi daɓpe ngaŋa, yíppé taɓaha sun. Ayaꞌ mbënë më rë, mulaa na hút na laɓoh faam fa, ndaa mínéh ríi bëp bi híin taɓaha. 49 Ndaa ɓëyí síkírëh sëꞌ te anti ñeyay woni soꞌ, ɗi madaꞌ a ɓëeꞌ taɓah faami te hacay dalaa ra. Ayaꞌ mulaa laɓohte faam fa ra, ɗi yíppée bëp, poysaꞌte ɓéeɓ.⁠ ⁠»

7

Ngémí kélfíi soldaara

(Saame Maccëe 8.5-13)

1 Wocaꞌ Yéesú woni ɓëewë iña ri fahaꞌ waa won ra ɓéeɓ, ɗi kolohte saañce Kafarnawum. 2 Daaha, lahte kélfë soldaari lahte súrgíi ri foŋkote ri níi foŋko. Súrgëe antee jér níi na ŋaatoh. 3 Kelaꞌ kélfëe ban fi Yéesú rë, ɗi wolte i ɓaha yëwúɗ ɗii na, woni biti ɗi ac sëmlëꞌ súrgíi kúl kë. 4 Lahuu wa Yéesú në rë, wa caguute ri na ɗagu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ wol fun ɗoo na ra cal habraꞌ, 5 ndée ɗi fahaꞌte yen fi yëwúɗɗë, te daa ri taɓahroh tígë na ɗaguu ɓëy gina Koope ra.⁠ ⁠»

6 Yéesú kolohte ñéerëꞌté a wa. Leɓuu wa faam fa ra, kélfíi soldaara wolte i kooƴ ɗii na, lah wa woniɗ ri unni ƴeh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, ngana mokil afu, mi caleh fu haale faam soꞌ⁠ ⁠; 7 daa tah mi habaꞌ biti mi ƴinte caŋi fíyú. Wone un yínë kut, súrgíi sëꞌ ay wah. 8 Fu ot mi won ɗo ri, biti soꞌ mi bee mi lahte kélfë yí daa paaꞌuu soꞌ sun, te mi kélfë i soldaar ɓal. Mi won ow yínë waa na gété rëe, ɗi saañ. Mi won ow kay aye raa, ɗi ac. Te mi won súrgíi sëꞌ page yii bee raa ɓal, ɗi paŋ yaa.⁠ ⁠» 9 Kelaꞌ Yéesú unni kélfíi soldaara ra, ɗi éempé woni. Ɗi yíssëhté dúukëlí ɓëewë ñeyu tali ra na, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won ra ee⁠ ⁠: mi ëllëy ɓëyí gémëꞌté ɗeh⁠ ⁠! Tali Israyel sah, mi ëllëy mani na.⁠ ⁠» 10 Nimiluu kooƴƴa wolu ra faam kélfëe rë, wa ɗeefu súrgëe wahte.

Ɓelaa koohi këllú ɓúudé rë

11 Filoon fi baaha, Yéesú kolohte na saañ gin-taaha na wonuu Nayin ra, taalibe yi a i ow caak ñéerúuté a ri. 12 Leɓaꞌ ri haalaani gina ra, lahte ɓúudé fí na kúrú hacaa yin. Húldë húmú koy yínë yaafi na⁠ ⁠; ɗi fi yaafa ƴaala húlté. I ow caak di ɓëy gina na ɓedu yaafa. 13 Olaꞌ ɗi fi Yíkëe ɓelaa ra, keeña ɗúmpé ɗii na, ɗi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yeɗɗe looya.⁠ ⁠» 14 Ɗi antee leɓoh, tíkké yaꞌ yi jaada, ɓëewë kúrú ɓúudé fë rë cagute. Ɗi won ɓúudé fë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee ƴaal kowa⁠ ⁠! Daa mi túuƴ ɗë rí⁠ ⁠!⁠ ⁠» 15 Húldë yíppée koloh, tookke na won. Yéesú won yaafa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koohu abeh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 16 Ɓëewë ɓéeɓ tíitúté níi tíit, wa na kañu Koope wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yonente gaan acce yen na⁠ ⁠; Koope acce sëmlëꞌí ɓëewí.⁠ ⁠» 17 Ɓëy Yúdée a ɓëy deyi baa ɓéeɓ keluute yee paŋ Yéesú rë.

Yee won Yéesú sun fi Saŋ Batis ra

(Saame Maccëe 11.2-19)

18 Taalibe yi Saŋ ɓíllúté kélfíi wë iña na paŋ Yéesú rë ɓéeɓ. Tígí daaha, Saŋ dëekké ow ana waa na, 19 wolte wa ɗi fi Yíkëe në, meeli nda daa ri Sëmlëhë në séentúu rë mbée ɓëewë waɗti sehun ow kay. 20 Lahuu taalibe yi Saŋ Yéesú në rë, wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Saŋ Batis daa wol fun meelu nda daa fu Sëmlëhë në séentúu rë mbée ɓëewë waɗti sehun ow kay⁠ ⁠?⁠ ⁠»

21 Guuttaa baaha, Yéesú paƴce na ow caak⁠ ⁠: i jéríɗ, i misikiɗ, ɓëewí lahuu yébítëh, a i búumíɗ. 22 Ɗi antee won taalibe yi Saŋ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nímílí Saŋ na ɗon ɓílíɗ rí iña olu ron a ƴee keluu ron ra. Wëní rí biti búumíɗɗë yeelute, lëfëñíɗɗë koluute, guuñiɗɗa wahute*, likiɗɗa ee keluu ra, ɓëewë húlú rë këllúté ɓúudé, ñëkíɗɗë keluute Uni Neba. 23 Ɓëyí af iñi soꞌ taheh ɗi yeris ngémí, ɓëyí baa lahte sos-keeñ.⁠ ⁠»

24 Bi na suu ɓëewë húmú wolu ɗii na ra, Yéesú yampe na goneel a dúukëlí ɓëewë yii leŋke Saŋ Batis na, meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon húmú payu olsoh yi luufa⁠ ⁠? Tal bëhëerí ngilaaw ma na jaay ri neh maan⁠ ⁠? 25 Kon ɗon húmú payu olsoh yih⁠ ⁠? Ɓëyí ɓekoh búuɓɓí wunte neh maan⁠ ⁠? Yíkëe yí búuɓɓí wunna na pesu pesi neɓpe ra oluu faam buur. 26 Mantee, ɗon húmú payu olsoh yi luufa⁠ ⁠? Yonente neh a⁠ ⁠? Mee ron won ra biti ɗi yonente kaah⁠ ⁠; ɗi luk sah yonente gaan⁠ ⁠! 27 Daa ri ɓëeꞌ në wonaꞌ Koope Téerëe rë bitih⁠ ⁠: “Olsee⁠ ⁠! May wol ow këllëh ɗaɗɗi ro waal.”✡⁠ ⁠» 28 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won ra ee⁠ ⁠: lahay ɓëyí límúté feey fi beh te luk Saŋ Batis gaan. Añcaŋ ɓëeꞌ lukki ƴin Nguur ki Koope ra luk ɗii gaan.⁠ ⁠»

29 Ɓëewë ɓéeɓ níi lukaꞌ yeekoh yi túmë húmú síkírúu Saŋ níi rí bëtíssé wë rë tahute biti Koope júɓpé. 30 Ndaa fariseŋŋa a yëeddëh yí kootii Mëyíis tahuy yee fahaꞌ Koope ra, wa húmú kaaꞌuute biti Saŋ bëtís wë.

31 Yéesú ɓaatilte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May mínée mëldëꞌ ɓëy jamanii bee a yih⁠ ⁠? Wa maduu a yih⁠ ⁠? 32 Wa maduu a tuŋki tooku këem, ƴee na wonu affi ƴee tih⁠ ⁠: “Fun poosute, ɗon becuy⁠ ⁠! Fun fogute, ɗon hílípúy fun⁠ ⁠!” 33 Húmú ayaꞌ Saŋ Batis kaaꞌaꞌte ñam a han ra, ɗon wonu ɗi lahaꞌ yébítëh. 34 Ayaꞌ soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi na ñam maa han ra, ɗon wonu tih⁠ ⁠: “Ëlí⁠ ⁠! Ɓëyí bee ñam a han kut daa afa, te ɗi kooƴaꞌ yeekoh yi túmë a i bakaaroh kay.” 35 Añcaŋ ɓëewë ñeyu Unni Koope ra ɓéeɓ olute biti waalli júɓpé.⁠ ⁠»

Yéesú a ɓelii bakaaroha

36 Húmú lahte fariseŋi hínú Simoŋ dëekké Yéesú ñam faami. Yéesú saañce faam fin, lahte wa na ñamu. 37 Gini baaha, húmú lahte ɓelii ɓosse pesaɗ. Kelaꞌ ri biti Yéesú ín ñam faam fariseŋa ra, ɗi kúɗté bútlí yotuu laꞌa na wonuu albataar ra, bi líiffé a laakkoloñi neɓpe, 38 hompe kotti Yéesú na looy, muun mi na hilsiɗ kotta. Ɗi antee ɓeɓ fen fi moosse wa, fëenté† wë, túmpé wë laakkoloña.

39 Olaꞌ fariseŋa dëek Yéesú faami ra yii bah, ɗi won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee hena yonente koon, tin ri ay yúh ɓelaa leɓ ɗii na bee ra a pesadi ɓosa homaꞌ ɗi ra.⁠ ⁠» 40 Yéesú won fariseŋa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Simoŋ, mi lahte yii nay mi roo wone.⁠ ⁠» Simoŋ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wone mi keloh ɓahaa.⁠ ⁠» 41 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte ɓëewí ana yi húmú lahrute ɓëyí në wëtɗëꞌ kabut. Ɓëyí yínëe lahiɗte ri kabut caak, ƴi yínëe luk ƴaaha sabboo. 42 Bi ow yínë waa na sah mínéh ríi yíníl kabut ka, ɗi baalte wa ɓéeɓ ana. Tígí daaha, fu habaꞌ biti ɓëyí bi di wa fi ƴaaha nay lukee fahaꞌ ɓëeꞌ wëtɗëꞌ rë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 43 Simoŋ won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi habaꞌ ri ɓëeꞌ kabut ki lukki caak ra.⁠ ⁠» Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu won kaah.⁠ ⁠»

44 Ɗi antee yíssëh ɓelaa na, won Simoŋ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ole yee paŋ ɓelii bee ra⁠ ⁠! Haalaꞌ mi faamu, fu onay soꞌ muluɓ hosaa kot⁠ ⁠; ndaa ɓelaa hosse kotti soꞌ a muun mi, moosse wa a fen fi. 45 Fu fëenëy sëꞌ na wodoh fu soꞌ ra⁠ ⁠; ndaa haalaꞌ mi dee níinén, ɓelaa yeɗɗay fëení kotti soꞌ. 46 Fu túmëy díw af soꞌ sah⁠ ⁠; ndaa ɓelaa baaɓpe laakkoloñ kotti soꞌ. 47 Daa tah mi won ɗon tih⁠ ⁠: ɗee fahaꞌ soꞌ ri níi fahaꞌ ra daa teeɓaꞌ biti ri baalute bakaaɗɗi caakki⁠ ⁠; ndaa ɓëeꞌ baalu bakaaɗ ƴutuuɗ ɗa, fahaꞌi na gaaneh.⁠ ⁠»

48 Yéesú antee won ɓelaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu baalute bakaaɗɗu.⁠ ⁠» 49 Ɓëewë ɓani wa húmú loona ra wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyée daa wa níi na kaañ baalaꞌ bakaaɗ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 50 Ndaa Yéesú won ɓelaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngémú sëmlëꞌté rë⁠ ⁠; kolee fu saañ a jaamma.⁠ ⁠»

8

Ɓëewë në húmú ñéerúu a Yéesú rë

1 Filoon fi baaha, Yéesú saañce na wër filiɓ ginna ɓéeɓ, na waare Uni Nebi Nguur ki Koope. Ɓani taalibe yi sabboo a ana ya daa húmú ñéerúu 2 a ɓeleɓɓi ɗi húmú líkíɗté wë yébítëh, ƴee ri paƴce jérrí wë. Tii yi wa daa wa ƴeh⁠ ⁠: Mari fi ɓëy Makdalaa bee líkɗú yébítëh paana ra, 3 Saan ɓeleɓ Kusaa fa iña faam Erot tíkú yaꞌa ra, Susaan a i ɓeleɓ caak kay. Ɓeleɓɓi ƴaa ɓéeɓ ɓeyu alalli wa, na habruu Yéesú a taalibe yi.

Anili feeyya maduy ra

(Saame Maccëe 13.1-9⁠ ⁠; Marka 4.1-9)

4 Ɓëewë húmú ɗúhúu gin-taah ya ɓéeɓ na ayu Yéesú në. Ɓëewë na ɓaatuu caak, ɗi yampe na won wa léehí beh⁠ ⁠: 5 «⁠ ⁠Lahte ɓëyí húmú koloh sohi meeyi. Ɗi hom hasli tisoh ka, lahte peppi keente ɓúk waala, kotta ñeete sun, ƴakka ayute, tanute wa ɓéeɓ. 6 Lahte ƴi keen feey fi lahaꞌ laꞌ. Paalaꞌ wa ra, bi síit feey fa, wa yíppée tam. 7 Lahte ƴi keen tígí paalaꞌ ñobitaan, wa pëeltúté, ñobitaan fa hampe wa, wa tampe. 8 Lahte ƴi keen feey fi looɓpe. Wa paalte, talla kolohte, ɗúhíɗté íl, laaɓpe níi laaɓ*.⁠ ⁠» Yéesú ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí lah nuf kelaa, kelaan na⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Yi tah Yéesú na ñeyaꞌ léeh⁠ ⁠?

(Saame Maccëe 13.10-17⁠ ⁠; Marka 4.10-12)

9 Filoon fi baaha, taalibe yi meelute ri yee fahaꞌ won léehë rë. 10 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon, kúmpë yí Nguur ki Koope teeɓu ɗon, ndaa yii won mi ɓëewí kayya ɓéeɓ teyaꞌ léeh, nda wa yeele raa, wa ëlíh në, te wa kelee raa, wa yíih yee na wonu ra.✡

Iti fi anili feeyya maduy ra

(Saame Maccëe 13.18-23⁠ ⁠; Marka 4.13-20)

11 «⁠ ⁠Léehí baa fahaꞌ woni yii beh⁠ ⁠: tisoh ka daa Unni Koope. 12 Ɓúk waala keen tisoh ka ra daa wa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unni Koope ra, Seytaane yíppée ac pahte wa keeññi wa, toñeh wa ay gémé Koope, wa múc. 13 Feey fa lahaꞌ laꞌ ra daa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unna ra, wa yípútée wëe tah a sos-keeñ⁠ ⁠; ndaa Unna yípëy níil keeññi wa. Wa topuun waa ham guuttii baaha⁠ ⁠: misike waa na rek, wa koluun daaha yeris ngémë. 14 Feey fa na paal ñobitaan ra daa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unna ra, tíl tílë níi sohle yi ëldúnë, alal a neɓ pes hampe wa tahte níi kaah púlëy waa na. 15 Feey fi looba daa ɓëewë yéŋké biti keluu wa Unna ra, wa tahuute wa yaꞌ ana, habuute wa a keeñi naaꞌte, wa pokuute na níi wa ɗúhrúté njiriñ ra.⁠ ⁠»

Léehí lampaa

(Saame Marka 4.21-25)

16 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow na këɗɗéh lampa líh if sun, mbée ɓek ri fëgërëh tigal. Ɗaaha neh⁠ ⁠! Lampa líkúu líkëe, ɓëyí haal, ot kotti na. 17 Yii ɗapu ɓéeɓ ay yúhú, yii laku ɓéeɓ ay olu. 18 Yúhí ɗee na síkírúu ron Unni Koope ra⁠ ⁠! Ɓëyí ham yee yeru ri ra a yaꞌ ana ay ɓaatu. Ɓëyí pagay yii baaha raa nék, yii ƴutuuda habaꞌ ri biti ɗi lahte ri ra sah ay naafu†.⁠ ⁠»

Ɓëy faam i Yéesú

(Saame Maccëe 12.46-50⁠ ⁠; Marka 3.31-35)

19 Koy-yaayyi Yéesú a yaafi wa ayu ɗii na koon, ndaa caagi ɓëewë tahte wa míníh lah ɗii na. 20 Tígí daaha, lahte ɓëyí won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaafu a koy-yaayyu ínú ëssín, na meeluu ro.⁠ ⁠» 21 Ndaa Yéesú won ɓëewë ɓéeɓ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaasoꞌ a koy-yaayyi soꞌ daa ɓëewë në síkírúu Unni Koope, te ñeye na ra.⁠ ⁠»

Yéesú luk ngilaaw doole

(Saame Maccëe 8.23-27⁠ ⁠; Marka 4.35-41)

22 Lahte bis, Yéesú a taalibe yi haalute gaal, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen saañ ɓúk laaha hatni bín.⁠ ⁠» Wa koluute na suu. 23 Wa homu húusí laaha, Yéesú fanohte na neeꞌ. Hom homo níi ngilaaw gaan yíppée laɓ laaha⁠ ⁠; mulaa na maanndaꞌ líifrí gaala, lool daɓpe wa. 24 Taalibe ya lahute Yéesú në tígí daaha, na fogu yúunúté rí wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen ee suu húlé rë Ɓahaa⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yéesú kolohte, digiɗte uni túuƴcé ngilaaw ma a mboowaanna héddëh. Deyi baa ɓéeɓ hente tiɗ. 25 Ɗi won taalibe ya tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngémën tasaꞌte ee⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wa tíitú tíitë níi ñéerëꞌté a éem, wa na meelantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee mën ɗí ow ɓal níi ɗi túuƴ ngilaaw ma a mulii laaha héddëh rëe sah, wa ñee woni⁠ ⁠?⁠ ⁠»

Yéesú luk yébítëh doole

(Saame Maccëe 8.28-34⁠ ⁠; Marka 5.1-20)

26 Húusúu wë laaha ra, Yéesú a taalibe yi teeruu deyi Gerasaa, ɓúgí yíníi laaha jaanndaꞌ Galile ra. 27 Kot Yéesú na lah feey, ow ƴaal di ɓëy gina, bi yébítëh caak na ham ri, téebílëhté rí. Hente yii maañce, ɗi na ɓekeeh búuɓ, na homeh faam. Ɗi dék hacaayin.

28 Olaꞌ ɓëeꞌ Yéesú rë, ɗi yeɗɗohte kotta ɗaañnjohte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi Yéesú Koy Koope fa sunaa-sun, fu fahaꞌ paŋi soꞌ yih⁠ ⁠? Daa mi na ɗaŋ ɗo ri, ngana torohal soꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 29 Biti Yéesú ee lík yébítëh fë ɗii na ra daa tah ri won yii bah. Yébítëh fë habaꞌte ɓëeꞌ waal caak. Yaꞌ ya a kotta pokalsuu tiiŋ kaaꞌ ri fús koon raa, faraah ri korsaꞌ wa, yébítëh fë yeñ ri luufin. 30 Yéesú meelte ri won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu hínú ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi hínú Dúukël.⁠ ⁠» Biti yébítëh caak daa húmú ɗii na daa tah ri won yii bah. 31 Yébítëh yë na anuu ɗaŋ Yéesú biti ri ɓan waa bet ngaara mi nuŋa.

32 Ɗeef lahte yubi mbaam-túgëllí caakute na píisúu ñam araal daŋa hatni baaha. Yébítëh yë na ɗagu Yéesú nda wa mínú haal mbaammi ƴaaha na raa. Yéesú onte wa ri. 33 Yébítëh yë yípútée yeris ɓëeꞌ, haalute mbaamma na. Yuba yíppée yeɗɗoh yëellëen kí daŋa, mbaamma ɓéeɓ soruute laaha, húlúté.

34 Oluu níirëh yí mbaamma yee lah ra, wa heguute suute gin-taahin a ginna luufa, na ɓíllú yee lah ra. 35 Ɓëewë koluute olsohi yee na wonuu ra. Lahuu wa hëbís Yéesú rë, wa ɗeefu ɓëeꞌ yébítëh yë húmú habu ri ra ɓekohte búuɓ, tookke hëbís Yéesú ñéerëꞌté a sago fi. Wa yípútée tíit. 36 Ɓëewë maasuu ra ɓíllúté wë ɗee paƴuu ɓëeꞌ yébítëh yë húmú habu ri ra.

37 Tíidí misiga tahte ɓëy Gerasaa ɓéeɓ ɗagute Yéesú ɗúh gin wa saañ. Ɗi yeeltee haalaat gaala tígí daaha na fahaꞌ saañ.

38 Ɓëeꞌ yébítëh yë yeris ri ra ɗaŋke Yéesú nda wa mínú ñéerëꞌ rëe. Yéesú tahray ri, ndaa won ri tih⁠ ⁠: 39 «⁠ ⁠Nimile faam, fu ɓílíɗ iña pagiɗ ro Koope ra ɓéeɓ.⁠ ⁠» Tígí daaha, ɓëeꞌ ñeete filiɓ gina na ɓílíɗ iña pagiɗ ɗi Yéesú rë ɓéeɓ.

Yéesú luk jér a húl doole

(Saame Maccëe 9.18-26⁠ ⁠; Marka 5.21-43)

40 Nimilaꞌ Yéesú rë, dúukëlí ɓëewë téebílëhté rí. Wa ɓéeɓ húmú sehu ri. 41 Lahte ɓëyí hínú Yayrus, njíidí tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, acce wahtii baaha, yeɗɗohte kotti Yéesú, na ɗaŋ ri ac faami, 42 ndah ri helaꞌ koy ki ɓelii na ŋaatoh. Ɗi lahaꞌ koy ki yíníi baa kut, bi waɗti lahaa kíil sabboo a kíil ana. Yéesú hom saaña, dúukëlí ɓëewë darute ri.

43 Ɗeef lahte ɓelii húmú në, hente kíil sabboo a kíil ana yi ri yúfëꞌ ñif. Ɗi túmpé iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ faammi paƴoh ya, ndaa ri píyëy yoofaa. 44 Ɗi ñeyaꞌte Yéesú filoon, leɓpe nuf búubí, yíppée wah kotta-kotta. 45 Yéesú meelaꞌte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa leɓ soo na⁠ ⁠?⁠ ⁠» Taasuu ɓëewë ɓéeɓ rë, Peer won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa⁠ ⁠! Fu olay biti ɓëewë ɓéeɓ ee yejantuu ra, na baɓuu ɗoo na hatinna ɓéeɓ ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 46 Ndaa Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow leɓpe soo na⁠ ⁠: mi yéŋké biti lahte yii kolohte faan soꞌ.⁠ ⁠» 47 Olaꞌ ɓelaa biti yee paŋ ri ra yúhúté rë, ɗi acce, yeɗɗohte kotti Yéesú faana ɓéeɓ na saak. Ɗi ɓílíɗté fíi ɓëewë ɓéeɓ yee tah ri leɓ Yéesú në rë a ɗee wahaꞌ ri kotta-kotta ra. 48 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa ow, ngémú tahte fu wahte. Fu mín saañ a jaamma.⁠ ⁠»

49 Yéesú hom wona, lahte ɓëyí kolaꞌ faam Yayrus acce, won kélfíi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Sohlaay fu mokle Yëeddëhë⁠ ⁠; koohu húlté⁠ ⁠!⁠ ⁠» 50 Kelaꞌ Yéesú wona ra, ɗi won Yayrus tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana néekíñëꞌ. Fu laakiraꞌ gém kut, koohu ay koloh.⁠ ⁠»

51 Lahaꞌ Yéesú faam fa ra, ɗi tahay biti ow kay haal a ri, henay Peer, Saŋ, Saak, boffi kúkëyë a yaafa. 52 Húlí kúkëyë tahte ɓëewë ɓéeɓ na fogu na hawuu. Yéesú won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë fëgí⁠ ⁠: kúkëyë húlëy, ɗi neeꞌ neeꞌo rek.⁠ ⁠» 53 Ɓëewë yabute na ƴenu ri, ndah wa yúhúté biti kúkëyë húlté kaah. 54 Ndaa Yéesú hampe yaꞌ kúkëyë, ɓéyíɗté uni won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee, kúkëy ɓeleɓ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 55 Kúkëyë yíppée koloh. Yéesú nahte wa yeri ñam. 56 Boffi kúkëyë a yaafa éemúté níi éem, ndaa Yéesú kaddaꞌte wa ɓílíɗ yee lah ra.

9

Woli Yéesú taalibe yi sabboo a ana ya

(Saame Maccëe 10.5-15⁠ ⁠; 14.1-12⁠ ⁠; Marka 6.7-29)

1 Lahte bis, Yéesú dëekké taalibe yi sabboo a ana ya, onte wa ham-ham a sañ-sañ líkëe yébítëh ɓéeɓ a paƴaa jéríɗ. 2 Ɗi antee waa wol waarii Nguur ki Koope a paƴi jéríɗɗë. 3 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë kúrëelíi yin waalon⁠ ⁠: duuɗ neh, nafa neh, yii ñamun neh, hélíis neh, te ow ɓanan kúrëelëh búuɓ lofaa. 4 Tígí habuun ron haneel ɓéeɓ, lah hëmí faam fa níi bín koluun ron gini baaha ra. 5 Te ɗon pay ílíƴ ɓëewë kaaꞌ hamon haneel raa, lah ɗúhí daaha, ɗon paaŋ pënë mí kotton, teeɓi wa biti wa homuy kaah.⁠ ⁠» 6 Ɗaaha, taalibe ya koluute suute, haalute ginna luufa ɓéeɓ na waariyu Uni Neba, na paƴu jéríɗɗë.

7 Kelaꞌ Erot gëernëerí Galile iña na pagu Yéesú a taalibe yi ra, afa kúnëhté, ndah lahte ɓëewí wonu ti Saŋ Batis daa waɗti këllú ɓúudé. 8 I ow kay wonu ti yonente Éelí daa feeñiyoh. Lahte ƴi wonu ti ow kay di yonente ya ɗéɓ rë daa këllú ɓúudé. 9 Ndaa Erot won nufi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi lecɗohte lúum Saŋ Batis. Kon ɓëeꞌ na paŋ iñi éemílëꞌ yí ƴaa ɓéeɓ rë, waɗti henan wa⁠ ⁠?⁠ ⁠» Erot na anti fahaꞌ oli Yéesú.

Mbúurú yí iippa a jénní ana ya

(Saame Maccëe 14.13-21⁠ ⁠; Marka 6.30-44⁠ ⁠; Saŋ 6.1-14)

10 Koluu apootarra waala húmú wol wa Yéesú rë, wa ɓíllúté rí iña pagu wa ra ɓéeɓ. Wa ɓéeɓ ñéerúuté, hécúuté waal gin-taaha na wonuu Betsaydaa ra. 11 Keluu dúukëlí ɓëewë biti Yéesú saañce ra, wa koluute téebídí. Lahuu wa ɗii na ra, ɗi teeriyohte wa, wonte wa yii leŋke Nguur ki Koope, paƴce jéríɗɗë.

12 Bi na yëellëh naꞌa, taalibe yi sabboo a ana ya leɓuute ri, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wone ɓëewí ƴee saañ ginna leɓoh dee ra, wa saame yii túmún wë ɓúkkí wë a tígí homun wa, tígë homu yen dee ra lahay yin.⁠ ⁠» 13 Ndaa ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ƴah, yérí wë yii nay waa ñame.⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun lahuu mbúurú iip a jén ana kut. Fu wonay biti fun nay lomre ɓëewí ƴee ɓéeɓ ñam maan⁠ ⁠?⁠ ⁠» 14 Ɓëewí ƴaalla húmú në rë warutee mit ow júnní iip (5.000). Yéesú won taalibe yi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wëní wë tookaꞌ goomal-goomal, bina-bina ɓéeɓ waɗtee hen ow sabay iip (50).⁠ ⁠» 15 Taalibe ya pagute yee nahu wa ra, tëekrúuté ɓëewë ɓéeɓ ɗaaha. 16 Yéesú ɓeɓpe mbúurú yí iippa a jénní ana ya, ɓéyíɗté afi yeelte sun, símpé Koope, antee waa lecsaꞌ, yeɗte wa taalibe ya, nahte wa woralsaꞌ wa ɓëewë. 17 Ɓëewë ɓéeɓ ñamute níi laalute. Négírúu wooñnjiida ra, wa líiffé dama sabboo a dama ana.

Woni Peer biti Yéesú daa Kiristaa

(Saame Maccëe 16.13-21⁠ ⁠; Marka 8.27-31)

18 Lahte bis, Yéesú hécëhté na ɗaŋ Koope⁠ ⁠; taalibe ya homute hëbísí. Ɗi meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë wonuu biti daa mi wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» 19 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte ɓëewí wonu biti fu Saŋ Batis, lahte ƴi wonu yonente Éelí, i ow kay ɓal wonu ti fu ow kay di yonente yee merees bi koloh ɓúudé.⁠ ⁠» 20 Yéesú meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A ɗon, ɗon wonu biti daa mi wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» Peer tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu Buura Koo fal ri ra.⁠ ⁠» 21 Tígí daaha, Yéesú kaddaꞌte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë wëní ow kay yin na.⁠ ⁠» 22 Ɗi antee ɓaat won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi waɗtee mok níi mok⁠ ⁠: ɓaha ya, kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis ii soo fahaꞌ tík íl⁠ ⁠; may hawu húl, te waali éeyë fë filoon fi húlí sëꞌ, may këllú ɓúudé.⁠ ⁠»

Ɗee waɗti ñéerúun a Yéesú rë

(Saame Maccëe 16.24-28⁠ ⁠; Marka 8.34 níi 9.1)

23 Yéesú antee won ɓëewë ɓéeɓ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fahaꞌ ñéerëꞌ a soꞌ, ɗi helan iñi afi, faraah ri enee kurwahi, anti ñee tal soꞌ. 24 Ɓëyí núp húl ay ñak ñíiní⁠ ⁠; ndaa ɓëyí tah ñagi ñíiní af soꞌ, ay lah pesa na ɗúméh rë. 25 Kaah neh biti alal mi ëldúnë caleh ow yaay ñíiní, saŋku afi a⁠ ⁠? 26 Ɓëyí iñi soꞌ a wonni soꞌ tah ri sopoh fíi ɓëewë, soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ may rii súugëh yiin nay mii aye filiɓ ndami soꞌ, daa ndami Baasoꞌ a malaaka yi sela ya ra. 27 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: lahte ɓëewí ewu ɗon na deh, balaa wa húl, wa ay ot Nguur ki Koope.⁠ ⁠»

Teeɓaꞌi Yéesú ndami

(Saame Maccëe 17.1-8⁠ ⁠; Marka 9.2-8)

28 Yii waɗtee hen waal peeye filoon fi bee wonaꞌ ri iñƴaa ra, Yéesú dëekké Peer, Saŋ a Saak, wa lawute sun daŋ, ɗi na ɗaŋ Koope. 29 Ɗi hom ɗaŋa, kanama lofisohte, búubí naꞌ naaꞌo níi na hap íl. 30 Ɗee a ɗeh, ow ana feeñiyuute na gonlu a ri⁠ ⁠: wa húmú Mëyíis a yonente Éelí. 31 Wa fi ƴaa ɓal, búuɓɓí wë naaꞌ naaꞌo níi na hap íl. Wa gonlu sun fi húlë waɗti húl Yéesú Yerusalem ra. 32 Peer a kooƴƴi húmú neeꞌute neeꞌi misikke. Yúunúu wë rë, wa olute ndami Yéesú a ɓëewí ana ya homu a ri ra. 33 Tígë në takuu ɓëewë a Yéesú rë, Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, neɓpe biti yen homun tígí deh, fun yíp dút éeyë⁠ ⁠: fu lah yínë, Mëyíis yínë, Éelí yínë.⁠ ⁠» Peer húmú yéeh iña na won ɗi ra. 34 Ɗi hom wona, lahte nérí acce húunté wë. Taalibe ya tíitúté húunë húun wë nérë rë. 35 Lahte uni ɗofohte filiɓ nérë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee daa Koy soꞌ. Daa ri bee fal mi ra. Síkíríi rí⁠ ⁠!⁠ ⁠» 36 Wonaꞌ una níi wocce ra, taalibe ya olute biti Yéesú a afi kut daa tasu tígë. Wa habute yii baa waa na, te bín fë, wa ɓíllúy ow yee olu wa ra.

Paƴi kúkëyë yin na ham ri ra

(Saame Maccëe 17.14-18⁠ ⁠; Marka 9.14-27)

37 Kéy fín fë, cépúu Yéesú a taalibe yi daŋa ra, lahte dúukëlí ɓëewí ayute téebílëhí. 38 Ow di ɓëewë ɓéyíɗté uni won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, mi ɗaŋ ro biti fu olsiɗ soꞌ koy soꞌ. Mi lahaꞌ ri koy kut. 39 Yébítëh daa na ham ri. Te ri ham ri raa yíp ríi ɓekaꞌ liik, hégíƴ faana hégíƴí misikke, púumíl ɓúgë⁠ ⁠; balaa yébítëh fë yeris ri raa, hom rii moklaꞌ mokloo níi⁠ ⁠! 40 Mi ɗaŋke taalibe yu lígí yébítëh fë, ndaa wa míníh yin na.⁠ ⁠» 41 Yéesú tahte won ɓëewë tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy jamanii beh, ɗon fi ɓossi ƴee gémúy Koope ƴee ra, may home ɗon na mi mújdé rën níi kirih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi antee won ɓëeꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kom soꞌ koohu deh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 42 Kúkëyë na ac Yéesú në, yébítëh fë kéeníɗté rí feey, hégíƴcé faana hégíƴí misikke. Ndaa Yéesú digiɗte uni túuƴcé yébítëh fë ɗúh líkké rí, yeɗte kúkëyë boffi. 43 Ɓëewë ɓéeɓ éemúté níi éem di ɗee gaanaꞌ Koope doole ra.

Woni Yéesú biti ri ay yaayu

(Saame Maccëe 17.22-23⁠ ⁠; Marka 9.30-32)

Bi homu ɓëewë ɓéeɓ éemí wë di iña paŋ Yéesú rë, ɗi won taalibe yi tih⁠ ⁠: 44 «⁠ ⁠Hëbí yee nay mi ron wone bee ra affon⁠ ⁠: soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, may yaayu ɓëewë.⁠ ⁠» 45 Ndaa taalibe ya húmú yíih yee fahaꞌ ri waa won ɗa. Koo onay wa nufi yúhúun wë wona bín fë, te wa kaañuy meel Yéesú yin na.

Ɓëeꞌ lukki gaan ɗa

(Saame Maccëe 18.1-5⁠ ⁠; Marka 9.33-40)

46 Filoon fe, taalibe ya na taasantuu ɓëeꞌ lukki gaan waa na ra. 47 Bi yúh Yéesú yee nuffi wa, ɗi ɓeɓ kúkëy ƴutuuɗ cëgíɗté hëbísí, 48 antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí af soꞌ tah ɗi ham kúkëy ti bee nen a yaꞌ ana, ɗeef ɗi ham soꞌ⁠ ⁠; te ɓëyí ham soꞌ, ɗeef ɗi ham ɓëeꞌ wol soꞌ ra. Ɓëeꞌ habaꞌ afi biti daa ri lukki ƴin ɗon na ra, daa ri lukki gaan.⁠ ⁠» 49 Saŋ won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fun olute ɓëyí líkëꞌ yébítëh tiyu. Biti ri noneh yen na tahte fun kadduute ri.⁠ ⁠» 50 Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë këddíi rí⁠ ⁠! Yúhí biti ɓëyí kaaꞌaay ron, ñéerëꞌ a ron.⁠ ⁠»

Ɓëy Samari ya kaaꞌuu teeriyohi Yéesú rë

51 Leɓaꞌ wahtaa waɗ rii ɓéyrëe Koope sun ra, Yéesú caŋke lok biti ay saañ Yerusalem. 52 Ɗi wolte i ow këllëh rí. Wa suute, haalute gin di Samari, saamɗi tígë nay rii home ra. 53 Ndaa biti ri hom saañ Yerusalem tahte ɓëy gina kaaꞌuute. 54 Keluu Saak a Saŋ yii baa ra, wa wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fu fahaay biti fun kéeníɗ pilliŋa sun fi wa, múkíl wë woo⁠ ⁠?⁠ ⁠» 55 Ɗi yíssëhté waa na, wonte affi wa. 56 Wa anutee koloh na suu gin kay.

Ɓëewë fahuu ñéerëꞌ a Yéesú rë

(Saame Maccëe 8.19-22)

57 Homuu wa waala ra, lahte ɓëyí won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tígí mín fúu saañ ɓéeɓ, may ñee talu.⁠ ⁠» 58 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tílé yë lahute faam, ƴakka lahute túf, ndaa soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi lahay dék.⁠ ⁠» 59 Yéesú won ow kay tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye fu ñee tal soꞌ.⁠ ⁠» Ndaa ɓëeꞌ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, on soꞌ paaƴ mi pay mi hace baasoꞌ.⁠ ⁠» 60 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Légéyú hac ɓúudé neh*⁠ ⁠; kolee fu waareye Nguur ki Koope.⁠ ⁠» 61 Ow kay wonil Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, may ñéerëꞌ a ro, ndaa on soꞌ paaƴ, mi pay takohi ɓëyí faam soꞌ.⁠ ⁠» 62 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí tílëꞌ tílëe heeltee, mínéh non Nguur ki Koope.⁠ ⁠»

10

Woli Yéesú taalibe yi sabay paana a ana (72) ya

(Saame Maccëe 11.20-24)

1 Filoon fi baaha, Yéesú-Yíkëe tanisse i ow kay. Wa ow sabay paana a ow ana (72), fahaꞌ woli wa ana-ana, wa këllëh rí gin-taah ya a ílíƴƴë waɗ rii ñeya ra ɓéeɓ. 2 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Meeya laaɓpe te lecoh ya mítíh yin⁠ ⁠; kon ɗëgí yíkíi meeya ɓaat i lecoh, wa ac leja. 3 Këlíi mi wol ron ti ndeŋŋi suu filiɓ i gúmú nen. 4 Ngënë kúrëelíi hélíis, mbée nafa, mbée ñafaɗ lofaa⁠ ⁠; ngënë cëgëelíi wodoh ow waala. 5 Ɗon haal faam, ɗéɓíi ɗagiɗ ɓëy faam fa jaamma. 6 Ɓëyí sosse hom na raa, jaammaa ɗagu ɗon ra ay cép sun fi. Ɓëyí sosse homay na raa nék, jaammaa nimil ɗon na. 7 Lah hëmí faam fi baaha, ɗon ñam te ron han yii yeru ron na. Ɓëyí légéy waɗtee yínlú opaꞌi. Ngënë jëeɓëntíi faamma. 8 Ɗon haal gin, ɗon habu na haneel raa, yii yeru ron lah ñëmí. 9 Lah pëƴí jéríɗɗë gini baaha, te ron won ɓëewë dékú në rë ɓéeɓ biti Nguur ki Koope leɓohte wa. 10 Ndaa ron haal gin, ɗon habuy na haneel raa, lah ɗúhí këemë, ɗon won ɓëewë tih⁠ ⁠: 11 “Pëndë mée ginon ñaak kotti fun ra, fun ee waa paagu ra, teeɓi ron biti ɗon homuy kaah. Añcaŋ, yúhí biti Nguur ki Koope leɓohte ron na.” 12 Mi won ɗon tee⁠ ⁠: yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, daani ɓëy gini baaha ay luk bi ɓëy Sodom misik.⁠ ⁠»

13 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mas ɗon fi ɓëy Korasin⁠ ⁠! Ɗon torohute, ɗon fi ɓëy Betsaydaa⁠ ⁠! Kimtaanna pagu gin ɗon ɗa, paguun Tíir a Sidon koon, tin ɓëy ginni ƴaaha maañutee lamboh saaku, wa leefoh yet, teeɓaꞌi biti wa lofute pesaɗ. 14 Daa tah yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, daanon nay luke bi ɓëy Tíir a bi ɓëy Sidon misik. 15 A ɗon fi ɓëy Kafarnawum, mbaa ɗon habuu biti ɗon ay ɓéyrú níi sun-Koo neh⁠ ⁠? Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Añcaŋ, ɗon ay cépírú níi safara.⁠ ⁠»

16 Yéesú ɓaatte won taalibe yi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí síkírëh rën, ɗeef ɗi síkírëh sëꞌ⁠ ⁠; ɓëyí kaaꞌ síkírëhí rën, ɗeef ɗi kaaꞌ síkírëhí sëꞌ⁠ ⁠; te ɓëyí kaaꞌ síkírëhí sëꞌ, ɗeef ɗi kaaꞌ síkírëhí ɓëeꞌ wol soꞌ ra.⁠ ⁠»

Nimili taalibe yi sabay paana a ana (72) ya

17 Ayuu taalibe yi sabay paana a ana (72) ya waala koluu wa ra, keeññi wa sosse níi sos. Wa wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, fun ñeyaꞌ tiyu fun túuƴ yébítëh yë paŋ yin raa sah, wa ñee na.⁠ ⁠» 18 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi otte Seytaane hélkísëꞌté sun, keente ti héléƴ nen. 19 Síkíríi⁠ ⁠: mi onte ron sañ-sañi tílúun ɗon sun goŋ a sun dagal a ɗakaƴaꞌi Seytaane a ɗee gaanaꞌ ri doole ra ɓéeɓ, te yin ii ron míníl dara. 20 Ndaa biti yébítëh yë ñeyute wonon ɓanan hen damaa ɗon na⁠ ⁠; dëmíi biti kay, tii yon ín sun-Koo.⁠ ⁠»

Kúmpëe teeɓu ɓëewë ɓëy ëldúnë heefu wa ra

(Saame Maccëe 11.25-27⁠ ⁠; 13.16-17)

21 Wahtii baaha, Ruuh-Peseŋ sosilte keeñ Yéesú níi sosil. Yéesú yíppée won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap, Yíkíi sun a feey⁠ ⁠! Mee roo sím rë, di yee teeɓaꞌ fu ɓëewë ɓëy ëldúnë heefu wa ra iña ɗap fu ɓaha ya a ɓëewë jaŋiyu ra. Baap, yii baa daa neɓaꞌ ro, daa tah ri lahaꞌ ɗaaha⁠ ⁠!⁠ ⁠»

22 Yéesú ɓaatte won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baasoꞌ tíkké iña ɓéeɓ yaꞌ soꞌ. Ow yéeh soꞌ mi Koy ka hém henay Baasoꞌ⁠ ⁠; te ow yéeh Baasoꞌ hém henay soꞌ mi Koy ka a ɓëewë mi fahaꞌ wa rii teeɓ ra.⁠ ⁠» 23 Ɗi antee yíssëh taalibe yi na, won wa fi ƴaaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahute sos-keeñ ɓëewë olu yee olu ron ra. 24 Mee ron won ɗa ee⁠ ⁠: caakke yonente a buurri húmú fahuute ot yee olu ron ra, wa oluy ri⁠ ⁠; te wa húmú fahuute keloh yee keluu ɗon ɗa, wa keluuy ri.⁠ ⁠»

Anili ɓëeꞌ naaꞌ-keeñ dék Samari ra

25 Tígí daaha, ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis kolohte na saam olsohi Yéesú, meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, mi waɗti paga yi níi mi lah pesa na ɗúméh rë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 26 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kootaa won yi na⁠ ⁠? Fu yoon yi na⁠ ⁠?⁠ ⁠» 27 Ɓëeꞌ tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kootaa won tih⁠ ⁠: “Lah fëhíi Koo-Yíkëe di keeññon ɓéeɓ, di peson ɓéeɓ, di dooloon ɓéeɓ a nuffon ɓéeɓ. Di fahuu ron affon, lah fëhíi moroommon ɗaaha.”✡⁠ ⁠» 28 Yéesú won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee won fu ra kaah. Fu paŋ yii baa raa, fay lah pesa na ɗúméh rë.⁠ ⁠»

29 Ndaa ɓëeꞌ na saam layaa, meelte Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A wa daa moroomi soꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 30 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte ɓëyí húmú kolaꞌ Yerusalem na saañ Yéríkëe. Ɗi hom waali, i banndi gecsuute ri, naafute búuɓɓí, laɓute ri laɓɓi misikke, anutee saañ, helute ri hanndal ki húl a pes. 31 Ɗeef lahte seeƴohi ñee waali baaha. Olaꞌ ri ɓëeꞌ rë, ɗi ñeete ɓúk waala hatni yínëe saañce. 32 Ow di ɓëewë na habruu seeƴoh ya ra* ñeete daaha ɓal, otte ɓëeꞌ, ñeete ɓúk waala hatni yínëe ɓal saañce. 33 Ow di ɓëy Samari saañ ɓaaɓ ñeete waali baaha ɓal. Lahaꞌ ɗi fi baa daaha otte ɓëeꞌ rë, keeña ɗúmpé ces. 34 Ɗi leɓohte ɓëeꞌ, ɓeɓpe béeñ a díw paƴce gaañña†, ŋaawte wa, antee rii tík sun fi mbaam fi, kúɗté rí tígí ɗi mín nëe paƴu, tooppitohte ri. 35 Kéy fín fë, ɗi yeɗte yíkíi faam fa hélíis caak, antee rii won tih⁠ ⁠: “Tooppitee ɓëyí beh⁠ ⁠; mi ñeyaat dee raa, yii tíkëh sun fi hélsë yeɗ mi ro ƴee ra ɓéeɓ, may roo waa yíníl.”⁠ ⁠»

36 Yéesú meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Di ɓëewí éeyë yí ƴah, fu habaꞌ biti ɓëyí bi waa na daa pagiɗ ɓëeꞌ hawu ra, ti di waɗti pagraa ow moroomi nen⁠ ⁠?⁠ ⁠» 37 Yëeddëhí Kootaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ teeɓ ri naaꞌ-keeñ, paƴce ri ra.⁠ ⁠» Yéesú won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tílé fu hen ɗaaha.⁠ ⁠»

Hanliri Yéesú Martaa a Mari

38 Yéesú hom waali a taalibe yi, ɗi lahte gin, ow ɓeleɓ di ɓëy gina hampe ri haneel faami. Ɓëyí ɓelaa hínú Martaa. 39 Ɗi lahte koy-yaafi hínú Mari. Koy-yaafa acce, tookke hëbís ɗi fi Yíkëe, na síkírëh iña na won ɗi ra. 40 Martaa nék, légéyí caaga faam fa hampe ri. Hompe níi ri lahte Yéesú në, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, fu olay biti koy-yaasoꞌ helte légéyí faam fa ɓéeɓ yaꞌ soꞌ a⁠ ⁠? Wone ri habraꞌ soꞌ book.⁠ ⁠» 41 Ɗi fi Yíkëe won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi Martaa, iña mokil ɗo ra caakke, 42 ndaa yínë kut daa lah na solo. Mari tanis bee gén ɗë, te ow mínéh ríi kaaꞌ síkírëhí sëꞌ.⁠ ⁠»

11

Ɗee na ɗaguu Koope ra

(Saame Maccëe 6.9-13⁠ ⁠; 7.7-11)

1 Lahte bis, Yéesú húmú ílíƴ na ɗaŋ Koope. Wocaꞌ ri ra, ow di taalibe yi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, yëedíɗ fun di na ɗaguu Koope, ti ɗee húmú yëeddëꞌ Saŋ taalibe yi ra nen.⁠ ⁠» 2 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ƴahti ɗaŋ Koope raa, lah wëní tih⁠ ⁠:

Baap,

ɓëewë yúhún biti tiyu selate.

Nguur ku lahan ɓëewë në.

3 Bisi yíilëe Koo ɓéeɓ, lah on fun njél.

4 Baal fun bakaaɗɗi fun⁠ ⁠;

ndée ɓëyí tooñ fun ɓéeɓ, fun baal ri ɓal.

Ngana yeris nuf ɓos haal fun. Ɗémíin⁠ ⁠!⁠ ⁠»

5 Yéesú wonaat wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow di ɗon na pay faam kooƴi leelu elek koon, won ɗi bitih⁠ ⁠: “Wëtíɗ sëꞌ bookaa kiiɗ éeyë daa noo, ƴaal kowa⁠ ⁠; 6 mi lahaꞌ haneel faam soꞌ, te mi lahay yii yera mi ri.” 7 Te kooji baa won ɗi biti raa⁠ ⁠: “Ngana ñogol soꞌ⁠ ⁠! Mi wonte ílí las soꞌ níi wocce, te funi koyyi soꞌ fanuute. Mi mínéh koloh yeru yin⁠ ⁠!” 8 Daa mi won ɗon ɗi ee biti ɗi ay koloh yeri ñam. Ɗi ii kolaꞌ yeri ñam biti ɗi kooji déꞌ⁠ ⁠; ɗi ay rii yeɗ iña sohlaꞌ ɗi ra ɓéeɓ, ndah ɓëeꞌ na meelaꞌ ra ɓekay na sopoh, ñaakke meelaꞌa rek*.

9 «⁠ ⁠Mi won ɗon tee ɓal⁠ ⁠: ɗëgí ɗon ay onu, sëemí ɗon ay ot, lëɓí ílë ɗon ay kúnsírú. 10 Ahaŋkay⁠ ⁠! Ɓëyí ɗaŋ ay onu, ɓëyí saam ay ot, te ɓëyí laɓ íl ay kúnsírú. 11 Boffi koy ki bi ɗon na, nay yere koohi goŋ biti ri ɗaga ri jén, 12 mbée yera ri dagal biti ri ɗaga ri wah⁠ ⁠? 13 Ɓosuu ɗon níi, ɗon mínú pagiɗ koyyon yin wun. Kon ɗon mínú yii baaha raa, ɗeef lukaꞌ Boffa sunaa-sun neh⁠ ⁠: ɓëyí ɗaŋ ɗi Ruuh-Peseŋ, ɗi ay ri rii on.⁠ ⁠»

Sañ-sañi Yéesú kolaꞌ waa na⁠ ⁠?

(Saame Maccëe 12.22-30, 43-45⁠ ⁠; Marka 3.22-27)

14 Lahte bis, Yéesú hom paƴi ɓëyí lahaꞌ yébítëh fí kaddaꞌ ri won. Yeɗɗaꞌ yébítëh fë ɓëeꞌ rë, ɓëeꞌ dalaatte won. Ɓëewë húmú daaha ra ɓéeɓ éemúté. 15 Ndaa i ow waa na wonu ɗi ñéerëꞌ a Belsebul buuri yébítëh yë, daa tah ɗi mín wëe lík. 16 I ow kay na saamu olsohi, nahute ri paŋ kimtaani nay teeɓee biti Koope daa wol ri. 17 Ndaa bi yúh Yéesú yee nuffi wa, ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewí daa boku nguur haaꞌee filiɓ fi wa raa, nguur ki baa ii míllëꞌ keen a⁠ ⁠? Ɓëewí daa boku faam haaꞌee filiɓ fi wa raa, faam fi baa ay míllée poo. 18 Kon hena biti Seytaane haaꞌ afi koon, nguur ki ay mínée caŋ ɗíh⁠ ⁠? Ɗon wonu neh Belsebul daa yeɗ soꞌ sañ-sañi líkëe mí yébítëh ë⁠ ⁠? 19 Hena biti Belsebul daa yeɗ soꞌ sañ-saña na líkëꞌ mi yébítëh rëe, kon daa yeɗ ɓëewën sañ-saña na líkúu wë yébítëh rë⁠ ⁠? Wa fi ƴaa teeɓute ron biti ɗon homuy kaah⁠ ⁠! 20 Yee lah ra biti kay, mi ñéerëꞌ a Koope daa tah mi mín lík yébítëh. Baa daa teeɓaꞌ biti Nguur ki Koope lahte níi ɗon na.

21 «⁠ ⁠Ɓëyí mitte ow ham ngodi, caŋ wohi faami raa, ow ii leɓ alal mi. 22 Ndaa ɓëyí luk ɗi doole ac, yejoh ri haaꞌ ɓaŋ ɗi raa, ɗi ay naaf ngoda húmú yaakaar ri ra, anti woraꞌ iña ɓeɓ ri ɗii na ra ɓéeɓ.

23 «⁠ ⁠Ɓëyí ñéerëey a soꞌ, kaaꞌaꞌte soꞌ⁠ ⁠; te ɓëyí habraay soꞌ négírëꞌí yubi soꞌ, ɓëyí baa haslaꞌ hasloo.

24 «⁠ ⁠Yébítëh ɗúh ow na raa, sayaꞌ mbale luufin saame tígí hílsëe rí. Ɗi olay raa, wonaꞌ nufi tih⁠ ⁠: “May nimil tígë húmú kolaꞌ mi ra.” 25 Ɗi nimil ɗeef ɓëeꞌ man ti faam fi parute, yugusute níi wunte raa, 26 tígí daaha, ɗi ay pay saam yébítëh paana kay, ƴi luku rii sohoor, wa ac dék ɓëeꞌ në. Hen ɗaaha raa, ɗee nay míllée ɓëeꞌ rë ay luk ɗee man ɗi ɗéɓëenë rë ɓos.⁠ ⁠»

27 Yéesú hom wona, un ɓeleɓ ɗofohte filiɓ fi ɓëewë won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓelaa kúɗ ɗë ëldúnë ɓëpíɗté rë rë lahte sos-keeñ.⁠ ⁠» 28 Ndaa Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë në síkírúu Unni Koope te na ñeyu na ra kay, daa lahu sos-keeñ.⁠ ⁠»

Kimtaani yee húmú kat Sonaas ra

(Saame Maccëe 12.38-42)

29 Bi na ɓaatuu ɓëewë caak hëbís Yéesú, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy jamanii bee ɗon ɓosute⁠ ⁠; ɗon meeluu kimtaani kolaꞌ Koope na a⁠ ⁠? Añcaŋ ɗon ii teeɓu kimtaan hém henay yee húmú kat yonente Sonaas ra.✡ 30 Di húmú ñeyaꞌ Koope Sonaas na teeɓpe ɓëy Níníif doolii, ɗi ay ñeyee soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ në ɗaaha ɓal, teeɓ ɓëy jamanii bee doolii. 31 Yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, buuri ɓelaa húmú ílíf deyi Sabaa ra ay koloh, caŋ fíi ɗon fi ɓëy jamanii beh, teeɓ ɗon biti ɗon homuy kaah. Ɗi húmú kolaꞌ ginna lukuu wuloh ra neh, acce síkírëhí wonnee ke Salomoo neɓ keloh níi rë ë⁠ ⁠? Añcaŋ, ɓëyí luk Salomoo gaan daa deh. 32 Yiin nay aattiyee Koope ɓëewë rë, ɓëy Níníif ɓal ay koloh caŋ fíi ɗon fi ɓëy jamanii beh, teeɓ ɗon biti ɗon homuy kaah. Keluu ɓëy Níníif waarii Sonaas ra, wa lofute pesaɗ neh a⁠ ⁠? Añcaŋ, ɓëyí luk Sonaas gaan daa deh.⁠ ⁠»

Léehí lampaa

(Saame Maccëe 5.15⁠ ⁠; 6.22-23)

33 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow na këɗɗéh lampa ɗap ri, mbée líh if sun fi. Ɗaaha neh⁠ ⁠! Lampa líkúu líkëe, ɓëyí haal, ot kotti na. 34 Íllú daa lampii faanu⁠ ⁠: íllú wah raa, fu homaꞌ leelii niiña⁠ ⁠; ndaa íllú neɓay raa, fu homaꞌ ñúusë. 35 Kon lah olsee afu nda niiña ɗoo na ñúus neh. 36 Hena biti fu homa niiñ níi cér yínë sah homay ñúus rëe, fay home niiñ ti ɗee na hawaanaꞌ ro lampii niiñce ra nen.⁠ ⁠»

Yee na seh fariseŋŋa a yëeddëh yí Kootaa ra

(Saame Maccëe 23.1-36⁠ ⁠; Marka 12.38-40)

37 Wocaꞌ Yéesú wona ra, lahte fariseŋi dëekké rí ñam faami. Lahaꞌ ri faam fa ra, ɗi haalte wa na ñamu. 38 Fariseŋa éempé, olaꞌ ri biti Yéesú ɓooñnjaay ɓooñnjohi ñeete waal na dal ri ñam ra. 39 Ɗi fi Yíkëe won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlí ɗon fi fariseŋŋa di madu ɗon⁠ ⁠: ɗon hom hosuu fëel fí guluŋŋa a loonna ɗon hel filiɓ. Ɗon hosuu faannon ɗon hel keeññon⁠ ⁠: ɗon caakute nuf lohaa te ɗon ɓosute nuf. 40 Ɗon daa lúhú nuf⁠ ⁠! Ɓëeꞌ sak fëel rë, daa sak filiɓ ɓal neh a⁠ ⁠? 41 Ëní ñëkíɗɗë kay iña lahuu ɗon ra. Hen ɗaaha raa, ɗon ay lan ces. 42 Mas ɗon fi fariseŋŋa⁠ ⁠! Yii lín ɗon ɓéeɓ, ɗon woɗ na Koope níi lukaꞌ ƴee lukki ñak solo ra, ndaa ɗon sarganuute paŋ yii júɓpé a fahaꞌi Koope. Añcaŋ, ƴaa daa iña waɗti pagun koon ɗa, ƴee tas ɗa ɓanti halu. 43 Mas ɗon fi fariseŋŋa⁠ ⁠! Ɗon fahuu took ñaanna këllëh di ílíƴƴë na ɗaguu Koope ra, te ɗon fahuu biti ɗon woduun a yaꞌ ana këemmë. 44 Mas ɗon fa madu a luuyyi tíinndúuy, ɓëewë ñeyuu sun, te wa yíih biti wa ñeyuu sun luuy ra.⁠ ⁠»

45 Ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fu wonaa ɗaaha raa, ɗeef fee fun sol ra ɓal.⁠ ⁠» 46 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Íi⁠ ⁠! Mas ɗon fi yëeddëh yí Kootaa⁠ ⁠! Ɗon tíkúu ɓëewë eni ɓítté te ɗon na hëbíríih wë dalaa sah. 47 Mas ɗon fa taɓahuu luuyyi yonente ya caaccon húmú bëemú wë rë taɓah yi wunte ra. 48 Ɗaaha, ɗon teeɓuute biti ɗon ñéerúuté a yee húmú pagu caaccon ra⁠ ⁠: wa bëemúté yonente ya, ɗon ayute ɗon na taɓahu luuyyi wa. 49 Yii baa daa tah Koope fa yúh ɓéeɓ ɗë won tih⁠ ⁠: “May wol i yonente a i apootar waa na, ay lah ƴi wa bëem wë, ƴee wa mokil wa níi mokil.” 50 Daa tah ñif mi yonente ya bëemú dalaꞌte sagi ëldúnë níi a woteh ra, ay keen sun fi ɓëy jamanii beh⁠ ⁠: 51 dalaꞌte bëemí Abeel✡ níi bi Sakari fa bëemú baylii Faam fi gaani Koope, hanndal ki tígë na hawruu ra a tígí selaa. Mee ron won ɗa ee⁠ ⁠: kaah biti ɓëy jamanii bee ay yíníl ñíinnë kéenɗú ƴaa ra ɓéeɓ. 52 Mas ɗon fi yëeddëh yí Kootaa⁠ ⁠! Ɗon wodute ílë në yúhúu yee won Koope ra⁠ ⁠; ɗon fi ƴah, ɗon kaaꞌuute haal, ɗon anutee kaaꞌ ɓëewë fahuu ra haal.⁠ ⁠»

53 Kolaꞌ Yéesú tígí daaha ra, yëeddëh yí kootii Mëyíis a fariseŋŋa haayluute sun fi, na anuu rii meel yin fi yin ɓéeɓ. 54 Wa na olsuu ri, nda ri ay won yii ñeyay waal raa.

12

Líkíní Yéesú taalibe yi

(Saame Maccëe 10.19-20, 26-33⁠ ⁠; 12.32)

1 Wahtaa na wonaꞌ Yéesú fariseŋŋa na a yëeddëh yí kootii Mëyíis rë, i ow júnní-júnní na ɓaatuu ac⁠ ⁠; caagi wa tahte wa na togantuu hanndal ki wa. Yéesú ɗéɓëꞌ taalibe yi na won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah mëytíi lëwíirí fariseŋŋa*, daa ri wonnee ke wa teem ɓúkkí wë rë. 2 Yii laku ɓéeɓ ay olu, yii ɗapu ɓéeɓ ay yúhú. 3 Yii ɗon won ɗi filiɓ ñúus ɓéeɓ ay keluu naꞌ këtëŋ, te yii ɗon mëddëꞌ rí filiɓ las ɓéeɓ ay ɗaañnjuu këem.

4 «⁠ ⁠Mi won ɗon na, ɗon fi kooƴƴi soꞌ⁠ ⁠: ngënë néehí ɓëewë na hawu ow húl rë, wa míníh yii luk baaha. 5 Cëe mi teeɓ ɗon ɓëeꞌ warun ɗon neeh ra⁠ ⁠: néehí Koope, ndah ri hap húl rëe mín ɓek safara. Mi won ɗon tee ɓal, ɗon waɗti neehun ɗi.

6 «⁠ ⁠Ndiit iip na yëeyíih fíttíŋ ana woo⁠ ⁠? Añcaŋ, yínë sah na múuƴéh në Koope. 7 Ɓaatte biti fen fi affon sah kídúté⁠ ⁠! Kon ngënë sídíi yin, ɗon génú líir ndiit fap⁠ ⁠!

8 «⁠ ⁠Mi won ɗon tee⁠ ⁠: ɓëyí won fíi ɓëewë biti ɗi non ɓëewí soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, may won fíi malaaka yi Koope biti ɓëyí baa non ɓëewí sëꞌ. 9 Ɓëyí won fíi ɓëewë biti ɗi yéeh sëꞌ nék, may won fíi malaaka yi Koope biti mi yéeh ɓëyí baaha ɓal. 10 Ɓëyí won yin ɓos sun fi soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ ɓéeɓ, ɗi mín baalu. Ƴaha sun fi Ruuh-Peseŋ raa nék, ɓëyí baa ii baalu.

11-12 «⁠ ⁠Ɗon tëekrú këem filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra mbée fíi njíittí gina a ɓëewë homru nguur ka ra, ngënë sídíi⁠ ⁠: yee nay ron layee wahtii baaha teme ra ii kolaꞌ ɗon na, ay kolee Ruuh-Peseŋ na.⁠ ⁠»

Léehí yíkíi alal ma lúh nuf ra

13 Tígí daaha, ow di ɓëewë won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, wone ɓahii soꞌ woɗ soꞌ na alal ma heliɗ fun boffi fun ra.⁠ ⁠» 14 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kooja, daa fal soꞌ aattiyaꞌi iñon mbée woraꞌi alal mon⁠ ⁠?⁠ ⁠» 15 Ɗi antee ɓaat won ɓëewë ɓéeɓ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah héní wun, ngënë fëhíi alal níi lukus, ndée caagi ow alal taheh ri lahaꞌ ñíiní.⁠ ⁠»

16 Tígí daaha, Yéesú ñeyaꞌte wa léeh won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte yíkíi alal mi húmú lahaꞌ meeyyi laaɓpe níi laaɓ. 17 Ɗi won nufi tih⁠ ⁠: “May hene ɗí ɗeh, bee lahay mi tígí túmë mí pebi soꞌ bee ra⁠ ⁠? 18 Mi ot na⁠ ⁠! May hene ɗeh⁠ ⁠: may ɓaate misah yi soꞌ, mi túm pebi soꞌ a iña lahaꞌ mi ra ɓéeɓ filiɓ. 19 Mi anti won af soꞌ tih⁠ ⁠: mi lahte alal mi ay soo mín kúɗ kíil caak⁠ ⁠; mi tallaꞌ hílsëh, mi ñame, mi hane níi keeñ soꞌ sos siiɓ.” 20 Ndaa Koo won ɗi tih⁠ ⁠: “Lúh nuf fe⁠ ⁠! Fay húl elgee woteh beh. Daa nay lahee iña yefiɗ fu afu ra ɓéeɓ leegi⁠ ⁠?”⁠ ⁠» 21 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí homaꞌ négírëꞌ alal mi saañ afi na kut, saamay Koope, hom míllëꞌ ɗaaha.⁠ ⁠»

Koo daa na onaꞌ

(Saame Maccëe 6.19-21, 25-34)

22 Yéesú antee won taalibe yi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii baa daa tah mi won ɗon tee⁠ ⁠: ngënë sídíi yii ñamun ɗon, mbée yii ɓekuun ɗon. 23 Pes luk ñam lah solo, te faan luk yéré lah solo ɓal.

24 «⁠ ⁠Ëlsíi ŋaakka⁠ ⁠: wa na sëhíh níi púlé lec, wa lahuy misah, lahuy túmëe, ndaa Koope ee waa ñëmíɗ rë⁠ ⁠! Ɗon nék, ɗon lúkíh ƴakka lah solo a⁠ ⁠? 25 Wa ɗon na, sídëꞌë në sídëꞌ rí rë, mín fehe níi ɓaat yin ƴutuuɗ pesi⁠ ⁠? 26 Hém ɗon daa míníh yii ƴutuudi baa raa, ɗon sídúu yi yin kay⁠ ⁠?

27 «⁠ ⁠Ëlsíi ɗee man capussi gaaw fa luufa ra⁠ ⁠: wa na légéyíh te wa na mëkíh ɗíis búuɓ. Añcaŋ, mee ron won ra ee⁠ ⁠: ɗi fi buura hínú Salomoo ra sah, húmú lahaꞌ ri alal níi, ɗi lahay búuɓɓí madaꞌ a capussi gaaw fi ƴaa wun⁠ ⁠! 28 Ngémën tasaꞌte ee⁠ ⁠! Koope posil gaaw fa luufa woteh níi wa man ɗaaha wun, te teem kéy wa ay luuhu tamu raa, ɗi ay lukee ɓek ɗon fi ƴaa búuɓ neh a⁠ ⁠? 29 Kon ngënë mëklí affon saami yii ñamun ɗon mbée yii hanun ɗon⁠ ⁠; ngënë sídíi. 30 Ɓëewë nëníh ɓëewí Koope feey fi bee ra daa na moklu affi wa saami iñƴaaha ɓéeɓ. Ndaa ɗon fi ƴah, Boffon yúhté biti ɗon sohluute wa ɓéeɓ. 31 Nguur ki Koope daa mit saam⁠ ⁠; bee tas ɗa ín yaꞌ Koo⁠ ⁠! 32 Ɗon fa yubi ƴutuudi beh, ngënë néekíñíi, ndée Boffon daa fahaꞌ biti ɗon haal Nguur ki. 33 Yëeyí alal mon ɗon sarah ñëkíɗɗë cadum fa. Sëemí tígí wëerté, négíríi alal mi mínéh ɗúm sun-Koo, tígí lohoh liileh na te lahay maasoh. 34 Yúhí biti tígí hom alal mon, nuffon homaꞌ na ɓal.

Ɗee waɗti sehuun ayi Yéesú rë

(Saame Maccëe 24.45-51)

35 «⁠ ⁠Pëkíi, ɗon këríɗ lampa yon. 36 Mëdíi a súrgë yí sehu kélfíi saañ kílëek, nda ri ac laɓ ílë rëe, wa yíp ríi kúnsíɗ. 37 Lahute sos-keeñ, súrgë yí ƴaa yéŋké biti ayaꞌ kélfíi wë rë, ɗeef wa na sehu ra. Mee ron won kaaf ka ra ee bitih⁠ ⁠: ɗi fi kélfëe ay pokoh, tëekíɗ súrgë yë, yeɗ wa ñam. 38 Wuti kélfëe elkaꞌ níi elkaꞌ raa sah, te ɗeef wa sehe ri, wa ay lah sos-keeñ.

39 «⁠ ⁠Ɗon yúhúté biti yíkëe faam yúh wahtaa nay aye lohoha faami ra koon, tin ɗi ii rii yeris poo faam fa. 40 Kon këlíi affon ɗon ɓal, ndée soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, may nimile wahtii nuffon paay na.⁠ ⁠»

41 Peer won Yéesú tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, fu woniɗ fun kut léehí bah, mbée fu ɓekke ɓëewë ɓéeɓ në⁠ ⁠?⁠ ⁠» 42 Ɗi fi Yíkëe won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mëdíi a súrgíi ñeyaꞌ woni kélfíi te ñaañce, bi kélfíi tík súrgë yí kayya faam fa yaꞌi, yeri wa ñam biti wahtaa lah ra. 43 Lahte sos-keeñ, súrgíi baa yéŋké biti yiin nay nimile kélfíi faam fa ra, ɗeefa ri page yee nahu ri ra. 44 Mee ron won kaaf ka ra ee, kélfíi ay tík iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ yaꞌi. 45 Ndaa hena biti koon súrgíi baaha won nufi tih⁠ ⁠: “Kélfíi sëꞌ aay doom”, níi tah ɗi yam sun fi súrgë yí kayya hawsee wa, ɗi ñame ñami neɓpe, hane maniye, 46 kélfíi ay nimil wahtii ɗi yéeh rí te ɗeefa ri seheh ri. Tígí daaha, kélfíi ay rii bëkdëꞌ ɓëewë gémúy Koope ra, mokil ri mokli misikke. 47 Súrgíi yúh yee fahaꞌ kélfíi rë, antee cagay afi te pagay yii baaha, ay laɓu laɓɓi misikke. 48 Ndaa súrgíi yéeh yee fahaꞌ kélfíi rë, anti paŋ yii cal hap, ii laɓu laɓ caak. Ɓëyí onu yin caak ay meelu caak⁠ ⁠; ɓëyí déŋéenú yin caak ay meelu ƴi luk ƴi ɓëyí déŋéenú ƴutuuɗ.⁠ ⁠»

Yéesú kúɗ jaamma mbée ɗaralsaꞌ⁠ ⁠?

(Saame Maccëe 10.34-36)

49 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi ac yíin kíi feey fa, a ɗee fahaꞌ mi biti ɗi yíppí kaɗ haat ɗa⁠ ⁠! 50 Mi waɗtee ñee coono†, keeñ soꞌ antee tookay níi lëhín kí. 51 Ɗon habuu biti mi ac kúɗ jaamma feey fa a⁠ ⁠? Ëe-ëeꞌ, mi won ɗon tee⁠ ⁠: mi ac ɗaralsaꞌ. 52 Dalaꞌte woteh, faam fi lahaꞌ ow iip ay ɗaralsaꞌ⁠ ⁠: ɓëewí éeyë yë múuƴëꞌ a ɓëewí ana ya, ɓëewí ana ya múuƴëꞌ a ɓëewí éeyë yë. 53 Baap ay múuƴëꞌ a koy ki ƴaali, koy ka múuƴëꞌ a boffi. Yaay ay múuƴëꞌ a koy ki ɓelii, koy ka múuƴëꞌ a yaafi. Pacool ay múuƴëꞌ a ɓeleɓ koohi, ɓeleɓ koy ka múuƴëꞌ a pacooli.⁠ ⁠»

Tíinndëꞌ yí jamanaa

(Saame Maccëe 5.25-26⁠ ⁠; 16.2-3)

54 Yéesú ɓaatte won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ot Koo húuh rëe, ɗon yíppí yúh biti ɗi ay toɓ⁠ ⁠; te yii baa daa na lah. 55 Te ngilaaw ma kúlëe rën waal tagu raa, ɗon yúh biti ɗi ay mbëeyë⁠ ⁠; te yi baa daa na lah. 56 Wonnon teem ɓúkkën⁠ ⁠! Ɗon fa mínú tíinndëꞌ iña na teeɓaꞌ yii nay lahe feey fa a sun ra, haalaꞌ yi níi ɗon míníh tíinndëꞌ iña na teeɓaꞌ Koo woteh ƴee ra⁠ ⁠?

57 «⁠ ⁠Yi tah ɗon míníh yúh yee waɗti pagun ra⁠ ⁠? 58 Ow yam ɗo yin níi ɗoni saye faam buur raa, ɗon lah waala, lah saame biti ɗoni júɓëꞌ, toñeh ɗoni lah dín fë ɗi ey ro, buur tík rë yaꞌ yi alkaati ya, fu téƴú. 59 Daa mi won ɗon ɗi ee⁠ ⁠: fii ɗúh kasaa níi bín yínlëe fu kabut ka ɓéeɓ rë.⁠ ⁠»

13

Lof pesaɗ mbée húl

1 Wahtii baaha, i ow ayute woni Yéesú biti Pilaat hawrohte i ow di ɓëy Galile húl, ɗeef wa na hawru Koope sarah. 2 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon habuu biti bëemëdë bëemú ɓëy Galile yi ƴaa ra teeɓaꞌ biti wa luku ɓëewí kayya Galile ɓos aa yih⁠ ⁠? 3 Mi won ɗon ti ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Te ɗon lofuy pesaɗ, ɗon ɓéeɓ ay saŋku ɓal. 4 A ɓëewí sabboo a peeye yi ƴaa ɗakaƴaꞌ taahi uda Silowe na bëp ɗí rë, ɗon habuu biti daa wa luku ɓëewí kayya Yerusalem ɓos aa yih⁠ ⁠? 5 Mi won ɗon ti ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Te ɗon lofuy pesaɗ, ɗon ɓéeɓ ay saŋku ɓal.⁠ ⁠»

Léehí tal eena na líméh rë

6 Yéesú antee waa ñeyaꞌ léeh won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte ɓëyí húmú lahaꞌ tal een meeyi. Ɗi acce na saam koy een ndaa ri olay. 7 Tígí daaha, ɗi won súrgëe në lín meeya ra tih⁠ ⁠: “Ole⁠ ⁠! Kíil éeyë aƴee ɓéeɓ, mi ac saam koy een tal eeni beh, te mi na oleh. Ɗi ay homee naafi feey fa te ri lahay njiriñ a⁠ ⁠? Hawe ri⁠ ⁠!”

8 «⁠ ⁠Ndaa súrgëe won ɗi tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, yeɗɗe ri kíilí beh, may júkët tala mi toh ri. 9 Henu ɗaaha raa, heeƴce ɗi lím kíirkí⁠ ⁠; ɗi límëy rëe fu hawroh ri.”⁠ ⁠»

Ɓelaa goŋ ra paƴu bisa na hílsúu rë

10 Bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë ín, Yéesú hompe na yëeddëꞌ filiɓ tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra. 11 Ow ɓeleɓ misikiɗ húmú në⁠ ⁠: ɗi lahaꞌ yébítëh fí daa gogil ri⁠ ⁠; hente kíil sabboo a kíil peeye (18), ɗi na mínéh caŋ níi júɓ dalaa sah. 12 Olaꞌ Yéesú ɓelaa, ɗi dëekké rí, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa ow⁠ ⁠! Misigu wocce⁠ ⁠!⁠ ⁠» 13 Ɗi tíkké yaꞌ yi sun fi ɓelaa, ɓelaa yíppée júɓ, yampe na kañ Koope.

14 Ndaa paƴa paƴ Yéesú ɓelaa bisa na hílsúu rë neɓaay njíidí tígë na ɗaguu Koope ra. Tígí daaha, ɗi won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte waalli pëenë yí ɓëewë waɗti légéyún në⁠ ⁠; lah ëyí paƴoh na, ndaa bisa na hílsúu rë neh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 15 Ɗi fi Yíkëe loffe ri unni ƴeh won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wonnon teem ɓúkkën⁠ ⁠! Bisa na hílsúu rë, ow fi ow ɗon na ɓéeɓ na pay yugiin, pëkís fanfi mbée mbaam fi, pay hënndí neh a⁠ ⁠? 16 A ɓelii bee sédí Abraham bee ra, Seytaane antee rii pokalsaꞌ yii hente kíil sabboo a kíil peeye (18) bee ra, ɗi waruyti sëmlúu pokki bisa na hílsúu rë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 17 Yee won Yéesú baa ra sëpíɗté kaaꞌoh yi ɓéeɓ⁠ ⁠; ndaa keeññi ɓëewí kayya ɓéeɓ sosse di iñi wunna na paŋ ri ra.

Léehí pebi tisoh ki ƴutuuda a bi lëwíirë

(Saame Maccëe 13.31-32⁠ ⁠; Marka 4.30-32)

18 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nguur ki Koope madaꞌ a yih⁠ ⁠? May rii mëllée a yih⁠ ⁠? 19 Ɗi madaꞌ a pebi ƴutuudi baa* ɓeɓ ow, sohte ri meeyi ra nen⁠ ⁠: ɗi paalte, ooɗte níi hente tal kilik⁠ ⁠; ƴakka ayute túfúté yaꞌ ya.⁠ ⁠»

20 Yéesú wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May mëllée Nguur ki Koope a yih⁠ ⁠? 21 Ɗi madaꞌ a lëwíirë ɓeɓ ow ɓeleɓ, boollaꞌte wa a mún caak, íƴíɗté wë níi wa ɓéeɓ fuuɗte ra nen.⁠ ⁠»

Ílí ƴutuuda

(Saame Maccëe 7.13-14, 21-23)

22 Yéesú hom waali Yerusalem fa, ñeete ginna na yëeddëꞌ. 23 Lahte ɓëyí meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, ɓëewë nay múcé rë ac ƴutuuɗ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yéesú won ɓëewë maasuu ra tih⁠ ⁠: 24 «⁠ ⁠Pëgí ɓéeɓ níi ɗon haalaꞌ ílí ƴutuuda⁠ ⁠; daa mi won ɗon ɗi ee⁠ ⁠: ow caak ay étíɗ haal te wa ii rii mín. 25 Yiin kolaa yíkíi faam fa níi won ílë ɗeefa ɗon hëelíh rë, ɗon ay home ëssë, ɗon laɓe ílë, ɗon wone tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, kúnsíɗ fun⁠ ⁠!” Ɗi ay ron lofe tih⁠ ⁠: “Mi yéeh rën⁠ ⁠!” 26 Ɗon ay rii wone tígí daaha tih⁠ ⁠: “Yen bokuy ñam a han, te fu yëeddëꞌté këemmë gin fun a⁠ ⁠?” 27 Ɗi ay ɓaat won ɗon tih⁠ ⁠: “Mi yéeh rën⁠ ⁠! Wúlíi sëꞌ, ɗon fa paguu yin ɓos ra ɓéeɓ⁠ ⁠!” 28 Ɗon ot Abraham, Isaak, Yakop a yonente ya ɓéeɓ filiɓ Nguur ki Koope, ɗon anti líkú ɗon saañ ëssín rëe, ɗon ay looyee daaha, ɗon ŋafoh níi tíññën lec. 29 Bín fë, ay lah ɓëewí kolaꞌ tígí hom ow feey fa ɓéeɓ, ac ñami ndaje ma cëgíɗ Koope Nguur ki ra. 30 Di ɓëewë míllúu woteh ƴee ra, lahte na ƴi ay këllëh yiin fa, te di ƴee këllúu woteh ƴee ra, lahte na ƴi ay míllëꞌ yiin fa.⁠ ⁠»

Yéesú a ɓëy Yerusalem

(Saame Maccëe 23.37-39)

31 I fariseŋ leɓuute Yéesú wahtii baaha, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee dee fu saañ ílíƴ kay⁠ ⁠! Erot ee saam hawrohu húl rë.⁠ ⁠» 32 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëyí ɗon woniɗ soꞌ tisoh ki gúmfí baa biti woteh a kéy mí lík yébítëh mi na paƴ jéríɗ, nah mi ɗúmël légéyí sëꞌ. 33 Woteh, kéy a nah ɓéeɓ mi waɗti homa waali Yerusalem fi soꞌ, ndée yonente waruy hawuu húl ílíƴ kay henay dín fë.

34 «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy Yerusalem daal, ɗon fa na bëemú yonente ya ra, ɗon fa na tawu ɓëewë Koope wol wa ɗon na laꞌ níi wa húl rë, hente waal ɗíh ma na fahaꞌ négírëꞌí rën hëbís sëꞌ ti di na négírëꞌ paan ƴiilli paɓɓi nen⁠ ⁠? Ndaa ɗon fahuuy⁠ ⁠! 35 Kon Koope yeɗɗaꞌte ron ginon†⁠ ⁠! Mee ron won ra ee⁠ ⁠: ɗon ii soo olil níi wahtaa nay ron wonee bitih⁠ ⁠: “Koo-Yíkëe barkela ɓëeꞌ ɗi wol ri ra⁠ ⁠!”✡⁠ ⁠»

14

Paƴi Yéesú ɓëyí lahaꞌ jér hufil bisa na hílsúu rë

1 Bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë ín, Yéesú dëekúté ñam faam ow di kélfë yí fariseŋŋa. Ɓëewë húmú në rë yípúté íllí wë sun fi na olsuu ri. 2 Ɓëyí lahaꞌ jér hufil húmú në. 3 Yéesú won yëeddëh yí kootii Mëyíis a fariseŋŋa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kootii yen onaꞌte ow paƴ jéríɗ bisa na hílsúu rë ëe onaay⁠ ⁠?⁠ ⁠» 4 Ndaa wa kaaꞌuute lofi. Tígí daaha, ɗi tíkké jérdë yaꞌ paƴce ri, wonte ri saañ faam. 5 Ɗi antee won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow di ɗon na lah koy mbée fanfi keen filiɓ yéem koon, wuti hena bisa na hílsúu rëe, ɗi ii rii yíppí nís ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 6 Wa lahuy yii wonun wa di yee meel ri wa baa ra.

Líkínëꞌí yuliɗ ndaje

7 Yéesú otte biti haneella tansuu tíkkë këllëh rë, ɗi na líkín wë won wa tih⁠ ⁠: 8 «⁠ ⁠Ow gap ro ndaje raa, ngana pay fu tooke tíkkë këllëh rë. Mín lah ɓëyí luk roo gaan dëekúté, 9 yíkíi ndaje ma anti ac won ro tih⁠ ⁠: “Kolee fu on ɓëyí bee took.” Fay sopoh tígí daaha fu koloh, fu saañ tooke níi tíkkë míllëꞌ rë. 10 Ngana hen ɗah⁠ ⁠! Fu gapu ndaje raa, lah tooke tíkkë míllëꞌ rë⁠ ⁠; ɗaaha, yíkíi ndaje ma ac raa mín rëe won tih⁠ ⁠: “Leɓee dee kooja, fu took tíkkë këllëh rë.” Hen ɗaaha raa, ɓëewë ɗoni wa tooku ra ɓéeɓ ay roo habaꞌ ow gaan. 11 Yúhí biti ɓëyí ɓéyíɗ afi ɓéeɓ ay cépírú, te ɓëyí cépíɗ afi ɓéeɓ ay ɓéyrú.⁠ ⁠»

12 Yéesú antee won yíkíi ndaje ma tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu ƴahti gapaꞌ ndaje raa, ngana gap kooƴƴu, mbée koy-yaayyu, mbée mboko yu, mbée yíkëe yí alalla ɗoni wa dékú rë⁠ ⁠; ndée wa fi ƴaaha mínú rëe dëek ñam ɓal, te bín fë rëe, ɗeef wa yínlú rë yee pagiɗ fu wa ra. 13 Fu ƴahti gapaꞌ ndaje raa, lah dëeké manti ñëkíɗɗë nen, ɓëewë cérrí wë mitay ra, lëfëñíɗɗë mbée búumíɗɗë. 14 Fu paŋ yii baa raa, keeñu ay naa sos⁠ ⁠; wa míníh rëe yíníl, Koope nay roo yínlé yiin nay rii këllé ɓëewë júɓú rë ɓúudé.⁠ ⁠»

Anili ɓëewë gapu ndaje ma ra

(Saame Maccëe 22.1-10)

15 Ow di haneella kelaꞌ ri unni ƴaa ra, won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ nay maasee ñam Nguur ki Koope ra, keeña ay sos.⁠ ⁠» 16 Yéesú ñeyaꞌte ri léehí beh won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte ɓëyí cëgíɗté ndaje, gappe ow caak ñama. 17 Tígë në waaƴaꞌ ñama woc ra, ɗi wolte súrgíi woni ɓëewë gapu ra biti ñama nonte. 18 Ndaa ɓëyí rí pay ɗii na ɓéeɓ, ɓëeꞌ won ɗi biti ɗi ii mín ac. Ɓëeꞌ ɗéɓ ɗë won ɗi tih⁠ ⁠: “Lah wone ri baal soꞌ⁠ ⁠! Mi liiltee lom meey te mi waɗtee pay kénsëhí.” 19 Ow kay won ɗi tih⁠ ⁠: “Lah wone ri baal soꞌ⁠ ⁠! Mi lom fana loꞌ sabboo te mi saañ étɗí wë lín ɗee koon.” 20 Ow kay wonil tih⁠ ⁠: “Lah wone ri manti ɗúhëꞌ kooɗ daa tah mii mín ac.”

21 «⁠ ⁠Súrgëe nimilte kélfëe në, léhínté rí iña wonu ri ra. Keeñ kélfëe haayte, ɗi won súrgëe tih⁠ ⁠: “Yípée pay këemmë a waalla gina, fu kúɗ ñëkíɗɗë deh, ɓëewë cérrí wë mitay ra, búumíɗɗë a lëfëñíɗɗë.”

22 «⁠ ⁠Hompe níi súrgëe acce, won tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, mi paŋke yee nah fu soꞌ ra ndaa tíkkë líssí tas.” 23 Kélfëe won súrgíi tígí daaha tih⁠ ⁠: “Tawee waalla luufa, fu cagoh ɓëewë ɗoni wa nay teeꞌee ra, wa ac haal nda faam soꞌ líif. 24 Mee ron won ra ee⁠ ⁠: yaꞌ ow yínë sah di ɓëewë ɗéɓúu gapu ra ii haal looni soꞌ.”⁠ ⁠»

Ɗee waɗti ñéerúun a Yéesú rë

(Saame Maccëe 5.13⁠ ⁠; 10.37-38⁠ ⁠; Marka 9.50)

25 Lahte bis, Yéesú na saañ, ow caak ñéerúuté a ri. Ɗi yíssëhté waa na, won wa tih⁠ ⁠: 26 «⁠ ⁠Ɓëyí ac soo na te ri lukki pokoh boffi na, yaafi, ɓeleɓi, koyyi, koy-yaayyi, mbée ɗi fi afi na raa sah, ɗi mínéh hen taalibeyi soꞌ. 27 Ɓëyí enaay kurwahi ñee tal soꞌ, mínéh hen taalibeyi soꞌ.

28 «⁠ ⁠Ow fahaꞌ taɓah taahi utte raa, ɗi ii took paaƴ olsoh iña waɗ naa haal ra, ɗi yúh nda ɗi ay lah hélsí ay mín lúsíɗ taaha a⁠ ⁠? 29 Henay bah, ɗi dal taɓah anti mínéh lúsíɗ rëe, ɓëewë nay ole yii baaha ra ɓéeɓ ay rii ñaawal 30 wone tih⁠ ⁠: “Ëlí ɓëyée dal taɓah bee te mínéh lúsíɗ rë⁠ ⁠!”

31 «⁠ ⁠Te buur koloh haaꞌ a buur kay raa, ɗi waray took paaƴ olsoh nda ɓëewí júnní sabboo (10.000) ya lahaꞌ ri ra, ɗi ay naa mín haaꞌ a buura na yejoh ɗii na a ɓëewí lecsuu ƴii ana ra a⁠ ⁠? 32 Hena biti ɗi mínéh rí rëe, ɗi ay wol i ow buuri yínëe në balaa ri koloh, wa ɗaŋ ri nda wa mín júɓëꞌ. 33 Ti ɗaaha nen, ow yínë di ɗon na mínéh hen taalibeyi soꞌ, hém ri takaay a iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ.

34 «⁠ ⁠Ɗon yúhúté biti miraa yin wun, ndaa wa lahlilay cafka raa, wa ay nimiliruu cafkii wa ɗíh⁠ ⁠? 35 Ɗi lahay njiriñ tígí daaha, ɗi wuneh sah tohaa⁠ ⁠; ɗi ay yúfú sénín. Ɓëyí lah nuf kelaa, kelaan na⁠ ⁠!⁠ ⁠»

15

Léehí har fa múuƴ ɗë a bi hélsë múuƴ ɗë

(Saame Maccëe 18.12-14)

1 Yeekoh yi túmë a i bakaaroh kay leɓuute síkírëhí Yéesú. 2 Yaa neɓaay fariseŋŋa a yëeddëh yí kootii Mëyíis, tahte wa na wonaaluu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee tahaꞌ bakaaroh ya a yaꞌ ana na bok a wa ñam bee raa⁠ ⁠!⁠ ⁠»

3 Tígí daaha, Yéesú ñeyaꞌte wa léehí beh won wa tih⁠ ⁠: 4 «⁠ ⁠Ow di ɗon na lah har tíméer (100), an naa múuƴlëꞌ yínë rëe, ɗi ii hel harri sabay payniil a payniilla (99) níirëe yë, ɗi saañ saame bee múuƴ ɗë níi ɗi ot ɗi a⁠ ⁠? 5 Te ɗi ot ɗi raa, keeña ay sos níi sos, ɗi ɓeɓ har fa tëgúm rí, 6 ɗi saañ faam, anti dëek kooƴƴi a ɓëewë ɓani wa dékú rë, won wa tih⁠ ⁠: “Yen bokun yen lah sos-keeñ, ndée mi otte har fee ke soꞌ húmú múuƴ ɗë⁠ ⁠!” 7 Mee ron won ɗa ee⁠ ⁠: ti ɗaaha nen, bakaaroh yínë kut lof pesaɗ raa, Koope lahaꞌ sos-keeñ ɗaaha. Sosi keeña lahaꞌ ri ɓëeꞌ lof pesaɗ baa ra, daa lukki gaan sosi keeña lahaꞌ ri ɓëewí sabay payniil a payniilla (99) júɓú te sohluuy lof pesaɗ ɗa.⁠ ⁠»

8 «⁠ ⁠Mbée lah ɓelii lahaa hanjar úrís sabboo, an naa múuƴɗëꞌ úrís yínë rëe, ɗi ii këríɗ lampa, saak faam fa saame níi ot ri a⁠ ⁠? 9 Te ri ot ɗi raa, ɗi ay dëek kooƴƴi a ɓëewë ɓani wa dékú rë, won wa tih⁠ ⁠: “Mi otte hanjari úrísë múuƴɗëꞌ mí rë⁠ ⁠; ëyí yen bok yen lah sos-keeñ⁠ ⁠!” 10 Mee ron won ɗa ee biti ti ɗaaha nen⁠ ⁠: malaaka yi Koope ay lah sos-keeñ biti bakaaroh yínë kut lof pesaɗ.⁠ ⁠»

Anili koy ka múuƴ ɗë

11 Yéesú ɓaatte ñeyaꞌte wa anili bee na léeh wë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte ɓëyí húmú lahaꞌ koy ƴaal ana. 12 Lahte bis, bee paaꞌ kúkëy rë won boffi tih⁠ ⁠: “Baap, mi fahaꞌ biti koon fu yeɗ soꞌ wodi soꞌ di alal ma lahuu yen ra.” Tígí daaha, boffa woraꞌte wa alal ma.

13 «⁠ ⁠Tíkëh i waal, koy ka paaꞌ kúkëy rë yaayte ƴee lahaꞌ ri ra, ɓeɓpe hélsë saañce gini wulte, hompe dín fë na paŋ yii neɓaꞌ ri níi ri yahte alal mi ɗaaha. 14 Yaayaꞌ ri hélsë ɓéeɓ rë, yaabi misikke haalte gina, ɗi lahlay yii ñama ri. 15 Ɗi yeeltee saañ, haalte légéy ow di ɓëy gina na⁠ ⁠; ɓëeꞌ yeñce ri meeyyin níirí mbaam-túgëllí. 16 Yaaɓaꞌ ri níi yaaɓ ɗa, nufa tasse ñam di ñami mbaamma, ndaa ow na oneh ri na.

17 «⁠ ⁠Tígí daaha, afa kúnsëhté, ɗi yíppée won nufi tih⁠ ⁠: “Ɓëewë në légéyírú baasoꞌ ra caakute ñam níi míníh yin na, mi anti home dee mi húlé a yaaɓ a⁠ ⁠? 18 May kolee koloo mi nimil faam baasoꞌ, mi won ɗi tih⁠ ⁠: Baap, mi bakaaɗte fíi Koope te mi tooñce ro ɓal. 19 Mi caleh fu habee soꞌ koohu⁠ ⁠; ɓeɓ soꞌ mi légéyíɗ ɗë ti ɓëewí kayya nen.”

20 «⁠ ⁠Ɗi yíppée koloh na nimil boffi na. Ɗi teem hanndal boffa séenté rí, keeña ɗúmpé ɗii na ces⁠ ⁠; ɗi múkëté téebílëhí, yabaalohte faana, wodohte ri níi wodoh. 21 Koy ka won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: “Baap, mi bakaaɗte fíi Koope te mi tooñce ro ɓal, mi caleh fu habee soꞌ koohu.” 22 Ndaa boffa yíppée lec woni, yíssëhté súrgë yí në won wa tih⁠ ⁠: “Yípíi kali búubë lukki wun ɗa, ɗon ɓek ri koy soꞌ⁠ ⁠; ɓékí rí supi kuna, ɗon ɓek ri ñafaɗ. 23 Këlí fanfa lukki wun faan ɗa, ɗon hap ri, yen cëgíɗ ndaje. 24 Koy kee ke soꞌ húmú habaꞌ mi biti húlté rë nimilte yéelíɗ⁠ ⁠; ɗi húmú sooƴce te mi otte ri⁠ ⁠!” Ndaje ma yíppée dal.

25 «⁠ ⁠Wahtii baaha, ɗeef koy ki saawi ɓëeꞌ húmú meey. Na nimil ri níi rí leɓohte faam fa ra, ɗi kelohte típpë a becca. 26 Ɗi dëekké ow yínë súrgë yë në, meelte ri yee lah ra. 27 Súrgëe won ɗi tih⁠ ⁠: “Ñéedú daa nimil, boffu antee hawroh fanfa lukki wun faan ɗa, af biti ri otte koohi te yin katay ri.” 28 Koy ki saawa yíppée neeɓ, kaaꞌaꞌte haal faam fa. Boffa ɗúhté ɗii na, ɗaŋke ri haal filiɓ. 29 Ndaa ri won boffa tih⁠ ⁠: “Síkírëh sëꞌ baap⁠ ⁠! Hente kíil caak mi na hap faan soꞌ légéyírú, te yii túuƴ fú sëꞌ ɓéeɓ mi paŋ ri. Añcaŋ, fu ënɗëy sëꞌ wuti ƴaha ndeŋ sah mi hap ri, funi kooƴƴi soꞌ cëgíɗ ndaje. 30 Ndaa ayaꞌ koohu ra, ɗi fa yah alal mu a ɓeleɓɓa na tílú rë, fu hawiɗte ri fanfa lukki wun faan ɗa.” 31 Boffa won ɗi tih⁠ ⁠: “Koy soꞌ, fu mëssí hom soo na, te iña lahaꞌ mi ra ɓéeɓ daa fu lahaꞌ wa ɓal. 32 Ndaa yen warutee cëgíɗ ndaje nam, yen lah sos-keeñ⁠ ⁠! Ñéedée ke ro bee húmú habaꞌ mi biti húlté rë nimilte yéelíɗ⁠ ⁠; ɗi húmú sooƴce mi otte ri.”⁠ ⁠»

16

Anili daga lah nuf ra

1 Yéesú ñeyaatte taalibe yi anil na léeh wë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí caakke yin húmú lahaꞌ dagi daa na tooppitoh alal mi⁠ ⁠; ɗi antee keloh biti daga yahaꞌ alal mi yahoo. 2 Ɓëeꞌ dëekké daga, won ɗi tih⁠ ⁠: “Yee keloh mi ɗoo na ra neɓaay soꞌ⁠ ⁠! Teeɓ soꞌ ɗee légéyëꞌ fú rë⁠ ⁠; woc raa fu yeris légéyë.” 3 Daga won nufi tih⁠ ⁠: “Bee nay mii líkúu légéy bee ra, may hene ɗíh⁠ ⁠? Mi lahay doole línëe te mi sopohte saraatoh. 4 Mi otte yee nay mii page ra, hen ɗaaha mi líkú légéyí sëꞌ rëe, lah ɓëewí mín sëe yef faam wa.” 5 Tígí daaha, ɗi dëekké ɓëewë lahru kélfíi kabut ra ɓéeɓ yínë-yínë. Ɗi won bee ɗéɓ ɗë tih⁠ ⁠: “Fu lahiɗ kélfíi sëꞌ yih⁠ ⁠?” 6 Ɓëeꞌ won ɗi tih⁠ ⁠: “Mi lahiɗ ɗi bërgú dúuléen tíméer (100).” Daga won ɗi tih⁠ ⁠: “Kéedí kabut ku abeh⁠ ⁠; yípée took fu bíní bërgú sabay iip (50).” 7 Ɗi antee dëek ow kay, won ɗi tih⁠ ⁠: “Fu lahiɗ kélfíi sëꞌ yih⁠ ⁠?” Ɓëeꞌ won ɗi tih⁠ ⁠: “Mi lahiɗ ɗi saaku pep tíméer (100).” Daga won ɗi tih⁠ ⁠: “Kéedí kabut ku abeh⁠ ⁠; bíníyé saaku sabay peeye (80).” 8 Kélfëe laasse ɗee lahaꞌ daga júɓëy rë nuf. Kaah biti ɓëewë fahuu ëldúnë rë luku ɓëewë homu niiña ra lah nuf pagaa yin hanndal ki wa.⁠ ⁠»

9 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mantee ron won tee⁠ ⁠: sëemí kooƴ a alal ma lahuu ron feey fi bee ra, nda tíl níi ɗon lahluy wa raa, Koope tah ɗon faami níi kiri fi kirih. 10 Ɓëyí júɓ di yin ƴutuuɗ, ay júɓ di yin gaan ɓal⁠ ⁠; ɓëyí júɓëy di yin ƴutuuɗ, ii júɓ di yin gaan. 11 Kon hena biti ɗon júɓúy di na kúrúu ron alal ma feey fi bee raa, ɗon habuu biti ɗon ay déŋéenú alal ma lukki lah solo ra a⁠ ⁠? 12 Te hena biti ɗon júɓúy di yii leŋke alal ow kay raa, ɗon yaakaaru biti ɗon ay liil alal ma waɗ ɗon lahuun faraah ra a⁠ ⁠? 13 Lahay súrgíi mín légéyíɗ kélfë ana⁠ ⁠: ɗi ay kaaꞌ ow yínë waa na, pokoh ɓëyí yínëe në⁠ ⁠; ɗi ay ñee won ow yínë waa na, kaaꞌ síkírëhí ɓëyí yínëe. Ti ɗaaha nen, ɗon míníh boollaꞌ foŋko Koope a foŋko hélíis.⁠ ⁠»

Kootaa a Nguur ki Koope

(Saame Maccëe 11.12-13⁠ ⁠; 5.31-32⁠ ⁠; Marka 10.11-12)

14 Fariseŋŋa tíkú hélíis kep affi wa ra, keluu wa unnee ke Yéesú ƴaa ra, wa ɓéeɓ na këekkëlíyú rí. 15 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fahuu biti ɓëewí kayya habaꞌ ron ɓëewí júɓúté, ndaa Koope yúh yee keeññon. Yee na habuu ɓëewë biti daa lukki lah solo ra, ɗi yii ɓosse níi ɓos Koope na. 16 Balaa Saŋ Batis, Koope húmú ñeyaꞌ Kootaa a téeré yí yonente ya yëeddée. Ayaꞌ Saŋ níinén Uni Nebi Nguur ki Koope daa na waariyu te ɓëyí fahaꞌ naa haal ɓéeɓ fay naa cagoh. 17 Biti sun a feey muuy daa lukki yooɓ biti koy una lukki ƴin di Kootaa ra múuƴ. 18 Ƴaali yes ɓeleɓi, kooɗ ɓeleɓ kay, njaaliyohte. Te ɓëyí kooɗ ɓelii yesute, njaaliyohte ɓal.

Anili yíkíi alal ma a Lasaar

19 «⁠ ⁠Húmú lahaꞌ ɓëyí caakke alal, ɗi ɓekaꞌ búuɓɓí wunte te kofeelte, faraah ɗi ñamaꞌ neɓ. 20 Bín fë, húmú lahte ñëkídí hínú Lasaar, faana ɓéeɓ líiffé puul, fënɗúté helute ílí faam ɓëeꞌ. 21 Nufa tasse wooñnjiidi ñami ɓëeꞌ, ndaa ri liileh na. Ɓaatte biti ɓuh ya na ayu ɗeewe puulla faana.

22 «⁠ ⁠Hompe níi ñëkídë húlté, malaaka ya kúrúté rí hëbís Abraham. Yíkíi alal ma húlté ɓal, hacute, 23 saañce safara, na mok dín fë. Ɓéyrëꞌ rí afi ra, ɗi séenté Abraham, Lasaar tookke hëbísí. 24 Ɗi won Abraham tígí daaha tih⁠ ⁠: “Caac Abraham yérém sëꞌ, fu wol Lasaar soop kuni muluɓ kom soꞌ, mi hilsiɗ gol-gol soꞌ, ndée mi mokke filiɓ kíi kí ƴee níi mok.” 25 Ndaa Abraham won ɗi tih⁠ ⁠: “Koy soꞌ, nérsée biti fu liilte neɓu na húmú pesaꞌ fu ra, te Lasaar húmú pesaꞌ coono. Ɗi liilte nebi leegi, fu hompe coono. 26 Ɓaatte biti nuŋ gaan ee hanndal ki yen, tahte ow mínéh koloh fun na ac ɗon na, te ow mínéh koloh ɗon na ac fun na.” 27 Yíkíi alal ma won Abraham tih⁠ ⁠: “Kon mi na ɗaŋ ɗo Caac, fu wol Lasaar faam fun⁠ ⁠; 28 mi lahte na ñéyíɗ iip, lah raa ɗi líkín wë, toñeh wa ay soo ɗeefre coono fi beh.” 29 Abraham won ɗi tih⁠ ⁠: “Wa lahute kootii Mëyíis a téeré yí yonente ya waa na níi wocce, wa ñeyun iña wonu na ra.” 30 Yíkíi alal ma won ɗi tih⁠ ⁠: “Ëe-ëeꞌ caac Abraham, ƴaa doyay⁠ ⁠; ndaa ow koloh ɓúudé pay waa na raa, tígí daaha wa ay lof pesaɗ.” 31 Abraham won ɗi tih⁠ ⁠: “Wa kaaꞌ keloh woni Mëyíis a yonente ya raa, wuti ow koloh ɓúudé ɗeefiɗ wa raa, wa ii rii síkírëh.”⁠ ⁠»

17

Líkíní Yéesú taalibe yi

(Saame Maccëe 18.6-7, 21-22⁠ ⁠; Marka 9.42)

1 Yéesú won taalibe yi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Faraah ay lah iñi ay ɓeke ow bakaaɗ. Ndaa mas ɓëeꞌ nay waa komee ra⁠ ⁠! 2 Ɗi poku laꞌ gaan lúum betu kísí, daa nay géné ɗii na, balaa ri ɓek wuti ƴaha ow yínë di tuŋki ƴee bakaaɗ, wa fi taalibe yi soꞌ⁠ ⁠! 3 Kon cëgí affon⁠ ⁠!

«⁠ ⁠Koy-yaafu tooñ ɗo, tëekɗé rí fu won ɗii na. Ɗi réeccíyëh rí níi ri won ɗo baaha raa, lah baale ri. 4 Wuti ɗi tooñaꞌ ro waal paana bisa raa sah, te faraah ɗi ac wonu biti ɗi réeccíyëhté rëe, lah baale ri.⁠ ⁠»

Yee mín ngém rë

5 Apootarra wonu Yéesú-Yíkëe tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓaate ngémí fun⁠ ⁠!⁠ ⁠» 6 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon lah ngém wuti ƴaha ƴutuuɗ koon sah, ɗon nah tal kilki bee saañ yípée kísí, ɗi ay ñee wonon.⁠ ⁠»

Yee waɗ súrgë në rë

7 Yéesú wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow di ɗon na lah súrgíi línëꞌ línëe mbée níirëꞌ níirëe koon, ɗi ot ɗi ac meey fa raa, ɗi ay rii yíppí dëek ñam a⁠ ⁠? 8 Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Ɗi ay rii wone ti kay⁠ ⁠: “Lofee búuɓ, fu pagiɗ soꞌ ñam, fu tíkíɗ sëꞌ loona mi ñam. Mi woc ɗaa, fu anti mín ñam.” 9 Kon ɗi lahay yii nay rii gérmée súrgíi⁠ ⁠; súrgëe paŋ yee waɗ ɗii na ra⁠ ⁠! 10 Ti ɗaaha nen, ɗon paŋ iña nahu ron ra ɓéeɓ rëe, lah hëbíi biti ɗon i súrgë kut, ɗon pagu yee waɗ ɗon na ra.⁠ ⁠»

Guuñiɗɗi sabboo ya paƴ Yéesú rë

11 Yéesú hom waali Yerusalem, ñeete hanndal ki Samari a Galile. 12 Tílëꞌ rí níi leɓohte gin ra, guuñiɗ sabboo téebílúuté rí, cagute hanndal, 13 anutee ɗaañnjoh na wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa yérém fun, hém neɓaꞌ ro⁠ ⁠!⁠ ⁠» 14 Olaꞌ wa Yéesú rë, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëyí seeƴoh ya na, wa olsoh ron.⁠ ⁠» Wa homu saaña, wa wahute.

15 Ow yínë waa na olaꞌ ri biti wahte ra, ñeyaatte kotti na nimil, ɓéyíɗté uni sun na kañ Koope. 16 Lahaꞌ ri Yéesú në rë, ɗi yeɗɗohte kotta, yíppé púkí feey na sím rí. Ɗi fi baa ɓëy Samari. 17 Yéesú won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewí sabboo ya ɓéeɓ daa wahu neh a⁠ ⁠? A ɓëewí payniilla dih⁠ ⁠? 18 Ow níɓëy nimil kañi Koope sah henay ɓëyée yëwúɗ neh bee ra.⁠ ⁠» 19 Yéesú antee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu saañ⁠ ⁠! Ngémú tahte fu wahte.⁠ ⁠»

Ɗee nay ayee Nguur ki Koope ra

(Saame Maccëe 24.23-28, 37-41)

20 Lahte bis, i fariseŋ meelute Yéesú wahtaa nay aye Nguur ki Koope ra. Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ayi Nguur ki Koope yii nay olu a íl neh. 21 Ow mínéh won bitih⁠ ⁠: “Ëlí, ɗi abeh⁠ ⁠!” mbée “Ɗi abin⁠ ⁠!” Yúhí biti ɗi ee leeloon ee.⁠ ⁠»

22 Ɗi antee won taalibe yi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ay lah jamanu, ɗon ay fahaꞌ hom a soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, wuti hena bis yínë kut, te ɗon ii rii lah. 23 Ɗon ay wonu biti Koy-ɓëeꞌ abeh, mbée ri abin⁠ ⁠; ndaa ngënë tíkí në nuffon, ngënë pëyí në. 24 Di na hélƴëꞌ Koo hawaan feey fa ɓéeɓ, ayi soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ ay made ɗaaha nen. 25 Ndaa balaa baaha, ɓëy jamanii bee ii soo fahaꞌ tík íl te mi waɗtee mok níi mok.

26 «⁠ ⁠Jamanii nimili soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ ay madee a yee húmú lah jamanii Nowe ra nen. 27 Jamanii Nowe, ɓëewë húmú feey fa na ñamu na hanu, ƴee na koorantuu, níi yiin haal Nowe gaala ra. Mbënë më ayaꞌ tígí daaha kúɗté wë ɓéeɓ.

28 «⁠ ⁠Ɗi ay madee a jamanii Lot* nen ɓal⁠ ⁠: ɓëewë homute na ñamu na hanu, ƴee na lomu, ƴee na yaayu, ƴee na sohu, ƴee na taɓahu⁠ ⁠; 29 ndaa yiin koloh Lot Sodom ra, Koo toɓ kíi a laꞌ yi na kaɗ, níi muuyilte wa ɓéeɓ. 30 Jamanii nimili soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ ay made ɗaaha nen⁠ ⁠; daa mi won ɗon ɗi.

31 «⁠ ⁠Yiin fa, ɓëyí ɗúh këem, ɓanan haal kali yin faam⁠ ⁠; ɓëyí liilti saañ meey, ɓanan nimil faam. 32 Nérsíi yee húmú kat ɓeleɓ Lot ɗa.✡ 33 Ɓëyí núp húl ay ñak ñíiní⁠ ⁠; ndaa ɓëyí tah ñagi ñíiní ay lah pesa na ɗúméh rë. 34 Mee ron won ɗa ee bitih⁠ ⁠: elgi baaha, ow ana ay bok tigal ka yínë⁠ ⁠: ow yínë waa na ay kúrú, ɓëyí yínëe helu. 35 Ɓeleɓ ana ɓal ay hom hoɗ⁠ ⁠: ow yínë waa na ay kúrú, ɓëyí yínëe helu. [ 36 Ƴaal ana ay hom meey⁠ ⁠: ow yínë waa na ay kúrú, ɓëyí yínëe helu.]⁠ ⁠»

37 Taalibe ya meelute Yéesú wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, yii baa ay lahee tígí dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tígí etaꞌ médë, suulla teeꞌuu na.⁠ ⁠»

18

Anili ɓelaa ƴaali húl rë a aattiyoha

1 Filoon fe, Yéesú na teeɓ taalibe yi biti ow waɗti ɗaga Koope ɗago faraah ɓanti jëbël. Ɗi ñeyaꞌte wa anili beh na léeh wë won tih⁠ ⁠: 2 «⁠ ⁠Lahte aattiyohi húmú gina kíilë⁠ ⁠; ɗi neehay Koope te ɗi yeray ow cér. 3 Lahte ɓelii húmú gina ɓal ƴaala húlté, hom payaꞌ payoo faraah ɗeefre aattiyoha, wone ri tih⁠ ⁠: “Aattiyaꞌ funi kaaꞌohi soꞌ.” 4 Hente yii maañce, aattiyoha kaaꞌaꞌte síkírëhí ɓelaa. Hompe níi lahte bis, ɗi won nufi tih⁠ ⁠: “Kaah biti mi neehay Koo te mi yeray ow cér⁠ ⁠; 5 ndaa may paŋ yee waɗ ɓelii bee na ñogol soꞌ faraah bee ra. Henay baa ɗi ay dékée ac, te ɗi ay soo míllëꞌ mokil níi mi tallee húl.”⁠ ⁠» 6 Ɗi fi Yíkëe antee ɓaat won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kélíi yee won aattiyohi ɓosi baa ra⁠ ⁠! 7 Ɗon habuuy tígí daaha biti ɗi fi Koope ii yeɗ ɓëewë ri tanis wa ra kaah, wa fa na fogu ɗii na naꞌ a elek ra a⁠ ⁠? Ɗi ay waa yeris daa wa sehe a⁠ ⁠? 8 Mee ron won ra ee bitih⁠ ⁠: ɗi ay waa yíppí yeɗ kaah. Ndaa soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi ac raa, mbaa may ɗeef ngém feey fa⁠ ⁠?⁠ ⁠»

Anili fariseŋa a yeekohi túmë

9 Yéesú antee ñeyaꞌ anili beh na léeh ɓëewë habuu affi wa biti júɓúté íllí Koope te wonuy yin ɓëewí kayya ra, won tih⁠ ⁠: 10 «⁠ ⁠Húmú lahte ɓëewí ana yi haalu ɗaŋ Faam fi gaani Koope⁠ ⁠: ɓëyí yínëe fariseŋ, yínëe yeekoh túm. 11 Fariseŋa hom a afi na ɗaŋ Koope won tih⁠ ⁠: “Koope, mi na sím rë di yee maday mi a ɓëewí kayya ra⁠ ⁠: ƴee na lohu, ƴee na njaaliyuu a ɓëewí ɓossi kayya. Mi na sím rë di yee maday mi a yeekohi túmí bee ra. 12 Bis níi nimil ki bis, mi na oor na waal ana, te yii lah mi ɓéeɓ, woruun sabboo raa, mi yeɗ ɗo wodi yínëe.” 13 Ɗi fi yeekohi túmë hompe filoon, kaañay sah ɓéyíɗ afi, yampe na laɓ araali won tih⁠ ⁠: “Koope yérém sëꞌ, soꞌ mi bakaarohi beh.”⁠ ⁠» 14 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won ɗa ee bitih⁠ ⁠: nimilaꞌ yeekohi túmë faam ra, Koope habaꞌte ɗi fi baa ɓëyí júɓpé, ndaa habaay ri fariseŋa. Yúhí biti ɓëyí ɓéyíɗ afi ɓéeɓ ay cépírú, te ɓëyí cépíɗ afi ɓéeɓ ay ɓéyrú.⁠ ⁠»

Yéesú a tuŋka

(Saame Maccëe 19.13-15⁠ ⁠; Marka 10.13-16)

15 Filoon fi baaha, lahte ɓëewí homu komi Yéesú i kúkëy, fahuu biti ɗi tík yaꞌ yi sun fi wa, barkel wa. Oluu taalibe ya yii baa ra, wa na wonu affi wa. 16 Ndaa Yéesú dëekrëhté tuŋka, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéɗɗí tuŋka ac soo na, ngënë këddíi wë⁠ ⁠! Yúhí biti Nguur ki Koope saamɗu mani wa. 17 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí habaay Koope buur ti ɗee habaꞌ kúkëy Koope ra nen, ii hëelíɗ Nguur ki.⁠ ⁠»

Ɓëewë caaku alal ra a Nguur ki Koope

(Saame Maccëe 19.16-30⁠ ⁠; Marka 10.17-31)

18 Ow di kélfë yí yëwúɗɗë meelte Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yëeddëhí baahi beh, mi waɗti paga yi níi mi lah pesa na ɗúméh rë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 19 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu dëekëꞌ sëꞌ baah a⁠ ⁠? Yi daa baah⁠ ⁠? Henay Koope, lahay ɓëyí baahte. 20 Yen nimil yee meelaꞌ fu koon ra⁠ ⁠; fu yúh iña túuƴëꞌ Koope ra maan⁠ ⁠? “Ngënë mësíi njaaliyoh⁠ ⁠; ngënë mësíi bëem ow⁠ ⁠; ngënë mësíi loh⁠ ⁠; ngënë mësíi feliɗ ow⁠ ⁠; lah tëeppítíi baappon a yaayyon.”✡⁠ ⁠» 21 Ɓëeꞌ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, yii waɗ soꞌ iñƴaa ɓéeɓ mi ñee na kúkëy kí sëꞌ níi a ɗeh.⁠ ⁠» 22 Kelaꞌ Yéesú unni ƴaa ra, ɗi won ɓëeꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu tallaꞌ yin yínë⁠ ⁠: paye fu yaay iña lahaꞌ fu ra ɓéeɓ, fu woraꞌ cadum fa ñëkíɗɗë. Hen ɗaaha raa, fay lah alal sun-Koo. Fu woc raa, fu ac fu ñee tal soꞌ.⁠ ⁠» 23 Kelaꞌ ɓëeꞌ unni ƴah, bi caak ri alal níi caak, yaa misikke ri keeñi níi misik.

24 Olaꞌ Yéesú biti yaa misikke ɓëeꞌ rë, ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Haal Nguur ki Koope kofeelte yíkëe yí alalla na⁠ ⁠! 25 Géléem haal gúl kúuc daa lukki yooɓ biti yíkëe alal haal Nguur ki Koope.⁠ ⁠» 26 Ɓëewë në húmú síkírúu rí rë wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon daa míntí múc⁠ ⁠?⁠ ⁠» 27 Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii wooñ ow wooñeh Koope.⁠ ⁠»

28 Peer won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa ole⁠ ⁠! Fun helute iña húmú lahuu fun ra ɓéeɓ, fun ñeyute talu.⁠ ⁠» 29 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí af Nguur ki Koope tah ri hel faami, ɓeleɓi, koy-yaayyi, boffi, yaafi mbée koyyi, 30 ɗi ay lah ƴi luk ƴaa caak fap di jamanee woteh beh, te fayu ɗi ay lah pesa na ɗúméh rë.⁠ ⁠»

Waali éeyë fë wonaꞌ Yéesú biti ɗi ay húl, ɗi koloh ɓúudé rë

(Saame Maccëe 20.17-19⁠ ⁠; Marka 10.32-34)

31 Filoon fi baaha, Yéesú hécëhté ƴutuuɗ a taalibe yi sabboo a ana ya, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi⁠ ⁠! Yen ee suu Yerusalem ra ee, te iña bíníyú yonente ya sun fi soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ rë ɓéeɓ ay lah. 32 May tíkú yaꞌ yi ɓëewë yëwúɗ neh ra, te wa fi ƴaa ay soo ñaawal, solsaꞌ soꞌ, tuulsaꞌ soꞌ, 33 laɓisaꞌ soꞌ laraw, an soo hap húl. Te waali éeyë fë filoon fi húlí sëꞌ, may koloh ɓúudé.⁠ ⁠» 34 Ndaa taalibe ya húmú yíih yee fahaꞌ ri waa won ra⁠ ⁠; wona kúnté affi wa.

Paƴi búumndë

(Saame Maccëe 20.29-34⁠ ⁠; Marka 10.46-52)

35 Na leɓoh Yéesú Yéríkëe rë, ɗeef lahte búumndí húmú took ɓúk waala na saraatoh. 36 Kelaꞌ ri dúukëlí ɓëewë në gétú rë, ɗi meelaꞌte yee lah ra. 37 Ɓëewë wonute ri biti Yéesú fi ɓëy Nasaret daa na ñee daaha. 38 Ɗi foŋke tígí daaha won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéesú, sédí Dawit, yérém sëꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 39 Ɓëewë këllúu rë na wonu afa, fahuu biti ɗí héddëh, ndaa ri lukki foŋ na, na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Sédí Dawit, yérém sëꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 40 Tígí daaha, Yéesú caŋke, kallirohte ri. Ayaꞌ ri ra, Yéesú meelte ri won tih⁠ ⁠: 41 «⁠ ⁠Fu fahaꞌ biti mi pagira ro yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, page níi íllí sëꞌ wërsëh, mi mín ot⁠ ⁠!⁠ ⁠» 42 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yeele, ngémú tahte fu wahte.⁠ ⁠» 43 Íllë yíppée wërsëh, ɗi na ot. Ɗi ñeete tal Yéesú na kañ Koope. Oluu ɓëewë yee lah ra, wa ɓéeɓ na kañu Koope.

19

Haali Yéesú faam Sase

1 Yéesú haalte Yéríkëe na húus gina. 2 Daaha, húmú lahte ɓëyí hínú Sase⁠ ⁠; daa ri kélfíi yeekoh yi túmë, ɗi húmú yíkëe alal. 3 Ɗi húmú fahaꞌ oli Yéesú, ndaa bi lúh rí, ɗi mínéh ríi ot af caagi ɓëewë. 4 Ɗi yíppée múkë, këllëhté, lappe tal kilik, fahaꞌi oli Yéesú fë ay ñeye daaha ra. 5 Lahaꞌ Yéesú tígí daaha ra, ɗi ɓéyíɗté afi won Sase tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yípée cép Sase⁠ ⁠; mi waɗti hanlire ro woteh.⁠ ⁠» 6 Sase yíppée cép, kúɗté rí faami, hampe ri haneel a sos-keeñ. 7 Ɓëewë maasuu ra ɓéeɓ, yaa neɓaay wa, tahte wa na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyée ay hanlire bakaaroh a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 8 Sase kolohte, won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkírée noo Yíkëe, may on ñëkíɗɗë hatni yíníi alal mi soꞌ ɓéeɓ, te ɓëyí mi liiltee rii nofaꞌ mi ɓeɓpe hélsí ɓéeɓ, may rii nimiliɗ teemi wa iniil.⁠ ⁠» 9 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëy faam fi bee múcúté woteh. Íi, ɓëyí bee ɓal non séttí Abraham. 10 Yúhí biti soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi ac saami ɓëeꞌ múuƴ ɗë, mi sëmlëꞌ rí.⁠ ⁠»

Anili kélfëe déŋéen súrgë yí hélíis rë

(Saame Maccëe 25.14-30)

11 Ɓëewë homute na síkírúu rí. Bi leɓuu wa Yerusalem, te ɓëewë habuu biti Nguur ki Koope leŋ cép, ɗi ñeyaꞌte wa anili beh na léeh wë 12 won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Húmú lahte ɓëyí non tal kélfë, ɗi hom koloh saañi gini wulte nda ri lah dín fë falu buuri gin wa raa, ɗi nimil. 13 Balaa ri saañ, ɗi dëekrëhté ow sabboo di súrgë yí, yeɗte ow di waa na ɓéeɓ hanjar úrís yínë, antee waa won tih⁠ ⁠: “Ɓéyí hélsí ƴeh, ɗon légéyëꞌ wë níi bín nimilaa mi ra.”

14 «⁠ ⁠Ɓëyí bah, ɓëy gin wa húmú fahuuy ri, daa tah sayaꞌ ri ra, wa yejute i ow filooni nda ɓëewí ƴaa lah raa, won biti wa fahuuy ɓëyí baa buur. 15 Kaaꞌeeh ɓëeꞌ falute buur, nimilte gin wa. Ayaꞌ ri ra, ɗi dëekrëhté súrgë yë ɗi húmú déŋéen wë úrísë rë, yúhí iña tíkëh sun ra. 16 Ɓëeꞌ ɗéɓpí ac ɗa won tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, mi lahte hanjar úrís sabboo sun fi bee déŋéen fú sëꞌ rë.” 17 Buura won ɗi tih⁠ ⁠: “Eera⁠ ⁠! Fu súrgíi wunte⁠ ⁠! Hém daa fu ñee woni soꞌ, fu paŋke yii ƴutuudi baa raa, mi yeɗte ro fu kúɗ gin sabboo.” 18 Súrgíi ana fa acce, won tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, mi lahte hanjar úrís iip sun fi bee déŋéen fú sëꞌ rë.” 19 Buura won ɗi fi baaha tih⁠ ⁠: “Ɗo ɓal, mi yeɗte ro fu kúɗ gin iip.” 20 Súrgë kay acce won tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, úrsë déŋéen fú sëꞌ rë abeh⁠ ⁠; mi húmú jok ri líil, mi ɗappe ri. 21 Súhë súh fú keeñ ra daa tah mi kaañay ro. Fu ɓeyaꞌ yii fu yefay ri, te fu lecaꞌ yii fu sohay ri.” 22 Buura won ɗi tih⁠ ⁠: “Fu súrgíi ɓosse⁠ ⁠! May roo aattiyee unna won fu ra. Fu won neh mi ɓëyí súhté keeñ, mi ɓeyaꞌ yii mi yefay ri, te mi lecaꞌ yii mi sohay ri a⁠ ⁠? 23 Kon haalaꞌ yi níi fu wëtɗëey hélsí sëꞌ⁠ ⁠? Tin bee nimilaꞌ mi bee ra mi laheh na yii tíkëh sun a⁠ ⁠?”

24 «⁠ ⁠Ɗi antee won súrgë yë húmú daaha ra tih⁠ ⁠: “Nëefí bee ɗii na, ɗon yeɗ ɗi ɓëeꞌ lahaꞌ sabboo ra.” 25 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: “Ɓahaa, ɓëyí baa liiltee lah úrís sabboo níi wocce⁠ ⁠!” 26 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: “Mee ron won ɗa ee bitih⁠ ⁠: ɓëyí ham yee yeru ri ra a yaꞌ ana ay ɓaatu. Ɓëyí pagay yii baaha nék, yii ƴutuuda lahaꞌ ri ra sah ay naafu. 27 Di yii leŋke kaaꞌoh yee ke soꞌ fahuuy biti mi hen buuri wa ra, këlí wë deh, ɗon hap wa húl fíi sëꞌ.”⁠ ⁠»

Haali Yéesú Yerusalem

(Saame Maccëe 21.1-11⁠ ⁠; Marka 11.1-11⁠ ⁠; Saŋ 12.12-19)

28 Wonaꞌ Yéesú níi wocce ra, ɗi këllëhté ɓëewë, wa ñéerúuté, ɗi na saañ Yerusalem. 29 Tílëꞌ rí níi leɓohte Betfase a Betani, hëbís daŋi Ëlíiffë rë, ɗi wolte ow ana di taalibe yi 30 won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëyí gina fíi bín. Ɗon haale na raa, ɗon ay naa ɗeef cúmbúr mbaam poku, bi ow yëegírëy rí. Lah pëkísí rí, ɗon kom soꞌ ri deh. 31 Ow meel ɗon yee tah ɗon na pëkísú rí rëe, lah wëní rí biti Yíkëe daa sohlaꞌ ri.⁠ ⁠»

32 Taalibe ya koluu daaha suute. Lahuu wa ra, wa ɗeefu iña ti ɗee wonaꞌ wa Yéesú rë nen. 33 Wa homu pëkísí cúmbúrë, yíkëe yë wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi tah ɗon na pëkísú cúmbúrë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 34 Wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe daa sohlaꞌ ri.⁠ ⁠»

35 Wa anutee kom Yéesú cúmbúrë, larute sabidoorri wa sun, habruute Yéesú yaagohte. 36 Ɗi na saañ, ɓëewë ɓeyute sabidoorri wa larute waala.

37 Leɓaꞌ ri Yerusalem, na cép daŋi Ëlíiffë rë, keeññi mboolo mi taalibe ya ɓéeɓ sosse níi sos, wa ɓéyrúté unni wa sun na njooɓu Koope di kimtaanna olu wa ra ɓéeɓ 38 na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo-Yíkëe barkela buura ɗi wol ri ra⁠ ⁠! Jaamma laha sun, Koo laha ndam di sunaa-sun⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡ 39 Lahte fariseŋŋi húmú ɓëewë në, na wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, wone taalibe yu héddëh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 40 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won ɗa biti wa héddëh rëe, laꞌ ya ay waa tah⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Yee nay kate Yerusalem ra

41 Ɓaataꞌ Yéesú leɓoh Yerusalem níi rí otte ri ra, ɗi na looy af yee nay kate gina a ɓëewë filiɓ ra, 42 na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy Yerusalem, ɗon yúh yee nay ron one jaamma bisee woteh bee ra koon⁠ ⁠! Ndaa mas, ɗon míníh ríi ot. 43 Ay lah jamanii yéŋké biti kaaꞌoh yon ay ron geel, hac jul míirë, ƴégítëh rí, an ɗon yejoh haaꞌ. 44 Wa ay hap ɓëewë ɓéeɓ húl, ɗakaƴaꞌ gina níi laꞌ ii tíkëh sun laꞌ. Ƴaa ɓéeɓ biti ɗon yúhsúuy wahtaa ac Koope sëmlëꞌën rë.⁠ ⁠»

Yëeddëꞌí Yéesú filiɓ Faam fi gaani Koope

(Saame Maccëe 21.12-17⁠ ⁠; Marka 11.15-19⁠ ⁠; Saŋ 2.13-22)

45 Lahaꞌ Yéesú gina níi ɗi haalte baylii Faam fi gaani Koope ra, ɗi yampe na lík yaayoh ya homu na ra, 46 na won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo wonay Téerëe bitih⁠ ⁠: “Faam soꞌ ac faam ɗagaa”✡ a⁠ ⁠? Ndaa ɗon yíssúté rí “faam lohoh”✡⁠ ⁠!⁠ ⁠»

47 Yéesú homaꞌ Faam fi gaana faraah yëeddée. Kélfë yí seeƴoh ya, yëeddëh yí kootii Mëyíis a ɓaha ya gina na saamu hawi húl, 48 ndaa wa húmú yíih ɗee nay wa rii pagee ra, af biti ɓëy gina ɓéeɓ húmú síkírúu rí nuffi wa.

20

Tígë ɗúhëꞌ sañ-sañi Yéesú rë

(Saame Maccëe 21.23-27⁠ ⁠; Marka 11.27-33)

1 Lahte bis, ɗeef Yéesú na yëeddëꞌ filiɓ Faam fi gaani Koope, na waare Uni Neba, kélfë yí seeƴoh ya, yëeddëh yí kootii Mëyíis a ɓaha ya ɗeefute ri daaha, 2 wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Won fun sañ-saña na pagaꞌ fu iña na paŋ fu ra. Daa nah ro paŋi wa⁠ ⁠?⁠ ⁠» 3 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ ɓal may ron meel yin yínë. Wëní sëꞌ⁠ ⁠: 4 bëtsë në húmú bëtís Saŋ ɓëewë rë, Koope daa húmú nah ri mbée ɓëewë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 5 Tígí daaha, wa na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen won biti Koope daa nah ri raa, ɗi ay yen meel yee tah níi yen gémúy iña won Saŋ ɗa. 6 Te yen won biti ɓëewë daa nahu ri raa, ɓëewë ay yen tap laꞌ níi yen húl, ndée wa ɓéeɓ gémúté biti Saŋ yonente.⁠ ⁠» 7 Wa wonu Yéesú tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun yíih ɓëeꞌ nah ri bëtís rë.⁠ ⁠» 8 Ɗi nampee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon soꞌ ɓal, mii ron won ɓëeꞌ yeɗ soꞌ sañ-saña na pagaꞌ mi wa ra.⁠ ⁠»

Anili línëh yí reseñña sohooru ra

(Saame Maccëe 21.33-46⁠ ⁠; Marka 12.1-12)

9 Filoon fi baaha, Yéesú ñeyaꞌte ɓëewë anil na léeh wë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahaꞌ ɓëyí húmú yíp meey reseñ, yeraꞌte ri ndalu, antee saañ ɓaaɓi ɗi ay naa maañ. 10 Nonaꞌ reseña ra, ɗi wolte súrgë línëh yë në, nda wa yeɗ ɗi wodi. Ndaa lahaꞌ ri ra, línëh yë habute ri, laɓute ri laɓɓi misikke, anutee rii yeris ɗi nimilaꞌte yaꞌ holoŋ. 11 Yíkíi meeya wolaatte súrgë kay. Lahaꞌ ri ra, wa laɓute ri laɓɓi misikke, solute ri solli misikke, anutee rii yeris nimilaꞌte yaꞌ holoŋ. 12 Ɗi wolaatte súrgë kay. Lahaꞌ ɗi fi baa ra ɓal, wa gaañute ri gaaññi misikke anutee rii ɗúhíɗ meeya.

13 «⁠ ⁠Yíkíi meeya won tígí daaha tih⁠ ⁠: “May page yih⁠ ⁠? Mi ot na⁠ ⁠! May wole koy kee ke soꞌ fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra⁠ ⁠; mín hen wa yeɗ ɗi cér.” 14 Ndaa séenúu línëh yë koy ka, wa wonu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: “Lamoha abee kan⁠ ⁠! Ëyí yen hap ɗi húl, meeya hen bi yen.” 15 Lahaꞌ ri ra, wa yípútée ríi ham, ɗúhrúté rí meeya, hawute ri húl.⁠ ⁠»

Tígí daaha, Yéesú won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkíi meeya ay page línëh yí ƴaa yih⁠ ⁠? 16 Ɗi ay aye ayo, hap wa ɓéeɓ húl, anti saam i línëh kay, yeɗ wa meeya.⁠ ⁠» Keluu ɓëewë unni ƴaa ra, wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii baa ɗamaayti lah⁠ ⁠!⁠ ⁠»

17 Yéesú yeelte wa níi antee won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

“Laꞌa habuu taɓahoh ya

biti lahay njiriñ ra

daa míllëꞌ ham lasa.”✡

«⁠ ⁠Unee ke Téerëe baa fahaꞌ won yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 18 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí baɓoh laꞌi baa ɓéeɓ ay korsaꞌ, te laꞌa keen sun ow ay rii ɗakaƴaꞌ.⁠ ⁠»

Túmí buur

(Saame Maccëe 22.15-22⁠ ⁠; Marka 12.13-17)

19 Yúhúu yëeddëh yí kootii Mëyíis a kélfë yí seeƴoh ya biti Yéesú yuliɗ anili baa sun fi wa ra, wa na saamu ɗee nay wa rii habee wahtii baaha ra, ndaa wa kaañuy ɓëewë. 20 Tígí daaha, wa koluute olsohi Yéesú, yejute i ow tala. Ɓëewë në ɓënɓënɗúu, ayuute ti ɓëewí júɓúté nen, na fahuu fíirí Yéesú di won. Wa húmú saamu yii ay mín tah gëernëer keen sun fi Yéesú. 21 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fun yúhúté biti fu wonaꞌ kaah⁠ ⁠: fu yëeddëꞌ yee nahaꞌ Koope ra kah-kah. Fu na yeeleeh ow jëmmíi. 22 Kon won fun nda kootii yen onaꞌte biti Sesaar* yeru túm mbée onaay.⁠ ⁠» 23 Ndaa bi yúh Yéesú yee nuffi wa, ɗi won wa tih⁠ ⁠: 24 «⁠ ⁠Téeɓí sëꞌ hélíis hanjar noo.⁠ ⁠» Yeruu ri hanjara, ɗi meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Netli wa a tii wa daa na⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴi Sesaar.⁠ ⁠» 25 Yéesú won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon yérí Sesaar yee lahaꞌ ri ra, ɗon yeɗ Koope yee lahaꞌ ri ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 26 Wa míníh ríi ham di iña won ɗi fíi ɓëewë rë. Yee won ɗi ra kay éemíl wë éemílë níi tahte wa lahluy yii wonun wa.

Yii leŋke koloh ɓúudé

(Saame Maccëe 22.23-33⁠ ⁠; Marka 12.18-27)

27 Filoon fi baaha, i saduseŋ, wa fa wonu biti koloh ɓúudé lahay ra, ayute Yéesú në, 28 wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, Mëyíis húmú túuƴcé yen bitih, ɓëyí húl hel ɓeleɓ te ɗeef ɓani ɓelaa liiluyti lah koy, ñéedë waɗtee lam ɓelaa, saamiɗ ɓahii tal. 29 Te kíilë, húmú lahte koy-yaay paana⁠ ⁠: bee ɓaha waa na ra kooɗte, ɓani ɓelaa liiluyti lah koy, ɗi húlté. 30 Bee ñee na ra kooɗte ɓelaa, yee kat ɓahaa ra katte ri. 31 Ɓëyí éeyë fë ñeyilte kotta húlté. Na hen ɗaaha níi wa fi paana ya ɓéeɓ ñeyute kooda, húlúté te ow lahay na koy. 32 Filoon fe, ɗi fi ɓelaa tahte ɓal húlté. 33 Kon leegi, yiin nay kolee ɓëewë ɓúudé rë, daa nay lahee ɓelaa waa na te wa ɓéeɓ koorute ri⁠ ⁠?⁠ ⁠»

34 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë feey fi bee na koorantuu⁠ ⁠; 35 ndaa ɓëewë yéŋké biti Koope otte biti wa warutee koloh ɓúudé, wa haal pesa na ac ra, bín fë rëe, wa ii koorantaꞌ. 36 Wa ii míníl húl, wa ay madee a malaaka ya. Wa ay hene koyyi Koope, bi nay ri waa këllé ɓúudé. 37 Biti ɓëewë húlú rë ay këllú ɓúudé, Mëyíis teeɓaꞌte na yii lante filiɓ Téerëe na won ɗi Koo-Yíkëe filiɓ dúufë na njaaroh ra biti daa ri “Koope fi Abraham, Koope fi Isaak, Koope fi Yakop” ra.⁠ ⁠»✡ 38 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon Koope, ɗi Koope fi ɓëewë húlú rë neh, ɗi Koope fi ɓëewë na pesu ra⁠ ⁠; ndée di ɗii na, wa fi éeyë yí ƴaa ɓéeɓ lísúu pes.⁠ ⁠»

39 I ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis ɓeyute una tígí daaha wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, wonu ñeete waal.⁠ ⁠» 40 Ow kaañlay rii meelil yin kay.

Buura Koo fal ri ra yi Dawit na⁠ ⁠?

(Saame Maccëe 22.41-46⁠ ⁠; 23.1-36⁠ ⁠; Marka 12.35-40)

41 Yéesú ɓaatte won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow mínëꞌ won biti Buura Koo fal ri ra sédí Dawit ɗíh⁠ ⁠? 42 Ɗi fi Dawit won filiɓ téerëe lahaꞌ ƴeekaa yi kañaa ya ra tih⁠ ⁠: “Koo-Yíkëe won Yíkíi sëꞌ tih⁠ ⁠: Tooke hëbís sëꞌ, yaꞌi ñamaa fi soꞌ deh, 43 níi bín nëy míi yíssée kaaꞌoh yu hen tíkëe yí kottu ra.”✡ 44 Ɗi fi Dawit dëekëꞌ rí Yíkëe rëe, kon Buura Koo fal ri ra mínëꞌ hen sédí ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠»

45 Bi na síkírúu rí ɓëewë ɓéeɓ, Yéesú won taalibe yi tih⁠ ⁠: 46 «⁠ ⁠Lah mëytíi yëeddëh yí kootii Mëyíis, wa fa tílëesúu a búuɓ gaan, te wa fahuu biti wa woduun a yaꞌ ana këemmë rë. Wa tookuu ñaanna këllëh di ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, te daa wa na ɗéɓúu ñam biti ndaje lah. 47 Daa wa lukuu maañ ɗaŋ ndah teeɓaꞌi affi wa, te añcaŋ, daa wa na ɓeyu alalli ɓeleɓɓa ƴaalli wa húlú rë. Daani wa nay lukee misik.⁠ ⁠»

21

Sarahi ɓelaa ƴaali húl rë

(Saame Marka 12.41-44)

1 Filoon fi baaha, Yéesú ɓéyíɗté afi, otte i yíkëe alal na ɓeku hélíis ifi saraha filiɓ Faam fi gaani Koope. 2 Ɗi otte ɓelii ƴaala húlté ɓal, bi ñakke níi ñak, ɓekke na hanjar ƴutuuɗ ana. 3 Ɗi won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee bitih⁠ ⁠: saraha yeraꞌ ñëkídí bee lahay ƴaal bee ra, luk ƴi ɓëewí kayya ɓéeɓ lah solo. 4 Ɓëewí kayya ɓéeɓ yeruu ƴee lukus alal mi wa ra, ndaa di filiɓ ñagi, ɓelaa yeraꞌ iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ, ƴee waɗ ɗii pesaa koon ra.⁠ ⁠»

Poyi Faam fi gaani Koope a loola na ac fíi rë

(Saame Maccëe 24.1-21⁠ ⁠; Marka 13.1-19)

5 Lahte ɓëewí na húmú wonu ɗee ɗamaꞌ Faam fi gaani Koope ra a laꞌ yi wunna taɓahuu ri ra, a iñi wunlaa ya hom na, ƴee jébëlú ɓëewë Koope ra. Yéesú won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: 6 «⁠ ⁠Bis ay lah, iña olu ɗon ƴee ra ɓéeɓ ay bëp níi laꞌ ii tíkëh sun laꞌ kay.⁠ ⁠» 7 Ɓëewë meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, yii baaha ay lahe kirih⁠ ⁠? Yi nay teeɓee biti yii baa ee saañ lahe ra⁠ ⁠?⁠ ⁠» 8 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mëytíi⁠ ⁠! Ow ɓanay ron nofaꞌ. Ow caak ay ayaꞌ tii soꞌ won biti daa wa Kiristaa, mbée wahtaa lahte. Ndaa ngënë síkíríi wë. 9 Ɗon keloh ban haaꞌ gin a gin a ban tíkëntëꞌ af raa, ngënë tíití⁠ ⁠: iñƴaa waɗti laha laho paaƴ, ndaa ɗeefa túkkíi ëldúnë laheh doom.⁠ ⁠» 10 Ɗi ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gin ay yejoh gin haaꞌ, nguur haaꞌ a nguur⁠ ⁠; 11 feey fa ay hégíƴëh hégíƴëh yí misikke, yaaɓ a jérrí na karaꞌ ay haal i ílíƴ feey fa⁠ ⁠; kimtaanni tíitɗëꞌté ɓal ay olu sun-Koo. 12 Ndaa balaa ƴaaha ɓéeɓ rëe, af soꞌ ay tah ɗon habu ɗon moklu. Ɗon ay kúrú, ɗon tëekɗú këem filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, wa aattiyaꞌ ron, ɗon ɓeku kasu. Ɗon ay kúrú fíi i buur a fíi i gëernëer. 13 Iñƴaa ay tah ɗon seede yee yúhú ɗon soo na ra. 14 Kon yúhí biti ɗon lahuy yii sídúun ɗon di yee nay ron layee ra, 15 ndée bín fë rëe, daa mi nay ron teeɓe yee nay ron wone ra, a nufa nay ron rii wonee ra, níi ow yínë sah di kaaꞌoh yon ii naa mín yin te wa ii ron mín lof. 16 Baappon sah a yaayyon, koy-yaayyon, mboko yon a kooƴƴon ay ron yaay⁠ ⁠; i ow ɗon na ay hawu húl. 17 Af soꞌ ay tah ɓëewë ɓéeɓ kaaꞌ ɗon. 18 Ndaa karal fen yínë sah ii kanoh affon. 19 Lah hëbí híin, ɗon ay múcée ɗaaha. 20 Tíl níi ɗon ot i soldaar gíiw Yerusalem raa, lah yúhí biti poyi gina leɓohte.

21 «⁠ ⁠Tígí daaha, ɓëewë nay home Yúdée rë heguun daŋŋin, ɓëewë nay home Yerusalem ra wuloh, te ɓëewë nay home luufin ra ɓanti haal gina. 22 Waalli ƴaaha, Koope ay keen sun fi ɓëewë, ti ɗee bíníyúu iña filiɓ Téerëe rë ɓéeɓ nen. 23 Mas ɓeleɓɓa nay poke loo bín fë rë a ƴee nay ɓëpíré rë⁠ ⁠! Ndée ɓëy gina ɓéeɓ ay mok níi mok, ndah Koope ay teeɓaꞌ neeɓi. 24 Wa ay hawu húl a jépíl, wa habu ñaam hasluu filiɓ ginni kayya ɓéeɓ, te ɓëewë yëwúɗ neh ra ay togisaꞌ Yerusalem níi wahtii wa lah.⁠ ⁠»

Nimili Koy-ɓëeꞌ

(Saame Maccëe 24.29-35⁠ ⁠; Marka 13.24-31)

25 Yéesú ɓaatilte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ay lah iñi ay tíinndúu naꞌa, céyín fë a hulla na. Húní mboowaanna kísí fë ay tah affi ɓëewë feey fa ɓéeɓ kúnëh pak⁠ ⁠; 26 doole ya sun ɓéeɓ ay bëlkísëh. Ay lah ɓëewí tíit níi maanndee húl ndah níbí yee nay lahe feey fa ra. 27 Tígí daaha, ɓëewë ay ot soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi aye filiɓ nér, mi ñéerëꞌ a doole a ndam gaan. 28 Ɗon ot iñƴaaha dale lah rek, lah këlíi ɗon seh, ɗon yúh biti leŋ ron múc.⁠ ⁠»

29 Filoon fi baaha, Yéesú ñeyaatte wa léeh won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlsíi tal kilik⁠ ⁠: 30 ɗon ot ɗi capuse rek, ɗon yúh biti lee ri lah koy. 31 Ti ɗaaha nen, ɗon ot iñƴaaha lahe raa, lah yúhí biti Nguur ki Koope leɓohte. 32 Mee ron won kaaf ka ra ee biti ɓëy jamanii bee ii múk te iñƴaaha ɓéeɓ laheh*. 33 Sun a feey ay múk, ndaa unni soꞌ ii mëssí múk.⁠ ⁠»

34 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Cëgí affon⁠ ⁠! Keeññon ɓanay dérkís ñammi neɓɓa, hani misiga a iñi feey fi beh, toñeh bisi baa ay ron beettiye. 35 Di na habaꞌ mbëp ƴak nen, yii baa ay beettiyee ɓëewë feey fa ɓéeɓ ɗaaha. 36 Cëgí affon, ɗon ɗage Koope faraah, nda ɗon mín lah doolii múcúun ɗon iña nay lahe ƴaa ra ɓéeɓ, te ɗon mín caŋ fíi soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ.⁠ ⁠»

37 Yéesú endaꞌ yëeddëꞌ filiɓ Faam fi gaani Koope⁠ ⁠; ndaa fíníin lah raa, ɗi sayaꞌ sun fi daŋi Ëlíiffë ɗi neeꞌ na. 38 Te Koo yíil ɓaaɓ cúɓ rëe, ɓëewë ɓéeɓ ayuu Faam fi gaani Koope síkírée rí.

22

Caŋi Yudaas yaayi Yéesú

(Saame Maccëe 26.1-5, 14-16⁠ ⁠; Marka 14.1-2, 10-11)

1 Feedi mbúurú njeñe ya na wonuu Paak ra ee saañ lahe ra. 2 Kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis na saamu nufa nay waa hawee Yéesú húl rë, ndaa wa kaañuy ɓëy gina.

3 Tígí daaha, Seytaane haalte Yudaas fa na wonuu Iskariyot te non taalibe yi sabboo a ana ya ra. 4 Ɗaaha, Yudaas yíppée pay kélfë yí seeƴoh ya na a kélfë yí wohoh yi Faam fi gaani Koope, wa peenute ɗee nay ri waa yaayee Yéesú rë. 5 Keeññi wa sosse níi sos, wa gapute ri hélíis. 6 Yudaas tahte yee wonu wa ra, na anti saam wahtaa nay rii ɗamaalee Yéesú níi ri yaay wa ri, te ow yégéh rë.

Míllëení Yéesú reer a taalibe yi

(Saame Maccëe 26.17-30⁠ ⁠; Marka 14.12-26⁠ ⁠; Saŋ 13.21-30⁠ ⁠; 1 Korente 11.23-25)

7 Filiɓ feedi mbúurú njeñe ya, bisa na hawuu har fi Paaga ra lahte. 8 Yéesú wolte Peer a Saŋ won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tílí ɗon waaƴe reeri Paaga.⁠ ⁠» 9 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu fahaꞌ biti fun waaƴuun ɗi tígí dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 10 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi⁠ ⁠! Ɗon haale gina raa, ɗon ay teeꞌaꞌ a ow ƴaal kúɗ pen muluɓ. Lah ñéyí tala níi faam fa nay rii haale ra. 11 Ɗon lah na raa, wëní yíkíi faam fa tih⁠ ⁠: “Yëeddëhë daa nah fun meel ro lasa nay ñamee ɓani taalibe yi reeri Paaga ra.” 12 Hen ɗaaha raa, ɗi ay ron teeɓ lasi gaani paaꞌ sun, bi yugusute níi wocce⁠ ⁠: yii nay yen sohlee ɓéeɓ ín në. Ɗon ay waaƴee reeri Paaga daaha.⁠ ⁠» 13 Peer a Saŋ suute, wa ɗeefute iña ɓéeɓ ti ɗee húmú wonaꞌ wa Yéesú rë nen. Ɗaaha, wa waaƴute reeri Paaga.

14 Lahaꞌ wahtaa ra, Yéesú a apootarri goorute na reeru. 15 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A ɗee fahaꞌ mi biti yen bok reeri Paagi bee ra, balaa wahtaa nay mii mokluu ra lah⁠ ⁠! 16 Mee ron won ɗa ee bitih⁠ ⁠: mii ñamil reeri Paaga níi iti fi teeɓuu Nguur ki Koope.⁠ ⁠» 17 Ɗi ɓeɓpe kaas béeñ tígí daaha, símpé Koope won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓéyí béeñí ƴeh, ɗon woraꞌ wa hanndal kon⁠ ⁠; 18 te mee ron won ra ee⁠ ⁠: dalaꞌte woteh, mii hanil béeñ níi bín nay ayee Nguur ki Koope ra.⁠ ⁠» 19 Filoon fi baaha, ɗi ɓeɓpe mbúurú, símpé Koope, lecsaꞌte ri, yeɗte taalibe yi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbúuríi bee faan soꞌ, af ron tah mi yeraꞌ ri. Lah pëgí yii beh, nérsëhí sëꞌ.⁠ ⁠» 20 Reeruu wa níi wocce ra, ɗi yeɗte wa kaasi béeñë ɓal, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kaasi béeñí bee daa yii hasa pokalsaꞌ Koope a ɓëewë ñeyaꞌte ri ñif mi soꞌ ra. Wa ay keen ndah ɗon. 21 Yúhí biti ɓëeꞌ nay soo yaaye ra, funi daa boku loon ee. 22 Kaah biti soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi waɗtee húl ti di fahaꞌ ri Koope ra nen⁠ ⁠; ndaa mas ɓëeꞌ nay soo yaaye ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 23 Tígí daaha, taalibe ya na meelantuu ɓëeꞌ nay page yii baa filiɓ fi wa ra.

Ɓëeꞌ lukki gaan ra

24 Filoon fi baaha, taalibe ya yefuute taasantaꞌi misikke hanndal ki wa, fahuu yúh ɓëeꞌ waɗti habuun biti daa ri lukki gaan waa na ra. 25 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Buurri ginna daa na nootu ɓëewí kayya, kélfë yë saame tii sun fi ɓëewë. 26 Ndaa ɗon waruy henaꞌ ɗaaha. Ɓëeꞌ lukki gaan ɗon na ra kay, waɗti habaa afi ɓëeꞌ lukki ƴin ɗa⁠ ⁠; ɓëeꞌ në túuƴëꞌ rë waɗti habaa afi súrgíi ɓëewë ɓéeɓ. 27 Daa lukki gaan hanndal ki ɓëeꞌ took na ñam ra a súrgëe tíkíɗ ɗí loona ra⁠ ⁠? Ɗi bee na ñam ra neh a⁠ ⁠? Añcaŋ, mi man súrgë ɗon na nen⁠ ⁠! 28 Ɗon fi ƴeh, ɗon mësúy sëe hel na moklu soꞌ ɓëewë rë. 29 Di yeraꞌ soꞌ Baasoꞌ Nguur ka, mi yeraꞌ ron ri ɗaaha ɓal⁠ ⁠: 30 yen ay bok ñam a han Nguur ki soꞌ, te ɗon ay took ñaani Nguur ka, ɗon ílíf talli sabboo a ana yi Israyel.⁠ ⁠»

Woni Yéesú biti Peer ay taasaꞌ yúhí

(Saame Maccëe 26.31-35⁠ ⁠; Marka 14.27-31⁠ ⁠; Saŋ 13.36-38)

31 Filoon fi baaha, Yéesú won Peer tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Simoŋ, síkírëh sëꞌ⁠ ⁠! Seytaane ɗaŋke nda ri mín rën hégíƴ ti di na níikëꞌ ɓeleɓ nen. 32 Ndaa mi ɗagiɗte ro nda fu ɓan soo súugëh. Te fu nimil soo na raa, lah one koy-yaayyu yaꞌ.⁠ ⁠» 33 Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, tígë nay fuu ɓekuu kasu ra, may naa ɓeku⁠ ⁠; fu hawun húl, may naa hawu.⁠ ⁠» 34 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee roo won ɗa ee Peer⁠ ⁠: fiisiin ki paan, fay taasaꞌ biti fu yúh sëꞌ níi hen waal éeyë.⁠ ⁠»

Woni Yéesú taalibe yi biti wa koloh affi wa

35 Yéesú antee waa won ɓéeɓ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wolaꞌ mi ron, ɗon suute, ɗon kúrúy hélíis, ɗon kúrúy nafa a ñafaɗ ra, ɗon ñakute yin a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun ñakuy yin.⁠ ⁠» 36 Ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña lofisohte⁠ ⁠! Dalaꞌte woteh, ɓëyí lah hélíis kúrë, ɓëyí lah nafa kúrë⁠ ⁠; te ɓëyí lahay ganaay waɗtee yaay sabidoori lom yínë. 37 Yúhí biti Téerëe won sun fi soꞌ tih⁠ ⁠: “Ɗi kídëelúuté ɓëewí ɓossa na.”✡ Mee ron won ɗa ee biti yii baa waɗti laha laho, te ri lahte níi wocce.⁠ ⁠» 38 Taalibe ya wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, jépíl ana aƴee ee⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wona ɗúmpé⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Ɗaŋi Yéesú sun fi daŋi Ëlíiffë

(Saame Maccëe 26.36-46⁠ ⁠; Marka 14.32-42)

39 Yéesú antee koloh saañce daŋi Ëlíiffë ti merees nen, taalibe yi ñeyute tali. 40 Lahuu wa dín fë rë, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗëgí Koope toñeh ɗon ay keene fíirí Seytaane⁠ ⁠!⁠ ⁠» 41 Ɗi helte wa daaha hécëhté ƴutuuɗ, ƴekke na ɗaŋ Koope 42 won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap, hém neɓaꞌ ro, éccíré gulii coono fi bee wuloh soꞌ⁠ ⁠! Ndaa di mín ɗíi man ɓéeɓ, yee nay lahe ra ɓanan hen yee fahaꞌ mi ra, ndaa bee fahaꞌ fu ra.⁠ ⁠» 43 [Tígí daaha, malaaka di malaaka yi Koope céppé hílíbí. 44 Keeña ɗúmpé ces, ɗi na ɓaatti ɗaŋ. Ɗi opaꞌ opoo níi opaꞌa man ñif nen, na síit feey.] 45 Wocaꞌ ri ɗaŋa ra, ɗi kolohte, nimilte taalibe yi na. Ɗi ɗeef wa súfúñú súfúñë níi wa na neeꞌu, 46 ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon neeꞌu yih⁠ ⁠? Këlíi ɗon ɗaŋ toñeh ɗon ay keene fíirí Seytaane⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Hami Yéesú

(Saame Maccëe 26.47-56⁠ ⁠; Marka 14.43-50⁠ ⁠; Saŋ 18.3-11)

47 Yéesú hom wona, lahte dúukëlí ɓëewí ayute, ñéerúuté a Yudaas fa non taalibe yi sabboo a ana ya ra. Yudaas leɓohte Yéesú, na fahaꞌ fëení. 48 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yudaas, fu ƴahti ac yaayi soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ rëe, fay soo fëené fëenë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 49 Ɓëewë ñéerúu a Yéesú rë, oluu wa yee na saañ lahe ra, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, fun ɓeɓ jépíllí fun, fun yejoh wa haaꞌ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 50 Tígí daaha, ow yínë waa na paaŋke súrgíi seeƴohi gaana jépíl, lecce nufi ñamaa fa. 51 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéɗɗí⁠ ⁠! Topaa baaha⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi leɓpe nuf ɓëeꞌ, nufa wahte. 52 Ɗi na anti won a kélfë yí seeƴoh ya, kélfë yí wohoh yi Faam fi gaani Koope, a ɓaha ya gina ayu hami ra tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ayuu yi ɗeeha a jépíl a i duuɗ hami soꞌ man mi banndi nen⁠ ⁠? 53 Mi húmú homaꞌ ɗon na faraah filiɓ Faam fi gaani Koope, te ɗon kaañuy soo ham. Ndaa wahtoon daa lah, elga onuu Seytaane doole sun fi soꞌ ra.⁠ ⁠»

Taasaꞌi Peer yúhí Yéesú

(Saame Maccëe 26.57-58, 69-75⁠ ⁠; Marka 14.53-54, 66-72⁠ ⁠; Saŋ 18.12-18, 25-27)

54 Wa habute Yéesú, kúrúté rí faam seeƴohi gaana. Peer húmú filoonaa filoon, ñeete talli wa. 55 Lahte ɓëewí këɗɗúté kíi filiɓ faam fa, tookute na yoonnduu. Peer acce, tookke waa na. 56 Lahte ɓelii légéyëꞌ faam fa otte Peer niiñi kíi kë, ƴíiɗté rí níi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee ɓal non ɓëewí.⁠ ⁠» 57 Ndaa Peer taasaꞌte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yéeh ɓëeꞌ na wonaꞌ fu ra yaa ow⁠ ⁠!⁠ ⁠» 58 Tíkëh ƴutuuɗ, ow kay otte ri, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo ɓal fu non ɓëewí.⁠ ⁠» Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi noneh na déꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 59 Hente kiis, ow kay ayilte, digiɗte uni won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte íl ɓal⁠ ⁠! Ɓëyí bee non ɓëewí⁠ ⁠; ndah ɗi ɓëy Galile.⁠ ⁠» 60 Ndaa Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yéeh yee na won fu ra ɗo⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi hom wona, na mín ríi lúsíɗ ɗë paan fiisohte. 61 Yíkëe yíssëhté Peer na, yeelte ri. Tígí daaha, Peer nérsëhté yee húmú won ɗi Yíkëe rë biti fiisiin ki paan, ɗi ay taasaꞌ biti ɗi yúh rí níi hen waal éeyë. 62 Ɗi antee ɗúh ëssín na looy looyi misikke.

Dalaani mogi Yéesú

(Saame Maccëe 26.67-68⁠ ⁠; Marka 14.65)

63-64 Ɓëewë në húmú wohu Yéesú rë pokute íllë, na laɓisuu ri, na ñaawlu ri, meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu yonente saa ɓal⁠ ⁠? Wone ɓëeꞌ laɓ ɗo ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 65 Wa wonute ri i won ɓos kay caak.

Tëekrí Yéesú këemí yëwúɗɗë

(Saame Maccëe 26.59-66⁠ ⁠; Marka 14.55-64⁠ ⁠; Saŋ 18.19-24)

66 Yíilëꞌ Koo ra, ɓaha yi yëwúɗɗë, kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis teeꞌuute, tëekrúté Yéesú këem, 67 meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Won fun nda daa fu Buura Koo fal ri ra raa.⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi won ɗon biti daa mi, ɗon ii soo gém, 68 te mi meel ɗon, ɗon ii soo tiil. 69 Ndaa, kolaꞌte woteh, soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, may took hëbís Koope fa mín ɓéeɓ rë, mi hom yaꞌi ñamaa fi.⁠ ⁠» 70 Wa ɓéeɓ wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon fu Koy Koope a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon wonute ri, daa mi⁠ ⁠!⁠ ⁠» 71 Wa wonu tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen ay pagilee seede yih⁠ ⁠? Ɗi ɗúhíɗté rí ɓúkí níi wocce⁠ ⁠!⁠ ⁠»

23

Kúrí Yéesú fíi Pilaat

(Saame Maccëe 27.1-2, 11-14⁠ ⁠; Marka 15.1-5⁠ ⁠; Saŋ 18.28-38)

1 Ɓëewë ɓéeɓ koluute, kúrúté Yéesú Pilaat gëernëerë në, 2 na yabu ri iñƴee wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi homaꞌ daaha ɓeke ɓëy gina nuf, kaddee wa yeraꞌ túm, te ri tík afi Buura Koo fal ri ra.⁠ ⁠» 3 Pilaat meelte Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu buuri yëwúɗɗë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu wonte ri, daa mi⁠ ⁠!⁠ ⁠» 4 Pilaat won kélfë yí seeƴoh ya a ɓëewí kayya húmú në rë ɓéeɓ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi olay yii mín tah ow keen sun fi ɓëyí beh.⁠ ⁠» 5 Ndaa ɓëewë ɓaatutee ɓéyíɗ unni wa sun na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ñeyaꞌ yëeddëꞌ yí, yahe nuffi ɓëewë. Ɗi dalaꞌ Galile, ñeete Yúdée ɓéeɓ níi rí lahte dee woteh.⁠ ⁠»

6 Kelaꞌ Pilaat unni ƴaa ra, ɗi meelaꞌte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ɓëy Galile woo⁠ ⁠?⁠ ⁠» 7 Ɓëewë wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi dék në kay⁠ ⁠!⁠ ⁠» Pilaat yúhté biti Erot daa ílíf Galile fi baaha, te ɗi fi Erot húmú Yerusalem waalli ƴaaha, ɗi yeeltee yeñ ɓëewë kúɗ Yéesú ɗii na.

8 Olaꞌ Erot Yéesú rë, keeña sosse níi sos, ndah ri húmú kelohte ban fi, te ri maañcee fahaꞌ oli. Ɗi fahaꞌte rii ot page kimtaan. 9 Ɗi meelte ri yin caak, ndaa Yéesú tahay ɓúkí ɗii na. 10 Kélfë yí seeƴoh ya a yëeddëh yí kootii Mëyíis digirute unni wa na yabu Yéesú yin caak. 11 Erot a soldaarri ɓal na ñaawlu Yéesú, ɓekute ri búubí wunte na këekkëlíyú rí. Filoon fi baaha, Erot yejaatte ri Pilaat na. 12 Erot a Pilaat na húmú tëfrëntíih kíi, ndaa dalaꞌte yiin fin fa wa henute kooƴ.

Tígí Yéesú húl

(Saame Maccëe 27.15-26⁠ ⁠; Marka 15.6-15⁠ ⁠; Saŋ 18.39 níi 19.16)

13 Pilaat dëekrëhté kélfë yí seeƴoh ya, ɓaha ya a ɓëy gina, 14 won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon wonu ti ɓëeꞌ komu ron soꞌ bee ra yahaꞌ nuffi ɓëy gina yahoo. Mi meelaꞌ ri fíiyën, ndaa mi olay yin di iña yabu ron ɗi ra. 15 Erot ɓal ɗaaha, daa tah ɗi yeñ ri soo na. Ɓëyí bee pagay yii cal ɗi hawu húl. 16 Cëe mi laɓiroh ri laraw, mi yeris ri.⁠ ⁠» [ 17 *] 18 Ndaa wa ɓéeɓ na ɗaañnjuu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hawe ri húl, fu ɗúhríɗ fun Barabaas.⁠ ⁠» 19 Ɗi fi Barabaas húmú non ɓëewë na haaꞌuu njíittí gina ra, te ri húmú happe ow húl ɓal, daa tah ri téƴú kasu.

20 Bi fahaꞌ Pilaat yeɗɗi Yéesú, ɗi ɓeyaatte una, woni biti Yéesú pagay yin ɓos. 21 Ndaa ɓëewë ɓaatutee ɗaañnjoh na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daaƴe ri kurwah ɓal⁠ ⁠! Daaƴe ri kurwah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 22 Pilaat ɓeyaatte una waali éeyë fë won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A ri paŋ yii ɓosi bih⁠ ⁠? Mi ollay ri yii cal hawaa húl. Cëe mi laɓiroh ri laraw, mi yeris ri.⁠ ⁠» 23 Ndaa wa na ɓaatuu ɗaañnjoh na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daaƴe ri kurwah ɓal⁠ ⁠! Daaƴe ri kurwah⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗaañnjohi misiga kúrëelëhté Pilaat 24 níi ri tahte pagri wa yee fahuu wa ra. 25 Tígí daaha, Pilaat ɗúhíɗté Barabaas fa fahuu wa biti daa yeɗɗun ra, ɗi fa yahi nuffi ɓëewë a hap ow húl daa húmú tah ri téƴú rë, yeɗɗaꞌte wa Yéesú.

Kúrí Yéesú tígë nay rii hawuu húl rë

(Saame Maccëe 27.32⁠ ⁠; Marka 15.21)

26 Na kúrú soldaarra Yéesú tígë nay rii hawuu húl rë, wa teeꞌuute a ɓëyí dék Siren, hínú Simoŋ, ɗeef ɗi kolaꞌ meey. Wa habute ri, enute ri kurwaha, ñéyrúté rí filoon Yéesú. 27 Ow caak ñeyute filoon Yéesú. Ɓeleɓ caak húmú filiɓ fi wa, na fogu ri na hawuu. 28 Yéesú yíssëhté waa na, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓeleɓɓi ɓëy Yerusalem, ngënë lëeyí sëꞌ, lëeyí affon a koyyon⁠ ⁠! 29 Jamanu ay lah, ɓëewë won tih⁠ ⁠: “Lahute sos-keeñ, ɓeleɓɓa míníh pok loo ra, ƴee mësúy lah koy, ƴee mësúy kúu rë⁠ ⁠!” 30 Tígí daaha, ɓëewë ay nah daŋŋa keen sun fi wa, won dúŋŋë súuƴ wë.✡ 31 Kilik hilsiɗ daa míntí henu ɗee raa, mas kilik súhíɗ⁠ ⁠!⁠ ⁠»

32 Soldaarra kúrëelúuté banndi ana ɓal, ƴi ay hawu húl a Yéesú.

Daaƴi Yéesú kurwah

(Saame Maccëe 27.33-44⁠ ⁠; Marka 15.22-32)

33 Lahuu wa tígë në wonuu Këeŋ-af ra, wa daaƴute Yéesú kurwah. Wa daaƴaaluute banndi yi ana ya ɓal⁠ ⁠: ɓëyí yínëe paaꞌte Yéesú yaꞌ ñamaa, yínëe paaꞌte ri yaꞌ sugu. 34 Yéesú won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap, baale wa, ndée wa yíih yee na pagu wa bee ra.⁠ ⁠» Soldaarra púlúfúté búuɓɓí Yéesú, woruute wa hanndal ki wa. 35 Ɓëewë cagute na olsuu. Kélfë yí yëwúɗɗë na ñaawlu Yéesú wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi sëmlëey i ow kay woo⁠ ⁠? Ɗi sëmlëe afi ɓal hena biti daa ri Buura Koo fal ri ra kaah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 36 Soldaarra na ñaawlu ri ɓal. Wa ɓeyute bineegar, leɓuute ri na fahuu hënndí, 37 wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hena biti daa fu buuri yëwúɗɗë rëe, sëmlée afu⁠ ⁠!⁠ ⁠» 38 Wa bíníyúté unni ƴee yeeddaꞌ ki afa sun⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee daa buuri yëwúɗɗë.⁠ ⁠»

39 Banndii yínëe hom sun fi kurwahi, na sol Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu won neh daa fu Buura Koo fal ri ra a⁠ ⁠? Sëmlée afu, fu sëmlëꞌ fun na ɓal⁠ ⁠!⁠ ⁠» 40 Ndaa banndii yínëe na won afa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fu kaañce Koope déꞌ⁠ ⁠! Ɗoni ɓëyí bee daa boku daan ee. 41 Bi yen waɗte⁠ ⁠: yen yínlú iña pagu yen ɗa kat⁠ ⁠! Ndaa ɗi fi bee pagay yin ɓos.⁠ ⁠» 42 Ɗi antee won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéesú, lah hele nuf soo na biti fu took Nguur ku.⁠ ⁠» 43 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee roo won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: woteh fee Koo beh, fay home soo na Aljana.⁠ ⁠»

Húlí Yéesú

(Saame Maccëe 27.45-56⁠ ⁠; Marka 15.33-41⁠ ⁠; Saŋ 19.28-30)

44-45 Lahaꞌ naꞌ leelu af ra, gina ɓéeɓ ñúussé túɗ níi mitte wahtu éeyë. Rídíi ɓídí Faam fi gaani Koope ɗap tígí selaa níi sela ra, ɗaɗte dalaꞌte sun níi feey, ɓísëlsëꞌté ana. 46 Yéesú ɗaasse foŋ tígí daaha won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap, mi tíkké coonaa fi soꞌ yaꞌu.⁠ ⁠» Wonaꞌ ri unni ƴaa níi wocce ra, ɗi yeɗɗohte lússé. 47 Olaꞌ kélfíi soldaara yee lah ra, ɗi kañce Koope won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee ɓëyí júɓpé kaah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 48 Oluu ɓëewë maasuu ra yee lah ra, wa tíkúté yaꞌ yi wa affi wa na looyu na nimilu faam. 49 Kooƴƴi Yéesú ɓéeɓ cagu hanndal na olsuu yee lah ra. Ɓeleɓɓa húmú ñéerúu a Yéesú dalaꞌte Galile ra húmú filiɓ fi wa.

Haji Yéesú

(Saame Maccëe 27.57-61⁠ ⁠; Marka 15.42-47⁠ ⁠; Saŋ 19.38-42)

50-51 Lahte ɓëyí dék Arimate di Yúdée, hínú Suseef, ɗi non ɓaha yi ɓëy këemí gaani yëwúɗɗë. Ɗi ɓëyí baahte te júɓpé, te ri na húmú sehaaloh ayi Nguur ki Koope. Húlë tíkú ɓaha ya Yéesú rë, ɗi ñéerëey në. 52 Ɗi payte Pilaat na meelte ri ɓúudé fí Yéesú. 53 Tahraꞌ ri Pilaat ra, ɗi nuuliɗte ɓúudé fë kurwaha, líiwté rí perkal, kúɗté rí ɗappe ri kolom ki yotu loo laꞌ, bi yéŋké biti ɓúudé hëcɗúy në. 54 Wahtu ya tas balaa bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë lah caaklilay. 55 Ɓeleɓɓa na húmú ñéerúu a Yéesú dalaꞌte Galile ra, ñeyute tal Suseef, wa olsuute nuŋa, olute ɗee fënɗúu ɓúudé fí Yéesú rë. 56 Wa nimilute faam, waaƴute i yin heeñlaa a laakkoloñ, yugusii ɓúudé fë. Lahaꞌ bisi hílsëe rë, wa hílsúuté ti di túuƴúu rí nen.

24

Kolohi Yéesú ɓúudé

(Saame Maccëe 28.1-10⁠ ⁠; Marka 16.1-8⁠ ⁠; Saŋ 20.1-10)

1 Dímëesë, ɓeleɓɓa koluute miir-miirin, kúrëelúuté iñi heeñlaa ya húmú waaƴu wa ra, suute tígë hacuu Yéesú rë. 2 Lahuu wa ra, wa olute biti laꞌa húmú kúnúu ɓúk luuya ra píníŋúté hatin. 3 Wa haalute, wa ɗeefuy na ɓúudé fí Yéesú-Yíkëe, 4 affi wa kúnëhté. Ow ana yi ɓekuu búuɓɓí na tak feeñiyuute wa tígí daaha. 5 Ɓeleɓɓa tíitúté, líhúté púkkí wë feey. Ɓëewë wonu wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí ee pes ɗa saamuu ɗí filiɓ ɓëewë húlú rë⁠ ⁠? 6 Yéesú íníh në, ɗi këllúté ɓúudé. Nérsíi yee húmú won ɗi ron homaꞌ ri Galile ra biti 7 ɗi fi Koy-ɓëeꞌ waɗtee yaayu bakaaroh ya, ɗi daaƴu kurwah, waali éeyë fë filoon fi húlí ɗi koloh ɓúudé.⁠ ⁠» 8 Tígí daaha, wa nérsúuté unna húmú won Yéesú rë.

9 Ɓeleɓɓa koluute luuya daaha suute, ɓíllúté iñƴaaha ɓéeɓ apootarri sabboo a yínë yë a ɓëewí kayya na húmú ñéerúu a Yéesú rë ɓéeɓ. 10 Ɓeleɓɓi ƴaa húmú Mari fi ɓëy Makdalaa, Saan, Mari yaafi Saak a i ɓeleɓ kay. Ɓíllúu wë apootarra ra, 11 wa habuu biti ɓeleɓɓa yíih iña na wonu wa ra, tahte wa gémúy wë. 12 Filiɓ fi baaha, Peer nampee múkë luuyin. Lahaꞌ ri yérëntëhté rë, ɗi ɗeef na boyya kut. Ɗi nimilte faam éempé níi éem di yee lah ra.

Feeñiyohi Yéesú taalibe ana di waali Emayus

(Saame Marka 16.12-13)

13 Yiin fi baaha, lahte taalibe ana yi na suu gina na wonuu Emayus ra, bi hécëhté a Yerusalem yii mitte tíl wahtu ana, 14 na gonlu sun fi iña lah ra ɓéeɓ. 15 Wa homu gonla unni wa na ɓéyrëh sun, Yéesú daɓpe wa waala ñéerëꞌté a wa. 16 Wa olute ri, ndaa lahte yii úmpé wë níi wa yúhsúuy rí. 17 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon gonlu yi waala⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa yípútée caŋ, kanammi wa súfúñcé níi súfúñ. 18 Ow di waa na hínú Kelewofaas won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗoni afu kut di Yerusalem daa yíih yee lah waalli ƴee ra maan⁠ ⁠?⁠ ⁠» 19 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baaha yi daaha⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa tahute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu kelaay yee kat Yéesú fí ɓëy Nasaret ra a⁠ ⁠? Ɗi húmú yonentii lahte sañ-sañ di pagaɗ a wonaɗ fíi Koope a fíi ɓëewë ɓéeɓ. 20 Kélfë yí seeƴoh yi yen a njíittí yen kúrúté rí faam buur, ɗi aattiyuute húl, daaƴute kurwah. 21 Fun lahute yaakaar biti koon daa ri nay sëmlée Israyel⁠ ⁠; ndaa seeꞌ⁠ ⁠! Di filiɓ fi baaha, iñƴaaha lahte hente waal éeyë woteh te ow olay yin. 22 Añcaŋ, i ɓeleɓ di fun na éemílúté fun. Wa payu luuyin miir-miira oroh, 23 wa oluy ɓúudé fí Yéesú, wa ayute ɓíllúté fun biti i malaaka feeñiyuute wa, wonute wa biti ɗi ee pes ɗa. 24 Filoon fe, i ow di fun na payute, olute biti iña wonu ɓeleɓɓa ra ɓéeɓ lahte. Ɗi fi Yéesú nék, wa oluy ri⁠ ⁠!⁠ ⁠» 25 Yéesú won taalibe yi ana ya tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lúh-nuffi ƴeh⁠ ⁠! Ɗon gémúy iña wonu yonente ya ra gémë doom a⁠ ⁠? 26 Buura Koo fal ri ra waɗtee ñee coono fi bah, anti haal ndami.⁠ ⁠» 27 Ɗi na an waa poysiiɗ iña bíníyú sun fi ra ɓéeɓ, dalaꞌte kootii Mëyíis, ñeete téeré yë bíníyú yonente ya ra ɓéeɓ.

28 Tílúu wë níi wa leɓuute gina na suu wa ra, Yéesú na ɓënɓënɗëh baret, 29 ndaa wa caguute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu saañ dih⁠ ⁠? Tase fun na deh⁠ ⁠! Naꞌa yëellëhté te Koo ee saañ elke ra.⁠ ⁠» Tígí daaha ɗi ñéerëꞌté a wa, wa suute faam. 30 Wa tooku reer, Yéesú ɓeɓpe mbúurú símpé Koope, lecsaꞌte ri yeɗte wa. 31 Affi wa kúnsëhté tígí daaha, wa yúhsúuté rí. Ndaa ri hente mes, wa olluy ri. 32 Wa na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii baa daa tah keeññi yen sos níi sos na won ɗi a yen waala, na poysiiɗ yen iña bíníyú Téerëe rë⁠ ⁠!⁠ ⁠»

33 Wa yípútée koloh, nimilute Yerusalem. Lahuu wa ra, wa ɗeefute apootarri sabboo a yínë yë a ɓëewë në ñéerúu a wa ra teeꞌuute. 34 Wa wonu taalibe yi ana ya tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe këllúté ɓúudé kaah⁠ ⁠! Ɗi feeñiyohte Simoŋ.⁠ ⁠» 35 Wa fi ana yi ƴaa ɓal ɓíllúté wë yee lah waala ra a ɗee yúhsúu wë rí na lecsaꞌ ri mbúurëe rë.

Feeñiyohi Yéesú taalibe ya

(Saame Maccëe 28.16-20⁠ ⁠; Marka 16.14-20⁠ ⁠; Saŋ 20.19-23⁠ ⁠; Tílëdí apootarra 1.6-11)

36 Taalibe yi ana ya homu wona, Yéesú hente jalañ fíi wë ɓéeɓ, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Cëlíirí yaawe⁠ ⁠! Hëmíi jaamma⁠ ⁠!⁠ ⁠» 37 Ndaa wa tíitú tíitë níi affi wa kúnëhté⁠ ⁠; wa habuu biti koon yaa yébítëh. 38 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon tíitú yih⁠ ⁠? Haalaꞌ yi níi ɗon na lahu nuf ana⁠ ⁠? 39 Ëlsíi yaꞌ yi soꞌ a kotti soꞌ⁠ ⁠: yaa soꞌ kay⁠ ⁠! Léɓí faan soꞌ ɗon olsoh⁠ ⁠! Yébítëh na lah boꞌ faan ti soꞌ nen a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 40 Wonaꞌ ri wa iñƴaa ra, ɗi teeɓpe wa yaꞌ yi a kotti. 41 Sosi keeña a éemë homuu wa ra, tahte wa míníh ríi gém doom. Tígí daaha, ɗi meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon lahute yii ñamun dee a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 42 Wa yerute ri koy jén hútú. 43 Ɗi ɓeɓpe jénë ñampe ri fíi wë.

44 Ɗi antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Húmú homaꞌ mi leeloon ra, mi wonte ron unni ƴeh⁠ ⁠: “Iña wonu sun fi soꞌ filiɓ kootii Mëyíis a téeré yí yonente ya a Téeríi kañaa ya ra ɓéeɓ waɗtee lah.”⁠ ⁠» 45 Tígí daaha, Yéesú paŋke níi affi wa kúnsëhté, wa yúhúté yee won Téerëe rë. 46 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyúté biti soꞌ mi Buura Koo fal ri ra, mi waɗtee mok níi mok, te waali éeyë fë filoon fi húlí sëꞌ, may koloh ɓúudé. 47 Te dalaꞌte Yerusalem, heetta ëldúnë ɓéeɓ warutee waariyu di tii soꞌ, wa lof pesaɗ Koope baal wa bakaaɗɗi wa. 48 Ɗon daa seede yi soꞌ. 49 Te soꞌ mi beh, may cépíɗ sun fon Ruuh-Peseŋ fa húmú gap ɗon Baasoꞌ ra. Ɗon nék, ngënë këlíi Yerusalem dee níi doolaa nay kolee sun ra cép ɗon na.⁠ ⁠»

50 Filoon fi baaha, Yéesú kúɗté wë waal Betani, ɓéyíɗté yaꞌ yi na barkel wa. 51 Ɗi hom barkeli wa na takaꞌ a wa, Koo ɓéyíɗté rí kúɗté rí hëbísí sun. 52 Wa fi taalibe ya jaamiyuute ri anutee nimil Yerusalem, keeññi wa sosse níi sos. 53 Faraah wa homuu filiɓ Faam fi gaani Koope wa símé rí.

* 1:31 1.31 Tii Yéesú di ébrë daa Yosuwe. Yosuwe daa ri⁠ ⁠: Yahwee daa Sëmlëhë.

* 2:7 2.7 Jamanii baaha, ɓëewë ginna luufa deyi baaha a júrë húmú mínú neeꞌ lasa yínë. Ɗeefuu wa lasa na hanluu ra líiffé rë, Suseef a Maryaama húmú lasa na hom júrë rë.

✡ 2:23 2.23 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 13.2, 12, 15⁠ ⁠; Kíní ɓëy Israyel 18.15-16

† 2:24 2.24 Kootaa húmú nahaꞌ hawiɗ har a hëtë mbée har a bëdú teem-teem, ndaa ɓëyí húmú lahay cadum har raa, ɗi mín yeraꞌ hëtë ana mbée bëdú teem-teem ana. Saame Tali Léwí 12.8.

✡ 3:6 3.6 Saame Isayii 40.3-5

* 3:16 3.16 mi haaƴayti liil kotti ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: te mi ƴinte sah pëkísí níh yí ñafaɗɗi.

✡ 4:4 4.4 Saame Nérsí Kootaa 8.3

✡ 4:8 4.8 Saame Nérsí Kootaa 6.13

✡ 4:11 4.11 Saame Kañaa ya 91.11-12

✡ 4:12 4.12 Saame Nérsí Kootaa 6.16

✡ 4:19 4.19 Saame Isayii 61.1-2

✡ 4:26 4.26 Saame 1 Buurra 17.8-16

✡ 4:27 4.27 2 Buurra 5.1-14

* 4:38 4.38 Simoŋ fa na wonuu tígí dee ra, daa ri bee Yéesú yeɗ ɗi tii Peer ra.

* 5:1 5.1 Senesaret ⁠ ⁠: Tii yíníi laahi Galile.

† 5:12 5.12 Mi yúhté biti fu mín sëe paƴ mi haalaat ɓëewë në ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Mi yúhté biti fu mín sëe ɓukut mi lan.

‡ 5:37 5.37 mbúus hun ⁠ ⁠: Ɓëy gini bín fë túmúu han mbúusí yugusuu a hun. Hani túmú mbúus hun home poosaꞌ raa, mbúusë ɓaaysaꞌ ɓaaysoo. Ndaa mbúusë ɓaha raa, na mínlíléh ɓaaysoh.

* 6:4 6.4 Faam Koope ⁠ ⁠: Tígë seeƴoh yi ɓëy Israyel húmú hawruu Koope na ra. Na húmú taɓahay Salomoo Faam fi gaani Koope Yerusalem ra, Mëyíis húmú yugusaꞌ Faam Koope a taanta gaan ti di húmú nahaꞌ ri Koope ra nen, na homu wa luufa ra.

† 6:15 6.15 jammbaara ⁠ ⁠: Mín hen ɓëyí far-farlohte kootii Mëyíis, mbée ɓëyí non ɓëewë na haaꞌuu nguur ki ɓëy Rom ra.

* 7:22 7.22 guuñiɗɗa wahute ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: guuñiɗɗa ladute.

✡ 7:27 7.27 Saame Malasi 3.1

† 7:38 7.38 Fëenë fëen ɓelaa kotti Yéesú rë teeɓaꞌ biti ri yeɗte Yéesú cér.

* 8:8 8.8 laaɓpe níi laaɓ ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: tal fi tal ɓéeɓ límpé pep tíméer (100).

✡ 8:10 8.10 Saame Isayii 6.9

† 8:18 8.18 ɓëyí pagay yii baaha raa nék, yii ƴutuuda habaꞌ ri biti ɗi lahte ri ra sah ay naafu ⁠ ⁠: Ɓëeꞌ pagay yii baaha ra, daa ri ɓëeꞌ habay unna keloh ri ra, ɗi húl fayu raa, ɗi ay ñak ɓéeɓ.

* 9:60 9.60 Légéyú hac ɓúudé neh ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: yéɗɗí húlíɗɗë hac húlíɗɗë.

✡ 10:27 10.27 Saame Tali Léwí 19.18⁠ ⁠; Nérsí Kootaa 6.5

* 10:32 10.32 Ow di ɓëewë na habruu seeƴoh ya ra ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: ow di ɓëy tali Léwí.

† 10:34 10.34 Béeñë hosii gaañña, díwë ëylíi misiga.

* 11:8 11.8 ɗi ay rii yeɗ iña sohlaꞌ ɗi ra ɓéeɓ, ndah ɓëeꞌ na meelaꞌ ra ɓekay na sopoh, ñaakke meelaꞌa rek ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: ndaa ɓëeꞌ ay kaaꞌ lah gace yeɗ ri iña sohlaꞌ ɗi ra ɓéeɓ.

✡ 11:29 11.29 Saame Maccëe 12.40

✡ 11:51 11.51 Saame Dalaana 4.1-8

* 12:1 12.1 lëwíirí fariseŋŋa ⁠ ⁠: Lëwíir daa na tah mún më na yugusuu mbúurú rë poosaꞌ.

† 12:50 12.50 Mi waɗtee ñee coono ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Mi waɗtee bëtsú.

* 13:19 13.19 pebi ƴutuudi baa ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: tisoh mutarda. Pep mutarda non peppa lukki ƴin ra, ndaa tala non tal gañcah ya lukki gaan di meeyya ra.

† 13:35 13.35 Koope yeɗɗaꞌte ron ginon ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Koope yeɗɗaꞌte ron faamon. Mín hen Faam Koope ɓal.

✡ 13:35 13.35 Saame Kañaa ya 118.26

* 17:28 17.28 Lot ⁠ ⁠: Ɗi koy ñéedí Abraham. Na húmú muuyil Koope gini Sodom ɓani ɓëy faami na heguu ra, ɓelaa daa húmú heeltoh yíssëhté deeƴ miraa. Saame Dalaana 13.1 níi 14.16⁠ ⁠; 19.1-38.

✡ 17:32 17.32 Saame Dalaana 19.26

✡ 18:20 18.20 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.12-16

✡ 19:38 19.38 Saame Kañaa ya 118.26

✡ 19:46 19.46 Saame Isayii 56.7

✡ 19:46 19.46 Saame Yérémí 7.11

✡ 20:17 20.17 Saame Kañaa ya 118.22

* 20:22 20.22 Sesaar ⁠ ⁠: Bín fë, ɓëyí húmú hen buur di Rom ɓéeɓ dëekúu ɗaaha.

✡ 20:37 20.37 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 3.6

✡ 20:43 20.43 Saame Kañaa ya 110.1

* 21:32 21.32 Yerusalem poo kíil sabay iniil (40) filoon fe.

✡ 22:37 22.37 Saame Isayii 53.12

* 23:17 23.17 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: Lahaa feedi Paak ɓéeɓ, Pilaat waɗtee ɗúhríɗ ɓëy gina ow yínë kasu, yeris ri.

✡ 23:30 23.30 Saame Oose 10.8

Saŋ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Uni Neba bíní Saŋ ra

Kúnsëe

Di ɓaahi jaŋaa Saŋ fa non apootarri sabboo a ana yi Yéesú rë daa bíní téeríi Uni Nebi bee, ndaa biti daa ri bíní rí wonuy filiɓ. Ɗi fi Saŋ nék, bíníté iñi yéŋké biti Marka a Maccëe a Lúkkë bíníyúy wë, ndaa iña wonu wa ra caakke ƴi daa wa bok mante (1.19-28⁠ ⁠; Saame Maccëe 3.1-12⁠ ⁠; Marka 1.1-8⁠ ⁠; Lúkkë 3.1-8).

Saŋ wonte biti Yéesú daa Un Koope, te Una a Koope daa mësúu hom. Uni baa daa ac dékké a ɓëewë, onte ɓëewë gémú ɗii na ra níi wa henute koyyi Koope (1.1-18). Ɗi wonte biti Yéesú daa ɓëeꞌ Koope wol ri ëldúnë rë (6.29⁠ ⁠; 17.3).

Filiɓ téeríi beh, Yéesú wonte biti daa ri ñama na onaꞌ pes ɗa (6.35), daa ri niiñi ëldúnë (8.12), daa ri waala, daa ri Kaaf ka, daa ri na onaꞌ pesa (14.6), daa ri níirëhí kah-kah fa (10.11).

Saŋ wonte sun fi⁠ ⁠:

- yii leŋke iñi éemílëꞌ yë paŋ Yéesú teeɓaꞌi biti daa ri Koy Koope ra (2.1-11⁠ ⁠; 4.46-54⁠ ⁠; 6.1-21),

- yii leŋke teeꞌaꞌi Yéesú a Nikodem (3.1-21),

- yii leŋke ɓelaa dék Samari ra (4.1-42),

- yii leŋke lëfëñídë Betsataa (5.1-18),

- yii leŋke ɓëeꞌ límúu búumíɗ ɗë (9.1-7),

- yii leŋke wahtaa nay kolee Yéesú feey fi bee saañ ɗeefri Boffa ra (14.28⁠ ⁠; 16.5-11),

- yii leŋke biti ɓëyí fí fahaꞌ yúhí Boffa ñeyaꞌ Yéesú në, ay rii yúh rë (14.6⁠ ⁠; 16.26),

- a yii leŋke ɗaŋa ɗagiɗ ɗi taalibe yi, déŋéenté wë Boffi ra (17.1-26).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti ow mínéh yúh Boffa te ri ñeyeeh Yéesú në, ɗi fa daa Koy ka ra. Ɓëyí fí ot Koy ka, otte Boffa.

1

Ɓëeꞌ na wonuu Una ra

1 Dalaana ɗeef Una na⁠ ⁠; Una a Koope daa húmú, te ɗi fi Una Koope. 2 Una a Koope daa húmú dalaana. 3 Koope ñeyaꞌ ɗii na, sakke iña ɓéeɓ⁠ ⁠; lahay yii sakute te ñeyay ɗii na. 4 Pesa hom ɗii na, te pesi baa daa niiñi ɓëewë. 5 Niiña na ɗaɗ ñúusë, ñúusë habay ri.

6 Koo húmú wolte ɓëyí hínú Saŋ*. 7 Saŋ acce seedii niiña, nda ɗi mín tah ɓëewë ɓéeɓ gém. 8 Ɗi a faanaŋ fi, ɗi niiña neh⁠ ⁠; seedii niiña daa tah ri koloh. 9 Niiñi bah, daa niiñi kah-kah fa yéŋké biti ac ëldúnë niiñli ɓëewë ɓéeɓ rë.

10 Una húmú ëldúnë. Koo ñeyaꞌ ɗii na sakke ëldúnë, añcaŋ, ɓëy ëldúnë yíih rí. 11 Ɗi ac mboko yi na, ndaa mboko yi síkírúuy rí. 12 Añcaŋ, kaaꞌeeh lahte ɓëewí síkírúuté rí, te gémúté rí. Te ɗi onte ɓëewí ƴaa ɓéeɓ níi wa henute koyyi Koope. 13 Wa henuuy koyyi Koope di pagaɗ ƴaal a ɓeleɓ. Ɗi yii ow daa fahaꞌ ri neh ɓal. Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Koo daa paŋ níi wa henute koyyi.

14 Una hente ow, ɗi dékké filiɓ fi yen, ñéerëꞌté a kaah koceec a malli mínéh ɗúm, yen na olu. Yen olute ndama liil ri Koo Boffi na ra, ndama yeɗ Boffa Koy ka lahaꞌ ri yínë kut ɗa. 15 Saŋ fa seedeyiɗ ɗi ra, húmú ɓéyíɗté uni sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee daa ɓëeꞌ na húmú wonaꞌ mi ron ra bitih⁠ ⁠: lahte ɓëyí ee ac filoon soꞌ ra, ɗi luk soo gaan fap, ndah balaa mi ac, ɗeef ɗi húmú në.⁠ ⁠» 16 Malla kúɗ ɗí mínéh ɗúm ɗë, ɗi onte yen na ƴi caakke níi caak. 17 Koope ñeyaꞌ Mëyíis në pokke Kootaa, ñéyíɗté mal a kaah Yéesú-Kiristaa na. 18 Ow ëllëy Koope. Koy ka yínë kut daa ëlíɗ ɗí, te ɗi fi baa Koope. Ɗi fa hom a Boffa ra daa teeɓaꞌ ɗee man ɗi fi Boffa ra.

Woni Saŋ Batis biti ɗi Kiristaa neh

(Saame Maccëe 3.1-12⁠ ⁠; Marka 1.1-8⁠ ⁠; Lúkkë 3.1-18)

19-20 Saŋ seedeyaꞌ Yéesú ɗeh⁠ ⁠: kélfë yí yëwúɗɗë homu Yerusalem wolute seeƴoh ya a ɓëy tali Léwí Saŋ na nda meel ɗi ɗi fi baa daa ri wa. Meeluu wa ri ra, ɗi ɗapay dara, seedete won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi Buura Koo fal ri ra neh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 21 Wa meelaatute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon fu wah⁠ ⁠? Fu Éelí ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëe-ëeꞌ, mi Éelí neh⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wa wonaatu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu yonentaa a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi soꞌ neh déꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 22 Wa míllúu rí won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon daa fu wah⁠ ⁠? Won fun ɓëeꞌ hen fu ra, nda fun lah yii léhínún ɓëewë wolu fun ɗa.⁠ ⁠» 23 Saŋ lofaꞌte wa a unna húmú won yonente Isayii ra, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi una húmú ɗofoh luufa na won bitih⁠ ⁠: “Ɗëɗɗí Yíkëe waala níi júɓ.”✡⁠ ⁠»

24 I fariseŋ húmú filiɓ ɓëewë wolu Saŋ na ra. 25 Wa yabaatute na meelu ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu won ti fu Buura Koo fal ri ra neh, fu Éelí neh te fu yonentaa waɗti ac ra neh. Kon yi tah fu na bëtís ɓëewë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 26 Saŋ won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi hom bëtsëꞌ ɓëewë a muluɓ⁠ ⁠; ndaa lahte ɓëyí ee filiɓ fi ɓëewë deh, te ɗon yíih rí. 27 Ɗi ee ac filoon soꞌ ra ndaa mi haaƴayti liil kotti†.⁠ ⁠»

28 Yii baa lahaꞌ énfí laahi Yurdeŋ di Betani‡, tígë në bëtsëꞌ Saŋ ɓëewë rë.

Har fa yeraꞌ Koope sarah ra

29 Kéy fín fë, Saŋ ot Yéesú na ac ɗii na, ɗi yíppée won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlí⁠ ⁠! Ɓëyí bee daa har fa nay yeree Koope sarah§, hosii bakaaɗɗi ɓëy ëldúnë rë⁠ ⁠! 30 Daa ri ɓëeꞌ na húmú wonaꞌ mi ron ra bitih⁠ ⁠: lahte ɓëyí ee ac filoon soꞌ ra, ɗi luk soo gaan fap, ndah balaa mi ac, ɗeef ɗi húmú në. 31 Soꞌ mi bee sah, mi húmú yéeh ɓëeꞌ waɗ ɗii hen koon ɗa, ndaa yee kúɗ aya ac mi, ma na bëtsëꞌ muluɓ ra, ɗi biti koyyi Israyel yúh rí.⁠ ⁠»

32 Saŋ wonaat tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi otte Ruuhi Koope kolaꞌte sun céppé sun fi man bëdú nen, hompe ɗii na. 33 Mi húmú yéeh ɓëeꞌ waɗ ɗii hen koon ɗa, ndaa Koope fa wol soꞌ bëtís a muluɓ ra húmú won soꞌ tih⁠ ⁠: “Fay ot Ruuha cép hom ow na⁠ ⁠; ɓëyí baa nay bëtsée a Ruuh-Peseŋ.” 34 Te soꞌ mi Saŋ mi otte yii baaha, te mi seedete biti ɓëyí baa daa Koy Koope.⁠ ⁠»

Taalibe ya ɗéɓúu ñee tal Yéesú rë

35 Kéy fín fë, Saŋ ayaatte tígë húmú wë aaꞌ fin ra, caŋke a ow ana di taalibe yi. 36 Olaꞌ ri Yéesú na roommbiil, ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlí⁠ ⁠! Ɓëyí bee daa har fa nay yeree Koope sarah ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 37 Keluu taalibe yi ana ya unni ƴah, wa ñeyute tal Yéesú. 38 Heeltaꞌ Yéesú otte biti wa ñeyu tali ra, ɗi meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon saamu yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa dëekúuté rí a tii ɓëyí në yëeddëꞌ Unni Koope, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Rabbi, fu dék dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 39 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëyí ɗon ot.⁠ ⁠» Tígí daaha, bi ɗeef naꞌa konte, wani Yéesú ñéerúuté, wa yúhúté tígë dék ɗí rë, wa yeelutee ɗíidëꞌ caan fi bisa a ɗi.

40 Anndere koy-yaafi Simoŋ Peer, non ɓëewí ana ya keluu wa unni Saŋ, wa ñeyute tal Yéesú rë. 41 Ɗi ɗéɓpí pay saami Simoŋ, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun olute Méssíifë⁠ ⁠!⁠ ⁠» (Iti fi tii baa daa ri Kiristaa mbée Buura Koo fal ri ra.) 42 Anndere kúɗté Simoŋ Yéesú në. Yéesú yeelte Simoŋ níi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu Simoŋ, koy Saŋ⁠ ⁠; dalaꞌte woteh, fay dëekúu Sefaas.⁠ ⁠» (Iti fi tii baa daa ri⁠ ⁠: Peer. Iti fi tii Peer daa⁠ ⁠: laꞌ).

Fílíp a Natanayel

43 Kéy fín fë, Yéesú hampe waali Galile. Lahaꞌ ri ra, ɗi teeꞌaꞌte a Fílíp, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye fu ñee tal soꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 44 Fílíp dék Betsaydaa, ɓani Anndere a Peer daa boku gin. 45 Ɗi fi Fílíp nampee pay otte Natanayel, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun olute ɓëeꞌ në wonaꞌ Mëyíis téeríi Kootaa ra, bee na wonuu yonente ya Téerëe rë⁠ ⁠: yaa Yéesú fi Suseef, bee dék Nasaret ra.⁠ ⁠» 46 Natanayel won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yin wun mín ɗúh Nasaret nagajek a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Fílíp won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen saañ fu tíkíɗ afu íl⁠ ⁠!⁠ ⁠» 47 Wa ɓeyute waala na suu. Olaꞌ Yéesú Natanayel na ac ɗii na, ɗi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee daa koy ki Israyel tígí-tígí, bi yéeh nofaꞌ ow⁠ ⁠!⁠ ⁠» 48 Natanayel won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu yúhëꞌ sëꞌ dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yéesú loffe ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Homaꞌ fu tal eena ɗeef Fílíp dëekëy rë doom ra, mi otte ro.⁠ ⁠» 49 Natanayel ɓéyíɗté uni won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, kon daa fu Koy Koope⁠ ⁠! Daa fu Buuri Israyel⁠ ⁠!⁠ ⁠» 50 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wona won mi ro biti mi otte ro tal eena ra, daa tah fu gém ë⁠ ⁠? Fay ot ƴi luk baa éemílëꞌ.⁠ ⁠» 51 Ɗi antee ɓaat won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɗon ay ot sun-Koo kúnsëh, malaaka yi Koope lawe sun cépé, aye soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ në.⁠ ⁠»

2

Kílëegë lah Kanaa ra

1 Waal ana filoon fi baaha, kílëek lahte Kanaa di Galile. Yaafi Yéesú húmú në. 2 Yéesú a taalibe yi ɓal dëekúté kílëegë, wa ayute. 3 Ɗúmëꞌ béeñë ndaje ma ra, yaafa nduŋutte Yéesú baaha won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa lahluy béeñ.⁠ ⁠» 4 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkírëh sëꞌ yaa ow⁠ ⁠! Fu fahaꞌ biti mi paga yi te wahtii soꞌ lahay doom⁠ ⁠?⁠ ⁠» 5 Yaafa payte won koy-pagoh ya tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii won ɗon ɗi ɓéeɓ, lah pëgí rí.⁠ ⁠» 6 Ɗeef lahte yaaɗ pëenë yí yugusuu laꞌ húmú në, ƴi yëwúɗɗë ƴahti ɓukutoh raa efuu na. Bina-bina waa na ɓéeɓ waɗtee mín soɗ biŋwaar iniil mbée pëenë. 7 Yéesú won koy-pagoh ya tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Néhí yaaɗɗi ƴee muluɓ.⁠ ⁠» Wa nehute yaaɗɗa níi líiffé pew. 8 Tígí daaha, Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Leegi éfí në mulaa ɗon kom koy ki gaana.⁠ ⁠» Wa pagute yii baaha. 9 Ɗíkísëꞌ koy ki gaana efa, ɗeef mulaa yíssëhté béeñ. Ɗi yéeh tígë koluu koy-pagoh ya béeñë rë, ndaa wa fi ƴaa yúhú. Tígí daaha, koy ki gaana dëekké yíkíi kílëegë 10 won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ndaje mi lah ɓéeɓ ɓëewë ɗéɓúu efaꞌ béeñë lukki neɓ ɗa. Tíl níi ɓëewë sampi píi faanni wa raa nék, ƴee loolay níi rë anti ɗúhrú⁠ ⁠! Ɗo nék fu henay ɗah, fu yef béeñë lukki neɓ ɗa yefo níi a ɗeh.⁠ ⁠»

11 Baa daa kimtaana ɗéɓpí paŋ Yéesú rë. Ɗi pagaꞌ ri Kanaa di Galile. Ɗaaha, ɗi teeɓaꞌte ndami, tahte taalibe yi gémúté rí.

12 Filoon fi baaha, ɗi saañce Kafarnawum ɓani yaafi, koy-yaayyi a taalibe yi⁠ ⁠; wa homute i waal daaha.

Yéesú a yaayoh ya filiɓ Faam fi gaani Koope

(Saame Maccëe 21.12-13⁠ ⁠; Marka 11.15-17⁠ ⁠; Lúkkë 19.45-46)

13 Leɓaꞌ Paagiyëwúɗɗë rë, Yéesú kolohte saañce Yerusalem. 14 Lahaꞌ ri ɗi haalte baylii Faam fi gaani Koope ra, ɗi ɗeef júlë yë wani harra a fañnji wa filiɓ, yaayoh yi bëdú yë, a ɓëewë në lofrantuu hélíis rë. 15 Tígí daaha, ɗi saampe dúɗ níh yugusse njooraa, líkké wë, ɗúhíɗté wë ɓéeɓ ëssín ɓani júrí wë⁠ ⁠; ɗi júlkëñcé taabulli ɓëewë në lofrantuu hélíis rë, hasalte hélsí wë feey, 16 antee won yaayoh yi bëdú yë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Këllí iñƴee ɓéeɓ deh⁠ ⁠! Ngënë tíkí faam Baasoꞌ yaayaa⁠ ⁠!⁠ ⁠» 17 Filoon fi baaha, nuffi taalibe yi payte unna bíníyú Téerëe rë bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tígë teem soꞌ Faamu ra, daa mi yúh rí keeñ soꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

18 Tígí daaha, ɓaha yi yëwúɗɗë wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pagiɗ fun yii éemílëꞌí nay fun teeɓe biti fu lahte sañ-saña pagaꞌ fu yii bee ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 19 Yéesú tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon poysaꞌ Faam fi gaani Koope fi bee raa, may rii taɓahaat filiɓ waal éeyë.⁠ ⁠» 20 Ɓaha yi yëwúɗɗë wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Faam fi bee taɓahute kíil sabay iniil a kíil pëenë (46) bee ra, ɗo fantee won fu mín ɗíi taɓahaat filiɓ waal éeyë ë⁠ ⁠!⁠ ⁠» 21 Ndaa Faam fa na wonaꞌ Yéesú rë, ɗi yin kay neh gét nëe wonaꞌ faan ɗi fi baaha. 22 Tílëꞌ níi Yéesú këllúté ɓúudé rë, taalibe ya nérsúuté biti Yéesú na húmú won uni bah⁠ ⁠; yii baa tahte wa gémúté yee won Téerëe rë a una húmú won Yéesú rë.

Yii homaꞌ ow ɓéeɓ Yéesú yúh rí

23 Jamanaa homaꞌ Yéesú Yerusalem feedi Paaga ra, ow caak gémúté rí oluu wa kimtaanna paŋ ɗi ra. 24 Ndaa bi yúh Yéesú ɓëewë ɓéeɓ, ɗi lekaay wa. 25 Ɗi húmú sohlaay biti ow ac ɗii na won biti díw man ɗeh, ndah yii homaꞌ ow ɓéeɓ ɗi yúh rí.

3

Yéesú a Nikodem

1 Lahte ɓëyí hínú Nikodem, ɗi non fariseŋŋa te ri kélfë yëwúɗ. 2 Ɗi acce elek ɗeefiɗte Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fun yúhúté biti Koope daa wol ro yëeddí fun, ndah ow mínéh paŋ kimtaanna paŋ fu ra hém Koope ñéerëey a ri.⁠ ⁠» 3 Yéesú tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee roo won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ow mínéh yúh iña Nguur ki Koope, hém ɗi límëetúy.⁠ ⁠» 4 Nikodem meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow tíl níi ɓaha raa, ɗi ay límëetúu ɗíh⁠ ⁠? Ɗi ii nimil loo yaafi límëetú kay maan⁠ ⁠?⁠ ⁠» 5 Yéesú tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee roo won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ow mínéh haal Nguur ki Koope, hém ɗi ñeyay muluɓ a Ruuh-Peseŋ, ɗi límëetú. 6 Ɓëyí límú ow, pesaꞌ pes ow⁠ ⁠; ɓëyí límúu Ruuhi Koope, pesaꞌ Ruuhi Koope. 7 Yin ɓanay roo jaahal di yee wonaꞌ mi ro biti ɓëewë warutee límëetú rë. 8 Ngilaaw ma laɓaꞌ tígí neɓaꞌ ri fu kelee na neh a⁠ ⁠? Añcaŋ, fu yéeh tígë kolaꞌ ri a tígë na saañ ɗi ra⁠ ⁠! Ɗi ɗaaha kep di ɓëyí límúu Ruuhi Koope⁠ ⁠!⁠ ⁠» 9 Nikodem won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baa mínëꞌ lah ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 10 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yëeddëhë teempe ti ɗo nen Israyel fu yéeh yii baa a⁠ ⁠? 11 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: fun hom wonuu iña yúhú fun ɗa, fun seede iña na olu fun ɗa, ndaa ɗon fahuuy fun síkírëh. 12 Mi won ɗon iñi ëldúnë ɗon gémúy sëꞌ rëe, ɗon ay soo gémée ɗíh biti mi wona ron iñi sun-Koo⁠ ⁠? 13 Ow pëyrëy yúhí sun-Koo⁠ ⁠; soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ fë kolaꞌ na ra doŋ daa yúh rí.

14 «⁠ ⁠Ɗee keraꞌ Mëyíis goŋ fa yugusuu përëm sun fi duuda, ɓéyíɗté rí luufa ra✡, soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi waɗti ɓéyrúun ɗaaha, 15 nda ɓëyí gém sëꞌ ɓéeɓ lah pesa na ɗúméh rë. 16 Yúhí biti Koope fahaꞌ ɓëewë fahoo níi ɗi yeraꞌte Koy ka lahaꞌ ri ra kut, nda ɓëyí gém ɗii na ɓéeɓ ɓanti saŋku, lah pesa na ɗúméh rë. 17 Koope wolay Koohi ëldúnë biti ri ac daani ɓëewë⁠ ⁠; ëe-ëeꞌ, ɗi wol ri sëmlëꞌí wë. 18 Kon ɓëyí gém Koy ka na ii daanu⁠ ⁠; ɓëyí gémëy rí nék daanute níi wocce, af yee gémëy ɓëeꞌ ɗi fi Koy ki yíníi Koope kut ra. 19 Te yee haalaꞌ daana ra daa ri beh⁠ ⁠: niiña acce feey, ndaa ñúusë daa génël ɓëewë niiña ndah pagaɗɗi ɓossi wa. 20 Ɓëyí na paŋ ɓos ɓéeɓ wonay yin niiña, ɗi hegaꞌ ri hegoo, ndah ɗi kaaꞌ biti pagaɗɗi ɓossi feeñ. 21 Ɓëyí pagaꞌ kaah nék saamaꞌ niiña, nda ɓëyí ot pagaɗɗi ɓéeɓ yúh biti Koope daa ɓek ɗi na.⁠ ⁠»

Yéesú a Saŋ Batis

22 Filoon fi baaha, Yéesú a taalibe yi koluute suute Yúdée. Ɗi hompe i waal daaha a wa, ɗi na bëtís ɓëewë. 23 Saŋ nampee hom Enon di hëbís Salim na bëtís daaha ɓal, bi caak tígë muluɓ. Ɓëewë aye ɗii na, ɗi bëtsé wë. 24 Baaha ɗeef ɗi téƴúy kasu doom.

25 Lahte bis, i ow di taalibe yi Saŋ na taasuu a yëwúɗ yii leŋke di na ɓukutuu. 26 Wa payute Saŋ na wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fu nérsëhté ɓëeꞌ ɗoni húmú énfí laahi Yurdeŋ fu na seedeyiɗ ɗi ra a⁠ ⁠? Ɗi dalte bëtís te ɓëewë ɓéeɓ yuluu ɗii na.⁠ ⁠» 27 Saŋ won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow mínéh lah yii man ɗah, te Koo oneh ri ri. 28 Ɗon mínú seede biti sah, mi wonte biti mi Buura Koo fal ri ra neh, a biti Koope wol soꞌ këllëhí doŋ. 29 Kílëek bi ƴaali⁠ ⁠; kooji ƴaala nék homaꞌ dah, kelee una, keeña sos níi sos. Daa mi kooji bah, yii baa daa tah keeñ soꞌ sos níi sos. 30 Ɗi waɗti laha maakaama laho saye, bi soꞌ ëylée.

31 «⁠ ⁠Ɓëeꞌ kolaꞌ sun-Koo ra daa paaꞌ ɓéeɓ sun. Ɓëyí feey fi beh, míntí nona feey te wonaꞌ yii leŋ ëldúníi beh. Ɓëeꞌ kolaꞌ sun-Koo ra nék [daa paaꞌ ɓéeɓ sun]⁠ ⁠; 32 ɗi seedeyaꞌ iña ot ɗi a ƴee keloh ri ra, ndaa ow na síkíréeh rí. 33 Ɓëyí tah iña na won ɗi ra, déggëlté biti Koo wonaꞌ kaah. 34 Ɓëeꞌ Koope wol ri ra, léhínëꞌ woni Koope, ndah Koope ɓeɓ Ruuhi Peseŋi ɓéeɓ soɗte ri ri. 35 Boffa daa fahaꞌ Koy ka níi tíkké iña ɓéeɓ yaꞌi. 36 Ɓëyí gém Koy ka lahte pesa na ɗúméh rë⁠ ⁠; ɓëyí kaaꞌ gémí rëe nék ii yúh pesi bah, te Koope ay rii dékée teeɓ haay-keeñ.⁠ ⁠»

4

Yéesú a ɓelaa dék Samari ra

1-2 Waalli ƴaaha, fariseŋŋa keluute ban fi biti yee lah Yéesú taalibe, bëtíssé wë rë, luk ƴi Saŋ Batis. (Ɗeef nagajek ɗi fi Yéesú neh daa na húmú bëtís, taalibe yi daa na húmú pagu yaa tígë.) Yúhëꞌ Yéesú biti yii baa halte nuffi fariseŋŋa ra nék, 3 ɗi kolohte Yúdée, na nimil Galile. 4 Ɗi ƴahti saañ dín fë rëe, ɗi waɗtee ñee Samari. 5 Ɗaaha, ɗi tílté níi ɗi leɓohte gini hínú Sikaar non Samari, di hëbís feey fa húmú on Yakop koohi Suseef ra. 6 Yakop húmú hacce yéem daaha. Bi mok Yéesú waali, ɗi tookke ɓúk yéemë na hílsëh, ɗeef naꞌ lahte leelu af. 7-8 Taalibe yi suute filiɓ ginin saam yii nay waa ñame.

Lahte ɓelii dék Samari acce neh wahtii baaha. Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠On soꞌ muluɓ mi han yaa ow.⁠ ⁠» 9 Ɓelaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mantee ɓal, fu ɗagaꞌ soꞌ muluɓ ɗíh te fu yëwúɗ, mi ɓëy Samari⁠ ⁠?⁠ ⁠» (Ɗeef wa fi yëwúɗɗë nagajek, fahuuy bok a ɓëy Samari dara.) 10 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu yúh yii na onaꞌ Koo a soꞌ mi ɓëeꞌ na won a ɗo ra koon, daa fay soo ɗage muluɓ, mi on ɗo mulaa na onaꞌ pes ɗa.⁠ ⁠» 11 Ɓelaa tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, ɗo fu lahay hoc níi wocce, te yéemë nooɗte tíkké sun⁠ ⁠! Fay ɗúhée mulaa na onaꞌ pes ɗa di kon⁠ ⁠? 12 Ciffi fun Yakop daa heliɗ fun yéemí beh. Ɗi hante na mulaa, koyyi hanute na, yuppi hanute na, fantee habaꞌ biti fu luk ɗii gaan a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 13 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí han na mulii yéemí bee ɓéeɓ, fay sifiraat⁠ ⁠; 14 ndaa ɓëyí han na mulaa nay mi rii one ra, ii sifiriil taꞌ⁠ ⁠: mulaa nay mi rii one ra kay, ay yíssée culi julli pesi na ɗúméh ɗii na.⁠ ⁠» 15 Ɓelaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, on soꞌ na mulii ƴah, nda mi woc sifiroh te mi aylileh neh yéemí beh.⁠ ⁠»

16 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon paye fu kale ƴaalu fu ac.⁠ ⁠» 17 Ɓelaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi lahay ƴaal.⁠ ⁠» Yéesú won ɗi daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu won kaah biti fu lahay ƴaal, 18 ndah fu ñeete ƴaal iip, te ɓëeꞌ ɗoni na pesu leegi ra ƴaalu neh. Kon fu won kaah⁠ ⁠!⁠ ⁠»

19 Tígí daaha, ɓelaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa mi ot na, fu yonente⁠ ⁠! 20 Caacci fun húmú jaamiyuu Koope sun fi daŋi beh, ndaa ɗon fi yëwúɗɗë, ɗon wonu ɗi waɗti jaamiyuun Yerusalem.⁠ ⁠» 21 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa ow, gémé yee na won mi ro bee ra⁠ ⁠: ay tíl níi jaamiyohi ɓëewë Baap-Koo sun fi daŋi beh, mbée Yerusalem ii caak solo. 22 Ɗon fi ɓëy Samari, ɗon na jaamiyuu, ndaa ɗon yíih Koope⁠ ⁠; fun fi yëwúɗɗë nék, fun na jaamiyuu ri te fun yúhú rí, ndah ri ñeyaꞌ fun fi yëwúɗɗë në, múclí ëldúnë. 23 Wahtaa hompe lah, te ri lahte, wahtaa nay jaamiyee ɓëewë na saamu Baap-Koo kah-kah ra, wa ñeyaꞌ ri Ruuh-Peseŋ a kaaf ka ra. Baap-Koo saam mani ɓëewí ƴah. 24 Koope ɗi Ruuh, te ɓëyí na jaamiyoh ri waɗti ñeyaa Ruuhi a kaah.⁠ ⁠» 25 Ɓelaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yúhté biti Buura Koo fal ri ra maanam Kiristaa, ac ayo. Ɗi ac ɗaa, ɗi ay fun teeɓ ɓéeɓ.⁠ ⁠» 26 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi, soꞌ fa na won ɗoo na ra.⁠ ⁠»

27 Taalibe yi Yéesú lahuu tígí daaha. Oluu wa Yéesú na won a ɓeleɓ ra, wa éemúté níi éem, ndaa ow di waa na kaañay meel Yéesú yee na saam ɗi ra, a yee tah ɗi na won a ɓelaa ra. 28 Tígí daaha, ɓelaa helte peni mulii, nimilte ginin won ɓëewë tih⁠ ⁠: 29 «⁠ ⁠Ëyí ɗon ot ɓëeꞌ abee wonte soꞌ iña paŋ mi ra ɓéeɓ. Ɗi Buura Koo fal ri ra neh delem a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 30 Ɓëewë koluute, suute ɗeefri Yéesú.

31 Filiɓ fi baaha, taalibe ya gangalu Yéesú ñam wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, túmé yin lowu book⁠ ⁠!⁠ ⁠» 32 Ndaa ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi lahte ñami ɗon yíih rí.⁠ ⁠» 33 Tígí daaha, wa na meelantuu hanndal ki wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow kompe ri ñam neh a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 34 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Paŋ yee fahaꞌ ɓëeꞌ wol soꞌ ra níi mit sëk, daa ñami soꞌ.

35 «⁠ ⁠Ɗon wonu neh dee a lec tas céyín iniil a⁠ ⁠? Soꞌ mi won ɗon tee⁠ ⁠: ëlí meeyya⁠ ⁠! Iña nonte níi seh lec. 36 Ɓëeꞌ në lec ɗa ee liil yínlí rë, na négírëꞌ peba na saañ pesa na ɗúméh rë. Hen ɗaaha raa, ɓëeꞌ soh ra a bee lec ɗa bok, lah sos-keeñ. 37 Léehë won kaah bitih⁠ ⁠: “Ɓëeꞌ soh ra bokaay a bee lec ɗa.” 38 Mi yeñce ron lec meeyi ɗon mësúy nëe paŋ dara. I ow kay daa légéyú rí, ɗon daa njiriñuu ri.⁠ ⁠»

39 Kolaꞌte bee wonaꞌ wa ɓelaa biti Yéesú wonte ri iña paŋ ri ɓéeɓ rë, i ow caak di ɓëy Samari dékú gini baa ra gémúté Yéesú. 40 Te ɗeefruu wa ri ra, wa ɗagute ri ɗi hom waa na daaha⁠ ⁠; tígí daaha, ɗi hompe waal ana waa na. 41 Iña na won ɗi ra tahte wa ɓaatuutee caak na haalu ngémë. 42 Wa wonu ɓelaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña ɓílíɗ fu fun ɗa daa tah fun gém neh doŋ, ndaa biti fun kellirute affi fun ɗi na won, te fun yúhúté biti daa ri Sëmlëhí ëldúnë kaah.⁠ ⁠»

Koy daga paƴ Yéesú rë

43 Filoon fi waalli ana ya hom Yéesú daaha ra, ɗi kolohte saañce Galile. 44 Ɗi woniɗte afi bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yonente heefuu gina dék ɗí rë.⁠ ⁠» 45 Lahaꞌ ri Galile ra, ɓëy gina teeriyuute ri daaha, ndah payuu wa feedi Paaga Yerusalem ra, wa olute iña paŋ ɗi filiɓ feeda ra ɓéeɓ.

46 Ɗaaha, Yéesú ñeyaatte Kanaa di Galile, tígë húmú yíssëꞌ rí mulaa béeñ rë. Ɗeef ow di dakki buur dék Kafarnawum, koy ka keente jér. 47 Kelaꞌ ri biti Yéesú kolohte Yúdée acce Galile ra, ɗi saañce ɗeefiɗte ri, ɗaŋke ri pay Kafarnawum paƴiɗ ɗi koy kee ke ri na maanndaꞌ húl rë. 48 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon oluy kimtaan a iñi éemílëꞌté rëe daal, won ti ɗon ii gém múk ë⁠ ⁠!⁠ ⁠» 49 Daga won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, yípée ac faam balaa koy soꞌ húl.⁠ ⁠» 50 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nimile faam, koohu ɓéyíɗté af, yin ii rii kat.⁠ ⁠» Ɓëeꞌ gémpé yee won ɗi Yéesú rë, kolohte na saañ faam. 51 Ɗi hom waali faam fa, súrgë yí téebílúuté rí wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, koohu kolohte⁠ ⁠!⁠ ⁠» 52 Ɗi meelte wa wahtaa koloh kúkëyë rë, wa wonute ri biti faan kúkëyë woc tama bee wotaꞌ naꞌ ƴutuuɗ leelu af aaꞌ fin ra. 53 Boffi kúkëyë yíppée ot biti yaa wahtaa wonaꞌ ri Yéesú biti koohi ɓéyíɗté af ra. Kolaꞌte baaha, ɓani ɓëy faami ɓéeɓ gémúté Yéesú. 54 Baa daa kimtaani ana fa paŋ Yéesú kolaꞌ ri Yúdée nimilte Galile ra.

5

Lëfëñídë paƴ Yéesú rë

1 Filoon fi baaha, ndaje di ndaje yi yëwúɗɗë lahte Yerusalem, Yéesú kolohte saañce na. 2 Gini baaha lahte laahi Ébrë yë wonuu ri Betsataa, hom hëbís ílë në wonuu Ílí Harra* ra. Ɗi lahte mbaar iip. 3 I jéríɗ caak daa fanuu mbaarri ƴaaha⁠ ⁠: búumíɗɗë deh, ɓëewë në yíiɓú rë deh, lëfëñíɗɗë deh. [ 4 †] 5 Filiɓ fi jéríɗɗí ƴaaha, lahte na ɓëyí hente kíil sabay éeyë a kíil peeye (38) ɗi fanohte ri jér. 6 Olaꞌ Yéesú ɓëeꞌ fanohte feey te ri yúhté biti ɗi maañcee jér rë, ɗi meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu fahaꞌte biti fu wah a ƴaal kowa⁠ ⁠?⁠ ⁠» 7 Jérdë won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, mulaa hégíƴëh rëe, mi na laheh ɓëyí mín sëe ɓek filiɓ laaha⁠ ⁠; mi home étíɗ saañ haal raa, ow kay ɗéɓ sëꞌ filiɓ.⁠ ⁠» 8 Tígí daaha, Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee, fu pon dilu fu tíl.⁠ ⁠» 9 Ɓëeꞌ yíppée wah, kolohte ponte dili na tíl.

Yiin paƴ Yéesú ɓëeꞌ rë teeꞌaꞌ a bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë. 10 Oluu ɓaha yi yëwúɗɗë ɓëeꞌ a dili, wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu waray meeɓ dilu bisee woteh beh, ɗi bisa na hílsúu rë⁠ ⁠!⁠ ⁠» 11 Ɓëeꞌ won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ paƴ soꞌ ra daa won soꞌ mi ɓeɓ dili soꞌ mi tíl.⁠ ⁠» 12 Wa meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ won ɗo baaha ra wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» 13 Ndaa ɓëeꞌ yéeh paƴohi, ɗi mínéh ríi teeɓaꞌ, bi múuƴ Yéesú filiɓ dúukëlí ɓëewë húmú daaha ra.

14 Filoon fe, Yéesú teeꞌaꞌte a ɓëeꞌ filiɓ Faam fi gaani Koope, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu abaa fu wahte leegi⁠ ⁠! Ngana bakaaril, toñeh yii luk baa misik ay roo kate.⁠ ⁠» 15 Kolaꞌ ɓëeꞌ dah, ɗi payte wonte ɓaha yi yëwúɗɗë biti ɓëeꞌ paƴ ɗi ra Yéesú. 16 Kolaꞌte baaha, wa henute halañ sun fi Yéesú, di yee paƴaꞌ ri ow bisa na hílsúu wë rë. 17 Ndaa Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baasoꞌ ee légéy rë na saañ, soꞌ ɓal mee légéy rë maa saañ.⁠ ⁠» 18 Wona won ɗi baa ra, tahte ɓaha yi yëwúɗɗë ɓaatuutee caŋ hawi húl, ndah teyay biti doŋ ɗi poote kootii bisa na hílsúu rë, ndaa ɗi wonaꞌ ti Koope daa boffi, daa ri biti daa wa teyu.

Sañ-sañi Koy ka

19 Yéesú tahaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: soꞌ mi Koy ka mi mínéh koloh rek mi paŋ⁠ ⁠; mi pagaꞌ yee ot mi Baasoꞌ na ra. Yii paŋ Baasoꞌ ɓéeɓ, soꞌ mi Koy ka mi pagaꞌ ri. 20 Ɗi fahaꞌte soꞌ, te ɗi na teeɓ soꞌ iña na paŋ ɗi ra ɓéeɓ. Ɗi ay soo teeɓ ƴi ay pagu kay, ƴi luk ƴaa gaan fap níi ɗon éem⁠ ⁠: 21 di na këllëꞌ Baasoꞌ ow ɓúudé on ɗi pes, soꞌ mi Koy ka ɓëyí neɓ soꞌ mi on ɗi pes. 22 Baasoꞌ na aattiyeeh ow, ndaa ɗi onte soꞌ mi Koy ka sañ-sañi aattiyaa mi ɓéeɓ, 23 nda ɓëewë ɓéeɓ yeɗ soꞌ mi Koy ka cér ti di yeruu wa ri Baasoꞌ nen. Ɓëyí yeray soꞌ mi Koy ka cér, ɗeef yeray Baasoꞌ fa wol soꞌ ra cér. 24 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí síkírëh woni soꞌ, te ri gém ɓëeꞌ wol soꞌ ra, lahte pesa na ɗúméh rë. Ɗi ii daanu⁠ ⁠: ɗi múccé kúl kë, haalte pesa. 25 Kaaf ka bee ɓúk sëꞌ beh⁠ ⁠: wahtaa ee saañ lahe ra, te ri lahte níi wocce, wahtaa nay kelee ɓëewë húlú rë un soꞌ mi Koy Koope ra, te ɓëewë nay kelee woni soꞌ ra ay pes. 26 Di homaꞌ pesa Baasoꞌ na, ɗi tahraꞌ soꞌ ri ɗaaha, pesa hompe soo na. 27 Te ri onte soꞌ mi Koy ka sañ-sañ aattiyaa, ndah daa mi Koy-ɓëeꞌ. 28 Yee won mi ɗon ra ɓanay ron jaahal⁠ ⁠: wahtaa ee ac ɗa, ɓëewë húlú hacu feey fi bee ra ɓéeɓ ay keloh un soꞌ, 29 te wa ay koloh ɓúudé. Ɓëewë húmú paguu yin wun ra ay koloh, haal pesa na ɗúméh rë, ƴee húmú paguu yin ɓos ra koloh, daanu. 30 Soꞌ mi Koy ka mi mínéh koloh rek mi paŋ, mi na pageh yee neɓaꞌ soꞌ ra, ndaa yee neɓaꞌ ɓëeꞌ wol soꞌ ra. Mi hom aattiyaꞌ yee nah soꞌ Koope ra, te aattiyaꞌi soꞌ júɓpé.

Seede yi Koy ka

31 «⁠ ⁠Daa mi seedeyira af soꞌ iñi soꞌ koon kep, ow ii tah biti mi won kaah. 32 Ndaa ow kay daa na seedeyiɗ soꞌ, te mi yúhté biti iña na won ɗi sun fi soꞌ ra kaah. 33 Ɗon wolute i ow Saŋ Batis na, te iña won ɗi sun fi soꞌ ra kaah. 34 Seedii leŋ sun fi soꞌ ƴaha bi ow kut, mi sohlaay⁠ ⁠; ndaa mi won ɗon woni Saŋ, nda ɗon mín múc. 35 Saŋ húmú man lampii këɗɗú hawaanaa nen, te ɗon húmú dalute ot neɓ niiñi. 36 Ndaa lahte seedii daa luk bi Saŋ lah solo⁠ ⁠: daa wa iña na paŋ mi ra. Ƴee nah soꞌ Baasoꞌ paŋ ra won sun fi soꞌ, wa teeɓaꞌ biti Baasoꞌ daa wol soꞌ. 37 Te Baasoꞌ fa wol soꞌ ra, seedeyiɗ soꞌ ɓal. Yaa biti kay, ɗon kéllúy ɗi na won, te ɗon ëllúy rí. 38 Ɗon habuy unni ɗon na ndah ɗon gémúy soꞌ mi ɓëeꞌ ɗi wol ri ra. 39 Ɗon ƴahti yoon Téerëe rëe, ɗon ɓekuu keeññon ɓéeɓ filiɓ, ndah ɗon séentúu pesa na ɗúméh rë në. Añcaŋ, Téerëe seedeyiɗ soꞌ, 40 ɗon anutee kaaꞌ ɗeefri soꞌ, ɗon pes⁠ ⁠!

41 «⁠ ⁠Mi sohlaay kañi kolaꞌ ow na. 42 Mi yúh ɗon⁠ ⁠: mi yúhté biti ɗon fahuuy Koope. 43 Mi ayiɗ Baasoꞌ, ɗon kaaꞌuute síkírëhí sëꞌ. Ndaa ow kay daa ayira afi raa, ɗon síkírëh rí. 44 Ɗon fahuu biti rek ɗon kañantee affon, ɗon anutee fahuuy kañi kolaꞌ Koope fa yínë kut ɗa⁠ ⁠! Ɗon ay soo gémée ɗíh⁠ ⁠? 45 Ngënë hëbíi biti daa mi nay ron teeɓee a Baasoꞌ⁠ ⁠; Mëyíis daa nay ron teeɓee, ɗi fa ɗon tíkú yaakaaron ɗii na ra. 46 Nagajek, ɗon gém Mëyíis kaah koon, ɗon warutee soo gém, ndah ɗi bíníté yii leŋ soo na. 47 Ndaa hém ɗon gémúy iña bíní rí rëe, ɗon ay gémée wonni soꞌ ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠»

6

Mbúurú yí iippa a jénní ana ya

(Saame Maccëe 14.13-21⁠ ⁠; Marka 6.30-44⁠ ⁠; Lúkkë 9.10-17)

1 Filoon fi baaha, Yéesú húussé laahi Galile fa na wonuu ɓal laahi Tiberiyat ra, saañce ɓúgí yínëe. 2 Bi olu ɓëewë kimtaanna na paŋ ɗi, ɗi na wahil jéríɗɗë rë, dúukël ow ñeete tala. 3 Lahaꞌ ri ra, ɗi lappe daŋ, tookke a taalibe yi. 4 Baaha, ɗeef feedi yëwúɗɗë na wonuu Paak ra leɓohte. 5 Ɓéyrëꞌ Yéesú afi, ɗi otte ɓëewí caakute níi caak na ayu ɗii na. Tígí daaha, ɗi meelte Fílíp won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen ay lomee mbúuríi mín ñëmíɗ ɓëewí ƴee dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 6 Ɗi hom olsohi Fílíp, daa tah ɗi wonaꞌ ri ɗah⁠ ⁠; ɗeef ɗi yúhté yee nay ri page ra níi wocce. 7 Fílíp won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wuti yen lah hélsí tam ɗúmléh wë koon*, ii mín lom mbúurú níi wa ɓéeɓ lah wuti ƴaha ñiip.⁠ ⁠»

8 Tígí daaha, ow kay di taalibe yi, Anndere koy-yaafi Simoŋ Peer won ɗi tih⁠ ⁠: 9 «⁠ ⁠Lahte kúkëyí kúɗté mbúurú loorso† iip a jén ana deh, ndaa wa ay taaɓe ɓëewí caakki ƴee yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 10 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wëní wë took.⁠ ⁠» Ɗeef tígë húmú caakke gaawa. Wonuu wa baaha ra, wa tookute. Ɓëewí ƴaalla húmú në rë warutee mit ow júnní iip (5.000).

11 Yéesú ɓeɓpe mbúurëe, símpé Koope, woraꞌte wa ɓëewë. Ɗi ɓeɓpe jénë hente ɗaaha ɓal, woraꞌte wa ɓëewë níi ow fi ow waa na ɓéeɓ lahte ƴi doyte ri. 12 Ñamuu wa ɓéeɓ níi wa laalute ra, Yéesú won taalibe yi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Négíríi wooñnjiida, yin ɓan naa yah.⁠ ⁠» 13 Négírúu wooñnjiidi mbúurú yí iippa ñamu ɓëewë rë, wa líiffé dama sabboo a dama ana. 14 Ola olu ɓëewë kimtaana paŋ Yéesú rë, tahte wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee daa yonentaa húmú wonu biti waɗtee ac ëldúnë rë kaah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 15 Bi yúh Yéesú biti ɓëewë yuluu hami daaha tík ɗí buuri wa, ɗi hécíilté lappe daŋa, ɓani afi njunduŋ.

Tílí Yéesú sun fi mulaa

(Saame Maccëe 14.22-33⁠ ⁠; Marka 6.45-52)

16 Sos naꞌin, taalibe yi Yéesú cépúté ɓúk laaha. 17 Wa haalute gaal na húusú laaha yullute waal Kafarnawum. Koo elekke affi wa, ɗeef Yéesú ɗeefray wa doom. 18 Bi gaan ngilaaw ma, mulii laaha yampe na hégíƴëh. 19 Sayuu taalibe ya níi wa homute yii mitte kilomet iip mbée pëenë filiɓ laaha ra, wa séenúté ow na tíl sun fi mulaa, ɗeef Yéesú daa na ac waa na gaala⁠ ⁠; wa yípútée tíit. 20 Ndaa Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë tíití⁠ ⁠! Yaa soꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 21 Tígí daaha, taalibe ya homu woni ɗi haal gaala, wa yípútée teer tígë na suu wa koon ɗa.

Ñama na onaꞌ pes ɗa

22 Yíilëꞌ Koo kéy fín fë, dúukëlí ɓëewë húmú tasu ɓúk laaha ra húmú olute biti gaal yínë kut daa húmú daaha aaꞌ fin⁠ ⁠; te wa yúhúté biti na suu taalibe ya ra, Yéesú ñéerëey a wa filiɓ gaala⁠ ⁠; wani affi wa kut daa suu. 23 Tígí daaha, lahte gaalli koluu Tiberiyat ayute teerute hëbís tígë húmú ñamuu wa mbúurëe, bee símëꞌ Yíkëe Koope ra. 24 Bi olu wa biti ɗi fi Yéesú a taalibe yi húmúy në, wa haalute gaalli ƴaaha, na suu Kafarnawum saami.

25 Ɗeefuu wa ri ɓúgí yíníi laaha ra, wa meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu ac dee kiri ɓahaa⁠ ⁠?⁠ ⁠» 26 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: wëerté sëꞌ biti mbúurëe ñamu ɗon níi looyon maƴce ra daa tah ɗon na saamu soꞌ, ndaa biti ɗon yúhú iti fi kimtaanni soꞌ neh. 27 Ngënë mëkí ñami ay míllée yah. Lah mëkí bee na onaꞌ pesa na ɗúméh rë kay, bee nay mii onee soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ rë. Baap-Koo yeɗte soꞌ sañ-sañi baaha.⁠ ⁠» 28 Wa meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope fahaꞌ biti fun paŋ légéyí bih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 29 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Légéyë seh Koope ɗon na ra biti ɗon gém soꞌ mi ɓëeꞌ ɗi wol ri ra.⁠ ⁠» 30 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fay fun teeɓe kimtaani bi níi tah fun gém ɗë⁠ ⁠? Fay page yii bih⁠ ⁠? 31 Caacci yen ñamute maan‡ luufa ti di bíníyúu rí Téerëe bitih⁠ ⁠: “Ɗi onte wa yii ñamun wa, yii kolaꞌ sun-Koo.”✡⁠ ⁠» 32 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: Mëyíis neh daa onaꞌ ñama kolaꞌ sun-Koo ra, Baasoꞌ daa na on ɗon ñami kah-kah fa kolaꞌ sun-Koo ra. 33 Ñama na onaꞌ Koope ra, daa ri bee kolaꞌ sun te na on ɓëewë pesa na ɗúméh rë.⁠ ⁠» 34 Tígí daaha, wa wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa on fun ñami ƴaa faraah.⁠ ⁠» 35 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi ñama na onaꞌ pesa ra. Ɓëyí ɗeefiɗ soꞌ wocce yaaɓ, ɓëyí gém sëꞌ wocce sifiroh. 36 Mi wonte ron ri⁠ ⁠: ɗon olute soꞌ ngëeƴ, ndaa ɗon kaaꞌuute gémí sëꞌ. 37 Ɓëyí Baasoꞌ on soꞌ ri ɓéeɓ ay soo ɗeefiɗ, te ɓëyí ɗeefiɗ soꞌ mii rii lík, 38 ndah mi cépëy feey fa paŋi yee fahaꞌ mi ra, ndaa paŋi yee fahaꞌ ɓëeꞌ wol soꞌ ra. 39 Yee fahaꞌ ɓëeꞌ wol soꞌ ra nék daa ri beh⁠ ⁠: mi ɓanti ñak ow yínë di ƴee déŋéen ɗí soꞌ ra, ndaa mi waɗ waa këllë këllë ɓúudé yiin nay túkkíyé ëldúnë rë. 40 Yee fahaꞌ Baasoꞌ ra daa ri bitih⁠ ⁠: ɓëyí yeel soꞌ mi Koy ka ɓéeɓ te ri gém sëꞌ, ɗi liil pesa na ɗúméh rë, mi këlíɗ ɗí ɓúudé yiin nay túkkíyé ëldúnë rë.⁠ ⁠»

41 Wona won Yéesú biti daa ri ñama kolaꞌ sun ɗa, tahte yëwúɗɗë në úlúm-úlúmú hanndal ki wa 42 wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa Yéesú koy Suseef neh hanaa⁠ ⁠? Yen yúhú boffi a yaafi⁠ ⁠! Ɗi wonaꞌ biti ɗi kolaꞌ sun ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 43 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéfí yee na wonu ron hanndal kon ɗa. 44 Ow mínéh sëe ɗeefiɗ hém Boffa wol soꞌ ra yejeh ri soo na⁠ ⁠; te soꞌ, may këlíɗ ɓëyí baaha ɓúudé yiin nay túkkíyé ëldúnë rë. 45 Yonente ya bíníyúté yii beh⁠ ⁠: “Wa ɓéeɓ, Koope ay waa teeɓ.”✡ Ɓëyí síkírëh Boffa ɓéeɓ te keloh woni, ɗeefiɗte soꞌ. 46 Baa homay won biti ow ëlíɗté Boffa. Soꞌ fa kolaꞌ Koope na ra kut daa mi ot ɗi. 47 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí gém sëꞌ liilte pesa na ɗúméh rë. 48 Daa mi ñama na onaꞌ pes ɗa. 49 Caaccee ke ron ñamu maana luufa ra húlúy ë⁠ ⁠? 50 Ndaa ɗee man ñama kolaꞌ sun ƴee ra, ɓëyí ñam na ɓéeɓ ii húl. 51 Daa mi ñama kolaꞌ sun, na onaꞌ pes ra. Ɓëyí ñam na ñami ƴeh, fay pes faw. Ñama nay mii onee ra daa faan soꞌ⁠ ⁠; may rii onaꞌ nda ɓëewë pes.⁠ ⁠»

52 Unna won Yéesú ƴaa ra tahte yëwúɗɗë ɓéyrúté unni wa sun, na capuu hanndal ki wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee mínëꞌ yen yeɗ faani ɗí níi yen ñam⁠ ⁠?⁠ ⁠» 53 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɗon ñamuy na faan soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ te ɗon hanuy na ñif mi soꞌ, ɗon ii naa liil pesa. 54 Ɓëyí ñam na faan soꞌ te ri han na ñif mi soꞌ, liilte pesa na ɗúméh rë te may rii këlíɗ ɓúudé yiin nay túkkíyé ëldúnë rë. 55 Faan soꞌ ñamaɗ kah-kah, ñif mi soꞌ han kah-kah. 56 Ɓëyí ñam na faan soꞌ te han na ñif mi soꞌ, ɗi pokohte soo na te mi pokohte ɗii na. 57 Baasoꞌ fa wol soꞌ ra ee pes ɗa, te daa ri tah mi na pes⁠ ⁠; ti ɗaaha nen, ɓëyí ñam na faan soꞌ, daa may tahe ɗi pes. 58 Ñama kolaꞌ sun-Koo ra daa reeni. Ɓani ƴee húmú ñamu caaccee ke ron húlú rë maduy. Ɓëyí ñam na ñami ƴah, fay pes faw.⁠ ⁠» 59 Na yëeddëꞌ Yéesú unni ƴaa ra, ɗeef ɗi húmú filiɓ tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, di Kafarnawum.

Taalibe ya heguu ra

60 Síkírúu wë Yéesú níi wocce ra, i ow caak di taalibe yi wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Unna won ɗi ra neɓeh keloh⁠ ⁠! Wa ay tahuu ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 61 Bi yúhíɗ Yéesú afi biti taalibe ya úlúm-úlúmú wona won ɗi unni ƴaa ra, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baa daa ñogol ɗon a⁠ ⁠? 62 Ɗon ot soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ mi saye sun nimil tígë kolaꞌ mi raa, ɗon ay page yih⁠ ⁠? 63 Ruuhi Koope daa na onaꞌ pes. Ow tikkiyay yin. Unna won mi ɗon ra kolaꞌ Ruuhi Koope na, te daa wa na tah ow pes. 64 Ndaa i ow ɗon na gémúy sëꞌ.⁠ ⁠» Ƴaaha ɓéeɓ, ɗeef Yéesú maañcee yúh ɓëewë gémúy rí rë, a ɓëeꞌ nay rii yaaye ra. 65 Ɗi ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii baa daa tah mi won ɗon biti ow mínéh sëe ɗeefiɗ, hém Baasoꞌ tahreh ri ri.⁠ ⁠»

66 Kolaꞌte baaha, ow caak di taalibe yi heguute, wocute ñéerëꞌ a ri. 67 Tígí daaha, Yéesú won taalibe yi sabboo a ana ya tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A ɗon, ɗon nampi fahuuy saañ neh a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 68 Simoŋ Peer loffe ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, fun ay ñee tal wah⁠ ⁠? Daa fu na won unna na kúɗ ow pesa na ɗúméh rë. 69 Fun gémúté, te fun yúhúté biti daa fu Ɓëyí selaa ɗúhëꞌ Koope na ra.⁠ ⁠» 70 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi tanis ɗon fi sabboo a ana ya neh a⁠ ⁠? Añcaŋ, ow yínë ɗon na seytaane gaan⁠ ⁠!⁠ ⁠» 71 Ɗeef ɗi wonaꞌ Yudaas koy Simoŋ Iskariyot. Ɗi fi Yudaas, nonaꞌ ri taalibe yi sabboo a ana ya níi, daa ri nay rii yaaye.

7

Yéesú a mboko yi

1 Filoon fi baaha, Yéesú hompe filiɓ Galile na wër⁠ ⁠; ɗi fahaay pay Yúdée ndah ɓaha yi yëwúɗɗë fahuu hawi húl. 2 Filiɓ fi baaha ɓéeɓ, bi na leɓoh ndaje ma na homuu yëwúɗɗë dúttë rë,✡ 3 koy-yaayyi wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee dee fu saañ ndaje mín Yúdée, nda taalibe ya ɓéeɓ ot iñi éemílëꞌ yë na paŋ fu ra. 4 Ɓëyí fahaꞌ biti yúhú na ɗapeeh paŋi iñi. Fu mín paŋ iñƴee raa kay, feheye níi ɓëy ëldúnë ɓéeɓ yúh rë.⁠ ⁠» 5 Nagajek, wa fi koy-yaayyi gémúy rí. 6 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wahtii soꞌ lahay doom⁠ ⁠; ndaa ɗon, wahtu ya ɓéeɓ wun ɗon na. 7 Ɓëewë míníh rën kaaꞌ, ndaa wa kaaꞌuute soꞌ di yee teeɓaꞌ mi wa biti pagaɗɗi wa ɓosse ra. 8 Ɗon fi ƴaa tílí ɗon saañ feedin. Soꞌ mi saay, ndah wahtii soꞌ lahay doom.⁠ ⁠» 9 Filoon fi unnee ke ri ƴah, ɗi tasse Galile daaha.

Yéesú filiɓ feedi yëwúɗɗë

10 Sayuu koy-yaayyi yi ndaje min ra, ɗi fi Yéesú nampee naa saañ ndaŋ feey, ow yéeh baaha. 11 Ɓaha yi yëwúɗɗë homute filiɓ ndaje ma na saamu ri, na meeluu tígë waɗ ɗii homa ra. 12 Úlúm-úlúmí ban fi Yéesú misikke filiɓ fi ɓëewë. Ƴee na wonu biti ɗi ɓëyí wunte, ƴee kaaꞌuute na wonu biti ɗi yahaꞌ nuffi ɓëewë yahoo. 13 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, ow kaañay ɓéyíɗ uni sun, ndah wa helute nuf ɓaha yí yëwúɗɗë në.

14 Tílëꞌ feeda níi lahte leelaa ra, Yéesú saañce haalte Faam fi gaani Koope na yëeddëꞌ. 15 Yëwúɗɗë éemúté ɗee na yëeddëꞌ rí rë, wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi yúhëꞌ iñi caakki ƴee dih, te ri yooday⁠ ⁠?⁠ ⁠» 16 Yéesú loffe wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña na yëeddëꞌ mí rë ɗúhëey soo na, ɗúhëꞌ Koope fa wol soꞌ ra. 17 Ɓëyí caŋke paŋi yee neɓaꞌ Koope ra ay yúh nda iña na won mi ra kolaꞌ Koope na, nda mi won woni soꞌ. 18 Ɓëyí wonaꞌ woni, saamɗaꞌ afi ndam. Ndaa soꞌ fa saamaꞌ ndami ɓëeꞌ wol soꞌ ra, mi yéeh fel, mi wonaꞌ kaah. 19 Mëyíis yeray ron Kootaa a⁠ ⁠? Añcaŋ, ow yínë ɗon na pagay yee won ɗi ra⁠ ⁠! Ɗon fahuu hawi soꞌ húl yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 20 Ɓëewë wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yébítëh ham ɗo neh a⁠ ⁠? Daa fahaꞌ hawu húl⁠ ⁠?⁠ ⁠» 21 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi paŋ kimtaan yínë kut ɗon ɓéeɓ éemúté⁠ ⁠! 22 Ëlsíi affon⁠ ⁠! Mëyíis nahte ron leji tuŋka. Te yii baa dalaay ɗii na, kolaꞌ níi caacci na. Biti Mëyíis daa nah ron ri, ɗon na pagu ri wuti ƴaha bisa na hílsúu rë, te ñogoleh ron. 23 Kon ɗon ham kootii Mëyíis, ɗon mín lec kúkëy bisa na hílsúu rëe, ɗon ngaaruu soꞌ yi paƴa paƴ mi ow múlgús bisi baaha ra⁠ ⁠? 24 Ngënë ëlí rek ɗon yíppí aattiyaꞌ, lah ëettíyíi kaah.⁠ ⁠»

Buura Koo fal ri ra kolaꞌ dih⁠ ⁠?

25 Filoon fi baaha, i ow di ɓëy Yerusalem wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee daa ɓëeꞌ na fahuu hap húl rë saa⁠ ⁠? 26 Ëlsíi di na wonaꞌ ri sun te ow hégíƴëey. Kélfë yë habuuy kah-kah biti daa ri Buura Koo fal ri ra a⁠ ⁠? 27 Wonuy biti Buura Koo fal ri ra ƴahti ac ɗaa ow ii yúh tígë nay rii kolee ra a⁠ ⁠? Ɓëyí bee nék yen yúhú tígë kolaꞌ ri ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 28 Filiɓ yëeddëꞌí di Faam fi gaana, Yéesú ɓéyíɗté uni sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon wonu ti ɗon yúhú sëꞌ a tígë kolaꞌ mi ra⁠ ⁠! Yúhí biti nék neɓaay soꞌ neɓoo rek mi acce, ɓëeꞌ mit wëelíyëh rë daa wol soꞌ, te ɗon yíih rí. 29 Soꞌ nék mí yúh rí ndah mi kolaꞌ hëbísí, te daa ri wol soꞌ.⁠ ⁠» 30 Tígí daaha, lahte ɓëewí na fahuu hami, ndaa bi lahay wahtii, ow tíkëy rí yaꞌ. 31 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, lahte ɓëewí caakki gémúté rí, wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Buura Koo fal ri ra ac ɗaa ay paŋ kimtaanni luk ƴee paŋ ɓëyí bee ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠»

Wolaꞌi hami Yéesú

32 Yee na úlúm-úlúmú ɓëewë sun fi Yéesú rë síitëꞌ rí nuffi fariseŋŋa, ɓani kélfë yí seeƴoh ya yejute i ow di wohoh yi Faam fi gaani Koope hami. 33 Lahuu wa ra, Yéesú won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi tallaꞌte hom filiɓ fon níi fíi ƴutuuɗ, mi anti saañ ɗeefri ɓëeꞌ wol soꞌ ra. 34 Ay tíl níi ɗon ay soo saam ndaa ɗon ii soo ot, ndah ɗon míníh lah tígë në saañ mi ra.⁠ ⁠» 35 Yëwúɗɗë na wonantuu filiɓ fi wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ay saye di níi yen míníh nëe lah⁠ ⁠? Ɗi saañ ɗeefri yëwúɗɗë tasaaruu ginni ɓëewí kayya ra neh, ɗi yeel hom dín fë yëeddé ɓëewí kayya ginni ƴaaha a⁠ ⁠? 36 Yee wonaꞌ ri biti ay tíl níi yen ay rii saam ndaa yen ii rii ot, ndah yen míníh lah tígë në saañ ɗi ra, ɗi fahaꞌ won yi na⁠ ⁠?⁠ ⁠»

Culli mulaa na onaꞌ pes ɗa

37 Bisa míllëꞌ feeda ra daa ri bisa lukki lah solo ra. Yiin fin fa, Yéesú caŋke fíi ɓëewë, ɓéyíɗté uni won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí sifiroh, aya soo na mi on ɗi han. 38 Ɓëyí gém soo na, di bíníyúu rí Téerëe, culli mulii na onaꞌ pes ay julli keeñi.⁠ ⁠» 39 Ɗi hom woni tígí daaha biti ɓëewë nay rii gémé rë ay liil Ruuhi Koope. Jamanu yi ƴaaha, ɗeef Koope cépírëy Ruuha sun fi ɓëewë gémú rë, ndah ɗeef ɗi teeɓaay ndami Yéesú doom.

Taasaꞌi ɓëewë sun fi Yéesú

40 I ow filiɓ fi ɓëewë keluu wa unni ƴah, wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee daa Yonentaa kaah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 41 Lahte ƴi wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa ri Buura Koo fal ri ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ndaa lahte ƴi tahute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Buura Koo fal ri ra mín ɗúhëꞌ Galile a⁠ ⁠? 42 Bíníyúy Téerëe biti Buura Koo fal ri ra ay coosaanee tali Dawit te ri ay ɗúhée Betleꞌem✡, gina húmú dék Dawit ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 43 Af Yéesú tahte wonni ɓëewë kéldëey. 44 I ow waa na fahuu hami, ndaa ow tíkëy rí yaꞌ.

45 Nimiluu wohoh yi Faam fi gaani Koope húmú wolu ra, kélfë yí seeƴoh ya a fariseŋŋa meelute wa yee tah wa kúrëelúuy Yéesú rë. 46 Wohoh ya wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña won ɓëyí baa ra, ow mësëy wëe won⁠ ⁠!⁠ ⁠» 47 Fariseŋŋa wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ kúrëelëhté ɗon ɓal a⁠ ⁠? 48 Ɗon olute kélfë mbée fariseŋ yínë gémpé rí ë⁠ ⁠? 49 Ɓëewë gémú rí rë yíih yin kootii Mëyíis⁠ ⁠! Wa ay alkoh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 50 Nikodem fa non wa fi fariseŋŋa, te húmú pëyíɗté ɗeefri Yéesú rë won wa tih⁠ ⁠: 51 «⁠ ⁠Kootii yen onay yen biti yen daan ow te ɗeefa yen síkíríih rí níi yen yúh yee paŋ ɗi ra.⁠ ⁠» 52 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon fu dék Galile ɗo ɓal⁠ ⁠! Kúnsé Téerëe fu saam nda yonente yínë kut waɗtee ɗúhëꞌ Galile raa⁠ ⁠!⁠ ⁠» [ 53 Filoon fi baaha, wa hasluute suute faam.

8

Ɓelaa habuu a ƴaal ra

1 Yéesú kolaꞌ daaha, saañce daŋi Ëlíiffë. 2 Kéy ɓaaɓ fin cúɓ, ɗi nimilte Faam fi gaani Koope, ɓëewë ɓéeɓ ɗeefrute ri. Ɗi tookke na yëedíɗ wë. 3 Hom homo níi, i ow di yëeddëh yí kootii Mëyíis a i fariseŋ kúrúté ɓelii habuu a ƴaal. Wa tíkúté rí fíi ɓëewë ɓéeɓ, 4 wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, ɓelii bee habuu a ƴaal. 5 Te di filiɓ Kootaa, Mëyíis túuƴcé yen tap mani ɓelii bee laꞌ níi rí húl. Ɗo nék, fu won yi na⁠ ⁠?⁠ ⁠» 6 (Woni baa ɓéeɓ, wa homu fíirí Yéesú, nda wa mín lah yii yabun wa ri.) Ndaa Yéesú sígímpé, ɓeɓpe kuni yampe na fíis feey. 7 Bi caguu wa Yéesú na sehu biti ɗi lof wa, ɗi ɓéyíɗté afi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow di ɗon na, bi mësëy bakaaɗ, ɗéɓëe ríi tap.⁠ ⁠» 8 Ɗi antee sígímëet, yampe na fíisëet feey. 9 Keluu wa unni ƴah, dalaꞌte ƴee lukuu ɓaha ra, wa sayuu yínë-yínë níi Yéesú a ɓelaa kep daa tasu, ɓelaa caŋke hompe tígë hom ɗi ra. 10 Ɗi ɓéyrëetté afi, won ɓelaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë kúrú rë dee ra di yaa ow⁠ ⁠? Kon lahay ɓëyí daana ro waa na a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 11 Ɓelaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahay, ɓahaa.⁠ ⁠» Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ ɓal, mi daanay ro. Fu mín saañ, ndaa kolaꞌte woteh ngana bakaaril.⁠ ⁠»]

Yéesú daa niiñi ëldúnë

12 Yéesú wonaat ɓëewë filiɓ Faam fi gaani Koope tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi niiñi ëldúnë⁠ ⁠; ɓëyí ñee tal soꞌ wocce tíl ñúus, ɗi ay tílé niiña na onaꞌ pesa na ɗúméh rë.⁠ ⁠» 13 Tígí daaha, fariseŋŋa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gaaɗ na peleh kukuumi⁠ ⁠! Ow mínéh tah biti fu won kaah.⁠ ⁠» 14 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wuti mi seedeyiɗ af soꞌ raa, mi won kaah. Mi yúh tígë kolaꞌ mi ra a tígë na saañ mi ra⁠ ⁠; ndaa ɗon, ɗon yíih tígë kolaꞌ mi ra níi púlé tígë na saañ mi ra. 15 Ɗee na aattiyuu ɗon ɗa, homaꞌ olaɗ ow⁠ ⁠; soꞌ mi na aattiyeeh ow. 16 Ndaa tíl níi mi aattiyaꞌ raa, lah tëhí biti ri kaah ndah funi af soꞌ na neh⁠ ⁠; funi Baasoꞌ fa wol soꞌ ra daa na ñéerúu në. 17 Kootii ron wonay biti tígí seedeyuun ow ana, ɗeef kaah woo⁠ ⁠? 18 Kon mi seedeyiɗ af soꞌ, te Baasoꞌ fa wol soꞌ ra seedeyiɗ soꞌ ɓal⁠ ⁠!⁠ ⁠» 19 Tígí daaha, wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A boffu dih ɗo⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yíih sëꞌ, ɗon yíih Baasoꞌ. Ɗon yúh sëꞌ koon, ɗon ay yúh Baasoꞌ.⁠ ⁠»

20 Na won Yéesú unni ƴaa ra, ɗeef ɗi na yëeddëꞌ filiɓ Faam fi gaani Koope, hëbís tígë na ɓekuu sarah ya ra, ndaa ow étɗëy hami, ndah ɗeef wahtii lahay doom.

Tígë na saañ Yéesú rë

21 Yéesú wonil wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee saañ ɗa ee⁠ ⁠; ɗon ay soo saam ndaa ɗon ay húlée filiɓ bakaaɗɗon. Ɗon míníh lah tígë në saañ mi ra.⁠ ⁠» 22 Tígí daaha, yëwúɗɗë wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbaa ri fahaꞌ naadoh daa tah ɗi won biti yen míníh lah tígë na saañ ɗi ra neh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 23 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon dékú feey, ëldúníi beh, ndaa soꞌ mi dékéh në, mi dék sun. 24 Yii baa daa tah mi won ɗon biti ɗon ay húlée filiɓ bakaaɗɗon. Mee ron won ra ee ɗon gémúy biti daa mi✡ raa, ɗon ay húlée filiɓ bakaaɗɗon.⁠ ⁠» 25 Wa meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu wa kon⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi maañcee ron ri dal won bín fë níi a ɗeh⁠ ⁠! 26 Mi caakke yii mín míi won sun fon, a yii mín mí ron aattiyaꞌ, ndaa mi léhín ɓëy ëldúnë iña won soꞌ ɓëeꞌ wol soꞌ ra, te ɗi fi ɓëyí baa wonaꞌ kaah.⁠ ⁠» 27 Bi yíih wë biti Yéesú wonaꞌ wa Boffa sun, 28 ɗi ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tíl níi ɗon ɓéyíɗ soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ rëe, ɗon ay yúh biti daa mi, te ɗon ay yúh biti ma na koleeh rek mi paŋ yin, ndaa mi léhínëꞌ iña yëedíɗ sëꞌ Baasoꞌ ra. 29 Te ɗi fi ɓëeꞌ wol soꞌ ra funi ñéerúu, ɗi yeɗɗay soꞌ a af soꞌ, ndah mi dékëꞌ paŋ yee neɓaꞌ ri ra.⁠ ⁠» 30 Filiɓ woni iñƴah, i ow caak gémúté rí.

Kaah daa na pëkís ow

31 Tígí daaha, Yéesú won yëwúɗɗë gémú rí rë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon pokoh unna won mi ron ra raa, ɗeef ɗon taalibe yi soꞌ kaah. 32 Hen ɗaaha raa, ɗon ay yúh kaah te kaaf ka ay ron pëkís, ɗon lahaꞌ affon.⁠ ⁠» 33 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun séttí Abraham, fun mësúy hen ñaam⁠ ⁠! Fu wonaꞌ fun biti fun ay lahaꞌ affi fun ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 34 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí paŋ bakaaɗ ɓéeɓ, ɗeef ɗi ñaam bakaaɗ. 35 Te ñaam noneh faam, ndaa koy non faam faraah. 36 Kon soꞌ mi Koy ka daa mi pëkísë ron raa, ɗon ac ɓëewí lahuute affon kaah. 37 Mi yúhté biti ɗon séttí Abraham ndaa ɗon fahuu hawi soꞌ húl, ndah iña won mi ron ra haaleh affon. 38 Soꞌ mi wonaꞌ iña ot mi Baasoꞌ na ra. Ɗon nék, ɗon paguu iña keluu ron boffon na ra.⁠ ⁠» 39 Wa wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Abraham daa boffi fun.⁠ ⁠» Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon henun koyyi Abraham kaah koon, tin ɗon ñeyun kotti. 40 Ndaa ɗon paguy bah, ɗon na anuu fahaꞌ hawi soꞌ húl ndah mi wonaꞌ ron kaaf ka keloh mi Koope na ra. Iña na pagu ron ra, Abraham mësëy wëe paŋ. 41 Ɗon paguu di na pagaꞌ boffon kep.⁠ ⁠» Wa wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun koyyi píyúu waal neh⁠ ⁠! Fun lahuu baap yínë, te ri Koope.⁠ ⁠» 42 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope daa ƴaha Boffon kaah koon, tin ɗon fahaꞌ soꞌ, ndée mi kolaꞌ ɗii na, te daa ri tah mi ac. Neɓaay soꞌ neɓoo rek mi acce, daa ri wol soꞌ. 43 Yi tah ɗon kélíih woni soꞌ⁠ ⁠? Mi ot na⁠ ⁠: woni soꞌ haaleh affon daa tah. 44 Seytaane daa boffon tígí-tígí⁠ ⁠! Paŋ yii neɓaꞌ ɗi fi boffon, neɓaꞌte ron. Dalaana níi a ɗeh, ɗi mëssí saŋku ow saŋkuyo. Ɗi mësëy ñéerëꞌ a kaah, ndah kaah íníh ɗii na. Ɗi home fel raa, ɗi na hélléeh yínë sah. Ɗi pesaꞌ fel, te fel coosaanaꞌ ɗii na. 45 Ndaa soꞌ mi beh, mi wonaꞌ kaah daa tah ɗon gémúy iña na won mi ɗon ra. 46 Wa di ɗon na daa mín caŋ won yii nay teeɓee biti mi bakaaɗte⁠ ⁠? Kon mi won kaah raa, yi kaaꞌ ɗon gém iña na won mi ra⁠ ⁠? 47 Ɓëyí non ɓëewí Koope, kelaꞌ iña na won ɗi Koope ra. Ndaa ɗon nëníh ɓëewí daa tah ɗon kélíih iña na won ɗi ra.⁠ ⁠»

48 Yëwúɗɗë wonu Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun wonuy kaah biti nagajek fu heedi ɓëy Samari, te yébítëh daa ham ɗo a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 49 Ɗi nampee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yébítëh habay soꞌ⁠ ⁠! Soꞌ kay mi yeɗ Baasoꞌ cér⁠ ⁠; ɗon daa yeruy soꞌ cér⁠ ⁠! 50 Soꞌ mi saamɗay af soꞌ ndam. Lahte ɓëyí daa na saamiɗ soꞌ ri te daa ri na aattiyaꞌ. 51 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí ñee woni soꞌ, ii mëssí húl.⁠ ⁠» 52-53 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wëerté leegi biti yébítëh daa ham ɗo⁠ ⁠! Fu habaꞌ biti ɗee fu luk ciffi fun Abraham gaan a⁠ ⁠? Abraham húlté, yonente ya húlúté, fantee won biti ɓëyí ñee wonu ii mëssí húl ë⁠ ⁠? Fu tík afu yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 54 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi dëmndëe af soꞌ raa, ay lahee njiriñ mi bih⁠ ⁠? Baasoꞌ kay daa na on soꞌ ndam. Ɗon wonu ti ɗi Koope fon, 55 ɗon anutee rii yíih. Soꞌ mi bee mi yúh rí. Mi won biti mi yéeh rí rëe, mi ac feloh ti ɗon nen. Ndaa mi yúh rí, te mi ñeyaꞌ woni. 56 Keeñ ciffon Abraham sosse níi sos séentëꞌ rí biti mi ac ayo ra⁠ ⁠; ɗi otte te keeña sosse.⁠ ⁠» 57 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu olaꞌ Abraham ɗíh, te fu lahay kíil sabay iip (50) doom⁠ ⁠?⁠ ⁠» 58 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: balaa Abraham límú, daa mi.⁠ ⁠» 59 Tígí daaha, wa na píyú i laꞌ ay yeese ri, Yéesú múuƴcé filiɓ ɓëewë, ɗúhté Faam fi gaani Koope.

9

Ɓëeꞌ límú búumíɗ ɗë

1 Filoon fi baaha, Yéesú hom waal otte ɓëyí límú búumíɗ. 2 Taalibe yi meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, bakaaɗɗi ɓëyí bee daa tah ɗi límú búumíɗ mbée bakaaɗɗi boffi a yaafi⁠ ⁠?⁠ ⁠» 3 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ñeyaay ɗii na, ñeyaay boffi a yaafi na. Ɗon ot ɗi búum, Koope daa fahaꞌ ñeyaꞌ ɗii na, teeɓaꞌ doolii. 4 Naꞌa ɓéeɓ, yen warun paŋ légéyí ɓëeꞌ wol soꞌ ra⁠ ⁠; te leŋ Koo elek, ow ii naa mín légéy. 5 Homi soꞌ ëldúnë ɓéeɓ, daa may niiñle ɓëewë.⁠ ⁠» 6 Kolaꞌ ri woni unni ƴah, Yéesú tuulte feey, túpëlsëꞌté muluuc ma a feey fa, ɗi antee waa leef íllí búumndë, 7 won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Paye fu súlmée laahi Silowe.⁠ ⁠» (Iti fi tii Silowe daa wolu wolo.) Búumndë payte dín fë súlmëhté, nimilte yeelte.

8 Oluu ri ɓëewë wani dékú rë a ƴee na olu ri merees ɗi na saraatoh ra, wa na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee ɓëeꞌ húmú took na saraatoh ra saa⁠ ⁠?⁠ ⁠» 9 Lahte ɓëewí wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa ɗi⁠ ⁠!⁠ ⁠» Lahte ƴi wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëe-ëeꞌ, yaa ɗi neh, wa madu mado rek⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɓëeꞌ won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa soꞌ kay⁠ ⁠!⁠ ⁠» 10 Tígí daaha, ɓëewë meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yi daa wëdís íllú⁠ ⁠?⁠ ⁠» 11 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ hínú Yéesú rë daa hilsiɗ feey, leeffe íllí sëꞌ antee soo nah mi pay súlmëh laahi Silowe. Mi payte dín fë, mi súlmëhté íllí sëꞌ wërsëhté.⁠ ⁠» 12 Ɓëewë meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ hom dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yéeh tígë hom ɗi ra⁠ ⁠!⁠ ⁠»

13 Wa koluu daaha, ɓeyute ɓëeꞌ, kúrúté rí fariseŋŋa na. 14 Ɗeef Yéesú hilsiɗ feey fa wëdíssé íllí ɓëeꞌ yiin bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë. 15 Wa fi fariseŋŋa ɓal namutee meel ɓëeꞌ ɗee wërsëꞌ íllí rë. Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi leef soꞌ feey hilsiɗ íl, mi súlmëhté, mi yíppée yeel.⁠ ⁠» 16 Tígí daaha, lahte fariseŋŋi wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ paŋ yii baa ra mínéh hen ɓëyí Koope daa wol ri, ndah ɗi ñeyay yee won kootii bisa na hílsúu rë.⁠ ⁠» Ndaa lahte ɓëewí wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bakaaroh mínëꞌ paŋ kimtaanni man ɗee ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗaaha, wonni wa kéldëey. 17 Fariseŋŋa meelaatute ɓëeꞌ wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A ɗo, fu won yi ɓëeꞌ wëdís íllú rë⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɓëeꞌ won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi yonente⁠ ⁠!⁠ ⁠»

18 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, kélfë yí yëwúɗɗë kaaꞌuute gém biti ɓëeꞌ na ot bee ra húmú búumíɗ. Yii baa tahte wa woluute boffi a yaafi, 19 meelute wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Won ti ɓëyí bee koohon kaah te ri límú búumíɗ ë⁠ ⁠? Yi tah ɗi na ot leegi kon⁠ ⁠?⁠ ⁠» 20 Boffa a yaafa wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee yúhú fun ɗa biti ɗi koy fun sah-sah, te ri límú búumíɗ kaah. 21 Yee tah níi ɗi na ot leegi ra nék, fun yíih rí, a fun yíih ɓëeꞌ paƴ ɗi ra ɓal. Méelí rí ɗi teeɓ ron⁠ ⁠! Ɗi kúkëy woo⁠ ⁠?⁠ ⁠» 22 Biti wa kaañuy kélfë yí yëwúɗɗë daa tah wa lofaꞌ ɗah, ndah ɗeef wa fi kélfë yí yëwúɗɗë pokute biti ɓëyí won ow biti Yéesú daa Buura Koo fal ri ra, ay líkú tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra. 23 Yii baa daa tah wa won biti wa meel ri, ɗi kúkëy neh.

24 Fariseŋŋa dëekëetúté ɓëeꞌ húmú búum ɗë, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun yúhúté biti ɓëeꞌ na wonaꞌ fu ra bakaaroh⁠ ⁠! Wone kaah di tii Koope.⁠ ⁠» 25 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ƴaha bakaaroh mbée bakaaroh neh ɓéeɓ, mi yéeh yin na. Yee yúh mí rë biti mi húmú búumíɗ, mi yeelte leegi.⁠ ⁠» 26 Tígí daaha, wa meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi paŋ ɗo yih⁠ ⁠? Ɗi hen ɗíh níi paƴce íllú⁠ ⁠?⁠ ⁠» 27 Ɓëeꞌ won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi húmú wonte ron baaha, ɗon kaaꞌuute síkírëh. Ɗon fahuu biti mi wonaat ɗon baaha yih⁠ ⁠? Ɗon fahuu hen taalibe yi man bitih⁠ ⁠!⁠ ⁠» 28 Tígí daaha, wa solsuute ri anutee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo kay, daa fu taalibii ɓëyí bah⁠ ⁠! Ndaa fun, fun taalibe yi Mëyíis. 29 Fun yúhúté biti Koope wonte a Mëyíis, ndaa ɗi fi bah, fun lukki yíih tígë kolaꞌ ri ra sah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 30 Ɓëeꞌ tahte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yíih tígë kolaꞌ ɓëeꞌ rë, te ri paƴce íllí sëꞌ⁠ ⁠! Baa daa yee téƴ af ra⁠ ⁠! 31 Yen yúhúté biti Koope na taheh ɗaŋ bakaaroh, ndaa ɓëyí neeh ri, ñee woni te paŋ yee fahaꞌ ri raa, ɗi tah ɗaŋi. 32 Biti ow paƴce íllí ɓëyí límú búumíɗ níi na yeel, kéllúy⁠ ⁠! 33 Kon ɓëeꞌ paŋ yii baa ra Koo daa wol ri⁠ ⁠; henay baa koon ɗi mínéh paŋ kimtaan.⁠ ⁠» 34 Fariseŋŋa wonu ri tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Límúu fú níi a ɗeh, fu mëssí hen bakaaroh, antee won daa fay fun yëeddé ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa koluu daaha, líkúté rí tígë na ɗaguu ra, ɗúhrúté rí ëssín.

35 Kelaꞌ Yéesú biti fariseŋŋa líkúté ɓëeꞌ tígë na ɗaguu ra, ɗi ɗeefiɗte ri, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu gémpé Koy-ɓëeꞌ ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 36 Ɓëeꞌ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Teeɓ soꞌ ri ɓahaa, nda mi gém ɗí.⁠ ⁠» 37 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu otte ri, daa ri na won ɗoo na.⁠ ⁠» 38 Tígí daaha, ɗi ƴekke fíi Yéesú na jaamiyoh ri, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, mi gémpé rë.⁠ ⁠» 39 Yéesú antee won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi ac aattiyaꞌ feey fi beh, nda búumíɗɗë yeel, te ɓëewë na yeelu ra yíssëh búumíɗ.⁠ ⁠» 40 Lahte fariseŋŋi húmú daaha, keluu wa unni ƴah, wa meelute Yéesú wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun i búumíɗ fun ɓal a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 41 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ƴahun búumíɗ koon, tin ɗon ii lah bakaaɗ⁠ ⁠; ndaa ɗon wonu ti ɗon olu na, yii baa daa tah bakaaɗɗon dék ɗon na⁠ ⁠!⁠ ⁠»

10

Níirëhë a harri

1 Yéesú tíkké won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí ñeyaay ílí gélgí harra, anti ɗara buut ñeyaa na, ɓëyí baa lohoh, ɗi banndi. 2 Ndaa ɓëyí haalaa gélgë ílë, ɗeef daa ri níirëhí harra. 3 Ɗi fi bah, wohohi yuba ay rii kúnsíɗ, te harra lahaꞌ ri ra ay yúhsëꞌ una. Ɗi ay ñee tii yi wa dëek wë, ɗúhíɗ wë ëssín. 4 Ɗi ɗúhíɗ wë ɓéeɓ níi woc raa, ɗi këllëh, harra ñee tali, bi yúhsúu wë uni. 5 Wa ii ñee tal ɓëyí wa yíih rí nék⁠ ⁠; wa ay rii hegee hegoo kay, ndah wa yíihsíih una⁠ ⁠!⁠ ⁠» 6 Yéesú ñeyaꞌte wa léehí bah, ndaa wa yíih yee fahaꞌ ri waa won ɗa.

7 Tígí daaha, Yéesú wonaat wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: daa mi ílí gélgí harra. 8 Ɓëewë húmú këllúu sëꞌ dee ra ɓéeɓ, húmú i lohoh a i banndi, yii baa tahte níi harra síkírúuy wë. 9 Daa mi ílë. Ɓëyí ñeyaꞌ soo na haal, ay múc⁠ ⁠; ɗi ay mín haal, ɗi ɗúhé, ɗi lah yii pesaa ri faraah. 10 Lohoh ayaꞌ loh, bëem a saŋku kut. Soꞌ nék, mi ac biti ɓëewë pes, wa pes pesi neɓpe. 11 Daa mi níirëhí kah-kah fa. Níirëh kah-kah hom garaꞌ ñíiní garoo harri na. 12 Súrgë nék, ɗi lahaay harra⁠ ⁠; ɗi níirëh kah-kah neh. Ɗi ole gúmú aye rek, ɗi hegoh, gúm fë yejoh sun fi harra, haslaꞌ yuba. 13 Súrgíi baa ay mínée hen ɗaaha, ndah ɗi séentëh hélíis légéyí kut, harra tahay ɗi koloh. 14-15 Daa mi níirëhí kah-kah fa. Di yúhëꞌ sëꞌ Baasoꞌ mi yúhté rí, soꞌ mi yúhëꞌ harri soꞌ ɗaaha wa yúhúté sëꞌ. Te af wa ay tah mi yeraꞌ ñíin sëꞌ. 16 Mi lahte harri kayyi íníh gélgí beh, te mi waɗtee waa níiɗ ɓal⁠ ⁠; wa ay yúhsëꞌ un soꞌ, wani ƴee boollaꞌ ɓéeɓ hen yup yínë, níirëhë hen yínë. 17 May yeraꞌ ñíin sëꞌ, mi liilaat ɗi. Yii baa daa tah Baasoꞌ fahaꞌ soꞌ. 18 Ow mínéh ɓek ñíin sëꞌ feey, daa mi mín ɗíi yeraꞌ. Daa mi mín ɗíi yeraꞌ, daa mi mín ɗíi liilaat. Baasoꞌ túuƴ sëꞌ yii baaha.⁠ ⁠»

19 Unna won Yéesú ƴaa ra tahte yëwúɗɗë kéldúuy won. 20 Ow caak waa na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nagajek ɗon síkírúu wa⁠ ⁠? Bee yébítëh daa ham ɗi bee ra a⁠ ⁠? Bee yulkiɗ bee ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 21 Ndaa lahte ɓëewí na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí yébítëh daa ham ɗi na woneeh ɗeh⁠ ⁠! Yébítëh mín wëdís íl búumíɗ ë⁠ ⁠?⁠ ⁠»

22 Feedi yëwúɗɗë, bee na nérsúu jébëlë jébëlú Koope Faam fi gaana ra lahte. Feedi baa húmú Yerusalem jamanii sosa. Jamanii baaha filiɓ feeda, 23 Yéesú na tílëesëh tígë në wonuu Mbaar mi Salomoo di filiɓ Faam fi gaana ra. 24 Tígí daaha, yëwúɗɗë ayute gíiwúté rí, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fay home dee fu kúné affi fun níi kirih⁠ ⁠? Daa fu ƴaha Buura Koo fal ri ra raa, won fun baaha⁠ ⁠!⁠ ⁠» 25 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee meelu soꞌ ɗon ɗa, mi húmú wonte ɗon ɗi, ndaa ɗon gémúy sëꞌ. Añcaŋ, iña na paŋ mi di tii Baasoꞌ ra seedeyiɗte soꞌ, 26 ndaa ɗon gémúy sëꞌ, af biti ɗon nëníh harri soꞌ. 27 Harri soꞌ yúhsúu un soꞌ⁠ ⁠; soꞌ mi yúh wë, te wa ñeyuu tal soꞌ. 28 May waa on pesa na ɗúméh rë. Mii waa mëssí ñak, te ow mínéh wëe naaf yaꞌ soꞌ. 29 Baasoꞌ daa déŋéen sëꞌ wë, te daa ri lukki gaan ɓéeɓ. Ow mínéh naaf yin yaꞌ Baasoꞌ. 30 Funi Baasoꞌ daa lígínúu yínë.⁠ ⁠»

31 Wonaꞌ Yéesú uni bah, yëwúɗɗë yabaatute na píyú laꞌ ay rii bëemé, 32 ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi paŋke iñi wunni caakki Baasoꞌ daa nah soꞌ wa. Yii bih di iñƴah daa tah ɗon na fahuu bëemí sëꞌ a laꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 33 Wa lofute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun fahuuy hawu húl biti fu paŋ yin wun, ndaa biti fu solte Koope. Fu ow kut, fu na anti tík afu Koope a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 34 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyúté filiɓ téeríi kootii ron biti Koope won tih⁠ ⁠: “Ɗon i koope.”✡ 35 Yee won Téerëe rë ow mínéh ríi nís maan⁠ ⁠? Ɓëewë Koope yuliɗ woni waa na ra, ɗi wonaꞌ wa biti wa i koope neh a⁠ ⁠? 36 A soꞌ fa Baasoꞌ fal soꞌ, wol soꞌ ëldúnë rë, ɗon wonuu biti mi solaꞌ Koope soloo ɗíh di yee wonaꞌ mi biti mi Koy Koope ra⁠ ⁠? 37 Hena biti mi pagay yee nah soꞌ Baasoꞌ raa, ngënë gémí sëꞌ⁠ ⁠! 38 Ndaa mi paŋ wa raa, wuti ɗon gémúy iña na won mi raa sah, gémí iña na paŋ mi ra book, nda ɗon ham affon biti Baasoꞌ ee soo na, te mi ee ɗii na.⁠ ⁠» 39 Wonaꞌ Yéesú unni ƴah, wa yabaatute na fahuu hami, ndaa ɗi fússé wë.

40 Yéesú kolaꞌ dah sayilte hatni yíníi laahi Yurdeŋ, tígë në húmú bëtsëꞌSaŋ Batis ɓëewë rë, ɗi hompe daaha. 41 I ow caak ɗeefute ri daaha. Ɓëewë na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kimtaan yínë sah Saŋ pagay ri, ndaa iña won ɗi sun fi ɓëyí bee ra ɓéeɓ kaah.⁠ ⁠» 42 I ow caak gémúté Yéesú daaha.

11

Kolohi Lasaar ɓúudé

1-2 Húmú lahaꞌ ɓëyí keente jér hínú Lasaar. Ɗi húmú dék Betani, ɓani koy-yaayyi ɓeleɓ Mari a Martaa. Mari daa ɓelaa nay túmé laakkoloña kotti Yíkëe, an waa moos a fen fi ra. 3 Koy-yaayyi ɓeleɓɓi ana ya wolute ow woni Yíkëe biti kooji jéríɗ. 4 Kelaꞌ ɗi fi Yéesú baaha, tígí daaha ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Jérí Lasaar jér húlëe neh⁠ ⁠; Koo ay ñeye na teeɓaꞌ gaanaa ki ndami⁠ ⁠; hen ɗaaha raa, ndami soꞌ mi Koy Koope yúhú.⁠ ⁠»

5 Yéesú húmú kooji Martaa, Mari a Lasaar. 6 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, kelaꞌ ri biti Lasaar jéríɗ ɗë, ɗi hompe tígë hom ɗi daaha ra níi hente waal ana, 7 ɗi antee won taalibe yi biti ɓani wa ñéerëꞌ nimil Yúdée. 8 Taalibe yi wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, maañay-maañay rek fu na fahuu bëem a laꞌ dín fë, fan naa fahaꞌ nimil a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 9 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Naꞌ homaꞌ wahtu sabboo a wahtu ana neh a⁠ ⁠? Ɓëyí tíl naꞌ ii kabinoh ndah ɗi ot kotti na niiñi feey fi beh. 10 Ɓëyí tíl ñúus nék ay kabinoh ndah niiña íníh ɗii na.⁠ ⁠» 11 Filoon fi bee wonaꞌ ri unni ƴaa ra, ɗi ɓaatte won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kooji yen Lasaar neeꞌte, ndaa may pay mi yúun ɗí.⁠ ⁠» 12 Taalibe yi wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, ɗi neeꞌ neeꞌo saa⁠ ⁠? Kon ɗi ay wah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 13 Taalibe ya habuu biti rek Yéesú won wa woni neeꞌ pëní, ɗeef ɗi won wa biti Lasaar húl húlë. 14 Tígí daaha, Yéesú míllëꞌ wëe won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lasaar húlté. 15 Ɗon tahute keeñ soꞌ sosse di yee ɗeefay soꞌ ri dín fë rë. Di lahaꞌ ri ɗaaha daa nay tahe ɗon gém. Këlíi yen lah ɗii na⁠ ⁠!⁠ ⁠» 16 Tígí daaha, Toomaa fa na dëekúu Síisë rë won taalibe yi kayya tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen ɓal yen saañ húlé a kélfíi yen⁠ ⁠!⁠ ⁠»

17 Tílúu Yéesú a taalibe yi níi wa tíimúté gina ra, ɗi kelohte biti Lasaar húlté níi neeꞌte waal iniil feey. 18 Betani wulaay a Yerusalem⁠ ⁠; hanndal ki wa waɗti hena kilomet éeyë. 19 I yëwúɗ caak ayute yérí Martaa a Mari na mësɗú wë húlí koy-yaafi wa. 20 Kelaꞌ Martaa biti Yéesú ee ac ɗa, ɗi saañce téebílëhí⁠ ⁠; ndaa Mari tasse faam. 21 Teeꞌaꞌ Martaa a Yéesú rë, ɗi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu homa dee koon Yíkëe koy-yaasoꞌ húléh. 22 Ndaa mi yúhté biti níi a ɗeh, yii fu ɗaŋ ɗi Koope ɓéeɓ, ɗi ay roo rii on.⁠ ⁠» 23 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaafu ay koloh ɓúudé.⁠ ⁠» 24 Martaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yúhté biti ɗi ay koloh yiin nay kolee ɓëewë ɓúudé rë biti ëldúnë túkkí.⁠ ⁠» 25 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi na këlíɗ ɓëewë ɓúudé, daa mi na on wa pes. Ɓëyí gém soo na wuti ɗi húl rëe sah, ɗi ay pes⁠ ⁠; 26 te ɓëyí në pes, gémpé sëꞌ, ii mëssí húl. Fu gémpé baaha a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 27 Martaa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Íi Yíkëe⁠ ⁠! Mi gémpé biti daa fu Buura Koo fal ri ra, Koy Koope fa húmú wonu biti daa nay aye ëldúnë rë.⁠ ⁠»

28 Filoon fi wonni ƴah, Martaa saañce dëegí Mari koy-yaafi, mëddëꞌté rí won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yëeddëhë acce, te ri won fu ac fu tiil ri.⁠ ⁠» 29 Kelaꞌ Mari woni bah, ɗi yíppée koloh saañce téebílëhí Yéesú. 30 Wahtii baa ɗeef Yéesú haalay gina doom, ɗi húmú lís tígë teeꞌuu ɓani Martaa ra. 31 Yëwúɗɗë húmú faam fa na mësɗú Mari ra, oluu wa Mari yíppée koloh na ɗúh faam fa, wa ñeyute tala. Wa habuu biti ɗi saañ looy luuyin. 32 Lahaꞌ Mari tígë hom Yéesú níi ri otte ri ra, ɗi yeɗɗohte kotta feey, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu homa dee koon Yíkëe koy-yaasoꞌ húléh.⁠ ⁠» 33 Olaꞌ Yéesú Mari na foŋ, ɓëewë ñéerúu a ri ra na fogu ɓal ra, keeña ɗúmpé ces, afa kúnëhté, 34 ɗi meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ɗapuu ri dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɓëewë wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, aye fu ot.⁠ ⁠» 35 Yéesú yampe na looy. 36 Tígí daaha, yëwúɗɗë na wonu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlí di húmú fahaꞌ ri ri kan⁠ ⁠!⁠ ⁠» 37 Ndaa lahte ƴi na wonu waa na tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi fa paƴ íllí búumndë rë, ɗi mínéh kaaꞌ Lasaar húl koon a⁠ ⁠?⁠ ⁠»

38 Keeñ Yéesú ɗúmëetté ces, ɗi lahte luuyin. Luuya, kili kúnúu a laꞌ gaan. 39 Ɗi won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Píníŋí laꞌa⁠ ⁠!⁠ ⁠» Martaa koy-yaafi húlëhë won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓúudé fë waɗtee yah Yíkëe, hente waal iniil woteh, ɗi ee deh.⁠ ⁠» 40 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi wonay ro ri wono a⁠ ⁠? Fu gém soo na raa, fay ot ndami Koope.⁠ ⁠» 41 Tígí daaha, laꞌa píníŋúté, Yéesú ɓéyíɗté afi, yeelte sun-Koo won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap, mi na sím ɗë di yee tahaꞌ fu ɗaŋi soꞌ ra. 42 Mi yúhté biti wahtii ɗagaa mi ro ɓéeɓ fu tahiɗ soꞌ, ndaa fu ot mi won ɗi sun, ɓëewí ƴee gíiwú sëꞌ ƴee ra daa tah, nda wa gém biti daa fu wol soꞌ.⁠ ⁠» 43 Wocaꞌ ri woni baa ra, ɗi ɓéyíɗté uni sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lasaar, ɗúhé deh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 44 Lasaar fa húmú húl rë ɗúhté, kotta, yaꞌ ya a afa ɓéeɓ líiwúté boy. Yéesú won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nísí boyya faana ɗon yeris ɗi tíl.⁠ ⁠»

Peeni hawi Yéesú húl

(Saame Maccëe 26.1-5⁠ ⁠; Marka 14.1-2⁠ ⁠; Lúkkë 22.1-2)

45 Ow caak di yëwúɗɗë húmú faam Mari te olute iña na paŋ Yéesú rë, gémúté ɗii na. 46 Ndaa i ow waa na payute olute fariseŋŋa, ɓíllúté wë iña paŋ ri ra. 47 Tígí daaha, kélfë yí seeƴoh ya a fariseŋŋa dëekúté ɓëy këemí gaani yëwúɗɗë ɓéeɓ, wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen ay hene ɗíh ɓal⁠ ⁠? Ɓëyí bee ee paŋ kimtaanni caakke ra déꞌ⁠ ⁠! 48 Yen took yen olsee ri page iñƴeh, ɓëewë ɓéeɓ ay gém ɗii na, te ɓëy Rom ay koloh ɗakaƴaꞌ Faam fi gaani Koope a heedi yen⁠ ⁠!⁠ ⁠» 49 Lahte ɓëyí hínú Kayif waa na, kíilí baaha ɗeef daa ri húmú seeƴohi gaana, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yin íníh affon⁠ ⁠! 50 Ɗon yíih biti ow yínë kut ñak ñíiní ndah ɓëewë, daa gén biti heedi yëwúɗɗë ɓéeɓ saŋku a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 51 Yee won ɗi baa ra kolaay ɗii na nék. Kíilí baaha, bi daa ri húmú seeƴohi gaana, Koope daa wonɗoh ri ɗaaha teeɓaꞌi biti Yéesú ay húlíɗ heedi yëwúɗɗë. 52 Te ri ii teem húlídí yëwúɗɗë doŋ, ɗi ay húllé koyyi Koope ɓéeɓ, ɗi négírëꞌ ƴee hasluu ra, wa hen yínë.

53 Kolaꞌte yiin fin fa, kélfë yí yëwúɗɗë habute biti wa ay hap Yéesú húl. 54 Yii baa tahte ɗi wocce haal filiɓ fi yëwúɗɗë. Ɗi kolohte saañce waal luufa di gina na wonuu Efarayim ra, ɗi hompe daaha a taalibe yi.

55 Leɓaꞌ Paagi yëwúɗɗë rë, ow caak di ɓëy gina koluute na suu ɓukutoh a sehi feeda Yerusalem. 56 Wa homu filiɓ Faam fi gaana na saamu Yéesú, na meelantuu filiɓ fi wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ayoh feeda aa ɗi ayoh neh⁠ ⁠? Ɗon wonu yi na⁠ ⁠?⁠ ⁠» 57 Kélfë yí seeƴoh ya a fariseŋŋa nahuute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí yúh tígë hom ɗi ra, teeɓaa ri, ɗi habu.⁠ ⁠»

12

Mari yíinté Yéesú laakkoloñ kot

(Saame Maccëe 26.6-13⁠ ⁠; Marka 14.3-9)

1 Waal pëenë balaa feedi Paaga, Yéesú kolohte saañce Betani, tígë dék Lasaar fa ɗi húmú këlíɗ ɗí ɓúudé rë. 2 Lahaꞌ ri daaha ra, ɗi pagirute ñam. Martaa daa na húmú norsaꞌ ñama. Lasaar húmú non ɓëewë boku a Yéesú loon ra. 3 Mari nampee ɓeɓ bútéel laakkoloñ, ƴi yugusuu naarde kah-kah te kofeelte, bi mitte genwal líitër, yíinté wë kotti Yéesú, na an waa moos a fen fi. Faam fa ɓéeɓ líiwëlsëꞌté a ngedi laakkoloña. 4 Yudaas Iskariyot, ow di taalibe yi Yéesú, bee míllëꞌ ríi yaay ra, won tígí daaha tih⁠ ⁠: 5 «⁠ ⁠Laakkoloñi ƴee yaayeeh hélíis caak koon cadum fa yeru ñëkíɗɗë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 6 Yee won ɗi baa ra, ɗi wonɗay ri ñëkíɗɗë déꞌ⁠ ⁠! Biti ri lohoh te daa ri yef keesi wa, ɗi núhëꞌ në tílé sohle yi daa tah. 7 Yéesú won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baale jaambura afi⁠ ⁠! Ɗi waaƴ hacadi soꞌ daa tah ɗi yef wa níi a ɗeh. 8 Ñëkíɗ ii koloh filiɓ fon⁠ ⁠; ndaa soꞌ mi bee mii hom filiɓ fon dee faraah.⁠ ⁠»

Caŋi yëwúɗɗë hawi Lasaar

9 I ow caak di yëwúɗɗë keluu wa biti Yéesú ín Betani ra, wa suute dín fë. Af ɗi neh doŋ daa kúɗ wë në, ndaa olaalohi Lasaar fa ɗi këlíɗ ɗí ɓúudé rë. 10 Tígí daaha, kélfë yí seeƴoh ya habute biti Lasaar ay hawu húl ɓal, 11 ndah af ɗi tahte yëwúɗ caak helute wa, gémúté Yéesú.

Haali Yéesú Yerusalem

(Saame Maccëe 21.1-11⁠ ⁠; Marka 11.1-11⁠ ⁠; Lúkkë 19.28-40)

12 Kéy fín fë, ɓëewí caakka húmú ayu feedi Paaga ra keluute biti Yéesú ee ac Yerusalem ra. 13 Wa saamute soor-soor, ɗúhúté gina na téebílúu rí, ɓéyrúté unni wa sun na njooɓu ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Oosaanaa⁠ ⁠! Koo-Yíkëe barkela ɓëeꞌ ɗi wol ri ra⁠ ⁠! Koo barkela buuri Israyel⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡ 14 Ɗeef Yéesú húmú saampe cúmbúr mbaam. Ɗi yaagohte sun ti di bíníyúu rí Téerëe bitih⁠ ⁠: 15 «⁠ ⁠Ngënë néekíñíi, ɗon fi ɓëy Siyoŋ⁠ ⁠! Ëlí⁠ ⁠! Buuron ee ac ɗa, yaagoh cúmbúr.⁠ ⁠»✡ 16 Filiɓ fi iñƴaaha ɓéeɓ, taalibe ya húmú yíih iti fi wa⁠ ⁠; ndaa tílëꞌ níi Koope teeɓaꞌte ndami Yéesú rë, nuffi wa onte wa biti yee húmú bíníyú Téerëe rë won sun fi, te ri lahaꞌ ɗaaha. 17 Ɓëewë húmú a Yéesú na won ɗi Lasaar ɗúh nuŋa këlíɗté rí ɓúudé rë, ɓíllúté yee olu wa ra. 18 Ɗaaha, ow caak keluute biti Yéesú paŋke kimtaani bah, wa ayute téebílëhí. 19 Tígí daaha, fariseŋŋa na wonantuu filiɓ fi wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen míníh yin na⁠ ⁠! Ɓëewë ɓéeɓ ñeyuu tala⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Gerekka na saamu Yéesú rë

20 Ɓëewë ayu feeda Yerusalem jaamiyohi Koope ra, lahte Gerekki húmú filiɓ fi wa. 21 Wa leɓuute Fílíp fi ɓëy Betsaydaa fa hom Galile ra, wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, fun fahuu oli Yéesú koon.⁠ ⁠» 22 Fílíp payte wonte Anndere baaha, wa ɓéeɓ ana ñéerúuté léhíní Yéesú. 23 Wonuu wa ri baa ra, Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wahtaa nay teeɓee Koope ndami soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ rë lahte. 24 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: pep bele teem pep bele kep biti ñíinë haaleh feey. Ndaa ñíinë haal feey raa ay ɗúhíɗ pep caak. 25 Ti ɗaaha nen, ɓëyí pokoh ñíiní ay rii ñak⁠ ⁠; ndaa ɓëyí kaaꞌ pokohi ñíiní ëldúnë fi beh ay lah pesa na ɗúméh rë. 26 Ɓëyí hen súrgíi sëꞌ ñeya tal soꞌ⁠ ⁠; te tígí hom mi, ɗi ay home na ɓal. Ɓëyí hen súrgíi sëꞌ, Baasoꞌ ay rii ɓéyíɗ.

Woni Yéesú yii leŋke húlí

27 «⁠ ⁠Tígë homaꞌ mi bee ra, af soꞌ kúnëhté níi mi yéeh yii wona mi⁠ ⁠! Mbaa may wone Baasoꞌ biti sëmlëꞌ sëꞌ wahtii coono fa na saañ mii pese bee ra neh⁠ ⁠? Ndaa coono fi baa daa tah mi ac feey nék⁠ ⁠! 28 Kon Baap, teeɓee ndamu⁠ ⁠!⁠ ⁠» Tígí daaha, un ɗofohte sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi teeɓpe ɓëewë ndami soꞌ níi wocce, te may waa rii teeɓaat.⁠ ⁠» 29 Ɓëewë húmú daaha keluu una ra wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa híníŋ⁠ ⁠!⁠ ⁠» Lahte ƴi wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Malaaka daa won ɗii na⁠ ⁠!⁠ ⁠» 30 Ndaa Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Uni baa wonɗuy soꞌ, wonɗu ɗon⁠ ⁠! 31 Wahtaa waɗti aattiyuun ëldúnë rë lahte⁠ ⁠; kélfëe hom afa ra ay líkú leegi. 32 Te soꞌ, mi ɓéyrú mi paaꞌ feey fa sun raa, may héc ɓëewë ɓéeɓ soo na.⁠ ⁠» 33 Wonee ke Yéesú bah, ɗi teeɓaꞌ ɗee nay rii húlée rë. 34 Ɓëewë wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee yoodu fun téeríi kootii yen ra biti Buura Koo fal ri ra ay pese peso faraah. Kon fu wonaꞌ biti Koy-ɓëeꞌ ay keru sun ɗíh⁠ ⁠? Koy-ɓëeꞌ fë wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» 35 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Niiña ee filiɓ fon ndaa ri tallaay yin caak. Kon tílí niiña bee homaꞌ ri ɗon na bee ra, toñeh ñúusë beetti ron, ndah ɓëyí tíl ñúus yéeh tígë na saañ ɗi ra. 36 Gémí niiña bee homaꞌ ri filiɓ fon ɗa, nda ɗon hen ɓëy niiña.⁠ ⁠»

Wonaꞌ Yéesú iñƴaa níi wocce ra, ɗi hécëhté, ɗapohte wa.

Kaaꞌaꞌi yëwúɗɗë gém

37 Kimtaanna paŋ Yéesú fíi ɓëewë rë ɓéeɓ, taheh wa gém ɗí. 38 Yee húmú won yonente Isayii ra lahaꞌte ɗah. Ɗi húmú won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Yíkëe, daa gém yee wonu yen ra⁠ ⁠?

Yíkëe, fu teeɓ ɓídí yaꞌu wah⁠ ⁠?⁠ ⁠»✡

39 Isayii wonte yee tah ɓëewë míníh gém rë, won tih⁠ ⁠:

40 «⁠ ⁠Koope búumílté wë,

súhílté keeññi wa,

toñeh wa ay ole,

keeññi wa ay kúnsée ndín

wa lof pesaɗ, mi paƴ wa yee homuu wa ra.⁠ ⁠»✡

41 Isayii húmú wonaꞌ Yéesú bín fë, ɗeef ɗi séenté ndami. 42 Filiɓ fi ƴaaha ɓéeɓ, kaaꞌeeh ow caak di kélfë yí yëwúɗɗë gémúté Yéesú. Ndaa bi helu wa nuf fariseŋŋa na, wa kaañuy rii teeɓaꞌ toñeh wa ay líkú tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, 43 ndah biti ow daa kaña wa, daa génël wë biti Koope daa kaña wa.

Iña won Yéesú rë daa na aattiyaꞌ

44 Yéesú ɓéyíɗté uni won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí gém soo na, gémëy soo na doŋ, ɗi gémpé ɓëeꞌ wol soꞌ ra ɓal. 45 Ɓëyí ot soꞌ, ɗeef otte ɓëeꞌ wol soꞌ ra. 46 Soꞌ mi ac ëldúnë hawaanri ɓëewë, nda ɓëyí gém soo na dékéeh ñúusë. 47 Ɓëyí keloh woni soꞌ te ri ñeyeh na, daa may ri daane neh, ndah mi ac sëmlëꞌí ɓëy ëldúnë ndaa daani wa neh. 48 Ɓëyí fahaay soo ot te kaaꞌaꞌte keloh woni soꞌ, iña won mi ra nay rii aattiyee yiin nay túkkíyé ëldúnë rë. 49 Nagajek, mi kolaay koloo rek mi na won, Baasoꞌ fa wol soꞌ ra daa túuƴ sëꞌ won iña yëeddëꞌ mí rë. 50 Te mi yúhté biti yee túuƴëꞌ rí rë daa na onaꞌ pesa na ɗúméh rë. Ti ɗaaha nen, iña na won mi ra, mi wonaꞌ wa ti di nahaꞌ soꞌ wa Baasoꞌ nen.⁠ ⁠»

13

Hosi Yéesú kotti taalibe yi

1 Bisa míllëꞌ balaa Paagi yëwúɗɗë rë lahte. Yéesú yúhté biti wahtaa waɗ ɗii koloh ëldúnë, ɗi ɗeefiɗ Boffi ra lahte. Ɗi mëssí fahaꞌ ɓëewée ké rí nay rii hele feey fa ra fahoo. Te ri teeɓpe wa ɗee fahaꞌ ri wa níi tígí teem fahaꞌ ra.

2 Yéesú a taalibe yi homu reer, ɗeef Seytaanaa ɓekke Yudaas koy Simoŋ Iskariyot nufa nay rii yaayee Yéesú rë. 3 Yéesú yúhté biti Boffi tíkké iña ɓéeɓ yaꞌi, ɗi yúhté biti ɓal ɗi kolaꞌ ɗii na te ri ay nimile ɗii na. 4 Ɗaaha, ɗi kolohte loona, níssé búubí, ɓeɓpe ndíimú moosaa pokke kinohi, 5 antee ɓeɓ if, túmpé muluɓ, ñeete taalibe yi na, na hos kotti wa⁠ ⁠; bi ri hosiɗ ɗi kotti ɓéeɓ, ɗi moosiɗ ɗi wa a ndíimëe pok ɗi kinohi ra.

6 Lahaꞌ ri Simoŋ Peer na ra, Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi Yíkëe, fu hosiɗ soꞌ kotti soꞌ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 7 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu yéeh iti fi yee na paŋ mi ra doom, fay rii yúhé fayu.⁠ ⁠» 8 Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗamaay fu hosɗe soꞌ kotti soꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yéesú tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi hosɗay ro kottu raa, ɗeef hanndal ki yen ɗúmpé.⁠ ⁠» 9 Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon Yíkëe, ngana teem kotti soꞌ kut, lahe níi yaꞌ yi soꞌ a af soꞌ ɓal⁠ ⁠!⁠ ⁠»

10 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí kolaꞌ ɓoohoh, faana ɓéeɓ lante, sohlaay ɗi ɓoohlee*. Ɗon fi ƴee ɗon ladute, ndaa ɗon ɓéeɓ daa ladu neh.⁠ ⁠» 11 Ɗeef Yéesú yúhté ɓëeꞌ nay rii yaaye ra, daa tah ɗi won biti wa ɓéeɓ daa ladu neh.

12 Hosaꞌ Yéesú kotti taalibe yi níi wocce ra, ɗi ɓekaatte búubí, tookaatte loona, antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhú iti fi yee pagiɗ mi ron ra a⁠ ⁠? 13 Ɗon dëekúu sëꞌ yëeddëh a Yíkëe, te ɗon wonu kaah, mi ɗi. 14 Hém soꞌ mi Yíkëen, soꞌ mi yëeddëhën, daa mi hos kotton raa, kon ɗon warutee hosantaꞌ kot hanndal kon ɓal. 15 Ɗon ot mi pagiɗ ɗon yii bah, ɗeef mi fahaꞌ biti ɗon pagee ri ɗaaha. 16 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: súrgë lukeh kélfíi gaan, ɓëeꞌ wolu ra lukeh ɓëeꞌ wol ri ra gaan. 17 Bee yúhúu ron iñƴaa leegi ra, ɗon ñee na raa, keeññon ay sos. 18 Mi wonaay ɗon ɓéeɓ nék⁠ ⁠! Mi yúh ɓëewë tanis mi ra. Ndaa yee bíníyú Téerëe rë waɗti laha laho. Téerëe won tih⁠ ⁠: “Ɓëeꞌ funi woruu mbúuríi sëꞌ rë, daa míllëꞌ hen kaaꞌohi soꞌ.”✡ 19 Mi wonte ron baaha abah balaa wahtaa lah. Hen ɗaa wahtaa lah raa, ɗon ay gém biti daa mi✡. 20 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí tah ɓëyí daa mi wol ri a yaꞌ ana, ɗeef ɗi tah soꞌ⁠ ⁠; te ɓëyí tah soꞌ, ɗeef ɗi tah ɓëeꞌ wol soꞌ ra.⁠ ⁠»

Ɓëeꞌ nay yaaye Yéesú rë

(Saame Maccëe 26.20-25⁠ ⁠; Marka 14.17-21⁠ ⁠; Lúkkë 22.21-23)

21 Wocaꞌ Yéesú woni baa ra, afa kúnëhté pak, ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ow di ɗon na ay soo yaay.⁠ ⁠» 22 Taalibe ya yíih ɓëeꞌ na wonaꞌ Yéesú rë, wa na yeelantuu affi wa. 23 Ow di taalibe ya, kooji Yéesú, húmú hëbísí. 24 Tígí daaha, Simoŋ Peer paŋke yodaɗ, nahte ri meel Yéesú ɓëeꞌ na wonaꞌ ri ra. 25 Taalibee sígímpé nuf Yéesú, meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu wonaꞌ wa Yíkëe⁠ ⁠?⁠ ⁠» 26 Yéesú loffe won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee saañ soop mbúurú loona ra ee⁠ ⁠: ɓëeꞌ nay mi rii yere ra, ɗi ɓëyí baaha.⁠ ⁠» Tígí daaha, Yéesú ɓeɓpe mbúurú, sooppe ri loona, yeɗte ri Yudaas fi Simoŋ Iskariyot. 27 Yudaas na tah mbúurëe, Seytaane na haal ri. Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee nay fuu page ra, page ri gaaw⁠ ⁠!⁠ ⁠» 28 Ow yínë sah di wa fi taalibe ya húmú loona ra, yéeh yee fahaꞌ rii won ɗa. 29 Bi Yudaas daa yef keesi wa, i ow waa na habuu biti Yéesú nah ri pay saam iña nay waa sohlee feeda ra, mbée nah ri komi ñëkíɗɗë sarah. 30 Tahaꞌ Yudaas mbúurëe rë, ɗi yíppée ɗúh ëssín. Wahtii baaha ɗeef Koo elekke.

Túuƴëꞌí hasa

31 Ɗúhëꞌ Yudaas ëssín ɗë, Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Leegi Koope teeɓaꞌ ndami soꞌ mi Koy-ɓëeꞌ, mi teeɓaꞌ ndami ɗi fi Koope. 32 [Te mi teeɓaꞌ ndami Koope raa,] Koope ɓal ay teeɓaꞌ ndami soꞌ, te ri yuloh paŋi, maañlay. 33 Yee tallaꞌ mi hom filiɓ fon ɗa gaanlay yaawe⁠ ⁠! Ɗon ay soo saam, ndaa cëe mí won ɗon yee won mi yëwúɗɗë rë⁠ ⁠: ɗon míníh lah tígë në saañ mi ra. 34 Mee ron yeɗ túuƴëꞌ has ɗa ee⁠ ⁠: lah fëhëntíi hanndal kon. Di fahaꞌ mi ron, lah fëhëntíi ɗaaha hanndal kon. 35 Ɗon fahantaꞌ hanndal kon raa, tígí daaha ɓëewë ɓéeɓ ay yúh biti ɗon taalibe yi soꞌ.⁠ ⁠»

Woni Yéesú biti Peer ay taasaꞌ yúhí

(Saame Maccëe 26.31-35⁠ ⁠; Marka 14.27-31⁠ ⁠; Lúkkë 22.31-34)

36 Filoon fi baaha, Simoŋ Peer meelte Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu saañ di Yíkëe⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi loffe Peer won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tígë homu yen bee ra kep fu mínéh ñee tal soꞌ níi fu lah tígë na saañ mi ra, sehe níi fayu, fay naa lah.⁠ ⁠» 37 Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, yi tah mi mínéh ñee talu leegi⁠ ⁠? Mi tahte ñagi ñíin sëꞌ ndah ɗo⁠ ⁠!⁠ ⁠» 38 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu won kaah biti fu tahte ñagi ñíinú ndah soꞌ a⁠ ⁠? Mee roo won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: añcaŋ, fiisiin ki paan, fay taasaꞌ biti fu yúh sëꞌ níi hen waal éeyë.⁠ ⁠»

14

Yéesú daa waala yuliɗ Boffa na ra

1 Yéesú antee won taalibe yi ɓéeɓ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Affon ɓanay kúnëh⁠ ⁠! Gémí Koope, te ɗon gém sëꞌ ɓal⁠ ⁠! 2 Faam Baasoꞌ haŋke⁠ ⁠; may pay mi waaƴiɗ ɗon tígí nay ron home. Henay baa koon mi woneh ron ɗi⁠ ⁠! 3 Mi pay mi waaƴiɗ ɗon ɗi níi woc ɗaa, may nimil mi kali ron. Hen ɗaaha raa, tígë nay mii home ra, ɗon ay home na ɓal. 4 Ɗon yúhú waala yuliɗ tígë na saañ mi ra.⁠ ⁠» 5 Toomaa won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, fun yíih tígë na saañ fu ra, fun ay yúhée waala yuliɗ na ra ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 6 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi waala, daa mi kaaf ka, daa mi na onaꞌ pesa. Ow mínéh pay Boffa na te ñeyeh soo na. 7 Ɗon yúhú sëꞌ rëe kay, ɗon ay yúh Baasoꞌ ɓal⁠ ⁠! Te dalaꞌte woteh, ɗon yúhúté rí te ɗon olute ri⁠ ⁠!⁠ ⁠»

8 Fílíp won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, teeɓ fun Boffa kut, fun sohluuy yin kay.⁠ ⁠» 9 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fílíp, maaña maañ mi filiɓ fon ɗa ɓéeɓ fu yéeh sëꞌ doom a⁠ ⁠? Ɓëyí ot soꞌ, ɗeef otte Boffa⁠ ⁠! Kon fu wonaꞌ biti mi teeɓ ɗon Boffa ɗíh⁠ ⁠? 10 Fu gémëy biti mee Baasoꞌ na, te ri ee soo na a⁠ ⁠? Unna won mi ɗon ra ɓéeɓ, kolaay soo na, ɗi fi Boffa hom soo na ra kay daa na paŋ légéyí. 11 Gémí sëꞌ di yee wonaꞌ mi biti mee Baasoꞌ na, te ri ee soo na ra. Ɗon gémúy unna won mi ɗon ƴaa raa, iña na paŋ mi ra waɗtee tah ɗon gém book⁠ ⁠! 12 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɓëyí gém sëꞌ, ɗi fi ɓëyí baa ɓal ay paŋ iña na paŋ mi ra. Ɗi ay paŋ ƴi luk waa gaan sah, ndah mi saañ Boffa na, 13 te yii ɗon ɗaŋ ɗi ɓéeɓ, ɗon ñeyaꞌ ri tii soꞌ, may ron rii pagiɗ, nda soꞌ mi Koy ka mi teeɓaꞌ ndami Boffa. 14 Yii ɗon ɗaŋ ɗi, ɗon ñeyaꞌ ri tii soꞌ, may rii paŋ.

Gapaꞌi Yéesú Ruuh-Peseŋ

15 «⁠ ⁠Ɗon fahaꞌ soꞌ raa, ɗon ay ñee iña na túuƴ mí ɗon ɗa. 16 Ɗaaha raa, may ɗaŋ Baasoꞌ kom ɗon Dímlëh kay, bi ay home ɗon na faraah. 17 Daa ri Ruuha na teeɓ ɓëewë kaaf ka ra. Ɓëewë feey fi bee míníh ríi habaꞌ Dímlëh, ndah wa oluy ri, wa yíih rí. Ɗon nék, ɗon yúhú rí⁠ ⁠; ɗi ee filiɓ fon te ri ay home ow fi ow ɗon na faraah. 18 Mii ron yeɗɗaꞌ baayu, may ayaat ɗon na. 19 Tasse ƴutuuɗ fíi ɓëewë feey fi bee ii soo olil, ndaa ɗon ay ot biti mee pes ɗa, te ɗon ɓal ɗon ay pes. 20 Bín fë rëe, ɗon ay yúh biti mee Baasoꞌ na, ɗon ewu soo na, te mi ee ɗon na. 21 Ɓëyí ham iña na túuƴëꞌ mí rë afi te ri ñee na, ɗeef ɓëyí baa fahaꞌte soꞌ. Ɓëyí fahaꞌ soꞌ, Baasoꞌ ay rii fahaꞌ⁠ ⁠; soꞌ ɓal may rii fahaꞌ te may rii teekiroh.⁠ ⁠»

22 Taalibee na wonuu Yudaas, bokaay a Yudaas Iskariyot ra, won Yéesú tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, yi tah fay teekiree fun, fii teekiroh ɓëewí kayya⁠ ⁠?⁠ ⁠» 23 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fahaꞌ soꞌ, ay ñee iña na won mi ra⁠ ⁠; Baasoꞌ ay fahaꞌ ɓëyí baaha, te funi Baasoꞌ ay haal ɗii na, fun dék ɗii na. 24 Ɓëyí fahaay soꞌ, na ñeyeh iña na won mi ra. Te iña na keluu ɗon maa won wa ra, kolaay soo na, wa kolaꞌ Baasoꞌ fa wol soꞌ ra.

25 «⁠ ⁠Mi won ɗon iñƴah bee homaꞌ mi leeloon bee ra. 26 Lahte Dímlëhí ee ac filoon fi soꞌ ra, daa ri Ruuh-Peseŋ fa nay wolee Baasoꞌ di tii soꞌ ra. Ɗi nay ron yëeddé ɓéeɓ, ɗi nédís ɗon iña won mi ron ra ɓéeɓ. 27 Mi saañ sayo, ndaa may ron heliɗ jaamma, jaammaa lahaꞌ mi ra. Mii ron rii hellaꞌ ti di na paguu ri ɓëy ëldúnë nen. Affon ɓanay kúnëh, te ngënë tíití. 28 Ɗon keluute woni soꞌ ron biti mi saañ sayo ndaa may ayaat ɗon na ra maan⁠ ⁠? Ɗon fahaꞌ soꞌ koon, saaña na saañ mi Baasoꞌ na ra, keeññon ay naa sose soso. Mi saañ Baasoꞌ na, Baasoꞌ fa luk soo gaan ɗa. 29 Mi wonte ron baa leegi balaa iñƴaa lah, nda bín fë rëe, ɗon gém. 30 Mii wonil caak a ɗon, ndah kélfíi feey fi bee ee ac ɗa. Ɗi mínéh yin soo na, daa may rii yeɗɗee yee nay lahe ra. 31 Ƴaaha ɓéeɓ, nda ɓëewë yúh biti mi fahaꞌte Baasoꞌ te mi pagaꞌ yee na nah ri soꞌ ra. Këlíi yen saañ⁠ ⁠!⁠ ⁠»

15

Yéesú daa tal béeñí kah-kah fa

1 Yéesú wonil tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi tal béeñí kah-kah fa, te Baasoꞌ daa na tooppitoh tal béeñë. 2 Yaꞌi tokoh soꞌ mi tal béeñë ɓéeɓ te límëy, Baasoꞌ ay rii lec. Ndaa bi na lím, ɗi ay rii yugus níi lan, ɗi ɓaatti lím. 3 Ɗon fi ƴee nék, ɗon yugusute níi ɗon ladute. Unna won mi ron ra daa yugus ɗon níi ɗon madute ɗaa lan. 4 Kon pëkíi soo na ti di pokaꞌ mi ɗon na nen. Yaꞌ béeñí tokaay tala, ɓani afi kep dín mínéh lím⁠ ⁠; ti ɗaaha nen, ɗon a affon kut ɗon míníh ɗúhíɗ njiriñ hém ɗon pokuuy soo na.

5 «⁠ ⁠Daa mi tal béeñë, ɗon daa yaꞌ ya. Ɓëyí pokoh soo na, te mi pokoh ɗii na ay ɗúhíɗ njiriñ mi gaante. Ɗon míníh paŋ yin ɗeefa ɗon pëkíih soo na. 6 Ɓëyí pokaay soo na ay betu ti yaꞌ béeñí lecu leco, betute súhté nen⁠ ⁠; yaꞌ yi béeñí man ɗah ay luuhu luuho, betu kíi wa tam. 7 Ɗon pokoh soo na, te ɗon ham unni soꞌ ɗon na raa, ɗëgí yii neɓaꞌ ron, ɗon ay rii liil. 8 Ndami Baasoꞌ yúhúu biti ɗon ɗúhíɗ njiriñ caak, ɗon teeɓaꞌ biti ɗon taalibe yi soꞌ. 9 Di fahaꞌ soꞌ Baasoꞌ, mi fahaꞌ ron ɗaaha. Pésíi filiɓ fahaꞌa fahaꞌ mi ron ra. 10 Di ñeyaꞌ mi túuƴëꞌ yí Baasoꞌ, mi na pes filiɓ fahaꞌa fahaꞌ ɗi soꞌ ra, ɗon ñee túuƴëꞌ yí sëꞌ rëe, ɗon ay pesee ɗaaha filiɓ fahaꞌa fahaꞌ mi ron ra.

11 «⁠ ⁠Ɗon ot mi won ɗon yii bah, mi fahaꞌ biti sosi keeñ soꞌ hom ɗon na, te sosi keeñon mit sëk. 12 Túuƴëꞌí sëꞌ daa ri beh⁠ ⁠: Di fahaꞌ mi ron, lah fëhëntíi ɗaaha hanndal kon. 13 Lahay ɓëyí fahaꞌte ow níi luk ɓëyí tah yeraꞌi ñíiní af kooƴƴi. 14 Ɗon paŋ yii won mi ɗon raa, ɗeef ɗon kooƴƴi soꞌ. 15 Mii ron dëekíil súrgë, ndah súrgë na yéeh yii paŋ kélfíi. Mi dëekëꞌ rën kooƴ, ndah mi teeɓpe ron iña kolaꞌ mi Baasoꞌ na ra ɓéeɓ. 16 Ɗon neh daa tansu soꞌ⁠ ⁠; daa mi tanis ron. Daa mi fal ron, mi wolte ron, ɗon ɗúhíɗ njiriñ, njiriñ mi na ɗúméh. Hen ɗaaha raa, yii ɗon ɗaŋ ɗi ɓéeɓ, ɗon ñeyaꞌ ri tii soꞌ, Baasoꞌ ay ron rii on. 17 Filiɓ iñƴaa ɓéeɓ, mi fahaꞌ woni ron biti lah fëhëntíi hanndal kon.

Taalibe ya a ɓëewë feey fi beh

18 «⁠ ⁠Ɗon ot ɓëewë feey fi bee kaaꞌ ron, yúhí biti wa ɗéɓúu kaaꞌ soꞌ. 19 Ɗon nonun ɓëy feey fi bee koon, tin wa ay ron fahaꞌ ndah ɗon nonu waa na. Ndaa mi tanisse ron mi ɗúhíɗté rën waa na, tahte ɗon nënlíh waa na. Yii baa daa tah wa kaaꞌ ron. 20 Nérsíi yee húmú won mi ron biti súrgë lukeh kélfíi gaan ɗa. Ɓëewë moklute soꞌ raa, kon wa ay ron mokil⁠ ⁠; ƴee ñeyu woni soꞌ ra ay ñee wonnon ɓal.✡ 21 Yii wa paŋ ɗi ɗon ɓéeɓ daa mi tah, ndah wa yíih ɓëeꞌ wol soꞌ ra. 22 Hena biti mi ayay te mi wonay a wa koon, tin wa ii habuu bakaaroh. Ndaa tígë homuu wa bee ra kep, wa lahluy layaa. 23 Ɓëyí kaaꞌ soꞌ, ɗeef kaaꞌaꞌte Baasoꞌ ɓal. 24 Hena biti mi pagay kimtaanni ow kay mësëy wëe paŋ fíi wë koon, tin wa ii habuu bakaaroh. Leegi wa olute kimtaanni soꞌ, wa anutee kaaꞌ funi Baasoꞌ ɓéeɓ. 25 Yee bíníyú téeríi kootii wa ra lahaꞌte ɗah. Bíníyúté bitih⁠ ⁠: “Yee kaaꞌuu wa soꞌ ra lahay dalaa⁠ ⁠!”✡ 26 Dímlëhí ron ac ayo⁠ ⁠: daa ri Ruuha na teeɓaꞌ kaaf ka ra. Ruuha kolaꞌ Boffa na. May ñeeꞌee Baasoꞌ na mi wolaꞌ ron ri, te ri ay soo seedeyiɗ. 27 Te ɗon ɓal, ɗon ay soo seedeyiɗ ndah yen daa húmú dalaana níi a ɗeh.⁠ ⁠»

16

1 Yéesú ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ot mi won ɗon yii bah, nda ɗon ɓanti sélít. 2 Yúhí biti ɗon ay líkú ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra⁠ ⁠; te ay tíl níi sah, ɓëyí ƴahti ron bëem ay rii habee biti jaamiyoh Koope. 3 Biti wa yíih Boffa te wa yíih soꞌ ɓal daa nay tahe wa paŋ yii baaha. 4 Mi won ɗon yii baaha biti lah na bín fë rëe, ɗon nérsëh yee húmú won mi ron ra. Biti mi mëssí hom leeloon daa tah mi wonay ron yin na daluu yen ñéerëꞌ bín fë níi a ɗeh.

Pagaɗɗi Ruuh-Peseŋ

5 «⁠ ⁠Leegi mee saañ ɓëeꞌ wol soꞌ na ra, te ow di ɗon na meelay soꞌ tígë në saañ mi ra. 6 Yee won mi ɗon baa ra tahte keeññon ɗúmpé ces. 7 Añcaŋ, mi won ɗon kaah⁠ ⁠: biti mi saañ daa gén ɗon na. Nagajek, mi saay raa, Dímlëhë waɗti ac ɗon na ra ii ayil⁠ ⁠! Ndaa mi saañ ɗaa, may ron ɗii wolaꞌ. 8 Te ri ac ɗaa, ɗi ay teeɓ ɓëy ëldúnë biti wa homuy kaah di yii leŋke ɗee na oluu wa bakaaɗ ɗa, ɗee na oluu wa júɓ ɗë, a ɗee na oluu wa aattiyaꞌ ra⁠ ⁠: 9 wa homuy kaah di yii leŋke bakaaɗ, ndah wa gémúy sëꞌ⁠ ⁠; 10 di yii leŋke júɓ, ndah mee saañ Baasoꞌ na ra, te ɗon ii soo ollil⁠ ⁠; 11 di yii leŋke aattiyaꞌ, ndah kélfíi feey fi bee daanute níi wocce.

12 «⁠ ⁠Mi tallaꞌte iñi caakki wona mi ron, ndaa tígë homuu yen bee ra kep wa ɗameh affon. 13 Ruuha na teeɓaꞌ kaaf ki Koope ra ac ɗaa, ɗi ay ɗon ñéyíɗ kaaf ka ɓéeɓ. Iña nay rii wone ra ii kolaꞌ ɗii na, ɗi ay wone iña keloh ri ra, ɗi teeɓ ɗon yii nay lahe. 14 Daa ri nay teeɓee ndami soꞌ, ndah ɗi ay ɓeyee iña soo na, teeɓ ɗon wa. 15 Yii Baasoꞌ daa lahaꞌ ri ɓéeɓ, daa mi lahaꞌ. Daa tah mi won ɗon biti Ruuha ay ɓeyee iña soo na, teeɓ ɗon wa.⁠ ⁠»

Yee nay yíssíré súfúñ fë sos-keeñ ra

16 Yéesú wonil taalibe yi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tasse i waal fíi ɗon ii soo ot, tíkëh i waal ɗon an soo olaat.⁠ ⁠» 17 I ow di taalibe yi na wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi fahaꞌ won yi biti tasse i waal yen ii rii ot, tíkëh i waal raa yen an ɗii olaat⁠ ⁠? Ɗi fahaꞌ won yi biti ɓal ɗi saañ Boffa na⁠ ⁠?⁠ ⁠» 18 Wa na wonaaluu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠I waal fi bah, ɗi fahaꞌ won yi na⁠ ⁠? Ow yéeh yee na fahaꞌ rii won ra kat⁠ ⁠!⁠ ⁠» 19 Yéesú otte biti wa fahuu meeli, ɗi won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee wonaꞌ mi ron biti tasse i waal ɗon ii soo ot, tíkëh i waal raa ɗon an soo olaat ra, ɗon meelantuu baaha a⁠ ⁠? 20 Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: ɗon ay foŋ ɗon hawoh, ɗeefa ɓëy ëldúnë homun sos-keeñ⁠ ⁠; ɗon ay súfúñ lool, ndaa súfúñ fë ay yíssëh sos-keeñ. 21 Loo ɓeleɓ ham raa na misik ɗii na, ndah ɗeef lowa daa lah⁠ ⁠; ɗi múc ɗëe nék, ɗi hal misiga keeña sos níi sos, ndah ɗi kúɗté koy ëldúnë. 22 Ɗon ɓal, tígë homuu ɗon bee ra, ɗon homuu misik a súfúñ⁠ ⁠; ndaa may ron olaat, keeññon ay sos te ow ii mín kaaꞌ keeññon sos. 23 Bín fë rëe, ɗon ii soo meellil yin. Mee ron won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: yii ɗon ɗaŋ ɗi ɓéeɓ, ɗon ñeyaꞌ ri tii soꞌ, Baasoꞌ ay ron rii on. 24 Níi a ɗeh, ɗon ñeyuy tii soꞌ ɗon ɗagute yin. Mantee ɗëgí, ɗon ay liil⁠ ⁠; ɗaaha, keeññon ay sos dotooƴ.⁠ ⁠»

25 Yéesú antee tík won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña won mi ron ƴaa ra ɓéeɓ, mi ñeyaꞌ wa léeh. Wahtu ín ac fíi rë nék mii ron wonliil ɗaaha, may ron wonee iñi Baasoꞌ ɓëñéet. 26 Bín fë rëe, ɗon ay ñeeꞌee tii soꞌ ɗon ɗaŋ Boffa. Mi wonay ron biti may ron ɗagire ɗii na, ɗon daa nay ɗagire affon. 27 Ɗi fi Boffa fahaꞌte ron ndah ɗon fahuute soꞌ, te ɗon gémúté biti daa ri wol soꞌ. 28 Mi kolaꞌ Boffa na mi acce ëldúnë. Leegi may koloh ëldúnë, mi nimil Boffa na.⁠ ⁠» 29 Taalibe yi wonu ri tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi ɗeh⁠ ⁠! Fu wonte wonni lante te fu ñeyaay léeh. 30 Biti fu yúh ɓéeɓ te sohlaay ow meelle ro yin, haalte affi fun leegi, daa tah fun gém biti fu kolaꞌ Koope na.⁠ ⁠» 31 Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon wonu kaah biti ɗon gémúté leegi a⁠ ⁠? 32 Aꞌ⁠ ⁠! Wahtaa ee saañ lahe ra kat, te ri lahte níi wocce, wahtaa nay ron hasluu ra, ow fi ow ɗon na ɓéeɓ nimil faam wa, ɗon hel soꞌ njunduŋ⁠ ⁠! Añcaŋ, mi homay a af soꞌ njunuŋ kat, ndah Baasoꞌ ee hëbís sëꞌ⁠ ⁠! 33 Ɗon ot mi won ɗon iñƴah, nda ɗon pokoh soo na, ɗon lah jaamma. Ɗon ay mok ëldúnë nék⁠ ⁠! Ndaa lah hëbí híin, mi ɓaŋke nguur ki ëldúnë⁠ ⁠!⁠ ⁠»

17

Ɗagiri Yéesú taalibe yi

1 Wonaꞌ Yéesú iñƴaa níi wocce ra, ɗi ɓéyíɗté afi sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap, wahtaa lahte⁠ ⁠: teeɓee ndami soꞌ mi Koohu, nda mi mín teeɓaꞌ ndamu ɓal. 2 Fu onte soꞌ sañ-sañ sun fi ɓëewë ɓéeɓ, nda mi mín on ɓëewë déŋéen fú sëꞌ rë ɓéeɓ pesa na ɗúméh rë. 3 Pesa na ɗúméh rë nék, tokaꞌ níil yúhí ɗo fi Koope fi kah-kah fa yínë kut ɗa, a yúhí soꞌ mi Yéesú-Kiristaa fa wol fu ra. 4 Mi paŋke légéyë nah fu soꞌ ra, mi teeɓaꞌte ndamu feey fa. 5 Baap, kon leegi on soꞌ ndam hëbísú, ndama húmú lahaꞌ mi ɗoo na, na lahay ëldúnë doom ra.

6 «⁠ ⁠Ɓëewë ɓeɓ fu ëldúnë fu déŋéenté sëꞌ wë rë, mi teeɓpe wa daa fu wah. Daa fu lahaꞌ wa, fu déŋéenté sëꞌ wë, wa ñeyute wonu. 7 Leegi, wa yúhúté biti iña on fu soꞌ ra ɓéeɓ kolaꞌ ɗoo na. 8 Mi wonte wa unna won fu soꞌ ra, te wa tahute wa. Wa yúhúté biti mi kolaꞌ ɗoo na kah-kah, wa gémúté biti daa fu wol soꞌ. 9 Af wa daa tah mi na ɗaŋ ɗo. Mi ɗagiray ɓëewë feey fi beh, mi ɗagiɗ ɓëewë déŋéen fú sëꞌ rë, ndah wa ƴuu. 10 Yii lah mi ɓéeɓ daa fu lahaꞌ, te yii lah fu ɓéeɓ daa mi lahaꞌ⁠ ⁠; te ndami soꞌ feeñce waa na. 11 Tasse ƴutuuɗ mii homil ëldúnë⁠ ⁠; mi yuloh ɗoo na, ndaa wa fi ƴeh, wa lísú ëldúnë. Baap, ɗo fa sela ra, níirée wë tii gaanu, bee on fu soꞌ ra, nda di lígínúu yen ana yen henute yínë, wa hen yínë ɗaaha. 12 Homaꞌ mi a wa ra, mi húmú níirëꞌ wë a tii gaanu, bee on fu soꞌ ra. Mi níiɗté wë, te ow múuƴëy waa na, henay ɓëeꞌ waɗti múuƴ ɗë, nda yee won Téerëe rë lah.

13 «⁠ ⁠Bi leegi mi yuloh ɗoo na, mi won wa iñƴah bee lís mí ëldúnë bee ra, nda sosi keeña lahaꞌ mi ra hom waa na, keeññi wa sos dotooƴ. 14 Mi léhínté wë yee won fu soꞌ ra, ɓëy ëldúnë anutee waa kaaꞌ, ndah wa nëníh ɓëy ëldúnë ti soꞌ nen. 15 Mi ɗaŋ ɗo biti fu sëmlëꞌ wë yaꞌ Seytaane, ndaa biti fu këlíɗ wë ëldúnë neh. 16 Wa nëníh ëldúnë ti soꞌ nen. 17 Ɓukutee wa kaaf ka, wa hen ƴuu⁠ ⁠; wonu daa kaaf ka. 18 Mi wolte wa ëldúnë ti di wolaꞌ fu soꞌ ëldúnë nen. 19 Af wa tahte mi jébëlté rë af soꞌ mi hente buu, nda wa ɓukutoh kaaf ka raa, wa hen ƴuu ɓal.

20 «⁠ ⁠Mi ɗagiɗ wa neh doŋ, ndaa a ɓëewë nay soo gémé filoon fe ndah iña nay wone wa fi ƴee sun fi soꞌ ra. 21 Baap, mi ɗaŋ ɗo biti wa ɓéeɓ hen yínë. Di homaꞌ fu soo na mi hompe ɗoo na, wa ɓal homuun yen na ɗaaha. Hen ɗaaha raa, ɓëy ëldúnë ay gém biti daa fu wol soꞌ. 22 Ndama on fu soꞌ ra mi onte wa ri, nda wa hen yínë ti di henuu yen yínë nen, 23 mi hom waa na, fu hom soo na, wa ɓéeɓ bok hen yínë. Hen ɗaaha raa, ɓëy ëldúnë ay gém biti daa fu wol soꞌ, te fu fahaꞌte wa ti di fahaꞌ fu soꞌ nen. 24 Baap, tígë na saañ mi ra, mi fahaꞌte biti ɓëewë déŋéen fú sëꞌ rë hom na ɓal, nda wa ot ndama on fu soꞌ ra, ndah fu maañcee soo fahaꞌ balaa ëldúnë saku. 25 Te Baap, ɗo fa júɓ ɗë, ɓëy ëldúnë yíih rë, ndaa mi yúh rë, te ɓëewée ke soꞌ ƴee yúhúté biti daa fu wol soꞌ. 26 Mi teeɓpe wa níi wa yúhúté daa fu wah, te may waa rii ɓaatti teeɓ, nda fahaꞌa fahaꞌ fu soꞌ ra hom waa na, te soꞌ ɓal mi hom waa na.⁠ ⁠»

18

Hami Yéesú

(Saame Maccëe 26.47-56⁠ ⁠; Marka 14.43-50⁠ ⁠; Lúkkë 22.47-53)

1 Wonaꞌ Yéesú iñƴaa níi wocce ra, ɗi kolohte dah ɓani taalibe yi húusúté húlbí Sedoroŋ, haalute meey daaha. 2 Ɗi fi Yudaas fa nay rii yaaye ra yúh hatni baaha, ndah Yéesú a taalibe yi na húmú nëfíh daaha. 3 Ɗi kúɗté goomal soldaar a i wohoh di Faam fi gaani Koope ƴi yéŋké biti kélfë yí seeƴoh ya a fariseŋŋa daa yeru ri wa. Wa ayute, kúrëelúuté i lampa, kocom hawaanaa a ganaay. 4 Bi yúh Yéesú iña nay rii kate ra ɓéeɓ, ɗi leɓohte wa won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon saamu wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» 5 Wa tahute wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun saamu Yéesú fí ɓëy Nasaret.⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ƴaaha ɓéeɓ, ɗeef Yudaas fa na saañ ɗii yaaye ra húmú filiɓ fi wa. 6 Yéesú na won wa bitih «⁠ ⁠daa mi⁠ ⁠» rek, wa sajalute, lasuute feey. 7 Yéesú meelaatte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon saamu wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun saamu Yéesú fí ɓëy Nasaret.⁠ ⁠» 8 Ɗi wonaat wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi wonte ron ri koon, daa mi⁠ ⁠! Ɗon saamun soꞌ kut ɗaa, yéɗɗí ɓëewí ƴee saañ.⁠ ⁠» 9 Yee húmú won Yéesú rë lahaꞌte ɗah. Ɗi húmú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap, mi ñakay ow yínë sah di ɓëewë déŋéen fú sëꞌ rë.⁠ ⁠» 10 Ɗeef Simoŋ Peer kúɗté jépíl. Ɗi yíppée ríi fúul, paaŋke ri súrgíi seeƴohi gaana, lecce nufi ñamaa fa. Súrgëe nufa lecu ra hínú Malkus. 11 Yéesú won Peer tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nimilire jépílú mbari⁠ ⁠! Gulii coono fa yeɗ soꞌ Baasoꞌ ra mi waray rii han waro a⁠ ⁠?⁠ ⁠»

Kúrí Yéesú fíi Haan

(Saame Maccëe 26.57-58⁠ ⁠; Marka 14.53-54⁠ ⁠; Lúkkë 22.54)

12 Soldaarra a kélfíi wë, a wohoh yi Faam fi gaani Koope habute Yéesú tígí daaha, pokalsuute ri a níh. 13 Wa ɗéɓúu ríi kúɗ faam Haan. Haan daa pacool Kayif fa húmú seeƴohi gaana kíilí baaha ra. 14 Ɗi fi Kayif daa húmú won yëwúɗɗë biti ow yínë kut ñak ñíiní ndah ɓëewë daa gén.

Taasaꞌi Peer yúhí Yéesú

(Saame Maccëe 26.69-70⁠ ⁠; Marka 14.66-68⁠ ⁠; Lúkkë 22.55-57)

15 Na kúrú wë Yéesú faam seeƴohi gaana ra, Simoŋ Peer a ow kay di taalibe ya ñeyute tala. Bi yúh seeƴohi gaana taalibii bah, tahte ɗi fi taalibee a Yéesú daa hëeltú filiɓ faam fa. 16 Ndaa Peer húmú ëssín, hëbís ílë. Tígí daaha, taalibee koon ɗúhté, wonte a ɓelaa na woh ílë rë, ɓekke Peer filiɓ. 17 Ɓelaa won Peer tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi bee ɓal, fu noneh taalibe yi ɓëyí bee nagajek a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi noneh na déꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠»

18 Bi húmú sos Koo, súrgë yë a wohoh ya këɗɗúté kíi na yoonnduu⁠ ⁠; Peer hompe a wa na yoonndoh ɓal.

Yéesú fíi Haan

(Saame Maccëe 26.59-66⁠ ⁠; Marka 14.55-64⁠ ⁠; Lúkkë 22.66-71)

19 Seeƴohi gaana* yampe na meel Yéesú yii leŋke taalibe yi na a yee na yëeddëꞌ rí rë. 20 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña won mi ra, mi wonaꞌ wa sun ɓëewë ɓéeɓ na keluu. Soꞌ mi mëssí yëeddëꞌ filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra a filiɓ Faam fi gaani Koope, te yëwúɗɗë ɓéeɓ teeꞌuu na⁠ ⁠; mi wonay yin las⁠ ⁠! 21 Ngana meel soꞌ⁠ ⁠! Iña won mi ra, meele wa ɓëewë síkírúu sëꞌ rë. Wa yúhú iña won mi ra.⁠ ⁠» 22 Wonaꞌ Yéesú woni bah, lahte wohohi húmú në, fúuɗté rí mbeƴ, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fay lofee seeƴohi gaana ɗaaha a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 23 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Woni soꞌ ñeyay waal raa, teeɓ soꞌ tígë héllëꞌ mí rë, ndaa hena biti mi wona kaah raa, ɗeef fu laɓaꞌ soꞌ yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 24 Tígí daaha, Haan yeñce Yéesú faam Kayif seeƴohi gaana, ɗeef Yéesú lís pokki.

Peer taasiilte yúhí Yéesú

(Saame Maccëe 26.71-75⁠ ⁠; Marka 14.69-72⁠ ⁠; Lúkkë 22.58-62)

25 Filiɓ fi ƴaaha ɓéeɓ, Simoŋ Peer hompe na yoonndoh rek. Lahte ɓëyí won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi bee ɓal, fu noneh taalibe yi nagajek a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Peer taasaꞌte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi noneh na déꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 26 Filoon fi baaha, ow di súrgë yí seeƴohi gaana, mboko mi ɓëeꞌ Peer lec nufa ra, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi ot ɗo fi bee a ɗi filiɓ meeya neh nagajek a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 27 Taasaꞌ Peer waali yínée, paan yíppée fiisoh.

Kúrí Yéesú fíi Pilaat

(Saame Maccëe 27.1-2, 11-31⁠ ⁠; Marka 15.1-20⁠ ⁠; Lúkkë 23.1-5, 13-25)

28 Yéesú ɓeyute faam Kayif daaha, kúrúté faam gëernëer ɓaabin cúɓ. Ndaa lahuu wa ra, wa haaluy filiɓ, wa kaaꞌuu biti wa ay sobeye nda wa mín ñam ñami feedi Paaga. 29 Tígí daaha, Pilaat ɗeefiɗte wa won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon wonu ti ɓëyí bee paŋ yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 30 Wa lofute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi henay ow ɓos koon fun këmí rë rí⁠ ⁠!⁠ ⁠» 31 Pilaat won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ƴaa ɓéyí rí, ɗon ñee yee won kootii ron ra ɗon aattiyaꞌ ri⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun lahuy sañ-sañi tíkúun fun húl sun ow, fun hap ri.⁠ ⁠» 32 Yee húmú won Yéesú rë lahaꞌte ɗah sun fi ɗee nay rii húlée rë.

33 Tígí daaha, Pilaat nimilte filiɓ faam fa, dëekrëhté Yéesú meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu buuri yëwúɗɗë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 34 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Woni baa kolaꞌ ɗoo na mbée ow daa won ɗo baaha sun fi soꞌ⁠ ⁠?⁠ ⁠» 35 Pilaat tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Maa mi yëwúɗ ë⁠ ⁠? Ɓëy heedon a kélfë yí seeƴoh yon daa komu soꞌ ro⁠ ⁠! Kon fu paŋ yih⁠ ⁠?⁠ ⁠» 36 Yéesú loffe ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nguur ki soꞌ nguur ki feey fi bee neh. Nguur ki soꞌ ƴaha nguur ki feey fi bee koon, tin súrgë yí sëꞌ ay soo haaꞌiɗ níi mi yëeyíh yëwúɗɗë⁠ ⁠; ëe-ëeꞌ, nguur ki soꞌ nguur ki feey fi bee neh.⁠ ⁠» 37 Pilaat won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon fu buur a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu wonte ri, daa mi⁠ ⁠! Seedii kaaf ka daa tah mi límú, seedii kaaf ka daa tah mi ac feey fi beh. Te ɓëyí hom kaaf ka ɓéeɓ, helte nuf iña na won mi ra.⁠ ⁠» 38 Pilaat won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Úh⁠ ⁠! Yi daa kaah⁠ ⁠?⁠ ⁠»

Kolaꞌ ri woni bah, Pilaat ɗúhëetté ëssín ɗeefiɗte yëwúɗɗë, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi olay yii mín tíkú sun fi ɓëyí beh, 39 te ɗon ɓaahuu biti lahaa Paak ɓéeɓ, mi ɗúhríɗ ɗon ow yínë kasu. Ɗon fahuuy biti mi yessiɗ ɗon buuri yëwúɗɗë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 40 Tígí daaha, wa ɓéyrúté unni wa sun wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Ɗi neh⁠ ⁠! Ɗúhríɗ fun Barabaas.⁠ ⁠» Ɗeef ɗi fi Barabaas fa banndi.

19

1 Filoon fi baaha, Pilaat nahaꞌte fúuɗɗëhí Yéesú laraw. 2 Soldaarra ɓeyute ñap yugusute baane, ɓekute ri af Yéesú, tíkúté paltu luum sun fi, 3 leɓuute ri wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Coleere buuri yëwúɗɗë⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wa na anuu rii fúuɗsëꞌ mbeƴ.

4 Pilaat ɗúhëetté yëwúɗɗë në, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Cëe mi ac mi komɗoh ron ri ëssë, nda ɗon yúh biti mi olay yii mín tíkú sun fi ɓëyí beh.⁠ ⁠» 5 Tígí daaha, Yéesú ɗúhté, ɓani baanii yëlbí a paltii luumi. Pilaat won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ abah⁠ ⁠!⁠ ⁠»

6 Kélfë yí seeƴoh ya a wohoh ya oluu wa Yéesú, wa ɓéyrúté unni wa sun na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daaƴe ri kurwah ɓal⁠ ⁠! Daaƴe ri kurwah⁠ ⁠!⁠ ⁠» Pilaat won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓéyí rí ɗon daaƴiɗ ɗi affon. Soꞌ mi olay yii mín tíkú sun fi.⁠ ⁠» 7 Yëwúɗɗë wonu Pilaat tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kootii fun kaddaꞌte ow sol Koope, te ri wonte biti ɗi Koy Koope. Kon ɗi waɗti hawun húl⁠ ⁠!⁠ ⁠»

8 Kelaꞌ Pilaat woni bah, ɗi ɓaattee tíit. 9 Ɗi haalaatte faam, meelte Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu ɗúhëꞌ dih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yéesú hente tiɗ, lofay ri. 10 Tígí daaha, Pilaat won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fii soo tiil a⁠ ⁠? Fu yéeh biti mi mín ɗëe yeris te mi mín ɗëe daaƴɗoh kurwah a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 11 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu mínéh yin yínë sah sun fi soꞌ, henay yee yeɗ ɗo Koope fa sun ɗa. Yii baa daa tah bakaadi ɓëeꞌ yeñ soꞌ ɗoo na ra luk buu gaan.⁠ ⁠»

12 Pilaat kolaꞌ daaha na saam ɗee nay rii yeɗɗee Yéesú rë. Ndaa yëwúɗɗë ɓéyrúté unni wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu yeris ɓëyí bee ɗeef fu ñéerëey a Sesaar*. Ɓëyí tík afi buur, ɗeef haaꞌ Sesaar.⁠ ⁠» 13 Kelaꞌ Pilaat unni ƴah, ɗi ɗúhíɗté Yéesú fëel, antee took ñaana na aattiyuu, hom ëssë dérúu a laꞌ, na wonuu yëwúɗɗë Gabataa ra. 14 Yiin fi baaha, teeꞌaꞌ a bisa míllëꞌ waaji Paagi yëwúɗɗë, bee lahaꞌ naꞌ leelu af ra. Pilaat won wa tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Buuron abah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 15 Ndaa wa ɓéyrúté unni wa na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi húlë ɓal⁠ ⁠! Ɗi húlë⁠ ⁠! Daaƴe ri kurwah⁠ ⁠!⁠ ⁠» Pilaat won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May daaƴe buuron kurwah nam a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Kélfë yí seeƴoh ya wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Henay Sesaar, fun lahuy buur kay.⁠ ⁠»

16 Tígí daaha, Pilaat yeɗɗaꞌte wa Yéesú, wa daaƴe ri kurwah.

Daaji Yéesú kurwah

(Saame Maccëe 27.32-44⁠ ⁠; Marka 15.21-32⁠ ⁠; Lúkkë 23.26-43)

Soldaarra yípútée ham Yéesú. 17 Ɗi fi Yéesú daa enoh kurwahi, wa ɗúhúté gina, yullute tígë në wonuu «⁠ ⁠Këeŋ-af⁠ ⁠» ra. Tígí daaha wonuu «⁠ ⁠Golgotaa⁠ ⁠» di ébrë. 18 Lahuu wa ra, soldaarra daaƴute Yéesú kurwaha. Wa daaƴaaluute ow ana kay kurwah⁠ ⁠: ɓëyí yínëe paaꞌte Yéesú yaꞌ ñamaa, yínëe paaꞌte ri yaꞌ sugu, Yéesú hompe leelaa.

19 Pilaat nahaꞌte bíníi a tíkrëhí unni ƴee sun fi kurwaha. Unna won yii beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéesú fí ɓëy Nasaret, buuri yëwúɗɗë.⁠ ⁠» 20 Bi wulay tígë daaƴuu Yéesú rë gina, te unna bíníyú ébrë, lateñ a gerek, ow caak olute, yúhúté yee bíníyú rë. 21 Yee bíníyú baa ra neɓaay kélfë yí seeƴoh ya, wa payute wonu Pilaat tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu waray bíní “buuri yëwúɗɗë” koon. Fu waɗti bíníyë biti “ɓëyí bee won ti daa ri buuri yëwúɗɗë”.⁠ ⁠» 22 Pilaat won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee bíní mí rë, mi bíníté rí níi wocce.⁠ ⁠»

23 Daaƴuu soldaarra Yéesú níi wocce ra, wa ɓeyute yéré yí woruute wa cér iniil hanndal ki wa. Wa anutee ɓeɓ búubée ké rí teru sun níi feey te lahay ɗíis ɗë, 24 wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Génë biti yen ɗarun ri ɗaro raa, yen púlúf rí yen ot ɓëeꞌ nay rii lahee ra.⁠ ⁠» Yee húmú bíníyú Téerëe rë lahaꞌte ɗah. Téerëe húmú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa woruute yéré yí sëꞌ, púlúfúté búubí sëꞌ.⁠ ⁠»✡ Ɗee bíníyúu rí ɗaa ra, soldaarra paguu ri ɗaaha kep. 25 Yaafi Yéesú húmú caŋ hëbís kurwaha ɓani koy-yaafa ɓeleɓ, a Mari ɓeleɓ Kolopas, a Mari fi ɓëy Makdalaa. 26 Yéesú otte yaafi, otte taalibee daa kooji ra hompe hëbísí, ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa ow, koohu abah.⁠ ⁠» 27 Ɗi won taalibee tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaafu abah.⁠ ⁠» Kolaꞌte baaha, taalibee ɓeɓpe yaafi Yéesú yeffe ri faami.

Húlí Yéesú

(Saame Maccëe 27.45-56⁠ ⁠; Marka 15.33-41⁠ ⁠; Lúkkë 23.44-49)

28 Nda yee won Téerëe rë lah, filoon fi baaha, bi yúh Yéesú biti iña ɓéeɓ púlgísëꞌté leegi, ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi sifirohte.⁠ ⁠» 29 Ɗeef lahte yaadi líiffé bineegar húmú hatinni ƴaaha. Soldaarra yípútée ɓeɓ líil soopute ri bineegar, pokute ri yaꞌ isop, yullute ri ɓúk Yéesú na fahuu hënndí. 30 Ɗíkísëꞌ Yéesú bineegara, ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña ɓéeɓ púlgísëꞌté.⁠ ⁠» Ɗi sígímpé, yeɗɗohte lússé.

Yéesú tawute juun araal

31 Wahtu yi ƴaaha, ɗeef bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë ee saañ dale ra. Kélfë yí yëwúɗɗë fahuuy biti ɓúudé hom sun kurwah bis hílsëe, ɓaatte biti bisi hílsíi bee bis gaan. Tígí daaha, wa payute Pilaat na, wonute ri biti ɗi nahaꞌ korsaꞌi kotti ɓëewë daaƴu ra†, ɓúudé yë këllú tígë. 32 Nahuu soldaarra baaha ra, wa ñeyute ɓëewë daaƴu a Yéesú rë, korsuute kotti bee ɗéɓ ɗë, ñeyute ana fa na, korsuute kotta. 33 Ɗi fi Yéesú nék, lahuu soldaarra ɗii na olute biti ɗi húlté níi wocce ra, tígí daaha, wa korsuuy kotta. 34 Ndaa ow di soldaarra tappe ri juun hatin araal, ñif a muluɓ yíppée nëe ɗúh.

35 Ɓëeꞌ ɓílíɗ iñƴee ra tíkké íllí në ngëeƴ, te iña won ɗi ra lahaꞌ ɗaaha. Ɗi a faanaŋ fi yúhté biti iña lahaꞌ ɗaaha. Ɗon ot ɗi won iñƴeh, nda ɗon gém ɗon ɓal. 36 Iñƴaa ɓéeɓ lahaꞌte ɗah, nda yee bíníyú Téerëe rë lah. Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴuh yínë sah ii kon faana.⁠ ⁠»✡ 37 Bíníyúté biti ɓal⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa ay ƴíiɗ ɓëeꞌ wa jabu ri ra.⁠ ⁠»✡

Haji Yéesú

(Saame Maccëe 27.57-61⁠ ⁠; Marka 15.42-47⁠ ⁠; Lúkkë 23.50-56)

38 Filoon fi baaha, lahte ɓëyí hínú Suseef dék Arimate, payte Pilaat na, meelte ri ɓúudé fí Yéesú. Ɗi non taalibe yi Yéesú ndaa bi húmú neeh ri kélfë yí yëwúɗɗë, ɗi húmú teekiraay baaha. Pilaat tahiɗte ri, Suseef payte ɓeɓpe ɓúudé fë. 39 Tígí daaha, Nikodem ɓal acce habraꞌte ri. (Nikodem fi baa húmú mëssée pay yérí Yéesú elek.) Wa kúrúté laakkoloñi yugusuu míirí boolluu a barbosaa, ƴi waɗtee mit kílë sabay éeyë. 40 Wa ɓeyute ɓúudé fí Yéesú, na líiwú rí boy, na túmú rí yin heeñlaa ti di ɓaahuu ri yëwúɗɗë nen biti wa ƴahti hac ɓúudé. 41 Tígë daaƴuu Yéesú kurwah ra lahte meey, bi kolom ki ow mësúy nëe hacu húmú në. 42 Bi na saañ dale bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë te kolom ka wulay daaha, wa ɗapute ɓúudé fí Yéesú në.

20

Kolohi Yéesú ɓúudé

(Saame Maccëe 28.1-8⁠ ⁠; Marka 16.1-8⁠ ⁠; Lúkkë 24.1-12)

1 Hagadi dímëesë, Mari fi ɓëy Makdalaa kolohte saañce tígë hacuu Yéesú rë. Lahaꞌ ri ra, ɗi ɗeef laꞌa húmú ɓúk luuya ra éccírúté. 2 Ɗi yíppée múkë Simoŋ Peer na a taalibii yínëe Yéesú kooƴaꞌ ri ra, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓúudé fí Yíkëe ɓeyute nuŋa, te fun yíih tígë kúrú rí rë.⁠ ⁠»

3 Tígí daaha, Peer a taalibii yínëe koluute na suu luuyin. 4 Wa húmú múkëyú múkëyë na suu wa ra. Bi luk taalibii yínëe Peer gaaw, ɗi ɗéɓpé rí luuya. 5 Lahaꞌ ri ra, ɗi yérëntëhté otte boyya filiɓ, ndaa ri haalay. 6 Simoŋ Peer lahaꞌ daaha, haalte na yeel boyya. 7 Boya húmú af Yéesú rë homay a boyyi kayya⁠ ⁠; ɗi túlúñú túlúñë, hompe kay. 8 Taalibii yínëe ɗéɓpí lah ra haalaꞌ daaha otte boyya, gémpé biti Yéesú kolohte. 9 Yúhí biti níi a baaha, ɗeef taalibe ya yíih yee fahaꞌ won Téerëe rë doom, biti Yéesú waɗtee koloh ɓúudé. 10 Taalibe yi ana ya koluu daaha, suute faam.

Feeñiyohi Yéesú Mari fi ɓëy Makdalaa

(Saame Maccëe 28.9-10⁠ ⁠; Marka 16.9-11)

11 Ɗi fi Mari, nimilaꞌ ri ra, hom fëel fí luuya na looy. Ɗi hom looya yérëntëhté filiɓ, 12 otte malaaka ana yi ɓekuu búuɓ naaꞌ, tookute tígë húmú fënɗú ɓúudé fí Yéesú rë, bee hompe hatna húmú afa ra, yínëe hompe hatna húmú paaꞌ kotta ra. 13 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu looy yi yaa ow⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓúudé fí Yíkíi sëꞌ ɓeyute, te mi yéeh tígë kúrú rí rë.⁠ ⁠»

14 Ɗi hom woni yii baa na heeltoh, ɗi otte ow caŋke hëbísí ndaa ri yéeh ɓëeꞌ, ɗeef yaa Yéesú. 15 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu looy yi yaa ow⁠ ⁠? Fu saam wah⁠ ⁠?⁠ ⁠» Bi habaꞌ Mari biti yaa wohohi meeya, ɗi won ɓëeꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa, daa fu kúrë rí rëe, won soꞌ tígë ɗap fu ri ra, mi kale ri.⁠ ⁠» 16 Yéesú won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mari⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi yíssëhté Yéesú në, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Rabbuni⁠ ⁠!⁠ ⁠» (daa ri yëeddëh di ébrë). 17 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana ham soꞌ deh, ndah mi lahay Baasoꞌ na doom. Tílé fu won koy-yaayyi soꞌ biti mi hom kotti saañi Baasoꞌ na daa Boffon ɗa, Koope fi soꞌ na daa Koope fon ɗa.⁠ ⁠» 18 Mari fi ɓëy Makdalaa yíppée saañ, wonte taalibe ya biti ɗi otte Yíkëe, léhínté wë yee won ɗi ra.

Feeñiyohi Yéesú taalibe yi

(Saame Maccëe 28.16-20⁠ ⁠; Marka 16.14-18⁠ ⁠; Lúkkë 24.36-49)

19 Sosaɗ naꞌi dímëesí baaha, bi ɗeef taalibe ya kaañuy kélfë yí yëwúɗɗë, wa téƴúuté faam. Yéesú acce hente bereeh leelii wa, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Cëlíirí yaawe⁠ ⁠! Hëmíi jaamma⁠ ⁠!⁠ ⁠» 20 Wonaꞌ ri wa iñƴaa ra, ɗi teeɓpe wa yaꞌ yi a hatni yíníi araali. Keeññi taalibe ya sos soso níi ola olu wa Yíkëe rë. 21 Yéesú wonaat wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Cëlíirí yaawe⁠ ⁠! Hëmíi jaamma⁠ ⁠! Di wolaꞌ soꞌ Baasoꞌ, soꞌ mi wolaꞌ ron ɗaaha.⁠ ⁠» 22 Kolaꞌ ri woni baa ra, ɗi ëffé sun fi wa, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tëhí Ruuh-Peseŋ⁠ ⁠! 23 Ɓëyí ɗon baal ri bakaaɗɗi, ɗeef Koope baalte ri. Ɓëyí ɗon habiɗ ɗi bakaaɗɗi, ɗeef Koope habiɗte ri wa.⁠ ⁠»

Feeñiyohi Yéesú Toomaa

24 Toomaa fa na dëekúu Síisë rë non taalibe yi sabboo a ana ya, ɗeefaay na ac Yéesú rë. 25 Ayaꞌ ri taalibe yi kayya wonute ri biti wa olute Yíkëe rë, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hém soꞌ mi olay daaƴiitti pontu ya yaꞌ ya, hém soꞌ mi ɓekay kun soꞌ ílíƴƴë daaƴuu ri faana ra, te mi ɓekay yaꞌ soꞌ lafi araali, mii mëssí gém biti ɗi kolohte ɓúudé.⁠ ⁠»

26 Nimilaꞌ bisi baa ɗeef taalibe yi Yéesú téƴëetúté faam fa, Toomaa hompe a wa ra, Yéesú acce hente bereeh waa na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Cëlíirí yaawe⁠ ⁠! Hëmíi jaamma⁠ ⁠!⁠ ⁠» 27 Ɗi antee won Toomaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓeke kunu nuŋŋi yaꞌ yi soꞌ fu olsoh⁠ ⁠; ɓeke yaꞌu araal soꞌ. Yeɗɗe lah nuf ana, fu gém⁠ ⁠!⁠ ⁠» 28 Toomaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu Yíkíi sëꞌ, daa fu Koope fi soꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 29 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Biti fu otte soꞌ daa tah fu gém ë⁠ ⁠? Ɓëyí gém sëꞌ te olay soꞌ, lahte sos-keeñ.⁠ ⁠»

Yee tah téeríi bee koloh ra

30 Yéesú paŋke kimtaan kay caak fíi taalibe yi, ƴi yéŋké biti ɓíllúy téeríi beh. 31 Ƴee filiɓ téeríi bee nék, ɓíllú biti ɗon gém biti Yéesú daa Buura Koo fal ri ra, Koy Koope. Te ɗon gém ɗii na raa, ɗon ay pes ndah ɗi.

21

Kimtaani mbaala líif jén ɗë

1 Filoon fi baaha, Yéesú feeñiyaatte taalibe yi ɓúk laahi Tiberiyat*. Ɗi feeñiyaꞌ wa ɗeh⁠ ⁠: 2 Simoŋ Peer a Toomaa fa na dëekúu Síisë rë daa húmú, a Natanayel fi ɓëy Kanaa di Galile, a koyyi Sebede, a taalibe yi Yéesú ana kay. 3 Simoŋ Peer won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee saañ seeɓ ɗa.⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Caa fun ñéerëꞌ a ro fun ɓal.⁠ ⁠» Tígí daaha, wa ñéerúuté haalute gaala. Ndaa elgi baaha ɓéeɓ wa habuy yin.

4 Yíilëꞌ Koo ra, Yéesú acce caŋke ɓúk laaha, ndaa taalibe ya yíihsíih rí. 5 Ɗi won taalibe ya tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon habute jén saa yaawe⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun habuy yin.⁠ ⁠» 6 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéesí mbaala hatna paaꞌ yaꞌ ñamaa di gaala ra, ɗon ay ham.⁠ ⁠» Tígí daaha, wa yeesute mbaala. Mbaala hampe jén, líif líifë níi wa míníh ríi ɗúhíɗ mulaa. 7 Ow di taalibe ya, kooji Yéesú, won Peer tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaa Yíkëe⁠ ⁠!⁠ ⁠» Kelaꞌ Simoŋ Peer uni bah, ɗi yíppée ɓekoh búubée ké rí húmú nís ɗí na seeɓ ɗi ra, yíppée haal mulaa. 8 Taalibe yi kayya ayuu a gaala, na fasu mbaala líif jén ɗë. Wa húmú wuluuy ɓúk laaha, yee talluu wa ra waɗti hena jaak tíméer (100).

9 Lahuu wa cépúté gaala ra, wa olute jén tíkúté sun kíi, mbúurú hompe hatni beh. 10 Tígí daaha, Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Jénë ɗúhúu ron ham ɗa, kúrí i koy na deh.⁠ ⁠» 11 Simoŋ Peer haalaatte gaala, fasse mbaala líif jén ɗë, ɗúhíɗté rí ëssë. Jénë ɓéeɓ hente koy tíméer a koy sabay iip a koy éeyë (153), te ɗee teem wa ra ɓéeɓ tahay mbaala ɗaɗ. 12 Filoon fi baaha, Yéesú won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëyí ɗon ñam⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ow yínë sah di taalibe ya kaañay rii meel daa ri wah, ndaa wa yúhúté biti yaa Yíkëe. 13 Yéesú leɓohte, ɓeɓpe mbúurëe woraꞌte wa, ɗi ɓeɓpe jénë ɓal hente ɗaaha. 14 Baa daa waali éeyë fë feeñiyoh Yéesú taalibe yi, këllúu rí ɓúudé rë.

Yéesú a Peer

15 Ñamuu wa níi wocute ra, Yéesú meelte Simoŋ Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Simoŋ fi Saŋ, di fahaꞌ fu soꞌ luk di fahuu soꞌ ɓëewí ƴee a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, fu yúhté biti mi fahaꞌte ro.⁠ ⁠» Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah tooppitee harri soꞌ.⁠ ⁠» 16 Yéesú meelaatte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Simoŋ fi Saŋ, fu fahaꞌte soꞌ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, fu yúhté biti mi fahaꞌte ro kay⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah níiré harri soꞌ.⁠ ⁠» 17 Ɗi wonil ri waali éeyë fë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Simoŋ fi Saŋ, fu fahaꞌte soꞌ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Yee meelaꞌ ri Yéesú waali éeyë fë biti nda ri fahaꞌte ri ra, ɗúmëlté keeña. Ɗi loffe Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, fu yúh ɓéeɓ⁠ ⁠! Kon fu yúhté biti mi fahaꞌte ro⁠ ⁠!⁠ ⁠» Yéesú wonil ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah tooppitee harri soꞌ. 18 Mee roo won kaaf ka ra ee⁠ ⁠: henaꞌ fu kúkëy rë, daa fu na húmú pokit afu geñuu, fu pay tígí neɓaꞌ ro⁠ ⁠; ndaa tíl níi fu ɓaha raa, fay ɓéyíɗ yaꞌ yu, ow kay pokiɗ ɗo geñuu, kúɗ ɗë tígí fu fahaay naa pay.⁠ ⁠» 19 (Unna won Yéesú ƴaa ra, ɗi hom teeɓaꞌi ɗee nay húlée Peer ra. Peer ay teeɓee ndami Koope ɗaaha.) Yéesú antee tík won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ñeye tal soꞌ.⁠ ⁠»

Yéesú a taalibee ɗi kooƴaꞌ ri ra

20 Filoon fi baaha, Peer heeltohte, otte taalibee Yéesú kooƴaꞌ ri ra na ac filoon wa. Daa ri taalibee húmú sígím nuf Yéesú homuu wa ñama, meelte ɗi fi Yíkëe ɓëeꞌ nay rii yaaye ra. 21 Olaꞌ Peer taalibee ra, ɗi meelte ɗi fi Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A ɗi fi bee nék Yíkëe⁠ ⁠?⁠ ⁠» 22 Yéesú won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi fahaꞌ biti ɗi pes níi mi nimil raa, waal fu ƴaha yi na⁠ ⁠? Fu lahaꞌ biti fu ñee tal soꞌ.⁠ ⁠» 23 Yaa bah, wona líiwëlsëꞌté filiɓ fi ɓëewë gémú Yéesú në rë biti taalibii baa ii ñee húl. Añcaŋ, Yéesú wonay biti ri ii húl, ɗi won wono ndék tee⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi fahaꞌ biti ɗi pes níi mi nimil raa, waal fu ƴaha yi na⁠ ⁠?⁠ ⁠»

24 Ɗi fi taalibee sah-sah daa ɓílíɗ iñƴaa bíníté wë, te fun yúhúté biti iña won ɗi ra kaah.

25 Yéesú paŋke i yin kay caak ƴi fu yéŋké biti ñeyun yínë-yínë bíníyú koon, mi lahte yaakaari biti téeré yë ii ɗam feey fi beh.

* 1:6 1.6 Saŋ fa na wonuu dee ra daa ri Saŋ Batis.

✡ 1:23 1.23 Saame Isayii 40.3

† 1:27 1.27 mi haaƴayti liil kotti ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: te mi ƴinte sah pëkísí níh yí ñafaɗɗi.

‡ 1:28 1.28 Betani ⁠ ⁠: Betani fi bee bokaay a bee dékú Lasaar a Martaa a Mari ra.

§ 1:29 1.29 har ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: koy har.

✡ 2:17 2.17 Saame Kañaa ya 69.10

✡ 3:14 3.14 Saame Kíní ɓëy Israyel 21.9

* 5:2 5.2 Gini Yerusalem ɓéeɓ húmú míirú míirë níi embite, ɗi antee lah íl caak. Ílí bee na wonuu Ílí Harra bee ra, ɓëewë habuu biti harra húmú ñéyrúu në biti wa húmú ƴahti haal gina.

† 5:4 5.4 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: Wa homuu daaha sehe hégíƴëhí mulaa. Na hom níi lah wahtii malaakii Koo-Yíkëe ac hégíƴ mulaa, te jérdë në ɗéɓpí haal mulaa wahtii baaha ra ay wah, a di míntí man jérë ɓéeɓ.

* 6:7 6.7 hélsí tam ɗúmléh wë ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: dëñé tíméer ana (200). Dëñé yínë, daa ganjarma yíníl légéy súrgë bis múlgús.

† 6:9 6.9 loorso ⁠ ⁠: Wa peppi man pep bele nen. Wa hom yugusuu mbúurú.

‡ 6:31 6.31 maan ⁠ ⁠: Wa peppi sewte, wa man pëndë miraa nen. Daa wa ñama húmú on Koope ɓëy Israyel koluu wa Ésíp homute luufa níi hente kíil sabay iniil (40) ra.

✡ 6:31 6.31 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 16.4, 15⁠ ⁠; Kañaa ya 78.24

✡ 6:45 6.45 Saame Isayii 54.13

✡ 7:2 7.2 Saame Tali Léwí 23.34-36⁠ ⁠; Nérsí Kootaa 16.13

✡ 7:42 7.42 Saame 2 Samiyel 7.12⁠ ⁠; Mísée 5.1

✡ 8:24 8.24 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 3.14-15

✡ 10:34 10.34 Saame Kañaa ya 82.6

✡ 12:13 12.13 Saame Kañaa ya 118.25-26

✡ 12:15 12.15 Saame Sakari 9.9

✡ 12:38 12.38 Saame Isayii 53.1

✡ 12:40 12.40 Saame Isayii 6.9-10

* 13:10 13.10 sohlaay ɗi ɓoohlee ⁠ ⁠: Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: henay hosi kotta, sohlaay ɗi ɓoohlee.

✡ 13:18 13.18 Saame Kañaa ya 41.10

✡ 13:19 13.19 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 3.14-15

✡ 15:20 15.20 Saame Maccëe 10.24

✡ 15:25 15.25 Saame Kañaa ya 35.19⁠ ⁠; 69.5

* 18:19 18.19 Seeƴohi gaana na wonuu dee ra, ɗi Haan. Bín fë nagajek ɗeef Kayif daa húmú seeƴohi gaana, ndaa bi Haan mëssée hen seeƴoh gaan te daa ri pacool Kayif, ɓëewë húmú dëekúu rí seeƴoh gaan.

* 19:12 19.12 Sesaar ⁠ ⁠: Bín fë, ɓëyí húmú hen buur di Rom ɓéeɓ dëekúu ɗaaha.

✡ 19:24 19.24 Saame Kañaa ya 22.19

† 19:31 19.31 Bín fë, ɓëewë húmú daaƴ ow kurwah wa fahaꞌ biti ɓëeꞌ yíppí húl rëe, wa húmú korsuu kotti ɓëeꞌ korsoo.

✡ 19:36 19.36 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 12.46⁠ ⁠; Kíní ɓëy Israyel 9.12⁠ ⁠; Kañaa ya 34.21

✡ 19:37 19.37 Saame Sakari 12.10

* 21:1 21.1 laahi Tiberiyat ⁠ ⁠: non tii ya na dëekúu laahi Galile ra.

Tílëdí apootarra

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Téerëe bíníyú tílëdí apootarra ra

Kúnsëe

Téeríi bee bíníyú tílëdí apootarra. Daa ri téeríi ana fa bíní Lúkkë rë. Bee ɗéɓ ɗíi bíní rë won sun fi pesi Yéesú feey. Bee bíní rí bee ra nék, won sun fi filoon fi bee lawaꞌ Yéesú sun-Koo ra, kaaꞌeeh ɗi líssí pes filiɓ taalibe yi, na ɓeddaꞌ wa a Ruuhi. Ɓëewí húmú gémú ɗii na suute haalute i gin caak na waariyu. Jamanii baaha buuri gaani Rom daa húmú ílíf i gin caak.

Téeríi bee won sun fi⁠ ⁠:

- yii leŋke saañi Yéesú sun-Koo (1.6-11),

- yii leŋke cébí Ruuh-Peseŋ a jamanaa dalaꞌ jaŋaa filiɓ yëwúɗɗë di Yerusalem ra (2.1-47),

- yii leŋke tolof toloffa lah jaŋaa anaꞌ rii dal ra (8.1-3),

- yii leŋke haali ngémë filiɓ fi ɓëewë yëwúɗ neh ra ti ɓëy faam Korney (10.1-48)⁠ ⁠; ɓëy Añcos (11.19-26), ɓëy Fílíp (16.11-40), ɓëy Korente (18.1-11) a ginni kayya nen (17.1-4, 10-12),

- yii leŋke hami Pool téƴúté Yerusalem (21.27-36⁠ ⁠; 22.24), kúrúté Sesare (23.23-35),

- a yii leŋke kúrí Rom, na sehaaloh buuri gaana aattiyaꞌ ri (27.1 níi 28.31).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay yúh ɗee lahaꞌ waarii Uni Nebi Yéesú-Kiristaa njiriñ níi tígí hom ow ëldúnë ɓéeɓ keloh ri ra.

1

Sehi Ruuh-Peseŋ

1 Ɓah Tewofil, iña bíní mí téerée ké sëꞌ ɗéɓ ɗë won sun fi iña paŋ Yéesú a iña yëeddëꞌ rí rë ɓéeɓ dalaꞌte dalaana níi 2 yiin ɓéyrú rí saañce sun ɗa. Balaa ri saañ sun, ɗi ñeyaꞌte doolii Ruuh-Peseŋ nahte ɓëewë ɗi húmú tanis wa henute apootarri ra yee nay waa page ra. 3 Filoon fi húlí, ɗi feeñiyohte wa fi ƴah, ñeyaꞌte wa pagaɗ caak teeɓpe wa biti ɗi ee pes ɗa kaah. Hente bis sabay iniil (40), hom níi rëe ɗi feeñiyoh wa wa ot ɗi, ɗi wone wa yii leŋke Nguur ki Koope. 4 Bisa ín, ɗi hompe na ñam a wa, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë wúlíi Yerusalem, séhí yee gap ɗon Baasoꞌ ra, daa ri yee húmú wonaꞌ mi ron bitih⁠ ⁠: 5 Saŋbëtsëꞌ a muluɓ, ndaa ɗon, tasse ƴutuuɗ ɗon ay bëtsúu a Ruuh-Peseŋ.⁠ ⁠»

Nimili Yéesú sun-Koo

6 Filoon fi baaha, wa fi apootarra homu a Yéesú rë meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wahtaa nay fuu cëgírëeté nguur ki Israyel ra lahte aa Yíkëe⁠ ⁠?⁠ ⁠» 7 Ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Waal fon íníh jamanu a wahtu yi Baasoꞌ, daa ri lah sañ-sañ sun fi yii nay rii page ra kut. 8 Yúhí biti Ruuh-Peseŋ ay cép sun fon, on ɗon doole, ɗon hen seede yi soꞌ Yerusalem, Yúdée a Samari ɓéeɓ, a tígí teem feey fa ɓéeɓ.⁠ ⁠»

9 Kolaꞌ Yéesú unni ƴah, ɗi kolohte feey íllí wë na saañ sun-Koo. Lahte nérí yíppée ac ɗappe rí íllí wë. 10 Ɗi na saañ, wa homute daa na yeelu sun-Koo, ow ana yi ɓekuu búuɓ naaꞌ yípútée caŋ fíi wë, 11 wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëy Galile yi ƴeh, ɗon homu yi dee ɗon na ƴíirú sun-Koo⁠ ⁠? Yéesú fë koloh fíiyën ɓéyrúté sun-Koo ra, di oluu ron ri ɗi na saañ, ɗi ay nimilee ɗaaha.⁠ ⁠»

Ɗee tansuu Macaas hente apootar ra

12 Apootarra koluute daŋa daaha, bee na wonuu daŋi Ëlíiffë rë, suute Yerusalem. Daŋa wulaay a gina níi, hanndal ka waɗti hena kilomet yínë. 13 Lahuu wa Yerusalem ra, wa lawute sun faam, haalute lasa na hoñuu waa teeꞌaꞌ ra. Wa húmú Peer, Saŋ, Saak, Anndere, Fílíp, Toomaa, Bartalemi, Maccëe, Saak fi Alfe, Simoŋ fi jammbaara a Yudaas fi Saak. 14 Wani Maryaama yaafi Yéesú a i ɓeleɓ kay, a koy-yaayyi Yéesú ƴaal teeꞌuu daaha, faraah wa ɗage.

15 Lahte bis waalli ƴaaha, Peer kolohte caŋke leelii koy-yaayya filiɓ ngémë, ɗeef wa warutee mit ow tíméer a ow sabay ana (120), won wa tih⁠ ⁠: 16 «⁠ ⁠Koy-yaayyi ƴeh, Ruuh-Peseŋ húmú wonte yin yii leŋke Yudaas fa kúɗ ɓëewë habu Yéesú rë. Ɗi húmú ñeyaꞌ Dawit na, wonte ri Téerëe⁠ ⁠; te yii baa waɗti laha laho te lahaꞌ ɗaaha. 17 Yudaas húmú non fun na, te ri húmú yerute légéyí ti di yeruu ow fi ow fun na bii nen.⁠ ⁠»

18 (Hélsë yínlúu rí yii ɓosa paŋ ɗi ra, lomuu feey. Ɗi keenaꞌ feey fi baaha. Na keen ɗi ra, ɗi keenaꞌ líhëh lowa lasse, liilla ɓéeɓ bútëhté. 19 Yaa hente lëyëŋ filiɓ Yerusalem ɓéeɓ. Kolaꞌte baaha, ɓëy Yerusalem wonuu tígí daaha Hakeldama, daa ri⁠ ⁠: Feey fi ñif ma.)

20 Peer tíkké won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Di yii leŋke ɗi fi baaha, nagajek bíníyúté filiɓ téeríi Kañaa ya bitih⁠ ⁠: “Faam fa hena holoŋ, ow ɓan naa dék.”✡ Bíníyúté biti ɓal⁠ ⁠: “Ow kay taha légéyí.”✡ 21 Lahte ɓëewí ewu yen na deh, funi wa daa mësúu ñéerëꞌ a Yéesú-Yíkëe, 22 dalaꞌte bín oluu yen Saŋ Batis na bëtís rí rë níi a bee këllúu rí leelii yen ra. Kon di mín ɗíi man ɓéeɓ, waɗtee lah ɓëyí haal fun na di wa fi ƴaaha, seedeyiɗ Yéesú biti ri kolohte ɓúudé.⁠ ⁠»

23 Tígí daaha, tii ow ana capute⁠ ⁠: ɓëyí yínëe Suseef fa na dëekúu Barsabaas mbée Yústús rë, yínëe Macaas. 24 Taalibe ya ɓéeɓ yefuute ɗaŋi Koope wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, ɗo fa yúh yii hom keeñ ow ɓéeɓ rë, teeɓ fun ɓëeꞌ tanis fu di wa fi ana yi ƴeh, 25 hen apootar tah tígí Yudaas fa hegoh légéyí saañce tígë waɗ ɗii na ra.⁠ ⁠» 26 Filoon fi baaha, wa púlúfúté wa fi ana ya, púlúfë keente sun fi Macaas. Ɗi yeeltee ɓaatoh apootarri sabboo a yínë yë në.

2

Cébí Ruuh-Peseŋ

1 Lahaꞌ Pantakot ra, ɓëewë gémú Yéesú rë ɓéeɓ teeꞌluute tígë në teeꞌuu wa merees ra. 2 Hom homo níi, wa keluute yodadi kolaꞌ sun man yodaɗ ngilaaw gaan nen, líiffé faam fa tooku wa ra del. 3 Wahtii baaha, wa olute i yin ti pereem nen, madaꞌ kíi, haslaꞌte, bina-bina ɓéeɓ céppé ow fi ow waa na. 4 Wa ɓéeɓ yípútée líif a Ruuh-Peseŋ, ow fi ow waa na ɓéeɓ a yee ɓeyaꞌ ri Ruuha ra, na won wonaɗ kay.

5 Bín fë, ɗeef lahte yëwúɗɗí gémúté Koope níi gém, koluu ginna ëldúnë ɓéeɓ ayute dékúté Yerusalem. 6 Keluu wa yodada ra, wa ayute caakute níi caak, teeꞌuute, éemúté níi éem ndah ow fi ow waa na ɓéeɓ na keluu ɓëewë gémú Yéesú rë na wonu wonaɗɗa ɓapu wa ra. 7 Wa éemú éemë níi na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë në wonu ƴee ra, wa ɓéeɓ ɓëy Galile saa ɓal⁠ ⁠? 8 Kon henaꞌ ɗí níi ow fi ow yen na ɓéeɓ na keloh iña na wonu wa ra di wonada ɓap ɗi ra⁠ ⁠? 9 Te filiɓ fi yen, ƴee koluu ginni Parta ya, ƴee koluu Médí, Elam, Mesopotami, Yúdée, Kapados, Ponto a Aasi⁠ ⁠; 10 ƴee koluu Fírísí a Pamfili, ƴee Ésíp, ƴee koluu deya na wonuu Siren ra di Líbí⁠ ⁠; lahte ƴi koluu Rom, 11 Keret a Arabi⁠ ⁠; lahte ƴi yëwúɗ tígí-tígí, bokaay a ƴee ɗeefru yëwúɗɗë yooni wa ra. Te añcaŋ, yen ee waa keluu wonaɗɗi yen ɗa, wa na waariyu iñi gaanna paŋ Koo ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 12 Wa ɓéeɓ éemúté, affi wa kúnëhté wa na wonantuu filiɓ fi wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee yi kan⁠ ⁠?⁠ ⁠» 13 Ndaa lahte ɓëewí na ñaawlu wa fi ɓëewë gémú rë wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewí ƴee mani tallaꞌ waa hap ƴee raa⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Gonli Peer

14 Tígí daaha, Peer kolohte ɓani apootarri kayyi sabboo a yínë yë, ɗi ɓéyíɗté uni sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi yëwúɗɗë a ɗon fa dékú Yerusalem ra ɓéeɓ, kúnsí nuffon ɗon síkírëh sëꞌ ndín ɗon yúh yee lah ra. 15 Di habuu ɗon ɗi affon lahaay ɗaaha, ɓëewí ƴee maniyuy. Yen homu siñaakaɗ kep ee⁠ ⁠! 16 Yee lah baa ra, yonente Suwel húmú wonte ri. Ɗi húmú won tih⁠ ⁠:

17 “Koope won tih⁠ ⁠: Waalla nay míllée rë,

may haslaꞌ Ruuhi soꞌ sun fi ɓëewë ɓéeɓ,

tuŋki ron yíssëh yonente léhín woni soꞌ.

I yin ay feeñiyoh tuŋkon,

ɓaha ya ay olee heeƴ.

18 Ahaŋkay⁠ ⁠! Bín fë rëe, may haslaꞌ Ruuhi soꞌ sun fi súrgë yí sëꞌ, ƴaal a ɓeleɓ

wa yíssëh yonente léhín woni soꞌ.

19 May teeɓaꞌ i kimtaan sun-Koo dín,

a iñi éemílëꞌté feey fi beh

ti ñif, kíi a i nér ɗúukëe nen.

20 Naꞌa ay míif ñúus túɗ,

céyín fë luum níi ti ñif nen,

balaa bisa nay aye Yíkëe rë lah,

bisi gaana ñéerëꞌ a ndam ra.

21 Te ɓëyí fí dëek Yíkëe ɓéeɓ ay múc.”✡

22 «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy Israyel, síkíríi yee nay mi ron wone ra⁠ ⁠: Ɗon yúhúté biti Yéesú fí ɓëy Nasaret, ɗi ɓëyí Koope ñéerëꞌté a ri, yii hente kimtaan ɓéeɓ a iñi éemílëꞌté, Koope daa ñeyaꞌ ɗii na ɗi na an waa paŋ fíiyën. 23 Ɗi fi baa yaayute ti di fahaꞌ ri Koope fa maañci tíɓ baaha ra nen. Te ɗon daa hawu ri, ɗon fa tahu ɓëewë në ñéyíh woni Koope ra daaƴ ɗi kurwah ra. 24 Ndaa Koope këlíɗté rí ɓúudé, múcëlté rí coono fi kúl kë. Baa daa teeɓaꞌ biti kúl kë mínéh ríi ham. 25 Nagajek Dawit húmú wonte yii bee sun fi⁠ ⁠:

“Mi olaꞌ Yíkëe fíi sëꞌ faraah,

te hém ɗi ee hëbís sëꞌ rek,

mi lahay yii sídëe mí.

26 Yii baa daa tah keeñ soꞌ sos,

te unni neɓpe na ɗúh ɓúk sëꞌ.

May fanee a yaakaar⁠ ⁠!

27 Ɗo fi Yíkëe, fii soo hel filiɓ kúl kë,

fii yeris soꞌ mi ɓëwú, ɓúudé fí sëꞌ yah.

28 Fu teeɓpe soꞌ waalla yuliɗ pesa ra,

fay home hëbís sëꞌ, fu sosil keeñ soꞌ.”✡»

29 Peer ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaayyi ƴeh, cëe mi won ɗon níi lan⁠ ⁠: ciffi yen Dawit húlté, hacute, te luuyi ee gin yen ee níi a ɗeh. 30 Na húmú won ɗi woni baa ra, ɗeef ɗi húmú yonente, te Koope gappe ri, añohte ri biti ow di séttí ay rii lam ñaani nguur ka.✡ 31 Bín fë, ɗi otte biti Buura Koo fal ri ra ay koloh ɓúudé, daa tah ɗi won biti ɗi heluy filiɓ kúl kë, ɓúudé fí ii yah.✡ 32 Te fun ɓéeɓ fun mínú seede biti Koope këlíɗté Yéesú fë na wonuu ra ɓúudé. 33 Filoon fi baaha, ɗi ɓéyrúté tíkúté hëbís Koope, hompe yaꞌi ñamaa fi. Ɗi fi Koo Boffa yeɗte ri Ruuh-Peseŋ fa gapaꞌ ri ra, ɗi nampee rii haslaꞌ ɓëewë në. Daa ri yee na olu ɗon te na keluu ɗon ɗee ra. 34 Dawit laway sun-Koo déꞌ, ndaa ɗi wonte bitih⁠ ⁠:

“Koo-Yíkëe won Yíkíi sëꞌ tih⁠ ⁠:

Tooke hëbís sëꞌ, yaꞌi ñamaa fi soꞌ deh,

35 níi bín nëy míi yíssée kaaꞌoh yu hen tíkëe yí kottu ra.”✡

36 «⁠ ⁠Kon ɗon fi ɓëy tali Israyel ɓéeɓ yúhí te ɗon ham affon biti Yéesú fë daaƴu ron kurwah ra, Koope fal ɗi fi baaha Yíkëe a Buur.⁠ ⁠»

37 Unni ƴaa haalte ɓëewë në húmú síkírúu rë, wa meelute Peer a apootarri kayya wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun waɗti pagun yi nék koy-yaayyi ƴeh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 38 Peer won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lëfí pesaɗ, te ow fi ow ɗon na ɓéeɓ bëtsú di tii Yéesú-Kiristaa ɗon baalu bakaaɗɗon. Hen ɗaaha raa, Koope ay ron on Ruuh-Peseŋ. 39 Te Ruuha gapaꞌ Koope baa ra, ɗon daa lahuu ri ɗoni koyyon a séttën, a ɓëewë dékú wul ra ɓéeɓ ɓal, ƴee Koo-Yíkëe nay waa dëeké fayu ra.⁠ ⁠»

40 Peer wonte wa i yin kay caak na ɓaat waa héc, na ɓeddaꞌ wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëgí níi ɗon fús di ɓëy jamanii beh, wa fi ɓëewí ɓossa.⁠ ⁠» 41 Iña won Peer ƴaa ra, ow caak waa na tahute wa, wa bëtsúté. Yiin fi baaha, yii mitte ow júnní éeyë (3.000) ɓaatuute ɓëewë gémú rë.

Pesadi ɓëewë gémú rë

42 Kolaꞌte baaha, ɓëewë gémú rë caguute lok na síkírúu iña na yëeddúu apootarra ra, wa bokute henute yínë, wa bokute woruute mbúurëe, wa na ɗagu yínë. 43 Ow fi ow waa na ɓéeɓ yéŋké neeh faani, ndah Koope ñeyaꞌ apootarra na teeɓpe ɓëewë kimtaan a iñi éemílëꞌté caak. 44 Ɓëewë gémú rë ɓéeɓ henute yínë, yii wa lah ri ɓéeɓ wa bok. 45 Wa yaay iña lahuu wa raa, wa woraꞌ hélsë filiɓ fi wa, ow fi ow ɓéeɓ yeru yii mín paƴ ɗee teem sohlii ra. 46 Yíilëe Koo ɓéeɓ, faraah wa teeꞌee filiɓ Faam fi gaani Koope. Wa lah faammi wa raa, wa bok woraꞌ ñammi wa, wa ñame a sos-keeñ lëhíh nuf kay na, 47 wa njooɓe Koope. Wa neɓuute ɓëewë ɓéeɓ. Te yíilëe Koo faraah, Yíkëe ɓaat filiɓ fi wa ɓëewë múcël rí rë.

3

Paƴi lëfëñídë

1 Lahte bis, Peer a Saŋ na suu Faam fi gaani Koope maasaꞌi ɗaŋa na lah wahtu éeyë filoon fi lahi naꞌ leelu af ra. 2 Ɗeef lahte ɓëyí límú lëfëñíɗ húmú tookke ílë na wonuu Ílí wuna hom Faam fi gaana ra. Faraah ɗi kúrúu daaha tëekɗú në, saraatee ɓëewë na haalu na ra. 3 Olaꞌ ri Peer a Saŋ na haalu ra, ɗi ɗaŋke wa hélíis. 4 Peer a Saŋ henute ri íl jak, Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴíiré fun na noo⁠ ⁠!⁠ ⁠» 5 Ɓëeꞌ yíppé íllí sun fi wa, na yeel wa, ndah ɗi séentëhté yin waa na. 6 Peer won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi lahay dérém⁠ ⁠! May roo yere yee lahaꞌ mi ra⁠ ⁠: Kolee fu tíl di tii Yéesú-Kiristaa fí ɓëy Nasaret⁠ ⁠!⁠ ⁠» 7 Peer antee ham yaꞌi ñamaa fi ɓëeꞌ, na këlíɗ rí. Kotti ɓëeꞌ a púgúlúɓɓë yíppée híin. 8 Ɓëeꞌ foolte caŋke coltoŋ, yampe na tíl. Ɓani apootarri ana ya ñéerúuté, haalute filiɓ Faam fi gaana, ɗi na tíl, na fool, na njooɓ Koope. 9 Ɓëewë ɓéeɓ olute ri ɗi na tíl, na njooɓ Koope. 10 Yúhúu ɓëewë biti yaa ɓëeꞌ na took saraatoh ílë na wonuu Ílí wuna di Faam fi gaana daaha ra, wa ɓéeɓ tíitúté, éemúté waha wah ɓëeꞌ rë.

Yee won Peer filiɓ Faam fi gaana ra

11 Bi yeɗɗay ɓëeꞌ Peer a Saŋ, ɓëewë ɓéeɓ na múkëyú waa na di tígë na wonuu Mbaar mi Salomoo daaha ra, ndah wa lísúu éem. 12 Olaꞌ Peer yii bah, ɗi won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy Israyel, yee wahaꞌ ɓëyí bee ra éemíl ɗon yih⁠ ⁠? Ɗon yeeluu fun yi ɗee man fun lahuu ham-ham mbée biti fun ɓëewí júɓúté daa tah ɓëyí bee tíl nen⁠ ⁠? 13 Koope fi Abraham, Koope fi Isaak, Koope fi Yakop, Koope fi caacci yen daa teeɓaꞌ ndami súrgíi, ndami Yéesú. Ɗon fi ɗon, ɗon daa yaayu ri, ɗon kaaꞌuute yúhí fíi Pilaat, te añcaŋ, ɗi fi baa húmú caŋke yeɗɗi koon. 14 Ɗon kaaꞌuute oli Yéesú, ɗi fa sela te júɓ ɗë, ɗon wonu ti yeris ɓëyí hawaꞌ ow húl daa génëꞌ ɗon. 15 Ɗon hawruute ɓëeꞌ na onaꞌ pesa ra ɗaaha, ndaa Koope këlíɗté rí ɓúudé te fun ɓéeɓ i seede. 16 Leegi ɗon oluy ɓëeꞌ wah bee ra te ɗon yúhú rí woo⁠ ⁠? Doolii tii Yéesú a gémë gémú fun ɗii na ra daa tah ɗi wah koloŋ ɗon ɓéeɓ na olu.⁠ ⁠»

17 Peer ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaayyi ƴeh, filiɓ fi baaha ɓéeɓ, mi yúhté biti ɗoni kélfë yí rën yíih yúhë daa tah ɗon ñeyaꞌ Yéesú ɗah. 18 Ndaa Koope daa ñeyaꞌ ɗaaha, paŋke yee húmú won ɗi ñeyaꞌte ri yonente ya ɓéeɓ rë. Ɗi húmú wonte biti Buura Koo fal ri ra ay ñee mok. 19 Kon lëfí pesaɗ, ɗon yíssëh Koope na nda ri baal ron bakaaɗɗon. 20 Tígí daaha, Koo-Yíkëe ay ron on jamanu hílsëe te ri ay ron wolaꞌ Buura ɗi fal ri ra, bee maañ ɗon ɗii saamiɗ ra, daa ri Yéesú. 21 Yéesú-Kiristaa waɗti homa sun naꞌ-naꞌ níi bín nay cagaate iña ɓéeɓ rë, ti di húmú maañaꞌ ri won Koope ñeyaꞌte ri yonente yi sela yi ra nen. 22 Nagajek, Mëyíis húmú won tih⁠ ⁠: “Koo-Yíkëe ay ron wolaꞌ yonente ti soꞌ nen, bi ay ɗúhée heedon. Yii won ɗi ron ɓéeɓ, lah síkíríi rí. 23 Te ɓëyí fí síkírëey yonentii baa ɓéeɓ, ii nonlil ɓëewí Koope, ɗi hawu húl.”✡ 24 Te yonente ya ɓéeɓ, dalaꞌte Samiyel✡ tíkëhté ƴee ayu filooni ra ɓéeɓ, wonute yii leŋke bissi ƴeh. 25 Yee gapaꞌ Koope ñeyaꞌte ri yonente ya ra bi ron ɓal, te ɗon lahute woɗ filiɓ yee pok Koope hanndal ki ɓani caaccon, na won ɗi Abraham bitih⁠ ⁠: “May ñeyee ow yínë talu, mi barkel ɓëewë feey fa ɓéeɓ.”✡ 26 Ɗaaha, af ɗon daa ɗéɓpí tah Koope cépíɗ súrgíi. Ɗi wolte ri barkeli ron, ow fi ow ɗon na ɓéeɓ súugëh pagaɗɗi ɓossi.⁠ ⁠»

4

Yee tëekɗúu Peer a Saŋ këem rë

1 Bi homu Peer a Saŋ na wonu a ɓëewë di Faam fi gaani Koope, seeƴoh ya, kélfíi wohoh yi Faam fi gaana a saduseŋŋa ayute. 2 Ɗeefuu wa Peer a Saŋ na waariyu ɓëewë biti di këllúu Yéesú ɓúudé, ɓëewë gémú ɗii na ra ay këllúu ɓúudé ɗaaha ra, keeññi wa haayte. 3 Tígí daaha, wa habute wa, téƴúté wë. Bi dal Koo ñúkúf, wa yefute wa daaha níi kéy fín fë. 4 Filiɓ fi baaha ɓéeɓ, ow caak di ɓëewë na húmú síkírúu iña wonu apootarra ra gémúté. Ɓëewë gémú rë warutee mit ow júnní iip (5.000).

5 Kéy fín fë, kélfë yí yëwúɗɗë, ɓaha ya gina a yëeddëh yí kootii Mëyíis teeꞌuute Yerusalem. 6 Filiɓ fi wa, Haan seeƴohi gaana húmú në, Kayif, Saŋ, Iliksaan a ɓëy faam seeƴohi gaana ɓéeɓ. 7 Wa kalluute Peer a Saŋ kúrúté fíi wë, wa meelute wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa yeɗ ɗon sañ-saña paƴuu ɗon lëfëñídí bee ra⁠ ⁠? Daa nah ron ri⁠ ⁠?⁠ ⁠» 8 Peer yíppée líif a Ruuh-Peseŋ, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kélfë yí ƴeh⁠ ⁠! Ɓaha yi ƴeh⁠ ⁠! 9 Hém paƴa paƴu fun lëfëñíɗ ɗë daa tah fun tëekɗú këem woteh raa, 10 ɗon fi ƴeh, a ɓëy tali Israyel ɓéeɓ, yúhí biti yee tah ɓëyí bee wah níi caŋ fíiyën rë, ow kay neh daa tah ɗi koloh⁠ ⁠: Yéesú-Kiristaa fi ɓëy Nasaret doŋ, bee ɗon húmú daaƴu ri kurwah, Koope këlíɗté rí ɓúudé rë daa tah. 11 Yéesú daa ɓëeꞌ në wonaꞌ Téerëe bitih⁠ ⁠: “Laꞌa habuu taɓahoh ya biti lahay njiriñ ra daa míllëꞌ ham lasa.”✡ 12 Daa ri mín yen sëmlëꞌ kut⁠ ⁠: henay ri, lahay ɓëyí ee feey fi bee mín yen sëmlëꞌ.⁠ ⁠»

13 Oluu ɓëy këemí gaana ɗee na wonuu Peer a Saŋ te wa ɓëewí jaŋiyuy, yíih yin ra, wa éemúté níi éem. Wa yúhúté biti ɓal wani Yéesú daa na húmú ñéerúu. 14 Wa olute ɓëeꞌ paƴu ra caŋke hëbís Peer a Saŋ ɓal, tígí daaha, wa lahluy yii wonun wa. 15 Wa nahuute ɗúhrí wë ëssín, wa na anuu wonantaꞌ filiɓ fi wa tih⁠ ⁠: 16 «⁠ ⁠Yen ay hene ɓëewí ƴee ɗíh⁠ ⁠? Biti wa pagute kimtaan wëerté ɓëy Yerusalem ɓéeɓ te yen míníh ríi kaaꞌ. 17 Ndaa yen warutee paŋ níi yaa ɓanti líiwëlsëꞌ gina⁠ ⁠: yen hëɓël wë, wa ɓanti won ow yii leŋke Yéesú fí bah.⁠ ⁠»

18 Tígí daaha, wa dëekrúuté Peer a Saŋ, kadduute wa ɓiiƴ wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Níi ɗon won ow mbée ɗon waare yii leŋke tii Yéesú rek⁠ ⁠!⁠ ⁠» 19 Peer a Saŋ wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlsíi yee lukki ñee waal ra, ɗon won nda fun waɗti síkírúun ɗon mbée Koope⁠ ⁠! 20 Fun déꞌ, fun yúhúté biti fun míníh héddëh yee olu fun a yee keluu fun ra.⁠ ⁠» 21 Ɓëy këemë yaabaatute na hëɓlëetú wë, ndaa wa míllúutée wëe yeris. Wa lahuy yii pagun wa níi wa mín keen sun fi wa, ndah ɓëewë ɓéeɓ na kañu ndami Koope di yee lah ra. 22 Kíillí ɓëeꞌ wah kimtaana ra, lukke kíil sabay iniil (40).

Ɗee na ɗaguu ɓëewë gémú Yéesú rë

23 Yeɗɗuu wa ra, Peer a Saŋ suute ɗeefrute këewí wë, ɓíllúté wë iña wonu kélfë yí seeƴoh ya a ɓaha ya gina wa fi ƴaa ra ɓéeɓ. 24 Keluu yaawa iña ɓíllú wë ƴaa ra, wa yabute ɓéeɓ na ɗagu Koo wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo-Yíkëe, daa fu sak sun, feey fa, kísí fë a iña filiɓ fi wa ɓéeɓ. 25 Daa fu ñee Ruuh-Peseŋ, fu wonɗohte ciffi fun Dawit súrgúu tih⁠ ⁠:

“Ɓëy ëldúnë híigúu yi ɗeeha ɓal⁠ ⁠?

Heetta gapuu yi ɗeeha oroh⁠ ⁠?

26 Buurra ëldúnë koluute haaꞌ,

ɓëewë kúrú gina ra teeꞌuute,

teeꞌuute suu yejee Koo-Yíkëe në,

suu yejee a Buura ɗi fal ri ra.”✡

27 «⁠ ⁠Te yee won Dawit ra lahaꞌ ɗaaha, bee teeꞌuu Erot a Poos Pilaat filiɓ gini bee ra, ñéerúuté ɓëewí koluu i gin kay a talli Israyel, na gapuu súrgúu Yéesú, súrgíi selaa fal fu ra. 28 Ɗaaha, wa pagute nufa maañ fuu tíɓ di gaanaa ku a di yee fahaꞌ fu ra. 29 Leegi, yeele ɗee na gapuu wa fun ra Koo-Yíkëe, fu on fun fi súrgë yú fídí waariyun fun unnu. 30 Teeɓee dooluu nda fun ñeyaꞌ tii súrgúu Yéesú, súrgíi seluu, fun paƴ jéríɗɗë, fun paŋ i kimtaan a iñi éemílëꞌté.⁠ ⁠»

31 Wocuu wa ɗaŋa ra, tígë homu wa ra yíppée hégíƴëh, wa ɓéeɓ líifúté a Ruuh-Peseŋ, yefluute na waariyu Unni Koope a fít.

Di na pesuu ɓëewë gémú Yéesú rë

32 Wa fa gémú Yéesú rë ɓéeɓ henute yínë, bokute nuf. Ow yínë waa na, na haageh won biti iñi ay teye afi na kut⁠ ⁠; ëe-ëeꞌ, ɓëewë ɓéeɓ daa teyu alal ma. 33 Ɗee na seedeyuu apootarra kolohi Yéesú-Yíkëe ɓúudé rë lahte doole, te Koope onte ɓëewë gémú rë ɓéeɓ mali gaante. 34 Ow ñakay dara waa na, ndah ɓëyí fí lahte meey mbée faam waa na ɓéeɓ, payaꞌ payoo yaay ri, kúɗ cadum fa 35 kom wa apootarra⁠ ⁠; filoon fi baaha raa, hélsë woruu filiɓ fi wa, ow fi ow ɓéeɓ yeru yii mín paƴ ɗee teem sohlii ra. 36-37 Man ti ɓëyí bee hínú Suseef húmú yaay meeyi, kúɗté hélsë kompe wa apootarra ra nen rek. Ɓëeꞌ dék Síipër, non tali Léwí. Apootarra húmú dëekúu rí Barnabaas. Iti fi tii baa daa ri⁠ ⁠: ɓëeꞌ në on ow doole ra.

5

Anañas a Safira

1 Nampee húmú lah ɓëyí hínú Anañas, ɓelaa hínú Safira. Wa húmú lahuu feey, wa ɓéeɓ ana júɓúuté yaayute ri. 2 Ɗi ɗappe hatni yíníi hélsë, kompe apootarra ƴee tas ɗa, te ɓelaa ñéerëꞌté a ri yii baaha. 3 Tígí daaha, Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Anañas, fu paŋ yi níi Seytaane na haal ro⁠ ⁠? Fu felte Ruuh-Peseŋ, fu yeffe hatni yíníi hélsë yaayaꞌ fu feey fa ra ɗoo na⁠ ⁠! 4 Feey fa húmú buu neh hanaa⁠ ⁠? Te yaayaꞌ fu ri ra hélsë ƴuu neh ɓal a⁠ ⁠? Kon haalaꞌ yi níi fa na paŋ pagadi bah⁠ ⁠? Fu fel fun neh, ɗoni Koope⁠ ⁠!⁠ ⁠» 5 Kelaꞌ Anañas unni ƴah, ɗi yeɗɗohte, keente húlté. Ɓëewë keluu yii baa ra ɓéeɓ tíitúté níi tíit. 6 Tígí daaha, wahambaane ya ayute yugusute ɓúudé fë, kúrúté ɗapute ri.

7 Wahtu éeyë daa waɗ naa tíkëh, ɓeleɓ Anañas haalte, ɗeef ɗi yéeh yee lah ra. 8 Peer meelte ri won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Won soꞌ nda yee yaayuu ɗon feey fa ra teem hélsë yeraꞌ ƴaalu ƴee ra.⁠ ⁠» Ɓelaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Teem ƴaaha kay⁠ ⁠!⁠ ⁠» 9 Peer won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon kaañuu yap Ruuhi Yíkëe kaañi baa ɗíh, ɗoni ƴaalu ɓéeɓ ana yi ɗaaha⁠ ⁠? Olsee, ɓëewë ɗúhúu haji ƴaalu ra lahute ílë ee, te daa fu tíkëh në, wa yuluu kúrú ɗeh.⁠ ⁠» 10 Wahtaa baaha, ɓelaa yeɗɗohte keente kotti apootara húlté. Wahambaane ya lahuu daaha ɗeefute ri húlté⁠ ⁠; wa yeeluutee rii kúɗ, hacute ri hëbís ƴaali. 11 Ɓëy ílí jaŋaa ɓéeɓ a ɓëewí kayya keluu yaa ra tíitúté níi tíit.

Kimtaanni caakka

12 Filoon fi baaha, apootarra pagute i kimtaan a iñi éemílëꞌté caak sun fi ɓëewë. Ɓëewë gémú Yéesú rë ɓéeɓ négírúuté Mbaar mi Salomoo. 13 Ow di ɓëewí kayya kaañay waa ɗeefiɗ, añcaŋ, wa neɓuute ɓëewë níi neɓaꞌ. 14 I ow caak, ƴaal a ɓeleɓ gémúté Yíkëe në, ɓaatuute waa na. 15 Ɓëewë yabute na ɗúhrú jéríɗɗë waalla⁠ ⁠: ƴee fënɗú paƴaas, ƴee sun dil, wa na sehu biti Peer ƴahti roommboh raa, wuti ƴaha sëegú fí daa leɓa faanni wa rek raa sah, wa fahuute. 16 Lahte ɓëewí caakki koluu ginna hëbís Yerusalem, aye kúré i jéríɗ a ɓëewí yébítëh daa na ham wa, wa ɓéeɓ wahute.

Mokla moklu apootarra ra

17 Tígí daaha, seeƴohi gaana a ɓëewë ɓani wa ñéerúu rë, daa wa goomali saduseŋŋa, yípútée eeñnjaꞌ apootarra, koluute sun fi wa, 18 habruute wa ɓekute wa kasu. 19 Ndaa malaaka di malaaka yi Yíkëe acce elgin, kúníssé íllí kasaa ɗúhíɗté wë, won wa tih⁠ ⁠: 20 «⁠ ⁠Tílí ɗon saañ Faam fi gaani Koope, ɗon waareye ɓëewë yii leŋke pesi hasi bee ɓéeɓ.⁠ ⁠» 21 Apootarra ñeyute yee nah wa malaakaa ra, suute Faam fi gaanin ɓaabin cúɓ, na waariyu.

Wahtaa homuu wa Faam fi gaana wa na waariyu ra, seeƴohi gaana a ɓëewí dëekúuté took këem, woluute ɓaha ya gina, nahuute kalii apootarra kasiin. 22 Ndaa lahuu wohoh ya kasiin ra, wa ɗeefuy wa na. Wa nimilute léhíní ɓëewë wolu wa ra wonu wa tih⁠ ⁠: 23 «⁠ ⁠Lahuu fun ɗa, fun ɗeefu kasaa téƴúté níi hente gíŋ, wohoh ya homute ílë. Ndaa kúnsúu fun kasaa ra, fun ɗeefuy ow filiɓ.⁠ ⁠» 24 Keluu kélfíi wohoh yi Faam fi gaana a kélfë yí seeƴoh ya yii bah, affi wa kúnëhté, wa na meelantuu yee waɗti hen yii baa ra. 25 Ow daa míllëꞌ ac ɗeeffe wa daa won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë ɓeku ron kasu ra ínú filiɓ Faam fi gaana, na waariyu ɓëewë.⁠ ⁠» 26 Tígí daaha, kélfíi wohoh ya a ɓëewí payute kalute apootarra ndaa wa paguy wa yin toñeh ɓëewë ay waa yeese laꞌ.

27 Filoon fi bee kaluu wohoh ya apootarra cëgírúté wë këemí gaani yëwúɗɗë rë, seeƴohi gaana won wa daaha tih⁠ ⁠: 28 «⁠ ⁠Fun húmú kadduuy ron wit waare yii leŋke sun fi Yéesú ë⁠ ⁠? Ndaa ɗon kaaꞌuute keloh níi ɗon líiwëlsúuté Yerusalem ɓéeɓ a wonnon⁠ ⁠! Ɓaatte biti ɗon na anuu fahaꞌ tígí húlí sun fi fun⁠ ⁠!⁠ ⁠» 29 Ndaa Peer a apootarri kayya wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ow waɗti ñeya yee won Koope ra, ndaa iña na wonu ɓëewë rë neh. 30 Yéesú fë húmú legu ron kurwaha níi húlté rë, Koope fa na húmú jaamiyuu caacci yen ra këlíɗté rí ɓúudé. 31 Te ɗi ɓéyíɗté rí, tíkké rí hëbísí, ɗi hompe yaꞌi ñamaa fi, ɗi hente kélfíi gaana a Sëmlëhë, nda ɓëy Israyel lof pesaɗ, wa baalu bakaaɗɗi wa. 32 Funi Ruuh-Peseŋ daa seedeyu iñƴaaha, te Koope on ɓëewë na ñeyu woni ra Ruuh-Peseŋ fi baaha.⁠ ⁠»

33 Keluu ɓëy këemë unni ƴah, keeññi wa haay haayo níi wa na fahuu hawi apootarra húl. 34 Ndaa, lahte fariseŋi húmú filiɓ fi wa, hínú Gamaliyel, ɗi non yëeddëh yí kootii Mëyíis, ɗi ɓëyí ɓëewë ɓéeɓ. Ɗi kolohte caŋke leelii ɓëewë, nahaꞌte ɗúhrí apootarra ëssín ƴutuuɗ paaƴ, 35 antee won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy Israyel, ëlsíi affon ɗon olsoh yee na suu ron page ɓëewí ƴee ra. 36 Maañay-maañay rek, lahte ɓëyí hínú Tedaas acce, tíkké afi ow gaan níi ɓëewí mitute ow tíméer iniil (400) ñeyute tala neh a⁠ ⁠? Ndaa hawuu ri húl rë, ɓëewë húmú ñeyu tala ra hasluuy, goomali wa múkké ë⁠ ⁠? 37 Filoon fi baaha, jamanaa na húmú kídúu ɓëy gina ra, lahte ɓëyí hínú Yudaas dék Galile, héccé ow caak ɗii na. Ndaa hawuu ɗi fi baaha ra ɓal, ɓëewë húmú ñeyu tali ra ɓéeɓ hasluute. 38 Leegi mi won tee⁠ ⁠: ngënë fëelíyíi ɓëewí ƴeh, yéɗɗí wë saañ⁠ ⁠! Yee tah wa koloh ra a iña na pagu wa ra kolaa ow kut na raa, wa ay múuƴ⁠ ⁠; 39 kolaa Koope na raa nék, ɗon ii naa mín yin. Wëettíyíi affon, toñeh ɗon haaꞌuun Koope⁠ ⁠!⁠ ⁠» Tígí daaha, ɓëy këemë ñéerúuté a yee won Gamaliyel ra. 40 Wa dëekrúuté apootarra laɓiruute wa laraw, anutee waa kaddaꞌ won yii leŋke Yéesú në, yeɗɗute wa suute. 41 Apootarra koluute waa na daaha, keeññi wa sosse níi sos di yee tíkëꞌ wë Koope ɓëewí warutee súfúñ af Yéesú rë. 42 Te faraah wa dékúu filiɓ Faam fi gaana a filiɓ faamma, wa waareye Uni Neba wone biti Yéesú daa Buura Koo fal ri ra.

6

Ɓëewí paana ya tansu habraꞌi apootarra ra

1 Waalli ƴaaha, bi na ɓaatoh taalibe ya, yëwúɗɗë na wonu gerek ra na capituu sun fi ƴee límúu Israyel ra, na wonu biti wahtii woruun ñam faraah, ɓeleɓɓa ƴaalli wa húlú hatni wa ra halu. 2 Tígí daaha, apootarri sabboo a ana ya dëekúté taalibe ya ɓéeɓ took, wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun míníh yeris waarii Unni Koope af woraꞌ ñam. 3 Kon yen ay hene ɗee koy-yaayyi ƴeh⁠ ⁠: ɗon ay tanse ow paana filiɓ fon, ɓëewí laasute wun, líifúté a Ruuh-Peseŋ te teeyute níi teey, fun déŋéen wë légéyí baaha. 4 Hen ɗaaha raa, fun ay mín sígím ɗaŋa a waarii Unni Koope.⁠ ⁠» 5 Ɓëewë ɓéeɓ ñéerúuté a yee wonu apootarra ra, wa tansute Ecen fa gém níi gém líiffé a Ruuh-Peseŋ ra, Fílíp, Porokoor, Nikanoor, Timoo, Parmenas, a Nikkol fi ɓëy Añcos, bee ɗeefiɗ yëwúɗɗë yooni wa ra. 6 Wocuu wa ra, wa komute wa apootarra. Apootarra tíkúté yaꞌ yi wa sun fi wa ɗagirute wa.

7 Unni Koope ɓaattee líiwëlsëꞌ, taalibe ya na ɓaatuu caak Yerusalem, i seeƴoh caak ɓal gémúté Yéesú.

Hami Ecen

8 Bi on Koo Ecen mal ɗi caakke doole, ɗi dékëꞌ paŋ iñi éemílëꞌté a i kimtaan gaan filiɓ fi ɓëewë. 9 Bisa ín, lahte yëwúɗɗí sokute Ecen goneel. Wa nonu ɓëy tígë na ɗaguu, na wonuu Tígë në ɗaguu ñaamma yeɗɗu ra. Ɓëewë në teeꞌuu tígí daaha ra, ƴee koluu Siren, ƴee Iliksaandiri, ƴee Sílísí, ƴee koluu Aasi. 10 Filiɓ gonla ɓéeɓ, wa míníh yin ɗii na, ndah Ruuh-Peseŋ daa na teeɓ ɗi nufa tah ɗi na won iña na won ɗi ra. 11 Tígí daaha, wa yerute i ow hélíis, ɓëewí ay wone biti wa keluute Ecen na won wonni ɓosse sun fi Mëyíis a sun fi Koope. 12 Ɗaaha, wa hëwrúuté Ecen a ɓëy gina, ɓaha ya gina a yëeddëh yí kootii Mëyíis. Ɓëewí ƴaa yípútée hen Ecen kírtíŋ habute ri, kúrúté rí këemí gaani yëwúɗɗë. 13 Wa kúrëelúuté i mbata seede ɓal ƴi wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee dékëꞌ won ɓos sun fi Faam fi gaani selaa a sun fi Kootaa⁠ ⁠! 14 Fun keluute ri na won biti Yéesú fí ɓëy Nasaret fi baa ay poo Faam fi gaani Koope, ɗi lof ɓaah ya heliɗ yen Mëyíis rë.⁠ ⁠» 15 Wonuu yii baa ra, ɓëewë këemí gaana ɓéeɓ henute Ecen íl jak, olute biti kanama man kanam malaaka nen.

7

Gonli Ecen

1 Seeƴohi gaana meelte Ecen won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña na wonu sun fu ra lahaꞌ ɗaaha a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 2 Ecen won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi koy-yaayyee ke soꞌ ƴeh, baappee ke soꞌ ƴeh, síkíríi sëꞌ mi won ɗon. Ciffi yen Abraham húmú homaꞌ ri Mesopotami balaa ri saañ dék Haran ra, Koope fa lah ndam ra húmú feeñiyohte ri, 3 won ɗi tih⁠ ⁠: “Kolee ginon, fu hel mboko yu ndín, fu saañ gina nay mi roo kúré rë.”✡ 4 Tígí daaha, Abraham kolohte gini Kalde daaha, saañce dékké Haran. Filoon fi baaha, húlëꞌ boffi ra, Koope këlíɗté rí Haran kúɗté rí gina homu ron woteh bee ra. 5 Bín fë, Koope onay ri feey deeha. Ɗi luk ɗii onay guuttaa lukki ƴin ra sah di feey, ndaa ɗi gappe ri won ɗi tih⁠ ⁠: “May yere ro feey fi bee fu lahaꞌ ri, ɗoni ɓëy talu.”✡ Añcaŋ, bín fë ɗeef Abraham lahay koy doom. 6 Koope antee húmú tík sun won ɗi tih⁠ ⁠: “Yúhé biti séttú ay dék gini henay bi wa⁠ ⁠; wa ay naa habu ñaam, wa moklu lool níi hen kíil tíméer iniil (400). 7 Ndaa ay tíl níi mi keen sun fi gina nay waa ñaamlee ra. Tígí daaha, wa ay naa koloh, wa ac jaamiyohi soꞌ tígí deh.”✡⁠ ⁠» 8 Ecen ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope antee pok yin hanndal ki ɓani Abraham. Yee tíinndúu yee pok ɗi baa ra, ac biti ɓani ɓëy tali lecoh. Ɗaaha, Abraham lecce koohi Isaak waali peeye fa filoon fi límí⁠ ⁠; ti ɗaaha nen, Isaak lecce koohi Yakop⁠ ⁠; Yakop lecce koyyee ke ri daa caacci yen ra, wa fi kélfë yí talli sabboo a ana yi Israyel.

9 «⁠ ⁠Caaccaa ka yen ƴaa húmú eeñnjuute koy boffi wa Suseef níi yaayute ri, ɗi kúrúté Ésíp hente ñaam. Ndaa Koope ñéerëꞌté a ri, 10 kélíssé rí coono fi ɓéeɓ. Ɗi onte ri nuf tahte ɗi neɓaꞌte buuri Ésíp. Buura tíkké rí af gina, tíkké iña faami ɓéeɓ yaꞌi. 11 Filoon fi baaha, yaaɓ haalte filiɓ gina, laɓpe Ésíp ɓéeɓ a Kanaan. Ɓëewë súfúñúté súfúñí misikke, caacci yen lahuy yii ñamun wa. 12 Kelaꞌ Yakop biti pep ín yaayu Ésíp rë, ɗéɓpée wol koyyee ke ri daa caacci yen ra dín fë. 13 Waali ana fa payuu wa dín fë rë, Suseef teekirohte koy-baappi, wonte buur biti iña ɓëy faam wa. 14 Filoon fi baaha, Suseef kallirohte Yakop boffi, a ɓëy faami ɓéeɓ. Wa henute ow sabay paana a ow iip (75). 15 Yakop sayaꞌ Ésíp ɗaaha. Ɗi húlëꞌ në, te koyyee ke ri daa caacci yen ra húlúu në ɓal. 16 Ɓúudé yí wë kúrúté, hacute hacaa ya húmú lom Abraham séttí Hamoor na a hélíis rë, di Sihem.

17 «⁠ ⁠Bi na húmú leɓoh wahtaa nay lahe yee gap Koope Abraham ra, tali yen na ɓaatti gaan, wa na ɓaatuu caak Ésíp. 18 Hompe níi lahte buuri acce filoon fe kúɗté gina, ɗi kéllëy yin yii leŋke Suseef na. 19 Buuri baa húmú nofaꞌte ɓëy tali yen, mokilte caacci yen níi túuƴcé wë bedi koyyi baakerri wa, wa húl. 20 Mëyíis límúu jamanii baaha, baakeri wunte níi wun, neɓaꞌte Koope. Ɗi yefute faam boffi níi hente céyín éeyë. 21 Ɗi míllúutée betu filoon fe, koy ki ɓelii buur píité rí, koɗte ri ɗi hente koohi. 22 Ɗaaha, Mëyíis yoonte pesadi ɓëy Ésíp níi ɗúmpé ces. Ɗi mínté won, te ri hereñce pagaɗ.

23 «⁠ ⁠Tílëꞌ níi ɗi lahte kíil sabay iniil (40) ra, nufa payte yérí mboko yi, ɓëy tali Israyel. 24 Payaꞌ ri yérí wë, ɗi otte ow di ɓëy Ésíp na mokil ow waa na. Tígí daaha, ɗi yejohte yíllírí ɓëeꞌ na moklu ra, laɓpe ɓëyí Ésíp, ɓëeꞌ húlté. 25 Ɗi habaꞌ biti koon mboko yi ay yúh biti Koope daa ñeyaꞌ ɗii na sëmlëꞌí wë, ndeke wa yíih yin na. 26 Kéy fín fë, ɗi otte ow ana di ɓëy Israyel na haaꞌuu, ɗi na aattiyaꞌ wa won tih⁠ ⁠: “Ɗon i koy-yaay yaawe⁠ ⁠! Ɗon haaꞌuu yi ɗeeha⁠ ⁠?” 27 Ndaa bee luk yínëe doole waa na ra yeñce Mëyíis, won ɗi tih⁠ ⁠: “Daa fal ro njíidí nay fun aattiyee⁠ ⁠? 28 Fu fahaꞌ hawi soꞌ húl ti di hawaꞌ fu koy ki Ésíbë aaꞌ ra neh a⁠ ⁠?” 29 Kelaꞌ Mëyíis unni ƴah, ɗi hegohte saañce Majaan hompe dín fë. Ɗi lahte koy ana daaha.✡

30 «⁠ ⁠Kíil sabay iniil (40) filoon fi baaha, malaaka feeñiyohte Mëyíis njaar kíi filiɓ dúuf, di luufa hom hëbís daŋi Sinayii* ra. 31 Olaꞌ ri yii bah, ɗi éem éemë níi, na leɓoh olsohi yee tígë. Tígí daaha, ɗi kelohte un Koo-Yíkëe na won ɗi tih⁠ ⁠: 32 “Daa mi Koope fi ciffu Abraham, Koope fi ciffu Isaak, Koope fi ciffu Yakop.” Mëyíis tíit tíitë níi na saak, kaañay ɓéyíɗ afi. 33 Koo-Yíkëe won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: “Nísé ñafaɗɗa kottu⁠ ⁠; tígë hom fu ra tígí selate. 34 Mi otte pesi misiga homuu ɓëewí sëꞌ Ésíp rë. Mi kelohte íiní wë, te mi cép sëmlëꞌí wë. Leegi aye mi wol ro Ésíp.”✡⁠ ⁠»

35 Ecen ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëy Israyel húmú kaaꞌuuy Mëyíis níi wonute ri biti daa fal ri njíidí nay waa aattiyee woo⁠ ⁠? Mëyíis fi baa daa ri bee ñeyaꞌ Koope malaakaa feeñiyohte ri filiɓ dúufë na kaɗ ɗa, wolte ri nda ri hen njíidí ɓëewí, sëmlëꞌ wë rë. 36 Daa ri ɗúhíɗ wë Ésíp, na paŋ ɗi iñi éemílëꞌté a i kimtaan filiɓ gini baaha ra, di kísí fí Bëhëerrë rë, a kíillí sabay iniilla (40) homu wa luufa ra. 37 Ɗi fi Mëyíis ɓal daa won ɓëy Israyel bitih⁠ ⁠: “Koo ay ron wolaꞌ yonente ti soꞌ nen, bi ay ɗúhée heedon.”✡ 38 Húmú teeꞌuu ɓëy Israyel luufa ra, ɗi fi Mëyíis daa húmú hanndal ki caacci yen a malaakaa na húmú won ɗii na sun fi daŋi Sinayii ra. Mëyíis liilaꞌ Unni Koope daaha, Unna na tah ow pes ɗa, te daa ri léhín yen fi ɓëy Israyel wa. 39 Ndaa caacci yen húmú kaaꞌuute síkírëhí, wa fahuuy rii ot, na fahuu nimil Ésíp. 40 Wa wonu Aaron tih⁠ ⁠: “Yípíɗ fun yúul, këllëh fun waala, ndah mbata Mëyíis fë ɗúhíɗ fun Ésíp rë, fun yíih yee homaꞌ ri ra.”✡ 41 Tígí daaha, wa yugusute ɗoon hente yúul, hawrute na, wa na anuu bíƴëh keeññi wa sosse níi sos di yii yéŋké biti daa wa yugusiru affi wa ri. 42 Koope súugëꞌ wë daaha, yerisse wa, wa na jaamiyuu iña sun, ti di bíníyúu rí téeríi yonente ya ra nen bitih⁠ ⁠:

“Ɗon fi ɓëy Israyel,

kíillí sabay iniilla (40) homu ɗon luufa ra,

iña húmú hawu ron ra, ɗon hawru soꞌ wa a⁠ ⁠?

Iña na húmú sarahu ron ra, ɗon sarahu soꞌ wa a⁠ ⁠?

43 Wa húmúy ƴi soꞌ neh a⁠ ⁠?

Ndaa iñi yéŋké biti ɗon daa yugusu wa a yaꞌ yon,

ɗon jaamiyuu wa⁠ ⁠!

Ndah ɗon kúrúté taantii yúulën Molok,

ɗon kúrúté huli yúulën Refan,

daa tah may ron lëeyíɗ,

mi yeñ ɗon Babilon suc⁠ ⁠!”✡

44 «⁠ ⁠Homuu caacci yen luufa ra, taantaa na nédís wë biti Koope ee leelii wa ra húmú waa na. Ɗee húmú nahaꞌ Koo ri Mëyíis rë, ɗi yugusuu ɗaaha, Mëyíis yugus mani bee húmú teeɓ ɗi Koope ra. 45 Taantaa hellute caacca tíkúu në rë. Ɓeyaꞌ Yosuwe njíit kë rë, wa kúrúté taantaa gina liilu wa ra, bee habraꞌ wa Koope níi wa líkúté ɓëewë dékú në rë. Taantaa hom daaha níi bee lahaꞌ nguur ki Dawit ra. 46 Ɗi fi Dawit, bi neɓaꞌ ri Koope, ɗi ɗaŋke Koo nda ri mín ɗii taɓahiɗ Faam, ɗi fi Koope fi Yakop. 47 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, Salomoo daa míllëꞌ ríi taɓahiɗ Faam fa. 48 Añcaŋ, Koope fa sunaa-sun dékéh faam fi ow daa taɓah ri, ti di wonuu ri filiɓ téeríi yonente ya ra nen bitih⁠ ⁠:

49 Yíkëe won tih⁠ ⁠: “Sun-Koo daa ñaani Nguur ki soꞌ,

feey fa daa tíkíi kotti soꞌ.

Ɗon ay soo mínée taɓahiɗ faam ɗíh⁠ ⁠?

Faam fi bi níi won ti daa mi nay naa déké⁠ ⁠?

50 Daa mi sak ƴaa ɓéeɓ a yaꞌ soꞌ neh a⁠ ⁠?”✡»

51 Ecen tíkké won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ƴee ɗon wooñnjuute, keeññon súhté te nuffon likke ti ɓëewí lecuy nen⁠ ⁠! Ɗon dékúu kaaꞌaꞌi síkírëhí Ruuh-Peseŋ⁠ ⁠! Ɗon ɓeyu caaccon kep⁠ ⁠! 52 Lahay yonentii caaccon mokluy ri⁠ ⁠! Wa lukuu hap ƴee waariyu ayi Ɓëeꞌ-júɓ ɗë, te ɓëyí baaha daa ri bee yaayu ron, ɗon hawute ri ra. 53 Ɗon daa liilu Kootaa ñéyíɗ Koope malaaka ya na ra, ɗon antee naa ñeyuy⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Húlí Ecen

54 Keluu ɓëy këemë unni ƴah, keeññi wa haay Ecen haayo níi madu ɓëewí sayu sayo nen. 55 Ndaa bi líif Ecen a Ruuh-Peseŋ, ɗi ƴíiɗté sun, otte ndami Koope, Yéesú caŋke hëbís Koope, hompe yaꞌi ñamaa fi. 56 Ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlí kan⁠ ⁠! Mi otte sun-Koo kúnsëhté abeh, Koy-ɓëeꞌ caŋke hëbís Koope, hompe yaꞌi ñamaa fi.⁠ ⁠»

57 Tígí daaha, wa na fogu sun, dapute nuffi wa, yípírúuté rí, 58 ɗúhrúté rí filoon gina, na tawu ri laꞌ hawi húl. Seede ya nísúté búuɓɓí wë, déŋéenúté wë kúkëy wahambaane hampe wa, kúkëyë hínú Sool. 59 Bi na tawu ri ɓëewë laꞌ, Ecen na ɗaŋ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéesú-Yíkëe, téebílée coonaa fi soꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 60 Ɗi antee hen gítëp ƴekke, foŋke won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, ngana habiiɗ wa bakaadi beh⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wonaꞌ ri uni bah, ɗi lússé.

8

Mokla mokil Sool ɓëy ílí jaŋaa ra

1-2 Ɗi fi Sool nék, húmú ñéerëꞌté a hawa hawu Ecen húl rë. I ow di ɓëewí gémúté Koope níi gém yugusute ɓúudé fí Ecen hacute ri, looyute ri looyi misikke.

Yiin hawu Ecen ra, ɓëy ílí jaŋaa dalu mokil mokli misikke yiin fin fa di Yerusalem. Gét nëe apootarra, ɓëewë tasu ra ɓéeɓ hasluute filiɓ deyi Yúdée a deyi Samari. 3 Ɗi fi Sool nampee caŋ múklí ɓëy ílí jaŋaa. Kolaꞌ ri daaha, na haal faam-ëe faam, na fúul ɓëewë gémú rë na ɓek wa kasu rek⁠ ⁠: ƴaal neh, ɓeleɓ neh.

Waarii Fílíp Uni Neba di Samari

4 Tasaaruu ɓëewë gémú rë, wa haalute filiɓ ginna na waariyu Uni Neba. 5 Ɗi fi Fílíp kolaꞌ daaha saañce gin di Samari na waare ɓëy gina yii leŋke Buura Koo fal ri ra na. 6 Ɓëy gina ɓéeɓ kúnsúté nuffi wa na síkírúu rí, di yee keluu wa ra a yee oluu wa ɗi na paŋ kimtaan ra. 7 Wa olute biti lahte ɓëewí caakki fí yúhté biti líkɗúté yébítëh, te yébítëh yë ƴahti ɗúh waa na raa wa foguu fogoo. I lëfëñíɗ caak a ɓëewí yíiɓúu yíiɓëe wahute ɓal. 8 Ɗaaha, keeññi ɓëy gina sosse níi sos.

9 Balaa baaha, ɗeef lahte ɓëyí húmú gina merees hínú Simoŋ, ɗi luhusaꞌ luhusoo. Ɓëy gina húmú éemúté iña na paŋ ɗi ra, te ri húmú tík afi ow gaan. 10 Ɓëy gina ɓéeɓ, dalaꞌte bee lukki ƴin níi ɓëeꞌ lukki ɓaha ra húmú síkírúu rí nuffi wa, na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee daa yaꞌ Koope kan⁠ ⁠! Daa ri bee na wonuu Lukki Gaan ɗa.⁠ ⁠» 11 Yee tah wa na húmú síkírúu rí rë, haalaꞌ yee homaꞌ ri daa yii maañce ɗi na éemíl wë a iña na luhus ɗi ra. 12 Ndaa gémúu ɓëy gina Uni Neba na waare Fílíp yii leŋke Nguur ki Koope a ban fi Yéesú-Kiristaa ra, ƴaalla a ɓeleɓɓa ɓéeɓ bëtsúté. 13 Ɗi fi Simoŋ sah gémpé, bëtsúté. Kolaꞌte baaha, ɗi na takeeh a Fílíp. Ɗi éempé kimtaanna a iñi éemílëꞌ yë ɗi na ot ri page wa ra.

14 Apootarra húmú Yerusalem ra, keluu wa biti ɓëy Samari gémúté Unni Koope ra, wa yejute Peer a Saŋ waa na. 15 Lahuu wa Samari ra, Peer a Saŋ ɗagirute wa nda Ruuh-Peseŋ cép sun fi wa, 16 ndée ri húmú liilay ti cép sun fi wa koon⁠ ⁠; wa húmú bëtsúu tii Yéesú-Yíkëe koon kut. 17 Tígí daaha, Peer a Saŋ tíkúté wë yaꞌ, Ruuh-Peseŋ céppé sun fi wa. 18 Olaꞌ Simoŋ biti apootarra na tíkú ɓëewë yaꞌ rek, Ruuh-Peseŋ na cép sun fi wa ra, ɗi na yeɗ Peer a Saŋ hélíis, 19 won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yérí sëꞌ sañ-sañi bah soꞌ ɓal, nda ɓëyí mi tík ɗí yaꞌ raa, Ruuh-Peseŋ cép sun fi.⁠ ⁠» 20 Ndaa Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗoni hélsú ɓéeɓ yúlíi dín⁠ ⁠! Fu habaꞌ biti ɗee fu mín lom yii Koope daa na onaꞌ ri a⁠ ⁠? 21 Fu lahay waal deh, fu lahay yin deh ndah fu laday íllí Koope. 22 Líké nufi ɓosa ɗoo na fu baaloh Koo-Yíkëe nda ri baal ro yii ɓosa hom afu baa ra. 23 Nagajek, mi otte biti fu súulté keeñ te bakaaɗ hampe ro ñaam.⁠ ⁠» 24 Tígí daaha, Simoŋ won Peer a Saŋ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon ɗëgírí sëꞌ Yíkëe nda iña wonu ron sun fi soꞌ ra, yínë sah ɓan soo naa kat.⁠ ⁠»

25 Seedeyuu wa, wa waariyute unni Yíkëe daaha níi wocute ra, apootarri ana ya ɓeyute waala na nimilu Yerusalem. Homuu wa waala ra, wa waariyute Uni Neba filiɓ gin caak di Samari.

Fílíp a ɓëyí gaana dék Écëpí rë

26 Filoon fi baaha, malaaka di malaaka yi Yíkëe won Fílíp tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tílé waal feey-feey, fu ɓeɓ waala kolaꞌ Yerusalem na saañ Gaasaa ra. Ɗi waali ɗaayte.⁠ ⁠» 27 Fílíp yíppée koloh saañce. Lahaꞌ ri waala ra, ɗi otte ow. Ɓëeꞌ ɓúc*, dék Écëpí. Ɗi ow gaan nguur ka⁠ ⁠: daa ri kúɗ alal mi Kanndaas buuri ɓelii Écëpí. Ɗi húmú ac jaamiyohi Koope Yerusalem, 28 ɗi na nimil faam. Ɗi hompe sun fi wëtíirí na jaŋi téeríi yonente Isayii. 29 Ruuh-Peseŋ won Fílíp tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Paye fu daɓ wëtíirí bín.⁠ ⁠» 30 Fílíp daaƴce múkë na saañ daɓaadi ɓëeꞌ. Leɓaꞌ ri ra, ɗi kelohte ɓëeꞌ na jaŋi téeríi yonente Isayii. Tígí daaha, ɗi meelte ri won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu hampe yin iña na jaŋi fu ra saa ɓahaa⁠ ⁠?⁠ ⁠» 31 Ɓëeꞌ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May habee yin na ɗíh te mi lahay ɓëyí nay soo waa poysiree⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗi yíppée won Fílíp lap wëtíirë took hëbísí. 32 Iña na húmú jaŋi ri filiɓ Téerëe rë daa wa ƴeh⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɗi man ti har fi kúrú suu oolu oolo nen.

Ɗi ɗúhrëy un ti koy har fi baa fënúffë homu huuf nen.

33 Ɗi foŋkoyuy, kaaf ki naafute⁠ ⁠!

Daa nay wone woni séttí⁠ ⁠?

Ɗi lahay koy níi púlé sét,

ndah pesi ɗúmëlúté feey fi beh.⁠ ⁠»✡

34 Ɓëeꞌ won Fílíp tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Teeɓ soꞌ hém neɓaꞌ ro, nda yonentaa wonaꞌ afi nda ri wonaꞌ ow kay⁠ ⁠!⁠ ⁠» 35 Tígí daaha, Fílíp ɓeɓpe wona, ñeyaꞌte ri unnee ke Téerëe ƴaa na waare ɓëeꞌ Uni Neba won sun fi Yéesú rë.

36 Wa homute waala na suu níi wa fúsúté tígí lahte muluɓ. Tígí daaha, ɓëeꞌ won Fílíp tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴee muluɓ saa⁠ ⁠? Yi kaaꞌ soꞌ mi bëtsú⁠ ⁠?⁠ ⁠» [ 37 †] 38 Filoon fi baaha, ɗi nahaꞌte cëgírí wëtíirë. Ɗi céppé ɓani Fílíp ñéerúuté, wa haalute mulaa, Fílíp bëtíssé rí. 39 Ɗúhúu wë mulaa ra, Ruuhi Yíkëe pahte Fílíp kúɗté rí. Ɗaaha, ɓëeꞌ ollay Fílíp, ndaa kaaꞌaay ɗi ɓeyaatte waali na saañ, keeña sosse níi sos. 40 Ɗi fi Fílíp fúsëꞌ Asot, antee ɓeɓ waala ñeete ginoo gin na waare Uni Neba níi ri lahte Sesare.

9

Ɗee haalaꞌ Sool nonte jaŋaa ra

1 Filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, Sool dékëꞌ maanndaꞌ hawi taalibe yi Yíkëe húl. Lahte bis, ɗi payte otte seeƴohi gaana, 2 woni biti ɗi bíníyíɗ ɗí unni ay kúrú filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra di Damaas, nda ɗi ɗeef na ɓëyí non waali Yéesú-Yíkëe rëe, ƴaha ƴaal mbée ɓeleɓ ɓéeɓ, ɗi mín ríi ham kúɗ ɗí Yerusalem.

3 Ɗi ɓeɓpe waali Damaas fa na saañ. Ɗi na leɓoh gina, ɗee a ɗeh, niiñ kolaꞌte sun hawaante ri. 4 Ɗi lasohte feey, kelohte uni na won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Sool, fu mokil soꞌ yi ɗeeha ɓal Sool⁠ ⁠?⁠ ⁠» 5 Sool tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu wa ɓahaa⁠ ⁠?⁠ ⁠» Una won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Yéesú⁠ ⁠! Daa mi ɓëeꞌ na mokil fu ra⁠ ⁠! 6 Kolee leegi fu haal gina, fay teeɓu yee waɗ fuu paŋ ra.⁠ ⁠» 7 Ɓëewë wani Sool ñéerúu waala ra cagute, henute pëꞌ. Wa keluute una, ndaa wa oluy ow. 8 Sool kolohte feey fa, wëdíssé íllí ndaa ri ollileh na. Tígí daaha, ɓëewë habute yaꞌa nookute ri, kúrúté rí Damaas. 9 Ɗi hompe waal éeyë daaha mínéh ot, ɓaatte biti ɗi ñamay, hanay.

10 Filiɓ Damaas daaha, lahte taalibii hínú Anañas. Yíkëe feeñiyohte ri filiɓ yodaɗ dëekké rí won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Anañas⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yëew⁠ ⁠! Fu won yi Yíkëe⁠ ⁠?⁠ ⁠» 11 Yíkëe won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu saañ waala na wonuu Waala júɓ ɗë, fu haal faam Yudaas, fu meelaꞌ ɓëyí hínú Sool te dék Tarse ra. Ɗi hom ɗaŋ tígë homuu yen bee ra kep, 12 te mi teeɓpe ri filiɓ yodaɗ, ɗi otte ɓëyí hínú Anañas haalte ɗii na, tíkké rí yaꞌ nda íllí nimil wërsëh.⁠ ⁠» 13 Anañas won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, ow caak wonute soꞌ yii leŋke ɓëyí baa na a iñi ɓossa ɓéeɓ paŋ ɗi ɓëewú di Yerusalem ra. 14 Te ri ayaꞌ dee a sañ-saña yeru ri kélfë yí seeƴoh ya ra, nda ri ham ɓëyí na dëek ɗë ɓéeɓ.⁠ ⁠» 15 Yíkëe won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahe ɗii na ɓal, mi tanisse ri pagiri soꞌ yii beh⁠ ⁠: ɗi nay teeɓe heetti kayya a buurri wa, a ɓëy tali Israyel tii soꞌ. 16 Te soꞌ may rii teeɓ coono ya waɗ ɗii ñeya ra ɓéeɓ ndah soꞌ ra.⁠ ⁠»

17 Tígí daaha, Anañas saañce. Lahaꞌ ri ra, ɗi haalte faam fa, otte Sool tíkké rí yaꞌ antee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaasoꞌ, Yéesú-Yíkëe fë feeñiyoh ro waala na ac fu dee ra daa wol soꞌ ɗoo na, nda íllú nimil wërsëh, te fu líif a Ruuh-Peseŋ.⁠ ⁠» 18 Tígí daaha, i yin ti kuf nen yíppée ɗúh íllí Sool keente, íllë wërsëhté⁠ ⁠; ɗi kolohte, bëtsúté. 19 Filoon fi baaha ɗi ñampe, faana pënsëhté.

Waarii Sool di Damaas

Sool hompe i waal a taalibe ya di Damaas daaha, 20 yíppée yam na waare filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, na won ɓëewë biti Yéesú Koy Koope. 21 Ɓëyí fi keloh ɗi waareye ɓéeɓ, éem níi wone tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee ɓëeꞌ në mokil ɓëewë në dëekú Yéesú rë di Yerusalem ra neh hanaa⁠ ⁠? Mbaa ɗi ac dee hami mani ɓëewí ƴaaha neh, kom wa kélfë yí seeƴoh ya⁠ ⁠?⁠ ⁠» 22 Ndaa Sool hampe yee na won ɗi ra fiic na waare, na poysiiɗ wa ɗee henaꞌ Yéesú Buura Koo fal ri ra. Yii baa kúnté affi yëwúɗɗë dékú Damaas daaha ra.

23-24 Tíl tílë níi, wa caguute biti wa ay hap Sool húl. Wa saamute i ow, ƴi cagu íllí míirí* gina ɓéeɓ na wohu naꞌ a elek, fahuu hami hap ɗi húl, ndaa ɗi fi Sool kelohte baaha. 25 Tígí daaha, taalibe yi Sool koluute elek kúrúté rí, saamute dama ɓekute ri filiɓ yëellúté rí énfí míirí gina.

Homi Sool Yerusalem

26 Nimilaꞌ Sool Yerusalem ra, ɗi fahaꞌ ñéerëꞌí a taalibe yi Yéesú daaha, ndaa ow kaañay ri, ndah wa lekuuy taalibe ki. 27 Tígí daaha, Barnabaas daa míllëꞌ ríi ɓeɓ, kúɗté rí apootarra na, ɓílíɗté wë ɗee teeꞌaꞌ ɗi fi Sool a Yíkëe waala ra, a ɗee wonaꞌ Yíkëe ɗii na ra. Ɗi wonte wa ɗee na húmú waareyaꞌ ri a fít yii leŋke Yéesú në di Damaas ra. 28 Kolaꞌte baaha, Sool dalte ñéerëꞌ a wa filiɓ Yerusalem, ɗi na haal na ɗúh, na waare yii leŋke Yíkëe në, te neehay yin na. 29 Ɗi helay yëwúɗɗë na wonu gerek ra ɓal, na goneel a wa, ndaa wa fi ɓëewí ƴaa na fahuu hawi húl. 30 Keluu koy-yaayya ya filiɓ ngémë yii baaha, wa kúrúté rí Sesare. Daaha, wa yejute ri waali Tarse.

31 Moklilay wa ow ra, ɓëy ílí jaŋaa, dalaꞌte Yúdée, ñeete Galile níi Samari ɓéeɓ na anuu lah jaamma. Wa na ɓaatuu yúh, na ɓaatuu neeh Yíkëe, te Ruuh-Peseŋ tahte wa na ɓaatuu caak.

Ɗee paƴaꞌ Peer Ene ra

32 Ɗi fi Peer, bi hom ɗi wërë filiɓ gina faraah yérí ɓëewí Yéesú, lahte bis ɗi payte yérí ƴín Lidda. 33 Lahaꞌ ri ra, ɗi otte ɓëyí hínú Ene. Ɓëeꞌ lëfëñíɗ, hente kíil peeye ɗi fanohte ri tigal. 34 Peer won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ene, Yéesú-Kiristaa paƴce ro. Kolee fu yugusiɗ afu tigal ku⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɓëeꞌ yíppée koloh. 35 Oluu ɓëy Lidda a ɓëy Saron biti ɓëeꞌ wahte ra, wa ɓéeɓ kúnsúté keeññi wa Yíkëe në.

Kolohi Tabitaa ɓúudé

36 Húmú lahaꞌ ɓelii dék Yope hínú Tabitaa, maanam Dorkas di gerek. (Iti fi tii baa daa fandaay). Ɗi húmú taalibe. Ɗi húmú dékëꞌ paŋ yin wun a habraꞌi ñëkíɗɗë. 37 Hom homo níi ɗi keente jér jamanu yi ƴaaha, ɗi húlté. Ɓëewë ayute ɓeyute ɓúudé fë yugusute ri, fënɗúté rí lasi hom sun fi faam fa sun. 38 Taalibe yi ɓëy Yope keluute biti Peer ín Lidda, te bi gina wulay daaha, wa wolute ow ana woni Peer biti ɗi habraꞌ wa yíppí ac gaaw. 39 Lahuu taalibe ya wonute Peer baaha ra, ɗi yíppée koloh ñéerëꞌté a wa saañce. Lahaꞌ ri ra, ɗi kúrúté lasa sun hom ɓúudé fë rë. Ɓeleɓɓa ƴaalli wa húlú rë ɓéeɓ leɓuute ri na looyu, na teeɓu ri búuɓɓë yugus Tabitaa homaꞌ ri leelii wa ra. 40 Tígí daaha, Peer ɗúhíɗté ɓëewë ɓéeɓ ëssín, ƴekke na ɗaŋ. Kolaꞌ ri dah, ɗi yíssëhté ɓúudé fë në won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tabitaa, kolee⁠ ⁠!⁠ ⁠» Wona bah, ɓelaa kúníssé íllí otte Peer, kolohte tookke. 41 Peer onte ri yaꞌ ɗi kolohte, antee dëek ɓëewí Yéesú a ɓeleɓɓa ƴaalli wa húlú rë, teeɓpe wa ri ɗi na pes. 42 Ɓëy Yope ɓéeɓ keluute yaa, te ow caak gémúté Yíkëe. 43 Peer hompe yii maañce Yope daaha, di faam ɓëyí légéyëꞌ hun hínú Simoŋ.

10

Wolaꞌi Korney Peer na

1 Lahte ɓëyí húmú Sesare hínú Korney. Ɗi húmú kélfë goomal soldaarri ɓëy Rom na wonuu goomali Itali ra. 2 Ɓëeꞌ a ɓëy faami ɓéeɓ húmú ɓëewí pokuute Koope na te wa neehute ri. Ɗi dékëꞌ habraꞌi ñëkíɗɗí yëwúɗɗë a ɗaŋ Koope faraah. 3 Lahte bis, wahtu éeyë filoon fi lahi naꞌ leelu af, di filiɓ yodaɗ, malaaka di malaaka yi Koo haalte faami, won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Korney⁠ ⁠!⁠ ⁠» 4 Ɗi na yeel malaakaa faana ɓéeɓ na saak, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baaha yi Yíkëe⁠ ⁠?⁠ ⁠» Malaakaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope kelohte ɗaŋŋu, otte iñi wunna na pagiɗ fu ñëkíɗɗë rë, hampe wa afi. 5 Leegi wole i ow Yope, wa pay ɓëeꞌ hínú Simoŋ na wonuu Peer ra, wa won ɗi ac. 6 Ɗi hom faam ɓëyí légéyëꞌ hun hínú Simoŋ, dék ɓúk kísí fë.⁠ ⁠» 7 Sayaꞌ malaakaa na húmú won a ri ra, Korney dëekké ow ana di súrgë yí a soldaar yínë bi pokohte Koope na di soldaarra homu légéyí rë, 8 ɓílíɗté wë iña ɓéeɓ antee waa wol Yope.

9 Kéy fín fë, homuu wa waala wa na suu, na leɓuu Yope ra, ɗeef Peer lappe ɗaŋ Koope sun fi faam fa, bee lahaꞌ naꞌ leelu af ra. 10 Yaaɓ hampe ri daaha nék, nufa tasse ñam. Ɗi homu pagiɗ ñam, lahte yii feeñiyohte ri. 11 Ɗi otte sun-Koo kúnsëhté, lahte yii na cép në man ndíimíi gaani nuffa habu habo nen, tíkëhté feey, 12 heetti raɓɓa ɓéeɓ homute filiɓ⁠ ⁠: ƴee lahuu kot iniil ra, ƴee na fasuu ra, a heetti ƴakka. 13 Lahte uni won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee Peer⁠ ⁠! Hawe fu ñam⁠ ⁠!⁠ ⁠» 14 Peer tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗamaay Yíkëe⁠ ⁠! Soꞌ mi mësëy ñam yii kadduute, yii laday.⁠ ⁠» 15 Una wonil ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii Koope wonte biti lante, ngana habaꞌ ri yii laday.⁠ ⁠» 16 Wa ñeyute unni ƴaa níi hente waal éeyë, ndíimëe yíppée lawaat sun.

17 Filoon fi baaha, Peer hompe na níɓ iti fi yee waɗti hen yee ot ɗi baa ra. Filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, ɓëewë Korney húmú wol wa ra meelsuute faam Simoŋ níi wa lahute ílí faam fa. 18 Wa dëekrúté wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Simoŋ fa na wonuu Peer ra ee faam fi bee a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 19 Peer hompe rek na níɓ sun fi yee ot ɗi ra, Ruuh-Peseŋ won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ole⁠ ⁠! Lahte ɓëewí éeyë yí ayute saamu. 20 Yípée cép fu ñéerëꞌ a wa. Ngana lah nuf ana na, daa mi wol wa.⁠ ⁠» 21 Tígí daaha, Peer céppé ɗeefiɗte wa won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëeꞌ na saamu ɗon ɗa soꞌ. Ɗon sohluu yi koon⁠ ⁠?⁠ ⁠» 22 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kélfíi soldaarra na wonuu Korney ra daa wol fun. Ɗi ɓëyí júɓpé, neehte Koope te yëwúɗɗë ɓéeɓ nawute ri. Malaaka di malaaka yi Koope daa túuƴ ɗí dëekrëhú faami, ɗi keloh yee nay fu rii wone ra.⁠ ⁠» 23 Léhínúu wë níi wocute ra, Peer wonte wa haal filiɓ, hampe wa neeꞌute daaha.

Yíilëꞌ Koo kéy fín fë rë, Peer ɓeɓpe waala wa ñéerúuté. I ow di koy-yaayya filiɓ ngémë te dékú Yope ra ñéerúuté a wa ɓal. 24 Bisa tíkëh në rë, ɗi lahte Sesare, ɗeef ɗi fi Korney dëekké mboko yi a kooƴƴi gaanni, wa na sehu Peer. 25 Lahaꞌ Peer faam fa ra, ɗi hom haal, Korney téebílëhté rí yeɗɗohte kotta sígímíɗté rí. 26 Ndaa Peer këlíɗté rí won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee ɗo, soꞌ mi ow kep ti ɗo nen⁠ ⁠!⁠ ⁠» 27 Ɗi hompe na goneel a Korney níi ɗi haalte faam fa, ɗeeffe ow caak filiɓ. 28 Ɗi won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon yúhúté biti yëwúɗɗë mëmíh caŋ a ow kay mbée haal faam wa maan⁠ ⁠? Ndaa Koope teeɓpe soꞌ biti ow waray habaꞌ ow kay ɓëyí laday mbée kaaꞌ caŋ a ɗi. 29 Daa tah dëekúu sëꞌ ɗon ɗa, soꞌ mi yíppí koloh koloo mi acce. Leegi mi fahaꞌ yúh yee dëekúu sëꞌ ɗon ɗa.⁠ ⁠» 30 Korney won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíilsën aaꞌ, wahtu éeyë filoon fi homi naꞌ leelu af ti bee nen, mi hom ɗaŋ faam soꞌ, ɓëyí ɓekoh búuɓɓí na tak hente fíi sëꞌ jalañ, 31 won soꞌ tih⁠ ⁠: “Korney, Koope kelohte ɗaŋu te ri halay iñi wunna na pagiɗ fu ñëkíɗɗë rë. 32 Kon wole i ow Yope, wa pay dëekíɗ ɗë ɓëeꞌ hínú Simoŋ, na wonuu Peer ra. Ɗi hom faam ɓëyí légéyëꞌ hun hínú Simoŋ, dék ɓúk kísí fë.” 33 Wonaꞌ soꞌ ɓëeꞌ unni ƴaa ra, mi yíppée wol i ow dëegú, fu acce⁠ ⁠; eera⁠ ⁠! Fun ɓéeɓ aƴee fíi Koope ee, síkírëhí yee wol ro Yíkëe fun na ra.⁠ ⁠»

Gonli Peer faam Korney

34 Tígí daaha, Peer ɓeɓpe una won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi anti yúh kah-kah biti Koope génëntëlëey ow. 35 Ɓëyí në ɓéeɓ a heedi mín ɗíi hen, ɗi neeh Koope te page yii júɓpé, ɗeef ɗi neɓaꞌte Koope. 36 Ɗon yúhúté biti Koope wolaꞌ ɓëy IsrayelUni Neba kúɗ jaammaa ra, te jaammii baaha, ɗi ñeyaꞌ ri Yéesú-Kiristaa na, ɗi fa daa Yíkíi ɓëewë ɓéeɓ rë. 37 Ɗon yúhúté yee lah Galile ra tíkké Yúdée ɓéeɓ rë, filoon fi bee na húmú waariyaꞌ Saŋ biti ɓëewë warutee bëtsú rë maan⁠ ⁠? 38 Ɗon yúhúté biti Koope cépíɗté Ruuh-Peseŋ sun fi Yéesú fí ɓëy Nasaret, onte ri doole maan⁠ ⁠? Ɗon yúhúté biti Yéesú húmú haalte ginna ɓéeɓ ɓal, ɗi na paŋ yin wun, na paƴ ɓëewë yébítëh na ham wa ra maan⁠ ⁠? Koope daa ñéerëꞌ a ri daa tah ɗi mín paŋ iñƴah. 39 Te fun fi ƴeh, fun i seede di iña paŋ ri Yerusalem a ginni kayyi yëwúɗɗë rë. Ɗi antee daaƴu kurwah, hawute húl. 40 Koope këlíɗté rí waali éeyë fë, onte ri feeñiyoh ow. 41 Ɗi feeñiyaay ɓëewë ɓéeɓ, ɗi feeñiyoh fun fi ƴee Koope maañ fun tanis fun henute seede yi ra, te fun ñamute, fun hanute a ɗi filoon fi bee këllëꞌ rí Koo ɓúudé rë. 42 Ɗi nahte fun waarii ɓëewë, fun seede biti daa ri ɓëeꞌ Koope fal ri aattiyaꞌi ɓëewë në pesu ra a ƴee húlú rë. 43 Yonente ya ɓéeɓ wonute sun fi biti ɓëyí fí gém ɗii na, Koope ay ñeeꞌee ɗii na, baal ɓëeꞌ bakaaɗɗi.⁠ ⁠»

Cébí Ruuh-Peseŋ sun fi ɓëewë yëwúɗ neh ra

44 Bi hom Peer na won a wa na saañ, Ruuh-Peseŋ yíppée cép sun fi ɓëewë në síkírúu rí rë ɓéeɓ. 45 Yëwúɗɗë gémú Yéesú wani Peer ñéerúu daaha ra, affi wa kúnëhté oluu wa biti Ruuh-Peseŋ fa na onaꞌ Koope ra céppé sun fi ɓëewí yëwúɗ neh ra sah book. 46 Wa yúhúu baaha biti wa keluute wa na wonu i wonaɗ kay, wa na kañu gaanaa ki Koope. Tígí daaha, Peer won tih⁠ ⁠: 47 «⁠ ⁠Daa mín kaaꞌ ɓëewí ƴee bëtsú filiɓ muluɓ, wa fa Ruuh-Peseŋ cép sun fi wa ti yen nen ra⁠ ⁠?⁠ ⁠» 48 Ɗi antee nahaꞌ bëtsí wë di tii Yéesú-Kiristaa. Filoon fi baaha, wa ɗagute Peer wa hom i waal waa na daaha.

11

Ɓíllí Peer ɓëewë yee lah ra

1 Filoon fi baaha, apootarra a koy-yaayya homu Yúdée rë keluute biti lahte ɓëewí yëwúɗ neh ɓal gémúté Unni Koope. 2 Tílëꞌ níi Peer nimilte Yerusalem ra nék, yëwúɗɗë gémú Yéesú rë na capituu afa 3 wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu haalte faam ɓëewí yëwúɗ neh te fu bokke a wa ñam⁠ ⁠!⁠ ⁠»

4 Tígí daaha, Peer na an waa ɓílíɗ iña lah ra ɓéeɓ yínë-yínë won tih⁠ ⁠: 5 «⁠ ⁠Mi húmú Yope ma na ɗaŋ, lahte yii feeñiyohte soꞌ filiɓ yodaɗ⁠ ⁠: mi ot yii kolaꞌte sun-Koo na cép, man ndíimíi gaani nuffa habu habo nen tíkëhté feey hëbís sëꞌ. 6 Kénsëꞌ mi filiɓ ra, mi ot raɓɓi lahuu kot iniil, ƴee raɓ luuf, ƴee raɓɓi fasuu fasoo, ƴee i ƴak. 7 Tígí daaha, mi kelohte uni na won soo na tih⁠ ⁠: “Kolee Peer⁠ ⁠! Hawe fu ñam⁠ ⁠!” 8 Mi won ɗi tih⁠ ⁠: “Ɗamaay Yíkëe⁠ ⁠! Yii kadduute, yii laday mësëy haal ɓúk sëꞌ.” 9 Una kolaꞌte sun wonil tih⁠ ⁠: “Yii Koope wonte biti lante, ngana habaꞌ ri yii laday.” 10 Funi ñeyute unni ƴaa níi hente waal éeyë, ndíimëe lawaatte sun. 11 Wahtaa yíníi baaha, ow éeyë lahute faam fa húmú mí rë. Wa koluu Sesare wolu soo na. 12 Ruuh-Peseŋ antee soo won tígí daaha tih⁠ ⁠: “Kolee fu ñéerëꞌ a wa. Ngana lah nuf ana na.”⁠ ⁠» Peer tíkké won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaayyi pëenë yée ke yen ƴee filiɓ ngémë ñéerúu a soꞌ ƴee ra, daa ɓedu soꞌ Sesare, funi wa haalute faam ɓëeꞌ wolaꞌ soꞌ ra. 13 Ɗi fi ɓëeꞌ na anti ɓílíɗ biti ɗi ot malaaka haalte faami, won ɗi tih⁠ ⁠: “Wole i ow Yope, wa pay ɓëeꞌ hínú Simoŋ na wonuu Peer ra, wa won ɗi ac. 14 Ɗi ay roo won unni nay roo múclé, ɗoni ɓëy faamu ɓéeɓ.” 15 Wocaꞌ ɓëeꞌ ɓíllë, mi dal won rek, Ruuh-Peseŋ céppé sun fi wa fa faam fa ɓéeɓ, ti di húmú cépëꞌ rí sun fi yen dalaanin nen. 16 Tígí daaha, nuf soꞌ payte yee húmú won Yíkëe rë bitih⁠ ⁠: “Saŋ húmú bëtsëꞌ a muluɓ, ndaa ɗon, ɗon ay bëtsúu a Ruuh-Peseŋ.” 17 Kon Koope tahiɗ wa oni baa ti di húmú tahraꞌ ri yen nen bee gémúu yen Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen na raa, mi yin na neh níi mí hécée a Koope⁠ ⁠!⁠ ⁠»

18 Keluu ɓëewë unni ƴah, wa ɓéeɓ cépírúté keeññi wa, na kañu Koope wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewí yëwúɗ neh sah ɓal, Koope onte wa níi wa mín lof pesaɗ, wa liil pesa na ɗúméh rë⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Jaŋii Añcos

19 Filoon fi bee hawuu Ecen húl rë, ɓëewë gémú rë moklu moklo níi tahte wa hasluute. I ow waa na suute níi Fénésí, ƴee suute Síipër, ƴee suute Añcos, ndaa waarii wa Unni Koope ɓéeɓ teem yëwúɗɗë në. 20 Añcaŋ, filiɓ fi baaha, lahte gémëh yí húmú filiɓ fi wa dékú Síipër a Siren, suute Añcos na waariyu ɓëewí yëwúɗ neh Uni Neba won sun fi Yéesú-Yíkëe rë. 21 Wa ñéerúu a doolii Yíkëe, tahte níi i ow caak yíssúuté Yíkëe në, gémúté. 22 Keluu ɓëy ílí jaŋii Yerusalem baaha, tígí daaha wa yejute Barnabaas Añcos. 23 Lahaꞌ ri ɗi otte mala cépíɗ Koope sun fi ɓëewë rë, keeña sosse níi sos, ɗi na won wa ham híin, wa ɓaatti pokoh Yíkëe në. 24 Ɗi fi Barnabaas nagajek ɗi ɓëyí baahte, líiffé a Ruuh-Peseŋ, gémpé níi gém. I ow caak gémúu Yíkëe në ɗaaha homaꞌ Barnabaas daaha ra. 25 Ɗi kolaꞌ daaha, saañce Tarse saami Sool. 26 Olaꞌ ri ri ra, ɗi kúɗté rí Añcos, wa ɓéeɓ ana homute kíil múlgús ɓëy ílí jaŋaa na daaha, yëeddúté ow caak. Te taalibe ɗéɓpí dëekúu kerceen Añcos daaha.

27 Jamanu yi ƴaaha, lahte yonente yi koluu Yerusalem suute Añcos. 28 Ɓëyí yínëe waa na hínú Agabus ra, bi teeɓ ɗi Ruuh-Peseŋ, yampe na won ɓëewë biti yaabi misikke leŋ haal filiɓ gina ɓéeɓ. Te di wonaꞌ ri ri, lahaꞌ ɗaaha jamanaa homaꞌ Kúlët nguur ka ra. 29 Tígí daaha, taalibe ya koluute biti ow fi ow waa na ɓéeɓ yeraꞌ yii mín ɗíi yeraꞌ, woluu koy-yaayya homu Yúdée rë. 30 Wa pagute yee wonu wa ra, yerute wa Barnabaas a Sool, woluute wa njíittí jaŋii ɓëy Yúdée.

12

Bëemí Saak a ɓegi Peer kasu

1 Jamanu yi ƴaaha, buura na wonuu Erot ra yampe na mokil i ow di ɓëy ílí jaŋaa. 2 Ɗi bëemrëhté Saak koy-yaafi Saŋ a jépíl. 3 Olaꞌ ri biti yaa neɓaꞌte yëwúɗɗë rë, ɗi habrohte Peer ɓal filiɓ feedi mbúurú njeñe ya. 4 Ɗi habaꞌ Peer ɗaaha, ɓekke ri kasu, nahte goomal iniilli yéŋké biti bina-bina ɓéeɓ soldaar iniil, wa éytée wohi. Filiɓ fi ƴaaha ɓéeɓ, ɗi hampe nufi biti ɗi ay rii aattiyee filiɓ ɓëewë biti Paaga gét. 5 Peer téƴúté hompe kasu, ndaa ɓëy ílí jaŋaa yabute na ɗagiru ri Koope rek.

Ɗee ɗúhëꞌ Peer kasaa ra

6 Elgi bisa na waaƴ Erot aattiyaꞌi ra koon, Peer hompe na neeꞌ hanndal soldaar ana. Ɗi húmú pokalsuu a níh tiiŋ ana, ɓaatte biti i soldaar homute ílí kasaa na wohu. 7 Ɗee a ɗeh, malaaka di malaaka yi Yíkëe acce, lasa ɓéeɓ na niiñ. Malaakaa hente Peer pok-pok laf araal yúunté rí won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yípée koloh⁠ ⁠!⁠ ⁠» Níh yí tiiŋŋa húmú yaꞌ ya ra yíppée pëkísëh. 8 Malaakaa won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yugusee, fu ɓekoh ñafaɗɗu.⁠ ⁠» Peer paŋke yee won ɗi ri ra, malaakaa ɓaatte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓekee paltuu fu ñee tal soꞌ.⁠ ⁠» 9 Peer ñeete tala, na ɗúh kasaa. Filiɓ ƴaaha ɓéeɓ ɗi habaay biti yaa kah-kah, ɗi habaꞌ biti rek ɗi hom heeƴ. 10 Wa gétúté tígë homu wohoh ya ɗéɓ ɗë, wa gétúté ana fa, wa lahute ílí tiiŋka púlëh gina ra. Ílë kúnsëhté fíi wë, wa ɗúhúté. Ɗúhúu wë rë, wa tílúté wun-wun, ɗee a ɗeh, malaakaa helte Peer. 11 Tígí daaha, ɗi na anti yúh yee lah ra, ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi anti yúh biti yaa kah-kah⁠ ⁠: Yíkëe daa wol malaakii, sëmlëꞌté sëꞌ yaꞌ Erot a yii ɓosa na sehu yëwúɗɗë biti ɗi ay soo rii paŋ koon ɗa.⁠ ⁠»

12 Gíníkëꞌ Peer baa ra, ɗi saañce faam Mari yaafi Saŋ fa na wonuu Marka ra, ɗeef i ow caak teeꞌuute ɗaŋ Koo daaha. 13 Lahaꞌ ri laɓpe ílí faam fa ra, súrgë ɓeleɓ hínú Rode daa ac kúnsírí. 14 Yúhsëꞌ rí un Peer ra, keeña sos soso níi nufa paay sah kúnsírí ílë⁠ ⁠; ɗi daaƴ múkë, nimilte filiɓ woni biti Peer daa ílë. 15 Wonaꞌ ri baaha ra, ɓëewë na yabu ri dof, ndaa ɗi na ɓaatti híiníɗ woni biti yaa un Peer kaah. Tígí daaha, wa wonu ti yaa waɗti hena malaakii kon. 16 Filiɓ ƴaaha ɓéeɓ Peer yampe na laɓ ílë rek. Míllúu wëe pay níi wa kúnsúté ílë rë, oluu wa ri, wa ɓéeɓ éemúté. 17 Tígí daaha, Peer paŋke yodaɗ yaꞌ yi woni wa biti unni wa ɓanti ɗúh sun. Lahaꞌ ri filiɓ ra, ɗi ɓílíɗté wë ɗee ɗúhrëꞌ rí Yíkëe kasaa ra. Ɗi wonte wa biti ɓal lah wa léhínún Saak a koy-yaayyi kayya filiɓ ngémë baaha, ɗi antee ɗúh saañce ílíƴ kay.

18 Yíilëꞌ Koo kéy fín fë, úlúm-úlúm fë misikke filiɓ fi soldaarra, wa na meelantuu tígë waɗti ñee Peer ra. 19 Erot saamɗohte ri níi ndaa ɓoꞌ, ɗi oluy. Ɗi meellirohte soldaarra wohu ra, túuƴëꞌté hawi wa húl. Erot antee koloh Yúdée daaha saañce Sesare, ɗi hompe i waal dín fë.

Ɗee húlëꞌ Erot ra

20 Jamanu yi ƴaaha, ɗeef Erot neeɓaꞌte ɓëy Tíir a ɓëy Sidon. Bi ñami ɓëy Tíir a Sidon hom kolaꞌ gin Erot, wa fi ƴaa namutee pok biti wa pay oli. Wa gonlute a Balastus fa na tooppitoh iña faam buur ra, nahute ri habraꞌ, nda wani buur júɓëꞌ. 21 Yiin lah bisa habu wa oli ra, Erot ɓekohte búubí buur ki, tookke ñaani nguur ki na anti won waa na fíi ɓëewë ɓéeɓ. 22 Ɓëewë ɓéyrúté unni wa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠A see ow kut na woneeh ɗeh, Koope daa na won waay⁠ ⁠!⁠ ⁠» 23 Ɗee a ɗeh, malaakii Yíkëe na pëyít ɗí, i cégín haalute ri ɗi húlté, ndah yee moommbiraꞌ ri ndami Koope ra.

24 Ɗaaha, unni Koope na ɓaatti líiwëlsëꞌ na saañ rek. 25 Ɗúmlúu Sool a Barnabaas légéyí wë Yerusalem ra, wa nimilute Añcos ñéerúuté a Saŋ fa na wonuu Marka ra.

13

Ɗee tansuu Barnabaas a Sool ra

1 Di filiɓ ɓëy ílí jaŋii Añcos, húmú lahte i yonente a i yëeddëh. Daa wa i Barnabaas, Simewoŋ fa na dëekúu Ñúul rë, Lúsíyús fi ɓëy Siren, Manahen bee ɓani Erot fa húmú kúɗ Galile ra koruu kúkëy rë, a Sool. 2 Lahte bis, wa homute na jaamiyuu Yíkëe wa na ooru, Ruuh-Peseŋ won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bérrí sëꞌ Barnabaas a Sool, wa paŋ légéyë dëekëꞌ mí wë rë.⁠ ⁠» 3 Ooruu wa, wa ɗagute níi wocute ra, tígí daaha wa tíkúté yaꞌ yi wa sun fi Barnabaas a Sool, pëkísúté wë suute.

Homi Barnabaas a Pool Síipër

4 Ruuh-Peseŋ wolte Barnabaas a Sool, wa suute Selasi ɓeyute gaal yullute Síipër. 5 Lahuu wa Salamine di Síipër rë, wa yabute na waariyu Unni Koope filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë rë. Wa húmú ñéerúu a Saŋ Marka, ɗi na habraꞌ wa. 6 Wa húusúté Síipër ɓéeɓ níi wa lahute Pafos. Lahuu wa Pafos daaha ra nék, wa teeꞌuute a luhusoh hínú Bar-Yéesú, ɗi yëwúɗ. Ɗi húmú mbata yonente oroh. 7 Ɗi húmú non ɓëewë leɓuu Sersus Pawlus, gëernëerí gina ra. Ɗi fi Sersus húmú ɓëyí ñaañce. Lahte bis, ɗi dëekrëhté Barnabaas a Sool, ndah ɗi húmú fahaꞌte síkírëhí Unni Koope níi fahaꞌ. 8 Ndaa ɗi fi luhusoha tii geregi hínú Elimaas ra, na bot wa, na fahaꞌ yahi nuf gëernëerë, kaaꞌ ɗi gém Yéesú. 9 Tígí daaha, Sool fa na wonuu Pool ɓal ra, líiffé a Ruuh-Peseŋ, hente ri íl jak 10 antee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fu feloh gaan, fu pagaꞌ ɓos kep, fu seytaane, fu wonay dara yin wun⁠ ⁠! Waalli Yíkëe ɓéeɓ júɓpé, ndaa fu dékëꞌ fahaꞌi ɗëllí wë⁠ ⁠! Fii yeris yee na paŋ fu ra a⁠ ⁠? 11 Caa fu ot leegi⁠ ⁠! Yíkëe ay ɓéyíɗ yaꞌi sun fu, fu búum kiis, fu olleh naꞌa.⁠ ⁠» Ɗee a ɗeh, íllí Elimaas yíppée mírëef, ñúussé túɗ. Ɗi gíndëeyëhté hatinni ƴaa ɓéeɓ na saam ɓëyí nooka ri. 12 Olaꞌ gëernëer yee lah ra, unna wonu sun fi Yíkëe rë haalte ri níi ɗi yíppée gém.

Gonli Pool a ɓëy Añcos fi Písídí

13 Filoon fi baaha, Pool a ɓëewë wani ñéerúu rë haalute gaal Pafos, suute Perse di Pamfili. Saŋ Marka takaꞌ a wa daaha, nimilte Yerusalem. 14 Koluu wa Perse ra, wa ɓeyaatute waala níi wa lahute Añcos di Písídí. Lahaꞌ bisa na hílsúu rë, wa haalute tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, tookute. 15 Jaŋiyuu unna ɗúhëꞌ téeríi Kootaa ra a téeré yí yonente ya níi wocce ra, njíittí tígë wolute ow waa na woni wa biti hena biti wa lahute yii wonun wa oni ɓëewë doole raa, wa mín ɓeɓ una. 16 Tígí daaha, Pool kolohte ɓéyíɗté yaꞌi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy Israyel a ɗon fi ɓëewí kayya neehu Koope ra, síkíríi⁠ ⁠! 17 Koope fi yen fi ɓëy Israyel daa tanis caacci yen. Ɗi ɓaatte tala na homuu wa Ésíp rë, ɗi antee wa naa ɗúhíɗ a yaꞌi ɓítté. 18 Hente yii mit kíil sabay iniil (40) ɗi kúɗté wë rí luufa, ɗi na mújíɗ wë. 19 Filoon fi baaha, ɗi múkílté heet paana Kanaan, yeɗte ginni wa caacci yen, hente ƴi wa. 20 Homi caacci yen dín fë, waɗtee mit kíil tíméer iniil a kíil sabay iip (450).

«⁠ ⁠Filoon fi baaha, Koope saamiɗte caacci yen i laman na kúrú gina níi a jamanii yonente Samiyel✡. 21 Kolaꞌte laman ki Samiyel, wa meeluu buur. Tígí daaha, Koope tíkíɗté wë Sawul hente buuri wa. Sawul koy Kís, ɗi non tali Beŋsame. Sawul hompe kíil sabay iniil (40) nguur ka. 22 Cépírëꞌ Koope Sawul ra, ɗi tíkíɗté wë Dawit nguur ka, won tih⁠ ⁠: “Mi ot Dawit koy Yéssée. Daa ri ɓëeꞌ neɓaꞌ soꞌ keeñ soꞌ ra, ɗi ay paŋ iña fahaꞌ mi ra ɓéeɓ.” 23 Di húmú gapaꞌ wa ri, Koope ɗúhrëꞌ Sëmlëhí Israyel filiɓ séttí Dawit, daa ri Yéesú. 24 Balaa Yéesú ac, Saŋ húmú wonte ɓëy Israyel ɓéeɓ biti wa lof pesaɗ ndín, wa bëtsú. 25 Te balaa Saŋ húmú ɗúmël, ɗi won tih⁠ ⁠: “Ɗon habuu biti daa mi wah⁠ ⁠? Soꞌ mi ɓëeꞌ na sehu ɗon ɗa neh déꞌ⁠ ⁠! Cëe mi won ɗon⁠ ⁠: ɓëyí baa ee ac filoon fi soꞌ ra, te mi haaƴayti liil kotti*.”⁠ ⁠»

26 Pool tíkké won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaayyee ke soꞌ ƴeh, ɗon fi séttí Abraham, a ɗon fi ɓëewí kayya neehu Koope ra, Koope wolaꞌ yen unni, múclí yen. 27 Ɓëy Yerusalem nék a kélfë yí wë yíih Yéesú daa ri wah, wa yíih yee won unna bíníyú yonente ya na jaŋiyu lahaa bisa na hílsúu faraah ra. Kaaꞌeeh wa pagute yee won unna ra, tíkúté Yéesú húl⁠ ⁠! 28 Wa oluy yii mín tah ɗi tíkú húl, wa anutee nah Pilaat hawi. 29 Gétëꞌ bee paguu wa ri iña húmú won Téerëe sun fi ɓéeɓ níi wocce ra, wa cépírúté rí kurwaha, ɗapute ri kolom. 30 Ndaa Koope këlíɗté rí ɓúudé, 31 te ri feeñiyohte ɓëewë wani húmú ñéerúu dalaꞌte Galile níi Yerusalem ra bis caak, te ɓëewí ƴaa daa seede yi fíi ɓëewë woteh. 32 Fun fi ƴee nék, fun ayu waarii ron Uni Nebi beh⁠ ⁠: yee húmú gapu caacca ra, 33 Koope pagiɗte ri yen fi séttí wë níi mitte, bee këllëꞌ rí Yéesú ɓúudé rë. Ti ɗaaha nen, Téeríi kañaa ya wonte ri di kañii ana fa bitih⁠ ⁠:

“Daa fu Koy soꞌ,

dalaꞌte woteh mi Boffu.”✡

34 «⁠ ⁠Koope këlíɗté Yéesú ɓúudé, nda faana ɓanti yah. Ɗi won ɗi tih⁠ ⁠:

“May ron on barke yi selate te wëerté, ƴee húmú gap mi Dawit ra.”✡

35 «⁠ ⁠Lahte tígí bíníyúuté rí ílíƴ kay, won tih⁠ ⁠:

“Fii yeris soꞌ mi ɓëwú, ɓúudé fí sëꞌ yah.”✡

36 «⁠ ⁠Ɗi fi Dawit homaꞌ ri jamanii ra, húmú paŋke yee fahaꞌ Koope ra, ɗi antee húl hacute hëbís caacci, ɓúudé fí yahte. 37 Ndaa ɓëeꞌ Koope këlíɗ ɗí ɓúudé rë, ɓúudé fí ñeyay yah. 38-39 Koy-yaayyee ke soꞌ ƴeh, yúhí biti af Yéesú kep daa tah baalaꞌ bakaaɗ na wonu. Kootii Mëyíis mínéh tah Koope habaꞌ ow ɓëyí júɓpé⁠ ⁠; ɓëyí gém Yéesú në ɓéeɓ, Koope ay rii habaꞌ ɓëyí júɓpé. 40 Kon këlíi affon balaa yee bíníyú téeré yí yonente ya ra kat ɗon. Síkíríi yee húmú won Koope ra⁠ ⁠!

41 “Ɗon fa wonuy yin soo na ra síkíríi⁠ ⁠!

Affon ay kúnëh, ɗon húl tík sun⁠ ⁠;

ndée filiɓ jamanee ke ron beh,

may ron paŋ yii fí yúhté biti ow daa ɓíllë ɗon ɗi koon

ɗon ii rii mëssí gém⁠ ⁠!”✡⁠ ⁠»

42 Ɗúhúu Pool a Barnabaas tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, ɓëewë ɗagute wa biti bisa na hílsúu rë nimil raa, wa mín ayaat, nimilaat gonla dalu wa baa ra. 43 Filoon fi bee tasaaruu ɓëewë rë, yëwúɗ caak a ɓëewí ɗeefrute wa yooni wa ñeyute tal Pool a Barnabaas. Wa ñéerúuté na gonlu, Pool a Barnabaas na wonu wa biti wa ham ɗee baahaꞌ Koope waa na ra híin.

44 Nimilaꞌ bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë, wonoh biti ɓëy Añcos ɓéeɓ teeꞌuute síkírëhí unni Yíkëe. 45 Oluu yëwúɗɗë ɗee teyu ɓëewë rë, wa eeñnjuute Pool na botu ri, na solsuu ri. 46 Tígí daaha, Pool a Barnabaas ɗapuy dara, wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Unni Koope waɗti ɗéɓpí waariyun ɗon koon ndaa bi kaaꞌuu ron síkírëhí wë teeɓaꞌte biti pesa na ɗúméh rë jomute ron. Leegi cëe fun yíssëh heetti kayya na book, 47 ndée Yíkëe túuƴcé fun yii bee won tih⁠ ⁠:

“Mi falte ro fu hen niiñi heetta,

nda fu kúɗ unna na tah ow múc ɗë tígí teem feey fa ɓéeɓ⁠ ⁠!”✡⁠ ⁠»

48 Keluu ɓëewë yëwúɗ neh unni ƴaa ra, keeññi wa sosse, wa na kañu unni Yíkëe. Ɓëewë Koope tanis wa nay haale pesa na ɗúméh rë ɓéeɓ gémúté.

49 Unni Yíkëe hente lëyëŋ deyi baa ɓéeɓ. 50 Yëwúɗɗë koluu daaha nék olute ɓeleɓɓi gaan músëerrë na jaamiyuu Koope ra a ɓaha ya gina, ɓekute wa nuf, na moklu Pool a Barnabaas níi wa líkúté wë gin wa. 51 Líkúu wë rë, wa paagute pënë mí kotti wa, teeɓi wa biti wa homuy kaah, wa suute Ikoñum. 52 Wa fi taalibe ya Añcos nék, keeññi wa sosse níi sos, wa líifúté a Ruuh-Peseŋ.

14

Pool a Barnabaas di Ikoñum

1 Lahuu Pool a Barnabaas Ikoñum ra, wa haalute tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra ɓal, wa wonute wonni fí yúhté biti tahte yëwúɗ caak a i ow kay caak gémúté Yéesú. 2 Ndaa lahte i ow di yëwúɗɗë ƴi kaaꞌuute gém, na yahu nuffi ɓëewí kayya yëwúɗ neh ra níi keeññi wa haayte koy-yaayya filiɓ ngémë. 3 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, Pool a Barnabaas homute yii maañce Ikoñum daaha. Wa wëelíyúuté Yíkëe, neehuy iña na wonu wa ra. Yíkëe onte wa sañ-sañi paguun wa kimtaan a iñi éemílëꞌté, teeɓaꞌi biti mala na waariyu wa kolaꞌ ɗii na ra kaah. 4 Kolaꞌte baaha, ɓëewë filiɓ gina ɗaruute⁠ ⁠: ɓëewí ƴee ñéerúté a yëwúɗɗë, ƴee ñéerúuté a apootarra. 5 Yëwúɗɗë a ƴee yëwúɗ neh ra, wani kélfë yí wë cagute biti wa mokil Pool a Barnabaas, wa tap wa laꞌ níi wa húl. 6 Yúhúu apootarri ana ya baaha ra, wa heguute yullute Likawni⁠ ⁠: di Lístër, Derbe a ginna hatinni ƴaaha. 7 Homuu wa ñeyi ílíƴƴí ƴaaha ra, wa yabute ɓal na waariyu Uni Neba.

Pool a Barnabaas di Lístër

8 Lahte ɓëyí húmú dék Lístër, ɗi lëfëñíɗ⁠ ⁠; ɗi mësëy tíl ndah ɗi límú lëfëñíɗ. 9 Lahte bis, ɗi hompe na síkírëh iña na won Pool ra. Pool hente ri íl jak, otte biti ngémí ɓëeꞌ mín tah ɗi wah, 10 ɗi ɓéyíɗté uni sun won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kolee fu caŋ cot⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɓëeꞌ téɓpé kolohte na tíl. 11 Oluu ɓëy Likawni yee paŋ Pool ra, wa wonu wonadi wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ala ya yíssúu ow leegi cépúté yen na⁠ ⁠!⁠ ⁠» 12 Wa ɓeyute tii ala fi wa Sës, téyírúté rí Barnabaas, wa téyírúté Pool ala fi wa Hermes ndah Pool daa wonoha. 13 Ɗeef lahte yúulí húmú halaani gina, Sës hom hawruu na. Seeƴohi Sës acce kúɗté i yuuh fana yúulë, pokute wa capus kilik níi wunte, ɓani ɓëewë na fahuu hawri wa Pool a Barnabaas. 14 Ndaa keluu apootarri ana ya baaha, wa ɗarute búuɓɓí wë, yípútée tap affi wa filiɓ ɓëewë, na fogu sun wonu tih⁠ ⁠: 15 «⁠ ⁠Ƴee na pagu ɗon ƴee ra yi yaawe⁠ ⁠? Fun i ow kut ti ɗon nen⁠ ⁠! Fun ayu waarii ron Uni Neba, woni ɗon biti ɗon yeris yúullí ƴee lahay njiriñ ƴee ra, ɗon yíssëh Koope fa na pes sak sun, feey fa, kísí fë a iña filiɓ fi wa ɓéeɓ rë. 16 Húmú lahte jamanu yi fí yúhté biti ɗi húmú yeris heetta yeɗɗo ɓéeɓ sayuute a affi wa. 17 Kaaꞌeeh faraah ɗi pagiɗ ɓëewë wun, teeɓaꞌi ɗee man ɗi baah ra⁠ ⁠: ɗi ee ɗon toɓiɗ ra níi meeyya laaɓ, ɗi on ɗon ɗon ñam níi keeññon sos.⁠ ⁠» 18 Filiɓ wonnaa ke apootarra ƴaa ɓéeɓ, balaa wa ey ɓëewë níi kaaꞌ waa hawiɗ misikke.

19 Filoon fi baaha, lahte yëwúɗɗí koluu Añcos di Písídí, ƴee koluu Ikoñum ayute ɓekute ɓëewë nuf, wa na tawu Pool laꞌ níi wa habuu biti ɗi húlté, wa fasute ri ɗúhrúté rí gina. 20 Ndaa ayuu taalibe yi Yéesú wërúté rí rë, ɗi kolohte nimilte gina. Yíilëꞌ Koo ra, ɗi ñéerëꞌté a Barnabaas saañce Derbe.

Nimili Pool a Barnabaas Añcos

21 Lahuu Pool a Barnabaas Derbe ra, wa waariyute Uni Neba te i ow caak henute taalibe. Koluu wa daaha ra, wa nimilute ñeyaatute Lístër, Ikoñum a Añcos 22 wa na ɓaatuu on taalibe ya doole, na wonu wa ham ngémë híin, wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Balaa yen haal Nguur ki Koope, yen warutee ñee coono caak.⁠ ⁠» 23 Gini pay wa ɓéeɓ wa tanis njíittí nay këllée ɓëy ílí jaŋaa. Kolaꞌ baaha raa, wa dal ɗaŋ ñéerëꞌ a oor, déŋéen wë Yíkëe fë wa gémú ɗii na ra.

24 Filoon fi baaha, wa húusúté Písídí suute Pamfili, 25 waariyute Unni Koope Perse, anutee saañ Atali. 26 Wa koluute Atali daaha, ɓeyute gaal na nimilu Añcos di Sírí. Ɓëewë húmú déŋéenúu wë Koope daaha, balaa wa húmú dal légéyí wë. 27 Lahuu wa ra, wa dëekúté ɓëy ílí jaŋaa ɓíllúté wë iña ñeyaꞌ Koope waa na ɓéeɓ paŋke wa ra, a ɗee pagaꞌ ri níi ɓëewí yëwúɗ neh sah haalute ngémë rë. 28 Pool a Barnabaas homute yii maañce a ɓëy ílí jaŋaa di Añcos daaha.

15

Goneel sun fi yii leŋke lecoh

1 Húmú lahaꞌ ɓëewí koluu Yúdée ayute Añcos daaha na wonu koy-yaayya homu daaha ra biti wa lecuy ti di túuƴëꞌ rí kootii Mëyíis nen raa, wa ii múc. 2 Pool a Barnabaas ñéerúuy yee wonu wa ra, yejuute wa taasaꞌi misikke. Ɓëewë míllúu pok bitih, lah raa Pool, Barnabaas a i ow Añcos pay Yerusalem goneel a apootarra a njíittí jaŋaa yii leŋke yaa. 3 Tígí daaha, ɓëy ílí jaŋii Añcos waaƴɗute wa waali wa níi mitte. Koluu i Pool ra, wa húusúté Fénésí a Samari wa na ɓíllú ɗee yíssúu ɓëewí yëwúɗ neh Yíkëe në rë. Keluu koy-yaayya unni ƴah, keeññi wa ɓéeɓ sosse níi sos. 4 Lahuu wa Yerusalem ra, ɓëy ílí jaŋaa, njíittí wë a apootarra teertuute wa, wa ɓíllúté wë iña ñéyíɗ Koope waa na ɓéeɓ paŋke wa ra. 5 Tígí daaha, lahte fariseŋŋi haalute ngémë tahute wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wëní ɓëewë gémú te wa yëwúɗ neh ra biti wa lecoh te wa ñee yee túuƴëꞌ kootii Mëyíis ɗë.⁠ ⁠»

6 Wonuu woni baa ra, apootarra a njíittí jaŋaa dëekëntúuté olsohi yii baaha. 7 Utaꞌ gonla ra, Peer kolohte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaayyi ƴeh, ɗon yúhúté biti Koope maañcee soo tanis leeloon, mi waariyiɗ ɗi ɓëewë yëwúɗ neh ra Uni Neba nda wa keloh ri, wa gém maan⁠ ⁠? 8 Koope fa yúh yii hom keeñ ow ɓéeɓ rë, teeɓaꞌte biti ɗi halay wa⁠ ⁠: ɗi cépíɗté Ruuh-Peseŋ sun fi wa ti di cépírëꞌ rí rí sun fi yen nen. 9 Ɗi ɓíssëey yeni wa yínë sah⁠ ⁠: gémë gémú wë rë daa tah ɗi ladil keeññi wa⁠ ⁠! 10 Kon ɗon kaañute Koope kaañi baaha níi ɗon na séfú taalibe yi ƴee eni caacci yen a yen fi ƴee sah mësúy ríi mín ë⁠ ⁠? 11 Yee gémú yen ra biti kay, yen lahuu mal Yéesú-Yíkëe në daa tah yen múc, te mali baaha daa tah wa fi ƴaa múc ɓal.⁠ ⁠»

12 Tígí daaha, ɓëewë ɓéeɓ henute tiɗ na síkírúu Barnabaas a Pool na ɓíllú kimtaanna a iñi éemílëꞌ yë ñéyíɗ Koope waa na wa pagute wa ginni ɓëewë yëwúɗ neh ra. 13 Wocuu Barnabaas a Pool wona ra, Saak ɓeɓpe una won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi sëꞌ koy-yaayyi ƴeh mi won ɗon⁠ ⁠! 14 Simoŋ kolaꞌ ɓíllí yen bitih, ɗéɓëenë nuf Koope payte ɓëewë yëwúɗ neh ra, tanisse i ow waa na, wa hen ƴii 15 te yee húmú bíníyú yonente ya ra ñéerëꞌté a yii baaha. Nagajek Yíkëe won Téerëe tih⁠ ⁠:

16 “Filoon fi baaha, may nimil.

May nimil

mi yípëet taantii Dawit,

taantaa bëp ɗë

mi ɓéyrëet rí,

mi cëgíɗ rí.

17 Tígí daaha, heetti kayya ɓéeɓ ay soo saam soꞌ mi Yíkëe,

heetti kayya ɓéeɓ dëek mí, wa non soo na ra

ay soo saam.

Daa mi won ɗon ɗi, soꞌ mi Yíkëe

18 te mi wonte ɓëewë baaha níi wa yúhúté.”✡»

19 Saak ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yii baa daa tah mi ot biti yen ɓanti tík ɓëewí ƴee yëwúɗ neh ƴee na yíssúu Koope na ƴee ra yii ɓítté. 20 Yen ay waa bíníyé bíníyë, yen won wa biti kep wa ɓanti ñam boꞌ yúul ndah laday, te wa ɓanti paŋ yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ, wa ɓanti ñam boꞌ fi rabi ooluy a boꞌ fi líssí ñifil. 21 Kíilë níinén, i ow ee waariyu kootii Mëyíis gina ra, te lahaa bisa na hílsúu rë faraah, ɗi ee jaŋiyu filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra.⁠ ⁠»

Yee habu njíittí jaŋaa a apootarra ra

22 Tígí daaha, njíittí jaŋaa a apootarra ñéerúu a ɓëy ílí jaŋaa ɓéeɓ habute biti wa ay yeje i ow waa na ñéerëꞌ a Pool a Barnabaas, wa saañ Añcos. Wa tansute ɓëewí ana yi lahute un filiɓ fi wa⁠ ⁠: Yúɗ fa na wonuu Barsabaas ra a Silaas, 23 wolute wa kom ɓëewë húmú yëwúɗ neh ra unna bíníyú wë ƴee ra⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Koy-yaayyi ƴeh, fun fi koy-yaayyon apootarra a njíittí jaŋaa na woduu ɗon fa yëwúɗ neh dékú Añcos, Sírí a Sílísí rë di tii yon a símëe yën. 24 Fun keluute biti lahte i ow di fun na ayute ginon, jaahlute ron a wonni wa, te ɗeef fun húmú woluy wa. 25 Yii baa daa tah fun ɓéeɓ ham biti fun tanis i ow, fun yeñ wa ɗon na, wa ñéerëꞌ a këewée ké fun ƴeh, Barnabaas a Pool, 26 wa fa kaañu yaayi ñíinní wë ndah Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen ra. 27 Yúɗ a Silaas nék, fun yeju wa ɗon na biti daa wa haagun ɓúkkí wë léhín ɗon unnee ke fun ƴeh. 28 Fun olute biti yee habu fun a Ruuh-Peseŋ ra, daa ri biti fun ɓan ɗon tík iñi ɓítté. Fun nahu ɗon iñƴeh, te mínéh ñak⁠ ⁠: 29 ɗon ɓanti ñam boꞌ yúul, boꞌ fi líssí ñifil, boꞌ fi rabi ooluy, te ɗon ɓanti paŋ yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ. Ɗon moytoh iñƴaa ɓéeɓ rëe, ɗeef ɗon pagute yii wunte.

«⁠ ⁠Eera⁠ ⁠! Hëmíi wun-wun⁠ ⁠!⁠ ⁠»

30 Ɗaaha, wa yejute ɓëewí ana ya suute Añcos. Lahuu wa ra, wa dëekúté ɓëewë gémú Yéesú në rë ɓéeɓ, yerute wa kéedë bíníyú unna ra. 31 Jaŋiyuu unna ra, keeññi ɓëy Añcos sosse níi sos di ona on wa unna doole ra. 32 Yúɗ a Silaas, bi húmú wa fi ƴaa i yonente, homute na gonlu a wa yii maañce unni kolaꞌ Koope na, na ɓaatuu waa yeñ, na onu wa doole. 33 Wa homute na i waal, koy-yaayya daaha anutee waa pëkís, ɗagirute wa waali wunte, wa nimil ɓëewë wolu wa ra na. [ 34 *] 35 Pool a Barnabaas tasute Añcos, wani i ow kay caak homute na yëeddúu, na waariyu Unni Yíkëe.

Ɗaralsaꞌi Pool a Barnabaas waal

36 I waal filoon fi baaha, Pool won Barnabaas tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kooja, yen saañ yen ñeyaat ginna húmú waariyuu yen unni Yíkëe rë ɓéeɓ, yen yér koy-yaayya níi yen yúh yee homuu wa ra.⁠ ⁠» 37 Barnabaas nék fahaꞌ biti wani Saŋ fa na dëekúu Marka ra daa ñéerúun waali wa. 38 Ndaa Pool tahay biti Saŋ ñéerëꞌ a wa, ndah daa ri húmú hel wa Pamfili, lúsɗëy légéyí a wa. 39 Hécëꞌí wë misik misiko níi wa ɓísúuté waal. Barnabaas kúrëelëhté Marka, haalte gaal ɓeɓpe waali Síipër. 40 Ɗi fi Pool nampee tanis Silaas, koy-yaayya ɗagirute wa, déŋéenúté wë Yíkëe, Pool a Silaas suute. 41 Wa ñeyute Sírí a Sílísí na ɓaatuu on ɓëy ílí jaŋaa doole.

16

Ñeyi Timoote tal Pool a Silaas

1 Kolaꞌ Pool Sílísí, ɗi ñeete Derbe, antee saañ Lístër. Di Lístër daaha, lahte taalibii hínú Timoote, yaafa yëwúdí haalte ngémë, ndaa boffa gerek. 2 Koy-yaayya filiɓ ngémë dékú Lístër a Ikoñum ra seedeyirute ri iñi wunte. 3 Pool caŋke kúrëelëhí wa ñéerëꞌ. Tígí daaha ɗi lecɗohte ri, ndah yëwúɗɗë dékú hatinni ƴaaha ra ɓéeɓ yúhúté biti boffa gerek. 4 Wa koluute suute. Gini wa ñee na ɓéeɓ, wa won ɓëewë yee habu apootarra a njíittí jaŋii Yerusalem ra, won wa ñeyi na.

5 Ɗaaha, ɓëy ílí jaŋaa na ɓaatuu gém, bisi yíilëe Koo ɓéeɓ i ow kay haale ngémë.

Yodada teeɓ Koo-Yíkëe Pool ra

6 Bi kaddaꞌ wa Ruuh-Peseŋ wa waare Unni Koope Aasi, wa ñeyute Fírísí a Galasi. 7 Tílúu wë níi wa leɓuute Mísíi rë, wa homu saañ Bítíní koon, Ruuhi Yéesú kaddaꞌte wa. 8 Tígí daaha, wa húusúté Mísíi suute Torowas. 9 Daaha, Koope teeɓpe ri yodaɗ elgin, ɗi otte ɓëyí dék Maseduwaan caŋke na ɗaŋ ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah ñeye Maseduwaan fu hílíp fun⁠ ⁠!⁠ ⁠» 10 Filoon fi yodadi baaha rek, fun* yípútée koloh waaƴ waali Maseduwaan, ndah wëerté fun biti Koope daa dëek fun waarii ɓëewë dín fë Uni Neba.

Ɗee haalaꞌ Lídí ngémë rë

11 Tígí daaha, fun haalute gaal Torowas daaha, fun teerute Samotaras. Yíilëꞌ Koo ra, fun ñeyute Neyapolis, 12 koluute daaha suute Fílíp, gina lukki lah solo di deyi Maseduwaan ɗa, bi ɓëy Rom daa ílífú rí. Fun homute i waal daaha. 13 Lahaꞌ bisa na hílsúu yëwúɗɗë rë, fun ɗúhúté gina na suu ɓúk laahin, yaakaari biti fun ay ot tígí fun ay naa ɗeef yëwúɗɗë ɗage. Lahuu fun ra, fun tookute na gonlu a ɓeleɓɓa ɗeefu fun daaha teeꞌuute ra. 14 Filiɓ fi ɓeleɓɓa, lahte bi hínú në Lídí, ɗi kolaꞌ Catiir, ɗi yaayaꞌ cúup luum, te ri na húmú jaamiyoh Koope. Ɗi hompe na síkírëh fun, Yíkëe kúníssé keeña níi yii won Pool ɓéeɓ ɗi tík nufi na, 15 ɗi yeeltee bëtsú ɓani ɓëy faami ɓéeɓ. Filoon fi baaha, ɗi ɗaŋke fun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hena biti ɗon habuu soꞌ ɓëyí gémpé Yíkëe në rëe, ëyí ɗon hanliɗ soꞌ faam.⁠ ⁠» Te ri cagohte fun níi fun tahute.

Téjí Pool a Silaas

16 Lahte bis, fun homu saañ tígí fun mín nëe ɗeef yëwúɗɗë ɗage, fun teeꞌuute a súrgë ɓeleɓ bi lahaꞌ yébítëh, tah ɗi ɗíkísé yii na ac fíi. Te yee na paŋ ɗi baa ra na kom kélfë yí hélíis caak. 17 Ɓelaa ñeete talli funi i Pool na ɗaañnjoh won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewí ƴee súrgë yí Koope fa sunaa-sun⁠ ⁠! Wa teeɓu ron waala nay tahe ɗon múc ɗë⁠ ⁠!⁠ ⁠» 18 Yíilëe Koo faraah, ɓelaa pagaꞌ yaa. Laalaꞌ Pool iñi ra, ɗi yíssëhté ɓelaa na won yébítëh fë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mee roo rii túuƴ ɗë di tii Yéesú-Kiristaa, yeɗɗe ɓelii beh.⁠ ⁠» Una na lús yébítëh fë yíppée yeris ɓelaa.

19 Oluu kélfë yí ɓelaa biti iñi wa ɓéeɓ yahte ra, wa yípútée ham Pool a Silaas kúrúté wë këem fíi njíittí gina, 20 fíi wa fi aattiyoh ya, wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewí ƴee poysuute gini bee pasar a iña na wonu wa ra. Wa i yëwúɗ, 21 te ɓaah ya na yëeddúu wë rë fun míníh wëe tah, fun míníh nëe ñee, ndah fun nonu Rom.⁠ ⁠» 22 Dúukëlí ɓëewë ñéerúuté a wa ɓal na yejuu Pool a Silaas na. Aattiyoh ya fúullírúuté yéré yë faanni wa, laɓɗuute wa laraw. 23 Fúuɗɗúu wë wë laraw níi wocce ra, wa téƴúté wë kasu. Ɗi fi wohoha nék wonute biti ɗi hel nuf Pool a Silaas na. 24 Wonuu ri yii baa ra, wohoha kúɗté wë lasa hom ndooƴ-ndooƴ ki kasaa ra, jataŋke kotti wa.

25 Lahaꞌ leelii elga ra, Pool a Silaas homute na ɗagu Koo na ƴeeku, ɓëewí kayya kasaa na síkírúu wë. 26 Hom homo níi feey fa hégíƴëhté hégíƴëhí misikke, níi hégíƴcé tígë yípëh taɓahi kasaa feey ra, íllí kasaa ɓéeɓ yíppée wërsëh, níh yí tiiŋŋa pokuu ɓëewë kasaa ra ɓéeɓ pëkísëhté. 27 Yúunëꞌ wohoha otte íllë ɓéeɓ wërsëhté rë, ɗi habaꞌ biti ɓëewë kasaa heguute, ɗi fúulté jépílí saañ naadee koon. 28 Tígí daaha, Pool foŋke sun won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bëyít⁠ ⁠! Ngana paŋ ɗi, fun ɓéeɓ aƴeh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 29 Kelaꞌ wohoha woni Pool, ɗi meelaꞌte hawaanaa, yíppée hen lasa darac faana ɓéeɓ na saak, yeɗɗohte kotti Pool a Silaas. 30 Ɗi ɗúhíɗté wë ëssín, meelte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaawi ƴeh, mi waɗti paga yi níi mí múc⁠ ⁠?⁠ ⁠» 31 Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gémé Yéesú-Yíkëe në doŋ fay múc, ɗo a ɓëy faamu ɓéeɓ.⁠ ⁠» 32 Wa koluu baaha, na waariyu ɓëeꞌ a ɓëewë homu faami ra ɓéeɓ unni Yíkëe. 33 Ɗi fi wohoha ɓeɓpe wa wahtii baaha elga, kúɗté wë puulli wa hosute. Wocuu wa ra, ɗi bëtsúté ɓani ɓëy faami ɓéeɓ. 34 Koluu wa daaha ra, ɗi wonte Pool a Silaas lap faami sun, ɗi yeɗte wa ñam. Keeñ ɓëeꞌ a ɓëy faami ɓéeɓ sos soso níi di yee gémúu wë Koope ra.

35 Yíilëꞌ Koo ra, aattiyoh ya wolute i alkaati wohoha na woni biti ɗi yeris Pool a Silaas. 36 Wohoha acce léhíní Pool baaha won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aattiyoh ya woluute deh woni biti ɗon yeɗɗu. Ɗon mínú saañ leegi a jaamma.⁠ ⁠» 37 Ndaa Pool won alkaati ya tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa laɓuu fun laraw fíi ɓëewë ɓéeɓ ɗeef wa aattiyuuy fun te fun nonu ɓëewë Rom ílíf wë rë. Teyay bah, wa maagute fun kasu, wa na anuu fahaꞌ ñeyaꞌ feey ɗúhíɗ fun kasaa a⁠ ⁠? Baa fun míníh rí tah⁠ ⁠! Lah wa fi ƴaa daa wa ayrun affi wa ɗúhíɗ fun⁠ ⁠!⁠ ⁠» 38 Alkaati ya payute léhínúté aattiyoh ya unni ƴah. Keluu wa biti Pool a Silaas nonu ɓëy Rom ra, wa tíitúté níi tíit. 39 Wa fi aattiyoh ya koluu daaha, ɗeefrute wa kasiin baaluute wa, ɗúhrúté wë, na anuu waa ɗaŋ wa koloh gina. 40 Ɗúhúu wë kasaa ra, Pool a Silaas suute faam Lídí. Oluu wa koy-yaayya daaha wa ɓaatuutee waa on doole níi wocce ra, wa koluute daaha suute waali wa.

17

Pool a Silaas di Tesalonik

1 Koluu wa Fílíp wa ɓeyute waali wa ra, wa ñeyute Amfipolis a Apoloni suute Tesalonik. Tesalonik daaha, lahte tígí yëwúɗɗë ɗaguu Koope na. 2 Di na ɓaahaꞌ rii paŋ, Pool payte dín fë. Ɗi payaꞌte dín fë yii mitte bis-hílsëe éeyë, na goneel ɓëewë filiɓ yii leŋke unna Téerëe. 3 Ɗi na poysiiɗ wa unna, na teeɓ wa biti Téerëe wonte biti Buura Koo fal ri ra waɗtee ñee mok, ɗi koloh ɓúudé⁠ ⁠; ɗi na an waa won biti Yéesú fë na wonaꞌ wa ri ra, daa ri Buura Koo fal ri ra. 4 Ɗaaha, lahte yëwúɗɗí fí yúhté biti gémúté woni, wa ɗeefrute Pool a Silaas. Lahte Gerekki na húmú jaamiyuu Koope. Filiɓ fi wa, lahte caakki ñéerúuté a wa ɓal, a ɓeleɓɓi caakki lahute tii. 5 Yii baa tahte yëwúɗɗë eeñnjuute wa, ñeyute waalla saamute i lëmbëyíɗ, négírúuté mboolo ɓekute wa nuf, jahasuute gina. Wa koluute suute faam Sasoŋ saami Pool a Silaas wa kúɗ wë këem. 6 Bi ɗeefuy wa Pool a Silaas daaha, wa habute Sasoŋ a i ow di koy-yaayya filiɓ ngémë, kúrúté wë fíi njíittí gina na ɗaañnjuu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë powu ëldúnë rë lahute deh, 7 te Sasoŋ ɓekke wa faami⁠ ⁠! Ɓëewí ƴee ɓéeɓ iña na pagu wa ra ñéerëey a ƴee nahaꞌ buur ra, ndah wa wonu ti oroh, lahte buur kay hínú Yéesú.⁠ ⁠» 8 Keluu mboolo ma a njíittë unni ƴah, yaa neɓaay wa dalaa, 9 tahte Sasoŋ a ɓëewí kayya míllúu waa yeɗ hélíis wa ham naꞌ-naꞌ, wa na anuu waa yeris. Gina seemmi fayu raa, wa nimiliɗ wa wa.

Kofeel ka keen sun fi wa Bere ra

10 Koo na elek rek, koy-yaayya filiɓ ngémë daaha yípútée yeñ Pool a Silaas Bere. Lahuu wa dín fë rë, wa suute haalute tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra. 11 Ɓëy Bere nék luku ɓëy Tesalonik fa koluu wa ra yúunëh, ndah wa síkírúuté Unni Koope nuffi wa. Te yíilëe Koo faraah, wa jaŋi Téerëe, wa olsoh nda iña na won Pool ra ñeete waal. 12 Ow caak waa na gémúté, te di filiɓ Gerekka, ɓeleɓɓi lahute tii a i ow ƴaal caak gémúté ɓal.

13 Yëwúɗɗí ɓëy Tesalonik nék keluu wa biti Pool ín waare Unni Koope Bere ra ɓal, wa ayute daaha ɓekute mboolo ma nuf, jahasuute wa. 14 Tígí daaha, koy-yaayya yípútée kúɗ Pool waal ɓúk kísí, ndaa Silaas a Timoote tasute Bere daaha. 15 Ɓëewë ɓedu Pool ra kúrúté rí níi Aten. Wa na lahu dín fë, na nimilu⁠ ⁠; Pool kéyrëꞌté wë Silaas a Timoote na woni wa biti wa yíp ɗíi ɗeef dín fë.

Homi Pool Aten

16 Bi na hom Pool Aten daaha na seh Silaas a Timoote, keeña ɗúmpé ces di ɗee líifëꞌ gina yúul rë. 17 Ɗi yeelti payaꞌ tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, ɗi gonle a yëwúɗɗë a ɓëewí kayya na jaamiyuu Koope ra, ɗi paye këemí gina faraah gonle a ɓëyí ɓani mín nëe teeꞌaꞌ. 18 I yíkëe af húmú në na gonlu a ri ɓal⁠ ⁠: ƴee nonu taalibe yi Epikuur, ƴee nonu taalibe yi Senoŋ. Filiɓ fi wa, lahte ƴi wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pereemohi bee won yi ɓúkí ɓal⁠ ⁠?⁠ ⁠» Lahte ƴi oluu wa Pool na waare sun fi Yéesú a kolohi ɓúudé, wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Man hen ɗaa raa, ɗi won sun ala yi yen yíih wë nen dih⁠ ⁠!⁠ ⁠» 19 Tígí daaha, wa ɓeyute ri, kúrúté rí këemë na wonuu Arewopaas ra, meelute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu mín fun teeɓ iñi hassa na yëeddëꞌ fú rë ë⁠ ⁠? 20 Fun kéllúy ƴee ɓúkú ƴeh⁠ ⁠! Teeɓ fun iti fi wa.⁠ ⁠» 21 Bín fë nagajek ɗeef ɓëy Aten, doha-ndéemmë filiɓ fi wa ɓéeɓ hom enduu goneel a síkírëh yii hente has rek.

22 Tígí daaha, Pool caŋke leelii ɓëewë këemë, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy Aten, soꞌ mi otte biti ɗon tíkúté nuffon ɗaŋ lool. 23 Ndée nagajek, tílëesëꞌ mi filiɓ ginon mi otte yúullën rë, lahte na sah bi bíníyú⁠ ⁠: “beh, bi bee fun yíih rí rë”. Kon bee yíih ɗon baa ɗon na jaamiyuu ri ra, mi ac waarii ron yii leŋke sun fi ɗeh⁠ ⁠: 24 Koope fa sak ëldúnë a iña filiɓ ɓéeɓ rë, ɗi fa daa Yíkíi sun a feey ra, dékéh faam fi nay rii jaamiyuu, bi yaꞌ daa taɓah ri. 25 Ɗi sehay yin yaꞌ ow ɓal man biti ɗi ñakke yin nen, ndah daa ri na onaꞌ pes, daa ri kúɗ ñíin a yii tas ɓéeɓ. 26 Ɗi ɗéɓpí sak ow yínë kut. Ɗi ñeyaꞌ ɓëyí yíníi baa na sakke heetta ɓéeɓ nda wa haslaꞌ feey fa ɓéeɓ. Ɗeef ɗi lecce wahtu ya filiɓ kíilë ɓéeɓ (líƴƴë, a yoh ya a yii tas), a ílíƴƴë warun waa dék ɗë*. 27 Ɗon ot Koope pagaꞌ ri ɗaaha, lah yúhí biti rek ɗi fahaꞌ biti ɓëewë saam ɗi, wa lahe yaakaar oli, laɓee saye, añcaŋ ɗeef ɗi wulaay ow yínë sah yen na. 28 Daa ri tah yen na pesu, daa ri tah yen na hégíƴúu, te daa ri tah yen hen, ti di húmú wonuu ri i ow di ɓëelúyën nen na wonu wa bitih⁠ ⁠: “Yen koyyi kay⁠ ⁠!” 29 Kon yen hen koyyi Koope raa kay, yen waruy habaꞌ biti Koope madaꞌ a yii tíɓúu úrís, tiiŋ hélíis mbée peluu laꞌ, bi ow daa níɓ ɗí, yugusse ri a yaꞌ yi⁠ ⁠! 30 Koope nék yeellilay ɓëewë di jamanaa húmú yíih wë rí rë. Leegi ɗi fahaꞌ biti wa ɓéeɓ, a tígí mín hom ow ɓéeɓ lof pesaɗ. 31 Yúhí biti ɗi saampe bisa nay rii aattiyee ɓëewë ɓéeɓ aattiyaꞌi júɓpé rë, falte ow, déŋéenté rí yii baaha. Ɗi teeɓpe ɓëewë ɓéeɓ baaha níi lante, bee këllëꞌ rí ɓëyí baaha ɓúudé rë.⁠ ⁠»

32 Keluu ɓëewë Pool na won ban koloh ɓúudé, lahte ɓëewí na këekkílíyú rí, ndaa lahte ƴi na wonu biti kodee raa wa ay ac síkírëhí. 33 Tígí daaha, Pool ɗúhté leelii wa, saañce. 34 Añcaŋ, filiɓ mboolo ma, lahte ɓëewí ɗeefrute ri woni, gémúté⁠ ⁠: filiɓ fi wa, lahte ɓëyí hínú Dënís non aattiyoh ya këemë na wonuu Arewopaas ra, a ɓelii hínú Damaris a i ow kay.

18

Homi Pool Korente

1 Helaꞌ Pool ɓëewë Arewopaas daaha ra, ɗi kolohte Aten saañce Korente. 2 Lahaꞌ ri ra, ɗi teeꞌaꞌte a ɓëyí hínú Akilaas, ɗi yëwúɗ, límúu Ponto, ɓelaa hínú Pírísíl. Ɗeef ɓëeꞌ anti kolaꞌ Itali ɓani ɓeleɓi, ndah buura na wonuu Kúlët rë daa húmú won yëwúɗɗë ɓéeɓ koloh Rom wa saañ. Ɗi fi Pool payte ɗeefiɗte wa. 3 Bi wa ɓéeɓ i yugusoh taanta ɓani wa boku légéy, ɗi yeeltee hom waa na, na légéy. 4 Lahaa bisa na hílsúu rë faraah, Pool ɓeɓ un tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, waareye yëwúɗɗë a ƴee yëwúɗ neh ra ɓéeɓ.

5 Silaas a Timoote koluute Maseduwaan tígë húmú helaꞌ wa Pool ra, ɗeefrute ri Korente. Ayuu wa ra nék, Pool yeeltee teem waaraa, na ñee yëwúɗɗë na won wa biti Yéesú daa Buura Koo fal ri ra. 6 Ndaa yëwúɗɗë kaaꞌuute tah iña na won ɗi ra, na solsuu ri⁠ ⁠; tígí daaha, ɗi paaŋke pëndë më búuɓɓí, won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ay teye affon, mi paŋke yee mín mí rë. Leegi, cëe mi yuloh ɓëewë yëwúɗ neh ra.⁠ ⁠» 7 Kolaꞌ ri daaha ra, ɗi saañce faam ɓëyí na jaamiyoh Koope hínú Títíyús Yústús, dék hëbís tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra. 8 Njíidí tígë na ɗaguu ra hínú Kíríspús. Ɗi fi baa gémpé Yíkëe, ɗi a ɓëy faami ɓéeɓ ɓal. Caakke i ow di ɓëy Korente, keluu wa unni Pool ra, wa gémúté, te wa bëtsúté.

9 Elga ín, Yíkëe feeñiyohte Pool filiɓ yodaɗ won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana neeh, wone fu saye fu ɓanti héddëh, 10 mi ot ɗoo na. Ow ii roo paŋ yin ndah mi caakke ow gini beh.⁠ ⁠» 11 Ɗaaha, Pool hompe Korente daaha yii mitte kíil a caan ɗi na yëedíɗ ɓëewë ɓéeɓ yii leŋke Unni Koope.

Kúrí Pool fíi gëernëer Galliyon

12 Jamanaa henaꞌ Galliyon gëernëerí Akaay ra, yëwúɗɗë bokute yejuute Pool na, kúrúté rí këemí buur 13 wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee hom yejaꞌ ɓëewë jaamiyaɗ kay bi ñéerëey a Kootaa.⁠ ⁠» 14 Pool na fahaꞌ won, Galliyon loffe yëwúɗɗë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi yëwúɗɗí ƴeh, ɗon wonun soꞌ biti ɗi paŋ ɓos mbée kofeel gaan koon, tin mi síkírëh rën moos. 15 Ndaa ƴaha biti ɗoni kéldúuy kéldëe di wonaɗ, di i tii, a yii leŋke kootii ɗon raa, baa mi noneh na⁠ ⁠! Ɗon daa yúhú⁠ ⁠!⁠ ⁠» 16 Tígí daaha, ɗi líkké wë këemë. 17 Koluu wa daaha, wa habute njíidí tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra hínú Sosten, wa na hawu ri hëbís këemë daaha, ndaa Galliyon yeelay wa sah.

Nimili Pool Añcos

18 Filoon fi baaha, Pool homaatte yii maañce Korente daaha, ɗi antee takoh koy-yaayya, ñéerëꞌté a Pírísíl a Akilaas haalte gaal ɓeɓpe waali Sírí. Ɗi húmú liiltee nenoh Saŋkere koon, ndah lahte yii ɗi gapantaꞌte ri a Koope. 19 Lahuu wa Efes ra, Pool helte Pírísíl a Akilaas, saañce tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, na goneel a yëwúɗɗë. 20 Wa fi ƴaa wonute ri hom daaha níi fíi ndaa ri kaaꞌaꞌte. 21 Na koloh ri waa na daaha ra ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May nimil ginon hém neɓaꞌ Koo⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi haalte gaal Efes daaha, saañce. 22 Tílëꞌ gaala níi lahte Sesare ra, ɗi ɗéɓpí pay Yerusalem wodohi ɓëy ílí jaŋaa daaha paaƴ, ɗi na anti saañ Añcos. 23 Ɗi hompe i waal daaha antee koloh saañce, húussé Galasi tíkké Fírísí na toñ taalibe ya nda wa ham ngémë híin.

Homi Apolos Efes a Korente

24 Húmú lahaꞌ ɓëyí hínú Apolos acce Efes. Ɗi yëwúɗ te ɗi ɓëy Iliksaandiri. Ɗi húmú yoonte Téerëe níi níƴcé te ri mín won. 25 Ɗi húmú teeɓute yii leŋke waali Yíkëe. Ɗi húmú sawoorte níi sawoor, te ɗi húmú waareyaꞌ iñi Yéesú yëeddée wë yëeddëꞌí ñeete waal, ndaa bëtsë yúh rí rë húmú teem bi Saŋ. 26 Ɗi hompe tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra na won iñi wëerëꞌté rí. Síkírúu rí Pírísíl a Akilaas níi wocce ra, wa dëekúté rí, ɓaatuute rii ladil waali Koope.

27 Filoon fi baaha, Apolos kolohte biti saañ Akaay. Koy-yaayya Efes daaha habruute ri na, bíníyúté un kéyrúuté rí ɓëy ílí jaŋii Akaay, woni wa biti wa tahaꞌ Apolos a yaꞌ ana. Lahaꞌ ri ra, Koope onte ri níi tahte ɗi lahiɗte ɓëewë haalu ngémë rë njiriñ mi gaante níi gaan, ndah 28 woni ɓani yëwúɗɗë féeŋngíyëꞌ rí ɓéeɓ, ɗi ey wa fíi ɓëewë. Ɗi ñeyaꞌ wa unna Téerëe teeɓ wa biti Yéesú daa Buura Koo fal ri ra.

19

Homi Pool Efes

1 Bi na hom Apolos Korente, Pool ñeete deya lukki ɓéyrëh gina ra saañce Efes. Lahaꞌ ri ra, ɗi ɗeeffe na i taalibe, 2 ɗi meelte wa won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Haaluu ɗon ngémë rë, Ruuh-Peseŋ céppé sun fon a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa lofute ri wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun kéllúy ban Ruuh-Peseŋ kéllë sah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 3 Tígí daaha, Pool meelaatte wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kon ɗon bëtsú bëtsí bih⁠ ⁠?⁠ ⁠» Wa wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun bëtsú bëtsí Saŋ.⁠ ⁠» 4 Pool won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bëtsë na húmú bëtís Saŋ ɓëewë rë, teeɓaꞌ biti wa lofute pesaɗ⁠ ⁠; te ri húmú wonaꞌ ɓëewë biti lahte ɓëyí na ac filooni, wa waɗti gémún ɗí, te ɓëyí baaha Yéesú.⁠ ⁠» 5 Keluu taalibe ya unni ƴah, wa bëtsúté di tii Yéesú-Yíkëe. 6 Pool tíkëꞌ wë yaꞌ daaha nék, Ruuh-Peseŋ haalte wa, wa na wonu i wonaɗ kay, na léhínú unna ñéyíɗ Koope waa na ra. 7 Wa fi ɓëewë warutee mit ow sabboo a ow ana.

8 Pool hompe Efes daaha, faraah ɗi aa waali tígë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra, ɓeye un gonle a ɓëewë waareye wa yii leŋke Nguur ki Koope. Ɗi húmú kaañce iña na won ɗi ra, hompe daa yii mitte céyín éeyë. 9 Ndaa i ow waa na ɗahuute iñi, kaaꞌuute gém, faaliyuuy iña na won ɗi sun fi waali Yéesú-Yíkëe rë fíi ɓëewë ɓéeɓ. Tígí daaha, Pool míllëꞌ wëe hel helo, ɓeɓpe taalibe ya kúɗté wë tígë në yëeddëꞌ Tiranus ra, faraah ɗi gonle a wa. 10 Ɗi hompe a wa kíil ana daaha, tahte níi ɓëewë dékú Aasi, yëwúɗɗë a ƴee yëwúɗ neh ra ɓéeɓ keluute unni Yíkëe.

Kimtaanna lah Efes ra

11 Koope ñeyaꞌ Pool na Efes daaha, paŋke kimtaanni gaante. 12 Ɗaaha, ɓëewë húmú ɓeyuu líillí leɓpe faan Pool ndín, kom wa jéríɗɗë, ƴee jérrí wë pún, ƴee yébítëh yë yeris wa. 13 Húmú lahte naah yi yëwúɗɗí na húmú wërú líkɗí ɓëewë yébítëh në hílíp wë rë. Tígí daaha, wa namutee étíɗ na ñeeꞌuu tii Yéesú-Yíkëe lígí yébítëh yë wone tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi túuƴ ɗë di tii Yéesú-Yíkëe fë në waare Pool ra, ɗúhé ɓëyí bee na⁠ ⁠!⁠ ⁠» 14 Húmú lahte ow ƴaal paana yi húmú henuu ɗaaha ɓal. Seeƴohi gaani yëwúdí hínú Sewaa daa lím wë. 15 Lahte bis wa homu ñeyi kotta, yébítëh fë won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yúh wa daa Yéesú te mi yúh wa daa Pool ɓal, ndaa mi yéeh rën⁠ ⁠; ɗon daa i wa níi ɗon na wonu soꞌ baaha⁠ ⁠?⁠ ⁠» 16 Ɓëeꞌ yébítëh fë ham ɗi ra yíppée húdëh sun fi wa lukke wa doole, mokil wa moklo níi naaffe búuɓɓí wë, wa heguute ɗúhúté faam fa a faan holoŋ, a gaaññi misikke. 17 Ɓëy Efes, yëwúɗɗë a ƴee yëwúɗ neh ra ɓéeɓ keluute yaa. Keluu wa ri nék, wa tíitú tíitë níi na kañu tii Yéesú-Yíkëe. 18 Filoon fe, lahte ɓëewí caakki húmú gémúté Yéesú, ayute na wonu iñi ɓossa pagu wa ra. 19 I naah caak kúrúté téeré yí wë fíi ɓëewë ɓéeɓ tamute wa. Olsuu ɓëewë ɗee waɗti teya cadum fi téeré yë rë, wa hente hélíis caak*, hélsí mín yíníl ow sabboo a ow pëenë níi hen kíil sabboo⁠ ⁠! 20 Ɗaaha, unni Yíkëe na ɓaatti líiwëlsëꞌ, na ɓaatti teeɓaꞌ doolii.

Haaylohi ɓëy Efes

21 Filoon fi baaha, Pool hampe biti ɗi ñee Maseduwaan a Akaay, ɗi saañ Yerusalem. Ɗi wonte nufi biti ɗi lah dín fë rëe ɗi waɗtee pay Rom ɓal filoon fe. 22 Tígí daaha, ɗi yeñce ow ana di ɓëewë na habruu ri ra, Timoote a Erasta, wa suute Maseduwaan, ɗi fi baaha tasse hompe i waal Aasi daaha.

23 Waalli ƴaaha, gina hégíƴëhté hégíƴëhí misikke ndah waali Yéesú-Yíkëe. 24 Bín fë, ɗeef lahte sísíbí hínú Démétíríyús, hom tíɓëꞌ netli yúulë hom ala fa na wonuu Artemis ra, te ri caakaꞌ yin na ɓani ɓëewë na légéyú a ri ra. 25 Ɗi payte négírëꞌté ɓëewë wani boku légéyí baa ra ɓéeɓ na yah nuffi wa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaawi ƴeh, ma na wodoh ron di tii yon a símëe yën. Ɗon yúhúté biti iña lahuu yen ɗa ɓéeɓ kolaꞌ légéyí beh. 26 Filiɓ fi baaha, ɗon olute mbée ɗon keluute biti mbata Pool fa na wonuu ra wonte biti netli ow daa yugus ɗi a yaꞌi haanaa, tikkiyay dara. Ow caak nék gémúté woni di Efes deh⁠ ⁠; teyay Efes doŋ, ndaa deyi Aasi ɓéeɓ ow caak gémúté woni. 27 Yii baa yuliɗ yahri yen, te ii teem yahri yen doŋ ndaa ay kéeníɗ yúulë níi Artemis fi gaana ii lahil maakaama, ɗi fi Artemis fa ɓëy Aasi ɓéeɓ a ɓëy ëldúnë ɓéeɓ yúulúu ɗii na ra⁠ ⁠!⁠ ⁠» 28 Keluu ɓëewë wonni ƴah, keeññi wa ɓéeɓ yíppée koloh wa na fogu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Artemis fi ɓëy Efes daa gaan kaah⁠ ⁠!⁠ ⁠» 29 Gina ɓéeɓ kolohte. Ɓëewë habute ow ana yi dékú Maseduwaan, ƴi na ñéerúu a Pool, wa fi Gayus a Aristarka, wa ɓéeɓ maabbayute yullute këemí gina. 30 Tígí daaha, Pool na yuloh haal filiɓ ɓëewë, ndaa taalibe ya kadduute ri. 31 Lahte sah i ow gaan di nguur ka wa kooƴƴi Pool, woluute ɗii na woni biti ɗi ɓanti pay këemín. 32 Ƴaaha ɓéeɓ, ɗeef këemë paameeh⁠ ⁠: ƴee ɗaañnjee wone ɗee raa, ƴee ɗaañnjee wone yin kay, te ow caak waa na yíih yee tah ɓëewë teeꞌaꞌ daaha ra. 33 Lahte ɓëewí wonute ɓëyí hínú Iliksaan yee lah ra, yëwúɗɗë yejute ri fíi ɓëewë, ɗi na heeŋ yaꞌ yi na fahaꞌ habraꞌi ɓëewë yabu yaa ra. 34 Ndaa yúhúu wë biti ɗi fi baa ɗi yëwúɗ rë, wa ɓéyrúté unni wa ɓéeɓ na wonu una yínë yii mitte wahtu ana tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Artemis fi ɓëy Efes daa gaan kaah⁠ ⁠!⁠ ⁠»

35 Yíkíi gina daa míllëꞌ nofantaꞌ a ɓëewë níi wa héddúuté, ɗi antee waa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon fi ɓëy Efes, ɓëewë ɓéeɓ yúhúté biti ginee ki Efes bee daa na woh yúulí Artemis fi gaana a netlee ke ri kolaꞌ sun céppé feey ra, 36 te ow ëe ow mínéh ríi kaaꞌ. Kon ɗon warutee teey ɗon yúh yii na pagu ɗon⁠ ⁠! 37 Añcaŋ, ɓëewë kúrú rën dee ra lohuy yin filiɓ yúul te wa wonuy yin ɓos sun fi ala fi yen. 38 Démétíríyús a ɓëewë wani boku légéy rë lah yii yabun wa ow raa, dee lahte këem, lahte i aattiyoh⁠ ⁠: wa kúrún wë dín fë. 39 Te ɗon lah yii kayi ay ɗon léjëntée rëe, yen ay rii kúré yoon ɗi anti léjëntúu, 40 ndah tígë homuu yen bee ra kep, yen mínú yabu ɓëewí haaꞌuu a nguur ka. Te baaha lah raa, yen ii lah yii mín tah yen lah kaah di teeꞌaꞌee ke yen beh.⁠ ⁠» Wocaꞌ ri wona ra, ɗi pëkíssé ɓëewë suute faam.

20

Ñeyi Pool Maseduwaan a Gerees

1 Filoon fi bee seemmiyaꞌ iñƴaa ra, Pool négírëꞌté taalibe ya wonte a wa oni wa doole, takohte wa saañce Maseduwaan. 2 Lahaꞌ ri ra, ɗi ñeete ginna filiɓ, lahte i teeꞌaꞌ caak a i taalibe, na won a wa oni wa doole. Kolaꞌ ri daaha ra, ɗi saañce Gerees, 3 hompe céyín éeyë daaha. Ɗi fahaꞌ ɓeɓ gaal saañ Sírí koon, ɗi kelohte biti yëwúɗɗë ee rii gapuu ra. Tígí daaha, ɗi caŋke kotti nimil, ñeyaꞌ ri Maseduwaan. 4 Lahte ɓëewí koluute ɓeni, tii yi wa daa wa ƴeh⁠ ⁠: Sopater koy Pírús fa dék Bere ra, Aristarka a Sekundus dékú Tesalonik, Gayus fi ɓëy Derbe, Tísík a Torofiim dékú Aasi, a Timoote. 5 Wa fi ƴaa këllúuté na sehu fun Torowas. 6 Fun nék, fun haalute gaal Fílíp filoon fi bee gétëꞌ feedi mbúurú njeñe ya ra, fun ɗeefute wa dín fë waal iip filoon fe, fun homute waal paana daaha.

Homi Pool Torowas

7 Sos naꞌi gaawiin, fun teeꞌuute woraꞌi mbúurëe, Pool yampe na goneel a ɓëewë. Bi ɗeef ɗi saañ sayo kéy fín fë, ɗi hompe na goneel níi leelu elek. 8 Lampa caak húmú lasa homu fun sun fi faam fa ra. 9 Lahte kúkëyí ƴaali hínú Ëtík húmú ɓúk falanteeri lasa, tookke. Bi maañ woni Pool, pëní hampe kúkëyë, ɗi na neeꞌ. Neeꞌa ham ɗi habo níi ɗi fússé keente feey. Ɗee utaꞌ tígë kolaꞌ ri ra, tahte ɓéyrúu rí, ɗeef ɗi húlté. 10 Tígí daaha, Pool céppé kénsëhté rí, ɓéyíɗté rí won ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hëbí affon, yin katay ri⁠ ⁠!⁠ ⁠» 11 Kolaꞌ Pool dah, fun lawaatute sun, Pool lecsaꞌte mbúurëe fun ɓéeɓ ñamute. Filoon fi baaha, ɗi yabilte na goneel níi Koo yíilté, ɗi kolohte saañce. 12 Ɗi fi kúkëyë nék, ɓëewë ɓeyute ri kúrúté rí yéelíɗ faam, keeññi wa ɓéeɓ yëellëhté.

Kolohi Pool Torowas saañce Milet

13 Fun nék, fun ɓeyute gaal fun këllúuté Pool Asos, tígë nay fun ɗii ɓeyee ra ti di fahaꞌ ri ri nen, ndah ɗi fahaꞌ biti ɗi ɓeya waala. 14 Ɗeefaꞌ ri fun Asos ra, fun ɓekute ri gaala fun ɓeyute waali Mitileen. 15 Koluu fun daa fun suute, kéy fín fë fun lahute yeedaꞌ ki Siyo. Bisa tíkëh në rë, fun lahute Samos, bee tíkíil në rë, fun haalute Milet. 16 Ɗi fi Pool nék, caŋke biti fun ay roommbee Efes roommboo kaaꞌ ɗi ay maañe deyi Aasi, ndah ɗi húmú sesoh lah Yerusalem maasaꞌi Pantakoda.

Takohi Pool ɓëy Efes

17 Pool hom Milet, wolaꞌte Efes woni njíittí jaŋaa biti wa ac ɗeefiɗ ɗi. 18 Léhínúu ɓaha ya baaha ra, wa ayute ɗeefrute ri, ɗi won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Henaꞌ mi cotok deyi Aasi níi a ɗeh, ɗon olute ɗee na pesaꞌ mi a ɗon ɗa maan⁠ ⁠? 19 Mi légéyíɗté Yíkëe te mi teeɓaay na af soꞌ yínë sah. Mi légéyírëꞌ rí filiɓ looy a coono fa húus mí, na gapuu soꞌ yëwúɗɗë rë. 20 Mi helay dara⁠ ⁠: yii ay ron ɓaatee lahiɗ njiriñ ɓaato ɓéeɓ mi wonte ron ri. Mi yëedíɗté rën këem, mi yëedíɗté rën faam. 21 Yëwúɗɗë a ɓëewí kayya ɓéeɓ mi dëekké wë, wa yíssëh Koope na, wa gém Yéesú Yíkíi yen na. 22 Tígë homu yen bee ra kep, mi yuloh Yerusalem ti di túuƴëꞌ sëꞌ rí Ruuh-Peseŋ nen, te mi yéeh yee na seh soꞌ na ra. 23 Yee yúh mí rë biti kep gini yuloh mi ɓéeɓ, Ruuh-Peseŋ teeɓ soꞌ biti kasu a coono ín soꞌ naa seh ra. 24 Ndaa mi pokaay pesi soꞌ pokohi baaha níi⁠ ⁠; yee lah solo ra biti mi tíl kotti soꞌ, mi paŋ légéyë nah soꞌ Yéesú-Yíkëe rë níi mit sëk⁠ ⁠: daa ri biti mi waare Uni Neba won yii leŋke yee paŋ Koope ndah fahaꞌa fahaꞌ ri múclí yen ɗa.

25 «⁠ ⁠Leegi mi yúhté biti ɗon ii soo ollil, ɗon fa yéŋké biti mi húmú leeloon ma na waare Nguur ki Koope ra. 26-27 Yii baa daa tah mi won ɗon woteh fee Koo bee bitih, mi paŋke yee mín mí ɗon na ra, mi waarete ron iña nahaꞌ Koope ra ɓéeɓ te mi ɗapay ɗon na dara. Kon ɓëyí yin kat ɗi ɗon na yiin bis-këem ɓéeɓ, ɗeef soꞌ neh kat⁠ ⁠! 28 Këlíi affon ɗon níiɗ ɓëewë Ruuh-Peseŋ déŋéen ɗon wa ra. Cëgíi ɓëy ílí jaŋaa saamiɗ Koope afi, ñeyaꞌte ri ñif mi Koohi ra*. 29 Soꞌ mi yúhté biti mi one ron filoon rek, gúmú yí yaaɓute haale filiɓ fon, te wa ay palsaꞌ júrë yuba. 30 Te filiɓ fi ron sah, ay lah ɓëewí ay ɓek affi wa fel, kúrëelëh i ow di taalibe ya talli wa. 31 Kon hëfí te ɗon nérsëh biti mi hompe kíil éeyë, naꞌ neh elek neh ma na túuƴ ow fi ow ɗon na ɓéeɓ moytoh. Mi wonaꞌ wonoo ɗon na níi íllí sëꞌ kaan muun.

32 «⁠ ⁠Leegi mi ee ron déŋéen Koope ra a unni malaꞌ yi. Koope ay ñeeꞌee unni ƴaa níi tah ɗon ham ngémë ɗon saye, ɗi tahiɗ ɗon, ɗon bok iñi wunna yefiɗ ɗi ɓëewí ɓéeɓ rë. 33 Soꞌ mi sehay yin ow na⁠ ⁠: hélíis neh, úrís neh, búuɓ neh. 34 Ɗon yúhrúté affon biti sah soꞌ mi paƴaꞌ sohle yi soꞌ a sohle yi ɓëewë funi wa na ñéerúu rë opaꞌi soꞌ. 35 Ƴaa ɓéeɓ, mi mës ɗon teeɓ biti ɗon waɗti légéyún légéyë nda ɗon mín dímlëꞌ ñëkíɗɗë. Yen nérsëh unna húmú won ɗi fi Yéesú-Yíkëe rë bitih⁠ ⁠: “Ow lukaꞌ lah sos-keeñ biti ɗi onaa onoo, ndée biti ri taha taho neh.”⁠ ⁠»

36 Kolaꞌ Pool unni ƴaa ra, ɗi ƴekke ɓani ɓëewë ɓéeɓ na ɗagu Koope. 37 Ɓëewë ɓéeɓ anutee yam na looyu, yabaaluute faana na takuu ri. 38 Keeññi wa lukki ɗúmëꞌ wona won wa Pool biti wa ii rii ollil ra. Filoon fi baaha, wa ɓedute ri níi gaalin.

21

Saañi Pool Yerusalem

1 Filoon fi bee takuu fun a njíittí jaŋii ɓëy Efes ra, fun ɓeyute gaal, fun yullute gina na wonuu Kos ɗa ciɗ. Kéy fín fë, fun suute Rodes⁠ ⁠; fun kollute dah fun suute Patara, 2 ɗeefute gaal daaha bi saañ Fénésí, fun yeeluutee naa haal fun suute. 3 Tílúu fun níi fun leɓuute Síipër rë, fun ñeeꞌuute ri waal feey-feey, fun ɓeyute waali Sírí, fun teerute Tíir ndah gaala waɗti cépírëe iña séf ɗí rë daaha. 4 Cépúu fun daaha ra, fun saamute níi fun olute i taalibe yi Yéesú, fun homute waa na bis níi bis nimilte. Ruuh-Peseŋ teeɓpe wa, wa wonute Pool biti ɗi ɓanti saañ Yerusalem. 5 Ɗúmëꞌ waalla homuu fun daaha ra, fun koluute na suu. Wa fi ƴaa ɓéeɓ na ɓedu fun, ɓani ɓeleɓɓi wa a koyyi wa níi fun ɗúhúté gina, funi wa ƴekute ɓúk kísí fë fun na ɗagu. 6 Filoon fi baaha, funi wa takantuute, fun haalute gaala, wa na nimilu faam. 7 Koluu fun Tíir rë, fun cépúu Patolemayis, funi gaala takuute daaha. Daaha, fun woduute koy-yaayya filiɓ ngémë, fun homute a wa bis múlgús.

8 Kéy fín fë, fun kolluute fun suute Sesare. Lahuu fun daaha ra, fun haalute faam Fílíp fë non ɓëewë na waariyu Uni Neba ra, fun dalute daaha. Ɗi fi Fílíp ɓal non ɓëewí paana ya Yerusalem, ƴee húmú tansu woraꞌi ñamma ra.✡ 9 Ɗi húmú lahte koy cafaƴ iniilli hom léhínúu unni kolaꞌ Koope na. 10 Fun homute i waal daaha níi lahte ɓëyí léhínëꞌ unni kolaꞌ Koope na hínú Agabus kolaꞌ Yúdée acce, 11 lahte fun na ɓeɓpe geñii Pool, pokalsaꞌte kotti a yaꞌ yi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ruuh-Peseŋ won tee⁠ ⁠: ɓëeꞌ lahaꞌ geñii bee ra, yëwúɗɗë ay rii pokalsee ɗeeha Yerusalem, wa yaay ri ɓëewë yëwúɗ neh ra.⁠ ⁠» 12 Keluu fun fi ƴee a ɓëy ílí jaŋaa daaha uni bah, funi wa na mucu Pool na wonu ri biti ɗi ɓanti pay Yerusalem. 13 Ndaa ɗi won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon looyu yi ɗee ɗon na saamu gooyli faan soꞌ⁠ ⁠? Mi tahte biti sah mi hawu húl Yerusalem af Yéesú-Yíkëe. May neehe pokalsaꞌ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 14 Bi wonu fun níi fun míníh yin ɗii na, fun míllúutée yeris fun wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee fahaꞌ Yíkëe rë lahan ɗaaha.⁠ ⁠»

15 Filoon fi bissi ƴaa homuu fun daaha ra, fun waaƴute, koluute ɓeyute waali Yerusalem. 16 Lahte taalibe yi dékú Sesare koluute, ɓedute fun níi dín fë, kúrúté fun faam ɓëyí hínú Manason, bee nay fun yefe faami ra. Ɓëeꞌ coosaanaꞌ Síipër, ɗi maañcee haal ngémë.

Pool a njíittí jaŋii ɓëy Yerusalem

17 Yiin lahu fun Yerusalem ra, koy-yaayya filiɓ ngémë teertuute fun a sos-keeñ. 18 Kéy fín fë, Pool ñéerëꞌté a fun faam Saak, ɗeef njíittí jaŋaa ɓéeɓ teeꞌuute daaha. 19 Lahuu fun ɗa, Pool wodohte wa, ɓílíɗté wë toŋ iña paŋ Koope ɓéeɓ di yee légéy rí leelii ɓëewë yëwúɗ neh ra. 20 Wa kañute Koope unna won wa Pool ƴaa ra, wa anutee rii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu ottee koy-yaay, i yëwúɗ júnní-júnní gémúté Yéesú, te wa ɓëewí pokuute Kootaa. 21 Wa nék keluute biti oroh, fu yëeddëꞌ yëwúɗɗë dékú filiɓ fi ɓëewë yëwúɗ neh ra biti wa tík kootii Mëyíis dín fu wone wa biti wa ɓanti lec koyyi wa, wa yef ɓaah yi wa. 22 Ay henu ɗíh leegi⁠ ⁠? Ndée wëerté biti wa ay keloh biti fu acce. 23 Síkírée, fay page yee nay fun ɗoo wone bee ra⁠ ⁠: lahte ɓëewí iniilli ewu leelii fun ee, gapantuute a Koope. 24 Kúré wë, fu bok a wa ɗon ɓukutoh, fu yeraꞌ iña na saañ saraha ra, wa nenu. Hen ɗaaha raa, ɓëewë ɓéeɓ ay yúh biti yee na wonu sun fu ra kaah neh, te ɗo fi baa fu helay yin yee won Kootaa ra. 25 Di yii leŋke ɓëewë yëwúɗ neh haalute ngémë rë nék, fun bíníyúté fun woluute waa na biti wa ɓanti ñam boꞌ yúul, boꞌ fi líssí ñifil, boꞌ fi rabi ooluy te wa ɓanti paŋ yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ.⁠ ⁠»

26 Tígí daaha, Pool tahte yee wonu wa ra. Kéy fín fë, ɗi ɓeɓpe ɓëewí iniilla kúɗté wë ɓani wa bokute ɓukutuute. Kolaꞌ ri daaha, ɗi haalte Faam fi gaani Koope wonte wahtaa nay ɗúmé bissi ɓukutoha ra, woc ɗaa ow fi ow waa na yeraꞌ sarahi.

Hami Pool filiɓ Faam fi gaani Koope

27 Bissi paana yi ɓukutoha na leɓoh ɗúm, yëwúɗɗë koluu deyi Aasi ra olute Pool filiɓ Faam fi gaani Koope. Wa yípútée gëyíl, hégíƴúté dúukëlí ɓëewë, wa habute Pool, 28 na fogu sun wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗúhí dee déey ƴaalla Israyel⁠ ⁠! Ɓëeꞌ në yídëelëh ginna ɓéeɓ, na yëedíɗ ɓëewë ɓéeɓ yin ɓos sun fi ɓëy Israyel, sun fi Kootaa a sun fi Faam fi gaani Koope fa ra abee kan⁠ ⁠! Ɗi lukki ɓek ɓeko ɓëewí yëwúɗ neh sah filiɓ Faam fi gaana, sobeyilte tígí selaa book⁠ ⁠!⁠ ⁠» 29 Yee tah wa won yii baa ra, ola húmú olu wa Pool ñéerëꞌté a Torofiim fi ɓëy Efes filiɓ gina ra daa tah wa habaꞌ biti ɗi ɓekke ri Faam fi gaana.

30 Gina ɓéeɓ líiwëlsëꞌté a hégíƴëh, ɓëewë ɗúhúu hatinna ɓéeɓ na múkëyú na ayu, wa ɓeyute Pool ɗúhrúté rí Faam fi gaana, íllë yíppée wodu. 31 Wa yuluu hawi Pool húl koon, ɗeef lahte ɓëyí payte wonte kélfíi gaani soldaarra homiɗ Rom ra biti Yerusalem ɓéeɓ hégíƴëhté. 32 Kelaꞌ ri yaa, kélfíi gaani soldaarra yíppée koloh, ñéerëꞌté a i kélfë soldaar a i soldaar kay, múkëyúté yullute dúukëlí ɓëewë në. Oluu ɓëewë kélfíi gaana a soldaarra, wa yeɗɗute labi Pool. 33 Tígí daaha, kélfíi gaana leɓohte Pool, habrohte ri, nahaꞌte pokirohi a níh tiiŋ ana, ɗi na anti meelaꞌ daa ri wah a yee paŋ ɗi ra níi ɓëewë në henu ri ɗaaha ra. 34 Ndaa bi filiɓ dúukëlí ɓëewë, ƴee ɗaañnjee wone ɗee raa, ƴee ɗaañnjee wone yin kay, kélfëe mínéh lah dara yii lante ri iña na wonu wa ra. Ɗi míllëꞌ nahaꞌ kúrí Pool faam soldaarra. 35 Kúrúu wë Pool níi wa lahute lawaani faam fa ra, soldaarra míllúu rí meeɓ meeɓo ndah haaylohi dúukëlí ɓëewë, 36 di ɗee ñeyuu wa talli wa na ɗaañnjuu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗi hawun húl ɓal⁠ ⁠! Ɗi hawun húl⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Layi Pool fíi yëwúɗɗë

37 Wahtaa na fahuu soldaarra ɓek Pool faam fa ra, ɗi won kélfëe tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu mín sëe on mi won ɗo a ɓahaa⁠ ⁠?⁠ ⁠» Kélfëe won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fu keloh gerek woo⁠ ⁠? 38 Kon fu ɓëyée ké Ésíp yee baa neh a⁠ ⁠? Bee húmú kúɗ hégíƴëhí gina, kúɗté bëemëh yí henute ow júnní iniil (4.000) luufa ra.⁠ ⁠» 39 Pool won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi yëwúɗ, mi límúu Tarse gini síiwté di Sílísí. Ɗo mi ɗaŋ ɗo biti fu on soꞌ mi won a ɓëewí ƴeh, hém neɓaꞌ ro.⁠ ⁠» 40 Kélfëe tahiɗte ri baaha. Pool caŋke ílí faam fa sun, heeŋke ɓëewë yaꞌ nda wa héddëh. Ɓëewë ɓéeɓ héddúuté, Pool dalte na won a wa di wonadi yëwúɗɗë won tih⁠ ⁠:

22

1 «⁠ ⁠Ɗon fi koy-yaayyee ke soꞌ ƴeh, baappee ke soꞌ ƴeh, síkíríi sëꞌ mi lay ɗon.⁠ ⁠» 2 Oluu wa biti ɗi wonaꞌ a wa wonadi wa, wa ɓaatuutee hen tiɗ. Tígí daaha, Pool won wa tih⁠ ⁠: 3 «⁠ ⁠Soꞌ mi yëwúɗ te mi límúu Tarse di Sílísí, ndaa mi koruu Yerusalem deh te Gamaliyel daa yëedíɗ sëꞌ di na ñeyuu Kootaa toŋ, Kootaa ñeyu caacci yen ɗa. Mi húmú pokohte Koope na lool ti di pokuu ɗon ɗii na woteh, ɗon ɓéeɓ nen. 4 Mi mokilte níi mi happe sah húl ɓëewí ñeyu waali Yéesú-Yíkëe. Mi hampe i ow, mi ɓekke wa kasu⁠ ⁠: ƴaal neh ɓeleɓ neh, 5 te seeƴohi gaana a ɓaha ya gina mínú soo seede biti mi won kaah. Wa fi ƴaa bíníyírúté sëꞌ unni saañ koy-yaayyi yen yëwúɗɗín Damaas na. Mi kolohte payi hami ɓëewë gémú Yéesú dín fë rë, mi kúɗ wë Yerusalem ndín wa koru.⁠ ⁠»

6 «⁠ ⁠Ndaa homaꞌ mi waala ma na leɓoh Damaas ɗeef naꞌ lahte leelu af ra, ɗee a ɗeh niiñi saasse kolaꞌte sun hawaante soꞌ, 7 mi lasohte feey. Mi kelohte uni na won soꞌ tih⁠ ⁠: “Sool, fu mokil soꞌ yi ɗeeha ɓal Sool⁠ ⁠?” 8 Soꞌ mi tahte mi won tih⁠ ⁠: “Daa fu wa ɓahaa⁠ ⁠?” Una won soꞌ tih⁠ ⁠: “Daa mi Yéesú fí ɓëy Nasaret⁠ ⁠! Daa mi ɓëeꞌ na mokil fu ra.” 9 Kooƴƴa funi wa ñéerúu rë olute niiña, ndaa wa keluuy un ɓëeꞌ na won soo na ra. 10 Tígí daaha, mi meelaꞌte mi won tih⁠ ⁠: “Mi waɗti paga yi Yíkëe⁠ ⁠?” Yíkëe tahte won soꞌ tih⁠ ⁠: “Kolee fu saañ Damaas, fu lah na raa fay teeɓu iña nahu fu paŋ ɗa ɓéeɓ.” 11 Bi hap niiña íllí sëꞌ níi mi ollileh na, kooƴƴa funi wa ñéerúu waala ra habute yaꞌ soꞌ nookute soꞌ, kúrúté sëꞌ Damaas.

12 «⁠ ⁠Lahte ɓëyí hínú Anañas di gini baaha, ɗi ɓëyí gémpé Koope níi gém, na moyeh kootii Mëyíis. Yëwúɗɗë Damaas ɓéeɓ nawute ri. 13 Bissi ƴaaha, ɗi acce ɗeefiɗte soꞌ won soꞌ tih⁠ ⁠: “Koy-yaasoꞌ Sool, íllú nimila wërsëh⁠ ⁠!” Wonaꞌ ri uni baa rek, íllí sëꞌ yíppée wërsëh mi otte ri. 14 Ɗi ɓaatte won tih⁠ ⁠: “Koope fi caacci yen daa tanis ɗo nda fu yúh yee fahaꞌ ri ra, fu ot Ɓëeꞌ-júɓ ɗë, fu keloh un ɗi fi baaha, 15 ndah daa fu waɗti hena seedii, fu waare ɓëewë ɓéeɓ yee ot fu a yee keloh fu ra. 16 Leegi fu seh yi⁠ ⁠? Yípée koloh fu dëek Yíkëe fu bëtsú, ɗi ɓukut ɗo bakaaɗɗu.”

17-18 «⁠ ⁠Hompe níi mi nimilte Yerusalem. Lahte bis, mi hom ɗaŋ filiɓ Faam fi gaani Koope, di filiɓ yodaɗ, mi otte Yíkëe won soꞌ tih⁠ ⁠: “Yípée koloh gaaw fu ɗúh Yerusalem, ndah yii won fu sun fi soꞌ, ɓëy gini bee ii rii tah.” 19 Soꞌ mi won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: “Yíkëe, wa yúhrúté affi wa biti mi húmú payaꞌ filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu Koope ra mi habe ɓëewë gémú roo na ra mi ɓeke wa kasu, mi laɓiree wa. 20 Te Ecen fa na húmú seedeyiɗ ɗo ra hawuu húl fíi sëꞌ ɓal. Hawa hawu ri ɓëewë rë, mi húmú ñéerëꞌté në mi habiɗte wa búuɓɓí wë.” 21 Tígí daaha, Yíkëe won soꞌ tih⁠ ⁠: “Kolee ɓal⁠ ⁠! May roo wole tígí wulte, may roo wole heetti ɓëewí kayya na.”⁠ ⁠»

Pool a kélfíi gaani soldaarra

22 Ɓëewë síkírúu Pool síkírëe níi a dah, ndaa lahaꞌ ri unna míllëꞌ ƴaa ra, wa ɓéeɓ ɓéyrúté unni wa sun na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Këllí ɓëyí bee ëldúnë waay⁠ ⁠! Asee ɓëyí man ɗee waray yeɗɗu pes feey fi beh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 23 Wa homute daa na fogu sun, na betu búuɓɓí wë, na haslu feey fa sun. 24 Kélfíi gaani soldaarra nahaꞌte ɓegi Pool filiɓ faam soldaarra a fúuɗëhí laraw, wa meel ri níi yúh yee tah ɓëewë na fogu ɗaaha afa ra. 25 Ndaa pokuu ri níi tas laɓ ɗa, Pool won kélfíi soldaara húmú daaha ra tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí non Rom, ɗon lahute sañ-sañi laɓuun ɗon ɗi te ɗon ëettíyíih rí ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 26 Kelaꞌ kélfíi baa unni ƴah, ɗi payte otte kélfíi gaani soldaarra won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu fahaꞌ paŋ yi koon⁠ ⁠? Ɓëyí bee non Rom⁠ ⁠!⁠ ⁠» 27 Kélfíi gaani soldaarra acce leɓohte Pool meelte ri won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Won soꞌ nda fu non Rom kaah raa.⁠ ⁠» Pool won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ahaŋkay, mi non Rom⁠ ⁠!⁠ ⁠» 28 Kélfíi gaana won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi yeraꞌ hélíis caak ma na anti mín non Rom ee⁠ ⁠!⁠ ⁠» Pool won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ nék mi límúu rí límëe⁠ ⁠!⁠ ⁠» 29 Ɓëewë na suu laɓi koon fahuu wonɗohi ra yípútée sajal filoon⁠ ⁠; ɗi fi kélfíi gaana tíitté yúhëꞌ rí biti Pool non Rom a yee nahaꞌ ri pokirohi ra.

Kúrí Pool këemí gaana

30 Kélfíi gaani soldaarra, bi fahaꞌ ri yúh níi lan yee yabu yëwúɗɗëPool ra, kéy fín fë ɗi pëkísírëhté rí, dëekrëhté kélfë yí seeƴoh ya a ɓëewë nonu këemí gaani yëwúɗɗë rë ɓéeɓ. Ayuu ɓëewí ƴaaha ra, ɗi kalite Pool kúɗté rí fíi wë.

23

1 Kúrúu Pool këemí gaani yëwúɗɗë rë, ɗi hente kélfë yë íl jak won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaayyi ƴeh, níi a ɗeh mi mëssí tílëꞌ a Koope a afi tookke.⁠ ⁠» 2 Anañas, seeƴohi gaana nahte ɓëewë leɓuu Pool ra laɓ ɗi ɓúk. 3 Pool won ɗi tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope ay roo laɓ, ɗo fa wonu teem ɓúkú rë⁠ ⁠! Fu tookaꞌ dee biti fay aattiyee Kootaa, fu antee rii tík dín fu na nahaꞌ laɓirohi soꞌ a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 4 Ɓëewë leɓuu Pool ra wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fay sole seeƴohi gaana Koope fal ri ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 5 Pool won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yéeh biti koon yaa seeƴohi gaana koy-yaayyi ƴeh, ndée bíníyúté bitih⁠ ⁠: “ow waray won ɓos sun fi kélfíi heedi.✡”⁠ ⁠»

6 Bi húmú yúh Pool biti ɓëewë këemë, ƴee i saduseŋ ƴee i fariseŋ, ɗi ɓéyíɗté uni won fíi ɓëewë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaayyi ƴeh, soꞌ mi fariseŋ te fariseŋ daa lím sëꞌ. Gémë gém mí biti ow húl rëe ay koloh ɓúudé rë daa tah mi tëekɗú këem woteh.⁠ ⁠» 7 Wonaꞌ ri uni baa nék, fariseŋŋa a saduseŋŋa dalute capaꞌa, ɓëewë ɗaruute won. 8 Ɗeef saduseŋŋa wonute biti nagajek koloh ɓúudé, malaaka a yin ti yébítëh nen, yínë sah lahay na. Ndaa wa fi fariseŋŋa gémúté biti ƴaaha ɓéeɓ lahte.

9 Ɓëewë na ɓaatuu ɗaañnjoh sun. Lahte yëeddëh yí kootii Mëyíis ƴi nonu fariseŋŋa na, yípútée koloh yejuute íñëꞌ wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun oluy yin ɓos ɓëyí bee na kat⁠ ⁠! Mín hena ɗaa ala mbée malaaka daa feeñiyoh ri⁠ ⁠!⁠ ⁠» 10 Íñëꞌë misik misiko níi kélfíi gaani soldaarra neehte biti ɓëewë peƴsaꞌ Pool. Ɗi túuƴcé soldaarri cép ɓëewë në, naaf Pool yaꞌ yi wa, nimiliɗ ɗi filiɓ faam soldaarra. 11 Yíkëe feeñiyohte Pool elgin won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Habe híin⁠ ⁠! Fu seedeyiɗte soꞌ Yerusalem, tasse biti fu hen ɗaaha Rom ɓal.⁠ ⁠»

Peeni hawi Pool húl

12 Yíilëꞌ Koo kéy fín fë, lahte yëwúɗɗí teeꞌuute, peenute ɗee nay waa hawee Pool húl rë. Wa añuute biti wa ii ñam, ii han níi bín nay wa rii hawee húl rë. 13 Ɓëewë peenu hawi húl rë lukute ow sabay iniil (40). 14 Wa payute olute kélfë yí seeƴoh ya a ɓaha ya gina wonu wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun habute biti ñam ii haal ɓúkkí fun níi bín nay fun hawee Pool húl rë, te fun añuute yii baaha. 15 Kon ɗon fa këemí gaana ɓéeɓ, mëgíníi ɗon won kélfíi gaani soldaarra kom ɗon Pool, ɗon lakaataꞌ biti ɗon ay ríi ɓaatee síkírëh síkírëe níi ɗon lah yii lante ron ɗii na. Fun nék, fun ay yúh yee nay fun page ra níi fun hap ɗi húl balaa ri lah deh.⁠ ⁠»

16 Filiɓ fi baaha ɓéeɓ, yaa síitté nuf jarbaadi Pool. Ɗi saañce haalte faam fa ɓeku ri ra, teeɓi yee waaƴɗu ri yëwúɗɗë rë. 17 Tígí daaha, Pool dëekké ow di kélfë yí soldaarra wonte ri biti ɗi kúɗ kúkëyë léhín kélfíi gaani soldaarra una kúɗ ɗí rë. 18 Kélfíi soldaara kúɗté kúkëyë, kompe ri kélfíi gaani wa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pool fa habu ra daa won soꞌ mi kom ɗo kúkëyí bee léhín ɗë una kúɗ ɗí rë.⁠ ⁠» 19 Kélfíi gaana hampe yaꞌ kúkëyë, hécëhté a ri meelte ri won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu lahaꞌ yii ay fu soo wone a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 20 Kúkëyë won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ahaŋkay, ndah lahte yëwúɗɗí peenuute biti wa ay roo won fu kúɗ Pool këemí gaani fun fi yëwúɗɗë kéy, te wa ay lakaatee biti wa ɓaat ɗii síkírëh níi wa yúh yee homaꞌ ri ra. 21 Lah ngana gém wë déꞌ ɓahaa, ndah ɓëewí lukute ow sabay iniil (40) waa na caguute ɗamaalohi, te wa añuute biti ñam ii haal ɓúkkí wë te wa hëwíh rí húl. Wa sehu ro doŋ nék⁠ ⁠!⁠ ⁠» 22 Filoon fi baaha, kélfíi gaani soldaarra wonte kúkëyë biti ɗi ɓanti ɓílíɗ ow biti ɗi wonte ri baaha, te ri nimil faam.

Lëeyírí Pool Sesare

23 Filoon fi baaha, kélfíi gaana dëekké ow ana di kélfë yí soldaarri won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Négíríi soldaar tíméer ana (200), jégë sabay paana (70) a ɓëewí tíméer ana (200) yi ganaayuu juun ɗon waaƴ, elga haale ɗon tíkëh waali Sesare. 24 Sëemɗí Pool yii yaagaa ri, ɗon kúɗ ɗí ɗon kom ɗi gëernëer Fílís te yin ɓanay rii kat.⁠ ⁠»

25 Wocaꞌ ri woni wa baa ra, ɗi bíníté unni ƴee nay yeru gëernëer ƴee ra won tih⁠ ⁠: 26 «⁠ ⁠Gëernëer, soꞌ mi Kúlët Lisiyas daa ma na wodoh ro di tiyu a símúu. 27 Ɓëeꞌ yeñ mi ɗoo na baa ra, yëwúɗɗë daa na húmú yejuu ri na fahuu hawi. Kelaꞌ mi biti nék ɗi non ɓëy Rom ra, funi soldaarri soꞌ anutee rii hílíp fun sëmlúuté rí. 28 Bi húmú fahaꞌ mii yúh yee yabu ri yëwúɗɗë rë, mi liiltee rii kúɗ këemí gaani wa, 29 te yee ɓeyaꞌ mi na ra biti wa yabu ri iñi yuloh kootii wa fi ƴaaha. Yii yabun ow nék níi tah ɗi hawu húl mbée ɗi téƴú mi olay ri na. 30 Mi antee keloh biti yëwúɗɗë peenute feheyidi, mi wonti caa mi yíp ríi yeñ ɗoo na. Mi wonte wa biti lah raa wa hëwrëꞌ rí ɗoo na. Unni soꞌ ƴaa koon kat⁠ ⁠! Eera⁠ ⁠!⁠ ⁠»

31 Soldaarra pagute yee nahu wa ra, wa ɓeyute Pool elek na suu níi lahute Antipataris. 32 Yíilëꞌ Koo kéy fín fë, soldaarra tílúu kot ɗa nimilute faam fin yeɗɗute yíkëe yí pëníssë suute a Pool. 33 Lahuu wa Sesare ra, wa komute gëernëer unna bíníyú rë, wa teeɓute ri Pool. 34 Gëernëer jaŋite unna, meelte Pool gina dék rí rë. Yúhëꞌ rí biti Pool dék deyi Sílísí rë, 35 ɗi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë yabu ro ra ac raa, mi an ɗoo meel.⁠ ⁠» Filoon fi baaha, ɗi nahaꞌte yefrohi Pool faam fa na wonuu Faam-buur-Erot ra.

24

Iña won Tertulus sun fi Pool ra

1 Waal iip filoon fi bee kúrúu Pool Sesare ra, Anañas seeƴohi gaana ñéerëꞌté a i ɓaha gina, a layoha na wonuu Tertulus ra ayute hëwrëꞌí Pool gëernëer Fílís në. 2 Pool dëekúté, Tertulus ɓeɓpe una na yam ɗi iñƴee won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gëernëer, daa fu tah fun homaꞌ a jaammaa fahuu fun ɗa, te ñaaña ñaañ fu ra lofisse yin caak heedi fun. 3 Fun símúté rë lool di iña na olu fun faraah fu na paŋ wa di tígí teem ow gina ɓéeɓ. 4 Ndaa bi fahaay mi roo maañil, mi ɗaŋ ɗo biti fu síkírëh fun ƴutuuɗ hém neɓaꞌ ro te mí yúhté biti fu mín ɗí. 5 Fun olute biti daal ɓëyí bee wuneh yínë sah⁠ ⁠! Ɗi fi bee njíit di goomali ɓëewë na wonuu nasareyeŋ ñeyu waali paɗɗah fa ra, te kúɗté capaꞌ filiɓ yëwúɗɗë ëldúnë ɓéeɓ. 6 Tílté níi sah ɗi étíɗté yin na fahaꞌ sobeyil Faam fi gaani Koope, ndaa fun habute ri. [ 7 ] 8 Ɗo fu meel ɗi fi bee raa, ɗo fay oliɗ afu biti sah iña yabu fun ɗi ra ɓéeɓ kaah.⁠ ⁠» 9 Yëwúɗɗë ñéerúuté wona, na ɓaatuu digiɗ.

Layaꞌi Pool

10 Wocaꞌ layoha ra, gëernëer yeɗte Pool una, Pool na lay won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gëernëer, soꞌ mi yúhté biti hente i kíil dí kíil daa fu na aattiyaꞌ fun, daa tah mi lekoh af soꞌ tígë në suu yen teye a layi bee ra. 11 Fu meelaꞌ raa, fay yúh biti gétëy bis sabboo a bis ana filoon, soꞌ mi húmú payte jaamiyohi Koope Yerusalem. 12 Lahaꞌ mi na ra ɓal, ow olay soꞌ ma na goneel a ow yin a di mín ɗii hen ɓéeɓ te ow olay soꞌ ma na soɗ ɓëewë nuf, filiɓ Faam fi gaani Koope neh, ílíƴƴë na ɗaguu yëwúɗɗë Koope ra neh, mbée tígí mín ɗíi hen filiɓ gina. 13 Te ɓëewí ƴee míníh rëe won dara yii nay teeɓee biti iña yabu wa soꞌ ƴee ra kaah. 14 Soꞌ nék, mi kaañcee won fíyú biti mi ee jaamiyoh Koope fa na húmú jaamiyuu caacci yen ɗa, te mi gémpé iña won Kootaa a ƴee bíníyú téeré yí yonente ya ra ɓéeɓ, mi ñeyaꞌte ri waali Yéesú-Yíkëe na wonuu wa biti waal paɗɗah ra. 15 Soꞌ mi lahte yaakaar Koope na ti di lahuu wa yaakaar ɗii na nen biti ɓëyí në ɓéeɓ, ƴaha ɓëyí júɓpé mbée ɓëyí júɓëy ɓéeɓ ay këllú ɓúudé. 16 Yii baa daa tah tígí mín mii teem ɓéeɓ, mi saamaꞌ biti mi lah afi tookke fíi Koope a fíi ɓëewë.

17 «⁠ ⁠Filoon fi bee homaꞌ mi i kíil luufa ra, mi nimilte Yerusalem komi ɓëy gin fun sarah, a hawiɗ Koope na. 18 Mi hom kotti iñƴah, wa ɗeefute soꞌ filiɓ Faam fi gaana ɗeef mi ɓukutohte⁠ ⁠; funi dúukël ow ñéerúuy, coow lahay. 19 I ow di yëwúɗɗë dékú deyi Aasi ra húmú daaha ee, tii koon daa wa kúrún sëꞌ fíyú woteh neh biti wa lah yii yabun soꞌ wa a⁠ ⁠? 20 Mbée book, ɓëewí ƴee ɗeefuu bee cëgírúu mí këemí gaani yëwúɗɗë rë, wonun yii ɓosa paŋ mi ra⁠ ⁠! 21 Iñƴee ɓéeɓ, biti mi ɓéyíɗté un soꞌ sun mi wonte fíi yí wë bitih⁠ ⁠: “Gémë gém mí biti ow húl rëe ay koloh ɓúudé rë daa tah mi tëekɗú këem woteh⁠ ⁠!”⁠ ⁠»

22 Wonaꞌ Pool níi kéeníɗté rë, bi húmú keloh gëernëer Fílís yii lante ri di waali Yéesú-Yíkëe, ɗi pëkíssé ɓëewë won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lisiyas, kélfíi gaani soldaarra ac ɗaa, may léjëntëꞌ yii ron.⁠ ⁠» 23 Ɗi antee nah kélfíi soldaara ɓek Pool kasaa, ndaa ri on ɗi jaamma, te ri yeris kooƴƴa ac tooppitoh ri.

24 Tíkëhté i waal filoon fe, Fílís acce ñéerëꞌté a ɓeleɓi Dúrsíl, ɓelaa yëwúɗ, dëekrëhté Pool síkírëhí yii leŋke gém Yéesú-Kiristaa na. 25 Pool dalte na goneel yii yuloh júɓ, a biti ow ëe ow waɗtee ham afi, a yii leŋke yiin bis-këem. Fílís nék tíitëꞌ rí afi filiɓ unni ƴah, ɗi won Pool tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Leegi fu mín nimil, mi lah jot ɗaa may roo dëekëet.⁠ ⁠» 26 Ɗi fi Fílís ɓal na húmú hel nuf biti Pool mín ɗíi neehal hélíis daa tah ɗi na hoñ ɗii dëek goneel. 27 Kíil ana filoon fe, Fílís kolohte ñaani nguur ka, Poorsiyus Festus tookke. Fílís nék, bi húmú fahaꞌ ri paŋi yii neɓaꞌ yëwúɗɗë, helte Pool kasaa.

25

Pool fíi Festus

1 Waal éeyë filoon fi toogi Festus nguur ka di Sesare, ɗi kolohte daa saañce Yerusalem. 2 Lahaꞌ ri ra, kélfë yí seeƴoh ya a njíittí yëwúɗɗë ayute na hëwrúu rí a Pool, ɗagute ri wonu tih⁠ ⁠: 3 «⁠ ⁠Nagajek fu mínéh fun on fu nimiliɗ Pool Yerusalem a⁠ ⁠?⁠ ⁠» Ɗeef wa peenuute biti wa lah waala raa, wa hap ɗi húl. 4 Festus won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pool ín kasii Sesare, te soꞌ mi leŋ nimil dín fë. 5 Njíittí ɗon ñéerúun a soꞌ Sesare. Ƴaha biti ɗi paŋke yin ɓos raa, wa won yii baaha dín fë.⁠ ⁠»

6 Festus waɗti homa waal peeye mbée waal sabboo Yerusalem daaha kep, nimilte Sesare. Kéy fín fë, ɗi ɗúhté këemë wolaꞌte Pool komu ri. 7 Ayaꞌ Pool ra, yëwúɗɗë koluu Yerusalem ayute ra gíiwúté rí na anuu rii yam iñi caakke te ɓosse, ƴi fí yúhté biti wa míníh won affa a lúkkë. 8 Tígí daaha, Pool na lay won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi tooñay koy yínë sah⁠ ⁠: sun fi kootii yëwúɗɗë neh, sun fi Faam fi gaani Koope neh, sun fi Buuri gaani Rom neh.⁠ ⁠»

9 Festus fa deh, bi fahaꞌ rii paŋ yii neɓaꞌ yëwúɗɗë, won Pool tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu fahaay biti fu saañ Yerusalem mi aattiyaꞌ ro di yee yabu fu bee ra dín fë ë⁠ ⁠?⁠ ⁠» 10 Pool won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tígë caŋ mi bee ra kep, mi hom këemí Buur te mi waɗti aattiyuun deeha. Soꞌ mi pagay dara yin ɓos yii yuloh yëwúɗɗë në te fu yúhíɗté afu baaha sah. 11 Hena biti mi homay kaah te mi paŋke yii cal mi hawu húl rëe, soꞌ mi kaaꞌaay biti mi hawu húl. Ndaa iña tíkú ɓëewí ƴee sun fi soꞌ ra lahay íl rëe kay, ow waray soo yeɗɗaꞌ a wa. Mi yejun Buuri gaana na book⁠ ⁠!⁠ ⁠» 12 Tígí daaha, Festus payte olaꞌte a ɓëewë na ɓaatu ri nuf wun ɗa, nimilte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu fahaꞌ biti Buuri gaana daa aattiyaa ro saa, lah raa fu saañ ɗii na book⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Pool fíi Agiripaa

13 I waal filoon fe, buura na wonuu Agiripaa ra a koy-yaafi ɓeleɓ hínú Bérénís ñéerúuté, ayute Sesare wodohi Festus. 14 Bi sam buura maañis daaha, Festus goneelte a ri yin sun fi Pool won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahte ɓëyí ee deh, Fílís daa hel ri kasaa. 15 Payaꞌ mi Yerusalem ra, kélfë yí seeƴoh ya a ɓaha yi yëwúɗɗë hëwrúuté rí a soꞌ wonute soꞌ mi keen sun fi. 16 Mi wonte wa biti nguur ki Rom ɓaahaay biti ow yabu yin rek ɗi yíppí keen sun fi, te ɗeefa ɓëeꞌ jaanndeeh a ɓëewë yabu ri yaa ra paaƴ, layaꞌ a wa⁠ ⁠! 17 Na koloh mi dín fë rë, wa ñéerúuté a soꞌ ayute. Kéy fín fë, soꞌ mi sehay mi yíppée ɗúh këemë mi wolaꞌte ɓëeꞌ acce. 18 Ayuu ɓëewë yabu ri ra, mi habaꞌ biti koon wa ay wone biti ɗi paŋ yin ɓos sah, ndaa ƴaa ɓéeɓ mi olay na dara. 19 Wa daal, wa hécúu yii leŋke waali wa a yii leŋke ɓëeꞌ hínú Yéesú oroh húlté, Pool antee won ti ɗi kolohte ɓúudé. 20 Soꞌ nék, olaꞌ mi biti léjëntëꞌí yii baa ay soo kofeel, mi wonte Pool biti ɗi fahaꞌ raa, ɗi saañ Yerusalem ndín ɗi aattiyuu dín fë. 21 Ndaa Pool tahte won ti lah raa ɗi yeju buuri gaana na aattiyaꞌ ri. Tígí daaha mantee nahaꞌ nimili ri kasu níi bín nay mi rii mínée kúɗɗëh buuri gaana na ra.⁠ ⁠» 22 Agiripaa won Festus tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi fahaꞌte biti mi síkírëh ɓëyí baa ee⁠ ⁠!⁠ ⁠» Festus won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo yíil kéy rëe, fu síkírëh rí.⁠ ⁠»

23 Yíilëꞌ Koo ra, Agiripaa a Bérénís ayuute a ayi yaañnjate haalute këem-buur, ñéerúuté a i kélfë soldaar a i njíit di gina. Festus wolaꞌte kalii Pool kasiin. Ayaꞌ Pool ra, 24 Festus won Agiripaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi Buur, a ɗon fa homu a fun dee ra ɓéeɓ, ɗon olu ɓëyí bee na maan⁠ ⁠? Yëwúɗɗë ɓéeɓ ayute soo na, Yerusalem neh, gini bee neh, na hëwrúu rí soo na ɓéyrúté unni wa sun wonu ti pes warlay ri. 25 Soꞌ nék, mi kénsëhté ndaa mi olay yii paŋ ɗi níi tah ɗi waɗti hawu húl. Ɗi fi bee nam won ti lah raa ɗi kúrú buuri gaana na aattiyaꞌ ri⁠ ⁠; wonaꞌ ri baa ra ɓal, mi hampe biti may ri rii wolaꞌ. 26 Soꞌ nék, mi lahay yii wëerëꞌté sëꞌ sun fi níi mí mín nëe bíní Buuri gaana, daa tah mi kúɗ ɗí fíi yën woteh⁠ ⁠; mi luk ɗii kúɗ fíyú sah ɗo fi Buur Agiripaa, nda filoon fi toogi bee raa mi lah yii bíníyë mí. 27 Mi habaꞌ biti ow waray ɓeɓ ɓëyí habu habo kasu rek, yeñ ɗi kúrú Rom te fu woneh yee yabu ri ra.⁠ ⁠»

26

Layi Pool fíi Agiripaa

1 Filoon fi woni Festus, Buur Agiripaa won Pool tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu mín layiɗ afu leegi.⁠ ⁠» Tígí daaha, Pool ɓéyíɗté yaꞌi sun ay laye won tih⁠ ⁠: 2 «⁠ ⁠Buur, keeñ soꞌ sosse caŋa caŋ mi fíyú woteh ma na saañ layee iña yabu soꞌ yëwúɗɗë rë ɓéeɓ, 3 ndah fu yúh ɓaah yi yëwúɗɗë a iña na gonlu wa ra. Yee ɗaŋ mi ro ra biti fu baal soꞌ fu síkírëh sëꞌ a nuf, fu ɓan soo síkírëh a keeñ.

4 «⁠ ⁠Yëwúɗɗë ɓéeɓ yúhú ɗee pesaꞌ mi filiɓ heedi soꞌ kúkëy kí sëꞌ níi a ɗeh, níi lukaꞌ ƴee Yerusalem. 5 Wa maañute soo yúh te wa mínú sëe seede hém wa fahaꞌ ri biti mi mëssí pesaꞌ biti mi fariseŋ, mi non goomali ɓëewë lukuu híin yooni fun ɗa. 6 Yee kúɗ sëꞌ këem woteh ra nék biti mi lahte yaakaar di yee húmú gap Koope caacci fun ɗa oroh. 7 Talli sabboo a ana ya heedi fun fi ɓëy Israyel moo sehu gapaꞌi baaha, habute Koope híin na jaamiyuu ri naꞌ a elek ee⁠ ⁠! Yëwúɗɗë kalaamuu soꞌ yaakaari baaha oroh ee Buur⁠ ⁠! 8 Biti Koope na këlíɗ ow ɓúudé, yi tah mínéh haal affi ɓëewë ee na ɗon na⁠ ⁠? 9 Soꞌ mi bee sah, mi húmú habaꞌ biti mi waɗti paga ɓéeɓ níi mí ƴím tii Yéesú fí ɓëy Nasaret 10 te daa ri yee paŋ mi Yerusalem ra. Mi húmú liilte sañ-sañi kolaꞌ kélfë yí seeƴoh ya na níi mí téƴcé ow caak di ɓëewí Koope⁠ ⁠; te lah ƴi waɗti hawun húl rëe, mi ñéerëꞌ në ɓal. 11 Ma na húmú hoñ waa mokil filiɓ ílíƴƴë na ɗaguu Koope ra, nda wa yeris yee gémú wë rë. Yee húmú habiiɗ mi wa ra daa misik níi mi pay sah ginni kayya, mi mokle wa.⁠ ⁠»

12 «⁠ ⁠Ɗaaha lahte bis, mi na saañ Damaas a sañ-sañ a unna wolu soꞌ kélfë yí seeƴoh ya ra. 13 Mi hompe waala Buur ma na saañ níi bee lahaꞌ naꞌ leelu af ra, mi otte niiñi kolaꞌ sun luk naꞌa niiñ, hawaante soꞌ a kooƴƴa funi wa ñéerúu waala ra. 14 Fun ɓéeɓ fun lasuute feey, mi kelohte uni na won soo na di wonadi yëwúɗɗë won tih⁠ ⁠: “Sool, fu mokil soꞌ yi ɗeeha ɓal Sool⁠ ⁠? Fu mok pëtíh ti mbaam fi tíkëꞌ yíkíi af, laɓaa raa yeese dagun rek ra nen.” 15 Mi meelte ri mi won tih⁠ ⁠: “Daa fu wa ɓahaa⁠ ⁠?” Yíkëe won soꞌ tih⁠ ⁠: “Daa mi Yéesú⁠ ⁠! Daa mi ɓëeꞌ na mokil fu ra⁠ ⁠! 16 Kolee fu caŋ⁠ ⁠! Fu ot mi feeñiyoh ro, mi fahaꞌ biti daa fu ƴaha súrgíi sëꞌ a seedii soꞌ di ɗee feeñiyaꞌ mi ro ɗee ra, fu waare ɗee nay mi roo feeñiyee fíi rë. 17 May roo sëmlëꞌ yëwúɗɗë në a heetti kayya nay mi roo wole waa na ra. 18 Mi wol ro waa na nda fu wëdís íllí wë wa ot, fu ɗúhíɗ wë ñúusë fu kúɗ wë niiña, fu ɗúhíɗ wë yaꞌ Seytaane fu kúɗ wë Koope na. Wa gém soo na raa, wa ay baalu bakaaɗɗi wa, wa ɓeku filiɓ ɓëewí Koope.”⁠ ⁠»

19 «⁠ ⁠Te dalaꞌte bín fë Buur, mi ñee yee feeñiyoh soꞌ ɗúhëꞌ Koope na ra toŋ⁠ ⁠: 20 mi ɗéɓpí waare ɓëy Damaas, mi tíkké ɓëy Yerusalem, mi ñeete ɓëy Yúdée në a ɓëewí kayya yëwúɗ neh ra⁠ ⁠; mi wonte biti wa lof pesaɗ, wa yíssëh Koope na te wa teeɓaꞌ biti wa lofisuute di pagaɗɗi wa. 21 Af yii baa daa tah yëwúɗɗë ham soꞌ Faam fi gaani Koope fa oroh, na fahuu hawi soꞌ húl. 22 Ndaa Koope daa níiɗ sëꞌ bín fë níi a ɗeh, te mi homaꞌ dee seedii fíi baadoole ya a ɓëewí gaanna ɓéeɓ. Soꞌ mi wonay yin kay gét nëe iña wonu yonente ya a Mëyíis biti ay lah ra. Wa húmú wonute biti 23 Buura Koo fal ri ra waɗtee ñee mok, ɗi nay ɗéɓée koloh ɓúudé, te ɗi nay waareye yëwúɗɗë a heetti kayya yii leŋke niiña.⁠ ⁠»

24 Bi na hom Pool na lay, Festus ɓéyíɗté uni sun won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fu dofay aa Pool⁠ ⁠? Jaŋii misiga yahte afu ɗo⁠ ⁠!⁠ ⁠» 25 Pool tahte won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi dofay déꞌ gëernëer. Iña na won mi ra kaah te mi won wonaɗ ow. 26 Buur kelohte iña na won mi ƴee ra, daa tah mi kaañ rii won fíyí. Wëerté sëꞌ biti dara múuƴëy rí iña na won mi ra, ndah wa lahaꞌ fíi yí ɓëewë ngëeƴ. 27 Ɗo fi Buur, fu gémëy iña wonu yonente ya ra gémë ë⁠ ⁠? Wëerté sëꞌ biti fu gémpé⁠ ⁠!⁠ ⁠» 28 Buur Agiripaa won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Guuttaa bee a bee rek, fu nartee soo ɓek ɓëewí Kiristaa a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 29 Pool won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Guuttaa ƴin ɗi maañ ɓéeɓ, mi ɗaŋ Koope biti ɓanti teem ɗoo na doŋ, ndaa ɗon fa na síkírúu sëꞌ woteh ra ɓéeɓ, gét nëe níh yí tiiŋŋa poku mi ƴee ra, ɗon madaꞌ a soꞌ ɗon gém.⁠ ⁠»

30 Filoon fi unni ƴah, buura, gëernëer, Bérénís a ɓëewë tooku a wa ra koluute, 31 hécúuté na wonu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee pagay yii cal hap húl mbée téƴ kasu.⁠ ⁠» 32 Tígí daaha, Agiripaa won Festus tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Henay biti koon ɓëyí bee liiltee won biti buuri gaana nay rii aattiyee koon, tin ɗi yeɗɗoh saañ.⁠ ⁠»

27

Bee yejuu Pool waali Rom ra

1 Lecuu uni biti fun ay haale gaal ra, fun ɓeyute waala fun na suu Rom di Itali. Pool a i ow kay di ɓëewí téƴú téƴë tíkúté yaꞌ kélfíi soldaara hínú Sílíyús, ɗi non goomali soldaarra na wonuu soldaarri buuri gaana ra. 2 Fun haalute gaali ɓëy Adaramit, bi ay ñeye waah* yi Aasi, fun tíkúuté waala. Aristarka fi ɓëy Tesalonik di Maseduwaan, húmú fun na. 3 Kéy fín fë, fun teerute Sidon. Sílíyús nék, bi tooppitoh ri Pool tooppitohi wunte, onte ri pay yér kooƴƴi daaha tíl sohle yi. 4 Koluu fun daa ra, fun ɓeyu ɓúk kísí fí Síipër fë daa gisaꞌ fútëh rë, ndah ɗeef ngilaaw ma ayaꞌ fun fíi. 5 Húusúu fun kísí fí Sílísí a bi Pamfili ra, fun teeruu Míir di Lísí. 6 Daaha, kélfíi soldaara otte gaali kolaꞌ Iliksaandiri, bi na saañ Itali, ɗi ɓekke fun na.

7 Fun homute bis caak waala fun na suu ndaŋka-ndaŋka, fun na híinndúu níi fun lahute yeeddaꞌ ki Síníit. Bi mokil fun ngilaaw ma kaddaꞌte fun waali bah, fun ñeeꞌuute Salmone a hatni yíníi Keret†, fútëhí ngilaaw ma. 8 Fun híinndúuté fun na hadduu níi fun lahute gina na wonuu Neɓ-teeraa hom hëbís Laase ra di Keret.

9 Baaha, ɗeef fun maañute waala, te ɗeef kísí fë neɓeh gét ndah wahtaa na ooruu yëwúɗɗë rë gétté‡. Tígí daaha, Pool won wa tih⁠ ⁠: 10 «⁠ ⁠Koy-yaayyi ƴeh, mi otte biti waali yen nartee misik⁠ ⁠: ay ɓos gaala a iña eɓ ɗi ra, te teyay baaha doŋ ndaa ñíinní yen fa filiɓ mín nëe teem.⁠ ⁠» 11 Di filiɓ baaha ɓéeɓ, kélfíi soldaara síkírëey woni Pool. Ɗi lukki lekoh ɓëeꞌ kúɗ gaala a yíkíi gaala. 12 Ɓaatte biti jamanii sosa, tígë në teeruu ra na neɓeh hom te lukki wuneh gaala na sah faf. Yii baa tahte ow caak di ɓëewë filiɓ gaala fahaꞌ koloh daaha wa saañ. Wa fahuu biti wa yíppí lah waaha na wonuu Féníksí rë di Keret, jaanndaꞌ waal haalaan naꞌ§ ra.

Ngilaaw mi gaana filiɓ kísí fë

13 Wa homu iñƴaaha, lahte ef-efi kolaꞌte waal feey-feey na laɓ, wa yípútée habaꞌ biti yee níɓú wë rë ay hen. Wa ɗofute dúuññë dootuu gaala ra, tígí daaha wa na suu, na hadduu ɓúk kísí fí Keret. 14 Ndaa ɗee a ɗee rek, lahte ngilaaw mí gaani wonuu Erakilon ɗofohte waal daŋŋi Keret, laɓpe. 15 Ngilaaw ma lukke gaala doole, gaala mínléh saañ fíi. Fun yeeluutee yeris ngilaaw ma na kúɗ fun. 16 Bi haw fun fút gina hom filiɓ muluɓ na wonuu Kodaa ra ngilaaw ma, fun pagute níi fun rawleyute gaali ƴutuudi sëmlëe. 17 Ɓëewë në légéyú gaala ra lëwírúté rí, anutee pokalsaꞌ gaali gaana a níh yí wërëlsëꞌté rí. Bi neehu wa saañ díipé dúŋŋí feey ya na wonuu Síirtë waal ɓúk kísí fí Líbí rë, wa yeesute dúuññí dootaa ya mulaa hawti ham yin gaala, fun na sayuu ɗaaha a ngilaaw ma. 18 Yíilëꞌ Koo kéy fín fë ɗeef ngilaaw ma líssí hawoh ra, wa yabu sun fi iña eɓ gaala rek na betu mulaa. 19 Bisa tíkëh në rë ɓal, daa wa wookru affi wa súté yë në légéyúu gaala ra, na betu. 20 Hente waal caak, íl tíkëey naꞌ tíkëey hul, ngilaaw ma hompe na hawoh rek⁠ ⁠; tílté níi nuffi fun taslay biti sah fun mínú múc.

21 Fun homute yii maañce fun ñamuy. Tígí daaha, Pool kolohte caŋke leelii ɓëewë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon síkírëh sëꞌ koon níi yen ɓanti koloh Keret koon yaawi ƴeh, tin coono fi bee a iña yah ƴee ra daɓeh yen. 22 Leegi mi ɗaŋ ɗon biti ɗon ɓanti sídëꞌ yin, ow yínë sah ii ñak ñíiní ɗon na, gaala kut nay yahe. 23 Nagajek, Koope fa soꞌ mi non ɗii na te mi jaamiyaꞌ ri ra, wolte malaakii feeñiyohte elga, 24 won soꞌ tih⁠ ⁠: “Ngana tíit Pool⁠ ⁠! Fay toppi caŋ fíi buuri gaani Rom, te Koope tahiɗte ro níi ñíinní ɓëewë ɗoni wa ñéerúu rë ɓéeɓ ay múc.” 25 Kon hëbí híin yaawe, mi gémpé Koope biti iña wonu mi ƴaa ra ay lah. 26 Yen suu yúfée gin, filiɓ kísí fë.⁠ ⁠»

27 Elgi sabboo a iniil fa homuu fun filiɓ gaala na jaayoh kísí fí Adiratik ra, hom homo níi leelii elga, ɓëewë kúrú gaala ra hememute biti gaala leɓohte tígí lahte feey. 28 Wa jëecɗúté mulaa, wa olute biti nooraa ka hente kap sabay éeyë a kap paana (37)⁠ ⁠; wa saylute níi fíi, wa jëecɗëetúté wa olute biti nooraa ka hente kap sabay ana a kap peeye (28). 29 Bi neehu wa biti gaala kabinoh i laꞌ, wa ɓekute dëlëŋké gaan iniil filiɓ mulaa filoon gaala, homute na wohu na sesuu yíilí Koo. 30 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, wa fa kúrú gaala ra na fahuu ɗúh gaala wa hegoh⁠ ⁠; wa cépírúté gaali ƴutuuda filiɓ mulaa, wa na lakaatuu biti wa ay ɓeke dëlëŋké mulaa fíi gaala. 31 Tígí daaha, Pool won kélfíi soldaara a soldaarri kayya tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewí ƴee ɗúh gaala ɗon ii múc.⁠ ⁠» 32 Wonaꞌ wa ri yii baa ra, soldaarra yípútée lec níh yë pokuu gaali ƴutuuda ra, yeɗɗute ri saañce.

33 Bi homu wa na sehu yíilí Koo, Pool na nofantaꞌ wa nda wa ñam won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Hente waal sabboo a waal iniil ɗon túmúy yin looyon, ɗon homute na sehu rek⁠ ⁠! 34 Mi won ɗon tee ñëmí ɗon pes, faannon ay rii solaꞌ⁠ ⁠! Karal fen ii kanoh af ow yínë sah ɗon na.⁠ ⁠» 35 Wonaꞌ ri unni ƴaa níi wocce ra, ɗi ɓeɓpe mbúurú, símpé Koope fíi ɓëewë ɓéeɓ, lecce na ñam. 36 Keeññi ɓëewë ɓéeɓ yíppée took, wa fi ƴaa ɓal na ñamu. 37 Fun fa húmú filiɓ gaala ra ɓéeɓ henute ow tíméer ana a ow sabay paana a ow pëenë (276). 38 Ñamuu fun níi loo yi fun maƴce ra, belaa yúfúté kísí fë kaaꞌ ɓítlí gaala.

39 Yíilëꞌ Koo ra, ɓëewë kúrú gaala ra séenúté tíñ kísí fí caakay mboowaan ndaa wa yíihsíih tígë. Wa na anuu fahaꞌ saañ teeree dín fë biti mín hen. 40 Wa pëkísúté dëlëŋké yë betute wa kísí fë, wa pëkísëelúuté níh yí duuda na kúɗ gaala ra, pënsúté ndíimíi gaana paaꞌ af gaala ra yeɗɗuute, ngilaaw ma na yeñ gaala, na yuliɗ tíñ kísí fín. 41 Gaala saañ sayo níi haalte tígí lahaꞌ feey, díippé, afa nucohte feey fa kaaꞌaꞌte saañ⁠ ⁠; misigi mboowaanna konte tala.

42 Tígí daaha, soldaarra na fahuu hawi ɓëewë téƴú rë húl kaaꞌ ow fëey waa na hegoh, 43 ndaa kélfíi soldaara, bi húmú fahaꞌ rii sëmlëꞌí Pool, kaddaꞌte wa paŋi yii baaha. Ɗi túuƴcé ɓëewë mínú fëey rë wa ɗéɓpí petoh mulaa saañ tíñ kísí fín, 44 ɓëewë tasu ra ñee filoonni wa habaaloh barngal mbée poysiitti gaala. Ɓëewë ɓéeɓ ɗúhúté tíñ kísí fë ɗaaha, yin katay ow.

28

Homi Pool Malta

1 Múcúu fun níi múc ɗë, fun keluute biti gina hom filiɓ mulaa fúsúu fun ɗa hínú Malta. 2 Ɓëy gina teertuute fun teertohi neɓpe. Bi na húmú toɓ Koo, fiyoon fa yeñce, wa njaarute kíi dëekúté fun ɓéeɓ yoonndoh. 3 Pool fa dee nampee saam i koy kilik saañ ɓeke kíi kë koon, lahte hiliñ fi taaŋngaayi kíi kë hampe ri, ɗúhté në ŋaɓpe ri yaꞌ. 4 Oluu ɓëy gina yii bah, wa wonantuu hanndal ki wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí bee waɗti hena hawoh ow kaah⁠ ⁠: ɗi múccé kísí fë ndaa yee nay keene sun fi ra yeɗɗay ri déꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 5 Ndaa Pool hílíkké goŋ fa keente kíi kë, yin katay ri. 6 Ɓëewë habuu biti ɗi ay hufil mbée ɗi yíppí keen húl rë, homute na sehu. Sehuu wa níi wa olute biti yin katay ri ra, wa lofute won, wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee ñéerëꞌté a yin kan⁠ ⁠!⁠ ⁠»

7 Lahte ɓëyí hínú Puubiliyus daa ri yíkíi gina, ɗi lahte feey hatinni ƴaaha. Ɓëyí baaha teertohte fun teertohi neɓpe, yeffe fun faami waal éeyë. 8 Bi ɗeef boffi Puubiliyus faana húmú núgúté te eeñ-loo kéeníɗté rí, Pool ɗeefiɗte ri, ɗaŋke Koo tíkké rí yaꞌ, ɗi wahte. 9 Filoon fi baaha, jéríɗɗí kayya gina ayute, wa wahute ɓal. 10 Tígí teem on ow cér ɓéeɓ wa onute fun ɗi, te na koluu fun daaha ra, iña sohluu fun waala ra ɓéeɓ wa yerute fun wa.

Lahi Pool Rom

11 Fun homute céyín éeyë daaha fun na anuu saañ. Na koluu fun daaha ra, fun haalu gaal di gaalli ɓëy Iliksaandiri, bi hínú Joskuur. Gaala húmú gina daaha jamanii sosa ɓéeɓ. 12 Koluu fun daa ra, fun lahute gina na wonuu Sirakuus ra, fun homute waal éeyë daaha. 13 Koluu fun daaha ra, fun hadduute ɓúk kísí fë níi fun lahute Resiyo. Kéy fín fë, ngilaaw ma ɗúhëꞌté waal feey-feey laɓpe, fun lahute Pusol waal ana filoon fe. 14 Lahuu fun daaha ra, fun ɗeefute na i koy-yaay filiɓ ngémë, wa habute fun waal paana daaha. Fun henu ɗaaha níi fun lahute Rom. 15 Keluu koy-yaayya gini baa biti fun ayute ra, wa koluute téebílëhí fun⁠ ⁠: ƴee ɗeefute fun tígë në wonuu Këemí Apiyus ra, ƴee tígë në wonuu Hanlaa yi Éeyë yë rë. Olaꞌ wa Pool ra, ɗi símpé Koope, ɓaattee ham híin. 16 Haaluu fun Rom ra, Pool onute biti ɗi ɓeɓ faam fi homa ri kay, ɓani soldaara na woh ri ra.

Homi Pool Rom

17 Waal éeyë filoon fi bee haalaꞌ ri Rom ra, Pool dëekrëhté kélfë yí yëwúɗɗë gina. Ayuu wa ra, Pool won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy-yaayyi ƴeh, soꞌ déy, mi pagay ɓëy heedi yen yin, te mi jotaay a ɓaahi caacci yen, mi antee habu Yerusalem mi jébëlúté ɓëy Rom. 18 Meeluu soꞌ ɓëy Rom yii leŋke hanndal ki funi mboko yi yen yëwúɗɗë níi wocce ra, wa na fahuu yeɗɗi soꞌ ndah wa oluy yii mín tah mi hawu húl. 19 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, yëwúɗɗë habute yee habu wa ra, mi antee míllëꞌ won biti mi kúrún buuri gaani Rom na book aattiyaꞌ soꞌ, ndaa biti mi yam heedi soꞌ yin neh. 20 Soꞌ mi dëekëꞌ woni ɗon yii baa koon, a biti ɓëeꞌ yaakaaru ɓëy Israyel ra daa tah mi pokalsuu ɗeh.⁠ ⁠» 21 Kélfë yí yëwúɗɗë wonu ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fun déy, fun liiluy uni ɗúhëꞌ Yúdée wonte yii leŋke ɗoo na, te ow di mboko yi yen yínë sah kolaay dín fë acce deh léhínté fun mbée wonte fun yin ɓos sun fu. 22 Ndaa fun fahuu biti koon daa fu wona fun keloh ro, ndah tígí mín fuu pay ɓéeɓ, ow wonay yin yoona gém fú baa ra.⁠ ⁠»

23 Ɗaaha wa habute bisi nay waa teeꞌee a ri, wa ayute caakute níi caak ɗeefute ri faam fa hom ɗi ra. Wa homute Pool na poysiiɗ wa ɓaabin níi sos naꞌin, na waare wa yii leŋke Nguur ki Koope na héc wë yíssëh Yéesú në, ñeyaꞌte wa kootii Mëyíis a téeré yí yonente ya. 24 Lahte ɓëewí gémúté woni, lahte ƴi kaaꞌuute gém. 25 Bi na suu wa nék ɗeef wa ñéerúuy un, Pool ɓaatte wa un yínë kut won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ruuh-Peseŋ húmú won kaah na won ɗi caaccon na bín fë rë. Ɗi húmú ñeyaꞌ ri yonente Isayii na, won ɗi tih⁠ ⁠:

26 “Tílé fu ot ɓëy tali Israyel fu won wa tih⁠ ⁠:

Ɗon ay keloh a nuffon, ɗon ii yúh.

Ɗon ay tík íllën ngëeƴ, ɗon ii ot.

27 Ɓëewí ƴee súhúté keeñ,

wa dapute nuffi wa,

toñeh wa ay naa kelee.

Wa ñíipúté,

toñeh wa ay naa ole,

keeññi wa ay kúnsée ndín

wa lof pesaɗ, mi paƴ wa yee homuu wa ra.”✡

28 «⁠ ⁠Yúhí biti leegi Koope wolaꞌte un ɓëewí yëwúɗ neh na, teeɓi wa waala nay waa ñee ra níi wa múc ɗë, te wa fi ƴaaha ay rii síkírëh⁠ ⁠!⁠ ⁠» [ 29 ]

30 Pool hompe kíil ana faam fa ɓeɓ ɗi ra, na dalal ɓëewë na ayu ɗii na ɓéeɓ rë, 31 na waare Nguur ki Koope, na yëeddëꞌ yii leŋke Yéesú-Kiristaa Yíkëe në a fít, te ow ñogolay ri na.

✡ 1:20 1.20 Saame Kañaa ya 69.26

✡ 1:20 1.20 Saame Kañaa ya 109.8

✡ 2:21 2.21 Saame Suwel 3.1-5

✡ 2:28 2.28 Saame Kañaa ya 16.8-11

✡ 2:30 2.30 Saame Kañaa ya 132.11⁠ ⁠; 2 Samiyel 7.12-13

✡ 2:31 2.31 Saame Kañaa ya 16.10

✡ 2:35 2.35 Saame Kañaa ya 110.1

✡ 3:23 3.23 Saame Nérsí Kootaa 18.15, 18, 19

✡ 3:24 3.24 Saame 1 Samiyel 3.1-21⁠ ⁠; 16.1-13

✡ 3:25 3.25 Saame Dalaana 22.18

✡ 4:11 4.11 Saame Kañaa ya 118.22

✡ 4:26 4.26 Saame Kañaa ya 2.1-2

✡ 7:3 7.3 Saame Dalaana 12.1

✡ 7:5 7.5 Saame Dalaana 12.7

✡ 7:7 7.7 Saame Dalaana 15.13-14

✡ 7:29 7.29 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 2.11-22⁠ ⁠; 18.3-4

* 7:30 7.30 Sinayii ⁠ ⁠: Daa ri daŋa húmú lap Mëyíis na yeɗ ɗi Koope túuƴëꞌ yí sabboo ya ra. Ɗi na wonuu Horep ɓal.

✡ 7:34 7.34 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 3.1-10

✡ 7:37 7.37 Saame Nérsí Kootaa 18.15

✡ 7:40 7.40 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 32.1, 23

✡ 7:43 7.43 Saame Amos 5.25-27

✡ 7:50 7.50 Saame Isayii 66.1-2

* 8:27 8.27 Bín fë, ɓëewë në húmú légéyú nguur ki Écëpí rë di jamanaa henaꞌ buura ɓeleɓ ra húmú ɓúcúu ɓúcëe, kaaꞌ biti nuffi wa ay home ɗi fi buura na.

✡ 8:33 8.33 Saame Isayii 53.7-8

† 8:37 8.37 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: Fílíp won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gémú non ɗo raa, fu mín bëtsú⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɓëeꞌ tahte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi gémpé biti Yéesú-Kiristaa Koy Koope.⁠ ⁠»

* 9:23-24 9.23-24 Jamanu yi ƴaaha, gin caak húmú wërëlúu a míirí utte te híinté, kaaꞌ biti haaꞌ lah raa gina ay yooɓe haal.

✡ 13:20 13.20 Saame 1 Samiyel 3.1-21⁠ ⁠; 16.1-13

* 13:25 13.25 mi haaƴayti liil kotti ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: te mi ƴinte sah pëkísí níh yí ñafaɗɗi.

✡ 13:33 13.33 Saame Kañaa ya 2.7

✡ 13:34 13.34 Saame Isayii 55.3

✡ 13:35 13.35 Saame Kañaa ya 16.10

✡ 13:41 13.41 Saame Habakuk 1.5

✡ 13:47 13.47 Saame Isayii 49.6

✡ 15:18 15.18 Saame Amos 9.11-12

* 15:34 15.34 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: Ɗi fi Silaas nék hampe biti ay tase Añcos daaha, tahte níi Yúɗ a afi daa nimilu Yerusalem.

* 16:10 16.10 Fun ⁠ ⁠: Ɓëeꞌ bíní téeríi bee ra a Pool daa na húmú hoñci ñéerúu.

* 17:26 17.26 ílíƴƴë warun waa dék ɗë ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: tígë nay teye pes ow ra.

* 19:19 19.19 hélíis caak ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: hanjar júnní sabay iip (50.000).

* 20:28 20.28 jaŋaa saamiɗ Koope afi, ñeyaꞌte ri ñif mi Koohi ra ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: jaŋaa yípíɗ Koope afi a ñif mi ɗi fi baaha ra.

✡ 21:8 21.8 Saame Tílëdí apootarra 6.1-6

✡ 23:5 23.5 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 22.27

* 27:2 27.2 waah ⁠ ⁠: Daa ri tígë në teeruu gaalla ra.

† 27:7 27.7 Keret ⁠ ⁠: Ɗi gin filiɓ muluɓ. Ɗi lahte i gin kay filiɓ. Ginni ƴaa daa wa ƴeh⁠ ⁠: Féníksí, Neɓ-teeraa, Salmone a Laase.

‡ 27:9 27.9 wahtaa na ooruu yëwúɗɗë rë gétté ⁠ ⁠: Wahtii baa lah raa, kísí fë na neɓeh haal, ndah ngilaaw ma daa na gaan.

§ 27:12 27.12 jaanndaꞌ waal haalaan naꞌ ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: waal feey-feey a haalaan naꞌ (Sud-Ouest), a waal haalaan naꞌ a waal ƴuuŋ (Nord-Ouest).

✡ 28:27 28.27 Saame Isayii 6.9-10

Rom

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Téerëe bíníyú unna won Pool ɓëy Rom ra

Kúnsëe

Ƴee daa unna bíní Pool kerceenni ɓëy Rom ra. Ɗi fi Pool neh nék daa yíp jaŋii Rom. Na bíní rí wë unna ra ɗeef ɗi pëyrëy në.

Ɗi bíní wë woni wa biti gém Koope na kep daa na tah Koope habaꞌ ow júɓ, ndaa ñee yee won Kootaa ra neh (3.21-23). Ɗi wonte wa biti ɓal lahay kootii mín múcël ow bakaaɗ, Ruuh-Peseŋ daa mín habraꞌ ow, Yéesú-Kiristaa kúɗ ɓëeꞌ Koope na (3.24).

Pool wonte sun fi yëwúɗɗë, wa fa Koope daa tanis wa wa henute ɓëewí rë, a sun fi kerceenna yéŋké biti i yëwúɗ neh ra (11.17-24).

Ɗi wonte wa biti wa nonute na mala onaꞌ Koope ra, ndah doolaa húmú lah bakaaɗ sun fi ɓëewë rë tahte Yéesú-Kiristaa húlté te ri húlëꞌ waal yínë kut teempe waali yíníi baaha tosse wa. Kon wa ɓanuy yeris bakaaɗ ham wa ñaam níi wa jébëlé faanni wa pagaɗ ɓos. Wa kay, wa warun jébëlúun Koope na (6.13⁠ ⁠; 12.1). Ɗi wonte biti ɓëewë maanam i cérrí bokuuy, ƴi tokalsuu tokalsoo henute faana yínë⁠ ⁠: ɓëyí Koope onte ri yii mín ɗíi habraꞌ moroomi, paga ri. Hen ɗaa raa, wa ay pesaꞌ a jaamma wa hen yínë hanndal ki wa, wa non Yéesú në (12.4-21).

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke fahaꞌi ayi yérí wë nda ri kom wa mali Koope (1.1-11),

- yii leŋke pagaɗɗi ɓossa ëldúnë tah níi ow lahay layaa fíi Koope ra (1.18-20),

- yii leŋke aattiyaꞌi Koope a ɓëewë ɓéeɓ (2.1-7),

- yii leŋke lecohi teem boꞌ faan kut a lecoh kah-kah (2.28-29),

- a yii leŋke yee uutiyuu Aadama a Yéesú rë (5.12-17).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti yen ɓéeɓ daa teyu. Yen ɓéeɓ i bakaaroh te gém Yéesú-Kiristaa na kep daa nay tahe yen múc.

1

Wodohi Pool ɓëy Rom

1 Ɗon fi ɓëy Rom, soꞌ mi Pool, soꞌ mi súrgíi Yéesú-Kiristaa daa mi na wodoh ron. Koope daa dëek sëꞌ falte soꞌ apootar, tanisse soꞌ waarii Uni Neba kolaꞌ ɗii na ra. 2 Koope maañcee ñeyaꞌ yonente ya na, gapaꞌte Uni Nebi baa filiɓ téeré yí sela ya. 3 Uni Neba won sun fi Koohi, di yee henaꞌ ri ow, coosaanaꞌte Dawit na ra, 4 a di yee teeɓaꞌ Ruuh-Peseŋ a doole biti ri Koy Koope bee kolaꞌ ɗi fi Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen ɓúudé rë. 5 Mi lahaꞌ mal Yéesú në, Koo tanisse soꞌ mi hente apootar, nda mi pay waare níi heetta ɓéeɓ gém rí, ñee woni, ɗi lah ndam. 6 Ɗon nonu ɓëewí ƴaaha ɓal, ɗon fa Koo dëek ɗon, ɗon non Yéesú-Kiristaa na ra. 7 Ɗon fa Koo fahaꞌ ron níi fahaꞌ ra, ɗon fa homu Rom ɗi dëek ɗon ɗon non ɓëewí rë, Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhún ron ɓéeɓ mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠!

Fahaꞌi Pool pay yérí ɓëy Rom

8 May ɗéɓée sím Koope, mi ñeyaꞌ ri Yéesú-Kiristaa na, di yii leŋke ɗon na ɓéeɓ, biti ɓëy ëldúnë ɓéeɓ na wonu gémë gémú rën Kiristaa na ra. 9-10 Koope fa na jaamiyoh mi keeñ soꞌ ɓéeɓ, di waaraa na waare mi Uni Nebi Koohi ra, mín sëe seede biti wahtii homaa mi ɗaŋ ɓéeɓ, nuf soꞌ pay ɗon na, te faraah mi ɗagaꞌ biti mi lah ílí ayaa mi níi mi yér rën hém neɓaꞌ ri. 11 Mi sesohte oli ron lool, nda mi kom ɗon mali kolaꞌ Ruuh-Peseŋ na ndín, ngémën ɓaatti híin. 12 Mi fahaꞌ woni biti mi ac leeloon raa, yen tojantaꞌ filiɓ ngémë boku yen ra. 13 Koy-yaayyi ƴeh, yúhí biti mi maañcee fahaꞌ ac yérën, ndaa níi a ɗeh, lahaꞌ yii daa kaaꞌ soꞌ mi ac. Mi fahaꞌte biti légéyí sëꞌ ɗúhíɗ njiriñ ginon ɓal, ti di ɗúhrëꞌ rí njiriñ ɓëewë yëwúɗ neh ginni kayya ëldúnë rë. 14 Mi waɗtee pay ɓëewë në ɓéeɓ⁠ ⁠: ƴee yúunúu ëldúnë a ƴee yúunúuy rë, ƴee jaŋiyu a ƴee jaŋiyuy ra. 15 Yii baa daa tah ɗon fa homu Rom ra ɓal, mi fahaꞌ ac waarii ron Uni Neba.

Doolii Uni Neba

16 Soꞌ mi sopaay waarii Uni Neba. Daa ri doolii Koope, bee na ñeyaꞌ ri, múclí ɓëewë gémú ɗii na ra ɓéeɓ. Uni Nebi baa dalaꞌ yëwúɗɗë në, kaɗte heetti kayya. 17 Uni Neba daa na teeɓaꞌ ɗee na habaꞌ Koope ow ɓëyí júɓpé rë⁠ ⁠: yii baa dalaꞌ ngémë, teempe ngémë, lússé ngémë ti di bíníyëꞌ rí Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fí yéŋké biti ngém daa tah ɗi habuu ɓëyí júɓpé, ɓëyí baa ay pes.⁠ ⁠»*

Ow lahay layaa fíi Koope

18 Koope hom sun, na cépíɗ neeɓi sun fi ɓëewë kaañu ri ra, sun fi ɓëewë júɓúy rë. Júɓëyë júɓúy wë baa ra, tahte kaaf ka ɗapohte. 19 Koope cépíɗté neeɓi sun fi wa ndah yee mín ow yúh Koope na ra lante affi wa. Ɗi fi Koope teeɓpe wa ri níi lante, 20 ndée sakaꞌ Koo ëldúnë níinén, iña ow mínéh wëe tík íl ɗii na ra, feeñce ngëeƴ filiɓ iña sak ɗi ra⁠ ⁠: doolee ke ri mínéh ɗúm rë, a hena hen ɗi Koope ra. Yii baa tahte ow lahay layaa. 21 Nagajek, wa yúhú Koope, ndaa wa kaaꞌuute kañi, kaaꞌuute símí ti di waɗ ɗii pagrun nen. Affi wa túl túlë níi wa múuƴúté, iña na níɓú wë rë lahlay af a lúk. 22 Wa tíkú affi wa ɓëewí ñaañute, ndaa wa yíssúuté dof. 23 Wa pëemíh jaamiyohi Koope fa líif a ndam, na pes faraah ra, wa jaamiyuu netal ow kut, mbée ƴak, mbée raɓɓa na tílú feey fa ra, mbée ƴee na fasuu ra. 24 Yii baa daa tah Koope jëbëlté, helte wa pagaɗɗi ɓossa neɓaꞌ wa ra, wa na pagu iñi sëpírëꞌ yë na sobeyil faanni wa ra.

25 Wa lofruute Kaaf ki Koope a yin paɗɗah. Wa na jaamiyuu yee saku sako ra, súugúuté Ɓëeꞌ sak yaa ra, ɗi fa daa mit sím dee níi kiri fi kiri ra⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠! 26 Yii baa daa tah Koope jëbëlté, helte wa iñi sëpírëꞌ yë neɓaꞌ wa ra. Ɓeleɓɓa yeɗɗute fanoh a ƴaal fa waɗ koon ɗa, wa na pagu bee waray ra, na fanantuu hanndal ki wa. 27 Ƴaalla henuu ɗaaha ɓal⁠ ⁠: wa na fënlíih a ɓeleɓ, wa dékúu saam fanantaꞌ hanndal ki wa, te yii baa sëpírëꞌté. Wa liiluu daana waɗ waa na ra ɗaaha, af múujë múuƴú wë rë.

28 Bi kaaꞌuu wa yúhí Koope, Koope jëbëlté, helte wa nuffi ɓossi wa, wa na pagu iñi wa waruy waa paŋ. 29 Paŋ yii ñeyay waal kut daa affi wa, pagaɗ ɓos, a fahaꞌ yin ow⁠ ⁠; wa sohoorute, iñaanute, bëemúu ow⁠ ⁠; wa pesuu íñëꞌ a nofaꞌ ow⁠ ⁠; wa ɓosute yodaɗ, yabuu ow yii lahay, 30 yahuu tii⁠ ⁠; wa wonuy dara Koope na te wa ɓosute ɓúk⁠ ⁠; wa gaan-gaanluu gaan-gaanloo, wa ɓéyré affi wa⁠ ⁠; wa níɓúu ɗee nay waa pagee yin ɓos ra kep te wa na kélíih won baap, na kélíih won yaay⁠ ⁠; 31 wa lahuy af te yii wa won ɗi, wa na pëgíh rí⁠ ⁠; wa súhúté keeñ, wa lahuy yermaande. 32 Añcaŋ, wa yúhúté yee aattiyaꞌ Koope ra, te aattiyaꞌi baa júɓpé. Koope aattiyaꞌ bitih⁠ ⁠: ɓëyí pesaꞌ ɗaaha waɗti húlë húlë. Ndaa wa homute yee homu wa ra, ɓaatte biti wa na habruu ɓëewë na pagu wa ra.

2

Ɓëewë ɓéeɓ ay aattiyuu

1 Ɗo nék, a ɓëyí mín fúu hen ɓéeɓ, ɗo fa olaꞌ ɓos ow rek ra, fu lahay layaa, ndah fu ot ɓosi ɓëeꞌ, te fu pagaꞌ ti ɗi nen raa, ɗeef ɗo fa na ot ɓosi ɓëeꞌ rë fu daante afu. 2 Yen yúhúté biti Koope daan ɓëewë na pagu iñi ɓossi ƴaa ra rek, ɗeef ɗi ñee kaaf ka. 3 Ɗo fa olaꞌ ɓos ow te fu pagaꞌ ti ɗi nen ra mbaa fu habaꞌ biti Koope ii roo daan neh⁠ ⁠? 4 Mbaa fu heefay ɗee naaꞌaꞌ Koope keeñ níi naaꞌ, ɗee mínëꞌ rí múñ, a ɗee baahaꞌ ri ra⁠ ⁠? Fu yéeh biti baahi Koope waɗtee tah fu lof pesaɗ a⁠ ⁠? 5 Ndaa fu kaaꞌaꞌte keloh, te fu cagay lof pesaɗ. Yii baa daa tah yiin nay teeɓee Koope neeɓi ra, daanu ay lukee misik na te ɗeef daa fu komaꞌ ri afu. Yiin fi baaha, ɗi ay aattiyaꞌ ɓëewë aattiyaꞌi júɓpé, 6 yíníl ow fi ow ɓéeɓ yee paŋ ɗi ra. 7 Ɓëewë në habu híin page yin wun, saame ndam, saame biti Koope laas wa ra, saame pesa na ɗúméh rë, ɓëewí ƴaa Koope ay waa on pesa na ɗúméh rë. 8 Ɓëewë në tíkëntúu Koope af ra nék, na kaaꞌuu kaaf ki, na dékúu paŋ yii júɓëy rë, Koope ay haayloh teeɓ wa neeɓi. 9 Ɓëewë na pagu yin ɓos ra, ay lah yii misikke wa níi misik, keeññi wa ɗúm ces. Ay dalee yëwúɗɗë në, kaɗ heetti kayya ɓéeɓ. 10 Ɓëewë na pagu yin wun ra nék, Koope ay waa on ndam, laas wa, wa lah jaamma. Ay dalee yëwúɗɗë në, kaɗ heetti kayya ɓéeɓ, 11 ndée Koope na génëntéléeh.

12 Ɓëewë na bakaaru, te yíih kootii Mëyíis rë ay saŋku, te ɗeef Kootaa habay wa⁠ ⁠; ɓëewë na bakaaru te yúhú yee pok Kootaa ra nék, ay aattiyuu Kootaa ndah Kootaa hampe wa. 13 Ɓëewë júɓú íllí Koope ra, wa ƴee na síkírúu yee won Kootaa ra neh, wa ƴee na pagu yee pok Kootaa ra. 14 Ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra nëníh Kootaa. Wa pes pesadi ñéerëꞌ a yee won Kootaa ra raa, nëníh wë Kootaa níi, wa lahute kootii affi wa. 15 Ɗaaha, wa teeɓuute biti yee nahaꞌ Kootaa ra aa waa na⁠ ⁠; nuffi wa teeɓaꞌte ri. Te biti hom níi rëe, wa yúh biti wa homuy kaah, mbée wa on affi wa kaah, teeɓaꞌte ri ɓal. 16 Bisi aattiyaꞌa lah raa, iñƴaaha ɓéeɓ ay feeñ. Uni Neba na waare mi ra, wonte biti Koope ay ñeyaꞌ Yéesú-Kiristaa na aattiyaꞌ yii ɗapu pes ow ɓéeɓ.

Yëwúɗɗë ɓal lahuy layaa

17 Ɗo fa won ti fu yëwúɗ ɗë, ɗo fa tík yaakaaru Kootaa, fu na damaꞌ biti fu non ɓëewë Koope tanis wa ra, mi won ɗoo na. 18 Fu won ti fu yúh yee fahaꞌ Koope ra, te Kootaa yëedíɗté rë níi fu yúhsëꞌté yee gén ɗë. 19 Fu ham afu biti ɗee daa fu nookohi búumíɗɗë, a niiñi ɓëewë homu ñúus rë. 20 Fu won ti daa fu na yëedíɗ ɓëewë yíih yin ɗa, fu na teeɓ ɓëewë yúunúuy rë. Fu ham afu biti ɗee Kootaa onaꞌ ow ham-ham, teeɓaꞌ ow kaah. 21 Leegi nék daa fu na yëedíɗ ɓëewí kayya raa kay, yi tah fu yëeddëy afu⁠ ⁠? Daa fu na waare biti ow waray loh, yi tah fu na loh⁠ ⁠? 22 Daa fu na kaddaꞌ njaaliyoh, yi tah fu na paŋ ri⁠ ⁠? Daa fu na kaaꞌ yúul, yi tah fu na pay na saami yii laha fu⁠ ⁠? 23 Fu damaꞌ Kootaa, yi tah fu na poo ri, fu na sëpíɗ Koope⁠ ⁠? 24 Baa daa ri yee bíníyú Téerëe bee ra bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon tahute heetti kayya na wonu ɓos sun fi Koope.⁠ ⁠»✡

Njiriñ mi lecoh

25 Fu paŋ yee pok Kootaa raa, ɗeef lecohu lahte njiriñ. Fu pagay ri raa nék, ɗeef man biti fu lecuy nen. 26 Ɓëyí lecuy te na paŋ yee nahaꞌ Kootaa ra raa, Koope ii rii habaꞌ ti ɓëyí lecute nen a⁠ ⁠? 27 Ɗo fi baa na poo Kootaa ra, wuti fu yoon ɗi, te fu hena ɓëyí lecute raa sah, fu ƴahti aattiyuu, ɗi fa lecuy te na paŋ yee pok Kootaa ra ay caŋ fíyú, seede biti fu homay kaah. 28 Hen yëwúɗ kah-kah nék, ɗi yii oluu jëmmë ow kut neh, te lecoh kah-kah, ɗi lecohi teem boꞌ faan kut neh. 29 Hen yëwúɗ kah-kah ín keeñ, te lecoh kah-kah ín keeñ. Yii baa kolaꞌ Ruuhi Koope na, ndaa Kootaa na neh. Koope daa mín laas mani ɓëyí bah, ndaa ow neh.

3

1 Yëwúɗ lungiɗ ow kay yih⁠ ⁠? Mbée lecoh lahaꞌ njiriñ mi bih⁠ ⁠? 2 Njiriñ ma gaante lool di iña ɓéeɓ. Yee nay mii ɗéɓée won ɗa daa ri bitih⁠ ⁠: Koope déŋéen yëwúɗɗë unni. 3 Kaah biti i ow waa na paguy iña won ɗi ra. Yee paguy wa fi ƴaa iña won ɗi ra mín tah Koope hon uni a⁠ ⁠? 4 Mi yaakaaray ri⁠ ⁠! Yen yúhún biti Koope wonaꞌ kaah, te ɓëewë ɓéeɓ i feloh, ndée di yii leŋke Koope na, bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Yii won fu ɓéeɓ,

ɓëewë oluun ɗi biti fu júɓpé,

te fu aattiyuun aattiyoo koon,

faraah daa fu nay lahee kaaf ka.⁠ ⁠»✡

5 Ndaa hena biti júɓëyë júɓúy yen ɗa teeɓaꞌ ɗee júɓëꞌ Koope ra raa, yi nay wonu⁠ ⁠? Kon Koo daan yen raa, mbaa yen ii won biti ɗi fi Koope júɓëy⁠ ⁠? (Mi won wonaɗ ow kut tígí dah.) 6 Mi yaakaaray ri⁠ ⁠! Hena biti Koope júɓëy koon, ɗi ay mínée aattiyaꞌ ɓëy ëldúnë ɗíh⁠ ⁠? 7 Hena biti nék, fela na fel mi ra ɓaatti teeɓaꞌ kaaf ki Koope, na ɓaat ndami raa, soꞌ may habiluu bakaaroh yi níi mi daanaa⁠ ⁠? 8 Kon yi tah woneeh bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen pagun yin ɓos, nda lím yin wun⁠ ⁠»⁠ ⁠? Lahte ɓëewí fellirute soꞌ, na wonu biti mi waariyaꞌ uni bah. Wa ay liil daana waɗ waa na ra.

Lahay ɓëyí júɓpé

9 Kon nék yi nay wonlu⁠ ⁠? Fun fi yëwúɗɗë, moo fun génú heetti kayya a⁠ ⁠? Ëe-ëeꞌ kay⁠ ⁠! Soꞌ mi teeɓaꞌte biti yëwúɗɗë a heetti kayya ɓéeɓ, bakaaɗ hampe wa ñaam, 10 ti di bíníyúu rí Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Lahay ɓëyí júɓpé,

bi júɓpé yínë sah íníh në⁠ ⁠!

11 Lahay ɓëyí yúh iñi Koope,

lahay bi na saam Koope⁠ ⁠!

12 Ɓëewë súugúuté Koope,

wa ɓéeɓ bokute lahluy njiriñ⁠ ⁠!

Lahay ɓëyí në paŋ yin wun,

bi na paŋ yin wun yínë sah íníh në⁠ ⁠!✡

13 Iña na ɗúh ɓúkkí wë rë na hawaꞌ,

ɓúkkí wë ɓeedohte nofaꞌ ow,

iña na wonu wa ra man daŋar goŋ nen⁠ ⁠!✡

14 Wa haayute ɓúk,

te faraah wa ɗúhrúu cuñ ɓúkkí wë⁠ ⁠!✡

15 Wa gaawute bëem ow⁠ ⁠!

16 Tígí ñee wa ɓéeɓ,

wa yahsaꞌ, hel na súfúñ⁠ ⁠!

17 Wa yíih yii na komaꞌ jaamma⁠ ⁠!✡

18 Wa neehuy Koope dalaa⁠ ⁠!✡⁠ ⁠»

19 Yen yúhúté biti yii won Kootaa ɓéeɓ, woniɗ ɓëewë Kootaa ham wa ra, nda ow ɓanti lah layaa, te ɓëy ëldúnë ɓéeɓ keen daani Koope. 20 Yii baa daa tah paŋ yee nahaꞌ Kootaa ra taheh Koope habaꞌ ow ɓëyí júɓpé. Kootaa teeɓaꞌ ɓëewë biti kut wa bakaarute.

Ngém nay tahe Koope habaꞌ ow ɓëyí júɓpé

21 Ndaa leegi, Koope teeɓaꞌte biti ɗee na habaꞌ ri ow ɓëyí júɓpé rë ñeyaay Kootaa na. Kootaa a faanaŋ fi a téeré yí yonente ya wonute ri. 22 Ɓëyí gém Yéesú-Kiristaa ɓéeɓ, Koope habaꞌ ri ɓëyí júɓpé. Ɗi téydëꞌ ɓëewë ɓéeɓ tígë yínë, 23 ndah ow fi ow waa na ɓéeɓ bakaaɗte, ow fi ow waa na ɓéeɓ liilay ndami Koope. 24 Ndaa Koope sehay yin waa na, onte wa mali habaꞌte wa ɓëewí júɓúté, ndah múclë múcíl wë Yéesú-Kiristaa ra. 25-26 Koope yeraꞌte Kiristaa sarah, ɗi séffé rí daani ɓëewë gémú rë, nda wa baalu bakaaɗɗi wa. Ɗaaha, Koope teeɓaꞌte biti ɗi júɓpé. Ɗi fi Koope mëssí júɓ júɓë, na húmú mújíɗ rí ɓëewë, daanay wa pagaɗɗi ɓossi wa ra⁠ ⁠; te ri líssí júɓ níi a ɗeh. Ɗaaha, ɗi júɓpé te ɓëyí gém Yéesú ɓéeɓ, daa ri na paŋ níi ɓëyí baa hen ɓëyí júɓpé.

27 Kon daa mín damoh⁠ ⁠? Ow yínë sah mínéh rí⁠ ⁠! Yi tah ow mínéh rí⁠ ⁠? Yee tah ra bitih, júɓë júɓú yen ɗa tíkëey sun fi yii ay pagu pago, ɗi tíkëh sun ngém. 28 Fun habu biti ngém daa na tah Koope habaꞌ ow ɓëyí júɓpé, ndaa paŋ yee pok Kootaa ra yin na neh. 29 Koope homiɗ yëwúɗɗë kut woo⁠ ⁠? Maa ri Koope fi heetti kayya neh ɓal a⁠ ⁠? Ahaŋkay⁠ ⁠! Ɗi homiɗ heetta ɓéeɓ, 30 ndée ri yínë kut. Ɗi ay habaꞌ yëwúɗɗë ɓëewí júɓúté, biti wa lah ngém, habaꞌ heetti kayya ɓëewí júɓúté ɓal, biti wa lah ngém. 31 Maa ngém na kaaꞌ Kootaa lah njiriñ a⁠ ⁠? Mi yaakaaray ri⁠ ⁠! Ɗi ɓaat rii cëgíɗ cëgírë níi mit sah kay.

4

Ngémí Abraham

1 Leegi, di yii leŋke Abraham ciffi yen fi yëwúɗɗë, ɗi liil yi Koope na⁠ ⁠? 2 Hena biti iña paŋ Abraham ra daa tah Koope habaꞌ ri ɓëyí júɓpé koon, ɗi ay mín damoh, ndaa lahaay ɗaaha. Kon, ɗi lahay yii damaa ri fíi Koope, 3 ndah Téerëe won wono tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Abraham gémpé Koope, te ngémí baa daa tah Koope habaꞌte ri ɓëyí júɓpé.⁠ ⁠»✡ 4 Ɓëyí légéy ay yínlú opaꞌi. Yii baa ɗi onuy ri ono, ndaa waɗ ɗi waro. 5 Ɓëyí tíkëy yaakaari sun fi iña na paŋ ri ra, ɗi tíkë yaakaari Koope fa na habaꞌ bakaaroh ya gémú ɗii na ɓëewí júɓúté rë, ɓëyí baa Koope ay rii yeelaꞌ ngémí, habaꞌ ri ɓëyí júɓpé. 6 Dawit wonte biti ɓëeꞌ Koope habaꞌ ri ɓëyí júɓpé te yeelaay ri iña na paŋ ri ra, lahte sos-keeñ. Ɗi won na tih⁠ ⁠:

7 «⁠ ⁠Lahute sos-keeñ,

ɓëewë Koope baal wa tooññi wa,

hosse bakaaɗɗi wa ra.

8 Lahte sos-keeñ,

ɓëeꞌ Koo-Yíkëe habray ri bakaaɗ ɗa⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

9 Yen fa lecu ra kut daa lahu sosi keeñi bah, mbée ɓëewí kayya nonu na⁠ ⁠? Yen wonu koon ti neh ngémí Abraham daa tah Koope habaꞌte ri ɓëyí júɓpé ë⁠ ⁠? 10 Koope habaꞌ Abraham ɓëyí júɓpé kirih⁠ ⁠? Balaa ri lecu mbée filoon fi baaha⁠ ⁠? Ɗi habaꞌ ri ɓëyí júɓpé balaa ri lecu, ndaa filoon fe neh⁠ ⁠! 11 Abraham lecu filoon fe, tíinndëꞌí biti Koope habaꞌte ri ɓëyí júɓpé ndah gémë húmú gém rí ɗeef ri lecuy doom ra. Yii baa daa tah Abraham hen ciffi ɓëewë gémú, te wa lecuy ra. Ɗaaha, ɓëewí ƴaa Koope habaꞌte wa ɓëewí júɓúté ɓal. 12 Daa ri ciffi ɓëewë lecu ra ɓal te teyuy lecoha kut ndaa gémúté Koope ti di húmú gémëꞌ Abraham Koope ɗeef ri lecuy doom ra nen.

Yi nay tahe ow liil yee gapuu ra⁠ ⁠?

13 Koope gappe Abraham a séttí biti wa ay lahaꞌ feey fa ɓéeɓ. Gapaꞌi baa ñeyaay biti Abraham paŋke yee pok Kootaa ra, ndaa biti Koope habaꞌte ri ɓëyí júɓpé ndah ngémí. 14 Hena biti paŋ yee pok Kootaa nay tahe ow liil yee gapuu ra koon, kon ii sohlaꞌ ow gémé Koope te tígí daaha gapaꞌa ii lah njiriñ. 15 Nagajek, Kootaa tahaꞌ Koope neeɓaꞌ ɓëewë. Tígí lahay koote nék, poo koote lahay na ɓal⁠ ⁠! 16 Ɗaaha, gapaꞌi Koope tíkëh sun ngém nda ri hen on-Koo, kaɗ séttí Abraham ɓéeɓ. Ɗi teyay ɓëewë na pagu yee pok Kootaa ra kut, ɗi kaɗte ɓëewë gémú ti Abraham ra nen ɓal. Abraham ciffi yen ɓéeɓ, 17 ti di bíníyúu rí Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May paŋ níi fu hen caac goomal i tal.⁠ ⁠»✡ Abraham daa ciffi yen di fíi Koope fa gém rí rë. Koope fi baa daa na këlíɗ ɓúudé, daa ri na paŋ yii lëhrëy. 18 Abraham gémpé, tíkké yaakaari tígí ow lahay na yaakaar. Yii baa daa tah ɗi hen «⁠ ⁠caac goomal i tal⁠ ⁠», ti di húmú wonaꞌ ri Koope bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Séttú ay caak níi caak.⁠ ⁠»✡

19 Abraham húmú waɗtee lah yii mitte kíil tíméer (100)⁠ ⁠: ɗi otte biti faani maante, te ɓeleɓi Saara mínéh pok loo, ndaa taheh ngémí ëylëh. 20 Abraham ñakay yaakaar, te ri lahay nuf ana yee gapaꞌ Koope ra. Ngémí ɓaat rii on doole ɓaato sah, ɗi na kañ Koope. 21 Húmú wëerté rí këŋ biti Koope mín paŋ yee gapaꞌ ri ra. 22 Ngémí baa daa tah Koope habaꞌte ri ɓëyí júɓpé. 23 Nagajek, Téerëe wonte bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope habaꞌte ri ɓëyí júɓpé⁠ ⁠»⁠ ⁠; ndaa unni ƴaa wonɗu Abraham neh kut. 24 Wa wonɗu yen ɓal, yen fa gémú Koope fa këlíɗ Yéesú Yíkíi yen ɓúudé rë. Ɗi fi Koope ay yen habaꞌ ɓëewí júɓúté. 25 Tooññi yen daa tah Koope yeraꞌ Yéesú hawu húl, ɗi antee rii këlíɗ ɓúudé, nda ri mín yen habaꞌ ɓëewí júɓúté.

5

Yee júɓëlëꞌ yeni Koope ra

1 Ɗaaha, ngémí yen tahte Koope habaꞌte yen ɓëewí júɓúté rëe kay, kon yen lahute jaamma a ri af Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen. 2 Ɗi fi Yéesú-Kiristaa daa saamiɗ yen waal níi yen lahute on-Koo, yen na pesuu ri ndah ngémí yen, te yen damuu yaakaara lahuu yen biti Koope ay yen boollaꞌ ndami ra. 3 Ɓaatte biti wuti yen homun misik raa keeññi yen sos, ndée yen yúhúté biti misik daa na tah ow múñ, 4 múñ daa na tah ow maan, te maan ow daa na tah ɓëeꞌ lah yaakaar. 5 Yaakaari baaha ii yen sëpíɗ, ndah Koope fahaꞌte yen níi fahaꞌ, te fahaꞌi baaha ɗi ñéyíɗ ɗí Ruuh-Peseŋ fa on ɗi yen ɗa.

6 Na húmú mínlíh yen affi yen yin ɗa, Kiristaa húlíɗté yen fi bakaaroh ya, lahaꞌ wahtaa fahaꞌ Koope ra. 7 Tah húlíɗ ɓëyí júɓpé yooɓay, ndaa ñakay lahte ɓëyí mín tah húlíɗ ɓëyí baahte. 8 Kiristaa nék húlíɗté yen te ɗeef yen húmú i bakaaroh. Ɗaaha, Koope teeɓpe yen ɗee fahaꞌ ri yen ra. 9 Keeni ñif mi Kiristaa tahte Koope habaꞌte yen ɓëewí júɓúté rëe kay, kon ɗi fi Kiristaa ay lukee tah yen múc neeɓi Koope neh a⁠ ⁠? 10 Yen húmú kaaꞌoh yi Koope, ndaa húlí Koohi tahte yeni júɓúuté. Húlí Koohi tahte yeni júɓúuté rëe kay, kon pesa na pes Koohi leegi ra ay lukee tah yen múc neh a⁠ ⁠? 11 Te teyay daa kut⁠ ⁠: Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen tahte keeññi yen sosse Koope na, ɗi fa tah yeni Koope júɓëꞌ woteh ra.

Yee uutiyuu Aadama a Yéesú rë

12 Af ow yínë kut, te ri Aadama daa tah bakaaɗ haal ëldúnë. Te bakaaɗ daa kúɗ kúl kë. Kúl kë laɓ ɓëewë ɓéeɓ, ndah ɓëewë ɓéeɓ bakaarute. 13 Balaa Koope yeraꞌ Kootaa, ɗeef bakaaɗ húmú ëldúnë, ndaa bi ɗeef Koope húmú cépírëy Kootaa bín fë, ɗi na húmú habeh bakaaɗ. 14 Añcaŋ, dalaꞌte jamanii Aadama níi Mëyíis në, kúl kë húmú hampe ɓëewë ɓéeɓ ñaam níi ƴee bakaaruy mani bakaadi Aadama ra sah, bee kaaꞌaꞌ ri ñee yee won ɗi Koope ra. Aadama fi baa daa netli ɓëeꞌ na húmú sehu ra.

15 Ndaa tooña tooñu ra haaƴaay a mala onaꞌ Koope ra. Tooñi ɓëeꞌ yínë kut tahte ow caak húlúté naam, ndaa mala onaꞌ Koope te sehay yin na ra daa lukki gaan fap. Ɗi ñéyíɗ ɗí ɓëeꞌ yínë kut, ɗi fi Yéesú-Kiristaa na, te mala onaꞌ ri baa ra laɓpe ow caak. 16 Yee na paŋ mali Koope ow na ra, haaƴaay a yee na paŋ bakaadi ɓëeꞌ yínë kut ɗa. Bakaadi ɓëyí yíníi baaha daa tah aattiyaꞌi Koope komaꞌ daani ɓëewë. Yee onaꞌ Koope ra nék komaꞌ yii beh⁠ ⁠: a ɗee caakuu ɓëewë tooñ ra ɓéeɓ, ɗi fi Koope habaꞌte wa ɓëewí júɓúté. 17 Tooñi ɓëeꞌ yínë kut tahte kúl kë hampe ɓëewë ɓéeɓ ñaam raa kay, af ow yínë kut, Yéesú-Kiristaa, ay lukee tah i ow ay pes, wa falu ti buur nen neh a⁠ ⁠? Daa wa ɓëewë Koope on wa mal caak, habaꞌte wa ɓëewí júɓúté rë.

18 Kon ɗaaha, tooñi ɓëeꞌ yínë kut laɓpe ɓëewë ɓéeɓ tahte wa ɓéeɓ daanute. Pagadi júbí ɓëeꞌ yínë kut ɓal laɓpe ɓëewë ɓéeɓ tahte wa ɓéeɓ habuute ɓëewí júɓúté, ñeyaꞌte daaha wa lahute pes. 19 Yee ñeyay ow yínë kut woni Koope ra, tahte ow caak henute bakaaroh. Ti ɗaaha nen, yee ñee ow yínë kut woni Koope ra, tahte ow caak habuute ɓëewí júɓúté. 20 Ayaꞌ Kootaa ra, bakaaɗɗa ɓaattee caak. Tígë ɓaataꞌ bakaaɗɗa ra nék, mali yeni Koope lukki ɓaatoh na, 21 nda di húmú habaꞌ bakaaɗ ɓëewë ɓéeɓ kúɗté kúl kë rë, mali yeni Koope ham yen ñeyaꞌ ri hama habaꞌ ri yen ɓëewí júɓúté rë, kúɗ yen ɓéeɓ pesa na ɗúméh rë, ñeyaꞌ ri Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen na.

6

Yeni Kiristaa kúl kë, yeni pesa

1 Kon leegi yi nay habu woni bah⁠ ⁠? Yen ay pesee bakaaɗ yen saye nda mali yeni Koope lukee ɓaatoh a⁠ ⁠? 2 Mi yaakaaray ri⁠ ⁠! Yen húlúté bakaaɗ na yen takuute a ri, kon yen ay mínlée pesaꞌ filiɓ bakaaɗ ɗíh⁠ ⁠? 3 Ɗon yíih biti yen fa bëtsú, yen nonute Yéesú-Kiristaa na ra ɓéeɓ, bëtsë bëtsú yen ɗa daa ri biti yen bokute a ri yen húlúté ë⁠ ⁠? 4 Boffa ñeyaꞌ katani ndami këlíɗté Kiristaa ɓúudé. Ti ɗaaha nen, bëtsë bëtsú yen ɗa daa ri biti yen húlúté a Kiristaa yen hacute a ri, nda yen ɓal yen pes pes has.

5 Nagajek, hém daa yen henu a ɗi yínë yen húlúté ti ɗi nen raa, yen ay henee a ɗi yínë ɗaaha, yen koloh ti ɗi nen. 6 Yen yúhún yii beh⁠ ⁠: mbínéeffë húmú henu yen filoon ɗa, daaƴute kurwah a Kiristaa, nda jíkíi bakaaroha húmú yen na ra koloh yen na faw, bakaaɗ ɓan yen habil ñaam. 7 Ɓëyí húlté, múccé bakaaɗ. 8 Yen húlúté a Kiristaa raa kay, kon wëerté yen biti yen ay pes a ɗi ɓal⁠ ⁠! 9 Nagajek, këllúu Kiristaa ɓúudé rë, yen yúhúté biti ɗi ii húlíl⁠ ⁠: kúl kë lahlay doole sun fi. 10 Doolaa húmú lah bakaaɗ sun fi ɓëewë rë tahte ɗi húlté, te ri húlëꞌ waal yínë kut teempe waali yíníi baaha. Leegi ɗi ee pes ɗa, te ri tassi homiɗ Koope. 11 Ti ɗaaha nen, ɗon ɓal hëbíi biti ɗon húlúté te bakaaɗ lahlay doole sun fon, ɗon tasuu pesiɗ Koope ndah nona nonu ɗon Yéesú-Kiristaa na ra.

12 Kon bakaaɗ ɓanay habil faannee ke ron saañ húlé húlë rë ñaam⁠ ⁠; ɗon warluy paŋ iñi ɓossa na meelaꞌ faannon ɗa. 13 Ngënë jébëlílí cérrí faannon bakaaɗ níi ɗon njiriñee wa pagaɗ ɓos. Ɗon kay, ɗon waɗti jébëlúun Koope na, bi henu ɗon ɓëewí koluu kúl kë nimilute pesa, te ɗon jébël cérrí faannon Koope ɗon njiriñee wa pagaɗ júɓ. 14 Nagajek, bakaaɗ ii lahil doole sun fon, ndah Kootaa habay ron, ɗon nonu mala onaꞌ Koope ra.

Hen ñaam Koope na daa gén

15 Kon yi nay habu⁠ ⁠? Habaya habay yen Kootaa, yen nonute mala onaꞌ Koope ra, tah yen bakaaɗ woo⁠ ⁠? Mi yaakaaray ri⁠ ⁠! 16 Ɗon yíih biti ɗon tanis hen ñaam ow légéyírí rëe, ɗon ay mínée hen ñaami ɓëyí baa nay ron légéyéré baa ra a⁠ ⁠? Kon ɗon tansun hen ñaam bakaaɗ ɗaa, ɗi ɓen ɗon kúl kë⁠ ⁠! Ɗon tansun hen ñaam Koope na ɗon keliiɗ ɗi raa nék, ɗon ay hen ɓëewí júɓúté. 17 Filoon, bakaaɗ húmú hampe ɗon ñaam. Leegi iña yëeddú ɗon ɗa ɓéeɓ ɗon ee waa pagu ra di keeññon ɓéeɓ. Kon yen símún Koope⁠ ⁠! 18 Ɗon henluy ñaam bakaaɗ, ɗon tasu ñaammi yii júɓpé. 19 Ɗon ot mi wonaꞌ ɗon ɗeeha yooɓ níi yooɓ, biti ɗon i ow kut ɗeh. Ɗéɓëenë, ɗon húmú haalute níi ɗon honuute ti i ñaam nen, ɗon jébëlúté cérrí faannon bakaaɗ a kaaꞌ ñee woni Koope, nda ɗon ɓaatee waa njiriñoh kaaꞌ ñee woni Koope. Ti ɗaaha nen, leegi hëelí níi ɗon honoh ti ñaam nen, ɗon jébël cérrí faannon Koope ɗon njiriñee wa yii júɓpé, nda ɗon pes pesi selate.

20 Húmú henuu ɗon ñaam bakaaɗ ɗa, ɗoni yii júɓpé húmú séekkíyúuy biti ɗon ay rii pagiɗ yin. 21 Iña pagu ɗon ƴaa ra mës ɗon ɓaat yih⁠ ⁠? Íníh ee ɗon sopuute na leegi a⁠ ⁠? Iñƴaa daa na komaꞌ húl⁠ ⁠! 22 Ɗon henluy ñaam bakaaɗ leegi, ɗon tasuu hen ñaammi Koope⁠ ⁠; yee ɓaat ɗi ɗon ɗa daa ri biti ɗon ay tasee pes pesi selate, te baa daa na komaꞌ pesa na ɗúméh rë. 23 Yen yúhún biti kúl kë daa na yínlúu bakaaɗ⁠ ⁠; ndaa mala na onaꞌ Koope te sehay yin na ra, ɗi pesa na ɗúméh nay lahe ow nona non ɗi Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen na ra.

7

Kélfíi hasa Kiristaa

1 Koy-yaayyi ƴeh, ɗon keluute yee won Kootaa ra. Kon ɗon yúhúté biti Kootaa hom habaꞌ ow biti ɓëeꞌ líssí pes maan⁠ ⁠? 2 Maanam yee ham ɓeleɓ kooru ra hampe ri faw, hém ƴaala líssí pes. Ndaa ƴaala koloh ëldúnë rëe, ɗeef yee húmú ham ɗi koora ra habilay ri. 3 Ɗi nék, ɗi húmú lah ƴaal kay na pesaꞌ ƴaala ra koon, ɗeef ɗi njaaliyohte. Ndaa ɗeefa ƴaala koloh ëldúnë rëe kay, ɗi mín kooroh a ƴaal kay, te ɗeef ɗi njaaliyaay ndah yee húmú ham ɗi ra habilay ri.

4 Ɗon madu ɗaaha nen koy-yaayyi ƴeh⁠ ⁠: Kiristaa húlté, ɗon húlúté a ri. Kon ɗon húlúté Kootaa na nda ɗon lah kélfë kay leegi, daa ri ɓëeꞌ këllú ɓúudé rë. Ƴaaha ɓéeɓ, nda yen paŋ yii ay kome Koope njiriñ. 5 Na húmú pesuu yen yee neɓaꞌ yen ra, iña na yeñ yen bakaaɗ Kootaa na gëyíl wë rë hampe yen níi yen húmú tassi paguu yii komaꞌ húl. 6 Leegi nék, bee húlúu yen yee na húmú ham yen ñaam ra, yen taaꞌluuy dara a Kootaa. Ɗaaha, yen jaamiyoh Koope jaamiyaɗ has, Ruuh-Peseŋ kúɗ yen, ndaa biti yen ay jaamiyee Koope jaamiyadee ɗéɓëenë bíníyú Kootaa ra neh.

Iti fi Kootaa húmú yih⁠ ⁠?

7 Leegi, yi nay habu woni bah⁠ ⁠? Ay wonu biti Kootaa bakaaɗ aa yih⁠ ⁠? Mi yaakaaray ri⁠ ⁠! Kootaa daa tah soꞌ mi yúh yi daa bakaaɗ nék, ndah mii yúh yi daa ɓos íl koon biti Kootaa wonay uni beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë mësíi ɓos íl.⁠ ⁠»✡ 8 Bakaaɗ yeeltee ñeyaꞌ yee túuƴëꞌ Kootaa baa ra ɓekke soꞌ yii hente ɓos-íl ɓéeɓ. Henay Kootaa koon, bakaaɗ mínléh ow yin. 9 Na húmú habay soꞌ Kootaa ra, ɗeef maa pes⁠ ⁠; ndaa cépëꞌ túuƴëꞌë rë, bakaaɗ daltee caŋ jíŋkëm, 10 soꞌ mi yíppée húl. Ɗi fi túuƴëꞌë daa waɗti ɓeka ow pesa ra, ɓekke soꞌ kúl kë. 11 Bakaaɗ ñeyaꞌ túuƴëꞌë në nofaꞌte soꞌ, ñeyaꞌte túuƴëꞌë në ɓekke soꞌ húl. 12 Kon book, Kootaa selate, túuƴëꞌë selate, júɓpé te wunte.

Bakaaɗ hampe ow ñaam

13 Yii wunte daa yee tah soꞌ mi húl rë ë⁠ ⁠? Baa mi yaakaaray ri⁠ ⁠! Bakaaɗ kay daa tah soꞌ mi húl. Ɗi teeɓaꞌ ɗee man ɗi ra ɗeh⁠ ⁠: ɗi ñeyaꞌ yii wuna na, yeñce soꞌ kúl kë. Ɗaaha, bakaaɗ ñeyaꞌ yee túuƴëꞌ Kootaa ra ɓaattee yen teeɓ biti lahay yii teemmaꞌ bakaaɗ ɓos.

14 Yen yúhúté biti Kootaa kolaꞌ Koope na⁠ ⁠; ndaa soꞌ mi bee mi ow kut, mi yaayute mi hente ñaam bakaaɗ. 15 Mi yéeh yee kat soꞌ ra⁠ ⁠: maa pageh yee fahaꞌ mii paŋ koon ɗa, mi pagaꞌ yee kaaꞌ mi ra. 16 Paŋa na paŋ mi yee fahaay mii paŋ koon ɗa nék, daa teeɓaꞌ biti mi yúhíɗté af soꞌ biti Kootaa yin wun. 17 Kon soꞌ mi bee neh daa maa pagil yaa, ndaa bakaada daa na paŋ ñeyaꞌ ri soo na. 18 Soꞌ mi yúhté biti yin wun íníh soo na, maanam yin wun íníh soꞌ fa ow kut bee ra. Fahaꞌ paŋ yin wun ee na sah naam, ndaa paŋa daa wooñ soꞌ, 19 ndah maa pageh yii wuna fahaꞌ mii paŋ koon ɗa, mi pagaꞌ yii ɓosa fahaay mii paŋ ɗa. 20 Kon mi paŋ yii ɓosa mi fahaay rii paŋ koon ɗa raa, ɗeef ɗi soꞌ mi bee neh daa maa pagil yaa, bakaada daa na paŋ ñeyaꞌ ri soo na.

21 Soꞌ nék mi ot yii bee na⁠ ⁠: mi fahaꞌ paŋ yin wun ɗaa, yin ɓos daa na ac nuf soꞌ. 22 Kootii Koope neɓaꞌte soꞌ keeñ soꞌ lool, 23 te daa ri doolaa hom nuf soꞌ ra. Ndaa mi otte biti lahte doole kay bi ee soo na, na haaꞌ a bee hom nuf soꞌ ra. Yii baa tahte níi mi hente ñaami ɗi fi doolii bakaada hom soo na ra. 24 Soꞌ mi súfúñcé⁠ ⁠! Daa nay soo sëmlée faanee ke soꞌ bee na yeñ soꞌ kúl kë rë kan⁠ ⁠? 25 Yen sím Koope, ɗi fa nay ñeeꞌee Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen sëmlëꞌ yen ra⁠ ⁠!

Ɗaaha, mi yúhté biti di nuf soꞌ, mi ñaami kootii Koope. Hena hen mi ow kut ɗa nék, mi ñaami doolii bakaada hom soo na ra.

8

Di na pesuu a Ruuhi Koope

1 Kon leegi, ɓëyí fí non Yéesú-Kiristaa na ɓéeɓ ii daanu, 2 ndah doolii Ruuha na onaꞌ pes biti ow non Yéesú-Kiristaa na ra, sëmlëꞌté yen doolii bakaada hom yen na ra, sëmlëꞌté yen doolii kúl kë. 3 Kootii Mëyíis nék mínéh baaha, ndah ow teem ow kut. Koope daa mín baaha, paŋke ri⁠ ⁠: ɗi wolte Koohi hente ow kut ti yen nen, yen fi bakaaroh yi ƴeh, nda ri sëmlëꞌ yen bakaaɗɗi yen. Koope daanaꞌ bakaada hom ɓëewë henu ow kut ɗa ɗaaha. 4 Ɗon ot Koope paŋ yii bah, nda júɓë na nahaꞌ Kootaa ra mit sëk yen na, yen fa pesi yen ñeyaay yee neɓaꞌ yen fa ow kut ɗa, ndaa ñeyaꞌ ɗee fahaꞌ ri Ruuh-Peseŋ nen ra. 5 Nagajek, ɓëyí fí pesaꞌ yee neɓaꞌ ri ɗi fa ow kut ɗa, nufa ɓéeɓ homaꞌ yee neɓaꞌ ri ra⁠ ⁠; ndaa ɓëyí fi pesaꞌ yee neɓaꞌ Ruuh-Peseŋ ra nufa ɓéeɓ homaꞌ yee neɓaꞌ Ruuha ra. 6 Nuf ow homa yii neɓaꞌ ri ɗi fa ow kut rek raa, hom yejaꞌ ri húl⁠ ⁠; ndaa nufa homa yii neɓaꞌ Ruuh-Peseŋ rek raa, hom yejaꞌ ri pes a jaamma. 7 Ɓëyí nufa homaꞌ yee neɓaꞌ ri ɗi fa ow kut raa, ɗeef ɗi kaaꞌohi Koope⁠ ⁠; ɗi ñeyay yee won kootii Koope ra. Ɗi lukki mínéh nëe ñee ñeyo sah. 8 Ɓëyí fí pesaꞌ yii neɓaꞌ ri ɗi fa ow kut ɗaa, ɓëyí baaha mínéh neɓaꞌ Koope.

9 Ɗon fi ƴaa nék, ɗon pesuuy yee neɓaꞌ ɗon ɗon fa ow kut ɗa, ɗon pesuu yee neɓaꞌ Ruuha ra, ndah Ruuhi Koope ee ɗon na. Ɓëyí Ruuhi Kiristaa íníh ɗii na, ɗeef ɓëyí baaha noneh Kiristaa na. 10 Kiristaa hom ɗon na raa, kaaꞌeeh faannon húl ndah bakaaɗ, ndaa Ruuh-Peseŋ ay ron on pesa, ndah Koope habaꞌte ron ɓëewí júɓúté. 11 Ruuhi Koope fa këlíɗ Yéesú ɓúudé rë hom ɗon na raa, ɗi fi Koope fa këlíɗ Kiristaa ɓúudé rë ay ñeeꞌee Ruuha hom ɗon na ra, on faannee ke ron saañ húlé húlë rë pesi kah-kah fa.

12 Kon koy-yaayyi ƴeh, yen lahute yii yen waɗ ɗii pagun pago naam, ndaa ɗi biti yen waɗti pesuun yii neɓaꞌ yen fa ow kut ɗa neh. 13 Ɗon pesuun yee neɓaꞌ ron ɗon fa ow kut ɗa raa, ɗon ay húl⁠ ⁠; ndaa ɗon hawaꞌ pagaɗɗi ɓossa na pagu ron faannon ra a doolii Ruuhi Koope raa, ɗon ay pes, 14 ndah ɓëewí Ruuhi Koope daa na tíisëꞌ wë, ɓëewí ƴaaha koyyi Koope. 15 Ruuha onu ɗon ɗa, ɗi yii ay tahe ɗon hen ñaam ɓekaat ɗon neeh neh. Ɗi kay, ɗi Ruuh-Peseŋ fa tah ɗon hen koyyi Koope ra. Daa ri tah yen na dëekú Koope, yen wone sun tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap*⁠ ⁠!⁠ ⁠» 16 Ɗi fi Ruuh-Peseŋ teeɓpe yen keeññi yen biti sah yen koyyi Koope. 17 Hém yen koyyi raa kay, kon yen ay naa lah iña gap Koope ɓëewí rë. Yeni Kiristaa nay waa boke, ndah yeni ñéerúu coono fi raa kay, yeni nay boke ndami.

Ndama na ac fíi rë

18 Mi nar cëldëꞌ súfúñ fë homuu yen woteh bee a ndama nay yen teeɓe Koope fayu raa, wëerté sëꞌ biti súfúñ fë yin neh. 19 Nagajek, yii Koope sakke ri ɓéeɓ sesoh wahtaa nay teeɓee Koope koyyi ra, 20 ndah Koope paŋke níi iña feey fi bee ɓéeɓ madlay di waɗ waa mada koon. Ɗi biti neh daa wa fahuu baaha, Koope daa ɓek wa na. Di filiɓ fi baaha ɓéeɓ yaakaar ee na. 21 Daa ri biti ay tíl níi iña sak Koope ƴaa ra, ay múclú sañ-sañi yahoha ham wa ñaam ra, wa bok laha nay lahee koyyi Koope affi wa ra, a ndami wa. 22 Yen yúhúté bín fë níi a tígë homuu yen bee ra bitih, iña sak Koope ra ee íinú rë ndah mok ti ɓelii lowa ham habo nen. 23 Teyay waa na doŋ déꞌ, yen fa liilu Ruuh-Peseŋ fa ɗéɓ iña onaꞌ Koope ra, yen ee íinú keeññi yen ra yen na sehu biti Koope múcël faanni yen, ɗi habaꞌ yen koyyi. 24 Yen múcúté, ndaa mújí baa yen sehuu ri a yaakaar. Yaakaari olute, ɗeef yaakaar neh⁠ ⁠! Daa nay yaakaare yii olute níi wocce⁠ ⁠? 25 Yen yaakaarun yii yen oluy ri raa nék, yen ay múñ yen seh⁠ ⁠!

26 Ti ɗaaha nen, doolii yen tasaꞌ raa, Ruuh-Peseŋ ac habraꞌi yen, ndah yen yíih ɗee warun yen ɗagaꞌ ra. Ɗi fi Ruuha nék daa na íin, ɗagiɗ yen ɗaŋi fí yúhté biti lahay ɓúgí mín won iti fi. 27 Ɗi fi Koope nék, ɗi fa na ot yii hom keeñ ra, yúh yee fahaꞌ Ruuh-Peseŋ ra, ndah Ruuha daa na ɗagiɗ ɓëewí Koope ɗaŋa Koo fahaꞌ ri ra.

28 Yen yúhúté biti ɓëewë fahuu Koope te ri dëekké wë nda wa bok yee níɓ ɗí rë, yii mín wëe kat ɓéeɓ Koope ay paŋ níi wun waa na. 29 Yee tah yii baa ra biti Koope maañcee waa tanis, falte wa fi ƴaaha nda wa mannaꞌ Koohi wa hen koyyi ndín, nda ɗi fi Koy ka hen saawa filiɓ faam fi gaani. 30 Ɓëewë Koope maañ waa fal ra, ɗi dëekké wë⁠ ⁠; ƴee dëek ɗí rë, ɗi habaꞌte wa ɓëewí júɓúté⁠ ⁠; ƴee ɗi habaꞌ wa ɓëewí júɓúté rë, ɗi onte wa ndam.

Fahaꞌa fahaꞌ yen Koope ra

31 Kon yi nay habu woni bah⁠ ⁠? Koope ñéerëey a yen a⁠ ⁠? Kon daa mínël yen yin⁠ ⁠? 32 Ɗi fa tíl níi yeraꞌte Koohi sah-sah, hawute húl ndah yen ɓéeɓ rë, ɗi ii yen on yin kay ɓéeɓ ë⁠ ⁠? 33 Daa nay yabe ɓëewí Koope daa tanis wa yin, wa fa Koope habaꞌte wa ɓëewí júɓúté níi wocce ra⁠ ⁠? 34 Daa kaañ yen aattiyaꞌ on yen paɗɗah⁠ ⁠? Lahay ɓëyí mín ɗí, ndah Yéesú-Kiristaa húlté, tíkké sun ɗi këllúté ɓúudé, saañce hëbís Koope, hompe yaꞌi ñamaa fi, na ɗagiɗ yen. 35 Yi daa mín yen ɓísëꞌ a fahaꞌ a fahaꞌ yen Kiristaa ra⁠ ⁠? Ɗi kofeel ki keen sun fi yen mbée ɗúm keeñ aa yih⁠ ⁠? Ɗi mok yaꞌ ow mbée yaaɓ aa yih⁠ ⁠? Ɗi ñak, mbée iñi ñíinní yen mín nëe teem, mbée húl ëe yih⁠ ⁠? 36 Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu tahte dalaꞌte ɓaaɓ níi naꞌa haal, fun oluu húlë në. Ɓëewë habuu fun harri suu kúɗ hap húl.⁠ ⁠»✡ 37 Ndaa di mín ɗíi man ɓéeɓ, ɓëeꞌ fahaꞌ yen ɗa tahte yen daa ɓagu fap. 38-39 Ahaŋkay, wëerté sëꞌ biti lahay yii mín yen ɓísëꞌ a fahaꞌa fahaꞌ ri yen ra⁠ ⁠: kúl kë neh, pesa neh, malaaka ya neh, mbínéeffë sun lahu sañ-sañ ra neh, iñi leegi neh, iñi ac ayo fayu neh, doole ya sun neh, ƴee feey neh, ƴi mín wëe hen ɓéeɓ neh, mbínéef yínë sah neh. Lahay yii mín yen ɓísëꞌ a fahaꞌa fahaꞌ yen Koope ñéyíɗté rí Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen na ra.

9

Koope a ɓëy Israyella tanis ɗi ra

1 Yee na saañ mi wone bee ra kaah. Ma na feleh ndah mi non Kiristaa na. Ruuh-Peseŋ fa na níiɗ sëꞌ rë a yee on soꞌ nuf soꞌ ra seedeyute baaha. 2 Mi lahte yii misikke soꞌ keeñ soꞌ, misiga kaaꞌaꞌte soo yeris. 3 Wuti Koope alak soꞌ, ɓísëꞌ sëꞌ a Kiristaa sah ndah mújí koy-yaayyee ke soꞌ funi wa boku heet ɗa koon, mi tahte. 4 Daa wa ɓëy Israyel⁠ ⁠: Koope daa tanis wa wa henute koyyi, teeɓpe wa ndami, pokke i yin caak hanndal ki ɓani wa, yeɗte wa Kootaa, teeɓpe wa ɗee nay rii jaamiyuu ra, gappe wa iña nay ri wa pagire ra. 5 Wa coosaanuu caaccee filoon húmú tanis Koope ra⁠ ⁠; te Buura Koo fal ri ra ayaꞌ ri hente ow ra, non heedi wa, ɗi fa Koope ra te paaꞌ ɓéeɓ sun ɗa. Yen dékúun símí faraah. Ɗémíin⁠ ⁠!

6 Mi homay woni biti Koope pagay yee gapaꞌ ri ra déꞌ⁠ ⁠! Paŋke ri naam, ndaa koyyi Israyel neh ɓéeɓ daa nonu heedi kah-kah fi Israyel⁠ ⁠; 7 hen sédí Abraham rek taheh Koope habaꞌ ɓëyí baaha sédí kah-kah fi Abraham, ndah Koope won Abraham tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tala gap mi ro ra ay ɗúhée Isaak na.⁠ ⁠»✡ 8 Baa daa ri bitih⁠ ⁠: séttée ké Abraham límúu di pagaɗ ƴaal a ɓeleɓ ra ɓéeɓ neh daa koyyi Koope, ƴee límúu gapaꞌa gapaꞌ Koope ra daa koyyi kah-kah yi Koope. 9 Yee gapaꞌ Koope ra daa ri beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠May nimil faamu wahtii bee kíirkí, te ay ɗeef ɓeleɓu Saara lah koy ƴaal.⁠ ⁠»✡ 10 Koope teyay baa kep. Koyyi ana yi Rebekaa✡ daa húmú boku boffa yínë neh a⁠ ⁠? Boffi baaha ɗi Isaak fa daa ciffi yen ɗa neh a⁠ ⁠? 11-12 Tuŋka húmú síis, ndaa balaa wa límú níi wa paŋ yin wun mbée yin ɓos, Koope won Rebekaa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓahaa nay hene súrgíi ñéedë.⁠ ⁠»✡ Ɗon ot Koope paŋ yii bah, biti ɗi tansaꞌ ow iñi wunna paŋ ɗi ra neh, ndaa ri tansaꞌ ɓëeꞌ neɓ ɗi ra nda yee koloh rii paŋ ra tílé saye. 13 Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi fahaꞌ Yakop, mi kaaꞌaꞌte Esawuu.⁠ ⁠»✡

14 Kon leegi yi nay habu woni bah⁠ ⁠? Koope pagaꞌ iñi júɓëy ë⁠ ⁠? Mi yaakaaray ri⁠ ⁠! 15 Nagajek ɗi húmú won Mëyíis tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May yérmé ɓëyí neɓ soꞌ, may teeɓe naaꞌ-keeñ ɓëyí neɓ soꞌ.⁠ ⁠»✡ 16 Kon baa ñeyaay yee fahaꞌ ow ra, ñeyaay gëergëerlëhí, Koope daa na teeɓaꞌ naaꞌi keeñ kep. 17 Di bíníyúu rí Téerëe, Koope won buuri Ésíp tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu ot mi tëekíɗ ɗë fu hen buur biti kep mi ñeyaꞌ ɗoo na mi teeɓaꞌ doolii soꞌ, a biti tii soꞌ hen lëyëŋ feey fa ɓéeɓ.⁠ ⁠»✡ 18 Kon, di na teeɓaꞌ Koope naaꞌi keeñi ɓëyí neɓ ɗi, ɗi súhlëꞌ keeñ ɓëyí neɓ ɗi ɗaaha.

Haayi keeñ Koope a naaꞌi keeñi

19 Ñakay ow mín sëe won bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lahaꞌ ɗaaha raa kay, ɗi lahte yii wona ri yen a⁠ ⁠? Daa mín kaaꞌ paŋ yii fahaꞌ Koope ow na⁠ ⁠?⁠ ⁠» 20 Soꞌ may wone ɓëyí baa tee⁠ ⁠: daa fu wa níi fu tíkée Koope af te fu ow kep⁠ ⁠? Yaaɗ mín won ɓëeꞌ moloŋ ɗi ra biti ɗee yugusuu ri ra neɓaay ri a⁠ ⁠? 21 Yugusoh yaaɗ mín paŋ yii neɓaꞌ ri dépëh, te di filiɓ dépëhí ƴaaha, ɗi mín nëe moloŋ yaadi ay laasu a yaaɗ kay ɗee rek neh a⁠ ⁠? 22 Kon Koope fahaꞌ teeɓaꞌi haayi keeñi a teeɓaꞌi katani daa tah ɗi hom yii maañce na mújíɗ ɓëewë keeña haay wa ra, wa fa cagute saŋku ra. 23 Ɗaaha, Koope fahaꞌ teeɓi ɓëewë ndami gaani, wa fi ɓëewë keeñi naaꞌ waa na ra, wa fa cagute bok ndami baaha ra. 24 Ɓëewí ƴaa wa yen fa ɗi dëek wë rë⁠ ⁠! Ɗi dëekëey filiɓ fi yëwúɗɗë kep, ɗi dëekëꞌ filiɓ yëwúɗɗë a filiɓ heetti kayya ɓal. 25 Daa ri yee won ɗi filiɓ Téerëe bíní yonente Oose ra bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɓëewí húmú henuy ɓëewí sëꞌ,

may waa wonee ɓëewí sëꞌ,

te ɓëewë húmú fahaay mi keeñ soꞌ ra,

may waa wonee ƴee fahaꞌ mi keeñ soꞌ níi fahaꞌ ra.✡

26 Tígë në húmú wonaꞌ mi wa bitih⁠ ⁠:

“Ɗon ɓëewí sëꞌ neh” ra,

wa ay dëekúu koyyi Koope fa na pes ɗa.⁠ ⁠»✡

27 Ɗi fi yonente Isayii nék húmú ɓéyíɗté uni wonte yii leŋke ɓëy Israyel na won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Caakuu ɓëy Israyel níi ti peppi feey fa ɓúk kísí nen,

ɓëewë nay múcé filiɓ fi wa ra ii mit yin⁠ ⁠;

28 ndah Koo-Yíkëe ay paŋ yee won ɗi ra

ɗee luk ɗii gaawaꞌ ra feey fa,

te ay waa paŋ ɓéeɓ.⁠ ⁠»✡

29 Ɗi fi yonente Isayii húmú maañcee won bitih ɓal⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Koo-Yíkëe Kélfíi gaana helay i ow tali yen koon,

tin yen ay made ti ɓëy Sodom a ɓëy Gomoor*koon nen.⁠ ⁠»✡

Yëwúɗɗë kaaꞌuute yúhí Uni Neba

30 Kon leegi yi nay habu woni bah⁠ ⁠? Heetti kayya saamuy júɓ íllí Koope ra, Koope habaꞌte wa ɓëewí júɓúté íllí, ndah ngémí wë⁠ ⁠! 31 Ɓëy Israyella húmú ñeeꞌuu Kootaa na saamu júɓ faraah íllí Koope ra nék, liiluy yee na sehu wa Kootaa ra. 32 Baa haalaꞌ yih⁠ ⁠? Haalaꞌ biti kep wa saamuy ñeyaꞌ ngémë nda wa júɓ íllí Koope. Wa tíkú yaakaari wa biti koon iña na pagu wa ra daa nay tahe wa júɓ íllí Koope, wa anutee keen sun fi «⁠ ⁠laꞌa na kabinaꞌ⁠ ⁠» ra, 33 daa ri bee bíníyú Téerëe rë bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ëlsíi⁠ ⁠! Mee yíp laꞌ Siyoŋ ra,

laꞌi na kabinaꞌ,

laꞌi gaani na kéenɗëꞌ,

ndaa ɓëyí fí gém ɗii na, fii sopoh.⁠ ⁠»✡

10

1 Koy-yaayyi ƴeh, yee fahaꞌ mi keeñ soꞌ te daa yee na ɗaŋ mi Koope ra, daa ri biti yëwúɗɗë múc. 2 Soꞌ mi mín wëe seedeyiɗ biti wa pokuute Koope na níi pokoh, ndaa wa yíih waala. 3 Wa yíih yee tah Koope na habaꞌ ow ɓëyí júɓpé rë, wa anutee saamiɗ affi wa waali wa. Ɗaaha, wa kaaꞌuute ñee waala ɗaɗ Koope na tah ɗi habaꞌ ow ɓëyí júɓpé rë. 4 Kootaa ƴímëꞌ bee ayaꞌ Kiristaa ra, te ɓëyí fí gém ɗi fi baa na ɓéeɓ, Koope ay rii habaꞌ ɓëyí júɓpé.

Ɓëyí gém Yíkëe ɓéeɓ ay múc

5 Mëyíis húmú bíníté yii leŋke júbí kolaꞌ Kootaa, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fí ñee túuƴëꞌ yí Kootaa, Kootaa ay on ɓëyí baa pes.⁠ ⁠»✡ 6 Ndaa júɓë kolaꞌ ngém rë won yii beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana won nufu bitih⁠ ⁠: “Daa nay lawe sun-Koo⁠ ⁠?”⁠ ⁠»✡ Baa madaꞌ biti ɓëyí baa fahaꞌ biti Kiristaa cép feey nen. 7 Ɗi wonaatte bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana won biti ɓal⁠ ⁠: “Daa nay cépé gin ɓëewë húlú rë⁠ ⁠?”⁠ ⁠»✡ Baa madaꞌ biti ɓëyí baa fahaꞌ këllí Kiristaa ɓúudé nen. 8 Júɓë kolaꞌ ngémë rë won yii beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Una ee hëbísú, ɗi ee ɓúkú te ri ee keeñu.⁠ ⁠»✡ Uni baa daa ri Uni ngémë na waariyu fun ra. 9 Ɓëyí fí caŋ fíi ɓëewë ɓéeɓ, haaŋ ɓúkí won biti Yéesú daa Yíkëe te ri gém keeñi biti Koope këlíɗté rí ɓúudé, ɓëyí baa ay múc. 10 Gém ee keeñ, te Koope habaꞌ ow ɓëyí júɓpé ngémí⁠ ⁠; ɓëyí fí gém fay rii ɗúhré ɗúhrë ɓúkú, te ɓëyí fí paŋ ɗi, Koope ay rii múcël. 11 Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fí gém ɗii na, fii sopoh.⁠ ⁠»✡ 12 Ɗaaha, yëwúɗɗë a heetti kayya ɓéeɓ yínë⁠ ⁠: wa ɓéeɓ daa boku Yíkëe fë ɓëyí fí dëek ɗí ɓéeɓ ɗi tiil ro, baah ɗoo na níi baah ra. 13 Nagajek, bíníyúté bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fí dëek Yíkëe ɓéeɓ ay múc.⁠ ⁠»✡

14 Ow ay rii dëekée ɗí nék te gémëy rí⁠ ⁠? Ow ay rii gémée ɗí te kéllëy ow na won ɗi ri⁠ ⁠? Ow ay rii kelee ɗíh te waariyuy ri⁠ ⁠? 15 Ay waareyuu ɗíh te lahay ɓëyí wolute yii baaha⁠ ⁠? Bíníyúté Téerëe biti neh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aya na ayu ɓëewë kúrú Uni Neba ra daa neɓ yeel⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡ 16 Ndaa ɓëewë ɓéeɓ neh daa ñeyu yee won Uni Neba ra. Isayii won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe, daa gém yee wonu yen ra⁠ ⁠?⁠ ⁠»✡ 17 Kon gém ɓeyuu yee na síkírëh ow una na waariyu ra, te una daa waaraa na waariyu Kiristaa ra.

18 Leegi mi meelaꞌ yii beh⁠ ⁠: Yëwúɗɗë keluuy Uni Neba keloo a⁠ ⁠? Añcaŋ wa keluute ri ee⁠ ⁠! Ndah bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Unna líiwëlsëꞌté feey fa ɓéeɓ,

te tígí teem ow feey fa ɓéeɓ kelohte wa.⁠ ⁠»✡

19 Mi meelaat yin kay⁠ ⁠: wona laday affi ɓëy Israyel lado a⁠ ⁠? Añcaŋ ɗéɓëenë, Mëyíis bíní Téerëe biti Koope won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠May paŋ níi ɗon fi ɓëewí sëꞌ,

ɗon eeñnjaꞌ ɓëewí heedi wa tikkiyay,

keeññon haay heedi ɓëewí yúunúuy.⁠ ⁠»✡

20 Isayii tíkëhté në, kaañce níi bíníté Téerëe biti Koope won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɓëewí në húmú sëemíh sëꞌ olute soꞌ,

mi feeñiyohte ɓëewí në húmú méelíih sëꞌ.⁠ ⁠»✡

21 Ndaa yii leŋke ɓëy Israyel na, Koope won wa tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Mi heeŋke yaꞌ soꞌ ma na dëek ɓëewí sëꞌ ɓaabin níi elgin,

wa kaaꞌuute keloh, wooñnjuute.⁠ ⁠»✡

11

Koope yeɗɗay ɓëy Israyel

1 Kon cëe mi meelaat yin yínë kay⁠ ⁠: ƴaha ɗaaha raa, daa ri biti Koope yerisse ɓëy Israyel ɓëewí ë⁠ ⁠? Mi yaakaaray ri⁠ ⁠! Moo soꞌ mi bee mi ɓëy Israyel ee⁠ ⁠! Mi coosaanaꞌ Abraham na, mi non tali Beŋsame ee⁠ ⁠! 2 Koope yeɗɗay ɓëewée ké rí ɗi maañ waa tanis ɗa déꞌ⁠ ⁠! Ɗon yúhú yee bíníyú Téerëe, na hëwrëꞌ yonente Éelí ɓëy Israyel a Koope ra maan⁠ ⁠? Ɗi húmú won tih⁠ ⁠: 3 «⁠ ⁠Yíkëe, wa hawute yonente yu húl, horsuute ílíƴƴë na hawruu fu ra. Daa mi tas ee kut te wa ee fahuu ɓegi ñíin sëꞌ feey ra.⁠ ⁠»✡ 4 Koope lof ri yi nék⁠ ⁠? Koope won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi yefiɗte af soꞌ ow júnní paana (7.000), daa wa ɓëewë mësɗúy ƴekiɗ ala fa na wonuu Baal ra.⁠ ⁠»✡ 5 Ti ɗaaha nen ɓal, di jamanaa homu yen woteh bee ra, tasse ɓëewí caakuy, ƴi fí yúhté biti mali Koope daa tah wa tansu. 6 Mali Koope tah wa tansu raa kay, kon wa tansuuy biti wa pagu iñi wunte. Ƴaha baa koon ɗeef mala tah wa tansu ra mal neh⁠ ⁠!

7 Yen ay wone yi kon⁠ ⁠? Ow caak di ɓëy Israyel liiluy yee na húmú saamu wa ra. Ƴee fu yéŋké biti Koope daa tanis wa ra kep daa liilu ri. Wa fi kayya nék, keeññi wa súhrúté 8 ti di bíníyúu rí Téerëe nen bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Koope túlílté affi wa⁠ ⁠:

dappe íllí wë,

dappe nuffi wa,

níi a woteh.⁠ ⁠»✡

9 Ɗi fi Dawit won ti ɓal⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Looni wa ƴaha fíir waa na,

ƴaha fíirí ñaallu wa,

ƴaha laꞌi na kéenɗëꞌ waa na,

nda Koope daan wa.

10 Koope dapa íllí wë toñeh wa ay ole.

Ɗi dékëe séfí wë yii ɓítté níi ɓít.⁠ ⁠»✡

11 Mi meelaꞌ yin yínë⁠ ⁠: Kabinuu yëwúɗɗë rë, wa kabinuu nda wa keen hom daaha faraah aa yih⁠ ⁠? Mi yaakaaray ri⁠ ⁠! Ndaa nék, Koope ñeyaꞌ tooñi wa múclí heetti kayya nda wa fi yëwúɗɗë ɓosaꞌ heetti ƴaaha íl. 12 Af tooñi yëwúɗ caak daa tooñu ri, tah ɓëewë feey fa lah iñi wunte, keena keenu wa ra tah heetta ɓéeɓ lah iñi wunni gaante raa kay, kon ay lah iñi wunni lukki gaan biti wa non mújë níi mit sëk⁠ ⁠!

Mújí heetti kayya

13 Soꞌ mi won ɗon na leegi ɗon fa yëwúɗ neh ra⁠ ⁠: daa mi apootari ɓëewë yëwúɗ neh ra, te légéyë yeɗ soꞌ Koope ra, mi ɓek ri keeñ soꞌ. 14 Ɗon ot mi ɓek ri keeñ soꞌ, mi fahaꞌ biti ɓëy heedi fun ɓosaꞌ ron íl, nda lah ƴi múc waa na. 15 Nagajek, húmú yeɗɗaꞌ Koope yëwúɗɗë rë, heetta feey ɓéeɓ a Koope júɓúuté. Koope tahaat wa raa, yi nay lahe nék⁠ ⁠? Baa daa ri kolaꞌ kúl kë nimil pesa neh a⁠ ⁠?

16 Koope jébëlú buŋ mbúurú rëe, ɗeef mún më yugusuu mbúurëe rë ɓéeɓ selate neh a⁠ ⁠? Koope daa lahaa níillí kilka raa, yaꞌ ya ƴii neh a⁠ ⁠? 17 Heedi Israyel man ti tal ëlíifí hom meey, Koope lecce na i yaꞌ nen. Lecaꞌ Koope yaꞌ yi ƴaa ra nék, ɗi saam i yaꞌ ëlíif-luuf, ƴi cëllúu a ɗon fi heetti kayya, tokaꞌte yaꞌ yi ëlíifë hom meeya ra. Leegi, ɗon fi heetti kayya, ɗon pesuu ñif ma hom níillí ëlíifí baaha ra. 18 Ngënë héefí yaꞌ yi ëlíifë. Ɗon neh daa kúrú níillë, wa fi níillë daa kúrú rën. Kon ɗon lahute yii nay ron gaan-gaanlee a⁠ ⁠?

19 Mín hen ɗon won bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yaꞌ yi ëlíifë lecute nda fun toku tígí wë⁠ ⁠!⁠ ⁠» 20 Ɗon won ɗi raa ɗeef kaah. Gémëyë gémúy wë rë nék daa tah wa lecu⁠ ⁠; te ɗon, gémë gémú ɗon ɗa daa tah ɗon hen gíŋ tígë húmú wë rë. Ndaa ngënë gëen-gëenlíi në múk nék⁠ ⁠! Mëytíi affon moytoo kay, 21 ndah Koope baalay yëwúɗɗë daa yaꞌ yi ëlíifë meeya raa, lah ɗon fi yaꞌ yi ëlíifë luufa raa, taheh ow won. 22 Ëlsíi ɗee naaꞌaꞌ Koope keeñ a ɗee híinëꞌ rí rë⁠ ⁠: ɓëewë keenu ra, ɗi híinté waa na, ɗi ay naaꞌ-keeñ ɗon na biti ɗon pokoh ɗee naaꞌaꞌ ri keeñ ra. Henay bah, ɗon ɓal ɗon ay lecu ti yaꞌ kilik nen. 23 Te wa fi yëwúɗɗë, wa koloh yee homuu wa ra wa gém rëe, wa ay nimiliru toku tígë húmú koluu wa ra, ndah Koope mín wëe tokaat. 24 Ɗon fi heetti kayya, ɗon daa yaꞌ yi tal ëlíifí luufa lec Koope tokke tal ëlíifë meeya ra. Ɗon yúhúté biti baa yii yooɓay ti lah maan⁠ ⁠? Wa fi yëwúɗɗë nék daa yaꞌ yi tal ëlíifë meeya. Koope ay waa lukee yooɓpi tokaat tal ëlíifë koluu wa ra na.

Mújí ɓëy Israyel

25 Koy-yaayyi ƴeh, mi fahaꞌ teeɓon yee waaƴ Koope te ow húmú yéeh yin na ra, toñeh ɗon ay habee affon ɓëewí ñaañute⁠ ⁠: hatin yínë di ɓëy Israyel keeññi wa ay súhé súhë níi ɓëewë nay múcé heetti kayya ra ɓéeɓ non ɓëewí Koope. 26 Ɗaaha, ɓëy Israyel ɓéeɓ ay múc, ti di bíníyúu rí Téerëe nen bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Sëmlëhë ay ɗúhée Siyoŋ,

ɗi ay nís séttí Yakop

kaañi Koope fa homuu wa ra.

27 Baa daa yee nay mii poke hanndal ki funi wa ra

biti mi ƴahti waa nísíɗ bakaaɗɗi wa.⁠ ⁠»✡

28 Wa ƴíirúun kaaꞌa kaaꞌuu wa tahi Uni Neba raa, wa homuu kaaꞌoh yi Koope te baa daa yee wun ɗon na ra⁠ ⁠; ndaa wa ƴíirúun biti Koope tanis wa tanso raa, ɗeef wa lísúu fahuu ndah caacci wa. 29 Koope na naafeh yee liil rii onaꞌ ra, te na líkéh ɓëewë ɗi dëek wë rë. 30 Ɗon húmú kaaꞌuute ñee woni Koope ɗéɓëenë⁠ ⁠; ndaa leegi ɗon liilute naaꞌi keeñ Koope af biti yëwúɗɗë kaaꞌuute ñee woni Koope. 31 Ti ɗaaha nen, wa kaaꞌuute ñee woni Koope leegi, nda ɗon liil naaꞌi keeñ Koope, te wa fi ƴaaha ɓal mín liil naaꞌi keeñ Koope leegi. 32 Nagajek, Koope daa ɓek ɓëewë ɓéeɓ kaaꞌaꞌi baaha, nda ri teeɓ wa ɓéeɓ naaꞌ-keeñ.

Koope daa mit kañ

33 Koope lahay man kan⁠ ⁠! Ɗee naaꞌaꞌ ri keeñ a ɗee ñaañaꞌ ri a ɗee lahaꞌ ri ham-ham ra lahay teem⁠ ⁠! Daa mín poysaꞌ yee ham ri biti ay page ri ra⁠ ⁠? Daa mín yúh yee waaƴ ɗi ra⁠ ⁠? 34 Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Daa yúh nuf Yíkëe⁠ ⁠?

Daa mín ɗíi ɓaat nuf⁠ ⁠?⁠ ⁠»✡

Bíníyúté biti ɓal⁠ ⁠:

35 «⁠ ⁠Daa yeɗ ɗi yin

níi rí waɗti yíníl ɓëyí baaha⁠ ⁠?⁠ ⁠»✡

36 Iña ɓéeɓ ɗúhëꞌ ɗii na, daa ri tah iña ɓéeɓ lah, iña ɓéeɓ homiɗ ɗi. Koope laha ndam dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

12

Di waɗti pesuun íllí Koope

1 Koy-yaayyi ƴeh, Koope daa teeɓ ɗon naaꞌi keeñi baa raa kay, soꞌ mi ɗaŋ ɗon biti ɗon jébël affon Koope, peson hen sarah ɗii na, sarahi neɓaꞌte ri. Baa daa ac jaamiyohi kah-kah fa lahru ron ri ra. 2 Ngënë ñéyí kotti ɓëewë ëldúníi beh, yéɗɗí Koope kom ɗon níɓ has, lofis ɗon. Tígí daaha, ɗon ay mín yúhsëꞌ iña fahaꞌ Koope ra⁠ ⁠: yii wunte, yii neɓaꞌte ri a yii ñeete waal níi ñee.

3 Mala on soꞌ Koope ra daa tah mi na won ow fi ow ɗon na ɓéeɓ tee⁠ ⁠: ngënë tíkí affon tígí ɗon lahuy na. Ɗon kay, ñéeꞌíi rí di teem ngémë on Koope ow fi ow ɓéeɓ ɗon na ra, ɗon yúh affon. 4 Yen lahuu faan yínë kut bi lahaꞌ i cér caak neh a⁠ ⁠? Cérrí ƴaa nék bokuy iña na pagu wa ra. 5 Ti ɗaaha nen, caakuu yen níi, yen ɓéeɓ yen tokalsuu tokalsoo nona nonu yen Yéesú-Kiristaa na ra, yen henute faana yínë. 6 Ow fi ow yen na ɓéeɓ Koope onte ri yee mín ɗí rë bi bokaay a bi moroomi. Ɓëyí fí onu biti fay léhíné unni Koope, fu waɗtee rii paŋ tíkëh sun fi ngémë. 7 Ɓëyí Koope on ɗi doolii habraa ri ow, paga ri. Ɓëyí Koope on ɗi mín yëeddëꞌ, paga ri. 8 Ɓëyí Koope on ɗi mín on ow doole, paga ri. Ɓëyí Koope on ɗi mín onaꞌ, onaa ɗi teem na. Ɓëyí Koope on ɗi këllëh i ow, pagaa ri wun. Ɓëyí Koope on ɗi teeɓ ow naaꞌ-keeñ, pagaa ri a sos-keeñ.

9 Ɓëyí fahaꞌ moroomi, fahaa ri keeñi. Këeꞌíi yin ɓos, ɗon pokoh yii wunte. 10 Fëhëntíi hanndal kon ti i koy-yaay nen. Ow fi ow ɗon na ɓéeɓ saama biti daa lukaa yeɗ moroomi cér. 11 Lah héní ɓëewí sawoorute ɗon ɓanti tídëh, ɗon hen ɓëewí nuffi wa a keeññi wa ɓéeɓ homaꞌ yee na pagu wa ra, ɗon légéyíɗ Yíkëe. 12 Keeññon sosa laha lahu ron yaakaar ra. Kofeel keen sun fon, lah mújí. Lah dékíi ɗaŋ Koope faraah. 13 Lah hëbíríi ɓëewí Koope ya sohluu habraꞌ ra, ɗon tooppitoh ɓëyí ac faamon di mínúu ɗon ɗi ɓéeɓ.

14 Ɗëgí Koope barkel ɓëewë në moklu ɗon ɗa⁠ ⁠; ngënë fëhíi biti wa alkoh, ɗëgírí wë ɗagiro. 15 Ow hom neɓ lah ɗéefrí rí në, ow hom nakare ɗon ɗeefiɗ ɗi na ɓal. 16 Lah kéldíi filiɓ fon. Ngënë héní ɓëewí yégúté affi wa, héní ɓëewí ɓítlúy pesi wa. Ngënë hëbíi biti ɗon yúhú ɓéeɓ. 17 Ow paŋ ɗon ɓos, ngënë nímílí rí rí. Lah cëgí paŋi yii fu yéŋké biti ɓëewë ɓéeɓ oluun ɗi wun. 18 Pëgí ɓéeɓ níi ɗoni ɓëewë ɓéeɓ pesaꞌ jaamma hanndal kon biti mín hen. 19 Ɗon fi kooƴƴee ke soꞌ fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra, ngënë yíllírí affon, yéɗɗí Koope neeɓiɗ ɗon, ndah Koo-Yíkëe wonte Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi nay yíllíré, daa mi nay yínlé yii paŋ ow ɓal⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡ 20 Wonute Téerëe biti ɓal⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kaaꞌohu yaaɓ raa one ri ñam⁠ ⁠; ɗi sifiroh raa one ri han. Fu pagaꞌ ri ɗaaha raa, man biti fu yíin ɗí gél af nen.⁠ ⁠»✡ 21 Ngënë tëhí biti ɓos luk ɗon doole. Ɗon kay, hëbí paŋ wun ɗon luk ɓos doole.

13

Koope daa na yeraꞌ nguur

1 Koy-yaayyi ƴeh, ow fi ow ɓéeɓ waɗtee yeɗ ɓëyí hompe nguur ka ɓéeɓ cér, ndah nguur ki ot fu ɓéeɓ Koope daa na yeraꞌ ri, te daa ri na tík ow nguur. 2 Kon ɓëyí fí kaaꞌ ñee yii won ɓëyí non nguur, ɗeef kaaꞌ yee tík Koope ra⁠ ⁠; te ɓëyí fí paŋ yii baaha, ay daanu. 3 Nagajek, ow lahay yii ay rii neehe ɓëyí ee nguur, hém henay ɓëyí fí paŋ yin ɓos. Ow fahaꞌ biti neeheh ɓëyí ee nguur ka raa, waɗti paga yin wun ɗi símú, 4 ndah ɗi fi ɓëeꞌ hom nguur ka ra légéyíɗ Koope, nda ɓëewë homaꞌ jaamma. Ɓëyí paŋ yin ɓos ɗaa nék, waɗtee rii neeh, ndah ɗi lahte sañ-sañ daanaꞌ, te ri pagaꞌ ri ɗaaha. Koope daa nah ri légéyí baaha, teeɓaꞌi neeɓi sun fi ɓëeꞌ paŋ ɓos ra. 5 Yii baa daa tah ɗon waɗti ñee iña na wonu ɓëy nguur ka ra. Ɗon ii rii pagaꞌ biti kep ɗon ɓanti daanu, pëgí rí nda affon took.

6 Yii baa daa tah ɓal, ɗon na yeruu túm ndah ɓëewë homu nguur ka ra Koope daa tík wë në te wa ee pagu légéyí wë rë. 7 Yii ɗon lahiɗ ɗi ow ɓéeɓ, yínlí rí rí⁠ ⁠: ɓëyí ɗon waɗ ɗii yeɗ túm, ɗon yeɗ ɗi ri⁠ ⁠; ɓëyí ɗon waɗ ɗii yeɗ juuti, ɗon yeɗ ɗi ri⁠ ⁠; ɓëyí ɗon waɗ ɗii on cér, ɗon on ɗi cér⁠ ⁠; ɓëyí ɗon waɗ ɗii síkírëh, ɗon on ɗi nuf.

Yii leŋke fahantaꞌ

8 Ngënë lëhírí ow kabut, henay fahaꞌa waɗ hanndal ki ɗoni moroommon ra. Ɓëyí fahaꞌ moroomi, ɗeef ɗi ñeete yee fahaꞌ Kootaa ra. 9 Ndée nagajek túuƴëꞌ yí ƴee won bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë mësíi njaaliyoh, ngënë mësíi bëem ow, ngënë mësíi loh, ngënë mësíi ɓos íl yii moroomon daa lahaꞌ ri⁠ ⁠»✡, a túuƴëꞌ yí kayya ɓéeɓ, teeꞌuu túuƴëꞌí yíníi beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Di fahuu ron affon, lah fëhíi moroommon ɗaaha.⁠ ⁠»✡ 10 Ɓëyí fí fahaꞌ moroomi, na pageh ri yin ɓos yínë sah. Kon ɓëyí fahaꞌte moroomi, ɗeef ɗi ñeete yee fahaꞌ Kootaa ra.

Ɗee nay sehuu nimili Kiristaa ra

11 Lah héníi rí ɗaaha, ndah ɗon yúhú wahtaa homu yen ɗa⁠ ⁠: wahtaa lahte, yúuníi⁠ ⁠! Wahtaa nay yen sëmlée Koope ra ɓaattee yen leɓoh. Ɗi maday a bee anuu yen haal ngémë rë. 12 Elga wulte, Koo ee saañ yíilé rë. Yen yeris iña na pagu ñúusë rë, yen ham ganaayya yeɗ yen Koope ra nda yen pesaꞌ niiña. 13 Yen paŋ iñi lante ti iñi pagu naꞌ nen. Yen yef mbumbaay, lukusiɗ han, njaaliyoh a yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ, íñëꞌ a eeñnjaꞌ ow. 14 Gënëeyíi Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen, ɗon ɓanti tík nuffon pesaꞌ yii neɓaꞌ ɗon ɗon fa ow kut ɗa.

14

Ow waray aattiyaꞌ moroomi

1 Hëbíi ɓëyí maanay ngémë a yaꞌ ana filiɓ fon, ɗon ɓanti taasantaꞌ wonni. 2 Mín lah⁠ ⁠: ɓëyí bee ngémí on ɗi ɗi mín ñam ɓéeɓ⁠ ⁠; ɓëyí bee ngémí maaneh, ñama yii kolaꞌ gañcah kep. 3 Ɓëeꞌ na ñam ɓéeɓ ɗë waray heef ɓëeꞌ na ñameh yii kúɗté ñíin ɗë, te ɓëeꞌ na ñameh yii kúɗté ñíin ɗë waray heef ɓëeꞌ na ñam ɓéeɓ ɗë, ndah Koope hampe ɗi fi baaha ɓal a yaꞌ ana. 4 Ɓëyí bi daa lah sañ-sañ níi kénsée légéyí súrgíi henay bii⁠ ⁠? Ɓëyí baa caŋ légéyí cagay na ɓéeɓ, baa waal fi ɓani yíkíi⁠ ⁠! Yíkëe ay rii habraꞌ níi ɗi caŋ na.

5 Mín lah⁠ ⁠: ɓëyí bee habaa biti lahte bissi luk bissi kayya lah solo, ɓëyí yínëe habaꞌ biti wa ɓéeɓ yínë. Ow fi ow waa na ɓéeɓ yee ham ɗi ra, ƴaha bee kolaꞌ keeñi ra. 6 Ɓëeꞌ habaꞌ biti lahte bisi daa lukki lah solo ra koloh na ɓéyrí Yíkëe. Ɓëeꞌ na ñam ɓéeɓ ɗë koloh na ɓéyrí Yíkëe ɓal, ndah ɗi sím Koope di ñama on ɗi ri ra. Ɓëeꞌ na ñameh ɓéeɓ ɗë ɓal, koloh na ɓéyrí Yíkëe a símí Koope. 7 Yen yúhún biti ow di yen na pesaay biti daa ri lahaꞌ afi, te ow di yen na húlëey biti daa ri lahaꞌ afi ɓal. 8 Yen pes ɗaa ɗeef yen pesuu ɓéyrí Yíkëe, te yen húl rëe ɗeef yen húlúu ɓéyrí Yíkëe ɓal. Ɗaaha, yen pes yen húl ɓéeɓ Yíkëe daa lahaꞌ yen, 9 ndah Kiristaa húlté kolohte ɓúudé, nda ri hen Yíkíi ƴee húlú a ƴee na pesu ra ɓéeɓ. 10 Kon ow hom aattiyaꞌ koy-yaafi yih⁠ ⁠? Ɗi hom heefaꞌ moroomi yih⁠ ⁠? Yen ɓéeɓ yen ay caŋ fíi Koope ɗi aattiyaꞌ yen, 11 ndah bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Di tii soꞌ mi Koo-Yíkëe fë na pes ɗa,

mi won tee⁠ ⁠:

ɓëewë ɓéeɓ ay ƴek fíi sëꞌ,

te ow fi ow waa na ɓéeɓ

ay haaŋ ɓúkí won soꞌ biti daa mi Koope.⁠ ⁠»✡

12 Ɗaaha, ow fi ow yen na ɓéeɓ ay woniɗ afi iña paŋ ɗi ra.

Ow waray ɓek koy-yaafi bakaaɗ

13 Kon yen yeris aattiyaꞌ hanndal ki yen. Yen caŋ biti yen ɓanti kabin koy-yaayyi yen, yen ɓan waa ɓek bakaaɗ. 14 Nona non mi Yéesú-Yíkëe në rë tahte níi wëerté sëꞌ biti lahay yii sobete ñam. Lah ɓëyí fi ot biti yii bee sobete ñam raa nék, ɗeef sobe ñam ɗii na. 15 Hena biti ow ay ñame yii ay misik koy-yaafi raa, ɗeef ɗi teeɓay ri biti ɗi fahaꞌte ri. Af yii ñamuu ñamoo waray tah ow saŋku koy-yaafee ke ri Kiristaa húlíɗ ɗí rë⁠ ⁠! 16 Wuti ow ot biti yii bee wun ɗii na raa, ɗi ɓanan on ow kay ílí wonaa ri ɓos sun fi yii baaha, 17 ndée Nguur ki Koope ɗi yii leŋke ñam neh, yii leŋke han neh⁠ ⁠; ɗi júɓ, pesaꞌ jaamma a sos-keeñ, te Ruuh-Peseŋ daa na onaꞌ wa. 18 Ɓëyí fí ñeyaꞌ tal Kiristaa ɗaaha, ay neɓaꞌ Koope, te ɓëewë ay rii laase laaso rek.

19 Kon, yen saamun yii ay kúré jaamma, yii ay ɓaate ngémí ow fi ow yen na ɓéeɓ. 20 Af ñam ɓanay tah ow yah légéyí Koope. Lahay yii sobete ñam naam, ndaa ñam yii ay ɓeke koy-yaafu bakaaɗ wuneh. 21 Yee wun ɗa daa ri biti ow moytoh ñam boꞌ, han béeñ a yii mín ɗíi hen ɓéeɓ, ƴaha biti ay ɓeke koy-yaafi bakaaɗ. 22 Yee gém ow di iñƴaa ra daal, teya hanndal ki ɓani Koope. Lahte sos-keeñ ɓëyí sídëey yin yee habaꞌ ri biti wun ɗa. 23 Ɓëyí fi homa ñam yin nék wone nufi nda yaa sobete mbée sobeyay, Koope daante ri ndah yee na paŋ ɗi ra tíkëey ngém. Te yii paŋ ow ɓéeɓ tíkëey ngém rek, ɗeef bakaaɗ.

15

1 Koy-yaayyi ƴeh, yen fa maanu ngémë rë, yen waɗti habruun ɓëewë maanuy ngémë rë habroo, yen ɓanti saam yii neɓaꞌ yen. 2 Ow fi ow yen na ɓéeɓ waɗti saama yee neɓaꞌ moroomi ra bi ay rii lahiɗ njiriñ, ɓaate ri filiɓ ngémë. 3 Kiristaa mësëy saam yee neɓaꞌ ri ra, ndah bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Solla yuliɗ ɗoo na ra, daa mi na macoh wa.⁠ ⁠»✡ 4 Iña mëssí bíníyú Téerëe rë ɓéeɓ, saamu yëeddí yen. Daa wa tah yen na mújú, yen na lahu doole, nda yen lah yaakaar. 5 Koope fa na tah ɓëewë múñ na on wa doole ra, ona ron ɗon ñee kotti Yéesú-Kiristaa ɗon kéldëꞌ hanndal kon. 6 Hen ɗaa raa ɗon ɓéeɓ ɗon bok nuf, ɗon ñéerëꞌ una yínë ɗon kañ Koope, ɗi fi Boffi Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen.

7 Kon hëbëntíi hanndal kon a yaꞌ ana ti di habaꞌ ron Yéesú-Kiristaa nen, nda ɓëewë kañ Koope. 8 Mee ron won ɗa ee biti Yéesú-Kiristaa hente súrgíi yëwúɗɗë paŋi iña gap Koope caacci wa, teeɓi wa biti yii won Koope ɓéeɓ paŋ ɗi. 9 Ɗi acce feey fa ɓal nda heetti kayya kañ Koope di naaꞌi keeñi ti di bíníyúu rí Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Yii baa daa tah may roo kañ filiɓ fi heetta,

may roo ƴeek.⁠ ⁠»✡

10 Bíníyúté Téerëe biti ɓal⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Heetta ɓéeɓ këlíi ɗon bíƴëh a ɓëewí Koope⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

11 Bíníyëetúté biti ɓal⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Njëeɓí Koo-Yíkëe ɗon fi heetta ɓéeɓ⁠ ⁠!

Këñí rí ɗon fi ɓëy ëldúnë ɓéeɓ⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

12 Isayii wonte ɓal bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Sédí Yéssée ac ayo,

ɗi ay koloh caŋ ílíf heetta,

te wa fi heetta ay tík yaakaari wa ɗii na.⁠ ⁠»✡

13 Koope fa na onaꞌ yaakaar ra, ona ron sos-keeñ a jaamma ndah ngémën. Hen ɗaa raa, ɗi ñeyaꞌ doolii Ruuh-Peseŋ ɗon líif del a yaakaar.

Ɓëewë tah Pool koloh ra

14 Koy-yaayyi ƴeh, wëerté sëꞌ biti ɗon baahute níi tígí teem baah. Iña waɗti yúhún ɗë ɓéeɓ ɗon yúhúté wë te ɗon mínú líkínëntëꞌ filiɓ fon. 15 Lahte ílíƴƴí ee filiɓ unna bíní mí ɗon ɗa, mi wonte ɗon wa ɓëñéet mi ɗapay na dara nérsí rën iñi ɗon yúhúté wë níi wocce. Ɗon ot mi henaꞌ ri ɗaaha, Koope daa on soꞌ mal 16 mi hente súrgíi Yéesú-Kiristaa, mi na légéy légéy seeƴoh, mi na waare ɓëewë yëwúɗ neh ra Uni Nebi Koope, nda ɗi ñeyaꞌ ri Ruuh-Peseŋ wa hen ɓëewí, wa man ti sarahi neɓaꞌte ri nen. 17 Kon soꞌ mi mín damaꞌ légéyë na légéyíɗ mi Koope ra, ndah mi nonte Yéesú-Kiristaa na. 18 Soꞌ nék, mi lah yii nay mii wone raa, ɗi biti kep Kiristaa ñeyaꞌte soo na yíssíɗté ɓëewë yëwúɗ neh ra Koope na, wa na pagu yee fahaꞌ ri ra kep. Ɗi fi Kiristaa ñeyaꞌ soo na di won a pagaɗ, 19 di kimtaanni gaante a iñi éemílëꞌté, a di doolii Ruuhi Koope. Soꞌ mi waariyaꞌ Uni Nebi Yéesú-Kiristaa ɗaaha tígí pay mi ɓéeɓ, dalaꞌte Yerusalem níi deyi Ílírí. 20 Di filiɓ fi baaha ɓéeɓ mi caŋ biti may waariyee Uni Neba ílíƴƴë ow kéllëy tii Kiristaa ra kep, nda yaꞌ soꞌ ɓanti leɓ faam fi mi dalay ri. 21 Ɗaaha, soꞌ mi pagaꞌ ri ti di bíníyúu rí Téerëe rë bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɓëewë ow wonay wa yii leŋke ɗii na ra

ay rii ot⁠ ⁠!

Ƴee kéllúy ow na won woni ra

ay rii yúh⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

22 Yii baa daa tah wonaa mi biti may ac ginon ɓéeɓ, lah yii kaaꞌ soꞌ mi ac.

Waaji Pool ɓaaɓ Rom

23 Hente kíillí caakke ma na fahaꞌ ayi yérën. Bee lahlay mi tígí waariyaa mi ginni ƴee leegi ra, 24 mi lahte yaakaari biti mi ƴahti saañ Espaañ raa, may ñee ginon, mi lah i waal ɗon na daaha, mi took a ɗon níi keeñ soꞌ sos, ɗon habraꞌ soꞌ biti mi ƴahti saañ gini bín fë. 25 Tígë homaꞌ mi bee ra kep nék, mi saañ Yerusalem komi ɓëewí Koope dín fë yii nay waa habruu, 26 ndah ɓëewí Koope di Maseduwaan a Akaay caguute, négírúuté hélsí ay komu ñëkíɗɗë ílí jaŋii Yerusalem. 27 Daa wa caguu biti wa ay rii paŋ naam, ndaa wa lahru wa ri lahro ndah yëwúɗɗë gémú Kiristaa na ra woruute a heetti kayya malli kolaꞌ Koope na. Kon heetti kayya warutee waa hílíp, habraꞌ wa iña sohluu wa feey fi bee ra. 28 Mi woc léjëntëꞌí sohlii baa níi mi kom wa hélsí ƴaa raa, may kolee daaha mi ɓeɓ waali Espaañ, mi ñeyaaloh ginon. 29 Te mi yúhté biti mi ac ginon ɗaa, may kúrëelëh malli mitte sëk, ƴi kolaꞌ Kiristaa na.

30 Koy-yaayyi ƴeh, mi ɗaŋ ɗon yii bee di tii Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen a fahantaꞌa on yen Ruuh-Peseŋ ra⁠ ⁠: ɗëgírí sëꞌ Koope hen ñéerëꞌí rën a soꞌ haaꞌa. 31 Ɗëgírí sëꞌ nda mi múc yaꞌ yi ɓëy Yúdée yë gémúy rë, ɗon ɗagiɗ soꞌ ɓal nda ɓëewí Koope Yerusalem tah iña nay mii kúré dín fë rë. 32 Héníi rí ɗaaha, nda neɓaꞌ Koo raa, mi haalaꞌ ginon a keeñi sosse níi sos, te mi hom i waal ɗon na daaha, mi hílsëh. 33 Koope fa na onaꞌ jaamma ra ñéerëe a ron ɓéeɓ. Ɗémíin⁠ ⁠!

16

Wodohi Pool

1 Koy-yaayyi ƴeh, mi déŋéenté rën koy-yaafi yen Febe*, ɗi fa na légéyíɗ jaŋii Saŋkere ra. 2 Lah tëhíi rí a yaꞌ ana di tii Yíkëe ti di waɗ ɗii pagaa ɓëyí hente ɓëyí Koope nen, te yii sohlaꞌ ri ɗon na ɓéeɓ ɗon cagoh na. Ɗi fi baaha, ɗi habraꞌte ow caak níi lukaꞌ soꞌ mi beh.

3 Lah wëddí sëꞌ Pírísíl† a Akilaas, wa fa funi wa boku légéyérí Yéesú-Kiristaa ra. 4 Hílíbí sëꞌ tahte wa talluu ñak ñíinní wë. Soꞌ neh kep daa ma na sím wë, ɓëy íllí jaŋi yi heetti kayya ɓéeɓ ɓal na símú wë. 5 Wëddí sëꞌ ɓëy ílí jaŋaa na teeꞌuu faam wa ra, ɗon wodiiɗ soꞌ kooji soꞌ Epaynet fa ɗéɓpí gém Kiristaa na di deyi Aasi ra. 6 Wëddí sëꞌ Mari fa mok ɗon na níi mok ɗa. 7 Wëddí sëꞌ mboko yi soꞌ Andoronikus a Yuñaas, wa fa funi wa húmú kasu ra. Wa apootarri ɓëewë fahuute wa lool, te wa fi ƴaaha sah daa ɗéɓúu sëe non Kiristaa na.

8 Wëddí sëꞌ Ampiliyatus fa hen kooji soꞌ ndah Yíkëe rë. 9 Wëddí sëꞌ Irbee fa yeni boku légéyérí Kiristaa ra, a kooji soꞌ Estakis. 10 Wëddí sëꞌ Apel, ɗi fa iña ñee ri ra teeɓaꞌte biti ngémí Kiristaa na kaah ra, a ɓëewë dékú faam Aristobul ra. 11 Wëddí sëꞌ mboko mi soꞌ Erojon, a ɓëy faam Narsis fa nonu Yíkëe në rë. 12 Wëddí sëꞌ Tirifen a Tirifos fa moku légéyírí Yíkëe rë, a kooji soꞌ Persis‡. Ɗi fi baa ɓal húmú mokke légéyérí Yíkëe. 13 Wëddí sëꞌ Rufus fa Yíkëe tanis ri ra, ɗon wodiiɗ soꞌ yaafi fa yaay soo na ra ɓal. 14 Wëddí sëꞌ Aseŋkirit, Felegon, Hermes, Patorobaas, Hermas a koy-yaayya homu waa na ra. 15 Wëddí sëꞌ Filolok a Súlí, Neere a koy-yaafi ɓeleɓ, Olempas, a ɓëewí Koope ya homu waa na ra ɓéeɓ. 16 Lah wëdëntíi hanndal kon níi wodantaꞌ§. Ɓëy íllí jaŋi yi Kiristaa ɓéeɓ na woduu ɗon.

Líkínë míllëꞌ rë

17 Koy-yaayyi ƴeh, daa mi na ɗaŋ ɗon ɗi ee⁠ ⁠: lah mëytíi ɓëewë na kaaꞌuu iña yëeddú ɗon ra, na ɗarsuu ɓëewë gémú, na ɓeku wa bakaaɗ ɗa. Lah wúlíi wë, 18 ndah ɓëewë madu ɗaaha ra légéyírúy Kiristaa Yíkíi yen, wa légéyírú loo yi wa kep⁠ ⁠! Nebi ɓúgë waa na a goneelli neɓɓi wa daa na nofuu ɓëewë yúunúuy rë. 19 Ɓëewë ɓéeɓ yúhúté biti ɗon ñeyuu yii fahaꞌ Yíkëe kep. Keeñ soꞌ sosse ɗon na lool, ndaa mi fahaꞌte biti ɗon lah nufi yúhsúun ɗon yin wun, ɗon lah nufi lante ɗon tëwíh dara yii hente ɓos. 20 Koope fa na onaꞌ jaamma ra, leŋ ɗakaƴaꞌi Seytaane bet ɗi kotton. Yéesú Yíkíi yen líhë rën mal⁠ ⁠! 21 Timoote fa yeni boku légéy rë na wodoh ron⁠ ⁠; mboko yi soꞌ Lúsíyús, Sasoŋ a Sosipateer na woduu ɗon ɓal. 22 Tertiyus ɓal, ɗi fa bíníyíɗ sëꞌ unni ƴee ra, na wodoh ron* di tii Yíkëe fë boku yen ɗa. 23 Gayus fa yef soꞌ faami ra na wodoh ron. Ɗi fi bah, ɓëy ílí jaŋaa ɓéeɓ hom teeꞌuu faami. Erasta fa na yef hélsí gina ra na wodoh ron, a koy-yaafi yen Kartus ɓal. [ 24 †]

Ɗaŋa míllëꞌ Pool ra

25 Yen kañ Koope⁠ ⁠! Ɗi mín ɗon on doole filiɓ ngémë, ti ɗee wonaꞌ ri Uni Neba na waare mi ra, unna won yii leŋke Yéesú-Kiristaa na ra. Uni baa teeɓaꞌte yee húmú maañci níɓ Koope te ow húmú yéeh rí rë, 26 ndaa ɗi kúɗté rí niiña saw leegi. Ti di fahaꞌ ri Koope fa na ɗúméh rë, téeré yí yonente ya teeɓute ri heetta ɓéeɓ nda wa gém ɗii na, wa ñee yee fahaꞌ ri ra.

27 Koope fa kut daa yúh rë laha ndam faraah, ndami fí yúhté biti ay ñeeꞌee Yéesú-Kiristaa na⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

* 1:17 1.17 Ɓëyí fí yéŋké biti ngém daa tah ɗi habuu ɓëyí júɓpé, ɓëyí baa ay pes ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: Ɓëeꞌ júɓ íllí sëꞌ rë, ay pesee ngém. Saame Habakuk 2.4.

✡ 2:24 2.24 Saame Isayii 52.5

✡ 3:4 3.4 Saame Kañaa ya 51.6

✡ 3:12 3.12 Saame Kañaa ya 14.1-3⁠ ⁠; 53.2-4

✡ 3:13 3.13 Saame Kañaa ya 5.10⁠ ⁠; 140.4

✡ 3:14 3.14 Saame Kañaa ya 10.7

✡ 3:17 3.17 Saame Isayii 59.7-8⁠ ⁠; Léeh yë 1.16

✡ 3:18 3.18 Saame Kañaa ya 36.2

✡ 4:3 4.3 Saame Dalaana 15.6

✡ 4:8 4.8 Saame Kañaa ya 32.1-2

✡ 4:17 4.17 Saame Dalaana 17.5

✡ 4:18 4.18 Saame Dalaana 15.5

✡ 7:7 7.7 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.17⁠ ⁠; Nérsí Kootaa 5.21

* 8:15 8.15 Bíníyú Abbaa, Baap. Abbaa⁠ ⁠: Daa ri⁠ ⁠: Baap di wonadi yëwúɗɗë.

✡ 8:36 8.36 Saame Kañaa ya 44.23

✡ 9:7 9.7 Saame Dalaana 21.12

✡ 9:9 9.9 Saame Dalaana 18.10

✡ 9:10 9.10 Saame Dalaana 24.1-67⁠ ⁠; 25.19-26

✡ 9:11-12 9.11-12 Saame Dalaana 25.23

✡ 9:13 9.13 Saame Malasi 1.2

✡ 9:15 9.15 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 33.19

✡ 9:17 9.17 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 9.16

✡ 9:25 9.25 Saame Oose 2.25

✡ 9:26 9.26 Saame Oose 2.1

✡ 9:28 9.28 Saame Isayii 10.22-23

* 9:29 9.29 Sodom a Gomoor⁠ ⁠: Wa ginni Koope húmú muuyilte wa. Saame Dalaana 19.23-28.

✡ 9:29 9.29 Saame Isayii 1.9

✡ 9:33 9.33 Saame Isayii 28.16

✡ 10:5 10.5 Saame Tali Léwí 18.5

✡ 10:6 10.6 Saame Nérsí Kootaa 30.12

✡ 10:7 10.7 Saame Nérsí Kootaa 30.13

✡ 10:8 10.8 Saame Nérsí Kootaa 30.14

✡ 10:11 10.11 Saame Isayii 28.16

✡ 10:13 10.13 Saame Suwel 3.5

✡ 10:15 10.15 Saame Isayii 52.7

✡ 10:16 10.16 Saame Isayii 53.1

✡ 10:18 10.18 Saame Kañaa ya 19.5

✡ 10:19 10.19 Saame Nérsí Kootaa 32.21

✡ 10:20 10.20 Saame Isayii 65.1

✡ 10:21 10.21 Saame Isayii 65.2

✡ 11:3 11.3 Saame 1 Buurra 19.10, 14

✡ 11:4 11.4 Saame 1 Buurra 19.18

✡ 11:8 11.8 Saame Nérsí Kootaa 29.3⁠ ⁠; Isayii 6.10

✡ 11:10 11.10 Saame Kañaa ya 69.23-24

✡ 11:27 11.27 Saame Isayii 59.20-21

✡ 11:34 11.34 Saame Isayii 40.13

✡ 11:35 11.35 Saame Yop 41.3

✡ 12:19 12.19 Saame Nérsí Kootaa 32.35

✡ 12:20 12.20 Saame Léeh yë 25.21-22

✡ 13:9 13.9 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.13-17

✡ 13:9 13.9 Saame Tali Léwí 19.18

✡ 14:11 14.11 Saame Isayii 45.23

✡ 15:3 15.3 Saame Kañaa ya 69.10

✡ 15:9 15.9 Saame 2 Samiyel 22.50⁠ ⁠; Kañaa ya 18.50

✡ 15:10 15.10 Saame Nérsí Kootaa 32.43

✡ 15:11 15.11 Saame Kañaa ya 117.1

✡ 15:12 15.12 Saame Isayii 11.10

✡ 15:21 15.21 Saame Isayii 52.15

* 16:1 16.1 Febe ⁠ ⁠: Ɗi ow ɓeleɓ.

† 16:3 16.3 Pírísíl ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Piriskaa. Daa ri tii yíníi Pírísíl. Ɗi ɓeleɓ Akilaas.

‡ 16:12 16.12 Tirifen, Tirifos a Persis⁠ ⁠: Wa fi éeyë yë ɓéeɓ i ɓeleɓ.

§ 16:16 16.16 Di ɓaahi ɓëewí ƴaaha, wa ƴahti wodoh ɓëewë mboko yi wa mbée ɓëewë meeru wa raa, wa fëenúu wë fëenëe.

* 16:22 16.22 Tertiyus ɓal, ɗi fa bíníyíɗ sëꞌ unni ƴee ra, na wodoh ron ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Soꞌ mi Tertiyus, soꞌ fa bíní rën unni ƴee ra, ma na wodoh ron. Bín fë, hom níi rëe ɗi fi Tertiyus daa ri na bíníyíɗ Pool.

† 16:24 16.24 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhë rën mal ɗon ɓéeɓ⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

1 Korente

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Téerëe ɗéɓpí bíníyú unna won Pool ɓëy Korente ra

Kúnsëe

Ƴee daa unna ɗéɓpí bíní Pool ɓëy Korente hom filiɓ Bíibëlë rë. Balaa unni ƴeh, ɗi húmú bíníté wë i un kay ƴi bíníyúy filiɓ Bíibëlë. Ɗi fi Pool nék daa yíp jaŋii Korente (Saame Tílëdí apootarra 18.1-28). Jamanii baaha nék, ɗeef gini baa jahte lool ndah waah yi ana ya filiɓ, ƴee na teeruu gaalla ra⁠ ⁠: yiiga tílté, pes lahte gina. Ƴee saye raa ƴee aye tahte níi haneella caakute a ɓaah yi wa. Yii hente pagaɗ ɓos ɓéeɓ húmú filiɓ. Kerceenna filiɓ, bi anuu waa haal ngémë, lahte iñi caakki wa húmú yíih wë níi, wa bíníyúté Pool meelute ri wa. Ɗi fi Pool ɓal lahte iñi ɗi kelohte wa waa na, antee waa bíní unni ƴeh.

Ɗi wonte sun fi ɓísëꞌí wa fi kerceenna⁠ ⁠: ƴee wonu nonu Pool na, ƴee wonu nonu Apolos na, ndaa ɗi wonte wa biti ɗi neh daa ri húl sun fi kurwaha ndah wa, te wa fi ƴaaha bëtsúuy tiyi (1.11-13). Ɗi wonte wa biti ɓal Ruuh-Peseŋ onte ow fi ow waa na ɓéeɓ yii mín ɗí, ti cérrí faanni bokuy yii na pagu wa nen, ndaa daa wa boku ɓéeɓ henute faana yínë. Kon wa fi ƴaa bokun ɓéeɓ wa hen yínë (12.11-12).

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke ham-hami Koope a ham-ham ow (1.17 níi 2.16),

- yii leŋke tílëdí ɓosa húmú homaꞌ ow di ɓëy ílí jaŋaa ra (5.1-13),

- yii leŋke kooɗ a yesaꞌ (7.1-16),

- yii leŋke boꞌ yúul (8.1-13),

- yii leŋke ɗee henaꞌ ri apootari Kiristaa ra (9.1-27⁠ ⁠; 15.8-10),

- yii leŋke cagaɗ ƴaal a ɓeleɓ fíi Koope (11.1-16),

- yii leŋke fahaꞌ ow (13.1-13),

- yii leŋke ɗaŋ wonadi ɓëewë kéllúy rí (14.1-40),

- a yii leŋke koloh ɓúudé (15.12-54).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti ow fi ow yen na ɓéeɓ Koope onte ri yii ay njiriñ ɓëewë ɓéeɓ, te ɗi ay ot biti ɓal yen fa gémú Kiristaa na ra ɓéeɓ, yen daa cérrí faani.

1

Wodoha

1-2 Ɗon fi ɓëy ílí jaŋii Koope di Korente, ɗon fa jébëlú Koope ndah nona nonu ɗon Yéesú-Kiristaa na ra, soꞌ mi Pool funi Sosten koy-yaafi yen, fun na woduu ron. Koope daa dëek ɗon ɗon henute ɓëewí, ɗoni ɓëewë tígí pay ow feey fa ɓéeɓ wa dëekúu Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen fa daa lahaꞌ wa lahaꞌte yen ɗa. Soꞌ mi Pool nék, soꞌ fa falu apootari Yéesú-Kiristaa ndah Koope daa fahaꞌ baaha ra, ma na wodoh ron. 3 Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhún rën mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠!

Mala ñéyíɗ Koope Kiristaa na ra

4 Ma na sím Koope faraah di yii yuliɗte ɗon na ndah mala on ɗi ɗon ñéyíɗté rí Yéesú-Kiristaa na ra. 5 Nona nonu ɗon Kiristaa na ra, onte ron yin caak⁠ ⁠: Koope onte ron ɗon mínúté won níi mín, ɗon yúhúté níi yúh, 6 ndah yee seedeyu fun Kiristaa na ra haalte ron níi haal. 7 Kon, ɗon talluuy mali ay kollee Koope na, ɗon fa na sehu wahtaa nay feeñiyee Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen ɗa. 8 Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen daa nay ron ɓeddee ɗon ham híin níi lúsëenín, ɗon ɓanti lah yii wonun sun fon yiin nay rii nimile ra. 9 Ɗi fi Koope yii won ɗi ɓéeɓ ɗi paŋ ri, ɗi fa dëek ɗon ɗon non Koohi Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen na ra.

Múuƴëꞌí ɓëy ílí jaŋaa

10 Koy-yaayyi ƴeh, daa mi na ɗaŋ ɗon ɗi ee di tii Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen⁠ ⁠: kéldíi ɗon ɓanti ɗarsaꞌ hanndal kon. Héní yínë, ɗon bok nuf, ɗon ham yaa yínë. 11 Koy-yaayyi ƴeh, yee tah mi won ɗon yii baa ra, biti lahte ɓëewí nonu ɓëy faam Kolowe wonute soꞌ biti ɗon na hécëntúu filiɓ fon. 12 Mi fahaꞌ woni bitih⁠ ⁠: filiɓ fon, ƴee wonu wa nonu ɓëewí Pool⁠ ⁠; ƴee wonu wa nonu ɓëewí Apolos⁠ ⁠; ƴee wonu wa nonu ɓëewí Peer⁠ ⁠; ƴee wonu wa nonu ɓëewí Kiristaa. 13 Ɗon habuu biti Kiristaa mín woralsuu a⁠ ⁠? Soꞌ mi Pool daa mi daaƴu sun fi kurwaha ndah ɗon woo⁠ ⁠? Moo ɗon bëtsúu tii soꞌ a⁠ ⁠?

14 Mi gérémpé Koope di yee bëtsëy mí ow yínë sah ɗon na gét nëe Kíríspús a Gayus ra. 15 Kon kay ow ii won biti ɗon bëtsúu tii soꞌ⁠ ⁠! 16 Manti nérsëh ɗee kan⁠ ⁠! Daa mi bëtís Estefanas a ɓëy faami ɓal, henay wa fi ƴaa mi nérsëey tígí bëtsëꞌ mí ow kay. 17 Kiristaa wolay soꞌ ɓëewë në biti may waa bëtsé bëtsë, ɗi wol soꞌ waarii wa Uni Neba, mi ɓan ɗii pagaꞌ a ham-hami kolaꞌ ham-ham ow, toñeh ɗee nay mii wonee ra neɓ níi múur njiriñ mi húlí ɗi fi baa sun fi kurwaha.

Yéesú daa doolii Koope

18 Yee waareyu yii leŋke húlí Yéesú-Kiristaa sun fi kurwaha ra, wonaɗ dof ɓëewë na suu saŋkuye ra na⁠ ⁠; ndaa ɗi doolii Koope yen fa homu kotti múc ɗë në. 19 Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠May ƴím ham-hami ɓëewë ñaañu ra,

mi ƴím nuffi ɓëewë lahu af ra.⁠ ⁠»✡

20 Ɓëewë ñaañu ra ay wonle yih⁠ ⁠? Ɓëewë jaŋiyu ra ay wonle yih⁠ ⁠? Ɓëewë mínú won ɗa ay wonle yih⁠ ⁠? Koope teeɓaay biti ham-hami ëldúnë ɗi dof a⁠ ⁠? 21 Nagajek, Koope teekiraꞌ a ham-hami ɓéeɓ, te ñaañi ɓëewë tahay wa yúh rí. Yii baa daa tah Koope caŋ sëmlëꞌí ɓëewë gémú, bee liiluu wa waaraa yuliɗ yii leŋke húlí Yéesú sun fi kurwaha man wonaɗ dof nen ɗa. 22 Yëwúɗɗë fahuu biti teeɓun kimtaan, Gerekka fahuu ham-ham. 23 Yen nék, yen waariyuu biti Kiristaa daaƴute sun fi kurwaha⁠ ⁠: baa daa yee kabin yëwúɗɗë rë, heetti kayya habuute ri wonaɗ dof. 24 Ɓëewë Koope dëek wë rë nék, ƴahun yëwúɗ mbée yëwúɗ neh ɓéeɓ, Kiristaa daa doolii Koope waa na, daa ri ham-hami Koope. 25 Yee na paŋ Koope ɓëewë olaꞌ ri pagaɗ dof ra, luk ham-ham ow⁠ ⁠; te yee na paŋ Koope ɓëewë olaꞌ ri biti lahay doole ra, luk ow doole.

26 Koy-yaayyi ƴeh, nérsíi ɗee húmú madu ɗon na dëek ɗon Koope ra⁠ ⁠: filiɓ fon, caakay ɓëewí ɓëewë húmú habuu wa ɓëewí ñaañute, caakay ɓëewí húmú lahute doole, caakay ɓëewí húmú nonu tal ow gaan. 27 Añcaŋ, Koope daa tanis yii na habuu ɓëewë dof, sëpírí ɓëewë ñaañu ra⁠ ⁠; ɗi tanisse yii na habuu ɓëewë biti lahay doole, sëpírí ɓëewë lahu doole ra⁠ ⁠; 28 ɗi tanisse yin ƴutuuɗ, yii ow faaliyaay ri, yii lahay maanaa ɓëewë në nda ri yah yee na habaꞌ ow biti lahte maanaa ra. 29 Ɗaaha, lahay ɓëyí mín damoh fíi Koope. 30 Koope daa tah ɗon fi ƴaa ɗon non Yéesú-Kiristaa na, te ri paŋke níi Kiristaa hente ham-hami yen⁠ ⁠: ɗi fi Kiristaa daa tah yen júɓ fíi Koope, daa ri tah yen lan íllí Koope, daa ri tos yen. 31 Koope daa henaꞌ ri ɗaaha nda di bíníyúu rí Téerëe nen lahaꞌ ɗaaha. Bíníyú Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fí ay damee, damaa Yíkëe.⁠ ⁠»✡

2

Waare Yéesú-Kiristaa fa daaƴu kurwaha ra

1 Koy-yaayyi ƴeh, húmú ayaꞌ mi soꞌ mi bee ginon teeɓi ron yee húmú níɓ Koope te ow húmú yéeh rí rë, mi teeɓaay biti daa mi lukki mín won mbée daa mi lukki lah ham-ham, 2 ndah húmú homaꞌ mi ɗon na ra, mi caŋ biti mii won yin kay gét nëe yii leŋke sun fi Yéesú-Kiristaa, ɗi fa daaƴu kurwaha ra. 3 Húmú homaꞌ mi leeloon ɗa soꞌ mi lahay doole, soꞌ mi neeh neeho níi maa saak. 4 Ɗee na húmú yëeddëꞌ mí a ɗee na húmú waariyaꞌ mi ra húmú tíkëey ham-ham ow, tíkëey neɓ won, doolii Ruuh-Peseŋ daa na húmú teeɓ ɓëewë biti iña won mi ra kaah. 5 Ɗon ot mi henaꞌ ri ɗaaha, nda ngémën ɓanti tíkëh sun ham-ham ow, ɗi tíkëh sun fi doolii Koope.

Ham-hami Koope

6 Añcaŋ, koy-yaayya maanu ngémë rë fun yëeddúu wë ham-ham. Ham-hama na yëeddú fun wa ra, ham-hami ëldúnë fi bee neh, bi kolaꞌ kélfë yë feey fi bee neh, kélfë yë fí yúhté biti suu húlé húlë rë. 7 Fun hom yëeddúu ham-hama húmú níɓ Koope ɗappe ri te ow húmú yéeh rí rë, bee maañ ɗii yen waaƴiɗ balaa ɗi sak ëldúnë, nda yen lah ndam ra. 8 Ow yínë sah di kélfë yë feey fi bee yéeh ham-hami baaha. Wa yúh rí koon, wa ii daaƴ Yíkëe fa lah ndam ra sun fi kurwaha. 9-10 Fun fi ƴee nék, Koope ñeete Ruuh-Peseŋ na teeɓpe fun yee bíníyú Téerëe bee ra bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Yii ow yínë sah mësëy ríi tík íl,

yii ow mësëy ríi keloh,

yii ow mësëy ríi níɓ,

yii Koope waaƴiɗte ri ɓëewë fahuu ri ra.⁠ ⁠»✡

Nagajek, Ruuha daa na saam níi ot ɓéeɓ, níi lukaꞌ iña níɓ Koope tal nufi ra. 11 Daa yúh yee hom af ow ra⁠ ⁠? Yee hom af ow ra ɓëeꞌ daa yúh rí nufi neh a⁠ ⁠? Ti ɗaaha nen, ow yéeh yee hom nuf Koope ra, Ruuhi ɗi fi Koope daa yúh yee hom nufa ra. 12 Fun nék, fun liiluy nufi kolaꞌ feey fi beh⁠ ⁠; fun liilu Ruuha kolaꞌ Koope na ra, nda fun yúh malla on yen Koope ra. 13 Unna na wonu fun di yii leŋke malli ƴaa ra kolaay ham-ham ow, wa kolaꞌ Ruuh-Peseŋ na. Ɗaaha, fun ƴahti poysiriɗ ɓëewë iña kolaꞌ Ruuh-Peseŋ na raa, fun ñeeꞌuu unna kolaꞌ Ruuhi baaha na ra*.

14 Ɓëyí fí níɓëꞌ iñi ëldúnë, na taheh yii kolaꞌ Ruuhi Koope na. Iñƴaaha homaꞌ yin dof ɗii na⁠ ⁠; ɗi mínéh nëe keloh, ndah yii baa míntí ɓíssúun a Ruuha. 15 Ɓëyí fí yéŋké biti Ruuh-Peseŋ aa ɗii na mín ɓíssëꞌ ɓéeɓ, ndaa ow kay mínéh ɓíssëꞌ iñi ɓëyí baaha. 16 Nagajek bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Daa yúh nuf Yíkëe⁠ ⁠?

Daa mín ɗíi ɓaat nuf⁠ ⁠?⁠ ⁠»✡

Yen nék, nufa lah Kiristaa ra yen lahuu ri.

3

Súrgë ɓéeɓ a légéyë nah ri Koope ra

1 Koy-yaayyi ƴeh, ɗee na húmú wonaꞌ mi ɗon ɗa húmú man biti mi wonaꞌ a ɓëewí Ruuh-Peseŋ íníh waa na⁠ ⁠: mi húmú wonaꞌ a ɗon ti ɓëewí pesuu yee neɓaꞌ wa ra. Mi húmú wonaꞌ a ɗon ti di na wonuu a ɓëewí anuu non Kiristaa na, ti i baaker nen. 2 Ɗon ot mi húmú yeɗ ɗon miis mi yeray ron ñami yooɓay hon, biti ɗon míníh ƴee ee na. Te níi a tígë homuu ron bee ra sah, ɗon míníh ƴee ee na, 3 ndah ɗon lísúu pesaꞌ yee neɓaꞌ ron ɗon fa ow kut ɗa. Ɗon lísúu pesaꞌ eeñnjaꞌ a íñëꞌ filiɓ fon raa kay, ɗeef ɗon teeɓuuy biti ɗon pesuu yee neɓaꞌ ron ra a⁠ ⁠? Ɗon teeɓuuy biti ɗon pesuu ti di na pesuu ɓëewí pesuu yii neɓaꞌ ow kut nen a⁠ ⁠? 4 Ow di ɗon na won biti non ɓëewí Pool, ow kay won biti non ɓëewí Apolos raa, ɗeef ɗon paguy pagaɗɗi ɓëewí pesuu yii neɓaꞌ ow kut a⁠ ⁠?

5 Daa Apolos a daa Pool⁠ ⁠? Fun súrgë yí Koope neh kep a⁠ ⁠? Koope ñeyaꞌ ñeyoo fun na nda ɗon gém Yéesú-Kiristaa na⁠ ⁠! Ow fi ow fun na ɓéeɓ a légéyë nah ri Yíkëe rë⁠ ⁠! 6 Soꞌ mi soh soho, Apolos túmpé muluɓ, ndaa nék Koope daa na paalil wa. 7 Ɓëeꞌ soh ra ɗi yih⁠ ⁠? Ɓëeꞌ túm muluɓ ra ɗi yih⁠ ⁠? Ɓëeꞌ paalil ra kay daa ɓéeɓ, te ri Koope⁠ ⁠! 8 Ɓëeꞌ soh ra a ɓëeꞌ túm muluɓ ɗa uutiyuu yih⁠ ⁠? Koope nék ay yeɗ ow fi ow waa na ɓéeɓ waafi di yee légéy rí rë. 9 Fun daa boku fun na légéyírú Koope, te ɗon daa meeyi, ɗon daa faami ɓal.

10 Mala on soꞌ Koope ra daa tah soꞌ mi hen taɓahoh kah-kah, mi tíkké tígë yípëh taɓaha ra. Tíkëꞌ mí níi wocce ra, ow kay acce na taɓah na ɓéyíɗ sun fi tígë tík mí rë. Di filiɓ baaha ɓéeɓ nék, ow fi ow ɓéeɓ waɗtee hen wun ɗee nay rii taɓahee ra. 11 Tígë yípëh taɓaha ra tíkúté níi wocce, te daa ri Yéesú-Kiristaa, kay mínéh nëe yípëh. 12 Lahte ɓëewí ay ɓéyrée a úrís, lahte ƴi ay ɓéyrée a tiiŋ hélíis, lahte ƴi ay ɓéyrée a laꞌ yi kofeelte sun fi tígë yípú taɓaha ra. Lahte ƴi fí yúhté biti ay ɓéyrée a kilik, lah ƴi ay ɓéyrée fooñ-fooñ mbée tihi. 13 Ow fi ow ɓéeɓ nék, ɗee légéyëꞌ rí rë ay yúhú niiñi yiin bis-këem níi lan ces, ndah yiin fi baaha, ay lah njaar mi kíi kí nay teeɓee ɗee man légéyí ow fi ow ɓéeɓ rë. 14 Ɓëyí kíi kë mínéh yin légéyí, ɓëyí baa ay waafu⁠ ⁠; 15 ɓëyí kíi kë muuyil légéyí nék, ɓëyí baa ay rii yéŋ. Ɗi ay múc naam, ndaa ay made biti ɗi fús filiɓ njaar kíi nen.

16 Ɗon yíih yúhë biti ɗon daa faam Koope te Ruuhi ɗi fi Koope dék ɗon na a⁠ ⁠? 17 Kon ɓëyí fí yah faam Koope, Koope ay rii yah, ndah faam Koope selate te ɗon daa faami.

18 Ngënë nëfíi affon⁠ ⁠! Wa di ɗon na daa habaꞌ afi biti ɗi ñaañce ti di na oluu ɓëy ëldúnë fí bee ñaañ nen⁠ ⁠? Ɓëyí baa tíkë yii baa dín, ɗi hen dof ɓëewë në nda ri hen ɓëyí ñaañce kaah. 19 Ham-hami ëldúnë fí bee dof Koope na, ndée nagajek bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope fíirëꞌ ɓëewë ñaañu ra lahi nufa na yaayu wa ra, ɗi ham wa.⁠ ⁠»✡ 20 Bíníyëetúté bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo-Yíkëe yúh iña hom nuffi ɓëewë ñaañu ra, ɗi yúhté biti wa iñi lahay njiriñ.⁠ ⁠»✡ 21 Kon ow waray damaꞌ ow, ndah ɗon daa lahuu ɓéeɓ⁠ ⁠: 22 Pool neh, Apolos mbée Peer* neh, ëldúnë neh, pesa neh, kúl kë neh, woteh mbée kéy neh. Ɗon daa lahuu ɓéeɓ⁠ ⁠; 23 ndaa ɗon nék, Kiristaa daa lahaꞌ ɗon te Koope daa lahaꞌ Kiristaa.

4

Apootarri Kiristaa

1 Kon ɗon waɗ fun habuun súrgë yí Kiristaa, ƴi fí yúhté biti iña húmú níɓ Koope te ow húmú yéeh wë rë daa tíkú yaꞌ yi wa. 2 Ow nék yin tíkú yaꞌu raa, fu waɗ naa haba híin. 3 Soꞌ mi bee nék, ɗon daa aattiyuun soꞌ, mi aattiyuun këem ɓéeɓ, waal fi soꞌ neh⁠ ⁠! Mi homay aattiyaꞌi af soꞌ déꞌ⁠ ⁠! 4 Mi yéŋké biti déꞌ mi tíinndëey yii mi paŋke ri ɓos, ndaa baa daa ri biti mi júɓpé neh. Yíkëe daa nay soo aattiyee. 5 Kon ngënë ëettíyíi moroomon balaa wahtaa. Séhí níi yiin nay aye Yíkëe rë⁠ ⁠: yii ɗapoh ñúusë ɗi ay rii kúɗ niiña, ɗi teeɓaꞌ yii hom nuf ow. Tígí daaha, ow fi ow ɓéeɓ Koope ay rii sím símë yeeliyoh ri ra.

6 Koy-yaayyi ƴeh, iña yëedíɗ mí ron ƴaa ra, mi ñeyaꞌ wa tílëdí funi Apolos. Ɗon ot mi ñeyaꞌ ɗon daaha, mi fahaꞌ biti ɗon yúh yee won léehí bee ra⁠ ⁠: «⁠ ⁠Henay iña bíníyú rë, yin kay waruy pagu.⁠ ⁠» Kon, ow waray damaꞌ ow ɓéyré rí, cépíɗ ɓëyí yínëe. 7 Ɗo fa ɓek afu biti fu luk ow kay gaan ɗa, daa tík ɗë daaha⁠ ⁠? Iña lahaꞌ fu ra ɓéeɓ Koope daa on ɗo wa neh a⁠ ⁠? Fu liilaꞌ wa ɗaaha raa kay, yi nay naa damuu te fu onu wa ono⁠ ⁠?

8 Iña fahuu ron ra ɓéeɓ ɗon habuu biti ɗon lahute wa ɗee a⁠ ⁠? Ɗon henute yíkëe alal haat a⁠ ⁠? Ɗon henute buur níi wocce ɗee a⁠ ⁠? Ɗon henute i buur te fun nëníh në ë⁠ ⁠? Mantee mi lukki fahaꞌ biti sah ɗon hen buur kaah, nda fun ñéerëꞌ a ron fun hen buur ɓal⁠ ⁠! 9 Añcaŋ, man hen ɗaa raa fun fi apootarri ƴee Koope daa yíiñ fun míllíɗté fun filoonni ɓëewë nen⁠ ⁠: fun madu ɓëewí habu ñaam te waɗti bëemún bëemë këem nen. Ëldúnë ɓéeɓ tassi yeelaꞌ fun na, dalaꞌte ɓëewë níi malaaka ya na. 10 Af Kiristaa tahte ɓëewë habuu fun dof, ndaa nona nonu ɗon Kiristaa na ra tahte ɗon habuu affon ɓëewí ñaañute. Fun habuu ɓëewí tikkiyuy yin, ndaa ɗon habuu affon i ow gaan. Ɓëewë habuu ron yaꞌ ana, anutee wonuy dara fun na. 11 Níi a tígë homuu fun bee ra, yaaɓ a sifaɗ ee fun hap ɗa, fun lahuy búuɓ, fun ee hawsuu ra, fun hom dee woteh raa kéy fun ínú ílíƴ kay. 12 Fun légéyúu légéyëe níi faanni fun níƴ fun anti lah yii ñamun fun. Ow sol fun raa fun ɗagiruu ri ɗagiroo. Coono fi tíkú fun ɓéeɓ fun múñ ɗí. 13 Ow won ɓos sun fi fun raa, fun lofuu ri wun. Níi a ɗeh ɓëewë lísúu fun habaꞌ mbaldi ëldúnë, wa habuute fun gopoƴiidi ɓëewë feey fa.

14 Ɗon ot mi bíní unni ƴeh, ɗi biti mi fahaꞌ ɗon sopoh neh, ɗi biti mi teeɓ ɗon fi koyyee ke soꞌ fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra. 15 Wuti ɗon lah yëeddëh júnní sabboo (10.000) filiɓ peson Kiristaa na raa, ɗon lahuu baap yínë te ri soꞌ, ndah daa mi ɗéɓ ɗon kom Uni Neba. Soꞌ mi bee daa mi boffon nona nonu ron Yéesú-Kiristaa na ra. 16 Kon mi ɗaŋ ɗon biti ɗon ñee kotti soꞌ. 17 Yii baa daa tah mi yeñ Timoote ɗon na, ɗi fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ mi habaꞌte ri koy soꞌ filiɓ ngémë rë, ɗi fa pokoh Yíkëe në rë. Ɗi ay ron nédís ɗee na pesaꞌ mi nona non mi Yéesú-Kiristaa na ra, te pesi baa daa ri bee na yëeddëꞌ mí ílí jaŋii pay mi ɓéeɓ rë.

18 Lahte ɓëewí awu ɗon na, aa gaan-gaanluu ra na habuu biti soꞌ mii ayil ginon. 19 Ndaa hém neɓaꞌ Yíkëe, may ac ginon ii maañ. Bín fë rëe, mii ayaꞌ biti may yúhé tígë teem wonee ke ɓëewë në gaan-gaanluu ƴaa ra, may aye yúhí tígë teem doolii wa ra, 20 ndah Nguur ki Koope ɗi yii wonuu a ɓúk neh, ɗi yii lahte doole⁠ ⁠! 21 Ɗon fahuu biti mi ayaa ginon duuɗ mbée mí ayaa sos a keeñi naaꞌte⁠ ⁠? Bi daa génël ron na⁠ ⁠?

5

Tílëdí ɓosi ow di ɓëy ílí jaŋii Korente

1 Ílíƴƴë payu fun ɗa ɓéeɓ, fun keluute biti lahte ɓëyí aa njaaliyoh filiɓ fon ɗa, te bee na paŋ ɗi ra, ɓëyí noneh ɓëewí Koope sah ii rii paŋ. Yee keluu fun ɗa daa ri bitih, lahte ɓëyí aa ɗon na neekkaale a ɓeleɓ boffi. 2 Di filiɓ baaha ɓéeɓ nék ɗon na anuu gaan-gaanloh⁠ ⁠! Yii baa waɗ ɗon misika misiko koon, ɗon ɗúhíɗ ɓëeꞌ na paŋ ɗi ra filiɓ fon. 3 Soꞌ nék, mi wulohte ron naam, ndaa mi ot ɗon na. Soꞌ mi aattiyaꞌte ɓëeꞌ na paŋ yii baa ra biti ri homay kaah níi wocce man biti maa leeloon nen. 4 Ɗon teeꞌaꞌ di tii Yéesú Yíkíi yen raa, mi olaꞌ ɗon na, ñéerëꞌ a doolii Yéesú Yíkíi yen, 5 ɗon tík ɓëyí baa yaꞌ Seytaane yah faana nda coonaa fi mín múc yiin nay nimile Yíkëe rë.

6 Ɗon lahuy yii gaan-gaanluun ɗon⁠ ⁠! Ɗon yúhú yee wonu bee ra maan⁠ ⁠? Wonute bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lëwíirë ƴutuuɗ fuurilte mún më⁠ ⁠!⁠ ⁠» 7 Kon ɓúkútíi bakaaɗɗa ɗon na man lëwíir kíilíɗ nen ra, nda ɗon madaꞌ a mún has ƴi lahay lëwíir te ɗon madute a mún mí ƴaaha níi wocce. Nagajek, Kiristaa hawute sarah, hente har fi Paagi yen.✡ 8 Kon yen ɓanuy feetaꞌ Paaga a mbúuríi lahte lëwíir kíilíɗ, maanam pesi ñéerëꞌ a bakaaɗ, ñéerëꞌ a pagaɗ ɓos⁠ ⁠; yen feetuun Paaga a mbúurú njeñe, maanam pesi ñéerëꞌ a lan, ñéerëꞌ a kaah.

9 Húmú bíníyëꞌ mí ron ra, mi húmú wonte ron biti ɗon ɓanti leɓoh ɓëewí na pagu yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ. 10 Na húmú won mi ron biti ɗon ɓanti leɓoh ɓëewí na pagu yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ rë, mi húmú wonaay ɓëewë ëldúnë⁠ ⁠: ƴee na pagu yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ rë, ɓosoh yi íllë, ɓëewë na naafu iñi ɓëewë rë, a ɓëy yúullë. Ƴaha baaha koon kep, ɗon míníh hom ëldúnë. 11 Mi húmú fahaꞌ wonon biti ɗon ɓanti leɓoh ɓëyí fí wonte biti ɗi non koy-yaayya filiɓ ngémë anti page yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ, ɓos-íl, yúulée ala, hen yahoh tii, maniye mbée naafe yin ow. Ɗoni ɓëewí ƴaa waruy lukki bok loon boko sah.

12-13 Soꞌ neh daa may aattiyee ɓëewë gémúy Yéesú rë, Koope nay waa aattiyee. Ndaa ɗon, ɗon waruy aattiyaꞌ ɓëewë nonu ɗon na ra waro a⁠ ⁠? Mantee⁠ ⁠: Líkí ɓëyí ɓosa filiɓ fon⁠ ⁠!✡

6

Ngënë kúrëntíi këemí ɓëewí nëníh ɓëewí Koope

1 Ow di ɗon na, ɓani koy-yaafi filiɓ ngémë powaꞌ raa, ɗi mínëꞌ ríi kúrëꞌ ɗíh këemí ɓëewí nëníh ɓëewí Koope, yulleh ɓëewí Koope na⁠ ⁠? 2 Ɗon yíih biti yen fi ɓëewí Koope yen nay aattiyee ɓëewë ɓéeɓ ë⁠ ⁠? Ɗon nay aattiyee ɓëewë ɓéeɓ rëe kay, ɗon míníh aattiyaꞌ bee lukki ñak solo baa ra a⁠ ⁠? 3 Ɗon yíih biti yen nay aattiyee malaaka ya assumaa iñi feey fi bee a⁠ ⁠? 4 Añcaŋ, iñƴaa lah hanndal kon raa, ɗon dëekúu ɓëewí ɓëy ílí jaŋaa wonuy dara waa na aattiyaꞌi ron⁠ ⁠! 5 Ɗon warutee sopoh yee won mi ron baa ra déꞌ⁠ ⁠! Wëerté sëꞌ biti lahte wuti ƴaha ow yínë bi ñaañce filiɓ fon, mín yugusaꞌ hanndal ow a koy-yaafi⁠ ⁠! 6 Ɗon nék, yee lah ɗon na ra daa ri biti ow a koy-yaafi filiɓ ngémë ee kúrëntúu këem rë, te wa kúrëntúu këemí ɓëewí nëníh ɓëewí Koope.

7 Mit ɗon kúrëntëꞌ këem hanndal kon raa nék, baa daa teeɓaꞌ biti ɗon keenute níi wocce. Ow tooñ ɗon mbée loh yii ron raa, yi tah ɗon na tëhíh múñí yii baaha⁠ ⁠? 8 Tígë homuu ɗon bee ra nék, ɗon daa na tooñu ɗon lohe, te ɗon hom paguu ri koy-yaayyee ke ron filiɓ ngémë⁠ ⁠! 9 Ɗon yúhúté biti ɓëyí júɓëy ii haal Nguur ki Koope maan⁠ ⁠? Ɓékí affon biti ɓëewë na pagu yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ rë, ɓëy yúullë, ɓëewë në njaaliyuu ra, ɓëewë haalu yee na pagu gëer-jígéennë rë, 10 lohoh ya, ɓosoh yi íllë, maniyoh ya, ƴee na yahu tii yi ɓëewë rë mbée ƴee na naafu iñi ɓëewë rë, ii haal Nguur ki Koope. 11 Lahte ɓëewí ewu ɗon na húmú madu ɗaaha nen. Ndaa Koope fi yen ñeyaꞌte Ruuhi a Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen na ɗon ɓukutute, ɗon jébëlúté ɗi fi Koope, ɗi habaꞌte ron ɓëewí júɓúté íllí.

Faan ow daa Faam Koope

12 Ɗon meerute woni biti yii fahaꞌ ron ɓéeɓ ɗon mínú ríi paŋ. Baa kaah, yii fahaꞌ ron ɓéeɓ ɗon mínú ríi paŋ naam, ndaa iña ɓéeɓ neh daa wun ɗon na. Soꞌ mi mín won biti yii fahaꞌ mi ɓéeɓ mi mín ɗíi paŋ, ndaa soꞌ mii yeris dara ham soꞌ ñaam. 13 Ɗon wonuu ti ñam saamɗu loo, te loo saamu túmëe ñam. Baa kaah, ndaa Koope ay saŋku iñƴaa ɓéeɓ ana. Faan nék saamuy biti ay paguu yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ⁠ ⁠! Faan saamu biti lahiɗ Yíkëe njiriñ, te Yíkëe saamu biti ɗi ílíf faan. 14 Koope fa teeɓaꞌ doolii këlíɗté Yíkëe ɓúudé rë, ay yen këllée ɓúudé ɗaaha.

15 Ɗon yíih biti faannon cér di faan Kiristaa a⁠ ⁠? Kon ow waɗtee ɓeɓ cér di faan Kiristaa, boollee ri a faan ɓeleɓ tílëh wa hen yínë ë⁠ ⁠? Baa waray múk⁠ ⁠! 16 Ɗon yíih biti ɓal ɓëyí boollaꞌ afi a ɓeleɓ tílëh, ɓani ɓelaa henute faana yínë ë⁠ ⁠? Nagajek, bíníyúté bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠... wa hen yínë.⁠ ⁠»✡ 17 Ɓëyí fí boollaꞌ afi a Yíkëe nék, ɓani Ruuhi Yíkëe henute yínë.

18 Hégíi yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ⁠ ⁠! Ɓëyí fí paŋ bakaadi taway njaaliyoh, bakaadi baa ɗi pagay ri faani, ɗi paŋ ɗi yii taaꞌaay a faani⁠ ⁠; ɓëyí fi paŋ yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ nék, bakaadi baa ɗi paŋ ɗi faani. 19 Ɗon yíih biti faannon daa faam Ruuh-Peseŋ a⁠ ⁠? Ɗon yíih biti Ruuhi baa ee ɗon na te Koope daa on ɗon ɗi a⁠ ⁠? Ɗon lahuuy affi ron⁠ ⁠: 20 Koope tos ɗon toso a cadum. Kon njíríñíi faannon légéyírí ndami Koope.

7

Yii leŋke kooɗ

1 Yen kolaꞌ daa raa leegi, yen yuliɗ yee wonu soꞌ ɗon filiɓ unna bíníyú sëꞌ ɗon ɗa. Yee wun ɗa daa ri biti ƴaal ɓanti leɓ ɓeleɓ. 2 Ndaa bi caakki lah yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ, ƴaal laha ɓeleɓ, ɓeleɓ lah ƴaal. 3 Ƴaal waɗtee yeɗ ɓeleɓi afi, ɓeleɓ yeɗ ƴaali afi. 4 Ɓeleɓ lahaay afi, faani bi ƴaali. Ɗi fi ƴaal ɓal, lahaay afi, faani bi ɓeleɓi. 5 Hanndal ƴaal a ɓeleɓ, ow waray naa kaaꞌiiɗ moroomi⁠ ⁠; hanaa biti kay wa ɓéeɓ ana ñéerëꞌ biti hom níi rëe wa súugëntëꞌ, wa ɗaŋ Koope. Filoon fi baa raa nék, wa nimil koorohi wa ti merees nen, balaa Seytaane fíir wë, wa saame affi wa. 6 Yee won mi ron baa ra ɗi túuƴëꞌ neh, ndaa ri yii mín hen. 7 Soꞌ mi saña saño koon ɓëewë ɓéeɓ ƴahun logoh, lëhíh ɓeleɓ ti soꞌ nen, ndaa ow fi ow ɓéeɓ a yee on ɗi Koope ra⁠ ⁠: ɓëyí bee onu yii beh, bee onu yin kay.

8 Ɗon fa kooruy ra, a ƴee kooruuy ra, a ɓeleɓɓa ƴaalli wa húlú rë nék, mi won ɗon tee⁠ ⁠: bee gén ɗë daa ri biti ɗon ham yee homuu ɗon ɗa ti soꞌ nen. 9 Hena biti nék ɗon míníh ham affon raa, këeríi, ndah biti ɗon kooroh daa gén biti faannon dékëe meelaꞌ.

10 Ɓëewë homu kooɗ ɗa, mee ron won túuƴëꞌí bee ra, ɗi kolaay soo na nék ɗi kolaꞌ Yíkëe në⁠ ⁠: ɓeleɓ waray yes ƴaali. 11 Ɗi liil rii paŋ raa, ɗi warlay kooroh a ƴaal kay gét nëe biti ɗi nimil júɓëꞌ a ƴaali. Te ƴaal waray yes ɓeleɓi ɓal.

12 Ɗon fi ɓëewí kayya, yee na saañ mi ron wone bee ra Yíkëe neh daa won ɗi, daa mi na won ɗon ɗi⁠ ⁠: ƴaali hen koy-yaay filiɓ ngémë lahaa ɓelii gémëy te ɓelaa fahaꞌ tas a ɗi raa, ɗi waray rii yes. 13 Ti ɗaaha nen, ɓelii hen koy-yaay filiɓ ngémë lahaa ƴaali gémëy te ƴaala fahaꞌ tas a ɗi raa, ɓelaa waray rii yes. 14 Nagajek, ƴaala gémëy baa ra homaꞌa homuu ɓani ɓelaa gém rë ladilte ri⁠ ⁠; ti ɗaaha nen ɓal, ɓelaa gémëy rë homaꞌa homuu ɓani ƴaala gém rë ladilte ri. Henay bah, koyya nay naa límú rë ay ƴíirúu biti wa sobeyute, te ɗeefa wa ladute. 15 Di filiɓ baaha ɓéeɓ nék, bee gémëy rë fahaꞌ yes raa, ɗi yeɗɗun paŋ yee fahaꞌ ri ra. Lahaa ɗaaha raa, ɓëeꞌ gém waa na ra, ƴaha ƴaala ƴaha ɓelaa ɓéeɓ, lahaꞌte afi ndah Koope dëekëꞌ ɗon biti ɗon pesaꞌ jaamma. 16 Ɗi fi ɓelaa gém ɗë yúh nda ri mín múcël ƴaali nda ɗí ë⁠ ⁠? Mbée ɗi fi ƴaala gém ɗë, yúh nda ri mín múcël ɓeleɓi nda ɗí ë⁠ ⁠?

Ow neɓpi pesaa ɗee man ɗi na húmú dëek ɗí Koope ra

17 Di filiɓ fi baa ɓéeɓ nék, mi won ɗon tee⁠ ⁠: ow waɗti pesaa yee on ɗi Yíkëe rë, ti di húmú man ɗi merees na dëek ɗí Koope ra. Baa daa yee líkín mí íllí jaŋi ya ra ɓéeɓ. 18 Ɓëyí balaa Koope dëek ɗí ɗeef ɗi lecohte, ɗi waray ɗap biti ɗi lecohte. Ɓëyí fí yéŋké biti na dëek ɗí Koope ra ɗeef ɗi lecaay, ɗi ɓanay lecoh. 19 Lecoh a ɓanti lecoh ɓéeɓ lahay solo⁠ ⁠: yee lah solo ra kay daa ri ñee túuƴëꞌ yí Koope. 20 Ow waɗti pesaa yee húmú on ɗi Koope merees na dëek Koope ɗi fi ɓëyí baa ra. 21 Ɓëyí fí yéŋké biti na dëek ɗí Koope ra ɗeef ɗi ñaam, ɓanay sídëꞌ biti ɗi ñaam⁠ ⁠; ndaa bis lah ɗi mín nëe ɗúh rëe, ɗi haba na a yaꞌ ana*. 22 Ñaama Yíkëe dëek ɗí rë, wuti ɗi líssí hom yaꞌ yíkíi rëe sah, lahaꞌte afi íllí Koope nona non ɗi Yíkëe në rë. Ti ɗaa nen, ɓëeꞌ lahaꞌ afi Yíkëe dëek ɗí rë, ɗi ñaami ɗi fi Kiristaa. 23 Koope tos ɗon toso a cadum. Kon ngënë héní ñaam ow⁠ ⁠! 24 Mantee koy-yaayyi ƴeh, lah pésíi fíi Koope yee húmú homuu ɗon merees na dëek ɗí ɗon ɗa.

Ɓëewë homuy kooɗ a ƴee ƴaalli wa húlú rë

25 Yii leŋke ɓëewë kooruy doom ɗa nék, mi lahay na yii wona mi te kolaꞌ Yíkëe në, ndaa bi teeɓ soꞌ Yíkëe naaꞌ keeñ te mi mit lekoh, mi mín nëe won ɗee olaꞌ mi ri ra.

26 Coono yee woteh ƴee tahte níi mi won tee⁠ ⁠: yee wun ɗa daa ri biti ow fi ow ɓéeɓ homa yee homaꞌ ri ra. 27 Ɓëyí lah ɓeleɓ ɓanay saam yesaꞌ a ri. Ɓëyí lahay ɓeleɓ ɓanay saam. 28 Di filiɓ fi ƴaa ɓéeɓ nék, ƴaali kooɗ bakaaray, te cafaƴ ki kooru bakaaray, ndaa soꞌ mi fahaꞌ ron nís coono fi misiga nay daɓe ɓëewë homu kooɗ ɗa.

29 Mi won ɗon tee koy-yaayyi ƴeh⁠ ⁠: yee tas pesa ra gaanay⁠ ⁠! Tígë homuu yen bee ra kep, ɓëewë kooru ra pesuun ti ɓëewí kooruy nen, légéyíré Koope⁠ ⁠; 30 ƴee na looyu ra pesuun ti ɓëewí súfúñúy nen⁠ ⁠; ƴee na ƴenu ra pesuun ti ɓëewí lahuy sos-keeñ nen⁠ ⁠; ƴee na lomu yin ra, pesuun ti ɓëewí lomuy yin nen⁠ ⁠; 31 ƴee na njiriñuu iñi feey fi bee ra, ɓanuy naa njiriñoh níi mit, ndah yee tas ëldúnë fí bee a di man ɗi ɓéeɓ rë gaanlay.

32 Mi fahaꞌte biti ɗon ɓanti sídëꞌ iñi ëldúnë. Ɓëyí fí kooray hom sídëꞌ iñi Yíkëe, ɗi hom saamaꞌ biti ɗi neɓaꞌ Yíkëe. 33 Ɓëeꞌ kooɗ ɗa nék hom sídëꞌ iñi ëldúnë, ɗi hom saamaꞌ biti ɗi neɓaꞌ ɓeleɓi, 34 te tígí daaha, yin ana hampe ri. Ti ɗaaha nen, ɓelii homay kooɗ mbée cafaƴ ki kooruy hom sídëꞌ iñi Yíkëe⁠ ⁠: yii na paŋ ɗi a yii na níɓ ɗí ɓéeɓ, ɗi hom fahaꞌ biti ɗi jébël afi Yíkëe. Bee kooru ra nék, hom sídëꞌ iñi ëldúnë, ɗi hom saamaꞌ biti ri neɓaꞌ ƴaali. 35 Ɗon ot mi won ɗon baaha, jaammoon daa tah ndaa biti mi saam tígí rën yii ron waruy rii paŋ neh. Mi fahaꞌ biti ɗon page yee lukki jek ra, ɗon pokoh légéyírí Yíkëe, te nuffon ɓanti hom yin kay.

36 Lah wahambaanii onu ɓeleɓ, mínéh ham afi nufa anti tas lool ɗii na te ri ham biti ɗi waɗtee kooɗ raa, ɗi koora ti di fahaꞌ ri ri nen⁠ ⁠; baa bakaaɗ neh. 37 Ndaa hena biti kúkëyí wahambaanaa ay mín ham afi raa, ɗi caŋ biti ɗi ii kooɗ ɗi ham na te kolaa ɗii na raa, ɗeef ɗi paŋke yii wunte. 38 Ɗaaha, bee kooɗ cafaƴ ki ra paŋke yii wunte, ndaa bee kooray ra daa paŋ yee gén ɗë.

39 Ɓeleɓ hém ƴaali ee pes ɗa rek, ɗi waɗti homaa a ri⁠ ⁠; ƴaala húl rëe nék, ɗi mín kooroh a ɓëyí neɓaꞌ ri níi tasse biti ƴaala heneh ɓëyí non Yíkëe në. 40 Soꞌ mi habaꞌ biti nék, ɗi ay lukee lah sos-keeñ biti ɗi hom yee hom ri ra, te mi gémpé biti soꞌ mi bee ɓal Ruuhi Koope ee soo na.

8

Hawiɗɗi ala ya

1 Yen haal yii leŋke boꞌ yúul leegi⁠ ⁠: ɗon wonu ti neh ɗon ɓéeɓ ɗon yúhú ë⁠ ⁠? Yúh daa na tah ow gaan-gaanloh, fahaꞌ ow nék daa na tah ow ɓaat moroomi. 2 Ɓëyí fí habaꞌ afi biti yúh yin, ɗeef iña waɗ ɗii yúh rë tasse. 3 Ɓëyí fí fahaꞌ Koope nék, Koope yúh rí.

4 Kon, boꞌ yúul waɗtee ñamu aa ɗíh⁠ ⁠? Yen yúhúté biti ala ya na hawruu ɓëewë ee na ra, wa dara neh feey fi beh, te yen yúhúté biti Koo ɗi yínë kut. 5 Caakke iñi ín sun a ƴi ee feey fi bee ɓëewë habuu wa Koope a Yíkëe waa na. 6 Yen nék, yen habuu biti rek Koo ɗi yínë kut⁠ ⁠: daa ri Boffa sak iña ɓéeɓ, te pesi yen homiɗ ɗi ra. Yíkëe ɗi yínë kut ɓal, daa ri Yéesú-Kiristaa fa iña ɓéeɓ ñeyaꞌ ɗii na hente, te pesi yen ñeyaꞌ ɗii na ra.

7 Añcaŋ, lahte ɓëewí fí yúhté biti yíih yii baaha. Lahte ɓëewí húmú meeru meero pay yúul níi tahte woteh fee Koo beh, wa ñam boꞌ fi ɗúhëꞌ yúul rëe, wa hom ɓekuu affi wa biti boꞌ fa hawru ala te hawri baa lahte solo. Bi wa lahuu nuf ana di yii wun a yii wuneh, affi wa na tookeh filoon fe. 8 Ñam taheh ow leɓoh Koope⁠ ⁠: ɓëyí ñamay yii baa ii rii ëyíl dara, te ow ñam raa ɓal yii baa ii rii ɓaat dara.

9 Di filiɓ fi baa ɓéeɓ nék, wëettíyíi affon⁠ ⁠! Ɗon ɓanuy lahaꞌ affon níi ɗon ɓek ɓëewë maanuy ngémë rë bakaaɗ⁠ ⁠! 10 Yúhí biti ɓëyí lahaꞌ nuf ana di yii wun a yii wuneh ot ɗon fa yúhú rë, ɗon ñame filiɓ yúul rëe, baa ii rii ɓek ñam boꞌ yúul ë⁠ ⁠? 11 Ɗon paŋ yii baa raa, koy-yaafa maanay ngémë baa Kiristaa húlíɗté rí rë, yúhë yúhú ron ra ay rii saŋku⁠ ⁠! 12 Ɗaaha, ɗon bakaarute koy-yaayyon na, ɗon na yahu nuffi wa fa lahuu nuf ana di yii wun a yii wuneh ra. Baa daa ri biti ɗon bakaaru ɗi fi Kiristaa na. 13 Yii baa tahte níi ñam daa ɓeka koy-yaasoꞌ fa filiɓ ngémë bakaaɗ ɗaa, soꞌ mi ɓanti ñamil boꞌ taꞌ toñeh may ɓeke koy-yaasoꞌ bakaaɗ.

9

Yee waɗ a yee yeeliyoh apootar ra

1 Soꞌ mi lahaay af soꞌ lahoo a⁠ ⁠? Mi apootar neh a⁠ ⁠? Mi olay Yéesú Yíkíi yen olo a⁠ ⁠? Ɗon daa yee lím iña légéyíɗ mi Yíkëe rë neh a⁠ ⁠? 2 Wuti lahte ɓëewí habuuy soꞌ apootar raa sah, wëerté sëꞌ biti mi apootar ɗon na, ndah nona nonu ɗon Yíkëe në rë teeɓaꞌte biti mi apootar kaah.

3 Soꞌ mi hom lofaꞌ ɓëewë në wonu yin sun fi soꞌ ra ɗeh⁠ ⁠: 4 Légéyë në légéyú fun ɗa, fun yeeliyuuy biti fun ñam na fun han na a⁠ ⁠? 5 Fun yeeliyuuy biti koon fun lah ɓelii non filiɓ ngémë, fun kúrëelëh rí dee ti di paguu ri apootarri kayya nen, mbée koy-yaayyi Yíkëe mbée Peer* nen a⁠ ⁠? 6 Funi Barnabaas kep daa warun ñëmrún affi fun a⁠ ⁠? 7 Ɗon kéllúté biti soldaar daa na lomiɗ afi iña na légéyëꞌ rí rë ë⁠ ⁠? Ɗon kéllúté biti ow na ñameh na gañcaha soh ri meeyi ra a⁠ ⁠? Ɗon kéllúté biti níirëh na haneh na miis ma yuba na tooppitoh ri ra a⁠ ⁠?

8 Iña won mi ron ƴaa ra, mi ɓeyay wa iñi pesi ëldúnë kep, wa wonute filiɓ kootii Mëyíis ɓal. 9 Bíníyúté kootii Mëyíis bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbaam†fi hom légéy meey ngana pok ɓúgë fu kaddaꞌ ri ñam na gaañcaha.⁠ ⁠»✡ Nuf Koo na pay mbaam na a⁠ ⁠? 10 Uni baa bíníyírúy fun fi ƴee a⁠ ⁠? Nagajek ɗon ot uni baa wonu, biti ɓëyí fí pay meey waɗtee naa séentëh woɗ, ɓëyí fí baac too waɗtee naa séentëh woɗ. 11 Fun sohute iñi Koope ɗon na. Kon fun lah na iña lahuu ron feey fi bee raa, ɗeef fun lukusirute a⁠ ⁠? 12 I ow kay yeeliyoh yii baa ɗon na raa, assumaa fun neh⁠ ⁠!

Fun yeeliyuute yii baa ɗon na, ndaa fun peguuy ron ri⁠ ⁠! Fun mújúté ɓéeɓ toñeh fun ay page yii ay kaddee ɓëewë keloh Uni NebiKiristaa. 13 Ɗon yúhrúté affon biti ɓëewë në légéyú filiɓ Faam fi gaani Koope ra liiluu njélí wë në, wa fa na jébëlú sarah ya sun fi tígë na hawruu ra pesuu di iña jébëlú rë. 14 Ti ɗaaha nen, Yíkëe nahaꞌte biti ɓëewë na waariyu Uni Neba ra pesuun na.

15 Soꞌ nék, mi meelaay yin yínë sah iña yeeliyoh soꞌ ra, te mi bíníyëy ron iñƴaa biti mi hom saam yin ɗon na. Soꞌ déꞌ, biti mi húlë húlë daa génël sëꞌ biti ow yahiɗ soꞌ sosi keeña homaꞌ mi di yee sehay mi dara yee na paŋ mi ra. 16 Waaraa na waare mi Uni Neba ra nék, soꞌ mi mínéh nëe damoh. Ɗi yii mi túuƴú rí túuƴë, waɗ soꞌ waro. Soꞌ kay, mi torohan biti mi waareyeh Uni Neba. 17 Daa mi tansara af soꞌ légéyí bee koon, ɗeef mi waɗtee yínlú⁠ ⁠; hém mí túuƴú rí túuƴë nék, mi paŋ yee déŋéenú mí rë. 18 Yínlí sëꞌ yi kon⁠ ⁠? Yínlí sëꞌ biti mi waare Uni Neba te mi seheh yin na, mi ɓanti ɓeɓ yee yeeliyoh ɓëyí na waare Uni Neba ra.

19 Daa mi lahaꞌ af soꞌ, soꞌ mi ñaam ow neh. Di filiɓ baaha ɓéeɓ nék mi tíkké af soꞌ ñaami ɓëewë ɓéeɓ, nda mi héc ow caak Kiristaa na. 20 Soꞌ mi hom a yëwúɗ rëe, mi pesaꞌ ti wa nen, nda mi mín wëe héc. Wuti kootii Mëyíis habay soꞌ raa, bee mi hompe a ɓëewë Kootaa ham wa ra, mi pesaꞌ ti wa nen, nda mi mín wëe héc. 21 Ti ɗaaha nen ɓal, mi hom a ɓëewí taaꞌuuy dara a Kootaa raa, mi hom madaꞌ a wa, nda mi mín wëe héc. Baa ɗi biti neh mi taaꞌaay dara a kootii Koope déꞌ⁠ ⁠! Soꞌ kay mi ñeyaꞌ kootii Kiristaa. 22 Mi hom a ɓëewë ngémí wë maanay raa, mi madaꞌ a wa nda mi mín wëe héc. Ɗaaha, ɓëyí mín ɗíi hen ɓéeɓ, mi hom a ɗi raa mi madaꞌ a ri, mi paŋ ɓéeɓ nda i ow waa na mín múc. 23 Ɗon ot mi na hen ɗaaha, mi fahaꞌ biti Uni Neba ɓaatti líiwëlsëꞌ ndín, mi bok a wa iñi wunna na onaꞌ ri ra.

24 Ɗon yúhúté biti i ow home saadantaꞌ raa, faraah lah bi daa na saan. Kon múkëyí múkë mí mín tah ɗon saan. 25 Bee múkëyëh hompe waaƴ saañ saadantaꞌ ra, ɗi hom koraꞌ afi koroo yii na paŋ ɗi ɓéeɓ. Yee na paŋ ɗi baa ra ɓéeɓ nék ɗi saam na baanii ndami ii maañ rek, yíppí yah⁠ ⁠; ndaa yen saamuu na baanii ndami ay hene has faraah. 26 Yii baa daa tah mi ƴahti múkë rëe, mi yullaꞌ fíi ciɗ. Soꞌ mi ƴahti bërëꞌ rëe, ma na yúh ɗee na haalaꞌ mi ɓëeꞌ rë. 27 Soꞌ mi hawsaꞌ faan soꞌ hawsoo mi koɗ ɗi yee fahaꞌ mi ra, toñeh mi liilehti waare ɓëewí kayya Uni Neba ndín mi bokleh, Koope ɓan soo yeɗ ndam.

10

Pagaɗɗi ɓossa na húmú pagu caacca ra

1 Koy-yaayyi ƴeh, mi fahaꞌ biti ɗon nérsëh bee húmú ñéerúu caacci yen a Mëyíis luufa, koluu wa Ésíp rë. Nérë daa húmú ɓen wa ɓéeɓ níi wa ɓéeɓ húusúté kísí fí Bëhëerrë. 2 Wa ɓéeɓ daa bëtsú filiɓ nérë a filiɓ kísí fë, bokute Mëyíis në. 3 Wa ɓéeɓ daa boku wa ñamute ñami kolaꞌ Koope na, 4 wa ɓéeɓ bokute hanute hani kolaꞌ Koope na ɓal, ndah wa hanuu mulii laꞌi Koope, laꞌa ɓen wa ra, te laꞌi baa daa Kiristaa. 5 Di filiɓ baaha ɓéeɓ, lahte ow caak waa na pagaɗɗi wa neɓaay Koope, tahte ɓúudé yí wë hente raseet luufa.

6 Ɗon ot iñƴaa lah, wa teeɓ yen teeɓo nda nuffi yen ɓanti hom pagaɗ ɓos ti di húmú paguu wa ri caacci yen nen. 7 Ngënë yúulíi ala ti di na húmú paguu ri i ow waa na nen. Nagajek bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë tookute ñam, hanute, wa na anuu paŋ yii neɓaꞌ wa.⁠ ⁠»✡ 8 Yen ɓanuy paŋ yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ ɓal ti di húmú paguu ri i ow waa na nen níi tahte ow júnní sabay ana a ow júnní éeyë (23.000) keenute húlúté bisa yínë rë.✡ 9 Yen ɓanuy ti saam olsohi Kiristaa* ti di húmú paguu ri i ow waa na níi wa na húlú ɗoɓ goŋ ra. 10 Yen ɓanuy ti capitoh ti di húmú paguu ri i ow waa na níi malaakii yahoha muuyilte wa ra.

11 Ɗon ot iñƴaa lah, teeɓi yen biti yen waruy naa ñee⁠ ⁠; ɗon ot wa bíníyú, woni yen biti yen moytoh, yen fa homu ɗúmëení pesa ƴee ra. 12 Yii baa daa tah ɓëyí fí habaꞌ biti ɗi caŋke caŋi híinté, feheya níi ri ɓanti keen. 13 Iña na fíir rën rë ɓéeɓ, daa wa ƴee na fíir ɓëewí kayya ra kep. Koope mit lekoh, ɗi ii ron yeɗɗaꞌ a yii na fíir rën kéeníɗ ɗën. Wahtii ayaa yii fíir rën ɓéeɓ nék, ɗi ay ron teeɓ ɗee nay ron naa ɗúhée rë, nda ɗon lah doolii kaaꞌuun ɗon.

14 Yii baa daa tah mi won ɗon tee⁠ ⁠: ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ƴee ra, súugíi yúulëh ala. 15 Mi won a ɗon, ɗon fa ñaañute ra⁠ ⁠; ëlsíi yee nay mi ron wone bee ra nda kaah nda ɗíh. 16 Kaasi mala tah yen na símú Koope ra, yen home hani raa, baa daa ri biti yen henute yínë a ñif mi Kiristaa neh a⁠ ⁠? Mbúurëe na woruu yen ra, yen home ñami raa, baa daa ri biti yen henute yínë a faan Kiristaa neh a⁠ ⁠? 17 Mbúurú yínë kut daa lah, tahte níi wuti yen caak níi caak, yen boku faana yínë, ndah yen ɓéeɓ lahute woɗ na mbúuríi yíníi baaha.

18 Ëlsíi ɓëy Israyel⁠ ⁠: ƴee na ñamu boꞌ fi sarahu Koope waa na ra, nëníh tígë na hawruu ra a⁠ ⁠? 19 Ɗon habuu biti mi fahaꞌ won yi dah⁠ ⁠? Biti boꞌ ya na sarahu ala ya ra lahte njiriñ, mbée ala lahte njiriñ aa yih⁠ ⁠? 20 Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Mi won wono ndék tee⁠ ⁠: hawiɗɗa na hawu yúullë rë pagiruu dakki Seytaane ndaa Koope neh. Soꞌ mi fahaay biti ɗon non yii tappe dakki Seytaane. 21 Ɗon míníh han na gulii Yíkëe, ɗon hane na bi dakki Seytaane. Ɗon míníh lah woɗ ñami Yíkëe, ɗon lahle woɗ ñami dakki Seytaane. 22 Ɗon nar rii henaꞌ ɗaaha raa, ɗeef yen saamu haayil keeñ Yíkëe ɗi fa yéeh hússë rë neh a⁠ ⁠? Moo yen luku ri doole a⁠ ⁠?

Ow neɓpi paga yii ay kañuu Koope

23 Ɗon meerute woni biti yii fahaꞌ ɗon ɓéeɓ ɗon mínú ríi paŋ. Baa kaah, yii fahaꞌ ɗon ɓéeɓ ɗon mínú ríi paŋ naam, ndaa iña ɓéeɓ neh daa wun ɗon na. Yii fahaꞌ ɗon ɓéeɓ ɗon mínú ríi paŋ naam, ndaa iña ɓéeɓ neh daa na ɓaat ow. 24 Ow waray héc teem fíyí kep, ɗi waɗti saamɗa ɓëewë ɓéeɓ.

25 Boꞌ fi na yaayu ɓéeɓ ɗon mínú ríi ñam⁠ ⁠: a nuf ana yi mín nëe lah nda warutee ñamu nda waruy ñamu ɓéeɓ, ñëmí ɗon ɓanti meelaꞌ yee hen ɗi ra. 26 Nagajek, bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe daa lahaꞌ feey fa a iña filiɓ ɓéeɓ.⁠ ⁠»✡

27 Ɓëyí noneh ɓëewí Kiristaa dëek ɗon ñam faami níi ɗon tahiɗ ɗi raa, yii yeɗ ɗon ri ɓéeɓ lah ñëmí rí⁠ ⁠: a nuf ana yi mín nëe lah nda warutee ñamu nda waruy ñamu ɓéeɓ, ñëmí ɗon ɓanti meelaꞌ yee hen ɗi ra. 28 Ndaa ow won ɗon biti boꞌ fa na suu ñamu ra kolaꞌ hawiɗ yúul rëe, tígí daaha ngënë ñëmí në nda af took. 29 Toogi afa won mi baa ra, ɗi toogi affon neh, ɗi toogi af ɓëeꞌ won ɗon baaha ra.

Mín lah ow won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi lahaa af soꞌ raa, yi tah ɓëyí lahay afi tookke heefe soꞌ na⁠ ⁠? 30 Mi sím Koope ñama na ñam mi raa, lahte yii ɓosi ow wona ri sun fi soꞌ di ñami mi símëꞌ wë Koope a⁠ ⁠?⁠ ⁠»

31 Yee won mi ra daa ri bitih⁠ ⁠: ɗon ñamun ñamo, ɗon hanun hano, mbée ɗon pagun yin kay ɓéeɓ, pëgíi rí kañi Koope. 32 Ngënë ɓékí ow bakaaɗ⁠ ⁠: yëwúɗ neh, ow kay neh, ow di ílí jaŋii Koope neh. 33 Mëdíi a soꞌ⁠ ⁠: yii mi koloh rii paŋ ɓéeɓ, mi saamaꞌ yii neɓaꞌ ɓëewë⁠ ⁠; ma na saameh yii ay njiriñe soꞌ kep, mi saamaꞌ yii mín njiriñ ow caak, nda wa múc.

11

1 Ñéyí kotti soꞌ ti di na ñeyaꞌ mi kotti Kiristaa nen.

Cagaɗ ƴaal a ɓeleɓ fíi Koope

2 Ma na sím ɗon di yee na nérsúu soꞌ ɗon faraah ra, a yee na ñeyuu ron toŋ iña léhín mí ɗon ra. 3 Di filiɓ fi baaha ɓéeɓ, mi fahaꞌ biti ɗon yúh biti Kiristaa daa kélfíi* ƴaal ɓéeɓ, ƴaal hente kélfë ɓeleɓ, Koope hente kélfíi Kiristaa. 4 Kon bee ƴaal hompe ɗaŋ Koope mbée hompe léhíní unni Koope anti tík yin afi ra, ɗeef ɗi onay kélfíi cér. 5 Ti ɗaaha nen, bee ɓeleɓ hompe ɗaŋ Koope mbée léhíní unni Koope anti yeris afi holoŋ ra, ɗeef ɗi onay kélfíi cér⁠ ⁠; baa man biti ri nenoh nenoo nen. 6 Ɓeleɓ músëerëey† rëe, ri nena fen fi⁠ ⁠! Hena biti nenoh a ëyíl fen na sëpíɗ ɓeleɓ raa nék, ɗi músëerë afi⁠ ⁠! 7 Ƴaal waray tík yin afi, ndah daa ri maanam netli Koope te ndami Koope oluu ɗii na, te ndam ƴaal oluu ɓeleɓ na, 8 ndah nagajek ƴaal neh daa kolaꞌ faan ɓeleɓ na saku ri ra, ɓeleɓ kay daa kolaꞌ faan ƴaal. 9 Te ƴaal neh daa saamɗu ɓeleɓ, ɓeleɓ daa saamɗu ƴaal. 10 Yii baa daa tah, di yii leŋke af ɓeleɓ, ɗi fi ɓelaa waɗtee naa lah sañ-sañ ndah malaaka ya. 11 Filiɓ pesi yen a Yíkëe nék, ɓeleɓ mínéh hel ƴaal filoon sayaꞌ a afi, ƴaal mínéh hel ɓeleɓ filoon sayaꞌ a afi, 12 ndah di kolaꞌ ɓeleɓ faan ƴaal na saku ri ra, ti ɗaaha nen ƴaal kolaꞌ ɓeleɓ na límúté, wa ɓéeɓ ana koluute Koope na.

13 Ëlsírí affon, nda bee ɓeleɓ hompe ɗaŋ Koope ra waɗtee yeris afi holoŋ⁠ ⁠? 14 Di man ëldúnë, teeɓay ron biti ƴaal yeris fen fi ut ɗaa, baa gace ɗii na a⁠ ⁠? 15 Ƴaha ɓeleɓ raa nék, homaꞌ ndam ɗii na. Nagajek, fen ut saamɗu ɓeleɓ múuríi afi. 16 Lah ɓëyí fahaꞌ taasaꞌ yii leŋke yii baa raa nék, fun wonu ri tee⁠ ⁠: fun a ɓëy íllí jaŋi yi Koope henuu ri ɗaaha.

Reeri Yíkëe

17 Filiɓ iña nay mi ron wone ƴee ra nék, soꞌ mii ron naa sím ndah teeꞌaꞌ yi ron ɓaatay ron, luk ɗon yahiɗ yahro. 18 Mi ɗéɓpí keloh biti ɗon lah teeꞌaꞌ raa, ɗon ñéerúu kayaꞌ-kayaꞌ, te mi sampee gém yin na. 19 Nagajek, ñéerëꞌ kayaꞌ-kayaꞌ mínéh ñak, nda teeɓ ow sah ɓëewë pokuu kah-kah Kiristaa ɗon na ra. 20 Kon teeꞌaꞌa na teeꞌuu ron baa ra, reeri Yíkëe neh, 21 ndah bee ɗon teeꞌuute ra, lahte ɓëewí hom ɗéwrúu ɗéwrëe ñam ñama kúrú wë rë, tahte níi ƴee ñamuy dara raa, ƴee ñam níi beni, han níi mani. 22 Ɗon lahuy faam laho ɗon pay ɗon ñame ɗon hane na, mbée ɗon faaliyuy ílí jaŋii Koope faaliyoo, ɗon na sëpírú ñëkíɗɗë⁠ ⁠? Ɗon sehu biti may ron wone yih⁠ ⁠? Ɗon sehu sím soo na a⁠ ⁠? Ëe-ëeꞌ, mi ii ron sím⁠ ⁠!

23 Nagajek, bee daa yee yëeddú mí kolaꞌ Yíkëe në rë, te mi léhínté ron ri⁠ ⁠: elga yaayu Yéesú-Yíkëe rë, ɗi ɓeɓpe mbúurú, 24 símpé Koope, lecsaꞌte ri, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbúuríi bee faan soꞌ, af ron tah mi yeraꞌ ri. Lah pëgí yii beh, nérsëhí sëꞌ.⁠ ⁠» 25 Ti ɗaaha nen, reeruu wa níi wocce ra, ɗi ɓeɓpe kaasi béeñë ɓal, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kaasi béeñí bee daa yii hasa pok Koope hanndal ki ɓani ɓëewë ñeyaꞌte ri ñif mi soꞌ ra. Wahtii hanuun ɗon ɗi faraah, pëgíi rí nérsëhí sëꞌ.⁠ ⁠» 26 Nagajek, dee níi nimili Yíkëe, wahtii ñamuun ɗon mbúuríi baa ɓéeɓ, ɗon han béeñí ƴah, ɗeef ɗon waariyu húlí ɗi fi Yíkëe.

27 Yii baa daa tah ɓëyí fí ñam na mbúurëe, mbée han na kaasi béeñë yeraꞌ Yíkëe rë te oneh wa cér, tooñce Yíkëe di yii leŋke faani a ñif mee ke ri yeraꞌ ri ra. 28 Kon ow fi ow ɓéeɓ olsaa afi paaƴ balaa ri ñam na mbúurëe han na béeñë, 29 ndah ɓëyí fí ñam na mbúurëe, han na béeñë te tíkéh nufi biti ɗi faan Yíkëe rëe, ɗeef ɗi ee daanɗoh afi di yee paŋ ɗi baa ra. 30 Yii baa daa tah ow caak ɗon na jér, ow caak yooy níi, ƴee húlé. 31 Yen kénsée tílëdí yen raa nék, yen ay mín moytoh aattiyaꞌi yeni Koope. 32 Ndaa ɗon ot Yíkëe aattiyee yen, ɗi saam kori yen, nda yen ɓanti boolluu a ɓëy ëldúnë yen daanu.

33 Koy-yaayyi ƴeh, kon ɗon teeꞌaꞌ reeri Yíkëe kírée, lah séhëntíi filiɓ fon. 34 Lah ɓëyí yaaɓ filiɓ fon raa, ɓëyí baa ñama faami paaƴ, hen ɗaa ɗon teeꞌaꞌ raa, Koope ii ron aattiyaꞌ. Iñi kayya meelu soꞌ ɗon ɗa nék, mi ac ginon fayu raa may ron naa tiil.

12

Iña na onaꞌ Ruuh-Peseŋ ra

1 Koy-yaayyi ƴeh, leegi yen won sun fi yii leŋke iña na onaꞌ Ruuh-Peseŋ ra. Mi fahaꞌ biti ɗon yúh kaaf ka filiɓ. 2 Húmú henuu ɗon ɓëewí nëníh ɓëewí Koope ra, ɗon húmú nooku nooko, ɗon na yulliru ala ya yéŋké biti míníh won ɗa. 3 Yii baa daa tah mi won ɗon tee⁠ ⁠: ɓëyí Ruuhi Koope daa na teeɓ ɗi, mínéh ɓéyíɗ uni sun won biti Yéesú alkaa, te ow mínéh won biti Yéesú daa Yíkëe, hém Ruuh-Peseŋ teeɓay ri ri.

4 Iña na on yen Ruuhi Koope ra bokuuy, ndaa Ruuha yíníi baaha daa na woraꞌ wa. 5 Di na légéyírúu Yíkëe maday, ndaa wa ɓéeɓ yuloh Yíkëe yíníi baaha na. 6 Iña na pagiru Koope ra maduy, ndaa Koope fa yíníi baaha daa na paŋ iñƴaaha ɓéeɓ ɓëewë në ɓéeɓ. 7 Ow fi ow ɓéeɓ Ruuh-Peseŋ feeñiyohte ɗii na woɗte ri yii ay njiriñ ɓëewë ɓéeɓ. 8 Ruuha on ɓëyí bee woni tíkëh sun ham-ham raa, ɗi fi Ruuha yíníi baaha on ɓëyí yínëe woni tíkëh sun yúh. 9 Ruuha yíníi baaha on ɓëyí bee ngémí ow yéeh daa man raa, ɗi on ɓëyí yíníi bee mín paƴ jér. 10 Ruuha yíníi baaha on ɓëyí bee mín paŋ kimtaan raa, ɓëyí yíníi bee ɗi on ɗi léhín unni Koope, ɗi on ow kay mín ɓíssëꞌ yii kolaꞌ yébítëh a yii kolaꞌ Ruuha na. Ɗi on ɓëyí bee wone wonaɗ caakki bokuuy ƴi ɓëewë kéllúy wë rëe, on ɓëyí yíníi bee wone tikki fi wonaɗɗa. 11 Ruuha yíníi baaha daa na paŋ iñƴaa ɓéeɓ. Ɗi onaꞌ ow fi ow ɓéeɓ bii kayaꞌ-kayaꞌ, ti di fahaꞌ ri ri nen.

Faan a cérrí

12 Ɗon yúhúté biti faan ɗi yínë, lahte cér caak. Cérrí ƴaa nék caakaꞌ wa níi daa boku faana yínë. Ti ɗaaha nen, yen daa boku yen henute faana yínë daa Kiristaa ra. 13 Nagajek yen ɓéeɓ, fu hena yëwúɗ mbée heet kay, fu ƴaha ñaam mbée daa fu lahaa afu, yen ɓéeɓ bëtsúuRuuha yínë nda yen hen faana yínë, yen ɓéeɓ yen liil na Ruuhi yíníi baaha.

14 Faan nék, ɗi cér yínë neh kep, ɗi cér caak. 15 Kot won biti koon⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi yaꞌ neh, kon soꞌ mi noneh faan⁠ ⁠», baa kaaꞌeeh ɗi non faan. 16 Nuf ɓal won biti koon⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi íl neh, kon soꞌ mi noneh faan⁠ ⁠», baa kaaꞌeeh ɗi non faan. 17 Faan ɓéeɓ daa boka hen íl koon, ɗi ay kelee ɗíh⁠ ⁠? Ɗi ƴaha nuf kut koon, ɗi ay yúhée nget ɗíh⁠ ⁠? 18 Koope daa tík cér fí cér faan ow di fahaꞌ ri ri. 19 Faan ƴaha cér yínë kut koon, ɗi ay henee faan ɗíh⁠ ⁠? 20 Di filiɓ fi baa ɓéeɓ, cér caak daa lah, faan yínë kut lahte.

21 Kon íl mínéh won yaꞌ bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi sohlaay ro⁠ ⁠!⁠ ⁠» Te af mínéh won kot bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi sohlaay ro⁠ ⁠!⁠ ⁠» 22 Baa daa mínéh hen, ndah cérrë faan ow habuu ɓëewë biti lahay solo ra sah, caakke njiriñ. 23 Cérrë habuu yen biti miteh on cér rë, añcaŋ yen lukuu on wa cér⁠ ⁠; ƴee habuu yen biti neɓeh ot ɗa, yen lukuu tooppitoh wa. 24 Cérrë neɓ ot ɗa, sohlaay tooppitoh ya ee na. Koope daa sakaꞌ faan ɗaaha, paŋke níi cérrë heefu ɓëewë rë, daa lukuu onu cér. 25 Ɗaaha, cérrë faan ɓéeɓ, yínë saay na a afi. Wa kay, habrantuu habrantoo. 26 Yii kat cér yínë faan rek, ƴee tas ra ɓéeɓ yéŋ ɗí⁠ ⁠; cér yínë lah ndam raa, ɓani ƴee tas ra ɓéeɓ daa na boku keeññi wa sos.

27 Ɗon nék, ɗon daa faan Kiristaa, te ow fi ow ɗon na ɓéeɓ cér faan Kiristaa. 28 Ílí jaŋaa tílëꞌ ɗaaha⁠ ⁠: Koope ɗéɓpí tík apootarra, tíkké ɓëewë në léhínú unni Koope ra, tíkké ɓëewë në yëeddúu rë. Filoon fi ɓëewí ƴaaha, lahte ɓëewí Koope on wa paŋ kimtaan, lahte ƴi ɗi on wa paƴi ɓëewë jérú rë, lahte ƴi ɗi on wa mín habraꞌ ow, lahte ƴi ɗi on wa mín kúɗ ow, lahte ƴi ɗi on wa won wonaɗ caakki bokuuy ƴi ɓëewë kéllëy wë. 29 Ɓëewë ɓéeɓ daa apootar woo⁠ ⁠? Ɓëewë ɓéeɓ daa na léhínú unni Koope woo⁠ ⁠? Ɓëewë ɓéeɓ i yëeddëh mbée daa mínú paŋ kimtaan woo⁠ ⁠? 30 Ɓëewë ɓéeɓ daa onu mín paƴ ow woo⁠ ⁠? Ɓëewë ɓéeɓ daa onu mín won wonaɗɗi caakki bokuuy ƴi ɓëewë kéllúy wë woo⁠ ⁠? Ɓëewë ɓéeɓ daa onu mín won tikki fi wonaɗɗi ƴaa woo⁠ ⁠? 31 Di filiɓ baa ɓéeɓ nék, sëemí biti Ruuh-Peseŋ on ɗon yee gén ɗë⁠ ⁠!

Leegi, may ron teeɓe waala gén ɓéeɓ ɗë.

13

Fahaꞌ ow

1 Wuti mi wone wonadi ɓëewë a wonaɗ malaaka sah te mi faheeh ow raa, ɗeef mi jéllë mbée tiiŋki homu tíɓ nen rek. 2 Wuti mi léhíné unni Koope, mi yúh ɓéeɓ yin úmpíyéh sëꞌ, mi lah ngémí mín tah mi lëeyíɗ i daŋ sah te mi faheeh ow raa, ɗeef mi ow paɗɗah kep. 3 Wuti mi woraꞌ alal mi soꞌ ɓéeɓ ñëkíɗɗë, mi yeraꞌ ñíin sëꞌ faan soꞌ betu njaar kíi sah te mi faheeh ow raa, ɗeef lahray soꞌ njiriñ.

4 Ɓëyí fahaꞌte ow hom mújëꞌ mújëe, naaꞌ-keeñ. Ɗi na iñaaneh, na dameeh, na gaan-gaanleeh. 5 Ɓëyí fahaꞌte ow na pageh yii sëpírëꞌté, na saamɗeh afi kut, na gaaweh haayloh, na habreh ow. 6 Ɓëyí fahaꞌte ow keeña na soseh di yii ñeyay waal, keeña sosaꞌ yii hente kaah. 7 Ɓëyí fahaꞌte ow hom dékëꞌ baalaꞌ, dékëꞌ gém, lahe yaakaar faraah, habe híin faraah.

8 Léhíní unni Koope nék ay mëssí woc, yee on Koo ow ɗi wone wonadi kéllúy rë ay ɗúm, yii yúh ow ay sooƴ, ndaa fahaꞌ ow ii mëssí ɗúm. 9 Nagajek, yúhí yen lahaꞌ tígí teem ɗi, te léhíní yen unni Koope lahaꞌ tígí teem ɗi. 10 Yiin nay aye yee mit sëk rë nék, yii lahaꞌ tígí teem ɗi ɓéeɓ ay sooƴ.

11 Henaꞌ mi kúkëy rë, mi húmú wonaꞌ wonaɗ kúkëy, mi lahaꞌ nuf kúkëy, mi kelaꞌ kelaɗ kúkëy⁠ ⁠; ndaa bee henaꞌ mi ɓaha ra, yii tappe kúkëy në ɓéeɓ mi yerisse ri. 12 Tígë homuu yen bee ra kep, di na oluu yen Koope man biti ow olsee seetaani ñúus ñúusë nen. Jamanu ay lah nék yen ot ɗi ot kah-kah. Tígë homaꞌ mi bee ra kep yúhí sëꞌ Koope lahaꞌ tígí teem ɗi. Ay lah jamanii yéŋké biti nék, may rii yúh yúh kah-kah ti di yúhëꞌ sëꞌ rí ɗi fi baa nen.

13 Kon leegi iña nay tase faraah ra daa wa ƴeh⁠ ⁠: ngém, yaakaar, a fahaꞌ ow. Bee lukki lah solo waa na ra nék, ɗi fahaꞌ ow.

14

Yii leŋke ɗaŋ wonadi ɓëewë kéllúy rí

1 Koy-yaayyi ƴeh, kon lah sëemí biti ɗon fahee ow faraah. Sëemí biti ɗon liil onaꞌ yi Ruuh-Peseŋ di keeññon ɓéeɓ, níi lukaꞌ biti ɗi ona ron ɗon léhíné unni Koope. 2 Ɓëeꞌ na won wonadi ɓëewë kéllëy rí rë, wonay a ow, ɗi won a Koope ndah ow keleeh iña na won ɗi ra. Doolii Ruuha daa na tah ɗi wone iñi kolaꞌ Koope na te ow yéeh wë. 3 Ndaa ɓëeꞌ na léhín unni Koope ra, won a ɓëewë⁠ ⁠: ɗi ɓaataꞌ wa ɓaatoo, on wa doole, gíifíl keeññi wa. 4 Ɓëeꞌ na won wonadi ɓëewë kéllúy rí rë ɓaat afi, ndaa bee na léhín unni Koope ra ɓaataꞌ ɓëy ílí jaŋaa ɓéeɓ. 5 Ay soo neɓaꞌ biti ɗon ɓéeɓ ɗon wone wonadi ɓëewë kéllúy rí, ndaa ay soo lukee neɓaꞌ biti ɗon léhíné unni Koope. Ɓëeꞌ na léhín unni Koope ra luk ɓëeꞌ na won wonadi ɓëewë kéllúy rí rë lah njiriñ, hém laheh ɓëyí mín won tikki fi iña won ɗi ra níi ɓaat ɓëy ílí jaŋaa.

6 Mi won ɗon tee koy-yaayyi ƴeh⁠ ⁠: leegi mi ac ginon manti wone wonadi ɓëewë kéllúy rí rëe, may ron lahre njiriñ mi bih⁠ ⁠? Mii ron lahiɗ njiriñ hém mi wonay ron yii Koope feeñiyohte soꞌ ri, mbée yii mi yúh rí yúhë te kolaꞌ Koope na, mbée mi léhínë ron unni Koope, mbée mi yëeddë ron yii kolaꞌ Koope na.

7 Ɗaaha, yen ɓeɓ yin típëe ana ti kiis a koraa* nen yen olsoh⁠ ⁠: tíbë laday raa, ow ay yúhée yee na típú rë ɗíh⁠ ⁠? 8 Hena biti kúlúɓ kë fiisun biti ay dëekée saañ ngaammba† ɗeefa tíbë laday raa, daa nay paye⁠ ⁠? 9 Ti ɗaaha nen ɓal, ow ay mínée keloh yee na wonu ron wonadi ɓëewë kéllúy rí rë ɗíh te ɗeefa wona ladeh nuf ow⁠ ⁠? Ƴaha ɗaaha raa ɗeef ɗon wonɗu ngilaaw ma⁠ ⁠! 10 Wonaɗɗi bokuuy caakke ëldúnë, ndaa bina-bina waa na ɓéeɓ ɓëewë na wonu ri ra keluu na. 11 Ow wone soꞌ wonadi soꞌ mi keleeh na raa, ɗeef mi doha-ndéem ɓëyí baa na, te ri doha-ndéem soo na ɓal. 12 Kon ɗon fahuu iña na onaꞌ Ruuha ra keeññon ɓéeɓ rëe kay, sëemí biti ɗon lukuun lah yii nay tahe ɗon ɓaat ɓëy ílí jaŋaa.

13 Yii baa daa tah ɓëeꞌ na won wonadi ɓëewë kéllúy rí rë, waɗti ɗaŋ Koope on ɗi mín won tikki fi wona. 14 Bee mi hompe ɗaŋ mani wonaɗɗi ƴaa ra, keeñ soꞌ homaꞌ ɗaŋa, ndaa af soꞌ na homeh yee na won mi ra. 15 Soꞌ mi waɗti paga yi kon⁠ ⁠? Yee nay mii page ra daa ri biti mi ɗaŋ mi ɓek na keeñ soꞌ raa, mi ɗaŋ mi tík në af soꞌ ɓal⁠ ⁠! Te soꞌ mi home ƴeek mi ɓek na keeñ soꞌ raa, mi ƴeek mi tík në af soꞌ ɓal⁠ ⁠! 16 Nagajek, ow símëe Koope wonadi ɓëewë kéllúy rí kep raa, ɓëeꞌ hom mboolo ma síkírëhí rek ra ay wonee ɗémíin ɗíh⁠ ⁠? Ɗi mínéh won ɗémíin ndah ɗi keleeh iña wonu filiɓ ɗaŋa ra. 17 Wuti ɗaŋa ɗagu símíi Koope ra ñee waal níi ñee waal raa, ii ɓaat ɓëeꞌ na síkírëh rë.

18 Ma na sím Koope di yee lukaꞌ mi ron ɓéeɓ caakki won wonaɗɗa ɓëewë kéllúy wë rë naam. 19 Ndaa mi caga fíi ɓëy ílí jaŋaa raa, mi won unni iippi ow ay naa keloh ndín yëedíɗ wë, daa génël sëꞌ unni júnní júnní yí may waa wonee wonadi ɓëewë kéllúy rí.

20 Koy-yaayyi ƴeh, ngënë kúrí nuf kúkëy. Ƴaha paŋ yin ɓos raa, héní kúkëy⁠ ⁠; ƴaha níɓ rëe nék, héní ɓaha. 21 Bíníyúté Kootaa bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Yíkëe won tee⁠ ⁠:

may wol ɓëewí ay wone wonaɗ kay,

ɓëewí dékíh gina,

wa pay won a ɓëewí sëꞌ,

ndaa wa fi ɓëewí sëꞌ ii soo lukki síkírëh sah.⁠ ⁠»✡

22 Ɗaaha, won wonadi ɓëewë kéllúy rí hom teeɓaꞌ ɓëyí gémëy Kiristaa yin, ndaa ɓëyí gémpé Kiristaa neh. Léhín unni Koope nék hom teeɓaꞌ ɓëyí gémpé Kiristaa yin, ndaa ɓëyí gémëy Kiristaa neh. 23 Kon ƴaha biti ɓëewí yúhí wani ngémë loolay a ƴi gémúy ɗeef ɓëy ílí jaŋaa ɓéeɓ teeꞌaꞌ wone wonadi ɓëewë kéllúy rí rëe, wa ii won biti ɓëewí ƴee affi wa líifëy ë⁠ ⁠? 24 Wa ɓéeɓ léhínún unni Koope raa nék, ɓëeꞌ gémëy a bee yúhí ɓani ngémë loolay ra ac wahtii baaha raa, iña keluu wa ɓéeɓ rë ay waa yúun, wa yúhíɗ affi wa biti wa bakaaroh. 25 Tígí daaha, iña ɗapu wa keeññi wa ra ay feeñ waa na, wa ƴek yíp púkkí wë feey jaamiyee Koope, kañe ri wone tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope ee leelii ron kaah⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Ɗee waɗti tílëe jaŋaa ra

26 Koy-yaayyi ƴeh, kon yen ay habe yih⁠ ⁠? Bee ɗon teeꞌuute ra, laha ɓëyí ay ƴeeke Koope, lah bi ay yëeddée yëeddëe, lah bi ay wone yee feeñiyoh ri Koope ra, lah bi ay wone wonadi ɓëewë kéllúy rí, lah bi ay wone tikki fi yee won ɓëyí baa ra. Iñƴaa ɓéeɓ nék ƴaha iñi ay ɓaate ɓëy ílí jaŋaa ɓaato. 27 Lah ɓëewí fahuute won wonadi ɓëewë kéllúy rí rëe, wa teyun ow ana, mbée caak níi caak teyun ow éeyë. Ɓëyí bee won níi woc raa bee tah, te lahan ɓëyí nay wone tikki fi unna. 28 Lahay ɓëyí mín won tikki fi unna raa nék, wa híilëh yee nay waa wone sun filiɓ mboolo ma koon ra⁠ ⁠: wa wonɗun ɗi affi wa kep feey, wa woniɗ ɗi Koope. 29 Ƴahun ɓëewí ay léhíné unni Koope raa nék, ow ana mbée éeyë wonun, ɓëewí kayya ɓísëꞌ iña wonu wa ra. 30 Ndaa lah ɓëyí Koope feeñiyiɗ ɗi yin mboolo ma raa ɓal, bee na húmú won ra waɗtee lec woni. 31 Ɗon mínú léhín unni Koope ɗon ɓéeɓ, ɓëyí bee won raa bee ñee na, nda ɓëewë ɓéeɓ yoon, wa lah doole. 32 Ɓëewë Koope on wa wa léhín unni ra lahute sañ-sañ sun fi yee on wa Koope baa ra, 33 ndah Koope fahaay yii jahasaꞌte, ɗi fahaꞌ jaamma.

Di lahaꞌ ri íllí jaŋi ya ɓéeɓ, 34 ɓeleɓ waɗti hena ñol biti teeꞌaꞌ lah⁠ ⁠: ɗi kadduute won na. Ɗi waɗti onaa cér ti di wonaꞌ ri kootii Mëyíis nen ɓal. 35 Ɗi lah yii nay rii meelee raa, lah ɗi meela ri ƴaali biti wa lah faam. Jekay biti teeꞌaꞌ lah raa, ɓeleɓ ɓeɓ un.

36 Mbaa ɗon habuuy biti unni Koope kolaꞌ ɗon na, mbée ɗon daa keluu wa kep⁠ ⁠? 37 Ɓëyí fí won biti ɗi léhínëꞌ unni Koope mbée Ruuh-Peseŋ onte ri, ɗi waɗtee yúh biti iña bíní mí ron ƴee ra, Yíkëe daa túuƴëꞌ wë. 38 Ɗi yéeh baa raa nék, Koope ii rii yúh.

39 Koy-yaayyi ƴeh, kon sëemí léhíní unni Koope di keeññon ɓéeɓ. Ngënë këddíi ɓëyí na won wonadi ɓëewë kéllúy rí, 40 ndaa nék, pëgíi iña ɓéeɓ ɗee luk ɗii jekaꞌ ra, te jahasaꞌ ɓan naa lah.

15

Kolohi Yéesú ɓúudé

1 Koy-yaayyi ƴeh, leegi mi fahaꞌ nérsí ron Uni Neba mës mí ron waare ra, bee liilu ron ɗon habute na híin ɗë. 2 Ɗon ham na ti ɗee waariyuu ɗon ɗi raa, daa ri nay tahe ɗon múc⁠ ⁠; henay bah, ɗeef ngémën lahay njiriñ.

3 Yee yëeddú mí rë nék, daa ri bee luk mii ron léhín rë, te daa reeni⁠ ⁠: Kiristaa húlté af bakaaɗɗi yen ti di bíníyúu rí Téerëe nen, 4 ɓúudé fí ɗapute, te lahaꞌ waali éeyë fë rë ɗi këllúté ɓúudé ti di bíníyúu rí Téerëe nen. 5 Ɗi feeñiyohte Peer*, filoon fe, ɗi feeñiyohte wa fi apootarri sabboo a ana ya ɓéeɓ. 6 Filoon fi baaha, ɗi feeñiyohte ɓëewí lukute ow tíméer iip (500) di koy-yaayya filiɓ ngémë waala yínë. Di filiɓ wa fi ƴaaha, caakke na ƴi ee pesu ra, ndaa lahte na ƴi koluute ëldúnë. 7 Ɗi feeñiyohte Saak filoon fe, apootarra ɓéeɓ tíkúuté në. 8 Feeñiyaꞌ ri ɓëewí ƴaa ɓéeɓ rë, madaꞌ mi baakeri límúy wahtii níi, ɗi míllëꞌ soo na. 9 Íi, daa mi lukki ñak solo filiɓ apootarra ɓéeɓ⁠ ⁠; jomute soꞌ biti sah mi dëekëe apootar, ndah soꞌ mi húmú mokilte ɓëy ílí jaŋii Koope⁠ ⁠! 10 Koope onte soꞌ níi nék mi hente yee hen mi ra, te yee on soꞌ ri ra saatayay. Yee on ɗi soꞌ ra ɗúhíɗté njiriñ gaan sah. Njiriñ ma daa ri biti yee légéy mi ra daa luk iña légéyú apootarri kayya ra ɓéeɓ. Soꞌ nék daa mi na légéy neh, yee on soꞌ Koo ra daa na paŋ ɗi soo na. 11 Ɗaaha, ƴaha soꞌ ƴaha wa ɓéeɓ, fun waariyuu yee wonu fun ɗon Kiristaa na ra, te ɗon gémúté yii baaha.

Yii leŋke koloh ɓúudé

12 Ahaŋkay, fun waariyuu biti Kiristaa këllúté ɓúudé, kon henaꞌ ɗi níi lah ɓëewí ewu ɗon na na wonu ron biti koloh ɓúudé lahay⁠ ⁠? 13 Lahaa ɗaaha raa, ɗeef Kiristaa ɓal këllúy ɓúudé⁠ ⁠! 14 Te Kiristaa këllúy ɓúudé rëe kay, ɗeef waarii fun lahay njiriñ te ngémën ɓal lahay njiriñ⁠ ⁠! 15 Koloh ɓúudé lahay raa nék, ɗeef Kiristaa këllúy ɓúudé, te fun fellirute Koope, ndah fun wonute sun biti ɗi fi Koope daa këlíɗ Kiristaa ɓúudé. 16 Hena biti koloh ɓúudé lahay raa, ɗeef Kiristaa ɓal këllúy ɓúudé. 17 Te hém Kiristaa këllúy ɓúudé rëe, ɗeef ngémën lahay njiriñ, bakaaɗɗon aa faannon dapat. 18 Baa daa ri biti ɓal ɓëewë húlúu a ngémí wë Kiristaa na ra saatayute. 19 Hena biti pesi yen feey fi bee kep daa tah yen tík yaakaari yen Kiristaa na raa, ɗeef yen daa lukuu súfúñ ɓëewë ɓéeɓ.

20 Kiristaa kay këllúté ɓúudé kaah. Daa ri ɗéɓpí këllú ɓúudé filiɓ fi ɓëewë húlúu ngémë rë ɓéeɓ ti iña na ɗéɓpí lecu meey ra nen. 21 Ɓëeꞌ yínë daa tah húl ac ëldúnë⁠ ⁠; ti ɗaaha nen, ɓëeꞌ yínë daa tah ow na këllú ɓúudé. 22 Bi nonu ɓëewë Aadama na, ɗi fa daa ɓëeꞌ tah húl ac ëldúnë rë, wa ɓéeɓ ay húl. Ti ɗaaha nen, bi nonu ɓëewë Kiristaa na, ɗi fa daa ɓëeꞌ tah ow na këllú ɓúudé rë, wa ɓéeɓ ay këllú ɓúudé. 23 Ɓëyí në ɓéeɓ nék a bisi⁠ ⁠: ɗi fi Kiristaa daa ɗéɓpí këllú ti iña na ɗéɓpí lecu meey ra nen, ɓëewë nonu ɗii na ra nay naa tíkée filoon fi nimili. 24 Filoon fi baaha, túkkíi ëldúnë nay naa tíkée. Kiristaa ay kéeníɗ mbínéeffë sun lahu sañ-sañ ra ɓéeɓ, kéeníɗ kélfë yí wë ɓéeɓ, kéeníɗ doole ya sun ɓéeɓ, ɗi nimiliɗ Nguur ka yaꞌ Baap-Koo. 25 Nagajek, Kiristaa waɗti homa homo af nguur ka níi Koope tík kaaꞌoh yi ɓéeɓ kotti feey. 26 Kúl kë daa kaaꞌoha nay míllúu ɗakaƴuu ra. 27 Nagajek bíníyúté bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope tíkké rí ɗi paaꞌte iña ɓéeɓ sun.⁠ ⁠»✡ Ndaa di filiɓ woni bah, lante biti Koope fa tík Kiristaa paaꞌte iña ɓéeɓ sun ra, noneh ɓéeɓ fë wonu baa ra. 28 Kiristaa fa daa Koy ka ra, tíkú paaꞌ iña ɓéeɓ sun raa nék, tígí daaha, ɗi fa Koope tík rí paaꞌte iña ɓéeɓ sun ɗa, ay tík afi yaꞌ Koope, ɗi fi Koope paaꞌ ri sun. Ɗaaha, Koope ay paaꞌ iña ɓéeɓ sun.

29 Lahte ɓëewí fí yúhté biti ɓëewë húlú rë daa tah wa bëtsú. Ɓëewí ƴaa sehu yi na⁠ ⁠? Hena biti koloh ɓúudé lahay raa kay, kon ɓëewí ƴaa bëtsú yi af ɓëewí húlúté⁠ ⁠? 30 A fun fi ƴeh, yi tah faraah ñíinní fun homaꞌ yaꞌ yi fun⁠ ⁠? 31 Koy-yaayyi ƴeh, di na dëmdëꞌ mí yee nonuu ɗon Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen na ra, wëerté sëꞌ biti yíilëe Koo faraah, ñíin sëꞌ homaꞌ yaꞌ soꞌ ɗaaha. 32 Bee húmú hom mi maa haaꞌ a ɓëewí madu i gaynde nen Efes ra, ay soo lahre njiriñ mi bi hém mi saama yii ee feey fi bee kep⁠ ⁠? Hena biti ɓëewë húlú rë ii këllú ɓúudé rëe kay, yen mín won bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yen ñam yen han, kéy yen suu húlé húlë kep⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

33 Ngënë nëfíi affon, wonute bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ñéerëꞌ a ɓëyí ɓosse na yah ow.⁠ ⁠» 34 Yee waɗ ɗa biti ɗon ɓaatti olsoh affon. Kon ëlsíi affon te ɗon yeris bakaaɗ. Lahte ɓëewí yíih Koope ewu ɗon na. Mi won ɗon tee⁠ ⁠: baa gace ɗon na⁠ ⁠!

Ɓëyí këllú ɓúudé madaꞌ ɗíh⁠ ⁠?

35 Mín hen ɗaa ow won bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí húlté këllúu ɗí ɓúudé⁠ ⁠? Ɓëyí këllú ɓúudé faana madaꞌ ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠» 36 Ɓëyí won yii baa ɗeef afa neɓay⁠ ⁠! Bee ow sohte tisoh ra, tisoh ka ay mínée hen gañcahi na pes biti ɗi húl kut. 37 Yee sohu ra ɗi gañcahi paalte neh⁠ ⁠; ɗi tisoh kep, mín ƴaha too mbée yin kay. 38 Filoon fi sohi baaha, Koope daa na on tal gañcaha faana neɓaꞌ ri ra⁠ ⁠; Koope daa na on tisoh ɓéeɓ ɗúhíɗ faan gañcaha ñéerëꞌ rí rë.

39 Yii na pes ɓéeɓ maday a moroomi faan. Ow a raɓ maduy faan, raɓ a ƴak maduy faan, ƴak a jén maduy faan. 40 Iñin sun maduy a ƴee feey. Wunadi yii ín sun, maday a wunadi yii ee feey. 41 Yin fi yin ɓéeɓ maday a moroomi wunaɗ. Di na takaꞌ naꞌa maday a di na niiñaꞌ céyín fë, di na niiñaꞌ céyín fë maday a di na niiñaꞌ hulla⁠ ⁠; filiɓ fi hulla sah, niiñadi wa maday.

42 Ti ɗaaha nen, ow këllú ɓúudé rëe, faana ii madaꞌ bee merees. Faani ɓekute feey, ɗi yii na yah⁠ ⁠; faani këllú ɓúudé nék, ɗi yii na yaheh. 43 Bee na ɓeku feey ra, ɗi faani lahay solo⁠ ⁠; bee na këllú ɓúudé rë, ɗi faani lahaꞌ ndam. Bee ɓeku feey ra, ɗi faani lahay doole⁠ ⁠; bee këllú ɓúudé rë, ɗi faani lahaꞌ doole. 44 Bee ɓeku feey ra, ɗi boꞌ faan⁠ ⁠; bee këllú ɓúudé rë, ñéerëꞌ a Ruuh-Peseŋ. Kon lahte faani teem boꞌ faan a faani ñéerëꞌ a Ruuh-Peseŋ. 45 Nagajek, di yii leŋke Aadama fa ɗéɓpí saku ra, bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠ɗi hente ɓëyí në pes.⁠ ⁠»✡ Aadama fa míllëꞌ rë nék, ñéerëꞌ a Ruuh-Peseŋ te na onaꞌ pes. 46 Faana ñéerëꞌ a Ruuh-Peseŋ ra neh daa ɗéɓ, faana boꞌ faan kut ɗa daa ɗéɓ. Bee ñéerëꞌ a Ruuh-Peseŋ ra ac filoon fe. 47 Aadama fa ɗéɓ ɗë yugusuu a feey⁠ ⁠; Aadama fi ana fa nék kolaꞌ sun. 48 Ɓëy feey fa maduu a bee yugusuu a feey ra, ɓëy sun maduu a bee kolaꞌ sun ɗa. 49 Di maduu yen ɓëeꞌ yugusuu a feey ra, yen ay madee a bee kolaꞌ sun ɗa ɗaaha.

50 Koy-yaayyi ƴeh, mi fahaꞌ woni yii beh⁠ ⁠: boꞌ faan a ñif ii mín non Nguur ki Koope, te yii na yah ii mín non yii na yaheh.

51-52 Cëe mi teeɓ ɗon yee níɓ Koope te ow húmú yéeh rí rë⁠ ⁠: Yen ɓéeɓ neh daa nay húlé, ndaa guuttaa ac ƴutuuɗ, yeel a fúrúf, un kúlúɓ kë tiile rek yen ɓéeɓ lofisoh. Un kúlúɓ kë tiile rek, ɓëewë húlú rë këllëe ɓúudé, ñéerëꞌ faani ii yah taꞌ, yen ɓéeɓ yen lofisoh. 53 Nagajek, yii na yah waɗti yíssëe yii na yaheh⁠ ⁠; yii na húl waɗti yíssëe yii na húléh. 54 Tíl níi yii na yah yíssëh yii na yaheh, yii na húl yíssëh yii na húléh rëe, ɗeef wahtii una bíníyú Téerëe bee ra lahte⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ndam honte kúl kë doɗok⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

55 «⁠ ⁠A ɗo fi kúl kë, ndamu di ɗeh⁠ ⁠?

A ɗo fi kúl kë, bolluu di ɗeh⁠ ⁠?⁠ ⁠»✡

56 Bakaaɗ daa bollii kúl kë, te Kootaa daa doolii bakaaɗ.✡ 57 Di filiɓ fi ƴaaha ɓéeɓ nék, yen sím Koope di yee onaꞌ ri yen ndam ñeyaꞌte ri Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen na ra.

58 Kon ɗon fi koy-yaayya fahaꞌ mi níi fahaꞌ ƴee ra, hëbí híin ɗon caŋ gíŋ. Hëbí légéyírí Yíkëe faraah, ndah ɗon yúhúté biti moga na moku ɗon nona nonu ɗon Yíkëe në rë ii hen pëtíh.

16

Yii leŋke hélsë nay négírírúu ɓëewí Koope Yerusalem ra

1 Koy-yaayyi ƴeh, leegi may ron wone yii leŋke hélsë nay négírúu saañ ɓëewí Koope Yerusalem ra⁠ ⁠: mi wonte ɓëy íllí jaŋi ya Galasi yee nay waa page ra, te ɗon ɓal lah ñéyí yee won mi wa ra. 2 Lahaa dímëes ɓéeɓ, ow fi ow ɗon na a tígí teem doolii nísë yee nay rii yeree ra tík hatin, ɗon ɓanti seh níi mi ac ɗon anee waa négírée. 3 Hen ɗaa mi ac ginon ɗaa, mi wol ɓëewë tansu ɗon ɗa, ñéerëꞌ a unni nay teeɓee biti wa yeju yejo waa na, wa kom wa iña onu ɓëy ílí jaŋii Yerusalem ra. 4 Hena biti calte biti mi pay raa ɓal, funi wa ñéerëꞌ dín fë.

Waaji saañi Pool Korente

5 May ac ginon biti mi kolaꞌ Maseduwaan, ndah may ñeeꞌee na. 6 Mi ac ginon raa, mín hen mi sampi maañis ɗon na, mbée sah mi homa na líjë ɓéeɓ⁠ ⁠; tígí daaha, ɗon ay soo mín habraꞌ mi lúsíɗ waali soꞌ a tígí mín ɗíi hen ɓéeɓ. 7 Mi fahaay biti waalee ke soꞌ beh, mi ñeya ñeyo ginon mi ot ɗon ɗee rek mi saañ. Mi yaakaarte biti may naa sampi maañis, hém neɓaꞌ Yíkëe.

8 Di filiɓ ƴaa ɓéeɓ nék, may home Efes dee níi feedi Pantakot, 9 ndah Koope kúnsíɗté sëꞌ íl gëyéet, bi nay tahe mi paŋ légéyí sëꞌ níi mit sëk, a ɗee teyu kaaꞌoh ya ɓéeɓ rë.

10 Timoote lah ɗon na daaha raa, tëhíi rí a yaꞌ ana níi ɗi yéŋ baaha, ndah funi daa boku légéyírí Yíkëe. 11 Ngënë héefí rí, lah hëbíríi rí habroo kay, ɗi lúsíɗ ɓaabi a jaamma níi ɗi nimil soo na dee ndah funi koy-yaayya dee ee rii sehu ra.

12 Koy-yaafi yen Apolos nék, mi cagohte ri waal caak biti ɗi ñéerëꞌ a koy-yaayya ɗi ac yérën, ndaa tígë homaꞌ ri bee ra ɗi fahaay ac doom. Ɗi mín ac ɗaa, ɗi ay ac.

Yee míllëꞌ rí wëe líkín unna ra

13 Këlíi affon ɗon ham ngémën híin, ɗon kaañ yee homuu ɗon ɗa ɗon híin në gíŋ. 14 Yii ɗon ƴah rii paŋ ɓéeɓ, tíkëe sun fahaꞌ.

15 Ɗon yúhú Estefanas a ɓëy faami maan⁠ ⁠? Ɗon yúhúté biti daa wa ɗéɓúu haal ngémë di Akaay ɓéeɓ, te wa yabute na légéyírú ɓëewí Koope. Kon mi ɗaŋ ɗon biti tee koy-yaayyi ƴeh⁠ ⁠: 16 mani ɓëewí ƴaa a ɓëewë wani wa na légéyú rë, lah ëní wë cér.

17 Keeñ soꞌ sosse aya ayu Estefanas, Fortunatus a Akaykus soo na ra⁠ ⁠; ayi wa man soꞌ biti ɗon daa ayu komute soꞌ ɓéeɓ nen. 18 Wa onute soꞌ doole ti di paguu wa ri a ɗon nen. Ɓéyrí mani ɓëewí ƴah⁠ ⁠!

19 Ɓëy íllí jaŋi ya hom deyi Aasi ra na woduu ron. Akilaas a Pírísíl* na woduu ron níi wodoh di tii Yíkëe, wa a ɓëy ílí jaŋaa na teeꞌuu faam wa ra ɓal. 20 Koy-yaayya dee ɓéeɓ na woduu ron. Lah wëdëntíi hanndal kon níi wodantaꞌ†.

21 Soꞌ mi Pool, daa mi bíní uni bee wodaꞌ mi ron bee ra a yaꞌ soꞌ.

22 Koope alaka ɓëyí fí fahaay Yíkëe⁠ ⁠!

Aye ɗo fi Yíkíi fun‡⁠ ⁠!

23 Yéesú-Yíkëe líhë rën mal⁠ ⁠!

24 Mi fahaꞌte ron ɓéeɓ di nona nonu yen Yéesú-Kiristaa na ra.

✡ 1:19 1.19 Saame Isayii 29.14

✡ 1:31 1.31 Saame Yérémí 9.23

✡ 2:9-10 2.9-10 Saame Isayii 64.3⁠ ⁠; 52.15

* 2:13 2.13 Ɗaaha, fun ƴahti poysiriɗ ɓëewë iña kolaꞌ Ruuh-Peseŋ na raa, fun ñeeꞌuu unna kolaꞌ Ruuhi baaha na ra ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: Ɗaaha, fun hom poysiruu ɓëewë Ruuha aa waa na ra kaaf ka kolaꞌ Ruuh-Peseŋ na ra.

✡ 2:16 2.16 Saame Isayii 40.13

✡ 3:19 3.19 Saame Yop 5.13

✡ 3:20 3.20 Saame Kañaa ya 94.11

* 3:22 3.22 Peer ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Sefaas. Daa ri tii yíníi Peer.

✡ 5:7 5.7 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 12.1-20

✡ 5:12-13 5.12-13 Saame Nérsí Kootaa 17.7

✡ 6:16 6.16 Saame Dalaana 2.24

* 7:21 7.21 bis lah ɗi mín nëe ɗúh rëe, ɗi haba na a yaꞌ ana ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: wuti bis lah ɗi mín nëe ɗúh rëe sah, ɗi tasa na légéyíɗ Koope.

* 9:5 9.5 Peer ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Sefaas. Daa ri tii yíníi Peer.

† 9:9 9.9 Mbaam ⁠ ⁠: Loꞌ daa bíníyú filiɓ Téerëe ndah ɓëewí ƴaaha húmú línúu a fana.

✡ 9:9 9.9 Saame Nérsí Kootaa 25.4

✡ 10:7 10.7 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 32.6

✡ 10:8 10.8 Saame Kíní ɓëy Israyel 25.1-18

* 10:9 10.9 Kiristaa ⁠ ⁠: Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú⁠ ⁠: Yíkëe.

✡ 10:26 10.26 Saame Kañaa ya 24.1

* 11:3 11.3 kélfë⁠ ⁠: Di gerek bíníyú af. Afi baa nék ɗi mín hen afa non faan ɗa, mbée kélfë, mbée níil. Kon filiɓ unna homu yen ƴee ra, tígí oluun ɗon tígí bíníyú kélfë rek, yúhí biti di gerek bíníyú af.

† 11:6 11.6 músëer⁠ ⁠: Bee na wonu dee ra, mín hen jímbëerëh, múurëh a yii mannaꞌ ɗaaha ɓéeɓ.

* 14:7 14.7 Iña na típú mbée na fiisu Ébrë yë rë maduy a ƴee lahuu yen dee ra, ndaa ƴee bíníyú dee ra daa luk waa leɓoh.

† 14:8 14.8 saañ ngaammba ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: saañ haaꞌ.

✡ 14:21 14.21 Saame Isayii 28.11-12

* 15:5 15.5 Peer ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Sefaas. Daa ri tii yíníi Peer.

✡ 15:27 15.27 Saame Kañaa ya 8.7

✡ 15:32 15.32 Saame Isayii 22.13

✡ 15:45 15.45 Saame Dalaana 2.7

✡ 15:54 15.54 Saame Isayii 25.8

✡ 15:55 15.55 Saame Oose 13.14

✡ 15:56 15.56 Saame Rom 7.7-13

* 16:19 16.19 Pírísíl ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Piriskaa. Ɗi ɓeleɓ Akilaas.

† 16:20 16.20 Di ɓaahi ɓëewí ƴaaha, wa ƴahti wodoh ɓëewë mboko yi wa mbée ɓëewë meeru wa raa, wa fëenúu wë fëenëe.

‡ 16:22 16.22 Aye ɗo fi Yíkíi fun⁠ ⁠! Di arameyeŋ, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Marana taa⁠ ⁠!

2 Korente

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Téeríi ana fa bíníyú unni kayya won Pool ɓëy Korente ra

Kúnsëe

Bee daa uni ana fa bíní Pool ɓëy ílí jaŋii Korente hom filiɓ Bíibëlë rë. Kolaꞌte unna ɗéɓ ɗí wëe bíní rë, lahte wonni ɗeefiɗte ri tahte níi hanndal ki ɓani wa neɓlilay. Balaa ɗi payaat na waali éeyë fë nék, ɗi bíníté unni ƴeh yugusaꞌi hanndal ki wani. Na bíní Pool unni ƴee ra, ɗeef Korente húmú gini caakke yin te yiiga tílté.

Jamanii baaha, ɗeef lahte ɓëewí húmú në, na waariyu ɓëy ílí jaŋaa iñi bokaay a ƴee na waare Pool ra. Wa ayuu biti wa i apootar gaan, te wa húmú mínú won.

Pool wonte ɓëy Korente biti ɗi lahte yii damaa ri koon, bi luk bi apootarri ƴah, ndaa ɗi damaay ri ndah ƴaa ɓéeɓ lahay solo. Yee lah solo ra daa ri biti wa fi ɓëy Korente ñee iña wonu filiɓ Uni Neba ra.

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke heni ri apootari Yéesú-Kiristaa (1.1⁠ ⁠; 12.11-12),

- yii leŋke payi yérí wë (1.15-24⁠ ⁠; 13.1-4),

- yii leŋke ndami yii hasa pok Koope hanndal ki ɓani ɓëewë rë (3.7-18),

- yii leŋke yugusaꞌi Koope hanndal ki ɓani ɓëewë (5.11-21),

- yii leŋke ɗi fi Pool, coono fa deƴ ɗi ɓéeɓ ɗi múñcé wë rë (6.4-5),

- yii leŋke haakalsaꞌi hélsë nay kéyrúu habraꞌi koy-yaayyin Yerusalem ra (8.1-15),

- yii leŋke waaraa na waare ri te sehay yin na ra (11.7-12),

- a yii leŋke apootarri paɗɗah ya (11.4, 13-15).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti ɓëyí fí ay damee ɓéeɓ, damaa Yíkëe.

1

Wodoha

1 Ɗon fi ɓëy ílí jaŋii Koope di Korente a ɓëewí Koope Akaay ɓéeɓ, soꞌ mi Pool, funi Timoote koy-yaafi yen daa na woduu ron. Soꞌ nék, mi falu apootari Yéesú-Kiristaa ndah Koope daa fahaꞌ baaha. 2 Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhún rën mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠!

Doolaa na tah ow múñ coono ra

3 Yen sím Koope, ɗi fi Boffi Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen, Boffa naaꞌ-keeñ teem ɗii na ra, ɗi fi Koope fa yii lah ɓéeɓ ɗi onaꞌ doole ra. 4 Coono fi hom fun ɓéeɓ ɗi on fun doole, nda fun ñeyaꞌ yee pagiɗ ɗi fun ɗa, fun mín on ɓëyí fí hom coono doole, a di mín tí man coono fa ɓéeɓ. 5 Nagajek, di hëpëꞌ coono fa húmú deƴ Kiristaa ra sun fi fun, ɗi hëpëꞌ fun doolii mújúun fun ɗaaha ñéyíɗté rí Kiristaa na. 6 Ɗon ot fun hom coono, nda ɗon lah doole, ɗon múc⁠ ⁠; ɗon ot fun onu doole, nda ɗon onu doolii mín tah ɗon múñ mani coono fa deƴu fun ɗa. 7 Fun lahute yaakaari wëerté ɗon na, ndah fun yúhúté biti ɗon bokute a fun coono, ɗon bokute a fun ɗon onute doole.

8 Koy-yaayyi ƴeh, fun fahuu biti ɗon yúh coono fa deƴu fun Aasi ra⁠ ⁠: húmú misikke misigi fí yúhté biti lukke fun doole níi fun húmú habuu biti fun ii pes. 9 Tílté níi sah fun habuu biti fun ay húl. Yii baa lahaꞌte ɗah nda fun ɓanti tík yaakaari fun affi fun na, fun tíkún yaakaari fun Koope fa na këlíɗ ɓúudé rë. 10 Daa ri sëmlëꞌ fun húlí misigi bah, te ri ay dékée në. Fun tíkúté yaakaari fun ɗii na biti ɗi ay dékée në. 11 Te lah na bín fë rëe, ɗaŋŋi ron ay fun naa habraꞌ. Koope tah ɗaŋŋi ɓëewí caakka yuliɗ fun na raa, ow caak ay rii sím di mala nay rii fun one ra.

Híilëhí Pool waala húmú ham ɗi ra

12 Cëe mi won ɗon yee na damuu fun ɗa⁠ ⁠: fun yúhrúté affi fun biti fun tílúu a ɓëewë ɓéeɓ a nufi lante, níi lukaꞌ a ɗon te fun ɗapuy na dara. Pagadee ke fun baa kolaꞌ Koope na. Ɗi kolaay ham-hami feey fi beh, ɗi mali fun a Koope. 13-14 Filiɓ unna na bíníyú fun ɗon ɗa, wa homaꞌ iñi ɗon ole wa rek wa haale affon. Ɗon nék, mi yúhté biti ɗon yúhúté fun ɗee rek níi wocce, te mi yaakaarte biti ɗon ay yúh níi lan bitih⁠ ⁠: yiin nay nimile Yéesú Yíkíi yen ra, ɗon ay dëmdée fun ti di nay fun ɗon dëmdée nen.

15-16 Yii baa húmú wëerté sëꞌ daa tah mi húmú ham biti balaa mi saañ Maseduwaan koon, may ɗéɓée ñee ginon. Te mi kolaꞌ Maseduwaan koon may nimilee ginon, ɗon ay soo habraꞌ waali Yúdée fë húmú ham mi ra. Tígí daaha, may payaꞌ ginon waal ana koon, Koope ñeyaꞌ soo na ndín mi lahiɗ ɗon njiriñ waal ana. 17 Habaꞌ mi biti may rii henee ɗaa ra, mi níɓëy níɓë ëe yih⁠ ⁠? Mbée bee mi caŋke paŋ yin ɗa, mi níɓëꞌ níɓëɗ ow kut níi tah mi wone íi a ëe-ëeꞌ waala yínë aa yih⁠ ⁠? 18 Koope sah yúhté biti iña na wonu fun ɗon ɗa na heneh íi a ëe-ëeꞌ waala yínë. 19 Funi Silaas a Timoote, fun waariyute ron Yéesú-KiristaaKoy Koope, te ri húmú henay íi a ëe-ëeꞌ waala yínë. «⁠ ⁠Íi⁠ ⁠» kut daa ɗii na. 20 Nagajek, Yéesú daa «⁠ ⁠íi⁠ ⁠» fí Koope. Maanam daa ri paŋ iña gapaꞌ Koope ra ɓéeɓ. Yii baa daa tah yen ɓal, yen ñeeꞌuu Yéesú në yen wone Koope «⁠ ⁠ɗémíin⁠ ⁠», yen kañee ri ɗaaha. 21 Ɗi fi Koope daa na on yen doole ɗon a fun, nda ngémí yen híin Kiristaa na. Daa ri fal yen, 22 ɗi tíinndëꞌté yen ɓekke Ruuh-Peseŋ keeññi yen, te Ruuhi baa daa yee habu yen naꞌ-naꞌ ra níi iñi wunna yefiɗ ɗi yen ɗa ac.

23 Koope mín sëe seede⁠ ⁠! Mi fel rek ɗi hawa soꞌ húl⁠ ⁠! Yee tah mi nimilay ginon ɗa, mi kaaꞌ biti mi ac ayi ay ron kome keeñi neɓay. 24 Fun saamuy biti fun ac fun cagoh ron níi lukus di yii leŋke ngémën, ndah ɗon habute na híin. Fun saamu biti kay, yen bok légéy, keeññon sos.

2

1 Ɗon ot mi nimilaay ginon, mi ham biti mii ayil daa ayi ay ron kome keeñi neɓay. 2 Soꞌ mi koma ron keeñi neɓay raa, daa nay sosɗe keeñ soꞌ⁠ ⁠? Ɗon fi ƴaa nay mii kome keeñi neɓay koon ɗa, ɗon daa mínú sosil keeñ soꞌ neh a⁠ ⁠? 3 Yee tah mi húmú bíní ron ra daa reeni⁠ ⁠: mi húmú fahaay biti mi ac daa koon, ɓëewë warun sosil keeñ soꞌ koon ɗa tah keeñ soꞌ neɓeh. Wëerté sëꞌ biti bee keeñ soꞌ sosse ra, keeññon ɓal hom naa sosaꞌ ɗaaha. 4 Mi húmú bíníyëꞌ ron filiɓ coono, keeñi ɗúmpé a looyi misikke naam, ɗi biti mi fahaꞌ ron tík yii misikke neh, mi húmú fahaꞌ teeɓi ron biti mi fahaꞌ ron fahoo keeñ soꞌ.

Ɓëyí tooñ baalun

5 Lah ɓëyí paŋke yee neɓay keeñ ɗon na raa nék, ɓëyí baa pagay soꞌ ri, ɗi paŋ ɗi ɗon ɓéeɓ. Mi fahaay lukusiɗ sah⁠ ⁠! Yee paŋ ɗi baa ra laɓpe ɗon ɓéeɓ, ndaa lahaꞌ ɓëewí yaa lukki laɓ wa. 6 Ɓëyí baa, yee tíkú rí i ow caak ɗon na ra rek, doyte. 7 Ɗon warun rii baalun baalo kay ɗon on ɗi doole, kaaꞌaꞌi biti ɗi lah yii misik ɗi níi misiga luk ɗi doole. 8 Kon mi ɗaŋ ɗon biti ɗon teeɓ ɗi biti ɗon fahuute ri. 9 Yee tah mi bíní ron ra daa ri beh⁠ ⁠: mi húmú fahaꞌ olsohi ron nda ɗon ee ñeyu iña ɓéeɓ rë. 10 Ɓëeꞌ paŋ yin ra ɗon baal ri raa, soꞌ ɓal may rii baal. Te mi lah yii baala mi ri raa, ɗeef ɗon daa tahu mi paŋ ri fíi Kiristaa, 11 kaaꞌaꞌi biti Seytaane lah ílí haalaa ri filiɓ fi yen, nofaꞌ yen. Nagajek, yen yúhúté yee hom nufa ra níi wocce.

Yee kaaꞌ Pool took ra

12 Lahaꞌ mi Torowas waarii Uni NebiKiristaa ra, mi otte biti Yíkëe kúnsíɗté sëꞌ ílí légéyëe mí në. 13 Añcaŋ, kúnsírëꞌ sëꞌ rí ílí légéyëe mí níi, bi olay mi koy-yaafi yen Tít lahaꞌ mi ra, af soꞌ tookay. Yii baa tahte mi takohte ɓëy Torowas, mi saañce Maseduwaan.

Ndama kolaꞌ Yéesú-Kiristaa na ra

14 Yen símún Koope nék di yee na kúrëꞌ rí fun faraah ti ɗuuli ɓëewí na teeɓuu ndami nen, di yee nonuu fun Kiristaa na ra. Ɗi ñeyaꞌ fun na, fun kúrúté tii Kiristaa* feey fa ɓéeɓ ti cuuraayi ngeda líiwëlsëꞌté deyi baa ɓéeɓ nen. 15 Nagajek, di Koope na, fun cuuraayi ƴaa ngeda daa kiili fi Kiristaa ra⁠ ⁠: fun daa cuuraayi ƴaa ɓëewë tíkúu waali mújë rë në, a ƴee homu kotti múuƴ ɗë. 16 Ɓëewë homu kotti múuƴ ɗë, cuuraayi ƴaa nget ɓúudé waa na, ƴi ay ɓeke ow húl⁠ ⁠; ƴee tíkúu waali mújë rë, cuuraayi ƴaa nget pes waa na, ƴi ay ɓeke ow pes. Daa mín légéyí baa nék⁠ ⁠? 17 Fun nëníh ɓëewí caakki ƴaa na waariyu unni Koope saame na alal ra⁠ ⁠; fun kay, Koope daa wol fun, te fun waariyuu a nufi lante di fíyí, nona nonu fun Kiristaa na ra.

3

Súrgíi yii hasa poku ra

1 Iña kolaꞌ mi won ra, mbaa daa ri biti fun homu teeɓaꞌi affi fun neh⁠ ⁠? Fun sohluute biti lah ɓëewí bíní ɗon laase légéyí fun ti di na paguu ri ɓëewë ee na nen a⁠ ⁠? Fun sohluute biti ɗon bíní ɗon woniɗ fun baaha, nda fun mín laay ílíƴ kay a⁠ ⁠? 2 Ɗon kay, ɗon daa unna laasuu légéyí fun ɗa, unnee bíníyú keeññi fun ɗa, ƴee fí yúhté biti ɓëewë ɓéeɓ mínú wë jaŋi, wa yúh yee fahaꞌ waa won ɗa. 3 Lante biti ɗon daa unna bíní Kiristaa ra, wa ñeyaꞌte fun na. Wa unni bíníyúuy a yaꞌ, wa bíníyúu a Ruuhi Koope fa na pes ɗa. Wa bíníyú sun laꞌ neh, wa bíníyú keeñ ow.

4 Ɗon ot fun won iñƴah, wëelíyëhë wëelíyúu fun wa fíi Koope ndah Kiristaa ra. 5 Fun lukki míníh habaꞌ biti sah fun mínɗú affi fun légéyí man ɗah. Yee pagu fun ɗa Koope daa tah fun mín ɗí⁠ ⁠; 6 daa ri tah fun mín hen súrgë yí yii hasa pok ɗi hanndal ki ɓani ɓëewë rë. Yii hasi baaha kolaay Kootaa na, ɗi kolaꞌ Ruuh-Peseŋ na. Kootaa bíníyú rë ɓekaꞌ ow húl, ndaa Ruuha ɓekaꞌ ow pes.

7 Koyyi unna Kootaa húmú bíníyú bíníyë sun i laꞌ, ñéerëꞌté a niiñi ndami Koope. Kanam Mëyíis húmú tak tako níi ɓëy Israyel míníh ríi ƴíiɗ sah, te añcaŋ niiñi baa maañay, gétté. Hém légéyí Kootaa na ɓek ow húl rë daa niiñaꞌ ɗaaha raa, 8 niiñi ndami légéyí Ruuh-Peseŋ ay made ɗíh⁠ ⁠? 9 Hém légéyí Kootaa na tah ow daanu ra daa niiñ raa, niiñi ndami légéyí yee na tah Koope na habaꞌ ow ɓëyí júɓpé rë ay made ɗíh⁠ ⁠? 10 Kon ndama húmú niiñ filoon baa ra tikkiyay dara fíi bee míllëꞌ woteh bee ow yéeh daa teem ri gaan ra⁠ ⁠! 11 Yee ñee ñeyo rek gétté rë daa húmú lah ndam raa kay, bee nay home faraah ra ay made ɗíh⁠ ⁠?

12 Yaakaara lahuu fun ɗa daa tah fun kaañ yii na pagu fun ɓéeɓ. 13 Fun maduy a Mëyíis fë húmú ɗap kanami a líil, kaaꞌ ɓëy Israyel ot di na sayaꞌ niiñi yee ñee ñeyo rek gétté rë. 14 Oladi wa nék wulay. Dalaꞌte bín fë níi a ɗeh, líilí baa líssí húun íllí wë biti wa home jaŋii téeré yë bíníyúu yee ɗéɓúu poku ra. Líilí baa kolaay íllí wë, ɗi hom nísëꞌ biti ɓëeꞌ non Kiristaa na. 15 Te níi a woteh, homuun wa jaŋii Téerëe bíníyú kootii Mëyíis faraah, lah líilí húun oladi wa. 16 Ndaa lah ɓëyí yíssëh Yíkëe në waa na raa, líilë íllí ɓëyí baaha nísëh. 17 Yíkëe fë na wonuu dee ra daa Ruuha, te tígí hom Ruuhi Yíkëe, ow fi ow ɓéeɓ daa na lahaꞌ afi. 18 Yen ɓéeɓ, yin húunëy kanammi yen, te yen daa na teeɓuu* di man ndami Yíkëe ti di na teeɓaꞌ seetaan di man ow nen. Yíkëe fë daa Ruuha ra ee yen lofis ra nda yen man a ɗi, yen ɓaatee lah ndam yen saye.

4

Coono fa deƴu apootarra ra

1 Naaꞌa naaꞌ Koope keeñ nahte fun légéyí bee ra, daa kaaꞌ fun yeɗɗoh. 2 Fun súugúuté iñi sëpírëꞌté a paŋi iñi ay ɗapuu ɗapoo, fun na nëfíih ow te fun na lëfíh unni Koope. Fun kay, Koope yúhté biti fun teeɓuu ɓëewë ɗee madu fun ɗa kaaf ka na wonu fun níi lan ɗa. 3 Hena biti nék Uni Neba na waariyu fun ɗa múurëhté ow na raa, ɗeef ɗi múurëh íl ɓëyí saŋkute. 4 Ɓëeꞌ Una múurëh ɗii na baa ra nék ɗi ɓëyí gémëy. Seytaane fa daa kélfíi ëldúnë fí bee ra búumílté rí, kaaꞌ ri ot niiñi Uni Neba na teeɓaꞌ ndami Kiristaa fa daa netli Koope ra. 5 Bee fun homute waare ra, fun na wëeríyíh yii leŋke fun na déꞌ⁠ ⁠! Fun hom waariyuu biti Yéesú-Kiristaa daa Yíkëe. Di yii leŋke fun na nék, fun súrgë yí ɗon kep te Yéesú daa tah. 6 Koope húmú maañcee won bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Niiña hawaana ñúusë⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡ Ɗi fi baa ɓal daa ri hawaan keeññi fun. Ɗi fahaꞌ hawaani fun, ñeyaꞌ ri yúhë yúhú fun ndamee ke ri na niiñ kanam Kiristaa ra.

7 Niiñi baa ɗi alal mi ee fun na naam, fun fa híinúy ti yaadi yugusuu dépëh kut nen ra, nda ɓëewë yúh biti doolii gaani baa kolaay fun na, ɗi kolaꞌ Koope na. 8 Fun homuu coono fi coono ɓéeɓ, ndaa taheh fun keen⁠ ⁠; affi fun kúnëh, ndaa taheh fun yeɗɗoh⁠ ⁠; 9 ɓëewë ee fun moklu ra, ndaa taheh Koope yeris fun⁠ ⁠; hom níi rëe wa las fun feey, ndaa taheh wa hap fun húl. 10 Fun oluu húlë në faraah ti di húlëꞌ Yéesú nen, nda pesi Yéesú feeñ fun na ɓal. 11 Fun fa na pesu ra, faraah fun hom homuu kotti kúl kë ndah Yéesú, nda pesi Yéesú feeñ faanni fun fa na suu húlé rë. 12 Kon bee kúl kë teeɓee afi fun na ra, pesa teeɓaꞌ afi ɗon na ɗaaha.

13 Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi gém gémë daa tah mi won.⁠ ⁠»✡ Ngémí baa daa keeññi fun ɓal. Fun gémú gémë daa tah fun na waareyu. 14 Nagajek, fun yúhúté biti Koope fa këlíɗ Yéesú-Yíkëe ɓúudé rë, ay fun këlíɗ ɓúudé ɓal ti Yéesú nen, ɗi cëgíɗ fun a ɗon ɓéeɓ fíyí. 15 Iña deƴu fun fun na habu híin ɗë ɓéeɓ, ɗon daa tah, nda ɓëewë nay liile malli Koope ra ɓaatee caak saye. Hen ɗaaha raa, ɓëewë ɓaatee sím Koope saye, nda Koope lah ndam.

Ndami gaana na ac ɗa

16 Yii baa daa kaaꞌ fun yeɗɗoh. Wuti sah faanni fun ee yah ƴin-ƴin na saañ raa, yee na pesuu fun keeññi fun ɗa faraah homaꞌ has. 17 Coono fa na deƴu fun tígë homuu fun bee ra ay gét, te ri yin ƴutuuɗ ɗee rek biti fun cëldëꞌ rí a ndami gaana níi gaan na ɗúméh nay fun ɗi kome ra. 18 Fun yípúy íllí fun sun yii ow mín ɗíi ot, fun yípú íllí fun yii ow mínéh ríi ot. Yii ow mín ɗíi ot gétëꞌ gétëe, ndaa bee ow mínéh ríi ot ɗa ay home na faraah.

5

1 Nagajek, yen yúhúté biti wuti faannee ke yen feey fi bee daa dúttë dékú yen ee yah ra raa, yen lahute faam fi ii mëssí yah sun-Koo daa ac faanni yen, bi Koope daa yugusiɗ yen ɗi ndaa yaꞌ ow neh. 2 Yen ee íinú ra woteh, ndah yen sesuu ɓekohi faannee ke yen daa faam fa saamɗu yen sun ɗa. 3 Bín fë rëe, yen nís faannee ke yen feey fi bee raa, yen ay lahee faan has, yen ii hen holoŋ. 4 Nagajek, bee homuu yen yen dékúté faannee ke yen feey fi bee ra, yen ay íiné íinë rek ti ɓëewí enuu say kilik nen. Ɗi biti neh yen fahuu takaꞌ a faannee ke yen feey fi beh, yen fahuu ɓekoh faanin sun-Koo, nda pesa na ɗúméh rë hon yii ay húlé húlë. 5 Ɗi fi Koope daa koɗ yen waaƴɗi yen pesi baaha, cépíɗté Ruuhi sun fi yen, yen ham na naꞌ-naꞌ níi iñi wunna yefiɗ ɗi yen ɗa ac.

6 Yii baa daa tah yen hom yen habute híin, te yen yúhú yúhë biti yen homun faannee ke yen ƴee raa, ɗeef yen wuluute a Yíkëe. 7 Nagajek, pesi yen tíkëh ngém ndaa yii na olu a íl neh. 8 Yen habute yee habu yen ɗa, te yee génël yen ɗa biti yen ɗúh faannee ke yen ƴeh, yen saañ déké a Yíkëe. 9 Kon yen dékún faannee ke yen ƴee mbée yen ɗúh në ɓéeɓ, yee fahaꞌ ri ra yen lukuu saam ɗi. 10 Yen ɓéeɓ yen warutee caŋ fíi Kiristaa fa na aattiyaꞌ yen ra, nda ow fi ow ɓéeɓ liil yee waɗ ɗi ra⁠ ⁠: ɗeefa ri pagaꞌ yin wun na pesaꞌ ri feey ra ɗi baaha, ri paga ɓos ɗi baaha.

Ɗee yugusaꞌ Koope hanndal ki ɓani ɓëewë rë

11 Fun yúhú yi daa neeh Yíkëe daa tah fun na saamu ɓegi iñƴaa affi ɓëewë nda wa gém wë. Koope yúh ɗee madu fun ɗa, te mi yaakaarte biti ɗon ɓal ɗon yúhú ɗee madu fun ɗa níi tígí teem yúh. 12 Mbaa daa ri biti fun homu teeɓaꞌi affi fun hëbíssën neh⁠ ⁠? Ëe-ëeꞌ, fun kay fun homu teeɓi ron, nda ɗon dëmdëꞌ fun. Hen ɗaa ow kay wone sun fi fun raa, ɗon ay rii mín lof. Ɓëewí ƴaa damuu yii tíkëh íl, ndaa yii ee keeñ neh. 13 Hena biti fun lahuy af raa, fun henɗu ri Koope⁠ ⁠; ndaa fun henun ɓëewí ñéerúuté a sago fi fun raa, fun henɗu ri ɗon. 14 Fahaꞌa fahaꞌ yen Kiristaa ra daa na yeñ fun, ndah wëer fun wëerë bitih⁠ ⁠: ɓëeꞌ yínë húlíɗté ɓëewë ɓéeɓ rëe kay, kon ɓëewë ɓéeɓ bokute húlúté. 15 Ɗi húlíɗ ɓëewë ɓéeɓ nda ɓëewë na pesu ra, pesi wa ɓanti teyil affi wa, wa pesɗun ɓëeꞌ húl këllúté ɓúudé ndah wa ra.

16 Yii baa tahte fun na yéellílíih ow yeelaɗ ow kut. Ɗéɓëenë fun húmú yeeluu Kiristaa yeelaɗ ow kut, ndaa leegi fun yeelliluuy ri ɗaaha. 17 Ow híssí non Kiristaa na rek, ɗi homaꞌ ow has⁠ ⁠: yee ɓaha ɗii na ra gétté, yee has ɗa acce caŋke. 18 Iñƴaa ɓéeɓ kolaꞌ Koope fa yugusaꞌ hanndal ki yeni, ñeyaꞌte ri Kiristaa na, ɗi fa déŋéen fun légéy héc i ow kay ac ndín ɗi yugusaꞌ hanndal ki wani ra. 19 Nagajek, Koope hom ñeyaꞌ Kiristaa na yugusee hanndal ki ɓani ɓëewë ɓéeɓ. Ɗi yeelaay wa tooññi wa. Te daa ri nah fun waare i ow ac, ɗi yugusaꞌ hanndal ki wani.

20 Fun homɗu Kiristaa. Koope a faanaŋ fi daa ñeyaꞌ fun na, na dëek ɗon. Kon fun daa na ɗagu ron di tii Kiristaa⁠ ⁠: tëhí yugusaꞌa na yugusaꞌ Koope hanndal ki ɗoni ra. 21 Kiristaa húmú lahay bakaaɗ, ndaa Koope tíkké rí tígí yen ti bakaaroh nen, nda ɗi fi Koope habaꞌ yen ɓëewí júɓúté nona nonu yen Kiristaa na ra.

6

1 Fun légéyúu a Koope raa kay, fun ɗagu ron yii beh⁠ ⁠: pëgí ɓéeɓ níi mala lahuu ron ɗa ɓanti sooƴ teem ɗaaha, 2 ndah ɗi won filiɓ Téerëe tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Lahaꞌ wahtaa ra,

mi síkírëhté ɗaŋŋu.

Lahaꞌ wahtu múc ɗë,

mi hílíppé rë.⁠ ⁠»✡

Ëlsíi⁠ ⁠! Leegi wahtaa lahte⁠ ⁠! Ëlsíi⁠ ⁠! Wahtu múc lahte leegi⁠ ⁠!

3 Fun fahuuy biti ow won yin sun fi légéyí fun, daa tah fun kaaꞌ paŋ dara di yii mín ɗíi hen, bi ay kabine ow. 4 Fun kay, yii ƴah fun paŋ ɓéeɓ, fun hom teeɓuu ɗee madu fun, fun fa súrgë yí Koope ra. Fun homun coono, fun homun kofeel, wuti keeññi fun ɗúm rëe sah, fun múñ rí. 5 Fun ñeyute hap, fun téƴúté, ɓëewë na yejuu fun, fun tíkúté légéyí misikke, fun oluy pëní, fun oluy ñam te ƴaa ɓéeɓ fun mújúté wë. 6 Fun hom teeɓuu biti fun légéyírú Koope di pagaɗɗi lanni fun, di yee yúhú fun Koope na ra, di iña na mújú fun ɗa, di naaꞌi keeññi fun, di yee na paŋ Ruuh-Peseŋ fun na ra, di ɗee fahuu fun ow keeññi fun ra, 7 di kaaf ka na wonu fun ɗa, di doolaa on fun Koope ra, a di iñi júɓɓë na pagu fun ti ganaay yaꞌ yi fun nen ra. 8 Ɓëewí ƴee kañe fun raa, lah ƴi fëelíyíih fun⁠ ⁠; ƴee sole fun ɗaa, ƴee laase fun. Ɓëewë habuu fun feloh, te añcaŋ yii hente paɗɗah íníh fun na⁠ ⁠; 9 wa habuu fun ɓëewí ow yéeh wë, te añcaŋ ɓëewë yúhúté fun níi yúh⁠ ⁠; wa habuu fun ɓëewí húlúté, te añcaŋ fun ee pesu ra ee⁠ ⁠; wa habuu fun ɓëewí paguu yin ɓos moklute, ndaa fun hawuy húl⁠ ⁠; 10 wa habuu fun ɓëewí keeññi wa neɓay, te faraah keeññi fun ee sos ɗa⁠ ⁠; wa habuu biti fun lahuy yin, ndaa fun ee ɓaatu ow caak alal ra⁠ ⁠; wa habuu biti fun lahuy dara, ndaa fun lahute ɓéeɓ.

11 Ɗon fi koy-yaayya dékú Korente ra, fun kúnsírúté ron keeññi fun, fun wonute ron filiɓ fi fun a fëel fí fun ɓéeɓ. 12 Fun kaaꞌuuy fahaꞌi ron, ɗon kay ɗon daa téƴúu fun na. 13 Kon mi won ɗon na ti ɓëyí won a koyyi nen⁠ ⁠: Kúnsëhë kúnsúu fun ɗon na ra, kúnsí keeññon ɗaaha fun na⁠ ⁠!

Gém Koope a yin kay ñéerëey

14 Ngënë hëelsíi a ɓëewí gémúy Yéesú, ɗoni wa míníh ñéerëꞌ⁠ ⁠! Yii júɓpé a yii taway dara a Koope míníh ñéerëꞌ⁠ ⁠! Niiñ mínëꞌ bok a ñúus ílíƴ ɗíh⁠ ⁠? 15 Kiristaa ay mínée a Seytaane* ɗíh⁠ ⁠? Mbée ɓëyí gémpé a ɓëyí gémëy ay mínée bok yih⁠ ⁠? 16 Faam Koope a yúullë taaꞌuu yih⁠ ⁠? Yen daa faam Koope fa na pes ɗa, ti di wonaꞌ ri ɗi fi baa nen⁠ ⁠! Ɗi won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠May déké a wa, funi wa nay ñéerée⁠ ⁠;

daa mi ac Koope fi wa, wa hen ɓëewí sëꞌ.⁠ ⁠»✡

17 Yii baa daa tah Koo-Yíkëe won bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Këlíi leelii ɓëewí ɓossa,

ɗon wuloh wa,

ɗon ɓanti leɓ dara yii sobete,

may ron tahaꞌ a yaꞌ ana.⁠ ⁠»✡

18 Koo-Yíkëe fë mín ɓéeɓ rë wonilte bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠May hen baap ɗon na,

ɗon hen koy soo na.⁠ ⁠»✡

7

1 Ɗon fi kooƴƴa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra, iñƴaa ɓéeɓ gapu yen. Kon yen ɓukutoh yii na sobeyil faanni yen a keeññi yen ɓéeɓ, maanam yen paŋ ɓéeɓ yen pesaꞌ neeh Koope níi yen lan ces.

Yee sosil keeñ Pool ra

2 Kúnsí keeññon ɗon ɓek fun na. Fun tooñuy ow, fun yahuy ow, fun nofuuy ow yii daa ri lahaꞌ ri. 3 Mi wonay yii baa biti mi hom yami ron yin déꞌ, ndah mi mëssée rën won biti fun ɓeku ron ɓeko keeññi fun níi dara mínéh yen taaggilaꞌ, pesa neh kúl kë neh. 4 Mi wëelíyëhté rën níi wëelíyëh, te mi damaꞌ ɗon. Filiɓ coono ya ñeyu fun ɗa ɓéeɓ, soꞌ mi lukki lah doole na, te keeñ soꞌ lukaꞌ sos na níi hen dotooƴ.

5 Nagajek, lahuu fun Maseduwaan ra, fun lahuy jaamma koy yínë sah. Fun maluu kofeel ɓéeɓ kay⁠ ⁠: ɓëewë homute na haaꞌuu fun, ɓaatte biti keeññi fun tookay ndah tíit. 6 Koope fa na on ɓëeꞌ yeɗɗoh doole ra, onte fun doole bee ayaꞌ Tít ɗë. 7 Ayi neh doŋ daa on fun doole, ndaa yee ɓíllëꞌ rí fun ɗee onuu ron ɗi fi baa doole ra. Ɗi ɓílíɗté fun ɗee fahuu ɗon olaadi soꞌ ra, réeccíyëhë réeccíyúu ron ra, a ɗee pokuu ɗon soo na ra. Yii baa daa ɓaatti sosil keeñ soꞌ.

8 Mi yúhté biti unna húmú bíní mí ron ra húmú misikke ron, ndaa misiga teem guuttii baaha. Soꞌ mi réeccíyëey rí tígë homaꞌ mi bee ra nék. Nagajek, mi húmú réeccíyëhté rí bee kelaꞌ mi biti unna misikke ron ra, 9 ndaa keeñ soꞌ sosse leegi. Keeñ soꞌ sosaay biti unna húmú misikke ron déꞌ, ndaa biti misiga misik ri ron ra tahte ɗon lofute pesaɗ. Misigi baaha ñéerëꞌté a yee fahaꞌ Koope ra. Kon fun tooñuy ron yínë sah⁠ ⁠! 10 Nagajek, misigi ñéerëꞌ a yee fahaꞌ Koope ra, daa na tah ow lof pesaɗ ɓëeꞌ múc, te yii ay réeccíyúu íníh në. Ndaa misigi ñéerëꞌ a iñi ëldúnë fí beh, ɓekaꞌ ow húl. 11 Yee húmú misik ɗon ɗa ñéerëꞌté a yee fahaꞌ Koope ra⁠ ⁠! Leegi ëlsíi yee lím rí ɗon na ra⁠ ⁠: ɗee sawooruu ron ra, ɗee layruu ron affon ɗa, ɗee oluu ron affon ɗa, ɗee tíitúu ɗon ɗa, ɗee caguu ron olaadi soꞌ ra, ɗee fahuu ron ñee yee fahaꞌ Koope ra, a ɗee koruu ron ɓëeꞌ paŋ ɓos ɗa⁠ ⁠! Iña pagu ɗon ƴaa ra ɓéeɓ, ɗon teeɓuute affon biti ɗon nëníh yee húmú won mi ron baa ra.

12 Ɗon ot mi húmú bíní ron, ɗi ɓëeꞌ tooñ ɗa neh daa tah, te ri ɓëeꞌ tooñu ra neh ɓal. Yee tah mi húmú bíní ron ra, mi húmú fahaꞌ biti ɗon yúh níi lan di fíi Koope biti ɗon sawoorute fun na níi sawoor. 13 Yii baa daa on fun doole ɗeh. Teyay doolaa on ɗi fun ɗa, ndaa oluu fun biti keeñ Tít sosse di ɗee tahuu ɗon níi keeña yëellëhté rë, keeññi fun ɓaattee sos. 14 Mi húmú sampee ron damaꞌ fíi Tít te mi sopaay na woteh. Fun húmú mësúu ron won kaah, te laasa na húmú laasu fun ɗon fíi Tít ɗë, ow taasaay ri ɓal. 15 Ɗaaha, fahaꞌa fahaꞌ ri ron ra ɓaataꞌ ɓaatoo, biti ri nérsëh ñeya ñeyuu ɗon ɓéeɓ yee won ɗi ɗon a ɗee teertuu ɗon ri ra⁠ ⁠: ɗon onute ri cér níi mitte sëk. 16 Keeñ soꞌ sosse di yee mínëꞌ mí tík yaakaari soꞌ sun fon di yii mín ɗíi hen ɓéeɓ ɗë.

8

Di na onuu

1 Koy-yaayyi ƴeh, fun fahuu biti ɗon yúh mala on Koope ɓëy íllí jaŋi yi Maseduwaan ra. 2 Wa fi ƴah, ɓëewë húmú saamute olsohi wa ñéyrúté wa coono lool, ndaa keeññi wa sosse níi tahte húmú henuu wa ñëkíɗ níi, iña onuu wa ra caakke lool. 3 Soꞌ mi bee mi mín seede bitih, yee mínú wëe onaꞌ ra ɓéeɓ wa onuute ri níi lukusse sah te ow túuƴëy wë rí. 4 Wa caguute fun lok biti fun on wa wa bok a fun yeraꞌi iña nay kéyrúu ɓëewí Koope Yerusalem ra. 5 Wa pagute yii fun séentúuy rí waa na koon⁠ ⁠: wa yerute Yíkëe affi wa, wa tíkúté sun yerute fun affi wa ɓal ti di fahaꞌ ri Koope nen. 6 Yii baa daa tah fun ɗaŋ Tít fa daa húmú daliɗ ɗon haakalsaꞌi hélsë nay kéyrúu ɓëewí Koope Yerusalem ra, ɗi nimil ɗon na, ɗon lúsíɗ yii wuni bah. 7 Ɗon lahute ɓéeɓ níi lah⁠ ⁠: ɗon lahute ngém níi lah, ɗon mínúté won níi mín, ɗon yúhúté níi yúh, ɗon sawoorute níi sawoor, te fahaꞌa fahuu fun ɗon níi fahaꞌ ra tahte ɗon fahuute ow níi fahaꞌ. Ɗi daaha raa kay, fun fahuu biti ɗon baah níi baah yii leŋke hélsë nay haakalsuu ra.

8 Soꞌ mi homay túuƴí ron déꞌ, soꞌ mi saam biti bee mi wone ron ɗee sawooruu i ow kay ra, ɗon teeɓaꞌ kah-kah biti ɗon fahuute ow. 9 Ɗon yíih ɗee baahaꞌ Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen yen na ra woo⁠ ⁠? Ɗi fi baaha húmú lahte alal, af ron tahte ɗi hente ñëkíɗ, nda ñagi tah ɗon lah alal.

10 Kalaa ɗon daa ɗéɓúu caŋ biti ɗon ay yeraꞌ, te ɗon daa ɗéɓúu yeraꞌ. Yee mín mí ron won yii baa te daa wun ɗon na ra daa ri beh⁠ ⁠: 11 di húmú caguu ron lok biti ɗon ay yeraꞌ, lah lúsɗíi rí ɗaaha a tígë teem dooloon ra. Kon lah lúsɗí yee dalu ron baa ra. 12 Iña nay ron yeree ra, di mín wëe teem ɓéeɓ lah keeññon raa, Koope ay waa tah ndah ɗi ii meelaꞌ yii ɗon lahuy ri.

13 Ƴaa ɓéeɓ, saamuy biti ɗon koloh na raa ɗon hom súfúñ ɓëewí kayya hom jaamma, saamu biti ɓëewë ɓéeɓ teem. 14 Tígë homuu ron bee ra, ɗon lahute níi ɗon mínú dímlëꞌ ɓëewë ñaku ra, hen ɗaa lah bis ɗon ñak ɓëewí ƴaa lah níi rëe, daa wa dímlúun ɗon. Tígí daaha, teylaꞌ ay lahee na 15 ti di bíníyúu rí Téerëe nen bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewë píyú caak ra, ƴi wa lukusay⁠ ⁠; ƴee píyú ƴutuuɗ ra, ƴi wa mitte.⁠ ⁠»✡

Tít a ɓëewë wa ñéerúu rë

16 Yen sím Koope di yee onaꞌ ri Tít sawoora sawoor ri ron na ti fun nen ra. 17 Tít tahte yee wonu fun ɗi ra, ndaa baaha ɗeef ɗi húmú sawoor na sawooro níi wonuu fun ɗi, ɗi yíppée caŋ ɓeyi waali ginon. 18 Fun wolaaluute a ri, ow di koy-yaayya filiɓ ngémë, bee ɓëy íllí jaŋi ya ɓéeɓ na kañu ri di yee na waareyaꞌ ri Uni Neba ra. 19 Ɗi fi baa ɓal, íllí jaŋi yi kayya daa tansu ri nda ri ñéerëꞌ a fun paŋi légéyí wuni bah, kúrí hélsë nay haakalsuu ra. Yee na pagu fun baa ra, fun pagu ri teeɓaꞌi ndami ɗi fi Yíkëe, a teeɓaꞌi biti fun cagute habraꞌi ɓëewë.

20 Fun fahuuy biti ow yam fun yin di hélsí caaga yefu fun ra, 21 daa tah fun hom saamuu paŋ yii ay wun íllí Yíkëe neh doŋ, ndaa yii ay wun íllí ɓëewë ɓal.

22 Lahte koy-yaafi yíníi fun kay, bi fun wolaaluute ri ñéerëꞌté a wa ɓal. Ɗi fi koy-yaafee ke fun baaha, fun olute biti ɗi na hoñci sawoor iña ɓéeɓ. Bee wëelíyëꞌ rí ron níi wëelíyëh bee ra nék, ɗi ɓaattee sawoor ɗon na. 23 Ɗi fi Tít nék, funi daa na ñéerúu, fun bokute fun na légéyírú ron. Koy-yaayyi kayya ñéerúu a ri ra nék, ɓëy íllí jaŋi ya daa wolu wa te daa wa ndami Kiristaa. 24 Téeɓí wë biti ɗon fahuute wa nda fahaꞌi baa wëer ɓëy íllí jaŋi ya te wa yúh yee tah fun na damuu ɗon ra.

9

Onaꞌ neɓpi kolaa keeñ

1 Sohlaay mi wonle ron yii leŋke iña nay kéyrúu ɓëewí Koope Yerusalem ra. 2 Soꞌ mi yúhté biti ɗon habute lok biti ɗon ay yeraꞌ níi wocce, te mi dëmdëꞌté rí fíi ɓëy Maseduwaan⁠ ⁠: mi wonte wa biti ɗon fi ɓëy Akaay ɗon cagute biti ɗon ay yeraꞌ te ɗon wonu ri kalaa níinén. Cagoha caguu ron baaha ra nék sawoorilte ow caak waa na. 3 Ɗon ot mi wol koy-yaayyee ke yen ƴaa ɗon na, nda damaꞌa na damuu fun ɗon ɗa ɓanti hen damoh pëtíh di yii baaha, a biti wa ac raa, ɗeef ɗon waaƴ hélsë níi woc ti di wonaꞌ mi wa nen. 4 Henay bah, fun ƴahti ac fun ñéerëꞌ a i ow di ɓëy Maseduwaan raa, fun ay húl a sopoh di laha lahu fun yaakaar ɗon na ra, ɗon ɓal ɗon sopoh na. 5 Yii baa daa tah mi ot biti mi waɗtee ɗaŋ koy-yaayyi ƴaa këllëh sëꞌ ɗon na, tooppitoh iña nay ron yeree ra, ƴee gapuu ron níi wocce ra. Hen ɗaa mi ac raa, may waa ɗeefe woc. Ɗaaha, yeraꞌa nay ron yeree ra ay kolee keeññon, ow túuƴéh ɗon ɗi.

6 Koy-yaayyi ƴeh, yúhí biti ɓëyí fí soh ƴutuuɗ ay lece ƴutuuɗ⁠ ⁠; ɓëyí fí soh caak nék, ay lece caak. 7 Yee koloh ow biti ay yeree ri ra nék, lah yeraa ri, te ɗi ɓan ɗii pagaꞌ biti ɗi túuƴú rí túuƴë mbée laheh keeñi. Koope fahaꞌ biti ow ƴahti onaꞌ raa, keeña sos onaꞌa. 8 Yúhí biti Koope mín ɗon hëp yii mín ɗíi hen ɓéeɓ níi faraah yii sohlaꞌ ɗon ɓéeɓ ɗon lah ri te tígí dëekúun paŋ yin wun ɓéeɓ, ɗon mín ɓek yaꞌ yon na, 9 ti di bíníyúu rí Téerëe nen bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɗi onaꞌ ñëkíɗ onoo,

ɗi onaꞌ ñëkíɗ onoo níi mit sëk.

Júɓë júɓ ɗí rë ee na faraah⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

10 Koope fa na on línëhë tisoh a yii ñama ri ra, ay ron on tisoh, on ɗon tisoh caak níi caak, ɗi paalil wa, nda ow caak njiriñoh na júɓë júɓú ɗon ɗa. 11 Ɗi ay ron on yii hente alal ɓéeɓ, nda ɗon míné onaꞌ faraah. Hen ɗaaha raa, ow caak ay sím Koope di iña nay fun waa kome te kolaꞌ ɗon na ra. 12 Ɗaaha, légéyí haakalsaꞌi hélsí ƴaa teyay habraꞌi ɓëewí Koope sohle yi wa doŋ, ay tah ow caak ɗaŋ Koope ɓal, wa sím ɗí níi sím. 13 Habraꞌa nay ron habree ɓëewë baa ra daa nay teeɓee biti ɗon gémúté kah-kah. Ɗaaha, ow caak ay kañ Koope ñeya nay ron ñeye yee won Uni NebiKiristaa ra, a biti ɗon ɓeɓ iña lahuu ɗon ɗa, ɗon bok wa a ɓëy ílí jaŋii Yerusalem a ɓëewë ɓéeɓ. 14 Wa ay pokoh ɗon na, wa ɗagiɗ ɗon, ndah mala hëp ɗon Koope ra.

15 Yen sím Koope mala lahay teem, onaꞌ ri ra⁠ ⁠!

10

Sañ-sañi Pool

1 Soꞌ mi Pool, mi kelohte biti lahte ɓëewí wonute ɗon na biti mi ac ginon ɗaa mi henaꞌ ɓëyí sosse, ndaa mi wuloh raa mi híinëꞌ híinëe ɗon na. Di sosaꞌ Kiristaa a di baahaꞌ ri, may made ɗaaha ɗon na nen. 2 Kon ma na ɗaŋ ɗon⁠ ⁠: ngënë tëhí mi ac ginon may híiné sun fon. Lahte ɓëewí awu ɗon na wonute biti fun pesuu yee neɓaꞌ fun ra, te mi hampe biti mi ac daa raa, may teeɓ wa fi ƴaaha sañ-saña lah mi waa na ra. 3 Fun pesuu feey fi bee naam, ndaa ɗee na haaꞌuu fun ɗa ɗi haaꞌadi feey fi bee neh. 4 Ganaayya na haaꞌuu fun ɗa, ƴi feey fi bee neh⁠ ⁠: wa ganaayyi Koope, ganaayyi lahte doole, ƴi mín kéeníɗ míir a ɗee mín ɗíi gaanaꞌ ra ɓéeɓ. Fun hom kéenɗúu oladi ñeyay waal ɓéeɓ, 5 a yii hente gaan-gaanloh te na kaaꞌ ow yúh Koope ra, fun ham níɓɓë ɓéeɓ fun kúɗ wë wa ñee yee fahaꞌ Kiristaa ra. 6 Te tíl níi ɗon ñee yee fahaꞌ Kiristaa ra níi ñee raa, ɓëewë nay kaaꞌee ra, fun cagute biti fun ay keen sun fi wa.

7 Ëlsírí affon yee lah ra⁠ ⁠! Ɓëyí fí ham afi biti ri non Kiristaa na, ɗi ɓeka afi biti fun nonu Kiristaa na ti ɗi nen. 8 Heeƴce soꞌ mi sampee lukusiɗ ƴutuuɗ maa damoh yeraꞌ fun Yíkëe sañ-sañ ra, ndaa mii naa sopoh. Sañ-sañi baa yii ay ron ɓaate ɓaato ndée biti ay ron saŋkuye saŋkuyo neh. 9 Mi fahaay ɗon habaꞌ biti mi saam tíitɗí ron bee mi bíníté ron ra, 10 ndah ɓëewë wonuu ti oroh, bee mi bíníté rë, mi híinëꞌ híinëe, unni soꞌ diŋ. Mi ac filiɓ fi ɓëewë rëe nék, mi ɗooyaꞌ ɗooyoo, unni soꞌ yoɓ. 11 Ɓëewë në wonu yii baa ra ɓekun affi wa bitih⁠ ⁠: ɗee madu fun biti fun bíníyé ɗon ɗa, fun ac ginon ɗaa, fun ii lofisoh yínë sah di iña nay fun page ra.

12 Heeƴce fun kaañuy nataꞌ affi fun a ɓëewë na teeɓuu affi wa ra, fun kaañuy mëddëꞌ affi fun a wa. Wa ɓëewí lahuy af. Wa natuu affi wa a ɓëewë madu a wa ra, wa mëddúu affi wa a ɓëewë madu a wa ra. 13 Fun nék, fun ii damoh níi fun lukusiɗ. Fun ay natee affi fun a légéyë yeɗ fun Koope ra kut, kúɗ fun níi ginon ɗa. 14 Fun paguy yii lukusse níi made biti fun payuy ginon payo nen. Fun kay, fun daa ɗéɓúu ac ginon fun komute ron Uni Nebi Kiristaa. 15 Fun paguy yii lukusse, fun na damuu di yii ow kay daa légéy rí. Yee séentúu fun ɗa daa ri bitih⁠ ⁠: ngémën ɓaatoh, fun ɓaat yaꞌ yi fun légéyë nahu fun ɗon na ra fun saye, fun teem yee nahu fun ɗa. 16 Hen ɗaaha raa, fun ay mín waare Uni Neba ginni kayya wuluu ron ra, fun ɓanti damaꞌ yii ow kay daa légéy rí di yee nahu ri ra.

17 Nagajek, bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fí ay damee, damaa Yíkëe.⁠ ⁠»✡ 18 Ɓëeꞌ na teeɓaꞌ ɗee man ɗi ra neh daa ɓëeꞌ, ɓëeꞌ Yíkëe teeɓaꞌ ɗee man ɗi ra kay daa ɓëeꞌ.

11

Pool a apootarri paɗɗah ya

1 Wonni doffa na saañ mi ron wone ƴee ra, ɗon mín sëꞌ wëe mújíɗ ƴutuuɗ koon moos⁠ ⁠! Mújdí sëꞌ wë see⁠ ⁠! 2 Daa mi fiiraꞌ ron fiiraꞌi fí yúhté biti kolaꞌ Koope na ndah soꞌ mi onaꞌte ron, te mi onaꞌ ron biti ɗon ay kooree a ƴaal yínë, daa ri Kiristaa⁠ ⁠; te mi fahaꞌ biti mi ɓekaa ron lasi biti ɗon yëhíh cafaƴ kon dalaa⁠ ⁠! 3 Soꞌ mi neehte biti nék yin yah nuffon níi nís ɗon pokoha pokuu ɗon kah-kah Kiristaa na ra ti ɗee húmú ñeyaꞌ goŋ fa Aawa níi nofaꞌte ri ra nen. 4 Soꞌ mi yúhté biti wahtii ayaa ow waarii ron Yéesú fi bokaay a bee waareyu fun ɗon ɗa faraah, ɗon hom yípúu ríi síkírëh síkírëe⁠ ⁠; mi yúhté biti ɓal ɗon na yípúu tah yii bokaay a Ruuh-Peseŋ fa liilu ɗon ɗa, a uni bokaay a Uni Neba waariyu fun ɗon ra.

5 Añcaŋ, mi yúhté biti mbata apootarri gaanni ron lúŋndíh sëꞌ dara⁠ ⁠! 6 Heeƴce mi mínéh won woni ñeete waal, ndaa mi yúh yee na won mi ra⁠ ⁠: fun mësúu ron teeɓ baaha teeɓo níi lante, a yii ƴah fun paŋ ɓéeɓ.

7 Soꞌ mi húmú cépíɗ af soꞌ cépírë, nda mi ɓéyíɗ ɗon waaraa na húmú waare mi ron Uni Nebi Koope te mi sehay na yin ɗa. Mi bakaaɗte yee paŋ mi baa ra a⁠ ⁠? 8 Mi ɓuucce ɓëy íllí jaŋi yi kayya taha na húmú tah mi iña na húmú kéyrúu sëꞌ wë pesaa ra, nda mi légéyíɗ ɗon. 9 Húmú homaꞌ mi ginon ɗa, sohle húmú daɓpe soꞌ ndaa mi sehay yin ɗon na, ndah koy-yaayya koluu Maseduwaan ɗa daa na húmú pagiru soꞌ ɓéeɓ. Mi húmú kaaꞌaꞌte biti mi mokil ɗon di yii mín ɗíi hen ɓéeɓ, te may rii lúsɗée ɗaaha. 10 Di kaaf ka hom Kiristaa na, hompe soo na ra, mee ron won ra ee⁠ ⁠: di deyi Akaay ɓéeɓ ow mínéh kaaꞌ mi dëmdëꞌ yii baaha. 11 Yee tah ra yi nék⁠ ⁠? Biti mi fahaay ron fahoo aa yih⁠ ⁠? Koope sah yúhté biti mi fahaꞌte ron⁠ ⁠!

12 Yee na paŋ mi baa ra, may naa sayee ɗaaha, nda ɓëewë saamuu damaꞌi biti wa paguu ti fun nen ra, mi ɓan waa on íl koy yínë sah⁠ ⁠! 13 Wa fi ɓëewí ƴaaha i apootar paɗɗah, wa légéyëh yí laduy nuf, ƴi lakaatuu biti wa apootarri Kiristaa. 14 Lahay yii ay jaahle ow yii baaha, ndah ɗi fi Seytaane sah na lakaataꞌ ɗi hen malaakii na niiñil. 15 Kon waray mín jaahal ow biti wa fi ɓëewée ké Seytaane ƴaa ɓal lakaataꞌ biti wa súrgë yí légéyúu sun yii leŋke júɓ. Yee nay waa kate míllëenë rë nék, ay ñéerée a iña pagu wa ra.

Iñi misikka ñee Pool ra

16 Mee ron rii wonaat ɗa ee⁠ ⁠: ngënë yëekëerí biti mi dof. Hena biti ɗon yaakaaru baaha raa, hëbíi sëꞌ ɗaaha book nda mi nampi damoh ƴutuuɗ. 17 Yee nay mii ron wone ra, mii rii wonaꞌ ɗee fahaꞌ ri Yíkëe rë⁠ ⁠; may rii wonee ti dof nen, ti ɓëyí wëerté rí biti lahte yii damaa ri nen. 18 Hém i ow caak ee damuu iñi feey fi bee raa kay, kon soꞌ may damoh ɓal. 19 Ɗon hen ɓëewí ñaañute moos, ɗon tahe síkírëh i dof a⁠ ⁠? 20 Ɗon tahute biti ɗon habuu ñaam, ɗon ñamaa, ɗon ɓuucaa, ɗon paaꞌaa sun, ɗon laɓaa kakaaɓ a⁠ ⁠? 21 Ƴaha baaha raa, ɗeef fun tasuute híin lool te mi sopohte na ndah fun henuy ɗon ɗaaha⁠ ⁠!

Di filiɓ fi baaha ɓéeɓ nék, cëe mi won wonaɗ dof⁠ ⁠: lah yii ow kaañ naa damoh raa, soꞌ ɓal mi kaañce naa damoh. 22 Wa henun i Ébrë rëe, soꞌ ɓal mi Ébrë⁠ ⁠! Wa henun koy ki Israyel raa, soꞌ ɓal mi koy ki Israyel⁠ ⁠! Wa henun séttí Abraham raa, soꞌ ɓal mi sédí Abraham⁠ ⁠! 23 Wa súrgë yí Kiristaa a⁠ ⁠? Cëe mi won ɗon wonaɗ dof daa nék⁠ ⁠: soꞌ mi luk waa rii hen fap⁠ ⁠! Soꞌ mi luk waa ñee mok, yee téƴú mí kasu ra wa téƴúy rí, yee hawu mi a yee ñee mi kotti kúl kë rë wa ñeyuy na. 24 Yëwúɗɗë fúurúté sëꞌ laraw waal iippi fu yúhté bitih, bina-bina ɓéeɓ wa laɓute soꞌ laɓ sabay éeyë a laɓ payniil (39).✡ 25 Ɓëy Rom habuute soꞌ waal caak, lahte na waal éeyë yí wa njíinúté sëꞌ duuɗ. Lahte bis mi tawute i laꞌ maa fahuu hap húl. Mi ñeete júlkíñëh gaal níi hente éeyë, mi neeꞌte filiɓ muluɓ elek múlgús níi naꞌ haalte kéy fín fë. 26 Iñi ñíin sëꞌ mín nëe teem koon katte soꞌ filiɓ ɓaaɓɓi caakki soꞌ⁠ ⁠: ƴee kataꞌ soꞌ laah ya, ƴee kataꞌ soꞌ yaꞌ yi banndi ya, lahte ƴi mboko yi soꞌ yëwúɗɗë mbée i ow kay daa komuu soꞌ wa, ƴee kataꞌ soꞌ ginni taah yin mbée luufa, ƴee kataꞌ soꞌ filiɓ kísí fë, ƴee kataꞌ soꞌ yaꞌ yi mbata i koy-yaay filiɓ ngémë. 27 Mi ñeete légéyí misikke a iñi misikke, caakke yii mi neeꞌay ri pëní, mi ñeete yaaɓ mi ñeete sifaɗ, caakke yii mi tookke ri mi olay ñam, fiyoon mokilte soꞌ mi lahay búubí ɓekaa mi. 28 Di filiɓ ƴaa ɓéeɓ, tíkké biti faraah mi sídëꞌ yee homuu ɓëy íllí jaŋi ya ra ɓéeɓ. 29 Lah na ɓëyí tasaꞌte híin ɗëe, mi hom tasaꞌ híin tasoo mi ɗeefiɗ ɗi na. Lah na bi ɓeku bakaaɗ ɗaa, hom misikaꞌ soꞌ misikoo.

30 Mi waɗti damoh raa, may damee biti mi tasaꞌte híin. 31 Koo, ɗi fi Boffi Yéesú Yíkíi yen, ɗi fa mit sím faraah ra, yúhté biti ma na feleh. 32 Homaꞌ mi Damaas ra, gëernëerë húmú tookiɗ buura na wonuu Aretaas ra húmú fahaꞌ hami soꞌ, tíkké i wohoh íllí gina. 33 Di filiɓ ƴaa ɓéeɓ, lahte ɓëewí ɓekute soꞌ dama, ñéyrúté sëꞌ falanteer yëellírúté sëꞌ énfí míirí gina*, mi fússé.✡

12

Yee teeɓu Pool ra

1 Damoh lahay njiriñ naam, ndaa mi waɗtee damoh ndah mi tíhëy rí. May ron naa won yii leŋke iña teeɓaꞌ Yíkëe a iña olu filiɓ yodaɗ ra. 2 Soꞌ mi yúhté koy-yaafi non Kiristaa na, bi fí yúhté biti kíil sabboo a kíil iniil filoon, Koope ɓéyíɗté rí sunaa-sun*. (Mi yéeh nda na ɓéyrú rí rë, ɗi ñéerëꞌ a faani nda ri ñéerëey a faani. Koope kep daa yúh.) 3-4 Yee yúh mí rë biti ɓëeꞌ ɓéyrúté níi Aljana. (Nda ri ñéerëꞌ a faani nda ri ñéerëey a faani, soꞌ mi yéeh kat, Koope kep daa yúh.) Ɗi kelohte unni ow mínéh nëe ñee, te kadduute ow étíɗ ñeyi na. 5 May mínée damaꞌ yee kat ɓëyí baa ra, ndaa ƴaha yii leŋke soo na raa, mii damoh henay tasaꞌa tasaꞌ mi ra. 6 Mi fahaa damoh koon, yee nay mii wone ra ii hen wonaɗ dof, ac kaah kep. Ndaa mii rii paŋ, nda ɓëewë ɓan soo yeelaꞌ ow gaan níi lukus, wa yeeluun soꞌ iña na paŋ mi, a iña na won mi ra.

7 Kon Koope kaaꞌ biti mi damaꞌ iñi éemílëꞌ yë teeɓ ɗi soꞌ ra, daa tah ɗi soɗ soꞌ yii yahte faan soꞌ. Yii baaha ɗi dagi Seytaane, daa ri na hawsoh soꞌ, nda mi ɓanti damoh. 8 Mi ɗaŋke Yíkëe waal éeyë nda ri nís yii baaha soo na. 9 Ɗi won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mala on mi ro ra doyte ro. Ow tasaꞌ raa, doolii soꞌ hom feeñaꞌ feeñoo níi mit sëk.⁠ ⁠» May damee biti kay mi tasaꞌ híin níi keeñ soꞌ sos, nda doolii Kiristaa húun sëꞌ. 10 Yii baa daa tah keeñ soꞌ na sos biti mi tasaꞌ, biti mi solu, biti mi lah tolof-tolof, biti mi moklu a biti keeñ soꞌ ɗúm ndah Kiristaa. Ahaŋkay, mi tasaꞌ raa, mi lahaꞌ doole wahtii baaha.

Pool tíitté ngémí ɓëy Korente na

11 Ɗon oluy biti bee mi wone ra mi wonaꞌ wonaɗ dof a⁠ ⁠? Ɗon daa ɓeku soꞌ na nék⁠ ⁠! Ɗon daa warun teeɓaꞌ ɗee man mi ra koon, ndah wuti mi tikkiyay yin raa, mbata apootarri gaanni ron lúŋndíh sëꞌ dara. 12 Kimtaanna a iñi éemílëꞌ yë a kawtéeffë na teeɓaꞌ biti ow apootar ra feeñce homaꞌ mi leeloon, ma na múñ coono ya níi tígí teem múñ ɗë. 13 Ɓëy íllí jaŋi yi kayya pagiru yi ɗon pagiruy ri⁠ ⁠? Heeƴce raa biti mi kaaꞌaꞌte mokli ron mi meelay ron yii pesaa mi homaꞌ mi ɗon na ra neh a⁠ ⁠? Ƴaha baaha raa, bëelí sëꞌ rí⁠ ⁠!

14 Mee waaƴ ginon waali éeyë fë rë, te mi sehay dara ɗon na níi mi mokle ron. Ma na saameh yin ɗon na, mi saamaꞌ ɗon⁠ ⁠; ndah koy neh daa waɗti saamɗa baap, baap kay daa waɗti saamɗa koy. 15 Soꞌ nék, ay soo neɓaꞌ biti mi ɓek alal mi soꞌ ɗon na níi lukaꞌ biti mi yeraꞌ af soꞌ ɓéeɓ ndah ɗon. Mi fahaꞌ ron ɗaaha níi fahaꞌ raa kay, waɗtee tah ɗon fahuun soꞌ ƴutuuɗ ɗee rek a⁠ ⁠?

16 Wuti ɗon ot biti mi sehay yin ɗon na raa sah, mín lah ɓëewí won biti mi ñeyaꞌ ri daaha pëtíh, nofaꞌi ron mi ɓeɓ alal mon. 17 Cëe mi meel ron⁠ ⁠: Mi ñeyaꞌte ɓëewë wol mi ɗon na ra, mi nofaꞌte ron mi ɓeɓpe alal mon a⁠ ⁠? 18 Mi ɗaŋke Tít ac ginon ɓani koy-yaafee ke yen yúhú ron ra. Ɗi fi Tít nofaꞌte ron ɓeɓpe alal mon a⁠ ⁠? Lahaay ɗaaha⁠ ⁠! Funi Tít nék homuu fun ginon ɗa, fun daa boku nufa yínë, te iña pagu fun ɗon na ra ɓéeɓ yínë.

19 Mín hen sah ɗon habaꞌ níi wocce biti fun saamu layaa fíiyën rek. Fun paguy ri múk kan⁠ ⁠! Ɗon fa fahuu fun níi fahaꞌ ra, iña na wonu fun ɗon ɗa ɓéeɓ, fun wonuu wa fíi Koope di nona nonu fun Yéesú-Kiristaa na ra, te fun saamu na biti wa ɓaat ɗon. 20 Mi neehte biti mi lah ginon raa mi oleh yee fahaꞌ mi ɗon na ra, te ɗon ëlíh yee fahuu ɗon soo na ra. Mi neehte biti mi ɗeefa na i íñëꞌ, eeñnjantaꞌ, haayloh, lah ɓëewí fahirun affi wa kep yin wun, lah solaꞌ, ɗooɓantaꞌ, gaan-gaanloh, a yii jahasaꞌte. 21 Mi neehte biti ayaa ka soꞌ bah, Koope yíiñ sëꞌ leeloon, mi looy pagaɗ ow caak, ƴi ay líssí bakaaɗ ti merees nen, ƴi yeɗɗuy paŋ yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ a paŋ yii ɓosi manna ɗah, ƴee na húmú pagu wa ra.

13

Yee míllëꞌ won Pool ɓëy Korente ra

1 Baa daa ac waali éeyë fë nay mii aye ginon ɗa. Di bíníyúu rí Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Balaa yin lecu ɓéeɓ, lahan seede ana mbée éeyë.⁠ ⁠»✡ 2 Yee húmú won mi ɓëewë húmú bakaaru merees ra a ɓëewí kayya ɓéeɓ ayaꞌ mi ginon waali ana fa ra, may naa ñeyaat wuti mi íníh leeloon raa⁠ ⁠: waali yínée nay mii aye yérën rë, mii yérém ow. 3 Ɗon fahuu yii nay teeɓee biti Kiristaa ñeyaꞌ soo na won saa⁠ ⁠? Ɗon ay rii ot⁠ ⁠! Kiristaa mínéh yin ɗon na mínë neh déꞌ⁠ ⁠! Ɗi kay hom teeɓaꞌ doolii teeɓoo ɗon na. 4 Na daaƴu ri kurwaha ra ɗi húmú lahay doole naam, ndaa doolii Koope tahte ɗi ee pes ɗa. Nona nonu fun ɗii na ra tahte fun ɓal fun lahuy doole, ndaa doolii Koope tahte fun ay pes a ɗi, te fun ac ginon ɗaa ɗon yúh baaha.

5 Kénsíi affon ɗon olsoh nda ngém ee ɗon na raa. Ëlsíi affon⁠ ⁠! Ɗon oluy biti Yéesú-Kiristaa ee ɗon na a⁠ ⁠? Mbée ɗon olsoh affon raa, ɗon ay ole biti ɗon keenute ngémën aa yih⁠ ⁠? 6 Soꞌ mi yaakaarte biti ɗon ay ot biti fun keenuy bi fun. 7 Fun ee ron ɗagiru Koope ra nda ɗon ɓanti paŋ yin ɓos. Fun húmú saamuy na teeɓaꞌi biti fun pagute yee nah fun Koope ra déꞌ⁠ ⁠! Ëe-ëeꞌ kay⁠ ⁠! Wuti ɓëewë habuun biti fun keenute na raa sah, yee fahuu fun ɗa biti kep ɗon pagun yin wun, 8 ndah di yii leŋke kaaf ki Koope, fun míníh dara na. Yee mínú fun ɗa daa ri biti fun légéy yii ay kúré kaaf ki baaha fíi. 9 Biti fun lahuy doole raa ɗon lahuu doole, keeññi fun sosaꞌ na sosoo dotooƴ. Yee na ɗagu fun ra biti ɗon hen ɓëewí mitute sëk. 10 Yee tah mi bíní ron unni ƴee bee wulaꞌ mi ron bee ra daa ri beh⁠ ⁠: mi fahaay biti mi lah ginon ɗaa mi híin sun fon. Yíkëe onte soꞌ sañ-sañ, ndaa ɗi sañ-sañi ay ron ɓaate ɓaato, bi ay ron saŋkuye saŋkuyo neh.

Takohi Pool ɓëy Korente

11 Kon yen takuun a unni ƴee kat koy-yaayyi ƴeh⁠ ⁠: hëmíi sos-keeñ⁠ ⁠! Féhéyí níi ɗon hen ɓëewí mitute sëk, ɗon onantaꞌ doole, ɗon kéldëꞌ hanndal kon, ɗon pesaꞌ jaamma. Ɗon henaꞌ ri ɗaaha raa, Koope fa fahaꞌte ow níi fahaꞌ, na onaꞌ jaamma ra ay ñéerëꞌ a ron.

12 Lah wëdëntíi hanndal kon níi wodantaꞌ*.

Ɓëewí Koope ya dee ɓéeɓ na woduu ron.

13 Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhë rën ɓéeɓ mal⁠ ⁠! Koope dékëe fahaꞌon ɓéeɓ⁠ ⁠! Ruuh-Peseŋ paga níi ɗon ɓéeɓ hen yínë⁠ ⁠!

* 2:14 2.14 Kiristaa ⁠ ⁠: Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú⁠ ⁠: Koope.

* 3:18 3.18 teeɓuu ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: olu.

✡ 4:6 4.6 Saame Dalaana 1.3

✡ 4:13 4.13 Saame Kañaa ya 116.10

✡ 6:2 6.2 Saame Isayii 49.8

* 6:15 6.15 Seytaane ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Beliyaar.

✡ 6:16 6.16 Saame Tali Léwí 26.12⁠ ⁠; Esekiyel 37.27

✡ 6:17 6.17 Saame Isayii 52.11⁠ ⁠; Esekiyel 20.34, 41

✡ 6:18 6.18 Saame 2 Samiyel 7.14

✡ 8:15 8.15 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 16.18

✡ 9:9 9.9 Saame Kañaa ya 112.9

✡ 10:17 10.17 Saame Yérémí 9.23⁠ ⁠; 1 Korente 1.31

✡ 11:24 11.24 Saame Nérsí Kootaa 25.3

* 11:33 11.33 Jamanu yi ƴaaha, gin caak húmú wërëlúu a míirí utte te híinté, kaaꞌ biti haaꞌ lah raa gina ay yooɓe haal.

✡ 11:33 11.33 Saame Tílëdí apootarra 9.23-25

* 12:2 12.2 Koy-yaafa na wonaꞌ Pool dee ra, ɗi ɗi fi Pool a faanaŋ fi. Ɗi kaaꞌ laasi afi daa tah ɗi wonaꞌ ri ɗah.

✡ 13:1 13.1 Saame Nérsí Kootaa 19.15

* 13:12 13.12 Di ɓaahi ɓëewí ƴaaha, wa ƴahti wodoh ɓëewë mboko yi wa mbée ɓëewë meeru wa raa, wa fëenúu wë fëenëe.

Galasi

1

2

3

4

5

6

Téerëe bíníyú unna won Pool ɓëy Galasi ra

Kúnsëe

Ƴee daa unna bíní Pool ɓëewë dékú Galasi, te gémúté Kiristaa na ra. Ɗi húmú payte i gin caak di Galasi waarii wa Uni Neba (Saame Tílëdí apootarra 13.1 níi 14.23). Pool húmú waareyaꞌ biti rek yee nay tahe Koope habaꞌ ow ɓëyí júɓpé rë, ac biti kep ɓëeꞌ gém Yéesú në.

Jaŋiyuu unna bíní Pool ra, olu biti waɗti lahaꞌ yëwúɗɗí daa payu dín fë, yahute iña waare Pool ra ɓéeɓ, wonute wa biti Pool apootar kah-kah neh, te iña won ɗi ra kaah neh. Wa fi ƴaa anutee won biti nék, ɓëyí fí gém Yéesú te ɗeefa ri yëwúɗ neh, waɗtee ñee yee won Kootaa ra ɗi lecoh, Koope an ɗii habaꞌ ɓëyí júɓpé. Yii baa tahte níi sah wa kúrëelúuté Peer yee wonu wa baa ra. Ndaa Pool wonte af Peer fíi ɓëewë ɓéeɓ di yii baaha (2.1-14).

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke di na habaꞌ Koope ow ɓëyí júɓpé (2.15-21),

- yii leŋke ɗee húmú habaꞌ wa Kootaa ñaam ra (3.23-25),

- yii leŋke séttí kah-kah yi Abraham, wa fa nonu ƴee límúu gapaꞌa húmú gap Koope Abraham ra, ti Isaak nen (4.21-31),

- yii leŋke ɗee múclëꞌ wë Kiristaa ñaam ka wa lahuute affi wa ra (5.1-4),

- yii leŋke pesada fahaꞌ Ruuh-Peseŋ ra (5.16-26),

- a yii leŋke yee na damaꞌ ɗi fi Pool ra (6.12-14).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti ngém kep daa na tah Koope habaꞌ ow ɓëyí júɓpé, te ngém kep daa na tah ow pesaꞌ ti di fahaꞌ ri Ruuh-Peseŋ nen.

1

Wodoha

1-2 Ɗon fi ɓëy íllí jaŋi ya Galasi, soꞌ mi Pool, funi koy-yaayya funi wa homu dee ra, fun na woduu ron. Soꞌ mi apootar, ndaa ow daa fal soꞌ ri neh. Yéesú-Kiristaa a Baap-Koo fa këlíɗ ɗí ɓúudé rë daa falu soꞌ apootar. 3 Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhún rën mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠! 4 Ɗi fi Yéesú-Kiristaa yeraꞌte ñíiní nda ri múcël yen bakaaɗɗi yen, sëmlëꞌ yen doolii iñi ɓossa ëldúníi beh, ti di fahaꞌ ri Koope, ɗi fi Boffi yen nen. 5 Koope laha ndam dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

Uni Neba, ɗi yínë kut

6 Af soꞌ kúnëhté pak gaawa gaawu ron homi súugëhí Koope ra⁠ ⁠! Koope dëekké rën, ñéyíɗté rí mala on ɗon Kiristaa ra, ɗon na anuu ñee uni nebi bokaay a Uni Nebi kah-kah fa a⁠ ⁠? 7 Yee lah ra daa ri bitih kay, lahaꞌ ɓëewí daa na múuƴɗú ron, na fahuu lofi Uni Nebi Yéesú-Kiristaa, ndaa Uni Neba yínë kut, lahay na kay. 8 Wuti ow di fun na mbée malaakii kolaꞌ sun-Koo daa aya ɗon na waareye ron uni nebi bokaay a bee waariyu fun ɗon ɗa raa, Koope alaka ri⁠ ⁠! 9 Mi wonte ron ri, te mee ron rii wonaat ra ee⁠ ⁠: ow ac waare ron uni nebi bokaay a bee húmú gémú ɗon ɗa raa, Koope alaka ri⁠ ⁠!

10 Yee won mi ron baa ra, ɗon habuu biti mi saam tii ow na a⁠ ⁠? Íi, mi saam tii naam, ndaa mi saamaꞌ ri Koope na⁠ ⁠! Ɗon habuu biti ɓal mi saam neɓaꞌi ɓëewë ë⁠ ⁠? Ëe-ëeꞌ, tii koon mi heneh súrgíi Kiristaa⁠ ⁠!

Ɗee henaꞌ Pool apootar ra

11 Koy-yaayyi ƴeh, mee ron won ra ee⁠ ⁠: Uni Neba na waare mi ron ra, ow neh daa sak ɗi. 12 Soꞌ mi kolaay ri ow na te ow yëeddëy sëꞌ rí, Yéesú-Kiristaa daa feeñiyoh soꞌ, teeɓ soꞌ ri.

13 Ɗon keluute ɗee húmú man mi na pokoh mi waali yëwúɗɗë rë maan⁠ ⁠? Ɗon keluute ɗee húmú moklaꞌ mi ɓëy ílí jaŋii Koope mokli misikke ma na maanndaꞌ muuyli wa ra maan⁠ ⁠? 14 Moroommi soꞌ yëwúɗ, caakke na ƴi mi húmú luk waa wul yii leŋke waali yëwúɗɗë, ndah mi húmú luk waa pokoh ɓaah yi caacca fap. 15 Ndaa Koope tanisse soꞌ ɗeef mi límúy, onte soꞌ mal dëekké sëꞌ, 16 teeɓpe soꞌ Koohi, nda mi waare heetti kayya yii leŋke Koy ki baa na. Teeɓaꞌ ri soꞌ Koy ka ra nék, soꞌ mi paay ɗeefiɗ ow meeli yii leŋke Uni Neba. 17 Soꞌ mi paay Yerusalem ɓal ɗeefri ɓëewë ɗéɓúu sëe hen apootar ra. Soꞌ kay, mi yíppí koloh koloo mi saañce Arabi, mi hompe dín fë níi bee nimilaꞌ mi Damaas ra. 18 Hente kíil éeyë filoon fe mi na anti pay Yerusalem, yúhí Peer*. Lahaꞌ mi dín fë rë, mi hompe simin ana a ɗi daaha. 19 Mi olay na apootar kay, mi ot Saak koy-yaafi Yíkëe kep daaha. 20 Iña bíní mí ron ƴee ra kaah, te Koope mín sëe seede. Wa fel neh⁠ ⁠!

21 Filoon fi baaha, mi payte deyi ginni Sírí a Sílísí, 22 ɗeef ɓëy íllí jaŋi ya Yúdée mësúy sëe tík íl. 23 Wa keluu ɓúkkí ɓëewë kep biti ɓëeꞌ në húmú mokil wa merees ra, ee waare ngémë në húmú maanndaꞌ rii muuyil ra. 24 Yee pagiɗ soꞌ Koope baa ra tahte wa na kañu ɗi fi Koope.

2

Yee tah Pool koloh ra

1 Kíil sabboo a kíil iniil filoon fi baaha, mi nimilte Yerusalem funi Barnabaas. Na sayu fun dín fë rë, mi kúrëelëhté Tít ɓal. 2 Koope daa teeɓaꞌ filiɓ yodaɗ biti mi waɗtee koloh mi saañ dín fë. Lahaꞌ mi na ra, mi lahte teeꞌaꞌ funi ɓëewë lukuu lah un jaŋaa ra kut, mi teeɓpe wa yee na waare mi ɓëewë yëwúɗ neh ra di yii leŋke Uni Neba. Ƴaaha ɓéeɓ mi fahaꞌ yii wëerté sëꞌ, toñeh légéyée ké sëꞌ aaꞌ a woteh sooƴ teem ɗaaha. 3 Ɗi fi Tít fë ñéerëꞌ a fun ɗa, ɗi gerek te ri lecaay, añcaŋ ow cagaay ri biti ɗi waɗtee lecoh. 4 Kaaꞌeeh lahte ɓëewí haalute filiɓ fi fun, mbata i koy-yaay filiɓ ngémë, na olsuu ɗee lahuu fun affi fun di nona nonu fun Yéesú-Kiristaa na ra, wa na fahuu biti Kootaa ham fun ñaam. 5 Fun kaaꞌuute yeɗɗi wa ɓiiƴ wa paŋ fun ɗi, nda fun níiríɗ ɗon kaaf ki Uni Neba, yin ɓan naa okotoh.

6 Ɓëewë lukuu lah un jaŋaa ra nék, teeɓaꞌ mi wa yee na waare mi ra, wa wonu yih⁠ ⁠? (Nagajek, soꞌ mi ƴíirëy yee henu wa ra, ndah ɓëewë ɓéeɓ yínë Koope na.) Wa fi ƴaaha, wonaꞌ mi níi wocce ra, wa ɓaatuy yin na. 7 Wa olu biti kay, Koope daa nah soꞌ waarii heetti kayya Uni Neba, ti di nahaꞌ ri Peer waare ri yëwúɗɗë nen, 8 ndah Koope daa fal soꞌ apootar yeñce soꞌ heetti kayya na ti di falaꞌ ri Peer yeñce ri yëwúɗɗë në nen. 9 Saak, Peer a Saŋ nék, wa fa habuu cíppí jaŋaa ra, olute biti Koope daa on soꞌ mal déŋéenté sëꞌ légéyí bah. Wa yerute fun yaꞌ, funi Barnabaas, teeɓaꞌi biti wa ñéerúuté a fun yii baaha. Ɗaaha, funi wa ɓéeɓ kéldúuté biti funi Barnabaas ay yulee heetti kayya na, wa fi ƴaa yuliɗ yëwúɗɗë në. 10 Wa ɗagu fun biti rek fun ɓanti hal ñëkíɗɗë, te daa ri yee tík mí nuf soꞌ ra.

Woni Pool af Peer

11 Filoon fi baaha nék, Peer acce Añcos. Homaꞌ ri daaha ra, soꞌ mi wonte afa di fíi ɓëewë, ndah ɗi homay kaah. 12 Peer a ɓëewë gémú te wa i heet kay ra daa na húmú boku ñam. Filoon fi baaha nék, Saak wolte yëwúɗɗí gémúté daaha. Ayuu ɓëewée ké Saak ƴaaha ra nék, ɗi daltee hegoh ɓëewí ƴín, wocce bok ñam a wa. Yee tah ra biti ɗi húmú kaañay yëwúɗɗë gémú te wonu biti ɓëyí fí gém Kiristaa na te ɗeefa ri yëwúɗ neh ra, waɗtee lecu. 13 Yëwúɗɗí kayya filiɓ ngémë ñéerúuté a Peer tílëdée ké rí baa bokaay a yee na won ɗi ra, níi sah wa kúrëelúuté Barnabaas na. 14 Olaꞌ mi biti wa tílúy tílëdí ñéerëꞌ a kaaf ki Uni Neba ra, mi won Peer fíi ɓëewë ɓéeɓ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗo fi Peer, fu yëwúɗ⁠ ⁠! Te añcaŋ, fu pesay pesaɗ yëwúɗ deneeni, fu pes pesaɗ ɓëewí yëwúɗ neh, fa na anti gangal ɓëewí nonu heet kay pes pesaɗ yëwúɗ ë⁠ ⁠? Fu tík yii baa dih⁠ ⁠?⁠ ⁠»

Gém Kiristaa na daa na tah ow júɓ

15 Fun fi ƴeh, yëwúɗ fun límúu rí límëe, fun nëníh heetti kayya i bakaaroh ra. 16 Di filiɓ yii baaha, fun yúhúté biti Koope na habeeh ow ɓëyí júɓpé biti ɓëeꞌ ñeya yee won Kootaa ra, ɗi habaꞌ ow ɓëyí júɓpé biti ɓëeꞌ gém Yéesú-Kiristaa na. Yii baa daa tah nék fun ɓal fun gém Yéesú-Kiristaa na, nda fun mín habuu ɓëewí júɓúté di yee gémúu fun Yéesú-Kiristaa na ra, ndaa biti fun ñeyuu yee won Kootaa ra neh. Ow ii habuu biti júɓpé ndah ñeya na ñee ri yee won Kootaa ra. 17 Yen nék, yen saamun biti yen habuu ɓëewí júɓúté ndah nona nonu yen Kiristaa na, te ɗeef yen bakaaroh ti heetti kayya nen raa, baa daa ri yih⁠ ⁠? Baa daa ri biti Kiristaa daa na ɓek ow bakaaɗ aa yih⁠ ⁠? Mi yaakaaray ri⁠ ⁠! 18 Nagajek, ɓëyí fí ñeylay yee won Kootaa anti nimil habaat na raa, ɗeef ɗi teeɓaꞌte biti ɗi homay kaah. 19 Soꞌ mi beh, Kootaa habaꞌte soꞌ ɓëyí húlté, ɗi lahlay sañ-sañ sun fi soꞌ, nda mi pes mi ñee yee fahaꞌ Koope ra. Soꞌ mi daaƴute a Yéesú-Kiristaa kurwaha. 20 Tígë homaꞌ mi bee ra nék, soꞌ neh daa mi na pes, Kiristaa daa na pes soo na. Pesa na pes mi feey fi bee ra, mi pesaꞌ ri gémë gém mí Koy Koope fa fahaꞌ soꞌ níi yeraꞌte ñíiní ndah soꞌ ra. 21 Ɗamaay mi kaaꞌee mali funi Koope⁠ ⁠! Hena biti ñee yee won Kootaa ra daa na tah ow júɓ rëe, ɗeef húlë húl Yéesú-Kiristaa ra ɓéeɓ pëtíh⁠ ⁠!

3

Kootaa mbée ngémë

1 Ɗon fi ɓëy Galasi, ɗon ñakute af ee⁠ ⁠! Daa safaaloh ron ɗeeha⁠ ⁠? Añcaŋ, ɗon wonute níi lante ɗee daaƴuu Yéesú-Kiristaa sun fi kurwaha ra⁠ ⁠! 2 Tíilí sëꞌ yee nay mi ron meele bee ra kep⁠ ⁠: yi daa tah Ruuhi Koope cép sun fon⁠ ⁠? Ɗi ñeya ñeyu ron yee won Kootaa ra, mbée gémë gémú ron Uni Neba ra⁠ ⁠? 3 Ɗon ñakuu af ñagi man ɗaa ɗíh⁠ ⁠? Ɗon mínúu dalaꞌ doolii Ruuhi Koope ɗíh, won ti doolii ron nay tahe mit sëk⁠ ⁠? 4 Kon iña ñeyu ɗon ɗa ɓéeɓ ay míllée holoŋ ɗaaha a⁠ ⁠? Baa mínéh henaꞌ holoŋ ɗaaha⁠ ⁠! 5 Bee Koope onte ron Ruuhi, ɗi paŋke i kimtaan leelii ron ra, ɗi pagaꞌ ri biti ɗon ñeyuu yee won Kootaa ra mbée gémë gémú ɗon Uni Neba keluu ron ra⁠ ⁠?

6 Hélí nuf yee bíníyú sun fi Abraham bee ra⁠ ⁠: «⁠ ⁠Abraham gémpé Koope, te ngémí baa daa tah Koope habaꞌte ri ɓëyí júɓpé.⁠ ⁠»✡ 7 Kon yúhí bitih, séttí kah-kah yi Abraham daa ɓëewë gémú rë. 8 Nagajek, maañcee bíníyú Téerëe biti ngémí heetti kayya ay tah Koope habaꞌ wa ɓëewí júɓúté. Húmú bíníyú Téerëe biti Koope wonte Abraham uni nebi beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Afu ay tah may barkel heetta feey fa ɓéeɓ.⁠ ⁠»✡ 9 Kon ɓëewë gémú rë, Koope ay waa barkel a Abraham fa gém teem ɗii na ra.

10 Ɓëewë yaakaaru biti nék ñee yee won Kootaa ra daa nay tahe wa habuu ɓëewí júɓúté rë, ɓëewí ƴaaha alkuute, ndah bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fí dékëey paŋ iña bíníyú téeríi Kootaa ɓéeɓ rë, Koope alaka ri.⁠ ⁠»✡ 11 Lante biti Kootaa taheh ow habuu ɓëyí júɓpé íllí Koope, ndah bíníyúté bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fí yéŋké biti ngém daa tah ɗi habuu ɓëyí júɓpé, ɓëyí baa ay pes.⁠ ⁠»* 12 Kootaa nék laraay sun ngém. Bíníyú Téerëe biti kay⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fí ñee túuƴëꞌ yí Kootaa, Kootaa ay on ɓëyí baa pes.⁠ ⁠»✡ 13 Kon yen ay alkoh koon bee ñeyuy yen Kootaa toŋ ra, ndaa Yéesú-Kiristaa tosse yen bee keruu ri kurwaha alkohte tígí yen ra, ndah bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fí yéŋké biti na hawu ri húl rë keru sun kilik, ɓëyí baa alkohte.⁠ ⁠»✡ 14 Ɗaaha, Koope barkelte Abraham, ñéyíɗté rí Yéesú-Kiristaa na kaɗte heetti kayya, nda gémë gémú yen ɗa tah yen liil Ruuha gapaꞌ Koope ra.

Kootaa a yee gapaꞌ Koope ra

15 Koy-yaayyi ƴeh, yee nay mii ron wone bee ra mi ɓeyaꞌ ri pesa homuu yen bee ra⁠ ⁠: ow pok won raa, ow mínéh nís mbée ɓaat yin di mín ɗii hen ɓéeɓ yee pok ɗi ra. 16 Koope nék gap Abraham a ɓëeꞌ non tali ra. Biti Koope gappe Abraham a ɓëewë nonu tali ra neh daa bíníyú Téerëe, man biti ɗi wonaꞌ Abraham a ow caak nen. Bíníyú biti tee⁠ ⁠: «⁠ ⁠Abraham a ɓëeꞌ non tali ra⁠ ⁠»✡, daa ri biti ɓëeꞌ ɗi yínë, te daa ri Kiristaa. 17 Mi fahaꞌ woni yii beh⁠ ⁠: Koope húmú pok yin, gapaꞌte biti ay rii paŋ. Kootaa ac kíil tíméer iniil a kíil sabay éeyë (430) filoon fi baaha ra mínéh nís yee pok Koope ra níi híilíɗ yee gapaꞌ ri ra. 18 Hena biti yee nay onee Koope ra, Kootaa nay tahe ɗi liilu raa, kon ɗeef yee gapaꞌ Koope ra neh daa tah. Koope ñeyaꞌ yee gapaꞌ ri ra kay, teeɓpe Abraham naaꞌ-keeñ.

19 Njiriñ mi Kootaa yi kon⁠ ⁠? Ɗi ɓaatu ɓaato, teeɓi ɓëewë iña kaaꞌ Koope ra níi yiin ac sédí Abraham ra, ɗi fa non yee gapuu ra. I malaaka daa teeɓuu Kootaa ñéyrúté rí ow na, ɓëeꞌ na léhín. 20 Tígí lahte léhínëh, ɗeef ow a afi neh daa na. Ndaa na húmú gap Koope Abraham ra ɗi saamay léhínëh, ɗi fi Koope a afi húmú në kut⁠ ⁠!

Yee tah Kootaa koloh ra

21 Di filiɓ fi baaha ɓéeɓ nék, baa daa ri biti Kootaa haaꞌ a yee gapaꞌ Koope ra aa yih⁠ ⁠? Mi yaakaaray ri⁠ ⁠! Lah kootii cépírú mín on ɓëewë pes faraah koon, tígí daaha ɗi ay tah ow mín júɓ íllí Koope. 22 Ndaa yee bíníyú Téerëe rë daa ri biti bakaaɗ nootte ɓëy ëldúnë ɓéeɓ, nda ɓëewë gémú rë liil yee gapaꞌ Koope ra di yee gémúu wë Yéesú-Kiristaa na ra.

23 Merees, na lahay waali na won gém Kiristaa na ra, Kootaa húmú hampe yen ñaam níi bee teeɓaꞌ yen Koope waali ngémë rë. 24 Kootaa nék daa na húmú tík yen waal níi bee ayaꞌ Kiristaa ra, nda yen gém ɗii na ndín, Koope habaꞌ yen ɓëewí júɓúté. 25 Bee lahaꞌ waali na won gém Yéesú-Kiristaa bee ra leegi, Kootaa wocce tígí yen waal.

26 Leegi ngémí ɗon Yéesú-Kiristaa na tahte ɗon ɓéeɓ henute koyyi Koope. 27 Ɗon fa bëtsú ɓéeɓ Yéesú-Kiristaa na ra, ɗon henute yínë a ɗi, ɗon madute a ɗi. 28 Kon leegi, lahay yëwúɗ a heet kay, lahay ñaam a ɓëyí daa lahaꞌ afi, lahay ƴaal a ɓeleɓ, ɗon ɓéeɓ henute yínë di yee nonuu ron Yéesú-Kiristaa na ra. 29 Ɗon nonu Yéesú-Kiristaa na raa kay, ɗeef ɗon séttí Abraham, te ɗon ay liil yee gapaꞌ Koope ra.

4

1 Mi won ɗon tee⁠ ⁠: kúkëyí lahaꞌ lam, ɓani ñaam yínë. Wuti daa ri lahaa lama ɓéeɓ rëe, 2 ɗi ay ñee woni ɓëewë kúrú rí rë a ƴee alal mi tíkúté yaꞌ yi wa ra níi wahtaa ham boffa biti ɗi ay waa naa liile ra lah. 3 Yen nék yen húmú kúkëy ti ɗaa nen, yen húmú ñaammi doole ya ëldúnë. 4 Lahaꞌ wahtaa ra nék, Koope wolte Koohi, ñeyaꞌte ri ɓeleɓ na ɗi límúté, Kootaa hampe ri, 5 nda ri sëmlëꞌ ɓëewë Kootaa ham wa ra, yen ɓal yen mín hen koyyi Koope.

6 Yee teeɓaꞌ biti ɗon koyyi ra daa ri biti Koope wolte Ruuhi Koohi haalte keeññi yen, te Ruuha ɓéyíɗté uni sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Baap*⁠ ⁠!⁠ ⁠» 7 Ɗon topuu hen ñaam baaha, ɗon tasu koyyi⁠ ⁠! Hém ɗon koyyi leegi raa kay, Koope ay ron on yee yefiɗ ɗi ɓëyí hente koy ɗii na ra.

Yee tíitíɗ Pool ɓëy Galasi na ra

8 Ɗéɓëenë, ɗon húmú yíih Koope, ɗon húmú i ñaammi iñi yéŋké biti Koope neh. 9 Bee yúhúu ron Koope bee ra nék, mbée bee yúhëꞌ ron Koope bee ra book, ɗon mínúu nimil doole ya ëldúnë fí bee lahuy doole, lahuy njiriñ ra ɗíh⁠ ⁠? Ɗon fahuu nimil ɗon hen ñaammi wa a⁠ ⁠? 10 Ɗon ɓekute affon biti lahte bisi daa lukki lah solo, céyín fí lukki lah solo a kíilí lukki lah solo⁠ ⁠! 11 Soꞌ mi tíitté ɗon na⁠ ⁠: moga mok mi ɗon na ra moos ay teye ɗaaha a⁠ ⁠?

12 Koy-yaayyi ƴeh, mi ɗaŋ ɗon biti ɗon man a soꞌ, ti di feheyaꞌ mi níi mi mante a ɗon nen. Mi yúhté biti ɗon mësúy sëe paŋ yin misik. 13 Ɗon nérsúuté yee tah mi waare ron Uni Neba ɗéɓëenë rë ë⁠ ⁠? Jérë húmú jér mí mi tasse ɗon na ra, daa tah mi waare ron Uni Neba⁠ ⁠! 14 Faan soꞌ húmú neɓay ron ot níi, ndaa tahay ɗon kaaꞌ soꞌ, tahay ɗon sébítëh sëꞌ. Ɗon lukuu soo ham na sah kay ti malaakii Koope nen, mbée ti Yéesú-Kiristaa nen⁠ ⁠! 15 Keeññon húmú sos soso bín fë níi⁠ ⁠! Kon yi daa kat ɗon leegi⁠ ⁠? Soꞌ mi mín ɗon seedeyiɗ biti ɗon mín lukut íllën ɗon yeɗ soꞌ wa bín fë koon, ɗon paŋ ɗi. 16 Tígë homuu yen bee ra kep, wona na won mi ron kaah ra tah mi hen kaaꞌohi ron a⁠ ⁠?

17 Lahte ɓëewí fí yúhté biti ñéerëꞌí a ɗon kut daa affi wa ndaa nuffi wa laday. Wa fahuu biti ɗon takaꞌ a soꞌ, ɗon ñéerëꞌ a wa. 18 Ñéerëꞌ a ow wunte lool naam, ndaa ɗeefa ƴaha nufi wunte te dékë dékë. Bi yen nék ɓanay teem biti rek mi hom leeloon. 19 Tuŋki ƴeh, tígë homaꞌ mi bee ra kep, mi yéŋké misik ti ɓelii lowa daa ham nen. Te may yégé misigi baa níi lan soꞌ biti ɗon mannuute a Kiristaa nen. 20 Soꞌ déꞌ mi mín ɗí koon, mi hen leeloon sorooh mi lof di nay mii wonee a ron, ndah yee homuu ron ra kúnté af soꞌ.

Agaar a Saara

21 Síkíríi sëꞌ, ɗon fa fahuu Kootaa ham ron ra⁠ ⁠! Ɗon keluuy yee won kootii bee ra a⁠ ⁠? 22 Bíníyúté biti Abraham húmú lahaꞌ koy ana⁠ ⁠: koy ki yínëe bi ɓani ñaami hínú Agaar, yínëe bi ɓani ɓelee ke ri hínú Saara te ñaam neh ra.✡ 23 Bee lahaꞌ ri a ñaama ra límúu ti di na límúu koy ɓéeɓ nen, ndaa bee lahaꞌ ri a ɓelaa ñaam neh ra, Koope daa húmú gap ri ri. 24 Yee bíníyú baa ra, wa iñi ana yi mëllúu mëllëe⁠ ⁠: ɓeleɓɓi ana ya wa iñi ana yi poku poko. Yínëe daa ri bee pok Koope a Mëyíis sun fi daŋi Sinayii† ra. Agaar nék mëllúu a ri. Tuŋka límúu yee poku baa ra ɓéeɓ i ñaam. 25 Maanam Agaar daa daŋee ke Sinayii baa di Arabi. Ɗi mëllúu ɓal a Yerusalem fee woteh ñaam ra, a koy ki Yerusalem ɓéeɓ. 26 Ndaa Yerusalem fa sun-Koo ñaam neh ra, daa yaafi yen. 27 Nagajek, bíníyúté bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Keeñu sosa

ɗo fi ɓelaa húmú lahay koy ra⁠ ⁠!

Ɗéegísé

ɗo fa yéeh misiga hom lah koy ra,

ɗo fa ƴaalu hel ro ra,

fay luk ɓelaa ƴaala yef ri ra koy.⁠ ⁠»✡

28 Ɗon nék koy-yaayyi ƴeh, ɗon nonu koyya límúu yee gapaꞌ Koope ra, ti Isaak nen. 29 Koy ka húmú límú filoon ti di na límúu koy ɓéeɓ nen ra, húmú moklaꞌ bee límúu Ruuhi Koope ra mokloo, te yii baa lahaꞌ ɗaaha woteh. 30 Yi daa bíníyú Téerëe nék⁠ ⁠? Bíníyú yii beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Líké ñaami bee a koohi. Koy ka ii bok lam a koy ka lím ɓelaa ñaam neh ra.⁠ ⁠»✡ 31 Koy-yaayyi ƴeh, kon yen koyyi ɓelii ñaama a⁠ ⁠? Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Yen kay, yen ƴi ɓelaa ñaam neh ra.

5

Kiristaa daa múcël yen ñaam ka

1 Koy-yaayyi ƴeh, Kiristaa múcëlté yen, nda yen lahaꞌ affi yen. Kon hëbí híin, ɗon ɓanti nimil ɗon hen ñaam.

2 Síkíríi sëꞌ soꞌ mi Pool, mi won ɗon⁠ ⁠: ɗon ham biti ɗon ay lecee lecoo nda Koope habaꞌ ron ɓëewí júɓúté rëe, Kiristaa ii ron lahiɗ njiriñ dalaa. 3 Mee rii wonaat ra ee⁠ ⁠: ɓëyí fí ham biti ay lecee lecoo, waɗti ñeya iña won Kootaa ɓéeɓ ɗë. 4 Ɓëyí fí fahaꞌ biti Koope habaꞌ ri ɓëyí júɓpé ndah ñeya na ñee ri yee won Kootaa ra, ɓëyí baa a Kiristaa takuute⁠ ⁠; ɗi nonlileh mali Koope. 5 Yen nék, yen tíkú yaakaari yen Koope na, nda ri habaꞌ yen ɓëewí júɓúté ndah gémë gémú yen ɗii na ra⁠ ⁠; yen sehu yii bah, ñéerëꞌ a doolii Ruuh-Peseŋ. 6 Ow lecoh lecaay ɓéeɓ, lahray ɓëyí non Yéesú-Kiristaa na njiriñ. Yee lah solo ra daa ri biti yen lah ngém, ngémë ñee fahaꞌa nay yen fahee moroommi yen ɗa, ɗúhíɗ njiriñ.

7 Ɗee daluu ɗon wun ɗa moos, daa kon nuffon níi ɗon kaaꞌuute kelohi kaaf ka⁠ ⁠? 8 Nufa ɓeku ron ra kolaay Koope fa dëek ɗon ɗa⁠ ⁠! 9 Ɓaha won tih oroh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lëwíirë ƴutuuɗ fuurilte mún më⁠ ⁠!⁠ ⁠» 10 Ndaa Yíkëe tahte níi mi lekohte ron, mi lahte yaakaari biti yen ii múuƴëꞌ. Ɓëeꞌ jahasaꞌ affon ra nék, ɓëeꞌ mín ɗíi hen ɗa ɓéeɓ Koope ay rii daan.

11 Koy-yaayyi ƴeh, soꞌ mi bee mi lísëe waare ɓëewë biti lecoh lahte solo koon, tin ɓëewë ay soo líssí mokil ɗee a⁠ ⁠? Ƴaha ɗaaha koon, ɗeef ow ii soo neeɓaꞌ di yee na waare mi biti Kiristaa húlté sun fi kurwaha ra⁠ ⁠! 12 Te ɓëewë në múuƴɗú ɗon ɗa ɓaatuun lecoh wa saañ fíi níi wa laay yin kay, wa hénlíh ƴaal.

13 Ɗon fi koy-yaayyi ƴeh, Koope dëek ɗon biti ɗon lahaꞌ affon, ɗon ɓanti henil ñaam. Ndaa biti ɗon lahaꞌ affon wonay biti ɗon ay pesee yee neɓaꞌ ron ɗon fa ow kut ɗa. Ɗon kay, lah fëhëntíi hanndal kon, ɗon habrantaꞌ, 14 ndah uni bee kut daa ëmbë Kootaa ɓéeɓ⁠ ⁠: «⁠ ⁠Di fahuu ron affon, lah fëhíi moroommon ɗaaha.⁠ ⁠»✡ 15 Hena biti ɗon pesuun ti i raɓ nen, ɗon ɗoɓantee, ɗon ñamantee hanndal kon raa nék, ɗon henuy wun ɗon ay míllée saŋkuyantaꞌ hanndal kon.

Pesada fahaꞌ Ruuh-Peseŋ ra

16 Soꞌ mi won ɗon tee⁠ ⁠: Pésíi ti di fahaꞌ ri Ruuh-Peseŋ nen. Hen ɗaa raa, ɗon ii pesaꞌ yee neɓaꞌ ron ɗon fa ow kut ɗa. 17 Ɓëyí në pesaꞌ yii neɓaꞌ ri ɗi fa ow kut ɗa, yee fahaꞌ ri ra hom haaꞌa haaꞌoo a yee fahaꞌ Ruuh-Peseŋ ra, te yee fahaꞌ Ruuh-Peseŋ ra hom haaꞌa haaꞌoo a yee fahaꞌ ɗi fi ɓëyí baa ra⁠ ⁠: wa na ñéeréeh dalaa, wa hom haaꞌuu haaꞌoo, kaaꞌ ron paŋ yee fahuu ron paŋ ɗa. 18 Ɗon ñeyun yee fahaꞌ Ruuha raa ɓal, ɗeef Kootaa habilay ron.

19 Ɓëewë ɓéeɓ yúhúté biti ɓëyí në pesaꞌ yii neɓaꞌ ri ɗi fa ow kut ɗa, pesaꞌ ɗeh⁠ ⁠: paŋ yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ a yii ɓosi manna ɗah, pesaꞌ yin ɓos, 20 yúulëh ala a naahaan, kaaꞌ ow, íñëꞌ, eeñnjaꞌ ow a neeɓ misik. Ɗi fahiraꞌ afi kep yin wun, ɗi pesaꞌ ɓek ow nuf a ɓísëꞌ ow, 21 ɓos-íl, mani, lukusiɗ a iñi kayyi man ɗah. Mee ron won ɗa ee ti di húmú wonaꞌ mi ri⁠ ⁠: ɓëewë në pesuu ɗaaha ra ii lah woɗ Nguur ki Koope.

22 Ɓëyí në pesaꞌ yii fahaꞌ Ruuh-Peseŋ nék, Ruuha pagaꞌ iñƴee ɗii na⁠ ⁠: fahaꞌ ow, sos-keeñ, jaamma, múñ, naaꞌ-keeñ, baah, ɗi mit lekoh, 23 ɗi sos, ɗi ham afi. Iñi wunni man ɗah lahay kootii hampe wa⁠ ⁠! 24 Ɓëyí nonte Yéesú-Kiristaa na ɓéeɓ yerisse pesaꞌ yii neɓaꞌ ri ɗi fa ow kut ɗa, man biti fahaꞌi pesi neba húmú homaꞌ ri ra, daaƴute sun fi kurwaha nen. 25 Ruuha onte yen pes has, kon yen pesaꞌ ti di fahaꞌ ri Ruuha nen. 26 Yen ɓanun gaan-gaanloh, yen ɓanun haaꞌantaꞌ, yen ɓanun eeñnjantaꞌ.

6

Yee fahaꞌ Kiristaa ra

1 Koy-yaayyi ƴeh, ɗon fa ñeyu yee neɓaꞌ Ruuh-Peseŋ ra, ɗon ɗeef ow di koy-yaayya filiɓ ngémë tooñe raa, tíkí rí waal ɗon wonaꞌ a ri ndaŋka. Pëgí níi nék ɗon ɓanti ñee yee paŋ ɗi baa ra ɓal. 2 Lah hëbírëntíi filiɓ ennon. Ɗon ay ñeyee yee fahaꞌ Kiristaa ra ɗaaha. 3 Bee ow habaꞌte afi ow gaan ɗeefa ɗi tikkiyay yin ra, ɗi nofaꞌte afi⁠ ⁠! 4 Ow fi ow ɓéeɓ olsaa di na pesaꞌ ri⁠ ⁠; ɗi ot biti ri paŋke yii wunte raa, ɗi yúhíɗ ɗí afi, te ri ɓan ɗii olsaꞌ yii paŋ ow kay, 5 ndah ow fi ow ɓéeɓ waɗti enaa sayi.

6 Ɓëeꞌ na yoon unni Koope ra, woraa yii wuni lahaꞌ ri a ɓëeꞌ në yëedíɗ ɗí rë.

7 Ngënë nëfíi affon⁠ ⁠: Koo tahay biti ow yap ɗi. Yii soh ow ay lece ri. 8 Ɗi soha pesaꞌ yee neɓaꞌ ri ɗi fa ow kut ɗa raa, ɗi ay lece kúl kë. Ndaa ri soha paŋ yee neɓaꞌ Ruuh-Peseŋ ra raa, ɗi ay lece pesa na ɗúméh rë. 9 Yen ɓanuy tídëh paŋ yin wun⁠ ⁠! Yen yeɗɗuuy níi wahtaa lah raa, yen ay lec. 10 Kon wahtii mínúun ɗí yen rek, yen pagiɗ ɓëewë ɓéeɓ yin wun, níi lukaꞌ koy-yaayyi yen filiɓ ngémë.

Pool damaꞌ kurwahi Yéesú

11 Ɗon olute ɗee gúusëꞌ bínëe rë maan⁠ ⁠? Daa mi na anti hom bíní a yaꞌ soꞌ ɗeh. 12 Ɓëewë në fahuu ɗon yeñ lecoh ra, wa saamu tii doŋ pesi beh. Wa kaaꞌuu biti kut kurwahi Yéesú-Kiristaa tah wa moklu. 13 Wa fa na lecuu ƴaa ra na lukki ñéyíh yee won Kootaa ra sah faf⁠ ⁠; wa fahuu biti rek ɗon lecu ndín, wa lah yii damuun wa biti daa wa túuƴú ron tíinndëꞌí baa faannon. 14 Soꞌ nék, may mínée damaꞌ kurwahi Yéesú-Kiristaa Yíkëe. Daa ri tah ëldúnë húlté soo na, soꞌ ɓal mi húlté ëldúnë në. 15 Ow lecoh lecaay ɓéeɓ, lahay solo. Yee lah solo ra daa ri biti ɓëeꞌ lofisoh, hen mbínéef has. 16 Ɓëewë na tílúu kotti lofisohi baa ra ɓéeɓ, mi won wa tee⁠ ⁠: Koope ona wa jaammii, teeɓ wa naaꞌ-keeñ, boollaꞌ goomali ɓëewí* ɓéeɓ në. 17 Dalaꞌte woteh, ow ɓanay soo mokil, ndah faan soꞌ líiffé muuh yi gaañña gaañu mi ndah Yéesú rë. 18 Koy-yaayyi ƴeh, Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen líhë rën mal⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

* 1:18 1.18 Peer ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Sefaas. Daa ri tii yíníi Peer.

✡ 3:6 3.6 Saame Dalaana 15.6

✡ 3:8 3.8 Saame Dalaana 12.3

✡ 3:10 3.10 Saame Nérsí Kootaa 27.26

* 3:11 3.11 Ɓëyí fí yéŋké biti ngém daa tah ɗi habuu ɓëyí júɓpé, ɓëyí baa ay pes ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: Ɓëeꞌ júɓ íllí sëꞌ rë, ay pesee ngém. Saame Habakuk 2.4.

✡ 3:12 3.12 Saame Tali Léwí 18.5

✡ 3:13 3.13 Saame Nérsí Kootaa 21.23

✡ 3:16 3.16 Saame Dalaana 12.7

* 4:6 4.6 Bíníyú⁠ ⁠: Abbaa, Baap. Abbaa⁠ ⁠: Daa ri⁠ ⁠: Baap di wonadi yëwúɗɗë.

✡ 4:22 4.22 Saame Dalaana 16.1-16⁠ ⁠; 21.1-7

† 4:24 4.24 Sinayii ⁠ ⁠: Daa ri daŋa húmú lap Mëyíis na yeɗ ɗi Koope túuƴëꞌ yí sabboo ya ra. Ɗi na wonuu Horep ɓal.

✡ 4:27 4.27 Saame Isayii 54.1

✡ 4:30 4.30 Saame Dalaana 21.10

✡ 5:14 5.14 Saame Tali Léwí 19.18

* 6:16 6.16 goomali ɓëewí ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Israyel fi Koope.

Efes

1

2

3

4

5

6

Téerëe bíníyú unna won Pool ɓëy Efes ra

Kúnsëe

Ƴee daa unna bíní Pool ɓëy ílí jaŋii Efes ra. Unna nék, mín hen wa bíníyúy ɓëy Efes kep, heeƴce sah wa bíníyúté i íl jaŋi caak kay di ginna Aasi fa hom Túrkí woteh ra, ƴi fí yúhté biti Pool pëyíɗté në. Wa fi ƴaaha ɓéeɓ nék, wa nonu koy-yaayya filiɓ ngémë, ndaa wa hoñci henu ɓëewí yëwúɗ neh. Pool nék, daa húmú yíp jaŋii Efes (Saame Tílëdí apootarra 19.1 níi 20.1). Unni ƴeh, ɗi bíníyëꞌ wë filiɓ kasaa, bee téƴúu rí rë.

Pool wonte yii leŋke iñi wunna ñéyíɗ Koope Kiristaa na ra (1.6-10), te ri wonte biti ɓal Kiristaa daa paaꞌ ɓéeɓ sun (1.21-22). Ɗi wonte biti ɓëewë nonu Kiristaa na ra, ƴee yëwúɗ a ƴee yëwúɗ neh ra ɓéeɓ henute yínë, Kiristaa níssé kaaꞌantaꞌa húmú hanndal ki wa ra, jaamma hente ñoy (2.14-16). Ɗi wonte wa biti wa fahantaꞌ hanndal ki wa, wa híin në gíŋ (3.17⁠ ⁠; 4.2-15).

Ɗi mëddëꞌ Kiristaa a ɓëy ílí jaŋaa a iñi éeyë yí ƴeh⁠ ⁠:

- Ti jëmmë ow nen⁠ ⁠: Kiristaa hente afa, yen fi ɓëy ílí jaŋaa henute faana (1.22).

- Ti faam nen⁠ ⁠: Kiristaa hente cíbë ham faam fa ra, yen fi ɓëy ílí jaŋaa henute faam fa (2.20-22).

- Ti ƴaal a ɓeleɓi nen⁠ ⁠: Kiristaa hente ƴaala, yen fi ɓëy ílí jaŋaa henute ɓelaa (5.22-32).

Ɗi wonte ɓal⁠ ⁠:

- yii leŋke pes has a pesaꞌ niiñ (4.17 níi 5.20),

- yii leŋke ɓeleɓ ƴaali na, a ƴaal ɓeleɓi na (5.22-33),

- yii leŋke koy boffi a yaafi na, a baap koohi na (6.1-4),

- yii leŋke ñaam kélfíi në, a kélfë ñaami na (6.5-9),

- a yii leŋke di nay haaꞌuu a Seytaane (6.10-20).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti yen fi ɓëy ílí jaŋaa ɓéeɓ yen yínë. Ɗi ay yúh biti ɓal ow fi ow yen na ɓéeɓ waɗtee yeɗ moroomi cér.

1

Wodohi Pool ɓëy Efes

1 Ɗon fi ɓëy Efes*, soꞌ mi Pool, soꞌ mi apootari Yéesú-Kiristaa ndah Koope daa fahaꞌ baaha ra, daa mi na wodoh ɗon fi ɓëewí Koope, ɗon fa pokuu Yéesú-Kiristaa na ra. 2 Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhún rën mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠!

Iñi wunna ñéyíɗ Koope Kiristaa na ra

3 Yen símún Koope, ɗi fi boffi Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen⁠ ⁠! Ɗi barkelte yen a malli mínéh ɗúmmë sun-Koo on yen Ruuh-Peseŋ ra ndah nona nonu yen Yéesú-Kiristaa na ra. 4 Balaa ëldúnë saku, ɗeef Koope tanisse yen ndah nona nonu yen Kiristaa na ra, nda yen hen ɓëewí ladute te lahuy síkkë fíyí. Fahaꞌa fahaꞌ ri yen ɗa, tahte 5 ɗi maañci ñeyaꞌ Yéesú-Kiristaa na, tanisse yen yen henute koyyi. Baa daa yee fahaꞌ ri te neɓaꞌ ri neɓoo ɗi paŋke ri ra. 6 Kon, yen kañun Koope di ɗee ƴúukëꞌ mali tiŋ, onte yen iñi wunna, ñéyíɗté rí Koy kee ke ri fahaꞌ ri níi fahaꞌ ra.

7 Ɗi ñeyaꞌ ñif ma yúf ɗi fi Kiristaa ra, tosse yen, baalte yen tooññi yen. Ɗaaha, ɗi teeɓpe yen biti ɗee teem mali ra ƴúukké tiŋ, 8 líifíɗté yen mal, onte yen níi yen lahute nuf, onte yen yen hereñute. 9 Neɓaꞌ ri neɓoo, ɗi teeɓpe yen yee maañ ɗii níɓ biti ɗi ay rii paŋ, ñéyíɗ rí Kiristaa na ra. 10 Yii baaha nék daa ri beh⁠ ⁠: ɗi négírëꞌ iña hom sun-Koo a ƴee hom feey fa ra ɓéeɓ, Kiristaa ílíf wë ɓéeɓ. Yii baaha, ɗi ay rii lúsɗé túkkíi ëldúnë.

11-12 Fun fi ɓëewë ɗéɓúu tík yaakaari fun Kiristaa na ra, nona nonu fun Kiristaa na ra daa tah Koope yeɗ fun wodi fun, fun fa ɗi maañ fun tanis ti di fahaꞌ ri ri nen ra. Hen ɗaaha raa, fun sím ɗee gaanaꞌ ri ra, ɗi fa yii lah a di mín ɗíi man ɓéeɓ, ɗi ay paŋ níi yee fahaꞌ ri ra míllëꞌ hen ra.

13 Ɗon ɓal ɗon nonute Kiristaa na, ndah síkírúu ron Uni kaaf ka daa Uni Neba kom ɗon múc ɗë, ɗon gémúté Kiristaa, Koope tíinndëꞌté ron teeɓaꞌi biti ɗon ƴii. Tíinndëꞌí baaha daa Ruuh-Peseŋ fa on ɗi ɗon ti di húmú gapaꞌ ri ri nen ɗa. 14 Te Ruuhi baaha daa yee habu yen naꞌ-naꞌ níi bín nay yen múcée faw ra. Kon, yen símún ɗee gaanaꞌ Koope ra⁠ ⁠!

Yee ɗagiɗ Pool ɓëy Efes ra

15 Yii baa daa tah, kelaꞌ mi biti ɗon gémúté Yéesú-Yíkëe te ɗon fahuute ɓëewí Koope ɓéeɓ rë, 16 mi dékëꞌ símí Koope ndah ɗon, a ɗagiri ron. 17 Mi ɗagiraꞌ ron biti Koope fi Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen, ɗi fi Boffa líif a ndam ra, on ɗon nufi nay tahe ɗon ot di man ɗi fi Koope, te ɗon yúh rí níi yúh. 18 Ɗi kúnís affon, ɗon yúh yaakaara on ɗi ɗon dëekëꞌ rí ron ra, ɗon yúh ɗee gaanaꞌ yee yefiɗ ɗi ɓëewí rë, 19 ɗon yúh ɓal doolaa lahay teem teeɓaꞌ Koope habraꞌi yen fa gémú ɗii na ra. Doolii bah, Koope teeɓaꞌ ri kah-kah 20 bee këllëꞌ rí Kiristaa ɓúudé, kúɗté rí sun, tëekíɗté rí hëbísí, hompe yaꞌi ñamaa fi ra. 21 Ɗaaha, Kiristaa paaꞌte ɓéeɓ sun⁠ ⁠: mbínéeffë sun lahu sañ-sañ ra neh, kélfë yí wë neh, doole ya sun neh, yii ílíffé ow neh. Daa ri paaꞌ yii ow na haanoh ɗii na ɓéeɓ sun, te yii baaha ii teem jamanaa homu yen bee ra doŋ, ɗi ac ɗaaha níi kiri fi kirih. 22 Ahaŋkay, Koope tík iña ɓéeɓ paaꞌuute kotti Kiristaa, ɗi tíkké Kiristaa paaꞌte wa ɓéeɓ sun, këllíɗté rí jaŋaa, ɗi fi Kiristaa hente af jaŋaa. 23 Jaŋaa daa faan Kiristaa. Yii hom Kiristaa na ɓéeɓ ee jaŋaa, te yii hom Koope na ɓéeɓ ee Kiristaa na.

2

Ɓëyí gém Kiristaa pesi ay lofisoh

1 Filoon, ɗon húmú ɓëewí húlúté íllí Koope ndah tooññon a bakaaɗɗon. 2 Ɗon húmú dékúu bakaaɗ, ɗon në mëllúu pagaɗɗi ɓëy ëldúnë, ɗon na ñeyu yee fahaꞌ buuri yébítëh yë hom ngilaaw ma te lah un leegi sun fi ɓëewë në ñéyíh woni Koope ra. 3 Fun fi ƴee ɓal, filoon, fun ɓéeɓ húmú nonu ɓëewí ƴaa fun na pesuu yee neɓaꞌ fun ra⁠ ⁠: fun ñeyuu yii neɓaꞌ fun a yii ac nuffi fun. Af yee húmú homuu fun baa ra, fun nonute neeɓi Koope ti ɓëewí kayya nen. 4 Ndaa, ɗee naaꞌaꞌ Koope keeñ níi naaꞌ a ɗee fahaꞌ ri yen níi fahaꞌ ra, 5 tahte níi yen fa húmú húlú íllí Koope ndah tooññi yen ƴaa ra, ɗi onte yen yen nonute Kiristaa na, yen nimilute yen na pesu. Ahaŋkay, Koope onte ron mal ɗon múcúté. 6 Ɗi këlíɗté yen ɓúudé ndah nona nonu yen Yéesú-Kiristaa na ra, tëekíɗté yen a Yéesú-Kiristaa sun-Koo. 7 Ɗaaha, ɗi ñeyaꞌ Yéesú-Kiristaa na pagiɗte yen yin wun teeɓi ɓëewë nay aye fayu ra biti ɗee teem mali ra ƴúukké tiŋ. 8 Nagajek, mali Koope daa tah ɗon múc, ñeyaꞌte gémë gémú ron ɗii na ra. Yii baa nék kolaay ɗon na, Koope daa on ɗon ɗi 9 ndaa ɗon daa légéyú rí neh. Kon, ow ɓanay naa damoh⁠ ⁠! 10 Nagajek, Koope daa tah yen hen yee henu yen ɗa. Nona nonu yen Yéesú-Kiristaa na ra, Koope sakke yen ɗaaha, nda yen pes pesi ay ñéerée a pagaɗ wun faraah. Pagaɗɗi wunni ƴaaha nék, Koope maañce waa waaƴ nda yen ñee na.

Ɓëewë ɓéeɓ yínë Kiristaa na

11 Yëwúɗɗë hom lecuu lecoo, te yii baa paguu faan baa kep ra tahte wa húmú dëekúu ɗon fa yëwúɗ neh ra «⁠ ⁠ɓëewë lecuuy ra⁠ ⁠» neh a⁠ ⁠? Nérsíi yee húmú homuu ɗon filoon ra⁠ ⁠: 12 ɗon húmú wuluute Kiristaa, ɗon bëkdúuy ɓëy Israyel na, wa fa daa ɓëewí rë, ɗon húmú nëníh gapaꞌa pok Koope hanndal ki wani ra. Ɗon húmú yíih yaakaar⁠ ⁠; ɗon húmú ëldúnë ndaa ɗon húmú yíih Koope. 13 Leegi nék, ɗon fa húmú wuluu Koope ƴaa ra, ñif ma yúf Kiristaa ra léɓíɗté ron Koope na woteh af nona nonu ron Yéesú-Kiristaa na ra. 14-15 Yéesú-Kiristaa daa jaammii yen, ɗi fa ɓeɓ fun fi yëwúɗɗë a ɗon fa yëwúɗ neh boollaꞌte yen ɓéeɓ henute yínë rë. Yeraꞌa yeraꞌ ri ñíiní rë, níssé nahaꞌ yi kootii Mëyíis a iña túuƴëꞌ Kootaa ra. Ɗaaha, ɗi níssé kaaꞌantaꞌa húmú hanndal ki yen ti míir nen ra, ɓeɓpe fun a ɗon fa gémú ɗii na ra ɓéeɓ, nda yen hen goomal has yínë, jaamma lah. 16 Ɗi yeraꞌ ñíiní sun fi kurwaha nda yen hen yínë, ɗi yugusaꞌ hanndal ki yeni Koope, ngaarantaꞌ ɗúm. 17 Ɗi ac komi ɗon fa húmú wuluu ri a ƴee húmú leɓuu ri ra Uni Nebi jaammaa. 18 Kiristaa tahte yen fa henu yëwúɗ mbée yëwúɗ neh ra ɓéeɓ, yen ay mínée ñeyaꞌ Ruuh-Peseŋ na nda yen mín leɓoh Baap-Koo.

19 Yii baa daa tah, ɗon fa yëwúɗ neh ra, ɗon henluy doha-ndéem, ɗon henluy haneel. Leegi kay, ɗon nonu ɓëewí Koope, ɗon nonu ɓëy faami. 20 Ɗon fi ɓëewí Koope ya ɓéeɓ, ɗon madu ti faam fi homu taɓah nen⁠ ⁠: apootarra a yonente ya henute tígë yípëꞌ faam fa ra, Yéesú-Kiristaa hente laꞌa ham faam fa ra. 21 Ɗi fi Yéesú-Kiristaa daa tah taɓahi faam fa bok ɓéeɓ ñéerëꞌ, ɓéyrëh, hen faam fi selate, bi Yíkëe daa lahaꞌ ri. 22 Nona nonu ɗon Yéesú-Kiristaa na ra, daa tah ɗon ɓal ɗon non cérrí faam fa taɓahu baa ra, ɗon hen tígí Ruuhi Koope dék në.

3

Waarii Pool ɓëewë yëwúɗ neh ra

1 Yii baa daa tah soꞌ mi Pool, mi na ɗaŋ Koope, soꞌ fa légéyë në légéyíɗ mi Yéesú-Kiristaa, mi na habraꞌ ɗon fa yëwúɗ neh ra tah mi téƴú kasu ra. 2 Ɗon keluute mala on yen Koope, yeɗte soꞌ légéyí yuliɗ ɗon na ra maan⁠ ⁠? 3 Koope feeñiyohte soꞌ, teeɓpe soꞌ yee húmú níɓ ɗí te ow húmú yéeh rí rë te mi wonte ɗon na ɗee leegi wuti ƴaha ƴutuuɗ. 4 Ɗon jaŋi unna bíní mí ƴee raa, ɗon ay ot ɗee yúhëꞌ mi yee húmú níɓ Koope baa, ñéyíɗté rí Yéesú-Kiristaa na ra. 5 Yii bah, Koope húmú teeɓay ri ɓëy jamanu yee filoon níi lante. Ndaa woteh, ɗi ñeete Ruuh-Peseŋ na, teeɓpe ri apootarri sela yi a yonente yi. 6 Te yee húmú yíih ɓëewë baa ra, daa ri bitih⁠ ⁠: ñeya ñeyu ɓëewë yëwúɗ neh ra Uni Neba nonute Yéesú-Kiristaa na ra, tahte níi yee nay fun liile fun fi yëwúɗɗë rë, wa fi ƴaaha ay liile yii baaha. Wani yëwúɗɗë henute yínë, wa bokute yee gapaꞌ Koope ra.

7 Koope onte soꞌ mal mi na légéyíɗ ɗí, mi na waare ɓëewë Uni Neba te ri pagaꞌ ri a doolii. 8 Soꞌ nék, daa mi lukki ñak solo di ɓëewí, ndaa daa mi onu mi waare ɓëewë yëwúɗ neh ra yii leŋke alal ma mínéh ɗúm te kolaꞌ Kiristaa na ra. 9 Mi onute ɓal mi teeɓ ɓëewë níi lan ɗee nay pagee Koope fa daa sak ɓéeɓ rë, yee húmú níɓ ɗí te ow húmú yéeh rí ɗappe ri nufi bín fë níinén rë. 10 Hen ɗaa raa, mbínéeffë sun lahu sañ-sañ ra a kélfë yí wë ay ot ɓëy ílí jaŋaa a ɗee lahaꞌ Koope nuf níi lah ra. 11 Koope ñeyaꞌte Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen na paŋke iñƴaaha ti di húmú níɓëꞌ rí rí bín fë ɗeef ëldúnë sakuy doom ra nen. 12 Nona nonu yen Yéesú-Kiristaa na ndah gémë gémú yen ɗii na ra, tahte yen mín caŋ fíi Koope wahtii neɓaꞌ ri yen te yen sídíih në dara. 13 Yii baa daa tah, mi na ɗaŋ ɗon biti ɗon ɓanti yeɗɗoh af coono fa deƴ mi ndah ɗon ɗa. Coono fi baa daa nay tahe ɗon lah ndam.

Ɗagiri Pool ɓëewë gémú rë

14 Baa daa tah mi ƴek fíi Baap-Koo, 15 ɗi fa njobooda sun a feey ɓéeɓ baapuu ri ra, 16 mi na ɗaŋ ri biti di ndami gaani, ɗi ñeyaꞌ Ruuh-Peseŋ on ɗon doole keeññon. 17 Koope ona ron Kiristaa dék keeññon ndah ngémën, ɗon fahantaꞌ hanndal kon, ɗon yípëh në gíŋ ti tal kilik nen. 18 Hen ɗaa raa, ɗon mín yúh biti ɗee fahaꞌ Kiristaa ow ra luk yii mín ɗíi hen ɓéeɓ gaan, ɗon ɗeefiɗ na ɓëewí Koope yi kayya ɓéeɓ. 19 Ahaŋkay, ɗon ay yéŋ biti ɗee fahaꞌ Kiristaa ow ra ƴúukké af ow. Hen ɗaa raa, di mitaꞌ Koope sëk, ɗon ay mitee ɗaaha.

20 Koope mín ñeyaꞌ doolaa na paŋ yin gaan yen na ra, níi yii ɗaŋ yen ɗi mbée yii hom nuffi yen ɓéeɓ ɗi paŋ yii luk baaha. 21 Kon Koope laha ndam ndah ɓëy ílí jaŋaa a Yéesú-Kiristaa⁠ ⁠! Ɗi laha ndam dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

4

Ɓëy ílí jaŋaa ɓéeɓ yínë

1 Soꞌ fa téƴú kasu ndah Yíkëe rë, mi ɗaŋ ɗon biti ɗon pes pesadi ñéerëꞌ a yee dëek ɗon Koope ra, 2 ɗon dékëꞌ cépírí affon faraah, ɗon sos, ɗon mín múñ. Lah múñëlëntíi hanndal kon ñéerëꞌ a fahantaꞌ. 3 Ruuh-Peseŋ boollaꞌte ɗon ɗon henute yínë. Kon, pëgí ɓéeɓ ɗon pesaꞌ jaamma hanndal kon ɗon ham na. 4 Jaŋaa fa daa faan Kiristaa ra, ɗi yínë kut. Ruuh-Peseŋ, ɗi yínë kut. Ti ɗaaha nen ɓal, yaakaara dëek ɗon Koope ra yínë kut. 5 Yíkëe, ɗi yínë kut, ngémë yínë kut, bëtsë bëtsú ɗon ɗa yínë kut. 6 Koope, ɗi yínë kut te daa ri boffi ɓëewë ɓéeɓ, daa ri paaꞌ yen ɓéeɓ sun, daa ri na ñeyaꞌ yen na ɓéeɓ page iñi, te ɗi ee yen na ɓéeɓ.

7 Di filiɓ fi baaha ɓéeɓ, ow fi ow ɓéeɓ a yee on ɗi Kiristaa ra. 8 Yii baa daa tah bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Na lap ri sun ɗa,

ɗi kúrëelëhté kaaꞌoh yi hampe wa ñaam,

ɗi woraꞌte ɓëewë iñi wunte.⁠ ⁠»✡

9 Te iti fi ɗi lappe daa yi sah⁠ ⁠? Iti fa daa ri biti balaa ɗi na lap ɗi ɗéɓpí cép cépë níi gin ɓëewë húlú rë*. 10 Te ɓëeꞌ cép rë daa ri ɓal ɓëeꞌ lap paaꞌte ɓéeɓ sun, nda líif ëldúnë ɓéeɓ rë. 11 Ɗi fi Kiristaa daa on yen iñi wunni ƴeh⁠ ⁠: lahte ɓëewí onute wa hen apootar, ƴee yonente, ƴee ɓëewí ay waariye Uni Neba, ƴee ƴi ay kúré ɓëewí Koope a ƴi ay yëeddée yii leŋke ngémë. 12 Ɓëewí ƴaa Kiristaa daa on wa ɓëy ílí jaŋaa yëeddí wë, nda wa fi ɓëy ílí jaŋaa mín légéyíɗ Koope, wa ɓaat jaŋaa fa daa faan Kiristaa ra. 13 Ɗaaha, ngémí yen ɓéeɓ ay míllëꞌ bok hen yínë, yen bok yen yúh Koy Koope, yen hen ɓëewí maanute pagaɗ, yen mit sëk ti Kiristaa nen kep. 14 Ɗaaha, yen ii madil ti kúkëy nen yen jaayee ti gaali mboowaanna kísí fë na jaay ri hatinna ɓéeɓ nen. Ow ii ac soɗ yen nuf ɓos kúrëelëh yen, jaaye yen hatinna ɓéeɓ ti ngilaaw nen, ow ii yen nofiil a fel misik. 15 Yen kay, yen pesuun wonantaꞌ kaah hanndal ki yen ñéerëꞌ a fahantaꞌ ndín, yen hen ɓëewí maanute iña ɓéeɓ ti Kiristaa fa daa af jaŋaa ra nen. 16 Ɗi fi Kiristaa daa mëgínëꞌ yen ɓéeɓ, yen henute yínë ti di mëgínëꞌ cérrë faan ow ra nen. Cér fí cér ɓéeɓ paŋ yee waɗ ɗi raa, ɓëeꞌ oore saye. Ti ɗaaha nen, ow fi ow yen na ɓéeɓ paŋ yee waɗ ɗi raa, yen fahantee jaŋaa ɓaatee.

Pes has

17 Kon, mi na cagoh ɗon di tii Yíkëe, mi na won ɗon ee bitih, ɗon ɓanti pesiil ti di na pesuu ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra. Iña na níɓú wë rë lahay njiriñ. 18 Wa kaaꞌuute kúnsí keeññi wa daa tah wa yíih Koope. Yii baa daa tah wa lahuy af te wa nëníh pesa kolaꞌ Koope na ra. 19 Wa yíihlíh yii wunte a yii wuneh te wa paguu yii neɓ wa rek. Yii ɓosi ac nuffi wa ɓéeɓ wa paŋ. Wa na míníh nëe ham affi wa.

20 Ɗon nék, iña yëeddú ɗon Kiristaa na ra, bokaay a pesadi bah. 21 Iña keluu ɗon a ƴee yëeddú ron sun fi Yéesú rë ñéerëꞌté a kaaf ka hom ɗii na ra neh a⁠ ⁠? 22 Daa ri biti ɗon warutee hel pesadee ke ron filoon, ɗon koloh pesadi kíildë húmú homuu ɗon ɗa, ndah fah pes-neɓ húmú nofaꞌte ron níi ɗon húmú yahute yahañ. 23 Oladon waɗtee lofisoh, 24 ɗon yíssëh mbínéef has, bi Koope daa sak ɗi ti di man ɗi fi Koope nen, nda ɗon pes pesa júɓ te lan ra, bee kaah daa na komaꞌ ri ra.

25 Kon nék, fel ɓanay kellu ɓúkkën. Ow fi ow ɓéeɓ wona moroomi yii lahte íl, ndah yen ɓéeɓ yen henute yínë. 26 Keeññon haay, lah hëbí affon toñeh ɗon bakaaɗ te keeññon lah yëellëe balaa naꞌ haal. 27 Ngënë ëní Seytaane haal peson⁠ ⁠! 28 Ɓëyí húmú lohaꞌ lohoo, lah haba yaꞌi, ɗi yuliɗ légéy, njiriñoh opaꞌi. Hen ɗaa raa sah, ɗi ay mín dímlëꞌ ɓëyí lahay. 29 Won ɓos waruy keluu ɓúkkën⁠ ⁠! Lah wëní wonni lahte njiriñ, ƴi ay ɓaat moroommon, wun ɓëewë në síkírúu ron ra na. 30 Koope onte ron Ruuh-Peseŋ hente tíinndëe ɗon na teeɓi ɗon biti bis ay lah, Koope tos ron. Kon, ngënë pëgí yii ay misik Ruuhi bah. 31 Ɓëeñnjíi yii hente ham neeɓ, yooɓ haayloh, haaylaꞌ faan, coow misik, solaꞌ a ɓosi mín ɗíi hen, 32 ɗon baah hanndal kon, ɗon naaꞌantaꞌ keeñ, ɗon baalantaꞌ ti di ñeyaꞌ Koope Kiristaa na baalte ron ɗa.

5

Pesaꞌ niiñ

1 Ɗon fi koyya fahaꞌ Koope níi fahaꞌ ƴee ra, pëgí ɓéeɓ níi ɗon ñee kotti, 2 ɗon fahaꞌ ow ti di fahaꞌ Kiristaa ow nen. Kiristaa fahaꞌ yen fahoo níi ɗi yeraꞌte ñíiní ndah yen ti hawiɗ nen, ti sarahi heeñi baa neɓaꞌte Koope ra nen. 3 Ɗon ɓëewí Koope, kon yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ a yii ɓosi manna ɗah, a ɓos-íl waruy keluu ɗon na. 4 Ti ɗaaha nen ɓal, wonaɗ búgëlëm, woni lahay af a lúk a hégílëꞌ wonaɗ ɓos waruy keluu ɗon na. Ɗon kay, lah wëní yii ay símúu Koope. 5 Yúhí biti ɓëewë në pesuu paŋ yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ a yii ɓosi manna ɗah, a ɓos-íl rë íi mëssí non nguur ki Kiristaa a Koope. Nagajek, ɓos-íl a yúulëh ala yínë kep.

6 Ow ɓanay ron nofaꞌ a wonni lahay njiriñ, ndah mani pagaɗɗi ƴaa daa na tah Koope kéeníɗ neeɓi sun fi ɓëewë në ñéyíh woni ra. 7 Kon ngënë ñéeríi a ɓëewí ƴah. 8 Filoon, ɗon húmú nonu ɓëy ñúusë naam, ndaa leegi nona nonu ron Yíkëe në rë tahte ɗon nonu ɓëy niiña. Kon, pésí pesadi ɓëewë nonu niiña ra 9 ndah niiña daa na kúɗ baah, júɓ a kaah. 10 Pëgí ɓéeɓ níi ɗon yúhsëꞌ iña neɓaꞌ Yíkëe rë. 11 Iña na pagu ɓëewë nonu ñúusë rë lahay njiriñ, ngënë ɓékí affon na. Ɗon kay, lah wëní wë sun níi ɓëewë keloh wa⁠ ⁠! 12 Yen na sëpírúu won iña na pagu ɓëewë aa na, wa ɗapee ra. 13 Añcaŋ, yen fa nonu ɓëy niiña ra, yen won wa sun ɗaa, wa ay olu niiña ngëeƴ, 14 te yii olu niiña ɓéeɓ ay yíssëh niiñ. Baa daa tah wonute bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɗo fa na neeꞌ ra, yúunée⁠ ⁠!

Ɗo fa fanoh ɓúudé rë, kolee,

Kiristaa ay roo hawaan⁠ ⁠!⁠ ⁠»

15 Kon lah yúhí ɗee nay ron pesee ra⁠ ⁠: ngënë héní ɓëewí lahuy af. Héní ɓëewí ñaañute. 16 Wahtii lahuun ɗon ílí paguun ɗon ɗi ɓéeɓ, lah séedéyírí Yéesú-Kiristaa di wonaɗɗon a pagaɗɗon, ndah jamanu ya homu yen ƴee ra, ɓëewë caakutee paŋ ɓos lool. 17 Kon ngënë héní ɓëewí lahuy af, yúhí yee na seh Yíkëe ɗon na ra.

18 Ngënë hëní níi ɗon píi faannon, ndah han lukus raa, ɓekaꞌ ow saata. Ɗon kay, héní ɓëewí líifúté a Ruuh-Peseŋ, 19 ɗon tojantaꞌ a ƴeekaa yi ay kañuu Koope ƴi mín wëe hen ɓéeɓ, a ƴeekaa yi kolaꞌ Ruuh-Peseŋ na. Ɓéyí keeññon ɓéeɓ ɗon ƴeek ɗon kañ Yíkëe. 20 Lah símí Baap-Koo faraah di tii Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen di iña ɓéeɓ.

Ƴaal a ɓeleɓi

21 Lah ënëntíi cér filiɓ fon ndah cérë onu ron Kiristaa ra. 22 Ɗon fi ɓeleɓɓa, lah ëní ƴaallon cér ti di onuu ron Yíkëe cér nen 23 ndah nagajek, ƴaal daa kélfíi ɓeleɓi ti di henaꞌ Kiristaa kélfíi jaŋaa nen, maanam af jaŋaa. Kiristaa daa Sëmlëhí ɓëy ílí jaŋaa fa daa faani ra. 24 Di onuu ɓëy ílí jaŋaa Kiristaa cér, ɓeleɓɓa waɗti onuun ƴaalli wa cér ɗaaha di yii mín ɗíi hen ɓéeɓ.

25 Ɗon fi ƴaalla, fëhíi ɓeleɓɓon ti di fahaꞌ Kiristaa yen fi ɓëy ílí jaŋaa nen. Ɗi yeraꞌte ñíiní ndah yen, 26 nda yen hen ɓëewí, ɗi ladilte yen a muluɓ a Uni. 27 Ɗi fahaꞌ biti yen fi ɓëy ílí jaŋaa yen neɓ yeel biti ri cëgíɗ yen fíyí, yen lan, faanni yen hen peseŋ, yen hen ɓëewí ladute te lahuy síkkë. 28 Kon, ƴaalla fahuun ɓeleɓɓi wa ti di fahuu wa fi ƴaalla faanni wa ra nen. Ɓëyí fahaꞌ ɓeleɓi ɗeef ɗi fahaꞌ afi, 29 ndah mësëy lah ɓëyí kaaꞌaꞌte faani. Faan kay, yefaluu yefaloo, tooppituu ti di na pagiraꞌ ri Kiristaa yen fi ɓëy ílí jaŋii ra nen 30 ndah yen daa cérrí faani. Bíníyúté filiɓ Téerëe bitih⁠ ⁠: 31 «⁠ ⁠Yii baa daa tah ow ƴaal ay ɓísëh a boffi a yaafi, pokoh ɓeleɓi na, wa hen yínë.⁠ ⁠»✡ 32 Yii ow húmú yéeh rí te lahte solo daa filiɓ woni bah te ri won sun fi Kiristaa a jaŋaa. 33 Wona won sun fi yen ɓal⁠ ⁠: ƴaal fi ƴaal ɓéeɓ fahaa ɓeleɓi ti di fahaꞌ ri afi nen, ɓeleɓ fi ɓeleɓ ɓéeɓ on ƴaali cér.

6

Yee waɗ koy ra

1 Ɗon fi koyya, lah ñéyí woni baappon a yaayyon, ndah ɗon nonu Yíkëe në. Baa daa yee wun ɗa. 2 Bíníyúté bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lah tëeppítíi baappon a yaayyon.⁠ ⁠» Di filiɓ túuƴëꞌ yë ɓéeɓ, baa daa túuƴëꞌë ɗéɓpí ñéerëꞌ a gapaꞌ won bitih⁠ ⁠: 3 «⁠ ⁠nda ɗon lah sos-keeñ, ɗon maañ pes sun fi feey fa.⁠ ⁠»✡

4 Ɗon fi baappa, ngënë hëeyílí keeññi koyyon. Lah kërí wë ɗon tík wë waal, ɗon yúun wë yee fahaꞌ Yíkëe rë.

Ñaam a yíkíi

5 Ɗon fi ñaamma, lah ñéyí woni kélfë yée ké ron feey fi beh, ɗon on wa cér níi mit sëk, ɗon pagaꞌ ri a keeñi lante, ti biti ɗon ñeyu woni Kiristaa nen. 6 Ngënë pëgíi rí íllí wë kut, ɗon saame biti wa laas ɗon. Lah pëgíi rí ti súrgë Kiristaa na nen, ɗon ɓeɓ keeññon ɓéeɓ ɗon paŋ ri ti di fahaꞌ ri Koope. 7 Yii ƴaa ɗon waa pagiɗ ɓéeɓ, pëgíi rí a keeñi neɓpe ti biti ɗon légéyírú Yíkëe nen, ndaa biti ɗon légéyírú ow neh. 8 Ɗon yúhúté biti yii wuni légéy ow ɓéeɓ, Yíkëe ay ri rii yíníl⁠ ⁠: ñaam neh, ɓëyí lahaꞌ afi neh.

9 Ɗon fa ñaamma homu yaꞌ yon ɗa nék, ɗee waɗ waa madun ɗon na ra, lah mëdí ɗaaha waa na kep, ɗon ɓan waa mokle. Ɗon yúhúté biti ɗoni wa daa boku Kélfëe yínë, bee hom sun-Koo te téydëꞌ ɓëewë ɓéeɓ tígë yínë rë.

Di nay haaꞌuu a Seytaane

10 Yee nay mi ron míllée won ɗa daa ri beh⁠ ⁠: Sëemíi doole pokoha nay ron pokee Yíkëe në rë, ndah ɗi gaante doole níi gaan. 11 Ɓéyí iña on ɗon Koope ƴee ra ɓéeɓ, wa hen ganaay ɗon na, nda ɗon ham híin, ɗon ɓanti keen fíirí Seytaane. 12 Yen haaꞌuuy a ow, yen haaꞌuu a mbínéeffí ɓossa ngilaaw ma, ƴee lahu doole ra, kélfë yë, a ƴee lahu sañ-sañ sun fi ëldúnë fë hom ñúusë rë. 13 Kon, hëbí iña on ɗon Koope ra híin, wa hen ganaay ɗon na. Hen ɗaa raa, wahtii misikaa ri ɓéeɓ, ɗon ay mín hen gíŋ, ɗon paŋ yee waɗ ɗa níi lús, ɗon caŋ cot.

14 Kon cëgí cot ɗon waaƴ ti soldaar nen⁠ ⁠! Koope onte ron ɗon henute ɓëewí wonuu kaah, te won kaah madaꞌ biti fu pokoh geñuu níi tas saañ nen⁠ ⁠; ɗi onte ron ɗon henute ɓëewí júɓúté te ɓëyí júɓpé man ɓëyí ɓekoh búuɓ túl nen⁠ ⁠; 15 ɗi onte ron ɗon caŋ waarii Uni Nebi jaammaa ti di na ɓekuu ron ñafaɗ kotton nen⁠ ⁠; 16 ɗi onte ron ɗon ham ngémë ti di na habaꞌ soldaar waꞌi tiiŋ ki yaꞌi faraah nen. Hen ɗaa raa, ɗi ay ron sëmlëꞌ koy kassa na ñah kíi nay ron yeese Seytaane ra. 17 Koope onte ron ɗon múc mújí man baane haaꞌaa nen ɗon na, ɗi onte ron ɗon ham Unna ɗúhëꞌ Koope na, yeɗ ɗon Ruuh-Peseŋ ɗa ti jépíl nen. 18 Di mín ɗíi man ɓéeɓ, faraah lah ñéyíi Ruuh-Peseŋ na, ɗon ɗage Koope, ɗon wone ri sohle yon. Lah hëfí te ɗon pokoh faraah ɗon ɗagire ɓëewí Koope ɓéeɓ. 19 Lah ɗëgírí sëꞌ ɓal, nda Koope teeɓ soꞌ ɗee nay mii waareyee iña ow húmú yéeh wë Uni Neba ra te mi neeheh na dara, ndah 20 wola wol soꞌ ri waarii Uni Neba ra, daa tah mi téƴú kasu ɗeh. Kon, ɗëgírí sëꞌ mi waare ri te mi neeheh na dara ti di waraꞌ soꞌ ri nen.

Unna míllëꞌ won Pool ɓëy Efes ra

21 Koy-yaafi yen Tísík, bee fahuu yen níi fahaꞌ te pokoh légéyírí Yíkëe rë ay ron won yii homaꞌ mi ɓéeɓ, nda ɗon yúh iña na paŋ mi ra ɓéeɓ. 22 Daa mi paŋ ɗi pëtíh mi yeñce ri ɗon na nda ri teeɓ ɗon yee homuu fun ɗa, ɗi yëellíɗ keeññon.

23 Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe onun koy-yaayya filiɓ ngémë wa lah jaamma, wa fahaꞌ ow, wa lah ngém⁠ ⁠! 24 Baap-Koo líhë ɓëewë fahuu Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen fahaꞌi mínéh ɗúm ɗë ɓéeɓ mal⁠ ⁠!

* 1:1 1.1 Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyúy uni beh⁠ ⁠: Efes.

✡ 4:8 4.8 Saame Kañaa ya 68.19

* 4:9 4.9 ɗi ɗéɓpí cép cépë níi gin ɓëewë húlú rë ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: ɗi ɗéɓpí cép cépë níi feey fa.

✡ 5:31 5.31 Saame Dalaana 2.24

✡ 6:3 6.3 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.12⁠ ⁠; Nérsí Kootaa 5.16

Fílíp

1

2

3

4

Téerëe bíníyú unna won Pool ɓëy Fílíp ra

Kúnsëe

Fílíp non ginna pay Pool fi apootara waare ra (Saame Tílëdí apootarra 16.11-40). Payaꞌ ri daaha ra, ɗi cëgíɗté goomali ɓëewí haalute ngémë.

I kíil filoon fi baaha, Pool hom kasu bíníté ɓëy ílí jaŋii Fílíp unni neɓpe keloh, na sím wë di iña kéyrúu wë Epaforodit ɗii na onute ri wa, bee homaꞌ ri coono ra (4.18). Ɗi wonte ɓëy Fílíp ɓal biti wa ham ngémë híin, wa mínëꞌ hanndal ki wa, wa cépíɗ affi wa te wa madaꞌ a Yéesú-Kiristaa (2.1-5). Ɗi ɓaattee waa toñ ɓal nda wa ham Kiristaa na híin, wa ɓanti síkírëh ɓëewí ɓossa, wa fa lukuu foŋko lecoh ra (3.2).

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke sosi keeña lahaꞌ ri ɓëewí Kiristaa na ra di Fílíp (1.3-4),

- a yii leŋke iñi afi, teeɓaꞌte na biti nona non ɗi Yéesú-Kiristaa na ra tahte ɗi neehay dara (3.4-9).

Unna bíní Pool ƴee ra lahte ɓëewí wonuu wa⁠ ⁠: «⁠ ⁠Unna sosil keeñ ɗa⁠ ⁠».

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti ow fi ow yen na ɓéeɓ waɗti yípë íllí Kiristaa na, ɗi híin në gíŋ.

1

Wodohi Pool ɓëy Fílíp

1 Ɗon fi ɓëy Fílíp, soꞌ mi Pool, funi Timoote, fun fi súrgë yí Yéesú-Kiristaa, fun na woduu ɗon ɓéeɓ, ɗon fa nonu ɓëewí Koope ndah Yéesú-Kiristaa ra, ɗoni njíittën a ɓëewë na habruu wa ra. 2 Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhún ron mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠!

Yee ɗagiɗ Pool ɓëy Fílíp rë

3 Koy-yaayyi ƴeh, wahtii payaa nuf soꞌ ɗon na ɓéeɓ, mi sím Koope. 4 Kolaa mi ɗagiri ron faraah, mi pagaꞌ ri a sos-keeñ. 5 Mi símpé Koope di yee ɓekuu ɗon yaꞌ yon waarii Uni Neba ra, dalaꞌte bee liiluu ɗon ɗi níi a woteh ra. 6 Wëerté sëꞌ biti di dalaꞌ Koope légéyí wunee ke ri baa ɗon na, ɗi ay rii lúsɗée ɗaaha níi yiin nay nimile Yéesú-Kiristaa ra. 7 Fahaꞌa fahaꞌ mi ron ɓéeɓ baa ra waɗ waro, ndah mi ɓek ɗon ɓeko keeñ soꞌ. Nagajek, na húmú waare mi Uni Neba mi na won biti ɗi kaah níi a bee homaꞌ mi kasu bee ra ɓéeɓ, mala lah mi Koope na ra, yen daa boku ri. 8 Koope yúhté biti mi fahaꞌte ɗon ɓéeɓ, te fahaꞌi baa mi kolaꞌ ri Yéesú-Kiristaa na. 9 Mi ƴahti ɗaŋ raa, mi ɗagaꞌ biti ɗon ɓaatti fahantee ɗon saye, te fahantaꞌi baaha ñéerëꞌ a ɓaatti yúhsëꞌ a ɓíssëꞌ yii lante, 10 nda ɗon mín yúhsëꞌ yee gén ɗë. Hen ɗaaha raa, ɗon ay lan, ɗon lëhíh dara yii wonun sun fon yiin nay nimile Kiristaa ra. 11 Ɗi fi Yéesú-Kiristaa ay tah níi ɗon júɓ níi júɓ. Hen ɗaa raa, ɓëewë ay njooɓ Koope, kañ ɗi.

Kiristaa daa pesa

12 Koy-yaayyi ƴeh, mi fahaꞌ ɗon yúh bitih, nagajek téjë téƴú mí kasu ra non yee ɓaatti yeñ Uni Neba fíi rë. 13 Leegi, ɓëewë ɓéeɓ, ƴee faam buur a ƴee ílíƴƴí kayya ɓéeɓ yúhúté biti légéyírí Yéesú-Kiristaa daa tah mi ɓeku kasu. 14 I ow caak di koy-yaayya filiɓ ngémë oluu wa mi téƴúté rë, wa ɓaatuutee yaakaar Yíkëe në, na kaañu waarii Unni Koope te neehuy na dara.

15 Lahte ɓëewí awu waa na, nagajek iñaan a haaꞌi soꞌ daa tah wa na waariyu Kiristaa, ndaa lahte na ƴi haaluu na a nufi lante. 16 Ɓëewí ƴaaha paguu ri a keeñi naaꞌte, ndah wa yúhúté biti wona na won mi biti Uni Neba kaah ra daa tah mi téƴú kasu ɗeh. 17 Ɓëewí kayya haaꞌi soꞌ daa tah wa na waariyu Kiristaa ra nék, nuffi wa laday. Wa habuu biti wa mínú ɓaat súfúñ fí sëꞌ kasu.

18 Eɓoh⁠ ⁠! Yee tah wa koloh ra, ƴaha kaah waa na ƴaha paɗɗah ɓéeɓ, Kiristaa waariyute rek, keeñ soꞌ sosse, te ay lukee sos na. Ahaŋkay, keeñ soꞌ ay lukee sos na, 19 ndah mi yúh yúhë biti mújí sëꞌ nay naa míllée af ɗaŋŋi ron a habraꞌa na habraꞌ soꞌ Ruuhi Yéesú-Kiristaa ra. 20 Mi olay yii tah soꞌ mi sopoh di yee na seh mi, mi tíkké yaakaari soꞌ na ra. Dalaani soꞌ níi a yee tas fíi rë kay, may pok fídí sëꞌ mi teeɓee gaanaa ki Kiristaa, mi pesa peso mbée mi húlë húlë ɓéeɓ, 21 ndah mi habaꞌ biti Kiristaa daa pesa, te kúl kë ay soo ɓaate ɓaato. 22 Ndaa hena biti ɓaatohi soꞌ pes ay kúɗ njiriñ raa, tanis ay soo kofeel. 23 Iñi ana yi bokuuy daa na tíl af soꞌ⁠ ⁠: mi koloh pesi bee mi saañ ɗeefiɗ Yéesú-Kiristaa koon daa génël sëꞌ fap⁠ ⁠; 24 ndaa mi tas pesa daa lukki lah solo ɗon na. 25 Soꞌ nék, wëerté sëꞌ biti may tas mi pes, mi hom a ɗon ɓéeɓ mi habraꞌ ron ɗon gëergëerlëh, ɗon lah sos-keeñ filiɓ ngémën. 26 Ɗaaha, mi nimil mi hom hëbíssën ɗëe, ɗon ɓaatti lah sos-keeñ di yee nonuu ron Yéesú-Kiristaa na ra.

27 Mi nah ron yii beh⁠ ⁠: Pésíi pesi ñéerëꞌ Uni Nebi Yéesú-Kiristaa rek. Hen ɗaaha raa, mi ac yérën mi aay ɓéeɓ, may keloh biti ɗon habute híin henute yínë, ɗon bokute nuf te ɗon ñéerúuté haaꞌri yii leŋke ngémë tíkëh sun fi Uni Neba ra. 28 Ɓëewë na haaꞌuu ron ra ɓanuy ɗon tíitíɗ, baa daa nay waa teeɓe biti wa leɓuute alkoh, te ɗon homute kotti múc. Yii baa kolaꞌ Koope na, 29 ndah ɗi onte ron ɗon gémúté Yéesú-Kiristaa na, teyay bah ɗon mokute af ɗi. 30 Yee na húmú haaꞌ mi ɗon na olu ri, te ɗon keluute biti mi lís ɗíi haaꞌ ra, ɗon ee rii haaꞌuu ra leegi.

2

Kiristaa cépíɗté afi, hente ow

1 Koy-yaayyi ƴeh, nona nonu ron Kiristaa na ra onay ron doole a⁠ ⁠? Fahaꞌa fahaꞌ ri ron ɗa ɓeddaay ron a⁠ ⁠? Nona nonu ron Ruuha na ra tahay ɗon henute yínë ë⁠ ⁠? Ɗon pokuuy hanndal kon ɗon naaꞌantuute keeñ a⁠ ⁠? 2 Kon sësɗí keeñ soꞌ níi hen dotooƴ di iñƴeneeni⁠ ⁠: ɗon bok ɗon fahantaꞌ, ɗon bok keeñ yínë, ɗon bok nuf yínë. 3 Yii ƴaa ɗon paŋ ɓéeɓ, ngënë hëeꞌí ow, ngënë sëemí tii, cépírí affon rek ɗon habaꞌ biti ɓëewí kayya luku ron gaan. 4 Ngënë díiɗɗí affon kep, lah hélí nuf ɓëewí kayya na. 5 Lah pésíi filiɓ fon ti di na pesuu ɓëewí nonu Yéesú-Kiristaa na nen⁠ ⁠:

6 Ɗi fi Yéesú-Kiristaa,

ɗi fa bín fë níi a ɗeh,

yii hom Koope na ɓéeɓ ee ɗii na ra,

ɓani Koope daa teyu naam,

ndaa ri tíkëy rí afi.

7 Ɗi kay cépíɗ afi cépírë iña ɓéeɓ

yíssëhté súrgë

hente ow.

Ɗi hente ow hompe filiɓ fi ɓëewë,

habuute biti ɗi ow.

8 Ɗi cépíɗté afi

ñeete iña nahu ri ra

níi ri húlté në sah faf,

níi rí húlté sun kurwah.

9 Yii baa daa tah Koope ɓéyíɗ ɗí,

ɗí këllëh ɓéeɓ,

yeɗte ri tii lukki gaan di tii ya

10 níi tii Yéesú tah mbínéeffë ɓéeɓ⁠ ⁠:

ƴín sun-Koo,

ƴee feey fa,

ƴee fëgërëh fí feey fa ɓéeɓ ƴek,

11 wa ɓéeɓ bok kañe Baap-Koo

wone biti Yéesú-Kiristaa daa Yíkëe.

Ɓëyí gémpé Yéesú

12 Koy-yaayyi ƴee fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra, húmú homaꞌ mi filiɓ fon ɗa, yii wonu ron, ɗon mësúu ríi paŋ pago. Lah lúkíi ríi paŋ leegi bee homay mi na ra. Yii ƴaa ɗon paŋ ɓéeɓ, lah cépírí affon ɗon boollaꞌ na a neeh Koope. Pésíi biti ɗon múcúté kaah, 13 ndah Koope ñéerëꞌté a ron, te ɗi onte ron níi ɗon fahaꞌ paŋ yee ñéerëꞌ a yii wuna neɓaꞌ ri raa, ɗon paŋ ri.

14 Yii ƴaa ron paŋ ɓéeɓ, ngënë cëpítíi, ngënë íñíi, 15 nda ɗon lëhíh yii wonun sun fon, ɗon lan ces, ɗon hen ɓëewí Koope, ƴi lahuy síkkë di filiɓ ɓëy jamanii beh, ƴee ɓosu níi ɓos ëldúnë rë. Ɗon waɗti niiñun niiño leelii wa ti di na niiñaꞌ hulla sun-Koo nen, 16 ɗon fa na komu wa fi ɓëewë ɓosu ƴaa ra Unna na onaꞌ pes ɗa. Hen ɗaaha raa, ɗon ay tah mi mín damoh yiin nay aye Yéesú-Kiristaa ra. Bín fë rëe, may yúh biti múkëmí sëꞌ a mogi soꞌ ɓéeɓ pëtíh neh.

17 Bi ngémën man sarah nen Koope na, mín hen ñif mi soꞌ waɗti keen ti hana nay ɓaaddee sarahi baa ra nen. Lahaa ɗaaha raa, keeñ soꞌ ay naa sos ɗeefiɗ keeññon ɓéeɓ. 18 Ti ɗaaha nen, keeññon sosa ɓal ɗeefiɗ keeñ soꞌ.

Timoote a Epaforodit

19 Hém neɓaꞌ Yéesú-Yíkëe moos, mi lahte yaakaar biti leŋ mi wolaꞌ ron Timoote, nda mi keloh yee homuu ron ɗa raa, soꞌ mi bee af soꞌ took. 20 Ɗi fi baa kut daa bok a soꞌ nuf, nufa ɓéeɓ homaꞌ ɗon na. 21 Ɓëewí kayya, iñi affi wa daa tah wa koloh ndée iñi Yéesú-Kiristaa neh. 22 Ɗon ollute affon sah iña na paŋ Timoote te dékëꞌ në rë⁠ ⁠: ɗi yeraꞌte afi hompe soo na waarii Uni Neba ti di na habraꞌ koy boffi nen. 23 Kon, mi yúhé yii lante soꞌ téjë téƴú mí bee ra raa rek, may ron rii yíppí wolaꞌ. 24 Wëerté sëꞌ biti Yíkëe ay soo on soꞌ mi beh, mi ac yérën, te ii maañ.

25 Mi otte biti mi waɗtee ron nimiliɗ koy-yaafi yen Epaforodit, bee hom na légéy a soꞌ fun bokute haaꞌa ra, ɗi fa ɗon húmú yeju ri habraꞌi soꞌ ra. 26 Ɗi namute ron ɓéeɓ nék te nufa ɓéeɓ ee ɗon na, ndah ɗi yúhté biti ɗon keluute jérí. 27 Ɗi húmú jérté níi leɓohte húl sah, ndaa Koope yérémpé rí, yérémpé sëꞌ na ɓal nda mi ɓanti lah yii misik soꞌ lool. 28 Tígë homaꞌ mi bee ra, mi ot biti kep mi yíp ɗon ɗii wolaꞌ nda keeññon sos biti ɗon ot ɗi ndín, af soꞌ féeh. 29 Lah téertíyíi rí a sos-keeñ ndah ɗi koy-yaay filiɓ ngémë. Lah fëŋkëyí ɓëewë madu ɗaaha ra, 30 ndah ɗi húmú tallaꞌ ñak ñíiní af légéyérí Kiristaa⁠ ⁠: ɗi húmú tahte ñagi ñíiní, hompe hëbís sëꞌ na habraꞌ soꞌ habraꞌi ɗon mínɗíh sëꞌ rí.

3

Ɓëyí bih daa júɓ fíi Koo⁠ ⁠?

1 Kon koy-yaayyi ƴeh, keeññon sosa nona nonu ron Yíkëe në rë. Mi ñeyaat unna húmú bíní mí ron ra ñogoleh soꞌ, te daa nay géné ɗon na sah. 2 Lah mëytíi ɓëewí ɓossa, wa fi ɓuh yi ɓossi ƴah, wa fa lukuu foŋko lecoh, na wonu biti lec boꞌ faan daa na tah ow múc ɗë⁠ ⁠! 3 Yen kay yen daa lecuu lecohi kah-kah fa, yen fa yéŋké biti yen ƴahti jaamiyoh Koope raa, yen ñeeꞌuu ri Ruuhi, te yen damuu Yéesú-Kiristaa ra. Yen tíkúy yaakaari yen pagaɗ ow. 4 Añcaŋ, soꞌ mi mín tík yaakaari soꞌ pagaɗɗee ke ow ƴaa koon, ndah iñƴaa ɓéeɓ ow lukay soꞌ naa ñee⁠ ⁠: 5 Soꞌ mi lecu bee nimilaꞌ bisa límú mí rë, mi koy ki Israyel tígí-tígí, mi non tali Beŋsame, mi ébrë koceec. Mi húmú ñeyaꞌ yee won kootiiyëwúɗɗë rë toŋ ti di na pagaꞌ ri fariseŋ ɓéeɓ nen, 6 te mi húmú lukusiɗ lukusiro níi mi tassi moklaꞌ ɓëy ílí jaŋaa mokloo. Ɗee na pesuu pesi júɓë nahaꞌ Kootaa ra, ow mínéh soꞌ naa won dara. 7 Iñƴaa húmú habaꞌ mi biti ɓaat soꞌ ɓaato ra nék, leegi Kiristaa tahte mi habaꞌ wa iñi ëyíl sëꞌ ëylë. 8 Te iña ɓéeɓ, mi habaꞌ wa paɗɗah biti mi cëldëꞌ wë a yee dara mínéh rí daɓ bee ra, daa ri⁠ ⁠: yúh Yéesú-Kiristaa Yíkíi sëꞌ, ɗi fa tah mi yeris yii na kom soꞌ yin merees ra ɓéeɓ. Mi habaꞌ ƴaa ɓéeɓ púukëré, nda mi lah Kiristaa, 9 mi non ɗii na leŋ. Kon ñeya na húmú ñee mi Kootaa ra neh daa tah mi júɓ. Gémë gém mí Kiristaa na ra kay daa tah mi júɓ, te júbí baa kolaꞌ Koope na te tíkëh ngém. 10 Yee hom af soꞌ ra ɓéeɓ, ɗi yúhí Yéesú-Kiristaa a doolaa këlíɗ ɗí ɓúudé rë, mi ñee misikka ñee ri ra níi mí húl ti ɗi nen, 11 ñéerëꞌ a yaakaari biti mi koloh ɓúudé soꞌ ɓal.

12 Yee hom af soꞌ baa ra, mi wonay biti mi liilte ri mbée mi lahte tígë na saañ mi ra, ndaa mi ee múkë filoon yii baa ra ndah Yéesú-Kiristaa saampe soꞌ níi otte soꞌ. 13 Koy-yaayyi ƴeh, mi ɓekay af soꞌ biti mi liilte yee fahaꞌ mi ra níi wocce déꞌ, mi won wono tee⁠ ⁠: ƴee tíl mí filoon ɗa mi halte wa⁠ ⁠; mi ɓéɓírëetté te mi tassi yuliɗ daɓaadi yee fíi. 14 Ɗaaha, mi tassi yuliɗ fíi ciɗ nda mi liil yee na seh soꞌ sun ɗa. Koope ñeyaꞌ Yéesú-Kiristaa na dëekké sëꞌ, nda mi liil yii baaha.

15 Koy-yaayyi yi ƴeh, yen fa maanu ngémë rë, yen tík iñƴaa affi yen. Lah na bi ɗon oluuy ri ɗaaha raa, Koope ay ron rii poysiiɗ níi lan affon. 16 Di mín ɗíi man ɓéeɓ, yen ham waala habu yen níi a ɗee ra, yen saañ fíi.

17 Koy-yaayyi ƴeh, mëdíi a soꞌ ɗon yeel ɓëewë në ñeyu kotti fun, homuu fun filiɓ fon ɗa. 18 Mi húmú dékëꞌ woni ron ri te mee ron rii wonaat ɗa ee a keeñi líiffé bitih⁠ ⁠: caakke ɓëewí fí yúhté biti wa kaaꞌoh yi Kiristaa te wa pesuu ri ɗaaha, ndah húlë húl rí kurwaha ra safay wa. 19 Wa ay míllée saŋku. Wa gémú loo yi wa te tígë warun waa sopoh koon ɗa, wa gaan-gaanluu tígí daaha te pesi wa ɓéeɓ wa téyírúté rí iñi ëldúnë. 20 Yen nék, yen ɓëewí sun-Koo, sun-Koo fa na sehuu yen cébí Sëmlëhí yen Yéesú-Kiristaa Yíkëe rë. 21 Bín fë rëe, ɗi ay ɓeɓ faannee ke yen boꞌ kut ƴee ra, yídís wë níi madaꞌ faanee ke ri líif a ndam ra. Ɗi ay rii pagee a doolaa tah ɗi paaꞌ iña ɓéeɓ sun ɗa.

4

1 Koy-yaayya fahaꞌ mi níi fahaꞌ ƴee ra, Koope kep daa yúh ɗee fahaꞌ mi ron tíkëet íl rë⁠ ⁠! Ɗon daa sësɗú keeñ soꞌ, ɗon daa baanii ndami soꞌ. Hëbí yee habuu ron Yíkëe në rë híin⁠ ⁠!

Líkínnë míllëꞌ Pool ra

2 Ɗo fi Ewodi a ɗo fi Sentise, mi ɗaŋ ɗon biti ɗon bok nuf nona nonu ron Yíkëe në rë. 3 Ɗo fa yen na ñéerúu légéy bee ra nék, ɗo fa tídëey dara ra, lah ɓeddee ɓeleɓɓi ƴeh. Wa habruute soꞌ habraꞌi mitte waarii Uni Neba, a Kelma ɓal a ɓëewí kayya, ƴee tii yi wa ín téerëe bíníyú tii yi ɓëewë nay haale pesa na ɗúméh rë.

4 Lëhí sos-keeñ Yíkëe në faraah di yee nonuu ron ɗii na ra⁠ ⁠; mantee ɓal lëhí sos-keeñ⁠ ⁠! 5 Ɓëewë ɓéeɓ yúhún biti ɗon ɓëewí sosute. Nimili Yíkëe wullilay. 6 Ngënë sídíi yin⁠ ⁠! Di mín ɗii man ɓéeɓ, ɗëgí Koope ɗon won ɗi sohle yon. Ɗon ƴahti ɗaŋ raa, lah símí rí. 7 Hen ɗaaha raa, jaammee ke Koope ƴúukké af, lahuu ron di yee nonuu ron Yéesú-Kiristaa na ra, ay níiɗ keeññon a níɓɓën.

8 Leegi mi won ɗon tee koy-yaayyi ƴeh⁠ ⁠: lah nuffon homa yii hente kaah, yii mit on cér, yii júɓpé, yii lante íllí Koope, yii wunte a yii mit laas. Yii baahte mbée yii mit sím ɓéeɓ, nuffon homa na. 9 Iña ɓeyu ron soo na mi yëedíɗté ron wa ra ɓéeɓ, lah pëgí wë⁠ ⁠: ƴee won mi ron a ƴee olu ron mi na paŋ wa ra. Ɗon henaꞌ ri ɗaaha raa, Koope fa na onaꞌ jaamma ra ii ron yeris.

Símí Pool a ɓëy Fílíp

10 Yíkëe tahte keeñ soꞌ sosse siiɓ ndah ɗon hellaatute nuf soo na ɗon hílípúté sëꞌ. Mi yúhté biti nuffon húmú tasse hílíbí sëꞌ lool ndaa ɗon lahuy ílí paguun ɗon ɗi. 11 Mi homay woni biti mi húmú sohlaꞌte yin ow na, ndah mi yoonte pesaꞌ yii lahaꞌ mi, mi doyloh wa. 12 Mi lah mbée mi ñak ɓéeɓ, keeñ soꞌ sos. Mi hereñce pesaꞌ yii lahaꞌ mi a tígí mín míi hom a yii mín sëe ɗeef ílíƴ, ɗeefa mi lah mbée mi ñak, loo soꞌ maƴ mbée mi yaaɓ ɓéeɓ, ndah mi yoonte ri. 13 Soꞌ mi mín paŋ ɓéeɓ af doolaa on soꞌ Yéesú-Kiristaa ra. 14 Di filiɓ fi baaha, ɗon pagute yii ette bee bokuu ron a soꞌ coono fi soꞌ ɗon habruute soꞌ ra.

15 Ɗon fi ɓëy Fílíp, ɗon yúhúté biti kolaꞌ mi Maseduwaan jamanaa anuu dal waarii Uni Neba ra, lahay ílí jaŋii habraꞌte soꞌ sohle yi soꞌ henay ɓëy ílí jaŋii ron. 16 Homaꞌ mi Tesalonik ra, ɗon kéyrúuté sëꞌ iña sohlaꞌ mi ra, te ri teyay waal yínë. 17 Soꞌ mi homay saam biti mi habruu déꞌ⁠ ⁠! Mi ham af soꞌ biti kay Koope ɓaat ɗon mal di iña pagiru soꞌ ɗon ɗa. 18 Tígë homaꞌ mi bee ra kep, mi lahte yii sohlaꞌ mi ɓéeɓ níi lukusse sah ayaꞌ Epaforodit kompe soꞌ iña yeru soꞌ ɗon ɗa. Mi ñakay dara. Wa man sarahi heeñi baa neɓaꞌte Koope te ri tahte ri ra nen. 19 Koope fa na jaamiyoh mi te dara wooñeh ri ra ay ron on yii sohlaꞌ ɗon ɓéeɓ, ñeyaꞌ wa Yéesú-Kiristaa na. 20 Koope laha ndam, ɗi fi Boffi yen laha ndam dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

Takohi Pool a ɓëy Fílíp

21 Wëddí sëꞌ ɓëewë nonu Yéesú-Kiristaa na ra, wa fi ɓëewí Koope yi ƴah. Koy-yaayya funi wa homu dee ra na woduu ɗon. 22 Ɓëewí Yéesú yë homu dee ɓéeɓ rë ɓal, níi lukaꞌ ƴee na légéyú faam buur ra, na woduu ron. 23 Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhë rën mal⁠ ⁠!

Kolos

1

2

3

4

Téerëe bíníyú unna won Pool ɓëy Kolos ra

Kúnsëe

Ƴee daa unna bíní Pool ɓëy ílí jaŋii Kolos ra. Kolos nék, ɗi gin di ginna hom Aasi fa na wonuu Túrkí woteh ra. Wëerëy biti nék Pool pëyíɗté në. Epafaraas fa non ɓëewë ɓani wa na húmú ñéerúu légéy rë daa cëgíɗ jaŋaa daaha (1.7). Ɗi fi Epafaraas, ɗi ɓëy Kolos (4.12). Pool hom kasaa, Epafaraas acce teeɓi ri biti lahte ɓëewí na nofuu ɓëy ílí jaŋii Kolos na yëeddú wë yii bokaay Uni Nebi Yéesú-Kiristaa, na dupinu wa ɓaah yi wa. Wa húmú wonuu wa jaamiyoh malaaka, kaddee wa ñam ñamma aana a han hanna aana (2.16-21). Bi ɗeef Pool húmú kasaa mínéh pay ɓëy Kolos na, ɗi yeeltee waa bíní unni ƴeh.

Filiɓ unna, ɗi símpé Koope paaƴ, na an waa won biti Kiristaa daa paaꞌ ɓéeɓ sun⁠ ⁠: malaaka ya neh, kélfë yí wë neh (1.15-16). Ɗi wonte wa ɓal biti wa moytoh affi wa, wa ham Uni Neba liilu wa ra híin. Ɗi wonte biti wa koluute pesadi kíildë húmú homuu wa ra, wa henute mbínéef has Kiristaa na (3.5-10). Ɗi wonte wa biti ɓal Kiristaa daa af jaŋaa, jaŋaa hente faani te daa ri kélfíi ɓëy ílí jaŋaa (2.19).

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke coono fa deƴ ri waarii Uni Neba ra (1.24-25),

- yii leŋke ɓeleɓ ƴaali na, a ƴaal ɓeleɓi na (3.18-19),

- yii leŋke koy boffi a yaafi na, a baap koohi na (3.20-21),

- a yii leŋke ñaam kélfíi në, a kélfë ñaami na (3.22 níi 4.1).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay yúh biti ɓëyí fí non Kiristaa na hom lahaꞌ pes has.

1

Wodohi Pool ɓëy Kolos

1-2 Ɗon fi ɓëewí Koope ya homu Kolos ra, ɗon fi koy-yaayyee ke soꞌ pokuu Kiristaa na ra, soꞌ mi Pool, daa mi na wodoh ron. Soꞌ mi apootari Yéesú-Kiristaa ndah Koope daa fahaꞌ baaha. Timoote koy-yaafi yen na wodoh ron ɓal. Baap-Koo líhë rën mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠!

Yee ɗagiɗ Pool ɓëy Kolos ra

3 Fun na símú Koope faraah, ɗi fi Boffi Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen, biti fun ɗagire ron 4 ndah fun keluute biti ɗon gémúté Yéesú-Kiristaa te ɗon fahuute ɓëewí Koope ɓéeɓ. 5 Gémë gémú ron Yéesú-Kiristaa a fahaꞌa fahuu ron ɓëewí Koope baa ra tíkëh sun fi yee yaakaaru ron, Koope yefiɗte ron ri sun-Koo ra. Yee yaakaaru ron baa ra nék, ɗon yúhúu rí bee liiluu ron Uni Neba daa Kaaf ka ra. 6 Uni Nebi baa haslaꞌte ëldúnë ɓéeɓ ɗúhíɗté njiriñ, te ri man ɗaa nen ginon dalaꞌte bisa keluu ron ban fi mali Koope, ɗon yúhúté ɗee man mali baa kah-kah ra. 7 Epafaraas, koojee ke fun te bok a fun légéy baa ra daa yëedíɗ ɗon baaha. Ɗi súrgíi Yéesú-Kiristaa, bi pokohte ɗii na. Daa ri homiɗ fun ɗon na 8 te ri wonte fun ɗee fahuu ron ɓëewí Koope ndah Ruuh-Peseŋ ra.

9 Yii baa daa tah, keluu fun yii baa níi a ɗeh, fun dékúu ɗagiri ron te fun ɗaguu biti Koope on ɗon, ɗon ñaañ níi tígí teem ñaañ, ɗon lah nuf níi tígí teem lah nuf, ƴi kolaꞌ Ruuh-Peseŋ na, nda ɗon yúh níi lan yee fahaꞌ Koope ra. 10 Hen ɗaa raa, ɗon pes pesada fahaꞌ ri ra, ɗon ñee yii neɓaꞌ Yíkëe ɓéeɓ⁠ ⁠: ɗon ɗúhíɗ njiriñ ɗon page yii hente wun ɓéeɓ, ɗon ɓaatee yúh Koope ɗon saye. 11-12 Ɗon ay ɓedduu di yii mín ɗii hen ɓéeɓ a doolii ndami Koope níi ɗon mín múñ, ɗon ham híin di iña ɓéeɓ. Hen ɗaa raa, ɗon sím Baap-Koo a sos-keeñ, ɗi fa tah ɗon mín non iñi wunna yefiɗ ɗi ɓëewí filiɓ niiña ra. 13 Ɗi ɗúhíɗté yen ñúusë fúulté yen yaꞌ Seytaane, kúɗté yen filiɓ nguur ki Koy kee ke ri fahaꞌ ri níi fahaꞌ ra. 14 Ɗi ñeyaꞌ Koy ki baa na tosse yen, baalte yen bakaaɗɗi yen.

Kiristaa daa paaꞌ ɓëewë ɓéeɓ sun

15 Koy ki baa daa netli ɗi fi Koope fa ow mësëy tík íl rë.

Daa ri mëssí hen,

daa ri paaꞌ iña saku ra ɓéeɓ sun.

16 Koope ñeyaꞌ ɗii na sakke iña ɓéeɓ,

ƴee sun-Koo neh,

ƴee feey fa neh,

ƴee ow na tík wë íl rë neh,

ƴee ow mínéh wëe tík íl rë neh,

nguurra neh,

yii ílíffé ow neh,

mbínéeffë sun lahu sañ-sañ ra neh,

kélfë yí wë neh.

Koope ñeyaꞌ ɗii na sakke iña ɓéeɓ,

te iña ɓéeɓ homiɗ ɗi.

17 Daa ri ɗéɓ iña ɓéeɓ,

daa ri tah iña ɓéeɓ caŋ.

18 Daa ri afa, jaŋaa hente faana,

daa ri dalaana,

daa ri ɓëeꞌ ɗéɓpí koloh ɓúudé te húllëy taꞌ ra,

nda ri hen ɓëeꞌ këllëh ɓéeɓ rë.

19 Neɓaꞌ Koope neɓoo, yii hom ɗii na ɓéeɓ hompe Koohi na.

20 Koope ñeyaꞌ ñif ma yúf Koohi sun fi kurwaha ra,

yugusaꞌte hanndal ki ɓani iña sak ɗi ra ɓéeɓ⁠ ⁠:

ƴee sun-Koo neh,

ƴee feey fa neh,

jaamma lahte hanndal ki ɓani wa.

21 Ɗon fi ɓëy Kolos, filoon, ɗon húmú wuluute Koope. Ɗon húmú kaaꞌoh yi Koope ndah níɓ ɓos a pagaɗ ɓos, 22 ndaa leegi Koope ñeyaꞌte húlë húl Koohi ra, ɗi fi Koy ka boꞌ fi faani ñee mok ra, yugusaꞌte hanndal ki ɗon a ɗi. Hen ɗaa raa, yiin nay ron cëgírú fíi ɗi fi Koope ra, ɗeefa ɗon hen ɓëewí ladute, ɗon lëhíh síkkë, ɗon lëhíh yii wonun sun fon. 23 Baa nék, waɗti ɗeefa ɗon ham ngémë híin, ɗi yípëh gíŋ filiɓ fon, ɗon ɓanti wuloh yaakaara gapuu filiɓ Uni Neba keluu ron ra. Uni Nebi baa waariyute ëldúnë ɓéeɓ te soꞌ mi Pool, mi waariyaꞌ ri.

Yee tah Pool koloh ra

24 Tígë homaꞌ mi bee ra nék, keeñ soꞌ sosse coono fa deƴ mi af ɗon ra. Nagajek, boꞌ fi faan soꞌ deƴce coono nda mi mitsiɗ yee tas coono fa deƴ Kiristaa ndah faanee ke ri daa ɓëy ílí jaŋaa ra. 25 Soꞌ mi homiɗ jaŋaa ti di nahaꞌ soꞌ Koope paŋi nen bitih⁠ ⁠: mi waare ron Un Koope níi mit sëk. 26 Uni baa daa yee húmú níɓ ɗí te ow húmú yéeh rí rë. Ɗi húmú maañcee rii ɗap ɓëy jamanu yee filoon, ndaa leegi ɗi teeɓpe ri ɓëewí. 27 Ɗi húmú fahaꞌ teeɓi wa biti yee húmú níɓ ɗí te ow húmú yéeh rí baa ra gaante gaani ƴúukké tiŋ te ay njiriñ ɓëewë yëwúɗ neh ra ɓéeɓ. Yii baaha daa ri beh⁠ ⁠: Kiristaa ee filiɓ fon, baa daa teeɓaꞌ biti ɗon ay non ndami Koope. 28 Fun fi ƴee nék, fun waariyu ɓëewë ɓéeɓ Kiristaa fi baaha. Fun líkínúu ow fi ow ɓéeɓ, fun yëedíɗ wë a nufa on fun Koope ra ɓéeɓ, nda wa fa nonu Yéesú-Kiristaa na ra ɓéeɓ maan ngémë. 29 Yii baa daa tah mi na légéy, mi na paŋ ɓéeɓ a doolaa kolaꞌ Kiristaa na paŋ yin gaan soo na ra.

2

1 Ɗon fi ɓëy Kolos, mi fahaꞌ biti ɗon yúh ɗee misikaꞌ légéyë në légéyíɗ mi ɗoni ɓëy Lawodise a ɓëewí caakki kayyi mësúy sëe tík íl rë. 2 Ƴaaha ɓéeɓ fahaꞌi biti ɗon lah doole, ɗon fahantaꞌ hanndal kon ndín ɗon hen yínë, te ɗon lah nuf níi lah. Hen ɗaa raa, ɗon yúh yee húmú níɓ Koope te ow húmú yéeh rí rë, ɗon ham na híin ndín, Koope líh rën mal. Yii baaha nék, daa Kiristaa a faanaŋ fi, 3 ɗi fa ñaañ a lah nuf teem ɗii na, te daa wa alal ma ɗapoh ɗii na ra. 4 Ɗon ot mi won yii baa nda ow ɓan ron nofaꞌ ndah neɓ ɓúk. 5 Yúhí biti mi wulohte ron, ndaa keeñ soꞌ ɓéeɓ ee ron na te sosse tílëdën a ɗee gémúu ron Kiristaa, ɗon habute na híin ɗë.

Pesaꞌ ti ɓëyí non Kiristaa na nen

6 Ɗon tahuy biti Yéesú-Kiristaa daa Yíkíi ron woo⁠ ⁠? Kon pésíi biti ɗon nonu ɗii na, 7 ɗon hen na gíŋ, peson maane saye, ngémë yëeddú ron ra ɓaatee híin, te ɗon sím Koope níi tígí teem sím.

8 Këlíi affon toñeh ow nofaꞌ ron a won neɓ, ƴi nuf ow kep daa na níɓ wë te kaah íníh waa na ra. Wa wonni kolaay Kiristaa na, wa tíkëh sun ɓaah ow a sun fi doole ya ëldúnë. 9 Ngënë síkíríi wonni ƴah, ndah ɗi fi Kiristaa fa ac hente ow ra, yii hom Koope na ɓéeɓ ee ɗii na, 10 te ɗon fi ƴah, ɗon maanute kek ti Kiristaa nen, ɗi fa paaꞌ ɓéeɓ sun ɗa⁠ ⁠: mbínéeffë sun lahu sañ-sañ ra neh, kélfë yí wë neh. 11 Nona nonu ron Kiristaa na ra tahte ɗon lecuute lecohi henay lec boꞌ faan kut, ɗon lecuu lecoha yaꞌ ow pagay ri ra. Ɗon lecuu lecoha kolaꞌ Kiristaa na, nís nufa na ɓek ron bakaaɗ ɗa. 12 Nagajek, bëtsë bëtsú ɗon ɗa daa ri biti ɗon húlúté a Kiristaa ɗon hacute a ri, ɗon këllúté ɓúudé ɓal a ri ndah gémë gémú ron doolaa këllëꞌ rí Koope ɓúudé rë. 13 Filoon, ɗon húmú ɓëewí húlúté íllí Koope ndah tooññon a di biti ɗon húmú lecuuy, ndaa leegi ɗi onte ron ɗon nonute Kiristaa na, ɗon nimilute ɗon na pesu, ɗi baalte yen tooññi yen ɓéeɓ. 14 Filoon, yen húmú daanute ndah bakaaɗɗi yen, ndaa ɗi ɓeɓpe téerëe húmú bíníyú bakaaɗɗi yen ɗa, daaƴce ri kurwaha a Kiristaa, baa lússé dah. 15 Ɗaaha, ɗi kéeníɗté nguur ki mbínéeffë sun lahu sañ-sañ ra a kélfë yí wë, ñéyíɗté wë fíi ɓëewë ɓéeɓ, na fas wa ti ɓëewí habu ñaam nen, ndah ndama lahaꞌ Kiristaa ra.

16 Kon, ow ɓanay ron heef di iña na ñamu ron mbée ƴee na hanu ron ra. Ow ɓanay ron heef ɓal di tíkëyë tíkúy ron bissi Feetti gaanna a feedi púlëení céyín fë a bisa na hílsúu yëwúɗɗë affon ɗa. 17 Ƴaa ɓéeɓ húmú teeɓaꞌ yee nay lahe ra⁠ ⁠; te yee lah te daa kah-kah fa ra, ɗi Kiristaa. 18 Ngënë yéɗɗí ɓëewë na hawsuu faanni wa cépíré affi wa te ɗeefa laheh keeññi wa ra heef ron, wa fi ƴaa na jaamiyuu malaaka ya ra⁠ ⁠! Wa lukuu foŋko iña na olu wa filiɓ heeƴ ɗa. Wa níɓúu iñi ëldúnë kep, te níɓɓée ké wë ƴaa ɓekaꞌ wa gaan-gaanloh pëtíh. 19 Wa pokuuy Kiristaa na, ɗi fa hen af jaŋaa, jaŋaa hente faani ra. Añcaŋ, Kiristaa daa mëgínëꞌ ɓëy ílí jaŋaa ɓéeɓ wa henute yínë ti di mëgínëꞌ pukki cérrë faan ow ɓéeɓ henute yínë nen, na pesil wa, wa na ooɗ na saañ ti di pagaꞌ ri Koope nen.

20 Ɗon húlúté a Kiristaa ɗon takuute a doole ya ëldúnë rëe kay, kon yi tah ɗon na pesuu ti ɓëewí lísúu non ɓëy ëldúnë nen⁠ ⁠? Yi tah ɗon na tahu ɓaah yi won biti 21 ɗon ɓanti ham yii man naŋam yaꞌ yon, ɗon ɓanti ñam yii man naŋam, mbée ɗon ɓanti leɓ yii man naŋam⁠ ⁠? 22 Iñƴaa ɓéeɓ won sun fi iñi yéŋké biti ɓëewë woce waa na rek ɗúmpé. Te ɓaah yi ƴaaha ow kep daa sak wa, yëeddëꞌté wë. 23 Iña poku wa ƴaa ra húmú habuu yii sampee ñaañ naam, ndah wa won sun fi di nay jaamiyee ow Koope, di nay cépírée ow afi, a di nay rii hawsee faani. Ndaa fu olsoh níi olsoh raa, wa lahay njiriñ dalaa ndah wa mínéh habraꞌ ow níi ɓëeꞌ ham afi fah pes-neɓ.

3

1 Ɗon këllúté ɓúudé a Kiristaa raa kay, kon sëemí iñi ín sun-Koo fa hom Kiristaa, tookke hëbís Koope, hompe yaꞌi ñamaa fi ra. 2 Tíkí nuffon iñin sun-Koo ɗon ɓanti tík nuffon iñi feey fa, 3 ndah ɗon ñeyute kúl kë a Kiristaa, te pesi hasa lahu ron a ri ra ín ɗapohte Koope na ra. 4 Kiristaa daa pesi baaha te yiin nay rii feeñiyee ra, ɗon ɓal, ɗon ay feeñiyoh a ri, ɗon bok ndami.

Pesadi kíildë a pesadi hasa

5 Hëcí nuŋ ɗon soɗ na yii hente iñi ëldúnë ɗon na, maanam yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ a yii ɓosi manna ɗah, dohaan pëtíh, fah pes-neɓ a ɓos-íl, ndah ɓos-íl a yúulëh ala yínë kep. 6 Mani iñƴaa daa na tah Koope kéeníɗ neeɓi sun fi ɓëewë në ñéyíh woni ra. 7 Ɗon húmú pesuu ɗaaha filoon na húmú ñéerúu ron a ɓëewë në ñéyíh wonni ƴaa ra. 8 Leegi nék, súugíi iñƴee ɓéeɓ⁠ ⁠: haaylaꞌ faan, yooɓ haayloh, ɓos, solaꞌ a wonaɗ búgëlëm. 9 Ngënë wënëntíi won fel hanndal kon, ndah ɗon koluute pesadi kíildë húmú homuu ron ra, 10 ɗon henute mbínéef has. Koope daa on ɗon ɗi, nda ɗon ɓaatti hen mbínéef has ɗon saye ɗon mannee a ri. Ɗon ay lukee yúhëꞌ Koope ɗaaha. 11 Kon leegi, lahlay biti ƴee yëwúɗ ƴee yëwúɗ neh, lahlay biti ƴee lecuute ƴee lecuuy, lahlay biti ƴee doha-ndéemmí yúunúuté ƴee ƴi yúunúuy, lahlay biti ƴee ñaam ƴee daa lahuu affi wa. Yee lah ra daa ri bitih⁠ ⁠: Kiristaa daa ɓéeɓ te daa ri ɓëewë në ɓéeɓ.

12 Koope tanisse ron nda ron non ɓëewí te ri fahaꞌte ron raa kay, kon pésíi naaꞌ-keeñ a baah, ɗon cépíɗ affon, ɗon sos, ɗon mín múñ. 13 Lah múñëlëntíi hanndal kon⁠ ⁠; ow lah yii misik ɗi moroomi na raa, lah baala ri. Lah bëelëntíi hanndal kon ti di baalaꞌ ron Yíkëe nen. 14 Di filiɓ ƴaa ɓéeɓ nék, lah fëhëntíi. Baa daa luk naa lah solo, te daa ri nay tahe ɗon hen yínë ɗon híin në gíŋ. 15 Jaammaa kolaꞌ Kiristaa na ra kúnsë keeññon ɓeddaꞌ níɓɓën, ndah Koope dëek rën pesaꞌi jaammii baaha hanndal kon, ɗon hen yínë. Lah dékíi símí Koope faraah. 16 Un Kiristaa dékë ɗon na a maanaa lahaꞌ ri ra ɓéeɓ⁠ ⁠: ɗon yëeddëntëꞌ, ɗon líkínëntëꞌ hanndal kon a nufa lahuu ron ra ɓéeɓ, ɗon ƴeek Koope. Ɓéyí keeññon ɓéeɓ ɗon sím rí, ɗon ƴeekiɗ ɗi ƴeekaa yi ay kañuu Koope ƴi mín wëe hen ɓéeɓ, a ƴeekaa yi kolaꞌ Ruuh-Peseŋ na. 17 Yii paŋ ɗon ɓéeɓ, ƴaha yii ay wonu wono mbée yii ay pagu pago ɓéeɓ, pëgíi rí tii Yéesú-Yíkëe, ɗon ñeyaꞌ ɗii na ɗon sím Baap-Koo.

Di waɗti pesuun ɓëewí Kiristaa hanndal ki wa

18 Ɗon fi ɓeleɓɓa, lah ëní ƴaallon cér⁠ ⁠! Baa daa waɗ ɗon fa nonu Yíkëe në rë.

19 Ɗon fi ƴaalla, fëhíi ɓeleɓɓon, ɗon ɓanti haayloh sun fi wa⁠ ⁠!

20 Ɗon fi koyya, lah ñéyí woni baappon a yaayyon di yii mín ɗíi hen ɓéeɓ⁠ ⁠! Baa daa yee fahaꞌ Yíkëe rë.

21 Ɗon fi baappa, ngënë mëklí koyyon toñeh affi wa ay kúnée⁠ ⁠!

22 Ɗon fi ñaamma, lah ñéyí woni kélfë yée ké ron feey fi beh di yii mín ɗíi hen ɓéeɓ⁠ ⁠! Ngënë pëgíi rí íllí wë kut ɗon saame biti wa laas ron, pëgíi rí a keeñi lante ndah neeha neehu ron Yíkëe rë.

23 Légéyí mín ɗon yeru ɓéeɓ, lah ɓéyí keeññon ɗon paŋ ɗi ti biti ɗon légéyírú Yíkëe nen, ndaa biti ɗon légéyírú ow neh. 24 Ɗon yúhúté biti Yíkëe ay ron waaf, ɗon liil iñi wunna yefiɗ ɗi ɓëewí rë. Kélfíi kah-kah fa ɗon na légéyírú rí rë, daa Kiristaa. 25 Ɓëyí paŋ ɓos nék, ay ot a ílí ndah Koope téydëꞌ ɓëewë ɓéeɓ tígë yínë.

4

1 Ɗon fa ñaamma homu yaꞌ yon ɗa, lah kúrí wë kúrí júɓpé te tíkëhté waal, ɗon nérsëh biti ɗon ɓal, ɗon lahute Kélfë ín sun-Koo.

Iña líkín Pool ɓëy Kolos ra

2 Lah dékíi ɗaŋ Koope faraah te ɗon ƴahti rii ɗaŋ raa, tíkí nuffon yee na pagu ron ra te ɗon sím ɗí. 3 Lah ɗëgírí fun ɓal nda Koope kúnsíɗ fun waali nay fun waariyee Uni, fun waare yee húmú níɓ ɗí te ow húmú yéeh rí te leŋ Kiristaa na ra. Te waarii baa daa tah mi téƴú kasu ɗeh. 4 Kon, ɗëgírí sëꞌ nda mi mín waare yii baaha níi lan affi ɓëewë, ti di waraꞌ mi ri paŋ nen.

5 Lah yúhí ɗee nay ron pesee a ɓëewë gémúy Kiristaa ra. Wahtii lahuun ɗon ílí paguun ɗon ɗi ɓéeɓ, lah séedéyírí Yéesú-Kiristaa di wonaɗɗon a pagaɗɗon. 6 Lah wëníi a woni neɓpe te lahte miraa nda ɗon yúh ɗee nay ron lofee ɓëyí meel ɗon yin ɓéeɓ.

7 Koy-yaafi yen Tísík, bee fahuu yen níi fahaꞌ, yeni boku légéyírí Yíkëe te pokohte na ra, ay ron won yii homaꞌ mi ɓéeɓ. 8 Daa mi paŋ ɗi pëtíh mi yeñce ri ɗon na nda ri teeɓ ɗon yee homuu fun ɗa, ɗi yëellíɗ keeññon. 9 Ɓani koy-yaafi yen Onesime✡ fa pokoh Kiristaa na ra, bee fahaꞌ mi níi fahaꞌ te ri koy ki ginon ɗa, daa ñéerúu. Wa ay ron won iña lah dee ra ɓéeɓ.

10 Aristarka fa téƴú kasaa a soꞌ ra, na wodoh ron ɓani Marka, koy-yaafi Barnabaas. Marka ac ɗon na raa nék, lah téertíyíi rí wun ti di húmú wonuu ri nen. 11 Yéesú* fë në wonuu Yústús ɗë na wodoh ron ɓal. Tígë hom mi bee ra, wa fi éeyë yí ƴaa kut di koy-yaayya filiɓ ngémë henu yëwúɗ ɗë, daa boku a soꞌ, fun na légéyírú Nguur ki Koope. Wa soslute keeñ soꞌ.

12 Epafaraas fa koy ki ginon ɗa ɓal, na wodoh ron. Ɗi fi súrgée ké Yéesú-Kiristaa bah, na koleeh ɗagiri ron, te ɗi hom núhëꞌ rí keeñi nda ɗon ɓaatti ham híin, ɗon maan ngémë te ɗon caŋ paŋi yii fahaꞌ Koope di yii mín ɗíi hen ɓéeɓ. 13 Mi mín ɗíi seedeyiɗ biti ɗi dékëꞌ mok faraah ɗoni ɓëy Lawodise na, a ɓëy Hiyerapolis na. 14 Lúkkë paƴoha, ɗi fi kooji yen, ɓani Demaas na woduu ron.

15 Lah wëddí sëꞌ koy-yaayya filiɓ ngémë homu Lawodise ra, ɗon wodiiɗ soꞌ Nimfaa a ɓëy ílí jaŋaa na ɗaguu Koope faami ra. 16 Unni ƴee nék, lah jëŋíyí wë, ɗon woc raa, ɗon kom wa ɓëy ílí jaŋii Lawodise, wa ɓal wa jaŋi wa. Ɗon ɓal, lah jëŋíyí unna nay ɗúhée Lawodise, bíní mí wë rë. 17 Lah wëní Arkipe biti ɗi yeru légéyí ay légéyírú Yíkëe. Kon, lah ri paga ri níi lús koket.

18 Wodohi beh, soꞌ mi Pool daa mi bíní rí a yaꞌ soꞌ.

Ngënë hëlí biti mee kasu⁠ ⁠!

Koope líhë rën mal⁠ ⁠!

✡ 4:9 4.9 Saame Filemoo

* 4:11 4.11 Yéesú fë na wonuu dee ra ɗi Yéesú-Kiristaa neh.

1 Tesalonik

1

2

3

4

5

Téerëe ɗéɓpí bíníyú unna won Pool ɓëy Tesalonik ra

Kúnsëe

Pool daa bíní ɓëy ílí jaŋii Tesalonik unni ƴeh. Tesalonik nék, ɗi húmú gin gaan, bi hom hëbís muluɓ te lom a yaay húmú tílté në lool, haanoh ala ñéerëꞌ a pagaɗ ɓos húmú caakke na ɓal. Ayaꞌ Pool daaha ra, ɗi cëgíɗté goomal ɓëewí gémúté Yéesú daaha, ndaa ɗi maañay na ndah lahte yëwúɗɗí hatlute ri, ɗi kolohte saañce Bere (Saame Tílëdí apootarra 17.1-10).

Hompe níi filoon fe, ɗi hom Korente, Timoote fa ɓani na ñéerúu légéy rë ɗeeffe ri daaha léhínté rí yee ɓeyaꞌ ri Tesalonik ra (3.6). Unna léhínú Pool ra sosil keeña soslo níi ɗi yampe na bíní unni ƴeh, kéyrëꞌté wë ɓëy Tesalonik, na sím Koope di ɗee na yeeluu ɓëewë hatni baaha ɓëy Tesalonik, bee lofuu wa pesaɗ ra (1.7-10). Ɗi nérsëhté légéyë húmú légéy rí filiɓ fi wa ra, na won ɗee fahaꞌ ri waa olaat ra. Ɗi gíníkké wë di yee na húmú halaatu wa sun fi kolohi ow ɓúudé rë.

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke ɗee gémúu wë rë (1.2-10),

- yii leŋke tílëdí di Tesalonik (2.1-12),

- yii leŋke tílëdë fahaꞌ Koope ra (4.1-12),

- a yii leŋke nimili Yíkëe (4.13 níi 5.11).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti iña filiɓ mín yúun ɓëewë lahu nuf ana di yii leŋke ɗúmëení pesa ra. Ɗi ay yúh biti ɓal ɓëewë gémú Kiristaa na ra nonu ɓëy niiña, wa ham híin biti fayu raa, wani Yéesú nay home. Baa daa lukki lah solo⁠ ⁠!

1

Wodohi Pool ɓëy Tesalonik

1 Ɗon fi ɓëy ílí jaŋii Tesalonik fa nonu ɓëewí Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe rë, soꞌ mi Pool, funi Silaas a Timoote, fun na woduu ron. Koope líhë rën mal, on ɗon jaamma.

Ɗee gémúu ɓëy Tesalonik Yéesú në rë

2 Fun na símú Koope faraah ndah ɗon ɓéeɓ, fun mësúy ɗon hal filiɓ ɗaŋŋi fun. 3 Nuffi fun na koleeh ɗon na biti fun home ɗaŋi Koo, ɗi fi Boffi yen, di iña na pagu ron ndah gémë gémú ron Yéesú-Kiristaa Yíkëe rë, a pagaɗɗon ndah fahaꞌ fahuu ron ri ra, a yaakaara dékúu rën lah ɗii na ra. 4 Koy-yaayyi ƴee Koope fahaꞌte ron ƴee ra, fun yúhúté biti daa ri tanis ɗon, 5 ndah na waariyu fun ɗon Uni Neba ra, húmú teyay won doŋ, ndaa húmú ñéerëꞌ a doole, a Ruuh-Peseŋ, a ngémí híinté. Ɗon olute ɗee húmú homuu fun ɗon na, komi ron yii wunte ɗon na ra maan⁠ ⁠? 6 Te ɗon, ɗon ñeyute kotti fun a kotti Yíkëe bee tahuu ron Una ra. Tahuu ron ri ra nék, ɗon deƴute coono ndaa Ruuh-Peseŋ tahte keeññon sosse. 7 Ɗaaha, ɓëewë gémú te dékú Maseduwaan a Akaay ra ɓéeɓ yeeluu ɗon na. 8 Af ɗon tahte unni Yíkëe teyay Maseduwaan a Akaay doŋ, ndaa haslaꞌte gina ɓéeɓ ndah gémë gémú ɗon Koope ra hente lëyëŋ. Kon miteh fun wonle yin na. 9 Ɓëewë gonluu sun fi ɗee habuu ɗon fun ayuu fun ɗon na ra. Wa na wonu ɓal sun fi ɗee súugúu ɗon yúullë ɗon yíssúuté Koope na, jaamiyohi ɗi fa na pes te daa kaaf ka ra 10 a sehaalohi kolaꞌi Koohi Yéesú sun cép feey ra. Ɗi fi Yéesú fa ɗi këlíɗ ɗí ɓúudé rë, sëmlëꞌté yen níi yen ay múc neeɓi Koope yiin bis-këem.

2

Tílëdí Pool di Tesalonik

1 Koy-yaayyi ƴeh, ɗon yúhrúté affon biti sah aya húmú ayu fun ginon ɗa pëtíh neh. 2 Ɗon yúhúté biti ɓal, balaa baaha fun maluute sol te fun ñeyute mok di Fílíp. Ayuu fun ginon ɗa ɓal, fun maluute tolof tolof caak daaha, ndaa Koope habraꞌte fun níi fun waariyute ron Uni Neba te fun neehuy na dara. 3 Te na waariyu fun ɗa ɓéeɓ, fun tíkúy wonni fun sun fi yii lahay, fun tíɓúy në nuf ɓos, te fun saamuy na nofaꞌ ow. 4 Fun kay, fun waariyuu Uni Neba ɗee fahaꞌ ri Koope ra. Ɗi otte biti fun mínú rí, daa tah ɗi déŋéen fun ɗi. Fun saamuy yii neɓaꞌ ow, fun saamu yii neɓaꞌ Koope, ɗi fa na olsoh níɓɓí fun ra. 5 Ɗon yúhúté biti fun mësúy jay ow, te fun mësúy ñeyaꞌ wonni fun fun saame yin ow na. Koope yúhté baaha⁠ ⁠! 6 Fun saamuy kañ ow na⁠ ⁠: ɗon na neh te ow kay na neh⁠ ⁠; 7 te añcaŋ, fun mínú ron cagoh koon ɗon paŋ yee fahuu fun ɗa ndah fun apootarriKiristaa, ndaa fun paguy ri⁠ ⁠! Fun kay, fun sosu soso filiɓ fon ti ɓelii na tooppitoh koyyi nen. 8 Pokoha pokuu fun ɗon na ra tahte fun húmú teyuy waarii ron Uni Nebi Koope kep, fun bokute a ɗon pes, ndah fun fahuute ron níi fahaꞌ.

9 Koy-yaayyi ƴeh, ɗon nérsúuté ɗee húmú mokuu fun níi mok ɗa maan⁠ ⁠? Fun húmú légéyúu yii ñamun fun légéyëe naꞌ a elek, kaaꞌ fun mokil ow yínë sah ɗon na, na húmú waariyu fun ɗon Uni Nebi Koope ra. 10 Ɗon mínú fun ɗii seedeyiɗ, te Koope mín fun ɗii seedeyiɗ ɓal biti ɗee tílúu fun a ɗon fa gémú rë lante, júɓpé te tíkëhté waal. 11 Ɗon yúhúté biti ɗee tílúu fun a ow fi ow ɗon na ra ɓéeɓ, man hanndal baap a koyyi nen⁠ ⁠: 12 fun líkínúté ron te fun onute ron doole, fun caguute ɗon nda ɗon pes pesada neɓaꞌ Koope, ɗi fa na dëek ɗon, ɗon non Nguur ki a ndami ra.

13 Yee tah fun ay dékée símí Koope ra biti ɓal⁠ ⁠: liiluu ron Un Koope fa komu fun ɗon ɗa, ɗon habute ri, te ɗon habuuy ri ti di na habuu un ow kese nen. Ɗon habuu ri biti ɗi Un Koope, te ri Un Koope kaah. Una ee paŋ yii wunte ɗon fa gémú Yéesú në rë. 14 Koy-yaayyi ƴeh, ɗon ñeyute kotti ɓëy ílí jaŋii Yúdée yë gémú Koope te nonu Yéesú-Kiristaa na ra ndah di mokluu wa yëwúɗɗë, ɓëy ginon mokluu ron ɗaaha ɓal. 15 Wa fi yëwúɗɗë hawute yonente ya húl, hawute Yéesú-Yíkëe, moklute fun níi mokil. Wa neɓuuy Koope, fahiruy ow yin wun, 16 kadduute fun waarii heetti kayya Una mín tah wa múc ɗë. Wa homute na ɓaatuu bakaaɗ rek na suu níi bakaaɗɗi wa mitte, neeɓi Koope keente sun fi wa.

Fahaꞌi Pool nimil oli ɓëy Tesalonik

17 Koy-yaayyi ƴeh, fun nék fun húmú koluute ɗon na fun suute, ndaa fun sayuy faraah. Fun húmú lahuy fehey saañi fun, ndaa keeññi fun húmú kolaay ɗon na. Fun húmú kosuuy biti fun ay ron tíkíl íl, tahte lahay yii paguy fun nda yii baa mín lah⁠ ⁠! 18 Fun húmú habute biti nagajek fun ay nimil ginon, te soꞌ mi Pool mi étíɗté rí i waal, ndaa Seytaane daa na yah waali fun. 19 Kon henay ɗon moos, heneh ow kay⁠ ⁠! Ɗon daa yaakaari fun, ɗon daa sësɗú keeññi fun te ɗon daa baanii ndama nay teeɓee biti fun ɓagute níi fun damoh fíi Yéesú-Yíkëe yiin nay rii aye ra. 20 Wa ɗon kay⁠ ⁠! Ɗon daa ndami fun, te ɗon daa sësɗú keeññi fun.

3

1 Sehuu fun níi fun mínlíh rë, fun olute biti yee gén ɗë daa ri biti funi affi fun tas Aten ndín, 2 fun yeñ koy-yaafi fun Timoote ɗon na. Ɗi fi baa funi daa boku fun na légéyú a Koope, waarii Uni NebiKiristaa. Fun húmú yeju ri ɗon na oni ron doole, nda ɗon ɓaatti híinndëh ɗon ham ngémë, 3 ow di ɗon na ɓanti yeɗɗoh ndah mokla na moklu ɗon ɗa. Ɗon yúhrúté affon biti sah ƴaa ɓéeɓ non iña waaƴiɗ yen Koope ra. 4 Nagajek, húmú homuu fun ɗon na ra, fun húmú wonute ɗon biti yen ay moklu, te ɗon yúhúté biti daa ri yee lah woteh bee ra. 5 Yii baa daa tah sehaꞌ mi níi mi mínléh rë, mi yeñce Timoote ɗon na kénsëhí tígë teem ngémën ɗë. Mi húmú sídëꞌ biti Seytaane fíir rën, iña légéyú fun ɗon na ra ɓéeɓ sooƴ teem ɗaaha.

6 Kolaꞌ Timoote ginon nimilte fun na ra, kompe fun unni neɓpe keloh di yii leŋke ngémën a ɗee fahuu ɗon ow ra. Ɗi wonte fun biti ɓal nuffon húmú homaꞌ fun na faraah níi ɗon ñamaasee, te ɗon húmú sesuute oli fun ti di sesuu fun olaadi ron nen. 7 Ɗon fi koy-yaayyi yi ƴeh, yii baa tahte homuu fun filiɓ súfúñ fí fun a filiɓ coono fi fun ɓéeɓ ɗë, fun ɓaatuutee lah doole ndah ngémën. 8 Fun lëeysírúté keeñ leegi hém daa ron habu híin Yíkëe në. 9 Fun ay símée Koope ɗí níi mit⁠ ⁠? Ɗon tahute keeññi fun sosse níi sos fíyí⁠ ⁠! 10 Fun dékúu ɗaŋi naꞌ a elek, nda fun mín ɗon tíkëet íl ngëeƴ níi fun mitsiɗ yee tasaꞌ ngémën ɗë.

11 Ɗémíin Koope, ɗi fi Boffi yen, a Yéesú Yíkíi yen pariɗ fun waala yuliɗ ginon ɗa⁠ ⁠! 12 Yíkëe ona ron, ɗon ɓaatee fahantaꞌ hanndal kon níi tígí teem fahantaꞌ, a hanndal ki ɗoni ɓëewë ɓéeɓ ti di fahuu fun ɗon nen. 13 Hen ɗaaha raa, Yíkëe ay ron on doole níi yiin nay aye Yéesú Yíkíi yen, ñéerëꞌ a ɓëewí ɓéeɓ rë, ɗon lan ces níi ɗon lëhíh yii wonun sun fon, ɗon cagaꞌ wun fíi Koope, ɗi fi Boffi yen.

4

Tílëdë fahaꞌ Koope ra

1 Leegi nék koy-yaayyi ƴeh, fun teeɓute ron ɗee waruu ron pesaꞌ níi ɗon neɓaꞌ Koope ra, te fun yúhúté biti ɗon pesuu ɗaaha níi a ɗeh. Kon fun na líkínú ron te na ɗagu ron di tii Yéesú-Yíkëe biti ɗon ɓaatti ham híin, 2 ndée, ɗon yúhúté túuƴëꞌ yë teeɓu fun ɗon ra, te wa ɗúhëꞌ Yéesú-Yíkëe në. 3 Koope fahaꞌ biti ɗon lan, te lani baa daa ri bitih⁠ ⁠: ɗon moytoh paŋ yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ, 4 ow fi ow ɗon na ɓéeɓ ham afi sútërël faani, ñéerëꞌ a lan*, 5 fah-ɓeleɓ ɓan ɗii kúrëelëh ti ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra nen, wa fa yíih Koope ra. 6 Ow ɓanay tooñ moroomi filiɓ yee wonu baa ra ndín leɓ yii daa ri lahaꞌ ri. Fun húmú wonute ɗon biti Yíkëe ay keen sun fi ɓëyí paŋ mani pagaɗɗi ƴah. 7 Koope dëekëy yen paŋ yin ɓos, ɗi túuƴ yen lan. 8 Kon ɓëyí faaliyaay yee wonu baa ra, ɗeef ɗi faaliyaay won ow neh, ɗi faaliyaay Koope fa on ɗon Ruuh-Peseŋ ɗa.

9 Yii leŋke fahantaꞌ hanndal kon, miteh ow won ɗon yin na, Koope yëedíɗté ɗon baaha níi wocce. 10 Daa ri yee teeɓu ɗon koy-yaayya Maseduwaan ɓéeɓ ɗë, ndaa kaaꞌeeh fun won ɗon biti ɗon ɓaat yaꞌ yon, 11 ɗon paŋ ɓéeɓ ɗon pesaꞌ jaamma, ow fi ow ɗon na ɓéeɓ tooppitoh iñi afi, ɗon yuloh légéy ɗon kúɗ affon, ti di húmú wonuu fun ɗon ɗi nen. 12 Hen ɗaaha raa, ɓëewë gémúy rë ii ron yap te ɗon ii seh dara ow na.

Yiin nay nimile Yíkëe rë

13 Koy-yaayyi ƴeh, fun fahuu biti ɗon yúh yee homuu ɓëewë húlúu a ngémí wë Kiristaa na ra, ɗon ɓanti tík misiga keeññon níi lukus ti ɓëewí kayya lahuy yaakaar ra nen. 14 Yen gémú biti neh Yéesú húlté te ri kolohte ɓúudé ë⁠ ⁠? Ti ɗaaha nen, yen gémúté biti ɓal Koope ay këlíɗ ɓëewë húlúu a ngémí wë Yéesú në rë. 15 Cëe fun ɓílíɗ ɗon yee won Yíkëe rë⁠ ⁠: ɓëewë nay lísée pes yen na níi a baaha ra, wa fa nay maasee nimili Yíkëe rë, wa ii këllëh ɓëewë húlú rë. 16 Yiin fin fa, wa ay keloh uni diŋke, un kélfë malaaka a un kúlúɓ ki Koope tiil, ɗi fi Yíkëe kolaꞌ sun cépé. Bín fë rëe, ɓëewë húlúu a ngémí wë Kiristaa na ra nay ɗéɓée koloh, 17 ɓëewë nay lísée pes níi a baaha ra, anti ɓéyrú wa ñéerëꞌ a wa filiɓ nérrë, wa teeꞌee a Yíkëe sun. Hen ɗaa raa, yen fa gémú ɗii na ra ɓéeɓ yen hom a ɗi faw. 18 Kon, lah ënëntíi doole a unni ƴah.

5

Nimili Yíkëe sehuun a teey

1 Koy-yaayyi ƴeh, di yii leŋke wahtaa a jamanaa nay nimile Yíkëe rë nék, miteh fun won ɗon yin na, 2 ndah ɗon yúhrúté affon biti yiin nay nimile Yíkëe rë ay beettiyaꞌ ti lohoh elek nen. 3 Tígë nay habee ɓëewë biti homuute jaamma, lahuy dara yii sídúun wë rë, gina ay yípée bëp affi wa daaha, ti di na yíppí habaꞌ loo ɓeleɓ nen. Ow ii naa mín fús. 4 Ndaa ɗon fi koy-yaayyi ƴeh, bi homuy ɗon ñúusë, bisi baa ii ron beetti ti di na beettiyaꞌ lohoh nen. 5 Nagajek ɗon ɓéeɓ, ɗon nonu ɓëy niiña, ɗon tílúu naꞌ. Yen nëníh ɓëy elga, ɓëy ñúusë. 6 Kon, yen ɓanuy neeꞌ ti di na neeꞌuu ɓëewí kayya nen⁠ ⁠; yen yeelun yen teey. 7 Ɓëewë në neeꞌu ra neeꞌuu elek, ƴee na maniyu ra maniyuu elek, 8 ndaa yen fa na tílú naꞌ ra, yen warun teey teeyo. Yen habun ngémë, yen fahaꞌ ow wa hen búuɓ túl yen na, yen habaꞌ yaakaari mújë baane haaꞌaa yen na. 9 Ndée nagajek, Koope cagay biti ɗi ay kéeníɗ neeɓi sun fi yen, ɗi caŋ biti yen haal mújë nay onee Yéesú-Kiristaa Yíkëe rë. 10 Kiristaa húlíɗté yen. Ɗaaha, bisa nay rii nimile ra ɗeefa yen pesun peso mbée yen húlún húlë ɓéeɓ, yen ay pes a ɗi. 11 Kon ɓëetíi onantaꞌ doole, ɗon tojantaꞌ filiɓ ngémë ti di na pagantuu ɗon ɗi nen.

Iña míllúu wëe túuƴ ɗë

12 Koy-yaayyi ƴeh, leegi fun fahuu biti ɓëewë homu filiɓ fon na moku, Yíkëe nah wa níidí ɗon a líkíní ɗon ra, ɗon yeɗ wa cér. 13 Hëbí wë, ɗon fahaꞌ wa níi fahaꞌ ndah légéyí wë. Pésíi jaamma filiɓ fon.

14 Koy-yaayyi ƴeh, fun ee ron wonu ra ee⁠ ⁠: líkíní ɗëpësíɗɗë, ɗon ɓen ɓëewë neehu ra, ɗon habraꞌ ɓëewë gooyu ra, ɗon mújíɗ ɓëewë ɓéeɓ. 15 Mëytíi yíllëntëꞌ ɓos filiɓ fon⁠ ⁠; sëemí wuna faraah hanndal kon a hanndal ki ɗoni ɓëewë ɓéeɓ. 16 Pésíi sos-keeñ faraah, 17 ɗon dékëꞌ ɗaŋ. 18 Yii mín ɗon homaꞌ ɓéeɓ ɗon sím Koope. Baa daa yee fahaꞌ ri pesi ɗon fa nonu Yéesú-Kiristaa na ra. 19 Ngënë këeꞌíi pagaɗɗi Ruuh-Peseŋ, 20 ngënë hégíi unna léhínú kolaꞌ Koope na ra. 21 Kénsíi wë ɓéeɓ, ɗon ham ƴee wun ɗa⁠ ⁠; 22 yii hente ɓos ɓéeɓ ɗon moytoh ri.

23 Ɗi fi Koope fa na onaꞌ jaamma ra ladla ɗon ces⁠ ⁠; ɗi níirë níɓɓën, níiɗ keeññon a faannon ɓéeɓ níi ow laheh yii wona ri ron, yiin nay nimile Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen ɗa. 24 Koope fa dëek ɗon ɗa, yii won ɗi ɓéeɓ ɗi paŋ ri, te ri ay ron rii pagiree ɗaaha.

25 Koy-yaayyi ƴeh, lah ɗëgírí fun ɓal. 26 Lah wëddí fun koy-yaayya ɓéeɓ níi wodoh*. 27 Mee ron rii won ra ee di tii Yíkëe, lah léhíní wë ɓéeɓ unni ƴah.

28 Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen líhë rën mal⁠ ⁠!

* 4:4 4.4 ow fi ow ɗon na ɓéeɓ ham afi sútërël faani, ñéerëꞌ a lan ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: ow fi ow ɗon na ɓéeɓ koloh saam ɓeleɓ raa, lah ñeyaa ri waal.

* 5:26 5.26 Di ɓaahi ɓëewí ƴaaha, wa ƴahti wodoh ɓëewë mboko yi wa mbée ɓëewë meeru wa raa, wa fëenúu wë fëenëe.

2 Tesalonik

1

2

3

Téeríi ana fa bíníyú unni kayya won Pool ɓëy Tesalonik ra

Kúnsëe

Pool daa bíní ɓëy ílí jaŋii Tesalonik unni ƴeh. Filiɓ unna, ɗi ɗéɓpí gérém Yíkëe di gémë gémú ɓëy Tesalonik ra (1.3), ɗi ɗagiɗte wa, wa ham légéyë nahu wa ra. Fu ot Pool bíní wë unni ƴeh, nísí níɓɓë na yah jaŋii Tesalonik ra. Woni ban fi nimili Kiristaa daa ɓaatti kúɗ wona filiɓ Tesalonik, ndah lahte ɓëewí wonuu biti nagajek bisi baa lahte níi gétté. Lahte ƴi wonu tih bisi baa lahay doom ndaa leɓohte. Ƴaa aa na waa na kaaꞌuute légéy, ñamuu yaꞌ yi ɓëewí kayya.

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke ayi Yíkëe yiin bis-këem (1.3-10),

- yii leŋke yee nay këllée Yéesú rë (2.1-12),

- yii leŋke híinndëh, ñee waali Koope (2.13-17),

- a yii leŋke ɗee lahaꞌ légéy solo ow na ra (3.6-15).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti légéy daa wun ow na, ɓëeꞌ ɓanti sehaa iñi ɓéeɓ yaꞌ ow, ɗi sehaalee nimili Yíkëe.

1

Wodohi Pool ɓëy Tesalonik

1 Ɗon fi ɓëy ílí jaŋii Tesalonik fa nonu ɓëewí Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe rë, soꞌ mi Pool, funi Silaas a Timoote fun na woduu ron. 2 Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhún ron mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠!

Ayi Yíkëe yiin bis-këem

3 Koy-yaayyi ƴeh, fun míníh ɓanti dékëꞌ símí Koope ndah ɗon. Fun warutee ri sím ndah ngémën ɓaatohte caak, te fahantaꞌa hom hanndal kon ɗa ɓaatoh ɓaatoo na saañ. 4 Yii baa daa tah ílí jaŋii pay fun ɓéeɓ, fun sawoor won ɓëewë filiɓ yii leŋke ɗon na, ndah filiɓ mokla na moklu ɗon ɗa a súfúñ fën ɓéeɓ, ɗon habute ngémën híin.

5 Baa daa nay teeɓee biti aattiyaꞌi Koope tíkëꞌ waal, nda ɗon habuu ɓëewí Nguur ki Koope waɗte wa, nguur ka tah ɗon na súfúñú rë. 6 Koope, ɗi fa júɓ ɗë ay mokil ɓëewë moklu ɗon ɗa ti di mokluu wa ɗon nen, te nagajek baa daa kaah. 7 Ɗi ay hílsíɗ ɗon fa na súfúñú rë, hílsíɗ fun na ɓal. Yiin nay feeñiyee Yéesú-Yíkëe sun-Koo, ñéerëꞌ a doolii malaaka yi ra, iñƴaa ay lahee na. 8 Ɗi ay ayee filiɓ njaar kíi, keen sun fi ɓëewë kaaꞌuu yúhí Koope, te kaaꞌuute ñeyi Uni Nebi Yéesú-Yíkëe rë. 9 Daana nay keene sun fi wa ra ay dékée saŋkii wa, wa wulliru tígí etaꞌ Yíkëe, wulliru tígí etaꞌ ndami gaani. 10 Yii baa ay lahe yiin nay nimile Yíkëe rë. Yiin fi baaha, ɓëewë nonu ɗii na te gémúté ɗii na ra ɓéeɓ ɓéyíɗ ɗí, ɗi neɓaꞌ wa yeel. Ɗon fi ƴaa ɗon ay none ɓëewí ƴaaha na, ndah ɗon gémúté unna komu fun ɗon ɗa.

11 Yii baa daa tah fun na ɗagiru ron faraah. Fun ɗaguu Koope biti ɗi on ɗon, ɗon yeeliyoh pesa dëek ɗi ɗon ɗa. Fun ɗagu biti di doolii, ɗi habraꞌ ron ɗon paŋ yee fahuu ɗon paŋ di yin wun ɗa ɓéeɓ, te ri habraꞌ ron yee na pagu ɗon filiɓ ngémën ɗë. 12 Ɗaaha, ɗon ɓaatti ɓéyíɗ tii Yéesú Yíkíi yen, ɗi ɓéyíɗ ɗon fi ƴaa ɓal. Ƴaa ay kolee mala nay onee Koope fi yen a Yéesú-Kiristaa Yíkëe rë.

2

Yee nay këllée Yéesú rë

1 Koy-yaayyi ƴeh, di yii leŋke nimili Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen a négírëꞌí yen fíyí, fun ɗagu ɗon na yin yínë⁠ ⁠: 2 affon ɓanay gaawti kúnëh te ngënë tíití biti ow won ɗon biti wahtii nimili Yíkëe lahte. Wuti ow won ɗon biti ɗi léhín unni kolaꞌ Koope na, mbée ɗon keloh ri ɓëewë na waariyu Unni Koope ra, mbée bíníyún bíníyë wonu biti kolaꞌ fun na, ngënë gémí. 3 Di mín ɗíi man ɓéeɓ, ow ɓanay ɗon nofaꞌ yínë sah. Balaa bisa nay nimile Yíkëe baa ra, ow caak ay tíkëꞌ Koope af paaƴ, ɓëeꞌ na ñeyeh woni Koope ra, bee nay saŋkuye ra teekiroh. 4 Ɓëyí baa ay ɓéyíɗ afi kaddaꞌ ɓëewë haanoh ala a yii na haanuu wa merees ɓéeɓ. Ay pay níi ɗi haal Faam fi gaani Koope took, ɗi won biti daa ri Koope. 5 Ɗon nérsúuy biti mi húmú wonte ron baaha homaꞌ mi leeloon ra a⁠ ⁠? 6 Ɗon yúhú yee ham ɓëyí baa tígë homaꞌ ri bee ra, te yii baa tahte wahtii ay lahe laho ɗi anti ɗúh. 7 Doolaa ɗapoh ɓëewë në ñéyíh woni Koope ra ee teekiroh ra haat⁠ ⁠; ɗi ay lukee teekiroh biti nék ɓëeꞌ lís ɗíi ham ɗa këllú tígí daaha. 8 Ɓëyí baa këllú tígë rëe, ɗi fi ɓëeꞌ na ñeyeh woni Koope ra ay teekiroh, te Yéesú-Yíkëe ay rii saŋku a ngilaaw mi ɓúkí, hap ri húl a niiña nay rii ñéerée biti ɗi nimil ra. 9 Ɗi fi ɓëyí baaha, doolii Seytaane nay rii yeje ɗi ac, ɗi paŋ kawtéef gaan, kimtaan a iñi éemílëꞌté ɓéeɓ, ƴi ay nofee ɓëewë. 10 Ɗi ay paŋ pagaɗ ɓos ɓéeɓ nofaꞌi ɓëewë në suu saŋkuye ra. Wa ay saŋku ndah wa tahuy kúnsí keeññi wa kaaf ka waɗ waa sëmlëꞌ koon ɗa. 11 Yii baa daa tah Koope yeñ wa yii ay waa múuƴíɗ, wa gémé fel. 12 Ɗaaha, ɓëewë gémúy kaaf ka ra ɓéeɓ, te oluu neɓ pagaɗ ɓos ɗa, Koope ay keen sun fi wa.

Híinndëh, ñee waali Koope

13 Koy-yaayyi ƴeh, fun nék fun míníh ɓanti dékëꞌ símí Koope ndah ɗon, ɗon fa Yíkëe fahaꞌ ɗon ɗa ndah Koope daa tanis ɗon dalaana, nda ɗon múc. Ɗi ñeyaꞌ Ruuha ladil ɗon ra, a gémë gémú ɗon kaaf ka ra, ɗi múcëlté ron. 14 Koope ñeyaꞌ Uni Neba waariyu fun ɗon ɗa dëekké ɗon yii baaha nda ɗon mit na ndami Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen. 15 Koy-yaayyi ƴeh, kon híinndíi te ɗon ham iña yëeddú fun ɗon ɗa⁠ ⁠: ƴee wonu fun mbée ƴee bíníyú fun ɗa ɓéeɓ.

16 Koo Boffi yen fahaꞌte yen, onte yen mal níi yen lahute míní múñí na ɗúméh a yaakaari neɓpe. Ɗémíin ɗi fi Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen a Koo Boffi yen 17 on ɗon doole, on ɗon keeñi paguun ɗon yin wun faraah⁠ ⁠: ƴaha yii ay pagu pago mbée yii ay wonu wono ɓéeɓ.

3

Nahaꞌi Pool ɗagiɗ

1 Leegi nék koy-yaayyi ƴeh, ɗëgírí fun nda unni Yíkëe yíppí líiwëlsëꞌ gina te wa lah ndam ti di man wa ɗon na nen. 2 Ɗëgírí fun Koope nda ri sëmlëꞌ fun ɓëewë ɓosu níi ɓos ra na, ndah ɓëewë ɓéeɓ neh daa gémú iña na wonu fun ra.

3 Te añcaŋ Yíkëe daa mit gém. Ɗi ay ron on doole, níiɗ ɗën níi Seytaane ii ron leɓoh. 4 Yíkëe onte fun níi fun lekuute ron⁠ ⁠: fun olute biti ɗon ee pagu iña wonu fun ɗon ɗa, te ɗon ay lúsɗée ɗaaha. 5 Yíkëe ona ron keeñi fahuun ɗon Koope, on ɗon ɗon múñ ti ɗi fi Kiristaa nen.

Ɗee lahaꞌ légéy solo ow na ra

6 Koy-yaayyi ƴeh, lahte ɓëewí ɗapasute filiɓ fi yen, na ñéyíh iña yëeddú fun wa ra. Fun na nahu ron di tii Yéesú-Kiristaa Yíkëe, ɗon wuloh wa. 7 Ɗon yúhrúté affon ɗee waɗti ñeyuun kotti fun ɗa. Homuu fun ginon ɗa fun mësúy tídëh. 8 Fun yeekuy ow ñam. Fun húmú légéyúu yii ñamun fun légéyëe naꞌ a elek, kaaꞌ fun mokil ow yínë sah ɗon na. 9 Fun paguuy ri biti ɗon waruy fun pagiɗ yin pagiro, ndaa fun fahuu biti ɗon ñee kotti ƴaaha, 10 ndah húmú homuu fun gin ɗon ɗa, fun wonute ron biti ɓëyí kaaꞌ légéy waray ñam. 11 Fun nék, fun keluute biti lahte ɓëewí awu ɗon na pesuu tídëh, në pëgíh yin gét nëe haal yii waal fi wa íníh në. 12 Di tii Yéesú-Kiristaa Yíkëe, fun túuƴú ɓëewí ƴaa fun na caguu wa bitih, wa koloh affi wa yuloh légéy nda wa kúɗ affi wa.

13 Ɗon fi koy-yaayyi soꞌ nék, lah hëbí híin ɗon dékëꞌ paŋ yin wun. 14 Hena biti lahte ɓëyí kaaꞌ ñee unna bíníyú fun ƴee ra raa, lah wëní rí sun, ɗon ɓan ɗii leɓoh nda ri sopoh ndín, koloh afi. 15 Di filiɓ ƴaa ɓéeɓ nék, ngënë hëbíi rí kaaꞌohon, lah hëbíi rí koy-yaafon, ɗon líkín ɗí.

Ɗaŋa téƴ unna ra

16 Ɗémíin Yíkëe fë në onaꞌ jaamma ra on ɗon jaamma faraah, a yii mín ɗon homaꞌ. Yíkëe ñéerëe a ɗon ɓéeɓ.

17 Soꞌ mi Pool daa mi bíní unna míllëꞌ ƴee ra*. Mi ƴahti téƴ unni soꞌ raa, mi henaꞌ ɗeh⁠ ⁠: soꞌ mi Pool daa mi na bíní a yaꞌ soꞌ. Hen ɗaa raa, ɓëewë ay yúhsëꞌ bíníyí sëꞌ. 18 Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen líhë rën ɓéeɓ mal⁠ ⁠!

* 3:17 3.17 Bín fë, ow daa na húmú bíníyíɗ Pool. Unna ƴahti téƴú rëe, Pool a faanaŋ fi daa na bíní a yaꞌi nda ɓëewë yúhsëꞌ unna bíní rí rë ɓéeɓ.

1 Timoote

1

2

3

4

5

6

Téerëe ɗéɓpí bíníyú unna won Pool Timoote ra

Kúnsëe

Pool bíníyëꞌté Timoote waal ana. Ƴee daa unna ɗéɓ ɗí ríi bíní rë. Na bíní rí Pool unni ƴee ra ɗeef ɗi fi Timoote ín Efes. Tii Timoote nék caakutee capu filiɓ Téerëe bíníyúu tílëdí apootarra ra a unna bíní Pool ra.

Ɗi fi Timoote, yaafa húmú yëwúdí haalte ngémë, boffa húmú gerek. Pool na yëedíɗ ɗí, habaꞌte ri koy kah-kah ɗii na, ɓani Pool na ñéerúu waarii Uni Neba (Saame Tílëdí apootarra 16.1-3).

Tígí húmú kelaa Pool gini fí yúhté biti ngémí ɓëy ílí jaŋaa hompe ëylëh ɓéeɓ, mbée tígí ɗi húmú fahaꞌ yúh yee homuu ɓëy ílí jaŋii baaha ra, ɗi hoñci wolaꞌ Timoote. Ɗi húmú wolte ri ɓëy Tesalonik na (Saame 1 Tesalonik 3.2-3)⁠ ⁠; wolte ri ɓëy Korente na (Saame 1 Korente 4.17)⁠ ⁠; wolte ri ɓëy Efes na.

Wolaꞌ ri ri ɓëy Efes na ra, ɗi húmú nah ri habraꞌi wa nda wa ham ngémí wë híin, ndah húmú lahaꞌ ɓëewí në yëeddúu iñi bokaay a ngémë, na múuƴɗú wë (1.3-7).

Unna ɗéɓ ƴee ra, Pool líkínté ɗi fi Timoote a faanaŋ fi, wonte ri iña waɗ ɗii líkín ɓëy íllí jaŋi ya ra ɓal.

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke di waɗ waa fahantuun hanndal ki wa (1.5),

- yii leŋke líkíní Timoote ɓëy ílí jaŋaa (1.18-19⁠ ⁠; 4.7, 11-16),

- yii leŋke di waɗti tílëe jaŋaa (2.1-15⁠ ⁠; 5.1 níi 6.2⁠ ⁠; 6.17-19),

- a yii leŋke di waɗti madun njíittí jaŋi ya (3.1-7).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay yúh ɗee waɗti tílëe jaŋaa ra te ri ay mín moytoh ɓëewí në múuƴɗú ɓëewë a yëeddëꞌ yí wë rë.

1

Wodohi Pool Timoote

1-2 Ɗo fi Timoote, ɗo fa habaꞌ mi koy kah-kah filiɓ ngémë rë, soꞌ mi Pool, soꞌ mi apootari Yéesú-Kiristaa daa mi na wodoh ro. Koope Sëmlëhí yen a Yéesú-Kiristaa yaakaari yen daa falu soꞌ apootar. Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen líhún ɗë mal, teeɓ ɗo naaꞌ-keeñ, on ɗo jaamma⁠ ⁠!

Yëeddëh yí paɗɗah ya

3 Na húmú saañ mi Maseduwaan ra, mi húmú nahte ro fu tas Efes, fu won ɓëewë në yëeddúu iña na múuƴíɗ ɓëewí kayya ra biti wa ɓan ɗii paŋ. Di húmú nahaꞌ mi ro ri, mi nahaꞌ ro ri ɗaaha woteh, 4 fu kaddaꞌ wa wonna waa na saku sako ra a cabi tii yi caacca mínéh ɗúmmë homuu wa ra. Wonni ƴaa kúrëꞌ capaꞌ kep, na ɓaateh dara yee fahaꞌ paŋ Koope ra. Yee fahaꞌ paŋ Koope baa ra nék, ngém kep nay tahe ow yúh rí. 5 Fu ot mi nah ro kaddaꞌi ɓëewë në yëeddúu iñƴaa ra, nda ɓëy ílí jaŋaa fahantaꞌ hanndal ki wa a keeñi lante, nufi lante a ngémí mitte. 6 Lahte ɓëewí helute waali baa múuƴúté, haalute wonni lahay njiriñ. 7 Wa habuu affi wa ɓëewí yëeddúu Kootaa, wa anti yíih dara iña na wonu wa ra a ƴee na digiru wa ra.

Yee tah Kootaa koloh ra

8 Nagajek, yen yúhúté biti Kootaa yii wunte, hém ɗi pesuu ti di waɗ ɗii pesuun nen. 9 Yen yúhún biti Kootaa saamɗuy ɓëewë júɓú rë. Kootaa saamɗu ɓëewë në ñéyíh woni Koope ra, ƴee faaliyuuy ri ra, ƴee kaañu Koope ra, bakaaroh ya, ƴee onuy Koope cér onuy yii kolaꞌ Koope na cér rë a ƴee na bëemú yaayyi wa mbée baappi wa mbée ɓëewí kayya ra. 10 Kootaa saamɗu ɓëewë na pagu yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ rë ɓal, gëer-jígéennë, ɓëewë na habu ɓëewë yaaye wa wa hen ñaam ra, feloh ya a ƴee na añuu di yii henay kaah ra. Maanam, Kootaa saamɗu ɓëewë na pagu yii haaƴaay a iña yëeddú rën te daa kaaf ka ra. 11 Iña wonu ƴaa ra ee filiɓ Uni Neba teeɓaꞌ ɗee líifëꞌ Koope a ndam ra. Ɗi fi Koope fa baah teem ɗii na ra déŋéenté sëꞌ Uni Nebi bah.

Símí Pool Yéesú-Kiristaa

12 Kon, ma na sím Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen, ɗi fa lekoh soꞌ yeɗte soꞌ légéyí beh, antee tík onte soꞌ doolaa waɗ na ra. 13 Te añcaŋ, filoon mi húmú wonaꞌ ɓos sun fi, mi sole ɓëewë gémú ɗii na ra, mi mokle wa. Ndaa ɗi yérémpé sëꞌ ndah mi húmú gémëy ɗii na, mi yéeh yee na húmú paŋ mi ra. 14 Yéesú Yíkíi yen onte soꞌ mali mínéh ɗúm⁠ ⁠: mi gémpé ɗii na, mi fahaꞌte moroomi soꞌ fahaꞌi kolaꞌ ɗi fi Yéesú-Kiristaa na. 15 Woni wëerté te mit lekoh abeh⁠ ⁠: Yéesú-Kiristaa ac ëldúnë sëmlëꞌí bakaaroh ya. Soꞌ mi beh, daa mi bakaaroha lukki gaan ɗa, 16 ndaa Koope yérémpé sëꞌ, nda Yéesú-Kiristaa ñeyaꞌ soꞌ fa lukki gaan bakaaroh ya bee ra, teeɓaꞌ míní múñí. Hen ɗaaha raa, ɓëewë gémú ɗii na nay haale pesa na ɗúméh rë yeel yee kat soꞌ raa, wa ɓaatti ham ngémí wë.

17 Ɗi fi Koope fa daa Buur faraah ra,

ɗi fa na pes faraah ra,

ɗi fa ow mësëy ríi tík íl rë,

ɗi fa yínë kut ɗa,

daa ri mit ɓéyíɗ,

daa ri yeeliyoh ndam

dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

18 Leegi ɗo fi Timoote koy soꞌ, yee líkín mi ro baa ra, ɗeefiɗte iña húmú wonu ɓëewë në léhínú unni kolaꞌ Koope na sun fu bín fë rë. Iñƴaaha hena ganaay ɗoo na wa ɓeddaꞌ ro légéyí wuna nah mi ro ra, 19 fu paŋ ɗi a ngém a nufi lante. Lahte ɓëewí kaaꞌuute paŋ nufi wuna hom waa na ra níi tahte ngémí wë saatate. 20 Himene a Iliksaan nonu ɓëewí ƴaaha. Mi tíkké wë yaꞌ Seytaane nda wa koroh, wa ɓanti solil Koope.

2

Líkíní Pool Timoote yii leŋke ɗaŋ

1 Kon Timoote, yee nay mii ɗéɓée nahaꞌ ra daa ri biti ɗon ɗagiɗ ɓëewë ɓéeɓ Koope, ɗon woniɗ wa ri sohle yi wa, ɗon ɗagiɗ wa ɗi dímlëꞌ wë, ɗon símíɗ wë rí. 2 Lah ɗëgírí buurra a ɓëewë homu af nguur ka ra ɓéeɓ nda yen pesaꞌ jaamma a afi tookke, yen pesaꞌ pokoh Koope na, yen tíl tílëɗ ow. 3 Baa daa yee wun te neɓaꞌ Koope fa daa Sëmlëhí yen ɗa. 4 Ɗi fahaꞌ biti ɓëewë ɓéeɓ múc, yúh kaaf ka. 5 Koope, ɗi yínë kut. Ti ɗaaha nen, ɓëeꞌ hom hanndal ki Koope a ɓëewë rë, ɗi yínë kut. Ɗi ow, te daa ri Yéesú-Kiristaa 6 fa yeraꞌ ñíiní tosse pesi ɓëewë ɓéeɓ rë. Ɗaaha, lahaꞌ wahtaa ra, ɗi teeɓaꞌte fahaꞌa fahaꞌ Koope biti ɓëewë ɓéeɓ múc ɗë. 7 Yii baa daa tah mi falu apootar, mi wolu waare mi yëedíɗ ɓëewë yëwúɗ neh ra yii leŋke ngémë a yii leŋke kaaf ka. Yee won mi ron baa ra fel neh déꞌ, mi won ɗon kaah.

Di waɗti man ow ƴaal a di waɗti man ow ɓeleɓ

8 Kon, mi fahaꞌ biti ƴaalla a tígí mín wëe hom ɓéeɓ kaƴe yaꞌ yi wa ɗage Koope. Wa paguun ɗi a keeñi lante, ɓanti ñéerëꞌ a haay-keeñ a íñëꞌ. 9 Ti ɗaaha nen ɓal, mi fahaꞌte biti ɓeleɓɓa ɓekuun ɓekohi liilte te jekke, ɓanti ɓekoh ɓekohi wa ay teeɓee affi wa. Wa ɓanuy mokil affi wa múukëh garaŋ a seemoh úrís mbée feme mbée ɓekoh búuɓɓí yaañnjate saame neɓ yeel. 10 Nebi yeeli wa kay, lah oluun iñi wunna nay waa page ra. Iñi wunni ƴaa daa waɗ ɓelii won biti onte Koope cér. 11 Bee ƴaal hompe yëeddëꞌ yii leŋke Koope ra, lah ɓeleɓɓa henun ñol, kúnís nuffi wa síkírëh. 12 Mi onay ɓeleɓ yëedíɗ ƴaal, mi onay ri ílíf rí. Ɗi hena ñol⁠ ⁠! 13 Nagajek, ƴaal daa ɗéɓpí saku, ɓeleɓ na an naa tíkëh. 14 Te sah, Seytaane nofaay ɓëyí ƴaala, nofaꞌ ɓëyí ɓelaa, ɗi nofaay Aadama, nofaꞌ Aawa. Kon, ɓëyí ɓelaa daa nofuu, ɗi bakaaɗte. 15 Ndaa, laha na lah ɓeleɓ koy ra, ay tah ɗi múc hém ɗi ham ngémë híin, ɗi fahee moroommi faraah, ɗi hen ɓëyí lante fíi Koope, ɓanti teeɓee afi.

3

Di waɗti man njíit jaŋi

1 Woni wëerté abeh⁠ ⁠: ɓëyí fahaꞌ hen njíit jaŋi, ɗeef ɗi fahaꞌ légéyí wunte. 2 Njíit jaŋi nék waɗti hena ɓëyí lahay dara yii wonun sun fi, teem ɓeleɓi na kut, ɗi hen ɓëyí teeyte, mín ham afi, ɗí hen ɓëyí yéŋké ow. Ɗi waɗti hena ɓëyí mínté haneel, mínté yëeddëꞌ, 3 ɗi ɓanti hen ɓëyí haaꞌ a han kep daa afi. Ɗi waɗti hena ɓëyí sosse te na íñéeh, ɗi ɓanti hen ɓëyí gémpé hélíis. 4 Ɗi waɗti hena ɓëyí kúɗté faami kúrí ñeete waal, ɗi koɗ koyyi níi wa yeɗ ɗi cérí mitte sëk. 5 Ɓëyí mínéh kúɗ faami kúrí ñeete waal, ɓëyí baa ay mínée kúɗ ɓëewí Koope ɗíh⁠ ⁠? 6 Njíit jaŋi waray hen ɓëyí anti haal ngémë, toñeh ɗi paama gaan-gaanloha níi Koope daan ri ti di daanaꞌ ri Seytaane nen. 7 Ɗi waɗti hena ɓal, ɓëyí yéŋké biti ɓëewë nëníh yen na ra wonuu wun sun fi, toñeh ɗi keen fíirí Seytaane, wa habaꞌ ri ow ɓos.

Di waɗti man ɓëyí në habraꞌ njíit jaŋi

8 Ti ɗaaha nen, ɓëewë na habruu njíittí jaŋaa ra waɗti henun ɓëewí mitu yeɗ cér te wonuu kaah. Wa waruy hen ɓëewí han kep daa affi wa a ɓëewí paguu yii waray, saame na alal. 9 Wa warun ham kaaf ka hom ngémë teeɓ yen Koope ra a nufi lante. 10 Wa warun olsuu olsoo paaƴ níi lan biti lahay yii wonun sun fi wa, wa anti mín hen ɓëewí nay habree njíittí jaŋaa. 11 Ti ɗaaha nen ɓal, ɓeleɓɓa warun hen ɓëewí mitu yeɗ cér, në wëníh ɓos sun ow, teeyute, mitute lekoh iña ɓéeɓ. 12 Wa fi ɓëewë na habruu njíittí jaŋaa ra, ow fi ow waa na ɓéeɓ waɗti teya ɓeleɓi na kut, wa kúɗ faammi wa kúrí ñeete waal, koɗ koyyi wa kori wunte. 13 Wa fi ɓëewí ƴaaha légéyí wë wun ɗaa, wa ay kañu. Wa ay waariyee a fídí mitte sëk di yii leŋke ngémí wë Yéesú-Kiristaa na.

Yii gaana teeɓ yen Koope ra

14-15 Soꞌ nék, mi yaakaarte bitih, leegi mi ac yérú ndaa mín hen ayi soꞌ gaaweh. Baa daa tah mi bíní rë unni ƴeh. Hen ɗaa raa, fu yúh ɗee waɗti pesaa ow filiɓ Faam Koope ra. Faam fi baaha, daa ɓëy ílí jaŋii Koope fa na pes ɗa. Daa ri cíbë ham kaaf ka ra. 16 Woni ow mínéh ríi nís abeh⁠ ⁠: Kaaf ka teeɓ yen Koope nda yen pokoh ɗii na ra gaante⁠ ⁠!

Kiristaa acce hente ow,

Ruuh-Peseŋ teeɓaꞌte biti ɗi júɓpé,

malaaka ya tíkúté në íllí wë ngëeƴ.

Ɗi waariyute heetta,

lahte ɓëewí gémúté ɗii na ëldúnë ɓéeɓ.

Ɗi këllúté feey fa,

saañce sun-Koo a ndam.

4

Iña sak Koope ra ɓéeɓ wun

1 Ruuh-Peseŋ wonte yii lante abeh⁠ ⁠: jamanaa nay míllée balaa nimili Yéesú rë, ay lah ɓëewí súugëh ngémë, wa ñee iñi ɓossa nay waa yëeddú te kolaꞌ dakki Seytaane nay waa múuƴɗé rë. 2 Ɓëewí wonni wa teem ɓúkkí wë te lahuy jom ay waa múuƴíɗ a fel misik. 3 Ɓëewí ƴaa ay kaddaꞌ ɓëewë koorantaꞌ, kaddaꞌ wa ñami ñamma aa na. Añcaŋ, Koope daa sak iñƴaaha ɓéeɓ nda ɓëewë gémú te yúhúté kaaf ka ra, mín nëe njiriñoh, wa sím rí. 4 Nagajek, iña sak Koope ra ɓéeɓ wunte, lahay yii ay naa tíibúu. Yee lah solo ra daa ri biti ɓëyí fi njiriñoh na rek, lah símë Koope 5 ndah unni Koope a ɗaŋa nay ron ɗage ra daa nay tahe wa lan íllí Koope.

Di waɗti man súrgíi Yéesú-Kiristaa

6 Ɗo nék, fu dékëꞌ teeɓi koy-yaayya filiɓ ngémë iñƴaa raa, ɗeef fu légéyíɗté Yéesú-Kiristaa légéyí wunte. Baa daa nay teeɓee biti iña won Koope a ƴee yëeddú fu rë pesilte ro, fu ñeete na te wa kaah. 7 Ngana síkírëh wonni saku sako, wa wonni lahay af a lúk, ƴi leŋ iñi ëldúnë kep. Ɗo kay, meeɗɗe afu pokoh Koope na. 8 Meeril faan hégíƴëh lahte njiriñ naam, ndaa njiriñ ma lahaꞌ tígí teem ri. Pokoh Koope na nék, njiriñ mi mínéh ɗúm ndah ɗi ëmbë iña gapaꞌ Koope pesi feey fi bee a pesa na ac fíi rë. 9 Woni wëerté te mit lekoh abah⁠ ⁠! 10 Yii baa daa tah yen na hawu affi yen, yen na légéyú ndah yen tíkú yaakaari yen Koope fa na pes ra na, ɗi fa daa Sëmlëhí ɓëewë ɓéeɓ, níi lukaꞌ ɓëewë gémú rë.

11 Lah yëeddé ɓëewë iñƴah, fu túuƴ wë paŋi wa. 12 Ow ɓanay roo heef ndah kíillë lahaꞌ fu ra. Ɗo nék, lah page yii nay tahe ɓëewë gémú rë yeele ɗoo na, wa ñee kottu di wonaɗɗu, pagaɗɗu, ɗee fahaꞌ fu ow ra, ɗee gémëꞌ fu a ɗee ladaꞌ fu ra. 13 Lah mokle afu jaŋiyiri ɓëewë iña bíníyú Kootaa ra, fu on wa doole, fu yëedíɗ wë níi ëyín kí sëꞌ. 14 Ngana sarganaꞌ yee on ɗo Koope, ñéyíɗ rí ɓëewë në léhínú unni kolaꞌ Koope na, bee tíkúu rë njíittí jaŋaa yaꞌ ɗagirute ro ra. 15 Ɓeke iñƴaa afu, fu pokoh na, ɓëewë ɓéeɓ yúh biti fee saañ fíi rë. 16 Lah yúhé afu, fu yúh yee na yëeddëꞌ fú rë, fu ham na híin. Hen ɗaa raa, fay múcël afu, fu múcël ɓëewë në síkírúu rë rë ɓéeɓ.

5

Ɗee waɗti kúrúun ɓëy ílí jaŋaa ra

1 Fu ƴahti won a ɓaha, ngana ɗaañnjoh afa. Lah gonle a ri ndaŋka ti baap nen ɗoo na. Ti ɗaaha nen ɓal, lah líkínée tuŋki ƴaalla ti koy-yaay nen ɗoo na, 2 fu gonlaꞌ a ɓitiffa ndaŋka ti yaay nen ɗoo na. Lah líkínée ɓal tuŋki cafaƴƴa ti koy-yaay nen ɗoo na, ñéerëꞌ a nufi lante.

3 Lah tooppitee ɓeleɓɓa ƴaalli wa húl te lahuy ɓëyí habraa wa ra. 4 Ndaa nék, lah bi lahte i koy mbée i sét ɗëe, wa fi ƴaa ɗéɓúun yúh biti wa warutee tooppitoh yaayyi wa mbée caacci wa, yíníl wë iña pagiru wa wa ra, teeɓaꞌi biti wa pokuute Koope na. Baa daa yee fahaꞌ Koope ra. 5 Ɓelii ƴaala húl, hen njunduŋ lahay ɓëyí habraa ri hom tíkëꞌ yaakaari Koope na, ɗage naꞌ a elek wone sohle yi. 6 Ndaa ɓelii ƴaala húl, anti tík púukëré kep afi, homaꞌ ri pes níi, ɗi húlté íllí Koope. 7 Lah líkíné ɓeleɓɓa ƴaalli húlú rë unni ƴah nda wa pes pesi laheh dara yii wonun. 8 Ɓëyí fi tooppitaay mboko yi, níi lukaꞌ ƴee sésú ɗii na rík rë nék, ɗeef ɗi súugëhté ngémë te ri luk ɓëewë gémúy rë ɓos.

9 Ɓelaa waɗti bíníyú filiɓ téerëe në bíníyúu ɓeleɓɓa ƴaalli wa húl, nay tooppituu ra, waɗtee lah wuti ƴin-ƴin kíil sabay pëenë (60). Ɗi waɗti hena ɓelii húmú teyaꞌ ƴaali na kep, 10 yúhúu a pagaɗɗi wunni ƴeh⁠ ⁠: koɗte koyyi kori ñeete waal, húmú mínté haneel, na húmú tooppitoh ɓëewí Koope, na húmú dímlëꞌ súfúñíɗɗë, na húmú paŋ yii wuni mín ɗíi hen ɓéeɓ daal. 11 Jéegí teɓ-teba ƴaalli wa húlú rë nék, ɓanuy bíníyú ndah nuffi wa mín tas ƴaal wa súugëh Kiristaa, wa fahaꞌ kooroh a ƴaal kay. 12 Tígí daaha, wa ay daanu ndah wa pokuuy yee húmú gapuu wa ra. 13 Te ɓaatte biti wa bíníyú rëe, wa ii lahil pagaɗ. Hen ɗaa raa nék, wa haale faam ëe faam, pëgíh në dara gét nëe pereem misik, won yii waal fi wa íníh në a won woni lahay af a lúk ɓéeɓ. 14 Yii baa daa tah mi fahaꞌ biti wa fi jéegí teɓ-teba ƴaalli wa húlú rë saam ƴaal kay wa kooroh, wa lah i koy, wa kúɗ faammi wa níi ñee waal. Hen ɗaa raa, wa lëhíh dara yii tah kaaꞌoh yi yen sol yen, 15 ndah lahte na ƴi fí yúhté biti helute waali wa, ñéerúté a Seytaane. 16 Ɓelii gémpé lah mboko yi ƴaalli wa húlúté rëe, lah tooppitaa wa ɓan waa yeɗɗaꞌ a jaŋaa. Hen ɗaa raa, jaŋaa ay mín tooppitoh ƴee henu njunduŋ lahuy ɓëyí habraa wa ra.

17 Njíittí jaŋaa na légéyú légéyí wunte ra mitu on cér níi mit sëk, níi lukaꞌ ƴee hawu affi wa waare a yëeddëꞌ rë. 18 Bíníyúté Téerëe nagajek bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbaam*fi hom légéy meey ngana pok ɓúgë fu kaddaꞌ ri ñam na gaañcaha.⁠ ⁠»✡ Bíníyúté biti ɓal⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí légéy waɗtee yínlú opaꞌi.⁠ ⁠»✡ 19 Ɓëyí hëwrëꞌ ow di njíittí jaŋaa ɗoo na, ngana gém woni, hém ɗi laheh seede ana mbée éeyë. 20 Ɓëyí dékëꞌ bakaaɗ waa na raa nék, lah líkíné rí fíi ɓëewë ɓéeɓ nda wa fi ɓëewí ƴaa ɓal neeh, ɓanti paŋ ɓos. 21 Leegi, mee roo won ɗa ee di fíi Koope a Yéesú-Kiristaa a malaaka ya tansu ra bitih, fu ñee iña won mi ro ƴaa ra toŋ. Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ nék, lah téydée ɓëewë ɓéeɓ tígë yínë, fu ɓan waa génëntélëꞌ. 22 Ngana gaawti tík ow yaꞌ fu fal ri njíit jaŋi toñeh ɗi paŋ yin níi fu none na bakaada. Lah hene ɓëyí lante ces⁠ ⁠!

23 Ngana teyil han muluɓ kep, lah oope béeñ ƴutuuɗ ndah eeñi lowa na dékëꞌ hamu ra.

24 Lahte ɓëewí fí yúhté biti balaa wa tëekrú këem sah ɗeefaꞌ bakaaɗɗi wa olu ngëeƴ, ndaa ɓëewë aana, ƴi wa yúhúu filoon fe. 25 Ti ɗaaha nen ɓal, pagaɗɗi wunte oluu oloo ngëeƴ, te wuti lah ƴi teeluyti olu raa sah, wa mínéh dékëꞌ ɗapoh.

6

Di waɗti man ñaam yíkíi në

1 Ɓëewë henu ñaam ra warutee on kélfë yí wë cér níi mit sëk. Hen ɗaa raa, ow ii won ɓos sun fi Koope a sun fi iña na yëeddúu yen ɗa. 2 Ƴee kélfë yí wë gémú Kiristaa na ra nék, ɓanuy habaꞌ biti wa koy-yaayyi wa filiɓ ngémë rek, wa yap wa. Wa kay, wa warun ɓaatti ñee woni wa waro, af biti wa fi kélfë yí ƴah wa ɓëewí gémúté, Koope fahaꞌte wa níi fahaꞌ, te daa nay njiriñee légéyí wë.

Alal ma hom pokoh Koope na ra

Iña waɗ fuu yëeddëꞌ fu túuƴëꞌ wë rë, daa wa ƴah. 3 Lah ɓëyí yëeddëꞌ yin kay, ɗi kaaꞌ ñee unni kaaf ki Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen a iña yëeddúu ñéerëꞌté a pokoh Koope na raa, 4 ɗeef ɓëyí baa gaan-gaanloh gaan-gaanloo, te ri yéeh dara. Fahaꞌ taasaꞌ a íñëꞌ sun fi wonni lahay njiriñ kep daa afi. Ƴaa hom madaꞌ jér nen ɗii na te baa daa na kúɗ iñaan, íñëꞌ, solaꞌ, níɓ ɓos sun ow, 5 a wonni mínéh ɗúm hanndal ki ɓëewí nuffi wa laday te yíih kaah. Ɓëyí baa homaꞌ biti pokoh Koope na yin saamaa alal. 6 Nagajek, pokoh Koope na a doyloh yii lahaꞌ fu, alal ma hom na ra caakke. 7 Na ayu yen ëldúnë rë, yen kúrëelúuy dara te yen ƴahti saañ raa, yen ii kúrëelëh dara ɓal. 8 Kon, yen lah yii ñamun yen a yii ɓekuun yen raa, baa waɗtee yen doy sëk. 9 Ɓëewë na fahuu alal caak ra hom keenuu fíirí Seytaane, nuf ɓos haal wa. Te fahaꞌ lah iñi lahay solo te wuneh waa na daa na ɓek wa na. Iñƴaa daa na yah ɓëewë, daa na saŋku wa ɓal 10 ndah gém hélíis púlëꞌ ɓos kep a ɓosi mín ɗíi man ɓéeɓ. Lahte ɓëewí fí yúhté biti tíkú hélíis kep affi wa níi wa súugúuté ngémí wë. Yii baa tahte faraah keeññi wa na neɓeh te daa wa tíkú rí affi wa.

Líkíní Pool Timoote yii leŋke ngém

11 Kon, ɗo fa ɓëyí Koope bee ra, lah hegee pagaɗɗi ƴah, fu yuloh saam yii júɓpé, fu pokoh Koope na, fu lah ngém, fu fahaꞌ moroomu, fu mín múñ, fu sos. 12 Lah ɓeye wodu haaꞌa níi mit fu ham ngémú híin, fu haal pesa na ɗúméh dëek rë Koope ra. Dëekúu fú rë, fu seedete kaaf ka fíi i ow caak. 13 Leegi, di fíi Koope fa na onaꞌ pes ɓéeɓ ɗë a di fíi Yéesú-Kiristaa fa húmú seede kaaf ka fíi Poos Pilaat ra, mee roo won ɗa ee⁠ ⁠: 14 lah ñee túuƴëꞌ yë, fu lan, fu laheh dara yii wonun sun fu níi nímílín kí Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen 15 wahtaa fahaꞌ ri Koope ra.

Ɗi fi Koope fa baah teem ɗii na ra,

ɗi fa yínë kut daa luk doole ra,

ɗi fa daa Buuri buurra ra,

ɗi fa daa Yíkëe fë lukki gaan ɗa,

16 ɗi fa kut daa ii húl,

dékké niiñi ow mínéh nëe leɓoh ra,

ɗi fa ow mësëy tík íl rë,

ɗi fa ow mínéh ríi tík íl

níi ñíin ɓëeꞌ teyeh na ra,

daa ri mit ɓéyíɗ,

daa ri yeeliyoh doole

níi kiri fi kirih⁠ ⁠!

Ɗémíin⁠ ⁠!

Woni Pool yii leŋke yíkëe yí alalla

17 Lah wone ɓëewë lahu alal feey fi bee ra biti wa ɓanuy tík yaakaari wa alal mi ƴaaha, wa gaan-gaanlee. Ƴaa ay gété gétë⁠ ⁠! Wa tíkún yaakaari wa Koope na, ɗi fa na on yen níi mit sëk nda keeññi yen sos ɗa. 18 Túuƴé wë paŋ yin wun, alal mi wa hen pagaɗɗi wunni wa, wa naaꞌ-keeñ, wa on ɓëyí lahay. 19 Hen ɗaa raa, wa ay gaɗ alal mí wëerté, ƴi nay waa njiriñe fayu, wa haal pesi kah-kah fa.

20 Cëy Timoote, lah habe iña déŋéenú fú ƴaa ra híin⁠ ⁠! Lah moytee wonna lahay njiriñ te won yii leŋke iñi ëldúnë kep ra, wonni taasaꞌ ya na wonuu mbata ham-ham te kaah neh ra. 21 Lahte ɓëewí pokuu mbata ham-hammaa ka wa ƴaa níi tahte wa wuluute ngémë.

Koope líhë rën mal⁠ ⁠!

* 5:18 5.18 Mbaam ⁠ ⁠: Loꞌ daa bíníyú di gerek, ndah ɓëewí ƴaaha húmú línúu a fana.

✡ 5:18 5.18 Saame Nérsí Kootaa 25.4

✡ 5:18 5.18 Saame Lúkkë 10.7

2 Timoote

1

2

3

4

Téeríi ana fa bíníyú unni kayya won Pool Timoote ra

Kúnsëe

Bee daa uni ana fa bíní Pool Timoote ra. Ɗi fi Timoote, ɓani Pool daa húmú boku légéyë te Pool húmú habaꞌ ri koy kah-kah ɗii na. Una nék, Pool bíníyëꞌ rí filiɓ kasaa bee téƴúu rí Rom ow caak súugëhté rí rë (1.15-17). Filiɓ una, bi yúh rí biti yee tallaꞌ ri pesi ra gaanay, ɗi wonte Timoote iña míllëꞌ rí rí líkín rë (4.6-8).

Filiɓ una, Pool ɗéɓëꞌ símí Koope ndah ɗee gémëꞌ Timoote Kiristaa ra (1.5).

Ɗi néríssé rí di húmú man pesi ɗi fi Pool, di na húmú yëeddëꞌ rí a coono fa deƴ ri ndah waarii Uni Neba ra (1.8).

Ɗi líkínté rí nda ri ɓeɓ wodi coono fa, ɗi ham híin ti soldaar kah-kah Yéesú-Kiristaa na nen, ɗi yëeddëꞌ unni Koope níi ñee waal te ri ɓan naa neeh dara (1.7⁠ ⁠; 2.3-4, 14-15).

Ɗi wonte ri moytoh ɓëewë ɓeku wonni lahay njiriñ, a capaꞌ sun i won kep affi wa ra, ɗi ñee kotti, ɗi foŋko légéyí, ɗi ham ngémë híin (2.16, 22⁠ ⁠; 4.5).

Ɗi wonte ri⁠ ⁠:

- yii leŋke waarii Uni Neba (1.8-12),

- yii leŋke di waɗti yëeddúun Unni Koope (2.14-19),

- yii leŋke di waɗti man súrgíi Koo-Yíkëe (2.22-26),

- yii leŋke jamanaa míllëꞌ rë (3.1-9),

- a yii leŋke njiriñ mi iña bíníyú Téerëe rë (3.14-17).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti iña filiɓ mín yúun jamanu fi jamanu ɓéeɓ, wa mín líkínúu ow, wa mín yëeddúu ow mín múñ a ɗee nay habuu ngémë híin ɗë.

1

Wodohi Pool Timoote

1-2 Ɗo fi Timoote, ɗo fa habaꞌ mi koy soo na te mi fahaꞌte ro níi fahaꞌ ra, soꞌ mi Pool, daa mi na wodoh ro. Soꞌ mi apootari Yéesú-Kiristaa ndah Koope daa fahaꞌ baaha. Mi nahu woni ɓëewë yii leŋke pesa gap Koope ɓëewë nay none Yéesú-Kiristaa na ra. Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen líhún ɗë mal, teeɓ ɗo naaꞌ-keeñ, on ɗo jaamma⁠ ⁠!

Líkíní Pool Timoote yii leŋke waarii Uni Neba

3 Ma na sím Koope fa na jaamiyoh mi ra ti di na húmú paguu ri caacci soꞌ koon nen, te mi pagaꞌ ri a afi tookke. Naꞌ a elek ɓéeɓ, ɗagaa mi faraah mi cap tiyu 4 te nuf soꞌ payte muun ma húmú yook fu na húmú takuu yen bín fë rë, tahte mi sesohte tíkëedú íl níi keeñ soꞌ sos siiɓ. 5 Nuf soꞌ na koleeh ɗee henaꞌ ngémú kaah ɗoo na ra, te ngémí baa daa húmú ciffu Lëyíis a yaafu Ëníis në, te ri ee ɗoo na ɓal. Baa wëerté sëꞌ këŋ⁠ ⁠! 6 Yii baa daa tah mi na nédís rë ee biti fu ɓaatti hubis yee on ɗo Koope, bee húmú tíkëꞌ mí rë yaꞌ mi falte ro ra, ndah 7 Koope onay yen Ruuh-Peseŋ nda yen hen ɓëewí neehute. Ruuha kay tahaꞌ yen lah doole, yen fahantaꞌ, yen mín ham affi yen.

8 Kon, ngana sopoh waarii yii leŋke Yíkíi yen na te ngana sopoh ɓal téjë téƴú mí kasu af ri ra. Ɗo kay, habe rek yen bok coono fa lahaꞌ mi waarii Uni Neba ra, Koope ay yen on doole. 9 Daa ri sëmlëꞌ yen, dëekké yen nda yen hen ɓëewí ladute. Pagaɗɗi yen daa tah neh Koope dëek yen. Yee tah ɗi dëek yen ɗa kay, neɓaꞌ ri neɓoo ɓaatte biti ɗi onte yen mal. Mali baa húmú ñéyíɗ ɗí Yéesú-Kiristaa na onte yen ɗi ɗeef ëldúnë sakuy doom ra, 10 feeñce yen na leegi, bee ayaꞌ Sëmlëhí yen Yéesú-Kiristaa ëldúnë rë. Ɗi ɓaŋke kúl kë, ñeyaꞌte Uni Neba teeɓpe yen biti lahte pesi na ɗúméh. 11 Soꞌ nék, Koope fal soꞌ apootar nda mi waare ɓëewë Uni Nebi bah, mi yëedíɗ wë rí. 12 Yii baa daa tah mi deƴ coono ɗeh, ndaa mi sopaay na ndah mi yúh ɓëeꞌ mi tík yaakaari soꞌ ɗii na ra, te wëerté sëꞌ biti ɗi mín níiɗ yee déŋéen ɗí sëꞌ rë níi yiin bis-këem.

13 Fu kelohte unni kaah ya won mi ro ra. Lah nérsée wë fu ham na a ngémí híinë lahu yen a fahaꞌa fahuu yen ow ndah nona nonu yen Yéesú-Kiristaa na ra. 14 Lah habe iñi wunna déŋéenú fú ƴaa ra híin, Ruuh-Peseŋ fa dék yen na ra ay roo ɓeddaꞌ.

15 Ɗo nék, fu yúhté biti sah koy-yaayya deyi Aasi ɓéeɓ yessute soꞌ, Fisel a Hermosen nonu ɓëewí ƴaaha. 16 Onesifoor nék, na hoñ soo toñ te homa hom mi kasaa bee ra, ɗi sopaay na. Kon, Yíkëe ɗémpí teeɓ ɓëy faami naaꞌ-keeñ. 17 Ɗi kay, henaꞌ ri Rom cëp, ɗi yam saami soꞌ níi ri otte soꞌ. 18 Yíkëe ɗém ɗíi teeɓ naaꞌ-keeñ yiin bis-këem⁠ ⁠! Ɗo fi bah, fu luk ɓëewë ɓéeɓ yúh ɗee habraꞌ ri soꞌ Efes ra.

2

Gém Kiristaa na, ñéerëꞌ a coono

1 Kon book, ɗo fa habaꞌ mi koy soo na ra, ɓeye mala lahuu yen di yee nonuu yen Yéesú-Kiristaa na ra, hen dooluu. 2 Iña keloh fu maa yëeddëꞌ wë fíi i ow caak ra, lah yëeddé wë ɓëewí mitu lekoh nda wa fi ƴaa ɓal, wa mín wëe yëedíɗ i ow kay. 3 Ɓeye wodu coono fa ti soldaar kah-kah Yéesú-Kiristaa na nen. 4 Soldaar nék, fahaꞌ biti keeñ kélfíi sos ɗii na raa, ay moytoh yii taway soldaar ɓéeɓ. 5 Te ɓal, ɓëyí fi hom saadantaꞌ, ɗi ñeyay unna poku ɓëewë rë rek, ii waafu. 6 Ti ɗaaha nen ɓal, línëhí mokke légéyí meeyi daa waɗti ɗéɓëe ɗëɓírëh iña lecu meeya ra. 7 Lah níɓé sun fi iña won mi ro ƴaa ra. Yíkëe sah ay waa ɓek ɓéeɓ afu.

8 Nérsée Yéesú-Kiristaa, ɗi fa këllú ɓúudé te coosaanaꞌ tali Dawit ti di wonuu ri filiɓ Uni Neba waare mi ra nen. 9 Uni Nebi baa daa tah mi deƴ coono níi mi téƴúté kasu ti banndi nen, ndaa Un Koope ow téƴëy rí. 10 Yii baa daa tah mi múñ coono yi ƴaa ɓéeɓ ndah ɓëewë Koo tanis wa ra. Hen ɗaa raa, wa non ɓëewë Yéesú-Kiristaa múcël wë, on wa ndami na ɗúméh rë.

11 Woni wëerté abeh⁠ ⁠:

Yen húlúté a Kiristaa raa,

yen ay pes a ɗi.

12 Yen múñ coono ti ɗi nen,

yen ay took nguur ka a ɗi.

Yen taasoh biti yen yúhú rí,

ɗi ɓal ay taasoh biti ɗi yúh yen.

13 Wuti yen paguy iña won ɗi yen ɗa raa sah,

yii won ɗi ɓéeɓ ɗi paŋ ri,

ndah ɗi na lofiseeh.

Di waɗti yëeddúun Unni Koope

14 Lah dékée nérsí ɓëewë iñƴaa ɓéeɓ, fu cagoh fu túuƴ wë fíi Koope biti wa moytoh capaꞌ sun i won, ndah baa ii wa ɓaat dara gét nëe yahi ɓëewë në síkírúu rë. 15 Page ɓéeɓ níi fu caŋ fíi Koope raa, ɗi laas ɗo. Yëeddée Unni kaah yi Koope níi ñee waal. Hen ɗaa raa, fii sopoh légéyú. 16 Lah moytee wonna lahay njiriñ te won yii leŋke ëldúnë kep ra. Ɓëewë na ɓeku wonni ƴaa kut affi wa ra, ɓaatuu kaañ Koope ɓaatoo faraah. 17 Wonni wa man puuli ngal ngalo nen, ɓaataꞌ ɓaatoo rek saye. Himene a Filet nonu ɓëewí ƴaaha, 18 wa wuluute kaaf ka, na wonu biti Koope këlíɗté yen ɓúudé níi wocce. Yii baa tahte lahte ɓëewí ngémí wë saatate. 19 Ndaa nék, taɓahi Koope daa yíp ɗí híinëꞌ híinëe gíŋ te unni ƴee daa na bíníyú sun fi tígë yípëh taɓaha ra⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe yúh ɓëewë nonu ɗii na ra⁠ ⁠» a «⁠ ⁠Ɓëyí won biti ɗi non Yíkëe në, wulaa pagaɗ ɓos.⁠ ⁠»

20 Filiɓ faam fi wunte nék, iñi pagaa ya filiɓ ɓéeɓ úrís neh mbée hélíis⁠ ⁠: Lahte na ƴi hente barngal mbée yugusuu a dépëh. Ƴaa aana hom ɗúhrúu bis feet, ƴaa aana faraah ɗúh. 21 Ɓëyí fí ɓukut afi yii na sobeyil raa nék, ay lah njiriñ, ɗi homiɗ Yíkíi kep, ɗi man a iñi pagaa ya hom ɗúhrúu bis feet ɗa. Yii hente yin wun ɓéeɓ, ɗi fi ɓëyí baa sohluute na.

Di waɗti man súrgíi Koo-Yíkëe

22 Lah moytee yii hente pagaɗ kúkëy, fu yuliɗ⁠ ⁠: yii hente júɓ, fu ham ngémë, fu fahaꞌ ow, fu lah jaamma, ɗoni ɓëewë na ɗagu Yíkëe a keeñi lante ra ñéerëꞌ në. 23 Ngana síkírëh wonaɗ ñak-af, ƴi lahay af a lúk ndah fu yúhté biti wa kúrëꞌ íñëꞌ, 24 te ɓëyí hen súrgíi Koo-Yíkëe, íñëꞌ waray ri. Ɗi waɗti hena ɓëyí fahaꞌte ow, ɓëyí mínté yëeddëꞌ te mín múñ coono ɓéeɓ. 25 Ɗi waɗti hena ɓëyí mín nofantaꞌ a ɓëewë ñéerúuy a iña na yëeddëꞌ rí rë, nda heeƴce Koope paŋ níi wa lof pesaɗ ndín, wa yúh kaaf ka. 26 Hen ɗaa raa, affi wa ay kúnsëh, wa múc yaꞌ Seytaane fa ham wa fíirí, wa na ñeyu yii fahaꞌ ri ɓéeɓ rë.

3

Jamanaa míllëꞌ rë

1 Lah yúhé biti jamanaa míllëꞌ rë ay misik níi misik. 2 Ɓëewë ay tasee fahaꞌ affi wa kep, wa tík hélíis kep affi wa, wa gaan-gaanlee, wa tík affi wa kep ow, wa solee. Wa ay kaaꞌ ñee woni yaayyi wa a baappi wa. Wa ay hen ɓëewí në gérmíh ow, wa ii on yii nonte Koope na cér. 3 Wa ay súh keeñ, wa hen ɓëewí híinúté, wa ay wone ɓos kep sun ow. Wa ii míníl ham affi wa, wa ay made raɓɓi sohoorri ƴaa nen, wa ii fahaꞌ sah yii hente wun. 4 Wa ay tasee ñee loo yi ɓëewë, wa hen ɓëewí cëeppëlúté te damuute. Iñi ëldúnë ay waa génël Koope. 5 Wa ay lakaataꞌ biti wa pokuute Koope na, te ɗeef wa kaaꞌuute biti doolii Koope lofis wa. Lah moytee ɓëewí ƴah. 6 Ƴaa aana waa na ƴootuu ƴootoo haale faamma, nofee ɓeleɓɓa fahuuy affi wa ra, wa fi ɓeleɓɓa yéŋké biti enuu bakaaɗ caak te fah pes-neɓ kúrëelëh wë rë. 7 Wa fi ɓeleɓɓi ƴah, hom síkírúu yëeddëꞌ yë ɓéeɓ te taheh wa yúh kaaf ka. 8 Di húmú kaaꞌuu Sanes a Sambares*Mëyíis filoon, wa fi ɓëewí ƴaa na yëeddúu múuƴɗé ɓëewí kayya ra kaaꞌuu kaaf ka ɗaaha kep. Wa ɓëewí nuffi wa yahte, te ngémí wë lahay njiriñ. 9 Nguur ki wa ii maañ, ndah ɓëewë ɓéeɓ ay míllëꞌ ot ñagi afi wa ti di húmú kataꞌ ri Sanes a Sambares nen.

Njiriñ mi iña bíníyú Téerëe rë

10 Ɗo nék, fu yúh iña yëedíɗ mí ɓëewë rë, ɗee húmú man mi ra, a yee na húmú saam mi na ra. Fu yúh ɓal ɗee teem ngémí sëꞌ rë, ɗee mújëꞌ mí rë, ɗee fahaꞌ mi ow ra a ɗee habaꞌ mi híin ɗë. 11 Fu yúh ɗee húmú mokluu mi ra, ɗee deƴaꞌ mi coono Añcos, a Ikoñum a Lístër rë. Ƴaha coono rek, mi deƴce ri⁠ ⁠! Añcaŋ, Yíkëe sëmlëꞌté sëꞌ në ɓéeɓ. 12 Te sah, ɓëewë nonu Yéesú-Kiristaa na te fahuute pesaꞌ pokoh Koope na ra ɓéeɓ ay moklu. 13 Ndaa ɓëewí ɓossa a ƴee na nofuu ɓëewë rë ay ɓaatee ɓos ɓoso faraah, wa nofee ɓëewë níi nofaꞌ sah affi wa. 14 Ɗo nék, iña yoon fu te fu lekohte wa níi lekoh ra, lah habe wa híin ndah fu yúh ɓëewë yëeddú rë wë rë. 15 Nagajek, fu yúh iña bíníyú Téeríi selaa ra kúkëy kú níinén, te daa wa mín yúun ow, ɓëeꞌ múc biti ɗi gém Yéesú-Kiristaa. 16 Iña bíníyú Téeríi selaa ra ɓéeɓ kolaꞌ Koope na te wa lahte njiriñ. Daa wa na yëeddúu ɓëewë, daa wa na teeɓuu ow biti ɗi homay kaah, daa wa na wëegísírúu ow kaaf ka te daa wa na líkínúu ow pes pesi júɓpé, 17 nda ɓëyí hente ɓëyí Koope mín mit, ɗi hen ɓëyí mín paŋ yii wunte ɓéeɓ.

4

Líkíní Pool Timoote di nay ri waariyee

1 Kon, di fíi Koope a Yéesú-Kiristaa fa nay nimile hom nguur ki, nay aattiyee ɓëewë nay pese a ƴee húlú rë, mee roo won ɗa ee faa keloh⁠ ⁠: 2 lah waariye Un Koope, fu cagoh na faraah. Fu lah na neɓ mbée fu laheh na neɓ ɓéeɓ lah cagee na, fu teeɓ ɓëewë homuy kaah ra waala. Lah wone affi ɓëewë në pëgíh pagaɗ ow ra, fu híinndëh fu on wa doole fu yëedíɗ wë, 3 ndah jamanu ay lah, ɓëewë ii fahiil sah síkírëh kaaf ka. Wa ay tasee pesaꞌ fah-neɓ, wa saame ɓëewí caakki ay yëeddé wa fi ƴaaha iña fahuu wa keloh ra. 4 Wa ay dap nuffi wa kaaꞌ keloh kaaf ka, wa síkírée wonni saku sako. 5 Ɗo nék, lah teeye iña ɓéeɓ, fu múñ coono ya, fu waare Uni Neba fu paŋ yee waɗ ɗo di légéyë yeɗ ɗo Koope ra.

6 Soꞌ nék, mi ee jébëlú Koope ra ee ti hana seeƴuu saraha ra nen. Wahtaa nay mii kolee ëldúnë rë lahte. 7 Mi ɓeɓpe wodi soꞌ haaꞌa níi mitte, mi múkëté níi mi lahte tígë waɗ mii lah ra, te mi helay ngémí sëꞌ. 8 Leegi nék, waafa waaƴɗu ɓëeꞌ ɓaŋ ɗa, seh soꞌ kep ɗeh. Daa ri baanii ndama waɗ ɓëyí júɓpé rë. Yíkëe, ɗi fi aattiyoha júɓ ɗë, ay soo rii yeɗ yiin bis-këem. Ɗi ii teem soo na doŋ, ɗi ay yeɗ waafi baa ɓal ɓëyí tík yaakaari ɓéeɓ sun fi nimili ɗi fi Yíkëe.

Unna míllëꞌ líkín Pool Timoote ra

9 Ɗo nék, yípée ac fu ɗeefiɗ soꞌ ɗee lukaꞌ ri gaaw ra, 10 ndah fahaꞌi iñi ëldúnë tahte Demaas helte soꞌ, saañce Tesalonik. Keresaŋ saañce Galasi, Tít saañce Dalmasi. 11 Lúkkë kep daa tas soo na. Kon fu ƴahti ac, lah kúrëelée Marka. Ɗi ay soo lahiɗ njiriñ légéyí sëꞌ lool. 12 Tísík nék, mi yeñce ri Efes. 13 Fu ƴahti ac, lah komaaloh soꞌ paltee ke soꞌ húmú hel mi faam Karpos di Torowas ra. Lah komaaloh soꞌ ɓal téeré yí sëꞌ, te ngana hal ƴee lukki lah solo yugusuu a hun ɗa.

14 Ɗi fi Iliksaan sísíbë nék, ƴaha ɓos rek ɗi paŋke soꞌ ri, ndaa Yíkëe ay rii yíníl iña paŋ ɗi ra. 15 Ɗo fi baa nék, lah moytee ri ndah ɗi haaꞌte iña na yëeddúu yen ɗa haaꞌi misikke.

16 Yiin ɗéɓ míi caŋ tígë në aattiyuu maa layiɗ af soꞌ ra, ɓëyí tappe soo na aay níi habraꞌte soꞌ, ɓëewë ɓéeɓ daa heguu soꞌ. Koo baala wa⁠ ⁠! 17 Ɗi fi Yíkëe nék cagohte soꞌ, onte soꞌ doole, tahte mi waarete Uni Neba níi mitte, ɓëewë yëwúɗ neh ra ɓéeɓ keluute ri. Ɗi múcëlté sëꞌ tígí ñíin sëꞌ mín nëe teem koon, 18 te ri ay soo sëmlëꞌ yii hente ɓos ɓéeɓ, ɗi sëmlëꞌ sëꞌ níi mi haal nguur ki, sun-Koo. Ɗi laha ndam dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

Ɗaŋa takaꞌ Pool Timoote ra

19 Lah wodee Pírísíl a Akilaas a ɓëy faam Onesifoor. 20 Erasta ín tasse Korente ra te mín helte Torofiim Milet ra, ndah faana neɓay. 21 Page ɓéeɓ nék fu ac balaa líjë dal.

Ëbúl, Púdënsë, Línús, Kúlëdín a koy-yaayya filiɓ ngémë ɓéeɓ na woduu ro.

22 Yíkëe ñéerëe a ro, te ri líh rën ɓéeɓ mal⁠ ⁠!

* 3:8 3.8 Sanes a Sambares daa tii ya húmú yeru yëwúɗɗë luhusoh yi ɓëy Ésíppë húmú kaaꞌuu Mëyíis rë. Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 7.11-12.

Tít

1

2

3

Téerëe bíníyú unna won Pool Tít ɗë

Kúnsëe

Ƴee daa unna bíní Pool Tít ɗë. Ɗi fi Tít, ɓani Pool daa na húmú boku légéyírí Koope. Ɗi húmú gëerté habraꞌi Pool lool bee lahaꞌ Pool tolof-tolof a ɓëy Korente ra (Saame 2 Korente 12.18). Na bíní Pool Tít unni ƴee ra nék, ɗeef ɗi fi Tít ín Keret na habraꞌ ɓëy ílí jaŋaa ɗee nay waa tílée rë (1.5).

Filiɓ unna ɓal, Pool líkínté Tít biti ɗi lah fayda níi ow ɓan ɗii heef (2.7-8, 15). Tít waɗti yëeddë ɓëy ílí jaŋii Keret ɗee ñeyaꞌ Koope Ruuh-Peseŋ a Yéesú-Kiristaa sëmlëꞌté yen bakaaɗɗi yen ra (2.4-6). Ɗi nahte ri woni ɓëewë di nay sehuu ayi Kiristaa (2.11-13).

Pool wonte ri⁠ ⁠:

- yii leŋke di waɗti man njíit jaŋi (1.5-9),

- yii leŋke yëeddëh yí paɗɗah ya (1.10-16),

- yii leŋke líkíní ɓaha ya a ɓitiffa (2.2-3),

- yii leŋke líkíní wahambaane ya a jéegí teɓ-teba (2.4-8),

- a yii leŋke líkíní ɓëewë habu ñaam ra (2.9-10).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti ow fi ow ɓéeɓ waɗtee súugëh iñi ɓossi ëldúnë, ɗi pes pesaɗ has Kiristaa na.

1

Wodohi Pool Tít

1-4 Ɗo fi Tít, ɗo fa habaꞌ mi koy soꞌ kah-kah filiɓ ngémë boku yen ɗa, soꞌ mi Pool, soꞌ mi súrgíi Koope a apootari Yéesú-Kiristaa, daa mi na wodoh ro. Mi nahu habraꞌi ɓëewë Koope tanis wa ra wa ham ngémë, mi teeɓ wa kaaf ka, kaaf ka ñéerëꞌ a pesadi ɓëewí pokuute Koope na. Hen ɗaa raa, ay waa wëer biti wa ay haal pesa na ɗúméh, gapaꞌ Koope ɗeef ëldúnë sakuy doom ra, ɗi fa na woneh yii lahay ra. Lahaꞌ wahtaa fahaꞌ ri ra, ɗi fi Koope Sëmlëhí yen teeɓaꞌte yii leŋke pesi baa filiɓ Unee ke ri túuƴ ɗí sëꞌ waare ra. Kon book Tít, Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Sëmlëhí yen líhún ɗë mal, on ɗo jaamma⁠ ⁠!

Ɗee waɗti man njíit jaŋi ra

5 Soꞌ nék, fu ot mi hel ro Keret, fahaꞌi biti fu lúsíɗ yee húmú tas légéyë rë níi iña ɓéeɓ tíkëh waal, te gin fi gin ɓéeɓ fu fal na i njíit jaŋi ti di nahaꞌ mi ro ri nen. 6 Njíit jaŋi nék, waɗti hena ɓëyí lahay yii wonun sun fi, teem ɓeleɓi na kut, koyya ƴahun ɓëewí gémúté Kiristaa*, ow ɓan waa habaꞌ walaŋkaane, wa hen ɓëewí koruute. 7 Njíit jaŋi daa na tooppitoh yii leŋke iñi Koope, daa tah ɗi waɗti hen ɓëyí lahay yii wonun sun fi. Ɗi waray hen ɓëyí gaan-gaanlaꞌ gaan-gaanloo, waray hen ɓëyí keeña wuneh, waray hen ɓëyí han kep daa afa, waray hen ɓëyí fahaꞌte haaꞌ, waray hen ɓëyí pagaꞌ yii waray, saame na alal. 8 Ɗi waɗti hena ɓëyí mínté haneel, fahaꞌ yin wun, ɗi hen ɓëyí teeyte, júɓpé, ɗi hen ɓëyí lante te mín ham afi. 9 Ɗi waɗti hena ɓal ɓëyí pokohte híin Una mit lekoh ra ti di yëeddúu rí nen. Hen ɗaa raa, ɗi ay mín yëedíɗ ɓëewí kayya kaah, ɗi on wa doole, teeɓ ɓëewë na haaꞌuu ri iña na yëeddëꞌ rí rë biti wa homuy kaah.

Yëeddëh yí paɗɗah ya

10 Caakute ɓëewí fí yúhté biti faaliyuuy yii na wonu wa, níi lukaꞌ yëwúɗɗë haalu ngémë rë, wa anti homuu daaha nofee ɓëewë a wonni lahay njiriñña waa na. 11 Lah feheye níi wa nís wonni ƴaa ɓúkkí wë, ndah wa powute faam caak. Wa yëeddúu iñi yéŋké biti waray, wa saame na alal. 12 Húmú lahte ɓëyí dék Keret, bi ɓëy gin wa húmú habuu ri yonente. Ɓëyí baa húmú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëy Keret mësúu hen i feloh, wa ɓëewí ɓosute ti raɓɓa luufa nen, wa ɓëewí ɗapasute te kamute⁠ ⁠», 13 te yee won ɗi baa ra kaah. Yii baa daa tah lah wonee ɓëewë në a unni diŋke nda wa lah ngémí híinté. 14 Wa ɓanuy síkírëh yëwúɗɗë na wonu wonni saku sako ra, wa ɓanuy ñee iña na túuƴú wë ɓëewí súugúuté kaaf ka. 15 Ɓëewí ladute, yin na sobeyeh waa na. Ɓëewí laduy nék, ƴee gémúy rë, iña ɓéeɓ sobeyaꞌ sobeyoo waa na ndah níɓɓí wë na ladeh, wa na lëhíh jom. 16 Wa digiruu biti wa yúhú Koope, te pagaɗɗi wa teeɓaꞌte biti wa wonuy yin ɗii na. Wa ɓëewí ɓosute ɓosi woneeh, faaliyuuy yii na wonu wa te wa míníh paŋ dara yii wunte.

2

Di waɗti man ɓëyí gémpé

1 Ɗo fi Tít nék, lah yëeddé ɓëewë iñi ñéerëꞌ kaah. 2 Lah wone ɓaha ya biti wa hen ɓëewí teeyute, ɓëewí mitu yeɗ cér, ɓëewí mínú ham affi wa, wa ham ngémë híin, wa fahaꞌ ow, wa mín múñ.

3 Ti ɗaaha nen, wone ɓitiffa biti wa pes pesi neɓaꞌte Koope, wa ɓanti won ɓos sun ow, wa ɓanti hen ɓëewí han kep daa affi wa te wa yëeddée yin wun. 4 Wa yëeddún jéegí teɓ-teba fahaꞌi ƴaalli wa a koyyi wa, 5 wa won wa mín ham affi wa, wa lan íllí Koope, wa tooppitoh faammi wa, wa baah, wa on ƴaalli wa cér. Hen ɗaa raa, ɓos ii wonu sun fi Un Koope.

6 Ti ɗaaha nen ɓal, lah wone wahambaane ya biti wa hen ɓëewí mínú ham affi wa. 7 Ɗo fi baa nék, lah page yin wun di yii mín ɗíi hen ɓéeɓ ndín, ɓëewë yeele ɗoo na wa ñee kottu. Fu ƴahti yëeddëꞌ rëe, lah núhée rí keeñu ñéerëꞌ a fayda, 8 fu ñee kaaf ka toŋ nda ow laheh dara yii wona ri na. Hen ɗaa raa, kaaꞌoh yi yen ii mín won ɓos sun fi yen. Tígí daaha, wa ay sopoh.

9 Lah wone ɓëewë habu ñaam ra ɓal biti wa on kélfë yí wë cér di yii mín ɗíi hen ɓéeɓ. Wa paŋ yee neɓaꞌ wa ra, ɓanti capaꞌ a wa 10 mbée lohre wa. Wa henun ɓëewí mitute lekoh faraah. Hen ɗaa raa, wa ay tah ɓëewë on iña na yëeddúu yen sun fi Koope, ɗi fi Sëmlëhí yen ɗa cér.

Di tosaꞌ yen Yéesú

11 Ɗi fi Koope teeɓpe ɓëewë biti onte wa mal. Mali baa daa kúnsíɗ wë ɓéeɓ íl múcëe, 12 yëedíɗté yen yeris kaañ Koope a súugëh iñi ëldúnë, te yen pesaꞌ ëldúnée woteh a júɓ, pokoh Koope na, yen ham affi yen, 13 yen sehaaloh bisa yaakaaru yen, nay sosle keeññi yen ɗa. Bisi baa daa bisa nay aye Yéesú-Kiristaa a ndam ra, ɗi fa daa Koope fi Gaana lahuu yen na sëmlëꞌ yen ɗa. 14 Ɗi yeraꞌte ñíiní tosi yen tooññi yen ɓéeɓ a ladli yen, yen hen ɓëewí sah-sah, ɓëewí saamuun paŋ yin wun kep.

15 Iña waɗ fuu yëedíɗ ɓëy ílí jaŋaa ra, daa wa ƴah. Lah wonee wa a sañ-sañi mitte, fu on ɓëewë në síkírúu rë rë doole, fu won affi ƴee kaaꞌuu síkírëhú rë. Ow ɓanay roo heef⁠ ⁠!

3

Yee waɗ ɓëyí gémpé rë

1 Lah nérsé ɓëewë biti wa warutee on njíittí gina cér a ɓëewë homru nguur ka ra, wa ñee iña na wonu wa ra, wa caŋ paŋ yii hente wun ɓéeɓ. 2 Wa henun ɓëewí në wëníh ɓos sun ow a ɓëewí në íñíih. Wa henun ɓëewí sosute níi sos, wa lah jaamma a ɓëewë ɓéeɓ. 3 Yee tah mi won ɗo yii baa ra bitih⁠ ⁠: filoon, yeni wa ɓéeɓ húmú lahuy af. Yen húmú kaaꞌuute ñee yee won Koope ra, yen húmú ɓëewí múuƴú múuƴë. Fah-neɓ a pagaɗ ɓos húmú hampe yen ñaam, yen na tasuu pesaꞌ ɓos nuf a iñaan. Ow húmú fahaay yen tík íl te yen húmú fahuuy tíkëntëꞌ íl. 4 Ndaa, teeɓaꞌ Koope fa daa Sëmlëhí yen naaꞌi keeñi a ɗee fahaꞌ ri ɓëewë rë, 5 ɗi sëmlëꞌté yen. Biti yen pagu yii júɓpé neh daa tah ɗi sëmlëꞌ yen⁠ ⁠; ɗi yérém yen yérmë. Ɗi hosse keeññi yen sëmlëꞌté yen. Ɗi ñeyaꞌ doolii Ruuh-Peseŋ yen límëetúté, yen lahute pes has. 6 Ɗi ñeyaꞌte Yéesú-Kiristaa Sëmlëhí yen na, líifíɗté yen a Ruuhi baaha. 7 Ɗaaha, on-Koo tahte ɗi habaꞌte yen ɓëewí júɓúté nda yen hen ɓëewí ay haal pesa na ɗúméh, na yaakaaru yen ɗa.

8 Woni wëerté abah, te mi fahaꞌte biti fu ɓaat naa wone nda ɓëewë gémú Koope ra ɓéeɓ pokoh paŋ yin wun. Baa daa yee wun te lahiɗ ɓëewë ɓéeɓ njiriñ ra. 9 Ndaa nék, lah moytee capaꞌ pëtíh, cabi tii yi caacci mínéh ɗúm, íñëꞌ a taasantaꞌ di yii leŋke Kootaa. Ƴaa ɓéeɓ wonni lahay af a lúk te lahay njiriñ. 10 Lah ɓëyí fí yéŋké biti hom ɗaralsaꞌ ɓëewë ɗaralsoo raa, lah dëeké rí fu won ɗii na. Ɗi kaaꞌ síkírëhú rëe, fú dëekëet ɗí fú wonaat ɗii na. Ɗi kaaꞌ síkírëhú waali ana fa raa nék, lah ɗúhé ɗii na níi lan, 11 te fu yúh biti ɓëyí baa helte waala wun ɗa te bakaaɗɗi teeɓaꞌte biti daan waɗte ri, te daa ri komaꞌ ri afi.

Unna míllëꞌ líkín Pool Tít ɗë

12 Soꞌ nék, may roo wolaꞌ Artemaas mbée Tísík. Ow di waa na ac ɗaa, lah yípée ac fu ɗeef soꞌ Nikopolis, may líƴée në. 13 Lah page yii mín fú ɓéeɓ sun fi ɓaaba na suu Senaas fi layoha a Apolos ra, fu waaƴiɗ wa níi iñi wa ɓéeɓ mit. 14 Koy-yaayya filiɓ ngémë ɓal warutee pokoh paŋ yin wun nda wa lah njiriñ, wa dímlëꞌ ɓëewë homu coono ra.

15 Ɓëewë funi wa homu dee ra ɓéeɓ na woduu ro. Lah wodee kooƴƴee ke yen filiɓ ngémë.

Koope líhë rën mal ɓéeɓ⁠ ⁠!

* 1:6 1.6 ɓëewí gémúté Kiristaa ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: ɓëewí mitute lekoh.

Filemoo

Téerëe bíníyú unna won Pool Filemoo ra

Kúnsëe

Ƴee daa unna bíní Pool Filemoo ra. Ɗi fi Filemoo húmú yíkëe alal te húmú lahte i ñaam faami. Di ɓaahi ɓëewí ƴaa bín fë, ñaammi wa daa súrgë yée ké yen woteh. Pool waarete ri Uni Neba, ɗi haalte ngémë níi ɗi yeeltee hen kooji Pool.

Húmú lahte ow di ñaammi Filemoo hínú Onesime, fússé hegohte. Ɓani Pool yúhëntúu homi Pool kasaa, ɗi haalte ngémë.

Jamanii baaha, ñaam fús hegoh níi habaatu raa, tíkúu daani misikke níi misik te húl sah na ɗam na.

Pool yeñ Onesime Filemoo na, bíníté unni ƴeh tíkké yaꞌi, komaalohi wa Filemoo. Filiɓ unna, Pool ɗagiɗte Filemoo, baaliɗte Onesime Filemoo na, wonte ri biti ɗi habaꞌ ri koy-yaafi.

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay yúh biti ɓëewë gémú Yéesú-Kiristaa na ra ɓéeɓ, wa i koy-yaay.

1

Wodohi Pool Filemoo

1 Ɗo fi Filemoo kooji fun, ɗo fa bok a fun légéy rë, soꞌ mi Pool, soꞌ fa téƴú kasu ndah Yéesú-Kiristaa ra, funi Timoote koy-yaafi yen filiɓ ngémë, fun na woduu ro. 2 Fun na woduu Apiyaa* koy-yaafi yen filiɓ ngémë ɓal, a Arkipe fa yeni boku haaꞌa ra, a ɓëy ílí jaŋaa na teeꞌuu faamu ra. 3 Baap-Koo a Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhún rën mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠!

Yee ɗagiɗ Pool Filemoo ra

4 Filemoo, wahtii ɗagaa mi níi nuf soꞌ pay ɗoo na rek, faraah mi sím Koope fi yen, 5 ndah mi kelohte ɗee gémëꞌ a ɗee fahaꞌ fu Yéesú-Kiristaa Yíkëe te lahiɗte ɓëewí Koope ɓéeɓ njiriñ ra. 6 Soꞌ nék, yee na ɗaŋ mi ra daa ri bitih, ngémë boku yen baa ra lah njiriñ, nda fu yúh níi lan iñi wunna ɓéeɓ lahu yen gémë gémú yen Yéesú-Kiristaa na ra, ɗi lah ndam. 7 Ɗo fi koy-yaasoꞌ, fahaꞌa fahaꞌ fu ɓëewí Koope ra, onte wa doole, sosilte keeñ soꞌ, yëellíɗté rí.

Layidi Pool Onesime

8 Ɗaaha, Kiristaa onte soꞌ sañ-sañi túuƴëe mí rë yee nay fuu page ra sah ndaa, 9 yee nay mi roo ɗage bee ra nék, mi fahaay biti mi túuƴë rë rí túuƴë. Fu pagaa ri biti fu fahaꞌ soꞌ fahoo daa génël sëꞌ. Soꞌ mi Pool, soꞌ fa faan soꞌ maan bee ra, ɓaatte biti mi téƴúté kasu abee ndah Yéesú-Kiristaa ra, daa mi na ɗaŋ ɗo. 10 Yee nay mi roo ɗage ra nék, mi ɗagiɗ ɗi Onesime fa hen koy soo na, mi hente baap ɗii na filiɓ ngémë di kasaa hom mi bee ra. 11 Ɗéɓëenë, ɗi lahray ro njiriñ ndaa leegi ɗi lahiɗte yen ɓéeɓ ana njiriñ†. 12 Kon, mee roo rii nimiliɗ ɗa te lah yúhé biti daa ri keeñ soꞌ. 13 Mi yef ri soo na dee koon daa génël sëꞌ nda ri légéyíɗ sëꞌ iña nay fu soo légéyíré koon homi soꞌ filiɓ kasaa bee ndah Uni Neba ra, 14 ndaa mi fahaay paŋ dara te fu ñéeréeh në. Mi fahaay gangalu paŋi yii wuni bah, mi fahaꞌ biti fu núhëe rí keeñu. 15 Mín hena ɗah, takaꞌ ee ke ɗoni Onesime baa waɗ waro, nda maañeh fíi fu liilaat ɗi faw. 16 Leegi, ɗi henlay ñaam kep, ɗi gén ñaam fap, ɗi koy-yaay, bi fahuute níi fahaꞌ. Soꞌ mi bee déꞌ, mi fahaꞌte ri níi fahaꞌ, ndaa ɗo fu waɗtee rii fahaꞌ fahaꞌi luk bi funi af biti ɗi súrgúu, te ri koy-yaafu filiɓ ngémë.

17 Ƴaha biti fu hampe ñéerëꞌí yen raa nék, lah habee ri ti biti fu ham soꞌ nen. 18 Ƴaha biti ɗi tooñ ro tooño mbée ɗi lahiɗ ɗo kabut, pegoh soꞌ wa. 19 Soꞌ mi Pool daa mi na bíní a yaꞌ soꞌ ee bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Soꞌ mi beh, daa mi nay roo yínlé.⁠ ⁠» Soꞌ nék, mi fahaay roo won biti ɗo ɓal, fu lahiɗte soꞌ kabut te kabut ka, ɗi pesu, ɗo fi bah. 20 Ahaŋkay, ɗo fi koy-yaasoꞌ, pagiɗ soꞌ yii baa ndah Yíkëe, fu yëellíɗ keeñ soꞌ ndah nona nonu yen Kiristaa na ra. 21 Wëerté sëꞌ biti iña bíní mi ro ƴee ra, fay waa paŋ níi fu ɓaat na kay sah. 22 Lah saamiɗ soꞌ tígí homa mi ɓal ndah mi yaakaarte bitih ɗaŋŋi ron tahte leegi mi nimiliru ron.

Takohi Pool a Filemoo

23 Epafaraas fa funi homu kasaa ndah Yéesú-Kiristaa ra na wodoh ro, 24 ɓani Marka a Aristarka a Demaas a Lúkkë, ƴee funi wa boku légéyë rë. 25 Yéesú-Kiristaa Yíkëe líhë rën mal⁠ ⁠!

* 1:2 1.2 Apiyaa ⁠ ⁠: Ɗi ow ɓeleɓ.

† 1:11 1.11 Onesime⁠ ⁠: daa ri «⁠ ⁠lahte njiriñ⁠ ⁠» di gerek.

Ébrë

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Téerëe bíníyú unna yuloh ébrë yë në rë

Kúnsëe

Unni ƴee daa unna bíníyú yuliɗ ébrë yë në rë. Wa fi ébrë yë nék, daa wa ɓëy tali Abraham. Daa wa na wonuu yëwúɗɗë ɓal. Tii ɓëeꞌ bíní unna ra wonuy, gina yuliɗ wa ra ɓal wonuy.

Unna nék, ɓëeꞌ bíní wë rë, waɗ waa bíníyë yëwúɗɗí nonu koy-yaayya filiɓ ngémë (1.1), ƴi fí yúhté biti húmú yeɗɗuute níi lahte na ƴi ngémí wë húmú tallaꞌ saata. Ɗi néríssé wë iña húmú yëeddú wë rë, habraꞌi wa nda wa lahaat doole wa ham ngémí wë híin (5.11 níi 6.12).

Ɗi wonte wa biti Kiristaa a Koope if a ɓëlgís, daa ri teeɓaꞌ ɗee man Koope kah-kah ra (1.3), te ɓëewë ay ñeeꞌee ɗii na nda wa múc. Daa ri tah ɓëewë gémú rë mín leɓoh Koope, te ri kut daa ri Seeƴohi gaana. Daa ri tah Koope pok yin has hanndal ki ɓani ɓëewë, bi gén bee húmú pok ɗi hanndal ki ɓani caacci wa ra (8.1-13).

Ɗi wonte wa biti ɓal, wa yíp íllí wë Kiristaa na, wa tík nuffi wa ɗee mújëꞌ rí kaaꞌa kaaꞌuu ri ɓëewë rë, wa ɓanti gooy, ɓanti yeɗɗoh (12.2-3).

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke jébëlë jébël Kiristaa afi sarah waal yínë kut teempe waali yíníi baaha tosse bakaaɗɗi yen ɗa (9.12-28),

- yii leŋke hawiɗɗa na húmú hawru caacci wa filoon ɗa (10.1-4),

- yii leŋke caaccee ke wa húmú gémú rë (11.1-40),

- a yii leŋke njíittée ké wë húmú waariyu wa Un Koope ra (13.7).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti hawiɗɗa na húmú hawru caacci yen te yen na pagu ri níi a woteh ra mínéh hos bakaaɗ, ndaa Kiristaa jébëlëꞌ afi waal yínë kut teempe waali yíníi baaha hosse bakaaɗɗi yen.

1

Ɗee wonaꞌ Koope yen na ra

1 Filoon, Koope húmú ñeyaꞌ yonente ya na, di pagaɗɗi bokaay wonte a caacci yen waal caak. 2 Ndaa woteh, di jamanaa míllëꞌ bee ra, ɗi ñeyaꞌ Koohi na wonte a yen. Ɗi ñeyaꞌ Koy ki baa na sakke ëldúnë, ɗi tanisse ɗi fi Koy ki baaha lahaꞌte iña ɓéeɓ. 3 Koy ki baa daa niiñi ndami Koope, te ɓani Koope if a ɓëlgís, daa ri teeɓaꞌ ɗee man Koope kah-kah ra. Daa ri ñeyaꞌ doolii uni, tahte iña ëldúnë ɓéeɓ hom woteh. Te filoon fi bee yeraꞌ ri ñíiní hosse bakaaɗɗa ra, ɗi ín tookke sunaa-sun, hëbís Koope fa gaan doole ra, hompe yaꞌi ñamaa fi. 4 Di paaꞌ ri malaaka ya ɓéeɓ sun, tiya lah ri fíi Koo ra, lukaꞌ bi wa ɗaaha fap.

Ɗee lukaꞌ Koy ka malaaka ya gaan ɗa

5 Ndah nagajek, Koope wënɗëy malaaka yínë sah unni ƴeh⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Daa fu Koy soꞌ,

dalaꞌte woteh

mi Boffu.⁠ ⁠»✡

Ɗi wënɗëy malaaka biti ɓal⁠ ⁠:

«⁠ ⁠May hen baap ɗii na,

ɗi hen koy soo na.⁠ ⁠»✡

6 Te wolaꞌ rí koy ki saawi ëldúnë rë, ɗi won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Malaaka yi Koope ɓéeɓ ƴekun fíyí, sígímíɗ ɗí.⁠ ⁠»✡

7 Di yii leŋke malaaka yi ƴaa na Koope wonte bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɗi paŋke níi malaaka ya madu ngilaaw nen,

ɗi paŋke níi wa fi súrgë yí madu njaar-kíi nen.⁠ ⁠»✡

8 Ndaa di yii leŋ Koohi na, ɗi won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Nguur ku ɗo fi Koope

ay home na níi kiri fi kirih.

Fu kúɗté ɓëewú kúrí júɓpé,

9 fu fahaꞌ yii hente júɓ kep,

te fu wonay dara tooñ.

Yii baa daa tah soꞌ mi Koope fu

mi tanis ro,

mi on ɗo sos-keeñ,

mi túm rë díw heeñ af,

ndah fu génëꞌ sëꞌ ɓëewë ɗoni wa homu ra.⁠ ⁠»✡

10 Ɗi wonte ri ɓal tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Dalaana, ɗo fi Yíkëe daa fu sak feey fa,

daa fu sak sun-Koo a yaꞌu.

11 Iñƴaa ɓéeɓ ay muuy,

ndaa ɗo fay home na faraah.

Wa ay yah

ti di na húlëꞌ búuɓ nen.

12 Fay waa túlëñsëꞌ

ti ɓëyí túlëñsëꞌ búuɓ nen,

wa lofu ti di na lofuu yéré nen,

ndaa ɗo fi na lofiseeh

te fay pese peso níi kiri fi kirih.⁠ ⁠»✡

13 Koope wënɗëy malaaka bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Tooke hëbís sëꞌ, yaꞌi ñamaa fi soꞌ dee

níi bín nëy míi yíssée kaaꞌoh yu hen tíkëe yí kottu ra.⁠ ⁠»✡

14 Wa fi malaaka ya, wa mbínéeffí lahuy boꞌ faan. Koope hom wolaꞌ wa habraꞌi ɓëewë nay múcé rë.

2

Una na komaꞌ múc ɗë

1 Yii baa daa tah yen warutee ɓaatti ham unna keluu yen ɗa híin, nda yen ɓanti múuƴ. 2 Yen yúhúté biti una húmú ñéyíɗ Koope malaaka ya na filoon ra kaah, te ɓëewë kaaꞌuu síkírëhí una, kaaꞌuute ñeyi na ra ɓéeɓ, liilute daana yeeliyuu wa ra. 3 Kon, yen kaaꞌ síkírëhí una nay tahe yen múc kah-kah raa, yen ay mínée múc daana ɗíh⁠ ⁠? Ɗi fi Yéesú-Yíkëe daa ɗéɓpí won yii leŋke mújí bah. Filoon fe, ɓëewë keluu woni mújí baa ra wonute yen biti ɗi kaah. 4 Koope a faanaŋ fi paŋke i kawtéef gaan, kimtaan a iñi éemílëꞌté, teeɓaꞌi biti iña wonu wa ra kaah. Ɗi teeɓaꞌte ri ɓal di iña onaꞌ Ruuh-Peseŋ, ƴee woraꞌ ri ɗee fahaꞌ ri ri ra.

Yéesú daa mala liilu ɓëewë Koope na ra

5 Koope onay malaaka ya sañ-sañ sun fi ëldúnë fë nay aye fayu na wonu fun bee ra, 6 ndée bíníyúté bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ow daa yi níi ɗo fi Koope

fu na hel nuf ɗii na⁠ ⁠?

Ow daa yi níi fu na tooppitoh ri⁠ ⁠?

7 Fu tíkké rí tígí fí yúhté biti

ɓani malaaka ya talluu teem,

fu ɓéyíɗté rí,

fu líifíɗté rí ndam,

8 fu tíkké rí

ɗi paaꞌte iña ɓéeɓ sun.⁠ ⁠»✡

Koope onte ow paaꞌte iña ɓéeɓ sun. Kon Koope helay dara yii ow lahay sañ-sañ sun fi. Añcaŋ, woteh yen olute biti ow lahay sañ-sañ sun fi iña ɓéeɓ doom. 9 Yee olu yen ra daa ri biti Yéesú húmú cépírúté ƴutuuɗ ɗee rek, malaaka ya paaꞌuute ri sun. Ndaa leegi ɗi ɓéyrúté, ɗi líifrúté a ndam ndah coono fa deƴ ɗi níi ɗi húlté rë. Ɗaaha, naaꞌi keeñ Koope tahte Yéesú húlíɗté ɓëewë ɓéeɓ. 10 Koope daa sak iña ɓéeɓ te iña ɓéeɓ homiɗ ɗi. Te waɗ waro biti ɗi ñeyaꞌ coono fa deƴ Yéesú rë, paŋ yee paŋ ri ɗii na ra níi ɗi fi Sëmlëhí ɓëewë ɓéeɓ mit sëk. Ɗaaha, Koope fahaꞌ biti ow caak hen koyyi, wa bok ndami.

11 Ɗi fi Yéesú fë na ladil ɓëewë bakaaɗɗi wa ra, a wa fi ɓëewí ƴaaha ɓéeɓ daa boku Boffa yínë. Yii baa daa tah, ɗi sopaay dëekëꞌí wë koy-baappi 12 ndah nagajek, ɗi wonte Koope bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠May teeɓ koy-baappi soꞌ daa fu wah,

mi kañ ro fíi mboolo ma ɓéeɓ.⁠ ⁠»✡

13 Yéesú wonte biti ɓal⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Soꞌ may tíké yaakaari soꞌ ɓéeɓ Koope na.⁠ ⁠»

Di yii leŋke koy-baappi na ɗi wonte biti ɓal⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Soꞌ mi abeh, funi koyya tík Koope yaꞌ soꞌ ra.⁠ ⁠»✡

14 Wa fi koyyi ƴaa nék, lahuu boꞌ faan a ñif. Yii baa daa tah ɗi fi Yéesú ac hente ow, lahte boꞌ faan a ñif nonte waa na nda ri húl, ɗakaƴaꞌ Seytaane fa lah sañ-sañ na ɓek ow húl rë. 15 Ɗaaha, ɗi sëmlëꞌté ɓëewë húmú madu i ñaam nen pesi wa ɓéeɓ rë, ndah neeha neehu wa kúl kë rë. 16 Yen olute biti ɗi ac sëmlëꞌí malaaka ya neh, ɗi ac sëmlëꞌí séttí Abraham. 17 Yii baa daa tah ɗi waɗti ac hen ow ti koy-baappi nen, ɓani wa man ɓéeɓ nda ri hen seeƴohi gaani wa, bi naaꞌte keeñ níi naaꞌ, pokohte légéyírí Koope. Ƴaaha ɓéeɓ, nda ri yeraꞌ ñíiní tos ɓëewë, Koope baal wa bakaaɗɗi wa. 18 Yéesú a faanaŋ fi, fahuute fíir, te ri ñeete coono. Kon, ɗi mín habraꞌ ɓëyí në fíirú.

3

Daa lukki yeeliyoh kañ hanndal ki Yéesú a Mëyíis⁠ ⁠?

1 Koy-yaayyi ƴeh, kon ɗon fa henu ƴi Koope ra, ɗon fa ɗi dëek ɗën ɗë, yéelí Yéesú në. Daa ri ɓëeꞌ Koope wol ri ra te daa ri Seeƴohi gaani ngémë na waariyu yen ra. 2 Di húmú pokaꞌ Mëyíis légéyë déŋéenú rí kúrí ɓëy faam Koope filoon, Yéesú pokaꞌ légéyë déŋéen ɗí Koope ra ɗaaha. 3 Ndaa nék Yéesú luk Mëyíis yeeliyoh kañ ti faam a ɓëeꞌ taɓah ri ra nen⁠ ⁠: ɓëeꞌ taɓah faam fa ra, daa luk faam fa yeeliyoh laas⁠ ⁠! 4 Faam fi faam ɓéeɓ ow daa taɓah ri, ndaa Koope daa taɓah iña ɓéeɓ. 5 Mëyíis húmú pokohte légéyë húmú déŋéenú rí kúrí ɓëy faam Koope ra, ndaa ti súrgë nen kut, nda ri hen seedii yee nay wone Koope filoon fe ra. 6 Ɗi fi Kiristaa nék, pokohte ndaa ti Koy nen, Koy ka tíkú sun fi ɓëy faam Koope, na ílíf wë rë. Yen fi ƴee nék, yen daa ɓëy faami hém yen ham híin te yen damaꞌ yee yaakaaru yen ɗa níi lúsëenín.

Ɗee nay tahe ow non hílsëhë waaƴiɗ Koope ɓëewí rë

7 Yii baa daa tah ɗon waɗti tík nuffon yee won Ruuh-Peseŋ bee ra⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Woteh fee Koo beh,

ɗon keloh Un Koope,

8 ngënë súhrí keeññon ɗon kaaꞌ ñeyi na,

ti di húmú kaaꞌuu caaccon ñeyi na filoon,

bee húmú homuu wa luufa,

na saamu olsohi Koope ra.⁠ ⁠»✡

9 Koope won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Caaccon húmú tíkúuté sëꞌ af,

saamute olsohi soꞌ.

Añcaŋ, wa húmú tíkúté íllí wë sun fi iña paŋ mi ra

10 níi hente kíil sabay iniil (40).

Yii baa daa tah keeñ soꞌ húmú haay ɓëy jamanii bah,

mi won tih⁠ ⁠:

“Níɓɓí wë dékëꞌ múuƴɗí wë,

wa kaaꞌuute yúhí yee nahaꞌ mi ra.”

11 Filiɓ haayi keeñ soꞌ,

mi añohte biti wa ii mëssí non hílsëhë húmú waaƴiɗ mi wa ra.⁠ ⁠»✡

12 Kon koy-yaayyi ƴeh, lah mëytíi⁠ ⁠! Ow yínë sah ɗon na waray súh keeñ kaaꞌ gém níi súugée Koope fa na pes ɗa. 13 «⁠ ⁠Woteh fee Koo beh⁠ ⁠» fa wonu Téerëe rë, daa lís níi a ɗeh. Kon hém ɗi gétëy rek, lah ënëntíi doole hanndal kon faraah, toñeh ow di ɗon na yeris bakaaɗ kúrëelëh rí níi ɗi súhíl keeñi kaaꞌ keloh Un Koope. 14 Nagajek, yen nonu Kiristaa na hém yen ham yaakaara húmú lahu yen dalaana ra híin níi lúsëenín. 15 Yen olute biti Téerëe won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Woteh fee Koo beh,

ɗon keloh Un Koope,

ngënë súhrí keeññon ɗon kaaꞌ ñeyi na,

ti di húmú kaaꞌuu caaccon ñeyi na filoon.⁠ ⁠»✡

16 Te sah ɓëewë húmú keluu Un Koope, kaaꞌuute ñeyi na ra, wa i wah⁠ ⁠? Wa ɓëewë Mëyíis húmú ɗúhíɗ wë ɓéeɓ Ésíp rë neh a⁠ ⁠? 17 Ɓëewë keeñ Koope húmú haay wa kíil sabay iniil (40) ra, wa i wah⁠ ⁠? Wa ɓëewë húmú bakaaru te húlú ɓéeɓ luufa ra neh a⁠ ⁠? 18 Koope húmú añohte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa ii mëssí non hílsëhë húmú waaƴiɗ mi wa ra.⁠ ⁠»✡ Ɗi húmú wonaꞌ i wah⁠ ⁠? Ɗi húmú wonaꞌ ɓëewë húmú kaaꞌuu ñee woni ra neh a⁠ ⁠? 19 Ɗaaha, yen olute biti caacci yen míníh haal gina nay waa hílsée koon ɗa, ndah kaaꞌa kaaꞌuu wa gém Koope na ra.

4

1 Koope líssí ham gapaꞌa húmú gapaꞌ ri biti yen mínú non hílsëhë húmú waaƴiɗ ɗi yen ɗa. Kon mëytíi, toñeh ow di ɗon na míllëꞌ filoon níi noneh na. 2 Yen liilute Uni Neba ti di húmú liiluu ri caacci yen koon nen. Wa fi ƴaa nék, liiluu wa una ra, lahray wa njiriñ, ndah liiluu wa ri ra, wa gémúy rí. 3 Yen fa gémú ƴee ra nék, yen ay non hílsëhë húmú waaƴiɗ ɗi yen baa ra. Ɗi húmú won na tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Filiɓ haayi keeñ soꞌ,

mi añohte biti wa ii mëssí non hílsëhë húmú waaƴiɗ mi wa ra.⁠ ⁠»✡

Koope wonte yii bah te añcaŋ hílsëhí bah, ɗi húmú waaƴce ri níi wocce. Ɗi waaƴ ri na sak ri ëldúnë bín fë rë níinén. 4 Bíníyúté ílíƴ filiɓ Téerëe yii leŋke bisi paana fa bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bisi paana fa, Koope hílsëꞌ légéyée ké rí sakaꞌ ri ɓéeɓ rë në.⁠ ⁠»✡ 5 Koope wonaatte na ɓal, na won ɗi bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wa ii mëssí non hílsëhë húmú waaƴiɗ mi wa ra.⁠ ⁠»✡

6 Ɓëewë ɗéɓúu liil Uni Neba ra, nonuy hílsëhë húmú waaƴiɗ wa Koope ra, ndah kaaꞌa kaaꞌuu waa ñee yee fahaꞌ Koope ra, ndaa i ow kay mínú nëe non. 7 Yii baa daa tah Koope habaat bis kay dëekëꞌté rí «⁠ ⁠woteh fee Koo beh⁠ ⁠». I kíil dí kíil filoon fe, ɗi ñeyaꞌte Dawit na wonte ti di keluu ron ri koon di yii leŋke bisi baa ra won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Woteh fee Koo beh,

ɗon keloh Un Koope,

ngënë súhrí keeññon ɗon kaaꞌ ñeyi na.⁠ ⁠»✡

8 Ƴaha biti koon gina ɓek Yosuwe ɓëewë rë wa hílsúuté na koon, tin Koope woneh ban bis kay filoon fe. 9 Kon níi a ɗeh, Koope líssí ham biti ɓëewí ay hílsëh ti di húmú hílsëꞌ rí bisi paana fa nen. 10 Ɓëyí fí non hílsëhë húmú waaƴiɗ Koope ɓëewí rë ɓéeɓ, ay hílsëh légéyí ti di húmú hílsëꞌ Koope légéyí nen. 11 Kon, yen pagun ɓéeɓ nék níi yen non hílsëhí bah. Hen ɗaa raa, ow di yen na ii ñee kotti caacci yen, kaaꞌ ñee yee fahaꞌ Koope ra ndín, ɗi keen.

12 Un Koope ee pes ɗa, te ri lahte doole. Ɗi luk jépílí koluu dahas kaañ. Ɗi cagaꞌ keeñ tap coonaa, taaggilaꞌ nëkë a ƴuh. Daa ri na teeɓaꞌ yii hom keeñ ow a iña na níɓ ɓëeꞌ rë. 13 Dara ɗapeeh Koope, iña ɓéeɓ man yii hom ëssë nen ɗii na, hente ngëeƴ íllí ɗi fa yen ay wone ri iña pagu yen, ɗi aattiyaꞌ yen ɗa.

Yéesú, Seeƴohi gaana

14 Yen yúhúté biti yen lahute seeƴohi gaani lahte doole, daa ri Yéesú Koy Koope. Ɗi ín lappe sun ɗa, hompe fíi Koope. Kon, yen habun ngémí yen híin. 15 Bee yen keenute ra, Seeƴohi gaana lahuu yen ɗa na ot yen na yúh biti ow daa man ɗaaha, ndah ɗi bok boko a yen ñeete fíirí mín ɗíi hen ɓéeɓ, ndaa ɗi keenay bakaaɗ. 16 Kon, yen ɓanun lah dara yii sídúun yen, yen leɓoh Koope fa daa Buura na onaꞌ mal ra, ɗi teeɓ yen naaꞌ-keeñ, on yen mal. Hen ɗaa raa, tígí misikaa ri ɓéeɓ, ɗi ɗúhíɗ yen na.

5

1 Seeƴoh gaan ɓéeɓ tansuu filiɓ fi ɓëewë, ɗi homiɗ wa fíi Koope. Daa ri na jébël iña nay waa yeree sarah a ƴee nay waa hawre Koope nda wa baalu bakaaɗɗi wa ra. 2 Seeƴoh gaan ɓéeɓ yúh ɗee na tílëꞌ rí a ɓëewë yíih rë a ƴee múuƴú rë, ndah ɗi fi baa ɓal, ɗi na keen. 3 Keena na keen ɗi fi baa ra ɓal, daa tah ɗi mínéh teem yeraꞌ sarahi ay baaluu bakaaɗɗi ɓëewë kep, ndaa ɗi waɗti yeraꞌ bi ay baaluu bakaaɗɗi ɗi fi baa ɓal.✡ 4 Ow mínéh ɓéyíɗ afi níi fal afi seeƴoh gaan, Koope kut daa na dëekëꞌ ti di dëekëꞌ rí Aaron nen.

5 Kiristaa ɓal ɓéyrëy afi falte afi seeƴoh gaan, Koope daa fal ri ri won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Daa fu Koy soꞌ,

dalaꞌte woteh

mi Boffu.⁠ ⁠»✡

6 Koope wonte ɓal bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Fu seeƴoh ti Melkisedek*nen

níi kiri fi kirih.⁠ ⁠»✡

7 Filiɓ pesi Kiristaa feey fi bee ɓéeɓ, ɗi húmú ɗagaꞌ Koope fa daa mín ɗíi sëmlëꞌ kúl kë rë ɗaŋi misikke ñéerëꞌ a muun,✡ wone ri sohle yi te Koope tahte ɗaŋŋi ndah ɗi ñeete yee fahaꞌ Koope ra. 8 Henaꞌ Yéesú Koy Koope na níi, ɗi ñeete coono, yoonte ñee yee fahaꞌ Koope ra. 9 Pagaꞌ Koope yee paŋ ɗi ɗii na níi ɗi fi Yéesú mitte sëk rë, ɗi hente Sëmlëhí ɓëewë na ñeyu yee fahaꞌ ri ra, sëmlëꞌté wë níi kiri fi kirih. 10 Ahaŋkay, Koope daa fal ri seeƴoh gaan ti Melkisedek nen.

Yen yuliɗ fíi

11 Fun lahute i yin caak, ƴi wonun fun ɗon sun fi yii bah, ndaa poysiri ɗon wa ay kofeel ndah yin yooɓay haal affon. 12 Ɗon warutee maañci mín yëeddëꞌ koon ndaa tígë homuu ron bee ra, ow daa waɗ ɗon yëeddëet iña na ɗéɓúu yëeddëꞌ filiɓ unni Koope ra. Ɗon míníh ñam ñami yooɓay hon doom. Ɗon teyu ɓap ti baaker nen. 13 Ɓëyí fí líssí ɓap nék, ɗeef ɗi líssí hen baaker, ɗi maanay doom. Kon, ɗi mínéh ɓíssëꞌ yii júɓpé a yii júɓëy.✡ 14 Ñama yooɓay hon ɗa nék, ay yeru ɓëewë maanu ra, wa fa dékúu saam yúh a ɓíssëꞌ yii wunte a yii wuneh níi mínúté rë.

6

1 Kon, yen helun iña ɗéɓúu yëeddëꞌ sun fi waali Kiristaa ra filoon, yen yuliɗ fíi yen yoon iña waɗti yëeddún ɓëyí maante te yuliɗ Kiristaa na ra. Yen waruy wëegís yen wonaate iña ɗéɓúu yen yoon bitih⁠ ⁠: ɓëewë warutee lof pesaɗ, súugëh pagaɗɗa na yeñ wa kúl kë rë, wa gém Koope. 2 Yen waruy ñeyaat sun fi yii leŋke bëtís, sun fi yii leŋke di nay tíkúu ow yaꞌ ɗagiru Koope, di yii leŋke koloh ɓúudé a di yii leŋke yiin bis-këem. 3 Yen yuluun fíi, hém Koope ñéerëꞌ në.

4-6 Nagajek, ɓëewí helute ngémí wë wëegísúté pesada húmú homuu wa filoon ra, ow mínéh tah wa lofaat pesaɗ. Wa fi ƴah, niiñi Koope mëssée waa hawaan, Koope onte wa mal, wa nonute ɓëewë liilu Ruuh-Peseŋ ra ɓal, wa olute neba hom un Koope ra, wa yúhúté doolii nguur ka na ac fíi rë níi wocce, wa anti hel ngémí wë wa wëegís pesada húmú homuu wa filoon raa, ay made biti rek tih, wa daaƴaatu Koy Koope sun fi kurwaha ɓëewë solsee ri nen, te wa pagiru ri affi wa.

7 Meey han mulaa na dékëꞌ Koo toɓ níi iña sohu na ra non njiriñ yíkíi rëe, Koope ay barkel meeyi bah. 8 Meeya paala yëlúp a ñobitaan raa nék, ɗeef ɗi lahay njiriñ te ii maañ sah Koope cuñ ri ɗi míllëꞌ tam.

9 Ɗon fi kooƴƴee ke fun fahuu fun ƴee ra, fun wonuute ɗaa sah ndaa wëerté fun biti ɗon madu a iña wonu sun fi meeya gén ɗë, ƴee na komaꞌ múc ɗë. 10 Koope na pageh yii júɓëy. Ɗi ii hal iña pagu ron ra, ii hal ɗee fahuu ron ri ra. Ɗon teeɓute ri biti ɗon fahuute ri ɗon na habruu ɓëewí te ɗon lísúu wëe habraꞌ. 11 Fun fahuu biti nék, ow fi ow ɗon na ɓéeɓ sawoor ham híin ti ɗaa nen níi lúsëenín ndín, ɗi liil yee húmú yaakaar ri ra níi mit sëk. 12 Kon, ngënë heni ɓëewí ɗapasute, lah ñéyí kotti ɓëewë nay liile yee gapaꞌ Koope ndah gémë gémú wë Koope a múñë mújú wë rë.

Gapaꞌ yi Koope na neeꞌeh luuf

13 Na húmú gap Koope Abraham biti ay rii barkel ra, bi lahay ɓëyí luk ɗi fi Koope gaan níi ɗi añee tii ɓëyí baaha, ɗi fi Koope añaꞌ tiyi a faanaŋ fi, 14 wonte ri biti ay rii barkel níi tígí teem barkel, keñil tali níi keñil.✡ 15 Abraham hompe na seh, hampe na híin. Ɗaaha, ɗi liilte yee húmú gap ri Koope ra. 16 Ow ƴahti añoh raa, hom capaꞌ tii ɓëyí luk ɗii gaan te añohi baa daa na ɗúmël yee wonu ɓani ɓëeꞌ rë. 17 Ti ɗaaha nen, Koope fahaꞌ teeɓi ɓëewë nay liile yee gapaꞌ ri ra biti ɗi ii mëssí hon uni. Yii baa daa tah na húmú gapaꞌ ri ra, ɗi añohte tíkké sun. 18 Kon, yen olute biti lahte iñi ana yi mínéh ñak, ƴee fí yúhté biti Koope mínéh wëe won te ri pageh wa⁠ ⁠: daa wa gapaꞌa a añoha. Yen fa heguu iña ɓéeɓ nda yen ham híin yaakaara gapu yen ɗa nék, iñi ana yi ƴaa onte yen doole níi on. 19 Yaakaari baaha man dúuñ dootaa nen wëer pesi yen. Ɗi wëerté, híinté te ri haalaꞌ níi énfí rídíi tígë sela níi sela ra. 20 Yéesú këllëhté yen haalte tígí daaha, homiɗte yen na, ɗi hente seeƴoh gaan ti Melkisedek* nen níi kiri fi kirih.

7

Daa lukki gaan hanndal ki Melkisedek a Abraham⁠ ⁠?

1 Melkisedek* fi baaha húmú hente buuri Salem, hente seeƴohi Koope fa sunaa-sun. Na húmú nimil Abraham faam bee ɓagaꞌ ri buurra ra, ɗi fi Melkisedek daa téebílëh rí, ɗaŋke nda Koope barkel ri. 2 Iña ɓeyaꞌ Abraham haaꞌa ra ɓéeɓ woruun sabboo raa, wodi yínëe ɗi yeɗte ri Melkisedek. Iti fi tii Melkisedek daa ri buura júɓ rë. Ɗi fi Melkisedek daa buuri Salem tíkké sun. Iti fi buuri Salem daa ri buuri jaammaa.✡ 3 Lahay tígí bíníyúté filiɓ Téerëe wonte biti bee daa yaafi, mbée bee daa boffi, mbée ɗi non tali díw. Lahay tígí bíníyúté ɓal, wonte yii leŋke ayi ëldúnë, a yii leŋke húlí. Ɗi mëddúu a Koy Koope. Ɗi seeƴoh níi kiri fi kirih.

4 Ëlí ɗee henaꞌ Melkisedek ow gaan ra⁠ ⁠! Ɗi fi Abraham sah, ɗi fi ciffi yen fi ɓëy Israyel, iña ɓeyaꞌ ri haaꞌa ra ɓéeɓ woruun sabboo raa, wodi yínëe ɗi ɓeɓpe ri yeɗte Melkisedek. 5 Kootaa túuƴëꞌté biti iña lahuu ɓëy Israyel ra ɓéeɓ woruun sabboo raa, seeƴoh ya tali Léwí meel wa wodi yínëe, wa yeru wa.✡ Maanam, wodi yíníi bah, wa ay rii ɓeyee koy-baappi wa na, te añcaŋ, wa fi koy-baappi ƴaaha ɓal, wa séttí Abraham. 6 Melkisedek nék, húmú noneh tali Léwí, te añcaŋ, iña ɓeyaꞌ Abraham haaꞌa ra, woɗte na Melkisedek, ɗi fi Melkisedek ɗagiɗte Abraham fa Koope gap ri ra. 7 Ɓëyí ɗagiɗ ow, luk ɓëeꞌ ɗagiru ra hen ow gaan, baa wëerté. 8 Seeƴoh ya tali Léwí yë fí yúhté biti yii lah koy-baappi wa ɓéeɓ ay waa naa woɗ ra, ay húl ti ow ɓéeɓ nen. Melkisedek fa fí yúhté biti nék iña ɓeyaꞌ Abraham haaꞌa ra woɗte ri na ra, filiɓ téerëe ɗi habuu biti ee pes ɗa. 9 Ow mín won bitih, ɓëy tali Léwí yë na liilu woɗ yaꞌ yi koy-baappi wa ra, worute Melkisedek ndah Abraham woɗte Melkisedek. 10 Baa daa ri biti na woɗ Abraham Melkisedek ra, wuti ɗeef Léwí límúy doom raa sah, ɗi ee geñii Abraham, ndah Abraham daa ciffi.

11 Kootii Mëyíis yípëh sun fi légéyí ɓëy tali Léwí. Légéyí wë nék mínéh tah ow mit sëk. Légéyí wë mín tah ow mit sëk koon, seeƴoh kay laheh. Seeƴohi baa noneh ɓëy tali Aaron fa non tali Léwí rë, ɗi seeƴoh ti Melkisedek koon nen. 12 Tígí lofuun iña tap seeƴoh a légéyí rë ɓéeɓ, Kootaa waɗtee lofu. 13 Ɓëeꞌ wonɗu woni baa ra nék, noneh tali Léwí te lahay ɓëyí non tali héníɗté seeƴoh tígë na hawruu Koope ra. 14 Ɓëewë ɓéeɓ yúhúté biti ɗi fi Yíkíi yen non tali Yudaa,✡ te na won Mëyíis yii leŋke seeƴoh ya ra, ɗi capay tii tali bah.

Ɗee henaꞌ Yéesú Seeƴoh gaan ɗa

15 Yee tah yii baa ɓaatti lan af ra daa ri beh⁠ ⁠: seeƴoh kay, bi madaꞌ a Melkisedek acce. 16 Hena hen ɓëyí baa seeƴoh ra nék, kolaay yee túuƴëꞌ Kootaa biti seeƴoh ay kolee tali man naŋam nen. Ɓëyí baa hen seeƴoh af doolaa kolaꞌ pesa nay rii pese níi kiri fi kiri ra, 17 ndah nagajek, bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Fu seeƴoh ti Melkisedek nen

níi kiri fi kirih.⁠ ⁠»✡

18 Ɗaaha, Kootaa ɗéɓ rë tíkúté dín af biti ɗi lahay doole, lahay njiriñ. 19 Nagajek, Kootaa ɗéɓ baa ra mësëy tah ow mit, ndaa yin kay acce hente yaakaari yen. Yaakaari baa gén Kootaa ɗéɓ baa ra, te daa ri tah yen na leɓuu Koope.

20 Te hena hen ɓëyí baa seeƴoh ra, ñéerëꞌ a añoh, ndaa hena henu ɓëy tali Léwí seeƴoh ra, lahay añoh. 21 Na hen ɓëyí baa seeƴoh ra, añuu añoo wonu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Koo-Yíkëe añohte te ri ii mëssí hon uni yee wonaꞌ ri bitih⁠ ⁠:

“Fu seeƴoh níi kiri fi kirih.”⁠ ⁠»✡

22 Añohi baa daa tah Yéesú hen ɓëeꞌ tah yen wëelíyëh yii hasa pok Koope hanndal ki yeni, te daa gén bee ɗéɓ ɗë. 23 Ɓëewë ñeyu henute seeƴoh ra húmú caaku caako níi, ndah ɓëyí fí húmú hen na seeƴoh ɓéeɓ maañ maañ ay húl, ow kay ɓeɓ tígí. 24 Ɗi fi Yéesú nék ay pese peso faraah. Kon ow kay ii ɓeɓ tígí, ɗi seeƴoh níi kiri fi kirih. 25 Yii baa daa tah ɓëewë na ñeeꞌuu ɗii na leɓee Koope ra, ɗi mín wëe sëmlëꞌ níi faw, ndah ɗi ee pes ɗa faraah na ɗagiɗ wa Koope.

26 Kon, Yéesú daa Seeƴohi gaana waɗ yen na ra. Ɗi selate, mësëy paŋ ɓos, lante, taaꞌaay dara a bakaaroh ya, te ɗí ɓéyrúté kúrúté sunaa-sun. 27 Seeƴoh yi gaanni kayya, yíilëe Koo ɓéeɓ wa hawiɗ Koope. Wa ɗéɓúu jébël hawri ay baaluu bakaaɗɗi wa paaƴ, wa anti jébël bi ay baaluu bakaaɗɗi ɓëy gina. Ɗi fi Yéesú nék sohlaay ɗi page ƴah, ndah ɗi jébël sarah waal yínë kut teempe waali yíníi baa faw, bee yeraꞌ ri ñíiní rë. 28 Ɓëewë henu seeƴoh gaan ndah fala fal wa Kootaa ra, na keenu ndah wa i ow kut. Ɓëeꞌ hen seeƴoh gaan ndah haaŋa haaŋ Koope ɓúkí añohte filoon fi bee tíkúu Kootaa ra nék, daa Koy ka Koope paŋ yee paŋ ri ɗii na níi ri mitte sëk dee níi kiri fi kiri ra.

8

Yéesú-Kiristaa daa Seeƴoha lukki gaan ɗa

1 Yee lukki lah solo woni fun ra, daa ri beh⁠ ⁠: Yen lahuu Seeƴohi gaani man ɗah, ti di wonuu fun ɗon ɗi nen. Ɗi ín tookke sunaa-sun hëbís Koope fa gaan doole ra, hompe yaꞌi ñamaa fi, 2 na légéy filiɓ tígí selaa. Tígí selii baaha, daa taantii Koo-Yíkëe kah-kah, bee rí yíp rí ndée ow neh ra.

3 Seeƴoh gaan ɓéeɓ tansu jébëlí iña nay yeree ɓëewë sarah ra, a ƴee nay waa hawre Koope ra. Kon, bi yen ɓal waɗtee lah yii nay rii jébëlé sarah. 4 Ɗi homa feey fi bee koon, tin ɗi lukki heneh seeƴoh sah, ndah feey fa lahte seeƴoh yi na jébëlú sarah ya nahaꞌ Kootaa ra. 5 Wa fi seeƴoh yi ƴaa légéyúu tígí selaa naam, ndaa tígí selii baaha netli tígí kah-kah fa hom sun-Koo ra kut, ɗi man sëegú nen ɗii na. Na húmú waaƴaꞌ Mëyíis yíbí taantii selaa ra, Koope húmú won ri tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yuguse iña ɓéeɓ níi ri madaꞌ a bee teeɓ mi ro sun fi daŋa ra.⁠ ⁠»✡ 6 Légéyí seeƴoha yeru Yéesú rë nék, luk bi seeƴoh yi ƴaa lah solo fap. Ti ɗaaha nen, yii hasa pok Koope hanndal ki ɓani ɓëewë te Yéesú hom hanndal ka ra luk bee ɗéɓ ɗë lah solo fap. Yee pok Koope baa ra yípëh sun fi iña gapaꞌ ri ra, te iña gapaꞌ ri ƴaa ra daa gén ƴee ɗéɓ ɗë.

7 Ƴaha biti koon yee húmú pok Koope a ɓëewée filoon ɗa lahay yii wonun na koon, tin yii baaha nísíh níi kay tíkëe. 8 Ndée nagajek, Koope húmú wonte affi ɓëewí won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Síkíríi⁠ ⁠! Soꞌ mi Koo-Yíkëe, mi won tee⁠ ⁠:

ay lah jamanii,

may pok yin has

hanndal ki funi ɓëy Israyel

a funi ɓëy Yudaa.

9 Yii baa ii madaꞌ a bee húmú pok mi hanndal ki funi caacci wa filoon,

bee húmú habaꞌ mi yaꞌ yi wa,

mi ɗúhíɗté wë Ésíp rë.

Wa fi ƴaa húmú ñeyuy yee húmú pok mi baa ra,

daa tah soꞌ mi ɗúhíɗté nuf soꞌ waa na.

Soꞌ mi Yíkëe, mi won ɗaaha.

10 Filoon fi baaha,

yee nay mii poke

hanndal ki funi ɓëy Israyel ra,

daa ri beh⁠ ⁠:

may ɓek túuƴëꞌ yí sëꞌ affi wa,

mi bíní wë keeññi wa,

mi hen Koope fi wa,

wa hen ɓëewí sëꞌ.

Soꞌ mi Yíkëe, mi won ɗaaha.

11 Ɓëewë ɓéeɓ ay soo yúh⁠ ⁠!

Ii sohliil ow ëe ow waa na yëeddé moroomi.

Ii sohliil ow wone koy-yaafi tih⁠ ⁠:

“Yúhé Koo-Yíkëe⁠ ⁠!”

Dalaꞌte bee lukki hen kúkëy rë

níi bee lukki hen ɓaha ra ɓéeɓ ay soo yúh⁠ ⁠!

12 May waa baal iñi ɓossa pagu wa ra,

te nuf soꞌ ii payil bakaaɗɗi wa.⁠ ⁠»✡

13 Ɗon ot Koope won ban pok yin has hanndal ki ɓani ɓëewë, ɗeef bee ɗéɓ rii pok hanndal ki wa ra ɓahate, te yii ɓahate, ɓaha níi cohoɓ raa, ay yooɓpi saañ waali.

9

Sarah ya ɗéɓ ɗë a bee míllëꞌ rë

1 Yee húmú ɗéɓpí pok Koope hanndal ki ɓani ɓëewë rë, húmú ñéerëꞌ a nahaꞌ yi won sun fi di nay jaamiyuu Koope. Húmú lahte tígí selate ëldúnë ɓal, bi na jaamiyuu Koope. 2 Tígí daaha húmú taantii lecsuu las ana⁠ ⁠: lasa ɗéɓ ɗë yee na tíkúu lampaa ra daa húmú në a taabula na tíkúu mbúurëe në jébëlú Koope sarah ra. Ɗi húmú dëekúu «⁠ ⁠tígí selaa⁠ ⁠». 3 Lasi yínëe hom filoon rídíi ana fa*. Ɗi húmú dëekúu «⁠ ⁠tígë sela níi sela ra⁠ ⁠». 4 Ílíƴ tamaa cuuraay, bi yugusuu úrís húmú non na. Wahandii Kootaa húmú filiɓ tígë sela níi sela baa ra, filiɓ a fëel fë ɓéeɓ leefute úrís. Filiɓ wahandii baaha, peni tíɓúu úrís, bi túmú maan† a duudee ke Aaron jibis ra, a laꞌ yi ana ya bíníyúu Kootaa ra, húmú në. 5 Lahte netalli mbínéeffí wonuu sérúbím‡ húmú sun fi wahandaa, na teeɓuu biti ndami Koope aa daaha, paɓɓi wa wërsëhté sun fi tígë na baaluu bakaaɗ ra§. Wahtaa nay wonuun tikki fi iñƴaa yínë yínë rë nék, bee neh.

6 Ti di wonaꞌ mi ri, iña ɓéeɓ yugusuute ɗaaha. Faraah seeƴoh ya haale lasa ɗéɓ ɗë page légéyí wë. 7 Ndaa, seeƴohi gaana kut daa na haal lasi ana fa, te kíilë ɓéeɓ ɗi hom haalaꞌ na waal yínë kut, te ɗi na haaleh na te kúréh ñif ma nay jébëlúu sarahi ay baaluu tooññi ɓani ɓëy gina ƴee paguy wa pëtíh rë. 8 Ruuh-Peseŋ teeɓaꞌte tígí daa bitih, hém lasa ɗéɓ rë lís në rek, ɗeef waala na saañ tígë sela níi sela ra kúnsëey doom. 9 Taantii baa nék daa maanam yee lah jamanee woteh bee ra. Baa daa ri biti sarah ya a hawiɗɗa na jébëlú Koope daaha ra mínéh tah ɓëeꞌ në jébël wë rë lah afi tookke níi took. 10 Wa nahaꞌ yi fí yúhté biti won sun yii leŋke ñam a han a di nay paguu ɓukutoh ya aana, te wa teem iñi ëssë. Wa tíkú tíkë, nda ɓëewë ñee na naꞌ-naꞌ níi Koope lof wa tík yin kay.

11 Ndaa leegi Kiristaa acce, ɗi fa seeƴoh gaan ra, onte yen iñi wunna liilu yen woteh ra. Ɗi ñeyaꞌ taantaa lukki lah solo te daa lukki ñee waal ra, bee yaꞌ ow yugusay ri ra. Daa ri biti taantii baaha, ɗi yii ëldúnë fí bee neh. 12 Haalaꞌ Kiristaa waal yínë kut tígë sela níi sela teempe waali yíníi baaha ra, ɗi jébëlëey sarah ñif sékét, a ñif yuuh fana. Ɗi jébëlëꞌ sarah ñif mi a faanaŋ fi, sëmlëꞌté yen faw. 13 Ti di wonaꞌ ri Kootaa, ñif sékét a ñif naal fana daa na wisu sun fi ɓëewë laduy ra. Wa na hawu téngë fana ɓal, tam ɗi níi sooy, wa ɓeɓ yeda wise sun fi ɓëewí ƴaaha. Te ɓukudi baaha teem faanni wa ëssë. 14 Lahaꞌte ɗaaha raa kay, ɗeef ñif mi Kiristaa daa lukki lah doole neh a⁠ ⁠? Daa lukki lah doole kay⁠ ⁠! Nagajek, Kiristaa daa saraha lahay síkkë rë, ñeyaꞌte Ruuh-Peseŋ fa ay home na faraah ra, yeɗte Koope afi. Ñif mi daa nay yen ladle pagaɗɗa na húmú pagu yen, na yeñ yen kúl kë rë, affi yen took. Hen ɗaa raa, yen ay jaamiyoh Koope fa na pes ɗa.

Ñif mi Yéesú daa pokalsaꞌ Koope a ɓëewë

15 Ñif mi ƴaa daa tah Kiristaa hen ɓëeꞌ hom hanndal ki Koope a ɓëewë rë, di yii hasa pok Koope hanndal ki ɓani ɓëewë rë. Ɗi fi Kiristaa húl tosi ɓëewë tooññee ke wa húmú tooñu wa filiɓ jamanaa húmú pokaꞌ Koope yee ɗéɓ ɗíi pok hanndal ki ɓani wa ra. Hen ɗaa raa, wa fa Koope dëek wë rë mín liil iñi wunni ay home na níi faw, ƴee húmú gap ri wa ra. 16 Ow won di nay woruu alal mi filoon fi húlí, bíní rí kéet rëe, faw lah yii teeɓaꞌ biti ɓëyí baa húlté, alal ma anti woruu. 17 Kéedí baa nék, hom lahaꞌ njiriñ filoon fi húlí ɓëeꞌ kut, ndée hém ɓëeꞌ bíní rí rë líssí pes rek, ɗi ii lah njiriñ. 18 Yii baa daa tah yee húmú ɗéɓúu poku ra sah, pokuu a ñif. 19 Bín fë, wonaꞌ Mëyíis túuƴëꞌ yë ɓéeɓ fíi ɓëewë ɓéeɓ ti ɗee bíníyúu rí Kootaa nen níi wocce ra, ɗi ɓeɓpe ñif i yuuh fana a ñif i sékét túmpé në muluɓ, ɓeɓpe yaꞌ isop* líiwté në lékít luum, bi yugusuu a fënúf har, sooppe ri ñif ma, na wis sun fi téerëe bíníyú Kootaa ra a sun fi ɓëewë ɓéeɓ, 20 won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ñif mi ƴee daa ƴee ñeyaꞌ Koope pokke yee pok ɗi hanndal ki a ɗon, túuƴ ɗën ñeyi na ra.⁠ ⁠»✡ 21 Ti ɗaaha nen ɓal, ɗi ɓeɓpe na ñif ma wisse sun fi taantaa a sun fi iña na haanuu wa Koope ra ɓéeɓ. 22 Di Kootaa, wonoh biti iña ɓéeɓ hoñci ɓukutuu a ñif, te ñif yúfúy rek, ɗeef bakaaɗɗi ɓëewë baaluy wa.

23 Kon netli iña hom sun-Koo ra daa waɗti ɓukutuun ɗaa raa, iña hom sun-Koo ra waɗtee sohlaꞌ sarahi daa gén. 24 Nagajek, Kiristaa haalay tígí selii yaꞌ ow daa yugus ri, ndah tígí selaa yaꞌ ow yugus ri baa ra, ɗi netli tígí selii kah-kah fa kut. Ɗi haal sun-Koo sah-sah, te ɗi ín homiɗte yen fíi Koope ra leegi. 25 Lahaa kíil ɓéeɓ, seeƴohi gaana haal tígë sela níi sela ra te ri haalaꞌ na a ñif mi henay ƴii. Ndaa haalaꞌ Kiristaa sun-Koo ra, faraah neh ɗi yeraꞌ ñíiní. 26 Lahaa ɗaaha koon, dalaꞌte sagi ëldúnë níi a ɗeh, ɗi deƴaꞌ coono waal caak. Ndaa lahaay ɗaaha, ndah jamanu ya míllëꞌ homu yen ƴee ra, Kiristaa feeñiyoh waal yínë kut teempe waali yíníi baaha, yeraꞌte ñíiní sarah, múkílté bakaaɗ. 27 Ow fi ow ɓéeɓ ay húlée waal yínë kut, Koope aattiyaꞌ ri. 28 Ti ɗaaha nen, Kiristaa yeraꞌ ñíiní waal yínë kut teempe waali yíníi baaha, nda ow caak baalu bakaaɗɗi wa. Ɗi ay feeñiyaat, ndaa waali yínée ii hen yii leŋke bakaaɗ, ɗi ay feeñiyee sëmlëꞌí ɓëewë na sehu nimili ra.

10

1 Iña won kootii Mëyíis rë, sëegú kut iñi wunna nay aye fayu ra, ndaa wa iñi wunni ƴaa neh. Yii baa daa tah ɓëewë na fahuu leɓohi Koope, lahaa kíil ɓéeɓ wa jébël i hawiɗ te wa paguu yaa yínë faraah ra, Kootaa mínéh tah wa mit sëk. 2 Ƴaha biti ɓëewë në yeru Koope sarah ƴaa ra, bakaaɗɗi wa lante na waal yínë kut teempe waali yíníi baaha koon, tin wa hëbíih affi wa i bakaaroh te wa ii yeril Koope sarah koy yínë sah. 3 Wa kay, hawiɗɗa na hawru wa ƴaaha ra, lahaa kíil ɓéeɓ hom nérsëꞌ wë bakaaɗɗi wa, 4 ndah nagajek, ñif naal fana mbée ñif sékét peꞌ mínéh hos bakaaɗ. 5 Yii baa daa tah na ac Kiristaa ëldúnë rë, won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Fu saamay biti fu hawru,

fu saamay biti fu yeru sarah,

ndaa fu saamiɗte soꞌ boꞌ faan.

6 Hawri ay tamu tamo níi sooy neɓaay ro,

yeraꞌ sarahi ay baaluu bakaaɗ neɓaay ro ɓal.

7 Mi won ɗo tígí daaha tih⁠ ⁠:

Mi abee Koope⁠ ⁠!

Mi ac paŋi yee fahaꞌ fu ra ti di bíníyúu rí filiɓ Téerëe rë nen.⁠ ⁠»✡

8 Ɗi dalaꞌ woni bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu saamay biti fu hawru, fu saamay biti fu yeru sarah, fu saamay hawidi ay tamu tamo níi sooy, te fu saamay sarahi ay baaluu bakaaɗ, yínë sah neɓaay ro na.⁠ ⁠» Ɗi wonte iñƴaaha, te añcaŋ Kootaa daa nahaꞌ wa. 9 Ɗi antee ɓaat won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi abee Koope⁠ ⁠! Mi ac paŋi yee fahaꞌ fu ra.⁠ ⁠» Ɗaaha, ɗi níssé yee ɗéɓ ɗë, tíkké yin has. 10 Ñeya ñee Yéesú-Kiristaa yee fahaꞌ Koope, yeraꞌte faani, yeraꞌte ñíiní waal yínë kut teempe waali yíníi baaha ra, daa ladil yen.

11 Seeƴoh di seeƴoh ɓéeɓ, yíilëe Koo faraah ɗi yípëh légéyéré Koope, te ri dékëꞌ jébël saraha ya yínë faraah, ƴi fí yúhté biti ii mëssí mín hos bakaaɗ. 12 Ɗi fi Kiristaa nék, jébëlëꞌ sarah waal yínë kut teempe waali yíníi baaha hosse bakaaɗɗi yen, te ri ín tookke hëbís Koope ra, hompe yaꞌi ñamaa fi, 13 na seh níi bín nëy yíssírée Koope kaaꞌoh yi hen tíkëe yí kotti ra.✡ 14 Kon, Kiristaa jébëlëꞌ sarah waal yínë kut, tahte ɓëewë ɗi ladil wa ra mitute sëk níi kiri fi kirih.

15 Ruuh-Peseŋ wonte yen ri níi lante ɓal. Ɗi dalaꞌ woni bitih⁠ ⁠:

16 «⁠ ⁠Koo-Yíkëe won tee⁠ ⁠:

“Filoon fi baaha,

yee nay mii poke

hanndal ki funi wa ra

daa ri beh⁠ ⁠:

may bíní túuƴëꞌ yí sëꞌ keeññi wa,

mi ɓek wa affi wa.”⁠ ⁠»✡

17 Ɗi tíkké won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Nuf soꞌ ii payil bakaaɗɗi wa,

ii payil tooññi wa.⁠ ⁠»✡

18 Koope baalte ɓëewë bakaaɗɗi wa raa kay, kon ɓëewë ii jébëlíl sarah hosaa bakaaɗ.

Ɗee nay yen leɓee Koope ra

19 Koy-yaayyi ƴeh, ñif ma yúf Yéesú rë onte yen sañ-sañi haaluun yen tígë sela níi sela ra te yen sídíih në dara. 20 Ɗi kúnsíɗté yen waal has, bi na tah ow pes, ñéyíɗté rí rídëe daa maanam faani ra. 21 Yen lahuu seeƴohi gaani daa kélfíi ɓëy faam Koope⁠ ⁠! 22 Ñif mi Kiristaa hosse keeññi yen yii ɓosi kaaꞌ yen lah afi tookke, te yen ɓoyute a mulii lante. Kon yen leɓuun Koope yen yeɗ ɗi keeññi yen, yen gém te yen ɓan naa lah nuf ana. 23 Yen ham yaakaara lahuu yen ɗa híin, bee na haagu yen ɓúkkí yen yen na wonu ri ra, yen ɓanti gooy ndah yii gapaꞌ Koope ɓéeɓ ɗi paŋ ri. 24 Yen níɓún di nay yen líkínëntée hanndal ki yen, nda yen fahaꞌ ow te yen paŋ yin wun. 25 Lahte ɓëewí mokluy ayi ɗeefaꞌi teeꞌaꞌ ya na ɗaguu yen Koope ra. Yen ɓanun ñee kotti wa. Yen kay, yen onantuun doole hanndal ki yen, yen ɓaat ɗii paŋ yen saye, ndah ɗon olute biti bisa nay nimile Yíkëe rë wullilay.

26 Yen fa yúhú kaaf ka níi yúh rë, yen faaliyuy kaaf ki baa yen bakaare pëtíh rëe, ii lahil sarahi ay mín nís bakaaɗɗi ƴah. 27 Lahaa ɗaaha raa, yen ay tallee biti kay, yen took yen sehe a tíidí misikke yee nay yen kate bisa nay aattiyee Koope kaaꞌoh yi, ɓek wa njaar mi kíi kë nay waa muuyle ra. 28 Ow kaaꞌ ñee iña won kootii Mëyíis níi ow ana mbée ow éeyë seede ri raa, ɓëyí baa ay hawu húl te ri ii yérmú koy yínë sah. 29 Ɓëyí baa henu ɗaaha raa, ɓëeꞌ wonay dara Koy Koope na, faaliyaay ñif ma ladil ri pok yee hanndal ki ɓani Koope, na sol Ruuha na onaꞌ mal ra, ɓëyí baa ay henu ɗíh⁠ ⁠? Ɗon yúhúté biti daani ɓëyí baa nay lukee misik maan⁠ ⁠? 30 Nagajek, yen yúhú Ɓëeꞌ won bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Daa mi nay yíllíré, daa mi nay yínlé yii paŋ ow ɓal⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

Bíníyúté Téerëe biti ɓal⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Koo-Yíkëe ay aattiyaꞌ ɓëewí⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

31 Mas ɓëeꞌ nay keene yaꞌ Koope fa na pes ɗa⁠ ⁠!

32 Nérsíi yee húmú ñeyu ron filoon, bee hawaanaꞌ ron niiñi Koope ra, bee haaluu ron ngémë rë. Jamanii baaha, ɗon lahute coono fi misikke ndaa ɗon habute híin. 33 Húmú hom níi rëe, ɗon na solu fíi ɓëewë ɓéeɓ, ɗon moklu fíi ɓëewë ɓéeɓ. Húmú hom níi rëe ɓal, ɗon na habruu ɓëewë na moklu ti ɗon nen ra. 34 Ɗon húmú bokute coono a ɓëewë téƴú kasu ndah Yéesú rë. Alal mon húmú naafaa raa sah keeññon húmú sosaꞌ na sosoo, ndah ɗon húmú yúhúté biti ɗon lahute alal ma gén ɗë, ƴi ii ɗúm níi kiri fi kirih. 35 Kon, féhéyí níi ɗon ɓanti yeris yaakaaron, ndah daa ri nay tahe ɗon liil waafi gaante. 36 Ɗon warun múñ mújë nda ɗon paŋ yee fahaꞌ Koope ra, ɗon liil yee gapaꞌ ri ra, 37 ndah nagajek, bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Tasse ƴutuuɗ fíi,

ii maañ sah,

ɓëeꞌ nay aye ra

ay ac,

te leegi ɗi lahe deh.⁠ ⁠»✡

38 Koope wonte bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɓëyí fí yéŋké biti ngém daa tah ɗi habuu ɓëyí júɓpé,

ɓëyí baa ay pes*.

Ɗi wëegís filoon raa nék,

keeñ soꞌ ii sos ɗii na.⁠ ⁠»✡

39 Yen nék, yen nëníh ɓëewë në wëegísú filoon níi saŋku ɗeef wa na ra. Yen nonu ɓëewë gémú Koope ra, te yen ay múc.

11

Njiriñ ma hom ngém rë

1 Iti fi gém Koope nék, daa ri bitih⁠ ⁠: yen ɓek affi yen biti yen ay liil yee yaakaaru yen ɗa, te wëer yen biti iña tíkúy yen íl rë lahte kah-kah. 2 Gémë húmú gémú caacci yen ra daa tah Koope seedeyiɗ wa yin wun.

3 Gémë gémú yen ɗa daa tah yen yúh biti Un Koope daa sak iña ɓéeɓ. Maanam, iña na tíkú yen íl rë ɓéeɓ ɗúhëꞌ iña ow mínéh wëe tík íl rë.

4 Gémë húmú gém Abeel ra daa tah ɗi jébël Koope sarahi gén bi Kayeŋ. Ngémí baa daa tah, Koope tahaꞌ sarahi Abeel a yaꞌ ana, seede biti ɗi ɓëyí júɓpé. Ngémí baa daa tah ɓal, húlëꞌ Abeel níi, ɗi lís yen teeɓ níi a ɗeh.✡

5 Gémë húmú gém Henok ra daa tah Koope kúɗ ɗí sun nda ri ɓanti ñee kúl kë. Ow ollilay ri, bi ɓeɓ ri Koo kúɗté rí hëbísí. Téerëe seedete biti balaa ɗi kúrú sun, ɗeef keeñ Koope sosse ɗii na.✡ 6 Ɓëyí gémëy Koope keeñ Koo mínéh sos ɗii na, ndah ɓëyí në saam leɓohi Koope, waɗtee gém biti Koope lahte te ɗi na waaf ɓëewë na saamu ri ra.

7 Gémë húmú gém Nowe ra daa tah wonaꞌ ri Koope yii na saañ lahe te ow tíkëy në ílí doom ra, ɗi helte nuf na, yugusse gaal gaan sëmlëꞌí ɓani ɓëy faami. Ɗaaha, ɗi teeɓaꞌte biti ɓëy ëldúnë homuy kaah, te Koope onte ri ɗi nonte ɓëewë júɓú ndah ngémí wë rë.✡

8 Gémë húmú gém Abraham ra daa tah dëekëꞌ rí Koope ra, ɗi ñeete woni Koope saañce gina nay rii one Koope ɗi lahaꞌ ri ra, te ɗeef ɗi húmú yéeh tígë paaꞌ gini baaha ra. 9 Ngémí baa daa tah, ɗi dék gina húmú gap ri Koope ra ti doha-ndéem nen. Ɗi dékké filiɓ taanta, Isaak a Yakop ɓal dékúté filiɓ taanta ti ɗi nen. Wa fi ƴaa ɓal nonu yee gap wa Koope baa ra.✡ 10 Ɗi fi Abraham nék, húmú sehaaloh dégí gina yípëh tígë híin ɗë, gina níɓ Koope ɗee nay rii made, yíppé rí rë.

11 Gémë húmú gém Saara ra daa tah húmú ɓitifaꞌ ri níi ɗi gétté lah koy, Koope onte ri, ɗi lahte koy. Húmú wëerté rí biti Koope ay paŋ yee gapaꞌ ri ra.✡ 12 Yii baa daa tah tali keñce níi keñ ɗúhëꞌ ow yínë kut na, ɗi fi Abraham fa húmú leɓpe kotti kúl kë rë. Séttí caakute níi ti hulla sun nen, ti peppi feey fa tíñ kísí fë nen, ƴi ow mínéh wëe kín.✡

13 Ɓëewë míllúu ƴaa ra ɓéeɓ húlúu filiɓ ngémí wë. Wa liiluy iñi wunna húmú gapaꞌ Koope ra ndaa wa séenúté wë tígí wulte te keeññi wa sosse na. Wa haagute ɓúkkí wë, wonute biti wa húmú i doha-ndéem, i ɓaaɓoh kut feey fa.✡ 14 Ɗaaha, wa teeɓuute filiɓ woni baa níi lante bitih, wa saamu gini daa way rii lahee. 15 Nuffi wa hom gina ɗúhúu wë rë koon, tin dara kaaꞌeeh wa nimil na. 16 Wa kay húmú saamu gini gén bi wa, maanam bín sun-Koo. Yii baa daa tah Koope sopaay biti wa dëekëꞌ rí Koope fi wa, ndah ɗi waaƴiɗte wa gin.

17 Gémë húmú gém Abraham ra daa tah na húmú saam Koope olsohi ra, ɗi húmú caŋ hawri Koope Isaak sarah. Ɗi fa Koope húmú gap ri ra, húmú caŋke yeraꞌi koohi sarah, koy ki yínëe kut, bee Koope húmú won yii leŋke ɗii na, 18 na won ɗi bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Tala gap mi ro ra ay ɗúhée Isaak na.⁠ ⁠»✡ 19 Nuf Abraham nék húmú payte biti Koope waɗtee lah doolii këllëe rí ow ɓúudé. Ɗaaha, Koope nimiliɗte ri koohi, man biti rek ti Isaak këllú këllë ɓúudé nen.✡

20 Gémë húmú gém Isaak ra daa tah ɗi húmú ɗagiɗ Yakop a Esawuu* nda Koope barkel wa filoon fe.✡

21 Gémë húmú gém Yakop ra daa tah leɓaꞌ bisi ra, ɗi ɗagiɗ ow fi ow koyyi Suseef na ɓéeɓ ana. Ɗi yíp duudi habaalohte, na jaamiyoh Koope.✡

22 Gémë húmú gém Suseef ra daa tah leɓaꞌ bisi ra, ɗi won yii leŋke ɗúhí ɓëy Israyel Ésíp, te ri wonte wa di nay waa hene ƴuh yi biti wa ƴahti saañ.✡

23 Gémë húmú gémú yaafi Mëyíis a boffi ra daa tah límúu Mëyíis rë, wa ɗapute ri céyín éeyë, ndah wa olute biti ɗi wunte te wa neehuy kootaa pok buura ra.

24 Gémë húmú gém Mëyíis rë daa tah henaꞌ ri gaan ɗa, ɗi kaaꞌ ɓëyí dëekëꞌ rí⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koy koy ki ɓelii buuri Ésíp⁠ ⁠».✡ 25 Ɗi ham biti rek tih, ɗi bok a ɓëewí Koope coono daa génël rí biti ɗi lahe pesi nebi ay pesu filiɓ bakaaɗ te neba ii maañ. 26 Ɗi ot biti ɗi solu, gén alal ma Ésíp ɓéeɓ fap. Ɗi solu ti di soluu Buura Koo fal ri ac filoon fe ra daa génël rí, ndah ɗi tík nufi sun fi waafa nay aye fayu ra.

27 Gémë húmú gém Mëyíis rë daa tah ɗi koloh Ésíp te neeheh biti keeñ buur haay ri. Ɗi hampe híin man ɗi otte Koope fa ow mësëy ríi tík íl rë nen. 28 Ngémí Mëyíis daa tah, ɗi cëgíɗ Feedi Paaga, nahaꞌte leefi íllí faamma ñif nda loola na yah ra ɓanti leɓ koyyi saawwi ƴaalli ɓëy Israyel.

29 Gémë húmú gémú ɓëy Israyel ra daa tah na húusú wë kísí fí Bëhëerrë rë†, wa ñeyu waal feey koroŋ. Ndaa fahuu ɓëy Ésíp húus kísí fë ti wa nen ra, mulaa maaɓpe wa.✡

30 Ngémí ɓëy Israyel daa tah wërúu wë Yéríkëe níi hente bis paana ra, míirrí gina keen.✡

31 Gémë húmú gém ɓelii tílëhë hínú Rahap ra daa tah na hawu ɓëewë kaaꞌuu ñee yee fahaꞌ Koope húl rë, ɗi hawuy ndah yee tahaꞌ ri wolu-wolu ya húmú ayu kénsëhí gina tahi wunte faami ra.✡

32 May wonle yi ɗeh⁠ ⁠? Mi lahlay jodi wonaa mi yii leŋke Sedewoŋ na, Barak, Samsoŋ, Yefte, Dawit, Samiyel a yii leŋke yonente ya na.✡ 33 Gémë húmú gémú ɓëewí ƴaa ra daa tah wa ɓaŋ i gin, kúrúté ɓëewë kúrí júɓpé, liilute yee húmú gapaꞌ Koope ra. Ngémí wë daa tah, wa húmú téƴ ɓúkkí gaynde ya, 34 ƴímúté kíi yí na húmú njaaroh, múcúté yaꞌ ɓëewí nay waa hawe koon. Wa húmú ɓëewí mituy, wa míllúutée lah doole, wa henute jammbaar haaꞌa, wa líkúté i soldaar kay.

35 Lahte ɓeleɓɓi fí yúhté biti gémë gémú wë rë daa tah wa olute ɓëewí wë këllúté ɓúudé, wëegísírúté wë. Di filiɓ fi ƴaaha ɓéeɓ, lahte ɓëewí mokluu mokloo níi wa húl, ndah wa na fëhíih heli ngémí wë nda wa múc. Wa hom fahuu koloh ɓúudé, wa lah pesi gén bee koluu wa ra. 36 Lahte ƴi ñaawlute, fúurúté laraw, pokalsuute a níh tiiŋ ɓekute kasu. 37 Lahte ƴi tawu laꞌ níi húlúté, lahte ƴi pasu leelaa, a ƴi hawuu jépíl. Lahte ƴi yídëelúu yídëelëe paye aye, te ɗeefa wa líkúun hun har mbée hun peꞌ, lëhíh dara, moklu níi mokil, torohalu níi torohal. 38 Añcaŋ, wa jombuyute biti koon sah wa pesuun ëldúnë fí beh. Wa homute na yídëelúu luufa, a daŋŋa, a killa, a ngaara yi nuŋŋa na payu na ayu.

39 Wa fi ƴaa ɓéeɓ, gémë húmú gémú wë rë daa tah wa seedeyiru yin wun. Añcaŋ, wa liiluy yee gapaꞌ Koope ra, 40 ndah nagajek, ɗeef Koope húmú waaƴiɗte yen yee gén ɗë, te ɗi fahaay paŋ yin waa na níi wa mit sëk te yen nëníh në.

12

Koope baap yen na

1 Ɓëewí caakki seedeyute ngémí yen daa wërú yen neh a⁠ ⁠? Kon yen ɓal, yen tík iña kaaꞌ yen saañ fíi ɓéeɓ rë dín, yen súugëh bakaaɗ fa man níhí yooɓpi lukañsaꞌ kotti yen nen ra, te yen ham híin yen múkë níi yen lah tígë warun yen lah ra. 2 Íllí yen yípëe Yéesú në, ɗi fa cëgíɗ ngémë paŋke yee paŋ ɗi níi ngémí baa mitte sëk rë. Ɗi tahte húl sun fi kurwaha te sídëey gacaa hom húlëdë man ɗaa ra, ndah ɗi húmú yúhté biti yee nay sosle keeñi ra ín ɗíi seh fíi rë. Leegi, ɗi ín tookke hëbís Koope ra, hompe yaꞌi ñamaa fi.✡ 3 Ahaŋkay, tíkí nuffon ɗii na⁠ ⁠! Tíkí nuffon ɗee mújëꞌ rí kaaꞌa kaaꞌuu ri bakaaroh ya ra, nda ɗon ɓanti gooy ndín ɗon yeɗɗoh. 4 Ɗon haaꞌuute a bakaaɗ naam, ndaa ɗon habuy na híin níi ñíinnën teempe na doom, 5 te ɗon fa na dëekúu koyyi Koope ra, ɗon halute yee húmú líkínú ron bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɗo fi koy soꞌ,

Koo-Yíkëe wone ɗoo na tíké rë waal,

ngana heef woni⁠ ⁠!

Ɗi wone afu,

ngana gooy⁠ ⁠!

6 Ɗi fi Yíkëe hom tíkëꞌ ɓëyí ri fahaꞌte ri waal,

te ri hawsaꞌ ɓëyí hente koy ɗii na.⁠ ⁠»✡

7 Lah mújí coono ya na deƴu ɗon ɗa, ndah Koope ñeyaꞌ waa na tígí ron waal ti ɓëyí tík koyyi waal nen. Lahte koy ki boffi na tíkéh rí waal a⁠ ⁠? 8 Ɗon tíkúy waal ti di na tíkúu koyyi ɓéeɓ waal rek, ɗeef ɗon koyyi píyúu waal ndée ɗon koyyi neh. 9 Nérsíi bitih, baappa límú yen feey fi bee ra, na húmú wonu yen na tíké yen waal, te yen húmú onute wa cér. Kon lah Boffee ke yen sun-Koo raa, yen ay lukee ñee woni nda yen pes neh a⁠ ⁠? 10 Baappi yen húmú tíkúté yen waal, ndaa lahaꞌ tígí teem ɗi ɗee rek, te wa húmú paguu ri ɗee oluu wa ri ra kep. Ndaa Koope tík yen waal fahaꞌi yee gén yen na, yen hen ɓëewí selayute ti ɗi nen. 11 Ow ƴahti yen tík waal raa, yen na yípíh ríi habaꞌ yii ay komaꞌ sos-keeñ, ɗi hom misikaꞌ yen misikoo. Ndaa tíl níi rëe, ɓëewë në tíkú waal ti ɗaa nen ra, jaamma a júɓ daa na púlëh waa na.

Iña mit hel nuf ra

12 Kon ɗon fa moku níi yaꞌ yon ŋooyaꞌ, kotton kaaꞌ ra, hëbí híin, 13 ɗon saamiɗ kotton waali wunte, nda ɓëewë kotti wa neɓay ra ɓanti mugiƴoh, ndaa wa wahun waho.

14 Pëgí ɓéeɓ ɗon lah jaamma a ɓëewë ɓéeɓ te ɗon lan pesaɗ. Henay bah, ow yínë sah ii ot Yíkëe. 15 Mëytíi ɓal, nda ow yínë sah ɗon na ɓanti súugëh mala nay rii liile Koope na ra. Ow yínë sah ɗon na ɓanay madaꞌ a kilki límëꞌ koyyi haayte, haaya ñogol ɓëewë níi kaɗ i ow kay caak. 16 Ow yínë sah ɗon na ɓanay paŋ yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ mbée oneh yii kolaꞌ Koope na cér ti Esawuu* nen, ɗi fa af ñam kut tah ri lofraꞌ tígí saaw ki ra. 17 Ɗon yúhúté bitih, húmú fahaꞌ ri filoon fe biti boffa ɗagiɗ ɗi nda Koope barkel ri yeɗ di tígí saaw ka ra, boffa tahay. Ɗi húmú yefohte na lëelí misikke sah na saam biti boffa ɗagiɗ ɗi, ndaa foŋa húmú mínéh yin na.✡

18 Na leɓuu ɗon Koope ra, ɗon leɓuuy daŋi ow mín nëe leɓ a yaꞌ ti ɓëy Israyel filoon koon nen. Wa fi ƴaa húmú homu hëbís daŋi na njaaroh, ñéerëꞌté a húuh a ñúus a ngilaaw gaan. 19 Wa keluute ɓal un kúlúɓ kí lúuɓpé, keluute uni na won. Keluu wa una ra, wa na ɗagu biti una teem daaha,✡ 20 ndah wa húmú kaañuy keloh yee won una ra bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí leɓoh daŋa ay tawu laꞌ níi húl, hena ow mbée raɓ ɓéeɓ ay henu ɗaaha.⁠ ⁠»✡ 21 Yaa olu wa baa ra, tíitɗëꞌ tíitɗëe níi tahte Mëyíis won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mi tíitté níi mi na saak⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

22 Ɗon nék, ɗon leɓuute daŋi Siyoŋ, tígë hom gin Koope fa na pes ɗa, daa ri Yerusalem fa hom sun-Koo ra. Ɗon leɓuute malaaka yi ow yéeh daa teyu wa caak teeꞌuute daaha, cëgírúté ndaje. 23 Ɗon leɓuute goomali ɓëewë Koope habaꞌ wa koyyi saawwi ra, wa fa tii yi wa bíníyú sun-Koo ra. Ɗon leɓuute Koope fa na aattiyaꞌ ɓëewë ɓéeɓ rë. Ɗon leɓuute coonaa yi ɓëewë júɓú te Koope paŋ yee paŋ ri waa na níi wa mitute sëk rë. 24 Ɗon leɓuute Yéesú fë hom hanndal ki Koope a ɓëewë di yii hasa pok Koope hanndal ki ɓani ɓëewë rë, ɗon leɓuute ñif mee ke ri yúf rí ɓukudi yen ra. Te yee teeɓaꞌ ñif mi ƴaa ra gén yee teeɓ yen ñif mi Abeel ra.✡

25 Kon, mëytíi⁠ ⁠! Ngënë këeꞌíi síkírëhí ɓëeꞌ na won ɗon na ra, ndah hém caaccee ke yen húmú kaaꞌuu síkírëhí ɓëeꞌ na húmú won waa na ëldúnë rë múcúy daana raa, assumaa yen neh, biti yen kaaꞌ síkírëhí ɓëeꞌ na won a yen sun-Koo ra. 26 Ɗi fi Koope, uni húmú hégíƴcé feey fa filoon, ndaa leegi ɗi gappe yen won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠May hégíƴ feey fa waal kay te ay teye waali yíníi baaha. Mii hégíƴ feey fa doŋ, may hégíƴ sun-Koo ɓal.⁠ ⁠»✡ 27 «⁠ ⁠Waal kay⁠ ⁠» fa na won ɗi baa ra, daa teeɓaꞌ biti iña mín hégíƴú ndah wa saku sako ra ɓéeɓ ay hégíƴú wa muuy, nda iña mínéh hégíƴú rë tas faw.

28 Yen ay liil nguur ki mínéh hégíƴú rëe kay, kon yen símún Koope. Yen jaamiyun ri yen ñee yee fahaꞌ ri ra, yen on ri cér, 29 ndah Koope fi yen man kíi kí na muuyil nen.✡

13

1 Di fahantuu ron hanndal kon, lah pésíi daaha ti i koy-yaay nen. 2 Lah héní ɓëewí mínúté haneel, ndah mín haneel daa tah lahte ɓëewí tooppituute i malaaka te wa yíih biti koon wa i malaaka. 3 Lah hélí nuf ɓëewë téƴú kasu ra man biti ɗoni wa daa boku téƴúté nen, ɗon hel nuf ɓëewë na moklu ra man biti ɗoni wa boku mokla nen.

4 Ow fi ow ɗon na ɓéeɓ ñeya yee wonu di yii leŋke kooɗ ɗa⁠ ⁠: ƴaal teya ɓeleɓi na, ɓeleɓ teem ƴaali na ndah Koope ay keen sun fi ɓëewë na njaaliyuu ra a sun fi ɓëewë na pagu yii tappe njaaliyoh ra ɓéeɓ. 5 Ngënë héní ɓëewí gémúté hélíis, iña lahuu ron ra doya ron, ndah Koo a faanaŋ fi won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Mii roo mëssí yeris,

mii roo mëssí hel⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡

6 Yii baa daa tah yen kaañ won bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Yíkëe daa hílípëhí sëꞌ,

mi sídëey yin⁠ ⁠!

Ow mín yi soo na⁠ ⁠?⁠ ⁠»✡

7 Nérsíi njíittée ké ron húmú waariyu ron Un Koope ra, ɗon nérsëh ɗee na húmú pesuu wa a ɗee míllúu wë rë, ɗon gém ti ɗee húmú gémúu wë rë nen. 8 Yéesú-Kiristaa na lofiseeh. Di man ɗi aa, ɗi man ɗaaha woteh te ɗi ay made ɗaaha níi kiri fi kirih. 9 Ngënë mësíi tah ow múuƴɗé ron a yëeddëꞌ yí caakki bokuuy dara a ngémí yen. Nagajek, yee wun ɗa daa ri biti doolaa nay yen liile keeññi yen ɗa, yen liiluun ɗi mali Koope, ndaa woni won yii leŋke ñam neh. Woni won yii leŋke ñam lahray ɓëewë na ñeyu na ra njiriñ dalaa.

10 Yen lahute ílíƴ hawraa, bi seeƴoh yi taantii Koope waruy naa ñam sarah ya jébëlúu në rë. 11 Seeƴohi gaana hom kúrëꞌ ñif mi júrë hawu ra tígë sela níi sela ra, nda ri jébël saraha na baaluu bakaaɗ ɗa, ndaa boꞌ fa hom ɗúhrúu ɗúhrëe níi wuloh dala, tamu daaha. 12 Yii baa daa tah ɓal Yéesú húmú ɗúhrú níi wulohte gina hawute húl daaha, nda ɗi fi Yéesú ladil ɓëewë a ñif mi. 13 Kon, yen ɗeefiɗ ɗi daaha, yen solu ti ɗi nen, 14 ndah feey fi beh, yen lahuy na gini ay home níi kiri fi kirih, yen saamu bee nay aye fíi rë. 15 Kon, yen ñeeꞌuun Yéesú në, faraah yen jébëlé sarahi ay kañuu Koope. Maanam, yen haagun ɓúkkí yen yen won biti daa ri Yíkëe. 16 Lah héní ɓëewí paguu yin wun faraah te ɗon habrantaꞌ hanndal kon, ndah sarah ya man ɗaa ra daa neɓaꞌ Koope.

17 Lah ñéyí woni njíittën, ɗon page yee fahuu wa ra, ndah daa wa na níirú ron, te fayu wa ay won Koope iña pagiru wa ɗon ra. Kon, lah ñéyí yee fahuu wa ra nda wa mín paŋ légéyí wë a keeñi sosse. Henay bah, keeññi wa ii naa sos, te baa ii ron lahiɗ njiriñ dalaa.

18 Wëerté fun biti affi fun tookke, ndah fun saamuu paŋ yii wunte faraah. Kon lah ɗëgírí fun⁠ ⁠! 19 Yee luk mi ron ɗaŋ ra daa ri biti ɗon ɗagiɗ soꞌ, nda mi nimiliru ɗon na ɗee lukaꞌ ri gaaw ra.

Takoha

20 Koope fa na onaꞌ jaamma ra këlíɗté Yéesú Yíkíi yen ɓúudé. Ɗi ñeyaꞌ ñif mi Yéesú pokke yee pok ɗi hanndal ki ɓani ɓëewë faraah ra. Ɗaaha, Yéesú hente níirëhí gaani yen. 21 Ɗi fi Koope ona ron doolii paguun ron yin wun ɓéeɓ, nda ɗon ñee yee fahaꞌ ri ra. Ɗi ñeya Yéesú-Kiristaa na paŋ yee fahaꞌ ri yen na ra. Ɗi fi Yéesú-Kiristaa laha ndam dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

22 Koy-yaayyi ƴeh, ɗon ot mi bíní ron unni ƴeh, fahaꞌi oni ron doole. Kon mi ɗaŋ ɗon biti ɗon ɓek wa keeññon, ndah wa utay. 23 Yúhí biti ɓal koy-yaafi yen Timoote ɗúhté kasaa. Ɗi teelti lah soo na dee raa, mi ƴahti ac yérën, funi ay ñéerëꞌ.

24 Lah wëddí sëꞌ njíittën a ɓëewí Koope ya ɓéeɓ⁠ ⁠! Koy-yaayya dékú Itali ra na woduu ron⁠ ⁠!

25 Koope líhë rën ɓéeɓ mal⁠ ⁠!

✡ 1:5 1.5 Saame Kañaa ya 2.7

✡ 1:5 1.5 Saame 2 Samiyel 7.14

✡ 1:6 1.6 Saame Nérsí Kootaa 32.43

✡ 1:7 1.7 Saame Kañaa ya 104.4

✡ 1:9 1.9 Saame Kañaa ya 45.7-8

✡ 1:12 1.12 Saame Kañaa ya 102.26-28

✡ 1:13 1.13 Saame Kañaa ya 110.1

✡ 2:8 2.8 Saame Kañaa ya 8.5-7

✡ 2:12 2.12 Saame Kañaa ya 22.23

✡ 2:13 2.13 Saame Isayii 8.17-18

✡ 3:8 3.8 Saame Kañaa ya 95.7-8

✡ 3:11 3.11 Saame Kañaa ya 95.9-11

✡ 3:15 3.15 Saame Kañaa ya 95.7-8

✡ 3:18 3.18 Saame Kíní ɓëy Israyel 14.1-35⁠ ⁠; Kañaa ya 95.11

✡ 4:3 4.3 Saame Kañaa ya 95.11

✡ 4:4 4.4 Saame Dalaana 2.2

✡ 4:5 4.5 Saame Kañaa ya 95.11

✡ 4:7 4.7 Saame Kañaa ya 95.7-8

✡ 5:3 5.3 Saame Tali Léwí 9.7

✡ 5:5 5.5 Saame Kañaa ya 2.7

* 5:6 5.6 Melkisedek ⁠ ⁠: Daa ri húmú buuri Salem. Ɗi húmú seeƴoh ɓal jamanii i Abraham. Saame Dalaana 14.18-24. Iti fi tiyi daa ri⁠ ⁠: «⁠ ⁠Buuri jaammaa⁠ ⁠».

✡ 5:6 5.6 Saame Kañaa ya 110.4

✡ 5:7 5.7 Saame Maccëe 26.36-46⁠ ⁠; Marka 14.32-42⁠ ⁠; Lúkkë 22.39-46

✡ 5:13 5.13 Saame 1 Korente 3.2

✡ 6:14 6.14 Saame Dalaana 22.16-17

* 6:20 6.20 Melkisedek ⁠ ⁠: Daa ri húmú buuri Salem. Ɗi húmú seeƴoh ɓal jamanii i Abraham. Saame Dalaana 14.18-24. Iti fi tiyi daa ri⁠ ⁠: «⁠ ⁠Buuri jaammaa⁠ ⁠».

* 7:1 7.1 Melkisedek ⁠ ⁠: Daa ri húmú buuri Salem. Ɗi húmú seeƴoh ɓal jamanii i Abraham. Saame Dalaana 14.18-24. Iti fi tiyi daa ri⁠ ⁠: «⁠ ⁠Buuri jaammaa⁠ ⁠».

✡ 7:2 7.2 Saame Dalaana 14.17-20

✡ 7:5 7.5 Saame Kíní ɓëy Israyel 18.21

✡ 7:14 7.14 Saame Maccëe 1.1-2⁠ ⁠; Lúkkë 3.33

✡ 7:17 7.17 Saame Kañaa ya 110.4

✡ 7:21 7.21 Saame Kañaa ya 110.4

✡ 8:5 8.5 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 25.40

✡ 8:12 8.12 Saame Yérémí 31.31-34

* 9:3 9.3 filoon rídíi ana fa ⁠ ⁠: Taantaa lahaꞌ rídë ana⁠ ⁠: filoon rídëe ɗéɓ ɗë wonuu «⁠ ⁠tígí selaa⁠ ⁠» filoon rídíi ana fa wonuu «⁠ ⁠tígë sela níi sela ra⁠ ⁠».

† 9:4 9.4 maan ⁠ ⁠: Wa peppi sewte, wa man pëndë miraa nen. Daa wa ñama húmú on Koope ɓëy Israyel koluu wa Ésíp homute luufa níi hente kíil sabay iniil (40) ra. Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 16.32.

‡ 9:5 9.5 sérúbím ⁠ ⁠: Wa i yin ti malaaka mbée raɓɓi lahuu kanam ow a paɓ, te homuu fíi Koo. Saame Esekiyel 10.1-22.

§ 9:5 9.5 tígë na baaluu bakaaɗ ra ⁠ ⁠: daa ri tígë na wisuu ñif ma ra.

* 9:19 9.19 isop ⁠ ⁠: Ɗi tal gaawa kilik, madaꞌ tal kúlɓúlúɓ.

✡ 9:20 9.20 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 24.3-8

✡ 10:7 10.7 Saame Kañaa ya 40.7-9

✡ 10:13 10.13 Saame Kañaa ya 110.1

✡ 10:16 10.16 Saame Yérémí 31.33

✡ 10:17 10.17 Saame Yérémí 31.34

✡ 10:30 10.30 Saame Nérsí Kootaa 32.35

✡ 10:30 10.30 Saame Nérsí Kootaa 32.36

✡ 10:37 10.37 Saame Habakuk 2.3

* 10:38 10.38 Ɓëyí fí yéŋké biti ngém daa tah ɗi habuu ɓëyí júɓpé, ɓëyí baa ay pes ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: Ɓëeꞌ júɓ íllí sëꞌ rë, ay pesee ngém.

✡ 10:38 10.38 Saame Habakuk 2.4

✡ 11:4 11.4 Saame Dalaana 4.3-10

✡ 11:5 11.5 Saame Dalaana 5.24

✡ 11:7 11.7 Saame Dalaana 6.13-22

✡ 11:9 11.9 Saame Dalaana 12.1-5⁠ ⁠; 23.4⁠ ⁠; 35.12, 27

✡ 11:11 11.11 Saame Dalaana 18.11-14⁠ ⁠; 21.2

✡ 11:12 11.12 Saame Dalaana 22.17

✡ 11:13 11.13 Saame Dalaana 23.4⁠ ⁠; 1 Naaɓaa 29.15⁠ ⁠; Kañaa ya 39.13

✡ 11:18 11.18 Saame Dalaana 21.12

✡ 11:19 11.19 Saame Dalaana 22.1-14

* 11:20 11.20 Esawuu ⁠ ⁠: Ɗi koy Isaak. Ɓani Yakop daa síis. Saame Dalaana 25.19-34⁠ ⁠; 26.34 níi 27.40.

✡ 11:20 11.20 Saame Dalaana 27.27-29, 39-40

✡ 11:21 11.21 Saame Dalaana 48.1-20

✡ 11:22 11.22 Saame Dalaana 50.24-25⁠ ⁠; Kolohi koyyi Israyel Ésíp 13.19

✡ 11:24 11.24 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 2.2⁠ ⁠; 1.22⁠ ⁠; 2.10-12

† 11:29 11.29 kísí fí Bëhëerrë rë ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: kísí fí luuma.

✡ 11:29 11.29 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 14.21-31

✡ 11:30 11.30 Saame Yosuwe 6.12-21

✡ 11:31 11.31 Saame Yosuwe 2.1-21⁠ ⁠; 6.22-25

✡ 11:32 11.32 Saame Lamanna 6.11 níi 7.25⁠ ⁠; 4.1 níi 5.31⁠ ⁠; 13.1 níi 16.31⁠ ⁠; 11.1 níi 12.7⁠ ⁠; 1 Samiyel 16.1 níi 1 Buurra 2.11⁠ ⁠; 1 Samiyel 3.1-21

✡ 12:2 12.2 Saame Kañaa ya 110.1

✡ 12:6 12.6 Saame Léeh yë 3.11-12

* 12:16 12.16Esawuu ⁠ ⁠: Ɗi koy Isaak. Ɓani Yakop daa síis. Saame Dalaana 24.25-26.

✡ 12:17 12.17 Saame Dalaana 25.29-34⁠ ⁠; 27.30-40

✡ 12:19 12.19 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 19.16-22

✡ 12:20 12.20 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 19.12-13

✡ 12:21 12.21 Saame Nérsí Kootaa 9.19

✡ 12:24 12.24 Saame Dalaana 4.10

✡ 12:26 12.26 Saame Aase 2.6

✡ 12:29 12.29 Saame Nérsí Kootaa 4.24

✡ 13:5 13.5 Saame Nérsí Kootaa 31.6-8⁠ ⁠; Yosuwe 1.5

✡ 13:6 13.6 Saame Kañaa ya 118.6

Saak

1

2

3

4

5

Téerëe bíní Saak ra

Kúnsëe

Filiɓ téeríi beh, Saak won a ɓëewë gémú Yéesú, hasluu filiɓ ëldúnë ɓéeɓ rë.

Ɗi wonte affi wa di yii leŋke ɗee na pesuu wa ra, ndaa ɗi yëedíɗté wë yin caak ɓal.

Iña bíní Saak ƴee ra mín yúun ow fi ow ɓéeɓ. Saak wonte sun fi⁠ ⁠:

- yii leŋke múñ a ɗaŋ Koope (1.2-8⁠ ⁠; 5.13-18),

- yii leŋke ñëkíɗ a yíkëe alal (1.9-11⁠ ⁠; 5.1-6),

- yii leŋke súfúñ a fíir (1.12-18),

- yii leŋke síkírëh a ñeyi Unni Koope (1.19-27),

- yii leŋke génëntélëꞌ (2.1-13),

- yii leŋke ngémí teeɓuuy pagaɗ (2.14-26),

- yii leŋke ɓúk (3.1-12),

- yii leŋke ñaañ a neɓ nuf (3.13-18),

- yii leŋke iñi ëldúnë (4.1-10),

- yii leŋke heefaꞌ (4.11-12),

- yii leŋke gaan-gaanloh (4.13-17),

- a yii leŋke nimili Yíkëe (5.7-11).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti ɓëyí won biti ɗi gémpé Kiristaa waɗtee rii teeɓaꞌ pagaɗɗi.

1

Wodohi Saak ɓëewí Koope

1 Ɗon fi talli sabboo a ana ya, ɗon fi ɓëewí Koope ya hasluu ëldúnë ɓéeɓ rë, soꞌ mi Saak súrgíi Koope a Yéesú-Kiristaa Yíkëe ma na wodoh ron.

Woni Saak yii leŋke múñ

2 Ɗon fi koy-yaayyi ƴeh, keeññon sosa níi sos biti ɗon ñee coono fi mín ɗíi hen ɓéeɓ, 3 ndah ɗon yúhúté biti coono fi ñéerëꞌ a ngém daa na kúɗ múñ. 4 Te múñí baa homa ɗon na faraah raa, ɗon ay hen ɓëewí lahuy síkkë te nonute, ɗon hen ɓëewí mitute sëk. 5 Ndaa nék, ƴaha biti ow di ɗon na yéeh yii paga ri raa, ɗi ɗaga, Koope ay rii teeɓ yee nay ri page ra. Koope yéwénté, na oneeh onaꞌi lahay keeñi, ɗi onaꞌ ɓëewë ɓéeɓ. 6 Ɓëeꞌ ɗaga a ngém rek, ɓanti lah nuf ana, ndée ɓëyí na lah nuf ana madaꞌ a mboowaana kísí fë baa ngilaaw ma na ɓéyíɗ ɗí, na jaay ri hatinna ɓéeɓ rë nen. 7 Ɓëyí baa ɓanay habaꞌ biti ɗi ay lah yin Yíkëe në, 8 ndah ɗi lahaꞌ nuf ana. Ɗi laɓaꞌ laɓoo rek.

Yii leŋke ñëkíɗ a yíkëe alal

9 Ɓëyí fí hente ñëkíɗ te gémpé Yéesú, damaa ndah Koope ɓéyíɗté rí. 10 Ɓëyí fí hente yíkëe alal, bíƴëe ɓal ndah Koope cépíɗté rí, ɗi ay muuy. Ɗi ay made ti capussi gaaw fa luufa nen⁠ ⁠: 11 naꞌa fetlee rek, gaaw fa tam, capussa yookoh, wuni teem daaha. Ti ɗaaha nen, ɓëeꞌ hen yíkëe alal ra ay muuy ɗeefa ɗi takañaꞌ légéyí.

Yii leŋke súfúñ a fíir

12 Lahte sos-keeñ, ɓëeꞌ nay home coono ɗi múñ ɗí rë⁠ ⁠! Ɗi ham híin níi ɗi ɗúh në rëe, ɗi ay ɓeku baanii ndami pesa na ɗúméh rë, bee gap Koope ɓëewë fahuu ɗi fi Koope ra.

13 Ɓëyí paŋ yin ɓos hom nufi ɓanan won biti Koope daa fíir rí, ndah ow mínéh fíir Koope te Koope na fíiréh ow. 14 Yee na fíir ow ra kay, daa ri biti ɓëeꞌ fahaꞌ pes-neɓ níi neba hécé rí. 15 Te fahaꞌ pes-neɓ madaꞌ loo-koy nen te límëꞌ bakaaɗ, te koy ki baa hen gaan raa límëꞌ húl. 16 Kon ɗon fi koy-yaayyi ƴeh, ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra, ngënë nëfíi affon. 17 Yii wunte a yii ñeete waal ɓéeɓ kolaꞌ sun-Koo. Wa kolaꞌ Koope na, ɗi fa sak naꞌa, céyín fë a hulla ra. Ɗi na lofiseeh, na laayeh níi ñúusɗé ow. 18 Di coobarii, ɗi ñeyaꞌte Unee ke ri daa kaaf ka ra yen límëetúté, nda yen hen ɓëewë këllúu di iña sak ri ra ɓéeɓ ti iña ɗéɓpí lecu meeyya jébëlúté Koope ra nen.

Yii leŋke síkírëh a ñeyi Un Koope

19 Koy-yaayyi ƴeh, ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra, yúhí biti ɓëyí në ɓéeɓ síkírëh waɗtee rii yooɓ. Won mbée neeɓ nék waray rii yooɓ⁠ ⁠; 20 ndah ɓëyí neeɓ, na pageh yii júɓpé fíi Koope. 21 Kon, hégíi sobe a kaañ paŋ yin ɓos, ɗon cépíɗ affon, ɗon tah Una soh Koope ɗon na ra. Uni baa daa mín ɗën sëmlëꞌ. 22 Uni baa nék, ngënë téyí síkírëhí kut ndaa lah ñéyí në, henay bah, ɗon ay nofaꞌ affon. 23 Ɓëyí fí síkírëh Una te fu ñeyay na, fu madaꞌ a ɓëeꞌ caŋ seetaan baa na olsoh afi ra nen. 24 Olsaꞌ ri afi níi wocce ra, saañce yíppée hal ɗee man ɗi ra. 25 Ɓëyí kúnís nuffi ɓéeɓ síkírëh Kootaa júɓ na tah ow lahaꞌ afi te haleh iña keloh ri ra, pokoh na ñee na raa nék, ɓëyí baa ay lah sos-keeñ di yii paŋ ɗi ɓéeɓ.

26 Ɓëyí habaꞌ afi biti ɗi ɓëyí gémpé te ɗeefa ɗi mínéh ham ɓúkí, ɓëyí baa nofaꞌte afi, ngémí lahay njiriñ. 27 Di fíi Baap-Koo, ɓëeꞌ gém kah-kah te ngémí lante ra, daa ɓëeꞌ në dímlëꞌ baayu ya a jëtíɗɗë súfúñ fí wë, te hampe afi yii na sobeyil ow ëldúnë rë.

2

Yii leŋke génëntélëꞌ

1 Koy-yaayyi ƴeh, ɗon fa gémú Yéesú-Kiristaa Yíkëe fë líif a ndam ra, ngënë génëntélíi ɓëewë. 2 Mín hen ɗon lah teyaꞌ, lah ɓëewí ana yi ac teyaꞌi baaha, ɓëyí yínëe ɓekoh supi úrís a búuɓɓí wunte, ɓëyí yínëe hen ñëkíɗ ɓekoh sif. 3 Ɗon yeɗ ɓëeꞌ ɓekoh búuɓɓí wunna cér ɗon won ɗi ac took paaꞌ fíi, ɗon won ñëkdë caŋ dín mbée ɗon won ɗi took kotton feey raa, 4 ɗeef ɗon génëntélúuté hanndal kon. Ɗon oluun ri ɗaaha raa, ɗeef baa af neh⁠ ⁠! Te ɗon daa i wa níi sah ɗon ɓíssée ɓëewë⁠ ⁠?

5 Kon ɗon fi koy-yaayyi ƴee fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra, kúnsí nuffon ɗon síkírëh⁠ ⁠! Koope tanis ɓëewë henu ñëkíɗ ëldúnë rë nda wa lah ngémí híinté hen alal mi wa neh a⁠ ⁠? Ɗi tanis wa ɓal nda wa haal nguur ka gap ɗi ɓëewë fahuu ɗi fi Koope ra⁠ ⁠! 6 Ndaa ɗon, ɗon heefuu ñëkíɗ heefoo. Te añcaŋ, yíkëe yí alalla daa na moklu ron, daa na tëekɗú ɗën këem. 7 Wa fi yíkëe yí alalli ƴaa daa na solu tii neɓee ke Kiristaa fa ɗon teyu ɗii na ra.

8 Bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Di fahuu ron affon, lah fëhíi moroommon ɗaaha.⁠ ⁠»✡ Ɗon ñee túuƴëꞌée ké Koope Buur baa raa, ɗeef ɗon pagute yii wunte. 9 Ɗon génëntélëꞌ rëe nék, ɗeef ɗon bakaarute te Kootaa ay keen sun fon, ndah ɗon ñeyuy na. 10 Ɓëyí ñeyay yin yínë kut di túuƴëꞌ yí Kootaa, wuti ɗi ñee ƴee tas ɗa ɓéeɓ rëe sah ɗeef ɗi tooñce, daa ri biti ɗi ñeyay wa ɓéeɓ. 11 Koope daa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë mësíi njaaliyoh.⁠ ⁠»✡ Daa ri won ɓal tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngënë mësíi bëem ow.⁠ ⁠»✡ Kon ɓëyí bëem ow, wuti ri njaaliyaay raa sah, ɗeef ɗi ñeyay Kootaa. 12 Ɗon ƴahti paŋ yin mbée ɗon ƴahti won yin raa, lah hélí nuf biti Koope ay ron aattiyee Kootaa na tah ow lahaꞌ afi ra. 13 Ɓëyí në yérméeh, ii yérmú. Yermaande daa lukki lah solo aattiyaꞌ.

Yii leŋke ngém

14 Koy-yaayyi ƴeh, ow won biti ɗi gémpé te na teeɓeeh ri pagaɗɗi raa, ngémí baa lahte njiriñ a⁠ ⁠? Ngémí baa ay rii sëmlëꞌ ë⁠ ⁠? 15 Mín hen ow di koy-yaayyon filiɓ ngémë ɓekaa sif te laheh líif-loo. 16 Ow di ɗon na won ɓëyí baa bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Toge mbook⁠ ⁠! Lah ɓekee níi fu wun, fu ñam níi lowu maƴ, sos siɓ⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi won ɓëeꞌ unni ƴaa te yereh ri yee waɗ ɗii na raa, woni baa ɗeef lahte njiriñ a⁠ ⁠? 17 Ti ɗaaha nen, ngémí ay teye ɓúk ii teeɓuu pagaɗ, ngémí baa lahay njiriñ, saatate.

18 Heeƴce ow ay won biti lahte ɓëewí gémú Koope, lahte ƴi paguu yin wun. Yee nay mii wone ɓëyí baa ra daa ri biti rek tee⁠ ⁠: ow mínéh teeɓaꞌ biti ɗi gémpé Koope te ɗeef ɗi na pageh yin wun. Iñi wunna nay rii page ra kay daa nay teeɓee biti ɗi gémpé. 19 Ɗi gémëy biti Koope yínë kut woo⁠ ⁠? Baa yii wunte, ndaa ɗi yúhë biti yébítëh yë ɓal gémúté baaha te tíitúté në níi na saaku⁠ ⁠! 20 Ɗi yúhë biti ɓal ɗi lahay af⁠ ⁠! Caa nék mi won ɗi yee tah ngémí teeɓuuy pagaɗ lahay njiriñ ra, hém ɗi fahaꞌ yúh. 21 Ɗi fi ɓëyí baa nérsëe bitih⁠ ⁠: Koope habaꞌ caac Abraham ɓëyí júɓpé bee tahraꞌ ri ri, ɓeɓpe koohi Isaak na waaƴ jébëlí sarah sun fi tígë na hawruu ra neh a⁠ ⁠?✡ 22 Kon, ɓëyí baa otte biti ngémí Abraham a yii wuna paŋ ri, tahiɗte Koope ra daa ñéerëꞌ, te yii baa tahte ngémí mitte sëk. 23 Yee húmú bíníyú Téerëe rë lahaꞌte ɗah. Húmú bíníyú Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Abraham gémpé Koope, te ngémí baa daa tah Koope habaꞌte ri ɓëyí júɓpé.⁠ ⁠»✡ Yii baa daa tah ɗi na dëekúu kooji Koope.

24 Leegi, ɗon olute biti ɓëeꞌ júɓ fíi Koo ra, ɗi ɓëeꞌ teyay gém kep ra, ndaa ɗi ɓëeꞌ na paŋ yin wun ɗa. 25 Ti ɗaaha nen, ɓelii tílëhë hínú Rahap ra, ɓekke i wolu-wolu di ɓëy Israyel faami sompe wa, ñéyíɗté wë waal kay wa heguute.✡ Yii baa daa tah ɓal Koope habaꞌ ri ɓëyí júɓpé. 26 Faan lahay coonaa raa, ɗeef ɗi húlté. Ti ɗaaha nen, ngémí ñéerëey a pagaɗ wun, ngémí baa lahay njiriñ, saatate.

3

Yii leŋke ɓúk

1 Koy-yaayyi ƴeh, ngënë héní yëeddëh ɓéeɓ. Ɗon yúhúté biti fun fi yëeddëh yí ƴeh, aattiyaꞌi fun nay luke bi ɓëewë ɓéeɓ misik te ay yooɓ. 2 Yen ɓéeɓ yen na pagu yii tíkëey waal, a di mín ɗii man ɓéeɓ neh a⁠ ⁠? Ɓëeꞌ na won yii tíkëh waal faraah ra nék, ɓëyí baa ow kah-kah, te ri mín ham afi iña ɓéeɓ. 3 Yen ɓekuu pënís lakaaɓ ɓúk, yen héc ɗi a daa teem ɗi ɓéeɓ hatni neɓaꞌ yen ɗi ñee na neh a⁠ ⁠? 4 Ëlsíi ɓal gaalli gaanna kísí fë, ƴee yéŋké biti ngilaaw mi gaante daa na yeñ wa ra⁠ ⁠! Añcaŋ, wa kúrúu a duuɗ ƴutuuɗ. Bina-bina waa na ɓéeɓ, ɓëeꞌ në kúɗ ɗí rë hécëꞌ duuda hatna neɓaꞌ ri ra kep, gaala a daa teem ɗi ɓéeɓ ñee hatni baaha. 5 Ti ɗaaha nen, ƴinaꞌ ɓúk níi, mínëꞌ won yii gaante ɗaaha.

Te ɗon yúhúté biti kíi wuti ƴin ƴin, mín tam luufa ɓéeɓ. 6 Ɓúk man kíi nen kep⁠ ⁠! Ɗi non faan, iñi ɓossa ɗúhëꞌ në ti kíi kí kolaꞌ safara nen, kaɗ cérrí yen, kaɗ pesi yen ɓéeɓ. 7 Ow mín ílíf raɓɓa ɓéeɓ⁠ ⁠: ƴee luufa, ƴakka, fasoh fa, a raɓɓa kísí fë te daa ri yee lah ra, 8 ndaa ɓúk ow mínéh ríi ílíf. Ɓúk wuneh, na hílséeh, te iña na ɗúh në rë na hawaꞌ. 9 Yen símúu Yíkëe Boffi yen a ɓúk, yen ƴujuu ow fa Koope daa sak ɗi ti di man ɗi fi Koope nen ra a ɓúk. 10 Sím a ƴujaꞌ ɓéeɓ ɗúhëꞌ ɓúgë yínë. Koy-yaayyi ƴeh, yii baa waray lahaꞌ ɗaaha⁠ ⁠! 11 Mulii neɓeh a mulii neɓpe na ɗúh cula yínë ë⁠ ⁠? 12 Koy-yaayyi ƴeh, tal een na lím ëlíif ë⁠ ⁠? Tal béeñ na lím een a⁠ ⁠? Ti ɗaaha nen, culi na ɗúhíɗ mulii neɓeh mínéh ɗúhíɗ mulii neɓpe.

Yii leŋke nufi kolaꞌ Koope na

13 Ɓëeꞌ habaꞌ afi biti ɗi ɓëyí ñaañce te neɓpe nuf ɗon na ra wa⁠ ⁠? Ɓëyí ñaañce cépírëꞌ afi cépírëe paŋ iñi wunte, pes pesi wunte. Ɗon ay teeɓee biti ɗon ñaañute ɗaaha. 14 Ndaa, ƴaha biti ɗon ɓëewí pesuu eeñnjaꞌ ow, fahiru affi wa kep yin wun raa, ngënë dëmíi biti ɗon ñaañute, te ngënë këeꞌíi kaaf ka⁠ ⁠! 15 Ñaañadi baa kolaay Koope na, ɗi non iñi ëldúnë, ɗi pagaɗ ow kep te kolaꞌ Seytaane na. 16 Tígí lahte ɓëewí eeñnjuu ow, fahiru affi wa kep yin wun ra, tígí daa dara ii naa ñee waal, henay yii hente ɓos. 17 Ñaañada kolaꞌ Koope na ra nék, ladilaꞌ keeñ ow ladiloo níi woc, ɓëeꞌ lah jaamma a moroommi, ɗi sos, neɓ woniɗ, ɗi naaꞌ-keeñ níi naaꞌ, ɗi líif a pagaɗ wun, ɗi ɓanti génëntélëꞌ ɓëewë, ɓanti hen ɓëyí në poos fíi poos filoon. 18 Ɓëewë na sohu jaamma hanndal ki ɓëewë te paguu ri a jaamma ra, jaammaa sohu wa baa ra, pesi júɓpé daa nay naa púlée.

4

Yii leŋke iñi ëldúnë

1 Haaꞌ ya a íñëꞌ yë filiɓ fon haalaꞌ yih⁠ ⁠? Wa haalaꞌ fahaꞌi pesi nebi na woƴ faannon neh nagajek a⁠ ⁠? 2 Ɗon na fahuu lah yin ɗon lëhíh yaa, ɗon këeꞌíih në sah hap ow húl. Ɗon na ɓosu íl yin ow, ɗon míníh rii lah. Hen ɗaa raa nék ɗon íñée, ɗon haaꞌee filiɓ fon. Ɗon míníh lah yee fahuu ɗon ɗa, ndah ɗon ɗaguy ri Koope⁠ ⁠! 3 Te wuti ɗon ɗaŋ Koope raa sah, ɗon líilíh dara, ndah ɗee na ɗaguu ɗon ɗa etay. Ɗon ɗaguu yii nay neɓle peson kep⁠ ⁠! 4 Ɗon yégúy Koope⁠ ⁠! Ɗon yíih biti ɓëyí pokoh iñi ëldúnë, ɓëyí baa kaaꞌohi Koope a⁠ ⁠? Kon, yúhí biti ɓëyí fí fahaꞌ pokoh iñi ëldúnë, ɓëyí baa hente kaaꞌohi Koope. 5 Ngënë hëbíi biti iña bíníyú Téerëe rë bíníyú pëtíh ee⁠ ⁠! Bíníyúté filiɓ Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope fiiraꞌte yen, fiiraꞌte coonaa fa ɓek ɗi yen ɗa, te fahaꞌ biti yen tíkún nuffi yen ɗii na kut.⁠ ⁠» 6 Ndaa kaaꞌeeh biti ɗi onte yen mali mitte sëk ndée bíníyúté biti ɓal⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope ñéerëey a ɓëewë na gaan-gaanluu ra, ɗi onaꞌ ɓëewë cépírú affi wa ra mal.⁠ ⁠»✡ 7 Kon, ñéyí yee fahaꞌ Koope ra⁠ ⁠! Hëeꞌíi Seytaane, ɗi ay ron wuloh⁠ ⁠! 8 Léɓíi Koope, ɗi ay ron leɓoh⁠ ⁠! Ɗon fi bakaaroh ya, ɓëeñnjíi bakaaɗɗon⁠ ⁠! Ɗon fa lahuu nuf ana ra, hësí keeññon⁠ ⁠! 9 Pésí pes súfúñíɗ⁠ ⁠! Fëgí ɗon hawoh⁠ ⁠! Ƴennon yíssëe looy, sosi keeññon yíssëh súfúñ. 10 Cépírí affon fíi Yíkëe, ɗi ay ron ɓéyíɗ.

Yii leŋke heefaꞌ

11 Koy-yaayyi ƴeh, ngënë wënëntíi ɓos sun fon. Ɓëyí won ɓos sun fi moroomi mbée heef ri, ɗeef ɗi won ɓosa sun fi kootii Koope te ri heef Kootaa. Ɓëyí heef Kootaa nék, ɗeef ɗi aattiyaꞌ ri aattiyoo, ɗi ñeyay yee won Kootaa ra. 12 Koope kut daa yeraꞌ Kootaa, Koope kut daa na aattiyaꞌ, Koope kut daa mín sëmlëꞌ ow, Koope kut daa mín saŋku ow. Ɗon fa na heefu moroommon ƴaa ra nék, ɗon homuu biti daa ron i wah sah⁠ ⁠?

Yii leŋke gaan-gaanloh

13 Leegi nék, síkíríi sëꞌ ɗon fa na wonu biti woteh mbée kéy, ɗon ay pay gini man naŋam, ɗon baana-baana dín fë níi hen kíil, ɗon lah hélíis ɗë. 14 Ɗon yúhú yin kéy fën ë⁠ ⁠? Ɗon yíih biti peson man maal nen kep a⁠ ⁠? Maal lahaꞌ wahtu ɗee rek, ɗi yíppí gét. 15 Ɗon kay, ɗon waɗti wonun biti ɗon ay pes, ɗon paŋ yii man naŋam, hém neɓaꞌ Yíkëe. 16 Ndaa, tígë homuu ɗon bee ra, ɗon tasuu gaan-gaanloh gaan-gaanloo a wonni dëmíiɗɗë ɗon na, te gaan-gaanloh ti ɗaa nen wuneh. 17 Kon ɓëyí yúh yii wunte te pageh ri, ɗeef ɗi bakaaɗte.

5

Saak a yíkëe yí alalla

1 Leegi nék, ɗon fi yíkëe yí alalla síkíríi sëꞌ⁠ ⁠! Fëgí, ɗon hawoh ndah súfúñ fë nay keene sun fon ɗa⁠ ⁠! 2 Alal mon yahte, búuɓɓën maasse, 3 úríssën a tiiŋŋi hélíissën homaakke te homaagi baa daa teeɓaꞌ biti ɗon homuy kaah te ri ay ron saŋku ti di na muuylaꞌ kíi gaawa nen. Ɗon homute ɗon na garu alal, te ëldúnë túkkíté níi wocce. 4 Ɗon kaaꞌuute yínlí ɓëewë légéyírú rën meeyyon ɗa, te hélsë warun ɗon waa yíníl koon ɗa daa teeɓaꞌ níi lante biti ɗon homuy kaah. Ɓëewë légéyírú rën ƴaa ra fogute, te Koo-Yíkëe Kélfíi gaana kelohte wa. 5 Ɗon pesuu caaklaꞌ a neɓ feey fi beh, ɗon na yefaluu ti júrí suu hawu hawo nen. 6 Ɗon daanute ɓëewí júɓúté, ɗon hawute wa húl te wa hécëntúuy a ɗon.

Yii leŋke nimili Yíkëe

7 Koy-yaayyi ƴeh, lah híinndíi níi yiin nimili Yíkëe. Ɗon olute ɗee na híinndëꞌ línëh sehe iña nay rii lece meeyi ra maan⁠ ⁠? Te añcaŋ, ɗi ay seh mulaa nay ɗéɓée tap Koo feey níi ƴee nay míllée rë paaƴ, ɗi anti lec. 8 Kon ɗon fi ƴaa ɓal, lah mújí ɗon ham híin, nimili Yíkëe wullilay.

9 Ɗon fi koy-yaayyi ƴeh, ngënë cëpítíi hanndal kon toñeh Koope ay ron daane. Aattiyoha aa saañ haale ra aa sah faf⁠ ⁠! 10 Koy-yaayyi ƴeh, yonente ya na húmú wonu di tii Koo-Yíkëe rë deƴute coono ndaa mújúté. Kon, lah mëdí ti wa nen. 11 Ɗon yúhúté biti ɓëewë në mújú coono yi wa ra, yen dëekúu wë «⁠ ⁠sos-keeññi ƴeh⁠ ⁠». Ɗon keluute ɗee mújëꞌ Yop coono fi ra a tígë míllúu ɓani Koo-Yíkëe rë maan⁠ ⁠? Ɗon olute ɗee naaꞌaꞌ Koo-Yíkëe keeñ a ɗee baahaꞌ ri ra maan*⁠ ⁠?

12 Koy-yaayyi ƴeh, yee lukki lah solo ra nék daa ri bitih⁠ ⁠: ngënë ëñíi⁠ ⁠! Ngënë ëñíi níi ɗon cap sun-Koo mbée feey fi beh. Ƴaha biti ɗon ay wone «⁠ ⁠íi⁠ ⁠» rëe, wëní «⁠ ⁠íi⁠ ⁠» kut ɗon teem daaha. Ƴaha biti ɗon ay wone «⁠ ⁠ëe-ëeꞌ⁠ ⁠» rëe, wëní «⁠ ⁠ëe-ëeꞌ⁠ ⁠» kut ɗon teem daaha. Ngënë ëñíi añohi mín ɗíi man ɓéeɓ⁠ ⁠! Hen ɗaa raa, ɗon ii daanu fayu.

13 Ɓëeꞌ hom coono ɗon na ra ɗaga⁠ ⁠! Ɓëeꞌ lah sos-keeñ ɗon na ra laɓɗa Koope kañaa⁠ ⁠! 14 Ɓëeꞌ jér ɗon na ra dëekrëe njíittí jaŋaa, wa leef ɗi díw di tii Yíkëe, ɗagiɗ ɗi. 15 Ɗaŋi mannaꞌ ɗah, ñéerée a ngém rek sëmlée jérdë, Yíkëe cëgíɗ ɗí cot. Ƴaha biti ɗi bakaaɗte raa, Koo-Yíkëe baal ri. 16 Kon, wëní bakaaɗɗon hanndal kon, ɗon ɗagirantaꞌ ndín, ɗon wah këlëŋ. Ɗaŋi ɓëyí júɓpé hom lahaꞌ doole. 17 Éelí húmú ow ti yen nen ndaa ɗagaꞌ ri biti Koo ɓanti toɓ híinté ɗaŋi ra, muluɓ taway feey fa níi hente kíil éeyë a caan. 18 Filoon fi baaha ɗi ɗaŋke biti Koo dalaat toɓ, bacala lasse, gañcaha paalte níi meeyya nonte.

19 Koy-yaayyi ƴeh, ow di ɗon na hel waali, ow kay habraꞌ ri wëegísíɗ ɗí kaaf ka raa, 20 ɓëeꞌ wëegísíɗ ɗí kaaf ka baa ra hela nuf biti ɓëyí habraꞌ bakaaroh wëegísíɗ ɗí waala wun ɗa, ɗeef ɗi sëmlëꞌté rí kúl kë te ri ay tah bakaaroha baalu bakaaɗ caak.

✡ 2:8 2.8 Saame Tali Léwí 19.18

✡ 2:11 2.11 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.14

✡ 2:11 2.11 Saame Kolohi koyyi Israyel Ésíp 20.13

✡ 2:21 2.21 Saame Dalaana 22.1-19

✡ 2:23 2.23 Saame Dalaana 15.6

✡ 2:25 2.25 Saame Yosuwe 2.1-21

✡ 4:6 4.6 Saame Léeh yë 3.34

* 5:11 5.11 Saame Téeríi Yop⁠ ⁠: Yop húmú ɓëyí caakke alal. Koope yerisse Seytaane na yakka alal mi, happe koyya níi iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ ɗúmpé tak, antee tík soɗte ri jérí misikke, faana ɓéeɓ paasse. Ndaa taheh ɗi yeris ngémí, hampe Koope na híin níi míllëꞌ lah sos-keeñ.

1 Peer

1

2

3

4

5

Téerëe ɗéɓpí bíní Peer ra

Kúnsëe

Ƴee daa unna ɗéɓpí bíní Peer ra. Ɗi bíní wë kerceenni dékú ginni iippi non Aasi. Kerceenna bíní rí ƴee ra húmú moklu moklo di yee gémú wë Yéesú-Kiristaa Yíkëe në rë (3.14-17). Peer bíní wë unni ƴee woni wa biti wa ham ngémë híin, wa múñ coono fa daɓ wa ra, nda wa bok ndamee ke ɗi fi Yéesú na ac fayu ra (5.10). Ɗi wonte wa ɗee waɗti man pesi wa bee henluy wa ɓëewí nëníh ɓëewí Koope leegi, wa nonute heeda tansu ra (2.9-10⁠ ⁠; 4.2-3).

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke mújë waaƴiɗ yen Koope ra (1.8-12),

- yii leŋke pesaɗ kerceen filiɓ ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra (2.11-17),

- yii leŋke coono fa ñee Kiristaa ra (2.21-25),

- yii leŋke di waɗti pesuun ƴaal a ɓeleɓi (3.1-7),

- yii leŋke ɓaŋi Kiristaa kúl kë (3.18-22),

- yii leŋke lof pesaɗ (4.1-6),

- a yii leŋke di waɗti pesaa ow a moroomi (4.7-11).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti balaa tígë teem ngém ow ra olu, ɓëeꞌ ay ñee misik. Ɗi ñee misik ɗi ham híin níi lúsëenë rëe nék, ɗi ii rii réeccíyëh.

1

Wodoha

1 Koy-yaayyi ƴeh, ɗon fi ɓëewë Koope tanis wa ra, ɗon fi doha-ndéemmë tasaaruu ginna na wonuu Ponto, Galasi, Kapados, Aasi a Bítíní rë, soꞌ mi Peer apootari Yéesú-Kiristaa, daa mi na wodoh ron. 2 Koo Boffa daa tanis ɗon ti di húmú maañaꞌ ri ri fahaꞌ nen. Ruuhi tahte ɗon henute ɓëewí, nda ɗon ñee yee won Yéesú-Kiristaa ra ndín, ñif mi ɓukut ɗon.

Koope hëpë rën mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠!

Mújë waaƴiɗ yen Koope ra

3 Yen sím Koope, ɗi fi boffi Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen⁠ ⁠! Di naaꞌi keeñi, ɗi onte yen pes has bee këllëꞌ rí Yéesú ɓúudé rë. Ɗaaha, yen lahute yaakaari mínéh ɗúm, 4 yen na sehaaluu iña yefiɗ Koope ɓëewí rë. Daa wa iña mínéh yah ra, ƴee na sísíɓéeh rë, ƴee henaꞌ has faraah ra. Koope yefiɗte ron wa ín sun. 5 Ɗi ñeyaꞌ gémë gémú ron ra, ɗi na níiɗ ɗon a doolii nda ɗon múc, te yii baa ay yúhúu yiin nay ɗúmé pesa ra.

6 Iña yefiɗ ɗon Yíkëe ƴaa ra daa tah keeññon sos. Tígë homuu ɗon bee ra kep, wuti coono fi mín ɗíi man ɓéeɓ tah ɗon ñee mok ƴutuuɗ ɗaa sah, keeññon sos. 7 Úrís sah na yah, ndaa balaa ow yúh biti ɗi kah-kah, ɗi ay ñee kíi. Ti ɗaaha nen, ngémën lukaꞌ ri úrís lah solo níi, balaa ow yúh biti ɗi kah-kah, ɗon ay ñee misik. Hen ɗaa raa, yiin nay nimile Yéesú-Kiristaa ra, ɗon ay yeeliyoh kañ, ndam a ɓéyíɗ. 8 Ɗon fahuute ri te ɗon oluy ri, ɗon gémúté ɗii na te ɗon oluy ri doom. Yii baa daa tah ɗon lah sosi keeñi gaani ow yéeh daa teem, 9 ndah ɗon homute liili yee na saamu ɗon ngémën ɗë⁠ ⁠: daa ri mújí rën.

10 Merees, yonente ya húmú saamute yúhí yii leŋke mújí baa níi saam, te wa húmú léhínúté ɓëewë mala nay ron one Koope ra. 11 Ruuhi Kiristaa húmú waa na, teeɓpe wa biti ɗi fi Kiristaa ay ñee coono, te ri lah ndam filoon fi baaha. Yii baa daa tah wa fi yonente ya saam níi saam yúhí wahtaa a ɗee nay lahee iñƴaa ra. 12 Koope teeɓpe yonente ya biti iña na wonu wa ra húmú yullay wa fi ƴaaha na, wa yuliɗ ɗon na. Waariyoh yi Uni Neba komute ron wonni ƴaa leegi, te wa wonuu ri doolii Ruuh-Peseŋ fa kolaꞌ sun-Koo ra. Malaaka ya sah fahuute yúhí wë níi fahaꞌ.

Koope dëekëꞌ lan

13 Ɗon lahute mali na seh ron sun-Koo yiin nay nimile Yéesú-Kiristaa raa kay, kon këlíi affon ɗon yeel, ɗon tík yaakaaron ɓéeɓ në. 14 Ñéyí yee nahaꞌ Koope ra, ti di na ñeyaꞌ koy yee nah ri boffi ra, ɗon yeris iña húmú neɓaꞌ ron merees na húmú yíih rën rë. 15 Yii paŋ ɗon ɓéeɓ lah lëdí në ti di ladaꞌ Koope fa dëek ɗën ɗë nen, 16 ndah Koope won filiɓ Téerëe tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Héní ɓëewí ladute, ndah soꞌ mi lante.⁠ ⁠»✡

17 Bee ɗon homute ɗaŋ ɗa, ɗon hom wonuu Koope Baap te daa ri na aattiyaꞌ ow fi ow ɓéeɓ di iña paŋ ɗi ra, te ri na lúukíréeh ow. Kon yee talluu ron pesa feey fa ɗon haneel na bee ra, pesadon teeɓaa neeha neehu ron ri ra. 18 Ɗon yúhrúté affon ɗee tosaꞌ ri ron pesada lahay njiriñ koruu ron caaccon ɗa maan⁠ ⁠? Ɗi tosaay ron a yii ay yahe yaho ti tiiŋ hélíis mbée úrís nen. 19 Ëe-ëeꞌ⁠ ⁠! Ɗon sëmlúu a ñif mi cëllúuy a dara, ñif mi Kiristaa fa lahay dara yii wonun sun fi ti har fi lahay síkkë nen ra. 20 Koope daa tanis ri, tíkké rí yii baaha balaa ri sak ëldúnë, te ri cépíɗté rí feey fa nda ɓëewë yúh rí jamanu ya míllëꞌ ƴee ra, ndah ɗon. 21 Ɗon ñeeꞌuu ɗii na ɗon gémúté Koope fa këlíɗ ɗí ɓúudé, onte ri ndam ra. Ngémën a yaakaaron, ɗon tíkúu wë Koope na ɗaaha.

22 Ɗon ɓukutuute ndah ɗon ñéerúuté a kaaf ka. Yii baa daa tah ɗon fahaꞌ koy-yaayyon filiɓ ngémë fahaꞌ kah-kah. Kon, fëhëntíi hanndal kon níi fahantaꞌ di keeññon ɓéeɓ. 23 Yúhí biti unni Koope tahte ɗon límëetúté. Ow neh daa límëet ɗën, ndah ow man tal gañcahi ay húlé húlë nen. Unni Koope nék, man tal gañcahi ii húl nen. Ɗi ee pes ɗa te ay home na faraah. 24 Ndah bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ow ɓéeɓ man gaawa nen,

ndami man capussi gaaw fa meeyya nen⁠ ⁠:

gaawa súhëꞌ súhëe,

capus yookaꞌ yookoo.

25 Unni Yíkëe nék ay home na faraah.⁠ ⁠»✡

Te unni ƴaa daa Uni Neba húmú waariyu ron ra.

2

1 Hém unni Koope tahte ɗon límëetúté rëe kay, kon yii hente ɓos ɓéeɓ hégíi rí, ɗon hegoh fel, paŋ yii bokaay a yee na wonu ron ra, iñaan a won yin ɓos sun ow. 2 Di na sesaꞌ baaker ɓabi miis mi yaafi daa kah-kah fa ra, sésíi síkírëhí unni Koope ɗaaha, ndah daa wa kah-kah fa. Ɗon pesaꞌ na raa, ɗon ay ooɗ te ɗon ay múc. 3 Nagajek, bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗon ɗíkísúuté Yíkëe, ɗon olute ɗee neɓaꞌ ri ra⁠ ⁠!⁠ ⁠»✡ Ɗon pesuu yii baa neh a⁠ ⁠?

Tígë yípëh faam fa ra a faam fa

4 Ëyí Yéesú-Yíkëe në, ɗi fa daa laꞌa na pes habuu ɓëewë biti lahay njiriñ, ndaa daa ri bee Koope tanis ɗi otte biti ɗi laꞌi lahte njiriñ ra. 5 Ɗon fi ƴaa ɓal nëní taɓahi faam fa nay déké Ruuh-Peseŋ ra ti laꞌ yi na pesu nen. Hen ɗaa raa, ɗon ay hen goomali seeƴoh yi jébëlú Koope, ɗon yeɗ ɗi sarahi neɓaꞌte ri di nay ron rii nahee Ruuha, ƴi ay ñeeꞌee Yéesú-Kiristaa na. 6 Ndah bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ëlsíi⁠ ⁠!

Mee yíp laꞌ Siyoŋ ra,

laꞌi nay habe faam fa,

laꞌi daa mi tanis ɗi,

laꞌi lahte njiriñ,

ɓëyí fí gém ɗii na,

fii mëssí sopoh.⁠ ⁠»✡

7 Kon ɗon fa gémú rë, ɓéyrí affon sun, ndaa ƴaha ɓëewë gémúy rë rëe, bíníyúté bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Laꞌa habuu taɓahoh ya biti lahay njiriñ ra,

daa míllëꞌ ham lasa.⁠ ⁠»✡

8 Lahte tígí bíníyúté biti ɓal⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɗi laꞌi na kabinaꞌ,

laꞌi gaani na kéenɗëꞌ.⁠ ⁠»✡

Ɗon ot ɓëewí ƴaa kabinoh, biti wa kaaꞌuute ñeyi unni Koope, te nagajek, Koope daa fahaꞌ ri ɗaaha waa na.

9 Ndaa ɗon, ɗon daa heeda tansu ra, seeƴoh yi Buura, heeda jébëlú Koope ra, ɓëewí Koope. Ɗi tanis ɗon nda ɗon mín waare iñi éemílëꞌ yë paŋ ɗi ra, ɗi fa dëek ɗën, ɗúhíɗté rën ñúusë kúɗté rën niiñee ke ri hen saw ra. 10 Ɗon húmú ɓëewí neh merees, ndaa woteh ɗon ɓëewí⁠ ⁠; naaꞌi keeñ Koope ɗon húmú bëkíh në, ndaa ɗi tahiɗte ron ɗi leegi.

Pesaɗ kerceen filiɓ ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra

11 Ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra, ɗon fa nëníh ɓëy ëldúnë fi bee ɗon haneel kut waa na ra, mi ɗaŋ ɗon biti ɗon moytoh fahaꞌi pesi-neba na yuloh yahi nuffon ti mbërí na fahaꞌ kéenɗí moroomi nen ra. 12 Lah pésíi wun leelii ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra⁠ ⁠; ɗon henaꞌ ri ɗaaha raa wuti wa tík ɗon yin ɓos, won biti ɗon i pagoh ɓos raa sah, wa ay ot biti ɗon pagu yin wun, wa kañ Koope yiin nay ri waa feeñiyee ra.

13 Af Yíkëe taha ɗon on kélfë yë cér⁠ ⁠: maanam buur fa daa ílíf ɓëy gina ɓéeɓ rë, 14 a gëernëerrë buur wol wa daani pagoh yi ɓossa a ɓëyí fí paŋ yin wun wa gérém rí rë. 15 Nagajek, Koope fahaꞌ biti ɗon pagun yin wun ɗon téƴ ɓúkkí ɓëewë yíih yin ra, ƴee na wëníh wonaɗ ow ra. 16 Koope onte ron ɗon lahuute affon. Kon lah pésíi pesi ɓëyí daa lahaꞌ afi. Di filiɓ baaha ɓéeɓ nék, baa ɓanay tah ɗon ɗap ɓos ɗon na. Ɗon súrgë Koope na, kon lah pésíi ɗaaha. 17 Lah ëní ɓëewë ɓéeɓ cér, ɗon fahaꞌ koy-yaayyon filiɓ ngémë, ɗon neeh Koope, ɗon on buuri gina cér.

Coono fa ñee Kiristaa ra

18 Ɗon fi súrgë yë, lah ñéyí woni ɓëewë në légéyírúu ron ra, ɗon on wa cér. Wa wun keeñ te wa baah, wa sohoor ɓéeɓ, lah ëní wë cér. 19 Ndée nagajek, ɗon múñ súfúñ fí waray ɗon koon ndah Koope raa, baa yin wun. 20 Ɗon tooñ níi ɗon laɓaa ɗon múñ ɗí rëe nék, ɗon sehu laasi bih na⁠ ⁠? Ndaa hena biti ɗon pagun yin wun ɗon laɓaa ɗon múñ ɗí rëe, baa yii wunte íllí Koope. 21 Koope dëekëꞌ ɗën baaha, ndah Kiristaa ñeete coono af ɗon, nda ɗon ƴíiɗ yee paŋ ri baa ra, ɗon ñee kotti. 22 Ɗi mësëy bakaaɗ, fel mësëy ɗúh ɓúgë.✡ 23 Soluu ri bín fë rë, ɗi yíllëey⁠ ⁠; mokluu ri ra, ɗi gapaay yíllëh. Ɗi yerisse ɓéeɓ yaꞌ Koope fa aattiyaꞌi júɓpé rë. 24 Homaꞌ ri sun fi kurwaha* ra, ɗi a faanaŋ fi séfëhté bakaaɗɗi yen, nda yen ɓísëꞌ a bakaaɗ yen pes pesi júɓpé. Gaañ-gaaññi Kiristaa daa paƴ yen. 25 Ɗon húmú madu harri múuƴú múuƴë nen, ndaa ɗon nimilirute níirëhée ké ron na tooppitoh ron ra.

3

Di waɗti pesuun ɓeleɓ a ƴaali

1 Ɗon fi ɓeleɓɓa ɓal, ëní ƴaallon cér⁠ ⁠! Hen ɗaa wa ot ɗon pagee ri ɗaaha raa, wuti ɗeef wa gémúy unni Koope merees raa, yii baa ay tah wa ay gém te ɗon ii waa won dara⁠ ⁠: 2 wa ot tílëdën lan a ɗee koruu ron níi koroh raa rek, wocce⁠ ⁠! 3 Ngënë mëkí wunaaloh ɗon múukée garaŋ, ɗon pokee takkaayyi úríssën, ɗon ɓekee búuɓɓí píisë kofeelte. 4 Wunon kay homa filiɓ keeññon, ɗon teey ɗon sos. Wuni baa homaꞌ na faraah. Baa daa yee lah solo íllí Koope ra. 5 Ɓeleɓɓa húmú gémú filoon tíkúté yaakaari wa yaꞌ Koope ra, húmú teeɓuu wuni wa ɗaaha. Wa húmú onute ƴaalli wa cér, 6 ti di húmú onaꞌ Saara Abraham cér, na dëekëꞌ rí nijaay ra nen. Ɗon ay hen koyyi Saara biti ɗon page yin wun te ɗon néehíh në dara.

7 Ɗon fi ƴaalla nék, lah kúrí ɓeleɓɓon ɗon homaꞌ wun, ɗon yúh biti ɗoni wa maduy. Ëní wë cér, ndah pesa na ɗúméh nay ron one Koope ra, waɗte wa ɓal. Héníi rí ɗaaha nda Koope ɓanti kaaꞌ ɗaŋŋon.

Ow neɓpi paga wun

8 Kon sëyíi nuf yínë, ɗon bok keeñ⁠ ⁠; fëhëntíi filiɓ fon ti i koy-yaay nen ɗon naaꞌantaꞌ keeñ, ɗon cépíɗ affon fíi moroommon. 9 Ɓëyí paŋ ɗon yin ɓos mbée sol ron, ngënë yíllíi. Ɗon kay, lah ɗëgírí rí biti Koope barkel ri, ndah Koope dëekëꞌ rën baaha. Hen ɗaa raa, Koope barkel ron. 10 Ndée bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɓëyí fí fahaꞌ lah keeñi sosse,

lah jaamma pesi,

waɗtee moytoh won ɓos,

fel ɓanti ɗúh ɓúgë.

11 Ɓëyí baa waɗtee hegoh ɓos.

Ɗi waɗti paga yin wun,

waɗti dékëe saam jaamma.

12 Íllí Yíkëe yípëh sun fi ɓëewë júɓú rë,

ɗi kúníssé nufi na síkírëh ɗaŋŋi wa⁠ ⁠;

Yíkëe botaꞌ ɓëewë na pagu ɓos ɗa botoo.⁠ ⁠»✡

13 Daa nay ron page yin ɓos biti ɗon saamuun paŋ wun kep⁠ ⁠? 14 Wuti ɗon ñee mok koon ndah biti ɗon pagu yii júɓpé rëe sah, ɗon ay lah sos-keeñ. Ngënë néehí ɓëewí kayya, ngënë sídíi yin. 15 Ɗon kay, ɓékí affon biti kep Kiristaa daa Yíkëen. Cëgíi faraah ɗon mín lof ɓëyí meel ɗon yee tah ɗon tík yaakaaron Yíkëe në rë. 16 Ɗon ƴahti rii lof raa nék, lah pëgíi rí a teey, ɗon on ɗi cér. Lah sëyíi nufi lante, nda ɓëewë na yahu tii yon af pesadi wunon Kiristaa na ra sopoh wonni wa. 17 Ow mokluun paŋ yin wun, te ɗeefa Koope fahaa ri ɗaaha raa, daa gén biti ɗi mokluun paŋ yin ɓos.

Ɓaŋi Kiristaa kúl kë

18 Ɗi fi Kiristaa, af bakaaɗɗi yen tahte ɗi ñeete mok, te mogi baa ri mokaꞌ waal yínë, teempe waali yíníi baaha faw⁠ ⁠; ɗi fa júɓ ɗë tahte húl ndah yen fa júɓúy rë nda ri kúɗ yen Koope na. Faana daa hawu húl, ndaa Ruuh-Peseŋ këlíɗté rí, ɗi na pes. 19 Doolii Ruuhi baa nék daa tah ɗi pay waare coonaa ya húmú kasu ra. 20 Daa wa ɓëewë húmú ñéerúuy a Koope jamanaa na húmú yugusaꞌ Nowe gaala ra, te ɗeef ɗi fi Koope múñëlté wë, na seh. Ɓëewë húmú múcú mulii mbënë më rë húmú caakuy, wa húmú ow peeye daa haalu gaala. 21 Baa daa maanam bëtsée ké yen woteh⁠ ⁠; mulii bëtsí baa wonay biti hosse sísíɓ fë faanni yen déꞌ, iti fi bëtsë daa ri biti yen pokoh Koope na a nufi lante*. Bëtsë múcël yen múcëlë ndah kolohi Yéesú-Kiristaa ɓúudé, 22 ɗi fa saañ sun-Koo tookke hëbís Koope, hompe yaꞌi ñamaa fi ra. Malaaka ya, mbínéeffí lahu un a yii lahte doole sun ɓéeɓ onute ri cér.

4

Lof pesaɗ

1 Koy-yaayyi ƴeh, hém faan Kiristaa daa ñee coono raa, tëhí ñee coono ti Kiristaa nen⁠ ⁠; ndah ɓëyí faana híssí ñee coono, wocaꞌte a bakaaɗ. 2 Kon tígë homuu ɗon bee ra kep, yee talluu ron peson ɗa waɗti hena yee fahaꞌ Koope ra ndaa fah pes-neɓ neh. 3 Pesee ke ron filoon ɓéeɓ, na húmú dékúu ɗon paŋ yii neɓaꞌ ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra doyte ɗon na leegi⁠ ⁠: ɗon húmú pesuu pagaɗ ɓos a fah pes-neɓ, mani, mbumbaay níi ɗon ɗúmëlúté mbumbaay. Ɗon na yúulúu ala ɓal, pagadi sëpírëꞌí bah. 4 Woteh fee Koo bee nék, ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra éemúté di yee wocuu ron a wa di pesadi ɓosi misigi baa ra, wa na solu ron. 5 Ndaa wani Koope fa caŋ aattiyaꞌi ɓëewë na pesu a ƴee húlú rë ay naa teeyaꞌ. 6 Yii baa daa tah Uni Neba waariyu sah ɓëewë húlú rë. Wa aattiyuu iña pagu wa bee na húmú pesuu wa feey ra naam ti ɓëewë ɓéeɓ nen, ndaa af Ruuha tahte wa pesuu ti di na pesaꞌ Koope nen.

Di waɗti pesaa ow a moroomi

7 Ëldúnë ɗúmpé níi wocce. Kon téeyí ɗon yeel, nda ɗon mín ɗaŋ Koope. 8 Yee lukki lah solo ra ɓéeɓ nék, daa ri biti ɗon fahantaꞌ hanndal kon di keeññon, ndah fahaꞌ ow daa na múur bakaaɗ caak. 9 Kúnsírëntíi íllí faammon, ɓanti ñéerëꞌ a capitoh. 10 Ow fi ow ɗon na ɓéeɓ, habraa moroomi di yee on ɗon Koope ra. Hen ɗaaha raa, ɗeef iñi bokuuy ya on ɗon Koope ra ɓéeɓ, ɗon kúrúté wë kúrí wunte. 11 Ɓëyí fí yúhté biti ay wone wono, ɓeka woni baa waarii unni Koope⁠ ⁠; ɓëyí ay habree ow, pagaa ri a mín-mínë déŋéen ɗí Koope ra. Hen ɗaaha raa, ɓëewë ñeyaꞌ Yéesú-Kiristaa na kañ Koope di iña ɓéeɓ, ɗi fa lahaꞌ ndam a doole dee níi kiri fi kiri ra⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

Ow neɓpi ñeya coono fi Kiristaa

12 Ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra, coono fi misiga homuu ron ra ɓanay tah affon kúnëh níi ɗon won biti yii baa waray ɗon kat. 13 Keeññon kay waɗti sosa soso biti ɗon bok a Kiristaa coono. Hen ɗaa raa, yiin nay rii teeɓe ɓëewë ɓéeɓ ndami ra, keeññon sos níi sos. 14 Af Kiristaa tah ɗon solu raa, ɗon lahute sos-keeñ ndah Ruuhi Koope, ɗi fi Ruuha lah ndam ra ee ɗon na. 15 Coono fon ɓanay ñeyaꞌ biti ɗon hawun ow húl, mbée biti ɗon lohun loho, ɗon pagun yin ɓos, mbée ɗon haalun yii waal fon íníh në. 16 Ndaa hena henu ron kerceen ra daa taha ɗon hom coono raa, ngënë sëpíi në⁠ ⁠; ɗon warun naa kañ Koope kaño di yee nonuu ron Kiristaa na ra.

17 Wahtaa nay dale aattiyaꞌa ra lahte, te ay ɗéɓúu yen fi ɓëy Faam Koope na. Daluun yen na raa nék, lah ɓëewë yéŋké biti gémúy Uni Nebi Koope raa, ay made ɗíh waa na⁠ ⁠? 18 Ndah bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Hém mújí ɓëeꞌ júɓ ɗë

daa misik raa,

lah bakaaroha na,

ɗi fa kaañ Koope ra raa,

ay made ɗíh⁠ ⁠?⁠ ⁠»✡

19 Kon, ɓëewë Koope daa fahaꞌ biti wa ñee coono ra, pagun wun rek saye, wa tík pesi wa yaꞌ Koope fa daa sak wa ra, ɗi fa yii won ɗi ɓéeɓ ɗi paŋ ri ra.

5

Njíittí jaŋaa

1 Ɓëewë homu filiɓ fon te wa i njíit jaŋi ra, soꞌ mi won ɗon na, soꞌ fa njíit jaŋi ti ɗon nen ra. Soꞌ mi tíkké íllí sëꞌ coono fi Kiristaa ngëeƴ te may non ndamee ke ri nay teeɓuu ra. Soꞌ mi won ɗon tee⁠ ⁠: 2 tëeppítíi yuba déŋéen ɗën Koope ra. Yéelí në, ɗon ɓan ɗii pagaꞌ biti ɗon túuƴú rí túuƴë, pëgí rí ɗon núhëꞌ rí keeññon, ɗee fahaꞌ ri Koope ra. Ngënë pëgíi rí biti ɗon ay naa saame alal, pëgíi rí a sawoor. 3 Ngënë mëklí ɓëewë déŋéenú ɗon ɗa. Ɗon kay, wa waɗti ƴíirún ɗon na⁠ ⁠! 4 Hen ɗaa raa, yiin nay nimile kélfíi níirëh yë rë, ɗon ɓeku baane-ndam, bi ay hene has faraah.

Ow neɓpi cépírë afi cépírë, ham ngémë

5 Ɗon fi tuŋka nék, lah ëní ɓëewë ɓahayu ron ra cér. Ɗon ɓéeɓ nék, cépírí affon hanndal kon, ndah bíníyúté Téerëe bitih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope ñéerëey a ɓëewë na gaan-gaanluu ra, ɗi onaꞌ ɓëewë cépírú affi wa ra mal.⁠ ⁠»✡ 6 Kon, cépírí affon fíi Koope fi Sërndëŋë, nda wahtaa lah raa, ɗi ɓéyíɗ ɗon. 7 Hélí iña na sídúu ɗon ɗa ɓéeɓ yaꞌi, daa ri na tooppitoh ɗon.

8 Téeyí ɗon yeel⁠ ⁠! Seytaane, kaaꞌohon ee yídëelëh rë, man gaynde fi na híigëh, na ɓoorsoh ɓëyí ñama ri nen. 9 Hëbí ngémë híin ɗon haaꞌ a ɗi fi Seytaane, ɗon yúh biti koy-yaayyon filiɓ ngémë homu feey fa ra ɓéeɓ ñeyuu coono ɗaaha. 10 Ɗon lísúu hom coono kaah, ndaa Koope fa na onaꞌ ɓéeɓ rë dëekké ɗon ɗon haal ndamee ke ri na ɗúméh rë, af biti ɗon nonu Yéesú-Kiristaa na. Tasse ƴutuuɗ ɗi ay ron ɓaatti yugus, habraꞌ ron, on ɗon doole, tík ɗon ɗon cagaꞌ a kotti híinté. 11 Koope laha doole dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

Takoha

12 Silaas* fa habaꞌ mi koy-yaafi pokohte Kiristaa na ra daa habraꞌ soꞌ bíníi ɗon koy unni ƴeh. Ɓeddaꞌi ron a woni ron biti mali Koope kaah te ɗon ham na híin, daa tah mi bíní ron unni ƴeh. 13 Ɓëy Babilonna† dee nonu jaŋaa ra, ƴee Koope tanis wa ti di tansaꞌ ri ron nen ra, a Marka fa habaꞌ mi koy kah-kah soo na ra na woduu ron. 14 Wëdëntíi hanndal kon níi wodantaꞌ‡.

Koope ona ron fa nonu Kiristaa na ra ɓéeɓ jaamma⁠ ⁠!

✡ 1:16 1.16 Saame Tali Léwí 19.2

✡ 1:25 1.25 Saame Isayii 40.6-8

✡ 2:3 2.3 Saame Kañaa ya 34.9

✡ 2:6 2.6 Saame Isayii 28.16

✡ 2:7 2.7 Saame Kañaa ya 118.22

✡ 2:8 2.8 Saame Isayii 8.14

✡ 2:22 2.22 Saame Isayii 53.9

* 2:24 2.24 kurwah ⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: kilik. Téerëe won tih⁠ ⁠: ɓëyí fí yéŋké biti na hawu ri húl rë keru sun kilik, ɓëyí baa alkohte. Saame Nérsí Kootaa 21.22-23.

✡ 3:12 3.12 Saame Kañaa ya 34.13-17

* 3:21 3.21 iti fi bëtsë daa ri biti yen pokoh Koope na a nufi lante ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: iti fi bëtsí baa daa ri biti yen ɗaŋ Koope ɗi on yen nufi lante.

✡ 4:18 4.18 Saame Léeh yë 11.31

✡ 5:5 5.5 Saame Léeh yë 3.34

* 5:12 5.12 Silaas ⁠ ⁠: Di gerek bíníyú ɗeh⁠ ⁠: Silwee. Daa ri tii yíníi Silaas.

† 5:13 5.13 Babilon ⁠ ⁠: Rom daa na léehúu ɗah.

‡ 5:14 5.14 Di ɓaahi ɓëewí ƴaaha, wa ƴahti wodoh ɓëewë mboko yi wa mbée ɓëewë meeru wa raa, wa fëenúu wë fëenëe.

2 Peer

1

2

3

Téeríi ana fa bíní Peer ra

Kúnsëe

Bee daa uni ana fa bíní Peer ra. Yee tah ɗi koloh na ra nék, haaꞌaꞌi ɓëewë na waariyu ɓëy ílí jaŋaa iñi bokaay a Uni Nebi kah-kah fa ra (2.1). Ɗi koloh na ɓal ɓeddaꞌi wa fi ɓëy ílí jaŋaa nda wa tíl kotti wunte, te wa pokoh yúhí Koope a Yéesú-Kiristaa yúh kah-kah (1.5-8), ti di waariyu wa ri ɓëewë tíkú Kiristaa íl ngëeƴ nen ɗa (1.16).

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke tílëɗ ɓëyí gémpé (1.5-11),

- yii leŋke yonente yi paɗɗah ya (2.1-22),

- a yii leŋke nimili Yíkëe (3.1-18).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti ɓëewë gémú rë waɗti saamun yúhí Yíkëe faraah, wa ɓanti síkírëh wonaɗɗa ee na níi múuƴɗé wë.

1

Wodoha

1 Koy-yaayyi ƴeh, ɗon fa gémú Yéesú-Kiristaa ra, ɗon fa yen teyu kep ngémë rë, soꞌ mi Simoŋ Peer, súrgë a apootari Yéesú-Kiristaa, daa mi na wodoh ɗon. Júɓë júɓ Yéesú fë daa Koope fi yen a Sëmlëhí yen ɗa daa tah ɗon gém. 2 Koope hëpë rën mal, on ɗon jaamma ndah yúhë yúhú ron ɗi fi Koope a Yéesú Yíkíi yen ra.

Tílëɗ ɓëyí gémpé

3 Koope ñeyaꞌ doolii onte yen yii waɗ yen ɓéeɓ, nda yen pesaꞌ pokoh ɗii na. Ɗi ñeyaꞌ yúhë yúhú ri yen ɗa pagiɗte yen yii baaha, ɗi fa ñeyaꞌ ndami a baahi dëekké yen ɗa. 4 Ɗaaha, ɗi yeɗte yen alal mi caaga gap ɗi yen ɗa, nda ɗon múc fah pes-neɓ, bee na yah ëldúnë rë, ɗon tokoh ɗi fi Koope na, pesi ron madaꞌ a pesi. 5 Daa tah mi won ɗon tee⁠ ⁠: pëgí ɓéeɓ ɗon tíl tílëdí wunte, ɗeefiɗ ngémën⁠ ⁠; ɗon saam yúh yee fahaꞌ Koo ra, ɗeefiɗ tílëdí wunon⁠ ⁠; 6 ɗon ham affon, ɗeefiɗ yúhí ron yee fahaꞌ Koope ra⁠ ⁠; ɗon múñ, ɗeefiɗ hama habu ron affon ra⁠ ⁠; ɗon pokoh Koope na, ɗeefiɗ múñën⁠ ⁠; 7 ɗon tíl koy-yaay kon, ɗeefiɗ pokohi ron Koope na⁠ ⁠; ɗon fahaꞌ ow, ɗeefiɗ tílí koy-yaay kon. 8 Ɗon lah iñƴaa ɗon na te ɗon cagoh paŋi wa raa, wa ay ron sawooril te wa ay ron ɓaatti ɓek yúhí Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen. 9 Ɓëyí fí lahay iñƴaa ɗii na nék, ɓani búumíɗ wuluuy, ndah oli wulay. Ɓëyí baa halte biti ɗi hosɗute bakaaɗɗee ke ri merees.

10 Koy-yaayyi ƴeh, yii baa daa tah mi won ɗon biti ɗon gëergëerlëh níi lan biti Koope dëekké rën te tanisse ron. Ɗon henaꞌ ri ɗaaha raa, ɗon ii keen pagaɗ ɓos. 11 Ɗaaha, ɗon ay lukuu tahru haal Nguur ki Yíkíi yen a Sëmlëhí yen Yéesú-Kiristaa na, nguur kee ri na ɗúméh rë.

Yëeddëꞌí tíkëh kaah

12 Ɗon yúhúté iñƴaa te ɗon habute kaaf ka liilu ɗon ɗa sah naam, ndaa may dékée nérsí ron wa faraah. 13 Hém mí líssí pes feey fi bee rek, jekke biti mi dékëe nérsí ron iñƴah, ɗon hele nuf na. 14 Bi yúh mí biti mee kotti kúl kë ti di teeɓaꞌ soꞌ ri Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen nen, 15 may paŋ ɓéeɓ níi wuti mi húl rëe sah, faraah ɗon nérsée iñƴah.

16 Yee wonuu fun ɗon biti Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen ac ayo a doole ra, fun sakuy ri sako. Fun daa tíkú íllí fun ngëeƴ gaanaa ki. 17 Koo Boffa daa ɓéyíɗ ɗí onte ri ndam⁠ ⁠; te ɗi fi Koope, ɗi fi yíkíi Ndami gaana, ɓéyíɗté uni níi Yéesú kelohte ri na won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee daa Koy soꞌ. Mi fahaꞌte ri níi fahaꞌ, keeñ soꞌ sosse ɗii na níi sos.⁠ ⁠»✡ 18 Fun fi ƴee ɓal fun keluute unee ke Koope kolaꞌ sun-Koo baa ra, bee homuu fun a Yéesú sun fi daŋi selaa ra.

19 Yii baa daa tah fun ɓaatti gém iña wonu yonente ya ra*. Lah tíkí nuffon na⁠ ⁠: wa man lampii na hawaan filiɓ ñúusë níi bín yíilëe Koo ra nen. Tíkí nuffon na níi hula na niiñ hagaɗ ɗa ac niiñil keeññon. 20 Ɗéɓíi yúh biti ow a afi kut mínéh poysiiɗ afi iña wonu yonente ya Téerëe rë†, 21 ndah iña wonu yonente ya ra ɗúhëey waa na, Koope daa na cépíɗ Ruuh-Peseŋ sun fi wa, wa anee won.

2

Yonente yi paɗɗah ya

1 I yonente paɗɗah húmú filiɓ ɓëy Israyel na filoon. Ti ɗaaha nen, i yëeddëh paɗɗah ay hom filiɓ fon, wa yëeddée yii henay kaah te ay saŋkuye ow saŋkuyo. Wa ay tíl níi sah kaaꞌ Kélfëe tos wa ra. Wa ay yípée saŋku ɗaaha, te ɗeef daa wa komuu ri affi wa. 2 Ow caak ay ñee kotti wa di iñi ɓossa na pagu wa ra, te wa ay tah ɓëewë ay sol waali kah-kah fa. 3 Fahaꞌi wa ay tah wa nofaꞌ ron di wonaɗ, ɓeɓ alal mon. Aattiyaꞌi wa maañcee caŋ nék, te wa saŋkuyute níi wocce⁠ ⁠!

4 Na húmú bakaaru malaaka ya merees ra, Koope baalay wa koy yínë sah⁠ ⁠; ɗi pokalsaꞌ wa pokalsoo, yeñce wa safara, ɓekke wa tígë ñúus túɗ ɗë, yeffe wa daaha níi yiin nay rii aattiyee ɓëewë rë. 5 Ɗi húmú baalay ɓëewée ɗéɓú rë ɓal, ɗi kéeníɗ mbënë më ëldúnë, sun fi ɓëewë kaañu Koope ra ɓéeɓ. Ɗi liilti sëmlëꞌ Nowe kut, ɗi fa na húmú waare ɓëewë paŋ yii júɓpé rë, a ow paana kay. 6 Koope aattiyaꞌte Sodom a Gomoor, muuyilte wa filiɓ kíi. Baa daa teeɓ ɓëewë biti ɓëy kaañ Koope rek ay henu ɗaaha. 7 Ɗi fi Lot* nék, Koope múcëlté rí ndah ɗi húmú ɓëyí júɓpé, te iñi ɓossa na húmú pagu ɓëewë kaañu Koope ɓani wa dékú rë misikke ri lool. 8 Ɗi fi baa húmú júɓ hom filiɓ fi wa ra, dékëꞌ ot a keloh iña ñéerëey a woni Koope na pagu wa ra faraah. Pesadi wa ɗúmëlté keeña ces. 9 Iñƴaa ɓéeɓ daa teeɓaꞌ biti Koo-Yíkëe mín múcël ɓëewë pokuu ɗii na ra coono, te ri mín yef ɓëewë júɓúy rë níi yiin bis-këem, ɗi daan wa. 10 Ɗi ay lukee daan ɓëewë pagaɗɗi ɓossi na sobeyil wa kep daa neɓaꞌ wa ra, ƴee faaliyuuy Koope ra.

Wa fi yëeddëh yë wonaꞌ mi ron ƴaaha ra, kaañute Koope anutee faaliyuy ow tíkké sun⁠ ⁠; wa onuy mbínéeffë sun-Koo cér, wa soluu wa soloo sah faf. 11 Añcaŋ, malaaka ya daa luku wa doole lukute wa katan ra, na wëníh yin ɓos sun fi wa fi mbínéeffí ƴaaha, fíi Yíkëe. 12 Wa fi yëeddëh yi ƴaa madu raɓ nen. Raɓ mínéh níɓ. Ɗi ɓoorsuu ɓoorsoo hawu húl. Wa fi yëeddëh yí ƴaa hom soluu yii wa yíih rí. Wa ay hawu húl ti raɓ nen. 13 Ɗaaha, wa ay yínlú iñi ɓossa pagu wa ra ɓéeɓ. Wa oluu nebi wa paŋ yin ɓos naꞌ këtëŋ⁠ ⁠! Ayi wa ndaje yon sëpírëꞌté, komaꞌ gace⁠ ⁠; te wonaɗ fel daa na neɓaꞌ wa. 14 Faraah nuffi wa yejaꞌ wa njaaliyoh⁠ ⁠; wa na dëylíih paŋ bakaaɗ. Wa dékúu nofaꞌi ɓëewë híinúy rë. Saam kep daa affi wa. Koope keente sun fi wa níi wocce⁠ ⁠! 15 Wa helute waala júɓ ɗë, múuƴúté ñeyute tal Baalam fi Bosoor fa yéŋké bitih, paŋ yin ɓos ɗi yeraa hélíis rek daa neɓaꞌ ri ra. 16 Ɓëewë ɓéeɓ yúhúté biti mbaam-séf na woneh wëerté maan⁠ ⁠? Ndaa bakaada bakaaɗ Baalam ra, tahte mbaam-séf daa won afa wonaɗ ow níi ɗi fi Baalam, ɗi fi yonentaa yerisse pagadi dofa na saañ ɗii page koon ɗa.✡

17 Ɓëewí ƴaa madu yéemí síiñ síiñë nen, wa madu nérrí ngilaaw gaan na kúɗ wë nen. Koope habiɗte wa tík filiɓ elga lukki ñúus ɗë. 18 Daa wa lukuu mín goneel, te goneelli wa lahay njiriñ. Ɓëewë anuu fús filiɓ fi ƴee homuuy kaah ra, wa hom fahuu fíirí wë a iñi sëpírëꞌ yë na pagu wa ra. 19 Wa hom gapuu wa biti wa ay lahaꞌ affi wa, te wa fi ƴaaha sah wa i ñaam di iñi ɓossa na ɓaahuu waa paŋ ɗa, ndah ow fu yeris yin luk ɗo doole rek, ɗeef yii baaha hampe ro ñaam. 20 Lahte ɓëewí múcúté iñi sobeyi ëldúnë ndah yúhë yúhú wë Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen a Sëmlëhí yen ra⁠ ⁠; ndaa tíl níi wa nimil iñƴaa luk wa doole raa, míllëen kí wë daa na lukki ɓos di madu wa ɗéɓëenë. 21 Biti wa ɓanti yúh waala júɓ ɗë koon sah daa na gén waa na biti wa yúh rí níi woc, wa anti súugëh túuƴëꞌí selaa komu wa ra. 22 Léeh yí ƴee saamɗu wa kep⁠ ⁠: «⁠ ⁠Wuti ɓuh hok raa, kaaꞌeeh ɗi ñamaat wa.⁠ ⁠»✡ Mbée⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mbaam túgël wuti fu kolaa ɓoyi raa, kaaꞌeeh ri píníŋëh dépëh.⁠ ⁠»

3

Nimili Yíkëe

1 Ɗon fi kooƴƴi soꞌ, bee daa waali ana fa bíní mí ɗon ɗa. Filiɓ iña bíní mí ɗon waalli ana ya ra ɓéeɓ, mi nédís ɗon iña húmú yëeddú ɗon ɗa, nda ɗon ham lani nufa homuu ɗon ɗa híin. 2 Mi fahaꞌ biti ɗon nérsëh iña húmú wonu yonente yi sela ya merees ra a túuƴëꞌí Yíkëe fë daa Sëmlëhë rë, bee wonu apootarron ra. 3 Yee nay ron ɗéɓée ham affon ɗa, daa ri biti míllëen jamanu ay lah ñaawloh yi ay ac, wa ay pesee yee neɓaꞌ wa ra. Wa ay ron ñaawal 4 won ɗon tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yéesú wonay biti ay nimil woo⁠ ⁠? Ɗi di leegi⁠ ⁠? Caacci yen húlúté, te ëldúnë lofisaay dalaanin níi a ɗeh⁠ ⁠!⁠ ⁠» 5 Wa ay won ɗaaha, te ɗeef wa hëllúu hëllëe biti Koope ɓeɓ uni bín fë sakke sun a feey, feey fa ɓísúuté a mulaa, te mulaa daa yugusuu feey fa. 6 Ëldúnë fë ɗéɓ ɗë nék, mulii ƴaaha daa muuyil ri, daa wa mulii mbënë më. 7 Te sun a feey fa hom na woteh ƴee ra, unee ke Koope baa daa yef wa níi yiin bis-këem, bisa nay saŋkuyu ɓëewë kaañu Koope ra. Yiin fi baaha, sun a feey ay muuy filiɓ kíi.

8 Lahte yii ɗon waruy rii hal nék kooƴƴi ƴeh⁠ ⁠: yúhí biti bis yínë a kíil júnní daa teyu Yíkëe në. 9 Lahte ɓëewí seha maañaꞌte wa, ndaa ɗi ɗaa neh, Yíkëe ay paŋ yee gapaꞌ ri ra biti wahtaa lah. Daa ri hom kay na séhíɗ ɗon, ndah ɗi fahaay biti ow yínë sah saŋku⁠ ⁠; ɗi fahaꞌ biti kay ɓëewë ɓéeɓ lah jodi lofuun wa pesaɗ. 10 Yiin nay nimile Yíkëe rë nék ay beettiyaꞌ ti lohoh nen. Yiin fi baaha, sun-Koo ay poysaꞌ pëw⁠ ⁠! Yii hompe sun ɓéeɓ kíi kë ay waa yah, feey fa a yii hom na ɓéeɓ ay muuy. 11 Kon yúhí yee nay ron page leegi ra bee yúhúu ron biti iña ɓéeɓ ay muuyee ɗaaha ra⁠ ⁠! Neɓpe biti tílëɗën lan te ɗon pokoh Koope na, 12 ɗon sehe, ɗon paŋ ɓéeɓ níi bisi baa yíppí lah. Daa ri bisa nay yahe sun-Koo filiɓ kíi kë, iña sun ɓéeɓ muuy filiɓ njaar ma ra. 13 Ndaa Koope gapaꞌte sun a feey has, tígí júɓ ay déké në. Baa daa yee na sehu yen ɗa.

14 Kooƴƴi ƴeh, yii baa daa tah bee homuu ron sehi bisa bee ra, ɗon waɗti pagun níi ɗon lan ɗon lëhíh síkkë ndín, ɗon hom jaamma. 15 Hëbíi biti séhídë séhíɗ yen Yíkíi yen ɗa, daa nay tahe yen múc. Koy-yaafi yen Pool fa fahuu yen níi fahaꞌ ra ɓal, di nufa on ɗi Koo ra, bíníté ɗon yin na. 16 Daa ri yee bíní rí kolaa ri won yii leŋke yi bee ɓéeɓ rë. Lahte na unni yooɓay naa ham níi. Ɓëewí yíih yin te ngémí wë híinëy lofute tikki fi unni ƴaaha, ti di na paguu wa ri ílíƴƴë ee na filiɓ Téerëe rë nen. Ɗaaha, wa homute saŋkii affi wa.

17 Ɗon fi kooƴƴi soꞌ nék, ɗon yúhúté leegi⁠ ⁠! Këlíi affon, ɗon ɓanti yeris ɓëewë kaañu Koope ra kúrëelëh rën múuƴí wë, këlíɗ rën tígí gíŋë homu ron ra. 18 Pésíi yúhë yúhú ɗon Yéesú-Kiristaa a mala lahu ron ɗii na ra ɗon saye wa ɓaatee ɗon na, ɗi fa daa Yíkíi yen a Sëmlëhí yen ra. Ɗi laha ndam dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

✡ 1:17 1.17 Saame Maccëe 17.5⁠ ⁠; Marka 9.7⁠ ⁠; Lúkkë 9.34-35

* 1:19 1.19 Yii baa daa tah fun ɓaatti gém iña wonu yonente ya ra ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: ɓaatte biti fun keluute iña wonu yonente ya ra, te wa kaah.

† 1:20 1.20 Ɗéɓíi yúh biti ow a afi kut mínéh poysiiɗ afi iña wonu yonente ya Téerëe rë ⁠ ⁠: Lahte ɓëewí habuu ri ɗeh⁠ ⁠: Ɗéɓíi yúh biti iña wonu yonente ya Téerëe rë, wa níɓ ow neh.

* 2:7 2.7 Lot ⁠ ⁠: Ɗi koy ñéedí Abraham. Na húmú muuyil Koope gini Sodom ɓani ɓëy faami na heguu ra, ɓelaa daa húmú heeltoh yíssëhté deeƴ miraa. Saame Dalaana 13.1 níi 14.16⁠ ⁠; 19.1-38.

✡ 2:16 2.16 Saame Kíní ɓëy Israyel 22.1-41

✡ 2:22 2.22 Saame Léeh yë 26.11

1 Saŋ

1

2

3

4

5

Téerëe ɗéɓpí bíní Saŋ ra

Kúnsëe

Saŋ fa na suu yen wonee bee ra, daa ri Saŋ fa non ɓëewí iniilla bíníyú Uni Nebi Yéesú-Kiristaa ra. Ɗi bíníyílté un éeyë kay, yuliɗte wa ɓëewí bokuuy. Bee ɗéɓ ɗë nék, ɓëewë ɗi bíní wë unna ra capuy. Bee ñee na ra, bíníyú ɓëy íl jaŋi hom filiɓ gin, ɗi wonaꞌte jaŋii baaha yaa-ow. Bee míllëꞌ rë, bíníyú ɓëyí hínú Gayus. Ɗi fi Gayus fi baa nék daa na húmú habraꞌ koy-yaayya filiɓ ngémë, níi lukaꞌ ƴee ri yéeh wë rë sah, ndah gémë gém ɗí rë.

Jamanii Saŋ bín fë, lahte ɓëewí húmú kaaꞌuute biti Yéesú-Kiristaa acce feey hente ow. Wa tíkúté wonute biti ɓal yii neɓaꞌ ow mín paŋ, Koope ii rii habaꞌ yin.

Yii baa daa tah Saŋ bíní ɓëewë gémú Kiristaa na ra, na ɓaat waa teeɓ wa daa Yéesú, na won wa biti wa pokoh kaaf ka.

Ɗi wonte wa⁠ ⁠:

- yii leŋke tílëꞌ niiñ (1 Saŋ 1.7, 2.9-11),

- yii leŋke túuƴëꞌí hasa (1 Saŋ 2.3-8),

- yii leŋke kaaꞌohi Yéesú-Kiristaa (1 Saŋ 2.18-23),

- yii leŋke di waɗti pesuun koyyi Koope (1 Saŋ 2.28 níi 3.3),

- yii leŋke di waɗti fahaa ow koy-yaafi filiɓ ngémë (1 Saŋ 3.11-18),

- yii leŋke ɗee fahaꞌ Koope ow ra (1 Saŋ 4.7-21),

- yii leŋke di nay faasuu pesi ëldúnë (1 Saŋ 5.1-5),

- yii leŋke iña seedeyiru Yéesú-Kiristaa ra (1 Saŋ 5.6-12),

- yii leŋke pesa na ɗúméh rë (1 Saŋ 5.13-21),

- yii leŋke kaaf ka a fahantaꞌ (2 Saŋ 1.4-11),

- yii leŋke pesaꞌi Gayus kaaf ka (3 Saŋ 1.1-6),

- a yii leŋke di madu Joteref a Démétíríyús (3 Saŋ 1.9-12).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay yúh di nay rii tílée filiɓ ëldúnë fí beh, a di nay rii pesee a moroomi.

1

Una na onaꞌ pes ɗa

1 Koy-yaayyi ƴeh, mi bíní ron unni ƴee teeɓi ɗon yii leŋke Una na onaꞌ pesa ra. Dalaana, Una húmú në. Fun keluute ri filoon fe, fun tíkúté rí íl ngëeƴ, fun yeelute ri te yaꞌ yi fun tíkëhté sun fi.

2 Pesi baa feeñiyohte, fun olute ri. Fun homu seedeyidi, fun na wonu yii leŋke pesee na ɗúméh baa ra. Ɗi húmú hëbís Boffa, te ri feeñiyohte fun. 3 Yee olu fun, fun keluute ri ra, fun homu woni ɗon fi ƴaa ri, hen ɗaa raa, ɗon non fun na yen hen yínë, ɗon non Boffa a Koy ka Yéesú-Kiristaa na ti di nonuu fun waa na nen. 4 Ɗon ot fun bíní ron unni ƴeh, fun saamu biti sosi keeññi fun mit sëk.

Tíl neɓaꞌ niiñ

5 Una liilu fun Yéesú-Kiristaa, fun na wonu ron ri ra daa ri beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koope niiñ koceec, yii ñúussé íníh ɗii na.⁠ ⁠» 6 Yen won biti yen nonu ɗii na, yen anti pesuun ñúus rëe, ɗeef yen felu felo, yen ñeyuy kaaf ka. 7 Yen pesuun niiña ti di homaꞌ ɗi fi Koope niiña nen raa nék, ɗeef yen henute yínë hanndal ki yen, ñif mi Yéesú Koohi hosse bakaaɗɗi yen ɓéeɓ.

8 Yen won biti yen lahuy bakaaɗ ɗaa, ɗeef yen nofuute affi yen, yen yíih kaah. 9 Hena biti raa nék yen tahute biti yen bakaarute, yen ɗúhíɗ ɗí ɓúkkí yen raa, yii ɓosi hom yen na ɓéeɓ, Koope ay yen ɗii baal, ladil yen. Koope júɓpé te yii won ɗi ɓéeɓ paŋ ɗi. 10 Yen won biti yen bakaaruy raa, ɗeef yen tíkúté Koope feloh, te unni haalay keeññi yen.

2

1 Ɗon fi koyyi soꞌ, ɗon ot mi bíní ron unni ƴeh, nda ɗon ɓanti bakaaɗ. Ndaa tíl níi lah ɓëyí bakaaɗ ɗon na raa, yen lahute ɓëyí nay yen layre fíi Boffa⁠ ⁠: daa ri Yéesú-Kiristaa, ɗi fa júɓ ɗë. 2 Ɗi fi Yéesú-Kiristaa fi baaha daa yeraꞌ afi sarah nda yen baalu bakaaɗɗi yen. Af yen neh kep daa tah ɗi yeraꞌ afi sarah, ndaa af ɓëewë ëldúnë ɓéeɓ.

Túuƴëꞌí hasa

3 Yii bee daa teeɓ yen biti yen yúhúté Koope⁠ ⁠: ñeya ñeyu yen túuƴëꞌ yí Koope ra daa teeɓaꞌ baaha. 4 Ɓëyí won biti yúh Koope te ɗeef ɗi na ñeyeh túuƴëꞌ yí rëe nék, ɓëyí baa feloh, yéeh kaah. 5 Ɓëyí ñee woni Koope raa nék, ɗeef fahaꞌi ɓani Koope mitte sëk. Yii baa daa teeɓ yen biti yen pokuute Koope na. 6 Ɓëyí fí won biti pokohte Koope na, waɗti pesaa ɗee pesaꞌ Yéesú rë.

7 Ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ƴee ra, túuƴëꞌë bíní mí ron bee ra has neh⁠ ⁠; ɗi túuƴëꞌí maañce, bi ɗon liilute ri dalaanin. Túuƴëꞌí baa daa una mësúu ron keloh ra. 8 Di filiɓ fi baaha ɓéeɓ, lahte yin has filiɓ túuƴëꞌë bíní mí ron bee ra. Kaaf ka hom na ra feeñce Yéesú në, feeñce ɗon na ɓal. Yee teeɓaꞌ ri ra daa ri biti ñúusë hompe gét te niiñi kah-kah fa acce níi wocce.

9 Ɓëyí fí won biti pesaꞌ niiña te ɗeefa faheeh tík koy-yaafee ke ri filiɓ ngémë íl, ɗeef ɗi lís ñúusë. 10 Ɓëyí fí fahaꞌ koy-yaafee ke ri filiɓ ngémë nék, ɗeef ɗi pesaꞌ filiɓ niiña, te lahay yii mín ɗíi ɓek bakaaɗ. 11 Ɓëyí fí fahaay tík koy-yaafee ke ri filiɓ ngémë íl nék, ɗeef ɗi aa ñúusë⁠ ⁠; ɗi tílëꞌ ñúusë, yéeh tígë në saañ ɗi ra, ndah ñúusë búumílté rí.

12 Ɗon fi koyyi soꞌ,

ɗon ot mi bíní ron unni ƴeh,

biti bakaaɗɗon baalute ron

ndah Yéesú-Kiristaa.

13 Ɗon ot mi bíní ɗon fi baappi ƴeh,

biti ɗon yúhúté

ɓëeꞌ húmú në dalaana níi a ɗee ra.

Ɗon ot mi bíní ɗon fi wahambaane ya

a cafaƴƴi ƴeh,

biti ɗon ɓagute Seytaane.

14 Ɗon ot mi bíní ɗon fi tuŋki ƴeh,

biti ɗon yúhúté Boffa.

Ɗon ot mi bíní ɗon fi baappi ƴeh,

biti ɗon yúhúté

ɓëeꞌ húmú në dalaana níi a ɗee ra.

Ɗon ot mi bíní ɗon fi wahambaane ya

a cafaƴƴi ƴeh,

biti ɗon maanute filiɓ ngémë⁠ ⁠:

Unni Koope ee ɗon na,

te ɗon ɓagute Seytaane.

15 Ngënë fëhíi ëldúnë níi lukaꞌ iña filiɓ. Ɓëyí fí fahaꞌ ëldúnë, mínéh fahaꞌ Baap-Koo, 16 ndah iñi ëldúnë daa wa ƴeh⁠ ⁠: paŋ yii ɓosi meelaꞌ faannon, fahaꞌ yii fu ot ɗi, a gaan-gaanloh af iñi feey fi beh. Te iñƴaaha ɓéeɓ kolaay Boffa na, wa kolaꞌ ëldúnë. 17 Ëldúnë a iña neɓaꞌ ow filiɓ ɗa ɓéeɓ hompe ɗúm, ndaa ɓëyí fí pagaꞌ yii neɓ Koope ay pes faraah.

Kaaꞌohi Yéesú-Kiristaa

18 Ɗon fi koyyi soꞌ, yen homute míllëen jamanu⁠ ⁠! Ɗon keluute biti kaaꞌohi Kiristaa ac ayo maan⁠ ⁠? Tígë homuu yen bee ra kep, caakke kaaꞌoh yi Kiristaa yi ayute. Yii baa daa teeɓ yen biti yen homute míllëen jamanu. 19 Wa fi ƴaa koluu yen na, ndaa nagajek wa nëníh yen na. Wa nonun yen na koon, wa tasun yen na. Ndaa míntí hena ɗaaha, nda lan biti ow yínë sah waa na noneh yen na. 20 Ɗon nék, ɗon liilute Ruuh-Peseŋ Ɓëyí selaa na, daa tah ɗon ɓéeɓ ɗon yúh kaaf ka. 21 Ɗon ot mi bíní ron nék, biti ɗon yíih kaaf ka yúhë neh. Yúhë yúhú ron kaaf ka ra kay daa tah mí bíní ron⁠ ⁠! Ɗon yúhúté biti ɓal fel a kaah míníh ñéerëꞌ.

22 Kon daa feloha⁠ ⁠? Daa ri ɓëeꞌ kaaꞌ ra, ɓëeꞌ won biti Yéesú Buura Koo fal ri ra neh. Ɓëyí baa daa kaaꞌohi Kiristaa⁠ ⁠! Ɗi boollaꞌ Boffa a Koy ka ɓéeɓ kaaꞌaꞌte, 23 ndah ɓëyí kaaꞌ Koy ka, kaaꞌaꞌte Boffa, te ɓëyí tah Koy ka ɗeef tahte Boffa ɓal.

24 Daa tah mi won ɗon tee⁠ ⁠: pëkíi iña keluu ron dalaanin ɗa. Ɗon pokoh iña keluu ron dalaanin ɗa raa, ɗon ɓal ɗon ay pokoh Boffa a Koy ka na. 25 Kiristaa gappe yen biti nagajek ɗi ay yen on pesa na ɗúméh rë.

26 Ɓëewë na fahuu múuƴɗí ɗon ra daa tah mi bíní ron iñƴeh. 27 Ndaa ɗon nék, mi yúhté biti Ruuha liilu ron Kiristaa na ra pokohte ɗon na, tahte níi sohlaay ow teeɓle ron. Ruuha daa na teeɓ ɗon yin ɓéeɓ. Ɗi teeɓaꞌ yii hente kaah, na yëeddéeh yii hente fel. Kon pëgí yee nah ri ron ra⁠ ⁠: hëmí ɗon pokoh Kiristaa na.

Ɗee waɗti pesuun koyyi Koope ra

28 Mi won ɗon tee koyyi soꞌ⁠ ⁠: hëmí ɗon pokoh Kiristaa na, nda yen lëhíh dara yii sídúun yen biti ri nimil. Hen ɗaaha raa, yen ii húl a sopoh fíyí yiin fi baaha. 29 Ɗon yúhúté biti Kiristaa júɓpé, kon ɗon waɗtee yúh biti ɓëyí fí tíl kotti júɓpé, ɗeef ɗi koy Koope ɓal.

3

Koyyi Koope

1 Koy-yaayyi ƴeh, ëlí ɗee fahaꞌ yen Boffa ra kan⁠ ⁠! Ɗi fahaꞌ yen fahoo níi tahte yen na dëekúu koyyi Koope, te yen koyyi ɓal⁠ ⁠! Bi ɓëy ëldúnë yíih Koope, daa tah wa yíih yen. 2 Ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ƴee ra, yen henute koyyi Koope níi wocce. Di nay yen made fayu nék, feeñiyuy yen níi lante doom, ndaa yen yúhún biti yiin nay feeñiyee Koy Koope ra, yeni nay made ndah yen ay ot di man ɗi. 3 Te ɓëyí fí tík yaakaari yii baa Koy Koope na, ɓukutaꞌ afi ɓukutoo, dékëꞌ lan ti di ladaꞌ ɗi fi Koy Koope nen.

4 Ɓëyí fí bakaaɗ nék, ɗeef ɗi kaaꞌ ñee woni Koope, ndah bakaaɗ daa ri kaaꞌ ñee woni Koope. 5 Ɗon yúhúté biti Yéesú-Kiristaa ac hosi bakaaɗɗi yen, te ɗi fi baa bakaaɗ íníh ɗii na. 6 Yii baa tahte níi ɓëyí fí pokohte ɗii na, na bakaareh⁠ ⁠; ɓëyí fí dékëꞌ bakaaɗ nék, ɗeef teeɓaꞌte biti olay Yéesú-Kiristaa te yéeh rí.

7 Ɗon fi koyyi soꞌ, ow ɓanay ron múuƴíɗ⁠ ⁠! Ɓëyí fí paŋ yii júɓpé, ɗeef ɓëyí baa júɓpé ti di júɓëꞌ Yéesú-Kiristaa nen. 8 Ɓëeꞌ dékëꞌ bakaaɗ ɗa non ɓëewí Seytaane, ndah Seytaane dal bakaaɗ dalaanin níi a ɗeh. Koy Koope nék ac yahi légéyí Seytaane⁠ ⁠!

9 Ɓëyí fí hente koy Koope, na dékéeh bakaaɗ ndah yee hom Koope na ra daa hom ɗii na. Koope daa Boffi raa kay, ɗi mínéh dékëꞌ bakaaɗ⁠ ⁠! 10 Yii bee daa na teeɓaꞌ ɓëyí hen koy Koope a bee hen koy Seytaane na ra⁠ ⁠: ɓëyí na dékéeh paŋ yii júɓpé mbée fahaay koy-yaafee ke ri filiɓ ngémë, noneh koyyi Koope.

Ow waɗti fahaa koy-yaafi filiɓ ngémë fahoo

11 Nagajek, una keluu ɗon dalaanin ra daa ri beh⁠ ⁠: yen fahantuun hanndal ki yen. 12 Yen ɓanuy madaꞌ Kayeŋ✡ múk⁠ ⁠! Ɗi húmú non ɓëewí Seytaane bëempé koy-yaafi. Yi tah ɗi bëem ɗí nék⁠ ⁠? Biti pagaɗɗi wuneh te ƴi koy-yaafa húmú júɓpé daa tah ɗi bëem ɗí.

13 Koy-yaayyi ƴeh, dara waray kún affon biti ɓëewë feey fi bee kaaꞌ ɗon. 14 Fahaꞌa fahantuu yen ɗa daa teeɓ yen biti yen koluute kúl kë, yen ayute pesa. Ɓëyí fí fahaay koy-yaafee ke ri filiɓ ngémë, ɗeef ɗi pokoh kúl kë. 15 Ɓëyí fí fahaay tík koy-yaafee ke ri filiɓ ngémë íl ɓéeɓ, ɗeef ɗi bëemëh ow. Te ɗon yúhúté biti bëemëh ow lahay pesa na ɗúméh rë. 16 Yii bee daa teeɓ yen ɗee waɗti fahaa ow koy-yaafi ra⁠ ⁠: Yéesú-Kiristaa yeraꞌte ñíiní ndah yen. Kon yen warutee yeraꞌ ñíinní yen ndah koy-yaayyi yen. 17 Lah ɓëyí caaklaꞌte anti ot koy-yaafi laheh yin, ɗi faaliyeeh ri raa, ɓëyí baa ay mínúu won biti ɗi fahaꞌte Koope ɗíh⁠ ⁠? 18 Mantee ɗon fi koyyi soꞌ, yen fahantaꞌ hanndal ki yen⁠ ⁠: won a ɓúk rek teeɓaay fahaꞌ ow⁠ ⁠; koloh paŋ kep daa mín teeɓaꞌ fahaꞌ ow kaah.

19 Yen henaꞌ ri ɗaaha raa, yii baa daa nay yen teeɓe biti yen nonu ɓëy kaaf ka, te affi yen ay took biti yen home ɗaŋ Koope. 20 Wuti affi yen tookay ndah pagaɗɗi yen raa, yen yúhún biti Koope luk yen lah yermaande, te ri yúh ɓéeɓ. 21 Ɗon fi ƴee fahaꞌ mi níi fahaꞌ ƴee ra, affi yen took raa nék, yen ii sídëꞌ biti yen ɗage Koope. 22 Ɗi ay yen on yii yen ɗaŋ ɗi ri ɓéeɓ, ndah yen ñeyuu túuƴëꞌ yí te yen paguu yii neɓaꞌ ri. 23 Yee túuƴ ɗí yen ɗa daa ri beh⁠ ⁠: yen gém Yéesú-Kiristaa Koohi na, te yen fahantaꞌ hanndal ki yen ti di nahaꞌ ri yen Kiristaa nen. 24 Ɓëyí fí ñee túuƴëꞌ yí Koope, ɗeef ɓëyí baa pokohte Koope na te Koope pokohte ɗii na. Yii bee daa teeɓ yen biti Koope pokohte yen na⁠ ⁠: Ruuh-Peseŋ fa on ɗi yen ɗa daa teeɓaꞌ baaha.

4

Yonente yi paɗɗah ya

1 Ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra, ngënë gëewí gém ɓëyí won ɗon biti Ruuh-Peseŋ ee ɗii na. Lah síkíríi rí a nuf, ɗon ay yúh nda Ruuhi Koope ee ɗii na mbée íníh ɗii na, ndah yonente paɗɗah caak tasaaruute feey fa. 2 Yii bee daa na teeɓaꞌ ɓëyí Ruuhi Koope ee ɗii na⁠ ⁠: ɗi won biti Yéesú-Kiristaa acce hente ow raa, ɗeef Ruuhi Koope aa ɓëyí baa na. 3 Ndaa ɓëyí fí kaaꞌ yii baa Yéesú në, Ruuhi Koope íníh ɓëyí baa na, bi kaaꞌohi Kiristaa daa ɗii na. Ɗon húmú keluute biti kaaꞌohee ke Kiristaa baa ac ayo neh a⁠ ⁠? Tígë homuu yen bee ra kep, ɗi ee ëldúnë nék.

4 Ndaa ɗon fi koyyi soꞌ, ɗon nonu ɓëewí Koope te ɗon ɓagute yonente yi paɗɗah ya, ndah Ruuha hom ɗon na ra luk bee hom wa fi ƴaa nonu ɓëy feey fi bee ra doole. 5 Wa fi yonente yi paɗɗah ya, wa ɓëy feey fi beh. Yii baa tahte gonli wa ɓéeɓ yullaꞌ yii neɓaꞌ ɓëy ëldúnë te ɓëewë nonu ëldúnë rë daa na síkírúu wë. 6 Yen nék, yen nonu ɓëewí Koope. Ɓëyí fí yúh Koope ay yen síkírëh⁠ ⁠; ɓëyí noneh ɓëewí Koope ii yen síkírëh. Yii baa daa nay teeɓee Ruuhi Koope fa na yeñ ow kaah ra a Seytaane fa na múuƴíɗ ow ra.

Di na fahuu

7 Ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra, yen fahantuun hanndal ki yen, ndah fahaꞌ kolaꞌ Koope na. Ɓëyí fí fahaꞌ moroomi, ɗeef ɗi koy Koope te ri yúh Koope. 8 Ɓëyí fí fahaay moroomi nék, ɗeef yéeh Koope ndah fahaꞌ ow teem Koope na. 9 Koope teeɓaꞌ biti ri fahaꞌte yen ɗeh⁠ ⁠: ɗi cépíɗté Koy ka lahaꞌ ri yínë kut ɗa feey fa, nda yen ñeyaꞌ ɗii na, yen lah pesa na ɗúméh rë. 10 Fahaꞌ gétëy beh⁠ ⁠: yen neh daa fahuu Koope fahaꞌa gén ɗë. Ɗi fi baa kay daa fahaꞌ yen fahaꞌa gén ɗë, wolaꞌte yen Koohi hawute sarah nda yen baalu bakaaɗɗi yen.

11 Ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ra, Koope daa fahaꞌ yen ɗaaha raa, yen warutee fahantaꞌ hanndal ki yen ɓal. 12 Ow ëllëy Koope⁠ ⁠! Ndaa yen fahantaꞌ hanndal ki yen ɗaa, daa ri biti Koope pokohte yen na, te fahaꞌa fahaꞌ ri yen ɗa feeñce yen na níi mitte sëk.

13 Yii bee daa teeɓ yen biti yen pokuute ɗii na ɗi pokohte yen na⁠ ⁠: ona on ɗi yen Ruuha ra daa teeɓaꞌ baaha. 14 Te fun olute, fun seedeyute biti Boffa wolte Koy ka sëmlëꞌí ɓëy ëldúnë. 15 Ɓëyí fí won biti Yéesú Koy Koope, ɗeef Koope pokohte ɗii na, te ɗi pokohte Koope na. 16 Yen nék, yen yúhúté te yen gémúté biti Koope fahaꞌte yen. Ahaŋkay, fahaꞌ ow teem Koope na⁠ ⁠! Ɓëyí fí fahaꞌte ow pokoh na, ɗeef ɓëyí baa pokohte Koope na te Koope pokohte ɗii na.

17 Fahaꞌi yen ow mit sëk rëe, yiin bis-këem, yen ay wëelíyëh affi yen, ndah ɗeef ɗee pesuu yen feey fi bee ra a ɗee pesaꞌ Yéesú-Kiristaa ra daa madu. 18 Fahaꞌ na ñéeréeh a neeh⁠ ⁠; fahaꞌ mit sëk rëe, botaꞌ neeh botoo. Ɓëyí fí neeh, ɗeef séentëh daan, te fahaꞌa fahaꞌ yen Koope ra feeñay ɗii na níi mitte sëk.

19 Yen nék, Koope daa ɗéɓ yen fahaꞌ daa tah yen fahaꞌ ɓani ɓëewë ɓéeɓ. 20 Ɓëyí fí kaaꞌ koy-yaafee ke ri filiɓ ngémë anti won biti fahaꞌte Koope ɗeef ɓëyí baa fel felo, ndah ɓëyí fahaay koy-yaafee ke ri tík ɗí íl rë, mínéh fahaꞌ Koope fa ɗi tíkëy rí íl rë. 21 Túuƴëꞌë heliɗ yen Kiristaa ra daa ri beh⁠ ⁠: Ɓëyí fí fahaꞌ Koope waɗtee fahaꞌ koy-yaafi ɓal.

5

Di nay faasuu pesi ëldúnë

1 Koy-yaayyi ƴeh, ɓëyí fí gém biti Yéesú daa Buura Koo fal ri ra, ɗeef ɓëyí baaha koy Koope⁠ ⁠; te ɓëyí fahaꞌ baap ɗeef fahaꞌte koyyi. 2 Yii bee daa teeɓ yen biti yen fahuute koyyi Koope⁠ ⁠: fahaꞌa fahuu yen Koope, yen na ñeyu túuƴëꞌ yí rë daa teeɓaꞌ baaha. 3 Nagajek, yen fahaꞌ Koope raa daa ri biti yen ñeyuu túuƴëꞌ yí. Túuƴëꞌ yí misikay, 4 ndah ɓëyí fí hente koy Koope rek, fu faasse pesi ëldúnë. Yee tah yen faas pesi ëldúnë rë nék, ee ngémí yen. 5 Kon daa faas pesi ëldúnë henay ɓëeꞌ gém biti Yéesú Koy Koope ra⁠ ⁠?

Iña seedeyu sun fi Yéesú-Kiristaa ra

6 Yéesú-Kiristaa daa ɓëeꞌ ayaꞌ muluɓ a ñif ra. Ɗi ayay a muluɓ doŋ, ndaa ɗi ayaꞌ muluɓ a ñif. Ruuh-Peseŋ seedete yii baaha, te ɗi fi Ruuh-Peseŋ daa kaaf ka. 7 Kon seede ya henute éeyë⁠ ⁠: 8 Ruuha, mulaa a ñif ma, te wa fi éeyë yë ɓéeɓ daa boku una yínë. 9 Hém ow daa na won iña ot ɗi, yen gém rí rëe kay, assumaa wonni Koope neh, ƴee seedeyiɗ ɗi Koohi ra⁠ ⁠! 10 Ɗaaha, ɓëyí fí gém Koy Koope na, kúɗté seedii baa ɗii na⁠ ⁠; ndaa ɓëyí gémëy Koope, ɗeef yampe ri fel ndah ɗi gémëy yee won Koope sun fi Koohi ra. 11 Yee wonu ra daa ri beh⁠ ⁠: Koope onte yen pesa na ɗúméh rë, te pesi baa ee Koohi na. 12 Ɓëyí fí non Koy Koope na, lahte pesa⁠ ⁠; ɓëyí fí noneh Koy ka na nék, lahay pesa.

Pesa na ɗúméh rë

13 Ɗon fa gémú Koy Koope ra, ɗon ot mi won ɗon unni ƴah, nda ɗon yúh biti ɗon lahute pesa na ɗúméh rë. 14 Wëerté yen biti yen ɗaŋ yii ñéerëꞌté a yee fahaꞌ Koope raa, ɗi ay naal nufi yen na. Yii baa daa tah yen ƴahti ɗaŋ Koope raa, yen na sídíih dara⁠ ⁠! 15 Kon wëer yen biti ɗi naalte nufi yen na raa kay, yen yúhún biti rek yen ay liil yee ɗagu ri yen ra.

16 Ɓëyí ot koy-yaafi filiɓ ngémë paŋ bakaadi kúréh ow safara raa, ɗi ɗagira ri, Koope ay on koy-yaafee ke ri baa pesa na ɗúméh rë. Baa wonuu ɓëyí paŋ bakaadi kúréh ow safara. Ndaa ƴaha bakaadi ay kúré ow safara raa, mi wonay biti ɓëyí baa daa nay ɗagiru⁠ ⁠! 17 Yin ɓos ɓéeɓ bakaaɗ naam, ndaa bakaaɗ ɓéeɓ neh daa na kúɗ ow safara.

18 Yen yúhúté biti ɓëyí fí hente koy Koope na bakaareh saye, ndah Koy ka kolaꞌ Koope na ra daa na níiɗ ɗí níi Seytaane mínléh rí yin. 19 Yen yúhúté biti yen nonu ɓëewí Koope te ɓëy ëldúníi bee Seytaane lahaꞌte wa. 20 Yen yúhúté biti Koy Koope acce te daa ri on yen afa tah yen yúh Koope fi kah-kah fa ra. Yen henute yínë a Koope fi kah-kah fa af Koohi Yéesú-Kiristaa. Daa rii Koope fi kah-kah fa, daa ri pesa na ɗúméh rë. 21 Mantee ɗon fi koyyi soꞌ, mëytíi ala ya⁠ ⁠!

✡ 3:12 3.12 Saame Dalaana 4.1-16

2 Saŋ

Téeríi ana fa bíní Saŋ ra

Kúnsëe (Saame⁠ ⁠: Kúnsëe 1 Saŋ)

1

Wodoha

1 Soꞌ mi njíidí jaŋaa déꞌ, mi na wodoh ɗo fi Ɓelaa* Koope tanis ro ra ɗoni koyyu, ɗon fa fahaꞌ mi kah-kah ra. Funi af soꞌ neh kep daa fahuu ron, ndaa ɓëewë yúhú kaah ra ɓéeɓ fahuute ron, 2 ndah kaaf ka ee yen na te ri ay home na faraah.

3 Koo Boffa a Yéesú-Kiristaa Koy Boffa ay yen líh mal, teeɓ yen naaꞌ-keeñ, on yen jaamma yen fa na pesuu filiɓ kaaf ka ñéerëꞌ a fahantaꞌ ra.

Kaaf ka a fahantaꞌ

4 Keeñ soꞌ sosse níi sos olaꞌ mi biti filiɓ fi koyyu, lahte na ƴi pesuu kaah ti di túuƴëꞌ rí yen Boffa nen. 5 Leegi daa mi na ɗaŋ ɗo yii bee Yaa ow⁠ ⁠: yen bokun ɓéeɓ yen fahantaꞌ hanndal ki yen. Yee bíní mí rë baa ra nék ɗi túuƴëꞌ has neh⁠ ⁠; ɗi bee liilu yen dalaanin ɗa. 6 Fahantaꞌ, daa ri pesaꞌ túuƴëꞌ yí Koope, te túuƴëꞌë yoodu ɗon dalaanin ɗa nahaꞌ biti ɗon pesuun fahantaꞌ.

7 Ɗon ot mi won ɗon yii bah, biti i feloh caak tasaaruute feey fa, wa kaaꞌuute biti Yéesú-Kiristaa acce hente ow. Wa fi ƴaa i feloh, wa kaaꞌoh yi Kiristaa. 8 Këlíi affon toñeh ɗon ay ñake iña légéyú yen ɗa. Ɗon waɗti liilun waafon liilo níi mit sëk⁠ ⁠!

9 Ɓëyí fí pokaay yëeddëꞌ yí Kiristaa ñeya yin kay raa, noneh Koope na. Ɓëyí fí pokoh yëeddëꞌ yí nék, non Boffa a Koy ka na. 10 Ow ac ɗon na yëeddí ron yin kay raa nék, ngënë hëbí rí faamon, ngënë tëhí ɗii na sah, 11 ndah ɓëyí tah ɗii na ɗeef habraꞌte ri iñi ɓossa na paŋ ri ra.

Takantaꞌa

12 Lahte iñi caakki mi mín ɗon waa won koon, ndaa daa mi fahaay waa bíní kéet. Mi lahte yaakaari biti may ac ginon, yen olantaꞌ yen won, hen ɗaa raa keeññi yen bok sos níi sos.

13 Koyyi koy-yaafee† ke ro Koope tanis ri ra ɓal na woduu ro.

* 1:1 1.1 Ɓelaa ⁠ ⁠: Ɓelaa na wonuu dee ra, ɓëewë habuu ri biti ɗi jaŋii hom filiɓ gin. Koyya daa wa ɓëy ílí jaŋii baaha.

† 1:13 1.13 Koyyi koy-yaafee na wonuu dee ra daa wa ɓëy ílí jaŋaa non Saŋ ra.

3 Saŋ

Téeríi éeyë fë bíní Saŋ ra

Kúnsëe (Saame⁠ ⁠: Kúnsëe 1 Saŋ)

1

Wodoha

1 Soꞌ mi njíidí jaŋaa, daa mi na wodoh ɗo fi Gayus fa fahaꞌ mi kah-kah ra. 2 Kooja, daa mi na ɗagiɗ ɗo nda yii koloh fuu paŋ ɓéeɓ Koo ñéerëꞌ në, faanu sos lah jaamma, ti di lahaꞌ keeñu jaamma Koope na ra nen.

3 Lahte i ow di koy-yaayya filiɓ ngémë ayute, ɓíllúté sëꞌ ɗee habaꞌ fu kaaf ka te fu pesaꞌ ri ra. Keeñ soꞌ sosse yii baaha níi sos. 4 Lahay yii lukki sosil keeñ soꞌ bee mi kelohte biti koyyi soꞌ pesuu kaah toŋ ra.

Pesaꞌi Gayus kaaf ka

5 Kooja, fu paŋke ɓéeɓ fu hompe fa na habraꞌ koy-yaayya filiɓ ngémë, níi lukaꞌ ƴee fu yéeh wë rë sah. Yii baa daa teeɓaꞌ biti fu gémpé. 6 Wa seedeyute ɗee fahaꞌ fu ow ra fíi ɓëy ílí jaŋii fun. Soꞌ mi ɗaŋ ro biti fu ɓaat waa habraꞌ habraꞌi neɓaꞌte Koope, wa lúsíɗ waali wa. 7 Wa fi ƴaa nagajek, wa koluu légéyírí Yéesú-Kiristaa, kaaꞌuute tah yin yaꞌ ɓëyí noneh ɓëewí Koope. 8 Kon waɗte yen biti yen habraꞌ mani ɓëewí ƴah. Hen ɗaa raa yen ɓal, yen bok légéyë nay tahe kaaf ka ɓaatti líiwëlsëꞌ rë.

Di man Joteref

9 Soꞌ mi kéyrëꞌté ɓëy jaŋii ron un, ndaa bi fahaꞌ Joteref këllëh, kaaꞌaꞌte kelohi woni fun fi njíittí jaŋaa. 10 Mi ac daa raa, may won iñi ɓossa paŋ ɗi ra, ɗi fa na yakka tii yi yen na feliɗ yen ɗa. Teyay baaha doŋ⁠ ⁠: ɗi kaaꞌaꞌte koy-yaayya na waariyu ra haal faami, kaddaꞌte ɓëewí kayya fahuu waa kúɗ faammi wa ra, líkké wa fi ɓëewí ƴaaha jaŋaa.

11 Mantee kooja, ngana mëllëꞌ pagaɗ ɓos, lah mëllée pagaɗ wun. Ɓëyí fí pagaꞌ wun, non ɓëewí Koope⁠ ⁠; ɓëyí fí pagaꞌ ɓos nék yéeh Koope.

12 Ɗi fi Démétíríyús nék, ɓëewë ɓéeɓ seedeyute biti ɗi pagaꞌ wun, pesadi kaaf ka homaꞌ ri ra sah teeɓaꞌte ri. Fun fi ƴee sah fun seedeyirute ri, te fu yúhté biti fun wonuu kaah.

Takantaꞌa

13 Lahte iñi caakki mi mín ɗon waa won koon, ndaa daa mi fahaay waa bíní kéet. 14 Mi lahte yaakaari biti leŋ mi olaat ro yen won.

15 Koope ona ro jaamma⁠ ⁠! Kooƴƴa dee na woduu ro. Wodiiɗ fun kooƴƴee ke yen daaha, ow fi ow waa na ɓéeɓ di tiyi a símíi.

Yúɗ

Téerëe bíní Yúɗ rë

Kúnsëe

Ƴee daa unna bíní Yúɗ rë. Unna nék helay ow, wa bíníyú ílí jaŋii ow yéeh rí, te wa na sampi madaꞌ a ƴee hom filiɓ uni ana fa bíní Peer ra.

Unna won sun fi yëeddëh yí paɗɗah ya, wa fa kaañu Koope te fahuu pes-neɓ kep ƴaa haalu filiɓ fi ɓëy ílí jaŋaa ra. Ɗaaha, filiɓ unna, Yúɗ teeɓpe ɓëy ílí jaŋaa ɗee nay kéenɗée Koope neeɓi sun fi ɓëewí ƴaa ra, ti di húmú pagaꞌ ri ɓëy Sodom a Gomoor ra nen.

Ɗi wonte wa fi ɓëy ílí jaŋaa biti ɓal, wa ham ngémë híin, wa ɗage Koope faraah, wa habraꞌ ɓëewë yíih yee nay waa gémé rë.

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti unna diŋke naam, ndaa wa mín ɓeddaꞌ ow, nda ɓëeꞌ ɓaatti ham ngémí.

1

Wodoha

1 Ɗon fa dëek Baap-Koo ra, soꞌ mi Yúɗ súrgíi Yéesú-Kiristaa, soꞌ mi koy-yaafi Saak, daa mi na wodoh ron. Baap-Koo fahaꞌte ron ɗon fa yefru Yéesú-Kiristaa ra. 2 Koope teeɓa ron naaꞌi-keeñi mínéh ɗúm, hëp rën jaamma, fahaꞌ ron fahaꞌi mínéh ɗúm⁠ ⁠!

Yii leŋke yëeddëh yí paɗɗah ya na

3 Ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ƴee ra, mi húmú sawoorte bíníi ron yii leŋke mújë boku yen ra lool. Ndaa lahte yii tahte leegi mi mínéh ron ɓanti bíní, mi cagoh ron, ɗon haaꞌ ɗon ham ngémë on Koope ɓëewí rë híin. Ngémí baa daa ri bee onaꞌ ri waal yínë kut teempe waali yíníi baa faw ra. 4 Ndah lahte ɓëewí kaañute Koope haalute filiɓ fon ndaŋka, na wonu biti mali Koope tahte ow mín paŋ yii ɓosi neɓaꞌ ri ɓéeɓ. Wa kaaꞌuute yúhí Yéesú-Kiristaa, ɗi fa kut daa Kélfíi yen a Yíkíi yen ɗa. Húmú maañutee bíníyú Téerëe biti Koope ay daan wa fi ɓëewí ɓossi ƴah.

5 Yee nay mi ron wone bee ra, ɗon yúhúté rí níi lante naam, ndaa mi fahaꞌ biti rek mí nérís rën ɗí. Nérsíi biti Koo-Yíkëe húmú sëmlëꞌté ɓëewí ɗúhíɗté wë Ésíp. Filoon fi baaha, ɗi happe ƴee kaaꞌuu gém ɗii na waa na ra húl. 6 Nérsíi ɓal yee kat malaaka ya húmú heefu sañ-saña yeɗ wa Koope ra níi wa koluute tígë húmú tíkú wë rë. Koope hampe wa pokalsaꞌte, ɓekke wa tígí ñúussé túɗ yeffe wa na níi yiin bisi gaana nay rii aattiyee ëldúnë rë. 7 Nérsíi ɓal yee húmú kat ɓëy Sodom a ɓëy Gomoor a ginna húmú hatni baaha ra. Wa húmú pesuu ɓos ti malaaka yi ƴaa nen, wa húmú saamute fanoh a i mbínéeffí bokuuy a wa.✡ Tígë homuu wa bee ra, wa daanute ɓekute kíi kí në ƴíméh níi kiri fi kiri ra. Baa daa teeɓ ɓëewë yee nay kate ɓëyí pagaꞌ ɓos ra.

8 Ɓëewë haalu filiɓ fon ƴaa ra madu ti ɓëy ginni ƴaa nen kep. Wa níɓúu iñi saku sako, wa ñeye pagaɗɗi ɓossa na sobeyil faanni wa ra, faaliyuuy Koope anti sole mbínéeffë sun. 9 Añcaŋ Misel a faanaŋ fi, ɗi fa daa kélfíi malaaka ya ra sah, húmú pooꞌuu ɓani Seytaane filoon di yii leŋke ɓúudé fí Mëyíis rë, ɗi kaañay sol Seytaane. Ɗi won ɗi wono rek tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yíkëe ɗémpí bëp afu⁠ ⁠!⁠ ⁠» 10 Ndaa, ɓëewë haalu filiɓ fon ƴaa ra soluu yii wa yíih rí. Ƴee yúhú wë rë, wa yúhúu wë yúhëɗ raɓ, wa na níɓíh, te iñƴaa daa nay tahe wa saŋku. 11 Wa torohute ndah wa ñeyu kotti Kayeŋ✡⁠ ⁠; wa helute waala wun ɗa ndah hélíis, ti di na húmú pagaꞌ ri Baalam✡ nen⁠ ⁠; wa tíkúu Koope af ti di húmú tíkëꞌ Kore Koope af nen. Yii baa daa tah wa saŋkuyute ti Kore✡ nen. 12 Ayi wa ndaje ílí jaŋaa komaꞌ gace, ndah wa yípírúu yípírëe hécé fíi yí wë te në sëpíih në dara. Wa madu nérrí lahay muluɓ ngilaaw ma na kúɗ wë nen. Wa kilikki na líméh koy⁠ ⁠! Wuti wahtii wa lah raa sah, wa líméh koy⁠ ⁠! Hen ɗaa raa, wa lecuu tal-tal ka, wa húlëꞌ yínë faw. 13 Ɓëewë haalu filiɓ fon ƴaa ra madu a mboowaanni gaanna kísí fë nen. Iñi sëpírëꞌ yë na pagu wa ra madaꞌ a lossa na bet mboowaanna tíñ kísí fë rë nen. Wa madu a hulla na hëmíh ílíƴ yínë rë nen. Hulli ƴah, Koope heliɗte wa tík tígë lukki ñúus ɗë, wa hom daaha faw.

14 Henok✡ fa non jamanii paana fa dalaꞌte Aadama ra húmú maañcee won yii leŋke ɓëewí ƴaa na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi⁠ ⁠! Yíkëe ac ayo a malaaka yi sela yi, ƴi caakute níi caak, 15 ɗi aattiyaꞌ ɓëewë ɓéeɓ. Ɗi ay daan ɓëewë tíkúu rí af ra ɓéeɓ ndah pagaɗɗi kaañ-Koope ya ɓéeɓ na paguu wa a kaañ-Koo ra. Wa fi bakaaroh ya kaañu Koope ƴaa ra, Koope ay waa daan ndah solla solu wa ri ra ɓéeɓ ɓal.⁠ ⁠» 16 Wa fi ɓëewí ƴah, keeññi wa dékëꞌ haay, wa dékúu wonaaloh. Wa fahuu pes-neɓ, neɓute ɓúk, te wa laas ow ɗeef séentúu në yin.

17 Ɗon fa fahaꞌ mi níi fahaꞌ ƴee ra nék, nérsíi unna húmú wonu apootarri Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen filoon ɗa. 18 Wa húmú wonu ron tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Míllëen jamanu, ay lah ɓëewí ay ayee ñaawlaꞌ te wa ay pesee fah pes-neɓ ndah kaañ-Koo.⁠ ⁠» 19 Wa fi ƴaa daa ɗaralsuu koy-yaayya filiɓ ngémë. Wa níɓúu iñi ëldúnë kep, Ruuhi Koope íníh waa na. 20 Ndaa, ɗon fi ƴee fahaꞌ mi níi fahaꞌ ƴee ra, pëgí ɓéeɓ ɗon pokoh yee gémú ron te kolaꞌ Koope na ra, ɗon saye. Lah ɗëgí Koope faraah, Ruuh-Peseŋ ɓeddaꞌ ron na. 21 Pëkíi fahaꞌa fahaꞌ ron Koope ra, ɗon sehe Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen, ɗi fa nay yen teeɓe naaꞌ-keeñ biti wahtaa lah, on yen pesa na ɗúméh rë.

22 Lah yérmí ɓëewë lahu nuf ana yee nay waa gémé rë, ɗon habraꞌ wa. 23 Lahte na ƴi fí yúhté biti pagaɗɗi wa saañ waa ɓeke saŋku. Kon, fúulí wë në. Ƴaa aa na nék, lah yérmí wë, ndaa lah hélí nuf waa na. Ngënë léɓí sah yii daa wa lahuu ri níi lukaꞌ búuɓɓée ké wë sobe ndah pagaɗɗi ɓossi wa ra.

24-25 Koope laha ndam, ɗi fa daa mín ɗon kaaꞌ keen bakaaɗ, cëgíɗ ɗën fíi ɗi fa líif a ndam ra, ɗon lëhíh síkkë, keeññon sos. Ɗi fi Koope, ɗi fa yínë kut ɗa, ɗi fa ñeyaꞌ Yéesú-Kiristaa Yíkíi yen na sëmlëꞌté yen ɗa laha ndam, lah doole, katan a sañ-sañ dalaꞌte bín fë, a dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

✡ 1:7 1.7 Saame Dalaana 19.1-25

✡ 1:11 1.11 Saame Dalaana 4.1-16

✡ 1:11 1.11 Saame Kíní ɓëy Israyel 22.1-35⁠ ⁠; 31.16

✡ 1:11 1.11 Saame Kíní ɓëy Israyel 16.1-35

✡ 1:14 1.14 Saame Dalaana 5.18-24

Feeñiyoh

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Téeríi feeñiyoha bíní Saŋ ra

Kúnsëe

Téeríi beh, Saŋ daa bíní rí. Ɗi won tih⁠ ⁠: iña won ɗi na ra ɓéeɓ, ɗi tíkké ílí në te kelohte wa a nufi. Ɗi wonte biti ɓal Ruuhi Koope daa cép sun fi, ɗi na an waa bíní.

Jamanaa na waariyaꞌ ri ɗeef buuri Rom na mokil kerceenna bín fë mokli misikke ra, ɗi habute kúrúté gin filiɓ muluɓ hínú Patmos, helute dín fë. Homaꞌ ri daaha ra, Ruuha cépëꞌ sun fi na, ɗi na bíní iña feeñal ri Yéesú te ɗúhëꞌ Koope na ra. Unna bíní rí rë, yuliɗ wa íl jaŋi paana di Aasi ti di wonaꞌ ri ri Yéesú filiɓ feeñiyoha feeñiyoh ri ri ra. Ɗi wonte⁠ ⁠:

- yii leŋke ɗee yeeliyaꞌ Yéesú ndam ra (5.6-14),

- yii leŋke Har fa yeraꞌ Koope sarah ra, ɗi fi Yéesú (7.9-17),

- a yii leŋke aattiyaꞌi Koope a ɓëewë ɓéeɓ (20.11-15).

Ɓëyí fí jaŋi téeríi bee ɓéeɓ ay ot biti iña wonu filiɓ ra saamu toñi yen fi kerceenna nda yii mín yen daɓ ɓéeɓ, yen ham ngémí yen híin ndah ɓëyí fí ham níi ɗúmëenë rëe, tiyi ay bíníyú filiɓ téeríi pesa na ɗúméh rë.

1

Iña feeñal Yéesú Saŋ ɗa

1 Téeríi bee ëmbë iña feeñal Yéesú-Kiristaa te kolaꞌ Koope na ra, teeɓi súrgë yí yee na saañ lahe te wulay wulay ra. Yéesú nék wol malaakii Saŋ na, Saŋ fa súrgíi rë, teeɓi baaha. 2 Ɗi fi Saŋ nék seede seedeyo dee biti iña ot ɗi ra ɓéeɓ Unni Koope, te ri wonte biti Yéesú-Kiristaa seedete ri. 3 Kon ɓëyí jaŋi téeríi bee a ɓëyí síkírëh rí ɓéeɓ te tík ɗí nufi, ay lah sos-keeñ ndah iña wonu filiɓ ra leŋ lah.

Unna bíníyú jaŋi yi paana ya ra

4 Soꞌ mi Saŋ, daa mi bíní ɗon fi ɓëy íllí jaŋi yi paana ya deyi Aasi unni ƴeh⁠ ⁠: Koope fa húmú në, ee na, te ac ayo ra líhë rën mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠! Ruuh yi paana yi, ƴee hom fíi ñaani nguur ki ra líhún rën mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠! 5 Yéesú-Kiristaa, ɗi fi seedii kah-kah fa ɗéɓpí koloh ɓúudé rë, te ri buuri buurra feey fa ra líhë rën mal, on ɗon jaamma⁠ ⁠!

Kiristaa fahaꞌte yen te ri múcëlté yen bakaaɗɗi yen a ñif mi*. 6 Ɗi paŋke níi yen henute ɓëewí nonu Nguur ki Koope, yen henute seeƴoh yi Koope, ɗi fi Boffi. Ɗi laha ndam, ɗi lahe doole dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

7 Ëlsíi, ɗi ee ac ɗa, ñéerëꞌté a nérrë⁠ ⁠! Ɓëewë ɓéeɓ ay rii ot níi lukaꞌ ɓëewë jabu ri ra. Ɓëewë feey fa ɓéeɓ ay foŋ, hawoh af ri. Ahaŋkay⁠ ⁠! Ɗémíin⁠ ⁠!

8 Koo-Yíkëe won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa mi Alfaa daa mi Omegaa†, daa mi húmú në, mi ee na, te mi ac ayo, soꞌ fa mín ɓéeɓ rë.⁠ ⁠»

Feeñiyohi Yéesú a Saŋ

9 Daa mi koy-yaafon Saŋ fa bok a ɗon, yen henute yínë Yéesú në rë di coono, nguur a múñ. Mi húmú kúrú kúrë gina na wonuu Patmos hom filiɓ kísí fë rë mi betute daaha, af waaraa na waare mi Unni Koope ra a yee na seedeyiɗ mi Yéesú rë. 10 Bisi Yíkëe ín, Ruuh-Peseŋ haalte soꞌ, mi kelohte un ɗofohte filoon soꞌ saleet man kúlúɓ kí na lúuɓ nen won tih⁠ ⁠: 11 «⁠ ⁠Bíníyé iña ot fu ra, fu kéyrëꞌ wë ɓëy íllí jaŋi yi paana yi ƴeh⁠ ⁠: bi Efes, Simirne, Pergaam, Catiir, Sardes, Filadelfi a bi Lawodise.⁠ ⁠»

12 Soꞌ mi heeltoh oli ɓëeꞌ na won soo na ra, mi ot lampa úrís paana. 13 Lahte mbínéefí madaꞌ a ow húmú leelii lampa ya, ɓekoh sabidoor, pokohte geñu úrís kinohi. 14 Fen fa afa naaꞌ dúr, naaꞌ ti lékít nen, íllë na ñah ti kíi nen⁠ ⁠; 15 kotta man përëmí teƴute, séewísúté níi lante, moosute níi na tiriñ nen, una man di na tiilaꞌ mboowaanna kísí fë nen. 16 Ɗi hampe hul paana yaꞌi ñamaa fi, jépílí lahaꞌ kañaa ana yi dahasute na ɗúh ɓúgë. Kanama man ndiŋ-ndiŋ naꞌ nen taac.

17 Olaꞌ mi ri ra, mi yíppée keen kotta ti húlíɗ nen. Ɗi tíkké yaꞌi ñamaa fi sun fi soꞌ tígí daaha, won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana tíit⁠ ⁠! Daa mi ɗéɓ te daa mi míllëꞌ. 18 Daa mi ɓëeꞌ na pes ɗa. Mi húmú húlté, ndaa mi ee pes ɗa ee, te may pese peso faraah. Daa mi lah sañ-sañ sun fi kúl kë a sun fi gin ɓëewë húlú rë. 19 Kon bíníyé iña ot fu ra⁠ ⁠: ƴee lah ƴee ra a ƴee na ac fayu ra ɓéeɓ. 20 Síkírée mi won iti fi hulli paana ya ot fu yaꞌi ñamaa fi soꞌ ra, a iti fi lampa yi úríssí paana ya⁠ ⁠: hulli paana ya daa malaaka yi jaŋi yi paana ya, te lampa yi paana ya daa jaŋi yi paana ya.⁠ ⁠»

2

Unna bíníyú yuliɗ ɓëy ílí jaŋii Efes ra

1 Ɓëeꞌ won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyé malaakii jaŋii Efes fu won ɓëewë tih⁠ ⁠: soꞌ mi ɓëeꞌ ham hulli paana ya yaꞌi ñamaa fi soꞌ, ma na tíl hanndal ki lampa yi paana yi úríssë rë, mi won tee⁠ ⁠: 2 soꞌ mi otte yee pagu ron ra, légéyí ron, a míní múñën. Mi yúhté biti ɗon míníh dék a ɓëyí ɓosse. Ɓëewë në wonu biti wa i apootar te wa apootar neh ra, ɗon semantaluute wa níi ɗon yúhúté biti wa i feloh. 3 Ɗon lahute múñ⁠ ⁠: af soꞌ tahte ɗon ñeyute coono, te ɗon yeɗɗuuy. 4 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ nék, soꞌ mi otte yin ɗon na⁠ ⁠: di húmú fahuu ɗon soꞌ ɗéɓëenë daal, henlay ɗaaha⁠ ⁠! 5 Ëlsíi di daluu ron wun a ɗee míllúu ron ra, ɗon lof pesaɗ ɗon nimil di na húmú pesuu ron merees nen. Henay bah, may ac mi pah lampaa mi këlíɗ ɗí tígë hom ɗi ra. 6 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ nék, mi otte yii neɓaꞌte soꞌ ɗon na⁠ ⁠: ɗon wonuy yin iña na pagu ɓëewí Nikol ra dalaa ti soꞌ nen.

7 «⁠ ⁠Ɓëyí lah nuf, kelaa yee won Ruuh-Peseŋ ɓëy ílí jaŋaa ra. Ɓëewë nay ɓage ra, may waa on wa ñam na di koyyi kilka na onaꞌ pes hom filiɓ meey Koope ra.⁠ ⁠»

Unna bíníyú yuliɗ ɓëy ílí jaŋii Simirne ra

8 Ɓëeꞌ wonil soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyé malaakii jaŋii Simirne fu won ɓëewë tih⁠ ⁠: soꞌ mi ɓëeꞌ ɗéɓ te daa mi míllëꞌ rë, soꞌ fa húmú húl mi nimilte ma na pes ɗa, mi won tee⁠ ⁠: 9 soꞌ mi otte súfúñ fon a ñagon, añcaŋ ɗon lahute kat⁠ ⁠! Mi kelohte iñi ɓossa na wonu ɓëewë sun fi ron ra, ɓëewë na damuu biti wa i yëwúɗ, wa ɓëewí Koope, ɗeefa kaah neh. Wa goomal ɓëewí Seytaane doŋ⁠ ⁠! 10 Yee na sayu ron súfúñé rë, ngënë néehí yin na. Síkíríi, Seytaane ay ɓekroh i ow ɗon na kasu olsohi ron, ɗon moklu níi hen waal sabboo. Hëbí híin níi húlën. May ron ɓek baanii ndami pesa na ɗúméh rë.

11 «⁠ ⁠Ɓëyí lah nuf, kelaa yee won Ruuh-Peseŋ ɓëy ílí jaŋaa ra. Ɓëewë nay ɓage ra ii ñee húlí ana fa.⁠ ⁠»

Unna bíníyú yuliɗ ɓëy ílí jaŋii Pergaam ra

12 Ɓëeꞌ wonil soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyé malaakii jaŋii Pergaam fu won ɓëewë tih⁠ ⁠: soꞌ mi ɓëeꞌ lahaꞌ jépílë lahaꞌ kaañaa yi ana ya dahasu ra, mi won tee⁠ ⁠: 13 soꞌ mi yúh tígë dékú ron ra. Ɗon dékú tígë yípëꞌ Seytaane nguur ki ra, kaaꞌeeh ɗon habute soo na híin. Ɗon taasuuy biti ɗon gémúté sëꞌ, níi lukaꞌ na húmú hawu Antipaas, ɗi fa húmú seede kah-kah soo na, húl ginon ra, gina dék Seytaane ra. 14 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ nék, mi otte yin ɗon na⁠ ⁠: lahte ɓëewí ewu filiɓ fon ñeyuu iña yëeddëꞌ Baalam ra, Baalam fa húmú ɓek Balak nuf na fíir ɓëy Israyel, tah wa ñame boꞌ yúul, wa na njaaliyuu ra.✡ 15 Lahte ɓëewí ewu filiɓ fon ɓal ñeyuu iña na yëeddúu ɓëewí Nikol ra. 16 Kon lëfí pesaɗ, henay baa mi ac ayo waalli ƴee mi haaꞌ ɓëewí ƴaa a jépílë na ɗúh ɓúk sëꞌ rë.

17 «⁠ ⁠Ɓëyí lah nuf, kelaa yee won Ruuh-Peseŋ ɓëy ílí jaŋaa ra. Ɓëewë nay ɓage ra, may waa naa on maana* ɗapoh ra, mi yeɗ wa laꞌi naaꞌi bíníyú tii hasi ow yéeh rí henay ɓëeꞌ nay rii liile ra.⁠ ⁠»

Unna bíníyú yuliɗ ɓëy ílí jaŋii Catiir ra

18 Ɓëeꞌ wonil soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyé malaakii jaŋii Catiir fu won ɓëewë tih⁠ ⁠: soꞌ mi Koy Koope, soꞌ fa íllí sëꞌ na ñah ti kíi nen te kotti soꞌ man përëmí moosu mooso níi na tiriñ nen ra, mi won tee⁠ ⁠: 19 soꞌ mi otte yee pagu ron ra⁠ ⁠: ɗee fahuu ron ow ra, ɗee gémúu ron soꞌ ra, iñi wunna na pagiru ron morommon ra a míní múñën. Mi otte biti ɗee sawooruu ron légéyë leegi ra luk bee ɗéɓëenë. 20 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ nék, soꞌ mi otte yin ɗon na⁠ ⁠: ɗon yeɗɗute ɓelaa na wonuu Sesabel tík afi yonente ra, na múuƴíɗ súrgë yí sëꞌ. Daa ri ɓek wa njaaliyoh a ñam boꞌ yúul. 21 Añcaŋ mi onte ri, mi yerisse heeƴce ɗi lof pesaɗ, ndaa ɗi kaaꞌaꞌte yeris njaaliyoh. 22 Síkírée⁠ ⁠! May rii fëníɗ, ɗi hen misikiɗ⁠ ⁠; te ɓëewë fanuu a ri ra, may waa tík coono fi misikke hém wa lofuy pesadi ɓosa na ɓek wa ɓelaa ra. 23 Mii teem daa kep, may hap koyyi ɓelaa húl, hen ɗaa raa ɓëy ílí jaŋaa ɓéeɓ yúh biti yii hom nuf a yii hom keeñ ow ɓéeɓ, soꞌ mi yúh rí⁠ ⁠; te yii paŋ ow ɗon na ɓéeɓ, may ri rii yíníl. 24 Ɗon fi ɓëy Catiir nék, ɗon fa ɓekuy affon iñi ɓossi ƴaa na yëeddúu ƴaa ra, te ɗon yooduy yee na wonuu ɓëewë “iñi lakoh yi Seytaane” ra, mi won ɗon tee⁠ ⁠: mi tíkëy ron yin kay. 25 Mi won ɗon biti kep ɗon ham yee habu ron ra híin níi mi nimil.

26-28 «⁠ ⁠Ɓëewë nay page yee fahaꞌ mi ra níi míllëenë rë, ɓëewí ƴaa daa ɓagu. May wa yeɗ sañ-saña kolaꞌ mi Baasoꞌ na ra, mi tík wë sun fi heetti kayya wa kúɗ wë kúrí híinté, wa ɗakaƴaꞌ wa ti yaaɗ nen.✡ May waa yeɗ hula na niiñ hagaɗ ɗa ɓal. 29 Ɓëyí lah nuf, kelaa yee won Ruuh-Peseŋ ɓëy ílí jaŋaa ra.⁠ ⁠»

3

Unna bíníyú yuliɗ ɓëy ílí jaŋii Sardes ra

1 Ɓëeꞌ wonil soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyé malaakii jaŋii Sardes fu won ɓëewë tih⁠ ⁠: soꞌ mi ɓëeꞌ kúɗ Ruuh yi paana yi Koope a hulli paana ya ra, mi won tee⁠ ⁠: mi otte yee pagu ron ra⁠ ⁠: ɓëewë habuu biti ɗon homu pes ɗeef ɗon húlúté. 2 Kon yúuníi ɗon ham yee na waaƴ húl ɗon na ra híin, toñeh ɗon ñak ɗi faf, ndée mi otte biti iñi wunna pagu ron ra tasaꞌte fíi Koope. 3 Nérsíi iña húmú yëeddú ɗon a ɗee húmú keluu ron Unni Koope ra⁠ ⁠; hëbí në te ɗon lof pesaɗ. Ɗon yúunúuy, soꞌ may ac bis ɗon ii yéŋ, mi beetti ron ti lohoh nen. 4 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ, i ow ewu filiɓ fon Sardes dee sísíɓílúy búuɓɓí wë. Wa fi ƴah, funi wa ay ñéerëꞌ ɓani búuɓɓí naaꞌ yi wa, ndah wa mitu ri mito.

5 «⁠ ⁠Ɓëewë nay ɓage ra ay ɓekee búuɓ naaꞌ ti ɗaa nen. Mii nís tii yi wa téerëe bíníyú tii yi ɓëewë nay haale pesa na ɗúméh rë, mi won fíi Baasoꞌ a fíi malaaka ya biti wa nonu soo na.

6 «⁠ ⁠Ɓëyí lah nuf, kelaa yee won Ruuh-Peseŋ ɓëy ílí jaŋaa ra.⁠ ⁠»

Unna bíníyú yuliɗ ɓëy ílí jaŋii Filadelfi ra

7 Ɓëeꞌ wonil soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyé malaakii jaŋii Filadelfi fu won ɓëewë tih⁠ ⁠: soꞌ mi ɓëyí selaa te daa mi kaaf ka ra, soꞌ fa ham céebíi Dawit buura, mi kúnís ɗëe ow mínéh téƴ, te mi téƴ ɗëe ow mínéh kúnís rë, mi won tee⁠ ⁠: 8 soꞌ mi otte yee pagu ron ra. Mi yúhté biti ɗon lahuy doole níi, ndaa ɗon habute unni soꞌ híin, ɗon kaaꞌuute súugëhí sëꞌ. Síkíríi⁠ ⁠! Mi kúnsíɗté ron íl fíiyën abah, bi fí yúhté biti ow mínéh ríi won. 9 Ɓëewë nonu goomal ɓëewí Seytaane ra nék, feloh yi ƴaa damuu biti wa i yëwúɗ, wa ɓëewí Koope te ɗeefa kaah neh ra, may paŋ níi wa ac ƴek fíiyën, wa yúh biti mi fahaꞌte ron. 10 Hém ɗon daa habu unni soꞌ híin ti di nahaꞌ mi ri nen, wahtaa nay mii cépíré loola ëldúnë ɓéeɓ olsohi ɓëewë feey fa ra, soꞌ ɓal may ron sëmlëꞌ. 11 Mi leŋ nimil, hëbí yee habu ron ra híin toñeh ow ay aye ɓeɓ baanii ndamon.

12 «⁠ ⁠Ɓëewë nay ɓage ra, may waa yíp filiɓ Faam fi gaani Koope fi soꞌ ti cíp nen, te wa ii naa koloh taꞌ. May bíní tii Koope fi soꞌ sun fi wa, mi bíní tii gin Koope fi soꞌ na ɓal, gini baa daa Yerusalem fi hasa kolaꞌ sun, Koope fi soꞌ cépíɗ ɗí feey ra. May bíní tii hasi soꞌ sun fi wa ɓal.

13 «⁠ ⁠Ɓëyí lah nuf, kelaa yee won Ruuh-Peseŋ ɓëy ílí jaŋaa ra.⁠ ⁠»

Unna bíníyú yuliɗ ɓëy ílí jaŋii Lawodise ra

14 Ɓëeꞌ wonil soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyé malaakii jaŋii Lawodise fu won ɓëewë tih⁠ ⁠: soꞌ mi ɓëeꞌ në wonuu Ɗémíin ɗë, soꞌ mi seedii kah-kah fa mit wëelíyëh rë, soꞌ fa iña sak Koope ra ɓéeɓ ñeyaꞌ soo na ra, mi won tee⁠ ⁠: 15 soꞌ mi otte yee pagu ron ra. Ɗon madu muluɓ nen⁠ ⁠: ɗon sosuuy ɗon woƴuy. Ɗon sosaꞌ mbée ɗon woƴ koon daa nay géné⁠ ⁠! 16 Ndaa ɗon sosuuy ɗon woƴuy, ɗon homu leelaa te yii baa ay tah may ron hok feey⁠ ⁠! 17 Ɗon habuu affon biti ɗon lahute yin, iñon ɓéeɓ ee tíl rë, ɗon ñakuy dara⁠ ⁠; ɗon anutee yíih ɗee mokuu ron a ɗee súfúñúu ron ra⁠ ⁠! Ɗon i ñëkíɗ, ɗon i búumíɗ te ɗon lahuy yii ɓekun ɗon faannon⁠ ⁠! 18 Yee nay mi ron wone ra daa ri biti ndék tee, ɗon ac ɗon lom úrís kah-kah soo na, ɗon caak yin. Ɗon lomaaloh yéré naaꞌ ɓal ɗon ɓekoh, ɗon ɓanilti hen faan holoŋ fíi ɓëewë ɗon sopoh. Ɗon saamaloh kilki ay paƴe íllën, ɗon yeel. 19 Mi hom wonaꞌ affi ɓëewë fahaꞌ mi ra mi tík wë waal. Kon këlíi, ɗon lof pesaɗ. 20 Síkíríi, mee caŋke ílí faam fa ra ma na laɓ ílë⁠ ⁠; ɓëyí keloh un soꞌ te kúnsíɗ sëꞌ, may haal faami, funi bok loon.

21 «⁠ ⁠Ɓëewë nay ɓage ra, may waa yeris wa took hëbís sëꞌ ñaani nguur ki soꞌ ti bee ɓagaꞌ mi, mi payte mi tookke a Baasoꞌ ñaani nguur ki ra nen.

22 «⁠ ⁠Ɓëyí lah nuf, kelaa yee won Ruuh-Peseŋ ɓëy ílí jaŋaa ra.⁠ ⁠»

4

Koope a ñaani nguur ki

1 Filoon fi baaha, lahaatte yii feeñiyohte soꞌ⁠ ⁠: Hom homo níi mi otte íl kúnsëhté sun-Koo. Una na húmú won soo na man kúlúɓ kí na lúuɓ nen ra won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lawe dee mi teeɓ ɗo yee waɗ naa tíkëh rë.⁠ ⁠» 2 Ɗee a ɗeh, Ruuha haalte soꞌ, mi otte ñaan nguur sun-Koo daaha ow tookke sun. 3 Ɓëeꞌ na tak ti laꞌi miriñ luum a hilil nen. Kuɗ ki Koo na tak ti laꞌi na miriñ nen ɓal, gíiwté ñaani nguur ka. 4 Ñaan sabay ana a ñaan iniil (24) kay gíiwúté ñaani nguur ka, ƴi fí yúhté biti ɓaha sabay ana a ɓaha iniilli (24) ɓekuu búuɓ naaꞌ, ɓekuute baane úrís daa tooku sun. 5 Lahte héléƴƴí ɗofaꞌ ñaani nguur ka ñéerëꞌté a i un a pilliŋŋi na tiil. Lampa paana na njaaroh fíyí, daa wa Ruuh yi paana yi Koope. 6 Yii manti kísí, heleŋ ti pilaatu nen hompe fíi ñaana. Mbínéeffí iniilli faanni wa ɓéeɓ líiffé íl ow, homute leelaa gíiwúté ñaana. 7 Bee ɗéɓ ɗë man gaynde nen, bee tíkëh në rë man yuuh fana nen, bee ñee na ra kúɗ kanam ow, bee míllëꞌ rë man njaaŋ fi hom pún nen. 8 Mbínéeffí iniilla, bina-bina waa na ɓéeɓ lahte paɓ pëenë yí líiffé íl. Wa dékúu ƴeek naꞌ a elek wone tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Fu peseŋ⁠ ⁠! Fu peseŋ⁠ ⁠! Fu peseŋ

ɗo fi Yíkëe, Koope fa mín ɓéeɓ rë,

ɗo fa húmú në,

fu ee na,

te fu ac ayo ra.⁠ ⁠»

9 Wahtii homuun mbínéeffí iniilla kañe, wa ɓéyré, wa símé ɓëeꞌ took ñaani nguur ka na pes faraah ra, 10 ɓaha yi sabay ana a iniilla (24) ƴek fíi ɓëeꞌ took ñaana ra, jaamiyee ɓëeꞌ na pes faraah ra, wa bet baane yi wa fíi ñaana wone tih⁠ ⁠:

11 «⁠ ⁠Yíkëe Koope fi fun,

daa fu yeeliyoh ndam,

daa fu mit ɓéyíɗ,

daa fu yeeliyoh doole di yee sakaꞌ fu iña ɓéeɓ rë.

Daa fu fahaꞌ ri,

daa tah wa hen.⁠ ⁠»

5

Téerëe yaꞌ Har fi Koo

1 Filoon fi baaha, mi otte téeríi túlúñú túlúñë hompe yaꞌi ñamaa fi ɓëeꞌ took sun fi ñaani nguur ka ra⁠ ⁠; hatinna ɓéeɓ ana bíníyúté, ɗi antee túlúñú síitɗúté sondeel, leewute leew paana. 2 Mi otte malaakii mitte, ɓéyíɗté uni sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa yeeliyoh këcísí leewwa, kúnís téerëe⁠ ⁠?⁠ ⁠» 3 Ndaa sun-Koo neh, feey fa neh, filiɓ feey fa neh, lahay ɓëyí mín kúnís téerëe, olsoh yee filiɓ. 4 Olaꞌ mi biti lahay ɓëyí yeeliyohte kúnsí téerëe olsoh yee filiɓ ra, mi looyte looyi misikke. 5 Ow di ɓaha ya won soꞌ tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana looy ƴaal⁠ ⁠! Ole, gaynde fa tali Yudaa, sédí Dawit daa ɓaŋ⁠ ⁠; ɗi nay këcísé leewwi paana ya, kúnís téerëe.⁠ ⁠»

6 Filoon fi baaha, mi otte Har caŋke leelii ñaani nguur ka, mbínéeffí iniilla a ɓaha ya gíiwúté rí. Har fa man oolu oolo nen, lahte wic paana a íl paana yi daa Ruuh yi paana yi Koope, ƴee wolu feey fa ɓéeɓ rë. 7 Har fa acce ɓeɓpe téerëe yaꞌi ñamaa fi ɓëeꞌ took ñaana ra. 8 Ɓeyaꞌ ri téerëe rë, mbínéeffí iniilla a ɓaha yi sabay ana a iniilla (24) yípútée ƴek fíyí. Ow fi ow waa na ɓéeɓ hampe koraa a i annda úrís ƴi líiffé a cuuraay. Cuuraayi ƴaa nam daa maanam ɗaŋŋi ɓëewí Koope. 9 Wa na anuu ƴeek ƴeekaa has tabuu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Daa fu yeeliyoh ɓeyi téerëe,

daa fu yeeliyoh këcísí leewwa.

Daa fu húmú hawu sarah,

ñif mu tosiɗte Koope ow,

ɓëewí koluu talla ɓéeɓ,

wonaɗɗa ɓéeɓ,

heetta ɓéeɓ,

ginna ɓéeɓ.

10 Fu tahte wa nonute Nguur ki Koope

wa henute heet seeƴoh yi Koope fi fun,

wa hen buur feey fa ɓéeɓ.⁠ ⁠»

11 Mi homilte maa yeel, mi keloh i un malaaka caak gíiwúté ñaani nguur ka, mbínéeffë a ɓaha ya. Wa madu pep feey nen caak, 12 ɓéyrúté unni wa sun na ƴeeku, tabuu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Har fa húmú hawu sarah ra

yeeliyohte doole,

yeeliyohte alal,

yeeliyohte hereñ a katan,

yeeliyohte ɓéyíɗ,

yeeliyohte ndam a kañ⁠ ⁠!⁠ ⁠»

13 Mi keliilte mbínéeffë ɓéeɓ⁠ ⁠: ƴee sun neh, ƴee feey fa neh, ƴee filiɓ feey fa neh, ƴee filiɓ kísí fë neh⁠ ⁠; mbínéeffë ëldúnë ɓéeɓ na ƴeeku, tabuu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɓëeꞌ took ñaani nguur ka ra a Har fa

daa ron mitu kañ,

daa ron mitu ɓéyíɗ,

daa ron yeeliyuu ndam,

daa ron yeeliyuu sañ-sañ dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠!⁠ ⁠»

14 Mbínéeffí iniilla tabuu⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗémíin⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɓaha ya na ƴeku na jaamiyuu rek.

6

Har fa këcíssé téerëe

1 Homilte níi mi ot Har fa këcíssé leewa ɗéɓ ɗë, mi kelohte un mbínéef yínë di mbínéeffí iniilla ɗofohte ti pilliŋ nen won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye⁠ ⁠!⁠ ⁠» 2 Mi hen ɗeh, mi ot pënís naaꞌ, ɓëeꞌ yaagoh ri ra hampe hél kas, ɗi yerute baane ɓagoh, saañce a ndam, saañ ɓagaat.

3 Har fa këcíssé leewi ana fa, mi kelohte mbínéefí ana fa foŋke won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye⁠ ⁠!⁠ ⁠» 4 Pënís kay yíppée ɗúh, luum cuƴ ti ƴuƴ kíi nen⁠ ⁠; ɓëeꞌ yaagoh ri ra yerute sañ-sañ ɗi lík jaamma feey fa, ɓëewë bëemëntée filiɓ fi wa. Ɗi yeru jépílí gaante⁠ ⁠!

5 Har fa këcíssé leewi éeyë fë, mi kelohte mbínéefí éeyë fë foŋke won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye⁠ ⁠!⁠ ⁠» Mi henil ɗeh, mi ot pënís kay yíppée ɗúh, ɗi súul⁠ ⁠; ɓëeꞌ yaagoh ri ra hampe peeseyaa. 6 Mi kelohte yin ti un nen ɗofohte leelii mbínéeffí iniilla na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Kílë súuné yínë daa ganjarma légéy ow bis múlgús, kílë bësí éeyë daa ganjarma légéy ow bis múlgús, yii leŋke dúuléenë a béeñë nék, ngana leɓ na⁠ ⁠!⁠ ⁠»

7 Har fa këcíssé leewi iniil fa, mi kelohte un mbínéefí iniil fa won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye⁠ ⁠!⁠ ⁠» 8 Mi olilte pënís kay yíppée ɗúh, ɗi hilil⁠ ⁠; ɓëeꞌ yaagoh ri ra dëekúu kúl kë, gin ɓëewë húlú rë ñeete filooni. Wa onute sañ-sañ sun fi hatin yínë di hatinni iniilla feey fa, wa hap ɓëewë dékú në rë ɓéeɓ húl a jépíl, a yaaɓ, a jér ɓos a raɓɓi sohoorute.

9 Har fa këcíssé leewi iip fa, mi otte i coonaa fëgërëh fí tígë na hawruu ra, coonaa yi ɓëewë húmú bëemú ndah Unni Koope a yee húmú waariyuu wa Unna ɓëewë rë. 10 Coonaa ya na fogu sun wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Koo-Yíkëe, ɗo fa sela te daa fu kaaf ka ra, fu seh yi aattiyaꞌi ɓëewë feey, fu yíllíɗ fun di yee kéenɗúu wë ñif mi fun feey ra⁠ ⁠?⁠ ⁠» 11 Tígí daaha, ow fi ow waa na ɓéeɓ yerute sabidoor naaꞌ, wa wonute biti wa sehaaloh ƴutuuɗ níi koy-yaayyi wa, ɓëewë wani wa húmú boku légéy rë hawu húl ti wa nen paaƴ, ac mitsiɗ wa.

12 Mi henil ɗeh, mi ot Har fa këcísílté leewi pëenë fë, feey fa yíppée hégíƴëh hégíƴëhí misikke⁠ ⁠; naꞌa súulté kúk ti bílëes nen, di teem céyín fë ɓéeɓ luumpe cuƴ ti ñif nen⁠ ⁠; 13 hulla sun na keen feey ti koy eenni hililli ngilaaw gaan hégíƴ tala nen. 14 Sun-Koo hente fur saañce ti téeríi túlúñú túlúñë nen⁠ ⁠; daŋŋa a ginna kísí fë ɓéeɓ ɗofute ílíƴƴë húmú wë rë. 15 Buurra feey fa, njíittë, kélfë yí soldaarra, yíkëe yí alalla, jammbaarra, ñaamma a ɓëewë lahuu affi wa ra, ɓëewë ɓéeɓ na ɗapuu filiɓ killa, na lakuu laꞌ yi gaanna daŋŋa, 16 wa na wonu daŋŋa a laꞌ yi gaanna tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bëpí sun fi fun, ɗon ɗap fun fun lakoh íllí ɓëeꞌ took ñaani nguur ka ra, fun wuloh haayi keeñ Har fa, 17 ndah bisi gaana lahte, bisa haayaꞌ keeñi níi haay ra⁠ ⁠! Daa nay naa múcé⁠ ⁠?⁠ ⁠»

7

Ɓëewë tíinndúu rë

1 Filoon fi baaha, mi otte malaaka iniil cagute hatinni iniilla feey fa, fútúté ngilaaw ma na haalaꞌ ílíƴƴí iniilla ra, kaaꞌ ri laɓ sun fi feey fa, sun fi kísí fë a sun fi kilikka. 2 Mi otte malaaka kay ɓal, bi kolaꞌ waal púlëen naꞌ na ac. Ɗi kúɗté tiiŋ ñaasaa, bee Koope fa na pes ɗa hom tíinndëꞌ rí rë, ɓéyíɗté uni sun na won malaaka yi iniilla yeru sañ-sañi yahun wa feey fa a kísí fë rë tih⁠ ⁠: 3 «⁠ ⁠Bëyít, cëgí⁠ ⁠! Ngënë léɓí feey fa, ngënë léɓí kísí fë, te ngënë léɓí kilikka te ɗeefa yen ñëesíh súrgë yí Koope púk, yen tíinndëꞌ wë.⁠ ⁠» 4 Tígí daaha, mi kelohte ɗee teyu ɓëewë ñaasu púk tíinndúuté rë⁠ ⁠: wa henute ow júnní tíméer a ow júnní sabay iniil a ow júnní iniil (144.000). Tal fi tal di talli sabboo a ana ya Israyel ɓéeɓ, ow júnní sabboo a ow júnní ana tíinndúuté (12.000)⁠ ⁠: 5 ow júnní sabboo a ow júnní ana di tali Yudaa⁠ ⁠; ow júnní sabboo a ow júnní ana (12.000) di tali Ruben⁠ ⁠; ow júnní sabboo a ow júnní ana (12.000) di tali Gaat⁠ ⁠; 6 ow júnní sabboo a ow júnní ana (12.000) di tali Aseer⁠ ⁠; ow júnní sabboo a ow júnní ana (12.000) di tali Neftali⁠ ⁠; ow júnní sabboo a ow júnní ana (12.000) di tali Manase⁠ ⁠; 7 ow júnní sabboo a ow júnní ana (12.000) di tali Simewoŋ⁠ ⁠; ow júnní sabboo a ow júnní ana (12.000) di tali Léwí⁠ ⁠; ow júnní sabboo a ow júnní ana (12.000) di tali Isakaar⁠ ⁠; 8 ow júnní sabboo a ow júnní ana (12.000) di tali Sabuloŋ⁠ ⁠; ow júnní sabboo a ow júnní ana (12.000) di tali Suseef⁠ ⁠; ow júnní sabboo a ow júnní ana (12.000) di tali Beŋsame.

Ɓëewë ɓekuu búuɓɓí naaꞌ ya ra

9 Filoon fi baaha, mi otte dúukëlí ɓëewí ow yéeh ɗee teyu wa ra caak, dúukëlí ɓëewí ɗúhúu ginna ɓéeɓ, talla ɓéeɓ, heetta ɓéeɓ a wonaɗɗa ɓéeɓ. Wa cagute fíi ñaani Nguur ka, fíi Har fa yeraꞌ Koope sarah ra, ɓekuute búuɓ naaꞌ, habute soor-soor yaꞌ yi wa. 10 Wa ɓéyrúté unni wa sun na wonu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Múc kolaꞌ Koope fi yen na,

ɗi fa took ñaani Nguur ka ra,

múc kolaꞌ Har fa yeraꞌ ri sarah ra⁠ ⁠!⁠ ⁠»

11 Malaaka ya ɓéeɓ gíiwúté ñaani Nguur ka, gíiwúté ɓaha ya a mbínéeffí iniilla, yeɗɗuute líhúuté kíp feey fíi ñaana na jaamiyuu Koope 12 na wonu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ahaŋkay⁠ ⁠! Koope fi yen daa mit kañ,

daa ri yeeliyoh ndam,

daa ri yeeliyoh hereñ,

daa ri mit sím,

daa ri mit ɓéyíɗ,

daa ri yeeliyoh doole a katan dee níi kiri fi kirih⁠ ⁠!

Ɗémíin⁠ ⁠!⁠ ⁠»

13 Ow di ɓaha ya meelte soꞌ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëewí ƴee ɓéeɓ ɓekuu búuɓ naaꞌ ra, fu yúh daa wa i wa a tígë koluu wa ra a⁠ ⁠?⁠ ⁠» 14 Soꞌ mi won ɗi tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Daa fu gisaꞌ soꞌ na kat ɓahaa⁠ ⁠!⁠ ⁠» Ɗi won soꞌ tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴee daa ɓëewë ñeyu mogi misiga ra⁠ ⁠; wa hosu búuɓɓí wë hoso, wa ɓukutu wa ɓukuto a ñif mi Har fa yeraꞌ Koope sarah ra níi naaꞌte. 15 Yii baa daa tah wa hom fíi ñaani Nguur ki Koope, wa na jaamiyuu ri naꞌ a elek filiɓ Faam fi gaani Koope. Ɓëeꞌ took ñaani Nguur ka ra ay waa uuf. 16 Wa wocute yaaɓ a sifiroh⁠ ⁠; naꞌ wocce tami wa, op wocce mokli wa, 17 ndah Har fa yeraꞌ Koope sarah hom sun fi ñaani Nguur ka ra daa nay hene níirëhí wë, kúɗ wë culli mulaa na onaꞌ pesa na ɗúméh rë. Te Koope ay moos muun ma íllí wë níi lan.⁠ ⁠»

8

Leewi paana fa

1 Har fa këcíssé leewi paana fa, sun-Koo hente tiɗ níi mitte genwal wahtu. 2 Mi otte malaaka yi paana ya na homu fíi Koo ra⁠ ⁠; wa yerute kúlúɓ paana.

3 Malaaka kay acce caŋke hëbís tígë na hawruu ra, hampe annda cuuraay, bi tíɓúu úrís. Ɗi yerute cuuraay caak, ƴi ɗi ay waa yeree sarah sun fi tígë na hawruu ra fíi ñaani nguur ka, ñéerëꞌ a ɗaŋŋi ɓëewí Koope. 4 Ɗúukíi cuuraaya hom yaꞌ malaakaa ra ɓéyrëhté na saañ Koope na ñéerëꞌté a ɗaŋŋi ɓëewí Koope. 5 Filoon fi baaha, malaakaa toffe na kíi kë sun fi tígë na hawruu ra túmpé anndaa, bette ri feey fa. Tígí daaha, pilliŋŋa tiilte, i un ɗofohte, héléƴƴë takke, feey fa na hégíƴëh.

Kúlúɓɓë

6 Malaaka yi paana ya kúrú kúlúɓɓí paana ya ra cagute na waaƴu fiisi kúlúɓɓë.

7 Malaakaa ɗéɓ ɗë fiisse, i ɗiŋ galaas a kíi ñéerëꞌ a ñif na keen feey fa⁠ ⁠: hatin yínë di hatinni éeyë yë feey fa tampe níi muuyte, hatin yínë di hatinni éeyë yí kilikka tampe níi muuyte, gaaw fi hilila ɓéeɓ tampe níi muuyte ɓal.

8 Malaakii ana fa fiisse, yin júndëŋ ti daŋi njaaroh kíi nen betute filiɓ kísí fë, hatin yínë di hatinni éeyë yí kísí fë yíssëhté ñif. 9 Hatin yínë di hatinni éeyë yí mbínéeffë na pesu kísí fë rë húlúté, hatin yínë di hatinni éeyë yí gaalla filiɓ kísí fë yahte.

10 Malaakii éeyë fë fiisse, huli gaani na kaɗ ti njaar kíi nen kolaꞌte sun keente feey⁠ ⁠: ɗi keen sun fi hatin yínë di hatinni éeyë yí laah ya, a culli muluɓɓa. 11 Hula wonuu Beedok. Hatin yínë di hatinni éeyë yí mulaa hente haay, te ow caak di ɓëewë hanu na mulaa ra húlúté ndah haayi mulaa.

12 Malaakii iniil fa fiisse kúlúɓ kí, hatin yínë di hatinni éeyë yí naꞌa laɓute, hatin yínë di hatinni éeyë yí céyín fë laɓute, hatin yínë di hatinni éeyë yí hulla laɓute níi hatin yínë di hatinni éeyë yí niiñi wa ɓéeɓ ƴímpé⁠ ⁠: hatin yínë di hatinni éeyë yí niiñi naꞌa a elga ɓéeɓ ƴímpé.

13 Mi homilte maa yeel, mi kelohte njaaŋ fi na pún sunaa-sun, una hente sun daŋ won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mas⁠ ⁠! Mantee mas⁠ ⁠! Mas ɓëewë feey fa nay maasee fiisi malaaka yi éeyë yë tasu fiisi kúlúɓɓí wë rë⁠ ⁠!⁠ ⁠»

9

Kúlúɓ kí iip fa

1 Hompe níi malaakii iip fa fiisse kúlúɓ kí. Tígí daaha, mi otte huli kolaꞌ sun keente feey, yerute céebíi ngaara mi nuŋi nooda. 2 Ɗi kúníssé ngaara ma, ɗúukíi man ɗúukëe njaar kíi nen ɗofohte na, naꞌa a deyi baa ɓéeɓ ñúussé. 3 Lahte paƴƴi ɗúhúté ɗúukëe, hasaluute feey fa ɓéeɓ⁠ ⁠; wa onute doole tawaa ti dagal nen. 4 Wa túuƴúté biti wa ɓanti leɓ gaaw fa feey fa, gañcaha, a kilikka⁠ ⁠; wa túuƴú yejohi ɓëewë púkkí wë tíinndúuy a ñaasii Koope ra kut. 5 Wa nahuy biti wa ay waa hawe húl, wa nahu biti wa ay waa page iñi misikke níi hen céyín iip. Te yii misiga nay wa waa page ra, ay made biti dagal tap ow nen. 6 Waalli ƴaaha, ɓëewë ay fahaꞌ húl, wa ii rii ot⁠ ⁠; wa ay saam kúl kë ndaa kúl kë ay waa hegee hegoo⁠ ⁠!

7 Paƴƴa madu pëníssí cagute saañ haaꞌ nen. Mante ti baane úrís nen hompe affi wa, kanammi wa man kanam ow nen⁠ ⁠; 8 fen fi wa man fen ow ɓeleɓ nen, síssí wë man sís gaynde nen⁠ ⁠; 9 búuɓ tiiŋ daa húun araalli wa, yodadi paɓɓi wa man yodaɗ sareetti pënís caakki homu múkë na suu haaꞌ daa na hécú wë nen. 10 Wa lahuu lúk, ñéerëꞌ a suut ti dagal nen, te wa onute sañ-sañ wa mokle ɓëewë a lúkkée ké wë ƴaa níi hen céyín iip. 11 Malaakii ngaara mi nuŋa daa buuri paƴƴa. Ɗi hínú «⁠ ⁠Abadon⁠ ⁠» di ébrë, mbée «⁠ ⁠Apoliyon⁠ ⁠» di gerek, daa ri «⁠ ⁠bee na yah ra⁠ ⁠».

12 Ɗaaha, loola ɗéɓ ɗë gétté, lool ana kay ee ayil ra.

Kúlúɓ kí pëenë fë

13 Malaakii pëenë fë nampee fiis kúlúɓ kí ɓal, mi kelohte uni kolaꞌ wicci iniilla tígí hawraa yugusuu úrís hom fíi Koope ra. 14 Una won malaakii pëenë fë kúɗ kúlúɓ kë rë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëkísé malaaka yi iniilla pokalsuu hëbís Efarat, laahi gaana ra.⁠ ⁠» 15 Ɗaaha, malaaka yi iniilla pëkísúté. Daa wa malaaka ya húmú waaƴɗu kíilí baa koon ɗa, di céyín fi bah, bisi baa a wahtii baa koon ɗa kep, wa hap hatni yínëe di hatinni éeyë yí ɓëewë feey fa ra. 16 Goomali soldaarra yaaguu pëníssë ñéerúu a wa ra henute ow miliyoŋ tíméer ana (200.000.000). Ɗee teyu wa ra, mi wonuu ri ɗaaha. 17 Yii leŋke pëníssë a soldaarra nék, wa feeñiyuu soꞌ ɗeh⁠ ⁠: wa ɓekuu búuɓ tiiŋ luum cuƴ ti ƴuƴ kíi nen, ƴi tappe búlëh ti sun-Koo nen, mbaasaante ti pënndël tuutaabi ɗúukísírú ɗúukísírë nen⁠ ⁠; wa fi pëníssë nék, affi wa man af gaynde nen, ɓúkkí wë na ɗúh kíi, ɗúukëe a gél-kíi. 18 Ɗaaha, hatin yínë di hatinni éeyë yí ɓëewë húlúté loolli éeyë yí ƴah⁠ ⁠: kíi kë, ɗúukëe a gélë dúh ɓúkkí pëníssë rë. 19 Doolii pëníssë ɗúhëꞌ ɓúkkë ndaa na ɗúh në lúkkí wë ɓal, ndah lúkkí wë man goŋ nen te kúɗté af. Te wa mokluu ɓëewë a affi ƴaaha.

20 Di filiɓ ƴaaha ɓéeɓ nék, ɓëewë fúsú loolli ƴaa ra kaaꞌuute lofisoh di iña yugusuu wa a yaꞌ yi wa ra. Wa habute na jaamiyuu ala ya, a ala yi tíɓúu úrís, tiiŋ hélíis, përëm, ƴee peluu laꞌ a kilik ra⁠ ⁠: ala yi na ëlíh, na kélíih te na tílíh. 21 Wa kaaꞌuute woc bëemëntëꞌ, pagaɗɗi luunni wa, paŋ yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ, a loh.

10

Malaakaa a téeríi ƴutuuda

1 Mi henil ɗeh, mi otte malaakii mitte kolaꞌte sun na cép, lambohte nér, kuɗ ki Koope hompe afa⁠ ⁠; kanama man naꞌ nen, kotta man cíp kíi nen. 2 Ɗi hampe téeré ƴutuuɗ, bi kúnsúté yaꞌi, tíkké kodi ñamaa fi sun fi kísí fë, kodi sugu fa hompe sun fi feey fa. 3 Ɗi ɓéyíɗté uni sun na ɗaañnjoh ti gaynde fi na foŋ nen. Una na lús, pilliŋŋi paana ya na tiil. 4 Soꞌ mi saañ bíníi yee won pilliŋŋa ra koon, mi kelohte un kolaꞌte sun won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Yee won pilliŋŋi paana ya ra ɓanay ɗúh ɓúkú, te ngana bíní⁠ ⁠!⁠ ⁠»

5 Tígí daaha, malaakaa ot mi caŋke sun fi kísí fë a sun fi feey fa ra, ɓéyíɗté yaꞌi ñamaa fi sun, 6 na añoh di tii Koope fa na pes faraah, sak sun, sakke feey, sakke kísí fë a iña hom filiɓ fi wa ɓéeɓ rë, won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Leegi seha doyte⁠ ⁠! 7 Malaakii paana fa fiise kúlúɓ kë rek, Koope page yee nufi, ti di húmú wonaꞌ ri súrgë yí, yonente ya ra nen.⁠ ⁠»

8 Filoon fi baaha, una na húmú keloh mi ɗúhëꞌ sun ra wonil soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Paye fu ɓeɓ téerëe kúnsú hom yaꞌ malaakaa caŋ sun fi kísí fë a feey fa ra.⁠ ⁠» 9 Mi leɓohte malaakaa mi meelte ri téerëe, ɗi won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓeye fu ñam, ay made kúum nen neɓ ɓúkú ndaa lah lowu raa ay haay déꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 10 Mi tahte téerëe yaꞌ malaakaa, mi ñampe ri. Ɗi man kúum nen neɓ ɓúk sëꞌ, ndaa honaꞌ mi ri ra, loo soꞌ ɓéeɓ na haayaꞌ.

11 Tígí daaha, mi wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Fu waɗtee waareyaat di tii Koope yii leŋke heet caak, gin caak, wonaɗ caak a buur caak.⁠ ⁠»

11

Seede yi ana ya

1 Filoon fi baaha, mi yerute duuɗ bëhëer, bi saamu nataa, una won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Paye fu nat Faam fi gaani Koope a tígë na hawruu ra, fu kín ɓëewë në jaamiyuu filiɓ ra. 2 Ndaa ngana nat baylii ëssí Faam fi gaana, ndah ɗi yeɗɗuute ɓëewë nëníh ɓëewí Koope ra. Ɓëewí ƴaa nay togisee Yerusalem gini selaa níi hen céyín sabay iniil a céyín ana (42). 3 Soꞌ may wol seede yi ana yi soꞌ, wa ay ɓekee saaku ti jëtíɗ nen, wa léhín unni soꞌ níi hen bis júnní a bis tíméer ana a bis sabay pëenë (1.260).⁠ ⁠» 4 Seede yi ana ya daa talli ëlíiffí ana ya a lampa yi ana ya hom fíi Yíkíi ëldúnë rë. 5 Ɓëyí fí nar waa paŋ yin ɓos, kíi nay ɗúhé ɓúkkí wë muuyil kaaꞌoh yi wa. Ahaŋkay, ɓëyí nar waa paŋ yin ɓos rek ay húlée ɗaaha. 6 Wa lahute sañ-sañ wa téƴ sun-Koo, Koo ɓanti toɓ wahtaa nay waa léhínée unni kolaꞌ Koope na ra. Wa lahute sañ-sañ wa yídís muluɓɓa ñif, wahtii neɓaꞌ wa wa cépíɗ loolli caakki bokaay feey fa.

7 Wa woc seedii wa raa, raba nay ɗúhé ngaara mi nuŋa ra ay wa yejoh, ɓaŋ wa, hap wa húl. 8 Ɓúudé yí wë ay tase këemí gini gaana sëeddúu «⁠ ⁠Sodom⁠ ⁠» mbée «⁠ ⁠Ésíp⁠ ⁠», tígë daaƴuu Yíkíi wë kurwah ra. 9 Ay hen yii mit bis éeyë a caan, ɓúudé yí wë ay home daaha, heetta ɓéeɓ, talla ɓéeɓ, wonaɗɗa ɓéeɓ a ginna ɓéeɓ ole wa, kaaꞌ biti wa hacu. 10 Keeññi ɓëewë feey fa ay sos di húlë húlú wë rë, wa ay yerantaꞌ kuun ndah yonente yi ana yi ƴaa moklute wa.

11 Ndaa filoon fi bissi éeyë yë a caan fa, Koo wolte coonaa, ɓekke ri ɓúudé yí yonente yi ana ya, wa koluute. Ɓëewë olu wa ra ɓéeɓ tíitú tíitë níi tíit⁠ ⁠! 12 Yonente yi ana ya keluute uni ɓéyrëhté kolaꞌte sun won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Lëwí sun dee ɗon⁠ ⁠!⁠ ⁠» Tígí daaha, lahte nérí húunté wë, wa na lawu sun, kaaꞌoh yi wa na tíkú íllí wë në ngëeƴ. 13 Ɗee a ɗeh, feey fa hégíƴëhté hégíƴëhí misikke⁠ ⁠; hatin yínë di hatinni sabboo yi gina bëppé, ow júnní paana (7.000) tíkké húlúté në. Ɓëewë múcú në rë tíitúté, wa na kañu Koope fa sun.

14 Ɗaaha, looli ana fa gétté, éeyë fë leŋ ac⁠ ⁠!

Kúlúɓ kí paana fa

15 Malaakii paana fa fiisse kúlúɓ kí, lahte unni ɓéyrëhté keluute sun-Koo na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Nguur ki ëldúnë ee yaꞌ Yíkíi yen leegi a yaꞌ Buura ɗi fal ri ra, te ii naa koloh taꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 16 Tígí daaha, ɓaha yi sabay ana a ɓaha yi iniilla (24) tooku ñaanni nguur ki wa hëbís Koope ra yeɗɗuute líhúuté kíp feey na jaamiyuu Koope 17 na wonu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Koo-Yíkëe fë mín ɓéeɓ rë

ɗo fa ee na te fu húmú në rë,

fun na símú rë di yee míllëꞌ fuu caŋ

fu ɓeɓpe dooluu fu yíppé nguur ku ra.

18 Heetta húmú dee na haayluu,

ndaa daa fu haayloh woteh.

Wahtaa nay fuu aattiyee ɓëewë húlú rë lahte,

wahtaa nay fuu waafe súrgë yú,

wa fa yonente yu ra,

wahtaa nay fuu waafe ɓëewú,

wa fa ɓëewë neehu ro ra,

wa ƴahun ow gaan mbée baadoole ɓéeɓ⁠ ⁠;

daa ri wahtaa nay fuu ɗakaƴee ɓëewë rë,

ɓëewë yahu ëldúnë rë.⁠ ⁠»

19 Tígí daaha, Faam fi gaani Koope sun kúnsëhté, wahandii Kootaa feeñce filiɓ. Héléƴƴë tiilte, i un na won, pilliŋŋa na faaɗ, feey fa na hégíƴëh, ɗi na bacal i ɗiŋ galaas.

12

Ɓëyí ɓelaa a niŋkinaŋka fa

1 Filoon fi baaha, lahte yii éemílëꞌté feeñiyohte sun⁠ ⁠: yaa ow ɓeleɓ, ɗi ɓekoh naꞌa, céyín fë hompe kotti feey, baanii lahaꞌ hul sabboo a hul ana hompe afa. 2 Ɓelaa húmú loo. Bi ham lowa nék, ɗi na foŋ ndah misik.

3 Tígí daaha, yin kay feeñiyaatte sun⁠ ⁠: niŋkinaŋka gaan, luum cuƴ, bi lahaꞌ af paana a wic sabboo. Affi paana ya ɓéeɓ ɓekute baane-buur. 4 Hatin yínë di hatinni éeyë yí hulla sun ɓéeɓ lúk niŋkinaŋka fa paɗte wa, lasse wa feey fa. Ɗi fi niŋkinaŋka fa nék, hompe fíi ɓelaa na saañ ɓëslé rë na woh biti ɗi ɓësíil rëe ndín, ɗi ñam baakera. 5 Ɓelaa ɓësíilté, lahte koy ƴaal. Koy ki ƴaali baa daa ri bee nay kúré heetta ɓéeɓ kúrí híinté rë. Bi hom niŋkinaŋka fa na seh, límúu kúkëyë, ɗi yíppée pahu kúrúté hompe hëbís Koope a ñaani nguur ki. 6 Ɗi fi ɓelaa nék, hegohte saañce luufin, ɗeef Koope liiltee rii saamiɗ tígí homa ri daaha, ɗi tooppituu níi hen bis júnní a bis tíméer ana a bis sabay pëenë (1.260).

7 Tígí daaha, haaꞌa takke sun-Koo⁠ ⁠: malaakii gaana na wonuu Misel ra a këewí na haaꞌuu a niŋkinaŋka fa a këewí. 8 Misel a këewí ɓagute niŋkinaŋka fa a këewí. Ɓaguu niŋkinaŋka fa a këewí rë, wa ɗëmlíh sun-Koo. 9 Puŋkal mi niŋkinaŋka fa líkúté. Ɗi fi goŋ fee kíilë na húmú wonuu tuumaloh mbée Seytaane ra, ɗi fa na húmú nofaꞌ ɓëy ëldúnë ɓéeɓ rë líkúté betute feey, ɓani këewí.

10 Mi yíppée keloh uni ɓéyrëhté kolaꞌte sun-Koo won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Wahtu múc lahte leegi,

wahtaa teeɓaꞌ Koope fi yen doolii ra,

wahtaa teeɓaꞌ ri nguur ki ra,

wahtaa haalaꞌ sañ-saña yaꞌ Buura ɗi fal ri ra lahte leegi,

ndah tuumalohi koy-yaayya filiɓ ngémë líkúté betute feey,

ɗi fa na húmú tuumal wa naꞌ a elek fíi Koope fi yen ra.

11 Koy-yaayya daa míllúu ríi ɓaŋ,

daa míllúu ríi ɓaŋ yúfëhë yúfëh ñif mi Har fa ra,

Har fa yeraꞌ Koope sarah ra,

a di yee seedeyuu wa Unni Koope ra.

Wa húmú kaaꞌuuy na dara pesi wa,

kaaꞌuuy na dara níi húl ɗeef wa na sah.

12 Mi won tee ɓal⁠ ⁠:

bíƴíi ɓëy sun-Koo,

bíƴíi ɗon fa dékú në rë⁠ ⁠!

Ndaa mas ɗon fi ɓëy feey fa,

mas ɗon fi ɓëy kísí fë,

ndah Seytaane céppé ɗon na a ŋaŋ,

céppé ɗon na a ŋaŋ ndah ɗi yúhté biti ɗi talla ƴutuuɗ ɗúmël.⁠ ⁠»

13 Olaꞌ niŋkinaŋka fa biti ɗi betu feey fa ra, ɗi yampe na ɓoorsoh ɓelaa húmú lah koy ƴaal baa ra. 14 Ndaa ɓelaa saamɗute paɓ ana ti paɓ dúut nen, ƴi nay rii kúré tígë saamiɗ ɗi Koope luufin, ɗi hom daaha tooppituu níi hen kíil éeyë a caan, wuloh niŋkinaŋka* fa. 15 Niŋkinaŋka fa púussé muluɓ caak ti húlbí na bas nen filoon ɓelaa, na fahaꞌ biti mulaa pah ri. 16 Ndaa feey fa hílíppé ɓelaa, haaŋke, hante mulaa púus niŋkinaŋka fa ra ɓéeɓ. 17 Bi haay keeñ niŋkinaŋka fa ɓelaa níi haay, ɗi saañce yejohi koyyi kay yi, ƴee na ñeyu túuƴëꞌ yí Koope ra te dékúu seedeyidi Yéesú rë.

18 Kolaꞌ niŋkinaŋka fa dah, ɗi payte caŋke ɓúk kísí na seh.

13

Raɓɓi ana ya

1 Filoon fi baaha, mi otte raɓ ɗúhté kísí fë. Ɗi lahte af paana a wic sabboo. Baane-buur sabboo hompe wicca⁠ ⁠; tii yi soluu Koope bíníyúté affa. 2 Raba ot mi ra man baade nen, kotta man kot raba na wonuu úrsë rë nen, ɓúgë man ɓúk gaynde nen. Niŋkinaŋka fa déŋéenté rí doolii a nguur ki, onte ri sañ-sañi gaante. 3 Af yínë di affi raba gaañohte gaañohi misigi fí yúhté biti man ay rii hap húl nen, ndaa gaaña yíppée wah. Ɓëewë feey fa ɓéeɓ éemúté, wa ñeyute tal raba. 4 Wa ɓéeɓ na jaamiyuu niŋkinaŋka fa di yee onaꞌ ri raba sañ-sañ ra. Wa na jaamiyuu raba ɓal na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bee raɓ lahay man kan⁠ ⁠! Daa mín ɗíi tíkëꞌ af⁠ ⁠?⁠ ⁠»

5 Ɗi fi raba onute biti ɗi gaan gaanloh ɗi sole Koope⁠ ⁠; ɗi ay homee sañ-sañi baaha níi hen céyín sabay iniil a céyín ana (42). 6 Ɗaaha, ɗi yampe na sol Koope, na won yin ɓos sun fi tiyi, sun fi tígë dék ɗí rë a sun fi ɓëewë dékú sun ɗa. 7 Ɗi onute sañ-sañi haaꞌaa ri ɓëewí Koope ɗi ɓaŋ wa⁠ ⁠; ɗi onute sañ-sañ sun fi ɓëewë ɓéeɓ⁠ ⁠: talla ɓéeɓ, heetta ɓéeɓ, wonaɗɗa ɓéeɓ, a ginna ɓéeɓ. 8 Ɓëewë feey fa ɓéeɓ ay jaamiyee ri⁠ ⁠: ɓëewë tiyi wa bíníyúy dalaani pesa filiɓ téerëe bíníyú tii yi ɓëewë nay haale pesa na ɗúméh rë, téerée ké Har fa yeraꞌ Koope sarah hawute húl rë.

9 Ɓëyí lah nuf, kelaa na⁠ ⁠! 10 Ɓëyí Koope won biti ay habu ñaam, ii fús⁠ ⁠; ɓëyí Koope won biti nék ay húlée jépíl, ay húlée në. Yii baa daa tah ɓëewí Koope warutee múñ, wa ham ngémë.

11 Filoon fi baaha, mi olilte raɓ kay na ɗúh feey. Ɗi lahaꞌ wic ana man wic koy har nen, ndaa ri wonaꞌ wonaɗ niŋkinaŋka. 12 Sañ-saña lahaꞌ raba ɗéɓ ɗë ɓéeɓ, ɗi lahaꞌ ri te ri pagaꞌ ri hëbísí, anti túuƴé feey fa a ɓëewë feey fa ɓéeɓ jaamiyohi ɗi fi raba ɗéɓ húmú gaañoh gaañohi misiga níi wahte ra. 13 Ɗi fi rabi ana fa paŋke i kimtaan gaan⁠ ⁠; ɗi na kalaꞌ njaar kíi sun-Koo, cépíɗ ɗí feey íllí ɓëewë ɓéeɓ. 14 Ɗaaha, ɗi hompe na nofaꞌ ɓëewë feey fa kimtaanna na paŋ ɗi ra fíi raba ɗéɓ ɗë. Ɗi luk waa nah yugus netli raba ɗéɓ ɗë húmú gaañoh a jépílë, te míllëꞌtée koloh ra. 15 Ɗi fi rabi ana fa onute sañ-sañi ɓekaa ri netli raba ɗéɓ ɗë coonaa ɗi pes níi wone ndín, hawroh ɓëewë nay kaaꞌee jaamiyohi netla ra húl. 16 Ɗi túuƴcé ɓëewë ɓéeɓ samɗu tíinndëe yaꞌ ñamaa mbée púk⁠ ⁠: ow gaan mbée baadoole, yíkëe alal mbée ñëkíɗ, fu lahaꞌ afu mbée fu ñaam ɓéeɓ fay tíinndúu. 17 Ow waray lom mbée yaay te laheh tíinndëꞌí bah⁠ ⁠: tíinndëꞌë, ɗi tii raba mbée síifërë ñéerëꞌ a tiya ra.

18 Tígí dee nék, meelaꞌ ñaañ⁠ ⁠: ɓëyí fí hereñ raa, fay mín kín síifërí raba, ndah síifërë ñéerëꞌté a tii ow, te daa ri beh⁠ ⁠: tíméer pëenë a sabay pëenë a pëenë (666).

14

Ƴeekii ɓëewë tosu ra

1 Mi homilte maa yeel, mi otte Har fa yeraꞌ Koope sarah ra caŋke sun fi daŋi Siyoŋ, ñéerëꞌté a ow júnní tíméer a ow júnní sabay iniil a ow júnní iniil (144.000), ƴi fí yúhté biti tii ɗi fi Har fa a tii Boffi daa bíníyú púkkí wë. 2 Mi kelohte un kolaꞌte sun-Koo tiilte man pagaɗ mboowaanna kísí nen, man híndíŋí ɓídí baa nen. Una keloh mi ra man un koraa, bee i ɓëelú homute típ rë nen. 3 Ɓëewë homute fíi ñaani nguur ka a fíi mbínéeffí iniilla a ɓaha ya, na ƴeeku ƴeekaa has. Ƴeekaa mínéh haal af ow kay gét nëe wa fi ɓëewí júnní tíméer a júnní sabay iniil a júnní iniilla (144.000) Koope tos wa feey fa ra. 4 Wa fi ɓëewí ƴaa daa wa ƴee mësúy leɓ ɓeleɓ níi wa sobeye ra ndah wa yíih ɓeleɓ. Daa wa ƴee fí yúhté biti tígí ñee Har fa ɓéeɓ wa ñee na ra. Ɓëewí ƴaa daa wa ƴee tosu filiɓ fi ɓëewë henute ƴi Koope a ƴi Har fa ra. Daa wa maanam iña ɗéɓúu lec meeyya jébëlúté Koope ra. 5 Fel mësëy ɗúh ɓúkkí wë, wa lahuy síkkë.

Yii leŋke bis-këem

6 Filoon fi baaha, mi otte malaaka kay feeñiyohte na pún sunaa-sun. Ɗi kúɗ Uni Neba na ɗúméh rë. Ɗi ay rii waareye ɓëewë feey fa ɓéeɓ⁠ ⁠: ginna ɓéeɓ, talla ɓéeɓ, wonaɗɗa ɓéeɓ a heetta ɓéeɓ. 7 Ɗi ɓéyíɗté uni sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Néehí Koope ɗon kañ ɗí, ndah wahtaa nay rii aattiyee ɓëewë rë lahte⁠ ⁠! Jëemíyíi ɓëeꞌ sak sun-Koo, sakke feey fa, kísí fë a culli muluɓɓa ra⁠ ⁠!⁠ ⁠»

8 Malaaka kay feeñiyohte filoon bee ɗéɓ ɗë won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Babilon ɗakaƴaꞌte⁠ ⁠! Babilon fi gaana ɗakaƴaꞌte, ɗi fa ɓek heetta ɓéeɓ pagaɗɗi ɓossi ra, ɗi fa ɓek wa hani gulii njaaliyohi misiga homaꞌ ri ra⁠ ⁠!⁠ ⁠»

9 Malaakii éeyë fë feeñiyohte filoon fi ana ya ɗéɓ ɗë, ɓéyíɗté uni sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓëyí fí jaamiyoh raba a netli, ɓëyí fí lah tíinndëꞌë púkí mbée yaꞌi, 10 ɗi fi ɓëyí baaha ay naa han béeñí neeɓi Koope, ƴi fí yúhté biti rahay dara yíidúté gulii neeɓi. Ɓëyí baa, Koope ay rii ɓek filiɓ kíi a gél. Ɗi ay pítípée misik ɗaaha fíi malaaka yi sela ya a fíi Har fa yeraꞌ Koope sarah ra. 11 Te ɗúukíi kíi kë nay rii tame ra ay kolee koloo faraah. Ɓëyí fí jaamiyoh raba a netli, ɓëyí fí lah tíinndëꞌë bíníyú tiyi ra, naꞌ neh elek neh, ɓëyí baa wocce hílsëh.⁠ ⁠»

12 Yii baa daa tah ɓëewí Koope, ƴee na ñeyu túuƴëꞌ yí te gémúté Yéesú rë, warutee múñ.

13 Henil ɗeh, mi kelohte uni kolaꞌte sun won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyé unni ƴee fu won tih⁠ ⁠: “Dalaꞌte woteh, lahute sos-keeñ ɓëewë húlúu ngémí wë di Yíkëe në rë⁠ ⁠! Ruuh-Peseŋ won tih⁠ ⁠: Ahaŋkay, wa lahute sos-keeñ, leegi wa mínú hílsëh légéyí misigi wa, ndah wa kúrëelúuté iñi wunna pagu wa ra.”⁠ ⁠»

Wahtu lec

14 Mi homilte maa yeel, mi otte nér naaꞌ lahte yii tookke sun man ow nen. Yaa ɓekoh baane úrís afi, hampe sarcii kaañce yaꞌi. 15 Malaaka kay ɗúhté Faam fi gaani Koope ɓéyíɗté uni sun won ɓëeꞌ took sun fi nérë rë tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓeye sarcuu fu lec, wahtaa lahte⁠ ⁠: tooka nonte gina ɓéeɓ, tas lec.⁠ ⁠» 16 Tígí daaha, ɓëeꞌ took sun fi nérë rë ɓeɓpe sarcii laɓpe héccé, tooka feey fa ɓéeɓ lecce.

17 Malaaka kay ɗúhté Faam fi gaana sun, ɗi fi baaha ɓal hampe sarcii kaañce yaꞌi.

18 Malaaka kay ɓal, bi daa lah sañ-sañ sun fi kíi kë ɗúhté tígë na hawruu ra foŋke af bee ham sarcii kaaña ra won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɓeye sarcuu fu lec goññi reseña meeyi béeñë feey fa, wa nonte.⁠ ⁠» 19 Malaakaa ɓeɓpe sarcaa laɓpe héccé, lecce goññi reseña meeya feey fa, yíinté wë ndoŋi neeɓi Koope na lopotuu ra, 20 goññi reseña ɗúhrúté gina lopotute, ñif na ɗúh ndoŋa na hút na lap níi lahte pënís ɓúk, na laɗ níi mitte kilomet tíméer éeyë (300).

15

Malaaka yi paana ya a loolla míllëꞌ rë

1 Filoon fi baaha, mi otte yin kay, yii gaante te éemílëꞌté sun-Koo⁠ ⁠: mi ot malaaka paana yi kúrú lool paana, loolli paana ya míllëꞌ, teeɓaꞌ Koope ɓëewë neeɓi ra. 2 Mi olaatte yin ti kísí fí mulaa heleŋ ti pilaatu nen ñéerëꞌté a kíi. Ɓëewë ɓagu raba, ɓagute netli a síifërí tiyi ra cagute sun fi kísí fë na tiriñ ra, wa habute koraa yi Koope daa yeɗ wa wa, 3 wa na ƴeeku ƴeekii Mëyíis súrgíi Koope a ƴeekii Har fa yeraꞌ Koope sarah ra na wonu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɗo fi Koo-Yíkëe fë mín ɓéeɓ ɗë,

fu gaante pagaɗ,

fu éemílëꞌté pagaɗ.

Ɗo fi Buuri heetta,

waallu júɓpé,

waallu kaah.

4 Daa kaañ roo neeheh Yíkëe⁠ ⁠?

Daa kaañ roo kañeh⁠ ⁠?

Ɗo kep daa fu sela⁠ ⁠!

Heetta ɓéeɓ ay ac fíyú,

heetta ɓéeɓ ay ac jaamiyohu.

Iña paŋ fu ra júɓpé,

iña paŋ fu ra teeɓaꞌte affi wa.⁠ ⁠»

5 Filoon fi baaha, mi otte Faam fi gaani Koope, bee ëmbë taantaa na nédís ɓëewë biti Koope ee leelii wa ra, kúnsëhté sun-Koo. 6 Malaaka yi paana ya kúrú loolli paana ya ra ɗúhúté Faam fi gaana⁠ ⁠; wa ɓekuu búuɓ naaꞌ peyeɓ, ƴi yugusuu píisí kofeelte, pokuute geñu úrís kinoh yi wa. 7 Mbínéef yínë di mbínéeffí iniilla yeɗte malaaka yi paana ya guluŋŋi úríssí paana ya túm neeɓi Koope ra níi líiffé, Koope fa na pes faraah ra. 8 Faam fi gaana yíppée líif a ɗúukëe, teeɓaꞌi ndami Koope a doolii. Te ow mínéh haal Faam fa te ɗeefa loolli paana ya kúrú malaaka ya ra laɓeh níi gét.

16

Guluŋŋi paana ya

1 Filoon fi baaha, mi kelohte un ɓéyrëhté sun kolaꞌ filiɓ Faam fi gaani Koope na won malaaka yi paana ya tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Pëyí ɗon yíin guluŋŋi paana ya túm neeɓi Koope ra feey fa⁠ ⁠!⁠ ⁠»

2 Malaakaa ɗéɓ ɗë payte yíinté gulii feey fa. Ɓëewë húmú lahuu tíinndëꞌí raba, na jaamiyuu netli ra ɓéeɓ faanni wa lecce puulli ɓosse te misikke.

3 Malaakaa tíkëh në rë payte yíinté bii kísí fë. Mulii kísí fë yíppée yíssëh, man ñif ɓúudé nen. Yii na pes kísí fë ɓéeɓ húlté.

4 Malaakii éeyë fë payte yíinté gulii laah ya a culli muluɓɓa ɓéeɓ. Muluɓɓa ɓéeɓ yíssëhté ñif. 5 Tígí daaha, mi kelohte un malaakaa lah sañ-sañ sun fi muluɓɓa ra na won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ɗo fa Sela ra,

ɗo fa júɓ ɗë,

ɗo fa húmú në aaꞌ,

daa fi na woteh ra,

daana daan fu wa ra ñeete waal.

6 Fu onte ɓëewë han,

ɓëewë kéenɗú ñif mi ɓëewú rë,

ɓëewë kéenɗú ñif mi yonente ya ra,

fu onte wa han.

Fu on wa ñif wa hanute,

te wa yeeliyuu ri⁠ ⁠!⁠ ⁠»

7 Filoon fi baaha, mi kelohte uni kolaꞌ tígë na hawruu ra na won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Ahaŋkay ɗo fi Koo-Yíkëe,

ɗo fa mín ɓéeɓ rë,

fu aattiyaꞌ kaah,

te aattiyaꞌu júɓpé.⁠ ⁠»

8 Malaakii iniil fa yíinté gulii sun fi naꞌa, naꞌa onute sañ-sañ fetlohte na bërëɓ ɓëewë. 9 Naꞌa tampe ɓëewë tami misikke, wa na solu Koope fa na cépíɗ loolla a sañ-sañi ra. Ɓëewë kaaꞌuute lof pesaɗ, kaaꞌuute kañi Koope.

10 Malaakii iip fa yíinté gulii sun fi ñaani nguur ki raba, nguur ki yíppée ñúus túɗ. Ɓëewë na pataaƴuu misik, 11 wa na solu Koope fa sun di misiga homuu wa a puulla faanni wa ra, wa kaaꞌuute súugëh pagaɗɗi ɓossi wa.

12 Malaakii pëenë fë yíinté gulii filiɓ laahi gaana na wonuu Efarat ra, mulaa filiɓ síiñcé, heliɗ buurra koluu púlëen naꞌ ra waal. 13 Filoon fi baaha, mi otte yébítëh éeyë yí madu mbook nen⁠ ⁠: yínë ɗúhté në ɓúk niŋkinaŋka fa, kay ɗúhté ɓúk raba, lahte bi ɗúhëꞌ ɓúk yonentii paɗɗah fa. 14 Wa yébítëh yí Seytaane daa wol wa, ƴi na hoñuu paŋ kimtaan. Wa na payu buurra feey fa ɓéeɓ, négírée wë nda wa waaƴ haaꞌa nay lahe bisi gaani Koope fa mín ɓéeɓ rë.

15 Yíkëe won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkírée, soꞌ may ac mi beetti ron ti lohoh nen⁠ ⁠! Ɓëyí neeꞌay, yeffe búubí kaaꞌ biti tílëꞌ faan holoŋ toñeh ay sopee, ɓëyí baa lahte sos-keeñ.⁠ ⁠»

16 Ɗaaha, yébítëh yë négírúuté buurra ílíƴ, tígë në wonuu Armagedoŋ ra di ébrë.

17 Malaakii paana fa hasalte gulii sun, un ɓéyrëhté sun ɗúhëꞌ Faam fi gaana, kolaꞌ ñaani nguur ka won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña ɓéeɓ paamaꞌte⁠ ⁠!⁠ ⁠» 18 Tígí daaha, héléƴƴë a i un a pilliŋŋa ñéerëꞌté a hégíƴëhí feey fi misikke takke. Hégíƴëhí feey fa misikke misigi fí yúhté biti lëhírëy henaꞌ ow pot ëldúnë níi a baaha. 19 Gini gaana lecsaꞌte éeyë, ginni heetta feey fa ɓéeɓ bëppé. Koope halay Babilon, Babilon fi gaana⁠ ⁠: ɗi hëndíɗté rí në gulii, gulii neeɓi misigi⁠ ⁠! 20 Ginna hom filiɓ kísí fë rë ɓéeɓ sooƴce, ow mínléh olil daŋ. 21 Ɗiŋŋi galaassi gúussé kolaꞌte sun na toɓ sun fi ɓëewë. Ɓëewë na solu Koope di yee na toɓaꞌ ri ɗiŋ galaas ra, ndah yee lah ra misikke níi misik.

17

Tílëhí gaana

1 Filoon fi baaha, malaaka di malaaka ya habu guluŋŋi paana ya yaꞌ yi wa ra acce won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye mi teeɓ ɗo daana na saañ keene sun fi ɓelii tílëhí gaana ra, daa ri gini gaana hom ɓúk laah yi caakka ra. 2 Buurra feey fa fanuute a ri, te ɓëewë hanute na gulii njaaliyohi níi maniyute.⁠ ⁠»

3 Ruuh-Peseŋ haalte soꞌ, malaakaa yíppée sëe kúɗ luufin. Ɗee a ɗeh, mi otte ow ɓeleɓ yaagohte raɓ luum cuƴ bi faana ɓéeɓ bíníyú tii yi soluu Koope. Raba kúɗté af paana a wic sabboo. 4 Ɓelaa ɓekoh yéré yi kofeelte ot, luum cuƴ, pokohte takkaay úrís a jamaa, a feme. Ɗi hampe guluŋ úrís yaꞌi, bi líiffé pagaɗ ɓos, a sobii njaaliyohi. 5 Tiyi léehúu léehëe bíníyúté púgë. Tiya daa ri beh⁠ ⁠: «⁠ ⁠Babilon fi gaana, yaafi tílëh yë a iñi ɓossa feey fa.⁠ ⁠» 6 Mi otte biti ɓelaa han ñif mi ɓëewí Koope níi ɗi manite, ñif mi ɓëewë hawu húl af yee seedeyuu wa Yéesú rë.

Olaꞌ mi di man ɗi, af soꞌ kúnëhté. 7 Malaakaa won soꞌ tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Afu kúnëh yi ɗeeha⁠ ⁠? Síkírëh sëꞌ, may roo teeɓ iti fi ɓelii beh, a iti fi raba kúɗ ɗí, lahaꞌ affi paana ya a wicci sabboo ya ra. 8 Raba ot fu bee ra húmú yéelíɗ, ndaa ri peslay. Ɗi leŋ ɗúhé ngaara mi nuŋa, ndaa ɗi saañ saŋkuye saŋkuyo. Te ɓëewë feey fa tii yi wa íníh téerëe bíníyú tii yi ɓëewë nay haale pesa na ɗúméh rë dalaꞌte dalaani pesa ra, wa fi ƴaa nay éemé biti wa ot raba. Ndée nagajek, raba húmú yéelíɗ, ndaa peslay, te ri ay nimil pes kéy.

9 «⁠ ⁠Tígí dee nék, meelaꞌ ñaañ a hereñ⁠ ⁠: affi paana ya daa daŋŋi paana ya took ɓelaa ra. Wa buur paana ɓal. 10 Filiɓ fi buurri paana ya, iippa keenute, lahte bi líssí took, paana fa aay doom⁠ ⁠; te ri ac ɗaa, toogi ii maañ. 11 Raba húmú yéelíɗ te peslay ra, ɗi fi baaha daa ri buuri peeye fa⁠ ⁠; ɗi non buurri paana ya ɓal te ri saañ saŋkuye saŋkuyo.

12 «⁠ ⁠Wicci sabboo ya ot fu ra, wa buur sabboo yi tookuy nguur doom, ndaa wa ay yeru sañ-sañi tookuun wa a raba nguur ka níi hen wahtu. 13 Yee níɓú wë rë ɓéeɓ yínë⁠ ⁠: wa yeɗ doole yi wa a sañ-saññi wa raba. 14 Wa ay yejoh Har fa haaꞌ, ndaa ɗi ay waa ɓaŋ ndah daa ri Yíkëe fë lukki gaan ɗa, daa ri Buuri buurra⁠ ⁠; ɗi ay ñéerée a ɓëewë ɗi tanis wa dëekké wë rë, ɓëewë gémú rí rë, ɗi ɓaŋ wa.⁠ ⁠»

15 Malaakaa wonil soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mulaa ot fu ƴee ra, tígë took ɓelii tílëhë rë, wa i heet, wa dúukël i ow, wa i gin a i wonaɗ. 16 Wicci sabboo ya ot fu ra nék a raba, ay míllëꞌ kaaꞌ ɓelii tílëhë⁠ ⁠: wa ay ɓeɓ iña lahaꞌ ri ra ɓéeɓ níi lukaꞌ yéré yë ɗi hen faan holoŋ, wa ñam ɗi, wa tam caan fa kíi. 17 Koope daa soɗ wa nufi paguun wa yee fahaꞌ ri ra⁠ ⁠: wa négírëꞌ sañ-sañi nguur ki wa légéyíɗ raba níi yee won Koope ra lah.

18 «⁠ ⁠Ɓelaa ot fu ra nék, daa ri gini gaana ílíf buurra feey fa ra.⁠ ⁠»

18

Looli Babilon

1 Filoon fi baaha, mi otte malaaka kay kolaꞌ sun na cép feey. Ɗi lahte sañ-sañ gaan te ndami hawaante feey fa ɓéeɓ. 2 Ɗi ɓéyíɗté uni sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Babilon ɗakaƴaꞌte⁠ ⁠! Babilon fi gaana ɗakaƴaꞌte⁠ ⁠! Ɗi tas gin yébítëh leegi, ɗi tas ɗapaa yébítëh, ɗi tas gin ƴakki ɓossa wúníh hawiɗ ɗa, ɗi tas gin raɓɓi ɓossa wúníh hawiɗ ɗa. 3 Ginna ɓéeɓ hanute na gulii njaaliyohi misiga homaꞌ ri ra⁠ ⁠: buurra feey fa fanuute a ri te yiikoh ya líifrúté nafa yi wa, af biti ɓëewë míníh doyloh neɓ.⁠ ⁠»

4 Mi keliilte un kolaꞌte sun won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗúhí gina, ɗon fa henu heedi soꞌ ra, toñeh ɗon ay bakaare ti wa nen, loolla na ac ɗa laɓ ɗon na. 5 Bakaaɗɗi caak caako níi lahte sun, te Koope halay pagaɗɗi ɓossi. 6 Yínlí rí iña paŋ ɗi ɓëewí kayya ra, yínlí rí wë ana. Éfí rí guluŋ líifíɗ, éfí rí hani luk ƴee yeɗ ɗi ɓëewí kayya ra ɗah ana, ɗon yeɗ ɗi han. 7 Tíkí rí coono, ɗon tík ɗí súfúñ ti di húmú lahuu wa neɓ a ndam, ndah ɗi húmú won nufi tih⁠ ⁠: “Soꞌ mi buur. Soꞌ mi jëtíɗ neh te mii mëssí yúh luuy.” 8 Yii baa daa tah loolla waaƴɗu ri ra ay keenee sun fi waal yínë⁠ ⁠: jérí misikke, luuy a yaaɓ⁠ ⁠; ɗi tam níi muuy. Koo-Yíkëe fë aattiyaꞌ ri ra gaante doole.⁠ ⁠»

9 Buurra feey fa ñéerúu a ri njaaliyoh a yin neɓ ra ay looy, te wa ay hawoh biti wa séen ɗúukëe biti gina tame. 10 Wa ay tíit níi wa caŋ, wa wuloh af yee kat gina ra, wa wone tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Wëey looli yaafi⁠ ⁠!

Looli yaafi kan taan⁠ ⁠!

Wahtaa yíníi baa kut,

Babilon, ɗi fi gini gaana aattiyuute haat⁠ ⁠!⁠ ⁠»

11 Tígí daaha, yiikoh ya feey fa na looyu na capituu ɓal ndah ow lomlay iña na yaayu wa ra⁠ ⁠: 12 tiiŋŋi úríssë, tiiŋŋi hélíssë, jamaa ya a feme ya⁠ ⁠; píissí kofeella, cúuppë a píissí suwaa ya⁠ ⁠; kilikki heeñce, barngalli kofeelte, përëmmë, tiiŋŋa, iñi yugusuu a luk caaꞌ, a laꞌ yi marbe ya⁠ ⁠; 13 liiɓɓi kilikki heeñce, laakkoloñña, cuuraayya a iñi heeñlaa ya ɓéeɓ⁠ ⁠; hanna, dúuléennë, múnnë a bele ya⁠ ⁠; fañnja a harra, pëníssë a sareetta⁠ ⁠; ñaamma a ɓëewë habu ra ɓéeɓ, ow lomlay wa. 14 Ay wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña na yaakaar gina koon ra ɓéeɓ sooƴce teempe ɗaaha. Ɗi ñakke alal mi a iñi wunni ɓéeɓ te ri wocce oli wa taꞌ⁠ ⁠!⁠ ⁠» 15 Yiikoh ya na húmú yaayu te caakuu yin daaha ra ay tíit níi wa caŋ, wa wuloh af yee kat gina ra. Wa ay looy wa capitoh 16 wone tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Wëey looli yaafi⁠ ⁠!

Looli yaafi kan taan⁠ ⁠!

Ɗi fi gini gaana húmú ɓekaꞌ

búuɓɓí yugusuu píisí kofeelte, a cúup luum cuƴ,

pokoh takkaay úrís, laꞌi na miriñ, a feme,

17 wahtaa yíníi baa kut

alal mi ƴaa ɓéeɓ hente dureet⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Ɓëewë në kúrú gaalli gaanna kísí fë rë a ɓëewë sayu ɓaaɓ homu filiɓ ra ɓéeɓ, ƴee na légéyú filiɓ a ƴee na légéyú kísí rë ɓéeɓ cagute, wuluute 18 bee séenúu wë ɗúukëe gina na tam ra, na fogu wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Gini teemmaꞌ gini bee gaan lëhírëy kan⁠ ⁠!⁠ ⁠» 19 Wa homute na túmú affi wa feey, na looyu, na capituu, na fogu wonu tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Wëey looli yaafi⁠ ⁠!

Looli yaafi kan taan⁠ ⁠!

Moo yíkëe yí gaalla kísí fë

caakuu yin gini gaana ee⁠ ⁠!

Wahtaa yíníi baa kut

gin hente dureet⁠ ⁠!⁠ ⁠»

20 «⁠ ⁠Këlíi ɗon bíƴëh ɗon fa sun, yaha yah gini gaana ra⁠ ⁠! Bíƴíi ɗon fi ɓëewí Koope, bíƴíi ɗon fi apootarra a yonente ya, ndah Koope daa aattiyaꞌ ri di iñi ɓossa paŋ ri ɗon ra⁠ ⁠!⁠ ⁠»

21 Tígí daaha, lahte malaakii mitte, ɓeɓpe laꞌ gaan bette filiɓ kísí fë na won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗee keenaꞌ laꞌi bee filiɓ mulaa ra, ɗo fi Babilon fi gini gaana fay henee ɗaaha júmmúƴ, te ow ii roo ollil taꞌ.

22 Un koraa yi na típ, un ƴeekoh,

un kiis a un kúlúɓ,

ow wocce waa keloh ɗoo na taꞌ⁠ ⁠;

ɓëyí hereñce yugus yin

a di mín ɗíi hen ɓéeɓ,

ow wocce rii ot ɗoo na taꞌ⁠ ⁠;

un kuɗ wocutee keloh ɗoo na taꞌ.

23 Lampa wocce niiñ ɗoo na taꞌ⁠ ⁠;

ƴeekaa kílëek wocutee keloh ɗoo na taꞌ,

ndah yiikoh yu

daa húmú lukuu lah tii ëldúnë,

te pagaɗɗi ɓonnu

kúrëelëhté heetta ɓéeɓ.

24 Ñif mi yonente ya,

ƴi ɓëewí Koope

a ƴi ɓëewë hawu feey fa ra ɓéeɓ

keenaꞌ yaꞌ yu.⁠ ⁠»

19

Alleeluyaa⁠ ⁠!

1 Filoon fi baaha, mi kelohte uni ɓéyrëhté man un dúukël i ow nen, kolaꞌ sun-Koo na won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Alleeluyaa*⁠ ⁠!

Koope fi yen daa na sëmlëꞌ,

daa ri yeeliyoh ndam,

daa ri yeeliyoh doole⁠ ⁠!

2 Aattiyaꞌi kaah⁠ ⁠!

Aattiyaꞌi júɓpé⁠ ⁠!

Ɗi keente sun fi ɓelii tílëhí gaana,

ɓelii tílëhí gaana na húmú yah ɓëewë feey fa ra,

na húmú yah ɓëewë feey fa a njaaliyoh yi ra⁠ ⁠;

ɗi yíllíɗté súrgë yí,

yíllíɗté wë ñif mee ke wa keen ɗa.⁠ ⁠»

3 Una tíkëetté won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Alleeluyaa⁠ ⁠!

Ɗúukíi gini gaana kolohte⁠ ⁠!

Ɗúukíi gini gaana tamu ra kolohte faw⁠ ⁠!⁠ ⁠»

4 Ɓaha yi sabay ana a iniilla (24) a mbínéeffí iniilla ƴekute na jaamiyuu Koope fa took ñaani nguur ka ra, na wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ɗémíin⁠ ⁠! Alleeluyaa⁠ ⁠!⁠ ⁠»

5 Tígí daaha, un ɗofohte ñaani nguur ka na won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Njëeɓí Koope fi yen ɗon fi súrgë yí ɓéeɓ⁠ ⁠;

njëeɓí rí, ɗon fa neehu ri ra⁠ ⁠!

Njëeɓí rí, baadoole neh ow gaan neh⁠ ⁠!⁠ ⁠»

6 Mi henil ɗeh, mi keliilte un man un dúukël i ow nen. Una man di na laɓaꞌ mboowaanna kísí fë nen, man di na tiilaꞌ piilliŋ nen, na won tih⁠ ⁠:

«⁠ ⁠Alleeluyaa⁠ ⁠!

Koo-Yíkëe fí yen fa mín ɓéeɓ rë

cëgíɗté nguur ki⁠ ⁠!

7 Yen lahun sos-keeñ

yen bíƴëh,

yen kañ ɗí

ndah kílëegí Har fa lahte

te ɓelaa caŋke na seh,

8 onute biti ɗi ɓekoh yéré,

ɓekoh yéré yí ɗíisúu píisí kofeelte,

ɗíisúu píisí na miriñ-miriñ,

ɗíisúu píis naaꞌ peyeɓ, hente peseŋ.⁠ ⁠»

(Píisí kofeeli baa teeɓaꞌ iñi júɓɓë pagu ɓëewí Koope ra.)

9 Filoon fi baaha, malaakaa won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyé yii beh⁠ ⁠: lahute sos-keeñ ɓëewë gapu ñami kílëegí Har fa ra.⁠ ⁠» Ɗi tíkké won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Unni ƴaa Unni Koope sah-sah⁠ ⁠!⁠ ⁠»

10 Mi yeɗɗohte kotta ma na saañ jaamiyohi, ndaa ɗi won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bëyít⁠ ⁠! Ngana paŋ ɗi⁠ ⁠! Soꞌ mi súrgë ti ɗo a koy-yaayyee ke ro filiɓ ngémë nen, ƴee na seedeyu unni Yéesú rë. Fu waɗti jaamiyaa Koope kep, ndah iña seede Yéesú rë daa ɓaat yonente ya nuf.⁠ ⁠»

Ɓëeꞌ yaagoh pënís fí naaꞌa ra

11 Filoon fi baaha, mi otte sun-Koo kúnsëhté, pënís naaꞌ feeñiyohte. Ɓëeꞌ yaagoh ri ra wonuu Ɓëyí-mit-wëelíyëh a Kaah⁠ ⁠; ɗi aattiyaꞌ júɓ, te júɓ daa tah ɗi na haaꞌ. 12 Íllë na ñah ti kíi nen, afa ɓéeɓ baane-buur⁠ ⁠! Tiyi daa ri yúh rí kut bíníyúté faana. 13 Ɗi ɓekohte paltii líiffé a ñif⁠ ⁠; ɗi hínú⁠ ⁠: «⁠ ⁠Un Koope⁠ ⁠». 14 Jammbaarra sun-Koo ɓekuute yéré yí ɗíisúu a píisí kofeelte, naaꞌ peyeɓ hente peseŋ, yaaguute pënís naaꞌ, ñeyute tala. 15 Jépílí kaañce na ɗúh ɓúgë, jépílë nay laɓe ginna ra. Ɗi ay waa kúɗ kúrí híinté, ɗi lopot wa ti reseñi lopotuu ndoŋi neeɓi misigi Koope fa mín ɓéeɓ rë nen. 16 Yii bee daa bíníyú sun fi paltii a koti⁠ ⁠: «⁠ ⁠Buuri buurra a Yíkëe fë lukki gaan ɗa.⁠ ⁠»

17 Filoon fi baaha, mi otte malaaka caŋke naꞌa, ɓéyíɗté uni sun dëekké ƴakka na njuŋkaanu sun-Koo ra won wa tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëyí ɗon teeꞌaꞌ ñami ndaje mi Koope⁠ ⁠! 18 Ëyí ɗon ñam boꞌ yi soldaarra, ƴi kélfë yí wë a ƴi buurra⁠ ⁠; ëyí ɗon ñam boꞌ yi pëníssë a ƴi yíkëe yí wë, boꞌ yi ɓëewë ɓéeɓ⁠ ⁠: bi lahaꞌ afi a ƴi ñaamma, ƴi baadoole ya a ƴi ɓëewí gaanna ɓéeɓ.⁠ ⁠»

19 Mi henil ɗeh, mi otte raba, buurra feey fa a soldaarri wa teeꞌuute, ay yejee ɓëeꞌ yaagoh pënís fí naaꞌa a soldaarri ra haaꞌ. 20 Tígí daaha, raba a yonentii paɗɗah fa habute. Yonentii paɗɗah fi baa daa paŋ kimtaana fíi raba, múuƴɗí ɓëewë kúrú ñaasi raba faanni wa, na húmú jaamiyuu netli ra. Raba a yonentii paɗɗah fa betute filiɓ laahi gélë yéelíɗ. 21 Soldaarri wa ɓéeɓ hawute a jépílë ɗúh ɓúk ɓëeꞌ yaagoh pënís fí naaꞌa ra, ƴakka ɓéeɓ ñamute boꞌ yi wa níi beniyute.

20

Kíillí júnní (1.000) yí nguur ka

1 Filoon fi baaha, mi otte malaaka kolaꞌte sun na cép feey. Ɗi hampe céebíi ngaara mi nuŋa a níh tiiŋki gúussé yaꞌi. 2 Ɗi hampe niŋkinaŋka fa, goŋ fee kíilë, tuumaloha daa Seytaane ra, pokalsaꞌte ri yuliɗte ri kíil júnní fíi (1.000). 3 Malaakaa bette ri ngaara ma, kúnté rí, téƴcé a céebí, leewte sun nda ri ɓanti bet heetta níi kíillí júnní (1.000) yë mit. Bín fë rëe, ɗi pëkísú yeɗɗu ƴutuuɗ.

4 Filoon fi baaha, mi otte i ñaan nguur. Ɓëewë tooku na ra onute sañ-sañ aattiyaꞌ. Mi otte coonaa yi ɓëewë húmú hawu húl di yee húmú seedeyuu wa Yéesú rë, a di yee na húmú waariyuu wa Unni Koope ra. Daa wa ɓëewë húmú jaamiyuuy raba a netli ra, ɓëewë húmú kúrúy ñaasi raba púkkí wë mbée yaꞌ yi wa ra. Ɓëewí ƴaa daa nimilu na pesu, tookute a Kiristaa nguur ka, na suu kíil júnní (1.000) fíi. 5 Ƴaa daa ɓëewë ɗéɓúu koloh ɓúudé rë. Ɓëewí kayya húlú rë nék ii koloh dee níi kíil júnní (1.000) fíi. 6 Lahute sos-keeñ ɓëewë ɗéɓúu koloh ɓúudé ƴaa ra⁠ ⁠! Wa ɓëewí Koope te húlëꞌí ana fa mínléh wë dara. Daa wa nay hene seeƴoh yi Koope a Kiristaa, wani Kiristaa hom nguur ka yuliɗ ɗi kíil júnní (1.000) fíi.

Daani Seytaane

7 Kíillí júnní (1.000) yë gét ɗëe, Seytaane ay yeɗɗu ɗúh ngaara mi nuŋa, 8 ɗi saañ nofee heetta ginna ɓéeɓ, ginna na wonuu Gok a Magok ra. Ɗi négírëꞌ wë wa caak níi ti peppi feey fa kísí nen, wa saañ haaꞌ. 9 Wa hasluute filiɓ gina ɓéeɓ, wa gíiwúté tígë homu ɓëewí Koope ra, gina fahaꞌ Koope ra, ndaa lahte kíi kí kolaꞌ sun-Koo, muuyilte wa. 10 Te Seytaanaa nofaꞌ wa ra betute laahi gélë, tígë hom raba a yonentii paɗɗah fa ra. Wa ay home daaha wa pítípée misik kíi kë, naꞌ a elek níi kiri fi kirih.

Bis-këem

11 Filoon fi baaha, mi otte ñaan-nguur naaꞌ gaan, a ɓëeꞌ took sun ɗa. Feey fa a sun-Koo yípútée hegoh, wuluute ri, te ow ollilay wa. 12 Mi henil ɗeh, mi ot ɓëewí gaanna a baadoole ya húlú rë ɓéeɓ cagute fíi ñaana, lahte téeré yí kúnsúté. Lahaatte téeríi kúnsúté kay, daa ri téerëe bíníyú tii yi ɓëewë nay haale pesa na ɗúméh rë. Ɓëewë húlú rë aattiyuu di iña pagu wa ra ti ɗee bíníyúu rí téeré yí ƴaa ra nen. 13 Kísí fë hokke ɓúudé yë filiɓ fi, kúl kë a gin ɓëewë húlú rë kúrúté ƴi wa ɓal, ow fi ow waa na ɓéeɓ aattiyuu iña paŋ ɗi ra. 14 Tígí daaha, kúl kë a gin ɓëewë húlú rë betute filiɓ laahi kíi kë. Laahi baaha nék daa húlëꞌí ana fa. 15 Ɓëyí tiyi homay téerëe bíníyú tii yi ɓëewë nay haale pesa na ɗúméh rë ɓéeɓ betute filiɓ laahi kíi kë.

21

Ëldúnë fi hasa

1 Filoon fi baaha, mi ot feey has a sun-Koo has. Feey fa ɗéɓ ɗë a sun-Koo fa ɗéɓ ɗë sooƴce, kísí fë múkké në ɓal. 2 Mi hen ɗeh, mi otte gini selaa, Yerusalem fi hasa kolaꞌte sun na cép feey. Koope daa wol ri. Ɗi man kílëegë yugusoh níi wunte baa saañ téebílëhí ƴaali ra nen. 3 Mi kelohte un ɓéyrëhté sun kolaꞌ ñaani nguur ka won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ëlí kan⁠ ⁠! Koope dék filiɓ fi ɓëewë leegi⁠ ⁠! Ɗi ay déké a ɓëewë, wa hen ɓëewí. Ɗi fi Koope ay déké waa na, ɗi hen Koope fi wa. 4 Ɗi ay moos muun ma íllí wë ɓéeɓ⁠ ⁠: húl wocce, luuy ɗúmpé⁠ ⁠; hawoh wocce, misik ɗúmpé. Iña ɗéɓ ɗë ɓéeɓ ɗúmpé⁠ ⁠!⁠ ⁠»

5 Tígí daaha, ɓëeꞌ took ñaana ra won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Olsee, mi yugusse iña ɓéeɓ hente has.⁠ ⁠» Ɗi antee tík won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bíníyé yii bah, ndah unni ƴaa wëerté te wa kaah.⁠ ⁠» 6 Ɗi tíkílté won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Iña ɓéeɓ paamaꞌte⁠ ⁠! Daa mi Alfaa daa mi Omegaa*, daa mi dalaana daa mi lúsëenë. Ɓëyí fí sifiraꞌ han, may rii on ɗi han di culi mulaa na onaꞌ pesa na ɗúméh rë, te mi sehay na yin. 7 Ɓëewë nay ɓage ra ay liil waafi baa soo na⁠ ⁠; te may hen Koope fi wa, wa hen koyyi soꞌ. 8 Neehoh ya nék, ƴee gémúy Yéesú rë, pagoh yi iñi ɓossa, bëemëh yí ɓëewë, ƴee na pagu yii tappe njaaliyoh ɓéeɓ ɗë, luunna, ɓëy yúullë a feloh ya ɓéeɓ ay míllée laahi gélë daa húlëꞌí ana fa ra.⁠ ⁠»

Yerusalem fi hasa

9 Filoon fi baaha, malaaka di malaaka yi paana ya habu guluŋŋi paana ya líif a loolli paana ya míllëꞌ rë acce won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye mi teeɓ ɗo kílëegë, kílëegí Har fa.⁠ ⁠»

10 Ruuh-Peseŋ haalte soꞌ, malaakaa kúɗté sëꞌ jibi daŋi utte, teeɓpe soꞌ gini selaa, Yerusalem fi hasa Koope wol ri, kolaꞌ sun na cép rë. 11 Gina na ñah a ndami Koope ti laꞌi na miriñ nen⁠ ⁠; ɗi heleŋ ti pilaatu nen, na tak wiriñ wiriñ ti jamaa hilil nen. 12 Ɗi wërúté a míirí udi lahaꞌ íl sabboo a íl ana yi malaaka sabboo a malaaka ana daa na wohu wa. Sun fi íllë bíníyú tii yi talli sabboo a ana yi ɓëy Israyel. 13 Íllë ɗúhrúu ɗeh míirë⁠ ⁠: íl éeyë hompe waal púlëen naꞌ, íl éeyë hompe waal ƴuuŋ, íl éeyë hompe waal haalaan naꞌ, íl éeyë hompe waal feey-feey. 14 Míirí gina tíkëh sun laꞌ sabboo a laꞌ ana yi tii yi apootarri sabboo a apootarri ana yi Har fa daa bíníyú në.

15 Malaakaa na won soo na ra hampe duuɗ úrís, bi ay natuu gina, míirë a íllë. 16 Gina koñ-kaare, utaa fa a hagaa ka daa teyu. Malaakaa yampe na nat gina a duuda⁠ ⁠: utaa fa hente estaat† júnní sabboo a estaat júnní ana (12.000), hagaa ka ɗaaha, cagaa ka ɗaaha ɓal. 17 Ɗi ɓeyaatte duuda natte míirë ɓal⁠ ⁠: utaa ka hente suŋ tíméer a suŋ sabay iniil a suŋ iniil (144). Ɗi nataꞌ ɗaaha ti di na nataꞌ ow nen. 18 Míirí gina taɓahuu a jamaa, gina taɓahuu a úrís kah-kah, heleŋ ti pilaatu nen. 19 Yii hente laꞌi wunte te kofeelte rek daa wunaaluu ílíƴƴë yípëh míirí gina ra⁠ ⁠: bee ɗéɓ ɗë jamaa hilil⁠ ⁠; ana fa man sun-Koo nen, wonuu safiir⁠ ⁠; éeyë fë hilil, wonuu kalseduwaan⁠ ⁠; iniil fa hilil na tak, wonuu émërëet⁠ ⁠; 20 iip fa luum, wonuu sardonikse⁠ ⁠; pëenë fë luum cuƴ, wonuu sarduwaan⁠ ⁠; paana fa mbaasaan ti tutaaɓ nen, wonuu kirisolit⁠ ⁠; peeye fa hilili tappe búlëh ti kísí nen, wonuu béríl⁠ ⁠; payniil fa mbaasaan ti tutaaɓ nen, wonuu topaas⁠ ⁠; sabboo fa hilil, wonuu kirisoparaas⁠ ⁠; sabboo a yínë fë búlëh, wonuu yasente⁠ ⁠; sabboo a ana fa luum luumaɗ feey tagu, wonuu ametiste‡. 21 Íllí sabboo a ana ya, wa i koy suumi. Íl fí íl ɓéeɓ yugusuu koy suumi yínë kut. Këemí gina nék yugusuu úrís kah-kah, heleŋ ti pilaatu nen.

22 Mi olay Faam Koope gina nék, ndah ɗi fi Koo-Yíkëe daa ri Faam fa, Koope fa mín ɓéeɓ rë, ɓani Har fa. 23 Gina sohlaay naꞌ sohlaay céyín niiñlaa, ndah ndami Koope daa na niiñil ri te Har fa daa lampaa. 24 Heetta ay tílée niiñi, te buurra feey fa ay kúɗ ndami wa gina. 25 Íllí gina ay wërsée wërsëe bisa ɓéeɓ, wa ii lukki wodlu wodlo sah ndah elek wocce. 26 Ndami heetta a alal mi wa ay kúrú daaha. 27 Yin ii haal gini bah⁠ ⁠: yii sobete neh, ɓëyí na paŋ yin ɓos neh, ɓëyí na fel neh. Ɓëewë nay naa haale ra daa wa ƴee tii yi wa hom téerëe bíníyú tii yi ɓëewë nay haale pesa na ɗúméh rë, daa ri téeríi Har fa.

22

1 Filoon fi baaha, malaakaa teeɓpe soꞌ laahi mulaa na onaꞌ pesa na ɗúméh rë, bi hente heleŋ ti pilaatu nen, kolaꞌ ñaani Nguur ki Koope a Har fa, 2 na hút këemí gina. Hanndal ki salli laaha, tal kilka na onaꞌ pesa na ɗúméh rë hompe na, bee na límëꞌ waal sabboo a waal ana kíilë rë, lahaa céyín ɓéeɓ ɗi lah koy ra. Saaffa daa na paƴ heetta. 3 Alkoh wocce, ñaani Nguur ki Koope a Har fa ay home filiɓ gina, súrgë yë jaamiyee ri. 4 Wa ay ot kanama, te tiyi ay bíníyú púkkí wë. 5 Elek wocce, wa ii sohliil lampii nay waa niiñle, sohluuy naꞌa, ndah Koo-Yíkëe ay waa niiñil, wa hom nguur ka faw.

Nimili Yéesú

6 Filoon fi baaha, malaakaa won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Unni ƴaa wëerté te wa kaah. Koo-Yíkëe fë në soɗ yonente ya Ruuhi ra daa wol malaakii teeɓi súrgë yí yee na saañ lahe te wulay wulay ra.⁠ ⁠»

7 Yéesú won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi⁠ ⁠! Soꞌ may nimil te ii maañ⁠ ⁠! Lahute sos-keeñ ɓëewë helu nuf unnee ke Koope filiɓ téeríi bee ra⁠ ⁠!⁠ ⁠»

8 Soꞌ mi Saŋ, mi kelohte te mi otte iñƴaaha. Filoon fi bee kelaꞌ mi wa mi otte wa ra nék, mi yeɗɗohte kotti malaakaa teeɓ soꞌ wa ra, ma na saañ jaamiyohi, 9 ndaa ɗi won soꞌ tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Bëyít⁠ ⁠! Ngana paŋ ɗi⁠ ⁠! Soꞌ mi súrgë ti ɗo a koy-yaayyu yonente ya, a ɓëyí fí helte nuf unna filiɓ téeríi bee ra nen. Fu waɗti jaamiyaa Koope kep⁠ ⁠!⁠ ⁠»

10 Malaakaa ɓaatte won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ngana ɗap yin unnee ke Koope filiɓ téeríi beh, ndah wahtii wa ee saañ lahe ra. 11 Ɓëyí ɓosse haba paŋ yin ɓos⁠ ⁠; ɓëyí sobete homaa a sobii⁠ ⁠; ɓëyí júɓpé haba paŋ yin júɓ⁠ ⁠; ɓëyí selate, súhë në.⁠ ⁠»

12 Yéesú won tígí daaha tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Síkíríi⁠ ⁠! Soꞌ may nimil te ii maañ, mi yíníl ow fi ow ɓéeɓ yee légéy rí rë. 13 Daa mi Alfaa daa mi Omegaa*, daa mi ɗéɓ daa mi míllëꞌ, daa mi dalaana daa mi lúsëenë. 14 Lahute sos-keeñ ɓëewë na hosu búuɓɓí wë rë, wa ay mín ñam na koy kilka na onaꞌ pesa na ɗúméh rë, wa ñeyaꞌ íllë, wa haal filiɓ gina. 15 Ɓëewí ɓossa nék⁠ ⁠: wa fi luunna, ɓëewë na njaaliyuu ra, ƴee na bëemú ow ra, ɓëy yúullë a ɓëewë fahuu fel te dékúu në rë homun ëssín.

16 «⁠ ⁠Soꞌ mi Yéesú, daa mi wol malaakii soꞌ teeɓi ɗon fi ɓëy ílí jaŋaa iñƴeh⁠ ⁠: Soꞌ mi sédí Dawit, te daa mi hula na niiñ hagaɗ ɗa.⁠ ⁠»

17 Ruuh-Peseŋ a kílëegí Har fa wonu tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Ɓëyí fí keloh uni baa rek wona⁠ ⁠: «⁠ ⁠Aye⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Ɓëyí fí sifiroh aya⁠ ⁠!

Ɓëyí fí fahaꞌ na mulaa na onaꞌ pesa na ɗúméh rë meeluy na dara⁠ ⁠!

18 Soꞌ mi Saŋ, mi won a ɗon, ɗon fi ɓëewë keluu Unni Koope filiɓ téeríi bee ra ɓéeɓ në⁠ ⁠: ɓëyí fí ɓaat na yin, Koope ay rii ɓaat loolla wonu filiɓ ra. 19 Te ɓëyí nís në yin, Koope ay rii nísíɗ wodi di koyyi kilka na onaꞌ pesa na ɗúméh rë, nísíɗ ɗí tígí di gini selaa na wonuu filiɓ téeríi bee ra.

20 Ɓëeꞌ won biti iñƴaa ɓéeɓ kaah ra won tih⁠ ⁠: «⁠ ⁠Mantee⁠ ⁠: Soꞌ may nimil te ii maañ⁠ ⁠!⁠ ⁠»

Ɗémíin⁠ ⁠! Aye Yéesú-Yíkëe⁠ ⁠!

21 Yéesú-Yíkëe líhë rën ɓéeɓ mal⁠ ⁠!

* 1:5 1.5 múcëlté yen bakaaɗɗi yen a ñif mi ⁠ ⁠: Ɓëewë húmú ñeyaatu unni ƴee bín fë woraꞌi wa ɓëewë rë, lahte na ƴi húmú bíníyú yii beh⁠ ⁠: hosse bakaaɗɗi yen a ñif mi.

† 1:8 1.8 Daa mi Alfaa daa mi Omegaa ⁠ ⁠: Alfaa daa koy una ɗéɓ di gerek ra, omegaa daa míllëꞌ. Iti fi wa tígí dee daa ri bitih⁠ ⁠: Koope daa ɗéɓ te daa ri míllëꞌ, mbée daa ri dalaana te daa ri ɗúmëenë.

✡ 2:14 2.14 Saame Kíní ɓëy Israyel 25.1-2⁠ ⁠; 31.16

* 2:17 2.17 maan ⁠ ⁠: daa ñama on Koope ɓëy Israyel homuu wa luufa ra. Tikki fi maan daa⁠ ⁠: «⁠ ⁠Ƴee yi ɓal⁠ ⁠!⁠ ⁠»

✡ 2:26-28 2.26-28 Saame Kañaa ya 2.8-9

* 12:14 12.14 niŋkinaŋka saari beh, a saar 15⁠ ⁠: Di gerek, bíníyú ɗeh⁠ ⁠: goŋ.

* 19:1 19.1 Alleeluyaa wonaɗ ébrë. Iti fi daa ri⁠ ⁠: njëeɓí Yahwee.

* 21:6 21.6 Daa mi Alfaa daa mi Omegaa ⁠ ⁠: Alfaa daa koy una ɗéɓ di gerek ra, omegaa daa míllëꞌ.

† 21:16 21.16 estaat ⁠ ⁠: Ɗi húmú nataa. Estaat yínë waɗti hena ganjarma jaak tíméer ana (200).

‡ 21:20 21.20 Kúlëerrí laꞌ ya bíníyú dee ra, fun oluu wa ɗeeha, ndaa ɗee man laꞌ ya ra tasaꞌte lan af.

* 22:13 22.13 Daa mi Alfaa daa mi Omegaa ⁠ ⁠: Alfaa daa koy una ɗéɓ di gerek ra, omegaa daa míllëꞌ.