^

‫سليمان‬ ‫حضرت‬ ‫د‬ ‫تاب‬ ‫ک‬ ‫ِ‬ ‫متلونو‬ ‫د‬

Proverbs in the Yusufzai Pashto (Northern Pashto) language of Pakistan

Language: Yusufzai Pashto (Pashto, Northern)

2015-07-22

epub generated 23 Jul 2015 from source files dated 22 Jul 2015

651a016b-d651-5cf1-a956-bb873e00794a

متلونو

١

٢

٣

٤

٥

٦

٧

٨

٩

١٠

١١

١٢

١٣

١٤

١٥

١٦

١٧

١٨

١٩

٢٠

٢١

٢٢

٢٣

٢٤

٢٥

٢٦

٢٧

٢٨

٢٩

٣٠

٣١

د حضرت سليمان د متلونو کِتاب

پېژندګلو

ډيره د خوشحالئ خبره ده چې اوس يو آسمانې کِتاب ستاسو په مورنئ ژبه کښې ستاسو په لاس کښې دے. اوس تاسو په خپلو لاسُونو کښې د خُدائې حِکمت يوه لويه خزانه نيولی ده. دا د متلونو هغه مجموعه ده چې د حضرت داؤد عليه السلام زوئ د حضرت سليمان عليه السلام په واسطه رايوځائ شوى اؤ تصنيف شوی دى. حضرت سليمان بادشاه ته پاک خُدائ يو خاص اؤ نادر حِکمت ورکړے وو. په ځوانئ کښې هغۀ د پاک خُدئ نه په دُعا کښې خواست وکړو چې، ”ما له حِکمت راکړه چې ستا په خلقو باندې په اِنصاف سره بادشاهی وکړم اؤ د ښهٔ او بد په مينځ کښې فرق وپيژنم. ګنې نو زهٔ به څنګه د دې جوګه شم چې ستا په لوئ قوم باندې بادشاهی وکړم“ (اول بادشاهان ۳:_۹). په صحيفو کښې ليکلے شوې دی چې مالِک خُدائ د حضرت سُليمان په دې غوښتنه باندې خوشحاله وو چې حضرت سليمان ترې نه د عقل اؤ حِکمت غوښتنه وکړه، نو د هغۀ خواهش يې پوره کړو، او ورته يې وفرمائيل: ”تا حِکمت غوښتلے دے چې په اِنصاف سره بادشاهى وکړې اؤ خپل اُوږد عُمر، مالدارى اؤ د خپل دُشمن مرګ دې نۀ دے غوښتے، نو زۀ به هغه څۀ وکړم چې تا غوښتى دى. زۀ به تا له دومره ډېر حِکمت اؤ پوهه درکړم چې نۀ به چا ته مخکښې مِلاؤ شوې وى اؤ نۀ به تا نه وروستو چا ته مِلاؤ شى“ (اول بادشاهان ۳:_۱۱‏_-_۱۲).

دا متلونه د فلسطين په مُلک کښې د حضرت سليمان په وسيله يعنې د نن نه څۀ دپاسه درې زره کاله وړاندې رايوځائ کړے شوی دی. د حيرانتيا خبره خو دا ده کۀ څۀ هم چې دا متلونه ډير پخوا ليکلے شوی دی، خو باوجود د دې دا ډير معنې خيز دى اؤ داسې لږې لکه چې دا هم نن ليکلے شوى دى. دا د متلونو کِتاب د ايماندارانو ليکوالو د يو لويې کړۍ په ذريعې ستاسو لاسُونو ته راورسيدلو، چا چې دا د اصلی عبرانى صحيفو نه نقل کړے دے، هو به هو هغه شان څنګه چې خُدائ پاک حضرت سليمان ته الهام ورکړے وُو چې يې وليکی، اؤ نن هم دا هم هغه شان دے اؤ د کوم بدلون اؤ تحريف نه ساتلے شوے دے. ځکه چې په خپله خُدائ پاک وعده کړې ده چې هغه به د خپل کلام حفاظت کوى اؤ دا د هغۀ کلام دے اؤ زمُونږ د زده کولو دپاره ګټور دے. د دې ليکلو څۀ زړې نسخې دی چې سائنس ثابتې کړی دی چې د هجرى کلنډر نه ۱۵۰۰ کاله پخوانۍ دی. دا د هغه اصلى پخوانو نُسخو عکس دے چې د يو طومار په شکل کښې د مالګې په درياب کښې دريافت شوے وو.

د دې کِتاب بُنيادی مقصد څۀ دے؟

د دې کِتاب بنيادی مقصد دے چې زمُونږ سره مدد وکړی اؤ هغه دا چې مُونږ په هوښيارتيا اؤ کاميابئ سره د خُدائ پاک په يره کښې خپل ژوند تير کړُو. مُونږ ته د کِتاب په شروع کښې داسې ووئيلے شُو چې د عقل اؤ حِکمت شروع د خدائ پاک په يره کښې ده (متلونه ۱:_۷). د خُدائ پاک نه د يريدلو مقصد چې خپل ځان د هغۀ منونکے جوړ کړُو اؤ ګُناهونه رد کړُو. هم دا يره ده چې مُونږ ترې سبق ايزده کوؤ چې د خدائ پاک د مرضئ په مطابق ژوند تير کړُو اؤ دا مُونږ ته د حِکمت تعليم هم راکوی.

متلونه دې دپاره وليکلے شُو چې ساده خلقو ته پوهه ورکړی، او ځوانانو ته حِکمت اؤ شعور ورکړی (۱:_٤) اؤ چې هوښيار نور هم هوښيار کړی (۱:_۵). متلونه د حِکمت زده کولو دپاره ښۀ اؤ آسانه طريقه ده ځکه چې کوم تعليم چې د دې نه حاصليږی دا په مکمل شکل کښې وی اؤ په آسانئ سره ذهن کښې کينې، دا په وئيلو کښې لنډ اؤ خواږۀ اؤ په حفظ کولو کښې آسان وی. خو د کِتاب مقصد نۀ يواځی حِکمت حاصلول دی بلکه د دې مقصد دے چې حقيقت زمُونږ د زړونو بيخ ته ورښکته شی، چې زمُونږ اخلاق په داسی انداز کښې بدل کړی چې زمُونږ کورنئ اؤ دُنيا بدله کړی. دا شان بدلون زمُونږ په خپل کوشش سره ناممکنه دے، بلکه مُونږ ته په کار دی چې داسې دُعا وکړُو لکه څنګه چې حضرت سليمان عليه السلام وکړه، چې د ټولو رب یعنې قادر مطلق خُدائ مُونږ ته داسې برکت راکړی چې مُونږ د دې قابل وګرځوی چې هغه شان ژوند تير کړُو په کوم چې هغه خوشحاليږی.

د عملی حِکمت دپاره د متلونو کِتاب د روزمره ژوندون دپاره عملی لارښود دے. په دې کښې د تجارت، د ملګرتيا، د وادهٔ، د ماشومانو د پرورش، د پيسو، د قرض، د کاروبار په حقله نورې ډيرې خبری شته دے. ډير متلونه د عقلمندو اؤ د کم عقلو په ژوند کښې فرق ښکاره کوی. د صادِقانو لار د سحر د رڼا په شان ده، تر هغې ځلیږی اؤ لا نوره هم زیاتیږی تر څو چې د ورځی رڼا نهٔ وی راښکاره شوی (٤:_۱۸). خو د بدکارانو لار لکه د تورې تیارې په شان ده، دوئ په دې نهٔ پوهیږی چې په څهٔ باندې یې تيندک وخوړلو (٤:_۱۹).

د متلونو په کِتاب کښې عقل اؤ حِکمت د ټولو اِنسانانو دپاره دے اؤ د عملی نصيحتونو په شمول کوم چې يوه ټولنه اؤ معاشره د امن او امان اؤ محبت طرف ته بيايى. نشه تماشه، زيات خوړل، حسد، کينه اؤ بُغض اؤ دُشمنی اؤ لالچ به ختم کړے شی. غريب به نهٔ نظر انداز کيږی، دا لوستونکو ته د ايماندارئ، راستئ، ذمه وارئ، مهربانئ، سخاوت، د معاف کولو، حقيقت، صبر، عاجزئ، خوشحالئ، وفادارئ، پرهيزګارئ، ځان قابو کښې ساتل اؤ د هوښيار سوچ د انجام ترغيب ورکوی، دا د اخلاقو، خواهشاتو اؤ د هغوئ د عملونو نه راځی. غُصه په قابو کښې ساتئ، فساد اؤ جګړو نه لرې اوسیږئ، فضول خبرو نه پرهيز وکړئ، کبر پريږدئ، عدالتونه دې د بې اِنصافئ نه پاک وی، د شرعی د اختيارمندو عزت وکړئ. مور پلار دې خپلو بچو ته د صحيح تربيت اؤ تعليم ورکولو خيال وساتى، اؤ بچی دې د خپل مور پلار عزت کوی اؤ هغوئ دې خپله کورنۍ د بی شرمئ نه وساتى.

د پښتنو سره د متلونو تعلق

بله خاص خبره د دې کِتاب په باره کښې دا ده چې د پښتنو رسم و رواج اؤ تاريخ سره د دې ډير جوخت تعلق دے. تاريخ ليکونکې نعمت اللّٰه دا په خپل مشهور کِتاب مخزنی افغانی کښې، د مغل بادشاه جهانګير د بادشاهئ په دوران کښې ليکلې دى. هغه په دې کِتاب کښې دا په ګوته کوی چې پښتانۀ څنګه د يهُودی بادشاه تالوت اولاد دے (چې ورته ساؤل هم وئيلے شی). شايد دا وجه ده چې د سليمان په متلونو کښې زمُونږ د رسم و رواج سره نن هم يو شان والے موجود دے. لکه څنګه چې نن مونږ دا متلونه وايو نو دا د حضرت سليمان په متلونو کښې هم شته. مثلاً د دروغو مزے لنډ وى (۱۲:_۱۹) اؤ دال ساګ دې وى خو چې مينى سره وى، کۀ چرګ وى اؤ نفرت ورسره وى نو فائده يې څۀ ده (۱۵:_۱۷). دې موضوع ته هم توجو ورکول په کار دی چې د پاک خُدائ کلام به هميشه زمُونږ رسم اؤ رواج ته يو خبردارے وی، ځکه چې خُدائ پاک مومنانو ته وائی چې خپل ذاتيات شا ته وغورځوئ اؤ هغه پريږدئ. خپله پيروی مهٔ کوئ اؤ د هغهٔ پيروی وکړئ.

د مقدس کِتاب لوستل زمُونږ دپاره يوه لویه ذمه واری ده هغه دا چې د هغې په لوستلو اؤ په ليکلے شوی شريعت باندې عمل وکړُو اؤ خپلی خوښې ناخوښې شا ته وغورځوُو نۀ صرف دا چې په دې يقين وساتُو چې د دې په لوستلو به مُونږ ته برکت مِلاؤ شی. مُونږ ته په کار دی چې په دې کتابونو کښې لارښونې پيدا کړُو اؤ هغه په خپل زړهٔ کښې وساتُو اؤ عمل پرې وکړُو، کومې چې خُدائ پاک خوښې کړی دی. د مقدس کِتاب سره رابطه ساتل: دوستانو کۀ چرې تاسو غواړئ چې د مقدس کِتاب نور آسمانى کتابونه ولولئ چې په پښتو کښې ترجمه شوی دی، نو په دې پته يې غوښتنه وکړئ. پاکستان بائبل سوسائټى، بائبل هاؤس، انارکلى لاهور.

اول باب

د حضرت سُلیمان متلونه

١ د داؤد د زویٔ د سُلیمان متلونه چې د اسرائیلو بادشاه وو. ٢ د دوئ مقصد دا دے چې خلقو ته د حِکمت اؤ تربیت په حقله تعلیم ورکړی اؤ چې هغوئ په عقلمندو خبرو باندې پوهه شی. ٣ دا به تاسو ته تعلیم درکړی چې څنګه به خپل ژوند په صداقت، عدل اؤ اِنصاف سره تیروئ. ٤ دا متلونه ساده خلق هوښیاروی اؤ ځوانانو له عقل اؤ تميز ورکوى. ٥ دا متلونه د هوښيارانو پوهه نوره هم زياتوى اؤ د عالِم راهنمائى کوى، ٦ نو هغوئ به په متلونو اؤ مثالونو اؤ د هوښیارانو په خبرو اؤ د هغوئ په معماګانو دواړو باندې پوهه شی.

د ځوانانو دپاره نصيحت

٧ د مالِک خُدائ يره د علم شروع ده، خو کم عقل خلق د حِکمت اؤ تربيت سپکاوے کوى. ٨ زما زويه، د خپل پلار لارښونو ته غوږ شه اؤ د خپلې مور تعلیم دې مهٔ هيروه. ٩ د هغوئ نصیحتونه به ستا د سر دپاره ښائسته سهره اؤ ستا غاړى دپاره د عزت هار وی. ١٠ زما زویه، کله چې ګُناهګاران ستا د بې لارې کولو کوشش کوی، نو د هغوئ نه ځان ساته. ١١ کۀ چرې هغوئ ووائى، ”راځه، چې يو ځائ شُو اؤ د پټ ځائ نه ګُذار وکړُو اؤ قتل وکړُو! راځه چې په يو بې ګُناه کس باندې هسې د خوند دپاره غلې حمله وکړُو! ١٢ راځه چې د قبر په شان هغوئ ژوندى تیر کړُو، د هغوئ په شان لکه څوک چې د مرګ کندی ته کوزیږی. ١٣ مُونږ به هر قِسمه قيمتى څيزُونه حاصل کړُو اؤ د لوټ د مال نه به خپل کورُونه ډک کړُو! ١٤ راځه مُونږ سره ملګرے شه اؤ مُونږ چې څۀ لُوټ کړُو نو په هغې کښې به تا له هم برخه درکړُو.“ ١٥ زما زويه، د داسې خلقو سره مۀ ځه، اؤ د هغوئ په نقش قدم مهٔ ځه. ١٦ ځکه چې هغوئ د بدکارئ طرف ته په منډه روان وی، اؤ د وينې تويولو په اړخ تيزئ سره روان وى. ١٧ د یو مارغهٔ د سترګو د وړاندې جال خورول څومره بې فائدې دى. ١٨ خو دغه شان خلق د خپل ځان دپاره دام خوروی، داسې دام چې هغوئ به په خپله په کښې تباه شى. ١٩ هم دغه به وى انجام د هغه کسانو څوک چې د ناجائزه ‎پیسو ګټلو لالچی وی نو په دې وجه به د خپل ژوند نه لاس ووينځى.

د حِکمت آواز

٢٠ حِکمت په لارو کُوڅو کښې په تیزه چغی وهی، اؤ په چوکونو کښې په اوچت آواز ناری وهی. ٢١ د بازار په ګڼه کښې هغه چغې وهی، اؤ د ښار په دروازو کښې چرته چې خلق راغونډیږى هلته تقریر کوی: ٢٢ ”جاهله خلقو، تاسو به تر کومې پورې ساده ګان يئ؟ تر څو پورې به تاسو مسخره کوونکی په خپلو مسخرو کښې خوشحاله يئ؟ تر څو پورې به تاسو بې وقوفان عِلم نه نفرت کوئ؟ ٢٣ راشئ اؤ زما سختې خبرې واؤرئ! زهٔ به خپل زړهٔ نه تاسو خبر کړم اؤ تاسو به هوښیار کړم. ٢٤ ما تاسو ته څو ځله آوازونه وکړل خو تاسو رانهٔ غلئ. زهٔ تاسو له درغلم خو تاسو ماته توجو رانهٔ کړه. ٢٥ تاسو زما ټول نصيحتُونه نظر انداز کړل اؤ زما اصلاح کول مو رد کړل. ٢٦ خو چې کله تاسو په تکليف کښې پرېوزئ نو زۀ به په تاسو پورې ملنډې کوم. اؤ زهٔ به تاسو پورې خندا کوم کله چې تاسو بدبختی راګیر کړی. ٢٧ کله چې بدبختی لکه د طوفان درباندې راشى، اؤ چې مُصيبت لکه د سيلئ په شان درباندې راشی اؤ چې مُصيبت اؤ سختی په تاسو باندې غالبه شی. ٢٨ نو بيا چې کله دوئ ما ته چغې وهی، خو زۀ به دوئ ته جواب نهٔ ورکوم. دوئ به ما هر چرته د زړهٔ نه ولټوی، خو دوئ به ما پیدا نۀ کړی. ٢٩ ځکه چې دوئ د پوهې نه نفرت کولو اؤ دوئ د مالِک خُدائ نه نهٔ یریدل خوښ کړل. ٣٠ دوئ زما نصيحت رد کړو، کله چې مې اصلاح کوله نو دوئ ماته هيڅ توجو رانهٔ کړه. ٣١ نو په دې وجه دوئ به د خپل چال چلن ترخه میوه وخوری اؤ په خپلو منصُوبو به ماړهٔ شی. ٣٢ د ساده خلقو سرکشې به دوئ مړهٔ کړی، کم عقلان د خپل قناعت په وجه تباه کیږی. ٣٣ خو هر څوک چې ما ته غوږ نيسى نو هغه به په امن کښې اوسيږی، اؤ د نُقصان څۀ يره به پرې نۀ وى.“

دويم باب

د حِکمت فائدې

١ زما زويه، کۀ تۀ زما خبرې ومنې اؤ زما حُکمونه په زړۀ کښې محفوظ کړې، ٢ اؤ د عقل خبرو ته غوږ ونیسې اؤ خپل زړهٔ د هوښیارتیا طرف ته مايل کړې، ٣ نو بيا د پوهې طلب کوه اؤ د حِکمت دپاره په تیزه ناری ووهه. ٤ تۀ د دوئ داسې تلاش وکړه لکه د سپینو زرو چې کوې اؤ یا يې داسى لټون وکړه لکه چې د پټې خزانې کوې. ٥ نو بيا به تهٔ د مالِک خُدائ په یره باندې پوهه شې اؤ د پاک خُدائ علم به حاصل کړې. ٦ ځکه چې مالِک خُدائ عقل اؤ حِکمت ورکوى، اؤ د هغۀ د خُلی نه علم اؤ پوهه راوځى. ٧ هغه د نیکو خلقو دپاره د عقلمندئ خزانې ساتی، هغه د هغه چا دپاره ډال دے د چا کردار چې بې داغه وی. ٨ هغه د اِنصاف کوونکو د لارو ساتنه کوی اؤ هغه د خپلو نیکو خلقو حفاظت کوی. ٩ نو تهٔ به په دې پوهه شې چې څهٔ ښهٔ اؤ د اِنصاف اؤ مناسب دی. اؤ تهٔ به د ژوند نیغه لار بیامومې. ١٠ نو تهٔ به عقلمند شې اؤ ستا علم اؤ پوهه به ستا روح ته خوشحالی ورکړی. ١١ تمیز به په تا نظر ساتى اؤ پوهه به ستا حِفاظت کوى. ١٢ عقل به تا د بدکاره خلقو نه ساتی، اؤ د هغوئ نه چې د چا خبرې چې غلطی دی، ١٣ چا چې صحیح لاره پریښې ده اؤ په تیارو کښې تلل کوی، ١٤ څوک چې د خرابو کارونو په کولو خوشحالیږی اؤ د بد عملو په شرارت خوشحالی کوی، ١٥ اؤ دغه کسان په کږو وږو سر دی اؤ د هغوئ چال چلن د ټګئ دے. ١٦ نو هغه به تا د بدکارې ښځې نه وساتى، د هغې زناکارې نه څوک چې په خوږو خبرو تا دوکه کول غواړى، ١٧ چا چې خپل د ځوانئ د وخت خاوند پريښے دے اؤ خپل تړون يې هير کړو کوم يې چې د پاک خُدائ په وړاندې کړے وو. ١٨ د هغې کور ته تلل مرګ ته دعوت دے، اؤ د هغې د کور لار د قبر لار ده. ١٩ څوک چې هغې له ورشى نو هغه بیا نهٔ راواپس کیږی اؤ هغه بيا هيڅ کله د ژوند په لاره راتلے نهٔ شی. ٢٠ نو بیا تهٔ د ښو خلقو په طریقو تلل کوه اؤ د صادِقانو په لارو کښې پاتې شه. ٢١ نو نيکان به په مُلک کښې اوسيږی، اؤ بې داغه خلق به په کښې پاتې شی. ٢٢ خو بد عمله به د هغه مُلک نه وشړلے شی، اؤ غداران به ترې د بيخ نه وویستلے شی.

دريم باب

د عقل اؤ حِکمت فائدې

١ زما زویه، زما لارښونه مهٔ هيروه، خو زما حُکمونه په خپل زړهٔ کښې وساته. ٢ زما تعلیم به ستا عمر سوا کړی اؤ خوشحالی به درکړی. ٣ هيڅ کله مينه اؤ وفادارى د خپل ځان نه مهٔ لری کوه. دوئ د خپلې غاړې هار کړه اؤ د خپل زړۀ په تخته باندې يې وليکه. ٤ نو بیا به تهٔ د اِنسانانو اؤ د پاک خُدائ په نظر کښې محبوبيت اؤ نيک نامی حاصله کړې. ٥ په خپل ټول زړهٔ سره په مالِک خُدائ باندې توکل کوه. اؤ په خپله پوهه باندې تکیه مهٔ کوه. ٦ چې تۀ هر کار کوې نو په هغې کښې مالِک خُدائ ياد ساته، اؤ هغه به تا ته صحيح لاره ښائى. ٧ په خپل عقل باندې مۀ مغرُوره کیږه، د مالِک خُدائ نه يریږه اؤ بد عملى پریږده. ٨ نو په دې باندې به ستا بدن رغیږى اؤ ستا هډُوکى به پرې تازه شی. ٩ په خپل مال دولت سره د مالِک خُدائ عزت کوه، اؤ د خپل ټول فصل په ړومبئ میوې سره. ١٠ نو بیا به ستا ګودامونه ډک شی اؤ د سر نه به اوړی، اؤ ستا د چاټئ د خلې نه به نوې شراب اوړی. ١١ زما زویه، د مالِک خُدائ اصلاح مهٔ رد کوه اؤ کله چې هغه تا تنبیه کوی په هغې باندې مهٔ خفه کیږه. ١٢ ځکه چې مالِک خُدائ چې چا سره مینه کوی نو هم هغه تنبیه کوی لکه څنګه چې يو پلار هم هغه زوئ تنبیه کوی کوم چې هغۀ ته ګران وی. ١٣ بختور د‎ے هغه څوک چې حِکمت حاصل کړى، اؤ هغه څوک چې پوهه حاصله کړى. ١٤ ځکه چې دا د سپینو زرو نه ډیر قیمتی دے اؤ د دې ګټه د سرو زرو نه هم ډیره ښۀ ده. ١٥ دا د قيمتې کاڼو نه هم ګران دے اؤ ستا د خوښی یو څیز هم د دې برابر نهٔ دے. ١٦ د عقل په ښې لاس کښې اوږد ژوندون دے، اؤ د هغهٔ په ګس لاس کښې عزت اؤ دولت دے. ١٧ د هغهٔ لارې برکتی دی، اؤ د هغهٔ ټولې لارې پُرامنه دی. ١٨ حِکمت د هغوئ دپاره د ژوند ونه ده څوک چې هغې ته غاړه ورکوی، بختور دی هغوئ څوک چې هغه راټینګوی. ١٩ مالِک خُدائ د خپل حِکمت په ذريعه د زمکی بنیاد کيښودلو، اؤ د خپلې هوښیارتیا په ذریعه يې آسمانونه پیدا کړل. ٢٠ د هغۀ د حِکمت په وسیله د زمکې د لاندې نه چينې روانې شولې، اؤ د وریځو نه پرخه په زمکه راووریدله. ٢١ زما زویه، عدل اؤ تمیز په خپل ځان کښې پيدا کړه، اؤ هغه د خپل نظر نه مهٔ لرې کوه. ٢٢ دوئ به ستا روح تازه ساتى، اؤ دا به ستا په غاړه د فضل هار وی. ٢٣ نو بیا به تۀ په حِفاظت سره په خپله لار باندې روان يې اؤ ستا ښپه به تيندک ونۀ خورى. ٢٤ کله چې تهٔ څملې، تهٔ به نۀ یريږې، اؤ تهٔ به په خوږ خوب اودهٔ کیږې. ٢٥ نو د ناګهانی آفت نه به نهٔ یریږې اؤ نۀ به د هغه تباهئ نه یریږې کومه چې په بد عملو باندې راځی. ٢٦ نو مالِک خُدائ به ستا ډاډ وی، اؤ هغه به ستا ښپې په دام کښې د ګیرولو نه وساتى. ٢٧ څوک چې حاجتمند وی د هغوئ سره ښیګړه مهٔ پریږده، کۀ چرې دا کار ستا وس کښې وی، ٢٨ کۀ چرې تۀ اوس د خپل ګاونډى سره مدد کولے شې، نو ورته مۀ وايه چې سبا راشه چې مدد دې وکړم. ٢٩ د خپل ګاونډی په خلاف هغۀ ته د نُقصان ورکولو منصُوبه مهٔ جوړوه، څوک چې ستا په خوا کښې اوسيږی اؤ په تا باور کوی. ٣٠ په یو کس باندې هيڅ بې هیڅه الزام مهٔ لګوه تر څو چې هغۀ تا ته نُقصان نۀ وى درسولے. ٣١ د ظالِم سره سيالی مهٔ کوه اؤ مۀ د هغهٔ په نقش قدم عمل کوه، ٣٢ ځکه چې مالِک خُدائ د هغوئ نه نفرت کوى څوک چې بدکاره وی، خو هغه د نيکانو سره دوستانه تعلق ساتی. ٣٣ د بد عمله په کور مالِک خُدائ لعنت ورَوی، خو هغه د صادِق په کور باندې برکت ورَوی. ٣٤ هغه د مغرُوره مسخره کونکو پورې مسخری کوی، خو په عاجز خویه باندې خپل فضل کوی. ٣٥ هوښيار عزت په ميراث کښې ګټی، خو کم عقل خپل شرم زیاتوی.

څلورم باب

د پلار نصیحت

١ زما زامنو د خپل پلار هدایت ته غوږ ونیسئ. اؤ هغې ته توجو ورکړئ اؤ پوهه حاصله کړ‎ئ. ٢ ځکه چې زۀ تاسو ته ښۀ تعليم درښايم، نو زما تعلیمات مهٔ هیروئ. ٣ هر کله چې زهٔ د خپل پلار په کور کښې هلک وم، اؤ د خپلې مور يواځينے نيازبين زوئ وم، ٤ هغهٔ ماته تعلیم راکړو اؤ وئې وئیل، ”په خپل ټول زړهٔ سره زما نصیحت راټینګ کړه، زما په حُکمونو عمل کوه نو ستا ژوند به په خیر تير شی. ٥ حِکمت حاصل کړه، اؤ پوهه حاصله کړه، زما خبرې مهٔ هيروه اؤ مهٔ د هغې نه مخ اړوه. ٦ عقل ته مهٔ شاه کوه، ځکه چې هغه به ستا حفاظت وکړی، د هغهٔ سره مینه کوه نو هغه به په تا باندې نظر ساتى. ٧ حِکمت حاصلول د ټولو نه اهم کار دے، د نورو څیزونو د حاصلولو سره سره پوهه هم حاصله کړه. ٨ د حِکمت عزت کوه اؤ دا به تا لوئ کړی. دې ته غاړه ورکړه نو دا به تا عزتمند کړی. ٩ دا به ستا سر د فضل سهرې سره ښائیسته کړی اؤ د شان اؤ شوکت تاج به در په سر کړی. ١٠ زما زویه، ما ته غوږ شه! زهٔ چې درته څهٔ وایم هغه کوه، نو په دې کولو سره به ستا عمر اوږد شی. ١١ ما درته د عقل اؤ حِکمت لارښونه وکړه اؤ په نیغه لار مې روان کړې. ١٢ کله چې تهٔ ګرځې نو ستا ښپې به هیڅ څيز نهٔ منع کوی، اؤ کله چې تهٔ منډه وهې نو تيندک به نهٔ خورې. ١٣ زما نصیحتونه راټینګ کړه اؤ دا مهٔ پریږده چې ستا نه لاړ شی. د هغوئ ښهٔ حفاظت وکړه ځکه چې دا ستا ژوندون دے. ١٤ د شريرانو په لار کښې خپل قدم مهٔ ږده اؤ مۀ د بدکارانو په لار تلل کوه. ١٥ د هغوئ لارو نه ځان وساته، د هغوئ په لار مهٔ ځه، د هغوئ د لارو نه راوګرځه اؤ په خپله لار روان اوسه. ١٦ تر څو پورې چې دوئ غلط کار نهٔ وی کړے تر هغې خوب نهٔ ورځی، تر څو پورې چې دوئ چا ته تيندک نهٔ وى ورکړے نو دوئ تر هغې پورې آرام نهٔ کوی. ١٧ هغوئ د شرارت ډوډئ خوری اؤ د فساد نه ډک شراب څښی. ١٨ د صادِقانو لار د سحر د رڼا په شان ده، تر هغې ځلیږی اؤ لا نوره هم زیاتیږی تر څو چې د ورځې رڼا نهٔ وی راښکاره شوی. ١٩ خو د بدکارانو لار لکه د تورې تیارې په شان ده، دوئ په دې نهٔ پوهیږی چې په څهٔ باندې یې تيندک وخوړلو. ٢٠ زما زويه، زهٔ چې درته څهٔ وایم هغې ته توجو ورکړه، اؤ په غور سره زما خبرې واؤره. ٢١ دا د خپل نظر نه مهٔ اوباسه اؤ په خپل زړهٔ کښې یې دننه وساته. ٢٢ نو دا به هغوئ ته ژوند ورکړی چې څوک يې پيدا کوی، اؤ د هغوئ ټول وجود ته به صحت ورکړی. ٢٣ د هر څهٔ نه اول د خپل زړهٔ خيال ساته، ځکه چې دا د ژوند د هدايت سرچینه ده. ٢٤ د خپلې ‎‎‎‎‎‎‎‎خُلې نه ټګی لرې کړه، اؤ دوکه مارې خبرې د خپلو شونډو نه لرې کړه. ٢٥ په غور سره مخامخ نيغ ګوره، اؤ خپل نظر نيغ وساته. ٢٦ اؤ د خپلو قدمونو دپاره لاره هواره کړه، نو بيا به ستا ټوله لار مضبُوطه وى. ٢٧ ښې اؤ ګس طرف ته مهٔ تاویږه، اؤ خپلې ښپې د شرارت نه وساته.

پينځم باب

د زنا نه ځان ساتل

١ زما زویه، زما پوهې ته توجو ورکړه، اؤ زما د حِکمت خبرو ته ښهٔ غوږ ونيسه. ٢ نو بیا به تهٔ تمیز حاصل کړې، اؤ ستا شونډې به علم اؤ حِکمت محفوظوی. ٣ ځکه چې د زنا کارې ښځې د شونډو نه شات راڅاڅی. اؤ د هغې خبرې د تیلو نه زیاتې نرمې دی، ٤ خو په آخر کښې هغه د ګنډیر په شان ترخه، اؤ د دوه مخیزې تورې په شان تیره ده. ٥ د هغې ښپې د مرګ په طرف روانې دی، اؤ د هغې قدمونه سیدها د قبر طرف ته لارښونه کوی. ٦ هغه د ژوند د لارې په حقله سوچ نهٔ کوی، د هغې لارې کږې وږې دی، خو هغه پرې نهٔ پوهیږی. ٧ نو بیا اوس زما زویه، ماته غوږ ونيسه. اؤ زۀ چې درته څۀ وايم نو د هغې نه مهٔ اوړه. ٨ د داسې ښځې نه ځان لری ساته! اؤ چې د هغې د کور دروازې ته هم ورنزدې نۀ شې! ٩ هسې نه چې خپل عزت نورو ته ورکړې اؤ بې عزته شې. اؤ د خپل ژوند واګی د ظالمانو رحم و کرم ته وسپارې، ١٠ هسې نه چې پردی ستا په مال مزی وکړی. اؤ ستا د ژوند محنت د بل چا کور مالامال کړی. ١١ اؤ د خپل عمر په آخر کښې به تهٔ زبیرګی اؤ فريادونه کوې، هرکله چې ستا غوښې اؤ بدن خوړین شی، ١٢ نو تهٔ به ووايې، ”ما د اصلاح نه څومره نفرت کولو! اؤ څومره به زما زړهٔ اصلاح کول رټل، ١٣ ما به د خپلو استاذانو تابعداری نهٔ کوله، اؤ نۀ به مې خپلو لارښوونکو ته غوږ نيولو. ١٤ نو زهٔ د تباهئ په غاړه ولاړ يم، اؤ په ډيرو خلقو کښې وشرمیدم.“ ١٥ د خپلې ذخيرې اوبۀ څښه، اؤ صرف د خپلې ښځې سره کوروالے کوه لکه څنګه چې د خپل کوهی نه روانې اوبۀ څښې. ١٦ دا مناسب ده چې ستا چينې په کوڅو کښې، اؤ ستا د اوبو لختی په چوکونو کښې وبهیږی؟ ١٧ نو دا دې یواځی ستا وی، کله دې هم د پردو سره شریک نهٔ شی. ١٨ ستا چينې دې برکتی شی، د خپلې ښځې سره خوشحاله اوسه چې ستا په ځوانئ کښې ورسره وادهٔ شوے وو، ١٩ چې هغه د يوې ښُکلې مينه ناکې اؤ مهربانه هوسۍ په شان ده نو د هغې د بدن ښُکلا دې تا معمور کړى، اؤ تهٔ دې هر وخت د هغې د مينې غلام يې. ٢٠ زما زویه نو تهٔ دې ولې د يوې زناکارې ښځې په مینه کښې راګیر يې؟ اؤ تهٔ ولې د بل سړی د ښځې سره يو ځائ کيږې اؤ غاړه غټئ کیږې؟ ٢١ نو د اِنسان په ټولو لارو د مالِک خُدائ نظر دے، اؤ هغه په خپله د هغهٔ د ټولو لارو څارنه کوی. ٢٢ د شریر شرارت هم د هغهٔ دپاره دام دے. اؤ د هغهٔ د ګُناه رسئ هغه کلک رانيسى. ٢٣ هغه به د خپل تربیت د کموالې په وجه مړ شی، اؤ د خپل کم عقلتوب په سبب بې لارې شوے دے.

شپږم باب

د بل چا د قرض ضمانت مهٔ کوه

١ زما زویه، کۀ چرې تا د خپل ګاونډی دپاره په ضمانت کښې څهٔ ایښې وی، اؤ یا تا د بل چا د قرض د ورکولو وعده کړی وی، ٢ کۀ تهٔ چرې د خپلو خبرو په وجه په لټ کښې راګیر شوے یې، اؤ په دام کښې د خپلې خُلې دلاسه راګیر شوے يې، ٣ نو بيا زما زویه، په دې کولو سره تهٔ د خپل ګاونډی په لاسُونو کښې پریوتې، نو د هغهٔ د دام نه د خلاصیدو دپاره، هغۀ له ورشه اؤ خپل ځان کمزورے کړه اؤ هغۀ ته مِنت زارى وکړه چې هغه تا د دې ذمه وارئ نه آزاد کړی. ٤ زر ورشه مهٔ اودهٔ کيږه اؤ خپلې سترګې مرغئ مرغئ کيدو ته مهٔ پریږده. ٥ نو خپل ځان لکه د هوسۍ په شان د ښکاری نه اؤ لکه د مارغهٔ په شان خپل ځان د ښکاری د جال نه آزاد کړه. ٦ ناراسته خلقو میږو ته وګورئ، اؤ د هغوئ په چال چلن باندې غور وکړئ اؤ هوښیار شئ. ٧ دوئ نۀ مشر لری، اؤ نۀ څوک افسر اؤ نۀ حُکمران لری، ٨ خو دوئ په اوړی کښې خپل خوراک راټولوی، اؤ خپل ځان دپاره خوراک په لو کښې راجمع کوی. ٩ خو تهٔ ناراسته سړيه تر څو پورې به پروت يې؟ اؤ تهٔ به کله د خوب نه راپاڅیږې؟ ١٠ تهٔ وائې، ”لږ وخت دپاره به اودۀ شم، اؤ سترګې به پټې کړم، لږ به خپل لاسُونه راغونډ کړم اؤ آرام به وکړم.“ ١١ نو بیا به غريبى اؤ نيستی د وسله بند ډاکُو په شان په تا باندې حمله وکړی. ١٢ بدمعاشان اؤ کمینه خلق، ټوله ورځ تش دروغ وائی. ١٣ هغوئ سترګې وهى اؤ ستا د دوکه کولو دپاره په پښو اؤ ګوتو اشاری کوى، ١٤ د هغوئ کاږهٔ زړونه خرابې منصُوبې جوړوى، نو دغه شان هغوئ همیشه په هر ځائ کښې سر خوږے پيدا کوى. ١٥ نو په هم دې وجه په داسې کس باندې ناګهانې آفت راځی، اؤ ناګهانه به هغه ټوټه ټوټه شی اؤ بیا به د جوړيدلو نهٔ وی. ١٦ ‏ شپږ څيزونه دی چې مالِک خُدائ ترې نه نفرت کوی بلکه اووۀ څيزُونه دی چې مالِک خُدائ هغه نۀ شى برداشت کولے: ١٧ مغرُوره سترګې، دروغژنه ژبه، هغه لاسُونه چې بې ګُناه وینه تویوی، ١٨ هغه زړهٔ چې بدې منصُوبې جوړوى، هغه ښپې چې د شرارت طرف ته منډې وهى، ١٩ دروغجن ګواه څوک چې دروغ وائی، اؤ هغه کس چې د خاندان په مينځ کښې سرخوږے پیدا کوی.

د زنا خِلاف خبردارے

٢٠ زما زويه، د پلار په حُکمونو عمل کوه، اؤ د خپلې مور لارښونه مهٔ هيروه. ٢١ د هغوئ خبرې تل دپاره په خپل زړهٔ کښې يادې ساته، اؤ د هار په شان يې په خپله غاړه کښې ګرځوه. ٢٢ هرکله چې تۀ روان يې نو هغه به ستا رهنمائی کوی، اؤ کله چې اودهٔ یې نو هغه به ستا حفاظت کوی، هرکله چې راویښ شې، نو هغه به درته مشوره درکوی. ٢٣ نو د هغوئ حُکمونه ډیوه ده اؤ د هغوئ هدایت رڼا ده، اؤ د هغوئ اصلاح د ژوندون لار ده. ٢٤ دا به تا د بدکاره ښځو نه ساتى، اؤ د زناکارو ښځو د نرمو خبرو نه به دې ساتى. ٢٥ د هغوئ په ښائست خپل زړهٔ مهٔ بائيله، اؤ نۀ چې د هغې سترګې وهل تا راګیر کړی. ٢٦ يوه کنجره تهٔ د يوې ډوډۍ په قيمت اخيستے شې، خو د بل سړی د ښځې سره زنا به ستا د ژوند په قيمت وى. ٢٧ څوک په خپله جولئ کښې بل شوے اور د کپړو سوزیدلو نه غیر اوچتولے شی څهٔ؟ ٢٨ څوک په ګرمو سکروټو باندې بغیر د ښپو پولئ کيدو اؤ سوزیدو نه ګرځیدلے شی څهٔ؟ ٢٩ نو دا کس هم د هغه چا په شان دے څوک چې د بل چا د ښځې سره څملی، څوک هم چې د هغې سره زنا کوی نو د سزا نه به خلاص نهٔ شی. ٣٠ خلق هغه غل ته سپک نۀ ګوری څوک چې د خپلې لوږې د ختمیدو دپاره غلا کوی، ٣١ خو کۀ هغه ګير شى، نو هغه به اووۀ چنده ورکوى، کۀ څهٔ هم د هغهٔ د کور په ټول سامان يې قیمت پوره کيږی. ٣٢ خو کۀ يو سړے زنا کوى نو هغه بې حده کم عقل دے، ځکه چې هغه خپل ځان تباه کوی. ٣٣ هغه به وهل وخوری اؤ بې‌عِزته به شى، اؤ دا شرم به هیڅکله د هغهٔ نه اخوا نهٔ شی. ٣٤ نو غیرت به يې د خاوند قهر راوپاروی اؤ په بې رحمئ سره به خپله بدله اخلی. ٣٥ هغه به د دې په بدل کښې معاوضه نهٔ قبلوی اؤ هغه به رشوت هم رد کړى کۀ څومره ډیر هم وى.

اوؤم باب

د بد کارو ښځو په حقله خبردارے

١ زما زويه، زما خبرې ځان سره وساته اؤ زما احکام خپل ځان سره حفظ کړه. ٢ زما په حُکمونو عمل کوه، نو تۀ به ژوندے پاتې شې. زما د تعلیماتو دا شان حفاظت وکړه لکه څنګه چې د سترګې د ګاټی کوې. ٣ هغه د خپلو ګوتو سره ونښلوه اؤ د خپل زړهٔ په تخته یې ولیکه. ٤ حِکمت ته ووایه چې تۀ زما خور یې، اؤ پوهې ته خپل نزدې رشته دار ووایه. ٥ دوئ به تا د زناکارې ښځې سره د تعلق نه وساتى، اؤ هم به دې دوئ د زناکارې ښځې د دوکه کوونکو خبرو نه وساتى. ٦ يو ځل ما د خپل کور د کړکۍ د جالۍ نه بهر وکتل، ٧ نو ما څهٔ ساده ځوانان وکتل، نو د دوئ په مينځ کښې مې یو کم عقل ځوان د نظر لاندې راغے. ٨ نو هغه د هغې د کور سره په نزدې کوڅه کښې روان وو، کومه لار چې د هغې کور ته تلی وه، ٩ د ماښام په وخت کښې، تيارهٔ خوره شوه اؤ شپه شروع شوه. ١٠ نو بیا يوه ښځه بهر راغله چې د هغهٔ سره مِلاؤ شی. هغې د کنجرتوب جامې اغوستې وې، اؤ په غلط خيال سره چې هغه دوکه کړی. ١١ هغه بې شرمه اؤ بې حیا ښځه وه چې ټوله ورځ هوا ګیره ګرځیدله. ١٢ هغه تل په کوڅو، اؤ په چوکونو کښې ګرځی، اؤ د ښار په هر ګوټ کښې ولاړه وی. ١٣ هغې هغهٔ ته غاړه ورکړه اؤ ښُکل يې کړو، اؤ په خپلو بې شرمو سترګو سره يې هغهٔ ته ووئيل، ١٤ نن ما کره د قربانئ غوښه ده اؤ ما خپل نذر پوره کړو. ١٥ نو زۀ بهر راووتلم چې تا سره مِلاؤ شم، ما ستا لټون کولو اؤ تهٔ راته مِلاؤ شوې! ١٦ ما په خپل کټ باندې د مِصر رنګا رنګ د لټې څادرُونه اچولى دى. ١٧ ما په خپل کټ باندې د مُر، عُود اؤ دارچينی خوشبو لګولی ده. ١٨ راځه چې تر سحره پورې په مينه کښې ډُوب شُو. اؤ د یو بل د مينې نه خوند واخلُو. ١٩ ځکه چې زما خاوند په کور کښې نشته. هغه په لرې سفر باندې تلے دے. ٢٠ هغهٔ خپل جیب د پیسو نه ډک کړے دے، اؤ د دې مياشتې تر آخره به واپس نهٔ راځی.“ ٢١ نو په نرمو خبرو سره يې هغه غلط کړو، اؤ د هغې پستو خبرو وغُلولو. ٢٢ نو هغه سمدستى هغې پسې د يو داسې غوَيى په شان روان شو لکه چې حلاليدو له روان وى، لکه چې هوسۍ په دام کښې ونښلی ٢٣ ترڅو چې يو غشے د هغهٔ زړۀ غوڅ کړى. هغه د يو داسې مارغۀ په شان وو چې د دام طرف ته منډی وهی، هغۀ ته پته نۀ وی چې هغه به د ژوند نه لاس ووينځی. ٢٤ نو بیا زما زامنو، ما ته غوږ ونيسئ، زۀ چې درته څۀ وايم نو هغې ته توجو وکړئ. ٢٥ خپل زړهٔ ته اجازت مهٔ ورکوه چې د داسې ښځې طرف ته مائیل شی، اؤ يا د هغې په غلطو لارو روان شی. ٢٦ هغه د ډيرو کسانو د تباهۍ سبب شوې ده اؤ د بې شميره کسانو د مرګ سبب شوې ده. ٢٧ د هغې کور د قبر طرف ته لار ده، اؤ دا د مرګ دالان ته لارښوونه کول دی.

اتم باب

د پوهې آواز

١ غوږ شئ! ولې پوهه آوازونه نهٔ کوی څهٔ؟ پوهې خپل آواز نهٔ دے پورته کړے څهٔ؟ ٢ هغه په اوچتو ځایونو د لارې په خوا کښې، اؤ چرته چې لارې په خپلو کښې ملاویږى ولاړه وی. ٣ هغه ښار ته د ننوتو اؤ راوتو دروازو په خوا کښې ولاړه وی اؤ په زوره چغې وهی: ٤ ”اے خلقو زۀ تاسو ټولو ته آواز کوم، اؤ په زمکه باندې ټولو اِنسانانو ته آواز کوم. ٥ اے ساده خلقو، احتیاط زده کړئ، اے بې وقوفو! عقل حاصل کړئ. ٦ غوږ شئ! ما سره ستاسو دپاره اعلٰی خبرې دی، اؤ زهٔ چې شونډې پرانیزم نو هغه څهٔ وایم څهٔ چې صحیح وی. ٧ زما خُله هغه څۀ وائی څهٔ چې رښتيا وی، ځکه چې زما شونډې د دروغو نه نفرت کوی. ٨ زما د خُلې ټولې خبرې دُرستی دی، يو خبره يې هم کږه يا د دوکی نهٔ ده. ٩ هوښیار په دې پوهیږی چې زما ټولې خبرې ټيک دی، چا سره چې علم وی هغۀ ته پته وی چې دا صحیح دی. ١٠ د سپینو زرو په ځائ زما لارښونې غوره کړئ، اؤ د خالص سرو زرو نه علم خوښ کړئ. ١١ ځکه چې حِکمت د قيمتې کاڼو نه هم ګران دے، اؤ ستا د خوښی يو څيز هم د دې برابر نهٔ دے. ١٢ زۀ حِکمت د پوهې سره یو ځائ اوسیږم، اؤ زما سره علم اؤ تمیز شته. ١٣ د مالِک خُدائ نه ویریدل دا دی چې د بدئ نه نفرت وکړئ، زهٔ د غرور، کبر اؤ غلط چال چلن اؤ بدو خبرو نه نفرت کوم. ١٤ ښې مشورې اؤ تمیز ورکول زما کار دے، زهٔ پوهه اؤ طاقت لرم. ١٥ زما په وجه بادشاهان حکومت کوی اؤ حُکمرانان مُنصفانه قانون جوړوی. ١٦ زما په وجه شهزادګان حکومت کوی، اؤ ټول صادِق حُکمرانان څوک چې په زمکه حکومت کوی. ١٧ زهٔ د هغه چا سره مینه کوم څوک چې ما سره مینه کوی، اؤ څوک چې زما لټُون کوی نو ما بیامومی. ١٨ زما سره مال اؤ عزت دے، تر ډير وخته دولت اؤ صداقت دے. ١٩ زما میوه د سوچه سرو زرو ‎‎‎‎نه ښهٔ ده، اؤ زما پیداوار د خالصو سپینو زرو بهتر دے. ٢٠ زۀ د صداقت په لاره روان يم، اؤ د اِنصاف په لارو عمل کوم، ٢١ څوک چې ما سره مینه کوی په میراث کښې ورته دولت ورکوم، اؤ د هغوئ خزانې به ډکی کړم. ٢٢ مالِک خُدائ د هر څهٔ نه وړاندې چې نور څهٔ پیدا کړی، د ټولو نه اول يې زهٔ پیدا کړم. ٢٣ زۀ يې د ازل نه مقرر کړے وم، د دې نه مخکښې چې دُنيا لا پیدا شوی هم نهٔ وه. ٢٤ کله چې لا سمندر نهٔ وو زهٔ پیدا شوے وم، کله چې لا د چینو اوبۀ نهٔ وې روانې شوی. ٢٥ مخکښې د دې نه چې لا غرونه اؤ غونډئ په خپل ځائ نهٔ وُو ولاړ زهٔ پیدا شوے وم، ٢٦ د هغې نه وړاندې چې لا خُدائ پاک زمکه اؤ د هغې پټى اؤ لا نهٔ يې د دُنيا خاوره پیدا کړی وه چې زهٔ پیدا وم. ٢٧ زهٔ هلته وم هر کله چې هغهٔ آسمان په خپل ځائ اودرولو، اؤ کله چې يې د سمندر په مخ د فضا لهرونه خوارهٔ کړل، ٢٨ کله چې هغۀ بره وریځ مقرر کړه اؤ کله چې د سمندر د ډکولو دپاره چينې جوړې کړې، ٢٩ اؤ کله چې هغۀ سمندر ته حد مُقرر کړو، تر څو چې اوبۀ د هغۀ د حُکم نه یو قدم هم زیات وانخلی، اؤ کله چې هغۀ د زمکې بنیادونه کیښودل نو زۀ هلته وم. ٣٠ زۀ د هغۀ په څنګ کښې وم څوک چې د ټولو نه ښهٔ معمار دے، زۀ هره ورځ د هغهٔ د خوشحالۍ سبب وم، اؤ ما هميشه د هغۀ په حضُور کښې خوشحالی کوله، ٣١ زۀ د هغهٔ په ټوله دُنيا کښې ډیره خوشحاله وم، اؤ د اِنسانانو نه مې خوشحالی حاصلوله. ٣٢ نو اوس اے زما زامنو، ما ته غوږ ونيسئ، مبارک دی هغوئ څوک چې زما په لارو عمل کوی. ٣٣ زما تعلیماتو ته غوږ شئ اؤ هوښیار شئ، دا مهٔ نظر انداز کوئ. ٣٤ مبارک دے هغه څوک چې ما ته غوږ نيسى، چې روزانه زما په دروازه کښې ولاړ وی، اؤ زما په دروازه کښې انتظار کوی. ٣٥ ځکه چې څوک ما ومومى نو هغه ژوند مومى، اؤ د مالِک خُدائ رضا حاصلوی. ٣٦ خو څوک چې ما نۀ حاصلوی خپل ځانته نُقصان ورکوی، هر څوک چې زما نه نفرت کوى نو هغه د مرګ سره مينه کوى.“

نهم باب

د کم عقلو دپاره د پوهې دعوت

١ پوهې خپل کور جوړ کړے دے، اؤ خپل ځان دپاره يې اووۀ ستنې تراشلې دی. ٢ هغې خپله غوښه تياره کړی ده اؤ شراب يې یو ځائ کړی دی، اؤ دسترخوان يې هم خور کړے دے. ٣ هغې خپله وينځه وروليږله اؤ هغه د ښار د اوچتو ځایونو نه آوازونه کوی. ٤ ”څوک چې ساده ګان وی هغوئ ټول دې دلته راشی.“ اؤ هغه هغوئ ته وینا کوی څوک چې ناپوهه وی، ٥ ”راشئ، زما خوراک وخورئ اؤ هغه شراب وڅښئ کوم چې ما ګډ کړی دی. ٦ خپله ساده لار پریږدئ نو تاسو به ژوندی پاتې شئ، اؤ د پوهې په لار تلل وکړئ.“ ٧ هر څوک چې د مسخره کوونکی اصلاح کوی نو د خپلې بې عِزتئ دعوت ورکوی، هر څوک چې د شریر د شرارت نه ممانعت کوی، نو خپل ځان به سپک کړی. ٨ نو تهٔ کله هم د مسخره کونکی رټنه مهٔ کوه هغه به ستا نه نفرت کوی، هوښیار ته تنبیه ورکړه هغه به ستا سره مینه کوی. ٩ هوښيار ته لارښونه وکړه نو هغه به نور هم هوښیار شی، صادِق ته تعلیم ورکړه نو هغه به د دې نه نور تعلیم هم زده کړی. ١٠ د مالِک خُدائ يره د حِکمت شروع ده، د مقدس ذات پېژندګلو د پوهې اصلیت دے. ١١ نو زما په وجه به ستا د ژوند ورځې ډیرې شی، اؤ ستا د عمر سره به نورکلونه سوا شی. ١٢ کۀ چرې تۀ حِکمت لرې نو هغه به تا ته فائده درکړی، اؤ کۀ تهٔ مسخره کوونکے يې نو صرف تاته به د هغې نُقصان مِلاؤ شی. ١٣ کم عقله ښځه سرتيزه وى، هغه بې ادبه اؤ بې علمه وی. ١٤ د هغې کور د ښار په لوړ ځائ کښې دے. د دروازې سره ناسته وى، ١٥ اؤ څوک چې په خپله لاره سيدها تيريږى نو هغوئ ته آوازونه ورکوی. ١٦ ”اے ساده خلقو ټول دلته راشئ!“ هغه ټولو ناپوهو ته وينا کوی، ١٧ ”د غلا اوبۀ خوږې وى، هغه ډوډئ چې په پټه خوړلے شی خوندوره وی.“ ١٨ خو دوئ لږ هم په دې نهٔ پوهیږی چې د هغې ښځې په کور کښې صرف مرګ دے، څوک هم چې د هغې په کور کښې ميلمانهٔ شوې دى نو هغوئ اوس د تورو خاورو لاندې دی.

لسم باب

د حضرت سليمان متلونه

١ دا د سليمان متلونه دى: يو هوښیار زوئ خپل پلار ته خوشحالی ورکوی، خو کم عقل زوئ خپلې مور ته غم ورکوی. ٢ د حرام مال دولت هیڅ اهمیت نشته، خو صداقت د مرګ نه خلاصون ورکوی. ٣ مالِک خُدائ صادِق وږی کيدو ته نهٔ پرېږدى، خو د بدکارانو ارمان رد کوی. ٤ ناراسته لاسُونه یو اِنسان غریبوى، خو محنتی لاسُونه اِنسان مالداره کوی. ٥ څوک چې په ګرمئ کښې فصل راټولوی هغه هوښیار زوئ دے، خو هغه زوئ څوک چې د لو په وخت کښې خوب کوی د شرم باعث دے. ٦ برکت د صادِق د سر تاج دے، خو بد عمله په خپلو چالاکه خبرو سره خپل شرارت پټوی. ٧ د نيکانو یادول د برکت سبب ګرځی، خو د بد کاره نوم به فنا شی. ٨ هوښیاران په نصیحت خوشحالیږی، خو بې وقوفه کړتن به تباه شی. ٩ نيک اِنسان به په امن کښې ګرځی، خو هغه څوک چې کږې لارې اختیاروی، د هغهٔ کارونو نه به خلق خبر شی. ١٠ هغه څوک چې په ټګئ سره سترګې وهی نو د تکليف باعث کیږی، اؤ په بې فکره خبرو سره به کم عقل تباه شی. ١١ د صادِق خُله د ژوند چينه ده، خو بد عمله په خپلو چالاکه خبرو سره خپل شرارت پټوی. ١٢ نفرت شر جوړوی، خو مينه په ټولو بدو پرده اچوی. ١٣ د هوښیار په شونډو کښې پوهه موندل کیږی، خو د ناپوهه دپاره چوکه وى. ١٤ هوښياران خپل علم ذخیره کوی، خو د کم عقل فضول خبرې تباهئ ته دعوت ورکوی. ١٥ د مالداره مال دولت د هغهٔ دپاره قلعه ده، خو غربت د غریب دپاره تباهی ده. ١٦ د صادِق ګټه هغۀ ته ژوند ورکوی، خو د بدکاره ګټه هغه د ګُناه طرفته بوځی. ١٧ هغه څوک چې اصلاح قبلوی د ژوند په لاره ځی، خو هر هغه څوک چې اصلاح کول نۀ منی نو خپل ځان بې لارې کوی. ١٨ هغه څوک چې خپل نفرت پټوی نو هغه دروغژن دے. څوک چې د نورو غیبت کوی هغه کم عقل دے. ١٩ هرکله چې خبرې ډیرې وی نو هلته ګُناه هم موجوده وی، خو څوک چې خپله ژبه قابو ساتی هوښیار دے. ٢٠ د صادِق ژبه خالص سپین زر وی، خو د بدکاره زړهٔ بې اهمیته وی. ٢١ د صادِق د خُلی کلام ډيرو خلقو ته فائده ورکوی، خو کم عقل د ناپوهئ په وجه مړ شی. ٢٢ د مالِک خُدائ برکت اِنسان مالداره کوى، اؤ په کښې هیڅ قسم غم نهٔ سوا کوی. ٢٣ کم عقل د غلط کار نه خوند اخلی، خو هوښیار سړے د حِکمت نه خوند اخلى. ٢٤ د کوم شی نه چې بدکاره یریږی نو هم هغه به يې راګیر کړی، خو صادِق چې د کوم شی خواهش وکړی هغه به ورته ورکړے شی. ٢٥ هرکله چې طوفان راشی نو بدکاره جارو کړی، خو صادِق به د تل دپاره قائم وی. ٢٦ لکه څنګه چې سرکه غاښونه بريښوی اؤ لوګی سترګی ترخوی، نو دغه شان ناراسته د خپل مالک دپاره دے. ٢٧ د مالِک خُدائ یره عمر اوږدوی، خو د شریر عمر به لنډ وی. ٢٨ د صادِق اُميد خوشحالی ده، خو د بدکاره طمع به پوره نهٔ شی. ٢٩ د مالِک خُدائ لارې د صادِقانو پناه ګاه وی، خو د هغه خلقو دپاره تباهی وی څوک چې بدکارونه کوی. ٣٠ صادِق به کله هم د بیخ نه ختم نهٔ شی، خو بدکاره به په زمکه پاتې نهٔ شی. ٣١ د صادِق د خُلې نه د عقل اؤ حِکمت خبرې راوځی، خو کږه ژبه به پرې کړے شی. ٣٢ د صادِق شونډې په دې پوهیږی چې کومه خبره د منلو اؤ په ځائ ده، خو د بدکاره د خُلې نه صرف غلطې خبرې راوځی.

يولسم باب

١ مالِک خُدائ د تلې د غلط استعمال نه نفرت کوی، خو هغه په صحيح ناپ تول خوشحاليږى. ٢ کله چی په اِنسان کښې غرُور راشی نو په هغهٔ رسوائی راشی، خو د عاجزئ سره حِکمت راځی. ٣ د صادِقانو ایمانداری د هغوئ لارښودنه کوى، خو بې ایمانه په خپلې بې ایمانئ تباه دی. ٤ د عدالت په ورځ به مال دولت په کار نۀ راځى، خو صداقت به ستاسو ژوند بچ کړى. ٥ د صادِقانو صداقت د هغوئ لار سموی، خو بد عمله به د خپلې بد عملۍ لاندې راګير شى. ٦ د صادِقانو صداقت هغوئ بچ کوی، خو بې ایمانه خپل لالچ کښې ګیر شی. ٧ کله چې یو بد عمله مرى، د هغۀ اُميد ختم شی. هر څومره اُمیدونه چې هغه د خپل مال د طاقت نه لری هغه پناه شی. ٨ صادِق سړے د تکلیفونو نه خلاص وى، اؤ دا تکلیفونه د هغوئ په ځائ په بد عمله خلقو باندې راځى. ٩ په خپلو خبرو سره کافر خپل ګاونډیان تباه کوی، خو صادِق به د خپل عِلم په ذریعه بچ شی. ١٠ کله چې صادِقان برکتی شی نو ټول ښار په هغوئ خوشحالی کوی، اؤ کله چې بدعمله هلاک شی نو د خوشحالئ چغې راوچتی شی. ١١ د صادِقانو د برکت په وجه ښار آباديږی، خو د بد عمله په خبرو هغه تباه کیږی. ١٢ هغه څوک چې کم عقل وی نو خپل ګاونډی ته سپک ګوری، خو هوښیار اؤ پوهه سړے خپله ژبه قابو کښې ساتى. ١٣ غیبت کوونکے د نورو راز خوروی، خو قابل اعتماد کس راز پټ ساتى. ١٤ خو بغیر د رهنمائی نه په یو قوم باندې زوال راځی، خو ډیر مشوره ورکونکې کامیابی یقینی کوی. ١٥ کهٔ چرې څوک د یو ناپېژندګلو کس ضمانت وکړی نو په یقین سره به دا کس تاوانی شی، اؤ کۀ څوک چا ته د ضمانت لاس ور نهٔ کړى نو هغه به بچ پاتې شی. ١٦ یوه رحم دله ښځه عزت اؤ احترام ګټی، خو بې رحمه سړی مال دولت ګټی. ١٧ يو رحم دله کس خپل ځان ته فائده ورکوی، خو ظالِم سړے خپل ځان په تکليفُونو کښې راګیروی. ١٨ بدکاره سړے په دوکه مال ګټی، خو هغوئ څوک چې د صداقت کرونده کوی نو حقيقی اجر به ومُومی. ١٩ رښتينے صادِق سړے به ژوندے پاتې شی، خو هغوئ څوک چې شرارت کوی نو خپل مرګ ته روان دی. ٢٠ مالِک خُدائ د هغوئ نه نفرت کوى د چا زړونه چې کاږهٔ وی، خو هغه د هغوئ سره مینه کوی د چا چال چلن چې بې داغه وی. ٢١ په دې يقين وکړئ: چې بدکاران به بې سزا پاتې نهٔ شی، خو هغوئ څوک چې صادِقان دی هغوئ به آزاد وی. ٢٢ د تمیز نه بغير يوه ښُکلې ښځه داسې وی لکه د سرو زرو نتکۍ چې د خنزير په پوزه وى. ٢٣ د نيکانو اُمیدونه په ښهٔ څیزونو سره سر ته رسیږی، خو د بدکارانو اُميد صرف د غضب په طرف وی. ٢٤ يو کس چې سخاوت کوی، نو نور هم مالداره کیږی، خو يو بل کس چې کنجوس وی نو نور به هم غریب شی. ٢٥ يو سخی سړے به مالداره شی، اؤ یو کس چې نور تازه کوی نو په خپله به هم تازه شی. ٢٦ خلق د هغه چا نه نفرت کوی څوک چې د ګرانئ دپاره غله ذخیره کوی، خو د هغه چا خیر غواړى څوک يې چې خرڅوی. ٢٧ کۀ چرې تهٔ خیر غواړې نو تهٔ به خير ومُومې، خو شر هغه چا ته ورسيږی څوک يې چې لټون کوی. ٢٨ څوک چې په خپل دولت باندې اعتبار کوى نو هغه به پريوځى، خو صادِقان به د شنو پاڼو په شان تازه وی. ٢٩ څوک چې د خپلې کورنۍ دپاره مُصيبت پيدا کوى نو په میراث کښې به ورته هوا پاتې شی، اؤ کم عقل به د هوښیار نوکر وی. ٣٠ د صداقت ميوه د ژوندون ونه ده، خو هوښيار سړے زړونه ګټی. ٣١ کۀ چرې صادِقانو ته په زمکه د دوئ د کردار اجر ملاويږی، نو د بدعمله اؤ ګُناه ګارانو به څهٔ حال وی؟

دولسم باب

١ څوک چې اصلاح سره مينه لرى هغه د پوهې سره مينه لرى، خو چې څوک اصلاح نه نفرت کوى هغه کم عقل دے. ٢ مالِک خُدائ د ښهٔ سړی نه خوشحاله وى، خو مالک خدائ هغه کسان رد کوى چې د بدو منصُوبې جوړوى. ٣ اِنسان د بد عملئ په ذریعه قائم نۀ شى جوړیدے، خو د صادِقانو جرړه به کله هم نهٔ ختميږی. ٤ يوه پاک لمنه ښځه د خپل خاوند د سر تاج وى، خو یوه بې حيا ښځه د هغهٔ په هډوکو کښې لکه د ناسور په شان وی. ٥ د صادِقانو منصُوبې د اِنصاف وی، خو د بد عملو په نصیحت کښې هم دوکه وى. ٦ د بد عمله خلقو خبرې د وینو تویدو په طمع وى، خو د صادِقانو خبرې د هغوئ ژوند بچ کوى. ٧ بد عمله خلق مړۀ شى اؤ فنا شى، خو د صادِقانو کورنۍ کلکې ولاړې وى. ٨ د سړی د خپل حِکمت په مطابق صفت کیږی، خو د خراب ذهن لرونکی سپک کیږی. ٩ دا ښۀ خبره ده چې اِنسان عام کس وی اؤ نوکر يې وی، په ځائ د دې چې ځان ته څهٔ وائی اؤ د لوږې مرى. ١٠ صادِق اِنسان د خپلو ځناورو د ضرورتونو خيال ساتی، خو د شریر ښۀ عمل هم د ظُلم نه ډک وی. ١١ څوک چې په خپله زمکه کښې محنت کوی نو هغۀ سره به ډیر خوراک وی، خو څوک چې بې‌کاره منصُوبو پسې ګرځيږی کم عقل دی. ١٢ بد عمله د بې دینه خلقو د لوټ شوی مال خواهش کوی، خو د صادِقانو جرړی خوریږی. ١٣ بد کاره سړے په خپلو خبرو کښې راګیر شی، خو صادِق اِنسان د مُصيبت نه بچ کیږی. ١٤ اِنسان د خپلو شونډو په میوه په ښهٔ څيزونو مړیږی، لکه څنګه چې د هغهٔ د لاسُونو محنت دهٔ ته اجر ورکوی. ١٥ کم عقلو ته خپل چال چلن ښهٔ ښکاری، خو هوښیار سړے نصیحت ته غوږ نیسی. ١٦ کم عقل اِنسان خپله غُصه زر ښکاره کوی، خو هوښیار سړے بې عزتی هم نظر انداز کوی. ١٧ رښتينے ګواه په صداقت سره ګواهی کوی، خو دروغژن ګواه دروغ وائی. ١٨ د بې پرواهۍ خبرې د تُوری په شان غوڅول کوى، خو د عقل مند ژبه پرهرُونو ته شفا ورکوی. ١٩ رښتینې خبرې د تل دپاره قائمې وی، خو د دروغو مزے لنډ وى. ٢٠ څوک چې د بدو منصُوبې جوړوى نو د هغوئ په زړونو کښې دوکه وی، خو خوشحالی د هغه چا دپاره ده څوک چې امن راولی. ٢١ صادِقانو ته به هيڅ نُقصان نهٔ رسيږی، خو بد کاران به د مُصيبت نه ډک وی. ٢٢ مالک خُدائ د دروغژونو شونډو نه نفرت کوی، خو هغه د هر هغه چا نه خوشحاله وى څوک چې رښتينې وی. ٢٣ هوښيار خپل علم نهٔ څرګندوی، خو کم خلق خپل جهالت ښکاره کوی. ٢٤ محنتی لاسُونه به حکومت کوی، خو ناراستی به دې غلام کړی. ٢٥ انديښمن زړهٔ اِنسان لاندې کوی، خو نرمې اؤ د ډاډ خبرې به هغه خوشحاله کړى. ٢٦ صادِق اِنسان په دوستانه کښې احتیاط کوی، خو د بد عمله چال چلن يې په غلطه لار بوځى. ٢٧ ناراسته اِنسان خپل ښکار هم نهٔ پخوی، خو محنتی اِنسان خپل مال دولت اضافه کوی. ٢٨ د صداقت په لاره کښې ژوندون دے، په دغه لار کښې مرګ نشته.

دیارلسم باب

١ هوښیار زوئ د خپل پلار تربیت قبلوی، خو یو جاهله اِنسان ملامتیا ته غوږ نهٔ نیسی. ٢ ښهٔ اِنسان د خپلې خُلی د میوی نه د ښۀ څیزونو خوند اخلی، خو د غدارانو زړونه د ظُلم کولو خواهش کوی. ٣ څوک چې خپله ژبه په قابو کښې ساتى نو هغه خپل ژوند بچ کوى، خو چې څوک نهٔ ساتی نو هغه به تباه شى. ٤ يو ناراسته کس ډير څۀ غواړى خو څهٔ ورته نۀ ملاؤیږی، خو د محنت کوونکی خواهش مکمل پوره کیږی. ٥ صادِقان د دروغو نه نفرت کوى، خو د بد عملو کارونه د بې شرمۍ اؤ بې‌عِزتۍ سبب کيږی. ٦ صداقت د نيکو خلقو لارې ساتى، خو شرارت بد عمله تباه کوی. ٧ یو اِنسان خپل ځان دا شان ښائی چې ګنې مالداره دے خو هيڅ هم نهٔ لری، خو يو بل اِنسان خپل ځان غريب ښائی، خو په اصل کښې ډير زیات مالداره وی. ٨ د یو اِنسان مال دولت کیدے شی چې د هغهٔ د ژوند فدیه ورکړی، خو غريب اِنسان ته خو څوک دهمکی قدری هم نۀ ورکوی. ٩ د صادِقانو رڼا ډیره ځلیږی، خو د بدعملو ډیوه په مړه کيدو ده. ١٠ غرور صرف جنجال پيدا کوی، خو حِکمت په هغوئ کښې وی څوک چی نصیحت منی. ١١ حرام مال دولت به زر ختم شی، خو هغه څوک چې په رو رو مال جمع کوی هغوئ به دا اضافه کړی. ١٢ هغه اُميد چې په وخت پوره نهٔ شی نو زړۀ بیماروی، خو کوم خواهش چې پوره کیږی نو هغه د ژوندون ونه ده. ١٣ څوک چې ښهٔ نصیحت ته سپک وګوری هغوئ به نُقصانې شی، خو چې څوک د حُکم احترام کوی هغوئ ته به اجر مِلاؤ شی. ١٤ د هوښيارانو تعلیم د ژوند سرچینه وی، کوم چې اِنسان د مرګ د دامونو نه بچ کوی. ١٥ ښه پوهه د اِنسان دپاره عزت پیدا کوی، خو د بې ایمانو لارې سختې وی. ١٦ هر هوښيار سړے کار په حِکمت سره کوی، خو کم عقل د خپل جهالت اظهار کوى. ١٧ يو بدعمله پیغام وړونکے په مُصيبت کښې راګیریږی، خو اعتمادی پیغام وړونکے د شفا باعث جوړیږی. ١٨ څوک چې تربیت نظر انداز کوی هغوئ به غریب اؤ شرمنده شی، خو څوک چې نصیحت قبلوی هغه به عزتمند شی. ١٩ کوم خواهش چی پوره شی نو دا روح دپاره ډیر خوږ وی، خو کم عقل د بدکارئ د اوړیدو نه نفرت کوی. ٢٠ څوک چی هوښیارانو سره ګرځی هغه هوښیاریږی، خو د کم عقلو دوستانه نُقصان ورکوی. ٢١ مُصيبت په ګُناهګارو پسې روان وى، خو سوکالی د صادِقانو اجر دے. ٢٢ يو ښهٔ اِنسان د خپل نسل دپاره میراث پریږدی، خو د ګُناهګارو مال دولت صادِقانو ته حواله کيږی. ٢٣ د غریب سړی پټی به ډیره غله پيدا کوی، خو بی اِنصافی به دا هر څهٔ جاړو کوی. ٢٤ هغه څوک چی خپل زوئ نه د تربيت چوکه لرې ساتى هغه د هغهٔ نه نفرت کوی، خو هغه څوک چې ورسره مینه کوی هغوئ یی په تربیت ورکولو کښې احتیاط کوی. ٢٥ صادِقان په مړه خیټه ډودئ خوری، خو د بدعملو خیټه وږی وی.

څوارلسم باب

١ هوښیاره ښځه خپل کور آبادوی، خو کم عقله ښځه یې په خپلو لاسُونو ورانوی. ٢ څوک چې په نيغه لار ځی هغه د مالِک خُدائ نه يريږى، خو چې څوک په غلطه لار ځی هغه يې سپک ګڼی. ٣ د کم عقل د خبرو نه یو ډنډا جوړه شی چی هغه وهی، خو د هوښيارانو خبرې هغوئ بچ ساتى. ٤ چرته چی غویی نۀ وی هلته اخور خالی وی، خو د غویی د طاقت په وجه ډیر فصل پیدا کیږی. ٥ يو رښتينے ګواه دروغ نۀ وائی، خو يو دروغژن ګواه ډوزی وولی. ٦ مسخره کوونکی حِکمت لټوی اؤ هیڅ نۀ مومی، خو حِکمت آسانئ سره تمیز دارو له راځی. ٧ د کم عقلو نه لرې اوسه، ځکه چی تۀ به د هغهٔ د خُلی نه حِکمت حاصل نهٔ کړې. ٨ د هوښیار حِکمت دا دے چه خپلو لارو ته سوچ وکړی، خو د کم عقل کم عقلتوب هغه بې لارې کوی. ٩ کم عقل خپلې ګُناه باندې خندا کوی، خو صادِقان د مالِک خُدائ رضا حاصلوی. ١٠ هر څوک په خپل خفګان ښهٔ پوهیږی، اؤ نور هیڅوک د هغهٔ په خوشحالئ نهٔ پوهيږی. ١١ د بدعمله کور به تباه شی، خو د صادِقانو خیمه به آباده شی. ١٢ د هر کس په وړاندې يوه لار وى چې هغهٔ ته ښۀ ښکارى خو په آخر کښې د دې خاتمه مرګ وی. ١٣ په خندا کښې هم زړهٔ خفه کیږی اؤ خوشحالۍ نه وروسته هم خفګان پاتې شی. ١٤ بې ایمانان چې د څهٔ حقدار وی هغه به ورته مِلاؤ شی اؤ نيک اِنسان ته به د دهٔ د اعمالو په مطابق اجر مِلاؤ شی. ١٥ يو ساده سړے په هر څهٔ باندې یقین کوی، خو هوښیار په هر قدم اوچتولو سوچ کوی. ١٦ هوښيار احتياط کوی اؤ د غلط کار نه ځان بچ ساتى، خو کم عقل په خپل ځان غاويره وی اؤ د هیڅ پروا نهٔ کوی. ١٧ تاؤجن خلق کم عقل کارُونه کوى، اؤ د چالاکه اِنسان نه خلق نفرت کوی. ١٨ ساده ګان په میراث کښې کم عقلتوب پریږدی، خو هوښيارانو ته د علم تاج ور په سر وی. ١٩ بدکاره اِنسانان به د نيکانو په حضور کښې، اؤ شريران به د صادِقانو په دروازو کښې په ګوډو شی. ٢٠ غريب د هيچا خوښ نۀ وى، تر دې چې خپل ګاونډيان يې هم نۀ خوښوى، خو مالداره ډير دوستان لرى. ٢١ هغه څوک چې خپل ګاونډی سپک ګڼى ګُناه کوی، خو بختور دے هغه څوک چې په غریب رحم کوی. ٢٢ کۀ څوک بدې ارادې لری، هغه به ګُمراه شی، کۀ څوک نیکې ارادې لری، هغه به مينه اؤ وفا ومُومی. ٢٣ ټول سخت کارونه فائده ورکوی، خو د تشو خبرو په وجه غربت راځی. ٢٤ د هوښيارانو مال دولت د دوئ تاج دے، خو د ناپوهه هار صرف کم عقلتوب دے. ٢٥ يو رښتونے ګواه ژوند بچ کوى، خو دروغژن ګواه دوکه مار وی. ٢٦ هغه څوک چې د مالِک خُدائ نه يره کوی هغه به د هغهٔ محفوظه قلعه وی، اؤ د هغهٔ ماشومانو ته به دا پناه ګاه وی. ٢٧ د مالِک خُدائ یره د ژوندون سر چینه ده، کوم چې اِنسان د مرګ د دامونو نه ساتی. ٢٨ په ګڼو خلقو د بادشاه عزت جوړ وی، اؤ د خلقو نشتوالے د شهزاده تباهی ده. ٢٩ صبرناک سړے لویه پوهه لری، خو غُصه ناک سړے خپل کم عقلتوب په ګوته کوی. ٣٠ پُرسکونه زړهٔ بدن ته ژوندون ورکوی، خو حسد هډوکی بوسه کوی. ٣١ څوک چې په غريبانانو ظُلم کوی نو دا د هغوئ د خالِق بې عِزتى کوی، خو څوک چې په ضرورت مند رحم کوی د پاک خُدائ احترام کوی. ٣٢ بدکاران په خپلو بدو عملونو سره خپل ځان تباه کوی، خو تر دې چې صادِقان په مرګ کښې هم پناه ګاه لری. ٣٣ د هوښيارانو په زړهٔ کښې حِکمت ځائ نیسی، خو تر دې چې حِکمت په کم عقلو کښې هم خپل ځان ښکاره کوی. ٣٤ صداقت سره قوم عظيم شى اؤ ګُناه د هر چا دپاره رُسوائې ده. ٣٥ بادشاه په هوښیار نوکر خوشحالیږی، خو هغه څوک چې شرميدلی کارونه کوی د هغهٔ قهر راوچتوی.

پينځلسم باب

١ نرم جواب غُصه سړوی، خو سخته خبره غُصه لمبه کوی. ٢ د هوښیارانو ژبه علم خوندور کوی، خو د بې وقوفه خُلهٔ د کم عقلتوب سرچينه ده. ٣ د مالِک خُدائ سترګې هر چرته موجودې دی، هغه ښهٔ اؤ بد دواړو باندې نظر ساتى. ٤ نرمه ژبه د ژوندون ونه ده، خو ټګماره ژبه روح ماتوی. ٥ کم عقل د خپل پلار تربیت ته سپک ګوری، خو هر هغه څوک چې اصلاح قبلوی نو هغه هوښیار دے. ٦ د صادِق په کور کښې لویه خزانه وی، خو د بدکاره ګټه هغوئ ته تکليف ورکوی. ٧ د هوښیارانو شونډی علم خوروی، خو د بې عقله په زړهٔ کښې داسې څهٔ نهٔ وی. ٨ مالِک خُدائ د بدکارانو د قربانئ نه نفرت کوی، خو د نيکانو دُعا هغه خوشحالوی. ٩ مالِک خُدائ د بدکارانو د چال چلن نه نفرت کوی، خو هغه د هغوئ سره مينه کوی څوک چې صداقت پسې روان وی. ١٠ د هغه چا به سخت تربيت وشی څوک چې صحیح لاره پریږدی، څوک چې د اِصلاح کولو نه نفرت کوی نو هغه به مړ شی. ١١ دا چې عالم ارواح اؤ دوزخ دواړه مالِک خُدائ ته ښکاری، نو د اِنسان زړهٔ به ورته څومره زیات څرګند وی؟ ١٢ مسخره کوونکی اصلاح نهٔ خوښوی، نو ځکه چې د هوښیارانو سره مشوره نهٔ کوی. ١٣ خوشحاله زړهٔ مخ شادابه ښائی، خو پریشانه زړهٔ د اِنسان روح ماتوی. ١٤ د هوښیارانو زړهٔ د علم لټون کوی، خو د کم عقل خُلهٔ په ناپوهئ کښې څریږی. ١٥ د مظلومانو د ژوند ټولې ورځې خرابې وی، خو خوشحاله زړهٔ هر وخت جشن کوی. ١٦ د مالِک خُدائ په یره کښې لږ آمدن غوره دے، د هغه ډیر مال دولت نه چې سکون په کښې نهٔ وی. ١٧ دال ساګ دې وى خو چې مينى سره وى، کۀ چرګ وى اؤ نفرت ورسره وى نو فائده يې څۀ ده. ١٨ تاؤجن سړے صرف جنجال جوړوی، خو صبرناک سړے جنګونه سړوی. ١٩ د ناراسته لار د ازغو ډکه وی، خو د نيکانو لارې لکه د پوخ سړک په شان وی. ٢٠ هوښيار زوئ د خپل پلار دپاره د خوشحالئ ذریعه ده، خو بې وقوفه خپلې مور ته سپک ګوری. ٢١ کم عقلتوب هغه سړے خوشحالوی څوک چې ناپوهه وی، خو هوښیار سړے په سیدها لار روان وی. ٢٢ چيرته چې صلاح مشوره نۀ وى نو هلته منصُوبې ناکامه شی، خو د ډيرو مشوره ورکونکو په ذریعه کامیابې حاصلیږی. ٢٣ اِنسان په مناسب جواب ورکولو خوشحالیږی، په مناسب وخت کښې ټيک خبره کول څومره ښۀ وی! ٢٤ د هوښيارانو لار هغه بره د ژوندون طرف ته بوځی، چې هغه قبر ته لاندې د تلو نه وساتى. ٢٥ مالِک خُدائ د مغرور کور سر د لاندې راغورځوی، خو هغه د کونډی جائیداد محفوظ ساتى. ٢٦ مالِک خُدائ د بدو منصُوبو نه نفرت کوى، خو هغه په پاکو خبرو خوشحالیږی. ٢٧ لالچی خپل خاندان ته مُصيبت ور په برخه کوی، خو هغه څوک چې د رشوت نه نفرت کوی هغوئ به ژوندی پاتې شی. ٢٨ صادِقان د جواب ورکولو نه وړاندې سوچ کوی، خو د بدکاره خُله فساد نولی. ٢٩ مالِک خُدائ د بد عمله خلقو نه لرې وى، خو هغه د صادِقانو دُعاګانې اورى. ٣٠ روڼ تندے زړهٔ ته خوشحالی ورکوی، اؤ ښهٔ خبر بدن تازه کوی. ٣١ هغه څوک چې ښې رټنې ته غوږ نيسی، نو هغوئ به په هوښيارانو کښې شمار شی. ٣٢ هغه څوک چې تربیت رد کوی د خپل ځان سپکاوے کوی، خو هغه څوک چې تربيت قبلوی نو دے عقلمندی حاصلوی. ٣٣ د مالِک خُدائ یره حِکمت پیدا کوی، عاجزی د عزت وړومبے قدم دے.

شپاړسم باب

١ اِنسان په خپل زړهٔ کښې منصُوبې جوړوی، خو د هغوئ فیصلې مالِک خُدائ کوی. ٢ د اِنسان په نظر کښې د هغهٔ ټولې لارې هغهٔ ته پاکی ښکاری، خو مالِک خُدائ د هغهٔ نيت آزمائی. ٣ هر یو کار چې تۀ کوې هغه مالِک خُدائ ته سپاره، نو ستا منصُوبې به کاميابى شى. ٤ مالِک خُدائ هر څهٔ د خپل مقصد د پوره کولو دپاره پیدا کړی دی، تر دې چې بدکاران يې هم د تباهئ د ورځې دپاره پیدا کړی دی. ٥ مالِک خُدائ د ټولو مغروره خلقو نه نفرت کوی. په دې یقین لرئ چې دوئ به بې سزا پاتې نهٔ شی. ٦ د مينې اؤ وفا په ذریعه ګُناهونه وینځل کیږی، د مالِک خُدائ یره اِنسان د بدو کارونو نه بچ کوی. ٧ کله چې مالِک خُدائ د چا د کردار نه خوشحاله وی، نو د هغهٔ دُشمنان به هم د هغهٔ په امن کښې اوسيږی. ٨ په صداقت سره لږه ګټه ښۀ ده د هغې ډیری ګټی نه چې په بې اِنصافئ وی. ٩ اِنسان په خپل زړهٔ کښې ځان ته د تګ لاره جوړوی، خو مالِک خُدائ د هغهٔ د قدمونو رهنمائی کوی. ١٠ د بادشاه خبرې درنې وی، نو بايد چې هغه اِنصاف پټ نهٔ کړی. ١١ صحیح تله اؤ ناپ کول د مالِک خُدائ له طرفه دی، هغهٔ د اِنصاف معیار قائم کړے دے. ١٢ بادشاهان د غلط کارونو نه نفرت کوی، ځکه چې د هغوئ تخت د صداقت په بنیاد جوړ دے. ١٣ بادشاهان د رښتینو شونډو نه خوشحالیږی، اؤ هغوئ هغه اِنسان سره مينه کوی څوک چې رښتيا وائی. ١٤ د بادشاه غضب د مرګ پیغام دے، خو هوښیار اِنسان به د هغهٔ قهر سړوی. ١٥ هر کله چې د بادشاه تندے روڼ وی نو دا د ژوندون زیرے دے، نو په دې وخت کښې د هغهٔ رحم داسې وی لکه د سپرلې وريځې چې باران ورَوی. ١٦ د حِکمت حاصلول د سرو زرو نه څو چنده ښهٔ دے، اؤ د عقل حاصلول د سپینو زرو نه څو چنده ښۀ دے. ١٧ د نيکانو لارې د هر قسم غلط کار نه لرې وی. هر هغه څوک چې د خپلو لارو خيال ساتی نو هغه خپل ژوند بچ کوی. ١٨ غرور اِنسان د تباهئ طرف ته بوځی، اؤ د راپریوتلو نه وړاندې تکبر راځی. ١٩ د اِنسان دپاره دا بهتره چې عاجز خويه وی اؤ د مظلومانو سره ناسته پاسته کوی، د دې په ځائ چې د مغرورانو په غنیمتونو کښې شریک شی. ٢٠ هر څوک چې لارښونو ته توجو ورکړی نو کامياب به وی، اؤ بختور دے هغه څوک چې په مالِک خُدائ باور کوی. ٢١ څوک چې هوښيار وی هغه تمیزدار ګڼلے شی، نرمې خبرې په هدایت کولو کښې ښهٔ اثر کوی. ٢٢ د هغه چا دپاره حِکمت د ژوند سر چينه ده څوک يې چې لری. خو کم عقلتوب د بې وقوفه دپاره د سزا باعث کیږی. ٢٣ د قابل سړی‎‎‎‎‎‎‎‎‎ ‎زړهٔ ‎‎د هغهٔ خُله قابو کوی، اؤ د هغهٔ کلام موثر کوی. ٢٤ نرمې خبرې د شاتو د ګبین په شان وی، د ځان دپاره خوږی اؤ د هډوکو دپاره درمان وی. ٢٥ يوه داسې لار شته چې اِنسان ته صحيح ښکارى، خو په آخر کښې هغه د مرګ طرف ته تلې وى. ٢٦ د مزدُور لوږه هغه په کار لګيا کوی، ځکه چې هغه خپله لوږه ختمول غواړى. ٢٧ بدعمله داسې کار لټوى چې نورو ته ترې نه تکليف ورسيږى، د هغوئ خبرې هم سوزوونکے اور ورَوی. ٢٨ بدکاره اِنسان جنجال جوړوی، چغلخور نزدې دوستان په خپلو کښې جدا کوی. ٢٩ ظالِمان خپل دوستان بې لارې کوى اؤ د تباهئ طرف ته يې بوځى. ٣٠ هر هغه څوک چې سترګې وروځی وهی هغه ګډی وډی منصُوبې جوړوی، اؤ څوک چې خپلې شونډی مروړی نو هغه په غلطو منصُوبو سر شوی وی. ٣١ سپين ويښتۀ د عِزت تاج دے، کوم چې د صداقت د ژوندون نه حاصليږی. ٣٢ اِنسان چې صبرناک وی په نسبت د یو طاقتور سپاهی نه دا بهتر دے، هغه سړے بهتر دے څوک چې خپله غُصه قابو کوی د هغه چا نه چې یو ښار فتح کوی. ٣٣ اِنسان خو خسڼی اچوی، خو د هر چا فیصله د مالِک خُدائ په لاس کښې وی.

اولسم باب

١ د سکُون سره سپوره ډوډۍ بهتره ده د هغې کور نه چې په کښې ښهٔ خوراکونه د لانجو سره وی. ٢ يو هوښيار نوکر به د مالِک په شرمیدلی زوئ باندې حُکم چلوی، اؤ په میراث کښې به ورته حصه هم لکه د یو ورور په شان مِلاؤ شی. ٣ سرۀ زر اؤ سپين زر په اور معلُومولے شى، خو زړُونه مالِک خُدائ معلُوموى. ٤ بدکاره اِنسان خرابو خبرو ته غوږ نیسی اؤ دروغژن غيبت ته توجو ورکوی. ٥ هر هغه څوک چې په غريبانانو پورې خندا کوی، نو د هغهٔ د خالِق بې عِزتى کوی اؤ هر هغه څوک چې د چا په بدبختۍ خوشحالېږى نو دے به هم بې سزا پاتې نهٔ شى. ٦ نمسی د خپلو مشرانو دپاره تاج وی، اؤ ماشومان په مور پلار فخر کوی. ٧ کۀ هوښيارې خبرې د يو کم عقل دپاره نامناسبه وی، نو د یو بادشاه دپاره به دروغژنې شونډې څومره نامناسبه وی. ٨ رشوت د ورکونکی دپاره د جادو په شان وی، ځکه هغه چې هر څهٔ کوی نو کاميابيږی. ٩ هر هغه څوک چې د نورو خطاګانی معاف کوی نو مينې ته وده ورکوی، خو هر هغه څوک چې یوه خبره بار بار تکراروی نو نزدې دوستان سره جدا کوی. ١٠ يو هوښيار کس په یو ځل تنبیه کولو سره دومره زیات متاثره کیږی، نه چې یو کم عقل په سلو کوړو. ١١ بدکاره صرف سرکشئ پسې ليونی وی، خو دوئ ته به سخته سزا مِلاؤ شی. ١٢ دا بهتره ده چې د هغې میلوګی سره دې واسطه راشی چې بچې ترې چا پټ کړی وی په ځائ د دې چې یو بې وقوفه په خپل کم عقلتوب ټینګار کوی. ١٣ کۀ چرته یو اِنسان د ښو په بدل کښې بد کوی، نو د هغهٔ د کور نه به هيڅ کله بدی ختمه نهٔ شی. ١٤ د خراب بحث شروع داسې وى لکه چې د اوبو په بند کښې وړومبے سُورے وشى، د دې نه مخکښې چې جنګ شروع نهٔ شی نو دا زر ختم کړه. ١٥ بد عمله کس پريښودل، اؤ بې ګُناه له سزا ورکول، مالِک خُدائ د دې دواړو کارونو نه نفرت کوى. ١٦ په کم عقل د خرچې کولو څهٔ فائده نشته، ځکه چې هغه په خپله د عقل زده کولو خواهش نهٔ کوی. ١٧ دوست په هر وخت کښې مینه کوی، اؤ ورور هغه دے چې په مُصيبت کښې په کار راشی. ١٨ څوک چې کم عقل وی خپل لاس د ګاونډی په ځائ په ضمانت کښې بل ته ورکوی. ١٩ هر هغه څوک چې د جنګ جګړو سره مينه کوی د ګُناه سره مينه کوی، هر هغه څوک چې په لوړه ګرځی نو تباهئ ته دعوت ورکوی. ٢٠ هر څوک چې بد ګمانه وی نو هغه به برکت ونهٔ مومی، د چا ژبه چې دوکه ماره وی په مُصيبت کښې به راګیر شی. ٢١ د چا په کور کښې چې بې وقوفه زوئ پیدا شی نو په کور کښې غم اؤ پريشانې راؤلی، د بې وقوفه د پلار دپاره خوشحالی نشته. ٢٢ خوشحاله زړهٔ د ټول بدن دپاره ښهٔ دوائی ده، خو مات زړهٔ هډوکی هم وچوی. ٢٣ بدکاران په پټه رشوت اخلی د اِنصاف په لاره کښې دوئ مداخلت پیدا کوی. ٢٤ د يو پوهه اِنسان مقصد د عقل حاصلول وی، خو د بې وقوفه لټون بې مقصده وی. ٢٥ کم عقل زوئ د خپل پلار د غم باعث وی، اؤ د تریخوالی باعث د هغه چا دپاره وی د چا نه چی پیدا وی. ٢٦ يو بې ګُناه ته سزا ورکول ښۀ خبره نهٔ ده، اؤ نۀ یو شریف ته د هغهٔ د شرافت په وجه کوړی ورکول ښۀ خبره ده. ٢٧ يو هوښيار ډيرې کمې خبرې کوی، اؤ یو پوهه کس نرمې خبرې کوی. ٢٨ تر دې چې يو کم عقل هم هوښیار ګڼلے شی کله چې دے غلے وی، اؤ تمیزدار ښکاری کۀ چرې دے خپله خُله بنده ساتى.

اتلسم باب

١ ځانګړے کس هر څهٔ د خپلې خوښې په مطابق کوی، اؤ د هرې صحيح فيصلې مخالفت کوی. ٢ کم عقل د پوهی نه خوند نهٔ شی اخستے، خو هغه په خپلو نظریو ظاهرولو خوشحالیږی. ٣ کله چی بدکاری راشی نو رسوائی هم راځی، اؤ د شرم سره سپکوالے راځی. ٤ د اِنسان د خُلی خبرې لکه ژورې اوبۀ دی، اؤ د حِکمت چینه لکه بهیدونکې وله ده. ٥ دا ښه خبره نۀ ده چې د مُجرِم طرفدارے وشى یا بې ګُناه د اِنصاف نه محروم شی. ٦ د کم عقل خبرې جنګ جوړوی، اؤ خپل ځان وهلو ته جوړوی. ٧ د کم عقل خُله د هغۀ خپله تباهی ده، اؤ د هغهٔ خبرې د هغهٔ د خپل ځان دام دے. ٨ د غيبت کوونکې خبرې لکه د خوندور خوراک په شان وی، دا بلکل د سړى دننه بدن ته کُوزيږى. ٩ څوک چې په خپل کار کښې سست وی هغه لکه د هغه ورور په شان دے څوک چې تباهى راولى. ١٠ د مالِک خُدائ نوم مضبُوطه قلعه ده، صادِقان هلته منډه وهی اؤ په حفاظت کښې وی. ١١ د مالداره دولت د هغوئ دپاره د مضبوط ښار په شان وی اؤ په دې خيال چې دا به د هغوئ د حفاظت یو اوچت دیوال وی. ١٢ د تباهئ نه وړاندې د اِنسان زړهٔ کښې کبر وی، خو د عزت نه وړاندې عاجزی راځی. ١٣ څوک چې د خبرې آوریدو نه مخکښې جواب ورکوی، دا د هغۀ کم عقلتوب دے اؤ د هغۀ شرم دے. ١٤ د اِنسان روح بیماری هم برداشت کولے شی، خو مات روح به څوک وزغمی؟ ١٥ هوښياران هميشه د علم حاصلولو په لټون کښې وی، اؤ د هغوئ غوږونه د علم زده کولو دپاره تيار وی. ١٦ تحفه د اِنسان دپاره لار خلاصوی، اؤ د هغهٔ لاس تر غټو خلقو پورې رسوی. ١٧ څوک چې په عدالت کښې خپله دعوىٰ اول پیش کړی نو هغه صحیح ښکارى تر څو چې بل څوک راشی اؤ هغۀ نه تپوسونه شروع کړی. ١٨ په خسڼې اچولو جنګونه ختمیږی، اؤ د مضبوطو مخالفينو په مينځ کښې جنګ ختموی. ١٩ د یو خفه شوې ورور رضا کول د یو مضبوط ښار د فتح کولو نه سخت وی، اؤ جنجالونه د قلعې دروازو ته اړمونه اچوی. ٢٠ د خپلې خُلې په میوه اِنسان خپله خيټه مړه کړی اؤ د خپلو شونډو په فصل هغه مطمئن شی. ٢١ په ژبه کښې د مرګ اؤ ژوند طاقت شته دے، اؤ څوک چی دې سره مینه کوی هغوئ ته به يې نتيجه مِلاؤ شی. ٢٢ چا ته چی ښۀ ښځه مِلاؤ شوه دا د هغۀ دپاره خزانه ده، اؤ هغه ورته د مالِک خُدائ د خوا نه برکت دے. ٢٣ غریب سړے د رحم دپاره منت زاری کوی، خو مالداره سړے په سختئ سره جواب ورکوی. ٢٤ ځينې دوستان يو بل ته کنده کنى، خو رښتينے دوست د خپل ورور نه هم وفادار وی.

نولسم باب

١ دا بهتره ده چې یو سړے غريب وی اؤ په ایماندارئ سره ژوند تيروی، د هغه چا نه چې دروغجن اؤ کم عقل وی. ٢ د علم نه غیر جذبات څرګندول ښهٔ نهٔ دی، اؤ بې صبری لار خطا کوی. ٣ د اِنسان کم عقلتوب د هغهٔ ژوند تباه کوی، اؤ بیا د هغهٔ تریخوالے د مالک خدائ خلاف وی. ٤ دولت ډیر دوستان پیدا کوی، خو غربت ټول دوستان د هغهٔ نه شړی. ٥ دروغجن ګواه به د سزا نه نهٔ بچ کیږی، اؤ څوک چی دروغ وائی هغه به بچ پاتې نهٔ شی. ٦ ډير خلق د حاکم خوشامندی کوی، اؤ هر څوک د هغه چا دوست وی څوک چې تُحفې ورکوى. ٧ کۀ د غریب سړی نه د هغهٔ رشته دار ډډه کوی، نو بيا به د هغهٔ دوستان د هغهٔ نه څومره نور هم ډډه کوی. کۀ څهٔ هم چې هغه د هغوئ سره د خبرو کولو کوشش کوی، خو هغوئ ترې نه لاړ شی. ٨ څوک چی حِکمت حاصلوی نو د خپل ځان سره مينه کوی، څوک چی پوهه خوښوی هغۀ ته برکت ملاویږی. ٩ دروغجن ګواه به د سزا نه نهٔ بچ کیږی، اؤ څوک چی دروغ وايى هغه به تباه شی. ١٠ کم عقل سره عیش عشرت ښهٔ نهٔ ښکاری، اؤ دا به لا څومره نامناسبه وى کۀ چرې يو غلام په شهزادګانو حکومت کوی. ١١ د اِنسان حِکمت د هغهٔ غُصه قابو کوی، اؤ د بل بد ځان ته نهٔ اودرول هغهٔ ته عزت ورکوی. ١٢ د بادشاه غُصه د زمرى د غړمبيدو په شان وى، خو د هغۀ احسان لکه په کبل د پرخی په شان وى. ١٣ بې وقوفه زوئ د پلار د تباهئ باعث وی، اؤ جګړماره ښځه داسې وی لکه کوټه چې هر وخت راڅاڅی. ١٤ اِنسان ته په وراثت کښې کورونه اؤ دولت د پلارنیکهٔ نه ملاؤیږی، خو هوښياره ښځه صرف هغهٔ ته د مالِک خُدائ له طرفه ملاؤیږی. ١٥ ناراستی ښهٔ خوب راولی، اؤ لټ سړے اوږے پاتې کیږی. ١٦ څوک چی د خُدائ حُکمونه منی نو هغه د خپل ژوند حفاظت کوی، خو هغه څوک چی د خپلو لارو لا پرواهی کوی هغه به مړ شی. ١٧ څوک چی د غریب مدد کوی هغه خُدائ سره ښیګړه کوی اؤ څهٔ چې هغه کوی نو هغه به يې اجر ورکړی. ١٨ د خپل زوئ تربيت د اول نه په ماشوموالی کښې کوه هسې نه چې وروستو تهٔ د هغهٔ ژوند برباد کړې. ١٩ غُصه ناک سړے به ضرور د خپلې غصې انجام ته ورسیږی، کهٔ تاسو چرې هغه يو ځل بچ کړئ نو تاسو به هغه هر وخت بچ کوئ. ٢٠ نصیحت ته غوږ ونیسه اؤ هدايت قبُول کړه، نو په آخر کښې به تهٔ هم هوښیار شې. ٢١ د اِنسان په زړهٔ کښې ډیرې منصُوبې وی، خو کیږی هغه څهٔ چې د مالِک خُدائ رضا وی. ٢٢ وفاداری د اِنسان ښائست دے. يو غریب د دروغژن نه بهتر دے. ٢٣ د مالِک خُدائ یره د ژوندون سرچینه ده، کومه چې اِنسان ته سکون ورکوی اؤ د مُصیبتونو نه يې بچ ساتى. ٢٤ ناراسته خو خپل لاس تالی ته رسوی خو تر دې چې هغه بیا واپس خپلې خُلې ته هم نهٔ وړی. ٢٥ کۀ څوک مسخره کوونکی ووهی نو د دې نه به ساده ګان سبق زده کړی، کۀ چرې پوهه سړے ورټل شی نو هغه به د دې نه نور عِلم زده کړی. ٢٦ هر هغه څوک چې په خپل پلار باندې ظُلم کوی اؤ خپله مور وشړی نو دے هغه زوئ دے څوک چې د شرم باعث دے. ٢٧ زما زویه هرکله چې تهٔ نصيحت اورېدل بند کړې، نو تهٔ به د علم د خبرو نه بې لارې شې. ٢٨ بدکاره ګواه اِنصاف پورې خندا کوی، اؤ بدکاران د شرارت نه خوند اخلی. ٢٩ سزا د مسخره کوونکی دپاره تياره شوې وی، اؤ وهل د کم عقلو د ملاګانو دپاره تيار وی.

شلم باب

١ شراب اِنسان نه مسخره کوونکے جوړوی اؤ شراب څښل د شر اؤ فساد جرړه ده، هر هغه څوک چې په دې راواوړی نو هغه هوښیار نهٔ دے. ٢ د بادشاه غُصه لکه د زمری د غړمبیدو په شان وی، هر هغه څوک چی دے غُصه کړی نو خپل ژوند په خطره کښې اچوی. ٣ د جنګ نه لرې کيدل اِنسان ته عزت ورکوی، خو هر کم عقل زر جنګو کوی. ٤ ناراسته په صحیح موسم کښی قلبه نهٔ کوی نو د لو په وخت کښې هغۀ سره هيڅ نهٔ وی. ٥ د اِنسان د زړهٔ منصُوبه د ډوبو اوبو په شان ده، خو هوښیار سړے ترې نه دا بهر راوباسی. ٦ ډیر خلق د وفادارئ دعوى کوی، خو وفادار يو هم نهٔ پيدا کيږی. ٧ صادِقه اِنسان نيک ژوند تیروی اؤ د هغهٔ راروان نسل بختور وی. ٨ کله چی یو بادشاه د عدالت دپاره په تخت کښینی، خو هغه په خپله د ټولو بدو تول کوی. ٩ څوک دا وئيلے شى چې زما زړهٔ صفا دے اؤ زهٔ پاک اؤ بې ګُناه یم؟ ١٠ د غلط تول اؤ غلط ناپ دواړو نه مالک خدائ نفرت کوی. ١١ ماشومان هم په خپل کردار پېژندلے شی، دا چې آيا د دوئ کردار پاک اؤ ښۀ دے اؤ کۀ نه. ١٢ غوږونه چی اورېدل اؤ سترګی چی ليدل کوی مالک خدائ دا دواړه جوړ کړی دی. ١٣ خوب سره مینه مهٔ کوه ځکه چی غریب به شې، بیدار اوسه نو تا سره به د خوراک دپاره هر څۀ ډیر تير وى. ١٤ اخستونکی تل دا شکایت کوی چې دا ښهٔ نهٔ دے، دا ښهٔ نهٔ دے، نو بيا هغه لاړ شى اؤ وائى چې دا سودا مې ډيره ښۀ واخستله. ١٥ سرهٔ زر اؤ لعلونه زیات پیدا کیږی، خو هغه شونډی چې د عقلمندۍ خبرې کوی نایابه زیورات دی. ١٦ هر څوک چې د پردی کس د قرض ذمه واری اخلى نو ضمانت ترې نه واخله، ضمانت ترې نه واخله کۀ چرې دهٔ دا کار د پردى کس دپاره کړے وی. ١٧ د غلا ډوډئ خوږه وی، خو دا په خُله په باجرئ بدلیږی. ١٨ د نصیحت په رڼا کښې منصُوبې جوړوه، د جنګ نه وړاندې ښۀ مشوره کوه. ١٩ غیبت راز څرګندوی، نو د هغه کس نه ځان ساته څوک چې مشروټی کوی. ٢٠ کۀ یو اِنسان چرې په خپل پلار مور لعنت کوی، د هغهٔ د ژوند چراغ به په توره تیارهٔ کښې ختم شی. ٢١ کوم میراث چې اِنسان ته زر حاصل شی، نو په آخره کښې به هغه دهٔ ته د برکت ذریعه نهٔ وی. ٢٢ داسې مهٔ وایه چې د دې بدو انتقام به زهٔ په خپله اخلم! مالِک خُدائ ته صبر وکړه هغه به ستا بدله واخلی. ٢٣ مالِک خُدائ د غلط تول نه نفرت کوی، اؤ د غلطې تلې استعمال بد کار دے. ٢٤ د اِنسان قدمونه اخستل مالِک خُدائ په خپله مُقرر کړی دی، نو بيا به څنګه یو کس په خپله لار پوهه شی؟ ٢٥ خپل ځان په بې سوچه نذر منلو سره خُدائ ته مهٔ راګیروه، نو بيا کله چې وروستو په هغې باندې فکر کوی. ٢٦ هوښیار بادشاه بدکاران په غاښئ ولی، اؤ په هغوئ باندې غوبل کوی. ٢٧ د مالِک خُدائ رڼا د اِنسان د روح لټون کوی، اؤ هغه د هغوئ په ځان کښې دننه لټون کوی. ٢٨ مينه اؤ وفاداری یو بادشاه محفوظ ساتی، د مينې په وجه د هغهٔ تخت به مدام قائم وی. ٢٩ د ځوانانو عزت اؤ جلال د دوئ طاقت دے، سپین ویښتۀ د بوډاوالی شان و شوکت دے. ٣٠ زخمونه اؤ دردونه بدکاری لری کوی، وهل اِنسان دننه نه صفا کوی.

يويشتم باب

١ د بادشاه زړۀ د مالِک خُدائ په لاس کښی دے، کوم ځائ چې د دهٔ خوښه وی هلته يې لکه د نهرونو د اوبو غوندې بوځی. ٢ هر سړی ته خپلې ټولې لارې په خپل نظر کښې صحیح ښکاری، خو مالِک خُدائ د زړُونو جاج اخلی. ٣ صداقت اؤ اِنصاف کول مالِک خُدائ دا د قربانئ نه زیات خوښوی. ٤ مغروره سترګې اؤ مغرور زړۀ د بدعملو چراغ اؤ ګُناه ده. ٥ د محنتی اِنسان منصُوبې د آبادئ باعث ګرځی، خو په يقين سره جلد بازی اِنسان د غُربت سره مخ کوی. ٦ کُوم مال دولت چې په دروغژنه ژبه وګټلے شی نو دا د ختميدونکې دوند اؤ وژونکې دام په شان دے. ٧ بدکاران به د خپل ظُلم زیاتی په وجه جارو شی، ځکه چې هغوئ د هر هغه کار نه انکار کوی کوم چې صحیح وی. ٨ د ګُناه ګار لاره کږه وږه وی، خو د پاکانو لاره نیغه وی. ٩ دا بهتره ده چې د کوټی دپاسه په یو ګوټ کښې ځانته ژوند کوی نه چې په کور کښې د ژبه ورې ښځې سره اوسيږی. ١٠ بدکاره اِنسان د بدۍ خواهشمند وی، د هغهٔ ګاونډیان هم هیڅ قِسمه رحم د هغهٔ نه نهٔ وينی. ١١ کله چې يو مسخره کوونکی ته سزا ورکړے شی، نو ساده هم ترې نه عقل زده کړی، خو کله چې د هوښیار لارښونه وشی، نو هغه ترې نه نور علم حاصلوی. ١٢ صادِقه خُدائ هغه هر څهٔ وينی کوم چې د بدکاره په کور کښې کیږی، اؤ په بدکاره به هغه تباهی راولی. ١٣ کۀ یو سړے د غريب ژړا فرياد ته خپل غوږونه بند کړی، نو د هغهٔ خپله ژړا فرياد به څوک نهٔ اوری. ١٤ په پرده کښې تحفه ورکول غُصه نرموی، په پټه رشوت ورکول اِنسان د غټ قهر نه ساتى. ١٥ هرکله چې اِنصاف وشى، نو په دې صادِق خوشحالیږی، خو بدکاره ترې نه يريږى. ١٦ څوک چې د حِکمت د لارې نه بې لارې شی، نو هغه به د مړو په ډله کښې شمار شی. ١٧ څوک چې د عياشۍ سره مینه کوی نو هغه به غریب شی، څوک چې د شرابو اؤ غوړو زيړو سره مینه کوی هغه به مالداره نهٔ شی. ١٨ بدکاران په خپل ځان هغه تکلیف راولی کوم چې هغوئ په صادِقانو د راوستو کوشش کوی. ١٩ د جنګيالئ اؤ سرتيزه ښځې سره د اوسيدو نه په صحرا کښې اوسيدل ښۀ دى. ٢٠ د هوښيارانو په کور کښې ښۀ خوراکونه ډير تیر وی، خو کم عقل چې څهٔ ګټی هغه څټی. ٢١ څوک چې صداقت اؤ شفقت پسې ګرځی، هغه به ژوندون، آبادی اؤ عزت پیدا کړی. ٢٢ يو هوښيار اِنسان په یو طاقتور ښار حمله کولے شی، اؤ هغه قوی دیوالونه راغورزولے شی په کُومو چې هغوئ ملاتړی. ٢٣ څوک چې خپله خُله اؤ ژبه په قابو کښې ساتى، خپل ځان د مُصيبت نه خلاصوی. ٢٤ مغروره اؤ ځان ښولے سړے چې مسخره کوونکے يې نوم دے، هغه هر کار د تکبر سره کوی. ٢٥ د ناراسته خواهش هغه د مرګ طرف ته بوځی، ځکه چې هغه د کار کولو نه انکار کوی. ٢٦ ټوله ورځ دے د نورو خواهش کوی، خو نيکان تل په سخاوت کښې لګيا وی. ٢٧ د بدکاره د قربانۍ نه مالِک خُدائ کرکه کوی، نو د هغې نه به نور څومره کرکه کوی کومه چې په بدنيتئ سره کيږی. ٢٨ دروغژن ګواه به تباه شی، اؤ څوک چې رښتيا وائی هغه به د تل دپاره خبرې کوی. ٢٩ يو بدکاره اِنسان خپل ځان تکړه ښائى خو صادِق اِنسان په خپلو لارو باندې سوچ کوی. ٣٠ هيڅ قسمه حِکمت، عقل اؤ منصُوبه نشته چې د مالِک خُدائ په خلاف کامیاب شی. ٣١ اَس د جنګ د ورځې دپاره تیارولے شی، خو کامیابې د مالِک خُدائ په لاس کښې ده.

دوه ويشتم باب

١ نيک نامی د ډیر مال دولت نه غوره ده، عزت د سرو اؤ سپینو زرو نه بهتر دے. ٢ مالداره اؤ غریب دواړه یو شان دی، مالِک خُدائ د دواړو خالق دے. ٣ هوښيار سړے چې خطره ووينى نو خپل ځان ترې ساتى، خو ساده سړے پرې وردانګی اؤ بیا مُصيبت کښې راګیر شی. ٤ عاجزی اؤ د مالِک خُدائ نه یریدل، اِنسان ته مال دولت، عزت اؤ ژوند ورکوی. ٥ د بدکارانو په لار کښې اغزی اؤ دامونه وی، خو په چا چې خپل ځان ګران وى نو هغه د دوئ نه ځان بچ ساتى. ٦ ماشوم په صحیح لار روان کړه، دے چې لوئ هم شی د هغې نه به وانهٔ وړی. ٧ مالداره په غريبانانو باندې حکومت کوی، اؤ قرض اخستونکے د قرض ورکونکی غلام وی. ٨ کۀ څوک نا اِنصافی کری نو مُصيبت به وريبی، اؤ د هغهٔ د کبر کاسه به نسکوره شی. ٩ بختور دی هغوئ څوک چې سخاوت کوی، ځکه چې هغوئ غریبانان مړوی. ١٠ مسخرو والا کس وشړه، دې سره به جنګ جګړی ختمې شى، بحث مباحثه اؤ سپکاوے هم ورسره ختميږی. ١١ څوک چې په زړۀ صفا وی اؤ خوږې خبرې کوی، نو بادشاه به هم د هغهٔ دوست شی. ١٢ د مالِک خُدائ نظر په عالمانو باندې وی، خو هغه د بې وفا خلقو منصوبې ورانوی. ١٣ ناراسته وائی بهر زمرے دے! کۀ چرې بهر ووځم نو هغه به مې په لار کښې ووژنى. ١٤ د زناکارې ښځې خُله د ژورې کندې په شان ده، چا ته چې مالِک خُدائ په قهر شوے وی هغه به په کښې ورغورزیږی. ١٥ د ماشُومانو زړهٔ د کم عقلتوب نه ډک وی، خو د وهولو چوکه د هغوئ نه دا عادت وکاږی. ١٦ څوک چې په غريبانانو باندې ظُلم کوی د دې دپاره چې مالداره شی اؤ هغه څوک چې امیرانو ته تحفی ورکوی نو دا دواړه به غريب شی.

دېرش د عقلمندۍ مثالونه

١٧ د هوښيارانو خبرو ته غوږ کښيږده اؤ هغې ته پام وکړه اؤ زما تعلیم د زړهٔ نه قبُول کړه. ١٨ نو دا به تا خوشحاله کړی کهٔ تهٔ دا په خپل زړهٔ کښې یاد ساتې اؤ دا په خپلو شونډو هر وخت یادوې. ١٩ زهٔ نن تا ته تعلیم درکوم دا چې ستا ایمان په مالِک خُدائ باندې پيدا شی. ٢٠ ما ستا دپاره دېرش خبرې ليکلې دی په کُومو کښې چې علم، اؤ نصيحت دے. ٢١ اؤ زۀ به تا ته رښتيا اؤ د اعتماد وړ خبرې در وښایم، تر څو چې قابل اعتماد جواب ورکولے شی هغه چا ته چا چې تهٔ رالیږلے یې.

اول نصيحت

٢٢ د غريبانانو د غريبۍ نه غلطه فائده مۀ اخله، اؤ په عدالت کښې د حاجت مندو حق مۀ خوره. ٢٣ ځکه چې مالِک خُدائ به په خپل لاس کښې د دوئ مقدمه واخلی اؤ هغوئ به لوټ کړی، چا چې دوئ لوټ کړی وی.

دويم نصيحت

٢٤ د غُصه ناکو سره دوستانه مهٔ کوه، اؤ د قهرجنو سره ناسته مهٔ کوه. ٢٥ هسی نه چې تۀ د هغوئ عادتونه زده کړی اؤ خپل ځان په مُصيبت کښې راګیر کړی.

دريم نصيحت

٢٦ د چا په ځائ د ضمانت لاس مهٔ ورکوه اؤ مهٔ د قرض ذمه واری اخله. ٢٧ کۀ تۀ هغوئ له دا قرض ورنۀ کړے شې هغوی به راشی اؤ تهٔ چې په کوم کټ اودهٔ کیږې نو هغه به درنه یوسی.

څلورم نصيحت

٢٨ په زمکه کښې هغه د حد بندئ وړومبے کاڼے مۀ بې ځایه کوه کُوم چې ستا پلار نيکۀ ایښے وی.

پينځم نصيحت

٢٩ تهٔ داسې یو کس وينې، څوک چې په خپل کار کښې ماهر وی؟ هغه به د عامو خلقو خدمت نهٔ کوی، خو د بادشاهانو خدمت به کوی.

درويشتم باب

شپږم نصيحت

١ کله چې تۀ يو حاکم سره ډوډى خوړلو ته کښينې، نو دا په ذهن کښې راوله چې ستا وړاندې څهٔ دی. ٢ په خپله مرئ چاړه کیږده کۀ تهٔ زیات خوړونکے یې. ٣ د هغۀ د مزيدار خوراک ډير خواهش مهٔ کوه، ځکه چې دا دوکه ورکونکے خوراک دے.

اوؤم نصيحت

٤ خپل ځان په مالداره کولو مهٔ ستړے کوه. دومره هوښيار شه چې د داسې کولو نه ځان ساتې. ٥ ستا دولت به د سترګو په رپ کښې فنا شی، اؤ خپلې وزرې به پرانزى اؤ د باز په شان به آسمان ته والوځی.

اتم نصيحت

٦ د يو شُوم سړى ډوډۍ مۀ خوره اؤ د هغۀ د مزیدارو خوراکُونو آرمان مۀ کوه. ٧ هغه داسې سړے دے چې همیشه د خرچ سوچ کوی، هغه تاسو ته وائى چې، ”راشئ ما سره وخورئ وڅښئ.“ خو هغه د زړۀ نه دا خبره نۀ کوى. ٨ ځکه چې تاسو څۀ خوړلى وى هغه به په پوزه باقئ کړئ اؤ ستاسو ټولې ښُکلې خبرې به بې فائدې شی.

نهم نصيحت

٩ يو کم عقل ته خبرې مۀ کوه، هغه به ستا د حِکمت خبرې سپکې ګڼی.

لسم نصيحت

١٠ په زمکه کښې هغه د حد بندئ وړومبی کاڼې مۀ بې ځایه کوه اؤ مهٔ د يتيمانو په زمکه باندې قبضه کوه. ١١ ځکه چې د هغوئ بچ کوُونکے زورور دے اؤ هغه به ستاسو خِلاف د هغوئ د مقدمی طرفدارے وکړى.

يولسم نصيحت

١٢ خپل زړهٔ تربیت ته حواله کړه اؤ خپل غوږونه د حِکمت خبرو ته نیسه.

دولسم نصيحت

١٣ د خپل اولاد تربیت مهٔ پریږده. کۀ تهٔ هغوئ ته په چوکه سزا ورکړې نو هغوئ به د دې نه مړهٔ نهٔ شی. ١٤ هغهٔ ته په چوکه سزا ورکړئ اؤ هغه به د عالم ارواح نه بچ کړئ.

ديارلسم نصيحت

١٥ زما زويه، کۀ تهٔ عقلمند یې، نو زما زړهٔ به خوشحاله وی. ١٦ دننه روح به په ما کښې په ټوپونو شی کله چې تهٔ رښتيا خبرې کوې.

څوارلسم نصيحت

١٧ خپل زړهٔ مهٔ پریږده چې د ګُناهګارو سره حسد وکړی، خو د مالِک خُدائ نه هر وخت په يره کښې اوسه. ١٨ په يقين سره ستا دپاره په راتلونکی وخت کښې اُميد شته دے اؤ ستا اُميد به نهٔ ختمیږی.

پينځلسم نصيحت

١٩ زما زويه، ما ته غوږ ونيسه، هوښيار اوسه، اؤ خپل زړهٔ په صحیح لار باندې قائم وساته. ٢٠ د شرابيانو سره ناسته پاسته مهٔ کوه، اؤ د خيټورو سره مهٔ ګرځیږه. ٢١ ځکه چې شرابیان اؤ خيټور به غریبانان شی. اؤ ډير خوب به هغوئ ته شلیدلې جامې ورواغوندى.

شپاړسم نصيحت

٢٢ خپل پلار ته غوږ نيسه، چا چې تا ته ژوند درکړے دے، اؤ د خپلې مور بې عزتی مهٔ کوه کله چه هغه بوډئ شی. ٢٣ حقیقت حاصل کړه اؤ دا مهٔ خرڅوه، اؤ حِکمت، تربیت اؤ پوهه حاصله کړه. ٢٤ د صادِق سړى پلار ډير خوشحاله وى، هغه څوک چې هوښیار زوئ لری په هغهٔ باندې فخر کوی. ٢٥ ستا مور اؤ پلار دې خوشحالی وکړی، اؤ هغه دې خوشحالی وکړی چا چې تهٔ زیږولے يې!

اوولسم نصيحت

٢٦ زما زويه، خپل زړهٔ ماته راکړه اؤ ما ته وګوره اؤ په خوشحالئ سره زما په طریقو باندې عمل وکړه. ٢٧ ځکه چې کنجره د ډوبی کندی په شان وی اؤ زناکاره د تنګ کوهی په شان وی. ٢٨ هغوئ د ډاکوانو په شان په انتظار کښې ناستې وى اؤ بې وفا سړی زياتوی.

اتلسم نصيحت

٢٩ څوک دی چې ویر کوی؟ څوک دی چې غمجن دی؟ څوک دی چې جګړه کوی؟ څوک دی چې شکایت کوی؟ څوک دی چې هسی زخمونه لری؟ څوک دی چې سرې سترګې لری؟ ٣٠ دا هغوئ دی څوک چې په مےخانو کښې وخت تیروی، اؤ د رنګا رنګ شرابو پیالئ څښی. ٣١ شرابو ته مهٔ ګوره کله چې دا سرهٔ وی اؤ کله چې په پیاله کښې شغلې وهی اؤ په آسانه سره تیریږی! ٣٢ په آخر کښې دا لکه د مار چیچل کوی اؤ لکه د منګور په شان زهریلا وی. ٣٣ ستا سترګې به عجيبه اؤ رنګا رنګ څيزُونه ګوری، اؤ ستا ذهن به د ګډوډو څيزونو تصور کوی. ٣٤ تۀ به په خيال کښې د هغه چا په شان يې څوک چې د سمندر دپاسه اودهٔ وی، اؤ د چپو دپاسه پروت ټالئ وهی. ٣٥ نو تۀ خپل ځان ته وائې، ”هغوئ زهٔ ووهلم، خو زهٔ خوږ نهٔ شوم، هغوئ زهٔ وټکولم، خو ما ته پته ونهٔ لګیدله! کله چې زهٔ راویښ شم نو زهٔ به د څښلو دپاره نور شراب هم پیدا کړم.“

څليريشتم باب

نولسم نصيحت

١ د بدکارانو سره حسد مۀ کوه اؤ د هغوئ د دوستانی آرزو مهٔ کوه ٢ ځکه چې هغوئ په زړهٔ کښې د شر اؤ فساد منصُوبې جوړوی، اؤ د هغوئ خبرې هميشه مُصيبت جوړوی.

شلم نصيحت

٣ يو کور په حِکمت سره جوړیږی، اؤ د پوهی په وجه هغه قائم پاتې کیږی. ٤ د علم په واسطې سره د هغهٔ کوټې د نایابه اؤ قیمتی خزانو سره ښائسته کولے شی.

يويشتم نصيحت

٥ یو هوښیار اِنسان لوئ طاقت لری، اؤ د عالم قوت ورځ په ورځ نور هم زیاتیږى. ٦ د جنګ کولو دپاره د ښهٔ هدايت ضرورت وی، اؤ د ګڼو مشوره ورکونکو سره کاميابی یقینی وی.

دوه ويشتم نصيحت

٧ کم عقل هوښيارتيا نهٔ شی حاصلولے، ځکه په جرګه کښې د هغهٔ خُله بنده وی.

درويشتم نصيحت

٨ څوک چې بدې منصُوبې جوړوی، نو هغه به په دوکه مار مشهور شی. ٩ د کم عقلو منصُوبې د ګُناه نه ډکې وى، اؤ خلق د مسخره کوونکی نه نفرت کوی.

څليریشتم نصيحت

١٠ کۀ تۀ په مشکل وخت همت بائیلی، نو تهٔ بيا ډير کمزورے اِنسان يې.

پينځۀ ويشتم نصيحت

١١ د هغه کس په بچ کولو کښې سستی مهٔ کوه څوک چې مرګ ته روان کړے شوے وی، اؤ هغه حلالولو ته مهٔ پريږده. ١٢ کۀ تاسو چرې وايئ، مُونږ ته خو د دې په حقله څهٔ علم نشته دے، نو هغه څوک چې د زړونو په سوچونو خبر دے نو دا به درک نهٔ کړی څهٔ؟ هغه څوک چې ستا د ژوندون خيال ساتى په دې نهٔ پوهیږی څهٔ؟ هغه به هر هغه چا ته د خپل عمل په مطابق بدله ور نهٔ کړی څهٔ؟

شپږ ويشتم نصيحت

١٣ زما زويه، شهد خوره، ځکه چې دا ښۀ څيز دے، د ګبين د شهدو خوند خوږ وی. ١٤ نو په دې يقين وکړه چې حِکمت هم دغه شان ستا د ځان دپاره خوږ دے، کۀ چرې تهٔ يې بیامومې نو دا ستا د راتلونکی ژ‎‎‎‎وند دپاره اُميد دے، اؤ دا اميد به هیڅکله ستا نه اخوا نهٔ شی.

اوويشتم نصيحت

١٥ د بدکارانو غوندې مۀ جوړيږه څوک چې د صادِقانو د کور خلاف په انتظار کښې ناست وی، اؤ د هغوئ په کورُونو حمله مهٔ کوه. ١٦ کهٔ څهٔ هم چې صادِق اِنسان اوهٔ ځل راپریوځی هغه دوباره راپاڅی، خو د بدکاره دپاره یو آفت بس دے.

اتۀ ويشتم نصيحت

١٧ هرکله چې ستا دُشمن راپریوځی نو په هغهٔ باندې خوشحالى مۀ کوه، اؤ کله چې هغه تيندک وخوری نو په هغهٔ باندې خپل زړهٔ مهٔ خوشحالوه. ١٨ نو مالِک خُدائ به ستا دا خوشحالی وګوری اؤ هغه به ستا نه ناراضا شی اؤ د هغهٔ نه به خپل غضب اخوا کړی.

نهۀ ويشتم نصيحت

١٩ د بدکارانو په وجه مۀ پريشانه کيږه، اؤ مهٔ د هغوئ سره حسد کوه، ٢٠ ځکه چې د بدعمله سره د آئنده اُميد نشته، اؤ د هغوئ ډیوه په مړه کيدو ده.

دېرشم نصيحت

٢١ زما زويه، د مالِک خُدائ اؤ د بادشاه نه يريږه. اؤ د باغيانو سره ملګرتيا مۀ کوه، ٢٢ ځکه چې دا دواړه به ناڅاپه تباهی درباندې نازله کړی نو څوک د دې اندازه لګولے شی چې څهٔ قسمه تباهی به دوئ راولیږی؟

د حِکمت نورې خبرې

٢٣ هوښياران هم دا شان وائی: د عدالت کولو په وخت کښې د چا طرفداری په کار نهٔ ده. ٢٤ هر هغه څوک چې یو ګُناه ګار ته ووائی چې، ”تهٔ بې ګُناه يې،“ ټول قوم به په دهٔ باندې لعنت ووائی اؤ قومونه به يې رسوا کړی. ٢٥ خو هغه څوک چې مجرم قائلوی، نو ډير برکتُونه به په هغوئ باندې نازل شى. ٢٦ څوک چې هر وخت رښتينے جواب درکوی هغه اصلی دوست دے. ٢٧ خپل بهرنی کارونه اول ختم کړه اؤ خپله د کروندی زمکه تياره کړه، د د‎ې نه وروستو خپل کور جوړوه. ٢٨ د ثبُوت نه بغير دې د خپل ګاونډی خِلاف ګواهى مۀ ورکوه، اؤ د هغۀ په باره کښې د دروغو خبرې مۀ کوه. ٢٩ داسې مۀ وايه، ”هغۀ چې زما سره څۀ کړى دى نو زۀ به هم هغه شان ورسره وکړم، اؤ زهٔ به ترې نه خپل بدل واخلم.“ ٣٠ زۀ د يو ناراسته سړى په پټى تیر شوم اؤ د کم عقل د انګُورو باغ مې وکتلو، ٣١ په هر ځائ کښې ازغې راختلی وُو، اؤ زمکه ټوله په ډیله باندې ډکه وه، اؤ د کاڼو دیوالونه یې راغورزیدلی وُو. ٣٢ ما چې څهٔ ولیدل نو په خپل زړهٔ کښې مې ورباندې سوچ وکړو، اؤ چې څهٔ مې ولیدل د هغې نه مې سبق زده کړو: ٣٣ کهٔ يو سړے وائی چې، ”لږ به اودهٔ شم، لږ به سترګې پټې کړم، لږ به خپل لاسُونه راغونډ کړم چې دمه شم،“ ٣٤ خو بيا غریبی به لکه د یو ډاکو په شان په هغۀ باندې ورټوپ کړی، اؤ نیستی به لکه د وسله بند اِنسان په شان هغه را ګير کړی.

پينځۀويشتم باب

د حضرت سليمان نور متلُونه

١ دا د سليمان نور متلونه دى، کُوم چې د حزقياه کاتبانو د يهُوداه بادشاه راجمع کړی دی. ٢ دا د خُدائ پاک لوئی ده چې یوه معامله په راز کښې ساتى، خو د يوې مسئلې ښکاره کول د بادشاه عزت څرګندوی. ٣ څومره چې آسمانونه اوچت اؤ زمکه ژوره ده، هم دغه شان د بادشاهانو زړونه نامعلوم دی. ٤ د سپينو زرو نه ملاؤټ لرې کړه ترڅو زرګر ترې نه يو ښائسته لوښے جوړ کړى. ٥ نو دغه شان د بادشاه د حضور نه بدکاران لرې کړه، نو د هغۀ حکومت به د صداقت په وجه قائم وی. ٦ د بادشاه په حضُور کښې د خپل ځان لوئی مۀ کوه، اؤ مهٔ د لویو خلقو په ځائ کښې وړاندې کښینه. ٧ دا به ښۀ وی چې هغه تا راوغواړى چې، ”دلته راشه،“ اؤ نۀ دا چې هغه تا د مشرانو په وړاندې بې عِزته کړی اؤ ښکته دې کښینوی. څهٔ چې تا په خپلو سترګو لیدلی وی ٨ نو هغه په عدالت کښې په تيزئ سره مهٔ وړاندې کوه، نو تهٔ به په آخر کښې څهٔ کوې کهٔ چرې ستا ګاونډی تا ملامته کړی اؤ بیا دې وشرموی؟ ٩ کۀ تهٔ خپل ګاونډی سره په يوه مقدمه کښې بحث کوې، نو په هغه وخت کښې د بل اِنسان راز ورته مهٔ څرګندوه. ١٠ اؤ کۀ چرې هغه دا واؤری اؤ تا وشرموی، نو بیا به تهٔ خپله دا بدنامی هیڅکله ختمه نهٔ کړې. ١١ په ځائ خبره دا شان وی لکه چې د سپینو زرو په لوښی کښې د سرو زرو مڼه وی. ١٢ د یو هوښيار سړی تنبیه د هغه غوږ دپاره څوک اوریدلے شی لکه د سرو زرو والۍ اؤ یا د سوچه سرو زرو کالی په شان ده. ١٣ يو باوری پيغام وړونکے لکه د لو په موسم کښې د واؤری د یخوالې په شان دے د هغه چا دپاره څوک چې هغه استوی، اؤ هغه د خپل مالک زړهٔ يخوی. ١٤ لکه د هغه وریځ اؤ هوا په شان چې باران نهٔ وروی، هغه څوک دے چې د تحفو ورکولو وعده کوی اؤ بيا ‎يې نهٔ ورکوی. ١٥ د صبر په وجه مشر هم قائليږى، اؤ یوه نرمه خبره هډوکی هم ماتوی. ١٦ کهٔ چرې تا ته شهد مِلاؤ شی نو ضرورت نه زیات مهٔ خوره، په زیات خوړلو به دا قے کړی. ١٧ د خپلو ګاونډيانو کور ته کم ورځه، کۀ چرې تهٔ ډیر ورځې نو کیدے شى چې ستا نه نفرت شروع کړى. ١٨ څوک چې د خپل ګاونډې خلاف د دروغو ګواهې ورکوی هغوئ لکه د لَوړ، یا تورې یا د تیرهٔ غشی غوندې خطرناک وی. ١٩ لکه په خراب غاښ خوړل يا په ګوډه خپه تلل کول داسې دى لکه په سخت وخت کښې چې په ناباوره کس توکل کوی. ٢٠ يو خفه کس ته چې څوک د خوشحالئ سندرې وائی، نو هغه به دا شان وی لکه چې د یو کس نه په یخ موسم کښې څادر اخوا کړی، اؤ یا سرکه د هغهٔ په زخم واړوی. ٢١ کۀ ستا دُشمنان وږى وى، نو هغوى له خوراک ورکړه، کهٔ چرې هغوى تږی وى، نو هغوى له اوبۀ ورکړه. ٢٢ نو په داسې کولو سره تهٔ د هغهٔ په سر باندې به بل سکارۀ واړوې، اؤ مالِک خُدائ به تا ته اجر درکړى. ٢٣ لکه څنګه چې د شمال هوا باران راؤلی، نو دغه شان پشې شا خبرې کول د خلقو مخ د غُصې نه تک سور کړی. ٢٤ دا بهتره ده چې د کوټې دپاسه په یو ګوټ کښې ځانته ژوند کوی نه چې په کور کښې د ژبه ورې ښځی سره اوسيږی. ٢٥ لکه یخې اوبۀ چې د ستړی زړهٔ دپاره ښې وی نو دغه شان یو ښۀ زیرے د لرې مُلک نه دے. ٢٦ کۀ یو صادِق اِنسان د بدکاره په سازش کښې راشی نو هغه بيا د ګنده چینې اؤ يا خراب کوهی په شان وی. ٢٧ دا ښهٔ نهٔ دے چې زیات شهد وخوړلے شې، اؤ يا د ځان دپاره د حد نه زيات عزت وغواړې. ٢٨ څوک چې خپل نفس نهٔ شی قابو کولے هغه د هغه ښار په شان بې وسه دے چې دیوالونه يې غورزیدلی وی.

شپږ ويشتم باب

١ لکه څنګه چې په اوړی کښې واؤره يا د لو په موسم کښې باران نامناسب وی، دغه شان د کم عقل اِنسان عزت کول هم دومره نامناسبه وی. ٢ لکه څنګه چې چڼچڼه اخوا ديخوا الوزی اؤ يا چې طوطاګرکى چکرې وهی اؤ په ځائ نهٔ کښينی، دغه شان نامناسبه ښيرا کول د چا په سر نهٔ کښينى. ٣ لکه څنګه چې د اس دپاره چابک، د خر دپاره واږى وى نو هم دغه شان د کم عقل د ملا دپاره چوکه وی. ٤ کم عقل ته د هغهٔ د کم عقلتوب په مطابق جواب مهٔ ورکوه، ګنې تۀ به هم د هغۀ په شان شې. ٥ د کم عقل سوال ته کم عقل جواب ورکوه ځکه چې هغه خپل ځان هوښيار ونهٔ ګڼی. ٦ د يو کم عقل په لاس پیغام استول داسې دى لکه اِنسان چې په خپله ځان نه خپې غوڅی کړی اؤ يا زهر وڅښی. ٧ د کم عقل په خُلی متل داسې وی لکه څنګه چې د يو ګوډ خپه بې کاره وی. ٨ کم عقل ته عزت ورکول داسى وی لکه څوک چې ليندې پورې کاڼې وتړی اؤ ګذار پرې نهٔ شی کولے. ٩ لکه څنګه چې د ازغو بوټی د یو شرابې په لاس کښې وی دغه شان یو متل د کم عقل په خُله کښې وی. ١٠ هغه څوک چې کم عقل اؤ يا لوفر ته کار ورکړی هغه لکه د هغه غشی ويشتونکی په شان وی چې هر څوک پرې ولی. ١١ لکه څنګه چې یو سپے خپلې اُلټیانی دوباره څټی دغه شان کم عقل خپل کم عقلتوب بار بار کوی. ١٢ تاسو داسې سړے لیدلے دے چې هغهٔ ته خپل ځان هوښیار ښکاری؟ خو د دهٔ نه زیات اُميد د یوکم عقل دپاره وی. ١٣ ناراسته وائی چې، ”په لار کښې زمرے دے، خطرناک زمریان په کوڅو کښې ګرځیږی!“ ١٤ لکه څنګه چې دروازه په خپلو قبضو تاویږی، دغه شان ناراسته په خپل کټ کښې اوړی راوړی. ١٥ ناراسته خپل لاس تالی ته وراوږدوى، خو هغه دومره ناراسته وی چې واپس يې خپلې خُلې ته نهٔ راوړی. ١٦ ناراسته خپل ځان د اوؤ هوښيار سړو نه هم زیات هوښیار ګڼى څوک چې په حِکمت سره جواب ورکوی. ١٧ لکه څوک چې یو کوڅه ډب سپے د غوږونو نه راونیسی د هغه چا په شان دے چې د بل چا په بحث کښې ځان شامل کړی. ‏‏‏‏‏١٨‏-١٩ لکه څنګه چې یو لیونے د اور اؤ وژونکی غشی وروی، دا د هغه چا په شان دے چې څوک خپل ګاونډی ته دوکه ورکړی اؤ بیا ووایى چې، ”ما خو صرف ټوقی کولی.“ ٢٠ د پوکی نه غیر اور مړ کیږی، اؤ د غيبت نه غیر جنګ ختمیږی. ٢١ لکه څنګه چې سکارهٔ بلیږی اؤ لکه څنګه چې لرګی لمبې کوی، نو دغه شان د جنګ د تودلو دپاره جنګ مار سړے وی. ٢٢ د غيبت کوونکی خبرې لکه د خوندور خوراک په شان وی، دا بلکل د سړى دننه بدن ته کُوزیږى. ٢٣ نرمې خبرې شریر زړهٔ پټوی لکه څنګه چې په خاورین لوښې باندې رنګ روغن وشی. ٢٤ کينه ناک اِنسان د خبرو په ذریعه خپل ځان همدرد ښائی، خو په خپل زړهٔ کښې هغهٔ ټګی پټه کړې وی. ٢٥ کۀ څهٔ هم چې د هغهٔ خبرې خوږې وی خو په هغوئ باندې یقین مهٔ کوه، ځکه چې د هغۀ زړهٔ د رنګارنګ شرارت نه ډک وی. ٢٦ کۀ د هغهٔ بدنیتی د هغۀ په چل ول کښې پټه وی، خو بيا به د هغهٔ شرارت هر چا ته ښکاره شی. ٢٧ کۀ یو اِنسان بل چا ته کنده کنى نو هغه په خپله په کښې ورغورزيږى، اؤ کۀ یو اِنسان په بل چا کاڼې رغړوی هغه کاڼې به په خپله په دهٔ باندې راورغړیږی. ٢٨ د بل چا په حقله دروغ وئیل د هغهٔ نه نفرت کول دی، اؤ د خوشامندئ خبرې تباهى راولى.

اووۀ ويشتم باب

١ د سبا په حقله لافې مۀ کوئ، ځکه چې چا ته هم پته نشته چې سبا به څۀ کېږى. ٢ دا به ښۀ وی چې نور خلق ستا صِفت وکړى، نه چې تهٔ په خپله د خپل ځان صفت کوې، اؤ دا به ښۀ وی چې نابلده خلق ستا ښهٔ ووائی نه چې تهٔ په خپله. ٣ کاڼې درانهٔ وی شګې درنې وی، خو د یو کم عقل تنګول د دې دواړو نه زیات درانهٔ وی. ٤ قهر خو ظالِم دے اؤ غضب اِنسان چخڼی کوی خو د حسد په وړاندې څوک ټينګيدلے شی؟ ٥ څرګنده رټنه د پټې مينې نه ښۀ ده. ٦ د دوست رټنه د هغهٔ د مينې اظهار دے، خو د دُشمن ښُکلول سراسر دوکه ده. ٧ څوک چې موړ وی هغه شهد هم د خپو لاندې کوی، خو د اوږی دپاره تريخ خوراک هم خوږ وی. ٨ لکه څنګه چې یوه مرغئ د خپلې جالی نه ورکه شوې وی د هغه چا په شان وی لکه څوک د خپل کور نه په صحرا شوې وی. ٩ لکه څنګه چې عطر اؤ خوشبو د اِنسان زړهٔ خوشحالوی، هم دغه شان ښې مشورې دوستان خوشحالوی. ١٠ خپل دوستان اؤ د خپل پلار دوستان مۀ هېروه، د خپل ورورکور ته مهٔ ځه کله چې په تا څهٔ مُصيبت راشی. ستا نزدې ګاونډی د لری ورور نه ښهٔ دے. ١١ زما زويه، هوښيار اوسه اؤ زما زړهٔ خوشحاله کړه، نو بيا به زهٔ هر هغه چا ته جواب ورکولے شم څوک چې ما ته سپک ګوری. ١٢ هوښیاران خطره د اول نه وینى اؤ د هغې نه ځان بچ کوی، خو کم عقل پرې ورخلاص وی اؤ بيا په تکليف کښې راګیر شی. ١٣ هر څوک چې د پردی کس د قرض ذمه واری اخلى نو ضمانت ترې نه واخله، ضمانت ترې نه واخله کۀ چرې دهٔ دا کار د پردى کس دپاره کړے وی. ١٤ کۀ چرې څوک سحر د وخته په اوچت آواز سره په خپل ګاونډی سلام واچوی، دا به هغه لکه د کنځلو په شان وګڼی. ١٥ يوه جګړماره ښځه داسې وی لکه چې د باران په ورځ د چت نه مسلسل څاڅکی راپریوزی. ١٦ د هغې منع کول داسې مشکل وی لکه د هوا بندول اؤ یا تیل په موټی کښې نيول. ١٧ لکه څنګه چې اوسپنه اوسپنه تیره کوی، نو دغه شان یو اِنسان بل اِنسان تیرهٔ کوی. ١٨ کۀ څوک د اینځر د ونې خيال ساتى نو د هغې میوه به هم وخوری، اؤ هر هغه څوک چې د خپل نيک خيال ساتى نو هغه به عزتمند شی. ١٩ لکه څنګه چې په اوبو کښې مخ ښکاری، نو هم دغه شان زړهٔ يو اِنسان څرګندوی. ٢٠ لکه څنګه چې په مرګ اؤ تباهی دنیا نهٔ مړیږی، هم دغه شان د اِنسان سترګی کله هم نهٔ مړیږی. ٢١ سپين اؤ سرهٔ زر په اور آزمائيلے شی، اؤ يو اِنسان د هغهٔ د صفت کولو نه وروسته آزمائیلےشی. ٢٢ کۀ تهٔ کم عقل په لنګرئ کښې د تخم په شان وټکوې، خو کم عقلتوب به د هغهٔ نه لاړ نهٔ شی. ٢٣ د خپلو رمو په حال ځان پوهوه، اؤ خپلو رمو ته زیاته توجو ورکوه، ٢٤ ځکه چې مال دولت هم د تل دپاره نهٔ پاتې کيږی اؤ نۀ تاج اؤ تخت د ټولو نسلونو دپاره پاتې کیږی. ٢٥ کله چې ګياه ختمه شی اؤ نوې ګياه راشنه شی نو ګياه د غرونو نه راجمع کړئ، ٢٦ نو بیا به ګډوری تا ته د کپړو دپاره وړئ درکړی، اؤ چیلئ به درته د پټو د اخیستو قیمت درکړی. ٢٧ نو بیا به تا سره د چیلو دومره زیات پئ وی چې په هغې به خپل خاندان اؤ وينځې ساتلے شی.

اتۀ ويشتم باب

١ بدکاران هيڅ بې هیڅه تښتى کۀ څهٔ هم څوک ورپسې نهٔ وی، خو صادِقان لکه د زمرو په شان ډاډه وی. ٢ هرکله چې یو مُلک باغی وی، نو د هغه مُلک ډیر حاکمان وی، خو پوهه اؤ هوښیار اِنسان د ملک نظام برقرار ساتى. ٣ کُوم مشر چې په غريبانانو باندې ظُلم کوى د هغه تیز باران په شان دے چې ولاړ غونډ فصل تباه کوی. ٤ کوم خلق چې شریعت ماتوی نو په دې کار سره د بدکارانو صفت کوی، خو هغه څوک چې د شریعت تابعداری کوی نو هغوئ د شريرانو مخالفت کوی. ٥ بدکاره اِنسانان په اِنصاف نهٔ پوهیږی، خو څوک چې د مالِک خُدائ لټون کوی نو هغوئ پرې مکمل پوهيږی. ٦ غریب صادِق اِنسان د دوکه مار مالدار نه ښهٔ وی. ٧ څوک چې په شریعت عمل کوی نو هغه يو هوښیار زوئ دے، خو څوک چې د بد اخلاقو دوستی کوی د خپل پلار د شرم باعث ګرځی. ٨ څوک چې خپل ځان په زيات سود سره مالداره کړی خو آخر به د هغهٔ مال دولت د هغه چا شی څوک چې په غريبانانو مهربانه وی. ٩ پاک خُدائ د هغه چا د دُعا نه نفرت کوی څوک چې د شریعت نه مخ اړوی. ١٠ څوک چې یو نيک اِنسان بدکارۍ ته رهنمائی کوی نو په خپل لټ کښې به راګیر شی، خو ایمانداره اِنسان ته به ښهٔ میراث مِلاؤ شی. ١١ يو مالداره خپل ځان هوښیار ګڼی، خو يو غریب عقلمند د هغهٔ په اصلی کردار پوهیږی. ١٢ کله چې صادِقان کامیاب شی، نو ټول قوم غټه خوشحالی کوی، خو کله چې د بدکارانو حکومت راشى نو هر څوک خپل ځان پټوی. ١٣ هر هغه څوک چې په خپله ګُناه باندې پرده اچوی نو دے به کامیاب نهٔ شی، خو هر هغه څوک چې د ګُناه اعتراف وکړی اؤ هغه بس کړی نو په هغهٔ به رحم وشی. ١٤ بختور دے هغه څوک چې هر وخت د مالِک خُدائ نه یریږی، خو څوک چې خپل زړهٔ سخت کړی نو په مُصيبت کښې به راګیر شی. ١٥ لکه د غړمبيدونکی زمری اؤ یا د اوږی میلو په شان هغه بدکاره اِنسان دے څوک چې په بې وسه خلقو باندې حکومت کوی. ١٦ ناپوهه بادشاه به په خپلو خلقو ظُلم کوی، خو څوک چې د حرام مال دولت نه نفرت کوی نو هغه به د ډیر وخت دپاره ژوندے وی. ١٧ کۀ يو اِنسان خپل لاسُونه د بل چا په وينو سرهٔ کړی وی نو هغه به تر مرګه پورې مفرور وی، نو هيڅ څوک دې د دهٔ مدد نهٔ کوی. ١٨ د چا کردار چې بې داغه وی نو هغه به بچ شی، خو د چا لارې چې غلطې وی نو ناګهانه به تباه شی. ١٩ څوک چې د خپلې زمکی زمیداری کوی هغوى سره به ډیر خوراک وی، د چا په سوچ کښې چې هوائی خيالونه ګرځی، نو سخته غریبی به پرې راشی. ٢٠ یو ایماندار کس ته به ډیر زیات برکت ورکړے شی، خو کۀ څوک زر مالداره کيدل غواړى هغۀ ته به سزا مِلاؤ شی. ٢١ د چا طرفداری کول ښهٔ کار نهٔ دے ځکه چې ځينې خلق به د يوې نوړئ ډوډئ دپاره غلط کار وکړی. ٢٢ کنجوس اِنسان د دې ليواله وی چې مالداره شی اؤ د دې نه ناخبره وی چې غربت د دهٔ انتظار کوی. ٢٣ څوک چې د اصلاح دپاره تنبیه کول کوی په اخر کښې به د هغه چا نه ورته زيات عزت مِلاؤ شی څوک چې په ژبه څټل کوی. ٢٤ څوک چې د خپل پلار اؤ مور نه غلا کوی اؤ دے وائی چې، ”دا غلطې نهٔ ده،“ نو دے د يو قاتل نه کم نهٔ دے. ٢٥ لالچی اِنسان جنګ جګړې جوړوى، خو څوک چې په مالِک خُدائ باندې توکل کوی هغه به آباد شی. ٢٦ څوک چې په خپل ځان يقين کوى نو هغه کم عقل دے، خو څوک چې په هوښیارتیا سره قدم اوچتوی نو دے بچ پاتې شی. ٢٧ څوک چې غريبانانو ته ورکړه کوی نو د هيڅ شی محتاجه به نهٔ شی، خو څوک چې په دوئ باندې سترګی پټوی نو دوئ به په لعنت کښې ګرفتار شی. ٢٨ هرکله چې حکومت د بدکارانو لاس ته ورشی، نو خلق خپل ځان پټوی، کله چې بدکاران هلاک شی نو صادِقان بیا آباد شی.

نهۀ ويشتم باب

١ څوک چې د ډیرې رټنې باوجود بیا هم په خپل ضد قائم وى، نو هغه به ناګهانه تباه شی اؤ هیڅ علاج به یې نهٔ وی. ٢ کله چې صادِقان حکومت کوى، نو خلق خوشحالى کوى، خو هر کله چې بدکاره حکومت کوی، نو خلق فرياد کوی. ٣ کُوم اِنسان چې د حِکمت سره مينه کوى نو هغه خپل پلار خوشحالوى، خو د کنجرو دوست خپل مال حال الوزوی. ٤ په اِنصاف کولو سره يو بادشاه خپل مُلک قائموی، خو هغه څوک چې رشوت اخلی نو هغه مُلک تباه کوی. ٥ څوک چې د خپل ګاونډی چاپلوسی کوی، نو دے د هغهٔ د خپو دپاره دام خوروی. ٦ بدکاره اِنسان د خپلې ګُناه په دام کښې راګېرېږى، خو صادِقان د خوشحالۍ سندرې وائی. ٧ صادِقان د غريبانانو د حق خيال ساتى، خو بدکاران دغه شان سوچ اؤ فکر نهٔ کوی. ٨ مسخره کوونکی ښارونه راپاروی، خو هوښیار اِنسان غُصه سړوی. ٩ کۀ يو هوښيار يو د بې وقوف په خلاف د مقدمې دپاره عدالت ته روان شی نو بې وقوف به غُصه شی اؤ مسخری به کوی نو بیا به څنګه صلح راشی؟ ١٠ د وينو تږى اِنسانان د نيک اِنسان نه نفرت کوی اؤ په دې کوشش کښې وی چې صادِقان ووژنی. ١١ کم عقل د خپلې غُصې پوره اظهار کوى، خو هوښيار خپل ځان په قابو کښې ساتى. ١٢ کۀ يو حُکمران دروغو ته توجو ورکوی، نو د هغهٔ ټول افسران به بدکاران شی. ١٣ په دې کښې غریب اؤ ظالِم دواړه يو شان دی، ځکه مالِک خُدائ دواړو ته ژوندون ورکړے دے. ١٤ کۀ چرې يو بادشاه د غريبانانو سره اِنصاف کوى، د هغۀ بادشاهى به د تل دپاره قائمه وى. ١٥ د تربيت چوکه حِکمت پیدا کوی، خو چې کوم بچے چې آزاد آموخته شی نو هغه به د خپلی مور د شرمولو باعث شی. ١٦ کله چې د بدعمله حکومت راشی، نو ګُناهونه عام شی، خو صادِقان به د داسې خلقو خاتمه ووينى. ١٧ د خپل زوئ ښهٔ تربيت وکړه هغه به تا ته سکون اؤ خوشحالی درکړی. ١٨ چرته چې الهام نهٔ وی نو هغه خلق سرکشه شی، خو بختور دی هغه څوک چې په شریعت عمل کوی. ١٩ صرف په خبرو نوکر نهٔ سمیږی، اګر چې هغه پوهه وی خو بیا هم ستا خبرو ته پام نهٔ کوی. ٢٠ څوک چې په جلدئ کښې خبرې کوى نو هغه د کم عقل نه هم بدتر دے. ٢١ کهٔ تهٔ د ورکوټوالی نه خپل نوکر نيازبين آموخته کړې، نو په آخر کښی به هغه ستا پلار شی. ٢٢ غُصه ناک اِنسان جنګونه جوړوی، اؤ تُند خویه نه ډیر ګُناهونه کیږی. ٢٣ د اِنسان غرور په دهٔ باندې زوال راولی، خو د اِنسان عاجز خوی هغهٔ ته عزت ورکوی. ٢٤ د غلو ملګرے په خپله د ځان دُشمن وی، هغه دا چې د قسم خوړولو نه وروستو به هم په عدالت کښې دروغ وائی. ٢٥ څوک چې د اِنسان نه یریږی هغه به په دام کښې ګیر شی، خو چې څوک په مالِک خُدائ توکل کوی هغوئ به په امن و امان شی. ٢٦ ډیر د دې په کوشش کښې وی چې حُکمران ورسره ښهٔ وی، خو دا د مالِک خُدائ د طرف نه ده چې اِنسان ته اِنصاف ملاؤیږی. ٢٧ نيکان د بې ایمانانو نه نفرت کوی، اؤ بدکاران د نيکانو نه نفرت کوی.

دېرشم باب

د اجور نصيحتُونه

١ د ياقه د زوئ اجور پیغام چې د خُدائ کلام دے. دې سړی پیغام ورکړو ائیتیل ته اؤ ائیتیل اوکال ته. ٢ بې شکه چې زهٔ په ټولو اِنسانانو کښې بې وقوفه يم، ما کښې د اِنسان په شان عقل نشته. ٣ ما عقل اؤ حِکمت نهٔ دے زده کړے، اؤ نۀ ما ته د مقدس ‌‌‌ذات په حقله پته شته. ٤ آسمان ته څوک تلے اؤ بيا راغلے دے؟ هوا چا په موټی کښې بنده کړی ده؟ اؤ سمندر چا په خپل کوټ کښې راګير کړے دے؟ اؤ د دُنيا حدونه چا مقرر کړی دی؟ د هغهٔ نوم څهٔ دے اؤ د هغهٔ د زوئ نوم څهٔ دے؟ کهٔ تا ته پته وى نو ما ته يې راوښايه. ٥ د پاک خُدائ هره خبره قابل اعتماد ده، هغه د هغوئ دپاره ډال دے څوک چې په هغهٔ کښې پناه اخلی. ٦ د هغهٔ د کلام سره اضافه مهٔ کوه ځکه چې هغه به دې ورټى اؤ دروغژن به دې ثابت کړی. ٧ اے مالکه خُدايه، زهٔ د خپل مرګ نه وړاندې ستا نه دوه خواستونه کوم زما خواستونه مهٔ ردکوه: ٨ ما د دروغو اؤ د چل ول نه وساته مۀ ما غريب کړه اؤ مۀ مې مالداره کړه، خو ما ته صرف خپله روزمره ډوډئ راکړه. ٩ هسې نه چې زهٔ مالداره شم اؤ تا ونهٔ پيژنم اؤ ووایم چې، ”مالِک خُدائ څوک دے؟“ اؤ کۀ یا زهٔ غریب شم اؤ غلا وکړم، اؤ داسې د مالِک خُدائ د نوم بې عزتی وکړم. ١٠ د یو نوکر غیبت د هغهٔ نيک ته مهٔ کوه هسې نه چې د هغهٔ لعنت هغه په تا ووائی اؤ دا به ستا دپاره تکليف جوړ کړی. ١١ داسې اِنسانان هم شته چې په خپلو پلارانو لعنت وائی اؤ په خپلو ميندو بد رد وائی، ١٢ خو هغوئ ته خپل ځان صفا ښکاری نو تر اوسه پورې د هغوئ هغه ګندګی لا صفا شوې نهٔ ده، ١٣ خو د هغوئ سترګې هر وخت د کبر نه ډکی وی، اؤ نورو ته په سپک نظر ګوری. ١٤ د هغوئ غاښونه د تورو په شان دی اؤ د هغوئ ژامنې د چړو په شان دی تر څو چې غریبان پرې د زمکې نه تیر کړی، اؤ د اِنسانانو نه ضرورتمند ختم کړی. ١٥ جوکه دوه لوڼه لری اؤ هر وخت وائی چې راکوه، راکوه. په دُنيا کښې درې څیزونه دی چې کله هم نهٔ مړیږی، څلور څیزونه دی چې کله هم ”بس“ نهٔ وائی: ١٦ قبر، اؤ د شنډې رحم، اؤ خشکه زمکه، اؤ تیز اور. ١٧ هغه سترګی چې د خپل پلار پورې ټوقی کوی، اؤ خپلې مور ته سپک ګوری، نو د صحرا په ټپوسانو به راویستلے شی، اؤ لاش به يې د صحرا د ګنجئ خوراک شی. ١٨ په دُنيا کښې درې څیزونه دی چې هغه زما دپاره د حیرانتیا دی، اؤ څلور څیزونه داسې دی چې په هغوئ زهٔ پوهه نهٔ شوم: ١٩ په هوا کښې د باز الوتل، اؤ په ګټ باندې د مار تلل، اؤ په سمندر کښې د کشتئ اوړيدل، اؤ د سړی مينه د ښځې سره پيدا کيدل. ٢٠ دا د زناکارې ښځې طریقه ده چې کله زنا وکړی اؤ بيا ولامبی اؤ سراسر مُنکره شی اؤ وائی چې، ”ما خو څهٔ غلطی نهٔ ده کړی.“ ٢١ زمکه د دریو څيزونو په وجه لړزیږی، اؤ څلور څيزونه برداشت کولے نهٔ شی. ٢٢ هغه غُلام چې بادشاه شى، هغه کم عقل چې په ګیډه موړ شی، ٢٣ ترخه ښځه چې وادهٔ شی، اؤ کومه وينځه چې د خپلې بې بې بن جوړه شی. ٢٤ څلور څیزونه دی چې په زمکه واړۀ دی، خو دوئ ډیر زیات هوښیار دی: ٢٥ مېږی خو کمزورے مخلوق دے، خو بیا هم په ګرمئ کښې خپل ځان ته خوراک راټولوى، ٢٦ ځنګلی سوه خو کمزورے مخلوق دے خو په ګټانو اؤ ګړنګونو کښې ځانته کور جوړوی، ٢٧ د مُولخانو بادشاه نۀ وى، خو د لښکر په شان روان وى. ٢٨ چرمښکئ په لاس کښې هم رانیولے کیدے شی، خو دا د بادشاهانو په محلُونو کښې ګرځى. ٢٩ داسې درې بلکه څلور څيزُونه دى چې په ناز ناز قدم اخلى: ٣٠ زمرے، چې په ځناورو کښې د ټولو نه زيات تکړه دے اؤ د يو څيز نه هم نۀ يرېږى، ٣١ هغه چرګ چې ځان ببر کړی، نر چېلے، اؤ بادشاه چې خپل فوجيان ورسره وی. ٣٢ کۀ تا کم عقلتوب وکړو اؤ خپل ځان دې لوئی کړو، اؤ یا دې خرابې منصُوبې جوړې کړې نو په خپلې خُلې دې لاس کیږده! ٣٣ دغه شان کهٔ شُملی وشاربى نو د شُملو نه کُچ جوړیږی، لکه څنګه چې پوزه زور کړی اؤ وینه ترې نه راوځى، غُصه شاربل هم جنجال جوړوی.

يو دېرشم باب

د بادشاه دپاره نصيحت

١ دا هغه خبرې دی چې لمو اېل بادشاه ته خپلې مور تعلیم ورکړے وو: ٢ اے زما زویه، اے زما د تن نه په نذرونو اؤ منتونو پيدا شوی زویه، ٣ خپل د ځوانئ طاقت دې په ښځو مهٔ ختموه اؤ خپل مال په هغوئ مهٔ خرچ کوه، ښځو بادشاهان تباه کړی دی. ٤ اے لمو اېله، د بادشاه دپاره دا ښهٔ کار نهٔ دے، چې شرابی وی، اؤ حُکمرانان دې شرابخوارهٔ نهٔ وی. ٥ هسې نه چې دوئ شراب وڅښى شریعت ترې نه هير شی اؤ ټول مظلومان د خپل حق نه محرومه کړی. ٦ تیز شراب هغوئ ته ورکړه څوک چې تباه کیږی، اؤ شراب د هغوئ دپاره وی څوک چې په غم آخته وی. ٧ دوئ پرېږده چې ځان نشه کړی اؤ چې خپله غريبى پرې هېره کړى چې خپل غم ورنه هير شی. ٨ د هغوئ په ځائ خبرې کوه څوک چې د خپل ځان دپاره خبره نۀ شى کولے. اؤ د هغه ټولو خلقو د حق دپاره څوک چې مسکينان وی. ٩ خبره کوه اؤ په اِنصاف سره عدالت کوه، د غریب اؤ حاجتمند د حق حِفاظت وکړه.

يوه عزتمنده ښځه

١٠ يوه پاکه اؤ عزتمنده ښځه څوک پیدا کولے شی؟ هغه د لعلونو نه زیاته قیمتی وی. ١١ د خاوند په هغې باندې پوره باور وی، اؤ هغه به دے د څهٔ محتاجه نهٔ کړی. ١٢ په خپل ټول عمر کښې به دا هغهٔ ته فائده ورکوی اؤ نُقصان به نهٔ ورکوی. ١٣ هغه سنډ اؤ وړۍ پیدا کوی اؤ د هغې نه په خپلو لاسُونو په خوشحالۍ سره کپړې جوړوی. ١٤ هغه د سوداګرو د سمندرى جهاز په شان وى، څوک چې خپل خوراک د لرې نه راؤړى. ١٥ هغه سحر وختى راپاڅیږی لا چې تیارهٔ وی اؤ د خپل خاندان دپاره خوراک تياروى اؤ خپلو وينځو ته کار ورښائى. ١٦ د زيات سوچ کولو نه وروستو هغه چرته زمکه خوښوی اؤ په بيعه يې اخلی اؤ د خپلې ګټې اؤ محنت په پیسو پکښې د انګور باغ لګوی. ١٧ هغه خپل کار په ډير محنت اؤ د زړهٔ نه کوی، اؤ د هغې مټې د خپل کار پوره کولو دپاره مضبوطې وی. ١٨ هغه په دې پوهیږی چې روزګار يې ګټه کوی، نو په شپه کښې تر ناوخته کار کوی. ١٩ هغه په خپلو لاسُونو سره څرخه کوی اؤ دوک په خپلو ګوتو سره نیسى. ٢٠ هغه خپل لاسُونه د غريبانانو مدد دپاره غزوی اؤ حاجتمندو ته خپل لاسُونه ورسوی. ٢١ کله چې واؤره ورېږى نو د هغې سره د خپل خاندان څۀ فکر نۀ وى، ځکه چې هغې دوئ ته ګرمې جامې تیارې کړی وی. ٢٢ هغه د خپل کټ دپاره څادر اؤ د خپل ځان دپاره نازکی اؤ رنګارنګ کپړې تياروی. ٢٣ د هغې خاوند ته په جرګه کښې عزت ملاویږی، کله چې هم دے د ښار د مشرانو سره ناست وی. ٢٤ هغه د لټی جامې جوړوی اؤ خرڅوی، اؤ تاجرانو ته يې د پټۍ په شکل کښې هم ورکوی. ٢٥ هغه د طاقت اؤ وقار په لباس ملبوسه ده اؤ د راتلُونکو ورځو په حقله هغه خاندى اؤ بې فکره وی. ٢٦ هغه په حِکمت سره خبرې کوى، اؤ هغه په مهربانئ سره ښُودنه کوی. ٢٧ هغه د خپل کور په حالاتو اؤ سامان باندې خيال ساتى اؤ د ناراستئ ډوډۍ نهٔ خوری. ٢٨ د هغې بچى چې راپاڅى نو دې ته برکت ورکوی اؤ خاوند يې هم صِفت کوى: ٢٩ ”ډیرې ښځې دی چې د عزت اؤ درانهٔ کارونه کوی، خو تهٔ د دې ټولو نه ښۀ يې.“ ٣٠ نازونه اداګانې دوکه ده اؤ حُسن فانې دے، خو کُومه ښځه چې د مالِک خُدائ نه يرېږى نو هغه د صفت قابله ده. ٣١ کوم کارونه چې هغې کړی دی هغې ته يې اجر ورکړئ، اؤ د خلقو په منځ کښې د هغې د محنت ستائينه وکړئ.