^

Bagung Pinegsulutan et Empu'

Brooke's Point Palawano: Bagung Pinegsulutan et Empuꞌ New Testament+

copyright © 2018 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Brooke's Point Palawano
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-06-25

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 25 Jun 2025

191b5ab1-31e1-5b8e-a38c-575a2a24d6f7

Mateo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Menungang Abar pasal si Jesus Kristo Sinurat i

MATEO

Kepurisnan et itueng Surat i Mateo

Ating Menungang Abar sigun ki Mateo, atin megpesebanar na si Jesus ating ipinengtangeꞌ na Mememawiꞌ dut mengeꞌ taaw na gaay dye mengandel Empuꞌ. Sabab lang dut ki Jesus, tinuman et Empuꞌ kenyeng mengeꞌ tinangeꞌ et ating nekeuna neng pinegmeupakatan dut piniliꞌ Ye na bangsa na Israel, atin mengeꞌ tawʼt Judio.

Ating Menungang Abar na itue, diki lang dut binangsa Judio lang, baꞌ diki apang dut ginsaʼt taaw atuʼt sengkedunyaan. Seukat selus si Jesus in neng Yegang et Empuꞌ banar dut langit negmendyaring taaw bekeꞌ liminegdeng dut mengeꞌ tawʼt Judio atueʼt dunyaꞌ supaya tulduen kedye pasal et bagung dalan kesurung dut Empuꞌ.

Netedtad et menunga ating mengeꞌ neinabu na nesurat dut buuk i Mateo pasal et biyag i Jesus ganang Ya atueʼt dunya. Maya ating mengeꞌ tuturan pasal pegyegang ki Jesus, ating pegbewtismu bekeꞌ pegtuksuꞌ Kenye, Kenyeng pegpitua, pegtutulduꞌ bekeꞌ pegpepenunga dut probinsiya et Galilea. Tinuturan gasi atue pasal et seringkuar i Jesus tihad Galilea dut lungsud et Jerusalem, bekeꞌ mengeꞌ neinabu dut emuring linggu et Kenyeng biyag.

Simingked itue dut pegkeransang ki Jesus dut krus seked natey, bekeꞌ pasal Kenyeng pegbiyag peuliꞌ. Atuʼt tuturan na itue, si Jesus ipinekilala bilang metaas na menunulduꞌ na maya kependyarian megperetiꞌ et Keseraan et Empuꞌ, bekeꞌ pasal et Kemilikan et Empuꞌ. Sabab et pengandel tyu ki Jesus, mekedyari tyu megbiyag peuliꞌ gasi abit Empuꞌ banar dut langit, eset Kemilikan Ye, naꞌ atin ne Menungang Abar kityu.

Ketulduan et itueng Surat

Listaan et mengeꞌ Keupuꞌupuan i Jesus neng Kristo 1:1-17

Kepenggenakan i Jesus neng Kristo 1:18—2:23

Ating Pegsukuan i Juan neng Mememewtismu 3:1-12

Ating Pegbewtismu i Jesus bekeꞌ Pegtuksuꞌ i Seytan 3:13—4:11

Ating Pegsukuan i Jesus dut Probinsiya et Galilea 4:12—18:35

Pitua dut Bukid 5:1—7:29

Ketulduan is Jesus Kristo eset menge taaw 8:1—12:50

Mengeꞌ Beleybey pasal dut Kemilikan et Empuꞌ dut Langit 13:1—18:35

Keradya i Jesus tihad dut Galilea seked dut Jerusalem 19:1—20:34

Ating Emuring Linggu et biyag i Jesus bekeꞌ Kepeteyan ye 21:1—27:66

Pegbiyag Peuliꞌ i Jesus bekeꞌ mengeꞌ Pegpepebiriꞌ Ya 28:1-20

1

Kesuratan et Pengkatan i Jesus Kristo

(Lukas 3:23-38)

1 Itue kesuratan et pengkatan i Jesus Kristo. Ya in mawaꞌ dut pengkatan i Surutan Dabid tagnaꞌ. Itueng Surutan Dabid mawaꞌ gasiʼt pengkatan et upuꞌupuan i Abraham tagnaꞌ tiꞌ. 2 Si Abraham in amaꞌ i Isaak, si Isaak gasi tuꞌ, amaꞌ i Jakob. Si Juda bekeꞌ ketipusdan ye in, amaꞌ dye si Jakob. 3 Mengeꞌ yegang i Juda dut ki Tamar de Peres bekeꞌ si Sera. Si Peres tuꞌ, amaꞌ i Esrom na amaꞌ i Aram. 4 Si Aram in, amaꞌ i Aminadab. Si Aminadab gasi in, amaꞌ i Naason na amaꞌ i Salmon. 5 Yegang i Salmon dut ki Rahab in, si Boas. Yegang gasi i Boas dut ki Rut, si Obed. Si Obed in, amaꞌ i Jesse. 6 Si Jesse in, amaꞌ i surutan Dabid tagnaꞌ tiꞌ. Yegang i surutan Dabid dut esawa i Urias nekeuna tiꞌ, si Solomon.

7 Si surutan Solomon gasi in, amaꞌ i Roboam na amaꞌ i Abias. Si Abias tuꞌ, amaꞌ i Asa. 8 Si Asa in, amaꞌ i Josapat na amaꞌ i Joram. Si Joram tuꞌ, amaꞌ i Osias. 9 Itueng si Osias, amaꞌ i Jotam na amaꞌ i Akas. Si Akas tuꞌ, amaꞌ i Esekias. 10 Si Esekias in, amaꞌ i Manases na amaꞌ i Amon. Na si Amon tuꞌ, amaꞌ i Josias. 11 Si Jekonias bekeꞌ ketipusdan ye in, amaꞌ dye si Josias. Atin masa lineges dye negpeubuꞌ mengeꞌ tawʼt Judio dut bangsa et Babilonia.

12 Pegketbes pegpeubuꞌ dut bangsa et Babilonia, si Jekonias in, amaꞌ i Salatiel na amaꞌ i Sorobabel. 13 Si Sorobabel tuꞌ, amaꞌ i Abiud na amaꞌ i Eliakim. Si Eliakim gasi in, amaꞌ i Asor. 14 Si Asor in, amaꞌ i Sadok na amaꞌ i Akim. Si Akim gasi tuꞌ, amaꞌ i Eliyud. 15 Si Eliud tuꞌ, amaꞌ i Eleasar. Si Eleasar gasi in, amaꞌ i Matan na amaꞌ i Jakob. 16 Itueng si Jakob, amaꞌ i Jose na esawa i Maria. Si Maria tuꞌ, induꞌ i Jesus na pegbetengan si Kristo, ingin bersen, ya in piniling surutan et Empuꞌ.

17 Angkansa, ginsan in sempuluꞌ epat neglatun-latun pengkatan mewanan ki Abraham seked ki Surutan Dabid. Sempuluꞌ epat neglatun gasi mawaꞌ ki Dabid seked dut leges neng pegpeubuꞌ et Babilonia. Indyari, sempuluꞌ epat latun gasi mewanan eset pegpeubuꞌ dut Babilonia seked ki Kristo.

Pegkeganak ki Jesus Kristo

(Lukas 2:1-7)

18 Kwantin neinabu pegkeganak ki Jesus Kristo. Na si Maria in, kenyeng induꞌ bekeꞌ si Jose tuꞌ, megtutunang ne, segwaꞌ, mura dye nebulun, si Maria in megebteng ne sabab et kewasa et Empung Nakem. 19 Si Jose tuꞌ, tunang i Maria, metignaꞌ. Angkansa, pikir ye na taguꞌ yeng butasan ya, sabab mendiꞌ ye ipeleew si Maria. 20 Sasat pegpipikiren i Jose itue, maya dereakan et Empuꞌ neperenta kenye set seled teginep, kwan, “Jose, keupuꞌupuan i Surutan Dabid, kas takut peburuiꞌ na pebulun ki Maria sabab ya pegmengirem sabab et Nakem et Empuꞌ. 21 Indyari, megyegang ya et sembatung lelaki bekeꞌ itue pengeranan muʼt si Jesus,* sabab ya in mememawiꞌ et kedusaan et mengeꞌ taaw na nemegkesalaꞌ.”

22 Ginsan itue neinabu apang metuman pegsugiran et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ pebiyaꞌ et tarus ye neng si Isaias, kwan,

23 “Megmengirem itueng sembatung budyang, pegketbes megyegang et sembatung lelaki. Indyari, ngeranaʼt Imanuel,† gay bersen eset sinalin, ‘Iba tyu Empuꞌ.’ ”

24 Pegkaꞌ neketiyag ne si Jose, inandel ye tahag et dereakan et Empuꞌ. Indyari, megbulun dye ne de Maria. 25 Temed kaya inulid i Jose si Maria seked nengganak itue et sembatung memulek na lelaki, pinengeranan yeʼt Jesus.

2

Si Jesus in Pinengganak eset Lungsud et Betlehem

1 Ganang si Jesus in pinengganak eset lungsud et Betlehem, dut bangsa et Judea, tagnang ketimpuan i Surutan Herodes. Aluꞌ, nemengdateng tawʼt mependey dye sumiyek et bituen dut lungsud et Jerusalem mewanan eset sebangan. 2 Dye in nemengingkut, kwan, “Embe ne pinengganak neng surutan et mengeꞌ tawʼt Judio? Nebiriꞌ kay ne bituen netendaꞌ na ipegyegang na ya. Angkansa, natuꞌ kay apang bentugen ya.”

3 Ganang nekingeg itue i Surutan Herodes, nebenteng ne ya. Kwantin gasi ginsaʼt tawʼt Jerusalem. 4 Angkansa, tinimung ye ginsang pegibuten neng mengeꞌ pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan et tawʼt Judio, iningkut kedye, kwan, “Embe takuꞌ penggenakan ki Kristo?” 5 Kwan dye, “Dut lungsud et Betlehem, eset probinsiya et Judea, sabab kwantin ne sinurat et tarus tagnaꞌ tiꞌ, kwan,

6 ‘Na Betlehem, lungsud eset Judea,

asal diki peemuri eset mengeꞌ megunang lungsud et Judea,

sabab eset dimu mewanan sembatung pegibuten

na mekepegewla eset daken neng tawʼt Israel.’ ”*

7 Ganang nesewran itue, taguꞌ ne pinetingkag i Herodes mengeꞌ meuutek neng taaw. Indyari, inintetew kedye baꞌ kengyan neperenta bituen in. 8 Pineruntin dye ne dut lungsud et Betlehem, kwan, “Sumurung kew bekeꞌ tulusaꞌ myu banar yengyegang in. Baꞌ netulus myu ne, isugiraꞌ myu megtuy daken, apang keruntin ku gasi mekebantug kenye.” 9 Pegkekingeg dyeʼt beres et surutan, neglahyun dye gasi. Naꞌ, bituen neng neperenta kedye in, atin ne pegsusunsunen dye megpepanew seked nekerateng eset tengteng et peglelegdengan et yengyegang in. 10 Ganang nebiriꞌ dye na nepetaren ne bituen in, kiminsan dye ne banar. 11 Pegdateng dye dut benwa, siminled dye, nebiriꞌ dye yengyegang in eset induꞌ yeng si Maria. Siminelukud bekeꞌ binantug dye ya. Tinukasan dye kedyeng susunuan. Pegketbes binggey kenye pegbibiten dyeng bulawan, kamanyang sampay mergang bebengluen neng mira.

12 Na timpu ne mugad dye, muliꞌ dut lungsud dye dut lein bebyaan, sabab tinehagan kedye et Empuꞌ set seled teginep na endey dye peuliꞌ dut ki Surutan Herodes.

Teginep i Jose Teyeg Empuꞌ

13 Pegugad dye, aluꞌ, neperenta ki Jose set seled teginep sembatung dereakan et Empuꞌ, kwan, “Ganang ketiyag ke ne, ipebeyaaꞌ megtuy yengyegang bekeꞌ induꞌ ye in melegyu dut bangsa et Egipto. Kas kew ugad duntin selyu lang baꞌ kesugid ku ne dimu, sabab pegpeperuan i Herodes peteyen ating yengyegang.”

14 Angkansa, megtuy timinyag si Jose atin neng gebi, pinebayaꞌ ye yengyegang bekeꞌ induꞌ in, surung dut bangsa et Egipto. 15 Indyari, duntin ne linegdengan dye seked natey si Herodes. Ginsan itue neinabu apang metuman binres et Empuꞌ pebiyaꞌ et tarus, kwan, “Tiningkag ku dakeng yegang mawaʼt bangsa et Egipto.”

Ipinatey mengeꞌ Merinek na Yengyegang

16 Ganang nesewran i Herodes na inekalan lang ya et mengeꞌ meuutek neng taaw, neirek-irek ya banar. Indyari, dineakan ye pemeteyen ginsang keyegangan neng lelaki eset Betlehem, sampay pelilibut neng nelkepaʼt ating lungsud, megumur et duwang teun pesanad, sigun eset timpu na neintatew ye eset mengeꞌ meuutek neng taaw. 17 Indyari, netuman ne binres i Jeremias neng tarus et Empuꞌ, kwan,

18 “Nekingeg mebasag neng siyak sampay meglalam dut lungsud et Rama. Peglalaman i Rakel mengeꞌ yegang ye, mendiꞌ ye ne peimuyuk, sabab patey ne.”†

19 Ganang natey ne si Herodes, naꞌ, neperenta set seled teginep i Jose dereakan et Empuꞌ dut bangsa et Egipto, kwan, 20 “Pegtiyag ne, bitaꞌ ne muliꞌ dut bangsa et Israel meginduꞌ in, sabab nemematey ne nememahum peteyen ating yengyegang.” 21 Pegketiyag ye, binibit ye ne itueng meginduꞌ dut bangsa et Israel.

22 Temed ganang nekingeg i Jose na yegang i Herodes neng si Arkilao surutan dut probinsiya et Judea, siminubliꞌ et amaꞌ ye, timinakut ne ya meglembus duntin. Pegketbes pinesewd gasi ki Jose set seled teginep. Angkansa, siminurung dye ne dut probinsiya et Galilea. 23 Pegdateng duntin, liminegdeng dye ne dut Nasaret apang metuman binres et mengeꞌ tarus na ya in ingeranaʼt Nasareno.‡

3

Si Juan neng Mememewtismu Simimbut dut Kelnangan

(Markus 1:1-8; Lukas 3:1-18; Juan 1:19-28)

1 Baꞌ meumur ne si Jesus, megpeabar si Juan neng mememewtismu dut kelnangan et Judea. 2 Kwan ye, “Pegsusun kew ne, sabab diki ne mekwit megmilik ne atue Empuꞌ!” 3 Na pasal ki Juan pegbersen i Isaias neng tarus et Empuꞌ tagnaꞌ, kwan,

“Maya pegpeabar dut kelnangan, kwan ye, ‘Penyapaꞌ bekeꞌ tignaiꞌ myu bebyaan et Begerar naꞌ Empuꞌ!’ ”

4 Itueng si Juan megbebadyuꞌ, bulbul et kamelyo samat ki tarus Elias tagnaꞌ tiꞌ.* Megbebakes gasi si Juan et kulit et sapiꞌ, sampay kenyeng kekanen kumetumban bekeꞌ deges. 5 Indyari, nemengduntin kenye tawʼt Jerusalem sampay ginsan et mengeꞌ lungsud et Judea sampay meglelegdeng dut megsembelang bagiꞌ et danum et Jordan. 6 Binewtismuan dye i Juan dut danum et Jordan, diningan dye ne pegsugid et kedyeng keselaan dut Empuꞌ. 7 Pegkebiriꞌ ye mekansang pariꞌ na Pariseo bekeꞌ pariꞌ na Saduseo† nepekabiꞌ apang megpebewtismu kenye, sinugid ye kedye, kwan, “Kemyu samat mengeꞌ merunding neng seliꞌ! Pebiriꞌbiriꞌ lang na pegsusun kew! Sinu negpesewd apang mepelegyuan myu megderateng neng kedusaan et Empuꞌ? 8 Ipebirinaꞌ myu teyen pebiyaꞌ et keradya na negsusun kew ne banar! 9 Bekeꞌ iba, kasiꞌ myu pegpikiraꞌ na diki medusaan kewʼt Empuꞌ sabab keupuꞌupuan kew i Abraham. Sabab Empuꞌ mekebaal et tantung keupuꞌupuan i Abraham mewanaʼt itueng mengeꞌ batu baꞌ keilangan ye. 10 Petetangen ne kapa set puuʼt kayu, sabab ginsan mengeꞌ kayu na kaya megbuaꞌ et menunga, pegputken Ye, pegketbes itimbag dut apuy. Dusaen et Empuꞌ kemyu samat kwantin. 11 Pegbewtismuan ku kemyu et danum. Itue tendaꞌ et pegsusun et dimyung mengeꞌ keselaan. Temed, maya megderateng dut emurian ku na mekseg set daken. Diki katu ku kenye, etawa patut na misan mibit et tempaꞌ ye. Ya in gasi memewtismu dimyu et Nakem et Empuꞌ bekeꞌ et apuy. 12 Sembatu negang supama sugiren ku dimyu pasal et dusaen et Empuꞌ. Antangan ye, pegkekeptan ye ne nigu apang mepeliran seked mepunpun ye dut beblaran. Timungen ye ne legas in, temed apa in tutungen ye dut apuy neng kaya pepeteyan misan ingyan.”

Binewtismuan si Jesus

(Markus 1:9-11; Lukas 3:22)

13 Indyari, mewanan i Jesus dut lungsud et Galilea, surung dut danum et Jordan. Inagap ye si Juan apang megpebewtismu kenye. 14 Linaang ya i Juan, kwan, “Subaliꞌ aku key teyen bewtismuan mu, temed ikew key gay pegbewtismu daken!” 15 Indyari, timinubag kenye si Jesus, kwan, “Pesariꞌ mena na buwaten te itue, apang metuman baꞌ enu ingin et Empuꞌ.” Angkansa, timinugut ne si Juan. 16 Na ganang mebewtismuan si Jesus, daꞌdali ne ya neperibuwat dut danum. Neukaban langit bekeꞌ netingaraꞌ ye Nakem et Empuꞌ megiineug, samat begit neng aksang, napun kenye. 17 Aluꞌ, maya ne beres teyeg dut langit, kwan, “Itue pegmerganen ku neng yegang na mekeksanan ku banar.”

4

Si Jesus dut Kelnangan apang Sulayan Ya i Seytan

(Markus 1:12-13; Lukas 4:1-13)

1 Pegketbes, pinebayaꞌ et Empung Nakem si Jesus dut kelnangan, apang sulayan ya i Seytan. 2 Na duntin negpuasa si Jesus et seled epatnempulung eldew bekeꞌ epatnempulung gebi. Indyari, ya in inurapan ne banar. 3 Naꞌ, nagap kenye menunulay, gay bersen, si Seytan. Negsugid, kwan, “Pagkaꞌ yegang keʼt Empuꞌ, itueng mengeꞌ batu balaꞌ et bengbang!” 4 Segwaꞌ siminambag si Jesus, kwan ye, “Nekesurat na, kwan,

‘Diki set bengbang lang megbiyag itueng taaw, baꞌ diki dut pegeandel set ginsang bebresen et Empuꞌ.’ ”*

5 Pegketbes et atin, binibit gasi si Jesus i Seytan dut pinekemelayug neng timbew et benwang pegempuan dut Jerusalem, ating pinekelungsud et Empuꞌ. 6 Negsugid si Seytan kenye, kwan, “Pagkaꞌ yegang keʼt Empuꞌ, peregdag be, sabab nekesurat na, kwan,

‘Tehagen et Empuꞌ mengeꞌ dereakan ye diki ke pesaran. Selwen dye ikew apang diki kesimbakud ke set batu.’ ”†

7 Siminambag si Jesus, kwan, “Nekesurat gasi,

‘Kasiꞌ pegsulayiꞌ basag et dimung Empuꞌ dut langit!’ ”‡

8 Pegketbes, pinebayaꞌ ya i Seytan dut pinekemelayug neng bukid. Duntin pinepayag kenye ginsan neng bangsa bekeꞌ kedeyahanen dye set ginsaʼt sengkedunyaan. 9 Indyari, sinugid i Seytan, kwan, “Igbey ku dimu ginsan itue, baꞌ salungkuran bekeꞌ bentugen mu aku.” 10 Siminambag si Jesus kenye, kwan, “Ugad atue, Seytan! Sabab nekesurat,

‘Empuꞌ lang dut dibuwat langit esipen bekeꞌ endelen mu.’ ”

11 Angkansa tinirengan ya i Seytan, aluꞌ, maya dereakan et Empuꞌ diminateng na nemeruri kenye.

Timinagnaꞌ si Jesus Keradya ye dut Dunyaꞌ

(Markus 1:14-15; Lukas 4:14-15)

12 Nebaran i Jesus na pinirisu si Juan. Angkansa, nepeuliꞌ ya dut probinsiya et Galilea. 13 Indyari, kaya ne timineteg dut lungsud et Nasaret, erapun liminegdeng ne ya dut lungsud et Kapernaum, dut mekabiʼt dagat et Galilea, dut lungsud et pengkatan i Sabulon bekeꞌ Neptali tagnaꞌ, 14 apang metuman binres i Isaias neng tarus tagnaꞌ, kwan,

15 “U, lungsud neng Sabulon bekeꞌ Neptali set bebyaan pesurung dagat dut sembelaʼt danum et Jordan, u Galilea, probinsiya et mengeꞌ tawʼt lein Judio!

16 Mengeꞌ taaw neng meglelegdeng eset kelingban bekeꞌ sama dut lungsud et kepeteyan, dye in nekebiriꞌ ne et metlang neng siluꞌ kebinyar eset kedye.”§

17 Ating masa timinagnaꞌ ne negpeabar si Jesus, kwan, “Pegsusun kew ne, sabab diki ne mekwit megmilik ne atue Empuꞌ!”

Pegtingkag et mengeꞌ Pepengenaran i Jesus

(Markus 1:16-20; Lukas 5:1-11)

18 Sasat megtetalib si Jesus eset deplakaʼt dagat et Galilea, nebiriꞌ ye duwang megtipused neng meneneraꞌ, sembatu in, si Simon, pegbetengaʼt Pedro, bekeꞌ tipused yeng si Andres. Pemengledlad et sibut eset dagat. 19 Sinugid i Jesus kedye, kwan, “Aniꞌ kew, ibut kew daken! Penduen ku kemyu menibut et mengeꞌ taaw antangan dye samat seraꞌ, gay bersen ipeibut dye set daken.” 20 Megtuy dye tinirengan kedyeng mengeꞌ sibut, pegketbes nibut dye ne ki Jesus. 21 Indyari, mewanan dye duntin, nebiriꞌ gasi i Jesus sembatung megtipused, de Jakob bekeꞌ si Juan na yegang i Sebedeo. Dye bekeꞌ amaꞌ in, penginunga et sibut set seled gubang. Ipeibut dye gasi i Jesus set kenye. 22 Megtuy dye tinirengan gubang bekeꞌ amaꞌ dye. Pegketbes, nibut dye ki Jesus.

Pinegulinan i Jesus mengeꞌ Sakit

(Lukas 6:17-19)

23 Linibut i Jesus ginsaʼt probinsiya et Galilea, penulduꞌ ya dut tingtimungan et mengeꞌ tawʼt Judio sampay pepebunayag ya et Menungang Abar pasal et pegmimilik et Empuꞌ. Pinegulinan ye gasi mengeꞌ taaw set ginsang mengeꞌ sakit neng neresanan dye. 24 Nesewran et ginsaʼt taaw dut probinsiya et Galilea pasal ki Jesus. Angkansa binibit set kenye ginsan neng maya sakit bekeꞌ pepeliyutan et iba-ibang reresanen. Binibit gasi mengeꞌ dineplan et meyaat neng diwata, mengeꞌ pegdetengan, sampay mengeꞌ kaya ne mekepanew. Ginsan dye in pinegulinan i Jesus. 25 Indyari, mekansang banar taaw nibut kenye, mawaꞌ et probinsiya et Galilea sampay Dekapolis, teyeg lungsud et Jerusalem, teyeg Judea sampay mengeꞌ lungsud dut sembelaꞌ et danum et Jordan.

5

Ketulduan dut Kilid et Bukid

1 Pegkebiriꞌ si Jesus et kineldaman neng taaw, timinungul dut kilid et bukid bekeꞌ narung. Nepekabiꞌ dut kenye mengeꞌ pepengenaran ye. 2 Indyari tinulduan ye dye et kwantin, timinagnaꞌ ye, kwan ye:

Ketulduan pasal et mengeꞌ Kesukuran

(Lukas 6:20-23)

3 “Mesukud sebarang megkesewd naꞌ kurang dye et mengeꞌ keginisan et Empuꞌ, sabab dye in mekebayaꞌ dut pegmimilikan et Empuꞌ Banar na dut langit.

4 Mesukud sebarang merurupuk, sabab dye imuyuken nega et Empuꞌ.

5 Mesukud sebarang meguep, sabab dye memusakaꞌ et sengkedunyaan.

6 Mesukud sebarang geayen bekeꞌ inginen buwaten et ketignaan et Empuꞌ, sabab dye pebiyagan et sukup.

7 Mesukud sebarang meingesinen, sabab dye gasi ingesinan et Empuꞌ.

8 Mesukud sebarang menungang penedseled sabab mebiriꞌ dye Empuꞌ.

9 Mesukud sebarang menginginunga et kesenangan, sabab dye mesugid na mengeꞌ yegang et Empuꞌ.

10 Mesukud sebarang pegtiksaen pasal et keendelen dye dut keberbenaran et Empuꞌ, sabab dye in mekebayaꞌ dut pegmimilikan et Empuꞌ dut langit.

11 Mesukud kew baꞌ seruruen kew et mengeꞌ taaw, tiksaen kew sampay pegbenbersan kew et mereraat neng bebresen sabab lang mengengandel kew dut daken. 12 Imbes meglami kew bekeꞌ megenep kew, sabab kelaꞌ iganti dimyu et Empuꞌ dut langit. Sabab kwantin gasi pegtiksaen dye mengeꞌ tarus et Empuꞌ na meguna dut dimyu.”

Kemyu Samat Asin bekeꞌ Siluꞌ

(Markus 9:50; Lukas 14:34-35)

13 “Antangan kemyu samat asin et ginsaʼt tawʼt sengkedunyaan. Segwaꞌ baꞌ asin dumamal, enungkwan nega kepeuliꞌ et asin ye? Kaya ne kepulusan ye, angkansa itimbag ne lang bekeꞌ pegletlebutan ne lang et taaw.

14 “Kemyu samat siluꞌ et dunyaꞌ. Megsepantun lungsud na dut timbew et bulud diki metaguꞌ. 15 Kaya pegsiluan siluꞌ supaya tekluban et baldiꞌ. Erapun pegdatun dut deretunan ye supaya mebenyaran ginsan seled benwa. 16 Kwantin gasi, na pebenyaraꞌ myu gasi siluꞌ myu dut elepan et mengeꞌ taaw, supaya mebiriꞌ dye dimyung menunungang keradya. Sabab et atin, bentugen dye dimyung Empuꞌ Amaꞌ na dut Langit.”

Ketulduan pasal Pegketuman et Keseraan et Empuꞌ

17 “Kasiꞌ myu pegpikiraꞌ na aku natuꞌ supaya ugaran ating Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises, etawa mengeꞌ Ketulduan et mengeꞌ Tarus et Empuꞌ. Kaya ku natuꞌ na ugaren atin. Natuꞌ ku supaya tumanen ginsan atin. 18 Sugiran ku kemyu banar, seked ating eldew na lugtaꞌ bekeꞌ langit malam, diki lang meylang misan sengkudlit et bebayaꞌ et susurat na sinurat neng Keseraan, seked atin ginsan in metuman. 19 Angkansa, baꞌ sinu lumyu et misan kerinek-rinekan neng bagi et Keseraan na itue bekeꞌ itulduꞌ ye dut iba na buwaten samat kwantin, ya pegbetangen na pinekeisek-isek dut kemilikan et Empuꞌ dut langit. Segwaꞌ baꞌ sinu megpenuman itueng Keseraan, bekeꞌ ipegtulduꞌ ye dut iba na buwaten samat kwantin, ya pegbetangen na kelaꞌ dut kemilikan et Empuꞌ dut langit. 20 Isugid ku banar dimyu, selyu dimyung ketignaan lumbi dut mengeꞌ pariꞌ na Pariseo bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, diki kew ketentuan kesled dut kemilikan et Empuꞌ dut langit.”

Ketulduan pasal Pengimatey

(Lukas 12:57-59)

21 Sinugid gasi i Jesus, kwan, “Nekingeg myu na pegsugiren et mengeꞌ taaw nekeuna tiꞌ na kwan, ‘Kas kew mengimatey, sabab sebarang nengimatey teyumanen ye dut ukuman.’ 22 Segwaꞌ isugid ku dimyu na baꞌ sinu megiseg dut tipused ye teyumanen ye dut ukuman. Na baꞌ sinu gasi megberes et peneruruꞌ dut tipused ye, kwan ye, ‘Meyahuꞌ ke!’ tubagen ye gasi dut mengeꞌ megkepet et Kunsial neng mengeꞌ pegibuten. Segwaꞌ sebarang pegberes dut tipused ye, kwan, ‘Dupang ke!’ ketettakut ne kenye na isugba ya dut apuy et Narkaꞌ. 23 Angkansa, baꞌ megsimayaꞌ ke et begey mu dut Empuꞌ eset sisimeyaan bekeꞌ merendeman mu na maya tipused mu na megiseg dimu, 24 tirengiꞌ mena simayaꞌ mu dut sisimeyaan, duntinaꞌ mena ya supaya megerut kew megtipused. Pegketbes mekedyari ke ne peuliꞌ supaya megsimayaꞌ et dimung begey dut Empuꞌ.

25 “Baꞌ maya menindal dimu dut ukuman, sementaraꞌ dut dalan kew nega megsutsulut kew ne lagi duun. Baꞌ diki, pekpetan ke dut mengungukum. Indyari igbey et mengungukum dut pegibuten et pulis pegketbes ya megpesled dimu dut pipirisuan. 26 Asal isugid ku rimyu, diki ke keliwan seked mebeyaran emuring siin et multa mu.”

Ketulduan pasal Pegbeis

27 “Nekingeg myu pegsugiren tagnaꞌ tiꞌ na kwan, ‘Kas kew pegbeis.’

28 “Segwaꞌ isugid ku dimyu baꞌ sinu sumiyek dut libun na maya meyaat neng pegsedseleren ye dut seled atey ye, sepantun negkesalaꞌ ne et pegbeis seled atey dut atin libun. 29 Baꞌ kewanan neng mata mu mekebibit dimu na megkesalaꞌ, suataꞌ ne lang bekeꞌ itimbagaꞌ! Lebing menunga dimu baꞌ kurangan mu seng bagiꞌ et bilug mu, kasga maya teup ne bilug mu surungen dut Narkaꞌ. 30 Baꞌ kewanan neng keremut mu mekebibit dimu na megkesalaꞌ, putkaꞌ ne lang bekeꞌ itimbagaꞌ! Lebing menunga dimu baꞌ kurangan mu seng bagiꞌ et bilug mu, kasga maya teup ne bilug mu surungen dut Narkaꞌ.”

Ketulduan pasal Arat et Pegbutas

(Mateo 19:9; Markus 10:11-12; Lukas 16:18)

31 “Pegsugiren gasi tagnaꞌ tiꞌ, ‘Baꞌ sinu meingin mekipegbutas dut kenyeng esawa mekedyari lang igbeyan et kesuratan na dye butas ne.’ 32 Segwaꞌ isugid ku dimyu tiban, baꞌ sinu mekibutas dut esawa ye selyu lang baꞌ ya negbeis sebaban, samat sinunggeb ye esawa ye na megkesalaꞌ et pegbeis. Bekeꞌ baꞌ sinu mengesawa et libun na binutasan, ya gasi negkesalaꞌ et pegbeis.”

Ketulduan pasal Pengakuꞌ

33 “Nekingeg myu tagnaꞌ tiꞌ na pegsugiren et mengeꞌ taaw, ‘Kasi peglipati dimung tinangeꞌ, segwaꞌ tumana baꞌ enu pinengakuꞌ mu dut Empuꞌ.’ 34 Segwaꞌ tiban isugid ku dimyu, kas kew pemuwat et misan enung tinangeꞌ. Bekeꞌ kas kew pengibet ipebayaꞌ langit, sabab atin metaas na eerungan et Empuꞌ. 35 Etawa pengibetan ipebayaꞌ dunyaꞌ, sabab atin lelbutan et tiked et Empuꞌ, etawa pengibetan ipebayaꞌ lungsud neng Jerusalem, sabab atin lungsud et ating Kelang Surutan na Empuꞌ. 36 Bekeꞌ kas kew pengibet ipebayaꞌ biyag mu, sabab misan sengbuek diki mu mebaal na ipeputiꞌ etawa ipeitim. 37 Segwaꞌ petignaiꞌ ne lang meres. Baꞌ kwanen mu ‘eꞌ’, atin ‘eꞌ’. Baꞌ kwanen mu ‘diki’, atin ‘diki’. Lumbi atue, atin teyeg ne i Seytan.”

Ketulduan pasal Pegbeles

(Lukas 6:29-30)

38 “Nekingeg myu na pegsugiren, na kwan, ‘Belsaꞌ mata, dut mata, bekeꞌ nipen dut nipen.’ 39 Segwaꞌ isugid ku dimyu, kasiꞌ pegbelsaꞌ mereraat neng taaw. Baꞌ sinu tumpal dut kewanan neng pesingil mu, ilugutaꞌ gasi gibang neng pesingil mu. 40 Baꞌ maya megsumbung dimyu dut ukuman supaya meisiꞌ ye dimung badyuꞌ, igbeyaꞌ atin sampay gasi mebuwat lengen badyuꞌ mu. 41 Baꞌ maya mengleges dimu bibiten et embag ye dut sembatung kilometro, ilusuaꞌ seked duwang kilometro. 42 Baꞌ sinu megtew dimu, begeyiꞌ, kasiꞌ pegmendiniꞌ baꞌ sinu meingin menglimbas dimu.”

Inginaꞌ Kebanta Myu

(Lukas 6:27-28, 32-36)

43 “Nekingeg myu na pegsugiren tagnaꞌ tiꞌ, ‘Inginaꞌ myu sebayaꞌ myu bekeꞌ isgan myu dimyung kebanta.’ 44 Segwaꞌ tiban isugid ku dimyu, inginaꞌ myu dimyung kebanta bekeꞌ ipenelangaꞌ myu baꞌ sinu peniksaꞌ dimyu, 45 supaya kemyu mesugid na keyegangan et Empuꞌ Amaꞌ na dut langit. Sabab megpebinyar ye telang et eldew sesaliꞌ dut mengeꞌ meraat neng taaw bekeꞌ menunga, bekeꞌ megpemedlek dut mengeꞌ taaw neng pemuwat et metignaꞌ bekeꞌ mengeꞌ taaw neng pemuwat et meraat. 46 Baꞌ ingin myu sebarang mekasi dimyu, enu metagey myu na igbey dimyu et Empuꞌ? Diki be kwantin gasi pegbuwaten et mengeꞌ menunukut et bebayad et lugtaꞌ. 47 Baꞌ pegimrewan myu sebarang ketipusdan myu lang, enukwan myu buwaten iba? Diki be atin gasi pegbuwaten et kaya pegandel dut Empuꞌ? 48 Megpeketignaꞌ kew sabab dimyung Empuꞌ Amaꞌ dut langit metignaꞌ.”

6

Tinulduꞌ i Jesus Enukwan Tyu Megey et Ebuluy

1 Indyari, sinugid i Jesus kedye, kwan ye, “Pegkesukuen myu Empuꞌ, pegnunga-nunga kew na kasiꞌ pegbuwataꞌ na menunungang keradya dut elepan et mengeꞌ taaw, apang ipebiꞌbiriꞌ lang kedye. Baꞌ ikew megpemuwat samat kwantin, kaya lang gantiꞌ et Empuꞌ Amaꞌ mu dut langit.

2 “Angkansa baꞌ megey ke et ebuluy dut mengeꞌ kayang-kaya kas pebres et budyung, samat mengeꞌ pegbuwaten et pebiꞌbiriꞌ dut dalan bekeꞌ dut mengeꞌ sinagoga,* ating pegtitimungan† et mengeꞌ tawʼt Judio. Pegbuwaten dye itue supaya bentugen et mengeꞌ taaw. Sugiran ku dimyu et keberbenaran, neterima dye ne ginsan ganti kedye. 3 Segwaꞌ baꞌ megebuluy ke dut mengeꞌ kayang-kaya, kasi pesewri gibang neng lengen mu baꞌ enu binwat et kewanan neng lengen mu, 4 supaya dimung pegbegey et ebuluy na dut taguꞌ. Na dimung Empuꞌ Amaꞌ dut langit mekebiriꞌ dut bubuwaten na taguꞌ, maya ganti ye rimu.”

Tinulduꞌ i Jesus Enukwan Tyu Megpenelangin dut Empuꞌ Banar

(Lukas 11:2-4)

5 “Baꞌ megpenelang ke gasi, kasiꞌ myu pegsiringaꞌ mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ! Sabab meingin dye na megpenelang et petiyeg dut mengeꞌ sinagoga, ating pengempuan et mengeꞌ tawʼt Judio, bekeꞌ dut mengeꞌ simpangan et dalan apang mebiriꞌ ginsan et mengeꞌ taaw. Sugiran ku dimyu et keberbenaran, neterima dye ne ginsan ganti kedye. 6 Baꞌ megpenelang ke, sumled keʼt sisingled mu, tenglebaꞌ lelengewan, bekeꞌ megpenelang ke dut Empuꞌ Amaꞌ mu na diki mebiriꞌ. Na dimung Empuꞌ Amaꞌ na mekebiriꞌ et buwat na taguꞌ, gentian ye ikew.

7 “Bekeꞌ baꞌ megpenelang ke, kas kew mengusal et peseuliꞌseuliꞌ neng bebresen na kaya kegunaan samat mengeꞌ tawʼt kaya pegandel dut Empuꞌ. Sabab kwan dye lang pegkinggen dyeʼt mengeꞌ Empuꞌ dye sabab et keldam et kedyeng bebresen. 8 Kasiꞌ dye pegsiringaꞌ, sabab sewd et Empuꞌ Amaꞌ baꞌ enu keilangan myu mura inangat myu kenye. 9 Samat kwantin kew megpenelangin dut Empuꞌ, kwan,

‘Empuꞌ Amaꞌ kay dut langit,

merganen kay teyen ikew.

10 Ikew megmendyaring pegibuten et ginsan mengeꞌ taaw.

Ibuten kay teyen dimung keiregan atueʼt dunyaꞌ na samat pegibuten dut langit.

11 Begeyan mu kami et kekanen tiban na keilangan kay itueng eldew.

12 Bekeꞌ empunen mu kami eset dameng keselaan binwat kay, samat pegampun kay gasi eset mengeꞌ nekesalaꞌ damen.

13 Endey Mu kami ielep eset meliyut neng pegsulay, erapun iperayunaꞌ damen keyeatan i Seytan.’

14 “Sabab baꞌ maapen myu sebarang pegkesalaꞌ dimyu, maapen kew gasi et Empuꞌ Amaꞌ dut langit. 15 Segwaꞌ baꞌ diki maapen myu mengeꞌ taaw na megkesalaꞌ dimyu, diki gasi maapen kew et Empuꞌ Amaꞌ myu dut langit mengeꞌ pegkesalaꞌ myu.”

Ketulduan pasal et Pegpuasa

16 “Baꞌ megpuasa kew, kas kew megpedagbes na merupuk kew samat buwaten et mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ. Na pepesalaꞌ dye rupa dye supaya ipebiꞌbiriꞌ lang dut mengeꞌ taaw na dye pegpuasa. Sugiran ku dimyu et keberbenaran, neterima dye ne ginsan ganti kedye. 17 Segwaꞌ baꞌ megpuasa ke, leneiꞌ buek mu bekeꞌ mengiramus ke et rupa mu 18 supaya atin diki lang mesewran et mengeꞌ taaw na ikew pegpuasa, selyu Empuꞌ Amaꞌ mu lang neng diki tyu mekebiriꞌ. Na, Ya lang mekebiriꞌ set taguꞌ ne mengeꞌ bubuwaten mu neng menunga, maya ganti Ye eset rimu.”

Kementirian dut Langit

(Lukas 12:33-34)

19 “Kas kew megtimung et kementirian atuʼt dunyaꞌ, na atue maya pengusibaꞌ na aney bekeꞌ garang, na atue pegselden et menenakew ampaꞌ ne tekewan. 20 Segwaꞌ timungaꞌ myu mengeꞌ kementirian dut langit, sabab kaya untin pengusibaꞌ aney etawa garang, na diki lang kesled menenakew apang menakew. 21 Angkansa, ating kementirian mu subaliꞌ ne atin mengeꞌ pegbuwaten mu sabab et Empuꞌ dut langit, na subaliꞌ duntin gasi pikiran mu.

Siluꞌ et Bilug Mu

(Lukas 11:34-36)

22 “Mata mu samat siluꞌ et bilug mu. Baꞌ mata mu meligew, metlangan ginsan bilug mu. 23 Segwaꞌ baꞌ mekabu ne mata mu, melingeb ne gasi ginsan bilug mu. Angkansa baꞌ siluꞌ na eset dimu in diki meminyar, abut deklaꞌ banar et kelingban!”

Endey Myu Reasan

(Lukas 16:13; 12:22-31)

24 “Kaya sinu mekeibut et duwang pegibuten, sabab isgan ye sembatu in bekeꞌ inginen ye sembatu gasi. Etawa ibuten ye sembatu bekeꞌ reaten ye ikeruwa in. Diki kew mekesukuꞌ tantu dut Empuꞌ bekeꞌ pererwa daran pegsukuan menimung et pirak.

25 “Angkansa isugid ku rimu, kasiꞌ myu reasiꞌ pasal biyag myu, baꞌ enu kekanen etawa inumen myu etawa baꞌ enu badyuen et bilug myu. Diki takuꞌ biyag lebing mergaꞌ eset pegkaan? Bekeꞌ bilug lebing mergaꞌ dut badyuꞌ? 26 Seyekiꞌ mengeꞌ kebebegitan dut lelengew, diki dye pemengluwak etawa pemengeyg etawa memugu et kekanen dut legkew. Segwaꞌ pepekaan dye et Empuꞌ Amaꞌ dut langit. Diki be mergaꞌ kew nega eset begit? 27 Sinu dimyu sabab et pegsusa mekepegdugang misan seng lisag dut kenyeng biyag?

28 “Na manu megmesusa kew sabab et pegbadyu? Seyekiꞌ mengeꞌ kebuburakan dut mengeꞌ uma. Kaya pemegkeradya etawa pemengeket et bebedyuen 29 Segwaꞌ sugiran ku kemyu, misan si Surutan Solomon tagnaꞌ tiꞌ kaya nekepegpakay na samat nunga et burak na itue, misan ne dut kenyeng ketaasan. 30 Baꞌ mengeꞌ peperasen dut mengeꞌ uma pepebedyuan et Empuꞌ, peperasen na tiban atue, pegdateng et diklem itimbag dut dudurukan. Diki takuꞌ mas lebi nega kemyu na diki ye pepekayan? Na kemyu na isek-isek neng pegandel! 31 Angkansa kas kew kesusa, supama sugiren myu, ‘Naꞌ enu ne kanen kay?’ etawa, ‘Enu ne inumen kay?’ etawa, ‘Enu ne pekayen kay?’ 32 Sabab pegtulusen ginsan itue et mengeꞌ tawʼt kaya pegandel dut Empuꞌ. Na sewd et Empuꞌ Amaꞌ myu dut langit na keilangan myu ginsan itue. 33 Segwaꞌ gaay myu mena pengmilikan et Empuꞌ bekeꞌ buwaten myu kegeayan ye, mendyari ginsan neng ibang keilangan myu igbey ye rimyu. 34 Angkansa kasiꞌ myu pegmesusaiꞌ eldew et diklem. Tegeyen myu diklem apang pikiren pasal et kesusaan et diklem. Sabab tatap ne kesusaan et tiban. Sabab menabang Empuꞌ dimyu misan baꞌ enung kesusaan dumateng dimyu.”

7

Kas Pegukum et Sebayaꞌ

(Lukas 6:37-38, 41-42)

1 “Kasiꞌ myu pengukumaꞌ et sebayaꞌ myu, etawa kemyu gasi meukum et Empuꞌ. 2 Sabab baꞌ ukumen myu sebayaꞌ myu taka-taka kwantin gasi iukum dut dimyu. Sampay baꞌ enu isukud myu, kwantin gasi isukud dimyu. 3 Kemyu na daran pegukum, manu pegimrewen mu merinek na puling et mata et tipused mu, antangan ye merinek neng keselaan, segwaꞌ kaya penglingen mu usuk dut mata mu, antangan ye kelang keselaan. 4 Enungkwan mu mesugid dut tipused mu na kwan, ‘Ugaraꞌ merinek neng keselaan mu’, segwaꞌ dimu maya nega kelang keselaan mu? 5 Ikew ne pebiriꞌbiriꞌ! Ugaraꞌ mena usuk dut mata mu, supaya metuman mu mengugad et merinek na puling et mata et tipused mu.

6 “Kasiꞌ pegbegeyaꞌ dut ireng sebarang mengeꞌ keginisan pinesukuꞌ dut Empuꞌ. Kasiꞌ myu pegtimbagaꞌ buligaꞌ dut biyek. Baꞌ binwat myu itue, pegletlebutan dye lang et mengeꞌ tiked dye, sabab pegketbes peulinan dye kemyu sampay peglurey-lureyen dye kemyu in.”

Mengangat, Mengebiyaꞌ, bekeꞌ Memuhun

(Lukas 11:9-13; 6:31)

7 “Mengangat kew, supaya kemyu begeyan. Mengebiyaꞌ kew, supaya kemyu ketulus. Memuhun kew, na kemyu ipetindal. 8 Sabab sebarang mengangat, ya begeyan, bekeꞌ baꞌ sinu mengebiyaꞌ, ya ketulus, bekeꞌ baꞌ sinu memuhun, ya ipetindal. 9 Kaya megurang megey et batu baꞌ yengyegang ye mengangat et kekanen. 10 Etawa kaya kenggurangan baꞌ mengangat et seraꞌ, igbey kenye seli? 11 Baꞌ kemyu na mengeꞌ meraat na kesewd megey et menungang ginis dut dimyung keyegangan, lebi ne gasi Empuꞌ Amaꞌ myu dut langit, na ya megey dimyu et menunungang ginis, sebarang mengangat dut kenye. 12 Angkansa baꞌ enu gay mu na buwaten et mengeꞌ taaw dut dimu, kwantin gasi buwataꞌ dut sebayaꞌ mu. Sabab et itue neginalep ne banar Keseraan et Empuꞌ na binggey ki Moises bekeꞌ ating penulduꞌ et mengeꞌ tarus ye.

Mesigpit neng Lelengewan bekeꞌ Melekbang neng Lelengewan

(Lukas 13:24)

13 “Sumled kew dut mesigpit neng lelengewan, sabab kelaꞌ lelengewan bekeꞌ melekbang dalan tudyu dut kedusaan et Narkaꞌ, bekeꞌ mekeldam megseled duntin. 14 Sabab mepiet lelengewan bekeꞌ mesigpit dalan tudyu dut kebiyagan kaya keskeran abiʼt Empuꞌ, bekeꞌ kaya mekeldam mebiyanen atin lang megseled duntin.”

Mengeꞌ Kayu Mekekilala dut Buaꞌ Ye

(Lukas 6:43-44)

15 “Meginget kew dut mengeꞌ membut-embuten neng menunulduꞌ na megkabiꞌ dimyu na kwan mu lang samat menunungang ayup pengetngarat ye, segwaꞌ dut seled ye samat kumekaan neng setwaꞌ. 16 Mekilala myu membut-embuten neng menunulduꞌ dut kedyeng mengeꞌ keradya. Supama, diki kepupuꞌ kew et buaꞌ et ubas dut kesuksukan, etawa buaꞌ et mengeꞌ igus dut keperasan. 17 Temed sebarang menunungang kayu muaꞌ gasi et menunga, baꞌ meyaat neng kayu, meyaat gasi buaꞌ ye. 18 Menungang kayu diki muaꞌ et meyeyaat, bekeꞌ meyaat neng kayu diki muaꞌ et menununga. 19 Sebarang kayu na diki muaꞌ et menunga pegputken bekeꞌ pegtimbag dut apuy. 20 Angkansa mekilala myu et mengeꞌ membut-embuten neng menunulduꞌ dut kedyeng mengeꞌ keradya.”

Sinu Empuꞌ Mu?

(Lukas 13:25-27)

21 “Diki ginsan na megtingkag daken na kwan, ‘Empuꞌ, Empuꞌ,’ na kesled dut Kemilikan dut langit, selyu lang dye in pegbuwaten et kegeayan et Empuꞌ Amaꞌ ku. 22 Pegkedateng Eldew et Mengukum Empuꞌ, mekeldam megsugid daken dut eldew na atin, kwan, ‘Empuꞌ, Empuꞌ, diki be neneked kay pebiyaꞌ dut kepengdyarian mu, bekeꞌ dut kepengdyarian mu nekepeugad kay et mengeꞌ meyaat neng diwata teyeg et negbegbalig, bekeꞌ nebuwat et mekansang mengeꞌ mekeliluꞌ-liluꞌ?’ 23 Angkansa isugid ku dut kedye ginsan, ‘Diki ku kemyu nekilala. Ugad kew atuʼt elepan ku, kemyu na pemuwat et kereatan!’ ”

Mekesewd bekeꞌ Merupang neng Megbenwa

(Lukas 6:47-49)

24 “Angkansa sebarang megkingeg bekeꞌ megtuman et mengeꞌ bebresen ku, ya sepantun sembatung taaw na mekesewd megpetiyeg et mengeꞌ usuk et benwa ye dut batu. 25 Dumateng delek, dumateng liyud, dumres gasi et mebasag, ampaꞌ sinimberan benwa, segwaꞌ diki neugbaꞌ, sabab mengeꞌ usuk ye petitiyeg dut batu. 26 Segwaꞌ baꞌ sinung taaw na megkingeg et mengeꞌ bebresen ku segwaꞌ kaya pegtumanen ye, ya sepantun dungdupang neng taaw na negpetiyeg et benwa ye dut egis-egisan. 27 Diminateng delek, dimineklaꞌ liyud, diminres gasi et mebasag bekeꞌ siminimber dut benwa. Pegketbes neugbaꞌ bekeꞌ nerungkat ginsan!”

Kelang Kepegewlaan i Jesus

(Markus 1:22)

28 Ganang netbes i Jesus neres et itueng bebresen, negliluꞌ mengeꞌ taaw dut kenyeng penulduꞌ. 29 Sabab pegtulduꞌ ye samat maya kepegewlaan ye, diki samat mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan dut kedye.

8

Ipinenunga i Jesus Sembatung Taaw neng Maya Eldew-eldew

(Markus 1:40-45; Lukas 5:12-16)

1 Ganang si Jesus nepesedsad ne teyeg dut kilid et bukid, pegseselundungen ya et mekansang taaw. 2 Kiminabiꞌ eset kenye sembatung taaw neng maya eldew-eldew bekeꞌ siminelukud dut teteyumanan ye, kwan ye, “Empuꞌ, baꞌ keingesian mu aku, teyen peguliniꞌ ku.” 3 Kintang i Jesus keremut ye bekeꞌ kinutew ye. Kwan ye, “Keinginan ku. Na, megulinan ke.” Megtuy negulinan pukung ye. 4 Indyari kwan i Jesus kenye, “Kinggaꞌ! Kasiꞌ pegsugiraꞌ dut sinu-sinu. Segwaꞌ panew, pebiriꞌ ke dut pariꞌ bekeꞌ megsimayaꞌ ke sabab itue Keseraan teyeg ki Moises na kesebenaran dut ginsan na ikew menunga ne!”

Ipinenunga i Jesus Tetehagen et Pegibuten et Sundalu

(Lukas 7:1-10)

5 Pegseled i Jesus dut lungsud neng Kapernaum, nepekabiꞌ kenye sembatung pegibuten et sundalu, na tawʼt lein Judio, supaya mengangat et tabang. 6 “Empuꞌ,” kwan ye, “daken neng tetehagen ku pebubuntul lang dut benwa sabab nepangkul bekeꞌ mesakit banar reresanen ye.” 7 Kwan i Jesus dut kenye, “Surungan ku ya supaya pegulinan.” 8 Siminambag kenye pegibuten et sundalu kwan ye, “Empuꞌ, kelew-lelew daken sabab diki teupen na benwa ku na mesled mu. Segwaꞌ isugiraꞌ lang na tetehagen ku megnunga. 9 Sabab aku gasi sembatung taaw na maya metaas daken, bekeꞌ aku maya mengeꞌ sundalu na mebaba set daken. Baꞌ sugiren ku dut sembatu, ‘Surung!’ ya gasi megsurung. Bekeꞌ dut sembatu, ‘Matuꞌ ke!’ ya gasi megatuꞌ. Bekeꞌ baꞌ sugiran ku tetehagen ku, ‘Buwataꞌ itue!’ atin gasi buwaten ye.” 10 Ganang nekingeg i Jesus itue, negliluꞌ ya banar, bekeꞌ sinugid ye dut mengeꞌ megibut kenye, kwan ye, “Sugiran ku kemyu et kebenaran, kaya nekemasa ku atueʼt Israel na samat kwantin deklaꞌ et pegandel ye. 11 Asal banar indaniꞌ myu na mekansang taaw mawaꞌ dut sebangan bekeꞌ dut sedpaʼt eldew na dumuntin na kebayaꞌ dut kenkanan na pegempangen de Abraham, Isaak bekeꞌ si Jakob dut Milikan et Empuꞌ dut langit. 12 Segwaꞌ mekansang puranak et Israel na itimbag dut liwan, na dut kelingban, na duntin dye memenggerwak bekeꞌ memengringetnget mengeꞌ nipen dye.” 13 Kwan i Jesus dut pegibuten et sundalu, “Na panew ne. Sabab et dimung kelang pegandel meinabu dimung pegengaten.” Na, negulinan ne tetehagen et pegibuten atin ne lisag.

Pinenunga i Jesus Pengibanan neng Libun i Pedro

(Markus 1:29-34; Lukas 4:38-41)

14 Pegduntin i Jesus dut benwa i Pedro, nebiriꞌ ye pengibanan neng libun i Pedro. Pebubuntul sabab et pegegnewen. 15 Pegketbes na mekeptan i Jesus keremut ye, megtuy inibuanan et egnew ye, ampaꞌ ne negbangun, pegketbes ya ne negpelamak kenye et kekanen.

16 Ganang megngengapun ne, mekansang taaw neng sinleban et mereraat pinemibit dut kenye. Kasa beres ye lang pineliwan ye mengeꞌ meyaat neng diwata bekeꞌ negnunga dye ginsan, sebarang maya atin neng reresanen. 17 Neinabu itue supaya metuman sebarang sinugid tagnaꞌ tiꞌ et tarus neng si Isaias, na kwan ye,

“Insiꞌ ye in ginsan neng kesekitan tyu bekeꞌ tinenggung ye ginsan neng reresanen tyu.”*

Kepulusan et Mengibut ki Jesus

(Lukas 9:57-62)

18 Pegkebiriꞌ i Jesus dut kineldaman dut pelilibut ye, negsugid ya dut pepengenaran ye na dumipag dut sembelang dipag et dagat. 19 Na maya menunulduꞌ et Keseraan nepekabiꞌ kenye, kwan ye, “Menunulduꞌ, panyap ku ne mibut ku dimu misan embe surungan mu.” 20 Kwan i Jesus dut kenye, “Maya belebaan ireng et talun, bekeꞌ mengeꞌ begit maya mengeꞌ pugad, segwaꞌ aku, atin Yegang et Taaw,† kaya lelegdengan supaya mebuntulan et ulu ku bekeꞌ kaya peternan ku.” 21 Maya sembatung taaw neng pepengenaran gasi dut ki Jesus kwan ye dut kenye, “Begerar, muliꞌ ku mena teyen bekeꞌ ilbeng ku mena amaꞌ ku.” 22 Segwaꞌ kwan i Jesus, “Pesariꞌ ne mengeꞌ taaw antangen dye samat mengeꞌ patey in na menglebeng dut natey neng amaꞌ mu. Ikew key, mibut ke daken dut biyag kaya seskeran!”

Ipinelinew i Jesus Mebasag neng Begyu

(Markus 4:35-41; Lukas 8:22-25)

23 Pegketbes nemenakat ne i Jesus dut gubang, sampay mengeꞌ pepengenaran ye nayaꞌ kenye. 24 Kiminlat lang na maya diminateng mebasag neng ambun dut dagat, angkansa derekerang gumbang pegsipuwakan ye gubang. Segwaꞌ si Jesus megigaꞌ ga et ating masa. 25 Na mengeꞌ pepengenaran ye nenyag kenye kwan dye, “Empuꞌ, tebangiꞌ kay, melneb tyu ne!” 26 Neingkut i Jesus kedye, kwan ye, “Manu megtakut kew? Isek-isek dimyung pegandel.” Indyari, tuminyeg gasi ampaꞌ pinetaren ye deres bekeꞌ dagat. Na limininew banar ne ginsan. 27 Nemegliluꞌ mengeꞌ taaw, kwan dye, “Sinung taaw itue? Misan deres sampay dagat pengandel kenye.”

Nepegulinan i Jesus Duwang Taaw neng Sinleban et Meyeyaat neng Diwata

(Markus 5:1-20; Lukas 8:26-39)

28 Pegdateng i Jesus dut sembelang dagat dut lungsud et mengeꞌ Gadareno, maya duwang taaw neng sinleban et mekansang na meyeyaat neng diwata siminusup dut kenye. Negliwan itueng duwang taaw teyeg dut kelelbengan. Na meburangit banar itueng duwang taaw, angkansa kaya sinu mekebiyaꞌ duntin. 29 Megtuy, megpemara ginsaʼt mengeꞌ diwata, beres dye, “Yegang et Empuꞌ, enu keilangan mu damen? Natuꞌ ke takuꞌ damen supaya peliyutan mu kami et ingga peꞌ timpu?” 30 Na, dut mereꞌrayuꞌ set kedye maya banan et mekidram neꞌ mengeꞌ biyek neng megpenginaan. 31 Binisara et mengeꞌ meraat neng diwata si Jesus, kwan dye, “Baꞌ ipeliwan mu kami, baꞌ mekedyari teyen iruntinaꞌ kay ne lang dut banan et mengeꞌ biyek tiꞌ.” 32 Kwan i Jesus kedye, “Ireꞌ, liwan kew set kedye, bekeꞌ sumled kew dut banan et mengeꞌ biyek!” Angkansa nemengliwan dye ampaꞌ dye siminled dut banan et mengeꞌ biyek. Na mengeꞌ kebikbiyekan nemengdarak surung dut kepengrasan bekeꞌ neregdag dye dut dagat na dun dye nelelmes ginsan. 33 Sebarang nemengipat et mengeꞌ biyek nemendarak surung dut kebenbenwanan bekeꞌ sinugid dye ginsan pasal baꞌ enu neinabu dut mengeꞌ biyek bekeꞌ dut mengeꞌ sinleban et mereraat. 34 Indyari ginsan neng mengeꞌ taaw dut lungsud naꞌ atin siminurung dut ki Jesus apang sumusup kenye. Baꞌ nebiriꞌ dye ya na ipinengasiꞌasiꞌ dye si Jesus na mugad ne set lungsud dye in.

9

Pinegulinan i Jesus Sembatung Pangkul

(Markus 2:1-12; Lukas 5:17-26)

1 Siminakat si Jesus dut gubang diminipag peuliꞌ dut sembelaꞌ neng dagat bekeꞌ siminurung dut diri ye neng lungsud, Kapernaum.

2 Na dut Kapernaum, duun mengeꞌ senung ketawan nibit dut ki Jesus et sembatung pangkul na pebubuntul dut demdam. Pegkebiriꞌ i Jesus et kelang pegandel dye, kwan ye dut taaw neng pangkul, “Yegang, kepenggeraꞌ seled mu! Inampun ne salaꞌ mu.” 3 Sabab et itueng pinegberes i Jesus, mengeꞌ menulduꞌ et Keseraan nemegberes dye dut diriꞌ dye, kwan dye, “Pepeempuꞌempuꞌ itueng taaw na itue!” 4 Segwaꞌ pegsesewren i Jesus kedyeng pegpipikiren, kwan ye, “Manu meraat ne nepikir myu? 5 Banar, lebing merugey sugiren, ‘Teyeg ne bekeꞌ panew ne,’ kasga sugiren, ‘Dimung salaꞌ inampun ne,’ 6 sabab Empuꞌ lang mekeampun et keselaan, segwaꞌ supaya mesewran myu na ating Yegang et Taaw maya kepengdyarian na mengampun et salaꞌ atuʼt dunyaꞌ, indaniꞌ itue.” Pegketbes kwan ye dut taaw neng pangkul, “Teyeg ne, bikyataꞌ ne iganigan mu bekeꞌ muliꞌ ke ne.” 7 Angkansa ating taaw timinyeg bekeꞌ nuliꞌ dut benwa ye. 8 Pegkebiriꞌ et kineldaman et taaw, nemengliluꞌ dye banar, bekeꞌ binantug dye Empuꞌ neng negey et mengeꞌ taaw et kepengdyarian na samat kwantin.

Pegpiliꞌ i Jesus ki Mateo

(Markus 2:13-17; Lukas 5:27-32)

9 Pegpelembus i Jesus et panew ye nebiriꞌ ye sembatung taaw na ingaran ye si Mateo na megarung dut benwa neng susukutan et buwis. Na sinugid i Jesus dut kenye, kwan ye, “Mibut ke daken!” Timinyeg si Mateo bekeꞌ nibut kenye.

10 Ganang megkekaan si Jesus et penengeldewan ye dut benwa i Mateo, mekansang menunukut et buwis bekeꞌ mengeꞌ ibang tegekeselaan na liminamud mengaan dut ki Jesus bekeꞌ dut mengeꞌ pepengenaran ye. 11 Pegkebiriꞌ itue et mengeꞌ pariꞌ na Pariseo, nengingkut dye dut mengeꞌ pepengenaran ye, kwan dye, “Manu Menunulduꞌ myu pepelamud mengaan dut mengeꞌ menunukut et buwis bekeꞌ dut mengeꞌ tegekeselaan?” 12 Pegkingeg i Jesus, kwan ye, “Kaya nengengeilangan et mengunguru sebarang kaya sakit, segwaꞌ nengengeilangan et mengunguru sebarang maya sakit. 13 Manew kew ne bekeꞌ retiaꞌ myu baꞌ enu ingin bersen ye itueng Kesuratan et Empuꞌ, kwan, ‘Ingasiꞌ ingin ku, diki lang mengeꞌ simayaꞌ.’ Sabab diki ku natuꞌ supaya pilinen sebarang keblan dye metitignaꞌ, segwaꞌ natuꞌ supaya tebangen ku et mengeꞌ mekeselaan.”*

Iningkut si Jesus pasal et Pegpuasa

(Markus 2:18-22; Lukas 5:33-39)

14 Indyari nepekabiꞌ dut kenye mengeꞌ pepengenaran i Juan neng Mememewtismu, kwan dye, “Enungkwan itue na kami bekeꞌ mengeꞌ Pariꞌ na Pariseo pegpuasa, segwaꞌ dimung pepengenaran kaya lang pemegpuasa?” 15 Kwan i Jesus, “Enungkwan rumupuk mengeꞌ mengluluruk sementaraꞌ lelaki neng ibulun esentin nega? Diki lang! Segwaꞌ dumateng timpu na ibulun neng lelaki ugaren dut kedye. Atin peꞌ memegpuasa ne.” Neglahyun ne si Jesus neres.

16 Kwan ye, “Kaya sinu meketempel et bagung kumut dut lelagi neng badyuꞌ, sabab melanut dut tinimpelan et bagu na tinempel, lebi ne dumeklaꞌ ne banar uyat ye. 17 Diki gasi mekedyari isunuꞌ et taaw bagung alak dut lelagi neng susunuan.† Sabab baꞌ isunuꞌ dye duntin, mekedyaring lumput ating susunuan, indyari meulaꞌ ne inumen neng alak in bekeꞌ mepsaꞌ ne ating susunuan. Erapun, subaliꞌ isunuꞌ bagu neng alak dut bagung susunuan gasi supaya saliꞌsaliꞌ dye meipat et menunga.”

Patey neng Yegang et Pegibuten bekeꞌ Libun neng Kiminutew et Badyuꞌ i Jesus

(Markus 5:21-43; Lukas 8:40-56)

18 Sementaraꞌ megbebres nega si Jesus et itue, sembatung pegibuten et mengeꞌ Judio nepekabiꞌ bekeꞌ siminelukud dut teteyumanan ye, kwan ye, “Ingga peꞌ nekwit pegpatey et yegang ku neng budyang. Segwaꞌ baꞌ mekedyari teyen bayaꞌ kew daken sabab mengarap ku na baꞌ depnen mu ya, asal ya megbiyag.” 19 Timinyeg si Jesus bekeꞌ nayaꞌ dut kenye, bekeꞌ mengeꞌ pepengenaran ye nayaꞌ gasi.

20 Naꞌ, maya gasi sembatung libun na megkesandalen et sakit neꞌ pegduruguan et sempuluꞌ duwang teun ne, kaya megtuug tapis ye. Na nepekabiꞌ dut lilikuran i Jesus ampaꞌ ye kinutew bingbiring et badyuꞌ i Jesus. 21 Kwan et sedseled ye, “Baꞌ mekutew ku lang bingbiring et badyuꞌ ye, megulinan ku ne.” 22 Liminingew si Jesus kwan ye dut kenye, “Yegang, kepenggeraꞌ seled mu. Dimung pegandel negpenunga dimu.” Atin negang masa megtuy negulinan libun. Neglahyun gasi si Jesus dut benwa et pegibuten.

23 Ganang nekerateng, siminled ne si Jesus dut benwa et pegibuten et mengeꞌ Judio bekeꞌ nebiriꞌ ye mengeꞌ menunuling et kelebengen bekeꞌ kineldaman na memeggikgibek. 24 Kwan ye dut kedye, “Liwan kew! Ating budyang ingga patey, segwaꞌ megigaꞌ lang!” Segwaꞌ nemengsit dye lang dut kenye. 25 Pagkaꞌ mengeꞌ taaw nepeliwan ye ne, siminled gasi i Jesus bekeꞌ kimpetan ye dut keremut et budyang neng libun, angkansa negbangun budyang. 26 Tuturan pasal itue limingkep dut sengkelungsuran na atin.

Pinegulinan i Jesus Duwang Beleg bekeꞌ Sembatung Umew

27 Ganang nugad ne si Jesus teyeg dut lungsud naꞌ atin, maya nepesunud kenye duwang mengeꞌ beleg. Indyari timiningkag dye, kwan dye, “Inupuꞌ i Surutan Dabid, meingasiꞌ ke damen!”‡ 28 Pegseled i Jesus dut benwa, negpekabiꞌ dut kenye mengeꞌ beleg neꞌ lelaki. Iningkut dye i Jesus, kwan ye, “Mengandel kew be dut daken na itue mebuwat ku supaya megulinan kew?” “Eꞌ, Begerar, andel kay,” sambag dye. 29 Indyari kinutew ye ne kedyeng mata ampaꞌ ne neres, kwan ye, “Kuyun dut pengandel myu dut Empuꞌ, meinabu teyen atin samat keendelen myu.” 30 Indyari negnunga ne penyek dye. Pegketbes negbilin si Jesus, kwan ye, “Amay-amay banar, kasi myu pegsugiraꞌ itueng ginis dut misan sinu!” 31 Segwaꞌ nugad dye bekeꞌ masi ga pineabar dye kebentugan i Jesus dut ginsaʼt mengeꞌ lungsud pelibut duun.

32 Ganang megugad dye ne, aluꞌ, maya gasi sembatung lelaki binibit dut ki Jesus na sembatung pegselban et meraat angkan kaya mekebres. 33 Pagkaꞌ nepeliwan ne ating meraat, ating lelaki nekebres ne. Indyari mengeꞌ kineldaman nemengliluꞌ, kwan dye, “Atuʼt Israel kayangga peꞌ nebiriꞌ na neinabu samat kwantin!” 34 Segwaꞌ kwan ga et mengeꞌ Pariꞌ na Pariseo in, kwan dye, “Sabab lang binggey atin kependyarian et pengibuten et mengeꞌ mereraat in, angkan si Jesus maya basag supaya nekepeliwan et mereraat.”

Sesenu Ga mengeꞌ Mengengeradya

35 Pegketbes siminurung si Jesus dut ginsaʼt mengeꞌ lungsud bekeꞌ dut mengeꞌ kebenbenwanan. Penulduꞌ ye dut mengeꞌ pegpengempuan et mengeꞌ Judio, na pepabar pasal et Menungang Abar et Pengmilikan et Empuꞌ, bekeꞌ pepenunga ye sebarang mengeꞌ maya misan enung reresanen bekeꞌ ginsaʼt mengeꞌ sakit. 36 Ganang nebiriꞌ ye mengeꞌ kineldaman, nekeingasiꞌ dut kedye sabab dye samat pegelamen mene bekeꞌ mengeꞌ melulumek, samat mengeꞌ ipatan neng bibili na kaya mengingipat. 37 Indyari kwan ye dut mengeꞌ pepengenaran ye, “Mengeꞌ keldamen antangan dye samat mengeꞌ uma panyap ne keygen. Mekansang ne kekeygen, segwaꞌ kaya mekansang mengengeyg. 38 Angkansa mengangat kew dut Empuꞌ et itueng kekeygan, supaya megpebibit ya et mengengeradya dut kenyeng kekeygan.”

10

Pinepanew i Jesus Sempuluꞌ Duwang Pepengenaran Ye

(Markus 3:13-19; Lukas 6:12-16)

1 Ipinekabiꞌ i Jesus itueng sempuluꞌ duwang pepengenaran ye bekeꞌ binggeyan ye et kepengdyariang keseg megpeugad et megsaleb neng meyaat neng diwata, bekeꞌ mepegulinan ginsaʼt mengeꞌ keginisan neng reresanen bekeꞌ kesekitan. 2 Itue ne ngaran et sempuluꞌ duwang pepengenaran i Jesus. Una in si Simon, pegngeranaʼt Pedro bekeꞌ tipused ye neng si Andres; de Jakob bekeꞌ si Juan neng mengeꞌ keyegangan i Sebedeo; 3 de Pelipe bekeꞌ si Bartolome, si Tomas bekeꞌ si Mateo na menunukut et buwis; si Jakob na yegang i Alpeo, bekeꞌ si Tadeo. 4 Indyari iba in si Simon neng memimisara bekeꞌ si Judas Iskariote, na negpeelen ki Jesus.

Ating Keradya et Sempuluꞌ Duwang Pepengenaran i Jesus

(Markus 6:7-13; Lukas 9:1-6)

5 Itueng sempuluꞌ duwang pepengenaran pinepanew i Jesus, kenyeng pineeturan, kwan, “Kas kew sumurung dut lungsud dut mengeꞌ taaw lein Judio, etawa misan embeng lungsud et mengeꞌ Samaritano. 6 Erapun, duun kew lang eset mengeꞌ tawʼt Israel, sabab sama dyeʼt pegeelamen neng bibili na kaya mengingipat dye. 7 Na dut pegsurung myu ipengabar myu ne, ‘Mekabiꞌ ne Pengmilikaʼt Empuꞌ.’ 8 Pegulinan myu mengeꞌ mesesakit bekeꞌ biyagen mengeꞌ patey. Pegulinan myu mengeꞌ sakit neng eldew-eldew, bekeꞌ ipeugaraꞌ myu megsaleb neng meyaat neng diwata. Indyari, sabab et penerima kew et kaya bayad, subaliꞌ menggey kew gasi et kaya bayad. Gay bersen meneraka dut Empuꞌ. 9 Kas kew memibit et pirak etawa bulawan, etawa tumbaga eset dimung pitakaꞌ. 10 Kas kew gasi memibit et susunuan dut pepenewan myu, etawa seselinan, mengeꞌ tempaꞌ etawa tutungkud. Sabab mengeꞌ mengengeradya subaliꞌ ibgey kedye ne baꞌ enu keilangan dye.

11 “Indyari misan embeng lungsud etawa baryo detengan myu, menulus kewʼt metindalan na metignaꞌ arat ye, tumerna kew ne esentin seked keugad kewʼt lungsud dye in. 12 Pegseled myuʼt benwa dye, ibersaꞌ myu, ‘Megmilik teyen kesenangan atueʼt benwa.’ 13 Na baꞌ teup mengeꞌ taaw atueʼt benwa, dumaran kedye dimyung pemangling et kesenangan. Temed baꞌ diki teup, isiaꞌ myu peuliꞌ dimyung penglingaꞌ et kesenangan. 14 Na baꞌ diki dye menerima etawa mengingeg et dimyung ipeabar kedye, memengugad kew ne eset lungsud dye in, pegketbes tepnisaꞌ myu tehuk eset dimyung tiked. 15 Itangeꞌ ku dimyu na dut Eldewʼt Pegukum, luwas nega yaat iukum et Empuꞌ dut mengeꞌ tawʼt eset lungsud naꞌ atin kasga dut nelebayan et mengeꞌ meyaat neng taaw dut mengeꞌ lungsud et Sodoma bekeꞌ Gomora.”

Pegdateng et Pegukum

(Mateo 24:1-14; Markus 13:1-13; Lukas 12:11-12; 21:12-17)

16 “Itue tiban, pegdeaken ku kemyu na samat mengeꞌ bibili eset tengaʼt peguunulen neng ireng. Megmendyaring meutek na samat mengeꞌ seli, bekeꞌ tempad naꞌ samat mengeꞌ aksang. 17 Pegbeꞌbetiꞌ kew sabab maya mengalew dimyu pesurung dut ukuman, pegketbes lipdasan kew dut mengeꞌ sinagoga. 18 Sabab eset daken, ipeelep kew dut mengeꞌ pegibuten bekeꞌ mengeꞌ surutan supaya iukum. Indyari pesebenaran myu dut elepan dye bekeꞌ eset mengeꞌ tawʼt lein Judio pasal et Menungang Abar et Empuꞌ. 19 Na baꞌ pegingkuten kew ne dut ukuman, dyangan kew lang mesusa tudyu dut mengeꞌ isambag myu etawa baꞌ enukwan myu itue sembagen. Pegdateng et timpu, ibgey nega dimyu baꞌ enu isambag myu. 20 Temed kebenaran ye, lein lang kemyu megebres. Erapun itueng Nakem mawaʼt Empuꞌ Amaꞌ key megebres pebiyaꞌ lang eset dimyu.

21 “Maya taaw ipealew ye ne diriꞌ yeng tipused apang ipepatey, kwantin gasi buwaten et amaꞌ eset kenyeng yegang. Etuanan ne et mengeꞌ keyegangan kedyeng mengeꞌ kenggurangan, amaꞌ bekeꞌ induꞌ, apang ipepatey. 22 Kutukan kew neʼt ginsan sabab lang et daken. Temed dumaran menatap misan ingyan, atin key mebawiꞌ. 23 Na baꞌ pegsegkaan kew et sembatung lungsud, lumahyun kew dut ikeruwang lungsud. Pegsugiren ku dimyu, kayangga peꞌ neapet myu ginsang lungsud et Israel supaya ipeabar kedye, mura dumateng ne aku, itueng Yegang et Taaw.

24 “Kaya lang pepengenaran na mas metaas nega et menunulduꞌ ye, etawa kaya lang uripen metaas eset begerar ye.

25 “Mesdengan itueng pepengenaran na sumaliꞌ dut menunulduꞌ ye, bekeꞌ itueng uripen sumaliꞌ dut begerar ye. Na baꞌ aku samat sembatung pegibuten et kelungsuran, bekeꞌ pegngeranaʼt dye aku si Seytan, lebi dye lang terwanan kemyu mengeꞌ pepengenaran ku dut pegsukuan ku!”*

Sinu Ketekutan Tyu

(Lukas 12:2-7)

26 “Angkansa dyangan lang tumakut et misan sinu. Ginsan neng pegteguen in, meketulusan nega, bekeꞌ ginsaʼt mengeꞌ ilimed in mekebunayag nega. 27 Misan enu neng pegsugiren dimyu dut kelingban, subaliꞌ ibres myu dut ketemparan, bekeꞌ mengeꞌ pegkinesen dimyu in, subaliꞌ myu ipebasag dut timbew et benwa. 28 Kasiꞌ myu pegtekutiꞌ inyet pematey et bilug temed kaya mekepatey et kurudua. Erapun ketekutan myu Empuꞌ banar dut langit naꞌ mekepatey et bilug bekeꞌ kurudua dut Narkaꞌ. 29 Diki be takuꞌ pepegelnan et duwang dignes dut sembatung pirak ga? Megsepantun, misan sembatu kedye diki lang meregdag dut lugtaꞌ baꞌ diki mene geayen et dimyung Empuꞌ Amaꞌ. 30 Na pasal dimyu, misan ga atin ginsan neng buek myu neitung ne. 31 Angkansa, kas kew takut, sabab lebi kew negang mergaꞌ eset mengeꞌ laksang-laksang dignes tiꞌ.”

Ating Taaw Kilelanen si Kristo

(Lukas 12:8-9)

32 “Mayang sinu mengandel bekeꞌ kumilala eset daken dut elepaʼt mengeꞌ taaw, kilelanen ku gasi dut elepaʼt Empuꞌ neng Amaꞌ ku dut langit. 33 Temed, baꞌ ipeilu dye aku dut elepaʼt taaw, aku gasi megpeilu kedye eset elepaʼt Empuꞌ neng Amaꞌ ku dut langit.”

Natuꞌ i Jesus Apang Memibit Keeriweraan dut mengeꞌ Kaya Mengengandel

(Lukas 12:51-53; 14:26-27)

34 “Kasiꞌ myu pegpikiraꞌ na natuꞌ ku apang memibit et kesenangan dut taaw atueʼt lugtaꞌ. Erapun, natuꞌ ku apang memibit et keeriweraan, lein lang kesenangan. 35 Punsabab et pegatuꞌ ku apang ipegatu yegang neng lelaki dut amaꞌ ye, dut yegang naꞌ libun dut induꞌ ye, dut menempil yeng libun bekeꞌ dut pegibanan yeng libun gasi. 36 Indyari, mengeꞌ kebanta et sembatung taaw dye in iba ye dut seled benwa ye ne in.

37 “Indyari mayang megmergaꞌ kenyeng amaꞌ etawa induꞌ na luwas negaʼt daken, diki teup dye mendyaring pepengenaran ku. Na baꞌ atin megmergaꞌ dut yegang naꞌ lelaki etawa libun na luwas negaʼt daken, diki teup dye mendyaring pepengenaran ku. 38 Mayang diki tumenggung et kenyeng krus bekeꞌ mibut daken, diki teup dye mendyaring pepengenaran ku.† 39 Mayang menimurut kenyeng biyag, atin key meugaran. Indyari sebarang igbey et biyag ye sabab daken, atin key megbeyan biyag banar kaya seskeran.”

Mengeꞌ Keterimaʼt Ganti Teyeg Empuꞌ

(Markus 9:41)

40 “Itueng megteterima dimyu, atin megterima daken, bekeꞌ itueng megterima daken atin megterima dut nengdaak daken. 41 Misan sinung megterima dut sembatung tarus et Empuꞌ sabab ya in tarus et Empuꞌ, atin keterima et ganti tudyu dut tarus. Na baꞌ tumerima keʼt sembatung taaw naꞌ metignaꞌ sabab ya tuꞌ metignaꞌ, atin keterima et ganti tudyu eset taaw naꞌ metignaꞌ. 42 Indyari, misan sinu mekegbey et ganang sembatung sawan neng danum naꞌ meramig dut atin pinekebaba neng tetehagen ku tuꞌ sabab itue mengingibut ku, tentuen ku dimyu na ya in keterimaʼt ganti teyeg Empuꞌ.”

11

Mengeꞌ Pinebilinan neꞌ Teyeg dut ki Juan neng Mememewtismu

(Lukas 7:18-35)

1 Pegketbes nebilinan ne i Jesus itueng sempuluꞌ duwang pepengenaran, nugad ya duun apang menulduꞌ bekeꞌ mengabar dut mengeꞌ kelungsuran na mekabiꞌ duntin. 2 Sasat si Juan neng Mememewtismu dut seled pipirisuan, neebaran ye itueng mengeꞌ pegbuwaten i Jesus. Indyari tinahag i Juan ibang pepengenaran ye in dut ki Jesus. 3 Pineingkut kedye, kwan, “Ikew ne takuꞌ pegtulusen kay tuꞌ? Etawa subaliꞌ tumagey kay ne gasi et lein?” 4 Siminambag si Jesus, kwan, “Peuliꞌ kew ki Juan, indyari isugiraꞌ myu kenye itueng mengeꞌ nekingeg bekeꞌ nesiyekan myu. 5 Nemekebiriꞌ ne mengeꞌ beleg, nemekepanew ne mengeꞌ pangkul, nemegulinan ne mengeꞌ tegeldew-eldew, nemekekingeg ne mengeꞌ bengel, pemegbiyag ne mengeꞌ patey, bekeꞌ pegpebunayag dut mengeꞌ miskin itueng Menungang Abar. 6 Mesukud itueng taaw na kaya lang pegalang-alang dut daken!”

7 Ganang nemekeugad ne pepengenaran i Juan, negberes si Jesus dut mengeꞌ kineldaman petudyu ki Juan. Neingkut ye kedye, kwan, “Manu angkan takuꞌ nugad kew dut kelnangan ki Juan? Enu takuꞌ gay myu mesyekan? Sembatung taaw antangan ye samat sembatu be neng kilulu na mekedresan? 8 Enung ginisan neng taaw takuꞌ gaay myu mesyekan? Sembatung taaw na megbebadyuʼt megseru? Na itueng mengeꞌ megbebadyuʼt megseru na dut kelang benwaʼt surutan. 9 Enu takuꞌ gay myu mesyekan? Sembatung tarus et Empuꞌ? Eꞌ be! Indyari isugid ku banar dimyu, ya in luwas nega eset tarus lang. 10 Sabab si Juan key pegbebersen et Kesuratan, kwaʼt Empuꞌ,

‘Itue e ne, unang mengengabar na tinahag ku mura ke dumateng. Penyapen ye dimyung bebyaan.’*

11 “Pegtentuen ku dimyu, dut mengeꞌ pinengganak, kaya lang misan sinu na lebing metaas eset ki Juan neng Mememewtismu. Temed dut megpekebaba dut mengeꞌ taaw neng Pengmilikaʼt Empuꞌ dut langit, atin metaas luwas negaʼt ki Juan. 12 Tinegnanan nega na mengabar si Juan neng Mememewtismu sumked sampay tiban tuꞌ, maya dye na sandalen misan enu supaya mengabar pasal et Pengmilikan et Empuꞌ, bekeꞌ maya dye na gasi legesen banar ampaꞌ mekekibayaꞌ dut Pengmilikan ye.† 13 Sabab itueng mengeꞌ tarus et Empuꞌ bekeꞌ dut Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises negpebunayag pasal et Pengmilikan et Empuꞌ, sumked na kwantin gasi ki Juan in. 14 Na baꞌ tantu lang mengarap kew et Kesuratan et Empuꞌ, si Juan ne tuꞌ neng si Elias‡ na tegeyen myu matuꞌ, samat kwaʼt dut Kesuratan in. 15 Sebarang maya ikingeg, atin mengingeg!

16 “Na, dut embe ku takuꞌ mepesiring itueng mengeꞌ taaw tiban? Sama dyeʼt mengeꞌ keyegangan na memegearung dut tetebuan na pemegmara dut kedyeng kebelbengel, kwan dye, 17 ‘Binesalan kay kemyu et agung temed kaya kew timinarek. Nenginrurung kay, temed kaya kew siminyak.’ 18 Indyari natuꞌ si Juan, negpuasa bekeꞌ kaya lang nenginum et mekelangu, temed ga in, pegbersen dye, kwan, ‘Pegseselban neʼt diwata i Seytan.’ 19 Indyari, natuꞌ gasi Yegang et Taaw, pengaan bekeꞌ penginum, indyari pegsudsugiren dye gasi, ‘Birinaꞌ myu itueng taaw tuꞌ! Ya in mereren bekeꞌ melangu, biꞌbilaꞌ et menunukut et buwis bekeꞌ mengeꞌ ibang mekesalaꞌ.’ Temed lang, itueng kesewran et Empuꞌ mekesebenaran sugat pebiyaꞌ dut kenyeng mengeꞌ nebuwat.”

Perendem dut mengeꞌ Kelungsuran na Kaya Pemegsusun

(Lukas 10:13-15)

20 Pegketbes, inisgan i Jesus itueng mengeꞌ taaw et mengeꞌ kelungsuran na binwatan ye et mekansang neng keliꞌliluꞌ sabab kaya lang pemegsusun na ugaren kedyeng keselaan. 21 Kwan i Jesus, “Keingasiꞌ kew mengeꞌ tawʼt Korasin! Keingasiꞌ kew gasi mengeꞌ tawʼt Betsaida! Sabab baꞌ dut tawʼt Tiro bekeꞌ Sidon binwat itueng mengeꞌ keliꞌlilung neinabu dimyu tuꞌ, nekwit dye ne teyen megbebadyuʼt karut bekeꞌ megearung dut abu apang mepesebenaran dye lang na memegsususun ne dut Empuꞌ. 22 Temed pegsugiren ku dimyu, dut Eldewʼt Pegukum et Empuꞌ, luwas nega liyut mebtangan myu kasga mebtangan et mengeꞌ tawʼt Tiro bekeꞌ mengeꞌ tawʼt Sidon. 23 Indyari kemyu, mengeꞌ tawʼt Kapernaum! Gay myu na lumangkew seked langit? Erapun, iregdag kew dut Narkaꞌ! Sabab baꞌ dut mengeꞌ tawʼt Sodoma binwat itueng mengeꞌ keliluꞌlilung binwat ku atueʼt dimyu, teyen dumaran nega itueng lungsud sampay tiban. 24 Temed pegsugiren ku dimyu, dut Eldew et Pegukum et Empuꞌ, lebi negang meliyut iperasa dimyu kasga eset neresanan et mengeꞌ tawʼt Sodoma.”

Mengandel Daken bekeꞌ Ipetaren Ku

(Lukas 10:21-22)

25 Dut timpuʼt atin, negpenalang si Jesus kwan, “Pegpeselematan ku ikew Empuꞌ Amaꞌ ku, Begerar et langit bekeꞌ lugtaꞌ sabab nilimed mu itueng mengeꞌ ginis dut kesesewran bekeꞌ meuutek, indyari pinebunayag dut mengeꞌ kaya megiskul. 26 Eꞌ be, Empuꞌ Amaꞌ, sabab kwantin ke mekeseraan meinabu. 27 Pinemgey daken et Empuꞌ Amaꞌ ku itueng ginsan neng keginisan. Kaya lang mekekilala et Yegang selyu Amaꞌ ga in, bekeꞌ kaya lang mekekilala et Amaꞌ selyu Yegang ga in bekeꞌ atin lang neng geayen pegpebunayagan et Yegang in.

28 “Kumabiꞌ kew daken ginsan kemyu neng peglelehaken bekeꞌ mekebegatan et pegpepsanen, indyari kemyu in ipetaren ku. 29 Pesakup kew daken, indyari meganad kew daken. Sabab aku tuꞌ meguep bekeꞌ mesabar, indyari metulusan myu kepeternan et dimyung kurudua. 30 Sabab merugey itueng daken neng singkew ibgey ku dimyu, bekeꞌ megangan lang tenggulen itueng ibgey ku dimyu in.”

12

Mengeꞌ Keingkutan pasal dut Eldewʼt Kepeternan

(Markus 2:23-28; Lukas 6:1-5)

1 Sene tiꞌ, seng Eldewʼt Kepeternan*, nekelabay de Jesus dut ketiriguan. Pemegurapan ne iba yeng mengeꞌ pepengenaran, angkansa nemengeyg dyeʼt uheyen, pegketbes pinengaan dye ne betuen in. 2 Indyari ganang nebiriꞌ itue et mengeꞌ Pariꞌ et Pariseo, negberes dye dut ki Jesus, kwan dye, “Siyekiꞌ be, pegbuwaten et pepengenaran mu, sagkaꞌ atin baꞌ Eldew et Kepeternan.” 3 Siminambag si Jesus, kwan, “Manu kaya takuꞌ nebatsaꞌ myu binwat i Surutan Dabid tagnaꞌ in, ganang inurapan ga ya bekeꞌ kenyeng ketindegan in? 4 Siminled ya dut pengempuan neng benwaʼt Empuꞌ, indyari ampaꞌ ne nengaan et bengbang neng sinimayaꞌ dut Empuꞌ, pegketbes pinekaan ye gasi kenyeng ketindegan. Sagkaꞌ dut Keseraan na kanen dye ating bengbang sabab mengeꞌ Pariꞌ lang mekepegewla kekaan et atin. 5 Kayangga peꞌ takuꞌ nebebatsaꞌ myu dut Keseraan et Empuꞌ binggey ki Moises na kede Eldew et Kepeternan mengeꞌ Pariꞌ pegkeradya dut pengempuan neng benwa et Empuꞌ, sagkaꞌ et arat pasal et itueng Eldew et Kepeternan. Misan kwantin diki gasi atin ikesalaꞌ kedye? 6 Pegsugiren ku dimyu, tiban atue maya lebing metaas eset pengempuan neng benwaʼt Empuꞌ. 7 Diki lang teyen binetangan myu itueng mengeꞌ kaya keselaan, na baꞌ nesewran myu lang retiꞌ et mengeꞌ itueng bebresen teyeg et Kesuratan et Empuꞌ, kwaʼt Empuꞌ, ‘Ingasiꞌ gay ku, lein lang simayaꞌ.’† 8 Indyari, itueng Eldew et Kepeternan dut seled penggewman et aku, atin Yegang et Taaw.”

Ugat et Sembelang Lengeʼt Lelaki Natey Ne

(Markus 3:1-6; Lukas 6:6-11)

9 Tinirengan i Jesus ating lungsud, ampaꞌ ne siminurung dut sinagoga, ingin bersen dut pengempuan naꞌ benwa. 10 Maya duntin sembatung lelaki na patey ugat et sembelang lengen ye. Duntin gasi maya mengeꞌ senung taaw na enukwan metulusan et ketekeran ki Jesus. Indyari nemengingkut dye, kwan, “Pegtugut be takuꞌ uyun dut kityung Keseraan na menguru dut Eldewʼt Kepeternan?” 11 Sinambag i Jesus, kwan, “Na baꞌ misan sinu dimyu na maya bibili neregdag dut kupung dut Eldew et Kepeternan, diki be takuꞌ bewinen ye itue? 12 Na lebi negang mergaꞌ itueng sembatung taaw kasga eset bibili! Angkansa uyun dut Keseraan na memuwat et ikenunga dut Eldewʼt Kepeternan.” 13 Pegketbes, sinugid ye dut taaw na patey ugat et sembelang lengen ye, kwan ye, “Iktangaꞌ dimung lengen.” Pinektang ye kenyeng lengen, megtuy selus negulinan, samat sembelang lengen ye ne in. 14 Nemengugad ne mengeꞌ tawʼt Pariseo, indyari nemegsudsugid dye ne, na baꞌ enukwan mepatey si Jesus.

Mengengeradya et Empuꞌ neng Piniliꞌ Ye

15 Sewd ne lagi i Jesus itueng paru et mengeꞌ tawʼt Pariseo, angkansa nugad ne megtuy duntin. Mekansang nememayaꞌ kenye. Indyari pinegulinan ye ginsan itueng mengeꞌ meiinglew. 16 Temed pineamay-amayan ye na pinenugiran dye ginsan na diki ne ipebunayag pasal kenye. 17 Neinabu itue apang metuman pegsugiren et Empuꞌ pebiyaꞌ i tarus Isaias, kwan,

18 “Atue ne mengengeradya ku, na aku nega piniliꞌ, pegmerganen kuʼt lebi, bekeꞌ teup ye neng kegeayan ku. Daken neng Nakem kenye Ku ibgey, bekeꞌ ipebunayag ye daken neng ketignaan dut ginsang tawʼt mengeꞌ kebangsaan.

19 Diki lang ya sumagkaꞌ eset meneyney lang memisara, kenyeng pegberes diki kekingeg dut dalan.

20 Diki lang berien ye kilulu neng perurunguk, na diki gasi pesewen ye pekepkerep neng pelitaan. Mesendalen ye sekdan mebetangan et saraꞌ na mepengindeagan ye.

21 Indyari itueng ginsang taaw dut kenye lang mengarap.”‡

Si Jesus bekeꞌ si Seytan

(Markus 3:20-30; Lukas 11:14-23)

22 Maya pineuruan dye ki Jesus sembatung lelaki na beleg bekeꞌ umew sabab pegseselban et meraat neng diwata kenye. Pinegulinan i Jesus lelaki in, ampaꞌ megtuy nekebres bekeꞌ nekebiriꞌ ne. 23 Nemegliꞌliluꞌ ne ginsan, kwan, “Itue ne be takuꞌ inupuꞌ i Surutan Dabid tagnaꞌ tumagey kay ne gasi?” 24 Ganang nekekingeg itue et mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo, nesugid dye, “Diki lang! Mekepeugad et meraat neng diwata ating taaw, sabab binggeyan ya i Seytan neng surutan et mengeꞌ meraat naꞌ diwata neng mekepengdyarian nemuwat atin.” 25 Pegsesewren i Jesus kedyeng pegpipikiren, angkansa sinugid ye kedye, “Mereraag kede kelungsuran netahak et megsembelang rungrupung. Indyari mepupuhar misan embeng lelegdengan etawa benwa neng nemegtektahak pegketbes memegeatu-atu ne. 26 Megdemikian gasi dut ki Seytan. Na baꞌ si Seytan megpeugad gasi mengeꞌ diwata i Seytan, pegetuanan ye ne kenyeng diri! Enukwan nega takuꞌ mekedaran pengmilikan ye? 27 Na baꞌ pegsugiren myu na aku mekepeugad ki Seytan pebiyaꞌ kepengdyarian binggeyan daken i Seytan, sinu gasi nenggeyʼt kepengdyarian dut dimyung eenaran na mekebuwat et kwantin? Dimyung eenaren ne gasi mekepesebanar na negsalaꞌ kew! 28 Na baꞌ Nakem et Empuꞌ nenggey daken et kepengdyarian megpeugad et meraat neng diwata teyeg si Seytan, mekepesebanar na itue diminateng ne dimyu Pengmilik et Empuꞌ.

29 “Enukwan takuꞌ mesled itueng benwa et mebasag neng taaw, ampaꞌ isien artaꞌ ye, baꞌ diki lang ya pungpungen? Na baꞌ nepungpung ne, atin peꞌ kesled neʼt benwa ye ampaꞌ isien artaꞌ ye.

30 “Na baꞌ maya diki lang pesakup daken, atin pegsegkaan aku. Indyari sebarang diki menabang daken menimung taaw, atin negpeparak dye. 31 Angkansa pegsugiren ku dimyu, empunen mengeꞌ taaw misan enu negang keselaan bekeꞌ beres neng meraat, temed diki lang empunen sebarang penerwa dut Nakem et Empuꞌ. 32 Sebarang sagkaꞌ dut Yegang et Taaw atin empunen. Temed sebarang sagkaꞌ dut Nakem et Empuꞌ diki lang empunen, misan nega itueng timpu etawa misan ingyan.”

Dut Buaꞌ Mekilala

(Lukas 6:43-45)

33 “Ipebetang myu na menunga ating kayu na baꞌ menunga buaꞌ ye, indyari ipebetangaꞌ myu gasi meyaat puuʼt kayu na baꞌ meyaat buaꞌ ye. Sabab dut buaꞌ mekilala ating puun. 34 Kemyu na turubuanan et seli! Enukwan kew mekepegberes et menunungang ginis, sementaraꞌ meraat kew? Sabab baꞌ enu legtik et babaꞌ, atin gasi behanen dut seled atey. 35 Menunga itueng pegebresen et menungang taaw, sabab bahaʼt kenunganan itueng seled atey ye. Meyaat pegebresen et belingkeg neng taaw, sabab baha et keyeatan itueng seled atey ye. 36 Pegebresen ku dimyu, na dut Eldewʼt Pegukum, pemehelaan et taaw itueng kede beres na kaya lang keeturan neng pegsugiren dye. 37 Angkansa, mekedyaring empunen et Empuꞌ keselaan mu etawa dusaen ke sigun dut dimung pegebresen.”

Pegtulusan et mengeꞌ Taaw Tendaꞌ mawaꞌ dut Langit

(Markus 8:11-12; Lukas 11:29-32)

38 Binres gasi ki Jesus et tawʼt menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ tawʼt Pariseo, kwan, “Menunulduꞌ, mekedyari be takuꞌ pebirinan mu kami et tendaꞌ mewanan dut Empuꞌ set langit?” 39 Siminambag si Jesus, “Itueng turubuanan tiban maya arat meyaat bekeꞌ diki tantu ki Empuꞌ! Penulus kew et tendaꞌ, temed lang kaya mepebiriꞌ dimyu luwas dut tendaꞌ sinupama dut neinabu ki tarus Jonas tagnaꞌ. 40 Na baꞌ enukwan kebtangan i Jonas tuꞌ telung eldew bekeꞌ telung gebi dut seled beteng et tendayag, megsepantun kwantin gasi aku, itueng Yegang et Taaw, na telung eldew bekeꞌ telung gebi ne natey dut seled lugtaꞌ. 41 Dut Eldew et Pegukum, tumyeg itueng tawʼt Ninibe atu dut itueng bangsa, indyari betangaʼt kedusaan, sabab negsusun dye ne et keselaan dye dut pemitua i Jonas, temed maya atue lebi negaʼt bantug ki Jonas. 42 Dut atin Eldew et Pegukum, tumyeg nega Dayang et Timur atu dut bangsaʼt itue, indyari mebtangaʼt kedusaan sabab minewanan ye dut yuntuk et dunyaꞌ apang mekingeg kesesewran i Surutan Solomon tagnaꞌ. Na tantu maya atue lebing bentugen eset ki Solomon!”

Pegpeuliꞌ et Meyaat neng Diwata

(Lukas 11:24-26)

43 “Pegkaꞌ lumiwan mawaꞌ dut sembatung taaw itueng meyaat neng diwata, itue pepepanew dut tuug naꞌ lugtaꞌ, megtutulus et mepeternan. Na baꞌ kaya itue mesbatan, 44 pegbersen yeʼt kenyeng diri, ‘Muliꞌ ku dut lelegdengan na dakeng minewanan.’ Peguliꞌ ye, mesiyekan ye na kaya lang itue sunuꞌ, melinas, bekeꞌ meselusay. 45 Angkansa megpelahyun nega ya bekeꞌ mengakit nega et pitung taaw na lebing meyaat eset kenye, megseled dye, indyari tumerna ne duntin. Angkansa dut ketimpusan, lebing megyaat pengrasa et ating taaw kasga nekeuna tiꞌ. Kwantin gasi meinabu dut itueng meyaat neng turubuanan.”

Mengeꞌ Ketipusdan i Jesus bekeꞌ Induꞌ Ye

(Markus 3:31-35; Lukas 8:19-21)

46 Sasat megebres nega si Jesus dut mengeꞌ taaw, diminateng kenyeng induꞌ bekeꞌ ketipusdan. Tinagey dye ne lang dut liwan sabab gay dye ya mekesudsugid. 47 Indyari maya negsugid kenye, kwan, “Megtetagey induꞌ mu bekeꞌ ketipusdan mu, gay dye na mekepegtuturan dimu.” 48 Pegketbes megberes si Jesus, kwan, “Sinu takuꞌ daken neng induꞌ bekeꞌ sinu-sinu takuꞌ itueng mengeꞌ ketipusdan ku?” 49 Indyari, pinenulduꞌ ye kenyeng mengeꞌ pepengenaran bekeꞌ negberes kwan, “Itue dakeng induꞌ bekeꞌ ketipusdan! 50 Sabab sebarang pengandel dut keirgaʼt dakeng Empuꞌ Amaꞌ dut langit, atin key induꞌ bekeꞌ ketipusdan ku.”

13

Beleybey pasal et Menenasad

(Markus 4:1-9; Lukas 8:4-8)

1 Atin negang eldew, liminiwan si Jesus et benwa pegketbes narung dut abiʼt deplakan supaya menulduꞌ. 2 Rinungrupungan ne ya et mekeldam neng taaw, angkansa siminakat ne lang et gubang ampaꞌ ne narung. Mengeꞌ taaw in eset deplakaʼt dagat memegtitiyeg. 3 Indyari nenulduꞌ ya et mekansang neng ginisan kedye pebiyaʼt beleybeyen.

Kwan i Jesus, “Maya sembatu na mengunguma nepanew apang menasad. 4 Sasat ya penasad, maya pungu neregdag dut dalan. Diminateng mengeꞌ kebegitan pineninduk dye ginsan dut dalan. 5 Maya gasi pungu neregdag dut kebetuan, baꞌ embe menipis lang lugtaꞌ. Sabab et menipis lang lugtaꞌ ye, timinuhuꞌ megtuy pungu in. 6 Temed lang, ganang neblad et mebarad neng init et eldew netugan, sabab ye kaya nekegamut tantu. 7 Maya mengeꞌ pungu gasi neregdag dut kerikutan, nemengapal rikut in, neternung ne pungu in. 8 Temed mayang pungu na nesasad dut menungang lugtaꞌ in nemenupang. Maya tegsenggatus betuen, maya tegeenem neng puluꞌ, bekeꞌ tegtelumpulung betuen kede uheyen, na nemenguhey ne na neglebi nega eset nesasad in. 9 Sebarang maya ikingeg, atin mengingeg.”

Keretian et Beleybey

(Markus 4:10-20; Lukas 8:9-10)

10 Kinabiꞌ et mengeꞌ pepengenaran si Jesus na nemengingkut, kwan, “Manu angkan nega itaguꞌ mu et beleybey itueng pegsugiren mu dut mengeꞌ taaw?”

11 Siminambag si Jesus, kwan, “Binggey dimyu na mesewran itueng mengeꞌ pegtaguꞌ pasal et Pengmilikaʼt Empuꞌ dut langit, temed lang diki itue ibgey kedye. 12 Sabab sebarang maya ne keretian, begeyan nega kenye na meglebi-lebi. Temed sebarang kaya in, misan isek-isek mene eset kenye, isien nega kenye. 13 Pegbersen ku itue kedye pebiyaʼt beleybey, sabab megsiyek dye temed lang diki dye mebiriꞌ, bekeꞌ pengingeg dye temed lang kaya pegkinggen dye etawa pegretien. 14 Metuman ganaꞌ kedye itueng peneked et Empuꞌ pebiyaꞌ tarus ye si Isaias tagnaꞌ neng pegsugiren, kwan,

‘Mengingeg kew ganaꞌ neng mengingeg,

diki kew gasi mekeretiꞌ.

Indyari siyekan myu ganaꞌ neng siyekan,

diki myu gasi mebiriꞌ.

15 Sabab negmendyaring mengarel itueng pikiran et mengeꞌ taaw,

meliyut mengingeg itueng kedyeng telinga,

indyari pegpereng dye kedyeng mengeꞌ mata.

Na baꞌ diki kwantin, teyen mekebiriꞌ itueng mengeꞌ mata dye,

nekekingeg itueng telinga dye, nekeretiꞌ itueng mengeꞌ pikiran dye,

indyari nengandel dye daken, pegketbes pegulinan ku dye,

kwan ku neng Empuꞌ banar dut langit.’*

16 “Mesukud kew, sabab mekebiriꞌ itueng dimyung mengeꞌ mata, indyari mekekingeg itueng dimyung mengeꞌ telinga. 17 Pegsugiren ku dimyu, mekansang tarus et Empuꞌ bekeꞌ mekansang metitignaꞌ neng taaw et Empuꞌ na gay banar mekebiriꞌ et dimyung nebiriꞌ, temed diki lang nebiriꞌ, bekeꞌ mekingeg dut dimyung nekikingeg, temed kaya lang nepekingeg.”

Pineretiꞌ i Jesus itueng Beleybey pasal et Menenasad

(Markus 4:13-20; Lukas 8:11-15)

18 “Tiban kinggen myu itueng reretian et beleybey pasal et pegsasad. 19 Sebarang pengingeg et beres pasal et Pengmilikaʼt Empuꞌ temed diki mekeretiꞌ samat pungu na sinasad dut dalan. Memegdateng si Seytan neng Mereraat, indyari pegegewen pinebunayag in dut seled atey dye. 20 Pineantang et itueng pungu na nesasad dut kebetuan, itueng mengeꞌ pengingeg et beres et Empuꞌ bekeꞌ menep megtuy itueng menerima. 21 Temed lang kaya itue megdaran dut seled atey dye, sabab kaya gamut. Indyari, pegdateng et kerupukan etawa ketiksaan sabab et beres et Empuꞌ, megtuy dye lang mengrungkey. 22 Pineantang gasi eset pegsasad dut kerikutan neng megkingeg et beres et Empuꞌ, temed lang megmendyaring pememikir et mengeꞌ keginisan atueʼt lungsud, indyari meiregan et mengeꞌ kementirian, enu ga itueng beres neugad ne dut seled atey dye, angkansa kaya ne nemekebuaꞌ. 23 Indyari, pineantang neng nesasad dut menunga neng lugtaꞌ itueng mengeꞌ nengingeg et Beres et Empuꞌ na nemekeretiꞌ. Nememuwat dye mekeldam. Maya tegsesenggatus, maya tegeenem neng puluꞌ, bekeꞌ maya tegtetelumpuluꞌ.”

Beleybey pasal eset mengeꞌ Ilemunen dut Tiriguan

24 Tinuturan gasi i Jesus kedye pebiyaꞌ itueng beleybey, kwan, “Itueng Pengmilikaʼt Empuꞌ dut langit samat itue. Maya sembatung taaw nenasad et menunungang pungu dut uma ye. 25 Sembatung gebi, sasat memegigaꞌ taaw, diminateng kebanta ye, pegketbes nenasad et meyeyaat neng ilemunen lamud et pungu dut uma ye, indyari nugad. 26 Ganang timinuhuꞌ itueng tirigu, nemenguhey ne, na nemenuhuꞌ ne gasi na meyeyaat neng ilemunen in. 27 Angkansa nemengabiꞌ tetehagen dut begerar dye, sinugid dye ne itue, kwan, ‘Begerar, diki be takuꞌ menunungang pungu pegsasad myu dut dimyung uma? Manu segwaꞌ maya nega timinuhuꞌ ilemunen duntin?’ 28 Siminambag ya, ‘Sembatung kebanta nemuwat et itue.’ Iningkut ya et mengeꞌ tetehagen, ‘Gebuten kay takuꞌ itie e?’ 29 ‘Endey ne,’ sambag ye, ‘Kaluꞌ megabut sampay tirigu. 30 Pesariꞌ myu seked memengdeklaꞌ seꞌsaliꞌ seked na mekeyg. Pegkeyg, sugiran ku mengengeyg na timungaꞌ myu mena ilemunen, pegketbes pegbegkes-begkesen apang tutungen, indyari mengeꞌ tirigu in timungaꞌ myu ne dut legkew ku tiꞌ.’ ”

Beleybey et Elinseg et Mustasa

(Markus 4:30-32; Lukas 13:18-19)

31 Sembatu gasi neng beleybey na tinuturan i Jesus kedye. Kwan ye, “Itueng Pengmilikan et Empuꞌ dut langit samat kwantin. Maya sembatung taaw nengluwak et sengelinseg et mustasa dut kenyeng uma. 32 Pinekemerinek itue dut ginsan neng elinseg, segwaꞌ baꞌ itue neluwak ne bekeꞌ dimineklaꞌ, pegmendyaring pinekemereklang puun dut ginsan neng luluwaken. Itue pegmendyaring puuʼt kayu, sengmenu ye, megdateng duun mengeꞌ begit et lelengew supaya mekepugaran nega eset mengeꞌ sanga in.”

Beleybey et Pikembang

(Lukas 13:20-21)

33 Nenuturan nega si Jesus et leing beleybey. Kwan ye, “Itueng Pengmilikan et Empuꞌ dut langit samat pikembang na peglamud et sembatung libun dut telung susukuran et arina, indyari kiminansang ne bekeꞌ dimineklaꞌ ginsan.”

Pegusal i Jesus et mengeꞌ Beleybey

(Markus 4:33-34)

34 Pegbersen i Jesus dut mengeꞌ taaw itueng ginsan pebiyaʼt mengeꞌ beleybey, indyari kaya ye pegsugiren dut kedye baꞌ diki usalan ye et beleybey. 35 Binwat ye itue apang metuman itueng pegsugiren et Empuꞌ pebiyaꞌ tarus ye, kwan,

“Menuturan ku kedye pebiyaꞌ et mengeꞌ beleybeyen. Ipebunayag ku kedye itueng mengeꞌ kebenaran ne kaya nesewran et taaw mewanan nega dut buwaten itueng kedunyaan.”†

Retiaʼt Beleybey dut Ilemunen eset Tiriguan

36 Pegketbes tinirengan ne i Jesus itueng mengeꞌ taaw ampaꞌ ne siminled dut benwa. Nepekabiꞌ kenyeng mengeꞌ pepengenaran na nengingkut kenye, kwan dye, “Iperetiaꞌ be damen itueng beleybey pasal et meyaat neng ilemunen dut uma.” 37 Itue sinambag i Jesus kedye, kwan, “Ating sembatu na nenasad et menungang pungu, atin aku neng Yegang et Taaw. 38 Itueng uma tuꞌ, atin ne kedunyaan. Sebarang mengeꞌ taaw na pegmilikan et Empuꞌ, atin ne menungang pungu. Indyari sebarang mengeꞌ taaw na pegmilikan i Seytan, atin ne meyeyaat neng ilemunen. 39 Naꞌ ating kebanta na nenasad et kwantin, kaya ne sumaliꞌ baꞌ diki si Seytan. Itueng pegkekeyg atin ne ketimpusan et dunyaꞌ, indyari itueng mengeꞌ megpebilinaʼt Empuꞌ, atin ne mengengeyg. 40 Na baꞌ enukwan pegtimungen itueng ilemunen pegketbes tutungen, megsepantun kwantin gasi meinabu dut ketimpusaʼt dunyaꞌ. 41 Atin masa, tehagen ku neng Yegang et Taaw mengeꞌ dereakan ku, indyari timungen dye mewanan dut pegmilikan ku et itueng ginsan na negmendyaring sebaban et keselaan dut sebayaꞌ dye, bekeꞌ ginsan na megpemuwat et meraat. 42 Indyari ipesbur dut megbebaga neng apuy. Duntin dye ne na megsiyak bekeꞌ megringetnget kedyeng mengeꞌ nipen. 43 Indyari tumlang samat eldew itueng mengeꞌ metitignaꞌ na taaw dut Pengmilikaʼt kedyeng Empuꞌ. Sebarang maya ikingeg, atin mengingeg!”

Beleybey et Netagung Kementirian

44 “Itueng Pegmilikaʼt Empuꞌ dut langit, antangan ye samat kementirian na limbeng dut sembatung uma. Nekali et sembatung taaw, pegketbes tinimbunan ye peuliꞌ. Dut deklaʼt enep, nanew ya, indyari pinegelen ye ginsan neng pengartaꞌ ye, pegketbes inlen ye ne atin neng uma.”

Beleybey et Mergaꞌ neng Buligaꞌ

45 “Megsepantun kwantin gasi, itueng Pengmilikan et Empuꞌ dut langit, atin samat sembatung taaw megtutulus et mergang buligaꞌ. 46 Ganang neketulus neʼt sembatung buligaꞌ neng pinekemergaꞌ, ya in nuliꞌ ne, pegketbes pineelen ye ginsan neng pengartaꞌ ye, indyari inlen ye ne buligaꞌ tiꞌ.”

Beleybey Pasal et Rambat

47 Indyari negtuturan nega si Jesus et sembatung beleybey, kwan ye, “Itueng Pengmilikan et Empuꞌ dut langit, megsepantun gasi et sembatung melekbang neng rambat na tinaan dut dagat, indyari nekeisiꞌ et lein-leing ginisan et seraꞌ. 48 Ganang nebaha ne, rinayak ne dut deplakan. Indyari nemengarung itueng mengeꞌ taaw apang tingtimungen ne itueng seraꞌ. Sinunuꞌ dye dut susunuan itueng mengeꞌ menununga, segwaꞌ sebarang meyeyaat in pinenimbag ne. 49 Kwantin gasi meinabu dut ketbesan et dunyaꞌ. Dumateng mengeꞌ dereakan et Empuꞌ, seririen mengeꞌ taaw neng negkesalaꞌ bekeꞌ mengeꞌ taaw neng metitignaꞌ. 50 Indyari ipesbur ne itueng mengeꞌ mekesesalaꞌ tiꞌ dut megbebaga neng apuy. Duntin memeniyak dye bekeꞌ megriringetnget kedyeng nipen.”

Lelagi bekeꞌ Bagu neng Ketulduan

51 “Neretian myu ne be takuꞌ itueng ginsan?” ingkut i Jesus kedye. “Eꞌ be,” sambag dye. 52 Indyari sinugid ye kedye, kwan, “Angkansa pesi, kede menunulduꞌ et Keseraan na mengandel et Empuꞌ bekeꞌ kenyeng Pegmilik dut langit, atin samat sembatung empuꞌ et benwa na pengisiꞌ et mengeꞌ menungang ginisan na bagu bekeꞌ lelagi dut kenyeng teteguan.” 53 Ganang netbes ne i Jesus negtuturan et itueng mengeꞌ beleybeyen, nugad ne ya duntin.

Diki Terimanen si Jesus dut Lungsud et Nasaret

(Markus 6:1-6; Lukas 4:16-30)

54 Nuliꞌ ne ya dut lungsud ye. Menulduꞌ ya dut kedyeng Pengempuan naꞌ Benwa, tingkageʼt sinagoga. Nemegliꞌliluꞌ sebarang nekekingeg kenye. Kwan dye, “Embe takuꞌ neisian ye et kesesewran neng itueng taaw tuꞌ? Enukwan takuꞌ ya mekepemuwat et mengeꞌ keliꞌliluꞌ? 55 Diki be takuꞌ yegang itue et mememaal et benwa? Diki be takuꞌ si Maria kenyeng induꞌ? Bekeꞌ de Jakob, Jose, Simon, bekeꞌ si Judas na kenyeng mengeꞌ ketipusdan neng mengeꞌ kelelekian? 56 Indyari ginsaʼt kenyeng mengeꞌ ketipusdang kelilibunan pegeeldengan dye atue, diki be? Embe takuꞌ nesewran ye itueng ginsan?” 57 Pegketbes negkesimbakud dye dut kenye, sampay negmendinan pengandel kenye.

Angkansa sinugid i Jesus kedye, “Itueng tarus pegintetewen misan embe, luwas lang eset kenyeng diring peglulungsuran bekeꞌ dut kenyeng diring mengeꞌ binenwa.” 58 Indyari, sabab et diki dye mengandel, diki ya memuwat duntin et mekansang neng keliꞌliluꞌ.

14

Kepatey ki Juan neng Mememewtismu

(Markus 6:14-29; Lukas 9:7-9)

1 Atin masa si Surutan Herodes et Galilea nekingeg ye itueng abar pasal ki Jesus. 2 Bineres i Herodes dut kenyeng mengeꞌ ketabang, kwan, “Itueng si Jesus, ya in si Juan neng Mememewtismu na negbiyag peuliꞌ, angkansa nekepemuwat et mengeꞌ keliꞌliluꞌ!”

3 Nekeuna tiꞌ, negtahag si Surutan Herodes ne negpeleew, negpepungpung bekeꞌ negpepirisu ki Juan. Punsabab ye ki Herodias neng esawa et tipused yeng si Pelipe. 4 Daran pegbersen i Juan neng Mememewtismu si Surutan Herodes, kwan, “Mesewala dut Empuꞌ baꞌ megbeꞌbayaꞌ kew et esawaʼt tipused mu.” 5 Gay i Surutan Herodes na ipepatey si Juan, temed lang megtakut ya dut mengeꞌ tawʼt Judio, sabab pegkilelanen dye na tarus et Empuꞌ si Juan neng Mememewtismu.

6 Ganang diminateng eldewʼt pinenggenakan ki Surutan Herodes, negbeyli eset elepan et ginsaʼt mengeꞌ taaw yegang neng libun i Herodias. Nesegyaan banar si Surutan Herodes. 7 Angkansa nengibet ya na igbey ye misan enung geayen ye in. 8 Penahag et induꞌ in atin ne binres et budyang tiꞌ, kwan, “Igbeyaꞌ daken tiban nega, na ulu i Juan neng Mememewtismu pereratun eset rayaꞌ!” 9 Nekerupuk itueng surutan, segwaꞌ sabab et kenyeng netangeꞌ na nekingeg et mengeꞌ mengungumbaley ye bekeꞌ ibang mengeꞌ taaw esentin, tinehagan na igbey itueng pegengaten dut budyang. 10 Angkansa pineputekan yeʼt ulu si Juan dut seled pipirisuan. 11 Dinatun ulu dut sembatung rayaꞌ ampaꞌ ne binggey dut budyang tiꞌ, indyari binggey gasi et budyang dut induꞌ ye tiꞌ. 12 Diminateng itueng mengeꞌ pepengenaran i Juan. Insiꞌ dye kenyeng bangkay ampaꞌ ne limbeng. Pegketbes siminurung dye ki Jesus, ampaꞌ dye ne tinuturan neinabu.

Pinekaan i Jesus Limang Ribung Taaw

(Markus 6:30-44; Lukas 9:10-17; Juan 6:1-14)

13 Ganang nesewran ne i Jesus itueng abar pasal ki Juan, siminakat ya et sembatung gubang, yaya ye lang siminurung dut merayung lungsud. Ganang neebaran gasi atin et mengeꞌ taaw, nugad dye mengeꞌ lungsud dye supaya nememanew dye gasi apang sumunud ki Jesus. 14 Pegdungguꞌ i Jesus dut deplakaʼt dagat, nebiriꞌ ye mekeldam neng taaw. Nekeingasiꞌ ya kedye, indyari pinegulinan ye itueng mengeꞌ peginglewen ne pegbibiten dye.

15 Ganang megerisarem ne, kiminabiꞌ kenye mengeꞌ pepengenaran ye. Sinugid dye, kwan, “Kelnangan itueng lungsud, bekeꞌ iba mekabiꞌ ne sumdep eldew. Penugiriꞌ ne mengeꞌ taaw na sumurung dye mena dut mengeꞌ ketinda-tindaan apang mekeelen dye et kedyeng mekaan.” 16 “Diki ne keilangan mugad dye nega,” negsugid si Jesus, kwan, “Kemyu menggey kedye et kekanen!” 17 Siminambag dye, “Ganang lilima bengbang bekeꞌ duruwa tinepaan seraꞌ atue.” 18 “Bitaꞌ myu atue daken,” kwan i Jesus. 19 Pinearung ye dut keberirian itueng mengeꞌ taaw, insiꞌ ye limang bengbang in bekeꞌ duwang seraꞌ tiꞌ, timiningaraꞌ ya dut langit, indyari negpeselamat dut Empuꞌ. Pinegbisbitas ye mengeꞌ bengbang in, pegketbes tinehagan ye dut pepengenaran ye na ipemgey ne atin dut mengeꞌ taaw. 20 Pinekaan dye ginsan seked na pinemyagan. Tinimung et mengeꞌ pepengenaran neglebi in, indyari nebehanan dye nega sempuluꞌ duwang tabig neng pinegbisbitas neng bengbang bekeꞌ seraꞌ. 21 Mayang limang ribu keldamen kelelekian na nemekekaan, seririꞌ gasi kelilibunan bekeꞌ keyegangan ne.

Nanew si Jesus dut Timbewʼt Danum

(Markus 6:45-52; Juan 6:15-21)

22 Indyari pinesakat i Jesus dut gubang kenyeng mengeꞌ pepengenaran, indyari pineuna dye dut sembelang dipag et dagat, sementaraꞌ pineuliꞌ ye ne mengeꞌ taaw in. 23 Pagkaꞌ nepeugad ye et mengeꞌ kineldaman, siminurung ne yaya ye dut mepedpetud apang megpenelang. Yaya ye ga seked gebi duntin. 24 Sementaraꞌ, sabab et pesungsang deres in, gubang dut lawed tiꞌ pegtumpilan neʼt gumbang. 25 Ganang kueldew ne, liminundug ne kedye si Jesus na megpepanew dut timbewʼt danum. 26 Inirebutan dye neʼt takut itueng mengeꞌ pepengenaran, ganang nebiriꞌ dye na maya taaw megpepanew dut timbewʼt danum. Kwan dye, “Endelimew!” Gerwak ginsan beres dye sabab et takut. 27 Segwaꞌ megtuy lang si Jesus neres bekeꞌ negsugid kedye, “Kas kew takut, si Jesus itue!”

28 Indyari negberes si Pedro, kwan, “Begerar, na baꞌ kebenaran ikew ne atin, pesentinaꞌ mu aku dut timbewʼt danum eset dimu in.” 29 Siminambag si Jesus, kwan, “Aniꞌ ke.” Angkansa nineug si Pedro dut gubang ampaꞌ ne nanew dut timbewʼt danum, pesurung ki Jesus. 30 Temed ganang meresanan ye deres, timinakut ya bekeꞌ tumagnaꞌ ne melneb. “Bewinaꞌ mu aku, Begerar!” tingkag ye. 31 Megtuy kintang i Jesus keremut ye ampaꞌ ye ne binatun si Pedro. Binres ye ki Pedro, “Merinek pelan pengandel mu! Manu takuꞌ angkan pegalang-alang ke?” 32 Pegkesakat dye dut gubang, megtuy timingew deres. 33 Indyari, pinengempuꞌ ne ya et mengeꞌ taaw na megsesakat et gubang in. Kwan dye, “Tantu banar na ikew ne tuꞌ Yegang et Empuꞌ!”

Pinegulinan i Jesus Meinglew mengeꞌ Tawʼt Genesaret

(Markus 6:53-56)

34 Diminipag dyeʼt dagat, pegketbes diminungguꞌ dut lungsud et Genesaret. 35 Nekilala dye si Jesus dut mengeꞌ taaw duntin. Megtuy dye pineabar dut ginsang pelilibut dut atin neng lungsud na diminateng ne si Jesus, angkansa binibit dye kenye ginsang meinglew. 36 Pegtewen dye kenye na ipekutew ye teyen misan reped meneʼt badyuꞌ ye. Indyari ginsan neng kekpet megulinan.

15

Pinepusakaꞌ et Tungtung-inupuꞌ neng Ketulduan

(Markus 7:1-13)

1 Kasa maya kiminabiꞌ ki Jesus mengeꞌ senung mengeꞌ Pariseo bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan mewanan et lungsud et Jerusalem. Kedyeng iningkut ya, 2 “Manu angkan takuꞌ pegsegkaan et mengeꞌ pepengenaran mu itueng penulduꞌ na pinusakaꞌ tyu dut kityung kegungurangan? Pemengaan dye na misan kaya pememasaʼt keremut mura mengaan kuyun dut Keseraan!” 3 Sinambag dye i Jesus, kwan, “Manu gasi takuꞌ pegsegkaan myu itueng Keseraan et Empuꞌ sabab et pinusakaꞌ myung netulduꞌ? 4 Keseraan et Empuꞌ, ‘Untebiaꞌ myu dimyung amaꞌ bekeꞌ induꞌ.’ Sampay nesurat, ‘Indyari sebarang menerwa dut amaꞌ bekeꞌ eset induꞌ, atin subaliꞌ ipeimatey.’ 5 Segwaꞌ pegtulduꞌ myu, kwan na baꞌ pegsugid et sembatung taaw dut kenyeng amaꞌ bekeꞌ induꞌ, kwan ye, ‘Diki mekedyari ku metabang dimyu, sabab ginsaʼt artaꞌ ku binggey ku ne dut Empuꞌ.’ 6 Kwan myu na diki ne keilangan na untebien ye kenyeng megurang. Punsabab dut nepusakaꞌ myung penulduꞌ, pegugaran myuʼt kepulusan itueng beres et Empuꞌ. 7 Kemyung mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ! Metugnaꞌ itueng peneked teyeg Empuꞌ pebiyaꞌ kenyeng tarus si Isaias pasal dimyu tuꞌ,

8 ‘Peginturen dye ipelamak dut daken dut beres lang, na pebiꞌbiriꞌ lang, temed mengeꞌ atey dye merayuꞌ set daken.

9 Pegbantug, pegempuꞌ, pegbaalen dye daken na kaya kepulusan. Sabab atin penulduꞌ dye samat Keseraan et Empuꞌ na negpependyari, temed atin Keseraan et taaw lang.’ ”*

Itueng mengeꞌ Ginis na Negpeyaat et Taaw

(Markus 7:14-23)

10 Pinekabiꞌ i Jesus dut kenye itueng mengeꞌ taaw bekeꞌ kenyeng sinugid, “Kumingeg kew ginsan, indyari retien itueng dakeng bersen. 11 Lein lang inyet megseled et babaꞌ et taaw, baꞌ diki inyet megliwan na mekepegperaki dut kenye eset mata et Empuꞌ.”

12 Kiminabiꞌ itueng mengeꞌ pepengenaran bekeꞌ kedyeng binres, kwan, “Sewd mu, nenedseled itueng mengeꞌ Pariseo dut bineres mu?” 13 Siminambag si Jesus, kwan, “Penggebuten itueng kede luluwaken na lein lang linuwak et amaꞌ ku dut langit. 14 Pesariꞌ myu ne lang dye in. Dye ne samat mengeꞌ beleg na mengdurundun. Na baꞌ sembatung beleg dumundun dut ibang beleg, atin seꞌsaliꞌ dye meregdag dut kinelian.” 15 Sinugid kenye i Pedro, kwan, “Iperetiaꞌ damen itueng beleybey.” 16 Indyari binres dye i Jesus, kwan, “Kemyu be tuꞌ takuꞌ kaya gasi mekeretiꞌ? 17 Kaya be takuꞌ mekesewran myu na misan enung isubuꞌ myu dut babaꞌ pemeglahyun dut beteng, pegketbes ipegtei? 18 Segwaꞌ ating megliwan dut babaꞌ pegmewanan ye seled atey, indyari itue ne megpeyaat dut taaw. 19 Semeketuwid dut seled atey pegmewanan et mereraat neng pikiran, samat pegpatey, mengulid et leing esawa, lein-leing meyaat neng buwaten, menakew, menembut, bekeꞌ menaksiꞌ et kaya keberbenaran dut kesebeyaan. 20 Atin ne megperaat et mengeꞌ taaw. Segwaꞌ baꞌ ganang mengaan ke na diki lang mekebasaꞌ et keremut dut nepusakang penulduꞌ, diki atin mekeperaat et taaw.”

Pinegulinan i Jesus Yegang et Sembatung Libun neng Tumpang

(Markus 7:24-30)

21 Nugad ne duntin si Jesus, siminurung dut kelungsuran na mekabiꞌ dut lungsud et Tiro bekeꞌ lungsud et Sidon. 22 Kiminabiꞌ dut kenye sembatung libun tawʼt Kananeo na meglelegdeng duntin, pegketbes mebasag na negberes, kwan, “Begerar, upuꞌ i Surutan Dabid, meingasiꞌ ke daken! Daken neng yegang naꞌ libun sinelban et diwata i Seytan, mekeliyutan ne ya banar.” 23 Segwaꞌ misan senglegtik kaya lang neres si Jesus, sabab tawʼt tumpang ye bekeꞌ lein tawʼt Judio. Indyari kiminabiꞌ kenyeng mengeꞌ pepengenaran, na negberes kenye, “Uruiꞌ myu ne apang keugad ne. Megibek ya banar bekeꞌ megsusunud lang kityu.” 24 Siminambag si Jesus, kwan, “Aku dinaak et Empuꞌ dut mengeꞌ taaw et bangsa neng Israel ga, antangen dye bibili neng pegeelamen.” 25 Segwaꞌ kiminabiꞌ eset kenye itueng libun, siminelukud eset elepan, indyari negberes, kwan, “Tebangaꞌ ku, Begerar!” 26 Siminambag si Jesus, kwan, “Diki merapat isien itueng pegkaan et mengeꞌ keyegangan apang yumpen dut mengeꞌ keireng-irengan.” 27 Kwan et libun in, “Tantu banar, Begerar ku, segwaꞌ itueng mengeꞌ keireng-irengan memegkekaan nega et mumuꞌ na mekeregdag dut datag et kedyeng pegibuten.” 28 Angkansa sinugid kenye i Jesus, “Kelaꞌ pelan dimung pegandel dut Empuꞌ! Metuman itueng pegtewen mu.” Indyari atin negang masa megtuy negnunga itueng kenyeng yegang.

Mekansang Taaw Pinegulinan i Jesus

29 Pegugad duntin, negpeuliꞌ si Jesus dut abiʼt dagat et Galilea. Indyari ya in timinungul dut pedpetud ampaꞌ ne narung duntin. 30 Negdetengan mekeldam banar neng taaw na maya megbebayaꞌ mengeꞌ pangkul, beleg, suwiꞌ lengen, umew, bekeꞌ mekansang nega ibang reresanen. Pinearung dye meiinglew in dut elepan i Jesus pegketbes pinegulinan ne dye in. 31 Nedingkelatan mengeꞌ taaw ganang nebiriꞌ dye na mekebres ne itueng umew, negulinan ne mengeꞌ suwiꞌ lengen etawa paa, mekepanew ne itueng mengeꞌ pangkul, indyari mekebiriꞌ ne itueng mengeꞌ beleg. Pegketbes negbantug dye dut Empuꞌ itueng mengeꞌ tawʼt Israel.

Pinekaan i Jesus Epat neng Ribung Taaw

(Markus 8:1-10)

32 Tinimung i Jesus kenyeng mengeꞌ pepengenaran, indyari kwan, “Mekeingasiꞌ ku atueʼt mengeꞌ taaw sabab telung eldew ne tiban kebayaꞌ ku dye, na kaya mekaan dye. Diki gaay ku na ipeuliꞌ ku dyeʼt pemegurapan, kaluꞌ lang liglinugen dye dut dalan.” 33 Indyari negberes mengeꞌ pepengenaran, “Embe takuꞌ meisian tyu atueʼt kelnangan et kekanen na meketeped et kwantin kensangen et mengeꞌ taaw?” 34 Ingkut i Jesus kedye, “Naꞌ senu bengbang myu esentin?” “Pitu ga be,” sambag dye. “Bekeꞌ maya gasi mengeꞌ derinekan neng tinepaan seraꞌ atue.” 35 Itueng mengeꞌ taaw pinearung ne i Jesus eset lugtaꞌ. 36 Insiꞌ ye ne pitu neng bengbang bekeꞌ tinepaan seraꞌ in pegketbes negpeselamat ne dut Empuꞌ. Pegketbes pinegtektahak, pinegbisbitas ye ne atin, ampaꞌ ne binggey ye dut mengeꞌ pepengenaran ye apang ipemgey ne dut taaw. 37 Nemekekaan ginsan seked binyagan. Indyari ganang pinenimung et mengeꞌ pepengenaran ye ne neglebi in, nekebaha nega et pitung tabig. 38 Maya epat neng ribung lelaki na nemekekaan, seridiꞌ gasi mengeꞌ kelilibunan bekeꞌ keyegangan in. 39 Atin peꞌ pinepeuliꞌ ne i Jesus mengeꞌ taaw in, mura ne ya siminakat et gubang, indyari neglahyun ne dut kelungsuran et Magadan.

16

Tinewan et Tendaꞌ si Jesus

(Markus 8:11-13; Lukas 12:54-56)

1 Kiminabiꞌ ki Jesus itueng mengeꞌ senung taaw na Pariseo bekeꞌ Saduseo. Gaay dye na mealew ya, angkansa pegtewen dye na megpebiriꞌ ya et tendaꞌ mewanan dut Empuꞌ dut langit, supaya mesewran dye na ya dinaak et Empuꞌ. 2 Segwaꞌ timinubag si Jesus, kwan, “Dut megerisarem ne pegsugiren myu, ‘Megmendyaring menunga timpu diklem sabab meregang itueng langit.’ 3 Indyari dut kukueldew pegsugiren myu, ‘Dumlek tiban, sabab meitem bekeꞌ mekunem langit.’ Mekesewran myu itueng tendaꞌ dut langit, segwaꞌ diki myu mesewran et mengeꞌ tendaꞌ binggey et Empuꞌ dimyu pasal et megderateng neng timpu. 4 Teribuanan neng mereraat bekeꞌ kaya tantu dut Empuꞌ! Megpenulus kew et tendaꞌ, segwaꞌ kaya mepebiriꞌ dimyu selyu ganang tendaꞌ na neinabu ki Jonas tagnaꞌ tiꞌ!” Indyari pegketbes ga in, tinirengan ye dye bekeꞌ nugad ne ya.

Pikembang et mengeꞌ Taaw Pariseo bekeꞌ mengeꞌ Saduseo

(Markus 8:14-21)

5 Ganang nemekeripag ne dut sembelaꞌ itueng mengeꞌ pepengenaran, nelipatan dye nemibit et bengbang. 6 Sinugid i Jesus kedye, kwan, “Meginget kew eset pikembang et mengeꞌ pariꞌ na Pariseo bekeꞌ pariꞌ na Saduseo.” 7 Nemegbesberes ne itueng mengeꞌ pepengenaran, kwan dye, “Punsabab et kaya pegbibiten tyu bengbang, angkansa neres ya et kwantin.”

8 Pegsesewren itue i Jesus, angkansa dye in pinengingkut ye, kwan, “Manu angkan takuꞌ pegtetekeren myu na kaya lang meglulutuꞌ et bengbang? Sengkerit ga pelan dimyung pegandel! 9 Kayangga peꞌ takuꞌ mekeretiꞌ kew? Nelipatan myu ne be takuꞌ na pinegrekrepik ku neng limang bengbang in dut limang ribu neng lelaki, senung tabig et bengbang nega neglebi? 10 Megsepantun kwantin gasi dut pitung bengbang bekeꞌ dut epat neng ribu neng lelaki? Bekeꞌ senung tabig nega neglebi? 11 Manu takuꞌ angkan diki myu meretian na lein lang tudyu dut bengbang itueng pegsugiren ku dimyu? Meginget kew dut pikembang et mengeꞌ pariꞌ na Pariseo bekeꞌ Saduseo.” 12 Indyari neretian dye ne na keilangan pelan meginget dye dut penulduꞌ et mengeꞌ pariꞌ na Pariseo bekeꞌ Saduseo, bekeꞌ lein lang pelan dut pikembang na pegusalen dut bengbang tiꞌ.

Pebunayag i Pedro pasal ki Jesus

(Markus 8:27-30; Lukas 9:18-21)

13 Ganang diminateng si Jesus dut kelungsuran mekabiꞌ lungsud et Sesarea dut probinsiya et Pilipos, iningkut ye itueng kenyeng mengeꞌ pepengenaran, kwan ye, “Sinu kunuꞌ aku, itueng ‘Yegang et Taaw’, sigun dut mengeꞌ taaw?” 14 Indyari siminambag dye, “Pegsugiren et mengeꞌ iba in, si Juan neng Mememewtismu kew kunuꞌ. Pegsugiren gasi et iba tiꞌ, si Elias kew gasi kunuꞌ. Indyari, maya gasi pegsugid ikew tuꞌ si Jeremias etawa sembatu kew neng tarus et Empuꞌ.” 15 “Kemyu gasi, enu mesugid myu? Sinu takuꞌ aku tuꞌ?” ingkut ye kedye. 16 Siminambag si Simon Pedro, kwan, “Ikew ne si Kristo, na Yegang et Empuꞌ biyag kaya seskeran.” 17 Negberes kenye si Jesus, kwan, “Mesukud ke, Simon, na yegang i Jonas! Sabab itueng keberbenaran, diki lang pinebunayag dimu dut misan sinung taaw, baꞌ diki dut daken neng Amaꞌ naꞌ Empuꞌ dut langit. 18 Indyari Simon, ingeranan ku ikew et Pedro, na gay bersen batu. Indyari, dut timbewʼt batu ku ne itue ipetiyeg daken neng pegtitimungan et mengeꞌ mengengandel daken, naꞌ diki lang mekeraag kenye misan kepengdyarian et kepeteyan. Na antangan mu samat ating batu. 19 Ibgey ku dimu itueng kepengdyarian teyeg et Pegmilikaʼt Empuꞌ dut langit. Sebarang ipeglaang mu atueʼt lugtaꞌ, atin mengeꞌ ginis ipineglaang ne gasi et Empuꞌ dut langit, bekeꞌ sebarang itugut mu atueʼt lugtaꞌ, atin mengeꞌ ginis ipinegtugut ne gasi et Empuꞌ dut langit.”* 20 Pegketbes pineamay-amayan ye pemilinan kenyeng mengeꞌ pepengenaran na dyangan lang ipenugid dut misan sinu na ya ne in si Kristo.

Una neng Pegpebunayag i Jesus pasal et Kemeteyan Ye

(Markus 8:31—9:1; Lukas 9:22-27)

21 Tinegnanan atin neng masa, pegpesewd ne i Jesus dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran, kwan ye, “Na subaliꞌ ne aku sumurung dut lungsud et Jerusalem bekeꞌ menandal et mekansang neng keliyutan dut seled kepetan et kegunggurangan et lungsud, dut mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ, bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan. Indyari kedyeng ipepatey ne aku. Segwaꞌ dut iketlung eldew aku ipebiyag nega peuliꞌ et Empuꞌ.” 22 Ginayat ya i Pedro dut iged-iged na tinegnaan ye ne tembagan ya et kwantin, kwan ye, “Begerar, dyangan teyen itugut et Empuꞌ! Diki merapat meinabu itue dimu.” 23 Tineyma i Jesus si Pedro, na binresan ya, kwan, “Kasiꞌ iberesaꞌ daken mengeꞌ beres i Seytan in. Sagkaꞌ ke dut bebyaan ku. Itueng pegpipikiren mu diki lang teyeg dut Empuꞌ, erapun teyeg dut taaw key.”

24 Bineres i Jesus dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran, “Na baꞌ sinu megaay sumunud daken, lipatan ye tudyu dut kenyeng diri, antangan, pesanen kenyeng krus neng keliyutan, bekeꞌ mayaꞌ ne daken. 25 Sebarang pemikir et kebewiaʼt kenyeng biyag, atin melepasan. Segwaꞌ itueng megulmat et kenyeng biyag alang-alang dut daken, atin key keterima biyag kaya seskeran. 26 Enu takuꞌ selus meisiꞌisiꞌ et sembatung taaw, meterima ye ganaꞌ sengkedunyaan, na baꞌ sambiꞌ in kenyeng biyag? Etawa enu gasi meganti et taaw apang meisiꞌ peuliꞌ kurudua ye? 27 Sabab megderateng aku neng Yegang et Taaw na megbibibit kelang kepengdyarian et Empuꞌ Amaꞌ ku bekeꞌ kebayaꞌ mengeꞌ dereakan ku. Dut atin neng timpu gentian ku kede taaw, kuyun dut kenyeng nebuwat. 28 Pegsugiren ku dimyu, maya senu dimyu atue na diki lang matey seked diki ye mebiriꞌ aku, ating Yegang et Taaw na megderateng samat sembatu neng Surutan supaya pemegbeg.”

17

Negpinda Dagbes i Jesus

(Markus 9:2-13; Lukas 9:28-36)

1 Nekelabay enem neng eldew, pinebayaꞌ i Jesus si Pedro, bekeꞌ itueng megtipused na de Jakob bekeꞌ si Juan, indyari dye in nemenungul dut sembatung mebukid ne banar. Kaya ibang taaw duun. 2 Sasat duntin dye ne in, nebiriꞌ dye na negpinda dagbes i Jesus. Timinlang na samat eldew kenyeng rupa, bekeꞌ nemutiꞌ samat megserinew kenyeng badyuꞌ. 3 Atin mene pegrasa dye neng telung pepengenaran de Moises bekeꞌ Elias na pemegsudsugid dye ne ki Jesus. 4 Angkansa negberes si Pedro ki Jesus, “Begerar, menunga nega atuꞌ tyu ne lang. Baꞌ gay myu, memaal ku et telung tetluan, sembatu dimu, sembatu ki Moises, indyari sembatu in ki Elias.” 5 Sasat megebres nega ya, nekelungan dyeʼt mesingkar na kunem. Indyari, mewanaʼt kunem esentin maya pengluluwaan na negberes, “Itue daken neng pegmerganeng Yegang, tantu na mekeseraan ku kenye. Endelaꞌ myu baꞌ enu sugiren ye!” 6 Nemeketakut itueng mengeꞌ pepengenaran ganang nekingeg dye itieng pegluluwaan, ampaꞌ dye ne nepekleb dut lugtaꞌ. 7 Segwaꞌ kinebiyan dye i Jesus ampaꞌ dye ne kinutew. “Teyeg kew,” kwan ye, “Kas kew takut!” 8 Indyari ganang petingaraꞌ dye ne siminyek dye ne in kaya nebiriꞌ dye, bugtung si Jesus ga.

9 Pegketbes, sasat megiineug dye net bukid, sinugiran dye i Jesus, “Dyangan lang ipenugid myu dut misan sinu ating neperenta seked ingga peꞌ negbiyag peuliꞌ aku neng Yegang et Taaw teyeg et kepeteyan.” 10 Iningkut si Jesus et mengeꞌ pepengenaran, “Manu angkan takuꞌ pegbersen et mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan na subaliꞌ matuꞌ mena si Elias supaya ipanyap ginsan dut si Kristo neng Mesias?” 11 Siminambag i Jesus, kwan, “Megeatuꞌ pesi si Elias meuna apang penyapen ginsan neng keginisan. 12 Segwa, pegsugiren ku ne dimyu natuꞌ ne si Elias, segwaꞌ kaya lang ya mekekilala et taaw. Indyari kedyeng binwat kenye inyet gay dye in. Megsepantun kwantin gasi, peliyutan dye nega aku, itueng Yegang et Taaw.” 13 Indyari, neretian neʼt mengeꞌ pepengenaran na si Juan neng Mememewtismu tiꞌ pegtutudyuen ye.

Pinegulinan i Jesus Yengyegang na Sinelbaʼt Meyaat neng Diwata

(Markus 9:14-29; Lukas 9:37-43a)

14 Pegpeuliꞌ dye tuꞌ maya neretengan dye mekansang neng taaw. Kiminabiꞌ sembatung lelaki ki Jesus, siminelukud dut elepan ye, kwan, 15 “Begerar, meingasiꞌ kew ne eset yegang ku neng lelaki! Ya tuꞌ mekelpusan net keliyutan baꞌ detengan, sabab daran ya mekegbaꞌ dut apuy etawa meregdag dut danum. 16 Pineuruan ku ne ya dut pepengenaran mu, segwaꞌ lang kaya mekepegulinan dye.” 17 Siminambag si Jesus, kwan, “Turubuanan et kaya pemengandel bekeꞌ mektul ulu! Seked ingyan na aku tuꞌ dumaran meiba-iba myu? Seked ingyan ku kemyu mesendalan? Bitaꞌ myu atue daken yengyegang in!” 18 Indyari binresan bekeꞌ pineugad i Jesus meyaat neng diwata, pegketbes, nugad ne kenye, indyari negulinan megtuy itueng yengyegang.

19 Pegketbes kiminabiꞌ mengeꞌ pepengenaran in ki Jesus, nemengingkut dye na kaya lang megkikingeg, “Manu angkan kaya lang nepeugad kay atin meyaat neng diwata in?” 20 Timinubag si Jesus, kwan, “Punsabab et sengkerit ga pegandel myu. Pegsugiren ku dimyu, naꞌ baꞌ samat deklaꞌ lang elinseg et mustasa in pegandel myu dut Empuꞌ, mebres myu dut bukid tuꞌ, ‘Pesalin ke ne duntin!’ Indyari pesalin ne itue. Kaya lang keginisan na diki myu mepeinabu. 21 Segwaꞌ kwantin antangaʼt meyaat neng diwata diki lang mepeugad baꞌ diki pebiyaʼt penelang bekeꞌ pegpuasa.”*

Bineres Peuliꞌ i Jesus pasal et Kenyeng Kemeteyan

(Markus 9:30-32; Lukas 9:43b-45)

22 Ganang nemegtingtimung ne eset kelungsuran et Galilea itueng mengeꞌ pepengenaran, sinugid kedye i Jesus, kwan, “Aku, itueng Yegang et Taaw, ipegdagang ne keptan et keremut et kebanta ku. 23 Pegketbes peteyen dye aku, segwaꞌ aku ipebiyag nega peuliꞌ et Empuꞌ dut iketlung eldew.” Tantu na nemengrupuk dye ne ginsan.

De Jesus Megbayad et Buwis apang dut Pengempuan naꞌ Benwa

24 Pegdateng de Jesus bekeꞌ mengeꞌ pepengenaran ye dut lungsud et Kapernaum, kiminabiꞌ ki Pedro mengeꞌ menunukut et buwis eset Pengempuan naꞌ Benwa. Iningkut ya, kwan, “Pegbayad be et buwis apang dut benwa naꞌ Pengempuan dimyung menunulduꞌ?” 25 “Eꞌ tuꞌ,” sambag i Pedro. Ganang nekerateng ne si Pedro dut benwa, megtuy ya iningkut i Jesus, kwan, “Enungkwan takuꞌ pebetang mu Simon? Embe takuꞌ pegsukutan et bayad et lisensiya etawa buwis et mengeꞌ surutan et dunyaꞌ? Dut mengeꞌ taaw atueʼt lungsud dye, etawa dut mengeꞌ tawʼt tumpang?” 26 “Dut mengeꞌ tawʼt tumpang,” sambag i Pedro. Sinugid i Jesus, kwan, “Na baꞌ kwantin, diki lang ipebayad itueng mengeꞌ taaw atueʼt lungsud. 27 Segwaꞌ, apang kaya mebres dye kite, sumurung ke dut dagat, pegbenit. Isien mu unang seraꞌ na mebnit mu in. Bingataꞌ babaꞌ in, indyari maya mebiriꞌ mu sembatung siin besiꞌ teup et buwis. Isiaꞌ atin, pegketbes ibeyaraꞌ neʼt buwis neng Pengempuan naꞌ Benwa, supaya puwas kay ne.”

18

Sinu Takuꞌ Itueng Pinekemetaas

(Markus 9:33-37; Lukas 9:46-48)

1 Indyari atin neng timpu, nepekabiꞌ ki Jesus itueng kenyeng mengeꞌ pepengenaran na nemengingkut, “Sinu takuꞌ itueng pinekemetaas dut Pengmilikan et Empuꞌ dut langit?” 2 Angkansa, tiningkag i Jesus sembatung yengyegang, pinetiyeg dut elepan dye. 3 Indyari negberes kwan, “Indaniꞌ myu itue, na baꞌ diki kew megpinda arat myu bekeꞌ sumulit dut mengeꞌ keyegangan, tantu banar na diki kew kebayaꞌ dut Pegmilikaʼt Empuꞌ dut langit. 4 Angkansa, sebarang pepekumbaba et diri ye samat itueng yengyegang, atin key pinekemetaas eset Pengmilikaʼt Empuꞌ dut langit. 5 Sebarang sinu megterima et sembatung mebaba neng taaw samat itueng yengyegang ne kwantin sabab et pengandel ye daken, atin pegterimanen aku. 6 Gamlang sembatung taaw tekinan et sembatung kelang batu eset liyeg pegketbes iregdag dut lawed et dagat, kasga atin ne megmendyaring punsabab et keselaan et sembatung kebebaang seled neng taaw na kurang pegandel ye daken.”

Mengeꞌ Puuʼt Keselaan et Taaw

(Markus 9:42-48; Lukas 17:1-2)

7 “Keingasiꞌingasiꞌ kebtangaʼt ginsaʼt tawʼt dunyaꞌ, sabab et mekansang mengeꞌ puuʼt keselaan et taaw! Diki meylang misan ingyan itueng puun et keselaan, segwaꞌ mekepengirabut mebtangaʼt itueng taaw na mewanan in!

8 “Na baꞌ keremut etawa tiked mu na pegmewanaʼt keselaan mu, putkaꞌ pegketbes ga in itimbagaꞌ ne! Gamlang meruntin keʼt biyag dut langit na putek sembelaꞌ keremut etawa tiked kasga maya ganaꞌ duwa keremut etawa tiked mu na itimbag ke lang dut apuy na kaya seskeran dut Narkaꞌ. 9 Na baꞌ mata mu sinebaban et dimung keselaan, suataꞌ ne lang, pegketbes itimbagaꞌ! Gamlang meruntin ke dut langit, na beleg ne sembatu mata mu in, kasga maya ganaꞌ duwa mata mu tebes ipesbur ke lang gasi dut apuy kaya seskeran dut Narkaꞌ.”

Beleybey pasal et Nealam neng Bibili

(Lukas 15:3-7)

10 “Ingetiꞌ myu, kasiꞌ myu uripenaꞌ sebarang kebebaang seled neng taaw samat itue. Pegsugiren ku dimyu, dut langit, kedyeng mengeꞌ dereakan daran dut teyumanaꞌ et Empuꞌ Amaꞌ ku. 11 Sabab natuꞌ ku, neng Yegang et Taaw, apang bewinen neealam in.*

12 “Enu pikir myu buwaten et sembatung taaw na maya senggatus bibili ye, indyari malam ating sembatu? Diki be takuꞌ itektak ye siyam neng puluꞌ siyam in na pemengaan eset kebudbukiran in, tebes apang tulusen ye nealam tiꞌ? 13 Pegsugiren ku dimyu, na baꞌ metulusan ye ne itue, lebing mesegyaan ya dut itueng sembatu kasga dut siyam neng puluꞌ siyam na kaya lang nealam in. 14 Megsepantun kwantin gasi, mendiꞌ banar et dimyung Empuꞌ Amaꞌ dut langit na mealam etawa mebinasa misan sembatu et mengeꞌ kebebaang seled neng taaw itue in.”

Na baꞌ Megkesalaꞌ Sembatung Tipused

15 “Na baꞌ negkesalaꞌ dimu saliꞌ mu neng mengengandel, periksanaꞌ ya ampaꞌ ne megsudsugid kew pasal pegkekesalaꞌ ye dimu, segwaꞌ dut kemyu kemyu lang. Na baꞌ nepesulut mu ya in, indyari dimyung pegbeꞌbayaꞌ megtipused megerut samat tagnaꞌ tiꞌ, ampaꞌ ne mepeseuliꞌ mu ya dut Empuꞌ. 16 Segwaꞌ baꞌ diki ya sumulut dimu, mengdangin keʼt sembatu etawa duwang taaw apang ginsan neng mepegsedsewran myu, mepesebenaran et duwa etawa telung saksiꞌ. 17 Na baꞌ diki nega ya sumulut kedye, isugiraꞌ ne itue dut pegtingtimung et mengeꞌ mengengandel. Indyari baꞌ diki nega ya sumulut dut pegtingtimung, iantangaꞌ ne ya dut meyaat neng taaw na kaya pengandel dut Empuꞌ, etawa dut sembatung menunukut et buwis.”

Kepengdyariang Memawal bekeꞌ Tumugut

18 “Banar ne pegsugiren ku dimyu, sebarang ipemawal myu eset lugtaꞌ, atin ipinemawal ne dut langit. Indyari sebarang itugut myu eset lugtaꞌ atin itinugut ne dut langit. 19 Pegsugiren ku nega dimyu, na baꞌ kemyung duwa atueʼt lugtaꞌ megsulut meneew et misan enung ginisan eset dimyung penelang, ibgey itue dimyu et daken neng Empuꞌ Amaꞌ dut langit. 20 Megdemikian misan embe baꞌ maya duwa etawa telu na negrungrupung sabab et pegandel dye daken, untin ku kebayaꞌ kedye.”

Beleybey pasal et Tindeg na Kaya Ingasiꞌ dut Kebeꞌbayaꞌ Ye

21 Atin ne pegkabiꞌ i Pedro dut ki Jesus, nengingkut eset kenye, kwan, “Empuꞌ, kesenu ku empunen itueng dakeng saliꞌ mengengandel na peseuliꞌseuliꞌ negkesalaꞌ eset daken? Kepitu ga takuꞌ a?” 22 Sinambag ya i Jesus, kwan, “Diki ku sinugid dimu kepitu, erapun kepitungpuluꞌ neꞌ pitu seulinen mu.

23 “Sabab itueng Pengmilikaʼt Empuꞌ dut langit saliꞌ samat itueng tuturan. Na, ginaay et sembatung surutan na pebeyaren itueng kenyeng mengeꞌ tindeg na meguutang kenye in. 24 Mura binibit kenye in, sembatung taaw na maya kelang utang, megargaʼt sempulung ribu.† 25 Sabab et ya in kaya mekebayad, dinaak et surutan na ipegelen kenyeng bilug dut keuripenan, kenyeng esawa, bekeꞌ mengeꞌ keyegangan ye, sampay ne ginsang pengartaꞌ ye in, apang mekebayad lang ya. 26 Siminelukud na negpeingasiꞌ itueng tindeg dut teteyumanan et surutan, ‘Tengguiꞌ ku mena et timpu, indyari beyaran ku dimyu ginsan in.’ 27 Nekeingasiꞌ eset kenye itueng surutan, angkansa inampun kenyeng mengeꞌ neutang, indyari pineuliꞌ ne ya.

28 “Segwaꞌ pegkeugad et tindeg dun, netkanan ye sembatung saliꞌ ye tindeg na meguutang kenyeʼt senggatus. Megtuy ye kimpetan itue bekeꞌ pinisek, negberes, kwan, ‘Megbayad ke neʼt utang mu!’‡ 29 Indyari ating saliꞌ ye tindeg siminelukud bekeꞌ negpeingasiꞌ kenye, kwan, ‘Tengguiꞌ ku mena et timpu, indyari beyaran ku nega ikew.’ 30 Segwaꞌ mendiꞌ ya tumanggu, erapun pinepirisu ye nega kenyeng seꞌsaliꞌ tindeg seked na nekebayad et utang ye kenye. 31 Ganang nebiriꞌ itue et ibang seꞌsaliꞌ ye tindeg na kwantin neinabu, dye in nemengrupuk ne banar. Siminurung dye dut surutan supaya dye ne sinugid ginsaʼt neinabu in.

32 “Angkansa pinetingkag tindeg et surutan, kwan, ‘Ikew, merupang ke neng tindeg! Inampun ku ikew eset ginsaʼt neutang mu daken, sabab negpeingasiꞌ ke eset daken. 33 Nekeingasiꞌ ku eset dimu, diki be takuꞌ subaliꞌ meingasiꞌ ke gasi dut seꞌsaliꞌ neng tindeg mu?’ 34 Indyari, pegkaꞌ niseg ne surutan in, pinepirisu neʼt surutan in ya in apang dusaen, seked mebeyaran ye ginsaʼt kenyeng utang in. 35 Megsepantun kwantin gasi buwaten dimyu et daken neng Amaꞌ Empuꞌ dut langit, na baꞌ diki myu empunen dimyung mengeꞌ saliꞌ mengengandel teyeg et atey myu.”

19

Itueng Ketulduan i Jesus pasal et Pegbutas

(Markus 10:1-12; Lukas 16:18)

1 Pegketbes mesugid i Jesus itueng mengeꞌ keginisan, ya in nugad ne eset probinsiya et Galilea, siminurung dut probinsiya et Judea dut sembelang danumen et Jordan. 2 Mekansang neng taaw nibut kenye, indyari pinegulinan dye ne duntin. 3 Maya mengeꞌ tawʼt Pariseo na nemengabiꞌ kenye, indyari sinulayan dye elewen pebiyaʼt mengeꞌ keingkutan, na samat kwantin, “Kuyun takuꞌ dut Keseraan tyu na sembatung lelaki butasan ye kenyeng esawa dut misan enung kesebaban?” 4 Siminambag si Jesus, kwan, “Kaluꞌ nebatsaꞌ myu dut Kesuratan, na dut sengketegnanan, ginuna dyeʼt Empuꞌ lelaki bekeꞌ libun? 5 Pegketbes sinugid et Empuꞌ, ‘Punsabab et itue, itektak et lelaki kenyeng amaꞌ bekeꞌ induꞌ, pegketbes megbayaꞌ ya neʼt kenyeng esawa, indyari dye in megmendyaring sembetuen ne.’ 6 Angkansa dye in lein ne duwa, baꞌ diki tibuuk ne. Itueng tinibuuk et Empuꞌ dyangan lang butasen et taaw.”

7 Iningkut ya et mengeꞌ Pariseo, kwan, “Manu angkan tinehagan i Moises na begeyan et lelaki itueng kenyeng esawa et kesuratan eset pegbutas mura butasan itie?” 8 Siminambag si Jesus, kwan, “Punsabab dut kektulan et ulu myu, angkansa tinugutan ne i Moises na butasan myu dimyung keesewanan. Segwaꞌ diki lang atin kwantin sengketegnanan tiꞌ. 9 Angkansa pegsugiren ku dimyu, sebarang taaw na memutas et esawa, pegketbes mengesawa dut iba, atin negkesalaꞌ ne et pegbeis. Maya sembatung neglyu! Tugutan ku memutas taaw baꞌ esawa ye megsalaꞌ et pegbeis dut iba.”

10 Pegbersen et mengeꞌ pepengenaran ye kenye, “Na baꞌ kwantin kebtangan et lelaki dut kenyeng esawa, gamlang dyangan ne mengesawa.” 11 Siminambag si Jesus, “Diki lang ginsan meketerima et atin neng sengketegnanan, baꞌ diki itie lang neng pegbegeyan et Empuꞌ. 12 Sabab maya lein-leing sinebaban na baꞌ manu angkan takuꞌ ibang kelelekian in diki lang mekeesawa. Sengmenu, sabab maya mengeꞌ lelaki na kapun tihad nega et pegyegang kedye megkwantin dye ne. Iba in, kinapun sabab et kebelbealan et leing taaw. Maya gasi mendiꞌ ne mengesawa alang-alang dut pegsukuꞌ et Empuꞌ dut langit. Sebarang keterima et itueng ketulduan, keterima nega.”

Pinesukuan i Jesus mengeꞌ Meririnek neng Keyegangan

(Markus 10:13-16; Lukas 18:15-17)

13 Maya nememibit et mengeꞌ keyegangan ki Jesus apang tewen na ipedpen ye dut mengeꞌ itue kenyeng keremut bekeꞌ ipenelang. Segwaꞌ pinegbebersan dyeʼt mengeꞌ pepengenaran. 14 Megdemikian sinugid i Jesus, kwan, “Pesariꞌ myu kumabiꞌ daken ating mengeꞌ keyegangan. Kasiꞌ myu dye leangaꞌ, sabab gaay et Empuꞌ mengmilik kedye gasi.” 15 Dimpen ye dut kedye kenyeng keremut apang pesukuran et Empuꞌ, mura nugad.

Subur neng Deyahan

(Markus 10:17-31; Lukas 18:18-30)

16 Indyari maya gasi sembatung lelaki kiminabiꞌ dut ki Jesus apang mengingkut, kwan, “Menunulduꞌ, enung kenunganan itueng keilangan buwaten ku, apang meterima ku biyag kaya seskeran?” 17 Siminambag si Jesus, kwan, “Manu angkan takuꞌ pegingkuten mu aku na baꞌ enu menunga? Sabab Empuꞌ lang menunga. Na baꞌ gaay mu meterima itueng biyag kaya seskeran, telinganen mu itueng mengeꞌ Keseraan et Empuꞌ.” 18 “Embe esen?” ingkut ye. Siminambag si Jesus, kwan, “Kas mengimatey, kas pegbeis, kas penakew, kas pengembut eset dimung pegsaksiꞌ, 19 peruriaꞌ dimung amaꞌ bekeꞌ induꞌ, bekeꞌ merganaꞌ dimung sebayaꞌ, na samat pegmergaꞌ muʼt dimung diri.” 20 Bineres et subur in, “Pegtumanen ku ne atin ginsan neng Keseraan. Enu nega merapat ku buwaten?” 21 Indyari siminambag si Jesus, kwan ye, “Na baꞌ gaay mu megmendyaring sukup, manew ke, ipegelnaꞌ ginsan neng pengartaꞌ mu, indyari ipemeginaꞌ dut miskin ating nepegelenan. Na baꞌ nebuwat mu atin, megmendyaring megdeyahan ke dut langit. Pegketbes, megpeuliꞌ ke atue na sumunud daken.” 22 Pegkekingeg itue e et subur, merupuk na nugad ye, sabab et deyahan ya banar.

23 Indyari, bineres i Jesus dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran, “Pegbersen ku dimyu, tantu meliyut mepebilang mengeꞌ deyahan dut Pengmilikaʼt Empuꞌ dut langit. 24 Indyari pegsugiren ku gasi dimyu, merugey nega kebiyaꞌ sembatung ayup neng kamelyo dut delang et dagum kasga pesakup dut Pengmilikaʼt Empuꞌ dut langit sembatung deyahan.” 25 Negliluꞌ banar itueng mengeꞌ pepengenaran ganang mekingeg dye itue, angkansa nekeingkut dye, kwan, “Na baꞌ kwantin, sinu ga takuꞌ mebawiꞌ?” 26 Tinengtengan dye i Jesus bekeꞌ negsugid, “Diki itue mekebuwat et taaw, erapun Empuꞌ lang mekebuwat et itue sampay ginsan neng ginis.” 27 Indyari negberes si Pedro, “Birinaꞌ be, tinektak kay ne ginsan, indyari kami tuꞌ nememayaꞌ dimu. Enu gasi dut damen?” 28 Bineres i Jesus dut kedye, “Indaniꞌ myu itue, na baꞌ megearung ne aku, itueng Yegang et Taaw, eset meayad neng eerungan ku dut bagung dunyaꞌ, kemyung sempulung duwa nememayaꞌ daken marung gasi dut sempuluꞌ duwang eerungan apang ukumen itueng sempuluꞌ duwang bagiꞌ tawʼt Israel. 29 Pegketbes sebarang menandal na tirengan dye kedyeng pegeeldengan, mengeꞌ ketipusdan, amaꞌ, induꞌ, mengeꞌ keyegangan, etawa mengeꞌ kelugtaan alang-alang lang eset daken, atin keterimaʼt senggatus peuliꞌpeulinen, indyari begeyan et biyag na kaya seskeran. 30 Segwaꞌ mekansang ne nemeketaas na megmendyaring nebaba, indyari mekansang nebaba na megmendyaring nemeketaas.”

20

Beleybey pasal dut mengeꞌ Mengengeradya dut Ubasan

1 Neglahyun menulduꞌ i Jesus, kwan ye, “Itueng Pengmilikaʼt Empuꞌ dut langit samat kwantin. Kueldew nega nanew ne itueng Empuꞌ et ubasan apang menulus et mengengeradya et ubasan ye. 2 Ganang negsulut dye ne et penengdan na sembatu pirak neng emas seng eldew, dye in pinekeradya ye ne dut ubasan ye. 3 Nanew gasi ya peuliꞌ et lisag siyam et meriklem dut tabuan, nekebiriꞌ ya ibang taaw na petiyeg-tiyeg lang na kaya gasi eluꞌ dye. 4 Sinugid ye dut kedye, ‘Sumurung kew apang megkeradya dut daken neng ubasan, indyari beyaran ku kemyu et sukup neng penengdan.’ 5 Indyari nemegkeradya dye ne. Nanew gasi ya tengeldew, bekeꞌ megtetelu lisag neʼt mapun, indyari kwantin nega binwat ye. 6 Ganang meglilima lisag neʼt mapun, nanew nega ya, nekebiriꞌ gasi peuliꞌ et ibang taaw, na petiyeg-tiyeg lang. Binres ye kedye, ‘Manu takuꞌ petiyeg-tiyeg kew lang atue mengsingapun na kaya pegkeredyanen?’ 7 ‘Katew, kaya be megpekeradya damen!’ sambag dye. Indyari, negberes ya, ‘Baꞌ kwantin pelan, surung kew, indyari megkeradya dut daken neng ubasan.’

8 “Megmemenginsarem ne, sinugid et empuʼt ubasan dut kenyeng tegepegewla, kwan, ‘Peningkagaꞌ ne mengeꞌ mengengeradya, penengdanan te ne dye, tegnanan dut emurian sumked dut timinagnaꞌ nengeradya tiꞌ.’ 9 Itueng mengeꞌ nemengeradya na negtagnaꞌ et meglilima lisag et mapun keterima et tegsembatu pirak neng emas. 10 Indyari ganang kiminabiꞌ itueng mengeꞌ unang neketagnaꞌ in, keblan dye tuꞌ keterima dye nega et lumebi esentin, segwaꞌ kede sembatu kedye keterima gasi et sembatu pirak neng emas. 11 Pegketerima dye in, nenawey dye dut empuʼt ubasan. 12 Kwan dye, ‘Seng lisag ga negkeradya ating mengeꞌ emuri diminateng, sementaraꞌ megsingapun kay negsandal et lened et eldew. Manu gasi takuꞌ pinegseꞌsaliꞌ penengdan myu damen?’

13 “Indyari sinugid ye dut sembatu kedye, ‘Bilaꞌ, kaya lang peglupigen ku ikew. Diki be takuꞌ negsulut te et sembatu pirak neng emas lang et tengdan et pegkeradya mu? 14 Isiaꞌ dimu lang in, indyari mugad ke ne. Manu ganaꞌ baꞌ gaay ku tengdanan itieng emuri tiꞌ neng samat penengdan ku dimu in? 15 Kaya be takuꞌ mekedyari ku buwaten dut daken neng megeayan eset pengartaꞌ ku in? Etawa megimbeng ke lang sabab menaram aku?’ ”

16 Dut ketimpusan sinugid i Jesus, kwan, “Angkansa itieng mekeemuri, atin key mekeuna, bekeꞌ itieng mekeuna, atin key mekeemuri.”

Iketlung Peneked i Jesus pasal et Kepeteyan Ye

(Markus 10:32-34; Lukas 18:31-34)

17 Ganang eset dalan ne de Jesus petungul dut lungsud et Jerusalem, sineririꞌ ye itueng sempuluꞌ duwang pepengenaran ye. Sinugid ye kedye, kwan, 18 “Kinggaꞌ myu, tumungul tyu dut lungsud et Jerusalem. Duntin ipeelen eset mengeꞌ metaas neng pariꞌ bekeꞌ dut mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan aku, itueng Yegang et Taaw. Betangan dye aku et kemeteyan. 19 Pegketbes ibgey eset mengeꞌ tawʼt lein Judio. Inlelewen dye aku, penglepsan, bekeꞌ iransang dut krus seked patey. Segwaꞌ biyagen aku peuliꞌ et Empuꞌ dut iketlung eldew.”

Pegtewen et Induꞌ de Jakob bekeꞌ i Juan

(Markus 10:35-45)

20 Indyari kiminabiꞌ ki Jesus itueng esawa i Sebedeo, kebayaꞌ kenyeng mengeꞌ keyegangan. Maya gaay ye tewen, angkansa siminelukud ya dut teteyumanan i Jesus. 21 “Enu takuꞌ gaay mu?” ingkut i Jesus kenye. Siminambag ya, kwan, “Teyen mebgey mu dut duwa neng keyegangan ku na mekearung eset abiꞌ mu dut dimung pengmilikan, sembatu dut tampaꞌ kewanan, indyari sembatu in dut tampaꞌ gibang.” 22 “Diki myu mekesewran itueng dimyung pegteewen,” kwan i Jesus eset kedye. “Metetasan myu be takuꞌ itueng tasa neng keliyutan na pegtetasan ku tuꞌ?” “Eꞌ be, mekedyari ne kami,” sambag dye. 23 Bineres i Jesus, “Itueng keliyutan na pegtetasan ku, metetasan myu nega pelan. Segwaꞌ lein daken mewanan et penggewman na baꞌ sinu takuꞌ marung dut daken neng tampaꞌ kewanan bekeꞌ dut daken neng tampaꞌ gibang. Itueng mengeꞌ eerungan na pegbersen myu tudyu dut mengeꞌ pegpenyapan et daken neng Amaꞌ Empuꞌ.”

24 Ganang nekingeg itue et mengeꞌ ibang sempulung pepengenaran, nemengiseg dye dut duwang megtipused. 25 Angkansa pinepekabiꞌ dye i Jesus bekeꞌ neres kedye, kwan, “Pegsesewren myu ne na mengeꞌ pegibuten et tawʼt atueʼt sengkedunyaan pengmilik banar dut ginsaʼt taaw na sukup kedye. Indyari mayang pegbentugen neng pegibuten, atin key meketuman. 26 Segwaꞌ diki kwantin teyen buwaten myu. Erapun, sebarang sinu dimyu megaay megmendyaring bantug, atin key megmendyaring samat tindeg et ginsan. 27 Indyari sebarang gaay megmendyaring pegibuten, atin key megmendyaring samat uripen dut mengeꞌ kebebayaꞌ ye. 28 Samat aku neng Yegang et Taaw na natuꞌ, diki apang timuruen, erapun apang menimuru sampay ibgey daken neng biyag apang mebawiꞌ kineldaman.”

Pinegulinan i Jesus Duwang Taaw naꞌ Beleg

(Markus 10:46-52; Lukas 18:35-43)

29 Ganang pegugad si Jesus sampay mengeꞌ pepengenaran ye dut lungsud et Jeriko, mekansang taaw nemengsunud kedye. 30 Maya duwang taaw naꞌ beleg megearung dut abiʼt dalan. Ganang mekingeg dye na megderateng ne si Jesus, dye tuꞌ nemengbensag ne, “Inupuꞌ i Surutan Dabid tagnaꞌ, meingasiꞌ ke ne damen!” 31 Pinenugiran dye et mengeꞌ taaw bekeꞌ pegpetngew, segwaꞌ susulu ga nemeningkag, kwan, “Inupuꞌ i Surutan Dabid, meingasiꞌ ke ne damen!” 32 Nepetaren si Jesus, tiningkag bekeꞌ iningkut dye, “Enu takuꞌ gaay myu buwaten ku dimyu?” 33 Siminambag dye, “Begerar, uruiꞌ dameng mengeꞌ mata na mekebiriꞌ kay ne!” 34 Nekeingasiꞌ si Jesus dut kedye, indyari kinutew ye kedyeng mengeꞌ mata. Na megtuy dye nekebiriꞌ, pegketbes siminunud eset kenye.

21

Nebantug na Megsesled dut Lungsud et Jerusalem

(Markus 11:1-11; Lukas 19:28-40; Juan 12:12-19)

1 Ganang mekabiꞌ ne si Jesus sampay mengeꞌ pepengenaran ye dut lungsud et Jerusalem, diminateng dye dut kebenbenwanan et Betpage, dut Bukid et mengeꞌ Olibo. Duun pineuna ne i Jesus itueng duwang pepengenaran ye. 2 Sinugid ye kedye, “Sumurung kew dut megsusunud neng kebenbenwanan dut dipag myu tiꞌ. Megtuy mebiriꞌ myu duntin sembatung inaꞌ neng asno na pegsisigtan, bekeꞌ ibun ye. Bebariꞌ myu ampaꞌ ne bibiten atue daken. 3 Na baꞌ maya mengingkut dimyu, isugiraꞌ myu, ‘Keilangan et Begerar dye,’ indyari ipebibit ye dye ne dimyu megtuy.” 4 Meinabu itue apang metuman itueng pegsugiren et Empuꞌ pebiyaꞌ tarus ye, kwan,

5 “Isugiraꞌ myu dut lungsud et Sion,

siyekiꞌ myu, megderateng ne dimyung surutan,

ya tuꞌ mesabar, bekeꞌ nekesakat dut sembatung inaꞌ et asno na megbebayaꞌ kenyeng ibun.”*

6 Nememanew ne itueng mengeꞌ pepengenaran, indyari tinuman itueng penahag i Jesus. 7 Binibit dye itueng inaʼt asno bekeꞌ ibun in. Linempikan dye telikud in et kedyeng repanan, ampaꞌ ne siminakat si Jesus. 8 Mekansang dut kineldaman et taaw pinegladlad dye et kedyeng repanan eset dalan, sebarang iba in nememutek et mengeꞌ sanga et kayu pegketbes dinatun gasi dut dalan supaya deyewen dye ya. 9 Nemegbebensag itueng kineldaman neng memeguna sampay ne ating kineldaman neng megsusurung kenye tiꞌ, kwan dye, “Deyewen itueng Upuꞌ i Surutan Dabid! Kenunganan itueng megderateng dut kepengdyarian et Empuꞌ! Bentugen tyu Empuꞌ dut langit!”

10 Pegseled i Jesus dut lungsud et Jerusalem, neeriwaraꞌ sengkelungsuran. “Sinu takuꞌ itue?” ingkut dye. 11 “Itue si Jesus, tarus teyeg dut lungsud et Nasaret, dut probinsiya et Galilea,” penambag gasi et kineldaman.

Pineugad i Jesus Tabuan dut Pengempuan naꞌ Benwa

(Markus 11:15-19; Lukas 19:45-48; Juan 2:13-22)

12 Siminled si Jesus dut Pengempuan na benwa naꞌ Templo. Pineugad ye peliwan ginsan et mengeꞌ pemegdengdagang bekeꞌ mengengelen duntin. Pinekleb ye mengeꞌ lemisaan et mengeꞌ menenambiꞌ et pirak bekeꞌ mengeꞌ erungan neng mengeꞌ megdedagang et aksang. 13 Sinugid ye kedye, “Nekesurat dut Kesuratan na sinugid et Empuꞌ, kwan ye, ‘Itueng daken neng Benwa neng Pengempuan, usaleʼt benwa neng megpenelenginan.’ Segwaꞌ binwat myuʼt pupugaran et menenakew.”†

14 Maya mengeꞌ beleg bekeꞌ mengeꞌ pangkul na nemengabiꞌ ki Jesus dut Pengempuan na Benwa, pegketbes pinegulinan ye dye. 15 Nemengiseg mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ bekeꞌ itueng mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, ganang mebiriꞌ itueng keliꞌlilung binwat ye, bekeꞌ mengeꞌ keyegangan megbebensag dut seled Pengempuan naꞌ Benwa neng Templo, “Deyewen itueng Upuꞌ i Surutan Dabid tagnaꞌ!” 16 Indyari sinugid dye ki Jesus, “Nekingeg mu takuꞌ ating pegbebersen dye in?” “Nekingeg ku,” kwan i Jesus. “Kaluꞌ, nekebatsaꞌ kew et kwantin neng bebresan dut Kesuratan et Empuꞌ? kwaʼt atin, ‘Pineliwan et Empuꞌ teyeg dut babaꞌ et mengeꞌ keyegangan bekeꞌ mengeꞌ memulek na ating tantung pegbantug.’ ” 17 Nugad si Jesus kedye, liminiwan et lungsud pesurung dut lungsud et Betania. Duntin ya negpelabay et senggebi.

Tinerwanan i Jesus Puun et Igus

(Markus 11:12-14, 20-24)

18 Kinerikleman, sasat megpeuliꞌ si Jesus dut lungsud, ya tuꞌ inurapan. 19 Nekebiriꞌ ya et sembatung puun et igus eset abiʼt dalan, kinebiyan ye itue. Segwaꞌ kaya lang nekebiriꞌ selyu ga deun. Angkansa binres ye eset puun et igus in, “Diki ke ne muaꞌ misan ingyan!” Indyari megtuy timinuug itueng puun et igus. 20 Nebiriꞌ itueʼt mengeꞌ pepengenaran bekeꞌ nemegliluꞌ dye. “Enukwan timinuug megtuy itueng puun et igus?” ingkut dye. 21 Siminambag si Jesus, kwan, “Indaniꞌ myu itue, na baꞌ pengandel kew dut Empuꞌ bekeꞌ kaya alang-alang, mebuwat myu gasi itueng binwat ku eset puuʼt igus tuꞌ. Diki lang atin! Na baꞌ ibres myu eset bukid ne itue, ‘Mugad ke esentin bekeꞌ lumempud ke dut dagat,’ meinabu atin dimyung beres. 22 Megdemikian misan enu nega tewen myu dut dimyung penelang atin meterima, na baꞌ itue pegendelen myu.”

Pegalang-alang et Kepenggewman i Jesus

(Markus 11:27-33; Lukas 20:1-8)

23 Neuliꞌ bekeꞌ siminled si Jesus dut Benwa naꞌ Pengempuan. Sasat megtutulduꞌ ya, kiminabiꞌ kenye itueng mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et atin neng lungsud, nengingkut kenye, “Enu takuꞌ itueng penggewman mu na memuwat et itueng mengeꞌ keginisan? Sinu dimu nenggeyʼt penggewman?” 24 Siminambag si Jesus kedye, “Ingkuten ku gasi kemyu, na baꞌ metubag myu aku, mura ku gasi sembagen na baꞌ enu penggewman ku memuwat et mengeꞌ itueng keginisan. 25 Na, itue ingkut ku dimyu. Embe minewanan et penggewman i Juan apang megbewtismu? Teyeg Empuꞌ be etawa teyeg taaw?” Indyari dye tuꞌ nemegsudsugid, “Na baꞌ ibres tyu, ‘Teyeg Empuꞌ,’ mesugid ye gasi kityu, ‘Manu angkan takuꞌ diki myu si Juan endelen?’ 26 Segwaꞌ baꞌ isugid tyu, ‘Mewanan dut taaw lang,’ kaluꞌ gasi baꞌ enu buwaten kityu et tawʼt lungsud, sabab pegkilelanen neʼt ginsan na itieng si Juan sembatung tarus et Empuꞌ.” 27 Angkansa sinambag dye si Jesus, “Kaya sewd kay atin!” Sinugid i Jesus kedye, “Na diki gasi isugid dimyu na baꞌ enu penggewman ku memuwat et mengeꞌ itueng pegbubuwaten ku tuꞌ.”

Beleybey pasal eset Duwang Yegang naꞌ Lelaki

28 Na, netuturan gasi si Jesus dut kedye, kwan ye, “Enu pemiriꞌ myu atue? Maya sembatung taaw na maya duwang yegang naꞌ lelaki. Dinaak ye keukanan in, kwan, ‘Yegang, sumurung ke bekeꞌ megkeradya dut ubasan tiban.’ 29 ‘Mendiꞌ ku tuꞌ,’ sambag ye, segwaꞌ ganang nekwit-kwit negpinda kenyeng pemikir angkansa nenelinga nega bekeꞌ siminurung dut ubasan. 30 Indyari sinurungan gasi et amaꞌ kerinan in, kwantin gasi sinugid ye, kwan, ‘Yegang, sumurung ke bekeꞌ megkeradya dut ubasan tiban.’ ‘Eꞌ be, Amaꞌ,’ sambag ye, segwaꞌ pelan kaya lang nengandel. 31 Sinu eset duwa in nenelinga eset kegeayan et kenyeng amaꞌ in?” “Ating keukanan,” sambag dye. Indyari sinugid kedye i Jesus, “Pegsugiren ku dimyu, itueng mengeꞌ menunukut et buwis bekeꞌ mengeꞌ mememegbeis neng kelibunan meguna nega dut dimyung mengeꞌ keperian bekeꞌ kegunggurangan. 32 Sabab natuꞌ dimyu si Juan neng Mememewtismu penugid et metignaꞌ neng pengengebiyagan, pegketbes diki myu nega ya pegtelinganen. Segwaꞌ pegtelinganen ya et mengeꞌ menunukut et buwis bekeꞌ mengeꞌ mememegbeis neng kelilibunan. Misan et gangang nebiriꞌ myu ne itue, temed mendiꞌ kew megsusun bekeꞌ menelinga kenye pegketbes.”

Beleybey et Empuʼt Ubasan bekeꞌ Mengunguma

(Markus 12:1-12; Lukas 20:9-19)

33 Indyari kwan i Jesus, “Kinggen myu itueng sembatu negang beleybey. Maya sembatung empuʼt lugtaꞌ nengluwak et ubas dut kenyeng uma, binekuran ye ne itue. Nemuwat ya duntin et pepegaan et ubas bekeꞌ negpetiyeg et sembatung melayug neng tutungguan. Pegketbes, pinetunggu ye atin ubasan dut mengeꞌ ibang mengunguma, indyari ya in siminurung dut ibang bangsa. 34 Ganang pemumuwaan ne, tinehagan et empuʼt ubasan kenyeng dereakan na apang isien kenyeng bagiꞌ dut mengunguma ye tiꞌ. 35 Segwaꞌ sinegmak et mengeꞌ mengunguma itueng mengeꞌ dereakan, pinegpupukul dye sembatu in, pinatey inyet ikeruwa tiꞌ, bekeꞌ binakal et batu inyet iketlu tiꞌ. 36 Tinahag peuliꞌ et empuʼt ubasan ibang dereakan ye na lebing mekansang dye kasga nekeuna tiꞌ, segwaꞌ kwantin nega binwat kedye et mengeꞌ mengunguma ye tiꞌ. 37 Dut keemuri-emurian dinaak et Empuꞌ kenyeng yegang neng lelaki. ‘Untebien dye be itueng daken neng yegang,’ kwan et sedseled ye tiꞌ. 38 Segwaꞌ ganang mebiriꞌ et mengeꞌ mengunguma ye ating yegang, dye in nemegisun, ‘Itue ne memusakaꞌ. Aniꞌ kew! Peteyen tyu ne lang apang kityu ne mepepusekaan!’ 39 Angkansa megtuy dye ya sinegmak, pineliwan eset ubasan pegketbes pinatey ya.

40 “Pegpeuliꞌ et empuʼt ubasan, enu buwaten ye dut mengeꞌ mengunguma tiꞌ?” iningkut i Jesus. 41 Siminambag dye, kwan, “Pengimeteyen ye dye neng mengeꞌ meraat et kaya ne pengingasiꞌingasiꞌ, indyari pinedyegahan ating ubasan dut lein-leing mengunguma na menggeyʼt bagiꞌ kenye dut timpu neng pemumupuan.”

42 Iningkut dye i Jesus, “Kaluꞌ nebatsaꞌ myu ne itueng elaren dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan ye,

‘Itueng batu na inendian et mengeꞌ megpepetiyeg et benwa, atin key negmendyaring batung penued. Binwat itue et Empuꞌ, angkan itue mekeliluꞌ-liluꞌ banar dut pemiriꞌ tyu?’‡

43 “Angkansa pesi pegsugiren ku dimyu, diki ne kemyu sukup dut pengmilikan et Empuꞌ, erapun ating ugaren set dimyu, indyari igbey ne atin dut sebarang mengeꞌ taaw ne mekepegbuaꞌ et menungang buaꞌ teup dut mengeꞌ tantung mengengandel et Empuꞌ. 44 Itueng nekeburtuk eset batu merurunsak, bekeꞌ mepipirsak ating meburtukan.”§

45 Nekingeg et mengeꞌ pegibuten neng pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ taaw Pariseo itueng mengeꞌ beleybey i Jesus, indyari neretian na dye ne in pegpepekinggan. 46 Na, elewen dye ne teyen ya in, segwaꞌ timinakut dye dut mengeꞌ taaw, sabab pegendelen et mengeꞌ itue na si Jesus sembatung tarus et Empuꞌ.

22

Beleybey pasal dut Kelang Pegkenkaan dut Bulun

(Lukas 14:15-24)

1 Nenuturan gasi peuliꞌ si Jesus kedye antangaʼt beleybey. Sinugid ye, kwan, 2 “Itueng Pengmilikan et Empuꞌ dut langit samat kwantin. Nenggey et kelang pegkenkaan itueng sembatung surutan eset bulun et kenyeng yegang naꞌ lelaki. 3 Tinahag ye kenyeng dereakan apang tingkagen itueng mengeꞌ taaw na pinenggayat ye dut pegkenkaan et bulun. Segwaꞌ mendiꞌ dye sumarung. 4 Nenahag gasi ya peuliꞌ et dereakan, indyari kenyeng pinemilinan, ipenugiraꞌ myu dut mengeꞌ pinenggayat, kwan, ‘Nepanyap ku ne kenkeanan, nesumbaliꞌ ne daken neng sapiꞌ bekeꞌ mengeꞌ pinetebaang guya, indyari panyap ne ginsang ginisan. Aniꞌ kew neʼt kenkeanan et bulun!’ 5 Segwaꞌ diki lang itue pinren et mengeꞌ pinenggayat tiꞌ. Gam key siminurung dye dut kedyeng pepenewan, sembatu in dut kenyeng uma, bekeꞌ iba in dut kenyeng pegdengdagang. 6 Sinegmak gasi et iba in itueng mengeꞌ dereakan, dinusaan, bekeꞌ pinatey. 7 Niseg itueng surutan. Tinahag ye kenyeng mengeꞌ sundalu, peteyen itueng mengeꞌ memematey-taaw bekeꞌ pinetutung kedyeng lungsud. 8 Bineres ye dut kenyeng mengeꞌ dereakan, ‘Nekepanyap ne kenkeanan, segwaꞌ diki merapat itueng mengeꞌ pinenggayat. 9 Angkansa sumurung kew dut mengeꞌ dalan sampay belnek na mekansang taaw, indyari, penggeyataꞌ myu ne dut bubulunan ginsan neng mebiriꞌ myu.’ 10 Na, surung ne dut mengeꞌ dalan itueng mengeꞌ dereakan. Indyari, pinebayaꞌ dye ginsan neng metkanan, meyaat bekeꞌ menunga, na enu nega be, atin peꞌ nebehanan neʼt mengluluruk ating bubulunan dut kelang benwa.

11 “Siminled itueng surutan apang birinen itueng mengeꞌ nemengluruk. Indyari nebiriꞌ esentin sembatung taaw, kaya nekebadyuʼt bagu. 12 ‘Ilaꞌ, manu angkan siminled ke atue, na diki lang negbadyuʼt bagu?’ iningkut et surutan kenye. Kaya nekegibek itueng taaw. 13 Angkansa sinugid et surutan dut mengeꞌ dereakan, ‘Pungpungaꞌ myu kenyeng keremut bekeꞌ tiked, pegketbes itimbagaꞌ myu dut kelingban dut liwan. Duntin sumiyak ne ya bekeꞌ megringetnget kenyeng nipen.’ ” 14 Angkansa netimpus i Jesus dut itueng beres, kwan, “Megsepantun itue na mekansang pinenggayat, segwaꞌ sesenu ga megmendyaring nepiliꞌ et Empuꞌ Pengmilikan ye.”

Ingkut pasal dut Pegbebayad et Buwis

(Markus 12:13-17; Lukas 20:20-26)

15 Nemengugad itueng mengeꞌ taaw Pariseo bekeꞌ pemegsudsugid na baꞌ enukwan dye mealew si Jesus eset kenyeng pegbebersen pebiyaꞌ meliyut neng mengeꞌ ingkut dye. 16 Angkansa nemenahag dye dut kenye mengeꞌ senu itueng kedyeng mengeꞌ tindeg, kebayaꞌ mengeꞌ senung kekampi i Surutan Herodes. Negsugid dye, “Menunulduꞌ, sewd kay ne ikew tuꞌ tantu, indyari pegtulduꞌ mu inyet keberbenaran lang tiꞌ neng geayen et Empuꞌ na buwaten et mengeꞌ taaw. Kaya pegsiyekan mu baꞌ sinu dye, angkansa kaya meglekeꞌ pegtulduꞌ mu sabab et pikiren et taaw. 17 Na tiban isugiraꞌ damen, enukwan ipeantang myu? Kuyun be takuꞌ dut Keseraan tyu na memuwis dut ki Surutan Sesar etawa diki?” 18 Segwaꞌ sewd i Jesus itueng kedyeng meraat neng pegtetekeren, angkansa bineres ye, “Kemyung pebiꞌbiriꞌ! Manu takuꞌ gaay myu aku elewen? 19 Bitaꞌ atuꞌ pirak et pemuwis!” Indyari, tinundulan ne ya et sembatung pirak. 20 “Kinung pataꞌ bekeꞌ ingaran na nekeukir atuꞌ?” ingkut i Jesus. 21 “Ki Surutan Sesar tuꞌ atin,” siminambag dye. Indyari, kwan i Jesus dut kedye in, “Na baꞌ kwantin ibgeyaꞌ myu ki Surutan Sesar inyet ki Surutan Sesar in, indyari gasi ibgeyaꞌ myu ki Empuꞌ inyet ki Empuꞌ in.” 22 Neperengdeng dye mene ganang mekingeg dye atin, pegketbes tinirengan dye ya bekeꞌ nemengugad dye ne.

Ingkut pasal et Pegbiyag Peuliꞌ et mengeꞌ Patey

(Markus 12:18-27; Lukas 20:27-40)

23 Atin negang eldew kiminabiꞌ ki Jesus itueng mengeꞌ senung pariꞌ na Saduseo, mengeꞌ taaw na kaya pemengandel na megbiyag peuliꞌ mengeꞌ patey dut langit. 24 Sinugid dye, kwan, “Menunulduꞌ, sinurat i Moises na baꞌ matey na kaya yegang itueng sembatung lelaki, itueng kenyeng tipused keilangan ne pebulun dut balu apang megyegangan dye alang-alang lang dut natey. 25 Naꞌ, supama, baꞌ maya pitung megtitipused naꞌ lelaki atueʼt damen, nengesawa ating keukanan, indyari natey na kaya yegang, angkansa netektak itueng kenyeng esawa dut kenyeng ketipusdan. 26 Megsepantun kwantin gasi neinabu dut pengeruwang ketipusdan, bekeꞌ eset pengetlung ketipusdan, sampay napet seked dut ikepitung tipused. 27 Pegkaꞌ natey dye ne ginsan, natey ne gasi libun tiꞌ. 28 Na tiban, baꞌ pegbiyag peuliꞌ et tawʼt natey, sinu ne dut pitu tiꞌ megmendyaring esawa ye, punsabab et ya in neesawa dye ginsan tiꞌ?”

29 Siminambag si Jesus, “Negsalaꞌ kew, seukat ne kaya penedseled myu et mengeꞌ Kesuratan et Empuꞌ sampay eset kepengdyarian et Empuꞌ. 30 Sabab dut pegbiyag peuliꞌ et mengeꞌ natey, itueng mengeꞌ taaw diki ne memengesawa. Dye in, mepeantang ne samat mengeꞌ dereakan et Empuꞌ dut langit. 31 Pasal gasi dut pegbiyag peuliꞌ et mengeꞌ patey, ingga peꞌ takuꞌ nebatsaꞌ myu dut Kesuratan itueng pegsugiren dimyu et Empuꞌ? Sinugid ye, 32 ‘Aku itueng Empuꞌ i Abraham, Empuꞌ i Isaak, bekeꞌ Empuꞌ i Jakob.’ Segwaꞌ itueng Empuꞌ lein Empuꞌ et mengeꞌ patey, erapun Ya in Empuꞌ neng mengeꞌ biyag.”* 33 Indyari ganang mekingeg itue et mengeꞌ taaw, neperengdeng dye eset kenyeng netulduꞌ.

Itueng Pinekemergang Saraꞌ

(Markus 12:28-34; Lukas 10:25-28)

34 Negtingtimung itueng mengeꞌ taaw Pariseo, ganang neebaran dye na nepetngew i Jesus itueng mengeꞌ taaw Saduseo. 35 Indyari sembatu eset kedye in na sembatung biaksa dut Keseraan, na nengingkut ki Jesus apang sulayan itue. 36 Kwan ye, “Menunulduꞌ, embe itueng pinekemergang saraꞌ eset Keseraan et Empuꞌ?” 37 Siminambag si Jesus, “ ‘Merganaꞌ Begerar mu neng si Empuꞌ tibuuk et seled atey mu, tibuuk et seled kurudua, bekeꞌ tibuuk dut seled pikiran mu.’† 38 Itue ne tinegnanan bekeꞌ pinekemergang saraꞌ. 39 Itue gasi pengeruwang pinekemergang saraꞌ samat una in, ‘Merganaꞌ dimung kesebayaꞌ na samat pegmergaꞌ muʼt dimung diri.’‡ 40 Dut duwang saraꞌ na atue nekebetang ginsan neng Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises bekeꞌ itueng penulduꞌ et mengeꞌ Tarus et Empuꞌ.”

Pengingkut i Jesus pasal eset Kristo

(Markus 12:35-37; Lukas 20:41-44)

41 Sasat negketingtimung itueng mengeꞌ taaw Pariseo, iningkut dye i Jesus, 42 “Enu pikir myu pasal ki Kristo? Embeng turubuanan minewanan ye?” “Ya in inupuꞌ i Surutan Dabid tagnaꞌ,” sambag dye. 43 “Na baꞌ kwantin pelan,” sugid i Jesus, “Manu takuꞌ tumingkag eset kenye et Begerar itueng si Surutan Dabid ganang lekepan et Nakem et Empuꞌ? Itueng nebres i Surutan Dabid, kwan,

44 ‘Binres et Begerar eset daken neng Begerar, kwan ye, Marung ke eset daken neng tampaꞌ kewanan, sekdan na metantu ku mepesukuꞌ dimu itueng mengeꞌ kebanta mu.’§

45 “Tiban, si Surutan Dabid ne gasi neningkag kenye et Begerar, enukwan mebres na inupuꞌ i Surutan Dabid ating Kristo?” 46 Kede sembatu kedye kaya nemekesambag, indyari tinegnanan atin neng masa kaya ne mekeseg dye mengingkut eset ki Jesus.

23

Pegsesenggupan i Jesus pasal dut mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ Pengibuten neng Pariseo

(Markus 12:38-39; Lukas 11:43, 46; 20:45-46)

1 Pegketbes sinugid i Jesus eset kineldamaʼt taaw bekeꞌ dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran, kwan, 2 “Itueng mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ pengibuten neng Pariseo, itueng pegkilelanen megperetiꞌ et Keseraan binggey ki Moises tagnaꞌ tiꞌ. 3 Angkansa endelen myu itueng pegtulduꞌ dye bekeꞌ ibuten ginsaʼt itueng kedyeng pegurdin. Segwaꞌ diki lang suliten itueng kedyeng pegbuwaten, sabab kaya dye pegbuwaten itieng kedyeng pegpitua. 4 Pemegbetek dye et mebebegat neng pesanen bekeꞌ pepetenggul eset mengeꞌ taaw. Segwaꞌ misan tulduꞌ mendiꞌ dye irikwey apang tumabang na memibit et atin. 5 Ginsan in pebiꞌbiriʼt sengketaawan itueng kedyeng pegbuwaten. Pepereklaꞌ dye kedyeng mengeꞌ bebresen eset Kesuratan et Empuꞌ na mebibibit dye dut peges bekeꞌ lengen dye. Sampay pepekebuwat yunggu et kedyeng badyuꞌ supaya pebiriꞌ lang ginsan itue dut taaw. 6 Peggeayen dye inyet meayad neng eerungan dut kenkeanan bekeꞌ dut unaan neng erungan dut pegrungrupungan et mengeꞌ tawʼt Judio. 7 Peggeayen dye na penglingen dut kineldaman neng taaw dut tabuan, bekeꞌ tingkagaʼt Menunulduꞌ, etawa Rabi dut Hinebreo.

8 “Segwaꞌ kemyu, dyangan kew petingkag et Menunulduꞌ, sabab ginsan kew in megtitipused. Sampay sembatu lang Menunulduꞌ myu, Aku lang. 9 Megdemikian kasiꞌ myu pegtingkagiʼt Amaꞌ et misan sinung taaw eset lugtaꞌ, sabab sembatu itueng dimyung Amaꞌ, itieng Empuꞌ Amaꞌ dut langit. 10 Etawa kas kew petingkag et Begerar, sabab sembebatu Begerar myu, aku ating Mesias, ingin bersen si Kristo. 11 Itueng pinekebantug eset dimyu atin key megmendyaring tindeg myu. 12 Itueng pegmetaas, atin ipebaba. Indyari itieng pegpesanad, atin key ipetaas.

Sinagkaꞌ i Jesus Itueng mengeꞌ Menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ Taaw Pariseo

(Markus 12:40; Lukas 11:39-42, 44, 52; 20:47)

13 “Keeriwaraꞌ dimyu, mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ taaw Pariseo! Mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ! Pegsegkaan myu itueng mengeꞌ taaw apang diki dye mepegmilikaʼt Empuꞌ. Mendiꞌ kew ne pesakup eset pegmimilik et Empuꞌ, na sampay pegsegkaan myu nega sebarang gaay pesakup!

14 “Keeriwaraꞌ dimyu mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ taaw Pariseo! Mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ! Pegeminen myu kebiyagan et kelilibunaʼt balu, bekeꞌ pegdawa myu itieng dimyung pegpenelang et mebuwat. Punsabab et itue lebi ne mebegat ne dimyung dusa!*

15 “Keeriwaraꞌ dimyu, mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ taaw Pariseo! Mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ! Pegleyagen myu keregatan bekeꞌ pegingkuren myu mengeꞌ sengkebengsaan supaya mekegayat kew lang et misan sembatung tawʼt tumpang, supaya megmendyaring tawʼt Judio. Na baꞌ megayat ne, pegbuwaten myuʼt lebi nega luwas ye eset dimyu, angkansa negmendyaring keruwa teup na sebaban ye apang medusaan dut Narkaꞌ.

16 “Keeriwaraꞌ dimyu, mengeꞌ beleg neng mengdurundun! Pegtulduꞌ myu, kwan, ‘Na baꞌ itinangeꞌ et misan sinu usalen itueng Benwa naꞌ Pengempuan, sariꞌ lang be. Segwaꞌ baꞌ pegakuꞌ bekeꞌ usalen itueng bulawan dut seled et Benwa naꞌ Pengempuan, subaliꞌ ye tumanen itueng kenyeng itangeꞌ.’ 17 Kemyu mengeꞌ dupang naꞌ beleg! Embe takuꞌ lebing mergaꞌ, itueng bulawan etawa ating Benwa naꞌ Pengempuan negpepasek metignaꞌ eset bulawan? 18 Pegsugiren myu, kwan, ‘Na baꞌ itangeꞌ et misan sinu itueng simbaan, sariꞌ lang. Segwaꞌ baꞌ itueng itangeꞌ itueng simayaꞌ na eset simbaan, subaliꞌ ye tumanen itueng kenyeng itangeꞌ.’ 19 Kemyu mengeꞌ dupang naꞌ beleg! Embe takuꞌ lebing mergaꞌ, itueng simayaꞌ etawa itueng simbaan na negpepasek metignaꞌ dut simayaꞌ? 20 Angkansa pesi, baꞌ itangeꞌ et misan sinu, kwan ye, ‘Sabab et itueng ranggar,’ itangeꞌ ye dut ginsan, atin ranggar sampay ne mekesimayaꞌ ne esentin. 21 Na baꞌ itangeꞌ et misan sinu, kwan ye, ‘Sabab et itueng Pengempuan na Benwa naꞌ Templo,’ itangeꞌ ye itue sampay Empuꞌ naꞌ mayang megterna duntin. 22 Na baꞌ tinangeꞌ et misan sinu, kwan ye, ‘Sabab et itueng langit,’ itangeꞌ ye dut metaas na eerungan et Empuꞌ, kebayaꞌ ne itueng mengeꞌ megearung duntin.

23 “Keeriwaraꞌ dimyu, mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ pengibuten neng Pariseo! Mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ! Pegbegey myu dut Empuꞌ itueng ikesempulung bagiꞌ et perinaꞌ kayu bekeꞌ perinaꞌ belagen, segwaꞌ peglipatan myu buwaten itueng lebing mergang tulduꞌ dut Keseraan. Itueng ketignaan, pegingasiꞌ, bekeꞌ ketentuan. Negsugat kew baꞌ buwaten myu atin lebing mergaꞌ, ganang meglahyun myu na buwaten iba in. 24 Mengeꞌ beleg neng mengdurundun! Pegsenaten myu itueng nek-nek eset dimyung peginumen, segwaꞌ pegtelnen myu itueng kuraꞌ bekeꞌ kaya mebiriꞌ myu!

25 “Keeriwaraꞌ dimyu mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ pengibuten neng Pariseo! Mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ! Pegkuskusan myu itieng liwan et tasa bekeꞌ rayaꞌ myu, segwaꞌ samat itieng seled, baha neʼt netimung myu pebiyaꞌ pengreges bekeꞌ keimutan myu. 26 Beleg neng Pariseo! Kuskusiꞌ myu mena itueng mengeꞌ seled tasa bekeꞌ rayaꞌ, indyari megmendyaring melinas gasi sampay liwan tiꞌ!

27 “Keeriwaraꞌ dimyu, mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ pengibuten neng Pariseo! Mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ! Mepesaliꞌ kew eset mengeꞌ lelebngan neng pineputiꞌ, meeayad dut liwan, segwaꞌ dut seled baha neʼt keburukan bekeꞌ tulang et mengeꞌ patey. 28 Kwantin mepesaliꞌ kew! Dut penyek et taaw meeayad kew, segwaꞌ itueng keberbenaran baha kew neʼt pebiꞌbiriꞌ bekeꞌ keyeatan.

Tineked i Jesus pasal Kedusaan et mengeꞌ Meembut neng Menunulduꞌ

(Lukas 11:47-51)

29 “Keeriwaraꞌ dimyu, mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ pengibuten neng Pariseo! Mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ! Pegpetiyegan myu lelebngan et itueng mengeꞌ tarus bekeꞌ pegeyaran itueng mengeꞌ lebeng et mengeꞌ taaw na nemengebiyagan et metignaꞌ. 30 Indyari pegbersen myu, ‘Na baꞌ kami teyen negbiyag dut ketimpuan et dameng mengeꞌ keupuꞌupuan, diki kay mekesembatu dut ipepatey itueng mengeꞌ tarus et Empuꞌ.’ 31 Dut pegbersen myu neng atin, pegpesebenaran myu na kemyu ne tuꞌ mengeꞌ inupuꞌ et mengeꞌ negpepatey eset mengeꞌ tarus et Empuꞌ! 32 Ireꞌ! Tebsaꞌ myu itueng mengeꞌ tinegnanan et dimyung keupuꞌupuan. 33 Mengeꞌ setwaꞌ! Kemyu neng turubuanan et mengeꞌ taaw neng mengrurunding samat mengeꞌ meraat neng seli! Diki kew mekepelegyu na dusaen dut Narkaꞌ! 34 Angkansa pesi, megpebibit Ku dimyu et mengeꞌ tarus, mengeꞌ meuutek, bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Beres et Empuꞌ! Peteyen myu mengeꞌ senu eset kedye, indyari iba in iransang dut krus. Itueng iba in lepsan et dimyung rungrupungan bekeꞌ ekalan dut lungsud seked ibang lungsud. 35 Sabab atuꞌ meberbaran et ikedusa myu, dut pegpatey et ginsan neng tawʼt metitignaꞌ et sengketelingkepaʼt dunyaꞌ, mewanan eset pegpatey dut kaya salaꞌ neng si Abel, sekdan dut pegpatey ki Sakarias neng yegang i Barakias. Pinatey et mengeꞌ kegunggurangan myu ya dut eletaʼt Pengempuan na Benwa bekeꞌ simbaan neng tututungan et mengeꞌ simayaꞌ. 36 Pegsugiren ku dimyu, itueng kedusaan sabab et ginsan neng itue meberbaran dut mengeꞌ taaw neng tiban neng penimpuen.”

Itueng Pegmergaꞌ i Jesus dut Taaw Sampay Lungsud et Jerusalem

(Lukas 13:34-35)

37 Pegketbes sinugid i Jesus, kwan ye, “Uy, kemyung tawʼt Jerusalem, uy Jerusalem! Pegpeteyen myu itueng mengeꞌ tarus et Empuꞌ bekeꞌ pegbekalen itueng mengeꞌ pegdeaken ye dut dimyu! Mekesenu ku pegtuyuan na ipaten kemyung ginsan, na samat pegkurumung et sembatung upa eset kenyeng mengeꞌ duruy, segwaꞌ mendiꞌ ke nega. 38 Angkansa tantung pinesaran et Empuꞌ ne dimyung lelegdengan. 39 Na tiban mesugid ku dimyu, diki myu ne aku mebiriꞌ peuliꞌ, sekdan dumateng itueng timpu na mebres myu, ‘Kenunganan et Empuꞌ teyen dut itueng megderateng dut kepengdyarian et Begerar!’ ”

24

Ketulduan i Jesus pasal et Pegkerungkat et Pengempuan na Benwa naꞌ Templo

(Markus 13:1-2; Lukas 21:5-6)

1 Liminiwan si Jesus dut Pengempuan na Benwa naꞌ Templo. Mugad ne ya teyen, ganang nemengabiꞌ itueng mengeꞌ pepengenaran ye, indyari tinulduꞌ kenye keayaran et itueng mengeꞌ derekelang Benwa naꞌ Pengempuan. 2 Segwaꞌ sinugid i Jesus kedye, “Nebiriꞌ myu takuꞌ ginsan ating mengeꞌ kelang benwa? Indaniꞌ myu! Dumateng eldew kaya ne metinda misan sembatu benwa. Ginsan neng atin mebubungkar! Kaya ne metinda misan sembatu neng batu dut timbewʼt saliꞌsaliꞌ yeng batu in.”

Mengeꞌ Keliyutan bekeꞌ Dumateng na Keingkutan

(Markus 13:3-13; Lukas 21:7-19)

3 Diminuntin de Jesus dut Bukid et Olibo. Sasat ya megearung duntin, kiminabiꞌ kenyeng mengeꞌ pepengenaran supaya petaguꞌ ya iningkut, kwan dye, “Ingyan takuꞌ meinabu pegkerungkat et Pengempuan naꞌ Benwa? Enu takuꞌ megmendyaring tendaꞌ et dimyung pegatuꞌ bekeꞌ itueng ketimpusan et penewnan?” 4 Siminambag si Jesus, “Meginget kew na diki kew meekalan et misan sinu! 5 Sabab mekansang membut matuꞌ bekeꞌ usalen ngaran ku sampay megsugid, ‘Aku ne tuꞌ Kristo!’ Indyari dye in mekansang meekalan. 6 Mekekingeg kew et gikgibek et pegbunuan megkabiꞌ dimyu bekeꞌ abar pasal et ibang pegbunuan dut ibang bangsa. Endey kew rumaas. Subaliꞌ meinabu itue, segwaꞌ diki nega itue ketimpusan et sengkedunyaan. 7 Sabab memegbunuꞌ itueng bangsa atu dut saliꞌ bangsa bekeꞌ itueng surutan saliꞌ surutan. Ketiksaaʼt urap bekeꞌ yegyeg dut lein-leing bagiꞌ et sengkedunyaan. 8 Itueng ginsan tegnanan peꞌ et mengeꞌ keliyutan, samat una-una neng keliyutan dut megyegang.

9 “Dut mengeꞌ penimpuang atin, pengisegan kew et ginsan sabab et pengandel myu daken. Sampay kemyu ipepirisu apang peliyutan bekeꞌ peteyen. 10 Mekansang tumngew eset kedyeng pegandel daken, bekeꞌ megeripuruen eset kede sembatu kedyeng mengeꞌ kesebeyaan, sampay meisgan et kede sembatu. 11 Indyari maya dumateng mekeldam membut na tarus bekeꞌ keakal dye et mekansang neng mengeꞌ taaw. 12 Sabab et itueng kereatan lemkep, enu pesi memengrungkey itueng pegmergaꞌ et kineldaman. 13 Segwaꞌ sebarang dumaran tantu eset pengandel ye seked dut kepuspusan, atin key mebawiꞌ. 14 Indyari ipebunayag dut ginsaʼt taaw et sengketelingkepaʼt dunyaꞌ itueng Menunungang Abar pasal et Pengmilikaʼt Empuꞌ apang itue mekilala et ginsan neng bangsa. Mura dumateng kepuspusan et ginsaʼt sengkedunyaan.”

Itueng Ketiksaan Kaya Ikeruwa

(Markus 13:14-23; Lukas 21:20-24)

15 Sinugid gasi i Jesus, kwan ye, “Dut atin eldew ingyan, mesiyekan myu na ating Mereraat neng Mengrurungkat megtitiyeg dut tengaʼt Pengempuan na Benwa naꞌ Templo. Itueng ketiksaan na pegtudyuen i tarus Daniel tagnaꞌ tiꞌ. Kemyung memematsaꞌ retien itueng pegbersen ku! 16 Na baꞌ neinabu ne itue subaliꞌ mengeꞌ tawʼt Judea in memelegyu dut kebukiran. 17 Na baꞌ meinabu itue sebarang dut binubungan dyangan ne memikir mineug, apang mengisiꞌ et misan enu negang pengartaꞌ eset kenyeng seled benwa. 18 Indyari sebarang dut uma dyangan ne muliꞌ apang mengisiꞌ et kenyeng regmen. 19 Keingasiꞌ itieng megebteng bekeꞌ itieng megpeperuruꞌ dut mengeꞌ eldew naꞌ atin! 20 Ipenelang myu dut Empuꞌ na itueng dimyung pegpelegyu dyangan meginabu et pengdedlekan etawa dut Eldew et Kepeternan. 21 Sabab dut atin neng ketimpuan, itueng mengeꞌ taaw mekerasaʼt kelang ketiksaan. Na ingga peꞌ nerasa samat kwantin tihad sengketegnanan na gunaen itueng sengketelingkepaʼt dunyaꞌ seked tiban. Bekeꞌ ganang meinabu itueng timpu et kelang ketiksaan, diki ne melebayan peuliꞌ samat kwantin misan ingyan. 22 Na baꞌ diki ne pebeꞌbebaen et Empuꞌ atin neng timpu, kaya ne taaw mebiyag atueʼt dunyaꞌ. Segwaꞌ alang-alang mene eset mengeꞌ taaw piniliꞌ ye, pebeꞌbaen itieng ketimpuan.

23 “Na baꞌ maya megsugid dimyu, ‘Birinaꞌ, atuꞌ itueng Kristo!’ etawa ‘Esentin ya!’ kas kew penelinga. 24 Sabab maya lumiwan mengeꞌ kaya banar naꞌ Kristo bekeꞌ maya mengeꞌ sumbut neng mengeꞌ kaya banar neng tarus. Megpebiriꞌ dyeʼt mengeꞌ metaas naꞌ tendaꞌ bekeꞌ mengeꞌ keliꞌliluꞌ, apang elamen dye baꞌ mekedyari lang, sampay itueng mengeꞌ piniliꞌ et Empuꞌ. 25 Indaniꞌ myu. Sabab nesugid ku ne itue dimyu sengketegnanan nega tiꞌ.

26 “Angkansa na baꞌ isugid dye itue dimyu, ‘Birinaꞌ, duntin ya et kelnangan!’ dyangan kew sumurung duntin. Na baꞌ isugid dye, ‘Birinaꞌ, duntin ya et sisingled!’ dyangan kew menelinga. 27 Megsepantun baꞌ enukwan ketikas kumilat mewanan dut sebangan seked pesedpan, kwantin gasi pegatuꞌ ku, ating Yegang et Taaw. 28 Samat bersen dye, kwan, ‘Na baꞌ embe esentin mengeꞌ bangkay, duntin gasi negtingtimung itueng mengeꞌ peruni.’ ”

Mengeꞌ Meinabu dut Kepuspusan et Itueng Penewnan

(Markus 13:24-27; Lukas 21:25-28)

29 “Megtuy, pegketbes et ketiksaan dut mengeꞌ eldew naꞌ atin, lumingeb eldew, bekeꞌ diki tumbuꞌ bulan, mereregdag mewanan dut langit itueng mengeꞌ bituen, bekeꞌ meyeyegyeg ginsan itueng kepengdyarian et langit. 30 Pegketbes peratew eset langit itueng tendaꞌ naꞌ aku, ating Yegang et Taaw. Indyari sumiyak ginsan neng bangsa. Mebiriꞌ dye aku, itueng Yegang et Taaw na eset kunem, megderateng na maya kelang kepengdyarian bekeꞌ kelang kebentugan et Empuꞌ. 31 Dut sinyal et mebasag neng budyung et tembuliꞌ, tehagen ku itueng daken mengeꞌ dereakan et Empuꞌ dut epat neng bagiꞌ et dunyaꞌ. Indyari penimungen dye mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ na piniliꞌ ye mewanaʼt ginsang bagiꞌ et sengkedunyaan.”

Penulduꞌ Mewanan dut Puun et Igus

(Markus 13:28-31; Lukas 21:29-33)

32 Indyari, sinugid i Jesus, kwan, “Retien myu itueng penulduꞌ mawaꞌ dut puuʼt igus! Na baꞌ nemenura bekeꞌ negdeuʼt bagu itueng mengeꞌ sanga, sewd myu mekabiꞌ ne bulag. 33 Megsepantun gasi, na baꞌ mebiriꞌ myu itueng ginsan meinabu ne, mesewran myu mekabiꞌ ne timpu et pegatuꞌ ku, tumagnaꞌ ne. 34 Indaniꞌ myu, meinabu itueng ginsan mura matey itueng mengeꞌ taaw na biyagan tiban. 35 Meylang itueng langit bekeꞌ itueng dunyaꞌ, segwaꞌ daken neng beres diki lang meylang.”

Kaya Misan Sembatu Kesewd et Eldew bekeꞌ Timpu et Peuliꞌ Ku Atue

(Markus 13:32-37; Lukas 17:26-30, 34-36)

36 “Segwaꞌ kaya misan sembatu kesewd et eldew etawa lisag irateng ku peuliꞌ, misan itueng mengeꞌ dereakan dut langit etawa aku neng Yegang et Empuꞌ. Sabab Empuꞌ Amaꞌ lang nekesewd et itue. 37-38 Itueng pegdateng et Yegang et Taaw, atin mepeantang samat kelang liyud neng tagnaꞌ neng penewnan i Noe. Atin neng masa, mura et kelang liyud, memegkekaan itueng mengeꞌ taaw, pemeginum, bekeꞌ pemengesawa, sekdan atin neng eldew na siminled de Noe lang dut kelang kapal letew. 39 Na kaya lang pegsesewran mengeꞌ tawʼt dunyaꞌ na enu meinabu seked peꞌ diminateng ne kelang liyud angkan dye ginsan nebebagus. Megsepantun kwantin gasi neinabu dut pegdateng et aku neng Yegang et Taaw. 40 Dut penimpuan et atin, baꞌ maya duwang kelelekian pemengririk dut uma, isien et mengeꞌ dereakan sembatu pesurung dut langit, itektak gasi sembatu in eset ketiksaan. 41 Baꞌ maya duwang kelilibunan pemenglebek, isien sembatu et mengeꞌ dereakan pesurung dut langit, itektak gasi sembatu in eset ketiksaan. 42 Angkansa pegbetiꞌ kew, sabab diki myu lang mesewran na baꞌ enung eldew matuꞌ itueng dimyung Begerar. 43 Indaniꞌ myu itue. Na baꞌ nesewran lang et pegibuten et benwa na baꞌ enung lisag neng gebi dumateng itueng menenakew, ya in megbetiꞌ bekeꞌ diki ye pesaran selden itueng kenyeng benwa. 44 Angkansa daran kew megpanyap, sabab dumateng peuliꞌ aku neng Yegang et Taaw atueʼt dunyaꞌ dut timpu na kaya lang nekepanyap kew.”

Sinu ating Mebentel bekeꞌ Kaya Mebentel neng Mengengeradya

(Lukas 12:41-48)

45 “Itueng mebentel bekeꞌ meutek neng mengengeradya, atin ya key pinepengerapan et kenyeng begerar dut ibang mengengeradya, apang begeyan dye et kedyeng kekanen eset sugat neng timpu. 46 Mesukud ating mengengeradya na baꞌ metkanan ya pegkeradya et kwantin dut pegpeuliꞌ et kenyeng begerar! 47 Pegsugiren ku dimyu et keberbenaran, ipemehalaꞌ neʼt begerar atin neng ginsan neng pengartaꞌ ye dut ating mengengeradya. 48 Segwaꞌ na baꞌ kaya mebentel ating mengengeradya, isugid ye dut sedseled, ‘Mekwitan nega mura megpeuliꞌ itueng dakeng begerar.’ 49 Indyari tegnanan bektulen itueng kenyeng mengeꞌ saliꞌ mengengeradya, indyari mekikaan ne bekeꞌ meginuman ne itueng melelangu. 50 Na, megpeuliꞌ ating begerar dut mengengeradya eset eldew na diki lang ya nekepanyap bekeꞌ eset timpu na diki ye mesewran. 51 Tantung dusaen ya et begerar, indyari ipelamud eset mengeꞌ taaw naꞌ kaya nengandel dut Narkaꞌ. Duntin sumiyak dye bekeꞌ memengringetnget mengeꞌ nipen dye.”

25

Beleybey pasal et Sempulung Kebudyangan neng Libun

1 Pinenulduꞌ gasi i Jesus kedye eset beleybey, kwan ye, “Atin neng timpu, atuꞌ mepesaliꞌ et pegseled dut Pengmilikaʼt Empuꞌ dut langit. Maya sempulung kebudyangan, nemengliwan apang menusup dut lelaki neng ibulun. Kede sembatu kedye, maya pegbibiten pelitaan dye. 2 Itueng lima kedye sempulpuel utek, indyari ating lima gasi in meuutek. 3 Ating mengeꞌ sempulpuel nememibit et kedyeng pelitaan, segwaꞌ kaya nememibit et nemenglutuꞌ et lana kedye. 4 Segwaꞌ itieng mengeꞌ meuutek nememibit et sunuan et lana seririꞌ nega eset kedyeng pelitaan tiꞌ. 5 Neemuri et dateng ating lelaki neng ibulun in, angkansa sinulag dye ginsan, nemekeigaꞌ.

6 “Segwaꞌ ganang tengaꞌ gebi ne, maya memegtingkag, ‘Atuꞌ ne ating lelaki neng bulunen in! Susupaꞌ myu ne!’ 7 Megtuy nemegbangun itueng sempulung kebubudyangan bekeꞌ siniluan kedyeng pelitaan. 8 Indyari sinugid et sempulpuel utek dut meuutek, ‘Begey kew gasi damen et sengkerit neng lana myu, sabab pekepkerep mene itueng dameng pelitaan.’ 9 ‘Kaluꞌ diki megkesdeng itue eset kityung ginsan,’ sambag et mengeꞌ meuutek. ‘Erapun lebing menunga baꞌ sumurung kew mena dut tabuan, mengelen kew ne lang dimyu in.’ 10 Indyari nememanew ne itueng limang sempulpuel utek neng mengeꞌ kebubudyangan. Sasat megeelen dye peꞌ, diminateng ne itueng lelaki neng bulunen. Ating lima na nemekepanyap, kebayaꞌ ye siminled dut bubulunan, indyari tinengleb ne lelengewan.

11 “Pegketbes, diminateng gasi itueng limang sempulpuel utek neng kebubudyangan. ‘Begerar, Begerar! Ipesleraꞌ myu kami!’ tingkag dye. 12 Segwaꞌ timinubag ya, ‘Banar be pegsugiren ku dimyu, diki ku kemyu nekilala.’ 13 Angkansa megdyaga kew, sabab diki mesewran myu eldew sampay ne lisag dumateng Begerar myu.”

Beleybey pasal et Mengengeradya na Mepebilinan et Pirak

(Lukas 19:11-27)

14 “Atin masa, itueng Pengmilikan et Empuꞌ dut langit mepesaliꞌ et kwantin. Maya sembatung taaw na menglelayag, angkansa pinetingkag ye kenyeng mengeꞌ mengengeradya bekeꞌ pinemilinan in eset kedye et itueng pengartaꞌ ye. 15 Binggeyan yeʼt pirak kede sembatu kedye kuyun dut kenye-kenyeng kesesewran. Binggeyan ye sembatu tuꞌ et limang ribu pirak, sembatu tiꞌ gasi duwang ribu pirak, indyari ineʼt sembatu tiꞌ gasi seng ribu pirak. Pegketbes nugad ne ya in dut panew ye.* 16 Nememanew megtuy itueng mengeꞌ nemeketerima et limang ribu in, negdengdagang ne. Indyari neguntung gasi ya et limang ribu. 17 Sepantun kwantin gasi, itieng mengengeradya na neketerima et duwang ribu neguntung gasi et duwang ribu. 18 Segwaꞌ itueng mengengeradya na neketerima et seng ribu pirak in kinelian ye lugtaꞌ pegketbes limbeng ye duntin pirak et kenyeng begerar.

19 “Negketalib et mekwit neng timpu, negpeuliꞌ itueng begerar et mengeꞌ mengengeradya tiꞌ, indyari pinengingkut dye ne. 20 Kiminabiꞌ itueng mengengeradya na neketerima et limang ribu pirak, bekeꞌ binibit ye gasi limang ribu pirak neguntung ye, kwan, ‘Begerar, ituꞌ ne limang ribu pirak na binggey mu daken in, nekeuntung ku gasi et limang ribu pirak.’ 21 Sinugid kenye et begerar, ‘Menunga banar! Menunga bekeꞌ metignang mengengeradya! Ikew tantung mepengerapan daken dut sengkerit neng siin, angkansa pemehelaen ku ikew et lebing kelang argaꞌ. Sumled ke bekeꞌ meketahak ke et kelang keksegan et begerar mu!’ 22 Naꞌ kiminabiꞌ gasi ating mengengeradya na neketerima et duwang ribu pirak in, indyari kwan, ‘Begerar, ituꞌ ne binggey myu neng duwang ribu pirak in. Ituꞌ gasi duwang ribu neuntung ku.’ 23 Sinugid et kenyeng begerar, ‘Menunga banar! Menunga bekeꞌ metignang mengengeradya! Ikew tantung mepengerapan daken dut sengkerit neng siin, angkansa pemehelaen ku ikew et lebing kelang argaꞌ. Sumled ke bekeꞌ meketahak ke et kelang keksegan et begerar mu!’ 24 Indyari kiminabiꞌ gasi itueng mengengeradya na neketerima et seng ribu pirak in, kwan ye, ‘Sewd ku na ikew tuꞌ meiseg. Pegkeygen mu ating lein mu sinasad, bekeꞌ pegtapasen mu ating lein mu linuwak. 25 Timinakut ku, angkansa linebeng ku dut seled lugtaꞌ itueng dimyung pirak. Ituꞌ ne itueng pirak myu neng seng ribu in.’ 26 ‘Ikew na sempulpuel bekeꞌ meyahuꞌ neng mengengeradya!’ kwan et begerar ye. ‘Sewd mu ne pelan na megtapas ku et lein ku lang linuwak, bekeꞌ megkeyg ku na lein ku lang sinasad. 27 Manu takuꞌ diki mu nega dinatun dut bangku daken neng pirak, na teyen pegpeuliꞌ ku maya neisiꞌ ku pirak ku sampay untung ye tiban?’ 28 Indyari, tinehagan ye kenyeng ibang dereakan, kwan, ‘Isiaꞌ myu dut kenye ating seng ribu pirak in, indyari ibgeyaꞌ myu dut maya sempuluꞌ ribu pirak tiꞌ. 29 Sabab itieng maya ne, begeyan nega kenye, indyari megsemunsayaꞌ ya. Segwaꞌ itieng kaya, misan ating sengketkerit mene eset kenye isien nega kenye. 30 Na, pasal ating mengengeradya na kaya kepulusan, itimbagaꞌ myu ne eset kelingban dut liwan. Duntin sumiyak ya bekeꞌ megringetnget kenyeng nipen sabab et keliyutan.’ ”

Itueng Emuring Pegukum dut Ginsaʼt Taaw

31 “Ganang dumateng aku neng Yegang et Taaw bilang Surutan et ginsan, kebayaꞌ ginsan neng dereakan et Empuꞌ, indyari marung dut metaas neng eerungan ku. 32 Atin neng timpu, metitimung eset teteyuman ku ginsang taaw et ginsaʼt mengeꞌ bangsa et sengkedunyaan. Dye in seririen ku eset duwang ketimungan, samat pegbuwaten et mengingipat et mengeꞌ bibili mawaꞌ dut mengeꞌ kambing. 33 Iratun ku dut daken neng tampaꞌ kewanan itueng mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ, antangen dye samat mengeꞌ bibili. Indyari dut tampaꞌ gibang itieng mengeꞌ ibang taaw antangen dye samat mengeꞌ kambing. 34 Indyari iberes ku neng Surutan eset mengeꞌ taaw dut tampaꞌ kewanan ku, ‘Aniꞌ kew ne, mengeꞌ pineruntungan et daken neng Amaꞌ! Sumled kew ne bekeꞌ tumeteg neʼt pegmilik na nepanyap eset dimyu tiharan negaʼt gunaen itueng sengketelingkepan. 35 Sabab aku tuꞌ neurapan indyari dimyung pinekaan, tinuknew indyari dimyung pineinum. Aku tuꞌ sembatung tumpang, indyari dimyung pinetindal dut benwa myu. 36 Aku tuꞌ kaya mebadyuꞌ, indyari dimyung pinebedyuan, neginglew indyari dimyung pineruri. Aku tuꞌ nepirisu, indyari dimyung inumbeleyan.’

37 “Timinubag itueng mengeꞌ mebentel, ‘Begerar, kengyan damen nebirinan ikew neꞌ inurapan, indyari pinekaan kay ikew, etawa netuknew indyari dameng pineinum ke? 38 Kengyan peꞌ takuꞌ na ikew tuꞌ negmendyaring tumpang, indyari dameng pinetindal, etawa kaya lang mebadyuꞌ bekeꞌ dameng pinebedyuan ke? 39 Indyari kengyan peꞌ takuꞌ nebiriꞌ kay na ikew tuꞌ maya sakit etawa dut seled pipirisuan indyari dameng inumbeleyan?’ 40 Iberes ku neng Surutan, ‘Pegsugiren ku dimyu, ganang nebuwat myu itue dut pinenguripeng mengeꞌ mengengandel ku tiꞌ, itue na samat nebuwat myu ne daken.’

41 “Indyari ibres ku gasi dut mengeꞌ taaw na meilu dut tampaꞌ gibang ku tiꞌ, ‘Perayuꞌ kew eset daken, mengeꞌ tinerwaan et Empuꞌ! Kemyu tuꞌ dut apuy na kaya seskeran dut Narkaꞌ, neng nepanyap tudyu dut ki Seytan bekeꞌ dut kediwataan ye! 42 Sabab aku in inurapan, indyari kaya myu pinekaan, tinuknew kaya myu pineinum. 43 Aku tuꞌ negmendyaring sembatung tumpang indyari kaya myu pinetindal. Aku tuꞌ neugaraʼt repanan indyari kaya myu pinebedyuan. Aku tuꞌ ininglewan bekeꞌ dut pipirisuan indyari kaya myu inumbeleyan.’

44 “Indyari siminambag dye nega, kwan, ‘Begerar, kengyan peꞌ na ikew in nebiriꞌ kay inurapan, tinuknew, negmendyaring tumpang, neugaran et repanan, ininglewan, indyari kaya kay ikew pineruri?’ 45 Indyari iberes ku neng Surutan dut kedye, ‘Pegsugiren ku dimyu! Ganang pegimutan myuʼt tabang dut pinenguripeng mengeꞌ mengengandel ku tiꞌ, aku ne atin dimyung inimutan.’ 46 Naꞌ, itimbag mengeꞌ itue dut kedusaang kaya seskeran, segwaꞌ itieng mebentel keterima et biyag na kaya seskeran.”

26

Itueng Pegperuen Atu ki Jesus

(Markus 14:1-12; Lukas 22:1-2; Juan 11:45-53)

1 Ganang netbes ne ipenulduꞌ i Jesus ginsang itue, sinugid ye dut kenyeng pepengenaran, 2 “Samat nesewran myu ne in, duwang eldew mene Kenkaan neʼt Neketalib. Indyari ipegelen ne aku neng Yegang et Taaw, apang iransang dut krus.”*

3 Atin masa, itueng mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ kenggurangaʼt lungsud, sene tiꞌ pemegtingtimung dut kelang benwa et pinekemetaas neng pegibuten neng si Kaipas. 4 Pinaru dye na elewen et kaya gibek si Jesus bekeꞌ ipepatey. 5 Angkansa sinugid dye, “Dyangan lang dut Kenkeanan, kaluꞌ meeriwaraꞌ mengeꞌ taaw.”

Binuakan et Bebengluen si Jesus

(Markus 14:3-9; Juan 12:1-8)

6 Ganang dut lungsud et Betania, si Jesus eset benwa i Simon neng tegeldew-eldew. 7 Sasat si Jesus megkekaan, kiminabiꞌ itueng sembatung libun na megbibibit et katsang alabastro na baha neʼt mergaꞌ banar neng bebengluen. Tinebung ye itue dut ulu i Jesus. 8 Nemengiseg itueng mengeꞌ pepengenaran ganang mebiriꞌ dye itue. Kwan dye, “Ampaꞌ ne inelulaꞌ ating bebengluen? 9 Nepeelen teyen atin et mergaꞌ, indyari pinemgey dut mengeꞌ miskin ating nepegelnan!” 10 Sewd i Jesus ating kedyeng pegebresen, angkansa kwan ye kedye, “Manu takuꞌ pegeriweraan myu itueng libun? Menunga banar itueng binwat ye daken. 11 Misan ingyan kebeꞌbayaꞌ myu itueng mengeꞌ miskin, segwaꞌ aku tuꞌ diki myu mekebeꞌbayaꞌ misan ingyan. 12 Ingga peꞌ neinabu tinebungan ye ne lagi aku et bebengluen bilang pegpanyap dut peglebeng daken. 13 Indaniꞌ myu, misan embe atueʼt sengkedunyaan ipebunayag itueng Menungang Abar, mesugid ne itueng kenyeng nebuwat bilang kerendeman eset kenye.”

Nekepegsulut si Judas dut mengeꞌ Kebanta i Jesus

(Markus 14:10-11; Lukas 22:3-6)

14 Si Judas Iskariote tuꞌ, sembatu dut sempuluꞌ duwang pepengenaran i Jesus, siminurung dut mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ. 15 “Enu takuꞌ ibgey myu daken baꞌ tebangan ku kemyu na mealew si Jesus?” ingkut ye. Megtuy dye ya initungan et telumpulung pirak na emas indyari binggey itue kenye.† 16 Tegnanan et atin, nenulus neʼt timpu apang mepegdagang si Jesus.

Pengmepunaʼt Kenkaan et Kerendemaʼt Neketalib i Jesus bekeꞌ Kenyeng mengeꞌ Pepengenaran

(Markus 14:12-21; Lukas 22:7-14, 21-23; Juan 13:21-30)

17 Napet unang eldew et Kenkaan et Bengbang na Kaya Pikembang. Kiminabiꞌ ki Jesus itueng mengeꞌ pepengenaran bekeꞌ nengingkut, “Embe gaay mu na ipegpanyap kay et pengmepunaʼt Kenkaan et Kerendemaʼt Neketalib?” 18 Siminambag ya, “Sumurung kew dut lungsud, indyari tulusen myu itueng taaw tuꞌ. Isugiraꞌ eset kenye et kwantin, ‘Binres et Menunulduꞌ, mekabiꞌ ne daken neng timpu. Aku in bekeꞌ daken neng mengeꞌ pepengenaran dut benwa mu mengaan et pengmepunang Kenkaan et Neketalib.’ ”

19 Inandel et mengeꞌ pepengenaran itueng tinehagan i Jesus, indyari pinanyap dye ne itueng Kenkaan et Neketalib. 20 Ganang gimimbi ne, narung ne si Jesus dut perpanggar, kebayaꞌ atin neng sempuluꞌ duwang pepengenaran. 21 Sasat megkekaan dye, neres ne si Jesus, “Pegsugiren ku, sembatu eset dimyu megdagang daken.”

22 Nemenglumek banar itueng mengeꞌ pepengenaran, indyari pesembatu-sembatu nengingkut kenye, “Begerar, aku tuꞌ takuꞌ a?” 23 Siminambag si Jesus, “Itieng megdingan na dumitil eset mangkuk, atin key megdagang daken. 24 Matey aku neng Yegang et Taaw kuyun nesurat tagnaꞌ tiꞌ dut Kesuratan et Empuꞌ, segwaꞌ meeriwaraꞌ ating megdagang eset kenye. Lebing menunga diki ne nepengganak itieng taaw.” 25 Si Judas tuꞌ, neng megdagang kenye nengingkut nega, “Menunulduꞌ, aku key takuꞌ a?” Siminambag si Jesus, “Ikew ne atin negberes.”

Nengaan si Jesus et Emuring Pegmepunan Iba-iba mengeꞌ Pepengenaran Ye

(Markus 14:22-26; Lukas 22:14-20; 1 Korinto 11:23-25)

26 Sasat memegkekaan dye, nemurut et bengbang si Jesus, indyari netbes ye ga megpeselamat dut Empuꞌ, kenyeng pinegbisbitas ampaꞌ ne binggey eset mengeꞌ pepengenaran ye. Kwan ye, “Kewaaꞌ myu itue bekeꞌ kanen, itue ne daken neng bilug.” 27 Kineptan ye alak et ubas eset sawan, negpeselamat ki Empuꞌ, indyari binggey eset kedye, kwan ye, “Ginsan kew menginum et itue. 28 Sabab itueng alak et ubas antangan ye duguꞌ ku ne, duguꞌ et tendaʼt bagung pinegsulutan et Empuꞌ dut taaw ye. Itue daken neng duguꞌ meulaꞌ dut kemeteyan ku punsabab et kemeapan et mengeꞌ keselaan et kineldaman. 29 Pegsugiren ku dimyu na diki ku ne menginum et itueng alak na mewanan et ubas seked dut eldew na itueng bagung alak na inumen ku na kesaru kew dut Pengmilikaʼt daken neng Empuꞌ bekeꞌ Amaꞌ dut langit.” 30 Indyari pegkanta et sembatung kanta et Empuꞌ, dye in siminurung ne dut Bukid et mengeꞌ Olibo.

Tineked i Jesus pasal Pegpeilu i Pedro

(Markus 14:27-31; Lukas 22:31-34; Juan 13:36-38)

31 Bineres i Jesus eset kedye, “Itueng gebi, ginsan kew in tumireng ne daken, na samat nesurat ne dut Kesuratan et Empuꞌ, kwaʼt Empuꞌ, ‘Peteyen ku ne mengingipat, indyari megketkanat ne itueng mengeꞌ bibili et banan.’‡ 32 Segwaꞌ pagkaꞌ megbiyag ku peuliꞌ, meguna ku dimyu dut probinsiya et Galilea.” 33 Siminambag si Pedro ki Jesus, “Misan ginsan dye tirengan dimu, diki ku ikew tirengan misan ingyan.” 34 Bineres i Jesus si Pedro, “Indaniꞌ be, ituꞌ negang gebi, mura kumerengek lumbuꞌ ketlu mu ne aku ipeilu.” 35 Segwaꞌ kinensegan nega i Pedro neres, kwan, “Misan ne aku peteyen kebayaꞌ mu, diki ku ikew ipeilu.” Kwantin gasi itueng pinemeres et ginsan neng pepengenaran.

Negpenalang si Jesus dut Luluwakan et Getsemani

(Markus 14:32-42; Lukas 22:39-46)

36 Indyari pinebayaꞌ kenyeng mengeꞌ pepengenaran i Jesus dut sembatung luluwakan na pegngeranan Getsemani. Sinugid ye dut kedye, “Atuꞌ kew mena, sasat aku dumuntin bekeꞌ megpenelang ku dut tampar duntin.” 37 Segwaꞌ pinebayaꞌ ye si Pedro bekeꞌ duwang yegang i Sebedeo. Indyari timinagnaꞌ ya rumupuk bekeꞌ mesusa itueng kenyeng penedseled. 38 Indyari sinugid ye eset kedye, “Itueng seled atey ku baha neʼt kerupukan, pengrasa ku samat matey ku ne in! Tumagey kew atuꞌ bekeꞌ kebayaꞌ kew megsulag daken.”

39 Nepereꞌrayuꞌ sengkerit, negpekleb ya ampaꞌ negpenalang, kwan ye, “Amaꞌ ku, na baꞌ mekedyari, iperayunaꞌ daken itueng sawan et itueng keliyutan. Megsepantun kwantin gasi, dyangan lang itueng seled ku, erapun ating gaay et seled mu key na meinabu.”

40 Negpeuliꞌ ya dut itieng telung pepengenaran ye, indyari netkanan ye na memegigaꞌ dye. Binres ye ki Pedro, “Tantu be na diki kew mekepesulag na kebayaꞌ myu aku misan seng lisag lang? 41 Megsulag kew bekeꞌ megpenelang apang diki meraag et sulay. Geygaay et nakem myu, segwaꞌ merungkey bilug myu.”

42 Kasa nega negperayuꞌ si Jesus bekeꞌ negpenalang, “Amaꞌ ku neng Empuꞌ dut langit, na baꞌ diki mekedyari itueng sawan et keliyutan mepetalib daken seked diki ku meinum, meinabu teyen itueng peggeayen mu.”§ 43 Negpeuliꞌ gasi si Jesus dut mengeꞌ pepengenaran, indyari netkanan ye gasi na memegigaꞌ dye nega in, sabab dye tuꞌ pegsusulagen.

44 Tinirengan ye gasi peuliꞌ itueng telung pepengenaran, indyari ketelu na negpenalang gasi peuliꞌ, indyari atin nega binres ye peuliꞌ. 45 Negpeuliꞌ gasi ya eset mengeꞌ pepengenaran, indyari sinugid ye kedye, “Memegigaꞌ kew nega takuꞌ bekeꞌ pepetaren? Birinaꞌ! Diminateng ne timpu na ipegdagang aku neng Yegang et Taaw eset kepengdyarian et mengeꞌ mekeselaan. 46 Ireꞌ, pegbekaya kew ne, manew tyu ne. Atuꞌ ne itueng megdagang daken.”

Itueng Pegalew ki Jesus

(Markus 14:43-50; Lukas 22:47-53; Juan 18:3-12)

47 Megebres nega si Jesus, atin ne pegdateng i Judas, sembatu eset sempuluꞌ duwang pepengenaran i Jesus. Maya megbebayaꞌ kenye mekeldam neng taaw na megbibibit et mengeꞌ keterman bekeꞌ mengeꞌ pupukul, minewanan dye dut mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ bekeꞌ dut mengeꞌ pegibuteʼt lungsud. 48 Mura dye dumateng duntin, pinesewd neʼt meakal itueng kwantin neng sinyal, “Itieng imbuan ku, atin ne panew tyu in. Dekepaꞌ myu Ya megtuy!” 49 Angkansa kinebiyan i Judas na pinanling si Jesus, kwan, “Megunu ke ga, Menunulduꞌ.” Indyari megtuy ye inimbuan. 50 Sinugid kenye i Jesus, “Bilaꞌ, buwataꞌ ne panew mu in.” Indyari kinebiyan ne si Jesus et mengeꞌ taaw bekeꞌ inalew dye ya sampay keptiꞌ banar.

51 Nenggabut et keterman sembatung pepengenaran i Jesus. Tinigbas ye dereakan et Pegibuten et Pariꞌ, indyari netigbas telingaʼt atin. 52 Sinugid i Jesus kenye, kwan, “Isuubaꞌ dimung keterman! Ginsan dye megusal et keterman, dut keterman nega matey. 53 Kaya mu be nesewran na meketeew ku dut daken neng Amaꞌ na lebi nega eset sempuluꞌ duwang panen neng mengeꞌ dereakan et Empuꞌ, indyari pebibitan ye aku megtuy?* 54 Segwaꞌ enukwan metuman itueng mengeꞌ Kesuratan na negsugid na itue subaliꞌ metuman?” 55 Indyari neres ne si Jesus dut kinedraman, kwan, “Aku takuꞌ mengrerampas indyari natuꞌ kew tegeketerman bekeꞌ mengeꞌ pupukul apang mengalew daken? Eldew-pueldew, narung ku bekeꞌ negpenulduꞌ ku dut Pengempuan naꞌ Benwa, indyari kaya myu aku inalew. 56 Segwaꞌ meinabu ginsan neng itue, apang metuman itieng sinurat et mengeꞌ tarus et Empuꞌ dut Kesuratan ye.” Nememelegyu ating mengeꞌ pepengenaran, indyari yaya ye mene netektak.

Si Jesus dut Elepaʼt Bisara neng Sanedrin

(Markus 14:53-65; Lukas 22:54-55, 63-71; Juan 18:13-14, 19-24)

57 Binibit si Jesus et mengeꞌ nengalew kenye in dut benwa i Kaipas, ating pinekepegibuten neng Pariꞌ. Duntin negtingtimung itueng mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et lungsud. 58 Nibut kenye si Pedro, segwaꞌ merayuꞌ eletan dye. Pegdateng dut benwaʼt Metaas neng Pariꞌ, siminled ya dut perpanggar, indyari narung kebayaꞌ dut mengeꞌ mengdidyaga apang meseksian ye baꞌ enu meinabu. 59 Megtutulus gasi itueng mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ bekeꞌ ginsan neng tawʼt Bisara neng Sanedrin neng saksiꞌ na mengakal atu ki Jesus, apang mepepatey ya in.† 60 Segwaꞌ kaya lang metkanan, misan mekeldam tumeyma bekeꞌ pegsugid et keekalan tudyu dut kenye. Ketepus-tepusan, maya duwa timinyeg. 61 Indyari negsugid, “Pegsugiren et taaw tuꞌ na rumbaken ye itueng Pengempuan naꞌ Benwa pegketbes beranen ye nega peuliꞌ dut seled telung eldew lang.”

62 Timinyeg itueng Metaas naꞌ Pariꞌ bekeꞌ neres ki Jesus, kwan, “Kaya be takuꞌ mesambag mu dut penendes dye dimu tuꞌ?” 63 Segwaꞌ kaya giminibek si Jesus. Indyari sinugid kenye et Metaas naꞌ Pariꞌ, “Pegtehagen ku ikew dut ingaran et Empuꞌ na biyag, isugiraꞌ be damen na baꞌ ikew ne tuꞌ Kristo, itueng Yegang et Empuꞌ banar dut langit.” 64 Siminambag si Jesus, “Kemyu ne atin negberes. Segwaꞌ pegsugiren ku dimyu, tegnanan tiban mebiriꞌ myu aku neng Yegang et Taaw megearung eset tampaꞌ kewanaʼt Empuꞌ neng mekepengdyarian. Mebiriꞌ myu aku gasi megderateng atueʼt dunyaꞌ eset inarak et langit!” 65 Ganang mekingeg itue et Metaas neng Pariꞌ, inuyat ye kenyeng diring repanan bekeꞌ neres, “Itue keterwanan dut Empuꞌ! Diki ne keilangan tyu nega saksiꞌ. Nekingeg myu itueng pegterwa ye dut Empuꞌ! 66 Enu eset pemikir myu?” Siminambag dye, “Teupen na ya in imeteyen ne!” 67 Angkansa inigban dye eset rupa i Jesus bekeꞌ pinegbebektul. Tinpal gasi ya et iba tiꞌ. 68 Indyari kwan dye kenye, “Ikew baꞌ si Kristo? Tekeraꞌ be baꞌ sinu siminuntuk dimu!”

Pineylu i Pedro si Jesus

(Markus 14:66-72; Lukas 22:56-62; Juan 18:15-18, 25-27)

69 Sementaraꞌ si Pedro megearung dut perpanggar, kinebiyan ya et sembatung uripen neng libun, indyari negberes, “Kebeꞌbayaꞌ mu si Jesus neng tawʼt Galilea, diki be takuꞌ?” 70 Segwaꞌ pineiluan ye itue dut elepaʼt ginsan. “Kaya daken nesewran ku itueng pegebresen tuꞌ,” sambag ye. 71 Siminurung dut lelengewan et perpanggar si Pedro. Nebiriꞌ gasi ya et sembatung uripen neng libun, bekeꞌ negsugid dut mengeꞌ esentin in, “Itueng lelaki kebeꞌbayaꞌ i Jesus neng tawʼt Nasaret.” 72 Negpeilu gasi si Pedro peuliꞌ, kwan ye, “Pegterwa ku kaya kilala ku ating taaw.” 73 Sekaliꞌ tuꞌ kiminabiꞌ dye ki Pedro mengeꞌ esentin in, kwan dye, “Tantung ikew ne sembatu eset kedye tiꞌ. Mekekilala eset dimung pememresan.” 74 Indyari kwan i Pedro et mebasag, “Katew misan matey ku, tantu na diki ku kilala ating taaw!” sambag i Pedro. Atin ne tiban pegkerengek et lumbuꞌ. 75 Indyari nerendeman i Pedro itueng sinugid i Jesus sene tiꞌ, “Mura kumerengek lumbuꞌ, ketlu mu ne aku ipeilu.” Liminiwan ya indyari inukukan neʼt siyak.

27

Binibit ne si Jesus dut Elepan i Gobernador Pilato

(Markus 15:1; Lukas 23:1-2; Juan 18:28-32)

1 Kinerikleman, negtingtimung itueng mengeꞌ pegibuten neng pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ kenggunggurangan et sengketaawan pemegisun-isun supaya ipepatey si Jesus. 2 Pinengpung dye ya pegketbes binibit ne sampay ibinggey dut ki Gobernador Pilato.

Nemikel si Judas neng Nepedagang

(Keradya 1:18-19)

3 Ganang mebiriꞌ i Judas neng pinegdagang na si Jesus tuꞌ binetangaʼt kemeteyan, negsusun ne ya indyari pineuliꞌ eset mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ kegunggurangan itueng mengeꞌ telumpulung pirak naꞌ emas. 4 Sinugid ye, “Negkesalaꞌ ne aku tuꞌ! Pinegdagang ku itueng taaw na kaya lang negkesalaꞌ, indyari ya in binetangaʼt kemeteyan.” Sambag mengeꞌ pegibuten, kwan dye, “Enu penglemuren kay? Beꞌbayaꞌ mu ne!” 5 Tinimbag i Judas itueng telumpulung pirak naꞌ emas dut seled Pengempuan naꞌ Benwa mura ya nuliꞌ ampaꞌ ne nemikel.

6 Pinurut et mengeꞌ pegibuten et pariꞌ itueng mengeꞌ pirak naꞌ emas. Sinugid dye, “Sagkaꞌ dut Keseraan tyu na iratun itueng pirak dut seserakaan et Pengempuan naꞌ Benwa. Sabab itue kebeyaran et biyag et sembatung taaw.” 7 Negsembatu pikiran dye na ating pirak ibayad ne dut uma neng mememaal et kuren, apang buwateng lelbengan et mengeꞌ tumpang. 8 Angkansa ating uma, pegtingkageʼt mengeꞌ taaw na “Uma et Duguꞌ” seked tiban neng penimpuan.

9 Dut kwantin neng antangan netuman itueng sinugid et Empuꞌ pebiyaꞌ tarus ye si Jeremias, kwan, “Insiꞌ dye itueng telumpulung pirak neng emas, ating inergaꞌ kenye et mengeꞌ upuan i Israel. 10 Indyari binayad dut uma et mememaal et kuren, kuyun dut tinehagan daken et Begerar.”

Nengingkut si Gobernador Pilato ki Jesus

(Markus 15:2-5; Lukas 23:3-5; Juan 18:33-38)

11 Pineelep si Jesus dut Gobernador, indyari nengingkut Gobernador kenye, “Ikew ne be takuꞌ surutan et mengeꞌ Judio?” Siminambag si Jesus, “Ikew ne atin negberes.” 12 Segwaꞌ ganang betangan ya et mengeꞌ pegibuten et pariꞌ bekeꞌ kegunggurangan etawa pegibuteʼt sengketaawan, kaya ne ya siminambag. 13 Angkansa sinugid kenye i Pilato, “Kaya be takuꞌ mekekingeg mu itueng mekansang mengeꞌ binetang dye dimu?” 14 Segwaꞌ kaya siminambag si Jesus misan senglegtik, angkansa negliluꞌ itueng Gobernador.

Inukuman na Matey si Jesus

(Markus 15:6-15; Lukas 23:13-25; Juan 18:39—19:16)

15 Kede Kenkaan et Neketalib, neeratan neʼt Gobernador megpeliwan et sembatung pirisu, na misan sinu mepiliꞌ et tawʼt lungsud. 16 Sene tiꞌ, maya sembatung kilala na nepirisu, pegngeranaʼt Barabas. 17 Angkansa ganang megtingtimung itueng kineldaman et mengeꞌ taaw, iningkut dye i Pilato, “Sinu takuꞌ gaay myu ipeliwan ku, si Barabas etawa si Jesus na pegngeranaʼt Kristo?” 18 Sewd i Pilato na sabab et imbeng lang angkan binibit et mengeꞌ pengibuten et tawʼt Judio si Jesus eset kenye.

19 Diki lang atin. Sasat si Gobernador Pilato in megearung dut uukuman, negpesugid eset kenye itueng kenyeng esawa na, “Dyangan ke mekilamud dut taaw na atin, na kaya lang keselaan, sabab kegebi pineliyutan banar aku et daken neng teginep pasal eset kenye.”

20 Itueng kineldaman et mengeꞌ taaw gasi pegurungan dye itueng mengeꞌ pegibuten et pariꞌ bekeꞌ kenggurangan et lungsud na tewen ki Pilato na si Barabas ipeliwan, indyari si Jesus ne ipepatey. 21 Segwaꞌ pineulian dye gasi ingkuten et Gobernador, “Sinu takuꞌ dut duwa tiꞌ gaay myu ipeliwan ku?” “Si Barabas in!” sambag dye. 22 Sinugid kedye i Pilato, “Na baꞌ kwantin, enu buwaten ku ki Jesus na pegtingkagen na Kristo?” Siminambag keginsanan, “Iransang dut krus!” 23 Segwaꞌ ingkut i Pilato, “Manu takuꞌ, enu nebuwat ye meyaat?” Segwaꞌ lebi dyeng binensag nega, “Iransang dut krus!” 24 Ganang nekira-kira i Pilato na kaya mebuwat ye, indyari kaluꞌ lang megeriwaraꞌ itueng kineldaman et mengeꞌ taaw, negpeisiꞌ ya et danum bekeꞌ nemasaꞌ et keremut dut elepaʼt mengeꞌ taaw, kwan ye, “Diki ku pemehelaan kemeteyan et itueng taaw. Pemehelaan dut dimyu!” 25 Siminambag itueng mengeꞌ taaw, “Pemehelaan kay bekeꞌ kebayaꞌ ne dameng mengeꞌ keyegangan pasal et pegkepatey ye!” 26 Indyari pineliwan ye si Barabas, segwaꞌ pinelepsan ye si Jesus, pegketbes binggey ne kedye apang iransang dut krus.

Pinegketkesitan et mengeꞌ Sundalu si Jesus

(Markus 15:16-20; Juan 19:2-3)

27 Si Jesus tuꞌ binibit et mengeꞌ sundalu dut benwa et gobernador, indyari negtingtimung itueng sengrupungan eset pelilibut kenye. 28 Linebasan dye ya bekeꞌ pinebedyuan et sembatung repanan naꞌ meregang banar samat dut surutan. 29 Nemupuꞌ dye et mesuksuk neng luluwaken, binaal dye et sepuyuꞌ samat dut surutan, indyari dinatun eset ulu ye, pegketbes pinekeptan et sembatung gegayung eset tampaꞌ kewanan neng lengen samat keptan et surutan. Indyari pinegketkesitan ya, sinelukud-selukuran ya bekeꞌ tinanding, kwan dye, “Bentugen Surutan et mengeꞌ Judio!” 30 Ya in pinegigban, insiꞌ dye gayung apang ipegpupukul dut ulu ye tiꞌ. 31 Indyari pegketbes luluyluluyen dye ne ya, inugaran dye et meregang na repanan ye, pinebedyuan peuliꞌ et diring badyuꞌ, pegketbes pineliwan dye ya apang iransang dut krus.

Rinansang si Jesus dut Krus

(Markus 15:21-32; Lukas 23:26-43; Juan 19:17-27)

32 Pegliwan dye dut lungsud, nesusup dye itueng sembatung lelaki pegngeranaʼt Simon, sembatung tawʼt Sirene dut bangsa et Aprika. Lineges et mengeꞌ sundalu na ipepsan eset kenye itueng krus i Jesus. 33 Pegdatek belnek pegtingkagaʼt Golgota, ingin bersen Belnek et Bengkarak. 34 Na duntin binggeyan dye si Jesus et alak na linemuran et ururu na ugaren et sakit. Segwaꞌ ganang mekinaman ye, kaya ne neinum. 35 Ganang meransang ne ya dut krus, pinegtektahak dye ne kenyeng repanan, metbes mesulayan. 36 Indyari narung dye duun apang ya in dyeganan. 37 Nekesurat dut tabla na dinatun dye dut dibuwat kenyeng uluan itueng landuꞌ sagkaꞌ dut kenye, kwan atin,

“Itue si Jesus, Surutan et mengeꞌ Judio.”

38 Duwang mengrerampas kebayaꞌ i Jesus rinansang dut ibang mengeꞌ krus, sembatu in dut tampaꞌ kewanan ye, indyari sembatu in dut tampaꞌ gibang ye.

39 Pinegketkesitan si Jesus et mengeꞌ memegtetalib, bekeꞌ pemyungkaꞌyungkaꞌ apang ipelelew dye ya. 40 Pegsugiren kenye, “Diki be takuꞌ ikew itueng mengrumbak et Pengempuan naꞌ Benwa, indyari ipetiyeg mu peuliꞌ dut seled telung eldew? Bewinaꞌ tiban dimung diri! Na baꞌ ikew ne tuꞌ Yegang et Empuꞌ, ugaraꞌ bilug mu teyeg et krus supaya mineug ke eset duntin!” 41 Megdemikian pinegketkesitan gasi ya et mengeꞌ pegibuten et pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ kenggurangan et sengketaawan. 42 Kwan dye, “Binawiꞌ ye iba in, segwaꞌ kenyeng diri diki ye mebawiꞌ! Diki be takuꞌ Ya ne in Surutan et Israel? Baꞌ mineug lang ya tiban eset krus, mengandel ne damen eset kenye! 43 Pengandel ya dut Empuꞌ sampay pegsugiran ye, ‘Aku Yegang et Empuꞌ.’ Birinan tyu baꞌ bewinaꞌ ya et Empuꞌ, na baꞌ tantung pegmerganen ya in!” 44 Misan mengeꞌ mengrerampas na rinansang dut mengeꞌ krus kebayaꞌ i Jesus penginlelew gasi kenye samat kwantin.

Kepeteyan i Jesus

(Markus 15:33-41; Lukas 23:44-49; Juan 19:28-30)

45 Na ganang diminateng ne tengaʼt tengeldew, nenglingeb sengketelingkepaʼt dunyaꞌ seked dut lisag telu et mapun. 46 Ganang mekabiꞌ ne meglilisag telu neʼt mapun, neningkag si Jesus et mebasag, kwan ye, “Eli, Eli, lema sabaktani?” gay bersen, “Empuꞌ ku, Empuꞌ ku, manu takuꞌ pinesaran mu aku?” 47 Nekingeg itue et mengeꞌ senu eset mengeꞌ megetiyeg esentin in, indyari sinugid dye, “Pegtingkagen ye si Elias!” 48 Megtuy diminarak dut kedye sembatu in bekeꞌ nengisiꞌ et belantan, dinitil ye dut megsem neng langgew, dinatun dut yuntuk et sembatung bungbung ampaꞌ ne pinesepsep ki Jesus. 49 Segwaꞌ sinugid gasi et iba in, “Tagey mena, siyekan tyu baꞌ dumateng si Elias apang bewinen ya in!” 50 Giminerwak peuliꞌ si Jesus, na ibinggey kurudua ye ki Empuꞌ, indyari nebugtuan neʼt ginawa.

51 Megtuy neuyat eset tengaꞌ diningding naꞌ kumut dut Pengempuan naꞌ Benwa, mewanaʼt dibuwat pesirib. Giminleng lugtaꞌ, gimintaꞌ mengeꞌ batu, 52 neukaban mengeꞌ lebeng, indyari nemegbiyag itueng mekeldam neng mengeꞌ metignaꞌ et Empuꞌ na nemematey ne. 53 Indyari, liminiwan dyeʼt lelbengan. Indyari, pegketbes si Jesus negbiyag peuliꞌ teyeg et kepeteyan, siminurung dye in dut Jerusalem, ating lungsud pegmerganaʼt Empuꞌ, bekeꞌ nebiriꞌ dye duntin dut kineldaman.

54 Nemeketakut itueng kapitan et mengeꞌ sundalu bekeꞌ mengeꞌ iba ye na megdidiyaga ki Jesus in ganang meresanan dye yegyeg, bekeꞌ meseksian itueng ginsan neng neinabu. Kwan dye, “Tantu na itue Yegang et Empuꞌ!”

55 Duntin gasi mekeldam neng kelilibunan na megesiyek tampar dut mereꞌrayuꞌ. Tegnanan nega dut lungsud et Galilea memegsusunud dye ne ki Jesus bekeꞌ megtetabang kenye. 56 Kebayaꞌ ne eset kedye in, si Maria Magdalena, si Maria neng induꞌ i Jakob bekeꞌ si Jose, sampay itueng esawa i Sebedeo.

Peglebeng ki Jesus

(Markus 15:42-47; Lukas 23:50-56; Juan 19:38-42)

57 Mura megmenginsarem, diminateng itueng sembatung deyahan neng tawʼt Arimatea, ingaran ye si Jose. Ya in pepengenaran nega i Jesus. 58 Kiminabiꞌ ya ki Gobernador Pilato, indyari tineew itueng bangkay i Jesus. Tinehagan gasi i Pilato na ibgey eset kenye. 59 Angkansa inisiꞌ i Jose ating bangkay, indyari binulungan et bagung gedyilew. 60 Dinatun ye dut diring lebeng na dingga nekwit kinelian ye dut batu. Pegketbes, pinegulungan ye eset lelengewan et sembatung kelang batu, mura nugad. 61 Duntin si Maria Magdalena bekeꞌ itueng sembatu negang Maria, narung eset tengteng et limbengan in.

Mengeꞌ Mengdidyaga et Lebeng

62 Ating eldew Biyirnis, na atin Eldew et Pegpanyap et mengeꞌ tawʼt Judio dut Sabadu neng Eldew et Kepeternan dye. Kinedikleman, ganang Eldew et Kepeternan dye, nemegdingdingan ne siminurung dut ki Gobernador Pilato itueng mengeꞌ pegibuten neng pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo. 63 Sinugid dye kenye, “Begerar, nerendeman kay ne, na sinugid et atin neng mengrurunding nekeunang biyag nega ya tiꞌ, na ya in kunuꞌ megbiyag nega peuliꞌ teyeg et kepeteyan negketalib et telung eldew. 64 Angkansa, menunga baꞌ petungguiꞌ myu et menunga ating limbengan ye seked dut iketlung eldew. Kaluꞌ lang sumurung dun kenyeng mengeꞌ pepengenaran, indyari tekewen itueng bangkay, indyari isugid dut mengeꞌ taaw na ya in negbiyag peuliꞌ teyeg et kepeteyan. Pegketbes itueng emuring pegleug megmendyaring lumebi nega eset una tiꞌ.” 65 Sinugid kedye i Pilato, “Pengisiꞌ kew et mengeꞌ sundalu, indyari petungguan et menunga ating lebeng, samat pegpikiren myu.” 66 Angkansa nemengduntin dye ne ampaꞌ pinengdetunan et tendaꞌ dut ating kelang batu pinegulungan eset lelengewan bekeꞌ pinetungguan ating lebeng apang metantu dye na diki itue penglemuran et misan sinu.

28

Negbiyag Peuliꞌ si Jesus

(Markus 16:1-10; Lukas 24:1-12; Juan 20:1-10)

1 Mekelabay Eldew et Kepeternan et mengeꞌ tawʼt Judio, kukueldew et Linggu neng unang eldew et senglinggu, siminurung dut lebeng i Jesus de Maria Magdalena bekeꞌ itueng sembatu negang Maria. 2 Megtuy yiminegyeg et mebasag. Nineug mewanan dut langit sembatung dereakan et Empuꞌ, bekeꞌ pinegulung itueng batung neketembel dut lebeng, indyari narung ne dut timbew tiꞌ. 3 Deregbesan ye mekepulew na samat kilat, bekeꞌ samat putiꞌ et gedyihilew itueng kenyeng badyuꞌ, siban meneʼt sipal neng keputian. 4 Nenggerger et takut itueng mengeꞌ menununggu, indyari negbaꞌ samat patey mene ganang mebiriꞌ dye itueng dereakan et Empuꞌ.

5 Segwaꞌ sinugid et dereakan et Empuꞌ dut mengeꞌ kelilibunan, kwan ye, “Kas kew takut. Sewd ku na pegtulusen myu si Jesus na rinansang dut krus. 6 Kaya ne Ya atuꞌ, sabab ya in negbiyag ne peuliꞌ na samat kenyeng sinugid in. Aniꞌ kew, siyekiꞌ myu dinetunan kenye niꞌ. 7 Na, megtuy, panew kew ne, indyari isugiraꞌ myu dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran na ya in negbiyag ne peuliꞌ teyeg et kepeteyan, bekeꞌ neguna ne dut lungsud et Galilea. Mebiriꞌ myu Ya duntin! Indaniꞌ myu itueng pegsugiren ku dimyu.”

8 Indyari deꞌdaliꞌ dye ne nugad eset lebeng tiꞌ. Pinegmilikan dyeʼt meglelamud takut bekeꞌ keksan. Indyari agen darak ne siminurung eset mengeꞌ pepengenaran i Jesus apang ituturan itueng neinabu. 9 Naꞌ biglaꞌ, sinusup dye i Jesus bekeꞌ pinanling ye kedye, kwan ye, “Kesenangan dimyu.” Indyari nemengabiꞌ dye ne, siminelukud eset kenyeng titikeran ampaꞌ dye ne kinekepan tiked ye supaya nemengempuꞌ dye ne kenye. 10 Sinugid kedye i Jesus, “Kas kew takut. Panew kew ne bekeꞌ ipenugiraꞌ myu dut mengeꞌ pepengenaran ku naꞌ samat mengeꞌ ketipusdan ku, na sumurung dye dut probinsiya et Galilea, indyari mebiriꞌ dye aku duntin.”

Sumbung et mengeꞌ Sundalu neng Memegtutunggu dut Lebeng

11 Ganang memeugad ne mengeꞌ kelilibunan, siminurung gasi dut lungsud et Jerusalem itueng senung mengeꞌ sundalu na nemengtutunggu et lelebengan i Jesus, indyari tinuturan eset mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ itueng ginsan neng neinabu. 12 Angkansa nemegtingtimung mengeꞌ pengibuteʼt pariꞌ sampay iba-iba mengeꞌ kenggurangan et sengketaawan. Indyari metbes mekepegrupung dye maya pinegmeupakatan dye, na tinengdanan et kelaꞌ itueng mengeꞌ sundalu, 13 indyari tinehagan dye na, kwan, “Kwantin key ituturan myu, kwan, ‘Sasat memegigaꞌ kay kegebi, natuꞌ itueng kenyeng mengeꞌ pepengenaran, indyari tinakew dye bangkay.’ ” 14 Sinugid gasi et mengeꞌ pengibuten dut mengeꞌ sundalu, “Kas kew keraas, misan kerateng itue dut Gobernador, kami mene ipesewd kenye pasal itue ginsan, supaya kaya sasew dimyu.” 15 Angkansa tinerima et mengeꞌ memegtutunggu itueng pirak, indyari binwat itueng pemilin kedye. Naꞌ seked tiban, atin nega tuturan nebuar dut mengeꞌ Judio.

Dinaak i Jesus itueng mengeꞌ Sempuluꞌ Isa neng Pepengenaran Ye

(Markus 16:14-18; Lukas 24:36-49; Juan 20:19-23; Keradya 1:6-8)

16 Itueng sempuluꞌ isa neng pepengenaran i Jesus siminurung dut Galilea, dut bukid na tinulduꞌ eset kedye i Jesus. 17 Ganang nebiriꞌ dye si Jesus, ya in pinengempuꞌ dye, segwaꞌ maya nega mengeꞌ senu megalang-alang. 18 Kiminabiꞌ si Jesus bekeꞌ negsugid kedye, kwan ye, “Binggey ne daken ating ginsan neng kepengdyarian dut langit bekeꞌ eset lugtaꞌ. 19 Angkansa, panew kew dut ginsaʼt mengeꞌ taaw dut ginsaʼt mengeꞌ bangsa et dunyaꞌ, penulduan myu dye supaya mendyaring dye mengeꞌ pepengenaran ku. Bewtismuan myu dye eset kepengdyarian et Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ Empuꞌ Yegang sampay Empung Nakem. 20 Indyari tulduan dye na mibut dut ginsan neng pegtehagan ku dimyu. Indaniꞌ myu, Aku tuꞌ daran mekeiba-iba myu seked ketepus-tepusan et sengkedunyaan.”

* 1:21 1:21 Jesus - retian et itueng ngaran ‘Mememawiꞌ,’ sabab baꞌ umur ye ne, ya megmendyaring ating simayaꞌ dut Empuꞌ apang puwasen et salaꞌ et ginsaʼt taw na sebarang mengandel et Empuꞌ. Juan 3:16.

† 1:23 1:23 Isaias 7:14.

* 2:6 2:6 Mikas 5:2. Sinugid et Empuꞌ itue pitung gatus teun ne lagi.

† 2:18 2:18 Jeremias 31:15.

‡ 2:23 2:23 Nasaret - sembatung lungsud dut bangsa et Israel. Dut pikiren et mengeꞌ taaw, kaya menunga keliwan mawaꞌ duntin.

* 3:4 3:4 si Elias - Na itueng si Elias subaliꞌ dumateng mura ating Eldew et Empuꞌ.

† 3:7 3:7 Pariseo, bekeꞌ Saduseo - duwang klase neng pariꞌ dut ating masa i Jesus. Mengeꞌ pariꞌ na Pariseo nengdyaring samat mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio. Nengandel dye ketulduan i Moises tagnaꞌ tiꞌ. Mengeꞌ pariꞌ na Saduseo nengandel na kaya biyag et taaw abiʼt Empuꞌ pegkenatey dye.

* 4:4 4:4 Deuteronomio 8:3.

† 4:6 4:6 Kanta 91:11-12.

‡ 4:7 4:7 Deuteronomio 6:16.

§ 4:16 4:14-16 Isaias 9:1-2.

* 6:2 6:2a sinagoga - ating mengeꞌ kelang benwa naꞌ pengempuan et mengeꞌ tawʼt Judio.

† 6:2 6:2b pegtitimungan - dut Griego, sinagoga.

* 8:17 8:17 Isaias 53:4.

† 8:20 8:20 Yegang et Taaw - Sengmenu, sinugid i Jesus itueng ibang ngaran ye. Ingin bersen, Bilang et ginsan et mengeꞌ taaw. Ngaran gemiten i Jesus pasal diri ye apang itaguꞌ keretian na ya Yegang et Empuꞌ Banar dut Langit. Ya in piniliꞌ et Empuꞌ apang pemegbeg ngian-ngian. Betsaen Lukas 7:34; Juan 1:51, bekeꞌ Kanta 89:9, sinurat i Surutan Dabid tagnaꞌ tiꞌ na itue pasal si Kristo in beres ye.

* 9:13 9:13 Oseas 6:6.

† 9:17 9:17 susunuan - dut Griego: ‘bebtangen neꞌ kulit’.

‡ 9:27 9:27 Inupuꞌ i Surutan Dabid tagnaꞌ - itue ibang ngaran i Kristo, ingin bersen ating itue na si Jesus ating Mesias piniliꞌ i Empuꞌ apang mengmilik dut ginsaʼt tawʼt sengkedunyaan.

* 10:25 10:25 si Seytan - itueng ngaran “si Beelsebul” dut Griego.

† 10:38 10:38 tumungung et kenyeng krus bekeꞌ mibut daken - ingin bersen itue na subaliꞌ sandalen et taaw dut kedyeng pengandel ki Jesus bekeꞌ dut Empuꞌ.

* 11:10 11:10 Malakias 3:1.

† 11:12 11:12 Maya duwa peꞌ retian et itueng bersikulo: 1. Maya dye na meglahyun megatuꞌ dut pengmilik et Empuꞌ, sampay maya gasi dye in na meyaat na taaw megapaꞌ dut ibang taaw na gaay mengandel et Empuꞌ. 2. Maya gasi dye in mengengabar pasal pengmilik et Empuꞌ misan enu meinabu, bekeꞌ maya gasi dye na meyaat na taaw megapaꞌ dut ibang taaw na gaay mengandel et Empuꞌ.

‡ 11:14 11:14 Elias - Tihad tagnaꞌ tiꞌ, tumagey tawʼt Judio dut ki Elias meuliꞌ teyeg et kepeteyan apang itulduꞌ kedye baꞌ sinu Kristo in. Atin Kristo piniliꞌ et Empuꞌ supaya pemegbeg atueʼt dunyaꞌ dut mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ, bekeꞌ kulpasan dye teyeg et mengeꞌ kebanta dye. Malakias 4:5.

* 12:1 12:1 Eldew et Kepeternan - Atin ikepitung na eldew et sembatung linggu na sembatung Eldew et Kepeternan dut ginsaʼt taaw. Dut mengeꞌ tawʼt Judio maya saraꞌ na diki mekedyari megkeradya dut atin eldew. Atin Eldew et Kepeternan usalan gasi supaya pemengempuꞌ Empuꞌ.

† 12:7 12:7 Oseas 6:6.

‡ 12:21 12:21 Isaias 42:1-4.

* 13:15 13:14-15 Isaias 6:9-10.

† 13:35 13:35 Kanta 78:2.

* 15:9 15:9 Isaias 29:13.

* 16:19 16:19 Etawa ibang retian, samat itue: “Ibgey ku dimu itueng mengeꞌ kunsiꞌ et Pegmilikaʼt Empuꞌ dut langit. Sebarang ipeglaang mu atueʼt lugtaꞌ, atin ipeglaang gasi et Empuꞌ dut langit, bekeꞌ sebarang itugut mu atueʼt lugtaꞌ, atin ipegtugut gasi et Empuꞌ dut langit.”

* 17:21 17:21 Itueng bersikulo kaya nesurat dut unang Biblia dut bebresan et Griego. Segwaꞌ maya itue dut Markus 9:29.

* 18:11 18:11 Itueng bersikulo kaya nesurat dut unang Biblia dut bebresan et Griego. Lukas 19:10.

† 18:24 18:24 Dut orig neng Kesuratan bersen itue “sempuluꞌ ribung talento”. Itueng megargaʼt sembatung talento, saliꞌ dut 6,000 denaryo, bekeꞌ 1 denaryo saliꞌ dut tengdan et sembatung eldew keradya. Angkansa, itueng utang megargaʼt tengdan et 60,000,000 eldew et keradya.

‡ 18:28 18:28 Itueng utang set bebresan et Griego “senggatus neng denaryo”. Isang denaryo saliꞌ dut tengdan et sembatung eldew keradya.

* 21:5 21:5 Sakarias 9:9.

† 21:13 21:13 Isaias 56:7; Jeremias 7:11.

‡ 21:42 21:42 Kanta 118:22-23.

§ 21:44 21:44 Itueng bersikulo kaya nesurat dut unang Biblia dut bebresan et Griego.

* 22:32 22:32 Exodo 3:6.

† 22:37 22:37 Deuteronomio 6:5.

‡ 22:39 22:39 Lebitiko 19:18.

§ 22:44 22:44 Kanta 110:1.

* 23:14 23:14 Itueng bersikulo kaya nesurat dut unang Biblia dut beres Griego.

* 25:15 25:15 Dut Griego, binggey ye 5 talento, 2 talento, bekeꞌ 1 talento. 1 talento saliꞌ dut tengdan et 15 teun neng keradya.

* 26:2 26:2 Kenkaan neʼt Neketalib - ating Pegkenkaan et kerendeman ating timpu tagnaꞌ tiꞌ ganang pinekulpas et Empuꞌ mengeꞌ tawʼt Judio teyeg et mengeꞌ tawʼt Egipto. Binwat et Empuꞌ itue pebiyaꞌ et dereakan et kepeteyan Ye na pinegtaliban mengeꞌ benwa et mengeꞌ tawʼt Judio ganang dye dut bangsa et Egipto, temed pinatey ye mengeꞌ keerian eset ginsaʼt benwa et mengeꞌ tawʼt Egipto. Mekebatsaꞌ pasal itue dut Exodo 12:21-27.

† 26:15 26:15 Itueng telumpulung pirak na emas saliꞌ dut 120 denaryo, argaꞌ et 120 eldew neng keradya. Sampay itue argaꞌ et sembatung uripen baꞌ mengelen ke.

‡ 26:31 26:31 Sakarias 13:7. Netuman dut Mateo 26:56.

§ 26:42 26:42 “sawan et keliyutan”, ingin bersen kemetayan i Jesus dut krus.

* 26:53 26:53 panen - Dut Griego ingin bersen 12 legionas et mengeꞌ dereakan et Empuꞌ. Sembatung legion, etawa batalyon, maya lebi et 6,000 sundalu. Angkansa bersen i Jesus lebi et 72,000 dereakan.

† 26:59 26:59 Sanedrin - ating Kekunsialan na maya 70 taaw ampaꞌ mekingeg bekeꞌ memegbisaraꞌ. Pengibuten dye ating Metaas neng Pariꞌ et mengeꞌ tawʼt Judio. Itueng 70 kelelekian teyeg et telung kekampi neng mengeꞌ pengibuten eset mengeꞌ tawʼt Judio. Ating telu mengeꞌ pengibuteʼt pariꞌ, mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, sampay mengeꞌ kegunggurangan et sengketaawan. Sengmenu, iba-iba dye mengeꞌ pariꞌ na Saduseo.

Markus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Menungang Abar pasal si Jesus Kristo Sinurat i

MARKUS

Kepurisnan et itueng Surat i Markus

Ating Menungang Abar sigun dut ki Markus na itue pasal ki Jesus Kristo neng bugtung na Yegang et Empuꞌ banar. Ipinetlang atue e na si Jesus bilang sembatung taaw na maya keksegan. Itue e mebiriꞌ dut kenyeng pegtulduꞌ, dut pegindaag dut mengeꞌ kampung i Seytan, bekeꞌ dut pegmaap et keselaan et mengeꞌ taaw. Pasal dut kenyeng diri, pegsugiren i Jesus na ya Yegang et Taaw na natuꞌ supaya isimayaꞌ kenyeng biyag apang mepuwas ating mengeꞌ keselaan et sengketaawan.

Keberbenaran na pegsusugid i Markus ating ketuturanan pasal ki Jesus pinesebanar pasal dut kenyeng binwat, imbes dut mengeꞌ tinulduꞌ. Atue gasi maya metugnaꞌ pengretiꞌ pasal kenye bekeꞌ kenyeng kesukuan. Segwaꞌ sebarang mengeꞌ kebanta i Jesus lebi neng nemengiseg. Pegdateng dut emuring ketuturanan neng sinurat i Markus, pineabar sebarang mengeꞌ neinabu dut emuring linggu et biyag i Jesus atuʼt timbewʼt dunyaꞌ, lebi ne dut pegkeransang kenye dut krus bekeꞌ dut pegkebiyag ye peuliꞌ.

Ketulduan et itueng Surat

Mura si Jesus Timinagnaꞌ Nenulduꞌ 1:1-13

Si Jesus Negtagnaꞌ Nenulduꞌ dut Lungsud Galilea 1:14—9:50

Si Jesus Siminurung dut Jerusalem 10:1-52

Emuring Linggu et Pegbiyag i Jesus 11:1—13:37

Pegpatey Dye ki Jesus 14:1—15:47

Itueng Pegkebiyag Peuliꞌ i Jesus Kristo, Pegperibuwat dut Langit 16:1-20

1

Pinanyap i Juan neng Mememewtismu Dalan

(Mateo 3:1-12; Lukas 3:1-18; Juan 1:19-28)

1 Menungang Abar itue pasal ki Jesus Kristo neng Yegang et Empuꞌ. 2 Timinagnaꞌ samat sinurat i Isaias neng tarus tagnaꞌ dut kesuratan ye. Bineres et Empuꞌ, kwan, “Kinggaꞌ mu. Ipedaak ku mengengabar ku na meuna dimu. Ya megpanyap et dalan mu. 3 Itue beres neng pegbebensag et mengengabar dut kelnangan, kwan,

‘Baꞌ maya sembatung Pegibuten megderateng, pegtignaan bekeꞌ pegpetlangan tyu dalan.

Megderateng ne Begerar, angkansa, pegpanyap kew et diri myu.’ ”

4 Angkansa, neinabu itue. Diminateng dut kelnangan si Juan neng mememewtismu apang tegnanan ye pegpeabar na megsusun mengeꞌ taaw et keselaan dye bekeꞌ bewtismuan, supaya maapen et Empuꞌ mengeꞌ keselaan dye. 5 Mengeꞌ taaw teyeg dut Jerusalem bekeꞌ teyeg dut ginsan neng lungsud et Judea siminurung apang kumingeg kenye. Pegketbes et peglilaꞌ dye et mengeꞌ keselaan dye, binewtismuan ye dye dut danum et Jordan.

6 Bulbul et kamelyo badyuꞌ i Juan bekeꞌ kulit bakes ye. Kumetumban bekeꞌ deges et lebten pegkaan ye. 7 Itue penulduꞌ na ating pegsugiren ye, “Lebing mekegees ya in pegbikianen ku. Diki ku keteup misan sumelukud apang memabad et siget et tempaꞌ ye. 8 Binewtismuan ku kemyu dut danum, segwaꞌ, bewtismuan ye kemyu dut Menungang Nakem.”

Pegbewtismu bekeꞌ Pegsulay ki Jesus

(Mateo 3:13—4:11; Lukas 3:21-22; 4:1-13)

9 Ganang dun negaʼt Judea si Juan sinurungan ya i Jesus teyeg dut Nasaret et Galilea apang bewtismuan ya i Juan dut Danum et Jordan. 10 Pegtindal i Jesus dut danum timiningaraꞌ ya bekeꞌ nebiriꞌ ye Menungang Nakem samat aksang megineug kenye teyeg dut lelegdengan et Empuꞌ. 11 Nekingeg ye gasi beres teyeg dut lelegdengan et Empuꞌ, kwan, “Ikew yegang na pegkesien ku. Pinanyap mu aku.”

12 Pegketbes, pinesurung ya megtuy et Menungang Nakem dut kelnangan. 13 Mengeꞌ meklag neng ayup lang iba ye. Timineteg ya duun seked epat neng pulung eldew. Na pegsulayan ya i Seytan, segwaꞌ, tinimuru ya et mengeꞌ dereakan et Empuꞌ.

Si Jesus Pegayat et Epat neng Meneneraꞌ

(Mateo 4:12-22; Lukas 4:14-15; 5:1-11)

14 Pegketbes nalew si Juan, siminurung si Jesus dut Galilea apang ipabar Menungang Abar teyeg dut Empuꞌ. 15 “Timpu ne,” sinugid ye, “Mengmilik ne Empuꞌ. Pegsusun kew sampay mengandel et itueng Menungang Abar.”

16 Ganang megpepanew dut deplakan et Dagat et Galilea nebiriꞌ i Jesus megtipused, si Simon bekeꞌ si Andres. Pemengrambat sabab meneneraꞌ dye. 17 Ginayat ye dye, kwan, “Aniꞌ kew. Bayaꞌ kew daken. Samat pegrambat myu et seraꞌ, deaken ku tiban kemyu menulus et taaw apang pebaran apang mengandel dye gasi et Empuꞌ.” 18 Tinektak dye megtuy mengeꞌ rambat sampay nayaꞌ kenye.

19 Ingga peꞌ merayuꞌ nepenewan ye, nebiriꞌ ye megtipused si Santiago* bekeꞌ si Juan neng mengeꞌ yegang i Sebedeo. Pegpunaan dye mengeꞌ rambat dut gubang. 20 Megtuy ginayat ye gasi dye. Tinektak dye dut gubang amaꞌ dye sampay mengeꞌ taaw neng pegtetengdanan. Nayaꞌ dye kenye.

Pineugad i Jesus Meyaat neng Nakem

(Lukas 4:31-37)

21 Neglembus dye dut Kapernaum. Siminled si Jesus dut sinagoga et Eldew et Kepeternan apang menulduꞌ.† 22 Negliluꞌ mengeꞌ taaw et pegtulduꞌ ye kedye. Sama ya et taaw neng maya basag, segwaꞌ diki samat mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan.

23 Maya lelaki neng negbegbalig et meraat siminled gasi dut sinagoga bekeꞌ mara bebresan ye. 24 “Enu lamud mu damen, Jesus neng tawʼt Nasaret? Natuꞌ ke takuꞌ apang binesanen mu kami? Kilala kay ikew, Metignaꞌ ke neng teyeg dut Empuꞌ.”

25 Binulag i Jesus mengeꞌ meyaat neng nakem, “Kas kegibek. Lumiwan kew kenye.”

26 Mura liminiwan dut lelaki meyaat neng nakem pinepulpug ye lelaki sampay giminerwak. 27 Negliluꞌ mengeꞌ taaw bekeꞌ negingkut-ingkutan dye, “Enu itue? Bagung tulduꞌ takuꞌ itue? Mebasag banar. Misan mengeꞌ meyaat neng nakem megkingeg baꞌ ya memulag.”

28 Metikas limingkep dut mengeꞌ ibang bagiꞌ et lungsud et Galilea abar pasal et keradya ye.

Mekansang Pinenunga i Jesus

(Mateo 8:14-17; Lukas 4:38-41)

29 Pegliwan dye dut sinagoga neglembus dye dut benwa i Simon bekeꞌ i Andres. Iba dye si Santiago bekeꞌ si Juan. 30 Pengibanan i Simon neng libun pebubuntul sabab pegegnewan. Sinugid dye megtuy itue ki Jesus. 31 Pinekebian ya i Jesus indyari kineptan keremut ye apang ipetiyeg. Timinngew megtuy egnew ye, angkansa, neketimuru ya kedye.

32 Ganang megurisarem ne binibit ki Jesus ginsan taaw neng tegesakit sampay mengeꞌ negbegbalig. 33 Kisek mamin-amin mengeꞌ taaw et ating lungsud negtimung dut lelengewan et pegeldengan i Jesus. 34 Pinenunga ye mengeꞌ sekiten et mekansang taaw bekeꞌ pineugad ye mengeꞌ meyaat neng nakem. Kaya pinebres ye meyaat neng nakem sabab kilala dye ya.

Nenelangin si Jesus et Yaya Lang

(Lukas 4:42-44)

35 Kueldew nega pagkaꞌ ingga gikgibek negtiyag si Jesus bekeꞌ yaya lang liminiwan et benwa bekeꞌ kebebenwanan apang menelangin et Empuꞌ. 36 Tinulus ya i Simon bekeꞌ mengeꞌ iba ye. Pegkebiriꞌ dye kenye, kwan dye, 37 “Pegtulusen ke et ginsaʼt mengeꞌ taw.”

38 Temed sinugid i Jesus, “Sumurung tyu ne lang dut mengeꞌ ibang lungsud apang menulduꞌ gasi duun. Itue sabab angkansa nanew ku atue.”

39 Angkansa, linibut ye lungsud et Galilea. Nenulduꞌ ya dut mengeꞌ sinagoga sampay pineugad ye mengeꞌ meyaat neng nakem dut mengeꞌ taaw neng negbegbalig.

Pinenunga i Jesus Taaw neng Tegeldew-eldew

(Mateo 8:1-4; Lukas 5:12-16)

40 Kasa, nepekabiꞌ ki Jesus sembatung lelaki neng tegeldew-eldew bekeꞌ nepekleb et pegpeingasiꞌ peuru. “Baꞌ mekedyari dimu, ipenunganaꞌ ku.”

41 Meingesien si Jesus, angkansa, dinpen ye keremut ye dut lelaki. “Ingin ku numunga ke ne,” sugid i Jesus. 42 Pinenunga ya megtuy. 43 Indyari pinesurung ya i Jesus bekeꞌ sinugiran ya et kwantin, 44 “Kasiꞌ itue isugiraꞌ et misan sinu-sinu. Surungiꞌ pariꞌ apang pebiriꞌ ke kenye. Megey ke et sigun et tinahag i Moises apang pebnar dut mengeꞌ taaw na melinis ke ne.”

45 Nugad ating taaw neng penenunga i Jesus, segwaꞌ, pinesewd ye dut mengeꞌ taaw baꞌ enu neinabu. Angkansa, kaya ne pepesewd i Jesus dut mengeꞌ taaw baꞌ sumurung ya dut mengeꞌ lungsud. Misan timineteg ya dut kelnangan sinurungan nega ya et mengeꞌ taaw teyeg dut leing-leing lungsud.

2

Pinenunga i Jesus Pangkul

(Mateo 9:1-8; Lukas 5:17-26)

1 Negpeuliꞌ si Jesus dut lungsud et Kapernaum pegketalib et senung eldew segwaꞌ nebaran et mengeꞌ taaw na nuliꞌ ne ya. 2 Negtimung mekansang taaw dut pegeldengan ye seked kaya ne metiyegan misan dut liwan et lelengewan. Ganang pegsusugid ye kedye Menungang Abar pasal et Empuꞌ, 3 maya mengeꞌ taaw nemengdateng megbibibit et sembatung lelaki neng pangkul. Pegpepsanen ya et epat neng kelelekian. 4 Kaya mekepekabiꞌ dye ki Jesus sabab et mekansang taw, angkansa, linsutan dye sapew dut entek i Jesus. Tinuntun dye lelaki neng pebubuntul et igaan ye. 5 Ganang nebiriꞌ i Jesus kineradya dye pasal et pengarap dye kenye sinugid ye dut lelaki neng pangkul, kwan, “Yegang, mapen ku mengeꞌ keselaan mu.”

6 Temed maya senung Eskriba neng mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan i Moises na megarung duun na pemegingkut-ingkut dut kenye-kenyeng pikiran. 7 “Manu megbebres et kwantin itueng taw? Keblan ye lengku na mesugid ye mengeꞌ bebresen na Empuꞌ lang teupen meres. Sinu kemaap et mengeꞌ keselaan baꞌ diki Empuꞌ lang?”

8 Pegretiꞌ i Jesus na samat kwantin pikir dye, kwantin gasi ingkut ye kedye, “Manu kwantin pikiran myu? 9 Embe merugey isugid dut pangkul, ‘Pegmaapen ne mengeꞌ keselaan mu,’ etawa isugid, ‘Teyeg ne. Bitaꞌ igaan mu bekeꞌ panew ne?’ 10 Apang mesewran myu na maya basag ku neng Yegang et Taaw mengmaap et mengeꞌ keselaan, 11 tahag ku dimu, ‘Teyeg ne. Bitaꞌ igaan mu bekeꞌ uliꞌ ne.’ ”

12 Timinyeg pangkul, bekeꞌ binikyat ye igaan ye. Liminiwan ya dut teteyumanan dye ginsan. Negliluꞌ mengeꞌ taaw bekeꞌ binantug dye Empuꞌ. “Ingga peꞌ nekebiriꞌ kay et samat itue,” sugid dye.

Ginayat si Lebi

(Mateo 9:9-13; Lukas 5:27-32)

13 Siminurung peuliꞌ si Jesus dut deplakan et dagat. Tinulduan ye mekansang taaw neng nepekabiꞌ kenye. 14 Peglahyun et panew ye nebiriꞌ ye si Lebi neng yegang i Alpeo. Megarung ya dut pegsukutan et buwis. Ginayat i Jesus, “Bayaꞌ daken.” Timinyeg si Lebi sampay nayaꞌ kenye.

15 Neinabu gasi kasa in negpanyap si Lebi dut benwa ye. Ganang megkekaan ne si Jesus bekeꞌ mengeꞌ pepengenaran ye liminamud kenye mengeꞌ menunukut et buwis bekeꞌ mengeꞌ taaw neng tegesalaꞌ. Nepelamud dye dut mengeꞌ taaw neng daran megsusunud kenye. 16 Pegkebiriꞌ et mengeꞌ Eskriba et mengeꞌ Pariseo na linemuran ya et itueng mengeꞌ taaw nengingkut dye dut mengeꞌ pepengenaran ye, “Manu megsaru ya dut mengeꞌ menunukut et buwis bekeꞌ mengeꞌ taaw neng tegesalaꞌ?”

17 Nekingeg sebarang itue i Jesus bekeꞌ negsugid kedye, “Kaya nengeilangan et mengunguru kaya sakit selyu lang baꞌ tegesakit. Natuꞌ ku apang geyaten na megsusun mengeꞌ maya keselaan, diki mengeꞌ metignaꞌ.”

Iningkutan si Jesus Pasal et Diki Mengaan

(Mateo 9:14-17; Lukas 5:33-39)

18 Na, tinuud et mengeꞌ pepengenaran i Juan sampay mengeꞌ Pariseo na diki mengaan seked et senung eldew. Maya mengeꞌ taaw siminurung ki Jesus apang iingkut itue kenye. “Manu pegturen et mengeꞌ pepengenaran i Juan bekeꞌ mengeꞌ Pariseo na diki mengaan, temed, mengeꞌ pepengenaran mu pemengaan?”

19 Sinugid ye kedye, “Mekedyari takuꞌ metngewan mengaan et mengeꞌ nemengluruk dut bulun kwit sentin nega lelaki neng binulun? Keilangan diki metngewan dye mengaan kwit sentin nega binulun. 20 Baꞌ nugad ne kedye lelaki neng binulun mekedyari dye diki mengaan. 21 Diki gasi teup itempel bagung kumut dut lelaging kumut. Pegkisek et bagung kumut meuyat lelagi bekeꞌ dumeklaꞌ banar uyat. 22 Kwantin gasi dut bagung inumen. Kaya pegsunuꞌ dut lelaging kulit neng susunuan sabab ipelput et inumen lelaging kulit Meulaꞌ inumen sampay saliꞌ dye yumaat. Keilangan bagung inumen isunuꞌ dut bagung susunuan.”

Empuꞌ et Eldew et Kepeternan

(Mateo 12:1-8; Lukas 6:1-5)

23 Sembatung Eldew et Kepeternan ganang megpepanew si Jesus kwan, dut ketiriguan, iba ye mengeꞌ pepengenaran ye, nemengurut dye et uhey. 24 Iningkut kenye et mengeꞌ Pariseo, “Birinaꞌ. Manu pegkeredyanen et mengeꞌ pepengenaran mu na pegdyenganen atin et Eldew et Kepeternan?”

25 Siminambag ya, “Kaya takuꞌ mekebatsaꞌ myu ineluꞌ i Dabid neng pegibuten tagnaꞌ bekeꞌ mengeꞌ iba ye ating masa inurapan dye sabab kaya pegkaan dye? 26 Masa et eldew i Abiatar neng pegibuten et mengeꞌ pariꞌ siminled si Dabid dut benwa et Empuꞌ bekeꞌ nengaan et bengbang neng binggey dut Empuꞌ. Nekesurat dut Keseraan et Empuꞌ na mengeꞌ pariꞌ lang mekedyari mengaan et itueng bengbang. Temed kiminaan si Dabid bekeꞌ binggeyan ye mengeꞌ iba ye. 27 Pinanduꞌ Eldew et Kepeternan apang ikenunga et mengeꞌ taaw. Diki binaal taaw sabab et Eldew et Kepeternan. 28 Angkansa, aku neng Yegang et Taaw* maya basag memiliꞌ misan enung keredyanen dut Eldew et Kepeternan.”

3

Taaw naꞌ Patey neng Keremut

(Mateo 12:9-14; Lukas 6:6-11)

1 Siminled peuliꞌ si Jesus dut sinagoga. Duntin gasi sembatung lelaki neng patey keremut. 2 Pegsisipian dye si Jesus et senung taaw duntin apang mesumbung ya. Pegbirinen dye baꞌ ipenunga ye taaw sabab sungsang dut mengeꞌ Judio baꞌ megkeradya et Eldew et Kepeternan. 3 Tinahag i Jesus lelaki neng patey keremut, kwan, “Teyeg. Aniʼt unaan.” 4 Iningkut ye dye, “Sungsang takuꞌ megkeradya et menunga baꞌ Eldew et Kepeternan? Diki be sungsang baꞌ megkeradya et meyaat? Embe meyaat keredyanen, memawiꞌ et biyag etawa mematey?” Temed kaya siminambag dye. 5 Iseg penyek ye kedye segwaꞌ merupuk ya sabab mektul ulu dye. Tinahag ye lelaki, kwan, “Iktangaꞌ keremut mu.” Nektang ye bekeꞌ niminunga. 6 Liminiwan mengeꞌ Pariseo bekeꞌ siminurung megtuy dut mengeꞌ tindeg i Herodes neng pegibuten. Negisun-isun dye baꞌ enukwan peteyen si Jesus.

Kineldamen dut Deplakan et Dagat

(Mateo 12:15-21; Lukas 6:17-19)

7 Nugad si Jesus iba ye mengeꞌ pepengenaran ye bekeꞌ siminurung dut deplakan et dagat. Nepebiniyan kedye mekansang taaw teyeg dut Galilea bekeꞌ dut Judea. 8 Siminurung gasi kenye mekansang taaw teyeg dut Jerusalem, Idumea, Tiro, Sidon, bekeꞌ taaw dut dipag et Jordan sabab nebaran dye mengeꞌ pegkeredyanen ye. 9 Pinepanyap i Jesus mengeꞌ pepengenaran sembatung gubang na megamit ye, supaya diki ya merumpiet et mekansang taw. 10 Sabab mekansang pinenunga ye, angkansa, pegrumpieten ya et mengeꞌ taaw neng tegesakit apang mekutew dye lang ya. 11 Baꞌ mebiriꞌ ya et mengeꞌ taaw neng sinelban et mengeꞌ meyaat neng nakem pepekleb dye dut teteyumanan ye bekeꞌ megegerwak, “Ikew Yegang et Empuꞌ.” 12 Ininduan dye i Jesus na endey dye isugid baꞌ sinu ya.

Pegpiliꞌ et Sempuluꞌ Duwa

(Mateo 10:1-4; Lukas 6:12-16)

13 Timinindal si Jesus dut mebudbukid bekeꞌ tiningkag ye sebarang sigun et keinginan ye. Nepekabiꞌ dye. 14 Nemiliꞌ ya et sempuluꞌ duwang ketawan na ngaran ye mengeꞌ apostol. Mayaꞌ dye kenye bekeꞌ daaken ye gasi apang menulduꞌ. 15 Binggeyan ye dye et basag megpeugad et mengeꞌ meyaat neng nakem baꞌ maya taaw megbegbalig. 16 Itue mengeꞌ piniliꞌ ye: Ngaran i Simon sinugpunan ye et Pedro, 17 si Santiago bekeꞌ si Juan neng mengeꞌ yegang i Sebedeo, ngineranan ye dye et Boanerges, gay bersen, “mengeꞌ lelaki neng samat duldug”, 18 si Andres, si Pelipe, si Bartolome, si Mateo, si Tomas, si Santiago* neng yegang i Alpeo, si Tadeo bekeꞌ si Simon neng tawʼt Kanaan, 19 sampay si Judas Iskariote neng nengdagang ki Jesus.

Si Jesus bekeꞌ si Beelsebul

(Mateo 12:22-32; Lukas 11:14-23; 12:10)

20 Siminled si Jesus dut sembatung benwa, angkansa, negtimung peuliꞌ mekansang taw. Atin sabab angkansa kaya nekekaan dye. 21 Ganang nebaran et mengeꞌ usba ye mengeꞌ neinabu siminurung dye duntin apang isien ya sabab negsugid mengeꞌ taaw na nelaman ya et pikiran.

22 Sinugid gasi et mengeꞌ Eskriba neng nemengdateng teyeg dut Jerusalem, kwan, “Sinelban ya i Beelsebul, pegibuten et mengeꞌ meyaat neng nakem na megbebgey kenye et basag na megpeugad et mengeꞌ meyaat neng nakem.”

23 Angkansa, pinekabiꞌ i Jesus mengeꞌ taaw apang isugid ye kedye mengeꞌ senung karang. “Enukwan mepeugad i Seytan si Seytan? 24 Baꞌ megatu-atu dye-megdye mengeꞌ tawʼt sembatung lungsud, diki kesangdan ating lungsud. 25 Baꞌ megatu-atu mengeꞌ usba-megusba, diki kesangdan pegusba. 26 Baꞌ memanta si Seytan kebanta mengeꞌ siminunud kenye megpekparak ne. Diki ya kesangdan. Keskeran ye ne baꞌ kwantin.

27 “Diki mekedyaring kesled dut benwa et mebasag neng taaw apang kagew et perekakas ye selyu pungpungen ye mena taaw neng mebasag mura meisiꞌ ye mengeꞌ perekakas dut seled.† 28 Keberbenaran pegsugiren ku dimyu. Mapen ginsan mengeꞌ keselaan bekeꞌ mengeꞌ penerwa et taw. 29 Temed diki mapen misan ingyan mengeꞌ taaw neng megteterwa et Menungang Nakem. Kaya keskeran salaꞌ dye.” 30 Sinugid ye itue sabab tinendesan dye na pegseselban ya et meyaat neng nakem.

Induꞌ bekeꞌ Ketipusdan i Jesus

(Mateo 12:46-50; Lukas 8:19-21)

31 Nekeruntin induꞌ bekeꞌ mengeꞌ tipused i Jesus. Dut liwan dye et benwa, temed, maya taaw pinesled dye apang geyaten si Jesus. 32 Mekansang taaw megarung et pelibut i Jesus bekeꞌ sinugid dye kenye, “Meputek kay mena pegbersen mu. Dut liwan induꞌ mu bekeꞌ mengeꞌ tipused mu. Pegeyaten dye ikew.”

33 Iningkut ye dye, kwan, “Sinu mepantun induꞌ bekeꞌ mengeꞌ tipused ku?” 34 Pegseyek ye dut mengeꞌ megarung et pelibut ye sinugid ye, “Itue pantun induꞌ bekeꞌ mengeꞌ tipused ku 35 sabab baꞌ sinu megtutuman et tahag et Empuꞌ itue gasi tipused bekeꞌ induꞌ ku.”

4

Karang pasal et Leing-leing Lugtaꞌ

(Mateo 13:1-9; Lukas 8:4-8)

1 Timinagnaꞌ peuliꞌ nenulduꞌ si Jesus dut deplakan et dagat. Sabab et mekansang banar taaw pelibut kenye, angkansa, siminakat ya et sembatung gubang. Dut dagat gubang neng pegerungan ye bekeꞌ dut deplakan et dagat gasi mengeꞌ taw. 2 Pegkerangen ye lang pegtulduꞌ ye et mekansang neng ginis. Itue sinugid ye. 3 “Kinggaꞌ myu. Maya mengunguma nanew apang menabug et pungu. 4 Pegsabug ye maya pungu na nekapet dut abiʼt dalan. Diminateng mengeꞌ begit apang mengaan et pungu. 5 Maya gasi pungu nekapet dut kebebetuan neng mebabew lang lugtaꞌ. Metikas timinuhuꞌ sabab et kaya lang mekapal lugtaꞌ. 6 Peginit et eldew nerungley luluwaken sabab kaya mekerarem mengeꞌ gamut. 7 Maya gasi nekapet dut lugtaꞌ na maya beririꞌ tagnaꞌ. Timinunas mengeꞌ beririꞌ angkan neternung mengeꞌ luluwaken neng timinuhuꞌ in, angkansa kaya nuaꞌ. 8 Mengeꞌ iba nekapet dut menungang lugtaꞌ. Timinuhuꞌ bekeꞌ negbaraꞌ sampay kiminansang elinseg. Maya nuaꞌ et tegtelumpulung elinseg, tegenem neng pulung elinseg bekeꞌ tegsenggatus neng elinseg.” 9 Sinugid i Jesus kedye, “Baꞌ maya taaw meingin megkesewd keilangan kumingeg.”

Adyat et Karang

(Mateo 13:10-17; Lukas 8:9-10)

10 Ganang yaya mene si Jesus mengingkut kenye sempuluꞌ duwang pepengenaran ye bekeꞌ mengeꞌ ibang taaw pasal et mengeꞌ karang. 11 Sinugid ye kedye, kwan, “Pinesewd dimyu mengeꞌ taguꞌ pasal baꞌ enukwan mengmilik Empuꞌ. Temed dut mengeꞌ ibang taaw neng mendiꞌ mengandel pegtulduꞌ itue pinebiyaꞌ et karang. 12 Atin meinabu apang,

‘Pegseyek dye diki masip misan kebiriꞌ dye.

Pegkingeg dye diki keretiꞌ misan mekingeg dye,

apang diki dye kepeuliꞌ dut Empuꞌ.

Diki gasi mapen mengeꞌ keselaan dye.’ ”

Pegperetiꞌ i Jesus et Karang pasal et Leing-leing Lugtaꞌ

(Mateo 13:18-23; Lukas 8:11-15)

13 Iningkut ye kedye, “Ingga peꞌ takuꞌ neretian myu itueng karang? Baꞌ kwantin enukwan meretian myu ibang mengeꞌ karang? 14 Itue retian et karang. Pegsabug et mengunguma atin samat pegtulduꞌ et Empuꞌ. 15 Maya mengeꞌ taaw samat lugtaꞌ dut abiʼt dalan na neptan et pungu. Pegkingeg dye et beres et Empuꞌ diminateng si Seytan apang ugaren beres neng tinulduꞌ kedye.

16 “Pegkingeg et mengeꞌ iba et beres samat kebebetuan na neptan et pungu. Nenep dye sabab tinerima dye megtuy mengeꞌ beres. 17 Temed kaya timineteg dut pikiran dye beres et Empuꞌ, angkansa, kaya diminaran dye. Pegdateng et keliyutan bekeꞌ sawey sabab et pegterima et beres negmendiꞌ dye megtuy.

18 “Mengeꞌ ibang taaw samat maya beririꞌ tagnaꞌ naꞌ neptan et pungu. Kiningeg dye beres et Empuꞌ. 19 Pemikir dye pasal et mengeꞌ kesesewan alang et kebiyagan dye bekeꞌ keblan dye mekepesanang mengeꞌ mergang ginis sampay ibang keinginan seked pegternungen beres et Empuꞌ. Angkansa, kaya negbaraꞌ dye.

20 “Temed mengeꞌ iba samat menungang lugtaꞌ neng neptan et pungu. Pegkinggen dye bekeꞌ pegterimanen beres sampay negbaraꞌ dye. Samat pegbuaꞌ et luluwaken sinungtuan dye. Maya nuaꞌ et kikisek bekeꞌ maya mekansang sampay maya nuaꞌ et mekansang banar.”

Pelitaan Pegtetekpan et Gentangan

(Lukas 8:16-18)

21 Iningkut i Jesus kedye, kwan, “Pegpegketan takuꞌ pelitaan apang tekpan et gentangan etawa dut sirib et igaan? Diki takuꞌ apang iratun dut deretunan et pelitaan? 22 Sabab kaya pegtetaguꞌ na diki meblad bekeꞌ kaya lang ginis na taguꞌ na diki ipesewd. 23 Baꞌ maya taaw meingin megkesewd keilangan kumingeg.”

24 Sinugid ye kedye, “Retiaꞌ myu et menunga sebarang mekekingeg myu,” kwan ye. “Baꞌ enu pegemiten myu neng penukud megdemikian kwantin gasi isukud dimyu et Empuꞌ. 25 Dugangan nega mayang maya ne, temed isien nega dut kurang itieng kisek na dut kenye.”

Karang pasal et Pungu neng Megtutuhuꞌ

26 Sinugid nega i Jesus, kwan, “Kwantin mengmilik Empuꞌ dut taw. Samat sembatung lelaki neng megsesasad et pungu dut lugtaꞌ. 27 Eldew gebi baꞌ megigaꞌ etawa megtitiyag menenasad megtutuhuꞌ bekeꞌ megbebaraꞌ pungu misan kaya mekesewran et lelaki baꞌ enukwan. 28 Pepetuhuꞌ bekeꞌ pepebuaꞌ et lugtaꞌ mengeꞌ luluwaken. Deun mena, mura uheyen, pegketbes dumunguk. 29 Baꞌ lutuꞌ ne, pepekeyg itue sabab sereng ne keygen.”

Karang pasal et Elinseg et Mustasa

(Mateo 13:31-32, 34; Lukas 13:18-19)

30 Nengingkut gasi si Jesus, “Samat enung ginis kebnaran megmilik banar Empuꞌ? Enung karang gemiten tyu apang itulduꞌ itue? 31 Samat elinseg et mustasa itue. Kikisek et ginsan neng alit na ipegluwak dut lugtaꞌ. 32 Temed baꞌ linuwak ne pegbaraꞌ bekeꞌ megdeklaꞌ et ginsan neng tutulnuen. Megsanga itue et merapaꞌ, angkansa, mekepugad mengeꞌ begit dut sirib ye.”

33 Beres et Empuꞌ daran pegkarang i Jesus dut mengeꞌ taaw sigun et megesan et pengretiꞌ dye. 34 Kaya pegbiseranen ye dye baꞌ diki ikarang ye. Pinesewd ye ginsan neng retian et karang dut mengeꞌ pepengenaran ye baꞌ diri ye mene.

Pinetngew i Jesus Ribut

(Mateo 8:23-27; Lukas 8:22-25)

35 Megegebi ne et ating eldew sinugid i Jesus dut mengeꞌ pepengenaran ye, kwan, “Dumipag tyu dut sembelang deplakan et dagat.” 36 Tinirengan dye mengeꞌ taw. Siminakat gasi mengeꞌ pepengenaran et gubang neng pegerungan i Jesus bekeꞌ nemenulak. Maya nega ibang gubang kedingan dye. 37 Dinetengan dye et mebasag banar neng ribut. Tinumpilan et mengeꞌ gumbang gubang seked kisek mebaha. 38 Megigaꞌ si Jesus et bantal dut embut et gubang. Tiniyag ya et mengeꞌ pepengenaran bekeꞌ iningkut dye ya, kwan, “Menunulduꞌ, kaya takuꞌ megraas ke megtetgeb tyu ne?”

39 Negbangun ya. Indyari binulag ye deres bekeꞌ tinahag ye dagat, kwan, “Kas kegibek! Tengew!” Timinngew deres sampay limininew dagat. 40 Iningkut ye kedye, “Manu megtetakut kew? Kayangga peꞌ takuꞌ pegandel myu daken?”

41 Timinakut dye banar bekeꞌ nengingkut-ingkut dye, kwan, “Sinu takuꞌ itue? Misan deres bekeꞌ dagat penelinga kenye!”

5

Pinenunga Taaw neng Sinelban et Meyaat neng Nakem

(Mateo 8:28-34; Lukas 8:26-39)

1 Diminipag dye dut sembelang dagat dut lungsud et mengeꞌ taaw et Geraseno. 2 Pegineug i Jesus et gubang sinusup ya megtuy et lelaki neng pegseselban et meyaat neng nakem. 3 Kelelbengan pegeldengan et lelaki. Kaya ne ya mekepungpung misan rantay nega gemiten. 4 Daran pegpungpungen et rantay keremut bekeꞌ tiked ye temed pinegliligtuꞌ ye lang rantay dut keremut ye sampay binugtuꞌ besiꞌ dut tiked ye. Kaya taaw mekeraag kenye. 5 Eldew gebi pegbegbensag ya dut kelelbengan bekeꞌ dut kebudbuluran. Pepetewanan ye et batu diri ye.

6 Merayuꞌ nega ya ganang nepayag ye si Jesus. Diminarak ya apang pekleb dut teteyumanan i Jesus. 7 Giminerwak ya et mebasag banar, kwan, “Jesus, Yegang et Empuꞌ neng pegbentugen et ginsan, enu lamud mu daken? Pegpeingasiꞌ ku dimu pebiyaꞌ et Empuꞌ na kasiꞌ ku peliyutiꞌ.” 8 Sabab et itue tinahag i Jesus kenye, kwan, “Meyaat neng nakem, mugad ke et lelaki.”

9 Iningkut kenye i Jesus, “Sinu ingaran mu?” “Rungrupung ingaran ku,” sinambag et lelaki, “sabab mekansang kay.” 10 Tineew dye peuliꞌ ki Jesus na endey dye ipeugad dut ating sakup.

11 Maya pepehenen et mekansang biyek neng pemenginan dut kikilid et bulud na mekabiꞌ kedye. 12 Negpeingasiꞌ ki Jesus mengeꞌ meyaat neng nakem, “Iperelinaꞌ kay dut mengeꞌ biyek apang kesaleb kay kedye.” 13 Tinugutan ye dye. Liminiwan mengeꞌ meyaat neng nakem dut lelaki bekeꞌ sinelban dye mengeꞌ biyek. Nepetibukad surung dut pengpang pepehenen neng biyek na duwang ribu. Neregdag dut dagat sampay nelmes.

14 Nelegyu mengeꞌ mengingipat et mengeꞌ biyek, bekeꞌ ipinengabar dye itue dut kebebenwanan bekeꞌ dut kebudbukiran. Diminarak mengeꞌ taaw apang kebiriꞌ baꞌ enu neinabu. 15 Pegdateng ki Jesus nebiriꞌ dye lelaki neng sinelban et mekansang meyaat neng nakem tagnaꞌ. Megarung ya bekeꞌ megbebadyuꞌ ne. Menunga ne pikiran ye, angkansa, timinakut dye. 16 Nemegbisara-bisara mengeꞌ taaw pasal et neinabu dut lelaki bekeꞌ dut mengeꞌ biyek. 17 Angkansa, tineew dye ki Jesus na teyen mugad dut lungsud dye. 18 Mura siminakat si Jesus dut gubang kiminabiꞌ kenye lelaki neng sinelban et mengeꞌ meyaat neng nakem tagnaꞌ. Tinew ye na mayaꞌ kenye. 19 Temed negmendiꞌ si Jesus. Kwan ye, “Uliꞌ ne tiban dut keusbaan mu. Isugiraꞌ kedye mengeꞌ menungang ineluꞌ et Empuꞌ dimu sampay baꞌ enukwan gasi ya neingasiꞌ dimu.”

20 Nugad ya bekeꞌ pinabar ye dut tawʼt Dekapolis mengeꞌ ginis neng ineluꞌ i Jesus kenye. Negliluꞌ mengeꞌ taaw neng kiminingeg kenye.

Budyang neng Patey bekeꞌ Libun neng Tegesakit

(Mateo 9:18-26; Lukas 8:40-56)

21 Pegdipag peuliꞌ i Jesus dut sembelaꞌ negtimung mekansang banar taaw pelibut kenye dut deplakan et dagat. 22 Diminuntin si Jairo neng sembatung lelaki na megkekpet et mengeꞌ taaw neng pemegtimung dut sinagoga. Pegkebiriꞌ ye ki Jesus nepekabiꞌ ya bekeꞌ siminelukud dut teteyumanan ye. 23 Timinew kenye et asiꞌasiꞌ banar, kwan, “Mekelpusan budyang ku. Pegtewen ku teyen dimu na mayaꞌ ke daken. Idepnaꞌ mena teyen keremut mu kenye apang numunga ya.” 24 Nayaꞌ si Jesus kenye. Sinelundungan ya et mekansang banar mengeꞌ taaw neng nengrumpiet kenye.

25 Maya libun duntin na seled et sempuluꞌ duwang teun ne peduꞌduguꞌ kenye. 26 Negsusa ya banar sabab et peguru-uru et mengeꞌ mengunguru kenye. Namin pirak bekeꞌ pengartaꞌ ye et pegpeuru, temed, kaya lang negnunga gamlang susulu kiminansang. 27 Pegkabar ye pasal ki Jesus negpesitsiet gasi ya dut mengeꞌ taaw seked nekepekabiꞌ et lilikuran i Jesus apang tuldingen ye badyuꞌ i Jesus. 28 Sabab pinikir ye, “Numunga ku misan badyuꞌ ye lang metulding ku.” 29 Pegtulding yeʼt badyuꞌ i Jesus timinngew megtuy pegduꞌduguꞌ ye bekeꞌ neresanan ye na menunga ne ya et peresaan ye.

30 Neresanan megtuy i Jesus na maya basag liminiwan set kenye. Liminingew ya dut mengeꞌ taaw bekeꞌ nengingkut. “Sinu timinulding et badyuꞌ ku?”

31 Siminambag kenye mengeꞌ pepengenaran ye, kwan, “Enu be atin? Mekebiriꞌ mu ne na pegrurumpieten ke et mengeꞌ taw, temed pengingkut ke nega baꞌ sinu timinulding dimu?”

32 Temed meglilingew-lingew nega si Jesus apang mebiriꞌ ye baꞌ sinu timinulding et badyuꞌ ye. 33 Neretian et libun neinabu kenye, angkansa, nepekabiꞌ bekeꞌ nepekleb dut teteyumanan i Jesus. Giminerger ya sabab et takut. Linilaꞌ ye ginsan keberbenaran neng neinabu kenye. 34 Sinugid i Jesus kenye, kwan, “Libun, pinenunga ke sabab et pegandel mu daken. Mugad ke ne et menungang pemilugan bekeꞌ megnunga ke banar et peresaan mu.”

35 Megbebres nega si Jesus maya taaw diminateng teyeg dut benwa i Jairo apang ipabar itue kenye. “Patey ne yegang mu,” kwan dye. “Endey ne sesewen Menunulduꞌ.”

36 Kaya inasip i Jesus bineres dye. Gamlang sinugid ye itue ki Jairo, “Kas raas. Mengandel ke lang daken.”

37 Kaya iba pinebayaꞌ ye baꞌ diki si Pedro bekeꞌ si Santiago sampay si Juan lang neng tipused i Santiago. 38 Pegdateng dye de Jairo dut benwa ye nebiriꞌ i Jesus na mesasew mengeꞌ taw. Megsisisiyak dye et mebasag sampay pemengerirung. 39 Pegseled dye iningkut i Jesus dut mengeꞌ taw, kwan, “Manu ginsaʼt itue pemegsasew bekeꞌ megsisiyak? Diki patey yegang erapun megigaꞌ lang.”

40 Temed sinawey ya et mengeꞌ taw. Pineliwan ye dye ginsan lyu et telung pepengenaran ye bekeꞌ gunggurang et budyang. Siminled dye dut pegbubuntulan et budyang in. 41 Kineptan i Jesus keremut et budyang bekeꞌ itue tinahag kenye, “Talita kumi” na retian, “Budyang, teyeg ne.”

42 Timinyeg megtuy budyang bekeꞌ nekepanew. Negliluꞌ banar gunggurang ye. Sempuluꞌ duwang teun ne umur et budyang. 43 Asiꞌasiꞌ banar penektak i Jesus kedye na endey ipesewd itue dut misan sinu. Pinerendem ye gasi na begeyan et pegkaan budyang.

6

Tarus neng Kaya Pegesipen

(Mateo 13:53-58; Lukas 4:16-30)

1 Nugad si Jesus duntin apang muliꞌ dut minewanan ye. Nayaꞌ kenye mengeꞌ pepengenaran ye. 2 Pegeldew et Kepeternan tinulduan ye mengeꞌ taaw neng siminled dut sinagoga. Negliluꞌ mengeꞌ taaw neng nekekingeg kenye, angkansa, nengingkut dye, “Embe minewanan et mengeꞌ tulduꞌ ye? Enu itueng kesewran na inigbey kenye? Enukwan binaal ye mengeꞌ keliluꞌlilung keradya? 3 Mememaal lang et benwa lengku itueng taw. Yegang ya i Maria bekeꞌ tipused i Santiago, i Jose, i Judas bekeꞌ i Simon. Liminegdeng atue mengeꞌ tipused yeng libun, diki be?” Angkansa, nengahaꞌ mengeꞌ taaw kenye bekeꞌ sabab nengimbeng dye kenye.

4 Pegketbes sinugid i Jesus kedye, kwan, “Pegtewtewen et mengeꞌ taaw tarus dut ibang mengeꞌ lungsud temed kaya pegesipen ya et binenwa ye bekeꞌ keusbaan ye sampay mengeꞌ ibang taaw dut diri yeng lungsud.” 5 Kaya kelang keliluꞌlilung keradya neluꞌ i Jesus duntin. Selyu ga ating senu-senung taaw na mesakit dumpen ye et keremut sampay pinenunga ye dye. 6 Negliluꞌ si Jesus sabab mendiꞌ dye mengandel. Nepelatun-latun si Jesus dut mengeꞌ ibang rurungan apang menulduꞌ.

Pinepanew i Jesus Sempuluꞌ Duwa

(Mateo 10:5-15; Lukas 9:1-6)

7 Sembatung eldew binisara i Jesus sempuluꞌ duwang pepengenaran ye apang ipesurung ye dye tegduruwa dut mengeꞌ taaw duntin. Binggeyan ye dye et basag apang ipeugad mengeꞌ meyaat neng nakem. 8 Tinahag ye dye, kwan, “Kas kew bibit misan enu lyu et susungkud. Endey mibit et kekanen, tiptingkep sampay pirak. 9 Pegtempaꞌ kew lang bekeꞌ endey meglapis et badyuꞌ.”

10 Tinahag ye gasi dye, kwan, “Baꞌ embeng benwa tindalan myu, duntin tetegiꞌ myu seked mugad kew et ating lungsud. 11 Baꞌ diki kew terimanen et misan enung lungsud etawa mendiꞌ dye kumingeg et beres myu, tultugaꞌ myu tehuk et tiked myu mura kew mugad duntin, na sembatung pebnar na inistiaran dye ne.”

12 Angkansa, nanew dye apang itulduꞌ na keilangan susunan et mengeꞌ taaw keselaan dye. 13 Nepeugad dye mekansang meyaat neng nakem. Pineyran dye et lana et olibo mengeꞌ taaw neng tegesakit sampay pinenunga ye dye.

Pinutek Liyeg i Juan neng Mememewtismu

(Mateo 14:1-12; Lukas 9:7-9)

14 Nebaran i Herodes neng pegibuten mengeꞌ neinabu. Kilala ne banar ingaran i Jesus. Keblan et senung taaw negbiyag peuliꞌ si Juan neng mememewtismu, angkansa, mekedyari balen ye mengeꞌ keliluꞌlilung keradya. 15 “Ya si Elias,” kwaʼt mengeꞌ iba. Keblan gasi et mengeꞌ iba na tarus ya samat mengeꞌ tarus tagnaꞌ.

16 Temed pegkabar i Herodes sinugid ye, “Negbiyag peuliꞌ si Juan neng mememewtismu, taaw neng pineputkan ku et liyeg.” 17 Sabab et inangat i Herodias bekeꞌ kineradya i Herodes sabab gasi et sumbung i Juan. Sinulayan i Juan dyenganen pegbeꞌbayaꞌ i Herodes ki Herodias neng esawa et tipused yeng si Pelipe. 18 Tinumpelakan i Juan si Herodes tagnaꞌ. “Sungsang et Keseraan baꞌ ipeiba esawa et tipused mu,” kwan ye. 19 Niseg si Herodias ki Juan, angkansa, ingin ye peteyen si Juan. Temed kaya mebaal ye. 20 Sabab takut si Herodes ki Juan, angkansa, pinepetungguan ye ya. Nesewran i Herodes na menunga bekeꞌ metignaꞌ neng taaw si Juan. Ingin ye kumingeg baꞌ meres si Juan temed pegkekingeg ye kenye nesasew pikiran ye.

21 Nekerateng timpu apang meles si Herodias ki Juan. Negpepanyap si Herodes et kelang kenkaan sabab umanat ye. Inangey ye mengeꞌ pegibuten et gobyerno bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ sundalu sampay mengeꞌ begerar dut Galilea. 22 Siminled yegang i Herodias neng libun apang megtarek. Pinenep ye banar si Herodes bekeꞌ ginsan taaw duntin, angkansa, sinugid i Herodes kenye, kwan, “Tewaꞌ daken misan enung neinginan mu, begeyan ke.” 23 Negtangeꞌ nega si Herodes kenye, “Misan enung tewen mu daken ibgey ku dimu seked tengaꞌ et pegmilik ku.”

24 Liminiwan budyang supaya ingkuten ye induꞌ ye. “Enu tewen ku?” Itue sinambag ye, “Ulu i Juan neng mememewtismu.” 25 Negpeuliꞌ ya megtuy ki Herodes. Sinugid ye kenye, “Ingin ku igbey mu daken tiban ulu i Juan na iratun et rayaꞌ.”

26 Riminupuk banar pegibuten temed sabab et tinangeꞌ ye dut teteyumanan et mengeꞌ taaw neng inangey ye, diki ye ne ingin bewien tineew et budyang. 27 Pinesurung ye megtuy sundalu apang isien ulu i Juan. Pinutek ye liyeg i Juan dut pipirisuan sigun et tahag i Herodes. 28 Binibit ye ulu pereratun et rayaꞌ bekeꞌ inibgey itue dut budyang apang ibgey gasi dut induꞌ ye. 29 Nebaran itue et mengeꞌ pepengenaran i Juan. Inisiꞌ dye bangkay i Juan indyari linbeng.

Pinekaan Limang Ribu

(Mateo 14:13-21; Lukas 9:10-17; Juan 6:1-14)

30 Pegketuman et mengeꞌ apostol neng dinaak i Jesus kedye, negpeuliꞌ kenye. Pinabar kenye ginsan neng kineradya bekeꞌ tinulduꞌ dye. 31 Ginayat ye dye, kwan, “Bayaꞌ kew daken dut sakup et kelnangan neng kaya gikgibek apang kepetaren kew et kikisek.” Kaya timpu dye mekekaan sabab et mekansang banar taaw sumled lumiwan. 32 Siminakat dye et gubang didye lang bekeꞌ siminurung si Jesus kedye.

33 Temed pegugad dye nebiriꞌ dye et mengeꞌ taaw neng nekekilala kedye. Negdarak mengeꞌ taaw teyeg dut mengeꞌ sakup et lungsud pesurung dut pegtetenan i Jesus. Nekeuna dye kire Jesus. 34 Pegineug i Jesus et gubang tineyuma ye mekansang banar taw. Neingasiꞌ ya banar sabab sama dye et bibili neng kaya mengingipat. Mekansang tinulduꞌ ye kedye. 35 Ganang megngengapun ne nepekabiꞌ kenye mengeꞌ pepengenaran ye bekeꞌ sinugid, “Kelnangan ne itue, diki be, bekeꞌ mekabiꞌ ne lumdep eldew. 36 Teyen ipepenewaꞌ mena mengeꞌ taaw apang kesurung dye dut tetebuan. Duun dye lang kelen et pegkaan.”

37 Siminambag ya kedye, kwan, “Keilangan kemyu megey kedye et pegkaan.” Nengingkut dye kenye, “Kelen kay takuꞌ et argaꞌ et duwang gatus denaryong bengbang apang ipekaan kedye?” 38 Nengingkut ya kedye, “Senung bengbang myu? Surungiꞌ bekeꞌ birinaꞌ myu.” Pegkesewd dye, siminambag dye, “Limang bengbang bekeꞌ duwang seraꞌ lang.”

39 Tinahag ye mengeꞌ pepengenaran na iparung ginsan taw. 40 Negdegdalag dye narung, tegsenggatus bekeꞌ teglimampulung taw. 41 Pegisiꞌ i Jesus et limang bengbang bekeꞌ duwang seraꞌ timiningaraꞌ ya dut langit bekeꞌ nenelangin et pegbantug et Empuꞌ. Pinegpukputek ye bengbang bekeꞌ binggey dut mengeꞌ pepengenaran apang ipemagiꞌ dut mengeꞌ taw. Pinegbeꞌbagiꞌ ye gasi duwang seraꞌ dut ginsan taw. 42 Nekekaan dye ginsan bekeꞌ pinemyagan. 43 Pegketbes tinimung et mengeꞌ pepengenaran mengeꞌ eped et bengbang bekeꞌ seraꞌ neng neglebi. Nekebaha dye et sempuluꞌ duwang dedekerang tabig. 44 Limang ribu keldamen et mengeꞌ lelaki lang neng nemengaan.

Nanew si Jesus dut Timbew et Dagat

(Mateo 14:22-33; Juan 6:15-21)

45 Pinesakat i Jesus megtuy mengeꞌ pepengenaran ye et gubang apang meguna kenye dut Betsaida dut sembelang dagat kwit pepeuliꞌ ye peꞌ mengeꞌ taw. 46 Pegtireng ye kedye timinungul ya dut mebudbukid apang menelangin.

47 Ganang megegebi ne, dut lawed nega mengeꞌ pepengenaran neng megsesakat et gubang, temed, yaya mene si Jesus dut deplakan. 48 Nebiriꞌ ye mekeliyutan et pegbegsey mengeꞌ pepengenaran ye sabab serupang dye et deres. Ganang kukueldew ne siminurung si Jesus kedye et pegpanew dut timbew et dagat. Teliban ye teyen dye dut gubang. 49 Temed pegbiriꞌ dye megpepanew dut timbew et dagat giminerwak dye sabab keblan dye et ya menglilimew. 50 Nebiriꞌ dye et ginsan si Jesus bekeꞌ inirebutan dye. Neres ya megtuy kedye, kwan, “Besagaꞌ myu seled myu. Aku pesi itue. Kas kew takut.” 51 Pegsakat ye et gubang netinep deres. Negliluꞌ dye banar 52 sabab kaya neretian dye neinabu pasal et keliluꞌlilung keradya ye et bengbang. Kayangga peꞌ napet et pikiran dye.

Pinenunga i Jesus Meinglew mengeꞌ Tawʼt Genesaret

(Mateo 14:34-36)

53 Pegdipag dye diminungguꞌ dye dut deplakan et lungsud et Genesaret. 54 Pegineug de Jesus megtuy nekilala et mengeꞌ taaw et Genesaret. 55 Negdeꞌdaliꞌ mengeꞌ taaw et ating lungsud menglusu et mengeꞌ mesesakit pagkaꞌ nesewran dye na baꞌ embe si Jesus. 56 Misan embe tenan ye dut kebebenwanan etawa ibang lelegdengan peglusu dye mengeꞌ tegesakit dut tetebuan. Tinew dye kenye na misan reped lang et badyuꞌ ye mekeptan dye. Pegnunga mengeꞌ taaw baꞌ kekpet et badyuꞌ ye.

7

Arat et mengeꞌ Kegunggurangan

(Mateo 15:1-9)

1 Nemengdateng mengeꞌ Pariseo sampay senung mengeꞌ Eskriba teyeg dut Jerusalem bekeꞌ nepekabiꞌ ki Jesus. 2 Indyari nebiriꞌ dye sengmenu et mengeꞌ tindeg (pepengenaran) i Jesus nemengaan na meraki keremut. (Gay bersen, ingga peꞌ nebesan keremut dye).

3 Sabab kaya pemengaan mengeꞌ Judio, lebi ne mengeꞌ Pariseo, baꞌ diki dye mena kebasaꞌ et mengeꞌ keremut dye sigun et arat neng pinenektak kedye et mengeꞌ kegunggurangan dye. 4 Baꞌ mawaꞌ dye et tetebuan keilangan memasaꞌ mena muda dye kekaan. Mekeldam nega ibang mengeꞌ arat neng pegsunuren dye samat arat et pegbasaꞌ dye et sawan sampay mengeꞌ susunan neng tumbaga.

5 Angkansa, nengingkut kenye mengeꞌ Pariseo bekeꞌ mengeꞌ Eskriba, kwan, “Manu kaya pegsunuren et mengeꞌ pepengenaran mu mengeꞌ arat neng tinulduꞌ et mengeꞌ kegunggurangan tyu? Sabab pengaan dye et kaya lang pememasaꞌ et keremut dye.” 6 Siminambag si Jesus kedye, “Sugat pegteked i Isaias pasal et dimyu na mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ samat sinurat ye,

‘Penewtaw et mengeꞌ taaw daken babaꞌ lang temed kaya pegkasi dye daken.

7 Pegempuꞌ dye daken kaya kegunaan, sabab mengeꞌ peginduꞌ dye teyeg lang et arat et mengeꞌ taaw.’

8 “Pegtelikuran myu Keseraan et Empuꞌ, temed, pegsunuren myu banar mengeꞌ leing-leing arat et mengeꞌ taaw.”

9 Sinugid gasi i Jesus kedye, kwan, “Menunga pelan tulus myu et pegendiꞌ myu et Keseraan et Empuꞌ apang mepusakaꞌ myu lang mengeꞌ leing-leing arat? 10 Sabab sinugid i Moises, ‘Kesiiꞌ amaꞌ bekeꞌ induꞌ mu. Baꞌ sinu meres et meyaat dut amaꞌ bekeꞌ induꞌ ye teup peteyen.’ 11 Segwaꞌ, pegtutulduꞌ myu baꞌ ketabang taaw et gunggurang ye temed megsugid lang kedye, ‘Korban’, gay bersen, pegigbey ku itue et Empuꞌ, 12 kaya ne pegtugutan myu ya apang tumabang et gunggurang ye. Pegsebaban ye lang itue. 13 Sabab et pegsunud myu et arat et kegunggurangan kaya ne keguna-guna dimyu beres et Empuꞌ. Mekansang negang ginis binwat myu na samat kwantin gasi.”

Itueng mengeꞌ Ginis na Megpeyaat et Taaw

(Mateo 15:10-20)

14 Pinekabiꞌ i Jesus peuliꞌ mengeꞌ taaw kenye. Sinugid ye kedye, “Kingeg kew daken ginsan sampay retiaꞌ myu gasi. 15 Kaya lang mekepesalaꞌ et taaw itieng kekanen na pegkanen ye temed itieng ginis neng megliwan et taaw atin mekepesalaꞌ kenye. 16 Baꞌ sinu meingin megkesewd keilangan kumingeg.”

17 Ganang nepeparak ne si Jesus bekeꞌ siminled ne et benwa iningkut kenye et mengeꞌ pepengenaran ye pasal et kinarang. 18 Iningkut i Jesus kedye, kwan, “Kaya gasi takuꞌ neretian myu? Kaya takuꞌ mekebiriꞌ myu. Kaya lang mekepesalaꞌ itieng pegkanen et taw.” 19 Sinugid itue i Jesus apang ipebunayag ye na ginsan neng kekanen menunga.

20 Sinugid ye nega, “Mekepesalaꞌ lang et taaw itieng megliwan kenye. 21 Sabab dut seled pegmewanan. Dut atey et taaw megliwan meyeyaat neng pikiran. Sebaban itue et pegkeradya tyu et mengeꞌ keselaan samat pegbeis, pegtakew, pegimatey et taw, sampay pegsubli et esawa et sebayaꞌ, 22 pegingin et artaꞌ et sebayaꞌ, keyeatan, pegrunding, kesewalanan, pegimbeng, peglimut, pegabu-abu, sampay kerupangan. 23 Itieng ginsan neng keyeatan dut atey et taaw pegmewanan. Itie mekepesalaꞌ et taw.”

Pegandel et Libun neng Siropenisia

(Mateo 15:21-28)

24 Nugad si Jesus et Galilea apang sumurung dut lungsud et Tiro sampay si Sidon. Mendiꞌ teyen pesewd na duntin ya, angkansa, timinindal ya dut sembatung benwa temed kaya neketaguꞌ. 25 Temed, nebaran megtuy itue et libun neng tegeyegang et libun neng pegseselban et meyaat neng nakem. Nepekabiꞌ ya bekeꞌ nepekleb dut teteyumanan i Jesus et pegpeingasiꞌ. 26 Itieng libun diki Judio baꞌ diki Griego neng ipinengyegang dut Siropenisia. Tineew ye et ingasiꞌ ki Jesus na ipeugad meyaat neng nakem dut yengyegang ye. 27 Sinugid kenye i Jesus, kwan, “Pesariꞌ mena biyagan mengeꞌ keyegangan. Sabab kaya patut isien kekanen dut mengeꞌ keyegangan bekeꞌ itimbag dut mengeꞌ ireng.”

28 Temed, siminambag kenye libun, “Eꞌ. Banar, Empuꞌ. Segwaꞌ, misan mengeꞌ ireng megkaan et mumuꞌ et mengeꞌ keyegangan dut sirung.”

29 Sinugid i Jesus kenye, “Sabab et menungang sambag mu mekedyari ke ne keuliꞌ. Nugad ne meyaat neng nakem dut yengyegang mu.” 30 Peguliꞌ ye dut benwa ye neretengan ye yengyegang ye pebubuntul. Neugaran ne et meyaat neng nakem.

Pinenunga Taaw neng Bengel bekeꞌ Metata

31 Pegugad i Jesus dut Tiro nayaꞌ ya dut Sidon apang kelegpas dut Dagat et Galilea bekeꞌ neglembus dut lungsud et Dekapolis. 32 Binibit kenye et mengeꞌ taaw sembatung lelaki neng bengel bekeꞌ metata. Tineew dye ki Jesus na idpen ye keremut ye dut lelaki apang numunga. 33 Pineparak mena i Jesus ating lelaki dut kineldaman. Pinenpen i Jesus et tulduꞌ ye telinga et lelaki tebes nibeg ya apang ipeyd ye dut dilaꞌ et metata. 34 Pegtingaraꞌ ye et langit gimininawa ya et merarem. Tebes sinugid i Jesus kenye, “Epata!” Gay bersen, metikwasan. 35 Nekekingeg megtuy lelaki sampay nekebres ne et metlaꞌ! 36 Binilinan dye i Jesus na endey ipabar et misan sinu. Temed baꞌ kengyan pegbilin kedye, susulu ga pinelkep dye abar. 37 Negliluꞌ dye banar bekeꞌ nemegberes, “Menunga pegkeradya ye et ginsan neng ginis. Misan bengel mekepekingeg ye sampay mekepebres ye et metlaꞌ metata!”

8

Pinekaan i Jesus Epat neng Ribu

(Mateo 15:32-39)

1 Atin neng mengeꞌ eldew, negtimung peuliꞌ mekansang banar taw. Sabab et kaya ne mekaan dye, angkansa, ginayat i Jesus mengeꞌ pepengenaran ye bekeꞌ sinugid kedye, kwan, 2 “Meingasiꞌ ku et itueng taaw neng mekansang banar sabab telung eldew ne tiban pebeꞌbayaꞌ dye daken, angkansa, namin ne kekanen dye. 3 Baꞌ ipeuliꞌ ku dye et pemegurapan telimpeyuwen dye dut dalan. Lebi ne merayuꞌ nega ulian et iba dye.”

4 Siminambag mengeꞌ pepengenaran ye, kwan dye, “Enukwan biyagan et bengbang misan sinu samat itueng kansang et taaw atuʼt kelnangan?”

5 Iningkut ye dye, kwan ye, “Senu bengbang myu?” Siminambag dye, “Pitu lang.”

6 Tinahag i Jesus mengeꞌ taaw na marung. Inisiꞌ ye pitung bengbang bekeꞌ nenelangin ya et peselamat dut Empuꞌ. Tebes pinegpukputek ye bekeꞌ pinemgey ye dut mengeꞌ pepengenaran ye apang ipemagiꞌ dye gasi dut mengeꞌ taw. Angkansa, sinunud dye tinehagan et Empuꞌ kedye. 7 Maya nega gasi senu meririnek seraꞌ dye. Pegketbes menelangin et salamat dut Empuꞌ tinehagan ye gasi itue ipemagiꞌ dut mengeꞌ taw. 8 Nemengan dye ginsan seked binyagan dye. Tinimung dye mengeꞌ bengbang neng neped seked nekebaha dye et pitung tabig. 9 Epat neng ribu dyeng kelelekian. Pinepanew i Jesus dye ginsan. 10 Siminakat ya megtuy et gubang iba ye mengeꞌ pepengenaran ye pesurung dut lungsud et Dalmanuta.

Tinewan et mengeꞌ Pariseo Tendaꞌ

(Mateo 16:1-4)

11 Nemengdateng mengeꞌ Pariseo apang dewaan dye si Jesus. Ingin dye sulayan ya, angkansa, tinewan dye ya et tendaꞌ teyeg dut Empuꞌ. 12 Gimininawa ya et merarem tebes negsugid, kwan ye, “Manu penulus et tendaꞌ et keliluꞌlilung keradya itueng tutusan. Keberbenaran pegsugiren ku dimu, itueng tutusan neng mendiꞌ mengandel et Empuꞌ kaya ne begeyan et samat itueng tendaꞌ.” 13 Tinirengan ye dye bekeꞌ siminakat ya et gubang apang dumipag dut sembelaꞌ.

Pebukaꞌ et mengeꞌ Pariseo bekeꞌ i Herodes

(Mateo 16:5-12)

14 Nelipatan et mengeꞌ pepengenaran memibit et lutuꞌ dye selyu sembatung bengbang lang. 15 Nenektak si Jesus kedye, kwan ye, “Birinaꞌ myu bekeꞌ ingetiꞌ myu bengbang et mengeꞌ Pariseo sampay bengbang i Herodes sabab linemuran et pepebukaꞌ na sungsang baꞌ kanen tyu.” (Gay bersen, ingeten et mengeꞌ pepengenaran na diki meglamud et tulduꞌ dye mengeꞌ tulduꞌ et mengeꞌ Pariseo.) 16 Nemegingkut-ingkut mengeꞌ pepengenaran ye kwan dye, “Enu be atin? Kurang takuꞌ kekanen tyu?”

17 Nesewran i Jesus pegbersen dye, angkansa, iningkut ye kedye, “Manu bengbang lang pegbibiseranen myu? Manu ingga peꞌ takuꞌ mekapet et pikiran myu gay ku bersen? Mendiꞌ kew takuꞌ tumerima? 18 Maya mata myu, kaya takuꞌ meketuun kew? Maya telinga myu, kaya takuꞌ mekeretiꞌ kew? Bekeꞌ kaya takuꞌ mekerendem kew? 19 Ganang pinegpukputek ku limang bengbang dut limang ribung kelelekian, senung tabig neped tinimung myu?” iningkut ye. Sambag dye kenye, “Sempuluꞌ duwang tabig.” 20 Iningkut gasi i Jesus, “Sampay dut pitung bengbang pinegpukputek ku dut limang ribung kelelekian, senung tabig neped tinimung myu?” Sambag dye kenye, “Pitung tabig.” 21 Sinugid ye kedye, kwan ye, “Kayangga peꞌ takuꞌ neretian myu?”

Pinenunga Beleg dut Betsaida

22 Pegdateng dye dut Betsaida binibit et senung taaw ki Jesus sembatung lelaki neng beleg. Nepasiꞌasiꞌ dye kutewen ya i Jesus. 23 Kineptan ye lengen et beleg bekeꞌ dinundun ye dut liwan et kebenbenwanan. Ganang neigban ye ne mata et lelaki kinutew ye mata et lelaki bekeꞌ iningkut ye, kwan ye, “Mekebiriꞌ ke ne?” 24 Timiningaraꞌ lelaki. Kwan ye, “Mekebiriꞌ ku ne et taw. Sama dye et kayu neng megpepanew.” 25 Kinutew ye peuliꞌ mata et lelaki. Timinengteng banar lelaki bekeꞌ niminunga. Metlang ne pemiriꞌ ye. 26 Pineuliꞌ ya i Jesus dut benwa ye. Sinugiran ya i Jesus na endey ya pebiyaꞌ dut kebenbenwanan.

Pegretiꞌ i Pedro ki Jesus

(Mateo 16:13-20; Lukas 9:18-21)

27 Siminurung si Jesus iba ye mengeꞌ pepengenaran ye dut lungsud et Sesarea Pelipo. Ganang megpepanew dye iningkut ye mengeꞌ pepengenaran ye. Kwan ye, “Sinu kunuꞌ aku kwaʼt mengeꞌ taw?”

28 Siminambag dye, kwan dye, “Sugid et iba si Juan Mememewtismu ke. Sugid et iba si Elias ke, etawa sembatung tarus tagnaꞌ.”

29 “Kemyu gasi, enu mesugid myu baꞌ sinu aku?” Siminambag si Pedro, “Ikew si Kristo.”

30 Inistiaran ye dye, kwan ye, “Kasiꞌ myu isugiraꞌ et misan sinu baꞌ sinu aku.”

Pegabar i Jesus pasal et Kepeteyan Ye

(Mateo 16:21-28; Lukas 9:22-27)

31 Na tinegnaan i Jesus itulduꞌ mengeꞌ pepengenaran ye, kwan ye, “Aku neng Yegang et Taaw keilangan lumabay et mekansang keliyutan, mendinan et mengeꞌ megurang bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et Pariꞌ, sampay mendinan et mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan. Peteyen nega aku temed pegketalib et telung eldew, megbiyag ku peuliꞌ.” 32 Metlang pegberes ye et itue kedye, angkansa, ginayat ya i Pedro, sembatung pepengenaran ye apang seweyen pegbebersen ye. 33 Segwaꞌ, nepeteyuma ya et mengeꞌ pepengenaran ye bekeꞌ sinawey ye gasi si Pedro, kwan ye, “Perayuꞌ ke daken, Seytan, sabab kaya mekabiꞌ pikiran mu dut Empuꞌ baꞌ diki dut taw.”

34 Pinekabiꞌ i Jesus et kenye mengeꞌ taaw bekeꞌ tinulduan ye dye, “Baꞌ sinu meingin sumunud daken keilangan mendinan ye mengeꞌ keinginan et diri ye. Keilangan gasi pesanen ye krus ye (gay bersen, pekampi ya daken misan kelabay et keliyutan bekeꞌ kepeteyan sabab et pegandel yeʼt daken), bekeꞌ sumunud daken. 35 Mayang meingin memawiꞌ et biyag ye (gay bersen, mendiꞌ matey), atin melepasan, segwaꞌ, mayang meingin megsimayaꞌ et biyag ye sabab et pegsunud et daken bekeꞌ sabab et kepenggeran et Menungang Abar, atin mebawiꞌ (gay bersen, mebiyanan ye biyag neng kaya keskeran dut lelegdengan et Empuꞌ.) 36 Enu mepulusan et sembatung taaw misan mebiyanan ye ginsan keinginan ye baꞌ diki ya mepebiyag misan ingyan dut lelegdengan et Empuꞌ? 37 Enu ilkat et taaw apang kepeuliꞌ kenye biyag ye? 38 Masa et keyeatan bekeꞌ tutusan tiban neng tegesalaꞌ. Baꞌ sinu lumew kumingeg bekeꞌ tumerima et Menungang Abar et Empuꞌ, aku neng Yegang et Taaw lumew gasi kenye dut pegpeuliꞌ ku atuʼt dunyaꞌ, iba ku mengeꞌ metignaꞌ neng dereakan et Empuꞌ. Pekayen ku ketlangan et Amaꞌ ku.”

9

1 Sinugid gasi i Jesus kedye, kwan ye, “Keberbenaran pegsugiren ku dimyu. Maya senung megtitiyeg atue na diki matey seked diki dye melebayan mena baꞌ enukwan mengmilik et kebegbesagan na Empuꞌ.”

Negpinda Dagbes i Jesus

(Mateo 17:1-13; Lukas 9:28-36)

2 Pegtalib et enem neng eldew pinebayaꞌ i Jesus si Pedro, si Santiago bekeꞌ si Juan. Nemenungul didye lang dut melangkew neng bukid. Megtuy negpinda dagbes i Jesus dut teteyumanan dye. 3 Megserinew badyuꞌ ye bekeꞌ meputiꞌ banar, melingkan kaya lang mekepeputiꞌ et samat kwantin atuʼt dunyaꞌ. 4 Duntin negpebiriꞌ kedye si Elias iba ye si Moises, bekeꞌ nemegbisara-bisara dye ki Jesus. 5 Sinugid i Pedro ki Jesus, “Menunulduꞌ, menunga atuꞌ tyu. Memaal kay et telung elunggung. Sembatu dimu, sembatu ki Moises, bekeꞌ sembatu ki Elias.” 6 Nesugid ye lang itue sabab kaya mekesewran i Pedro baꞌ enu iba isugid ye sabab megtakut dye banar.

7 Kiminalung kedye inarak bekeꞌ maya beres mawaꞌ dut inarak, kwan ye, “Itue Yegang neng pegkesien ku. Kinggaꞌ myu ya.” 8 Megtuy timinier dye et pelibut. Kaya ne nebiriꞌ dye ibang taaw selyu si Jesus mene.

9 Ganang megsesedsad dye et bukid, binilinan dye i Jesus na endey dye isugid et misan sinu itieng nebiriꞌ dye kwit ingga peꞌ ya, neng pegngeranen Yegang et Taw, negbiyag peuliꞌ mawaꞌ dut patey. 10 Angkansa, iningtan dye binilin kedye. Nemegingkut-ingkut dye, “Enu gay bersen et ‘megbiyag peuliꞌ mawaꞌ dut patey?’ ” 11 Iningkut dye ya, kwan dye, “Manu pegsugiren et mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan na keilangan matuꞌ mena si Elias neng tarus et Empuꞌ tagnaꞌ?”

12 Sinambag ye dye, kwan ye, “Keberbenaran, keilangan matuꞌ mena si Elias apang ipeuliꞌ ye kebtangan et taaw tagnaꞌ. Baꞌ kwantin, manu nekesurat pasal et daken neng Yegang et Taw, keilangan kelabay et mekansang keliyutan sampay mendinan et mengeꞌ taw? 13 Segwaꞌ, pegsusugid ku dimyu na natuꞌ ne si Elias bekeꞌ kineradya gasi et senung taaw kenye baꞌ enu keinginan dye sigun et nekesurat pasal kenye.”

Pinenunga Yegang neng Dendengen

(Mateo 17:14-21; Lukas 9:37-43)

14 Pegpeuliꞌ dut mengeꞌ ibang pepengenaran neng netetektak nebiriꞌ dye mekansang banar taaw set pelibut dye. Pemegdawa kedye mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan. 15 Megtuy negliluꞌ banar mengeꞌ kineldaman sabab et pegdateng de Jesus, angkansa, diminarak dye dut kenye apang sumapang. 16 Ingkut ye kedye, kwan ye, “Enu pinegdewaan myu kedye?”

17 Siminambag kenye sembatu dut kineldaman, kwan ye, “Menunulduꞌ, binibit dut dimu yegang ku neng lelaki sabab pegseselban et nakem et umew. 18 Baꞌ selban ne in mekegbaꞌ lang bekeꞌ meglabun babaꞌ ye sampay megringetnget nipen ye tebes atin pengsil ne. Tinew ku ne et mengeꞌ pepengenaran mu ipeugad dut kenye ating meyaat neng nakem, segwaꞌ, kaya negesan dye ipeugad.”

19 Sinambag i Jesus kedye, kwan ye, “Eꞌ, mengeꞌ tutusan neng kaya pengandel. Senu nega kekwiten tetegan ku dimyu bekeꞌ senu nega kekwiten sendalan ku dimyu? Bitaꞌ myu atuʼt daken.”

20 Binibit dye yengyegang dut kenye. Pegbiriꞌ ki Jesus et meyaat neng nakem na siminaleb megtuy pinegerger ye yengyegang. Neugbaꞌ ya bekeꞌ negtedtelubid et lugtaꞌ yengyegang bekeꞌ liminabun babaꞌ ye. 21 Iningkut i Jesus amaꞌ et yengyegang, kwan ye, “Kengyan nega pegsaleb kenye?” Siminambag ya, kwan ye, “Tihad nega et kikisek peꞌ ya. 22 Epus lang pepesbur dut apuy bekeꞌ dut danum apang peteyen, segwaꞌ, kaluꞌ maya mekeradya mu sampay baꞌ mekedyari meingasiꞌ ke ne damen, tebangiꞌ kay!”

23 Sinugid i Jesus kenye, “Enu? Baꞌ mekedyari, kunuꞌ? Pegseseulinen ku beres ku dimu. Mekedyaring balen et mengeꞌ taaw neng maya pegandel daken misan enung keradya.”

24 Megtuy siminambag et mebasag amaꞌ et yengyegang, kwan ye, “Empuꞌ, pengandel ku dimu. Baꞌ mekedyari, tebangiꞌ ku et kurang pegandel ku!”

25 Ganang nebiriꞌ i Jesus na megkekeldam ne mengeꞌ taaw, sinawey ye meyaat neng nakem, kwan ye, “Ikew, nakem et umew bekeꞌ mekepebngel, pegtehagen ku ikew, mugad ke ne et yengyegang sampay kas ne saleb peuliꞌ kenye!”

26 Ganang megugad ne meyaat neng nakem dut yengyegang pepegerwak bekeꞌ pepesilsig ye yengyegang. Samat patey ne ya. Angkansa, mekansang negsugid, “Patey ne yengyegang.” 27 Segwaꞌ, kineptan i Jesus lengen et yengyegang bekeꞌ binangun. Timinyeg ya. 28 Pegseled i Jesus dut benwa iningkut ya et mengeꞌ pepengenaran ye et taguꞌ, kwan dye, “Manu kaya mekepeugad kay ating meyaat neng nakem?”

29 Siminambag kedye si Jesus, kwan ye, “Samat itue diki lang mepeliwan selyu ipebiyaꞌ et penelangin dut Empuꞌ.”

Bineres Peuliꞌ i Jesus pasal et Kenyeng Kemeteyan

(Mateo 17:22-23; Lukas 9:43b-45)

30 Nemengugad dye duntin bekeꞌ Galilea bineyaan dye. Mendiꞌ teyen ipesewd i Jesus et misan sinu baꞌ embe dye. 31 Sabab pegtutulduan ye mengeꞌ pepengenaran ye, kwan ye kedye, “Aku neng Yegang et Taaw idagang dut kebanta ku bekeꞌ peteyen dye nega aku. Pegketbes mepatey dye aku, megbiyag ku peuliꞌ pegtalib et telung eldew.” 32 Segwaꞌ, kaya neretian dye pegsugiren ye. Megtakut dye gasi mengingkut kenye pasal et tinulduꞌ ye.

Sinu Bantug Banar?

(Mateo 18:1-5; Lukas 9:46-48)

33 Nemengdateng dye dut Kapernaum. Ganang dun dye net benwa iningkut i Jesus mengeꞌ pepengenaran ye, kwan ye, “Enu pegdewaan myu kwit megpepanew tyu dut dalan?” 34 Kaya nemenggibek dye sabab pinegdewaan dye baꞌ sinu kedye bantug banar.

35 Narung si Jesus. Ginayat ye sempuluꞌ duwang pepengenaran ye. Sinugid ye kedye, “Baꞌ sinu meingin meguna, pemuri et ginsan bekeꞌ peuripen et ginsan taw.” 36 Ginayat ye sembatung yengyegang bekeꞌ pinetiyeg ye dut pinegketngaan dye. Tebes sinaney ye bekeꞌ sinugid ye kedye, 37 “Baꞌ sinu tumerima et samat itueng yengyegang sabab et pegkasi daken, pegterimanen ye gasi aku. Bekeꞌ baꞌ sinu tumerima daken, lein lang aku tinerima, erapun Empuꞌ neng diminaak daken.”

Taaw neng Diki Sungsang Atin Kekampi

(Mateo 10:42; Lukas 9:49-50)

38 Negsugid kenye si Juan, “Menunulduꞌ, nekebiriꞌ kay et sembatung taaw neng nepeugad et mengeꞌ meyaat neng nakem sabab et pegbateng ye et ingaran mu, angkansa, dinyangan kay sabab diki ya kekampi tyu.”

39 Segwaꞌ, sinugid kedye i Jesus, “Kasiꞌ myu ya pegdyenganaꞌ sabab kaya lang taaw metbes megkeradya et keliluꞌlilung keradya pebiyaꞌ et pegbateng et ingaran ku na megtuy meres et meyaat daken. 40 Sabab baꞌ embe diki melbi et kityu, atin kekampi tyu. 41 Pegsusugid ku dimyu, baꞌ sinu megey dimyu et sengsawan neng danum apang meinum sabab et kekampi kew daken na ating Kristo, itie diki lang meilangan et beles kenye et Empuꞌ.”

Sebaban et Mepesalaꞌ

(Mateo 18:6-9; Lukas 17:1-2)

42 “Baꞌ sinu sebaban na mepesalaꞌ et samat itieng derisekan neng yengyegang neng pengandel daken, menunga peꞌ dut ating taaw tekinan liyeg yeʼt kelang batu bekeꞌ itimbag dut dagat. 43 Baꞌ keremut mu sebaban angkansa pegsalaꞌ ke, putekaꞌ. Menunga nega ilabay mu dut kebiyagan neng kaya keskeran putek sembelaꞌ keremut mu bekeꞌ dut maya duwang keremut na kelabay ke dut apuy neng kedusaan na diki mepasew. 44 Mengeꞌ uled duntin megkaan kedye kaya megpatey, bekeꞌ kaya kepesewan et apuy. 45 Baꞌ tiked mu sebaban angkansa pegsalaꞌ ke, putekaꞌ. Menunga nega ilabay mu dut kebiyagan neng kaya keskeran putek sembelaꞌ tiked mu bekeꞌ dut maya duwang tiked na kelabay ke dut apuy neng kedusaan na diki mepasew. 46 Mengeꞌ uled duntin kaya megpatey bekeꞌ kaya kepesewan et apuy. 47 Baꞌ mata mu sebaban angkansa pegsalaꞌ ke, sungkitaꞌ. Menunga nega ilabay mu dut milikan et Empuꞌ beleg sembelaꞌ mata mu kasga dut maya duwang mata na kelabay ke dut apuy neng kedusaan na diki mepasew dut Narkaꞌ. 48 Mengeꞌ uled duntin megkaan kedye kaya megpatey bekeꞌ kaya kepesewan et apuy.

49 “Asin kerinas gasi samat apuy. Keilangan melebayan myu baꞌ enukwan mepetignaꞌ kew et Empuꞌ et keliyutan. 50 Menunga gasi asin, segwaꞌ, baꞌ meugaran ne et asin ye, enukwan nega rumasa peuliꞌ? Birinaꞌ myu. Inunganaꞌ myu diri myu apang metebangan myu gasi mengeꞌ ibang taw. Mesanang kew lang.”

10

Mebutasan Takuꞌ et Lelaki Esawa Ye?

(Mateo 19:1-12; Lukas 16:18)

1 Nugad duntin si Jesus apang sumurung dut lungsud et Judea sampay neglembus dut sembelang Danum et Jordan. Pinegtimungan ya peuliꞌ et mengeꞌ taw. Tinulduan i Jesus dye samat kekwiten negang pegtulduꞌ ye.

2 Maya mengeꞌ Pariseo nepekabiꞌ kenye apang sulayan dye gasi si Jesus. Angkansa, iningkut dye ya, kwan dye, “Mekedyari takuꞌ dut Keseraan baꞌ butasan et lelaki esawa ye?”

3 Sinambag ye, kwan ye, “Enu tahag dimyu i Moises?”

4 Siminambag dye gasi, kwan dye, “Pegtugut i Moises na butasan et lelaki esawa ye metbes sengnan et kesuratan et pegbutas.”

5 Segwaꞌ, sinugid kedye i Jesus, kwan ye, “Sabab et kektulan et ulu myu, angkansa, sinurat ye itueng arat. 6 Sabab sengketegnaan et pegbaal et Empuꞌ binaal ye dye et libun bekeꞌ lelaki. 7 Sabab tirengan et lelaki amaꞌ bekeꞌ induꞌ ye apang megbeꞌbayaꞌ dye megesawa, 8 sampay megsembatu dye ne, angkansa, diki ne duwa dye baꞌ diki samat sembatung taaw ne. 9 Baꞌ pinegbayaꞌ ne et Empuꞌ keilangan endey peraken et taw.”

10 Pegdateng dut benwa iningkut et mengeꞌ pepengenaran ye pasal et tinulduꞌ ye. 11 Sinambag ye dye, kwan ye, “Baꞌ sinung lelaki butasan ye esawa ye bekeꞌ mengesawa et iba negkeradya ya et meyaat dut esawa. Negbeis ya. 12 Baꞌ butasan et libun esawa ye bekeꞌ mengesawa et iba, negbeis gasi.”

Kiminabiꞌ ki Jesus mengeꞌ Keyegangan

(Mateo 19:13-15; Lukas 18:15-17)

13 Binibit et mengeꞌ taaw mengeꞌ keyegangan apang tewen dye ki Jesus na kutewen ye dye. Segwaꞌ, sinawey dye et mengeꞌ pepengenaran. 14 Niseg si Jesus ganang nebiriꞌ ye, angkansa, sinugid ye kedye, “Pesariꞌ myu kumabiꞌ daken mengeꞌ keyegangan. Kasiꞌ myu dye bulagaꞌ sabab mengeꞌ taaw neng pegbegbegan et Empuꞌ keilangan mengampun samat itueng mengeꞌ yengyegang. 15 Itue indaniꞌ myu baꞌ sinu diki tumerima na pegmimilikan ya et Empuꞌ samat pegterima et keyegangan et begey diki dye kesled dut milikan et Empuꞌ.” 16 Sinaney i Jesus mengeꞌ keyegangan. Dinpen ye et keremut ye sampay ininunga ye dye.

Lelaki neng Mekansang Pengartaꞌ

(Mateo 19:16-30; Lukas 18:18-30)

17 Ganang megugad ne si Jesus maya sembatung lelaki diminarak bekeꞌ nepekabiꞌ ki Jesus apang sumelukud dut teteyumanan ye sampay nengingkut, “Menungang Menunulduꞌ, enu keredyanen ku apang mebiyanan ku biyag neng kaya keskeran?”

18 Siminambag si Jesus, “Manu pegbikyanan mu aku et menunga? Kaya lang menunga baꞌ diki Empuꞌ. 19 Nesewran mu mengeꞌ saraꞌ, ‘kas pematey, kas pegbeis, kas penakew, kas pegembut et pegpebnar mu, kas pengrunding, esipaꞌ amaꞌ bekeꞌ induꞌ mu.’ ” 20 Siminambag lelaki, kwan ye, “Menunulduꞌ, tinuman ku ne atin ginsan masa et yengyegang ku peꞌ.”

21 Tinengtengan i Jesus lelaki in bekeꞌ pegmerganen ye ya, bekeꞌ sinugiran ye kenye, kwan ye, “Sembatu nega kurang dimu. Panew. Ipegelnaꞌ mengeꞌ pengartaꞌ mu bekeꞌ ipemgeyaꞌ dut mengeꞌ miskin ating pinelnan apang meterima mu biyag neng kaya keskeran dut lelegdengan et Empuꞌ. Pegketbes, peuliꞌ ke bekeꞌ sunud daken.” 22 Negyeat dengdeng et lelaki pegkekingeg ye et itue indyari nugad et merupuk sabab mekansang banar pengartaꞌ ye.

23 Siminyek si Jesus et pelibut ye bekeꞌ negsugid dut mengeꞌ pepengenaran ye, kwan ye, “Meliyut banar pemilik et Empuꞌ sembatung taaw neng mekansang pengartaꞌ.” 24 Negliluꞌ mengeꞌ pepengenaran sabab et binres i Jesus. Negsugid peuliꞌ si Jesus kedye, kwan ye, “Meliyut banar milikan et Empuꞌ mengeꞌ taaw neng pemengandel et pengartaꞌ dye. 25 Baꞌ pegpikiren myu meliyut kebiyaꞌ sembatung taaw neng pengandel et pengartaꞌ ye.”

26 Susulu negliluꞌ mengeꞌ pepengenaran, angkansa, nemengingkut-ingkut dye kwan dye, “Baꞌ kwantin, sinu lang mebawiꞌ apang milikan et Empuꞌ?”

27 Timinengteng si Jesus kedye bekeꞌ negsugid, kwan ye, “Diki lang mekeradya itue et taw, segwaꞌ, kaya meliyut itue dut Empuꞌ. Mekeradya et Empuꞌ ginsan neng ginis.”

28 Negberes si Pedro, kwan ye, “Birinaꞌ, Empuꞌ. Tinektak kay ginsan apang sumunud dimu.”

29 Sinugid gasi i Jesus, kwan ye, “Itue indaniꞌ myu, baꞌ sinu tumireng et benwa, ketipusdan, mengeꞌ gunggurang, mengeꞌ keyegangan, etawa mengeꞌ lugtaꞌ sabab lang et pegandel daken bekeꞌ sabab et pegpelkep et Menungang Abar, 30 kelaꞌ peruntung kedye et Empuꞌ. Mengeꞌ benwa, mengeꞌ ketipusdan, mengeꞌ gunggurang, mengeꞌ keyegangan, sampay mengeꞌ lugtaꞌ igbey kedye, segwaꞌ, maya gasi bebebayaꞌ keliyutan. Itue melebayan tiban, segwaꞌ, dut timpung megderateng maya biyag neng kaya keskeran. 31 Segwaꞌ, duntin mesanad kebtangan et mengeꞌ taaw neng mekepikir tyu neng melangkew kebtangan tiban, bekeꞌ ipebantug mengeꞌ kaya pegesipen tiban.”

Pegabar Peuliꞌ i Jesus pasal et Kemeteyan Ye

(Mateo 20:17-19; Lukas 18:31-34)

32 Neguna si Jesus et mengeꞌ pepengenaran ye ganang megpepanew dye dut Jerusalem. Nemegliluꞌ dye bekeꞌ nemenakut gasi mengeꞌ ibang taaw neng megsusunud. 33 Kwan ye, “Megtutungul tyu tiban dut Jerusalem sabab ipegsimayaꞌ aku neng Yegang et Taaw dut mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ sampay mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan. Ukumen dye aku et kepeteyan, pegketbes, igbey aku dut mengeꞌ tawʼt lein Judio. 34 Seweyen dye aku bekeꞌ igban bekeꞌ lepsan sampay peteyen. Segwaꞌ, megbiyag ku peuliꞌ pegketalib et telung eldew.”

Pegteew i Santiago bekeꞌ i Juan

(Mateo 20:20-28)

35 Nepekabiꞌ ki Jesus si Santiago bekeꞌ si Juan neng mengeꞌ yegang i Sebedeo. Nemegberes, kwan dye, “Menunulduꞌ, maya teyen tewen kay dimu.”

36 Iningkut i Jesus, kwan ye, “Enu takuꞌ gay myu tewen daken?”

37 Siminambag dye, kwan dye, “Tewen kay dimu na teyen gumaay ke mebantug kay baꞌ karung kay set abiꞌ mu dut milikan mu. Sembatu set kewanan mu, sembatu gasi set gibang.”

38 Negberes si Jesus kwan ye, “Kaya lang mekesewran myu baꞌ enu pegtewen myu. Meinuman myu takuꞌ petikuan neng inuman ku etawa mebewtismuan kew et bewtismu neng melebayan ku?”*

39 “Ekuanan kay,” sambag dye. Sinugid i Jesus, “Keliyutan neng ekuanan ku mekuanan myu pesi bekeꞌ mebewtismuan kew pesi et bewtismu neng lebayan ku. 40 Segwaꞌ, kaya et daken pemikiran baꞌ sinu marung set kewanan bekeꞌ set gibang ku. Bekeꞌ erungan neng pegsugiren myu igbey lang dut atin mengeꞌ pinenyapan et Empuꞌ.”

41 Ganang nekingeg itue et sempulung pepengenaran inisgan dye si Santiago bekeꞌ si Juan. 42 Angkansa, pinekabiꞌ dye ginsan i Jesus bekeꞌ sinugiran, kwan ye kedye, “Nesewran myu mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ tawʼt lein Judio. Dye pegempuen bekeꞌ pegsunuren.

43 “Segwaꞌ, diki lang kwantin keilangan et dimyu. Gamlang baꞌ sinu meingin pebantug keilangan menimuru mena et ginsan. 44 Baꞌ sinu meingin bantug neng Begerar et ginsan keilangan uripenen mena et ginsan. 45 Sabab aku neng Yegang et Taaw natuꞌ diki apang timuruen erapun apang menimuru. Inekuanan ku kepeteyan ku apang mebawiꞌ lang mengeꞌ taaw et keselaan dye.”

Pinenunga Mata i Bartimeo

(Mateo 20:29-34; Lukas 18:35-43)

46 Diminateng si Jesus dut Jeriko iba ye mengeꞌ pepengenaran ye sampay mengeꞌ mekansang taw. Ganang nugad dye ne duntin maya nebiyaan dye sembatung beleg taw. Megarung et abiʼt dalan bekeꞌ megtetew. Ingaran ye si Bartimeo yegang i Timeo. 47 Pegkingeg ye atin ne si Jesus neng tawʼt Nasaret, negbensag ya bekeꞌ megbebres, kwan ye, “Jesus, upuꞌ i Dabid, meingasiꞌ ke ne daken!”

48 Binresan ya et mengeꞌ taaw bekeꞌ binulag. Segwaꞌ, susulu ga negbegbensag, “Upuꞌ i Dabid, meingasiꞌ ke ne daken.”

49 Nepetaren si Jesus bekeꞌ nengdaak, “Geyataꞌ myu ya.” Angkansa, ginayat dye ating beleg, kwan dye, “Besagaꞌ seled mu. Teyeg. Pegeyaten ye ikew.” 50 Tinimbag i Bartimeo badyuꞌ ye, timinyeg et deꞌdaliꞌ, bekeꞌ nepekabiꞌ ki Jesus.

51 Iningkut i Jesus, kwan ye, “Enu gay mu keredyanen ku dimu?” Siminambag beleg, “Menunulduꞌ, gay ku teyen ipenunganaꞌ ku apang kebiriꞌ ku peuliꞌ.”

52 Sinugid i Jesus kenye, “Mekedyari ke ne mugad. Sabab et pegandel mu daken pinenunga ne mata mu.” Neketuun ya megtuy sampay siminunud ki Jesus.

11

Melami Pegdateng i Jesus dut Jerusalem

(Mateo 21:1-11; Lukas 19:28-40; Juan 12:12-19)

1 Mura nekerateng de Jesus dut Jerusalem, ganang duun dye negaʼt Betpage bekeꞌ Betania dut Bukid et mengeꞌ Olibo dinaak ye duwang pepengenaran ye. 2 Kwan ye kedye, “Surung kew dut lembus, dut kebebenwanan. Pegdateng myu duntin mebiriꞌ myu megtuy asno neng lelaki. Ibun peꞌ ya bekeꞌ ingga peꞌ nekuraan. Bebariꞌ myu sampay bitaꞌ myu atue. 3 Baꞌ maya mengingkut dimyu, kwan, ‘Manu binebaran myu atin?’ Sembagaꞌ myu, ‘Keilangan et Empuꞌ itue bekeꞌ ipeuliꞌ nega megtuy atue.’ ”

4 Angkansa, nememanew dye sampay nebiriꞌ dye asno eset abiꞌ et dalan pebebanget set lelengewan et benwa. Ganang binebaran dye ne, 5 iningkut dye et ibang taaw neng petitiyeg duntin, kwan dye, “Manu binebaran myu atin?”

6 Sinambag dye et samat binilin kedye i Jesus. Angkansa, pinesaran dye ne mugad. 7 Binibit dye ki Jesus asno. Ganang nelempikan dye ne et mengeꞌ ibang badyuꞌ dye kinuraan ne i Jesus. 8 Mekansang negdemdam et badyuꞌ dye dut dalan. Mayang iba nengrapiꞌ et medeun neng sanga et kayu apang idemdam dye gasi dut dalan. 9 Mengeꞌ taaw dut unaan bekeꞌ dut biniyan ye megbebensag et, “Hosanna!* Mesukud et Empuꞌ taaw neng nepeturun et kepegbeꞌbayaꞌ et Empuꞌ. 10 Mesukud pegdateng neng pegmilik et gunggurang tyung si Dabid. Hosanna dut dibuwat langit.”

11 Diminateng si Jesus dut Jerusalem bekeꞌ siminled et templo. Nebiriꞌ ye ginsan neng ginis duntin. Sabab et megleldep ne eldew, angkansa, liminiwan ya apang peuliꞌ dut Betania iba ye sempuluꞌ duwang pepengenaran ye.

Tinerwanen i Jesus Puun et Igus

(Mateo 21:18-19)

12 Pegdiklem ganang mawaꞌ dye ne et Betania inurapan si Jesus. 13 Nepayag ye igus neng medeun dut merayuꞌ. Pinekebian ye apang birinen ye baꞌ maya buaꞌ. Segwaꞌ, kaya lang nekebiriꞌ et buaꞌ selyu deun sabab ingga peꞌ pemumuaꞌ ye. 14 Angkansa, kwan i Jesus dut igus, “Kaya ne kekaan et buaꞌ mu misan ingyan.” Nekekingeg mengeꞌ pepengenaran ye.

Pinerinasan i Jesus Templo

(Mateo 21:12-17; Lukas 19:45-48; Juan 2:13-22)

15 Pegdateng dye dut Jerusalem siminled si Jesus et templo. Pinenempeg ye mengeꞌ mengderagang dut seled templo bekeꞌ mengeꞌ mengengelen. Pinenwarang ye lemisaan et mengeꞌ menemambiꞌ et pirak. Pinemukyaꞌ ye erung-erungan et mengderagang et kelepatiꞌ 16 sampay dinyangan ye baꞌ sinu mayaꞌ et templo na maya pegbibibiten. 17 Tinulduan ye nega dye, kwan ye, “Diki be nekesurat, kwan, ‘Benwa ku bikyanan na benwa neng pepenelenginan et ginsan neng bangsa?’ Segwaꞌ, binaal myu et peteguan et menenakew.”

18 Nekekingeg mengeꞌ pegibuten et pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan. Angkansa, nememikir et tulus baꞌ enukwan mepatey dye si Jesus. Megtetakut dye kenye sabab mekeldam taaw megliluꞌ et tulduꞌ ye.

19 Ganang gebi ne nemengugad de Jesus.

Tulduꞌ pasal et Kayu neng Igus

(Mateo 21:20-22)

20 Pegpanew dye et diriklem netliban dye igus neng natey seked gamut. 21 Nerendeman i Pedro, angkansa, kwan ye, “Menunulduꞌ, birinaꞌ. Natey ne igus neng tinerwanan mu.”

22 Siminambag si Jesus, kwan ye kedye, “Pengandel kew et Empuꞌ. 23 Keberbenaran pegsugiren ku dimyu, baꞌ sinu menahag et itueng bukid, kwan, ‘Ugad sentin bekeꞌ petimbag dut dagat,’ atin balen kenye et Empuꞌ. Keilangan kaya pegalang-alang pegandel ye apang meinabu baꞌ enu pegsugiren ye. 24 Angkansa, tinangeꞌ ku dimyu misan enu tewen myu dut pegpenelangin myu, endelaꞌ myu tinerima myu ne atin, asal meterima myu. 25 Baꞌ tumyeg kew apang menelangin, mapaꞌ myu mayang rineatan et pikiran myu apang mampun kew gasi et Empuꞌ Amaꞌ mengeꞌ pegsungsang myu. 26 Segwaꞌ, baꞌ diki kew mengmaap, diki gasi maapen kew et Empuꞌ Amaꞌ pegsungsang myu.”

Kepegbeꞌbayaꞌ Pegkeredyanen mengeꞌ Ginis

(Mateo 21:23-27; Lukas 20:1-8)

27 Siminurung dye peuliꞌ dut Jerusalem. Ganang megpepanew si Jesus dut templo nepekabiꞌ kenye mengeꞌ pegibuten et pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, sampay mengeꞌ megurang et Sanedrin. 28 Iningkut dye ya, kwan dye, “Manu mekepegbeꞌbayaꞌ ke megkeradya et kwantin dut templo? Sinu negey dimu et itueng kepegbeꞌbayaꞌ?”

29 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Ingkuten ku kemyu et sembatung ingkut. Sembagaꞌ myu aku apang isugid ku dimyu baꞌ enung kepegbeꞌbayaꞌ pegkeredyanen ku itue. 30 Itueng kineradya i Juan neng pegbewtismu bekeꞌ pegabar, sabab takuꞌ et daak et Empuꞌ etawa sabab et daak et mengeꞌ taw? Sembagaꞌ myu aku.”

31 Angkansa, nememikir dye sabab kwan dye, “Baꞌ isugid tyu, ‘Dinaak et Empuꞌ,’ sugiren ye gasi et kwan, ‘Manu kaya pegendelen myu ya?’ 32 Segwaꞌ isugid tyu takuꞌ kwan, ‘Dinaak et mengeꞌ taw?’ ” Sabab megtakut dye gasi et mengeꞌ taaw sabab pegkilelanen et ginsan na si Juan tarus et Empuꞌ. 33 Angkansa, sinambag dye si Jesus, kwan dye, “Diki kay mesewran.” Kwan i Jesus kedye, “Diki ku gasi isugid dimyu baꞌ enung kepegbeꞌbayaꞌ pegkeredyanen ku mengeꞌ ginisan.”

12

Karang pasal et mengeꞌ Mengluluwak et Ubas

(Mateo 21:33-46; Lukas 20:9-19; Isaias 5:1-7)

1 Negkarang peuliꞌ kedye si Jesus, kwan ye, “Nengluwak sembatung taaw et mekansang ubas dut uma ye. Indyari binekuran ye selus. Nengali ya et pepegaan et ubas, bekeꞌ negpetiyeg et melangkew neng tetluan neng tutungguan. Pinetengdanan ye et ibang mengunguma sabab siminurung ya dut merayung lungsud. 2 Ganang pemumuaan ne pinesurung et Empuꞌ et luluwaken sembatung tetehagen ye apang ipesukut ye. 3 Segwaꞌ inewiran et mengeꞌ iba itueng tetehagen, pinesekitan dye, bekeꞌ pineuliꞌ et kaya lang bibit. 4 Pinesurung ye gasi ibang tetehagen ye. Segwaꞌ, pinukul dye ulu ye sampay pinelelew dye. 5 Nengdaak gasi ya et sembatu nega. Segwaꞌ pinatey dye ating dinaak. Kwantin nega gasi kineradya dye dut mengeꞌ mekeldam neng dinaak. Maya pinesekitan, mayang iba pinatey dye. 6 Sembatu mene netektak na mekedyari ipesurung ye. Yegang itue neng pegkesien ye. Ya ne kebiniyanan neng pinesurung ye kedye. Kwan ye, ‘Esipen dye meraliꞌ yegang kung lelaki.’ 7 Segwaꞌ mengeꞌ mengunguma nemegisun-isun, kwan dye, ‘Itue ne memumusakaꞌ. Aniꞌ kew. Peteyen tyu apang meisiꞌ tyu pusakaen ye.’ 8 Inewiran dye ya, pinatey, bekeꞌ tinimbag dut liwan et luluwakan et ubas.

9 “Enu ne keredyanen et Empuꞌ et luluwaken? Surungan ye mengingipat et ubas apang peteyen. Petengdanan ye ne ubasan dut ibang mengunguma. 10 Ingga peꞌ takuꞌ nebatsaꞌ myu nekebtang dut Kesuratan? Kwan,

‘Ating batu neng minendinan et mememaal et benwa,

atin ne nekepangger et pidyuruꞌ.

11 Sabab kineradya et Empuꞌ itue.

Angkansa, keliluꞌliluꞌ banar et kityu!’ ”*

12 Pinaru et pegibuten et mengeꞌ Judio na elewen si Jesus sabab neisiꞌisiꞌ dye ne na dye pegsusugaten et kekerangan ye. Segwaꞌ, megtakut dye gasi et mengeꞌ taw, angkansa, kaya inenu dye ya. Nemengugad dye lang.

Pegbayad et Buwis ki Sesar

(Mateo 22:15-22; Lukas 20:20-26)

13 Senung Pariseo bekeꞌ mengeꞌ tindeg i Herodes pinesurung ki Jesus apang melukuy dye ya dut pegbersen ye. 14 Nepekabiꞌ dye kenye bekeꞌ kwan dye, “Menunulduꞌ, nesewran kay metignaꞌ ke bekeꞌ kaya lang mekeguyud ke et misan sinu sabab saliꞌ pemiriꞌ myu et ginsan neng taw. Keberbenaran pegtutulduꞌ mu baꞌ enu keinginan et Empuꞌ dut mengeꞌ taw. Dut Keseraan takuꞌ itueng pegbayad et buwis ki Sesar? Megbayad kay etawa diki?”

15 Segwaꞌ, nesewran i Jesus na pebiꞌbiriꞌ dye lang. Angkansa, sinugid ye kedye, kwan ye, “Manu takuꞌ ingin myu aku lukuyen? Begeyiꞌ myu aku et sembatung denaryo. Birinen ku.”

16 Binggeyan dye ya. Iningkut dye i Jesus, kwan ye, “Sinung pataꞌ bekeꞌ ingaran nekebtang atue?” Siminambag dye, “Ki Sesar neng pegibuten.”

17 Sinugid i Jesus kedye, “Igbeyaꞌ myu ki Sesar barang ki Sesar. Igbeyaꞌ myu gasi dut Empuꞌ barang dut Empuꞌ.” Negliluꞌ dye banar kenye.

Ingkut pasal et Mengesawa dut Pegbiyag Peuliꞌ

(Mateo 22:23-33; Lukas 20:27-40)

18 Mengeꞌ Saduseo neng kaya pemengandel et megbiyag peuliꞌ mengeꞌ patey nengingkut ki Jesus, kwan dye, 19 “Menunulduꞌ, negsurat si Moises damen et Keseraan. Baꞌ matey lelaki bekeꞌ metirengan ye esawa ye et kaya lang yegang dye, ating tipused et lelaki keilangan pebulun dut nebeluan, apang megyegang dye apang ipelembus tutusan et ating natey. 20 Maya pitung megtipused neng lelaki. Nengesawa ukaꞌ tebes natey ampaꞌ kaya lang yegang ye. 21 Nepebulun dut nebeluan itueng ikeruwa tebes natey gasi. Kaya lang yegang dye. Kwantin gasi neinabu dut iketelu sampay dut mengeꞌ siminunud. 22 Seked nemematey pitung lelaki kaya lang nekeyegang dye. Dut ketimpusan natey gasi ating libun neng nebeluan. 23 Sinu dut pitung lelaki mesawa ye dut pegbiyag peuliꞌ sabab nesawa ye dye ginsan?”

24 Siminambag si Jesus, kwan ye kedye, “Salaꞌ kew. Nesewran tyu baꞌ manu? Kaya mekesewran myu mengeꞌ nekesurat bekeꞌ basag et Empuꞌ. 25 Sabab dut pegbiyag peuliꞌ diki ne mengesawa mengeꞌ taw. Megbiyag dye samat mengeꞌ dereakan et Empuꞌ dut lelegdengan et Empuꞌ. 26 Pasal gasi et pegbiyag peuliꞌ ingga peꞌ takuꞌ nebatsaꞌ myu dut kesuratan i Moises pasal dut mebeꞌbabang kayu neng diminleg? Duntin nekesurat sinugid et Empuꞌ ki Moises, kwan ye, ‘Aku Empuꞌ i Abraham, Empuꞌ i Isaak, bekeꞌ i Jakob.’ 27 Diki ya Empuꞌ et mengeꞌ patey baꞌ diki Empuꞌ et mengeꞌ biyag. Salaꞌ kew banar.”

Embeng Saraꞌ Mergaꞌ et Ginsan

(Mateo 22:34-40; Lukas 10:25-28)

28 Nekekingeg sembatung menunulduꞌ et Keseraan dut pemegdawa-dawa. Netantu ye mependey sumambag si Jesus dut mengeꞌ Saduseo. Angkansa, pinekebian ye si Jesus apang mengingkut, kwan ye, “Embeng saraꞌ mergaꞌ et ginsan?”

29 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Itue mergang saraꞌ et ginsan. Kinggaꞌ mengeꞌ tawʼt Israel. Empuꞌ tyu sembatu lang Empuꞌ. 30 Kesiiꞌ Empuꞌ mu et seled atey mu sampay dut penedseled bekeꞌ dut pikiran mu sampay dut ginsan et kebegbesagan mu. Itue mergang saraꞌ. 31 Itue gasi ikeruwa. Kesiiꞌ sebayaꞌ mu samat pegkasi mu et diri mu. Kaya ne ibang saraꞌ na lebing mergaꞌ selyu et itueng duwa.”

32 Siminambag menunulduꞌ et Keseraan, kwan ye, “Banar sinugid mu in, Menunulduꞌ. Sembatu lang Empuꞌ. Kaya ne lyu et kenye. 33 Kesien Empuꞌ dut seled atey, bekeꞌ dut seled pikiran, sampay dut kebegbesagan. Kesien sebayaꞌ samat pegkasi mu et diri mu. Kelyu nega takuꞌ itue dut ginsan neng pegbegey na pegtutungen bekeꞌ begey na pegimateyen dut Empuꞌ.”

34 Nebiriꞌ i Jesus samat mependey tubag ye. Angkansa, sinugid ye, “Mekabiꞌ ke ne mepelamud dut mengeꞌ pegmimilikan et Empuꞌ.” Seked duntin kaya ne taaw nekakuꞌ mengingkut kenye.

Ingkut pasal et Mesias

(Mateo 22:41-46; Lukas 20:41-44)

35 Ganang megtutulduꞌ si Jesus dut templo sinugid ye, kwan ye, “Enukwan pegsusugid et mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan na yegang i Dabid ating Mesias? 36 Misan si Dabid ininduan et Menungang Nakem, negpebnar et samat itue,

‘Sinugid et Empuꞌ dut Empuꞌ ku,

arung et kewanan ku,

seked iperaag ku kebanta mu.’†

37 Si Dabid ne gasi negsugid nega kenye ‘Empuꞌ’. Enukwan mebateng et mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan na yegang lang i Dabid Mesias?” Liminasig et pegkingeg kenye mengeꞌ taaw.

Sinagkaꞌ i Jesus et mengeꞌ Menulduꞌ et Keseraan

(Mateo 23:1-36; Lukas 20:45-47)

38 Sinugid nega i Jesus dut pegtulduꞌ ye, kwan ye, “Ingetiꞌ myu mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan na keinginan dye megbadyuꞌ et mebuwat baꞌ manew dye dut tetebuan sabab ingin dye tyuman et mengeꞌ taw. 39 Dut sinagoga gasi ingin dye marung dut teteyumanan et mengeꞌ taaw bekeꞌ mengeꞌ erung-erungan et mengeꞌ pegibuten dut mengeꞌ kenkanan. 40 Pegrundingen dye lang pengartaꞌ et mengeꞌ libun neng nebeluan. Keinginan dye menelangin et mebuwat, lebi negang megat banar dusa kedye.”

Pegsunuꞌ et Miskin neng Nebeluan

(Lukas 21:1-4)

41 Narung si Jesus dut abiꞌ et pegbebgeyan et Empuꞌ dut templo apang serungan ye mengeꞌ taw, sasat pemengdegdag et pirak dut susunan. Mekansang deyahan nenunuꞌ et derekerang argaꞌ. 42 Kiminabiꞌ gasi sembatung libun neng nebeluan apang menunuꞌ et duwang siin neng kikisek neng argaꞌ. 43 Ginayat i Jesus mengeꞌ pepengenaran ye. Sinugiran ye dye, kwan ye, “Keberbenaran pegsusugid ku dimyu itueng miskin neng nebeluan nenunuꞌ et lebi negang argaꞌ et sinunuꞌ dye. 44 Sabab mengeꞌ iba sinunuꞌ dye kisek neng bagiꞌ lang et pengartaꞌ dye. Segwaꞌ, sinunuꞌ et itueng miskin neng nebeluan ginsan neng ibiyag ye.”

13

Kerungkatan et Pengempuan naꞌ Benwa neng Templo

(Mateo 24:1-2; Lukas 21:5-6)

1 Pegliwan de Jesus et templo negsugid kenye sembatung pepengenaran ye, kwan ye, “Menunulduꞌ, birinaꞌ be derekerang batu in pegemiten dye balen et mengeꞌ benwa in. Menunga banar binaal dye.”

2 Kwan i Jesus kedye, “Nebiriꞌ myu tiban mengeꞌ derekerang benwa in, diki be, segwaꞌ, pepulid dye ginsan. Misan mengeꞌ batu kaya metinda neng petitimbew et seꞌsaliꞌ.”

Mengeꞌ Tendaꞌ et Keliyutan

(Mateo 24:3-14; Lukas 21:7-19)

3 Timinindal dye dut Bukid et mengeꞌ Olibo. Ganang megarung si Jesus set entek et templo iningkut ya et taguꞌ i Pedro, i Santiago, i Juan, bekeꞌ i Andres. Kwan dye, 4 “Isugiraꞌ damen baꞌ ingyan meinabu itueng mengeꞌ sinugid mu damen. Enu gasi tendaꞌ ye baꞌ mekabiꞌ ne metuman itue?”

5 Itue tinegnanan i Jesus negsugid kedye, kwan ye, “Ingetiꞌ myu na kas kew megpawam et misan sinung taw. 6 Mekansang matuꞌ na mibit et ngaran ku. Sugiren dye, ‘Aku si Kristo’ bekeꞌ mekansang elamen dye. 7 Baꞌ kekingeg kew et mekabiꞌ ne sagkaꞌ bekeꞌ abar-abar et sagkaꞌ dut leing lungsud, kas kew kesusa. Sabab itueng mengeꞌ ginis keilangan meinabu. Segwaꞌ, ingga peꞌ atin ketimpusan et biyag. 8 Sabab sumagkaꞌ bangsa et seꞌsaliꞌ yeng bangsa. Kwantin gasi dut mengeꞌ pegmilik. Megsagkaꞌsagkaꞌ dye. Yumegyeg nega atue bekeꞌ dut leing lungsud. Murap gasi. Segwaꞌ, mengeꞌ meinabu sama mene et pegteterman neng libun mura mengganak. Kwantin tegnanan et bagung periama.

9 “Segwaꞌ, kepangger kew sabab ilusu dye kemyu dut mengeꞌ ukum. Suntuken kew nega dut mengeꞌ sinagoga. Bibiten dye kemyu dut mengeꞌ pegibuten sabab lang et pegandel myu daken. Meinabu itue apang megpebnar kew kedye et Menungang Abar pasal et Empuꞌ. 10 Keilangan mepabar mena dut ginsan neng bangsa Menungang Abar pasal et Empuꞌ mura dumateng ketimpusan. 11 Segwaꞌ, baꞌ malew kew bekeꞌ bibiten dut ukum kas kew kesusa baꞌ enu ibres myu. Sabab baꞌ ingkuten kew igbey dimyu teyeg dut Menungang Nakem ibres myu kedye. 12 Meinabu gasi itue. Tipuen et lelaki tipused ye apang peteyen bekeꞌ kwantin gasi keredyanen et amaꞌ dut yegang ye. Etuanan et mengeꞌ keyegangan mengeꞌ gunggurang dye sampay ipepatey. 13 Isgan kew et ginsan taaw sabab et pegandel myu daken. Segwaꞌ, sinu kesandal et pegandel daken misan peteyen ya, atin terimanen et biyag neng kaya keskeran teyeg dut Empuꞌ.

Meyaat Banar na Megmilik

(Mateo 24:15-28; Lukas 21:20-24)

14 “Baꞌ ingyan mebiriꞌ myu ‘Meyaat Banar’ na megmilik ne dut diki teup kenye, keilangan meretian et megbatsaꞌ, pelegyu kew mengeꞌ tawʼt Judea dut kebudbukiran. 15 Baꞌ maya taaw dut binubungan, keilangan mineug apang melegyu megtuy. Endey sumled apang misiꞌ et enu-enu. 16 Mengeꞌ taaw gasi dut uma dye endey ne seulinen badyuꞌ dye. 17 Keingasiꞌingasiꞌ banar mengeꞌ megmementung sampay mengeꞌ pepeduruꞌ et ating eldew. 18 Ipenelenginaꞌ myu na endey meinabu itieng keliyutan et timpuʼt pememeratan 19 sabab itieng timpu et keliyutan ingga peꞌ nelebayan tihad negaʼt binaal et Empuꞌ dunyaꞌ seked tiban. Bekeꞌ diki melebayan peuliꞌ samat itue. 20 Baꞌ ipekwit et Empuꞌ ating keliyutan kaya lang taaw metinda. Segwaꞌ, sabab et mengeꞌ taaw neng piniliꞌ ye inupama ye na diki ipekwit,” sinugid i Jesus.

21 Sinugid nega i Jesus, “Baꞌ maya megsugid dimyu, kwan, ‘Birinaꞌ. Itue ne si Kristo neng pinesurung et Empuꞌ!’ etawa, ‘Duntin ne ya!’, kas kew pengandel. 22 Sabab lumiwan mengeꞌ taaw neng pesingsiring. Rundingan dye mengeꞌ taaw apang ipebluꞌ kedye kwan si Kristo dye etawa mengeꞌ tarus. Pebiriꞌ dye et mengeꞌ tendaꞌ sampay mengeꞌ keliluꞌlilung keradya. Ingin dye elamen mengeꞌ piniliꞌ et Empuꞌ baꞌ mekedyari. 23 Segwaꞌ, inget kew. Sinugid ku lagi dimyu itue mura meinabu.

Pegdateng et Yegang et Taaw

(Mateo 24:29-31; Lukas 21:25-28)

24 “Baꞌ metbes ne ating keliyutan lumingeb eldew bekeꞌ diki lumantaꞌ bulan. 25 Meregdag gasi mengeꞌ bituen bekeꞌ yumegyeg langit. 26 Tebes mebiriꞌ et mengeꞌ taaw pegdateng ku neng Yegang et Taaw dut mengeꞌ inarak. Ipebiriꞌ ku kebegbesagan bekeꞌ pegkaꞌ Empuꞌ ku. 27 Ipetahag ku dereakan ku apang timungen ginsan taaw neng piniliꞌ ku teyeg dut ginsan neng lungsud. Tihad dut kepuspusan et dunyaꞌ seked dut sembelang kepuspusan.

Pasal et Puun et Igus

(Mateo 24:32-35; Lukas 21:29-33)

28 “Retiaꞌ myu karang pasal et puun et igus. Baꞌ tumunas ne bekeꞌ dumeun sanga ye, mesewran myu mekabiꞌ ne pemumuaan. 29 Kwantin gasi baꞌ mebiriꞌ myu meinabu ne itueng mengeꞌ keliluꞌlilung keradya. Mesewran myu mekabiꞌ ne irateng ku, esen ku ne et lelengewan. 30 Indaniꞌ myu meinabu itueng pebibiyag tiban. Keberbenaran itue. 31 Tumalib langit bekeꞌ dunyaꞌ, segwaꞌ, diki meylang mengeꞌ beres ku neng sinugid dimyu.

Kaya Kesewd et Eldew etawa Timpu Pegpeuliꞌ i Jesus

(Mateo 24:36-44)

32 “Pasal et bineres ku dimyu, kaya kesewd et eldew etawa timpu baꞌ ingyan meinabu misan mengeꞌ dereakan et Empuꞌ dut lelegdengan et Empuꞌ. Misan aku Yegang et Amaꞌ, diki lang gasi kesewd. Empuꞌ Amaꞌ lang megsesewd. 33 Ingetiꞌ myu. Sulagiꞌ myu sabab diki mesewran baꞌ enung timpu.” 34 Dinugangan ye beres ye. Kwan ye, “Siringan ku samat taaw neng mugad et benwa ye apang mepanew et merayung lungsud. Binggeyan ye et kepegbayaꞌ mengeꞌ mengengeradya ye et kekenyeng keredyanen. Tinahag ye megsulag banar et daran endey migaꞌ. 35 Angkansa, sulagiꞌ sabab diki mesewran mu baꞌ ingyan irateng ku. Kaluꞌ pegserep et eldew, tengang gebi, memaluꞌ manuk, etawa keririkleman. 36 Tetaka dumateng ku et meklat. Kaluꞌ meretengan ku megigaꞌ kew? 37 Pegtahag ku dimyu, itahag ku gasi et ginsan taaw, ‘Sulagiꞌ myu. Pegpanyap kew!’ ” tutup i Jesus.

14

Pegperuen Atu ki Jesus

(Mateo 26:1-5; Lukas 22:1-2; Juan 11:45-53)

1 Keduwanan mene Kenkaan ne et Neketalib bekeꞌ Kenkaan ne et Bengbang neng Kaya Pinekembang. Sinekapan et mengeꞌ pegibuten et pariꞌ sampay mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan baꞌ enukwan pengalew dye ki Jesus pebiyaꞌ et runding apang imeteyen. 2 Nemegsudsugid et didye mene, “Segwaꞌ, endey ipetkaꞌ et eldew et Kenkaan apang diki meriwaraꞌ mengeꞌ taaw.”

Inulaꞌ Bebengluen dut Ulu i Jesus

(Mateo 26:6-13; Juan 12:1-8)

3 Dinetengan de Jesus benwa i Simon neng tegeldew-eldew dut Betania. Ganang megkekaan ya diminateng libun neng megbibibit et susunuan neng batu na pegngeranen alabastro. Sunuꞌ et itue bebengluen teyeg dut sembatung luluwaken na pegngeranen nardu. Mergaꞌ banar itueng nardu. Pinsaꞌ ye katsaꞌ pegketbes inulaꞌ ye et ulu i Jesus. 4 Segwaꞌ, mayang iba negberes et diri dye sabab et iseg, kwan dye, “Manu inusibaꞌ bebengluen in? 5 Mepegelen et lebi nega et telung gatus neng denaryo apang mebgey dut mengeꞌ miskin ating elen.” Sinusun dye libun.

6 Segwaꞌ, kwan i Jesus, “Pesariꞌ myu ya. Manu pegsesewen myu ya? Menunga itueng kineradya ye daken. 7 Sabab tatap mekeiba-iba myu miskin bekeꞌ misan ingyan. Baꞌ geayen myu keredyanan dye et menunga. Segwaꞌ, diki myu aku tatap meiba-iba. 8 Kineradya ye atin ne gees ye. Binalung ye ne lagi et bebengluen bilug ku apang memesen bilug ku mura et peglebeng. 9 Keberbenaran pegsugiren ku dimyu misan embeng lungsud mepebnaran et itueng Menungang Abar. Megdemikian gasi kineradya et itueng libun bilang kerendeman kenye.”

Pinegsulutan i Judas dut mengeꞌ Kebanta i Jesus

(Mateo 26:14-16; Lukas 22:3-6)

10 Si Judas Iskariote, sembatung pepengenaran i Jesus, siminurung dut mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ apang ipegdagang si Jesus kedye. 11 Nenep dye pegkekingeg et beres ye. Inekuanan dye begeyan ya et pirak. Angkansa, nenulus si Judas et timpu apang ipegdagang si Jesus.

Emuring Pengmepunan

(Mateo 26:17-25; Lukas 22:7-14, 21-23; Juan 13:21-30)

12 Unang eldew et Bengbang neng Kaya Pinekembang, ganang nebgey dye ne bibili et Kenkaan et Neketalib, nengingkut kenye mengeꞌ pepengenaran ye, kwan dye, “Embe ingin mu penyapan et kanan mu et Kenkaan et Neketalib?”

13 Dinaak ye duwang pepengenaran ye. Sinugid ye kedye, kwan ye, “Surung kew dut tetebuan. Kesusup kew et sembatung lelaki neng megbibibit et sengsiburan neng danum. Pesunud kew kenye. 14 Baꞌ embe seldan ye isugiraꞌ myu dut empuꞌ et benwa, ‘Na pepeingkut et menunulduꞌ embe kunung sisingled mekedyari kanan ye et Kenkaan et Neketalib kesaru ye mengeꞌ pepengenaran ye.’ 15 Itulduꞌ ye dimyu kelang sisingled dut dibuwat. Maya ne mengeꞌ gamit pegpanyap kew kityu duun.”

16 Nememanew mengeꞌ pepengenaran bekeꞌ nemenurung dut tetebuan. Nebiriꞌ dye samat sinugid i Jesus kedye. Pinanyap dye Kenkaan et Neketalib.

17 Ganang gimimbi ne siminurung ya duun iba ye sempuluꞌ duwang pepengenaran ye. 18 Ganang megkekaan dye ne sinugid i Jesus, kwan ye, “Keberbenaran pegsugiren ku dimyu. Sembatu dimyu neng kesaru ku dumagang daken.”

19 Nemengrupuk dye bekeꞌ nemegsubli-subli nengingkut kenye, kwan dye, “Aku takuꞌ a? Lein aku a?”

20 Sinambag dye i Jesus, “Sembatu dimyu neng sempuluꞌ duwang pepengenaran ku neng kesaru ku mengditil et bengbang set sembatung mangkuk. 21 Manew ku neng Yegang et Taaw sabab et nekesurat ne pasal et daken, segwaꞌ, keingasiꞌingasiꞌ et nengdagang daken in. Menunga nega et ating taaw diki ya pinengyegang.”

Ketimpusan et Pegsaru-saru

(Mateo 26:26-30; Lukas 22:15-20; 1 Korinto 11:23-25)

22 Ganang megkekaan dye nurut si Jesus et bengbang bekeꞌ ganang nekepenelangin ne ya et peselamat pinegpukputek ye, tebes pinemgeyan ye dye. Kwan ye, “Isiꞌ kew. Itueng bengbang samat bilug ku.” 23 Sampay insiꞌ ye sawan. Ganang nekepenelangin ne ya et peselamat binggey ye kedye bekeꞌ ninum dye ginsan. 24 Sinugid ye kedye, “Itueng inumen samat duguꞌ ku neng bagung tinangeꞌ neng meulaꞌ apang lekaten mekeldam. 25 Pegsusugid ku dimyu, minum ku mene et duruꞌ et ubas baꞌ meinum ku ne bagung duruꞌ dut ating eldew dut pegmimilikan et Empuꞌ.”

26 Ganang nemekekanta ne nemenurung dye ne dut Bukid et mengeꞌ Olibo.

Sinugid i Jesus pasal Pegpeilu i Pedro

(Mateo 26:31-35; Lukas 22:31-34; Juan 13:36-38)

27 Sinugid i Jesus kedye, “Kesimbakud kew ginsan sabab nekesurat, kwan, ‘Peteyen ku mengingipat, indyari megpekparak mengeꞌ bibili.’ 28 Segwaꞌ, pegketbes megbiyag ku peuliꞌ meguna ku dimyu dut Galilea.”

29 Negsugid si Pedro kenye, kwan, “Misan kesimbakud ginsan, segwaꞌ aku diki.”

30 Sinugid i Jesus kenye, “Keberbenaran pegsugiren ku dimyu, tiban negang gebi mura memaluꞌ manuk et ikeruwa, ketlu mu aku isungu.”

31 Segwaꞌ, sinugid ye et mepagen, kwan, “Misan keunung ku dimu matey, diki ku ikew isungu.” Kwantin nega gasi sinugid et ginsan.

Nenelangin si Jesus dut Getsemani

(Mateo 26:36-46; Lukas 22:39-46)

32 Siminurung dye dut Luluwakan et Olibo neng pegbikyanan et Getsemani. Sinugid ye et mengeꞌ pepengenaran ye, kwan ye, “Arung kew mena atue. Menelangin ku.” 33 Segwaꞌ, pinebayaꞌ ye si Pedro, si Santiago, bekeꞌ si Juan. Timinagnaꞌ si Jesus riminupuk sampay negsusa banar. 34 Sinugid ye kedye, “Merupuk banar atey ku seked ipatey ku. Atuꞌ kew e bekeꞌ megsulag.”

35 Ganang nekereꞌrayuꞌ ya sengkerit nepekleb ya apang menelangin na, baꞌ mekedyari lumibuas et kenye keliyutan. 36 Kwan ye, “Abba (gay bersen, Amaꞌ ku), kayang ginis na diki mu mekeradya. Ugaraꞌ et daken itueng keliyutan bekeꞌ kemeteyan neng melebayan ku. Segwaꞌ, diki et gay ku baꞌ diki gay mu nega.”

37 Pinekebian ye dye bekeꞌ neretengan ye dye memegigaꞌ. Kwan ye ki Pedro, “Simon, megigaꞌ ke takuꞌ a? Diki ke takuꞌ kesulag misan diki mekutkwit? 38 Pegsulag kew bekeꞌ menelangin apang diki kew meraag et sulay. Nesewran ku na ingin myu keredyanen menunga, segwaꞌ, melama pemeyuhuan myu.”

39 Nugad ya peuliꞌ apang menelangin atin negang beres binres ye. 40 Nepekabiꞌ ya peuliꞌ. Neretengan ye memegigaꞌ dye gasi, kuigaꞌ dye banar. Kaya lang mekesewran dye baꞌ enu isambag dye kenye.

41 Iketlung pegkabiꞌ ye kwan ye kedye, “Megigaꞌ kew nega takuꞌ bekeꞌ petetaren? Sereng ne. Timpu ne et kesusaan. Birinaꞌ myu. Pinegdagang ne aku neng Yegang et Taaw dut mengeꞌ tegesalaꞌ. 42 Pegbangun kew ne. Duun tyu ne. Birinaꞌ myu. Mekabiꞌ ne ating nengdagang daken.”

Pegdakep ki Jesus

(Mateo 26:47-56; Lukas 22:47-53; Juan 18:3-12)

43 Sekaliꞌ ganang megbebres nega si Jesus diminateng si Judas, sembatu et sempuluꞌ duwang pepengenaran ye. Megbebayaꞌ kenye mekansang taaw neng megbibibit et mengeꞌ keterman sampay pupukul. Teyeg dye dut mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ, mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, bekeꞌ mengeꞌ megurang et Sanedrin. 44 Nengdagang kenye negey mena kedye et sinyal, kwan, “Baꞌ siuman ku ya, atin ne. Dekpaꞌ myu tebes dundunaꞌ myu ya.”

45 Pegdateng pinekebian ye megtuy. Itue sinugid ye, kwan ye, “Menunulduꞌ!” Sampay inerkan ye ya. 46 Kineptan dye ya apang elewen. 47 Segwaꞌ, sembatung iba de Jesus petitiyeg duun giminabut et keterman ye bekeꞌ tinigbas ye uripen et metaas neng pariꞌ. Nebitas telinga et uripen. 48 Sinugid i Jesus kedye, kwan ye, “Mengrerampas ku takuꞌ a? Manu megbibibit kew et keterman bekeꞌ pupukul mura elewen myu aku? 49 Eldew-peldew iba myu aku dut templo duntin penulduꞌ ku. Segwaꞌ, kaya inalew myu aku. Tiban keilangan meinabu itue apang metuman mengeꞌ beres et Empuꞌ neng sinurat pasal et daken.”

50 Angkansa, nememelegyu mengeꞌ pepengenaran. Tinirengan dye si Jesus.

51 Maya siminunud kedye subur megsesamut et kedilew. Inewiran dye ya, 52 segwaꞌ tinektak ye kedilew neng samut ye bekeꞌ nelegyu et meglelbas.

Binibit si Jesus dut Benwa et Pariꞌ Apang Ingkutan

(Mateo 26:57-68; Lukas 22:54-55, 63-71; Juan 18:13-14, 19-24)

53 Binibit dye si Jesus dut metaas et pariꞌ bekeꞌ nemegtimung duntin mengeꞌ pegibuten et pariꞌ, mengeꞌ megurang et Sanedrin, sampay mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan. 54 Nepesunud kenye si Pedro, segwaꞌ, merayuꞌ elangan dye. Nepelembus ya seked dut legwas et benwa et metaas neng pariꞌ. Sabab pemenengnarang megarung ya set abiʼt apuy iba ye mengeꞌ menununggu. 55 Mengeꞌ pegibuten et pariꞌ sampay ginsan neng Sanedrin nemengebiyaꞌ et saksiꞌ ki Jesus apang imeteyen dye ya. Segwaꞌ, kaya nebiyanan dye. 56 Sabab mekeldam negsaksiꞌ et embut pasal et kenye, angkansa, kaya negseꞌsaliꞌ mengeꞌ pebnar dye.

57 Maya senu timinyeg negembut et pegsaksiꞌ dye, negsugid et samat itue, 58 “Nekingeg kay sinugid ye, kwan, ‘Rungkaten ku itueng templo et Empuꞌ neng binaal et taw, segwaꞌ, pegketalib et telung eldew mebaraꞌ ne na kaya taaw nemaal.’ ” 59 Misan ga in kaya pegseꞌsaliꞌ pegsaksiꞌ dye.

60 Timinyeg metaas neng pariꞌ dut pinegketngaan et mengeꞌ taaw bekeꞌ iningkut ye si Jesus, kwan ye, “Kaya takuꞌ mesambag mu? Enu pegsumbungan et mengeꞌ taaw dimu?” 61 Segwaꞌ, kaya giminibek. Kaya ya siminambag. Iningkut peuliꞌ et metaas neng pariꞌ, kwan, “Ikew takuꞌ si Kristo neng yegang et Empuꞌ na pegbebentugen et taw?”

62 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Asal aku. Mebiriꞌ myu aku neng Yegang et Taaw pegpeuliꞌ ku dut mengeꞌ inarak dut langit. Mebiriꞌ myu gasi na eset daken kebegbesagan et Empuꞌ.”

63 Angkansa, inuyat et metaas neng pariꞌ pekayan ye sabab et iseg. Kwan ye, “Manu keilangan tyu nega saksiꞌ? 64 Kemyu ne nekekingeg et penerwa ye dut Empuꞌ. Enu pemikir myu?” Ginsan dye nengukum ne teup ya matey.

65 Mayang iba timinagnaꞌ nibeg kenye. Linimbenan dye rupa ye bekeꞌ tinpal nega ya. Sinugiran dye, “Tekeraꞌ. Sinu timimpal dimu?” Sinuntuk nega ya et mengeꞌ menununggu.

Sinungu i Pedro si Jesus

(Mateo 26:69-75; Lukas 22:56-62; Juan 18:15-18, 25-27)

66 Duun negaʼt legwas si Pedro. Diminateng sembatung libun neng uripen et metaas neng pariꞌ. 67 Pegbiriꞌ ye penengnarang si Pedro tinengtengan ye ya bekeꞌ neres, “Iba ke nega i Jesus neng Nasareno.”

68 Segwaꞌ, siminungu ya, kwan ye, “Kaya mekesewran ku etawa kaya mekeretian ku gay mu bersen.” Liminiwan ya dut lelengewan et bakud. Nemaluꞌ manuk.

69 Nebiriꞌ ya et uripen neng libun bekeꞌ sinumbung ye gasi peuliꞌ dut mengeꞌ megtitiyeg duntin, kwan ye, “Itueng taaw iba dye.” 70 Segwaꞌ, siminungu ya peuliꞌ. Pegketbes et ingga peꞌ nekutkwit banar sinugid gasi peuliꞌ ki Pedro et mengeꞌ taaw duntin, kwan dye, “Asal sembatu ke et kedye sabab taaw ke et Galilea.”

71 Segwaꞌ, timinagnaꞌ ya megsumpaꞌ bekeꞌ mengibet, kwan, “Kaya mekekilala ku ating pegsugiren myu.”

72 Sekaliꞌ nemaluꞌ manuk et ikeruwa. Nerendeman i Pedro sinugid i Jesus kenye, kwan, “Mura ikeruwa memaluꞌ manuk, iketelu mu aku isungu.” Angkansa, siminiyak et meklat si Pedro.

15

Si Jesus dut Teteyumanan i Gobernador Pilato

(Mateo 27:1-2, 11-14; Lukas 23:1-5; Juan 18:28-38)

1 Sekaliꞌ pegdiklem nemegisun-isun metaas neng pariꞌ, mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, sampay mengeꞌ megurang iba dye keginsanan et Sanedrin. Pinepungpung dye si Jesus bekeꞌ binibit ki Pilato.

2 Iningkut ya i Pilato, “Ikew takuꞌ Surutan et mengeꞌ Judio?” Siminambag si Jesus, kwan ye, “Ikew ne negsugid.”

3 Mekansang sinumbung kenye et metaas neng pariꞌ. 4 Iningkut ya peuliꞌ i Pilato, kwan ye, “Kaya takuꞌ mesambag mu? Nekingeg mu kansang et sinumbung dye pasal dimu.”

5 Segwaꞌ, kaya ne siminambag si Jesus. Angkansa, negliluꞌ si Pilato.

Inukum si Jesus Apang Peteyen

(Mateo 27:15-26; Lukas 23:13-25; Juan 18:39—19:16)

6 Mapet-mapet teun dut timpuʼt Kenkaan et Neketalib pepeliwan i Pilato sembatung nepipirisu. Misan sinu tewen mengeꞌ taw ipeliwan. 7 Dut mengeꞌ megsagkaꞌ et Keseraan neng nekepatey kwit negatu-atu tagnaꞌ sembatung lelaki ingaran ye si Barabas. 8 Nepekabiꞌ ki Pilato mekansang taaw apang legesen ya na pasal et arat ye ne na megpeliwan nepirisu. 9 Segwaꞌ, iningkut dye i Pilato, kwan ye, “Gay myu takuꞌ ipeliwan ku ating Surutan et mengeꞌ Judio?” 10 Sabab nesewran ye imbeng lang sinelan et pegibuten et pariꞌ, angkansa, binibit et kenye.

11 Segwaꞌ, ininduan et mengeꞌ pegibuten et pariꞌ mengeꞌ taaw na kwan, si Barabas tewen dye ipeliwan. 12 Angkansa, iningkut dye peuliꞌ i Pilato, kwan ye kedye, “Baꞌ kwantin, enu gay myu keredyanen ku et pegbikyanan myu neng Mengmimilik et mengeꞌ Judio?”

13 Nememres dye et mebasag, kwan dye, “Iransang ya dut krus.”

14 Segwaꞌ, nengingkut si Pilato kedye et ketimpusan, kwan ye, “Manu? Enu keselaan ye?” Masi ga nemegberes et mebasag, kwan dye, “Iransang ya dut krus.”

15 Pagkaꞌ gay i Pilato telinganen mengeꞌ taw, angkansa, pineliwan ye si Barabas. Pineglelepsan ye si Jesus mura binggey ye kedye apang iperansang.

Sinawey et mengeꞌ Sundalu si Jesus

(Mateo 27:27-31; Juan 19:2-3)

16 Binibit si Jesus et mengeꞌ sundalu dut seled pretorio*, bekeꞌ tiningkag dye ginsan neng pepehenen et sundalu.

17 Pinebedyuan dye ya et meregang samat badyuꞌ et pegibuten et ginsan. Nenulapid dye gasi et suksuk apang ipepleng kenye. 18 Timinagnaꞌ dye megmara kenye, kwan dye, “Biyagaꞌ, Surutan et mengeꞌ Judio.” 19 Pineglelepsan dye et bungbung ulu ye bekeꞌ pinegigban-igban sampay pinegsedselukuran et ungkaꞌ. 20 Pegketbes kesitan, linukasan dye ya et badyuꞌ bekeꞌ pinebadyuꞌ kenye peuliꞌ diri yeng badyuꞌ. Pineliwan apang iransang dut krus.

Rinansang si Jesus dut Krus

(Mateo 27:32-44; Lukas 23:26-43; Juan 19:17-27)

21 Lineges dye mibit et krus i Jesus si Simon neng tawʼt Sirene, amaꞌ i Alejandro bekeꞌ i Rupo. Na timingkaꞌ esentin mawaꞌ ye dut uma ye. 22 Binibit dye si Jesus dut Golgota, gay bersen, “Lungsud et Bengkarak.” 23 Binggeyan dye et inumen neng mekelangu tegelamud et mebenglu. Segwaꞌ, kaya ininum ye. 24 Ganang neransang dye ne dut krus pinegbegbegian dye badyuꞌ ye. Pinegsugalan dye apang mesewran et tegsembatu kedye baꞌ enu meisiꞌ ye. 25 Lisag siyam et diriklem pegransang dye ki Jesus dut krus. 26 Sinurat dye dut ditdibuwat et krus sembatung sinumbungan pasal et kenye. “Surutan et mengeꞌ Judio.” 27 Duwang menenakew pineringan dye et kenye rinansang, sembatu set kewanan bekeꞌ sembatu gasi set gibang ye. 28 Netuman pegsugiren et Kesuratan, kwan, “Nebluan ya et sembatu dut nenglakad et Keseraan.”

29 Sebarang megtetalib mengeꞌ taaw pepepikpirik dye ulu dye bekeꞌ nemenawey, kwan, “Naꞌ! Ikew mengrungkat kunuꞌ et templo pegketbes megpetiyeg pegketalib et telung eldew. 30 Bewinaꞌ diri mu. Ineug ne et krus.” 31 Kwantin gasi sawey et mengeꞌ pegibuten et pariꞌ sampay mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, kwan, “Nemawiꞌ ya et iba, segwaꞌ, diri ye diki ye mebawiꞌ. 32 Mineug keʼt krus tiban baꞌ ikew si Kristo neng Surutan et Israel apang mebiriꞌ tyu. Kaluꞌ mengandel tyu.” Sinawey gasi ya et iba yeng rinansang dut krus.

Kemeteyan i Jesus

(Mateo 27:45-56; Lukas 23:44-49; Juan 19:28-30)

33 Ganang tengeldew ne, eldew liminingeb et sengkedunyaan seked lisag telu et mapun. 34 Ganang lisag telu net mapun negmara si Jesus et mebasag kwan ye, “Eloi, Eloi, lema sabakhtani?” gay bersen, “Empuꞌ ku, Empuꞌ ku, manu pinesaran mu aku?”

35 Pegkingeg et senung megtitiyeg duun nemegsugid, kwan dye, “Birinaꞌ myu. Pegtingkagen ye si Elias.” 36 Maya sembatu diminarak apang yagem ye sembatung pepekembang dut inum-inumen neng samat langgew. Dinatun ye et yuntuk et bungbung. Tinundul ye ki Jesus apang ipesepsep kenye, negsugid nega, kwan, “Pesaran mena. Birinen tyu enuʼt dumateng si Elias apang ipeineug ya dut krus.”

37 Segwaꞌ, nengurangin et mebasag si Jesus mura nebugtuan et ginawa. 38 Dingan gasi neuyat et petngaꞌ kumut neng diningding et templo tinegnanan dibuwat seked sanad. 39 Maya lelaki neng petitiyeg dut teteyumanan et krus i Jesus. Kapitan ya et senggatus neng sundalu. Ganang nebiriꞌ ye na natey si Jesus negsugid, kwan, “Tantu banar yegang et Empuꞌ itueng taw.”

40 Maya gasi mengeꞌ kelilibunan duun megpepayag et merayuꞌ. Duntin si Maria Magdalena bekeꞌ si Maria neng induꞌ i Jose sampay i Santiago neng ariꞌ ye. Duntin gasi si Salome. 41 Kwit duun nega si Jesus et Galilea siminunud dye kenye bekeꞌ nemeruri kenye. Maya nega ibang kelilibunan neng timinungul dut Jerusalem neng iba de Jesus.

Peglebeng ki Jesus

(Mateo 27:57-61; Lukas 23:50-56; Juan 19:38-42)

42 Ganang mapun et Eldew et Pegsakap, gay bersen, mura Eldew et Kepeternan, 43 inurem i Jose surungan si Pilato apang engaten ye bilug i Jesus. Tawʼt lungsud et Arimatea si Jose bekeꞌ sembatung pegibuten neng pegesipen dut Sanedrin. Megtetagey ya gasi et pegmilik et Empuꞌ. 44 Negliluꞌ si Pilato pegkabar ye natey ne si Jesus. Angkansa, pinetingkag ye kapitan et sundalu apang ingkuten ye baꞌ banar. 45 Ganang nesewran ye dut kapitan na patey ne tinugutan ye si Jose na isien bilug i Jesus. 46 Nengelen si Jose et kedilew apang ibulung ye et bilug i Jesus neng dinatun ye dut batu neng binaal et lebeng, pegketbes tinelubid ye kelang batu dut lelengewan et lebeng apang itengleb. 47 Si Maria Magdalena bekeꞌ si Maria neng induꞌ i Jose nekebiriꞌ baꞌ embe dinetunan ki Jesus.

16

Negbiyag Peuliꞌ si Jesus

(Mateo 28:1-10; Lukas 24:1-12; Juan 20:1-10)

1 Ganang nekelibuas ne Eldew et Kepeternan, si Maria Magdalena, bekeꞌ si Maria neng induꞌ i Santiago, sampay si Salome nengelen et bebengluen sabab sumurung dye dut lebeng apang ibalung dye et bilug i Jesus. 2 Pegdiklem et meriklem nega siminurung dye dut lebeng. 3 Nemegsudsugid dye, kwan, “Sinu ne tumelubid kityu et batu dut lelengewan et lebeng tiꞌ?” 4 Pegdateng dye nebiriꞌ dye netelubid ne peiged batu neng kelaꞌ banar. 5 Angkansa, siminled dye et lebeng. Nebiriꞌ dye sembatung subur neng megbebadyuꞌ et meputiꞌ. Megarung ya et tampar kewanan. Nemegliluꞌ dye banar.

6 Segwaꞌ, negsugid kedye, kwan ye, “Kas kew pegliluꞌ. Pegtulusen myu si Jesus neng taaw et Nasaret na rinansang. Negbiyag ne peuliꞌ. Kaya ne atue. Birinaꞌ myu dinetunan kenye. 7 Segwaꞌ, panew kew, isugiraꞌ myu et mengeꞌ pepengenaran ye, sampay ki Pedro, na muna ya dimyu dut Galilea. Mekita myu ya duntin samat sinugid ye dimyu.”

8 Nemengdarak dye peugad dut lebeng. Nememigpig et pegliluꞌ sabab et takut dye. Angkansa, kaya lang negsugid dye et misan sinu.

Negpebiriꞌ si Jesus dut Senung Taw

(Mateo 28:9-10; Juan 20:11-18)

9 [Itue gasi mengeꞌ ibang neinabu pegketbes et pegbiyag peuliꞌ i Jesus et keririkleman et Linggu. Nepebiriꞌ ya meguna mena ki Maria Magdalena. Itueng libun nepeugaran tagnaꞌ et pitung meyaat neng nakem neng siminaleb. 10 Sinurungan i Maria mengeꞌ pepengenaran i Jesus apang ipabar kedye. Merupuk dye bekeꞌ megsisiyak nega. 11 Segwaꞌ, kaya nengarap dye et sinugid i Maria kedye na negbiyag si Jesus sampay nepebiriꞌ kedye.

Negpebiriꞌ si Jesus dut Duwang Pepengenaran

(Lukas 24:13-35)

12 Pegketbes, negpebiriꞌ gasi ya dut duwang pepengenaran ye et ibang dagbes ganang megpepanew dye peugad dut kebebenwanan. 13 Nepeuliꞌ dye apang ipabar gasi dut mengeꞌ iba dye, segwaꞌ, kaya lang nemengandel.

Negpebiriꞌ si Jesus dut Sempuluꞌ Isa neng Pepengenaran

(Mateo 28:16-20; Lukas 24:36-49; Juan 20:19-23; Keradya 1:6-8)

14 Ingga nekwit nepebiriꞌ gasi ya dut sempuluꞌ isa neng pepengenaran ye ganang megkekaan dye. Inusiatan ye dye sabab et kektulan et ulu dye bekeꞌ sabab et kaya lang pemengarap dut mengeꞌ iba neng nekebiriꞌ kenye pegketbes et pegbiyag ye peuliꞌ. 15 Sinugid i Jesus kedye, kwan ye, “Surungiꞌ myu ginsan lungsud et dunyaꞌ apang mepelkep myu Menungang Abar dut ginsan neng mengeꞌ taw. 16 Sinu mengandel bekeꞌ bewtismuan mapen keselaan dye. Segwaꞌ, sinu diki mengandel ukumen. 17 Itue mengeꞌ tendaꞌ neng ipebiriꞌ et mengeꞌ pemengandel daken. Kepegbeꞌbayaꞌ ku gemiten dye apang mepeugad mengeꞌ meyaat neng nakem bekeꞌ kebres dye et lein-leing bebresan. 18 Misan kepurut dye et seli etawa keinum dye et kekeilu, diki lang meenu dye. Megnunga gasi mayang tegesakit neng medpen dye et keremut dye.”

Pineribuwat si Jesus dut Lelegdengan et Empuꞌ

(Lukas 24:50-53; Keradya 1:9-11)

19 Angkansa, pegketbes neres kedye si Begerar Jesus, pineribuwat ya dut lelegdengan et Empuꞌ bekeꞌ narung set kewanan et Empuꞌ Amaꞌ. 20 Nememanew mengeꞌ pepengenaran i Jesus apang mengabar dut misan embeng lungsud. Tinebangan dye et Empuꞌ. Pinebnaran et Empuꞌ beres ye pinebiaꞌ et mengeꞌ tendaꞌ.]

* 1:19 1:19 Santiago - etawa si Jakob yegang i Sebedeo.

† 1:21 1:21 sinagoga - Pengempuan neng benwa et mengeꞌ tawʼt Judio.

* 2:28 2:28 Yegang et Taaw - Sinugid i Jesus itueng ibang ngaran ye. Betsaen dut Diksyunario.

* 3:18 3:18 si Santiago - etawa si Jakob yegang i Alpeo.

† 3:27 3:27 Gay bersen i Jesus, kepeugad Ya et meyaat neng nakem sabab lebing mekegees Ya ki Seytan.

* 10:38 10:38 Gay bersen, “Mekuanan myu takuꞌ mesendalan keliyutan neng lebayan ku?”

* 11:9 11:9 Hosanna - gay bersen, “Bewien tyu!” Pegbantug itue et mengeꞌ Judio dut Empuꞌ.

* 12:11 12:10-11 Kanta 118:22-23.

† 12:36 12:36 Kanta 110:1.

* 15:16 15:16 pretorio - Benwa et pegibuten.

Lukas

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Menungang Abar pasal si Jesus Kristo Sinurat i

LUKAS

Kepurisnan et itueng Surat i Lukas

Itueng si Lukas lein lang tawʼt Judio, samat mengeꞌ ibang taaw negsurat et mengeꞌ buuk et Biblia. Erapun si Lukas teyeg et bangsa et Griego. Si Lukas mekansang pinegiskulan ye bekeꞌ ya sembatung doktor. Nengandel ya ki Jesus Kristo, ganang nekingeg ye ating Menungang Abar dut ketulduan i Pablo. Si Lukas bekeꞌ si Pablo sulut neng biꞌbilaꞌ banar. Tiniharan ating timpu dut ikeruwang pepenewan ne i Pablo eset mengeꞌ lein-leing lungsud na menulduꞌ, seked ating timpu na peteyen ya dut lungsud et Roma. Si Lukas kaya nepeblag eset kenye. Ya ne sembatu nengiba ki Pablo dut pepenewan ye.

Itueng bagiꞌ et buuk naꞌ Biblia sinurat i Lukas bekeꞌ ipebibit ye dut ki Teopilo, sembatung pegibuten eset mengeꞌ tawʼt Griego.

Sinugid i Lukas atueʼt Kesuratan na natuꞌ ating Yegang et Empuꞌ antangan ye sembatung taaw. Gaay i Lukas ipesewd dut ginsan et mengeꞌ taaw na si Jesus tantung Yegang et Empuꞌ bekeꞌ mekebawiꞌ Ya kityu teyeg et keselaan tyu. Pineretiꞌ i Lukas na diki lang tawʼt Judio na tebangen i Jesus temed meketabang ya et taaw teyeg et misan enung tutusan atueʼt dunyaꞌ. Pegsugiren ye enukwan tinabang i Jesus mengeꞌ sakit bekeꞌ pegtitiksaen bekeꞌ lebi nega mengeꞌ tawʼt tegesalaꞌ. Pegsugiren i Lukas mengeꞌ neinabu ki Jesus tihad nega pinegyegang ya seked kepeteyan ye sampay ne pegbiyag ye peuliꞌ.

Ketulduan et itueng Surat

Una-una 1:1-4

Pegganak ki Juan neng Mememewtismu 1:5-80

Kepenggenakan i Jesus 2:1-52

Ating ketulduan i Juan neng Mememewtismu 3:1-20

Ating pegbewtismu bekeꞌ pegsulay ki Jesus 3:21—4:13

Ating ketulduan i Jesus dut Galilea 4:14—9:50

Tihad dut Galilea sumangdel dut Jerusalem 9:51—19:27

Emuring linggu et biyag i Jesus 19:28—23:56

Pegkebiyag peuliꞌ bekeꞌ pegpebiriꞌ i Jesus 24:36-49

Pegperibuwat si Jesus dut Langit 24:50-53

1

1 Metaas naꞌ si Teopilo:

Mekeldam ne siminulay nesurat et usalan naꞌ pasal et mengeꞌ keginisan na netuman ne dut pinegketngaan tyu. 2 Samat dut kedyeng pinepusakaꞌ neng mengeꞌ keginisan atuʼt damen na dye sengkepunan mengeꞌ saksiꞌ gasi sampay menunulduꞌ et beres. 3 Daken, menang binusiksik banar ginsan neng keginisan neng neinabu tihad sengkepunan. Angkansa minenunga ku na sumurat et meatur naꞌ usulan dut dimu, metaas na si Teopilo, 4 apang mesewran mu ketignaan et ginsan neng usulan na tinulduꞌ dimu.

Ludium pasal Kepenggenakan ki Juan neng Mememewtismu

5 Kwit si Herodes surutan dut Judea, maya sembatung pariꞌ, ireg bersen pegibuten et mengempuan ngaran ye si Sakarias, mawaꞌ dut pengkatan i Abias sembatung pengkatan et mengeꞌ pariꞌ. Esawa i Sakarias si Elisabet neng inupuꞌ gasi i Aaron ating munang pariꞌ et Empuꞌ. 6 Saliꞌ dye metignaꞌ dut elepan et Empuꞌ, megsunud dye dut ginsan neng saraꞌ sampay mengeꞌ arat et Empuꞌ. 7 Megurang dye ne saliꞌsaliꞌ segwaꞌ kayangga yegang dye sabab si Elisabet bantut. 8 Negtekaꞌ gasi pangkat i Sakarias megkeradya bilang pariꞌ dut pegpengempuan naꞌ benwa dut elepan et Empuꞌ.

9 Samat arat et mengeꞌ pegpariꞌ, pesukuran dye baꞌ sinu kedye, sumled dut pegpengempuan naꞌ benwa indyari neginalep si Sakarias netiruan dye na sumled dut pegpengempuan naꞌ benwa apang mengruhung et kemengyan. 10 Sasat kenye pengruhung et kemengyan dut seled, mengeꞌ taaw memegpenalang gasi dut liwan. 11 Na maya dereakan et Empuꞌ negpebiriꞌ dut kenye. Megtitiyeg dut tampaꞌ kewanan et pegrungruhungan et kemengyan. 12 Neknaran si Sakarias pegkebiriꞌ ye dut dereakan et Empuꞌ, indyari diminateng kenye takut. 13 Segwaꞌ kwaʼt dereakan et Empuꞌ dut kenye, “Kas takut Sakarias, pasal dimung penelang kiningeg net Empuꞌ. Esawa mung si Elisabet megyegang et lelaki, na pengeraniꞌ et Juan. 14 Dut pegganak kenye diki lang ikew meksanan sampay gasi kineldaman, 15 sabab itueng si Juan megmendyaring metaas dut elepan et Empuꞌ. Diki ya minum et mekelangu etawa meiseg neng mengeꞌ iinumen. Tihad nega dut seled beteng et induꞌ ye, selban ne ya et Empung Menungang Nakem. 16 Mekansang keyegangan dut bangsa i Israel na mepeuliꞌ ye dut Empuꞌ. 17 Na itueng si Juan muna dut derateng nemiliꞌ Empuꞌ et memegbeg.* Naꞌ sumaleb ki Juan nakem bekeꞌ basag et Empuꞌ samat ki Elias neng tarus et Empuꞌ tagnaꞌ. Supaya si Juan memegsulut mengeꞌ kegunggurangan dut keyegangan bekeꞌ mengeꞌ merurupang megkesewd sumunud dut metignaꞌ. Ipepanyap si Juan sembatung bangsa dut Empuꞌ.”

18 Iningkut i Sakarias dereakan et Empuꞌ, kwan, “Enukwan kesesewd ku et itue? Sabab aku megurang ne bekeꞌ esawa ku tinugan net tapis.” 19 Siminambag dereakan et Empuꞌ, kwan, “Aku si Gabriel, na megtitiyeg dut elepan et Empuꞌ, na dinaak supaya megsugid et menungang abar dut dimu. 20 Sabab diki ke nengandel, birinaꞌ, tihad tiban megumew ke sampay diki ke ne kebres seked dut eldew na metuman ginsan.”

21 Negliluꞌ mengeꞌ taaw na baꞌ manu si Sakarias neng pegtetegeyen dye nekwit dut pegpengempuan neng benwa et Empuꞌ. 22 Pegliwan i Sakarias kaya ne mekebres angkansa tendes dye maya negpebiriꞌ kenye dut seled pegpengempuan neng benwa. Aluꞌ ye tulduꞌ mene, kaya ne mekebres.

23 Ganang nepuspus ne timpu et pegkeradya ye, nuliꞌ ne ya dut lelegdengan ye. 24 Pegketbes kaya nekwit eldew, negmengirem ne si Elisabet. Seled limang bulan dun lang et seled benwa. 25 “Ingasiꞌ daken et Empuꞌ itue,” kwan i Elisabet, “Ketimpusan, sinyekan ye aku supaya meugad seseweyan daken et mengeꞌ taaw!”

Pineabar ne Lagi pasal et Kepenggenakan ki Jesus

26 Ganang ikeenem neng bulan et kebtangan i Elisabet, dinaak et Empuꞌ dereakan neng si Gabriel supaya sumurung dut lungsud et Nasaret sakup et Galilea, 27 dut sembatung umawey naꞌ nemeupakat ibulun dut lelaki ingaran ye si Jose teyeg dut pengkatan i Surutan Dabid tagnaꞌ. Ingaran et umawey in si Maria. 28 Negpekabiꞌ kenye si Gabriel, kwan ye, “Mesukud ke sabab ikew lang naꞌ natiruaʼt libung mergaꞌ angkan nepiliꞌ ke et Empuꞌ. Empuꞌ esen net dimu.” 29 Neriwaraꞌ ne banar si Maria dut binres et dereakan kenye, pegpikiren ye ne banar baꞌ enu ingin bersen. 30 Sinugid et dereakan ki Maria, “Kas takut Maria, sabab maya kasi dimu et Empuꞌ. 31 Birinaꞌ lang, megbeteng ke sampay megyegang et sembatung lelaki na ipengaran mu kenye Jesus. 32 Megmendyaring metaas ya et ginsan bekeꞌ ngeranen ya na Yegang et Empung metaas ne banar. Igbey kenye et Empuꞌ eerungan et kegunggurangan yeng si Surutan Dabid tagnaꞌ. 33 Na, ya memegbeg dut mengeꞌ tungtung-inupuꞌ i Jakob† et kaya keskeran. Na, kaya seked pemegbeg ye.”

34 Nengingkut si Maria dut dereakan et Empuꞌ, kwan ye, “Enukwan itue meinabu, kayangga peꞌ esawa ku?” 35 Siminambung dereakan et Empuꞌ kenye, kwan ye, “Detengan ke et Menungang Nakem et Empuꞌ bekeꞌ mentek dimu basag et Empuꞌ neng metaas banar. Angkansa ating ipegyegang metignaꞌ banar bekeꞌ ngeranen na ya yegang et Empuꞌ. 36 Misan si Elisabet na kampung mu meumur ne, segwaꞌ negbeteng nega. Na ya kwit tiꞌ pegsugiren bantut, segwaꞌ tiban enem neng bulan ne kebtangan ye. 37 Sabab misan enu nega, kaya meliyut dut Empuꞌ.”

38 Kwan i Maria, “Uripen aku et Empuꞌ. Memnar teyen dut daken samat pegbersen mu daken in.” Pegketbes, tinirengan ne ya et dereakan et Empuꞌ.

Kinulew i Maria si Elisabet

39 Pagkaꞌ kwantin ne et ating eldew negpanyap deꞌdaliꞌ si Maria siminurung dut kebudbukiran et sakup et Judea. 40 Pegdateng ye, inempangan ye si Elisabet, pegketbes neglembus ne dut seled benwa i Sakarias. 41 Pegkekingeg i Elisabet et ampang i Maria, nenggibek memulek dut seled beteng ye. Indyari nesled si Elisabet et Menungang Nakem naꞌ Empuꞌ. 42 Angkansa neres et merensag si Elisabet ki Maria kwan ye, “Ginsan et mengeꞌ libun ikew lang mesukud, bekeꞌ mesukud gasi memulek na ipengganak mu. 43 Segwaꞌ manu takuꞌ aku nega kiminulew daken na ating induꞌ et Begerar ku? 44 Sabab birinaꞌ, ganang nekingeg ku ampang mu diminingan gasi nenggibek memulek dut seled beteng ku sabab et ya neksanan. 45 Mesukud ke sabab nengandel ke na metuman dut dimu beres et Empuꞌ banar.”

Nengulilal si Maria

46 Kwan i Maria,

“Pegbentugen et pusuꞌ ku Begerar in.

47 Bekeꞌ meksan nakem ku dut Empuꞌ, sabab ya memawiꞌ daken.

48 Sabab dinengdeng et Empuꞌ kelelewan ku neng uripen ye, sabab birinaꞌ tiharan tiban, pangkat-megpangkat naꞌ ginsan neng mengeꞌ taaw sugiren dye aku mesukud.

49 Sabab Empuꞌ naꞌ sembatung mekewasa na nemuwat daken et kelang ginis, ya metignaꞌ banar.

50 Pegingesinan et Empuꞌ sebarang pemengandel dut kenye teyeg dut pangkat-megpangkat naꞌ mengeꞌ taaw.

51 Negpebiriꞌ ya et kenyeng kewasa angkan pinegpekparak ye ginsan neng mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ neng mengeꞌ penedseled.

52 Pegugaren et Empuꞌ mengeꞌ surutan dut kedyeng mengeꞌ gerar, segwaꞌ pegpetaas sebarang mepekumbaba naꞌ pusuꞌ.

53 Pinebiyagan et Empuꞌ mengeꞌ meurap et menunungang ginis, segwaꞌ pineugad ye mengeꞌ mentiriꞌ kaya ne bibit et mengeꞌ enu-enu.

54 Tinebangan et Empuꞌ mengeꞌ uripen yeng mengeꞌ tawʼt Israel. Kaya linipatan et Empuꞌ tinangeꞌ ye ne meingesinen ye kityu.

55 Samat pinesewd et Empuꞌ dut mengeꞌ kegunggurangan tyu, dut ki Abraham sampay dut mengeꞌ tungtung-inupuꞌ ye.”

56 Telung bulan kwit et legdeng i Maria dut ki Elisabet mura nuliꞌ.

Pegganak ki Juan neng Mememewtismu

57 Napet ne timpu et penggenakan i Elisabet negyegang ne ya et sembatung lelaki. 58 Nekekingeg mengeꞌ rurungan ye sampay mengeꞌ kekempungan ye na ya iningesinan ne et Begerar naꞌ Empuꞌ. Neksanan dye kenye.

59 Pegdateng et ikewalung eldew, negsirateng dye supaya metulian memulek, pengeranan dye teyen si Sakarias samat ingaran et amaꞌ in. 60 Segwaꞌ sinugid et induꞌ ye kwan ye, “Diki, segwaꞌ ipengaran kenye Juan.” 61 Segwaꞌ kwan dye, “Kaya megngengaran et samat kwantin dut kekempungan mu.” 62 Angkansa pinuhunan dye mena amaꞌ apang mesewran dye baꞌ enu ipengaran dut memulek. 63 Indyari neneew si Sakarias et mesuratan ye. Pegketbes samat kwantin sinurat ye, “Juan ingaran ye.” Indyari negliluꞌ dye ginsan.

64 Atin peꞌ nekelengwaꞌ ne beres ye bekeꞌ metugnaꞌ ne pememresan ye angkansa negbantug ne dut Empuꞌ. 65 Nemenakut mengeꞌ rurungan dye, sampay dut kebudbukiran et Judea, atin lang pegsusugiren dye. 66 Sebarang nemekekingeg nemegliluꞌ, kwan dye, “Enu mesurungan et yengyegang naꞌ itue? Sabab pegeebayan ya et Empuꞌ.”

Kekerangan i Sakarias

67 Si Sakarias neng amaꞌ et yengyegang sineleb et Menungang Nakem naꞌ Empuꞌ bekeꞌ negtetari et samat kwantin:

68 “Kebegbentugan naꞌ Begerar naꞌ Empuꞌ, Empuꞌ et bangsa et Israel, sabab pineruri ye sampay lingkat ye kenyeng mengeꞌ taaw.

69 Negpetiyeg ya dut kityu et ating mekseg neng mememawiꞌ. Na ya teyeg dut tungtung-inupuꞌ i Surutan Dabid neng surutan tagnaꞌ neng uripen ye.

70 Samat tinangeꞌ et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ, pebiyaꞌ et mengeꞌ tarus et Empuꞌ itue:

71 Nebawiꞌ tyu ne dut kesagkaꞌ tyu sampay neagew ne kityu dut keremut et ginsan neng pengisegan kityu.

72 Buwaten et Empuꞌ itue supaya iperasa Ye Kenyeng ingasiꞌ dut mengeꞌ kegunggurangan tyu sampay merendeman gasi Kenyeng penektak,

73 bekeꞌ tinangeꞌ naꞌ sinumpaan ye dut ki Abraham neng keupuꞌupuan tyu,

74 supaya mepuwas tyu dut mengeꞌ penggewman et kesagkaꞌ tyu, apang kesukuꞌ tyu ne dut kenye na kaya ne takut.

75 Dut elepan ye na maya kenunganan bekeꞌ ketignaan sasat kityu pebibiyag.

76 Pasal dimu Juan, daken neng yegang, ngeranen ke et tarus et ketaasan banar na Empuꞌ, sabab muna ke dut pegibuten supaya memanyap et dalan ye,

77 bekeꞌ megpesewd dut mengeꞌ taaw ye pasal et kedyeng keselaan na maya ne keempunan. Angkansa nelkat dye ne.

78 Itue sabab et menungang ingasiꞌ et Empuꞌ dut kityu, ating mememawiꞌ samat eldew neng siminimpar teyeg dut langit,

79 supaya memenyar dut kedye na sebarang pemengibiyagan dut kelingban bekeꞌ dut kalung et kepeteyan, supaya turunan tiked tyu dut dalan na kaya kesesewan.”

80 Suminangpet ne yengyegang i Sakarias bekeꞌ negnekman ne. Dut kelnangan linegdengan ye seked dut eldew na tumagnaꞌ ya et keradya ye dut bangsa Israel.

2

Kepenggenakan i Jesus

(Mateo 1:18-25)

1 Ating masa, si Augusto Sesar, surutan et Roma, negbuwat et saraꞌ na megpelista ginsaʼt mengeꞌ taaw dut sengkelungsuraʼt Roma. 2 Itue una neng pegpepelista ganang Si Kirenio Gobernador et Siria. 3 Angkan mengeꞌ taaw siminurung dut kedye-kedyeng lungsud supaya megpelista.

4 Angkansa tihad dut Nasaret, neng lungsud et Galilea, timinungul de Jose dut Betlehem, lungsud et Judea, ating lungsud i Surutan Dabid tagnaꞌ, sabab si Jose tungtung-inupuꞌ nega i Surutan Dabid. 5 Siminurung dye supaya megpelista. Iba ye si Maria naꞌ tunang ye, segwaꞌ ating masa mentung ne. 6 Ganang dun dye ne, diminateng ne timpuʼt penggenakan i Maria. 7 Indyari, pinegyegang ye ne uluanak ye, na sembatung lelaki. Kinumutan ye, pegketbes dinatun ye dut kurerewan. Na dye dut sisirungan et mengeꞌ ayup sabab kaya ne sisingled na supaya meigaan dye dut benwa neng pepeigaaʼt mengeꞌ taaw.

Mengingipat et Bibili nebiriꞌ mengeꞌ Dereakan et Empuꞌ

8 Indyari duntin maya mengeꞌ mengingipat et bibili dut mekabiʼt luluwaken megdidiyaga et daran misan gebi. 9 Indyari negpebiriꞌ kedye sembatung dereakan et Begerar naꞌ Empuꞌ, indyari benyar et Begerar naꞌ Empuꞌ nenyar dut pelibut dye. Pagkaꞌ kwantin ne, nemeketakut dye. 10 Segwaꞌ kwaʼt dereakan et Empuꞌ dut kedye, “Kas kewʼt takut, sabab maya bibit ku Menungang Abar neng ikeksan dimyu banar sampay dut ginsaʼt mengeꞌ taaw. 11 Sabab ye ipinegyegang tiban sembatung Mememawiꞌ dut lungsud i Surutan Dabid tagnaꞌ, na ya ne si Kristo* neng Begerar. 12 Na, itue mendyaring tendaꞌ dut dimyu: Na baꞌ mebiyanan myu sembatung memulek na pegkukumutan bekeꞌ pebubuntul dut kurerewan na dut benwa neng pepeigaaʼt mengeꞌ ayup.”

13 Kuminlat lang timimbuꞌ kelang rupung et mengeꞌ dereakan teyeg dut langit na pebebayaꞌ sembatung dereakan et Empuꞌ na megbebantug dut Empuꞌ.

14 Kwan dye,

“Kebegbentugan dut Empuꞌ na dut langit banar, bekeꞌ dut sengkedunyaan maya kesenangan dut mengeꞌ taaw neng kekesian ye.”

15 Indyari timinireng ne kedye dereakan et Empuꞌ pegketbes siminurung dye ne dut langit. Indyari mengeꞌ mengingipat et mengeꞌ bibili nemegisun-isun dye, kwan dye, “Dumuntin tyu dut Betlehem apang birinen itueng ipinesewd kityu et Begerar naꞌ Empuꞌ in.” 16 Deraliꞌ ginsan panew dye. Indyari nebiriꞌ dye si Maria bekeꞌ si Jose, pegketbes nebiyanan dye ne memulek neng pebubuntul et kurerewan et pepekanaʼt sapiꞌ na dut benwa neng pepeigaaʼt ayup in. 17 Naꞌ ganang nebiriꞌ dye ne si Jesus, pinesewd dye ne baꞌ enu sinugid kedye et dereakan pasal et memulek naꞌ itue. 18 Sebarang nekekingeg negliluꞌ dye pasal dut mengeꞌ sinugid kedye et mengingipat et mengeꞌ bibili in. 19 Segwaꞌ tinaguꞌ ne i Maria dut seled pusuꞌ itueng ginis na neinabu, bekeꞌ pegpirpikiren ye ne dut seled pusuꞌ ye. 20 Indyari negpeuliꞌ ne mengeꞌ mengingipat et mengeꞌ bibili in, na memegdayew bekeꞌ memegbantug dut Empuꞌ sabab nebiriꞌ dye ginsan neng ginis naꞌ sinugid dut kedye in.

Pinengeranan bekeꞌ Tinulian ne si Jesus

21 Pegdateng et ikewalung eldew tinulian ne ya, indyari pinengeranan dye ne ya et si Jesus, ngaran naꞌ binggey et dereakan et Empuꞌ kwit ya ingga peꞌ pinegbeteng.

Binibit si Jesus dut Templo naꞌ Pegpengempuan neng Benwa et Empuꞌ Supaya Itampar

22 Ganang diminateng ne epat ne puluꞌ eldew pegketebes pinengganak i Maria, diminuntin dye dut lungsud et Jerusalem apang metuman dye arat et kedyeng kegunggurangan pasal et pegbasaꞌ, sabab atin ne set Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises. Si Jose bekeꞌ si Maria nemibit i Jesus supaya itampar dut elepan et Begerar naꞌ Empuꞌ. 23 Sabab samat kwantin sugid dut Kesuratan naꞌ Keseraan et Begerar naꞌ Empuꞌ,

“Itampar dut Empuꞌ Sebarang Uluanak naꞌ lelaki”

24 Bekeꞌ kwaʼt Kesuratan,

“Megey dye dut Empuꞌ et duwang aksang naꞌ lumbuꞌ etawa upa.”

Na itueng tendaꞌ et pegsunud dye dut Keseraan et Begerar naꞌ Empuꞌ.

25 Na maya sembatung lelaki dut Jerusalem si Simeon, ingaran ye. Metignaꞌ sampay meinempuen. Megtetagey ya dut mekekulpas et bangsa et Israel. Atin Nakem et Empuꞌ eset kenye. 26 Pinesewran ne lagi et Nakem et Empuꞌ na ya ingga matey seked mebiriꞌ ye Kristo et Empuꞌ naꞌ Begerar. 27 Pinepanew ya et Nakem et Empuꞌ na sumurung dut pengempuan neng benwa. Ganang binibit ne yengyegang naꞌ si Jesus et mengeꞌ gunggurang ye supaya buwaten dut kenye arat neng pinegeratan i Moises. 28 Pegdateng ye duntin, ginegeꞌ i Simeon yengyegang, peiibut pemantug ye dut Empuꞌ kwan ye:

29 “Metaas naꞌ Begerar naꞌ Empuꞌ, isiaꞌ ku ne tiban. Sabab nebiriꞌ ku ketumanan et tangeꞌ Mu daken, angkansa mekedyari Mu ne tiban bewinen et biyag et uripen Mu.

30 Selus sabab et nebiriꞌ ne et mengeꞌ mata ku Mememawiꞌ Mu, itueng yegang si Jesus,

31 na pinanyap Mu itue dut elepan et ginsan neng mengeꞌ tawʼt dunyaꞌ.

32 Pasal kenye, ya samat sembatung siluꞌ mebunayag dut mengeꞌ leing-leing bangsa, na ikebantug gasi dut dimung mengeꞌ tawʼt Israel.”

33 Amaꞌ bekeꞌ induꞌ et yengyegang negliluꞌ sabab dut mengeꞌ binres pasal si Jesus yegang dye. 34 Indyari ininunga dye i Simeon. Kwan ye dut ki Maria neng induꞌ i Jesus in, “Indaniꞌ negmendyari itueng yengyegang naꞌ itue dut ikeranggaꞌ bekeꞌ ikebawiꞌ et mengeꞌ tege-Israel eset Empuꞌ. Si Jesus sembatung tendaꞌ teyeg dut Empuꞌ na pegsagkaꞌ mekansang mengeꞌ tawʼt Israel. 35 Angkansa mebuar pegpipikiren et kineldaman. Bekeꞌ rupuk samat sembatung keterman ketugsuk dut kurudua mu, Maria.”

36 Indyari maya gasi sembatung tarus naꞌ libun na si Ana, na yegang i Panuel teyeg dut pengkatan i Aser. Megurang ne ya banar. Seled pitung teun lang kwit et pegesawa dye. 37 Indyari nebeluan ne, negumuran lang et walumpuluꞌ epat. Daran lang ye dut Templo neng benwa et Empuꞌ. Aluꞌ ye mengempuꞌ, megpenelang eldew sampay gebi, sengmenu pegpuasa. 38 Na ating masa nepekabiꞌ si Ana dut kire Jose, na megpeselamat dut Empuꞌ bekeꞌ negberes pasal dut ki Jesus dut ginsan na megtetagey et kelkatan et lungsud et Jerusalem.

Negpeuliꞌ ne de Jose dut Nasaret

39 Ganang nebuwat ne de Jose bekeꞌ i Maria ginsan neng usulan pasal Keseraan et Begerar naꞌ Empuꞌ, negpeuliꞌ dye ne dut Nasaret, na kedyeng lungsud et Galilea. 40 Siminangpet bekeꞌ basag ating yengyegang, baha et kesesewran sampay enep et Empuꞌ eset kenye.

Yengyegang naꞌ si Jesus dut Templo neng Pegpengempuan naꞌ Benwa

41 Teun-peteun megtungul dut Jerusalem mengeꞌ gunggurang i Jesus sabab et Kenkaan pasal et Neketalib.† 42 Ganang sempuluꞌ duwang teun ne umur ye, nemenungul dye, sabab diminateng ne gasi kenkaan na kenyeng gunggurang pinegeratan. 43 Pagkaꞌ tebes ne kenkaan peguliꞌ et mengeꞌ gunggurang ye, segwaꞌ si Jesus nepetektak dut Jerusalem. Na kaya pegsesewren dye. 44 Seled pikiran dye na si Jesus pebebayaꞌ dut ibang rupungan, angkansa sengmapun ne pinegpenewan dye mura dye nepikir tulusen dut kekempungan bekeꞌ dut mengeꞌ bilaꞌ dye. 45 Pagkaꞌ diki ne mebiyanan dye, nepeuliꞌ dye gasi dut Jerusalem supaya menulus kenye. 46 Iketlung eldew, nebiriꞌ dye ne si Jesus dut seled et pengempuan naꞌ benwa, megearung dut pinegketngaaʼt mengeꞌ menunulduꞌ megkikingeg bekeꞌ pengingkut dut kedye. 47 Indyari sebarang nekekingeg ki Jesus in, neliluꞌ dye dut kenyeng kesesewran bekeꞌ dut mengeꞌ tubag ye. 48 Ganang nebiriꞌ dye ne ya et gunggurang ye, liniluꞌ dye ya, kwan dye, “Manu itue binwat mu damen? Aku bekeꞌ amaꞌ mu nesusa et penulus dimu.” 49 “Manu pegtulusen myu aku?” kwan i Jesus. “Diki myu be nesewran na aku subaliꞌ dut benwa et Amaꞌ ku?” 50 Segwaꞌ kaya neretian de Jose baꞌ enu pinegberes i Jesus dut kedye.

51 Indyari timinugpa ne si Jesus pesurung dut Nasaret, iba ye ne mengeꞌ gunggurang ye. Na si Jesus sembatung mesinururen na yegang. Segwaꞌ itueng ginis neng neinabu tinaguꞌ et induꞌ ye dut seled pusuꞌ ye. 52 Megsesangpet peꞌ si Jesus, dimineklaꞌ kesesewran ye, negnunga deregbesan ye bekeꞌ keireg-ireg dut Empuꞌ sampay dut mengeꞌ taaw.

3

Pinepanyap i Juan mengeꞌ Taaw Sabab si Jesus Megderateng

(Mateo 3:1-12; Markus 1:1-8; Juan 1:19-28)

1 Ganang ikesempuluꞌ limang teun ne, atin ne kekwiten et pegkepet i Tiberio Sesar, na ya surutan et Roma, dut timpu naꞌ atin si Ponsio Pilato Gobernador dut Judea, Si Herodes Gobernador et Galilea bekeꞌ tipused yeng si Pelipe Gobernador gasi dut Iturea bekeꞌ Trakonite, Si Lisanias gasi Gobernador dut Abilinia. 2 Si Anas bekeꞌ si Kaipas, dye metaas naꞌ pariꞌ ating masa.

Indyari diminateng beres et Empuꞌ dut ki Juan naꞌ yegang i Sakarias. Na lumegdeng si Juan et ating masa dut kelnangan. 3 Sinurungan ye ginsaʼt mengeꞌ kebeberiuan neng pelilibut dut danumen et Jordan, na pegabar ye pasal et bewtismu et tendaꞌ et pasal pegsusun dye supaya maya kemeapan et keselaan. Naꞌ itueng keradya i Juan. 4 Samat dut Kesuratan et Empuꞌ neng sinurat i Isaias naꞌ sembatung tarus et Empuꞌ tagnaꞌ, na samat kwantin tutugnaan ye:

“Maya sembatung epelagew et tingkag dut kelnangan, kwanen ye, ‘Penyapaꞌ myu dalan et Empuꞌ, ipetignaaꞌ myu bebyaan ye!

5 Sebarang mebelnek subaliꞌ timbunan, sebarang mebukid subaliꞌ tebagen, sebarang mebeliwet naꞌ dalan subaliꞌ petignaen, bekeꞌ mengeꞌ melingkatud subaliꞌ penyasen.

6 Indyari mebiriꞌ et ginsaʼt taaw kepuwasan et Empuꞌ!’ ”

7 Angkansa binres i Juan dut kineldaman neng memegsusurung dut kenye, kwan ye, “Kemyung mengeꞌ merurupang, samat pengkatan kew et seli! Sinu negpeamay-amay dimyu na menangkis dut iseg et Empuꞌ naꞌ dumateng? 8 Angkansa ipebirinaꞌ myu mena buaꞌ et dimyung pegsusun. Na, kasiꞌ myu isugiraꞌ tiban na kemyu tuꞌ keupuꞌupuan i Abraham, sabab isugid ku dimyu sebanar, mekepeliwan Empuꞌ et keyegangan i Abraham atuʼt kebebetuan naꞌ itue. 9 Neꞌ, tiban iseg et Empuꞌ dut dimyu samat pereratun naꞌ kapa dut gamut et mengeꞌ kayu. Angkan sebarang mengeꞌ kayu na diki muaꞌ et menununga, atin tuuy ne pemutken ampaꞌ ne iyuntur dut apuy.”

10 “Enu ne buwaten kay tiban?” ingkut et kineldaman. 11 Siminambag si Juan kwan ye, “Na baꞌ ya megbebadyuꞌ et duwa, igbey ye sembatu in dut kaya badyuꞌ, bekeꞌ sebarang maya pegkaan demikian kwantin gasi buwaten ye.”

12 Indyari maya mengeꞌ menunukut et buwis siminurung kenye, supaya mememewtismu kwan dye, “Begerar, enu ne buwaten kay?” 13 Sinambag Ye dye, kwan ye, “Pasal dimyu, kas kewʼt penukut et lebi.”

14 Mengeꞌ kesundeluan gasi nemengingkut kenye, kwan dye, “Enu ne damen buwaten kay?” Sinambag ye dye, kwan ye, “Kas kewʼt pengleges dut mengisiꞌ et pirak dut mengeꞌ taaw, bekeꞌ kas kewʼt penaksir misan kaya keberbenaran, bekeꞌ mesdengan kew ne baꞌ senu tengdan dimyu.”

15 Memegenep net tagey mengeꞌ taaw. Segwaꞌ ginsan dye nebluan, sabab kwan dye lang tuꞌ si Juan in atin ne si Kristo* naꞌ pegtetegeyen dye. 16 Segwaꞌ negsugid si Juan dut kedye, kwan ye, “Pegbewtismu ku dimyu pasal danum, temed maya sembatung pesusunud dut daken lebing mekseg dut daken, na ya megbewtismu dimyu pasal dut Empung Nakem, bekeꞌ pasal dut apuy. 17 Ya samat mengguguyas dut guguyasan. Sebarang mengeꞌ parey, atin puguen ye dut legkew, segwaꞌ sebarang mengeꞌ apa bekeꞌ kilulu, atin tutungen ye dut apuy naꞌ kaya kepesewan.”

18 Indyari, mekansang neng ginis pinenektak i Juan sampay nenulduꞌ nega et Menungang Abar dut mengeꞌ taaw. 19 Segwaꞌ si Gobernador Herodes binresan i Juan sabab dut ki Herodes neng inagew ye, sampay nemegbulun ne. Sabab si Herodias neng esawa et tipused ye bekeꞌ diki lang et atin mekansang negang mengeꞌ mereraat naꞌ binwat ye. 20 Nerugnan ne gasi i Surutan Herodes et atin salaꞌ ye, sabab et pinepirisu ye si Juan.

Binewtismuan si Jesus

(Mateo 3:13-17; Markus 1:9-11)

21 Pagkaꞌ nebewtismuan ne i Juan ginsaʼt mengeꞌ taaw neng nemengduntin in, megdemikian sampay si Jesus negpebewtismu ne gasi dut ki Juan. Pegketbes na ya nebewtismuan, negpenalang ne, pegpenelang ye neukaban langit. 22 Indyari nineug kenye Menungang Nakem naꞌ Empuꞌ samat dagbes et aksang. Indyari maya beres nekingeg teyeg dut langit, kwan ye, “Ikew lang naꞌ pegmerganen ku naꞌ yegang, mekeksanan ku banar dut dimu.”

Ingaran et Keupuꞌupuan i Jesus

(Mateo 1:1-17)

23 Megumur net telumpuluꞌ si Jesus, atin ne pegtagnaꞌ yeʼt pegkeradya dut pinesukuꞌ kenye. Dut kesesewran et mengeꞌ taaw na si Jesus yegang i Jose na yegang i Eli, 24 si Eli yegang i Matat. Na si Matat yegang i Lebi na yegang i Melki, na bekeꞌ yegang i Jana na yegang i Jose. 25 Ating si Jose in yegang i Matatias, na yegang i Amos. Itueng si Amos yegang i Nahum naꞌ yegang i Esli, si Esli in yegang i Nage, 26 ating si Nage yegang i Maat na yegang i Matatias. Si Matatias in yegang i Semei na yegang i Jose. Si Jose gasi in yegang i Juda. 27 Ating si Juda yegang i Joana neng yegang i Resa. Si Resa in yegang i Sorobabel neng yegang i Salatiel naꞌ yegang i Neri. 28 Ating si Neri yegang i Melki neng yegang i Adi naꞌ yegang i Kosam. Si Kosam yegang i Elmodam neng yegang i Er. 29 Ating si Er yegang i Josue neng yegang i Elieser naꞌ yegang i Jorim. Si Jorim yegang i Matat neng yegang i Lebi. 30 Ating si Lebi yegang i Simeon neng yegang i Juda naꞌ yegang i Jose. Si Jose yegang i Jonam neng yegang i Eliakim. 31 Ating si Eliakim yegang i Melea neng yegang i Mainan naꞌ yegang i Matata. Si Matata yegang i Natan neng yegang i Dabid. 32 Ating si Dabid yegang i Jesse neng yegang i Obed naꞌ yegang i Boos. Si Boos yegang i Salmon neng yegang i Naason. 33 Ating si Naason yegang i Aminadab neng yegang i Admin naꞌ yegang i Arni. Si Arni in yegang i Esrom neng yegang i Peres naꞌ yegang i Juda. 34 Ating si Juda yegang i Jakob neng yegang i Isaak naꞌ yegang i Abraham. Si Abraham yegang i Tera neng yegang i Nahor. 35 Ating si Nahor yegang i Serug neng yegang i Reu naꞌ yegang i Peleg. Si Peleg in yegang i Eber neng yegang i Sala. 36 Ating si Sala yegang i Kainan neng yegang i Arpaksad naꞌ yegang i Sem. Si Sem in yegang i Noe neng yegang i Lamek. 37 Ating si Lamek in yegang i Metusela neng yegang i Enok. Si Enok in yegang i Jared neng yegang i Mahalalel naꞌ yegang i Kainan. 38 Ating si Kainan in yegang i Enos neng yegang i Set naꞌ yegang i Adan. Si Adan† in yegang et Empuꞌ banar.

4

Pegsulay ki Jesus si Seytan

(Mateo 4:1-11; Markus 1:12-13)

1 Si Jesus pegtetetegan et Empung Menungang Nakem. Indyari neglembus ne si Jesus teyeg dut danumen et Jordan, indyari pinenekmanan et Empung Nakem na ya meglahyun dut kelnangan. 2 Pegdateng ye dun, tinuksuꞌ i Seytan si Jesus. Seled epat na pulung eldew si Jesus kaya lang nengaan, angkansa ya inurapan banar.

3 Indyari pineinabu net atin i Seytan penuksuꞌ ye dut ki Jesus, kwan ye, “Baꞌ ikew Yegang et Empuꞌ, isugiraꞌ dut batu naꞌ itue e na ipebeluaꞌ et kekanen.” 4 Indyari siminambag si Jesus, kwan ye, “Nekesurat dut Kesuratan et Empuꞌ, na,

‘Diki lang megbiyag taaw pasal dut kekanen lang.’ ”

5 Indyari pinebayaꞌ gasi i Seytan dut pinekemelangkew naꞌ bukid, pegketbes sengkeperekan lang pinepayag kenye ginsaʼt milikan et sengkedunyaan. 6 Indyari negberes gasi si Seytan kenye, kwan ye, “Ibgey ku dimu ginsaʼt penggewman bekeꞌ pegkedeyahan naꞌ itue sabab pinegbayaꞌ ne daken itue, angkansa mekedyari ku mebgey dut sinu-sinu na gaay ku na begeyan. 7 Na, baꞌ ikew mengempuꞌ daken, ginsan ibgey ku dimu.” 8 Segwaꞌ siminambag si Jesus kenye, kwan ye, “Nekesurat dut beres et Empuꞌ,

‘Pengempuaꞌ Begerar mung Empuꞌ Banar bekeꞌ ya lang sukuan mu.’ ”

9 Indyari pinebayaꞌ gasi i Seytan dut lungsud et Jerusalem. Pegdateng duun timinyeg dye dut terimpukpukaʼt Pegpengempuan naꞌ Benwa et Empuꞌ. Indyari sinugiran ye si Jesus, kwan ye, “Baꞌ ikew Yegang et Empuꞌ, tugpa ne. 10 Sabab dut Kesuratan et Empuꞌ,

‘Bilinan ye kenyeng dereakan supaya medyeganan ke, 11 Beke, sempupuen dye ikew supaya diki ke tegkurihad dut batu.’ ”

12 Indyari siminambag si Jesus, kwan ye, “Nesurat,

‘Kasiꞌ pegtuksuaꞌ Begerar mung Empuꞌ in.’ ”

13 Ganang netbes ne i Seytan ginsan neng penuksuꞌ ye, tinirengan ye ne si Jesus pengsemantaraꞌ segwaꞌ peulinan ye nega baꞌ maya ne menungang timpu gasi.

Tinegnanan i Jesus Kenyeng Pegkeradya dut Galilea

(Mateo 4:12-17; Markus 1:14-15)

14 Indyari negpeuliꞌ si Jesus dut lungsud et Galilea, asal Empung Menungang Nakem eset kenye. Nehebaran et ginsaʼt taaw naꞌ pelilibut dut lungsud naꞌ atin pasal kenye. 15 Sampay negtulduꞌ ya dut mengeꞌ pegtimung-timungan dye, ginsan dye nekebantug kenye.

Kaya Tinerima si Jesus dut Lungsud et Nasaret

(Mateo 13:53-58; Markus 6:1-6)

16 Indyari siminurung si Jesus dut lungsud et Nasaret, na baꞌ embe dineklaan ye. Pegdateng et Eldewʼt Kepeternan, diminuntin dut pegtimung-timungan sabab atin ne neeratan ye. Pegdateng dun timinyeg supaya megbatsaꞌ. 17 Binggey dut kenye Kesuratan i Isaias neng tarus et Empuꞌ tagnaꞌ. Indyari kinelkad ye ne Kesuratan, nebiyanan ye duntin samat kwantin tugnaꞌ ye,

18 “Nakem et Empuꞌ dut daken sabab aku piniliꞌ ye supaya menulduꞌ et Menungang Abar dut mengeꞌ miskin. Dinaak ye aku apang ipebunayag dut nepipirisu na dye mepeliwan, ipengmendyari sebarang mengeꞌ beleg kebiriꞌ bekeꞌ merugeyan sebarang mekeliyutan.

19 Bekeꞌ ipabar ye ating timpu na bewinen et Empung Begerar kenyeng mengeꞌ taaw.”

20 Pegketbes linulun ye ne Kesuratan, indyari pineuliꞌ ye ne dut negey kenye in mura narung supaya menulduꞌ. Indyari ginsaʼt taaw dut seled pegtimung-timungan in nemenengteng dut kenye. 21 Indyari tinegnaan ye negsugid dut kedye, kwan ye, “Tiban ating Kesuratan naꞌ nekingeg myu in, netuman ne.” 22 Menunga ginsan bebresen dye dut kenye, sampay neliluꞌ sabab et menunungang mengeꞌ bebresen naꞌ liminiwan dut babaꞌ ye. “Diki be itue yegang i Jose?” kwaʼt ingkut dye.

23 Siminambag si Jesus dut kedye, kwan ye, “Meraliꞌ samat kwantin ketulduan sugiren myu pasal daken, ‘Mengunguru, uruiꞌ mena bilug mu!’ Sampay sugiren myu gasi, ‘Buwataꞌ mena dut dimung lungsud ginsaʼt nekingeg kay pasal dut mengeꞌ pinemuwat mu dut Kapernaum.’ 24 Keberbenaran isugid ku dimyu, kaya lang tarus et Empuꞌ keterima-terima dut kenyeng kebenbenwanan.

25 “Segwaꞌ sugiran ku kemyuʼt ketentuan, mekansang dut bangsa et Israel naꞌ mengeꞌ kelilibunan naꞌ nebeluan dut penewnan i Elias neng tarus et Empuꞌ tagnaꞌ, sabab et telung teun tengaꞌ kaya lang diminlek, angkansa diminateng kelang urap. 26 Temed kaya lang pineruntin et Empuꞌ si Elias dut sinu-sinu selyu ga dut sembatung tumpang naꞌ libun neng nebeluan na tawʼt Sarepat, dut sakup et lungsud et Sidon. 27 Mekansang dut bangsa Israel na mengeꞌ tegeldew-eldew dut penewnan i Eliseo neng tarus et Empuꞌ tagnaꞌ, segwaꞌ kaya misan sembatu pinenunga ye selyu si Naaman ga naꞌ tumpang, na sembatung tawʼt Siria.”

28 Ganang nekingeg itue e et ginsaʼt mengeꞌ taaw dut seled pegtimung-timungan tiꞌ, nemengiseg dye banar. 29 Nemeniyeg dye ginsan ampaꞌ dye ne pineliwan, sampay ipegdururung dye dut terimpurukaʼt bukid neng binaal dyeng lungsud supaya ipulid dye ya dut pengras. 30 Segwaꞌ nayaꞌ lang dut pinegketngaan dye na kaya nepenu-penu, indyari nugad ne si Jesus.

Pineugad i Jesus Meraat neng Taaw

(Markus 1:21-28)

31 Pegketbes timinugpa ne de Jesus dut Kapernaum, na sembatung sakup et lungsud et Galilea, na dut Eldew et Kepeternan timinagnaꞌ pegtulduꞌ i Jesus dut mengeꞌ taaw dut pegtimung-timungan. 32 Neliluꞌ dye banar dut kenyeng mengeꞌ tulduꞌ, sabab maya keseg kenyeng mengeꞌ bebresen. 33 Dut pegtimung-timungan maya sembatung lelaki neng negbegbalig. Negberes ya et mebasag dut ki Jesus, kwan ye, 34 “Enu panew mu damen Jesus et Nasaret? Natuꞌ ke be supaya binesanen mu kami? Sewd kay baꞌ sinu ke. Ikew ating Pasek Metignaꞌ teyeg et Empuꞌ.” 35 “Kas kegibek!” kwan i Jesus, “Lumiwan kew dut kenye.” Indyari inugbaꞌ et tawʼt kekelyan ating lelaki in ampaꞌ ne liminiwan ating meraat, na kaya ne nekepesakit kenye. 36 Indyari ginsaʼt mengeꞌ taaw neliluꞌ sampay nemegbesberes ne, kwan dye, “Enu itueng tulduꞌ e? Sabab maya keksegan bekeꞌ maya kebesagan. Inempangan ye lang meraat neng nakem nemengliwan ne.” 37 Na, pagkaꞌ kwantin ne abar pasal kenye limingkep dut ginsaʼt pelilibut.

Mekansang Pinegulinan i Jesus

(Mateo 8:14-17; Markus 1:29-34)

38 Indyari nugad ne si Jesus dut pegtimung-timungan, ampaꞌ ne diminuntin dut benwa de Simon. Neginabu duntin, libun neng pengibanan i Simon in pegegnewen. Neneew de Simon pekitabang dut ki Jesus. 39 Angkansa diminigwang si Jesus dut kenye, ampaꞌ ye ne dinaak ating egnew mugad. Indyari inibuanan ne megtuy ne nemeruri sampay negpekaan ne dut kedye.

40 Ganang megsesdep ne eldew, nememibit mengeꞌ taaw et indeginis neng mengeꞌ reresanen et mengeꞌ mesesakit. Segwaꞌ ganang pegdepnen ye lang et keremut ye ginsan sembatu-sembatu kedye angkansa pemegnunga dye ne. 41 Nemengliwan dut kineldaman mengeꞌ mereraat bekeꞌ megegerwak dye. Kwan et mengeꞌ meraat naꞌ nakem, “Ikew naꞌ Yegang et Empuꞌ!” Segwaꞌ pinemulag i Jesus dye, sampay kaya tinugutan ye dye na meres pasal dut kenye sabab pegsesewren dye na Ya ne in ating Kristo.

Negpabar si Jesus dut Judea

(Markus 1:35-39)

42 Pegdateng et keririkleman, siminurung si Jesus dut kelnangan. Naꞌ, mengeꞌ taaw memegtulus ne kenye. Ganang nebiyanan dye ne si Jesus, binisara dye ya na endey mena tumireng kedye. 43 Segwaꞌ kwan ye, “Keilangan ipabar ku gasi Menungang Abar dut leing kebenbenwanan pasal milikan et Empuꞌ, sabab pasal et atin angkan aku dinaak.” 44 Indyari negpeabar ne si Jesus dut mengeꞌ pegtimung-timungan et mengeꞌ tawʼt Judio na dut bangsa et Judea.

5

Pegtingkag i Jesus et Kenyeng mengeꞌ Unang Pepengenaran Ye

(Mateo 4:18-22; Markus 1:16-20)

1 Sembatung eldew, petitiyeg si Jesus dut tindal et dagat et Genesaret, na dut pelilibut ye negsigkit kansang et mengeꞌ taaw sabab memegkikingeg pasal beres et Empuꞌ. 2 Indyari nebiriꞌ i Jesus duwang gubang pesesengrad dut deplakaʼt dagat segwaꞌ kaya sentin mengeꞌ empuʼt gubang in sabab pemenggunas et rambat dye. 3 Indyari nekepikir si Jesus sumakat dut sembatung gubang in. Ating gubang Empuꞌ ye si Simon. Indyari narung ne si Jesus dut gubang, pegketbes kwan i Jesus dut kenye, “Isundur-sunduraꞌ sengkerit pelawed.” Sasat megearung dut gubang in, sasat gasi pegtutulduan ye ginsaʼt kineldaman in.

4 Indyari ganang neketbes net pegtulduꞌ ye, kwan ye dut ki Simon, “Pelawed-leweraꞌ myu gubang in, pegketbes itanaꞌ myu ne ating mengeꞌ rambat in supaya keisiꞌ kew seraꞌ.”

5 Segwaꞌ siminambag si Simon, kwan ye, “Menulduꞌ, negsinggebi ne tuyuꞌ kay, segwaꞌ misan sisiꞌ kaya lang nekeisiꞌ kay. Segwaꞌ pagkaꞌ ikew ne pegsugid, itaan kay ne mengeꞌ rambat tuꞌ.” 6 Na, pagkaꞌ nebuwat dye ne itue e, nemekeisiꞌ ne et mekansang naꞌ seraꞌ seked-seked kuuyat ne rambat dye. 7 Pagkaꞌ kwantin ne, pinengempayan dye ne kedyeng mengeꞌ iba-iba na dut sembatung gubang tiꞌ na pekabiꞌ dut kedye supaya menabang. Indyari nememunsul ne ampaꞌ dye ne pinenunuan duwang gubang. Naꞌ, usa-usa mengeꞌ gubang dye kuelneb ne. 8 Pagkaꞌ samat kwantin ne nebiriꞌ i Simon, tahan lang nepekleb dut titikeran i Jesus, indyari kwan ye, “Pereyuniꞌ ku Empuꞌ, sabab aku tuꞌ sembatung tegesalaꞌ.” 9 Indyari si Simon bekeꞌ mengeꞌ iba ye nemekeliluꞌ sabab dut deklaʼt seraꞌ neng neisiꞌ dye. 10 Megdemikian nemekeliluꞌ si Jakob bekeꞌ si Juan neng keyegangan i Sebedeo, naꞌ mengeꞌ kebeꞌbayaꞌ i Simon.

Indyari kwan i Jesus dut ki Simon, “Kas takut, sabab tihad tiban mengrerambat ke ne et mengeꞌ taaw*.” 11 Indyari pinerungguꞌ dye ne kedyeng gubang, indyari tinirengan dye ne ginsan, ampaꞌ dye ne nayaꞌ dut kenye.

Taaw neng Tegeldew-eldew Pinenunga i Jesus

(Mateo 8:1-4; Markus 1:40-45)

12 Ganang dun ne si Jesus dut sembatung lungsud, maya dun sembatung tegeldew-eldew†. Pegkebiriꞌ ye ki Jesus megtuy lang nepekleb dut lugtaꞌ, supaya mengangat et peingasiꞌ, kwan ye, “Begerar baꞌ gayen mu teyen, peguliniꞌ ku.” 13 Indyari kintang i Jesus ne kenyeng lengen, ampaꞌ ye ne kimpetan, kwan ye, “Ingin ku, megnunga ke.” Kenematey, atin lang be nebres i Jesus, megtuy ne negulinan. 14 Indyari amay-amay negbilin si Jesus dut kenye kwan ye, “Na asiꞌasiꞌ kasiꞌ pegsugiraꞌ dut misan sinu. Segwaꞌ panew ne, ipebirinaꞌ bilug mu dut pariꞌ, pegketbes megungsud ke et simayaꞌ. Sabab atin ne saraꞌ i Moises baꞌ pesalan samat dimu neng reresanen tuꞌ, bekeꞌ atin tendaꞌ dut mengeꞌ taaw na ikew kebenaran menunga ne.” 15 Segwaꞌ pasal ki Jesus nebuar nega dut kineldaman, angkan mengeꞌ taaw memegsurung dut kenye supaya kumingeg bekeꞌ megpeuru et kedyeng mengeꞌ reresanen. 16 Segwaꞌ daran megsurung si Jesus dut kaya lang ketaaw-taaw supaya megpenalang sesayu dut Empuꞌ Banar.

Pinegulinan i Jesus Sembatung Rumuy Bilug Ye

(Mateo 9:1-8; Markus 2:1-12)

17 Sembatung eldew ganang pegtulduꞌ ne si Jesus, neginabu mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan i Moises memegarung duntin. Teyeg dye dut iba-ibang mengeꞌ lungsud et Galilea, dut Judea, bekeꞌ dut Jerusalem. Segwaꞌ esen net ki Jesus keksegan et Empuꞌ Banar supaya menguru. 18 Indyari, maya mengeꞌ kelelekian memegkekentuang et sembatung rumuy bilug ye na pebubuntul dut demdam ye, ipeglegesan dye na biten dye ya dun supaya meratun dye dut elepan i Jesus. 19 Pagkaꞌ kaya lang mebiyanan dye sabab et nemegsitsiet ne mengeꞌ taaw. Indyari sembatu inluꞌ dye ninik dye dut timbewʼt sapew, ampaꞌ dye ne linsutan. Pegketbes linsutan dye indyari tinuntun dye ne dut pinegketngaaʼt mengeꞌ taaw nega tiꞌ, neginalep dut teteyumanan i Jesus neretunan ye. 20 Pagkaꞌ neerim i Jesus pegandel dye, kwan ye, “Bilaꞌ, mengeꞌ salaꞌ mu inampun ne.”

21 Indyari mengeꞌ Pariseo bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan nemegpikir-pikir et samat kwantin, “Sinu takung taaw itue e na pegberes et kebusungan e? Diki be Empuꞌ lang mekeampun et mengeꞌ keselaan?” 22 Segwaꞌ pegsesewren i Jesus sebarang pegpipikiren dye, indyari kwan ye, “Manu pegpikir-pikir kew et samat kwantin? 23 Enu merugey sugiren, ‘Inampun ne dimung salaꞌ,’ etawa, ‘Teyeg ampaꞌ panew ne?’ 24 Angkansa, menunga mesewran myu banar na aku, itueng Yegang et Taaw‡, maya kewasa bekeꞌ kepegbayaan et Empuꞌ atuʼt dunyaꞌ supaya mengampun et keselaan.” Indyari kwan ye dut rumuy naꞌ taaw in, “Pegbangun ne, bitaꞌ ne demdam mu ampaꞌ ke ne muliꞌ.” 25 Indyari megtuy ne timinyeg dut elepaʼt ginsaʼt mengeꞌ taaw, pinemibit ye ginsaʼt pegbubuntulan ye ampaꞌ ne nuliꞌ, na megbebantug dut Empuꞌ.

26 Indyari, pagkaꞌ kwantin ne neinabu, ginsan dye na dut seled et ating benwa nemegliluꞌ, sampay dye ne gasi nekebantug dut Empuꞌ, kwan dye, “Tiban nekebiriꞌ tyu et keliluꞌlilung buwat.”

Si Jesus Pegtingkag ki Lebi

(Mateo 9:9-13; Markus 2:13-17)

27 Pegketbes et itue e, liminiwan si Jesus ampaꞌ ne nugad. Indyari nebiriꞌ ye si Lebi na sembatung menunukut et buwis na megarung dut benwa neng pegsutsukutan. “Bayaꞌ daken,” kwan i Jesus dut kenye. 28 Indyari timinyeg si Lebi, ampaꞌ ne nayaꞌ dut kenye. Ginsan tinirengan ye. 29 Pegketbes negpepanyap si Lebi et kelang pegkenkaan sabab lang dut ki Jesus. Duntin neginabu gasi maya mengeꞌ menunukut et lugtaꞌ bekeꞌ maya mengeꞌ simpir nekilamud mengaan. 30 Indyari nemenawey mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan i Moises na teyeg et egama dye dut mengeꞌ pepengenaran i Jesus, kwan dye, “Manu megsesaru kew mengaan dut mengeꞌ mekeselaan bekeꞌ mengeꞌ menunukut et buwis in?”

31 Indyari siminambag si Jesus, kwan ye, “Diki mengeilangan et mengunguru sembatung menunga peresaan ye, selyu lang sebarang tegesakit lang in. 32 Diki ku natuꞌ supaya peningkagen sebarang metitignaꞌ in, baꞌ diki sebarang mengeꞌ mekeselaan in supaya memegsusun.”

Iningkut si Jesus pasal et Puasa

(Mateo 9:14-17; Markus 2:18-22)

33 Sinugid dye dut kenye, kwan dye, “Mengeꞌ pepengenaran i Juan daran megpuasa bekeꞌ meningkag, megdemikian mengeꞌ ketindegan et mengeꞌ Pariseo, segwaꞌ mengeꞌ pepengenaran mu daran dye mengaan sampay menginum.” 34 Indyari siminambag si Jesus, kwan ye, “Manu, megpuasa be takuꞌ sebarang mengeꞌ terisabeng in sementaraꞌ iba dye nega lelaki neng ibulun in? 35 Segwaꞌ maya timpu, baꞌ lelaki naꞌ ibulun in kaya ne, ‘Atin peꞌ megpuasa dye ne.’ ”

36 Indyari si Jesus negberes et elagad mengeꞌ pinegleinan et mengeꞌ tulduꞌ et mengeꞌ Pariseo, bekeꞌ eset kenyeng bagung tulduꞌ, kwan ye, “Kaya lang taaw menabas et bagung kumut supaya lang itempel dut lelagi neng kumut. Na baꞌ binwat ye atin, meusibaꞌ ne ating bagung kumut, bekeꞌ ating tinabas naꞌ tetempel dut bagu naꞌ kumut in, diki lang sumugat na itempel dut lelagi neng kumut.

37 “Bekeꞌ kaya sinu menunuꞌ et bagung alak et ubas dut lelagi neng susunuan naꞌ kulit. Na baꞌ binwat ye, ipelput et bagung alak et ubas susunuan in sabab et galak et labun ye. Indyari meulaꞌ ne alak et ubas in sampay susunuan naꞌ kulit in meusibaꞌ ne. 38 Segwaꞌ sebarang bagung alak et ubas in subaliꞌ isunuꞌ dut bagung susunuan gasi. 39 Bekeꞌ kaya sinu, baꞌ nekeinum net alak neng ubas in meiregan ye nega bagung alak in, segwaꞌ atuʼt megurang in, atin key sugiren ye na ‘Menunga.’ ”

6

Si Jesus Lebing Metaas dut Eldew et Kepeternan

(Mateo 12:1-8; Markus 2:23-28)

1 Sembatung Eldew et Kepeternan, ganang memegtetalib de Jesus dut uma, nememuringguꞌ mengeꞌ pepengenaran ye et seng uheyen. Pinengurut dye bekeꞌ kinukut dye sebarang mengeꞌ elinseg lang in dut pegpanew dye. 2 Indyari nemengingkut mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo dut kedye, kwan dye, Naꞌ “Manu pememuringguꞌ kew tiban? Sungsang atin dut Eldew et Kepeternan.” 3 Siminambag si Jesus dut kedye kwan ye, “Diki myu be takuꞌ nebatsaꞌ pegdatek pinengurapan de Surutan Dabid tagnaꞌ bekeꞌ mengeꞌ iba ye, baꞌ enu binwat dye? 4 Diki takuꞌ siminled si Surutan Dabid dut Pegpengempuan naꞌ Benwa in, bekeꞌ diki be nemengaan dye et sinimayaꞌ neng bengbang in, sampay mengeꞌ iba i Dabid pinemgeyan ye nega? Atin teup, mengeꞌ pariꞌ lang mekedyari kekaan.” 5 Indyari kwan i Jesus dut kedye, “Aku, ating Yegang et Taaw naꞌ Gerar na lebing metaas dut Eldew et Kepeternan.”

Sembatung Piley Negulinan

(Mateo 12:9-14; Markus 3:1-6)

6 Pegdatek sembatung Eldew et Kepeternan siminurung si Jesus dut pengempuan naꞌ benwa et mengeꞌ tawʼt Judio apang menulduꞌ. Indyari untin maya sembatung piley kewanan neng lengen ye. 7 Mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan megsisipyiꞌ lagi ki Jesus, angkan supaya maya mesumbung dye pasal kenye. Angkansa ating eldew sinipian dye banar baꞌ menguru si Jesus dut ating Eldew et Kepeternan. 8 Segwaꞌ pegsesewren ne i Jesus baꞌ enu pegpipikiren dye, indyari kwan ye dut maya piley lengen in, “Teyeg pegketbes peteyuma ke dut elepan et ginsaʼt mengeꞌ taaw.” Indyari timinyeg ne selus. 9 Indyari sinugid i Jesus dut kedye, kwan ye, “Tiban ingkuten ku kemyu, enu patut buwaten dut Eldew et Kepeternan, memuwat et menunga etawa memuwat et meraat, memawiꞌ et biyag etawa mengusibaꞌ?” 10 Indyari sinyekan i Jesus ginsan eset pelilibut ye in, pegketbes sinugid ye dut lelaki, kwan ye, “Iktangaꞌ lengen mu.” Indyari kintang i Jesus ne lengen ye. Na, pegketang ye megtuy ne negulinan. 11 Segwaꞌ susulu ga nemengiseg mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, indyari nemegisun-isun dye baꞌ enu buwaten dye ki Jesus.

Sempuluꞌ Duwang mengeꞌ Pepengenaran i Jesus

(Mateo 10:1-4; Markus 3:13-19)

12 Sembatung eldew timinungul si Jesus dut bukid. Negsinggebi negpenelang ye dut Empuꞌ. 13 Pegdatek keririkleman tiningkag ye kenyeng mengeꞌ pepengenaran, pegketbes nemiliꞌ ya et sempuluꞌ duwa supaya ngeranen ye et bibilinan dut kenye. 14 Indyari ating mengeꞌ pinemiliꞌ ye, ingaran dye, si Simon, ngineranan ye et Pedro, si Andres neng tipused i Simon, de Jakob, Juan, Pelipe, Bartolome, 15 Mateo, Tomas, bekeꞌ si Jakob naꞌ yegang i Alpeo, si Simon na pegtingkagan ye et Meketaaw, 16 si Judas naꞌ yegang i Jakob, sampay si Judas Iskariote naꞌ negdungdupang gasi.

Nenulduꞌ Sampay Negpenunga si Jesus

(Mateo 4:23-25)

17 Pegketbes nepekenapan si Jesus bekeꞌ mengeꞌ pepengenaran neng mengengandel ye, indyari nepetaren dye dut kebelnekan. Simpir neng mengeꞌ pepengenaran ye esentin gasi, bekeꞌ kineldaman gasi mengeꞌ tawʼt Judea, tawʼt Jerusalem, sampay mengeꞌ tawʼt dagat et bayan et Tiro bekeꞌ Sidon. 18 Na dye in nemenurung ki Jesus supaya kumingeg bekeꞌ petabang et kedyeng mengeꞌ reresanen, samat nemegbegbalig in neng nemegnunga. 19 Ginsaʼt mengeꞌ taaw pemengutew dut ki Jesus, sabab maya basag megliwan teyeg dut kenye, angkan ginsan dye pemegulinan.

Sebarang Meksanan bekeꞌ Sebarang Keingasiꞌ

(Mateo 5:1-12)

20 Indyari siminyek si Jesus dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran, kwan ye,

“Mesukud kew na mengeꞌ miskin sabab dimyu ating Pengmilikan et Empuꞌ.

21 “Mesukud kew sebarang pemegurapan tiban atuʼt dunyaꞌ sabab kemyu pebiyagan baꞌ leyd ne.

“Mesukud kew memegsiyak tiban sabab kemyu tumelengkak leyd tiꞌ.

22 “Mesukud kew baꞌ kemyu pegreaten et sebayaꞌ myu, pepeugad, peginlelewen bekeꞌ pegbenbersan kew et meyeyaat sabab lang et pegandel myu dut Yegang et Taaw.

23 “Sabab samat kwit tiꞌ pineliyutan gasi et mengeꞌ kegunggurangan dye mengeꞌ tarus et Empuꞌ tagnaꞌ. Angkansa meglami-lami kew dut eldew naꞌ atin bekeꞌ megtiktindak kew et kesan, sabab kelaꞌ isubli dimyu dut langit.

24 “Segwaꞌ elulaꞌ myu ne mengeꞌ mentiriꞌ sabab neterima myu ne lagi kesenangan myu.

25 “Elulaꞌ myu ne sebarang pemegbiyagan tiban, sabab megderateng eldew na kemyu urapan leyd tiꞌ. Elulaꞌ myu ne mengeꞌ memegtelengkak tiban, sabab kemyu rumupuk bekeꞌ sumiyak leyd tiꞌ.

26 “Elulaꞌ myu ne baꞌ ginsaʼt taaw pemantug dimyu, sabab rendemaꞌ myu kwantin gasi pegbuwaten et mengeꞌ keupuꞌupuan et kedye neng pemantug dimyu dut mengeꞌ embut na mengeꞌ tarus.”

Pegingin dut mengeꞌ Kebanta Myu

(Mateo 5:38-48; 7:12)

27 “Temed sugiran ku kemyu mengeꞌ megkikingeg; Inginaꞌ myu dimyung mengeꞌ kebanta, buwatiꞌ myu et menunga sebarang memegiseg dimyu. 28 Inunganaꞌ myu sebarang pemenuknaꞌ dimyu, bekeꞌ ipenelangin myu dut Empuꞌ sebarang pemengraat dimyu. 29 Baꞌ maya menuntuk et sembelang rupa myu, ipetemparaꞌ gasi kenye sembelaꞌ in. Na baꞌ maya mengagew et repanan mu, pesariꞌ lang misan sampay badyuꞌ mu isien ye. 30 Begeyiꞌ myu sebarang memegteew dut dimyu, na baꞌ maya mengagew et mengeꞌ pusakaꞌ myu kasiꞌ myu ne pegisiaꞌ peuliꞌ. 31 Buwataꞌ myu dut sebayaꞌ myu sebarang gaay myu buwaten et sebayaꞌ myu dut dimyu.

32 “Segwaꞌ baꞌ kesien mu lang sebarang memegkasi lang dut dimyu, enung ganti tegeyen mu? Misan mengeꞌ mekeselaan pegkesian dye sebarang memegkasi lang gasi dut kedye in. 33 Bekeꞌ baꞌ atin lang buwatan mu et menunga sebarang menunga lang gasi dut dimu, enung pulus na metagey mu? Misan mengeꞌ mekeselaan kwantin gasi pegbuwaten dye. 34 Megdemikian gasi baꞌ ipelimbas myu lang sebarang pegsesewren myu na kebayad dut dimu, enung pulus na metagey mu sentin? Misan gang mengeꞌ mekeselaan pepelimbasan dye sebayaꞌ dye, sabab pegsesewren dye na maya mebayad kedye. 35 Segwaꞌ inginaꞌ myu sebarang mengeꞌ kebanta myu. Buwatiꞌ myu dye et menunga bekeꞌ pelimbasiꞌ myu dye misan ne pegsesewren myu na kaya lang mebayad dye dimyu. Sabab kelaꞌ pulus myu, bekeꞌ diki lang et atin, sampay gasi teupen na kemyu tantu banar na mengeꞌ yegang et Metaas Banar naꞌ Empuꞌ. Sabab Empuꞌ meingesinen dut mengeꞌ taaw neng kaya medengdeng bekeꞌ dut mengeꞌ mekeselaan. 36 Keilangan meingesinen kew, samat dimyung Amaꞌ (Empuꞌ) neng meiningesien.”

Pegukumen mengeꞌ Sebayaꞌ

(Mateo 7:1-5)

37 “Kas kewʼt pengukum et sebayaꞌ myu, supaya diki kew gasi meukuman et Empuꞌ. Kas kewʼt pengdusa, supaya diki kew gasi dusaen. Empunaꞌ myu sebayaꞌ myu supaya empunen kew gasi et Empuꞌ. 38 Megey kew bekeꞌ supaya kemyu gasi mebgeyan. Menungang penggantang, pereten, yegyegen sampay tumudtud ne dut gegentangan seked mepursan ne dut elepan myu. Sabab penggantang neng ginantang myu kwantin gasi penggantang igantang dimyu et Empuꞌ.”

39 Indyari negtuturan et itueng beleybey, kwan ye, “Mekedyari takuꞌ na sembatung beleg mengdundun et sembatung beleg gasi? Diki be ginsan dye in mererabuꞌ dut kinelian? 40 Sembatung pegiskul diki lang lumbi dut kenyeng menunulduꞌ, segwaꞌ sebarang tinulduan banar sumaliꞌsaliꞌ ne gasi dut kenyeng menunulduꞌ.”

41 “Manu pegsiyekan mu puling dut mataʼt tipused mu? Segwaꞌ kaya mekebiriꞌ mu batang neng nekepuling dut mata mu? 42 Enukwan tiban mesugid mu dut tipused mu, kwanen mu, ‘Tipused, ugaren ku puling dut mata mu,’ segwaꞌ dimu kayangga neugad mu batang neng nekepuling dut mata mu? Ikew naꞌ peleꞌlaluꞌ, ugaraꞌ mena puling dut mata mu supaya menunga penyek mu mengugad et puling dut mataʼt tipused mu.”

Buaꞌ et Sembatung Puuʼt Kayu

(Mateo 7:16-20; 12:33-35)

43 “Kaya menungang kayu indyari muaꞌ et diki menungang buaꞌ, etawa meyaat neng kayu indyari muaꞌ et menunga. 44 Sabab mengeꞌ kayu mekekilala dut kedyeng mengeꞌ buaꞌ. Angkan kityu diki tyu memuaꞌ et buaꞌ dut mengeꞌ kesuksukan, etawa dut mengeꞌ keserenitan. 45 Angkansa mengeꞌ menunungang taaw buwat dye menununga gasi, sabab menunga pusuꞌ dye, segwaꞌ sebarang mengeꞌ mereraat neng mengeꞌ taaw mereraat gasi keradya dye, sabab pusuꞌ dye meraat. Sabab sebarang ibres et babaꞌ dye atin dut pusuꞌ dye nega pegmewanan.”

Mekesewd bekeꞌ Merupang naꞌ Mememaal et Benwa

(Mateo 7:24-27)

46 “Manu pegbetangan myu aku et Begerar, segwaꞌ kaya pegbuwaten myu sebarang mengeꞌ pinegberes ku in? 47 Na, pegsusugiren ku dimyu baꞌ enu patus et sebarang memegsurung daken in supaya mengingeg et beres ku, pegketbes buwaten ye atin. 48 Patus ye samat negpetiyeg et benwa, negkali et merarem dut batu pegketbes pinetiyeg ye dun usuk ye. Pegdatek liyud, linyuran benwa ye et mebasag, segwaꞌ kaya riminyeg sabab mepangger pengusuk ye. 49 Segwaꞌ ating sembatu neng megkingeg et beres ku segwaꞌ kaya pegbuwaten ye, patus ye samat lelaki naꞌ negbenwa segwaꞌ inusukan ye dut egis-egisen, na senu ga pangger ye. Pegdatek linyuran benwa ye, neglahyun lang negbaꞌ seked-seked ginsan in nerumbak.”

7

Negulinan si Jesus et Uripen et Kapitaʼt mengeꞌ Sundalu et Roma

(Mateo 8:5-13)

1 Ganang netbes i Jesus ne ginsaʼt tuturan ye neng pemegkikinggen et mengeꞌ taaw in, neglahyun ne si Jesus dut lungsud et Kapernaum. 2 Indyari negtekaꞌ duntin sembatung uripen et kapitaʼt sundalu et Roma pegkesian ye banar itueng uripen na pegsesekitan na peglelpusen ne. 3 Ganang neebaran et kapitaʼt sundalu pasal ki Jesus, dinaak ye mengeꞌ megurang et mengeꞌ tawʼt Judio supaya megsugid ki Jesus ipesurung apang menabang dut kenyeng uripen. 4 Ganang diminateng dye ne dut ki Jesus, negpeingasiꞌ dye banar, kwan dye, “Ating taaw patut gasi kineradya ye. Angkansa misan tebangan mu ya. 5 Sabab melingew si Kapitan dut kityung bangsa, bekeꞌ ya nega gasi negpebaal et benwa naꞌ pegempuan.”

6 Angkansa si Jesus nayaꞌ ne lang. Pagkaꞌ mekabiꞌ dye ne dut benwa, pinesusup i Kapitan ne si Jesus dut pireng mengeꞌ bilaꞌ ye supaya megsugid. Na samat kwantin pemilin ye, “Gerar, kas net peluug, sabab diki teupen na kesirung kew dut sapew ku. 7 Angkan kaya aku nepekabiꞌ dimu sabab nerim ku na diki aku teupen na tumeyuma dimu. Segwaꞌ mengarap ku ne misan bebresen mu lang ipebibit mu uripen ku megulinan ne. 8 Sabab aku itue maya metaas dut daken, megdemikian aku maya gasi pegsesekupan ku na mengeꞌ kesundeluan. Baꞌ daaken ku sembatu ‘Manew ke!’ ya mepanew. Dut iba gasi kwanen ku, ‘Aniꞌ ke!’ ya pepekabiꞌ. Baꞌ sugiran ku daken neng uripen, ‘Buwataꞌ itue!’ atin gasi pegbuwaten ye.”

9 Ganang nekingeg itue i Jesus, neliluꞌ ya banar. Indyari liminingew ya dut kineldaman neng megseselundung kenye, kwan ye, “Misan mengeꞌ tawʼt Israel kayangga peꞌ nekebiriꞌ ku samat kwantin deklaʼt pegandel.” 10 Indyari mengeꞌ kelelekian neng mengeꞌ tinahag in negpeuliꞌ ne dut benwa, segwaꞌ pegdateng dye duntin uripen in negulinan ne.

Binyag i Jesus Yegang et Balu

11 Pegketbes et itue, siminurung si Jesus dut lungsud na pegngeranen et Nain. Indyari mengeꞌ pepengenaran ye bekeꞌ mengeꞌ kineldaman nememayaꞌ ne kenye. 12 Ganang mekabiꞌ ne dut lelengewan et lungsud naꞌ atin, maya sembatung patey pegpepsanen set rarung surung peliwan dut lelelbengan. Na atin bugtung naꞌ lelaki yegang et nebeluan. Mekansang mengeꞌ taaw teyeg dut lungsud naꞌ atin nengiba kenye. 13 Pegkebiriꞌ i Jesus dut induꞌ et natey in, nekeingasiꞌ dut kenye, kwan ye, “Kas net siyak.” 14 Pegketbes pinekebian ye rarung in, ampaꞌ ye ne kinutew, indyari nepetaren ne mengeꞌ megpepsan et rarung in. “Subur, pegbangun ne!” kwan i Jesus. 15 Indyari negbiyag peuliꞌ ating natey bekeꞌ narung ne ya, pegketbes mekebres ne. Indyari dinundun ne i Jesus dut induꞌ ye. 16 Pagkaꞌ samat kwantin ne, ginsan dye nemenakut ne bekeꞌ nemegbantug ne dut Empuꞌ, kwan dye, “Maya tiban atuʼt pinegketngaan tyu na metaas naꞌ tarus, natuꞌ Empuꞌ supaya menabang kityu et mengeꞌ taaw ye.” 17 Itueng abar pasal ki Jesus nebuar dut ginsaʼt Judea sampay dut pelilibut naꞌ mengeꞌ lungsud.

Mengeꞌ Pepengenaran i Juan neng Mememewtismu Sumurung ki Jesus

(Mateo 11:2-19)

18 Negtuturan mengeꞌ pepengenaran i Juan neng Mememewtismu dut kenye pasal neng mengeꞌ neinabu et ating masa. 19 Indyari duwa dye pinetingkag i Juan supaya daaken ye sumurung ki Jesus apang mengingkut na, kwanen dye, “Ikew ne be na ating tineked na megderateng, etawa tumagey kay nega dut iba.” 20 Ganang nemengdateng ne mengeꞌ kelelekian dut ki Jesus, kwan dye, “Si Juan neng Mememewtismu negdaak damen atuʼt dimu supaya mengingkut dimu na baꞌ ikew ne be itueng pegtetegeyen kay na dumateng, etawa subaliꞌ tumagey et iba?”

21 Nekeuna tiꞌ mekansang neng mengeꞌ reresanen pinegulinan i Jesus, mengeꞌ indeginis neng mengeꞌ reresanen bekeꞌ mengeꞌ pepeliyutan et mengeꞌ mereraat neng diwata, sampay mengeꞌ beleg nemekebiriꞌ. 22 Angkansa sinugid i Jesus dut mengeꞌ pinengdaak in, kwan ye, “Na, peuliꞌ kew ne, isugiraꞌ myu ki Juan sebarang nebiriꞌ bekeꞌ nekingeg myu ‘Mengeꞌ beleg nemekebiriꞌ, mengeꞌ pangkul nemekepanew, sebarang tegeldew-eldew nemegulinan, mengeꞌ lepak nemekekingeg, mengeꞌ patey nemegbiyag peuliꞌ, bekeꞌ Menungang Abar pineabar dut mengeꞌ miskin.’ 23 Mesukud sebarang mengeꞌ taaw na diki duwa-duwa daken.”

24 Ganang nemengugad ne mengeꞌ dinaak i Juan in, negberes si Jesus, kwan ye dut kineldaman pasal ki Juan, “Enu pegliwanen myu supaya birinen dut kelnangan? Sembatung rebung pegyegyegen et deres? 25 Na baꞌ lein lang, enu pegliwanen myu supaya birinen? Sembatung taaw na menungang pekayan? Dein lang, sabab mergaꞌ neng mengeꞌ pinekayan bekeꞌ mesanang pengebiyagan ye, dye in dut benwa lang et mengeꞌ mentiriꞌ. 26 Segwaꞌ enu pegliwanen myu supaya birinen? Sembatung tarus et Empuꞌ? Negsugat banar, sabab sugiran ku kemyu, luwas nega dut tarus et Empuꞌ. 27 Netuman ne Kesuratan pasal kenye na pegsugiren;

‘Daaken ku daken neng tetehagen muna dut dimu, na ya memanyap et bebyaan dut unaan mu.’

28 “Sugiran ku kemyu, dut ginsan neng mengeꞌ pinegyegang et mengeꞌ kelilibunan, kaya-kaya lang lumbi dut ki Juan. Segwaꞌ sebarang isek-isek dut pengmilikan et Empuꞌ lumbi nega dut kenye.”

29 Pagkaꞌ nekingeg ne et ginsaʼt mengeꞌ taaw sampay mengeꞌ menunukut et mengeꞌ buwis in bebresen i Jesus, sabab dye in nebewtismuan gasi i Juan, nesulutan dye banar na metignaꞌ arat et Empuꞌ. 30 Segwaꞌ mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan i Moises sabab minendian dye gaay et Empuꞌ pasal kedye. Diki dye nepebewtismu dut ki Juan.

31 Indyari, pelembus si Jesus et beres ye, kwan ye, “Enu pesiringan ku itueng mengeꞌ pengkataʼt mengeꞌ taaw naꞌ itue? Enu saliꞌ dye? 32 Sama dye lang et mengeꞌ keyengyegangan na memegarung dut pegelnen-elnen na pemeningkag-ningkag dut kesebeyaan dye,

‘Binesalan kay ne kemyu, segwaꞌ kaya lang timinarek kew. Pegnguy-nguyan kay ne damen et siyak, segwaꞌ dimyu memegkesit kew ga.’

33 “Sabab natuꞌ si Juan neng mememewtismu, na ya megpupuasa sampay kaya ne nenginum et kelelangu, segwaꞌ pegtendesen myu ga ya et ‘Pegselban et mereraat.’ 34 Indyari natuꞌ gasi aku neng Yegang et Taaw*, pengaan bekeꞌ penginum, segwaꞌ pegbersen, ‘Atuꞌ ne si Mereren bekeꞌ si Meininumen, biꞌbilaꞌ et mengeꞌ menunukut et buwis bekeꞌ mengeꞌ mekeselaan!’ 35 Segwaꞌ kesesewran et Empuꞌ mekebiriꞌ dut mengeꞌ menungang kebiyagan et kenyeng mengengandel pinesebenaran et kenyeng mengeꞌ keyegangan.”

Binalung et Bebengluen et Sembatung Mekeselaan naꞌ Libun si Jesus

36 Dinangin et sembatung pariꞌ naꞌ Pariseo si Jesus na dut kedye mengaan, angkansa siminurung ya dut benwaʼt Pariseo ampaꞌ ne nampang dut lemisaan. 37 Ganang nesewran et sembatung libun neng megpengebiyagan dut keselaan na si Jesus dut benwa et pariꞌ naꞌ Pariseo, sinurungan ye ya duntin bekeꞌ nibit et mergaꞌ neng bebengluen naꞌ pesusunuꞌ et katsaꞌ naꞌ alabastro. 38 Indyari nepekabiꞌ ya dut titikeran i Jesus segwaꞌ megsisiyak lang, indyari tinuruan et luhaꞌ ye tiked i Jesus. Indyari kinuskusan ye et buek ye pegketbes inimbuan ye bekeꞌ binuakan ye et bebengluen. 39 Pegkebiriꞌ et Pariseo neng nengdangin kenye in nekebiriꞌ et itue, kwaʼt pikir ye, “Baꞌ tantu itueng taaw sembatung tarus et Empuꞌ, mekedyaring mesewran ye baꞌ sinu pengutew kenye in bekeꞌ mesewran ye baꞌ enung pegkelibun ye, na ya sembatung mekeselaan.”

40 Indyari sinugid i Jesus, kwan ye, “Simon, maya lang sugiren ku dimu.” “Sugiriꞌ ku, Begerar,” kwan i Simon selus. 41 Itueng tuturan sinugid i Jesus kenye, kwan ye, “Maya duwang ketawan nengutang dut sembatung pepeutang. Sembatu in neutang ye limang gatus, sembatu in neutang limangpuluꞌ lang. 42 Ganang diki dye ne kebayad, saliꞌ dye duwa pinetawad dut utang dye, na tiban, sinu kedye megmergaꞌ et banar dut negpeutang in?”

43 Indyari siminambag si Simon, kwan ye, “Meraliꞌ, dut pikir ku lang, ating nekeutang et kelaꞌ na pinetawad in.” Kwan i Jesus, “Sugat ukuman mu in.”

44 Indyari tineyuma i Jesus libun in, kwan ye dut ki Simon, “Kerangan ku samat itueng libun tuꞌ, sabab siminled kuʼt benwa mu misan danum kaya lang negey ke supaya ibasaꞌ kuʼt tiked ku samat inarat tyu. Segwaꞌ et itueng libun nepenyuꞌ ye tiked kuʼt luhaꞌ ye pegketbes kinuskusan ye et buek ye. 45 Kaya mu aku inimbuan samat inarat tyu, segwaꞌ itueng libun tihad nega dut pegseled ye et benwa kaya taren imbu ye dut tiked ku. 46 Megdemikian gasi kaya lang binalung mu ulu ku et lana samat inarat tyu, segwaꞌ kenye ga binuakan yeʼt bebengluen tiked ku. 47 Angkansa isugid ku dimyu, mengeꞌ keselaan ye minaap ne, angkansa kelaꞌ pegmergaꞌ. Temed sebarang minaap et isek-isek, atin isek-isek gasi pegmergaꞌ ye.”

48 Indyari kwan i Jesus dut libun in, “Mengeꞌ keselaan mu pinemaap ne.” 49 Indyari mengeꞌ iba yeng pemengaan in nemegsiingkut-ingkutan dye kwan dye. “Sinu takung taaw itue e, misan mengeꞌ keselaan mekemaap ye?” 50 Indyari kwan i Jesus dut libun in, “Dimung pengandel, atin nemuwas dimu. Naꞌ pegnunga-nunga et panew mu.”

8

Mengeꞌ Kelilibunan neng Siminukuꞌ dut ki Jesus

1 Pegketbes et itue siminurung si Jesus dut lungsud sampay negpelatun-latun dut mengeꞌ kebenbenwanan na pepeabar et Menungang Abar pasal et pegmilik et Empuꞌ. Pebebayaꞌ nega kenyeng sempuluꞌ duwang pepengenaran in. 2 Megdemikian nememayaꞌ mengeꞌ kelilibunan neng pinegulinan ye et begbalig dye sampay indeginis neng mengeꞌ reresanen dye. Sembatu ne si Maria, pegngeranen gasi et Magdalena, dut kenye nepeliwan pitung mereraat neng diwata, 3 bekeꞌ si Juana esawa i Kusa, na pepengendelan i Gobernador Herodes, bekeꞌ si Susana sampay mekansang nega iba. Itueng kelilibunan memegtabang dye teyeg dut kedyeng kineredyanan kire Jesus.

Beleybey pasal dut Menenabug

(Mateo 13:1-9; Markus 4:1-9)

4 Pagkaꞌ mekansang ne mengeꞌ taaw netimung pesusurung dut ki Jesus teyeg dye dut leing-leing mengeꞌ lungsud, tinuturanan ye dye et itueng beleybey. 5 Kwan ye, “Sembatung mengunguma siminurung dut uma ye supaya menabug. Ganang pegsabug ye ne pungu ye iba in, nerebsakan ye dut dalan sampay liminantut. Na itue nebiyaan et bekurkur indyari kinaan ye. 6 Iba gasing pungu in nerebuan ye dut kebebetuan, ganang timinuhuꞌ ne, nemengrep ne sabab kaya mekenemugan. 7 Ibang pungu in nerabuꞌ dut tegeilemunen tagnaꞌ kiminansang mengeꞌ ilemunen atin ne nenglemes et luluwaken. 8 Segwaꞌ maya iba nerabuꞌ dut menungang lugtaꞌ. Timinuhuꞌ seked-seked nuaꞌ et kesenggatus, lumbi dut pungu naꞌ nesasad.” Ganang nebres i Jesus ne itue, negsugid et mebasag, kwan ye, “Sebarang maya telinga ikingeg, kumingeg. Maya telinga myu, diki be! Angkansa kinggaꞌ myu et menunga.”

Tudyu et Ating Beleybey

(Mateo 13:10-17; Markus 4:10-12)

9 Nengingkut mengeꞌ pepengenaran i Jesus, kwan dye, “Enu ingin bersen et beleybey naꞌ itue?” 10 Indyari kwan i Jesus, “Ipebebgey ne dut dimyu kesesewran pasal et mengeꞌ taguꞌ baꞌ pesalan nega dut pegmilik et Empuꞌ, segwaꞌ dut iba pegbersen ku lang kedye et pebeleybey supaya;

‘Misan ne sumyek dye,

segwaꞌ diki dye kebiriꞌ

bekeꞌ misan ne kumingeg dye,

segwaꞌ diki dye meretian.’ ”

Pineretiꞌ i Jesus Ating Beleybey et Menenabug

(Mateo 13:18-23; Markus 4:13-20)

11 “Na itue ingin bersen et beleybey: ating pungu, atin ne bebresen et Empuꞌ. 12 Sebarang nerabu dut dalan, atin ne dye na nemekekingeg, pegketbes diminateng si Seytan inugad bebresen dut seled pusuꞌ dye supaya diki dye keandel apang mebawiꞌ. 13 Sebarang neregdag dut kebebetuan atin ne dye mengeꞌ memegenep selus et pegterima pegkekingeg dye lang et beres et Empuꞌ, segwaꞌ kaya nekerarem gamut dye. Nemengandel sementaraꞌ, segwaꞌ pegdatek et maya sulay, nelipatan dye ne. 14 Sebarang nerebuan ye dut ilamun, atin ne dye nemekekingeg et bebresen et Empuꞌ, temed neraag dye et mengeꞌ ginis neng pegpipikiren, bekeꞌ kementirian, sampay siminangkaꞌ et biyag, angkansa kaya negnunga. 15 Sebarang nerebuan ye dut menungang lugtaꞌ, atin ne dye nemekekingeg et beres et Empuꞌ, ipesled ne dye, na maya dye menunga bekeꞌ metignaꞌ neng pusuꞌ, pegsandal dye seked memuaꞌ dye et menunga.”

Sisiluan dut Timbew et Semberikaran

(Markus 4:21-25)

16 “Kaya taaw pegsiluꞌ ye et sembatung saleng, pegketbes sekluban ye et siburan, etawa dut sirib et igaan. Erapun iratun ye dut semberikaran supaya sebarang mengungumbaley kebiriꞌ et binyar ye. 17 Megdemikian kaya megtetaguꞌ naꞌ, diki nebuar. Sampay kaya lang tinaguꞌ na diki mesewran etawa mebibit nega dut keheyangan. 18 Angkansa inunganaꞌ myu dimyung pengingeg, sabab sebarang maya neretian ye, begeyan nega et Empuꞌ. Bekeꞌ sebarang kaya, ugaran nega gasi, sampay erim yeʼt kenye in, isien nega eset kenye in.”

Induꞌ bekeꞌ mengeꞌ Ketipusdan i Jesus

(Mateo 12:46-50; Markus 3:31-35)

19 Naꞌ, nemengduntin ki Jesus kenyeng induꞌ bekeꞌ mengeꞌ ketipusdan ye, segwaꞌ diki dye kepekabiꞌ sabab et kineldamaʼt mengeꞌ taaw. 20 Indyari maya negsugid kenye, kwan ye, “Induꞌ, bekeꞌ mengeꞌ ketipusdan mu dut liwan. Ingin dye mekipegkita rimu.” 21 Sinambag i Jesus, kwan ye, “Sebarang megkingeg bekeꞌ megtuman et beres et Empuꞌ atin dye in siringan mengeꞌ induꞌ bekeꞌ ketipusdan ku.”

Pinelinew i Jesus Ating Begyu

(Mateo 8:23-27; Markus 4:35-41)

22 Sembatung eldew kwan i Jesus dut mengeꞌ pepengenaran ye, “Dumipag tyu dut sembelang dagat.” Indyari siminakat dye ne dut gubang ampaꞌ dye ne timinulak. 23 Ganang meglelayag dye ne, nekeigaꞌ si Jesus. Kaya enu-enu atin mene inggaꞌ dye diminateng ne ribut, naꞌ nebehanan net dagat gubang dye angkan dye tiban mekedyaring meriwaraꞌ ne. 24 Indyari kinebiyan net mengeꞌ pepengenaran ye pegketbes tiniyag ye si Jesus, kwan dye, “Menunulduꞌ, Menunulduꞌ, metgeb tyu ne!”

Indyari negbangun si Jesus. Pegketbes binulag ye deres bekeꞌ pemsaꞌ neng mengeꞌ gumbang, negdingat bulag ye megtuy timingew begyu sampay limininew. 25 “Kaya takuꞌ pegandel myu?” binres ye kenyeng mengeꞌ pepengenaran. Bibit meraliꞌ et takut bekeꞌ pengliluꞌ kedye ginsan. Nemegsiingkut-ingkutan dye kwan dye, “Sinu takuꞌ itue e? Misan deres bekeꞌ dagat megibut et bulag ye?”

Pinegulinan Ating Negbegbalig neng Lelaki

(Mateo 8:28-34; Markus 5:1-20)

26 Indyari neglenlahyun layag dye surung dut lungsud et Geraseno, dut entek et Galilea. 27 Pegdungguꞌ dye nineug si Jesus dut deplakaʼt dagat. Naꞌ maya siminusup kenye sembatung begbalig teyeg et kebenbenwanan dun. Nekwit ne atin kaya ne pegbadyuꞌ bekeꞌ kaya ne dut benwa peglegdengan ye, segwaꞌ daran in dut lelelbengan ne pegigaan ye. 28 Pegkebiriꞌ ye ki Jesus, giminerwak ampaꞌ ne nepekleb dut titikeran ye. Pegketbes giminerwak et mebasag, kwan ye, “Enu adyat mu daken, Jesus, Yegang et Ketaas-taasan naꞌ Empuꞌ? Engaten ku teyen dimu asiꞌasiꞌ. Kasiꞌ ku pegpeliyutiꞌ!” 29 Angkansa dinaak i Jesus meraat neng diwata na lumiwan dut lelaki, sabab nekwit-kwit ne pegtagnaꞌ et pegbegbalig ye. Bekeꞌ misan tungguan bekeꞌ sigtaʼt rantay et besiꞌ, mekepugtaꞌ ye nega sampay pegbiten ya et meraat neng diwata dut kelnangan.

30 Indyari iningkut i Jesus, kwan ye, “Enu ingaran mu?” Siminambag gasi dut kenye, kwan ye, “Ingaran ku si Ribu.” Sabab mekeldam neng mengeꞌ mereraat neng diwata siminled dut kenye. 31 Daran atin mengeꞌ mereraat neng diwata negpeasiꞌasiꞌ na endey dye ipeteptap dut kerereman na kaya seskeran, dut Narkaꞌ.

32 Indyari dut lugtaꞌ naꞌ atin maya banan et mengeꞌ biyek na pemenginaan dut iged-iged et bulud. Inangat et mengeꞌ mereraat ki Jesus na ipesled dye ne lang dut mengeꞌ biyek tiꞌ. Indyari tinugutan ye ne dye. 33 Indyari nemengliwan mengeꞌ mereraat neng diwata ampaꞌ dye ne siminled dut mengeꞌ biyek. Nemengdarak pesedsad mengeꞌ biyek surung dut mepengpang nenestarus dut dagat seked nelelmes dye ginsan.

34 Ganang nebiriꞌ et mengeꞌ mengingipat kwantin ne neinabu, nemengdarak dye pesurung dut lungsud naꞌ atin sampay dut mengeꞌ kebenbenwanan supaya ipesewd baꞌ enu neinabu. 35 Indyari nemengliwan mengeꞌ taaw supaya birinen baꞌ enu neinabu. Pegdateng dye dut ki Jesus nebiriꞌ dye begbalig mena tiꞌ neng taaw megarung ne dut titikeran i Jesus, maya ne badyuꞌ ye sampay menunga ne nakem ye. Segwaꞌ tinekutan dye key.

36 Mendyari tinuturanan dye et sebarang mengeꞌ nekesaksiꞌ in baꞌ enukwan pinegulinan i Jesus taaw neng begbalig in. 37 Pegketbes et atin ginsaʼt mengeꞌ taaw et ating lungsud et Geraseno negpeasiꞌasiꞌ banar ki Jesus na baꞌ mekedyari mugad ne sabab nesled dye banar et takut. Angkansa siminakat ne ya dut gubang apang tumireng ne kedye. 38 Ating taaw negulinan et pegbegbalig ye meingin teyen na mayaꞌ ne ki Jesus, segwaꞌ kwan i Jesus kenye, 39 “Muliꞌ ke ne lang dut benwa mu, ituturanaꞌ kedye baꞌ enung deklaʼt binwat et Empuꞌ dimu.” Indyari nuliꞌ ne kenye pegdateng ye dun tinuturan ye ne dut mengeꞌ taaw et lungsud na atin na baꞌ enung deklang ginis binwat i Jesus dut kenye.

Patey naꞌ Yegang i Jairo Binyag Peuliꞌ, bekeꞌ Tegesakit Libun neng Pinenunga i Jesus

(Mateo 9:18-26; Markus 5:21-43)

40 Ganang nekepeuliꞌ ne gasi si Jesus dut dipag et dagat, kineldaman timinerima kenye, sabab ginsan dye megtetagey kenye. 41 Nepekabiꞌ kenye sembatung pepengendelan et pengempuan naꞌ benwa, ingaran ye si Jairo. Negpekleb dut titikeran i Jesus bekeꞌ negpeingasiꞌ na mayaꞌ mena kenye dut benwa. 42 Sabab meinglew banar kesembatu-sembatung yegang ye naꞌ libun, na megumur peꞌ et sempuluꞌ duwa.

Segwaꞌ sasat si Jesus dut dalan pesurung ki Jairo, mekerumpiet ne lagi et mengeꞌ taaw. 43 Segwaꞌ pebebayaꞌ dun sembatung libun na pegliwanan et duguꞌ seled sempuluꞌ duwang teun ne kwit ye, temed kaya sinung mengunguru mekepenunga kenye. 44 Indyari nepekabiꞌ dut lilikuran ampaꞌ ye ne kinutew seseyuran et badyuꞌ i Jesus, indyari megtuy timingew pegduduguꞌ ye. 45 “Sinu kiminutew daken?” kwan i Jesus.

Segwaꞌ kaya sinu nekakuꞌ megsugid, angkan si Pedro kenye neres, kwan ye, “Menunulduꞌ, mekeldam landuꞌ mengeꞌ taaw megrurumpiet dimyu.”

46 Segwaꞌ siminambag si Jesus, kwan ye, “Maya kuminutew daken, sabab neresanan ku na maya keseg liminiwan dut daken.” 47 Pegkaꞌ nerim-erim et libun na diki metaguꞌ baꞌ enu binwat ye. Angkansa nepekleb dut titikeran i Jesus na megegerger ne. Sinugid ye dut mengeꞌ elepaʼt mengeꞌ taaw baꞌ manu kinutew ye si Jesus bekeꞌ baꞌ enukwan ya negulinan megtuy.

48 Indyari kwan ye dut libun, “Yegang, pinegulinan ke et dimung pegandel. Na pegnunga-nunga lang.”

Abar Teyeg Benwa i Jairo

49 Sasat megbebres nega si Jesus maya sembatu nepekabiꞌ kenye mawaꞌ ye dut benwa i Jairo neng sembatung pepengendelan et pengempuan naꞌ benwa, indyari negsugid atin dinaak ki Jairo, kwan ye, “Yegang mu patey ne, kasiꞌ ne pegsesewaꞌ Menunulduꞌ in.” 50 Pegkekingeg i Jesus et itue, kwan ye dut ki Jairo, “Kas takut, mengandel ke lang. Yegang mu in megulinan.”

51 Pegdateng dye dut benwa i Jairo, kaya sinu tinugutan i Jesus na sumled selyu lang si Pedro, si Juan, bekeꞌ si Jakob, bekeꞌ amaꞌ bekeꞌ induꞌ et yengyegang lang in. 52 Meglalam net megsiyak ne mengeꞌ ginsaʼt taaw duntin. Segwaꞌ kwan i Jesus kedye, “Kas kewʼt siyak, diki patey ating yengyegang, segwaꞌ megelek lang.” 53 Pinegketkesitan et mengeꞌ taaw si Jesus, sabab sewd dye patey ne yengyegang. 54 Segwaꞌ kimpetan i Jesus keremut ye, kwan ye, “Yegang, pegbangun ne!” 55 Indyari negpeuliꞌ nakem ye, pegketbes negbangun. Nengdaak si Jesus na begeyan megtuy et pegkaan. 56 Nemegliluꞌ mengeꞌ kegunggurangan et yengyegang, segwaꞌ negpeasiꞌasiꞌ banar si Jesus na dyangan isugid baꞌ enu neinabu.

9

Dinaak i Jesus Ating Sempuluꞌ Duwang Pepengenaren

(Mateo 10:5-15; Markus 6:7-13)

1 Pegkaꞌ pinetingkag ne i Jesus sempuluꞌ duwang pepengenaran in, pinengbegeyan ye ne dye et basag bekeꞌ kepetan naꞌ megpeugad et mengeꞌ mereraat neng diwata na diki sesaliꞌ sampay megpenunga et ginis neng mengeꞌ reresanen. 2 Dinaak i Jesus dye supaya gasi megpabar et Menungang Abar pasal et pengmilikan et Empuꞌ, bekeꞌ gasi megpenunga et mengeꞌ mesesakit. 3 Kwan ye dut didye, “Kas kewʼt bibit et misan enu dut pepenewan myu, samat tutungkud, sutsuput, lutuꞌ, pirak etawa repanan. 4 Segwaꞌ baꞌ embeng benwa na meretengan myu, lumegdeng kew duntin seked ugaran myu lungsud naꞌ atin. 5 Na baꞌ maya sembatung lungsud supama tumerima mengeꞌ taaw dimyu, tumireng kew ne et lungsud naꞌ atin itultugaꞌ myu tehuk dut tiked myu, supaya pesebenaran na dye megsesagkaꞌ bekeꞌ kaya pearap dut Empuꞌ.” 6 Indyari nememanew dye ne. Pegdateng dye dut mengeꞌ kebenbenwanan sampay negpelatun-latun dye duntin. Pepeabar dye Menungang Abar bekeꞌ negpenunga et mengeꞌ mesesakit baꞌ tumkaꞌ dut misan embeng pepenewan dye.

Neputkan ne et Ulu si Juan neng Memewtismu

(Mateo 14:1-12; Markus 6:14-29)

7 Na nekesewd si Herodes neng Gobernador et ginsan baꞌ enu neinabu. Indyari negsusa ne pikiran ye sabab pasal i Jesus, baꞌ iba pesugiren si Juan kunuꞌ negbiyag ne peuliꞌ. 8 Segwaꞌ baꞌ iba gasi megsugid si Elias kunuꞌ nepebiriꞌ, kwan gasi et mengeꞌ iba kaluꞌ tagnaꞌ neng tarus negbiyag peuliꞌ. 9 Segwaꞌ negberes si Herodes kwan ye, “Si Juan be, pineputkan ku net ulu. Segwaꞌ sinu itueng mekehebaran?” Angkansa gay i Herodes banar na mekita ye si Jesus.

Limang Ribu Pinekaan i Jesus

(Mateo 14:13-21; Markus 6:30-44; Juan 6:1-14)

10 Ganang nemekepeuliꞌ ne mengeꞌ pepengenaran i Jesus, tinuturan dye ginsan ki Jesus baꞌ enu pinemuwat dye. Angkansa, pinebayaꞌ i Jesus ne didye lang pesurung dut sembatung lungsud ingaran ye Betsaida. 11 Segwaꞌ nesewran itue et mengeꞌ taaw, angkansa nepesunud dye dut kenye. Pegdateng et mengeꞌ taaw duntin, tinerima de Jesus et menunga. Indyari tinuturanan ye dye pasal et pengmilikan et Empuꞌ, bekeꞌ pinegulinan ye sebarang maya reresanen.

12 Pegkaꞌ megsesdep ne eldew, sempuluꞌ duwang pepengenaran in nepekabiꞌ ki Jesus, kwan dye, “Ipeugaraꞌ myu ne mengeꞌ taaw in supaya keruntin dye dut mengeꞌ kebenbenwanan eset pelilibut in, supaya ketulus dye et mengeꞌ pegkaan bekeꞌ meigaan. Sabab tiban itue e atuꞌ tyuʼt kelnangan.” 13 Segwaꞌ kwan i Jesus, “Begeyiꞌ myu dye et pegkaan.” Siminambag dye, “Maya atue e segwaꞌ lilimang bengbang bekeꞌ duruwang betuen neng seraꞌ. Kekaan takuꞌ itueng kansang et taaw tuꞌ? Selyu baꞌ ingin mu, mengelen kay et pekanan.” 14 Ating masa maya limang ribung kelelekian. Negsugid si Jesus dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran, kwan ye, “Iperungaꞌ myu dye et teglimangpuluꞌlimangpuluꞌ.” 15 Indyari pinarung ne et mengeꞌ pepengenaran i Jesus mengeꞌ taaw, samat sinugid kedye i Jesus in. 16 Insiꞌ i Jesus limang bengbang in, bekeꞌ duwang betuen naꞌ seraꞌ in. Indyari timiningaraꞌ dut langit ampaꞌ ne negpeselamat. Pegketbes, pinegtektahak ye ne mengeꞌ bengbang bekeꞌ seraꞌ in. Indyari binggey ye itue dut mengeꞌ pepengenaran ye supaya ipenupaꞌ dut mengeꞌ taaw. 17 Nemekekaan ginsan seked binyagan. Pegketbes tinimung et mengeꞌ pepengenaran eped in, seked nemekebaha dye nega et sempuluꞌ duwang tabig.

Pegpebunayag i Pedro pasal ki Jesus

(Mateo 16:13-19; Markus 8:27-29)

18 Sembatung eldew si Jesus negpenalang dut Empuꞌ ating masa, diri ye, iba ye mengeꞌ pepengenaran ye. Pegketbes nengingkut si Jesus kedye kwan ye, “Sinu kunuꞌ aku kwan et kineldaman?” 19 Siminambag dye, kwaʼt iba, “Ikew kunuꞌ si Juan neng Mememewtismu. Iba, kwan dye, si Elias. Bekeꞌ maya gasi iba pegsugid na ikew tuꞌ sembatung tarus tagnaꞌ na negbiyag peuliꞌ.” 20 “Segwaꞌ ingkuten ku kemyu pasal daken, sinu aku?” kwaʼt ingkut i Jesus. Indyari siminambag si Pedro, kwan ye, “Kristo et Empuꞌ, piniliꞌ et Empuꞌ na mememegbeg.”

Ipinebunayag i Jesus Kenyeng Kepeteyan

(Mateo 16:20-28; Markus 8:30—9:1)

21 Indyari negpeamay-amay si Jesus na dyangan isugid itue dut misan sinu. 22 Kwan ye, “Aku itueng Yegang et Taaw kelabay et ginis neng ketiksaan, sampay reaten nega et mengeꞌ megurang, bekeꞌ metaas neng mengeꞌ pariꞌ, bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, sampay imeteyen nega ya. Segwaꞌ pegdatek iketlung eldew, megbiyag peuliꞌ.”

23 Indyari sinugid i Jesus dut ginsan; “Na baꞌ sinu meingin mibut daken, subaliꞌ lipatan ye pasal kenyeng bilug, pesanen ye kenyeng krus, ingin bersen sumandal et keliyutan misan dut kemeteyan, peldew-peldew indyari mibut daken. 24 Segwaꞌ baꞌ sinu megmergaꞌ bilug ye, atin meilangan. Temed baꞌ sinu meilangan et biyag ye sabab lang et daken, atin muliꞌ nega kenye biyag ye dut langit. 25 Enu kepulusan ye sentin baꞌ sembatung taaw mekeptan ye ganaꞌ ginsaʼt lungsud, segwaꞌ diri ye meruntit kesusaan? 26 Na baꞌ aku sampay bebresen ku mendinan mengeꞌ taaw et sinu-sinu, megdemikian dye mendinan gasi ya et Yegang et Taaw dut pegatuꞌ ye peuliꞌ. Na derateng atin Yegang et Taaw dun et ketaasan ye bekeꞌ ketaasan et Amaꞌ bekeꞌ dut metignaꞌ neng mengeꞌ dereakan et Empuꞌ. 27 Katew, sugiran ku kemyu, indaniꞌ myu, maya atue tiban na diki matey seked ingga nebiriꞌ dye Pegmilik et Empuꞌ.”

Pegpinda et Dagbes i Jesus

(Mateo 17:1-8; Markus 9:2-8)

28 Maya ne walung eldew tihad et pegberes i Jesus et itue, pinebayaꞌ ye de Pedro, si Juan bekeꞌ si Jakob. Timinungul dye dut bukid. Si Jesus megpenelang dut Empuꞌ. 29 Ganang megpenelangin ya ne, negpinda dagbes et rupa i Jesus, badyuꞌ ye kwantin key et seru et eldew in. 30 Pegseyek dye, nebiriꞌ dye duwang taaw kelelekian neng natey ne tagnaꞌ, si Moises bekeꞌ si Elias. 31 Neperatew kedyeng mengeꞌ bilug memegkidyep-kidyep, bekeꞌ pememisara ki Jesus. Pegsusugiren dye pasal et ketumanan et paru ki Jesus et Empuꞌ na diki ne mekwit meinabu ne dut lungsud et Jerusalem.

32 Mememegigaꞌ ne teyen banar de Pedro sampay mengeꞌ iba ye, segwaꞌ nemekektiyag et mebarad bekeꞌ nebiriꞌ dye si Jesus bekeꞌ duwang mengeꞌ kelelekian na megtitiyeg na memegseru mengeꞌ bilug dye. 33 Ganang memegtitireng ne mengeꞌ kelelekian in, negberes si Pedro, kwan ye, “Menunulduꞌ, menunga lengku baꞌ atuꞌ kay lang mena. Baꞌ gayen mu, memaal kay et telung tetetluan, sembatu dimu, ki Moises sembatu, bekeꞌ ki Elias sembatu.” Nebres ye lang atin sabab kaya hemen-hemen ye. 34 Sasat megbebres nega si Pedro, diminateng mekapal naꞌ kunem, bekeꞌ neselikupan dye ginsan. Nemeketakut dye sabab dun dye net seled kunem tiꞌ.

35 Indyari maya neres teyeg dut kunem naꞌ atin, kwan ye, “Itue e daken naꞌ yegang, na piniliꞌ ku; Kinggaꞌ myu ya.” 36 Ganang tebes ne neres, pegseyek dye yaya mene si Jesus. Indyari kaya ne ginibek et mengeꞌ pepengenaran ye bekeꞌ kaya nemegsugid dut sinu-sinu pasal et kedyeng nebiriꞌ.

Pinegulinan i Jesus Sembatung Yengyegang naꞌ Lelaki et Meraat neng Nakem

(Mateo 17:14-18; Markus 9:14-27)

37 Pegkeduwanan, ganang nepesedsad dye ne teyeg dut bukid, mekeldam taaw siminusup ki Jesus. 38 Na maya sembatung lelaki teyeg dut kineldaman timiningkag et mebasag. Kwan ye, “Menunulduꞌ, meingasiꞌ ke daken, birinaꞌ mena yegang ku naꞌ lelaki, sabab ya bugtung lang naꞌ yegang ku. 39 Maya sembatung meraat neng nakem megsaleb kenye. Na baꞌ sibantuꞌ dumateng meraat neng nakem, megkelat lang gerwak ye; megtuwad mata ye bekeꞌ megkesay-kesay ne mengeꞌ tiked ye, sampay babaꞌ ye meglabun. Usa-usa diki ne mekeseulian bekeꞌ daran pegtiksaen. 40 Negpeingasiꞌ ku teyen dut mengeꞌ pepengenaran mu na ipeugad ating meraat neng megdapel kenye. Segwaꞌ kaya lang negeesan dye binwat.” 41 Kwan i Jesus, “Asal be pengkataʼt mereraat bekeꞌ kaya pegandel, seked ingyan ku kemyu pegsendalan? Heꞌ, bitaꞌ atue yengyegang in.” 42 Ganang pinekabiꞌ ne ki Jesus yengyegang neng lelaki in, dineplan et mereraat neng diwata ampaꞌ gasi negdengdengen. Ampaꞌ ne sentin nepermak, na pekeykesay mene. Segwaꞌ tinahag i Jesus meraat neng siminaleb kenye in, indyari negulinan ne ating yengyegang. Pegketbes, inuliꞌ i Jesus ne dut amaꞌ. 43 Pegkaꞌ kwantin ne neinabu, ginsan dye neliluꞌ dut ketaasan et Empuꞌ.

Sinugid Peuliꞌ i Jesus pasal Kenyeng Kepeteyan

(Mateo 17:22-23; Markus 9:30-32)

Segwaꞌ ganang pemegliluꞌliluꞌ dye nega ginsan pasal neng ginis naꞌ binwat i Jesus in, negberes si Jesus, kwan ye dut mengeꞌ pepengenaran ye. 44 “Ipekinggaꞌ myu banar itueng isugid ku dimyu; Ating Yegang et Taaw ipealew dut mengeꞌ keremut et mengeꞌ taaw.” 45 Segwaꞌ kaya lang neretian dye baꞌ enu ingin bersen, sabab inawam itue kedye angkan diki dye meretian. Kaya gasi mekeurem dye mengingkut dut kenye pasal et kenyeng pinegberes in.

Sinu Lebing Metaas?

(Mateo 18:1-5; Markus 9:33-37)

46 Pemegdawa-dawa mengeꞌ pepengenaran i Jesus et baꞌ sinu lebing metaas kedye ginsan. 47 Segwaꞌ pegsesewren i Jesus pikiran dye, angkansa, ipinekabiꞌ kenye sembatung yengyegang in, ipinetiyeg set abiꞌ ye. 48 Indyari kwan i Jesus dut kedye, “Baꞌ ya sinu menerima et yengyegang sabab lang et daken, megsepantun aku tinerima ye. Bekeꞌ sebarang menerima daken, sepantun tinerima ye Empuꞌ naꞌ negdaak daken. Sabab baꞌ sinu lebing mebaba dut dimyu ginsan, ya in mepantun lebing metaas.”

Kekampi Tyu Sebarang Diki Megsagkaꞌ dut Kityu

(Markus 9:38-40)

49 “Menunulduꞌ”, kwan i Juan, “nebiriꞌ kay maya sembatung lelaki megpeliwan et mereraat bekeꞌ pegsimbehaten ye ingaran mu, segwaꞌ linaang kay ya, sabab diki ya kebeꞌbayaꞌ tyu.” 50 Kwan i Jesus, “Kasiꞌ myu ya peglaangaꞌ, sabab sebarang diki megsagkaꞌ dimyu atin, kekampi myu.”

Pegmendiꞌ et Tawʼt Samaria

51 Ganang megkekabiꞌ ne timpuʼt iperibuwat i Jesus dut langit, pinaru ye na ya sumurung dut Jerusalem. 52 Segwaꞌ negdaak mena et mengeꞌ tetehagen ye na muna set kenye. Siminurung dye dut sembatung kebenbenwanan et Samaria supaya penyapen ginsan pasal et tetegeyan neng melegdengan ye. 53 Segwaꞌ mengeꞌ taaw duntin kaya nenerima ki Jesus sabab ya megsusurung dut Jerusalem, bekeꞌ diki lang mekedyari kepetaren si Jesus dut kedye. 54 Ganang nebiriꞌ et mengeꞌ pepengenaran yeng de Jakob bekeꞌ si Juan na samat kwantin pengasip kedye, kwan dye, “Menunulduꞌ, gay mu takuꞌ na sumegina kay et Empuꞌ apang pesanad apuy teyeg dut langit supaya meruhung dye ne?” 55 Segwaꞌ tineyuma dye i Jesus indyari binresan ye dye. 56 Pegketbes, nepelatun dye dut sembatung rurungan.

Pulus et Pegsunud ki Jesus

(Mateo 8:18-22)

57 Sasat dye memegpepanew dut dalan, maya sembatung lelaki negsugid ki Jesus, kwan ye, “Mibut ku dimu misan embe tenaan mu.”

58 Siminambag si Jesus kwan ye, “Mengeꞌ ireng et talun maya lelegdengan dye, bekeꞌ mengeꞌ begit maya mengeꞌ pugad dye, segwaꞌ Aku neng Yegang et Taaw kaya misan metindalan ku.” 59 Indyari sinugiran ye sembatung lelaki kwan ye, “Mibut ke daken.” Segwaꞌ siminambung lelaki in kwan ye, “Menunulduꞌ tugutiꞌ ku mena menglebeng et amaꞌ ku.” 60 Segwaꞌ kwan i Jesus dut kenye, kwan ye, “Pesariꞌ ne mengeꞌ biyag kaya seskeran menglelebeng et mengeꞌ patey, segwaꞌ dimu, sumurung ke apang ipabar mu pegmilik et Empuꞌ.” 61 Indyari maya gasi negsugid dut ki Jesus, kwan ye, “Mibut ku dimu, Menunulduꞌ, segwaꞌ muliꞌ ku peꞌ supaya memuhun ku mena dut mengeꞌ kegunggurangan ku.” 62 Negberes si Jesus kwan ye, “Baꞌ sinu megeraru na daran meglingew dut lilikuran ye, diki menunga atin. Megdemikian, baꞌ sinu pegsunud daken, temed pegpikiren ye pasal et ibang ginis, diki mekedyari na ya megkeradya dut milikan et Empuꞌ.”

10

Dinaak i Jesus Pitumpuluꞌ Duwa Pepengenaren

1 Pegketbes et itue nemiliꞌ si Jesus et pitungpuluꞌ duwa negang mengeꞌ pepengenaran ye. Dinaak i Jesus dye tegduwa-duwa; Na muna dut sebarang duntinan yeng mengeꞌ lungsud sampay kebeberiuan. 2 Negsugid si Jesus kedye, kwan ye, samat itue antangan ye, “Mengeꞌ kekeygen mekeldam, segwaꞌ sesenu ga mengeꞌ mengengeradya. Angkansa mengangat kew dut Empuꞌ et kekeygen, na megpebibit ya et mengengeyg dut uma ye.

3 “Na sumurung kew ne. Pegdeaken ku kemyu samat mengeꞌ ipatan dut tengaʼt mengeꞌ kumekaan. 4 Kas kew net bibit et sutsuput et pirak sampay bayung bekeꞌ tempaꞌ, bekeꞌ kas kew net petaren set dalan baꞌ maya mekita myu. 5 Pegseled myu dut misan sinung benwa, iempangaꞌ myu mena kedye kwanaꞌ myu, ‘Dumateng et benwa naꞌ itue kenunganan.’ 6 Na baꞌ maya sembatung taaw sentin meireg et kenunganan, kenunganan myu tumeteg set kenye. Segwaꞌ baꞌ mendiꞌ dye tumerima dimyu, kenunganan muliꞌ dut dimyu. 7 Indyari duntin tetegiꞌ set benwa naꞌ meireg et kenunganan. Kanaꞌ myu bekeꞌ inumaꞌ myu sebarang ipelamak dye dimyu sabab teupen sembatung mengengeradya na menerima et tengdan kenye. Na baꞌ nekelegdeng kew ne, endey ne megpelatun-latun dut ibang mengeꞌ benwa. 8 Na baꞌ sumled kew ne gasi dut sembatung lungsud, kanaꞌ myu sebarang ipelamak set elepan myu. 9 Peguliniꞌ myu sebarang mesesakit duntin bekeꞌ isugiraꞌ myu kedye, ‘Mekabiꞌ ne dut dimyu pegmilik et Empuꞌ.’ 10 Segwaꞌ baꞌ sumled kewʼt sembatung lungsud na mendiꞌ menerima dimyu, lumiwan kew, indyari surung kew dut dalan pegketbes kwanaꞌ myu kedye, 11 ‘Misan tehuk et lungsud myu naꞌ simingket dut mengeꞌ tiked kay tultugen kay nega tendaꞌ et kemyu megsesagkaꞌ sabab kemyu ukumen et Empuꞌ. Temed, tantu banar itue baꞌ pasal et pegmilik et Empuꞌ mekabiꞌ ne!’ 12 Iperendem ku dimyu pasal et lungsud et Sodoma, ating masa ipnuꞌ et keyeatan. Temed, sugiran ku kemyu, dut eldew naꞌ atin, merugey-rugey ipelabay ketiksaan dut tawʼt lungsud et Sodoma eset lungsud naꞌ atin sebarang diki menerima dimyu in.”

Sebarang Tawʼt Lungsud na Diki Megsusun

(Mateo 11:20-24)

13 “Elulaꞌ mu ne, tawʼt lungsud et Korasin! Elulaꞌ mu ne, tawʼt lungsud et Betsaida! Sabab baꞌ dut tawʼt lungsud et Tiro bekeꞌ tawʼt lungsud et Sidon neinabu mengeꞌ keliluꞌlilung mengeꞌ binwat ku atue, kwit ne meraliꞌ taaw nemegsusun dye ne, ampaꞌ nemegbadyuꞌ dye ne et karut bekeꞌ nepelpuk dye ne dut abu. 14 Segwaꞌ dut eldew et kelang ukuman et Empuꞌ, merugey-rugey ipelabay ketiksaan dut lungsud et Tiro bekeꞌ Sidon eset ipelabay dimyu. 15 Megdemikian dimyu, tawʼt lungsud et Kapernaum, meperibuwat kew be dut langit? Diki, segwaꞌ meruntin kew dut Narkaꞌ!”

16 Sinugid i Jesus dut mengeꞌ pepengenaran ye, kwan ye, “Na, sebarang megkingeg dimyu sepantun aku pegkinggen dye. Sebarang pegmendiꞌ dimyu, sepantun aku pegmendian dye. Segwaꞌ baꞌ sinu pegmendiꞌ daken, pegmendian ye Empuꞌ na negdaak daken.”

Ating Pitungpuluꞌ Duwang Pepengenaran Nemenguliꞌ Ne

17 Indyari memeguliꞌ net enep mengeꞌ pitungpuluꞌ duwa neng mengeꞌ pepengenaran in. Pegdateng dye nemegtuturan ne ki Jesus, kwan dye, “Begerar, misan mengeꞌ meliwanen penelinga damen sabab et pegbateng dut ingaran mu!” 18 Sinugid i Jesus kwan ye, “Nebiriꞌ ku si Seytan na neregdag samat kilat teyeg dut langit. 19 Katew linugut ku ne dimyu kepengdyarian na lumbut dut mengeꞌ seli, bekeꞌ mengeꞌ bengkenawa bekeꞌ menglaang dut ginsaʼt mengeꞌ keksegan et kebanta tyung si Seytan. Misan enukwan diki dye mekepesakit dimyu. 20 Segwaꞌ kas kewʼt enep sabab et penelinga ne dimyu mengeꞌ mereraat neng diwata, segwaꞌ enepiꞌ myu sabab nesurat ne et Empuꞌ Banar ingaran myu dut langit.”

Nenep si Jesus

(Mateo 11:25-27; 13:16-17)

21 Ating masa, nebahaʼt enep si Jesus sabab dut menungang nakem naꞌ Empuꞌ. Indyari kwan ye, “Pegbentugen te ikew Amaꞌ, Begerar et sengkelangit sampay sengkedunyaꞌ, sabab inawam mu dut mengeꞌ mekesewd pasal et pengmilikan mu kaluꞌ dye gasi megkesewd, segwaꞌ pineretiꞌ myu dut dimung awam peꞌ keyengyegangan. Tantu banar, Amaꞌ, sabab et kwantin mekesulutan ke.

22 “Ginsan neng keginisan pinegbayaꞌ ne daken et Amaꞌ. Kaya sinu nekesewd baꞌ sinu Yegang selyu lang baꞌ Amaꞌ, bekeꞌ kaya gasi nekesewd et Amaꞌ selyu lang baꞌ Yegang, bekeꞌ baꞌ sinu lang kegeayan et Yegang naꞌ pesewran ye.”

23 Indyari pegteyuma i Jesus dut mengeꞌ pepengenaran ye negberes ya dut kedye-kedye lang, kwan ye, “Mesukud kew sabab mekebiriꞌ myu samat itueng nebiriꞌ myu. Sabab nebibiriꞌ myu samat itue mengeꞌ mekebiriꞌ myu. 24 Segwaꞌ sugiran ku kemyu na maya mengeꞌ tarus et Empuꞌ bekeꞌ mengeꞌ surutan tagnaꞌ na meingin mebiriꞌ samat mekebiriꞌ myu tuꞌ, temed kaya mekebiriꞌ myu tagnaꞌ bekeꞌ kumingeg samat mekekingeg myu tuꞌ, segwaꞌ diki dye nekingeg.”

Beleybey pasal et Menungang Tawʼt Samaria

25 Indyari maya sembatung biaksa dut Keseraan na timinyeg supaya sulayan si Jesus, kwan ye, “Menunulduꞌ, enu buwaten ku supaya mekpetan ku biyag na kaya seskeran?” 26 Indyari siminambag si Jesus, kwan ye, “Enu nesurat dut Keseraan i Moises bekeꞌ enu nebatsaꞌ mu duntin?” 27 Sinambag ye si Jesus, kwan ye, “Inginaꞌ Begerar naꞌ Empuꞌ mu dut ginsan seled pusuꞌ mu bekeꞌ dut ginsan seled kurudua mu, sampay ginsaʼt basag mu, bekeꞌ ginsaʼt pikiran mu. Bekeꞌ inginaꞌ sebayaꞌ mu samat pegingin mu et bilug mu.” 28 “Sugat banar penambung mu,” kwan i Jesus. “Na, buwataꞌ itue supaya ke megbiyag kaya seskeran.”

29 Segwaꞌ ingin ye na mesdengan nega ya banar. Angkan iningkut ye gasi si Jesus, kwan ye, “Sinu mengeꞌ sebayaꞌ ku?” 30 Sinugid i Jesus kwan ye, “Maya sembatung tawʼt Judio pekekenapan teyeg dut Jerusalem surung dut Jeriko, na inepaan et mengeꞌ mengrerampas. Limbasan dye ya et badyuꞌ sampay pinegpupukul dye ya, pegketbes tinirengan, singkeran dye tengaꞌ-tengaꞌ mene biyag ye. 31 Sukud-sukud teyen timingkaꞌ maya sembatung pariꞌ pekekenapan gasi kenye dut ating dalan. Indyari nepayag ye ating lelaki, segwaꞌ kaya ne neglembus, nepelisang lang ye. 32 Megdemikian maya gasi sembatung tawʼt Judio naꞌ Lebita na ketabang et mengeꞌ pariꞌ, pesusurung gasi dut dalan naꞌ atin. Pegkebiriꞌ ye et lelaki na atin, nepelisang gasi ya. 33 Segwaꞌ maya sembatung tawʼt Samaria, taaw neng tumpang dut kenye, neng rinampas in. Na pesusurung gasi dut dalan naꞌ atin na duntin ating lelaki. Ganang nebiriꞌ ne ya et tawʼt Samaria, nekeingasiꞌ dut kenye. 34 Indyari pinelembusan ye ampaꞌ ye ne binulungan mengeꞌ tawan ye, timbungan ye et lana sampay alak dut mengeꞌ tawan ye. Pegketbes pinesakat ye lelaki in dut kenyeng kukuraan, binibit ye dut sembatung benwa neng pegbeyaran supaya ipetimuru ye duntin. 35 Pegdatek dirikleman nepeliwan et pirak (duwang denaryo), pegketbes tinundul ye dut Empuꞌ et benwa in. Indyari kwan ye dut kenye, ‘Timuruaꞌ ya et menunga. Na baꞌ kepeuliꞌ ku ne atue, beyaran ku rimu sebarang gastu mu bekeꞌ sensaraꞌ mu.’ ”

36 Na, sinugid i Jesus dut biaksa in, kwan ye, “Dut pikir mu, sinu dut telung ketawan naꞌ atin na negpekilala na tantung melingew et sebayaꞌ ye, dut lelaki naꞌ pinukul et mengeꞌ mengrerampas in?”

37 Indyari negberes ating biaksa dut Keseraan kwan ye, “Ating sembatu na nengingasiꞌ kenye in.” Indyari kwan i Jesus dut kenye, “Sigi, buwataꞌ samat kwantin.”

Dut Benwa de Marta bekeꞌ si Maria

38 Indyari si Jesus bekeꞌ mengeꞌ pepengenaran ye negleslembus panew dye. Sekaliꞌ pineretengan kedye dut sembatung benwa et duwang kelilibunan, ingaran dye si Marta bekeꞌ si Maria. 39 Indyari ganang dun dye ne, si Maria kenye narung dut abiꞌ i Jesus supaya mengingeg et mengeꞌ tuturan ye. 40 Segwaꞌ si Marta kenye pegsusa ne et pegperuri baꞌ enu ipelamak kire Jesus. Pegkaꞌ kaya ne nekesandal, nepekabiꞌ si Marta ki Jesus, kwan ye, “Menunulduꞌ, kaya lang be dut dimu atin na aku pesaran ne lang et tipused ku memeruri? Baꞌ mekedyari teyen isugiraꞌ kenye ne aku tebangan ye!”

41 Siminambag dut kenye Begerar Jesus, kwan ye, “Marta, Marta, pegsusa bekeꞌ eriwaraꞌ ke ne banar dut mekansang neng ginis. 42 Segwaꞌ seng ginis lang neng menunga keilangan. Ki Maria, kenye piniliꞌ ye atin menunga, na diki itue ugaren kenye.”

11

Negtulduꞌ si Jesus pasal et Pegpenelang

(Mateo 6:9-13; 7:7-11)

1 Sembatung eldew si Jesus negpenalang dut Empuꞌ. Ganang neketbes ne, sembatung tindeg ye negsugid dut kenye kwan ye, “Menunulduꞌ, tulduiꞌ kay megpenelang dut Empuꞌ samat ki Juan tinulduan ye kenyeng mengeꞌ pepengenaran.” 2 Kwan i Jesus dut kedye, “Baꞌ kemyu megpenelang, kwanaꞌ myu,

‘Amaꞌ tyu dut langit, bentugen ingaran Mu. Dumateng ne teyen pengmilikan Mu.

3 Begeyiꞌ kay eldew-peldew et pegkaan.

4 Empunaꞌ mengeꞌ keselaan kay sabab pegempunen kay sebarang negkesalaꞌ damen.

Bekeꞌ kasiꞌ kay pesariꞌ na metuksuꞌ.’ ”

5 Indyari bineres i Jesus gasi dut kedye, kwan ye, “Supama, sembatu dimyu maya biꞌbilaꞌ. Pegdatek tengaꞌ gebi, diminuntin kenye indyari negsugid, kwan ye, ‘Laꞌ, baꞌ mekedyari, teyen pelimbasiꞌ ku mena et telung susu naꞌ begas. 6 Sabab maya biꞌbilaꞌ ku nanew dinetengan ye dut daken, na kaya mepekaan ku kenye.’ 7 Siminambag gasi biꞌbilaꞌ ye na dut sisingled tiꞌ, kwan ye, ‘Kasiꞌ ku ne pegsesewaꞌ! Bekeꞌ lelengewan netengleb ne bekeꞌ iba mengeꞌ keyegangan ku memegigaꞌ ne. Na, diki ku ne mekedyari megbangun nega supaya begeyan ke.’ 8 Isugid ku dimu,” kwan i Jesus, “misan mendiꞌ ne banar megbangun supaya megey et begas dut biꞌbilaꞌ ye, segwaꞌ, sabab et meleges banar, negbangun ne lang supaya mebgey kenyeng pegengaten.

9 “Angkansa isugid ku dimyu: Meneew kew supaya begeyan kew. Pengebiyaꞌ kew supaya kebiyaꞌ kew. Tumuktuk kew supaya lelengewan ukaban dimyu. 10 Sabab sebarang pengangat ya, keterima; Sebarang pengebiyaꞌ, ya ketulus; sebarang megtuktuk, lelengewan ukaban kenye.

11 “Kaya amaꞌ baꞌ yegang ye megtew et seraꞌ, igbey ye seli? 12 Etawa baꞌ mengangat et tilug, enu igbey ye, bengkenawa? 13 Deuluꞌ kemyu na mereraat, sewd myu megey et menununga dut mengeꞌ keyegangan myu, kwanaꞌ mene gasi dimyung Amaꞌ dut langit, diki be ya kebgey et Menungang Nakem naꞌ Empuꞌ sebarang megpengangat kenye?”

Maya Senung Taaw Sugid Kwan, “Kekampi i Jesus bekeꞌ si Seytan”

(Mateo 12:22-30; Markus 3:20-27)

14 Sene in negpeliwan si Jesus eset taaw et sembatung umew neng mereraat neng diwata. Ganang nepeugad ye ne itue, ating lelaki na negumew, nekebres, indyari nemegliluꞌ kineldaman. 15 Segwaꞌ mengeꞌ iba negberes, kwan dye, “Nekepeliwan et meraat sabab et ki Beelsebul, gay bersen ki Seytan, surutan et ginsaʼt mereraat neng diwata.”

16 Mengeꞌ iba, siminulay ki Jesus, tinewan dye si Jesus pasal et tendaꞌ teyeg dut Langit. 17 Segwaꞌ pegsesewren i Jesus baꞌ enu pegpipikiren dye, kwan ye dut kedye, “Misan embeng pengmilikan, baꞌ megbagiꞌbagiꞌ indyari etuanan diri nega, atin mebungkar, bekeꞌ dut sembatung benwa megbanta-banta dye, atin megeriwaraꞌ. 18 Na baꞌ si Seytan megbagiꞌbagiꞌ bekeꞌ megbanta dye-megdye nega, enukwan sumandal pengmilikan ye? Pinegberes ku itue sabab pegtendesen myu na aku negpeliwan et mengeꞌ mereraat neng diwata sabab et ki Beelsebul. 19 Tiban baꞌ megpeliwan kuʼt mengeꞌ meliwanen sebaban ki Beelsebul, pikir myu kinung kebesagan na meliwanen nepeugad et dimyung mengeꞌ mengingibut? Angkansa dimung mengeꞌ mengibut ne atin mengukum dimyu. 20 Segwaꞌ baꞌ aku negpeliwan et mengeꞌ meliwanen in sabab et basag et Empuꞌ, angkan tiban pengmilikan et Empuꞌ atuꞌ net dimyu.”

21 Na sembatung antangan sinugid i Jesus kedye, kwan ye, “Na baꞌ si Seytan megtutunggu dut kenyeng benwa mebasag, panyap et mengeꞌ gelaman, diki lang mepenu-penu mengeꞌ pengartaꞌ ye. 22 Segwaꞌ baꞌ ating yegang et Empuꞌ neng lebing mebasag rumumpak ki Seytan, atin peꞌ ya meraag, pengisien ginsan mengeꞌ gelaman dut pinengendelan i Seytan sampay pegbenbegien ye sebarang mengeꞌ neisiꞌ ye.”

23 Neres gasi kedye si Jesus sembatung antangan, kwan, ye, “Sebarang diki ku kekampi, kebanta ku. Bekeꞌ sebarang diki tumabang daken menimung et taaw dut Empuꞌ, dye keparak.”

Pegpeuliꞌ et Mereraat neng Diwata

(Mateo 12:43-45)

24 “Baꞌ lumiwan sembatung dereakan i Seytan dut sembatung taaw, megsurung atin dut ketugan penulus et mepesngewan ye. Na baꞌ kaya mebiyanan ye, indyari sugiren ye samat kwantin, ‘Peuliꞌ ku gasi dut minewanan neng tinirengan ku tiꞌ.’ 25 Pegdateng ye duun mebiriꞌ ye na metlang ne bekeꞌ megkikinunga ne ginsan dut seled et minewanan ye. 26 Indyari ugaran ye atin pengsementaraꞌ segwaꞌ megpeiba gasi et pitu negang mengeꞌ dereakan i Seytan na lebing meburangit set kenye. Sumled dye bekeꞌ lumegdeng dye ne duntin. Indyari antangan et ating taaw lebing megkeraat banar, diki samat sene tiꞌ.”

27 Sasat megbebres nega si Jesus et itueng ginis, maya sembatung libun teyeg dut tengaʼt kineldaman neres et mebasag, kwan ye, “Mesukud ating induꞌ na negyegang dimu sampay negperuruꞌ”. 28 Siminambag si Jesus kwan ye, “Lebing mesukud sebarang megkingeg et beres et Empuꞌ Banar bekeꞌ penuman et atin.”

Si Jonas Pineketendaꞌ

(Mateo 12:38-42; Markus 8:12)

29 Ganang megkekedram ne mengeꞌ taaw, negberes si Jesus, kwan ye, “Mengeꞌ mereraat itueng mengeꞌ pengkatan. Megteew dyeʼt mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ, segwaꞌ kaya lang mebgey kedye selyu lang, tendaꞌ pasal ki Jonas atin tarus et Empuꞌ Banar tagnaꞌ. 30 Sabab baꞌ enukwan tagnaꞌ tiꞌ si Jonas pineketendaꞌ dut mengeꞌ tawʼt Ninibe, megdemikian Yegang et Taaw sembatung tendaꞌ gasi dut itueng pengkatan. 31 Pegdateng dut ukuman et Empuꞌ, tumyeg Dengdayang et Selatan, bekeꞌ sumagkaꞌ ne itueng pengkatan. Sabab ya mawaꞌ nega dut kepuspusaʼt dunyaꞌ supaya mengingeg et kesesewran i Surutan Solomon tagnaꞌ. Segwaꞌ tiban maya sembatung lebing metaas dut ki Surutan Solomon, na tiban atue e. 32 Mengeꞌ taaw dut Ninibe tagnaꞌ tumyeg ngine dut ukuman et Empuꞌ. Sabab mengeꞌ tawʼt lungsud et Ninibe nemegsusun dut abar i Jonas, atin Tarus et Empuꞌ tagnaꞌ. Angkansa dye sumagkaꞌ itueng pengkatan. Segwaꞌ maya sembatung lebing metaas nega dut ki Jonas na tiban atue e!”

Siluꞌ et Bilug

(Mateo 5:15; 6:22-23)

33 “Kaya sinu megsiluꞌ et saleng, pegketbes iratun ye dut keteguan. Segwaꞌ pegdatun ye atin dut semberikaran, supaya sebarang kesled kebiriꞌ et telang ye. 34 Supama, mata myu, atin siluꞌ et bilug myu. Na baꞌ mata myu menunga, metlang ginsaʼt bilug myu, ingin bersen menunga pikiran myu. Segwaꞌ baꞌ mekabu mata myu, melingeb gasi ginsaʼt bilug myu, ingin bersen meraat pikiren myu. 35 Na tentuaꞌ myu banar ating telang dut dimyu na diki lang megmendyaring kelingban. 36 Angkansa, baꞌ ginsaʼt bilug mu meketlangan, kaya lang bagiꞌ et kelingban, epus metlang ginsan, sama ke et megbibinyar naꞌ siluꞌ.”

Sinagkaꞌ i Jesus mengeꞌ Pariꞌ naꞌ Pariseo bekeꞌ mengeꞌ Biaksa et Keseraan

(Mateo 23:1-36; Markus 12:38-40)

37 Ganang netimpus ne i Jesus bebresen ye, maya sembatung pariꞌ naꞌ Pariseo nengdangin kenye mengaan dut kedye. Angkansa si Jesus siminurung, pegseled ye, lahyun narung bekeꞌ nampang dut kekanan. 38 Segwaꞌ negliluꞌ itueng Pariseo, sabab pegkebiriꞌ ye ki Jesus kaya lang nemasaꞌ et keremut ye mura mengaan samat inarat dye. 39 Indyari kwan et Begerar dut kenye, “Kemyung mengeꞌ Pariseo, samat mengeꞌ sawan bekeꞌ rayaꞌ pegbesaan liwan lang, temed dut seled myu baha et deren bekeꞌ kereatan. 40 Kemyung mengeꞌ merupang naꞌ taaw! Diki be ating pemuwat et liwan et bilug, atin gasi pemuwat et seled? 41 Segwaꞌ ipemegiaꞌ myu dut mengeꞌ miskin sebarang baꞌ enu dut seled et rayaꞌ, indyari ginsan neng ginis megmendyaring melnis dut dimyu.”

42 “Elulaꞌ kew ne kemyung mengeꞌ Pariseo, sabab megbegey kew et ikesempulung bagiꞌ et perinaꞌ sampay ginsaʼt mengeꞌ tutulnuen dut Empuꞌ. Segwaꞌ peglipatan myu keingesinan dut mengeꞌ taaw miskin bekeꞌ kurung kemyung pengmergaꞌ et Empuꞌ. Sugat na buwaten myu ating begeyan ikesempuluꞌ et ginsan dut Empuꞌ neng pinegarat, segwaꞌ kasiꞌ myu gasi peglipatiꞌ keingasinen dut taaw miskin bekeꞌ pegmerganen Empuꞌ. Itueng bagung tulduꞌ.

43 “Elulaꞌ kew ne kemyung mengeꞌ Pariseo, sabab gey-gaay myu banar marung dut eerungan et mengeꞌ metetaas dut pegtimung-timungan bekeꞌ mengeꞌ kepangling-pangling et mengeꞌ taaw dut tetebuan.

44 “Sengsayang myu ne sabab patus myu mengeꞌ lebeng na kaya mengeꞌ tendaꞌ na mekelbutan et mengeꞌ taaw na diki dye mekesewran. Angkansa meririꞌ dye ne et Empuꞌ.”

45 Maya sembatung biaksa dut Keseraan kwan ye, “Menunulduꞌ, pegbersen mu atin, samat pepelelew mu gasi kami a.” 46 Siminambag si Jesus kwan ye, “Kemyu gasing mengeꞌ biaksa dut Keseraan, elulaꞌ myu ne, sabab pegbebgeyan myu mengeꞌ taaw et mengeꞌ saraꞌ bekeꞌ simayaꞌ. Misan meliyutan dye tumanen dye, segwaꞌ kemyu misan sengkerit neng ginis mendiꞌ kew menabang.

47 “Elulaꞌ myu ne sabab pinebalan myu mengeꞌ lebeng mengeꞌ tarus et Empuꞌ, na dye pinematey et mengeꞌ keupuꞌupuan myu. 48 Angkansa kemyu tiban negpesebanar na negpekiuyun kew pasal dut baꞌ enu pinemuwat et mengeꞌ keupuꞌupuan myu. Dye nematey et mengeꞌ tarus et Empuꞌ, bekeꞌ dimyu gasi, kemyu negpebaal et mengeꞌ lebeng et mengeꞌ tarus. 49 Sabab et itue, Empuꞌ dut kenyeng kesesewran negsugid et samat kwantin, kwan ye, ‘Pebitan ku dye et mengeꞌ tarus sampay mengeꞌ pepengenaran, segwaꞌ mekeldam kedye pengimeteyen, iba in tiksaen dye.’ 50 Angkansa itueng pengkatan maya dusaen kedye, sabab et keselaan keupuꞌupuan dye tagnaꞌ neng pegimatey dyeʼt ginsaʼt mengeꞌ tarus et Empuꞌ tihad negaʼt pegtagnaꞌ et sengkedunyaan, 51 Tihad nega pegpatey dut ki Abel seked dut pegpatey ki Sakarias, na bininasa dut pinegketngaan et sisimeyaan bekeꞌ benwa naꞌ pegempuan. Eꞌ, isugid ku dut dimyu, itueng mengeꞌ pengkatan, dye sukuten kedye ngine ginsaʼt itue.

52 “Elulaꞌ myu ne kemyung biaksa et Keseraan, sabab inugad myu kunsiꞌ et kesesewran, atin kesesewran pasal dalan surung dut Langit. Asal kemyu kaya ne memegseled, sampay sebarang meingin sumled pegleangen myu.”

53 Pegketbes nugad ne si Jesus dut lelegdengan naꞌ atin. Sentin ne tinegnaan et mengeꞌ Pariseo bekeꞌ mengeꞌ biaksa et Keseraan na rinaat dye ne banar. Angkan mekansang neng pinegiingkut dye, 54 supaya lang maya malew dye pasal dut kenyeng mengeꞌ bebresen.

12

Peamay-amay pasal dut Mepupulitika

(Mateo 10:26-27)

1 Ganang memegderateng mengeꞌ ribu-ribung mengeꞌ taaw angkan sengketaawan memekelbut net mengeꞌ sebayaꞌ dye, negberes mena si Jesus dut mengeꞌ pepengenaran ye kwan ye, “Na, meginget-inget kew dut pikembang et mengeꞌ Pariseo, ingin bersen kenyeng mepupulitika bekeꞌ mekekesewd. 2 Sabab kaya lang mengeꞌ pegtetekpan na diki metikwasan, bekeꞌ kaya lang mengeꞌ pegtetaguꞌ na diki mesewran. 3 Baꞌ enu ipegberes myu dut kelingban, atin mekingeg pegdatek eldew. Na baꞌ enu kinines myu dut telinga, atin ibensag dut ginsaʼt taaw.”

Sinu Atin Ketekutan Banar

(Mateo 10:28-31)

4 “Sugiran ku kemyu mengeꞌ biꞌbilaꞌ, kasiꞌ myu pegtekutiꞌ sebarang mekepatey et bilug lang bekeꞌ pegketbes kaya ne mebutbuwat ye. 5 Segwaꞌ ipebiriꞌ ku rimyu baꞌ sinu banar tekutan myu: Tekutiꞌ myu Empuꞌ Banar, sabab pegketbes mepatey ye bilug, maya gasi basag ye na menimbag dimyu dut Narkaꞌ. Eꞌ, sugiran ku kemyu, tekutiꞌ myu Empuꞌ dut Langit. 6 Diki be limang mengeꞌ dignes pepelen et duwang siin? Segwaꞌ kaya misan sembatu kedye mekelipatan dut elepan et Empuꞌ. 7 Angkansa kas kewʼt takut, sabab lebing mergaꞌ kew dut mengeꞌ dignes. Deuluꞌ misan buek et ulu myu, ginsan mekeitung ye.”

Pegkilala ki Kristo

(Mateo 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 “Isugid ku dimyu, sebarang pengilala daken dut elepaʼt mengeꞌ taaw, megdemikian atin Yegang et Taaw mengilala gasi dimyu dut elepaʼt mengeꞌ dereakan et Empuꞌ. 9 Segwaꞌ baꞌ sinu megmendiꞌ daken dut elepaʼt mengeꞌ taaw, megdemikian mendinan ku gasi ya dut elepaʼt mengeꞌ dereakan et Empuꞌ. 10 Bekeꞌ, sebarang megberes et sagkaꞌ dut Yegang et Taaw, maapen nega. Segwaꞌ baꞌ sinu meres et meraat pasal Menungang Nakem naꞌ Empuꞌ, misan ingyan diki ne empunen. 11 ‘Na baꞌ bibiten kew apang periksanen dut elepan et pegtimung-timungan et mengeꞌ pegibuten, bekeꞌ mengeꞌ kepulisan, kas kewʼt pegsusa baꞌ enukwan itubag myu etawa baꞌ enu ibres myu. 12 Sabab Menungang Nakem naꞌ Empuꞌ, menulduꞌ dimyu baꞌ enu ipegberes myu dut atin neng lisag.’ ”

Beleybey pasal dut Dupang naꞌ Mentiriꞌ

13 Maya sembatu dut kineldaman negsugid ki Jesus, kwan ye, “Menunulduꞌ, sugiriꞌ tipused ku pasal et pengartaꞌ kay na beginan ye ne aku.” 14 Siminambag si Jesus kwan ye, “Lelaki, sinu nenggerar daken na mendyaring ukum etawa memagiꞌ dimyu?” 15 Indyari negberes dut mengeꞌ taaw, kwan ye, “Meginget-inget kew, etuaniꞌ myu ginsaʼt dagbes et rurundingan, sabab biyag et taaw kaya dut kesenangan et pemimiyag ye.”

16 Pegketbes sinugid itueng beleybey kwan ye, “Uma et sembatung mentiriꞌ nuaꞌ et menunga. 17 Indyari nepikir ye, kwanaꞌ ye ne in, ‘Enu ne buwaten ku? Sabab baha ne sisingled et legkew ku supaya puguan kuʼt mengeꞌ parey ku.’ 18 Indyari kwan ye, ‘A, sewd ku ne baꞌ enu buwaten ku. Iperungkat ku ne legkew ku, pegketbes megpetiyeg ku et kelaꞌ banar, indyari duntin ku ne puguan ginsaʼt mengeꞌ parey sampay mengeꞌ pengartaꞌ ku.’ 19 Indyari sinugid ye nega, kwan, ‘Mekansang ne menunungang ginis neng pinemugu ku in, misan senu negang teun. Megpelahay-lahay ku mene, mengaan, menginum bekeꞌ meglami-lami.’ 20 Segwaꞌ Empuꞌ megsugid kenye, ‘Ikew naꞌ merupang. Itueng gebi biyag mu isien ku ne dut dimu. Na, sinu ne tiban megkemudalan et mengeꞌ ginsaʼt pinemanyap mu in?’ ”

21 Itue tinutup i Jesus, kwan ye, “Kwantin meinabu dut sebarang pemenimung et pemulawan dut diri dye, segwaꞌ kaya lang dut deklaʼt mentiriꞌ ye na pegsiyekan et Empuꞌ.”

Kas Kewʼt Pegsusa, Mengandel et Empuꞌ

(Mateo 6:25-34)

22 Indyari negberes si Jesus dut mengeꞌ pepengenaran ye kwan ye, “Angkansa sugiran ku kemyu, kas kewʼt pegsusa pasal et dimyung biyag, baꞌ enu kanen myu, etawa pasal et bilug myu, baꞌ enu bedyuen myu. 23 Biyag lebi nega dut pegkaan, bekeꞌ bilug lebi nega dut mengeꞌ pegbadyuꞌ. 24 Atin lang pemintangiꞌ myu, mengeꞌ uwak in; dye in kaya lang pemenasad etawa pemengeyg, bekeꞌ kaya lang kuren dye etawa legkew, segwaꞌ pemegumpenan dye et Empuꞌ. Kwanaꞌ mene kemyu lebing mergaꞌ dut Empuꞌ eset mengeꞌ begit. 25 Sinu dimyu na baꞌ megsusa mekedyaring mekedugang et misan seng lisag dut biyag ye? 26 Na baꞌ misan isek-isek neng ginis diki myu mebuwat, manu pegsusaan myu pasal et ibang ginis? 27 Atin lang pemintangiꞌ myu baꞌ enukwan megdeklaꞌ mengeꞌ belugbug in. Kaya lang atin pemegsensaraꞌ etawa pemenahiꞌ. Segwaꞌ sugiran ku kemyu, misan si Surutan Solomon, ya in metaas ne, segwaꞌ kaya lang nekepakay samat burak naꞌ itue e. 28 Na baꞌ enukwan pegpekayan et Empuꞌ mengeꞌ peperasen dut mengeꞌ tinimbasan, na tiban atue nega, pegdatek diklem tutungen ne dut apuy. Kwanaꞌ mene kemyu, diki ye pepekayan? U, mengeꞌ taaw na kaya kelaꞌ pegandel! 29 Baꞌ kelaʼt atey myu ne pegkaan etawa inumen, endey lang, kasiꞌ myu pegsusaiꞌ baꞌ pasal lang et atin. 30 Sabab itueng pinengkataʼt pegngeranen naꞌ taaw ating ginis pegsenseraan dye. Segwaꞌ pegsesewren nega et Amaꞌ myu na keilangan myu atin! 31 Segwaꞌ tulusaꞌ myu mena pengmilikan et Amaꞌ Empuꞌ Banar, indyari itueng ginis pegtulusen myu ibgey nega et Empuꞌ dimyu.”

Kementirian dut Langit

(Mateo 6:19-21)

32 “Kas kewʼt takut, kemyung pepengenaran ku misan sesenu kew lang neng banan, sabab negeayan et Empuꞌ Amaꞌ na ibgey ye dimyu pegbegbeg dut kenyeng pengmilikan. 33 Ipegelnaꞌ myu mengeꞌ pusakaꞌ myu, indyari ipenabang myu dut mengeꞌ miskin. Baꞌ buwaten myu itue, samat kepulus kew pegsunuꞌ et sutsuput na diki meuley, kementirian myu ne dut Langit na kaya titimpusan. Na dun kaya lang menenakew bekeꞌ kaya aney na mengetket. 34 Sabab baꞌ embe mentiriꞌ myu, dun gasi mibut atey myu.”

Mepengendelan naꞌ Uripen

(Mateo 6:19-21)

35 Pegketbes, sinugid i Jesus, kwan ye, “Daran penyapen myu dut ulian ku, samat kemyung uripen, megpakay kew et teup naꞌ pinekayan mepengnaꞌ megkeradya, bekeꞌ daran myu ipedleg siluꞌ myu. 36 Samat mengeꞌ taaw na megtetagey et kedyeng begerar, baꞌ ingyan ipeuliꞌ ye teyeg dut bulun, supaya baꞌ meguliꞌ ne bekeꞌ ya sumegina ne, megtuy dye lang ya meukaban et tengleb. 37 Mesukud sebarang mengeꞌ uripen baꞌ medetnganan et begerar dye na dye megbebtiꞌ. Erapun kwantin pelan isugid ku dimyu, peimeranan begerar in diri ye supaya megpelamak dut kenyeng uripen sampay ipearung ye dye dut kekanan sasat kenye megtetagey supaya sumukuꞌ dut mengeꞌ uripen esentin. 38 Mesukud sebarang mengeꞌ uripen na mebiriꞌ et begerar, na dye panyap misan ya dumateng et tengaꞌ gebi etawa kelang kueldew. 39 Segwaꞌ retiaꞌ myu itue: baꞌ empuʼt benwa sewd ye baꞌ ingyan dateng et menenakew, diki ye pesaran benwa ye mesled. 40 Megdemikian dimyu, keilangan megpanyap kew, sabab taka-taka, aku, atin Yegang et Taaw, dumateng ne kaya pegsesewren myu baꞌ eteg lisag irateng ku.”

Mearap bekeꞌ diki Mearap naꞌ Uripen

(Mateo 24:45-51)

41 Si Pedro nengingkut kwan ye, “Begerar, pegsugiren mu itueng beleybey dut damen lang, etawa dut ginsan?” 42 Bineleybey i Jesus sambag ye kenye, kwan ye, “Baꞌ supama maya sembatung begerar sumurung dut ibang lungsud. Sinu ating metignaꞌ bekeꞌ mependey pengendelan et begerar, atin kumpet et ibang uripen supaya memagiꞌ kedye et mengeꞌ kekanen peldew-peldew. 43 Mesukud ating nepengendelan na ya mebiriꞌ et begerar dut pegpeuliꞌ ye pegbuwaten ye sebarang pinesukuꞌ kenye in. 44 Sugiran ku kemyu et keberbenaran, megmendyaring ipengandel ne kenye ginsaʼt pengartaꞌ ye. 45 Segwaꞌ baꞌ sugiren et uripen kwanen ye, ‘Mekwit-kwit nega peuliꞌ begerar.’ Angkansa tegnaan ye ne pemukulen iba yeng mengeꞌ uripen pelibun pelelaki, sampay eluen ye mengaan lang, bekeꞌ menginum seked lenguan. 46 Pegdateng et eldew keuliꞌ ne begerar ye, segwaꞌ diki ya mebtinan ye bekeꞌ mawam baꞌ eteg lisag irateng ye. Pegkaꞌ kwantin meretnganan et Empuꞌ, binesanen ye uripen in sampay iratun ye ya dut mengeꞌ lelegdengan et mengeꞌ taaw neng kaya mengandel.

47 “Sabab ating uripen na kaya awam dut kegeayan et kenyeng begerar, segwaꞌ diki negpanyap etawa kaya pegbuwaten ye baꞌ enu gaay et begerar ye, keterima ya et mekeldam na lipak. 48 Segwaꞌ sebarang awam, segwaꞌ megpemuwat et mengeꞌ bubuwaten na mekedyaring mekedusa, keterima gasi et pireng mengeꞌ lipak. Naꞌ, baꞌ sinu-sinu nepesukuan et kelaꞌ, kelaꞌ gasi tulusen kenye. Bekeꞌ dut pinepengendelan et kelaꞌ banar, kelaꞌ banar gasi tulusen kenye.”

Diki Kesenangan, Segwaꞌ Pegbagiꞌbagiꞌ Bibiten i Jesus

(Mateo 10:34-36)

49 “Natuꞌ ku supaya mibit et apuy atuʼt dunyaꞌ, bekeꞌ nepedlegan ne teyen itue e! 50 Segwaꞌ maya nega ketiksaan terimanen ku, atin nega pegrerasan ku seked ingga peꞌ meketuman itue daken. 51 Pikir myu natuꞌ ku be supaya mibit et kesenangan atuʼt dunya? ‘Diki! Segwaꞌ, pegbagiꞌbagiꞌ. Atin isugid ku banar dimyu. 52 Aku tihad tiban sebaban maya lima angkansa dut sengbenwa na megkampi-kampi dye, telung ketawan mengandel daken atu dut duwa, antangan diki duwa atu dut telu. 53 Memeggatu-atu dye, amaꞌ atu dut yegang naꞌ lelaki, yegang naꞌ lelaki atu dut amaꞌ, induꞌ atu dut yegang naꞌ libun, yegang naꞌ libun atu dut induꞌ pengibanan naꞌ libun atu dut menempil naꞌ libun, bekeꞌ menempil naꞌ libun atu dut pengibanan naꞌ libun itueng ginisan aku sebaban.’ ”

Pegkira-kira et Penewnan

(Mateo 15:25-26; Mateo 16:2-3)

54 Sinugid i Jesus dut kineldaman kwan ye, “Atuʼt bangsa tyu, baꞌ mebiriꞌ myu kunem periribuwat mawaꞌ dut sedpan, isugid myu megtuy kwan myu, ‘Sibantuꞌ dumlek,’ asal atin meketuman. 55 Na baꞌ dumres gasi selatan, sugiren myu, ‘Sibantuꞌ minit,’ asal meginit. 56 Mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ! Sewd myu mengilala et periama et lugtaꞌ bekeꞌ lelengew, segwaꞌ manu diki myu mesewran mengilala et tiban neng penewnan, baꞌ enu meinabu?”

Mekipegsulut dut Kebanta

(Mateo 5:25-26)

57 “Manu diki myu meukum dut diri myu baꞌ enu metignaꞌ? 58 Baꞌ maya menindal et bebentanan dut mengeꞌ ukum, dut dalan nega sulayiꞌ myu ne na kemyu megsulut-sulut. Baꞌ diki myu buwaten samat kwantin, kaluꞌ reyaken kew dut elepaʼt ukuman. Indyari ibgey keʼt ukum dut pulis, naꞌ seked ikew pirisuen ye. 59 Isugid ku dimyu, diki kew ipeliwan seked myu mebeyaran ginsan multa myu, sampay diki ne kurangan misan sembatu siin.”

13

Megsusun Etawa Mebinasa

1 Ating masa, maya senung mengeꞌ taaw sentin negsugid ki Jesus pasal et pineimatey et senung taaw dut tawʼt Galilea i Gobernador Pilato, na kedyeng duguꞌ nekelamud dut duguꞌ et sisimeyaan dye. 2 Sinugid i Jesus kwan ye, “Pengirakira myu itueng mengeꞌ tawʼt Galilea lebing mekeselaan dut ibang mengeꞌ tawʼt lungsud et Galilea sabab et pineliyutan dye samat kwantin? 3 Isugid ku dimyu, ‘Diki!’ Megdemikian dimyu mebinasa kew ginsan nega, selyu lang baꞌ ginsan kew megsusun. 4 Etawa samat sempuluꞌ walung ketawan neng natey in sabab neugbaan et melangkew ne benwa dut lungsud et Siloe, pikir myu dye in lebing mesungal dut ibang mengeꞌ taaw naꞌ meglelegdeng dut lungsud et Jerusalem? 5 Isugid ku dimyu, ‘Diki!’ Megdemikian kemyu ginsan metiksaꞌ gasi, selyu lang baꞌ megsusun kew et ginsaʼt salaꞌ myu.”

Beleybey pasal dut Puun et Igus Kaya Megbuaꞌ

6 Pegketbes sinugid i Jesus gasi itueng beleybey, kwan ye, “Maya sembatung taaw na maya sembatu puun et igus peluluwak dut luluwakan ye. Sinurungan ye supaya birinen baꞌ maya ne buaꞌ. Segwaꞌ kaya lang nebiyanan ye, misan sembatu. 7 Angkansa sinugiran ye sembatung lelaki neng megtutunggu dut luluwakan naꞌ atin kwan ye, ‘Maya ne telung teun ne pepeuliꞌpeuliꞌ ku supaya memiriꞌ lang et buaꞌ et igus naꞌ itue, segwaꞌ kaya lang misan sembatu buaꞌ ye. Tebngaꞌ ne lang! Sabab keternung lang dut ibang luluwaken.’ 8 Sambag et lelaki, ‘Begerar, pesariꞌ lang mena sentin seked seng teun sulayan ku kelian pelibut ye pegketbes burburan ku et pitabaꞌ ye. 9 Na baꞌ muaꞌ, menunga! Segwaꞌ baꞌ diki, atin peꞌ ipetbeng ne lang.’ ”

Nepenunga i Jesus Sembatung Libun dut Eldew et Kepeternan

10 Sembatung Sabadu, atin Eldew et Kepeternan, si Jesus negtulduꞌ dut sembatung pengempuan naꞌ benwa et mengeꞌ tawʼt Judio. 11 Negtekaꞌ, maya sembatung libun sentin na maya ne sempuluꞌ walung teun ne sakit ye sabab et mereraat naꞌ meraat na taaw. Kaya ne meketignaꞌ, aluꞌ ye pekekeyutung lang. 12 Ganang nebiriꞌ i Jesus ya, tiningkag ye na pekabiꞌ dut unaan, kwan ye, “Libun, nepenunga ke ne et reresanen mu.” 13 Dimpen i Jesus elima ye dut libun, indyari megtuy nekeunat ne ya. Pegketbes negbantug ne ya dut Empuꞌ Banar dut Langit. 14 Segwaꞌ nemengiseg pepengendelan et pengempuan naꞌ benwa et mengeꞌ tawʼt Judio, kwan ye, “Maya enem neng eldew supaya megkeradya.” Indyari kwan ye gasi dut mengeꞌ taaw, “Teyen dut mengeꞌ eldew na atin, kemyu matuꞌ supaya mepenunga kew, diki lang dut Eldewʼt Kepeternan.”

15 Sinugid i Jesus kenye, kwan ye, “Kemyu mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ! Diki be pegbebaran sinu-sinu dimyu dut kukurungan dimyung kesepian etawa kekuraan misan Eldewʼt Kepeternan, bekeꞌ pepeliwan myu supaya mepeinum? 16 Itueng libun naꞌ itue teyeg dut tutusan i Abraham, keilangan na mekulpasan misan ne Eldew et Kepeternan, sabab sempuluꞌ walung teun ne pegsisigtan i Seytan.” 17 Nemeglelew mengeꞌ ginsaʼt kesagkaꞌ ye, sabab et ating bebresen i Jesus. Segwaꞌ mengeꞌ ibang taaw neksanan ginsan sabab et atin neng keliluꞌlilung binwat i Jesus.

Beleybey pasal et Elinseg et Mustasa

(Mateo 13:31-32; Markus 4:30-32)

18 Indyari nengingkut si Jesus, kwan ye, “Enukwan ipatus pengmilikan et Empuꞌ? Enu atin peselian ku? 19 Itue pelan pesemanan ku. Saliꞌ ye samat sembatung elinseg et mustasa, na insiꞌ et sembatung taaw ampaꞌ ye ne linuwak dut luluwakan ye. Dimineklaꞌ negmendyaring sembatung puuʼt kayu, pegketbes mengeꞌ kebegitan et lelengew nememugad dut mengeꞌ sanga ye.”

Beleybey pasal et Pikembang

(Mateo 13:33)

20 Indyari nengingkut gasi peuliꞌ kwan ye, “Enu gasi pepetusan ku pengmilikan et Empuꞌ? 21 Patus ye samat pikembang na insiꞌ et sembatung libun, pegketbes linimbug ye dut kelang timpung na begas seked nepekembang ye itue ginsan.”

Mesigpit naꞌ Lelengewan

(Mateo 7:13-14, 21-23)

22 Indyari siminurung si Jesus dut mengeꞌ lungsud bekeꞌ dut mengeꞌ kebenbenwanan na megtutulduꞌ sasat ya pelelembus dut lungsud et Jerusalem. 23 Maya sembatu nengingkut kenye, kwan ye, “Menunulduꞌ, meraliꞌ mengeꞌ senu lang be neng mengeꞌ taaw mebawiꞌ?”

24 Indyari kwan i Jesus dut kedye, “Pengmilikan et Empuꞌ samat mepiet neng lelengewan na benwa. Legesaꞌ myu banar na mekesled dut mesigpit naꞌ lelengewan, sabab sugiran ku kemyu, mekansang sumulay sumled segwaꞌ diki lang kesled. 25 Na baꞌ tinengleb ne et Empuʼt benwa lelengewan, kemyu tumyeg mene dut liwan bekeꞌ megtutuktuk, sampay megtitingkag. Kwanen myu, ‘Empuꞌ, ukabiꞌ damen lelengewan.’ Segwaꞌ kwanen ye, ‘Kaya kilala ku kemyu etawa baꞌ embe mawaꞌ myu.’ 26 Indyari sumambag kew, ‘Siminaru kay dimu, nengaan bekeꞌ nenginum bekeꞌ nekeuna tiꞌ ikew negtulduꞌ dut lungsud kay.’ 27 Segwaꞌ empuʼt benwa megsugid kedye kwan ye, ‘Kaya kilala ku kemyu, bekeꞌ baꞌ embe teyeg myu. Angkansa perayuꞌ kew daken kemyu ginsan, neng mengeꞌ mememaal et mereraat.’

28 “Indyari eluen myu siyak bekeꞌ deringet-nget et nipen myu sabab baꞌ mebiriꞌ myu de Abraham, Isaak, bekeꞌ si Jakob, bekeꞌ ginsaʼt mengeꞌ tarus et Empuꞌ na dut pengmilikan et Empuꞌ, segwaꞌ dimyu dyeganan kew diki liwan kesled lang! 29 Dumateng mengeꞌ taaw teyeg dut sebangan bekeꞌ sedpan, iragaꞌ bekeꞌ dut selatan, na lumuruk dut kelang kenkaan dut pengmilikan et Empuꞌ. 30 Tantu banar maya ne tiban mengeꞌ taaw emuri, temed duntin mekeuna dye ne. Bekeꞌ maya gasi mengeꞌ taaw nekeuna tiban, temed mekeemuri dye ne duntin.”

Merupuk si Jesus pasal dut Jerusalem

(Mateo 23:37-39)

31 Ating masa maya mengeꞌ senung pariꞌ na Pariseo siminurung ki Jesus, kwan dye, “Tirengiꞌ ne itueng lungsud bekeꞌ sumurung ke ne lang dut misan embe, sabab gaay i Gobernador Herodes na imeteyen ke.” 32 Indyari, siminambag si Jesus, kwan ye, “Ireꞌ sugiriꞌ ating merunding, kwanaꞌ kenye, ‘Megpeliwan kuʼt mengeꞌ meliwanen bekeꞌ megpenunga et mengeꞌ taaw. Sibantuꞌ diklem bekeꞌ keduwanan mura ku metbesan keradya ku.’ 33 Misan enu nega meinabu, keilangan na mepelembus ku panew ku tiban, diklem, sampay keduwanan, sabab asal, kaya lang tarus et Empuꞌ na matey liwan et lungsud et Jerusalem!

34 “U, tawʼt lungsud et Jerusalem, kemyu nematey et mengeꞌ tarus et Empuꞌ, bekeꞌ nemakal et batu dut mengeꞌ dinaak surung dimu apang imeteyen. Daran ku ne teyen pegtimungen ginsan dimung taaw, samat pegtimung et sembatung upa dut kenyeng mengeꞌ duruy dut kenyeng mengeꞌ elad, segwaꞌ mendiꞌ kew. 35 Birinaꞌ lang, binwat et Empuꞌ metirengan atin mengeꞌ benwa myu na kaya ne sunuꞌ. Sugiran ku kemyu, na diki myu ne aku mebiriꞌ peuliꞌ seked mebres myu, kwanen myu, ‘Bentugen ya na matuꞌ sabab et ingaran et Empuꞌ Banar.’ ”

14

Pinenunga i Jesus Sembatung Lelaking Pemantat dut Benwaʼt Pariseo

1 Sembatung Eldew et Kepeternan ganang pengaan si Jesus dut benwa et sembatung pegkilelanen naꞌ Pariseo, sinipian banar et mengeꞌ Pariseo si Jesus. 2 Dut teteyumanan ye maya sembatung lelaki na pegtiksaen et sakit ye neng pemantat. 3 Iningkut i Jesus mengeꞌ Pariseo bekeꞌ ating mengeꞌ biaksa dut Keseraan i Moises, kwan ye dut kedye, “Sungsang takuꞌ dut Keseraan baꞌ megpenunga dut Eldew et Kepeternan, etawa diki?” 4 Segwaꞌ kaya nemekegibek dye. Indyari kimpetan i Jesus lelaki in ampaꞌ ye ne pinegulinan pegketbes pineugad.

5 Pegketbes iningkut i Jesus dye, kwan ye, “Baꞌ maya sembatung yegang myu etawa sembatung sapiꞌ na negdag dut tebud dut Eldew et Kepeternan, diki myu ya betunen megtuy?” 6 Segwaꞌ misan legtik kaya lang nemekesambag.

Measip bekeꞌ Pegpepekebabaꞌ

7 Nepangling i Jesus na pegpilinen et mengeꞌ mengluluruk sebarang eerungan et mengeꞌ metetaas. Angkansa binulili i Jesus, kwan ye dut kenyeng beleybey. 8 “Baꞌ maya mengdangin dimyu dut sembatung pegkenkaan dut eldew et bulun, kas kewʼt arung dut eerungan et mengeꞌ metetaas, kaluꞌ maya dinangin dye na lebing kilala dut dimyu. 9 Indyari pekebiyan kew et nengdangin in pegketbes sugiran kew et kwantin, kwanen ye, ‘Igbeyaꞌ erungan myu dut taaw naꞌ itue.’ Indyari meglelew kew, bekeꞌ melegesan kew na marung dut eerungan et mengeꞌ sirsimpir lang tiꞌ. 10 Segwaꞌ baꞌ kemyu denginen, atin pilinaꞌ myu sebarang eerungan et mengeꞌ simpir in, indyari pegdateng et nengdangin in, kwanen ye dut dimyu, ‘Bilaꞌ, aniꞌ arungiꞌ myu, menunga-nungang eerungan iꞌ.’ Sabab et atin mepetaas kew dut elepaʼt mengeꞌ ibang mengluluruk. 11 Sabab baꞌ sinu meingin ipetaas ye diri ye, ya in mepebaba. Bekeꞌ sebarang pepebaba ye diri ye, ya in mepetaas.”

12 Indyari sinugiran gasi i Jesus ating pengdangin in, kwan ye, “Baꞌ ikew negpanyap et penengaldew etawa pengmapun, kasiꞌ pegdenginaꞌ sebarang bilaꞌ mu, dimung mengeꞌ ketipusdan etawa mengeꞌ kekempungan etawa mengeꞌ mentiriꞌ neng mengeꞌ rurungan mu. Na baꞌ kwantin buwaten mu, peuliꞌ tiꞌ ikew gasi denginen dye, angkansa dye nekeganti ne rimu. 13 Segwaꞌ baꞌ maya pinanyap mu kelang kenkaan, atin denginaꞌ sebarang miskin, mengeꞌ pangkul, mengeꞌ piley bekeꞌ mengeꞌ beleg. 14 Indyari ikew pesukuran, misan diki dye keganti rimu, temed ikew maya gantiꞌ et Empuꞌ dimu dut pegbiyag peuliꞌ et mengeꞌ tawʼt metitignaꞌ.”

Beleybey et Kelang Kenkaan

(Mateo 22:1-10)

15 Maya sembatu, iba ye dut lemisaan, nekekingeg et itue e, kwan ye dut ki Jesus, “Mesukud sebarang kekaan dut kelang kenkaan dut pengmilikan et Empuꞌ.” 16 Siminambag si Jesus et sembatung susugiren, kwan ye, “Maya sembatung lelaki negpanyap et kelang kenkaan, bekeꞌ nengdangin et mekansang neng mengluluruk. 17 Pegdateng et eldew ye ne, pinesurung ye kenyeng mengeꞌ uripen, supaya megsugid dut sebarang pinengdangin in, kwanen dye, ‘Aniꞌ kew ne, sabab ginsan nepanyap ne.’ 18 Segwaꞌ saliꞌsaliꞌ negpekiampun dye ginsan. Kwaʼt una in, ‘Keeelen ku lang et lugtaꞌ, keilangan meruntin ku ampaꞌ mebiriꞌ. Mengangat ku mene dimyu et ampun sabab diki keruntin ku.’ 19 Sembatu gasi negsugid, kwan ye, ‘Nekeelen ku et limang tegduruwa neng sapiꞌ neng pengeraru, keilangan mesingkewan ku supaya mesulayan ku dye, angkansa maapaꞌ myu mene aku sabab diki keruntin ku.’ 20 Maya nega sembatu negsugid, kwan ye, ‘Diki ku keruntin sabab bagung bulun ku peꞌ.’

21 “Indyari negpeuliꞌ uripen dut pegibuten ye, pegketbes negsugid. Indyari, empuʼt benwa in niseg, ampaꞌ gasi nengdaak, kwan ye, ‘Manew kew gasi, segwaꞌ tikasaꞌ myu lang. Sumurung kew dut mengeꞌ dalan bekeꞌ mengeꞌ mesigpit naꞌ dalan dut lungsud, sampay mengeꞌ miskin pengdenginaꞌ myu, mengeꞌ pangkul, mengeꞌ beleg, bekeꞌ mengeꞌ piley.’ 22 Indyari pagkaꞌ nebuwat ne et uripen, kwan ye, ‘Begerar, sebarang daak mu damen in, netuman ne, segwaꞌ melugkew nega.’ 23 Angkansa, negsugid gasi begerar kwan ye dut mengeꞌ uripen ye, ‘Sumurung kew gasi peuliꞌ dut mengeꞌ kelsada sampay dut mengeꞌ dalan surungan dut mengeꞌ kebudbukiran. Peglelegesaꞌ myu dye na matuꞌ, supaya mebahanan ne benwa ku. 24 Isugid ku dimyu, sebarang unang dinangin tiꞌ misan sembatu diki dye kerasa et mengeꞌ pinepanyap ku neng kelang kenkaan.’ ”

Tiksaꞌ et Sembatung Pinepengendelan

(Mateo 10:37-38)

25 Mekeldam mengeꞌ taaw megbebayaꞌ ki Jesus. Indyari, liminingew si Jesus dut kedye, kwan ye, 26 “Baꞌ sinu mibut daken, subaliꞌ pegkasi ye daken luwas nega dut pegkasi ye dut kenyeng amaꞌ etawa induꞌ, kenyeng esawa, etawa kenyeng mengeꞌ yegang, mengeꞌ ketipusdan. Megdemikian, baꞌ diki pegkasi dut diri ye atin ya, diki lang megmendyaring mepengendelan ku. 27 Bekeꞌ baꞌ sinu megmendyaring tindeg ku keilangan memsan et diri yeng krus, ingin bersen sumandal et keliyutan misan dut kemeteyan, bekeꞌ mibut daken.

28 “Supama sembatu dimyu na megpetiyeg et melangkew naꞌ benwa, diki be marung mena ya pegketbes itung-itungen ye baꞌ senu megastu, supaya mesewran ye baꞌ dyukup ne pirak neng penggastu duntin? 29 Sabab baꞌ meusuk ne pemidyuruꞌ, indyari sumked ne lang sentin diki ye ne mepetbes benwa ye, sebarang kebiriꞌ menawey kenye. 30 Kwanen dye, ‘Itueng taaw negbenwa, segwaꞌ kaya lang mekebaraꞌ ye.’

31 “Etawa sembatung surutan megpepanyap supaya menggira dut ibang surutan. Diki be pikir-pikiren ye mena baꞌ sempulung ribu naꞌ mengeꞌ kesundeluan ye enuʼt mekedyaring ilawan ye dut duwangpulung ribu naꞌ mengeꞌ kesundeluan na mekidugpak kenye. 32 Na baꞌ nerim ye diki mekedyari, megpeuna ne ya et mengeꞌ taaw ye supaya mekipegsulut-sulut sasat merayuꞌ nega mengeꞌ keatu ye. 33 Megdemikian, baꞌ pegkasi daken diki lumuwas dut pegkasi ye et diri ye, diki lang ya memendyaring pepengenaran ku.”

Manag naꞌ Asin

(Mateo 5:13; Markus 9:50)

34 “Asin in menunga. Segwaꞌ baꞌ manag ne, enukwan nega mepeuliꞌ rasa ye? 35 Kaya ne guna dut pitabaꞌ et lugtaꞌ etawa misan dut tembakan et dugami. Angkansa itimbag ne lang itue. Na, baꞌ sinu meingin mekesewd, sebarang kumingeg et baꞌ enu bersen dimyu et Empuꞌ.”

15

Beleybey pasal et Nalam neng Bibili

(Mateo 18:10-14)

1 Na, maya mengeꞌ menunukut et buwis bekeꞌ mengeꞌ ibang mekeselaan nepekabiꞌ pelibut dut ki Jesus apang kekingeg. 2 Segwaꞌ nemenglimut mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, kwan dye, “Itueng taaw pegterimanen ye mengeꞌ mekeselaan sampay pemegbeꞌbayaꞌ nega mengaan.” 3 Indyari, negtuturan si Jesus kedye et sembatung beleybey, kwan ye,

4 “Supama sembatu dimyu maya senggatus neng bibili. Indyari nalam sembatu. Diki takuꞌ tirengan ye siyam neng puluꞌ siyam dut kelnangan, pegketbes tulusen ye inyet nalam in seked mebiyanan ye? 5 Na baꞌ mebiyanan ye ne ating bibili, tenggulen ye atin, na maya keksanan. 6 Muliꞌ ya dut benwa ye. Indyari ipetingkag ye mengeꞌ bilaꞌ ye bekeꞌ mengeꞌ kerurungan ye. Indyari sugiren ye, ‘Mekilami kew daken, sabab nebiyanan ku ne nalam neng bibili ku in.’ 7 Sugiran ku kemyu, megdemikian samat kwantin gasi dut langit, mekansang mekeksanan sabab lang dut sembatung mekeselaan na negsusun et salaꞌ ye. Segwaꞌ diki ne banar dut siyam neng puluꞌ siyam neng metignaꞌ in, sabab diki dye ne keilangan megsusun nega.”

Beleybey pasal dut Nalam neng Dublun

8 “Etawa, supama maya sembatung libun na maya sempuluꞌ dublun ye. Indyari nalam sembatu. Diki takuꞌ siluan ye et pelitaan, menilig dut benwa bekeꞌ tulusen ye banar seked mebiyanan ye atin? 9 Na baꞌ nebiyanan ye ne itue, denginen ye kenyeng mengeꞌ bilaꞌ bekeꞌ mengeꞌ rurungan ye, indyari sugiren ye dut kedye, ‘Mekilami kew daken, sabab nebiyanan ku ne dublun ku neng nalam in.’ 10 Megdemikian sugiran ku kemyu maya keksanan dut elepaʼt mengeꞌ dereakan et Empuꞌ sabab lang dut sembatung mekeselaan naꞌ negsusun et salaꞌ ye.”

Beleybey pasal dut Nalam neng Yegang

11 Neglahyun tuturan i Jesus dut kedye, kwan ye, “Maya sembatung taaw na maya duwang kelelekian yegang ye. 12 Ating kerinan negsugid dut amaꞌ ye, kwan ye, ‘Amaꞌ, igbeyaꞌ ne daken mengeꞌ bagiꞌ ku dut mengeꞌ pusakaꞌ mu in.’ Angkansa pinegbagiꞌbagiꞌ ne lang et amaꞌ dut kedye. 13 Pegketbes et atin, ingga peꞌ nekwitan banar, pinengakut ne et kerinan ginsaʼt bagiꞌ ye in. Siminurung dut merayung lungsud pegdateng ye dun, duntin ye ne pinenggastu kementirian ye, na kaya sewd-sewd neng pineggegestuan. 14 Pagkaꞌ negastu ye ne ginsan, diminateng kelang urap dut lungsud naꞌ atin, sampay ya timinagnaꞌ ne gasi kesigpitan ye. 15 Angkansa siminled net keradya dut sembatung meglelegdeng duntin, indyari pinekeredyanan kenye dut uma, na megpekaan lang et mengeꞌ kebiyekan duntin. 16 Ingin ye mesunuan beteng ye et misan mene mengeꞌ apa neng kekanen et mengeꞌ biyek in, segwaꞌ misan sembatu kaya megbegey kenye.

17 “Ganang netewtewan ye ne, kwanaꞌ ye ne dut diri ye, ‘Dut kineldam-keldam et mengeꞌ uripen et amaꞌ ku, maya peglebi-lebi nega kedye mengeꞌ kekanen, segwaꞌ daken atue megpatey ku net urap. 18 Peuliꞌ ku ne lang dut amaꞌ ku.’ Indyari sugiren ku kenye, ‘Amaꞌ, negkesalaꞌ ku dut Empuꞌ Banar bekeꞌ dimu. 19 Diki ne megpatut na tingkagan mu nega akuʼt yegang, isiringaꞌ ku ne lang na sembatu mung tetengdanan.’ 20 Angkansa timinyeg ne pesurung dut kenyeng amaꞌ.

“Segwaꞌ merayuꞌrayuꞌ nega nepayag ne ya et kenyeng amaꞌ, nekeingasiꞌ banar amaꞌ ye. Darak ginsan megsususup et yegang ye, pegdateng megtuy kinekepan ye bekeꞌ inimbuan. 21 Negberes yegang, kwan ye, ‘Amaꞌ, negkesalaꞌ ku dut Empuꞌ dut langit bekeꞌ dimu. Diki ne megpatut na tingkagan mu nega akuʼt yegang.’ 22 Segwaꞌ sinugid et amaꞌ dut kenyeng mengeꞌ uripen, ‘Sekeliaꞌ myu, bitaꞌ myuʼt menungang pekayan ampaꞌ myu ne pepekayan. Pesingsingiꞌ myu keremut ye bekeꞌ petempaiꞌ myu tiked ye. 23 Bitaꞌ myu atue pinetabaꞌ neng ibun et sapiꞌ in ampaꞌ myu ne sumbelien, megkenkaan bekeꞌ meglami-lami tyu. 24 Sabab itueng yegang ku samat natey ne pegketbes negbiyag peuliꞌ; Nalam ne teyen segwaꞌ nebiriꞌ ku nega.’ Indyari, tinegnanan dye ne meglami-lami.

25 “Segwaꞌ ating masa, ukaꞌ in dun negaʼt uma. Ganang megkekabiꞌ ne et benwa, nekekingeg et binesalan bekeꞌ tinrekan. 26 Angkansa pinetingkag ye sembatung uripen dye, indyari iningkut ye, kwan ye, ‘Enu neinabu duntin?’ 27 Sinugid et uripen, ‘Ariꞌ mu be nekeuliꞌ ne, bekeꞌ amaꞌ myu negpesumbaliꞌ et pinetabaꞌ neng ibun et sapiꞌ, sabab nekeuliꞌ ne na kaya enu-enu ye.’ 28 Pagkaꞌ kwantin ne, nengiseg ukaꞌ in bekeꞌ mendiꞌ ne sumled et benwa. Angkansa liminiwan amaꞌ ye, bekeꞌ inimuyuk ye ukaꞌ in. 29 Segwaꞌ sinambag et ukaꞌ in dut amaꞌ ye, ‘Birinaꞌ, megsukuꞌ ku dimu et ginsaʼt mengeꞌ teun sampay tiban, na kaya megsemal ku baꞌ menahag kew. Segwaꞌ misan yegang et kambing kaya binggeyan mu aku supaya meglami-lami kay et mengeꞌ biꞌbilaꞌ ku. 30 Segwaꞌ itueng yegang mu neng ariꞌ ku, naꞌ nengamin et sentengaꞌ neng mengeꞌ pusakaꞌ mu sabab lang dut megpebeis-beis dut mengeꞌ kelilibunan, temed ga in sinumbelian mu nega ya et pinetabaꞌ neng sapiꞌ!’ 31 Siminambag Amaꞌ ye kenye, ‘Yegang, daran te pegbeꞌbayaꞌ bekeꞌ ginsaʼt mengeꞌ pengartaꞌ ku in, atin dimu. 32 Segwaꞌ tiban, patut lang na meglami-lami tyu, sabab itueng ariꞌ mu samat natey ne, temed tiban negbiyag peuliꞌ; nalam ne ya, segwaꞌ ya tiban nebiyanan ne.’ ”

16

Beleybey pasal et Merunding neng Pepengedelan

1 Negsugid si Jesus dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran, kwan ye, “Maya sembatung mentiriꞌ neng lelaki, binaal ye et sembatung uripen na pepengendelan ye. Na itueng taaw na pepengendelan na netendes et pengrugiꞌ et mengeꞌ pusakaꞌ et mentiriꞌ neng lelaki. 2 Angkansa pinetingkag ye ya bekeꞌ iningkut, kwan ye, ‘Enu itueng mekekingeg ku pasal dimu? Ipeturaꞌ be daken pasal dut pinekpetan ku dimu, sabab diki ku ne ikew baalen nega et pepengendelan ku.’

3 “Indyari, nepikir et pepengendelan in, kwan ye, ‘Enu ne buwaten ku tiban? Sabab pegibuten ku, ugaran ye ne akuʼt keradya. Ne, kaya sewd ku megeraru et lugtaꞌ bekeꞌ kelewleew ku ne baꞌ mengangat ku lang et tabang. 4 A, sewd ku ne baꞌ enu buwaten ku, supaya baꞌ meugaran ku net keradya atue e, mengeꞌ taaw menerima daken dut kedyeng mengeꞌ binenwa.’

5 “Angkansa pinetingkag ye tegesembatu-sembatu mengeꞌ nekeutang et kenyeng pegibuten. Iningkut ye meguna in, kwan ye, ‘Senu utang mu dut pegibuten ku?’ 6 ‘Walung gatus neng galun et lana,’ sambag ye. Indyari sinugiran ya et pepengendelan kwan ye, ‘Isiaꞌ listaan et utang mu, arung sekaliꞌ, indyari buwataꞌ ne lang et epat neng gatus.’ 7 Pegketbes iningkut ye gasi pengeruwa in, kwan ye, ‘Dimu senu gasi utang mu?’ ‘Seng ribung gantang et parey,’ sambag ye. Indyari sinugiran ye ya, kwan ye, ‘Isiaꞌ listaan mu, buwataꞌ ne lang et walung gatus.’

8 “Pegkaꞌ neliling et pegibuten baꞌ enu ineluꞌ dut mengeꞌ nekeutang tiꞌ ating mengrurunding naꞌ pepengendelan ye dinayew ya, sabab ye mekesewd ne. Sabab asal lebing mependey mengeꞌ taaw na kaya mengandel et Empuꞌ dut mengeꞌ sebayaꞌ dye, eset mengeꞌ taaw et siluꞌ na mengandel et Empuꞌ. 9 Sugiran ku kemyu, gemitaꞌ myu mentiriꞌ atuʼt dunyaꞌ naꞌ itue supaya kumeldam bilaꞌ myu. Pegdatek patey kew ne, terimanen dye ikew dut benwa dye na kaya seskeran dut langit.

10 “Sebarang mekepengendelan et isek-isek mepengendelan gasi et kelaꞌ. Segwaꞌ baꞌ diki mekepengendelan et isek-isek, megdemikian diki gasi mepengendelan et kelaꞌ. 11 Angkansa baꞌ diki kew mekepengendelan et mengeꞌ mentiriꞌ atuʼt dunyaꞌ sinu gasi mekepekpet dimyu et tantung mentiriꞌ? 12 Bekeꞌ baꞌ diki ke mekepengendelan et pusakaꞌ et sebayaꞌ mu, sinu gasi megey dimu et pemusakaan et diri?

13 “Kaya sembatung uripen kekeradya dut duwang pegibuten. Merganen ye sembatu, indyari sembatu in bentanen ye, etawa esipen ye sembatu, indyari sembatu in mendinan ye. Pirak bekeꞌ Empuꞌ, diki mekedyari myu mesukuan sama-sama.”

Mengeꞌ Senung Bebresen Teyeg dut ki Jesus

(Mateo 11:12-13; 5:31-32; Markus 10:11-12)

14 Ganang nekingeg itueng ginis et mengeꞌ tawʼt Pariseo, binulili dye si Jesus sabab meireg dye et pirak. 15 Indyari, kwan i Jesus dut kedye, “Kemyung mengeꞌ pebiꞌbiriꞌ dut mengeꞌ taaw kunuꞌ menunga keradya myu, segwaꞌ sewd et Empuꞌ baꞌ enu seled atey myu. Sabab sebarang mergaꞌ banar dut pemiriꞌ et mengeꞌ taaw, segwaꞌ dut pemiriꞌ et Empuꞌ atin kaya keguna-guna.”

16 “Mengeꞌ Saraꞌ i Moises bekeꞌ kityung mengeꞌ Kesuratan et mengeꞌ tarus et Empuꞌ, atin pinepakay seked mene ki Juan neng mememewtismu diminateng. Pegketbes, Menungang Abar pasal et pengmilikan et Empuꞌ pineabar. Angkansa ginsaʼt taaw memegleges kesled pengmilikan et Empuꞌ. 17 Segwaꞌ lebing merugey mepapas langit bekeꞌ lugtaꞌ eset malam sembatung samat ampang et beres et Kesuratan pasal Keseraan et Empuꞌ, atin diki lang mepapas seked keskeran.”

Pegtulduꞌ i Kristo pasal et Pegbutas

(Mateo 19:1-12; Markus 10:1-12)

18 “Sebarang lelaki na memutas et esawa ye, pegketbes, mengesawa ibang libun, ya negkesalaꞌ et pegbeis. Bekeꞌ baꞌ lelaki mengesawa et binutasan neng libun, megdemikian negkesalaꞌ et pegbeis.”

Lelaki naꞌ Mentiriꞌ bekeꞌ si Lasaro

19 “Maya sembatung lelaki naꞌ mentiriꞌ megbebadyuꞌ et menunungang pemekayan, bekeꞌ piliꞌ lang neng mengeꞌ kekanen pegkanen ye eldew-peldew. 20 Bekeꞌ maya pelilitid lang set lelengewan ye, sembatung pemengangat neng taaw ingaran ye si Lasaro. Bilug ye baha net upang. 21 Gaay ye mengaan misan mene mengeꞌ mumuꞌ neng mekeregdag teyeg dut lemisaan et mentiriꞌ in. Mengeꞌ ireng megkabiꞌ kenye sampay pegtilaan mengeꞌ tawan ye.

22 “Diminateng timpu na si Lasaro natey, indyari binibit ne ya et mengeꞌ dereakan et Empuꞌ dut abiꞌ i Abraham dut langit. Indyari lelaki naꞌ mentiriꞌ in natey gasi kenye, pegketbes limbeng ne. 23 Segwaꞌ nesurungan ye dut Narkaꞌ, na ya dut seled ketiksaan. Indyari timiningaraꞌ nebiriꞌ ye si Abraham merayuꞌ dut langit, abiꞌ ye si Lasaro. 24 Angkansa, timiningkag kenye, kwan ye, ‘Upuꞌ Abraham, ingesiniꞌ ku, daakaꞌ si Lasaro na iditil ye tulduꞌ ye dut danum tebes peremigen ye dilaꞌ ku, sabab meketiksaan kuʼt apuy naꞌ itue eꞌ.’

25 “Na siminambag si Abraham, kwan ye, ‘Yegang, rendemaꞌ kwit pebibiyag ke nega, neterima mu ne ginsan neng menunungang ginis. Segwaꞌ si Lasaro, kenye neterima ye mengeꞌ keliyutan ginsan. Kenye tiban melahay ne, segwaꞌ dimu dut keliyutan. 26 Bekeꞌ iba set pinegketngaan tyu, kami bekeꞌ ikew, maya elet, kelang pengras, angkan diki ne kesentin sebarang aniꞌ e, bekeꞌ diki ne keaniꞌ sebarang esentin in.’ 27 Indyari siminambag mentiriꞌ kwan ye, ‘Baꞌ kwantin pelan upuꞌ Abraham, baꞌ mekedyari teyen dut dimu, daakaꞌ ne lang si Lasaro dut benwa et amaꞌ ku. 28 Sabab untin maya nega limang ketipusdan ku neng mengeꞌ kelelekian. Iperuntinaꞌ myu supaya megpeamay-amay kedye, supaya diki dye kesurung atuʼt ketiksaan tuꞌ.’

29 “Segwaꞌ siminambag si Abraham kwan ye, ‘Duntin nega maya Keseraan i Moises bekeꞌ Kesuratan et mengeꞌ tarus et Empuꞌ. Atin subaliꞌ endelen dye.’ 30 ‘Diki lang, upuꞌ Abraham,’ kwan ye. ‘Baꞌ maya teyen sembatu neng mawaꞌ ne natey sumurung kedye, meraliꞌ megsusun dye ne.’ 31 Segwaꞌ sinambag ye ya, kwan ye, ‘Baꞌ diki dye kumingeg ki Moises bekeꞌ dut mengeꞌ tarus et Empuꞌ, megdemikian diki lang gasi endelen dye sembatung patey misan negbiyag ne peuliꞌ.’ ”

17

Pegtutulduꞌ i Jesus pasal et Keselaan

(Mateo 18:6-7, 21-22; Markus 9:42)

1 Sinugid i Jesus dut mengeꞌ pepengenaran ye, kwan ye, “Tantu banar, dumateng mengeꞌ indeginis neng pesebaban pasal tiharan et pegkesalaꞌ et taaw. Segwaꞌ keingasiꞌingasiꞌ ating taaw naꞌ tinyegan et pegkekesalaꞌ in. 2 Menunga nega kenye baꞌ tekinan et kelang batu liyeg ye bekeꞌ itimbag ya dut dagat, endey lang baꞌ ya teyegan et pegkesalaꞌ et misan sembatung yegang na itue. 3 Angkansa inget kew. Baꞌ sebayaꞌ mu megkesalaꞌ dimu, bulagaꞌ megtuy. Na baꞌ megsusun ya, maapaꞌ gasi. 4 Baꞌ ya megkesalaꞌ dimu et kepitu seng eldew, indyari kepitu gasi pepeuliꞌpeuliꞌ dimu supaya mengangat et ampun, empunaꞌ ya gasi.”

Pegtutulduꞌ i Jesus pasal et Pengandel dut Empuꞌ

5 Indyari neres mengeꞌ pepengenaran ye dut Begerar, kwan dye, “Dugangiꞌ pegandel kay.” 6 Indyari siminambag si Jesus, kwan ye, “Baꞌ maya pegandel myu saliꞌ ye samat isek-isek neng elinseg et mustasa in, mekedyari myu ne sugiran itueng kayu indyari kwanen myu, ‘Megabut ke teyen, pegketbes megubuꞌ ke dut dagat.’ Isugid ku ne sebanar, meinabu dut kayu naꞌ atin baꞌ enu sinugid myu.”

Pegtutulduꞌ i Jesus pasal et Sukuꞌ et Uripen

7 “Supama sembatu dimyu maya sembatung uripen pengeraru etawa megtutunggu et mengeꞌ bibili. Pegdateng ye mawaꞌ dut uma, sugiren be kenye, ‘Arung ne aniꞌ, bekeꞌ pengaan ne?’ 8 Diki be takuꞌ sugiran et pegibuten ye, kwanen ye, ‘Penyapaꞌ ne pengmepunan ku, bekeꞌ seliniꞌ mena bilug mu pegketbes sukuiꞌ ku sasat penginum bekeꞌ pengaan ku nega. Pegketbes, mekedyari ke ne menginum bekeꞌ mengaan.’ Diki be takuꞌ samat kwantin? 9 Bekeꞌ megpesukur takuꞌ pegibuten ye sabab nebuwat ye baꞌ enu sinugid kenye na buwaten? Diki! 10 Megdemikian dimyu, pegkaꞌ mebuwat myu ne ginsaʼt pinanduꞌ dimyu na buwaten, indyari kwanen myu kami tuꞌ, ‘Kami na kaya keguna-guna neng mengeꞌ uripen, pegtumanen kay lang baꞌ enu pinesukuꞌ damen in.’ ”

Pegpenunga si Jesus dut Sempulung Tegeldew-eldew

11 Pegsurung i Jesus dut lungsud et Jerusalem, bineyaan ye dut pinegketngaan et bangsa et Samaria bekeꞌ Galilea. 12 Ganang megkekabiꞌ ne ya dut kebenbenwanan, sempuluꞌ neng kelelekian na maya eldew-eldew siminusup kenye. Indyari nepetaren dye dut mereꞌrayuꞌ. 13 Indyari nemeningkag dye lang et mebasag, kwan dye, “Jesus, Begerar, ingesiniꞌ kay!” 14 Pegkebiriꞌ ye dut kedye kwan ye, “Panew kew ne, ipebirinaꞌ bilug myu dut mengeꞌ pariꞌ apang mesewran dye ne na pinenunga kew ne.” Ganang megsusurung dye ne, nemegnunga ne.

15 Maya sembatu kedye, ganang nebiriꞌ ye bilug ye menunga ne, negpeuliꞌ kenye dut ki Jesus na megbebensag et pegbantug dut Empuꞌ Banar. 16 Pegdateng ye dut elepan i Jesus, megtuy nepekleb dut titikeran ye bekeꞌ negpeselamat; segwaꞌ ya lang naꞌ sembatung taaw tumpang teyeg dut bangsa et Samaria. 17 Iningkut ya i Jesus, kwan ye, “Diki be sempuluꞌ kew pinenunga in? Embe ne siyam in? 18 Kaya lang misan sembatu kedye na nebiriꞌ ku na negpeuliꞌ atue e bekeꞌ negpepeselamat etawa megbebantug dut Empuꞌ Banar, selyu lang itueng taaw na tumpang tuꞌ.” 19 Indyari kwan ye dut kenye, “Teyeg ne bekeꞌ panew ne. Pinenunga ke ne et pegandel mu et daken.”

Pegdateng et Pengmilikan et Empuꞌ Banar

(Mateo 24:23-28, 37-41)

20 Sene in, mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo nemengingkut ki Jesus, kwan dye, “Ingyan dumateng pengmilikan et Empuꞌ Banar?” Siminambag si Jesus kwan ye, “Pengmilikan et Empuꞌ dumateng na diki lang mebiriꞌ myu. 21 Kaya taaw kesugid et ‘Atuꞌ neꞌ e!’ etawa, ‘Duntin ne!’ Sabab pengmilikan et Empuꞌ esen net dimyu.”

22 Indyari kwan ye dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran, “Dumateng timpu na gayen myu teyen na mebiriꞌ misan lang sembatung eldew et Yegang et Taaw, segwaꞌ diki myu mebiriꞌ atin. 23 Mengeꞌ taaw megsugid, ‘Duntin ne ya!’ etawa, ‘Atuꞌ ne ya e!’ Segwaꞌ kasiꞌ myu dye pegendelaꞌ. 24 Sabab Aku neng Yegang et Taaw, dumateng mesingan ku samat kilat, mebinyaran ginsaʼt lelengew tihad dut sebangan sumked dut sedpan. 25 Segwaꞌ subaliꞌ aku sumandal mena et mekansang naꞌ keliyutan bekeꞌ mendinan et mengeꞌ taaw et tiban neng timpu. 26 Samat neinabu dut eldew i Noe tagnaꞌ banar, megdemikian eldew ku, atin Yegang et Taaw, kwantin gasi meinabu. 27 Mengeꞌ taaw pemengaan, pemenginum, pemengesawa, sampay pepeesawa seked lang siminled si Noe dut kapal letew ye. Pegketbes diminateng ne liyud sampay nebinasa ginsan et mengeꞌ taaw netetektak atuʼt dunyaꞌ.

28 “Megdemikian, kwantin gasi neinabu dut eldew i Lot. Mengeꞌ taaw pemengaan bekeꞌ pemenginum, pemengelen bekeꞌ pepelen, pemengluwak bekeꞌ pemegbenwa. 29 Segwaꞌ ganang diminateng timpu na si Lot pineugad ne dut lungsud et Sodoma, mura diminlek et apuy bekeꞌ mengeꞌ batu neng megdedleg teyeg dut langit indyari ginsan dye netpuꞌ ne. 30 Megdemikian samat kwantin gasi meinabu dut eldew na mebunayag ne Aku neng Yegang et Taaw.

31 “Dut eldew na atin, kaya ne misan sinu endey ne ya mineug supaya mengisiꞌ et mengeꞌ pengartaꞌ ye baꞌ ya dut timbewʼt sapew. Megdemikian gasi baꞌ ya dut uma ye, endey ne ya muliꞌ. 32 Rendemaꞌ myu esawa i Lot tagnaꞌ neng mesmal et atin sabab liminingew nega et pengartaꞌ ye! 33 Na baꞌ sinu meingin menaguꞌ et biyag ye, malam atin. Segwaꞌ baꞌ sinu meugaran et biyag ye, dumaran atin. 34 Sugiran ku kemyu, dut pegdateng ku peuliꞌ, dut gebi naꞌ atin, maya duwang ketawan dut iigaan. Sembatu isien, segwaꞌ sembatu metektak. 35 Duwang kelilibunan pemenglebek et parey. Sembatu isien, segwaꞌ sembatu metektak. 36 Maya duwang kelelekian pemegkeradya dut uma. Sembatu isien, segwaꞌ sembatu metektak dut sembatung ketulduan.”

37 “Embe meinabuan et atin, Begerar?” ingkut dye. Indyari siminambag si Jesus teyeg et ketulduan, kwan ye, “Na baꞌ embe pegderetunan et bangkay, duntin gasi pemegtimung mengeꞌ peruni.”

18

Beleybey pasal et Meleges neng Libun naꞌ Nebeluan bekeꞌ Sembatung Ukum

1 Indyari, si Jesus negtuturan dut pepengenaran ye et sembatung beleybey supaya ipebiriꞌ kedye na dye subaliꞌ daran lang menelangin dut Empuꞌ banar, bekeꞌ endey dye sumuen. 2 Kwan ye, “Dut sembatung lungsud maya sembatung ukum na kaya megtakut dut Empuꞌ etawa pengasip et mengeꞌ taaw. 3 Indyari maya gasi sembatung nebeluan naꞌ libun dut ating lungsud na daran megkabiꞌ kenye supaya mengangat et ingasiꞌ, kwaʼt libun in, ‘Tebangiꞌ ku sabab dye penaksir daken.’ ”

4 “Segwaꞌ kepire ne megmendiꞌ ukum in. Segwaꞌ ketepus-tepusan kwan ye dut diri ye, ‘Misan ne kaya megtakut ku dut Empuꞌ etawa penginasip et mengeꞌ taaw, itue ga naꞌ libun e, sabab daran ye lang aku pegsesewen, 5 tebangan ku ne lang ya, taka-taka meperaat ye lang pikiran ku sabab et pegatuꞌatuꞌ ye!’ ”

6 Indyari negsugid si Jesus, kwan ye, “Kinggaꞌ myu baꞌ enu binres et meyaat neng ukum in. 7 Deuluꞌ Empuꞌ, diki Ye be metebangan mengeꞌ piniliꞌ Ye, na daran lang megtitingkag kenye eldew gebi? 8 Sugiran ku kemyu, meterima dye na megtuy, tabang et Empuꞌ. Segwaꞌ, baꞌ Aku neng Yegang et Taaw kepeuliꞌ ne atue, maya nega takuꞌ mebiyanan ku keendelan dut daken atuʼt dunyaꞌ naꞌ itue?”

Beleybey pasal dut Pariseo bekeꞌ mengeꞌ Menunukut et Buwis

9 Pasal gasi dut mengeꞌ taaw na pemiriꞌ dye et diri dye metignaꞌ, segwaꞌ pememulili dut mengeꞌ sebayaꞌ dye, si Jesus negtuturan et kwantin neng beleybey, 10 kwan ye, “Maya duwang kelelekian siminled dut benwa neng Pegpengempuan naꞌ benwa supaya megpenelang dut Empuꞌ. Sembatu in pariꞌ na Pariseo, indyari sembatu in menunukut et buwis. 11 Indyari, Pariseo kenye negpenalang et petitiyeg dut Empuꞌ, kwan ye, ‘Empuꞌ dut langit negpeselamat ku dimu sabab aku diki samat iba naꞌ menenakew, etawa mengeꞌ memumuwat et mereraat, etawa mengbebeis. Bekeꞌ diki aku samat itueng taaw neng menunukut et buwis tuꞌ. 12 Pegpuasa ku keruwa seled et senglinggu bekeꞌ pegbegey ku daken neng ikesempuluꞌ neng bagiꞌ ku et ginsaʼt kineredyanan ku dut dimyu, Empuꞌ.’

13 “Segwaꞌ ating menunukut et buwis, kenye dut mereꞌrayuꞌ lang pegtitiyegan ye, sabab megleew ya. Tumingaraꞌ dut langit mendiꞌ ne, misan ga in pegbektulen ye ne debdeb ye sabab et susun, kwan ye, ‘Empuꞌ banar dut langit, meingasiꞌ ke daken, na sembatung mekeselaan.’

14 “Segwaꞌ sugiran ku kemyu,” binres i Jesus dut kedye, “itue ga neng lelaki e, menunukut et buwis, nuliꞌ bekeꞌ puwas ne salaꞌ ye dut Empuꞌ, diki lang samat atin sembatung pariꞌ na Pariseo in. Sabab sebarang pemantug et kenyeng diri, atin mepebaba, segwaꞌ sebarang pepekumbaba et bilug ye, atin key mepetaas.”

Dimpenan i Jesus mengeꞌ Derisekan neng Keyegangan

(Mateo 19:13-15; Markus 10:13-16)

15 Mendyari nememibit mengeꞌ taaw et mengeꞌ keyengyegangan dye et ki Jesus supaya ipedpen dye et kenye. Segwaꞌ ganang nebiriꞌ et mengeꞌ pepengenaran ye, pinemulag dye. 16 Segwaꞌ pinekabiꞌ nega i Jesus mengeꞌ keyengyegangan dut kenye, kwan ye dut pepengenaran ye, “Pesariꞌ myu lang ating mengeꞌ derisekan naꞌ mengeꞌ keyegangan na pekabiꞌ daken. Kasiꞌ myu dye pegbulagaꞌ, sabab Pengmilikan et Empuꞌ dut mengeꞌ taaw naꞌ mengandel samat itueng mengeꞌ keyengyegangan. 17 Sugiran ku kemyu et keberbenaran, sebarang diki tumerima et Pengmilikan et Empuꞌ Banar samat pegterima et mengeꞌ keyengyegangan diki dye kesled et benwa et Empuꞌ dut langit misan ne ingyan.”

Mentiriꞌ neng Pegibuten

(Mateo 19:16-30; Markus 10:17-31)

18 Indyari maya sembatung pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio nengingkut kenye, kwan ye, “Menungang Menunulduꞌ, enu buwaten ku supaya mebiyanan ku biyag naꞌ kaya seskeran?” 19 Siminambag i Jesus, “Manu pegtingkagan mu aku et menunga, sabab kaya lang menunga selyu lang baꞌ Empuꞌ. 20 Sewd mu be ating mengeꞌ saraꞌ et Empuꞌ: ‘Kas megbeis, kas pengimatey, kas penakew, kas megsugid et kaya keberbenaran, sampay untebiaꞌ amaꞌ bekeꞌ induꞌ mu.’ ”

21 Indyari siminambag ating tawʼt mentiriꞌ, kwan ye, “Ginsaʼt sinugid atin, netuman ku ne tihad aku yengyegang nega.”

22 Ganang nekingeg itue i Jesus, kwan ye dut mentiriꞌ, “Maya nega sembatu kurang mu. Ipegelnaꞌ ginsaʼt pengartaꞌ mu pegketbes ibgeyaꞌ ating elen dut mengeꞌ miskin, indyari keisiꞌ keʼt kementirian dut langit. Pegketbes, matuꞌ ke supaya mibut ke ne daken.” 23 Segwaꞌ ganang nekingeg et ating lelaki itue, nekerupuk banar, sabab ya maya kelang kementirian.

24 Indyari siminyek si Jesus dut kenye, kwan ye, “Meliyut banar kesled mentiriꞌ dut pengmilikan et Empuꞌ Banar. 25 Gamlang kamelyo merugey-rugey nega kesled dut delang et dagum, kas lang sembatung mentiriꞌ na kesled dut pengmilikan et Empuꞌ.”

26 Indyari sebarang nemekekingeg et itue, kwan dye, “Baꞌ kwantin, sinu mekedyaring kebawiꞌ?”

27 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Sebarang diki lang mekedyari dut mengeꞌ taaw, segwaꞌ dut Empuꞌ ginsan mekedyari meinabu.”

28 Indyari neres si Pedro, kwan ye dut ki Jesus, “Na birinaꞌ, pinenirengan kay ginsan sabab lang et kami nibut dimu.” 29 Siminambag si Jesus kenye, “Sugiran ku kemyu et keberbenaran. Baꞌ maya taaw na timinireng et benwa ye, etawa esawa ye, etawa mengeꞌ ketipusdan etawa mengeꞌ kegunggurangan, etawa mengeꞌ keyegangan sabab lang dut pengmilikan et Empuꞌ, 30 na ya keterima et lebi nega dut penewnan naꞌ itue, bekeꞌ biyag na kaya seskeran dut penewnan naꞌ megderateng.”

Tineked Gasi Peuliꞌ i Jesus Kenyeng Kepeteyan

(Mateo 20:17-19; Markus 10:32-34)

31 Indyari, ginayat i Jesus sempuluꞌ duwa neng mengeꞌ pepengenaran ye in, kwan ye dut kedye, “Tiban itue sumurung tyu dut Jerusalem. Na, pesalan gasi dut ginsan neng sinurat et mengeꞌ tarus et Empuꞌ tagnaꞌ pasal dut Yegang et Taaw, diki mekwit atin metuman. 32 Ipelugut ya dut mengeꞌ taaw neng diki Judio na pegbelbenglan, inlelewen, pegigban-igban, 33 peglelepsan, indyari dut ketimpusan, imeteyen dye gasi ya. Segwaꞌ pegdatek iketlung eldew, ya megbiyag peuliꞌ.” 34 Segwaꞌ ginsaʼt itue kaya neretian et mengeꞌ pepengenaran i Jesus baꞌ enu ingin bersen. Indyari tinaguꞌ kedye retian et itue, sabab diki dye nesewran baꞌ enu lang atin pegbebresen i Jesus in.

Neng Miskin Nekebiriꞌ

(Mateo 20:29-34; Markus 10:46-52)

35 Ganang megkekabiꞌ ne de Jesus dut Jeriko, maya sembatung beleg dut iged et dalan megarung ne lagi supaya megpeingasiꞌ. 36 Pegkaꞌ nekingeg ye kineldaman memegtetalib ne, iningkut ye baꞌ enu neinabu. 37 Sinugiran dye ya, kwan dye, “Si Jesus neng tege-Nasaret megtetalib.” 38 Indyari timiningkag ne, kwan ye, “Jesus, neng keupuꞌupuan i Surutan Dabid tagnaꞌ, ingesiniꞌ ku.” 39 Segwaꞌ binulag et sebarang memeguna in, kwan dye, “Kas kegibek!” Segwaꞌ susulu ga neres et mebasag banar, kwan ye, “Keupuꞌupuan i Dabid, meingasiꞌ ke daken!” 40 Indyari nepetaren si Jesus, pegketbes tinehagan ye na ipekabiꞌ dut kenye. 41 Sinugid i Jesus, “Enu ingin mu na buwaten ku et dimu?” Siminambag beleg in, “Begerar, ingin ku teyen kebiriꞌ.” 42 Kwan i Jesus dut kenye, “Mekebiriꞌ ke ne, dimung pengandel daken negpenunga dimu.” 43 Negdingan lang beres i Jesus, megtuy ne ya nekebiriꞌ, sampay neglahyun ne nibut ki Jesus, na megbebantug dut Empuꞌ Banar dut langit. Ganang nebiriꞌ itue et mengeꞌ taaw, negbantug dye gasi dut Empuꞌ.

19

Si Jesus bekeꞌ si Sakeo neng Menunukut et Buwis

1 Si Jesus siminled net lungsud et Jeriko, ganang megtetalib ne teyen. 2 Maya dun sembatung lelaki ingaran ye si Sakeo, ya sembatung pengibuten naꞌ menunukut et buwis, bekeꞌ sembatung mentiriꞌ. 3 Ingin ye mebiriꞌ baꞌ sinu takuꞌ itueng Jesus naꞌ pegsugiren. Segwaꞌ sabab et mepandak, enung kwanen ye, sabab et kineldaman meglilimben ki Jesus. 4 Angkansa, nekepikir ya dumarak dut unaan, indyari ninik dut kayung sikomoro supaya lang mebiriꞌ ye si Jesus. Sabab nerim ye na si Jesus mayaꞌ dut dalan naꞌ atin. 5 Ganang nekentek ne si Jesus, timiningaraꞌ, indyari kwan ye, “Sakeo, ineug ne peri, sabab keilangan petaren ku dut benwa mu tiban.” 6 Angkansa nineug ne ya et daliꞌdaliꞌ, bekeꞌ tinerima ye dut benwa ye si Jesus et meksan. 7 Ginsaʼt itue nebiriꞌ et mengeꞌ taaw, indyari nemegkines-kines, kwan dye, “Timinindal ne dut benwa et sembatung mekeselaan bin.” 8 Indyari, timinyeg si Sakeo, bekeꞌ negsugid dut Begerar, kwan ye, “Birinaꞌ Begerar, tiban ipemgey ku ne dut mengeꞌ miskin tengaꞌ mengeꞌ pengartaꞌ ku, bekeꞌ baꞌ maya nerugian ku dut sinu-sinu, mekepat ku ne dye beyaran.” 9 Indyari kwan i Jesus, “Tiban mengeꞌ taaw seled benwa naꞌ itue maya ne kepuwasan et keselaan dye sabab minaap ne et Empuꞌ samat ki Abraham neng keupuꞌupuan tyu tagnaꞌ. 10 Sabab Aku, Yegang et Taaw, natuꞌ supaya menulus bekeꞌ memawiꞌ et sebarang mengeꞌ taaw nalam.”

Beleybey pasal et Dublun na Bulawan

(Mateo 25:14-30)

11 Sasat memegkikingeg nega mengeꞌ taaw, negtuturan gasi et sembatung beleybey si Jesus, sabab ya mekabiꞌ ne dut Jerusalem, bekeꞌ seled pikiran et mengeꞌ taaw, dumateng ne megtuy pengmilikan et Empuꞌ. 12 Kwan i Jesus, “Maya sembatung metaas naꞌ taaw siminurung dut merayung lungsud supaya buwaten ya et surutan. Pegdatek senung timpu, ya in peuliꞌ nega. 13 Indyari pinetingkag ye kenyeng sempulung mengeꞌ uripen, pegketbes binggeyan ye kedye-kedye et sembatung dublun. Sinugid et surutan, kwan ye, ‘Ipeuntungaꞌ myu itueng dublun seked kepeuliꞌ ku.’ Indyari nugad ne. 14 Segwaꞌ nemengiseg ne lagi kenye ating mengeꞌ kesekupan ye bekeꞌ nemengdaak dye et mengeꞌ taaw na mebilinan supaya megsugid dut metaas ne surutan, kwanen dye, ‘Mendiꞌ kay na itueng taaw na megmendyaring surutan kay.’

15 “Segwaꞌ binwat nega ya et sembatung surutan, pegketbes nepeuliꞌ. Pegdateng ye pinetingkag ye mengeꞌ uripen naꞌ pinemgeyan ye et mengeꞌ dublun in, supaya sewren ye baꞌ senu ne nepeuntung dye. 16 Una in nepekabiꞌ, kwan ye, ‘Surutan, ating dublun naꞌ bulawan neng binggey mu daken in, nuntung et sempuluꞌ.’ 17 Kwaʼt surutan ye, ‘Mependey, menungang uripen ke. Sabab ikew nepengendelan ku et mengeꞌ binilin ku misan isek-isek neng ginis, na tiban pekpetan dimu sempuluꞌ naꞌ lungsud.’ 18 Siminunud gasi keruwang uripen in nepekabiꞌ kenye, kwan ye, ‘Surutan, binggey mu naꞌ sembatung dublun in, nepeuntung ku et lima.’ 19 Indyari sinugid et surutan ye, kwan ye, ‘Dimu, keptan mu limang lungsud.’ 20 Indyari nepekabiꞌ gasi sembatung uripen, kwan ye, ‘Surutan, binggey mu naꞌ dublun in, tatap nega, binulungan ku pegketbes tinaguꞌ ku lang. 21 Sabab megtakut ku dimyu, sabab kemyu tuꞌ taaw naꞌ mepiret. Pegisien myu sebarang diki dimyu, bekeꞌ pegkeygen myu misan diki myu tinugdaꞌ.’ 22 Indyari siminambag kenyeng surutan, kwan ye, ‘Iukum ku dimu dut mengeꞌ bebresen mu nega. Ikew naꞌ merupang neng uripen! Sewd mu ne pelan na aku tuꞌ sembatung meburangit naꞌ taaw, pegisien ku sebarang diki daken, bekeꞌ pegkeygen ku sebarang diki ku tinugdaꞌ. 23 Kerey, manu diki mu binangku ating dublun supaya dut pegpeuliꞌ ku meisiꞌ, sampay ibun?’ 24 Angkansa sinugiran ye sebarang memegtitiyeg duntin in, kwan ye, ‘Isiaꞌ myu dut kenye ating dublun in, pegketbes ibgeyaꞌ myu dut maya sempuluꞌ dublun in.’ 25 Kwan dye, ‘Surutan, maya ne tuꞌ kenye sempuluꞌ dublun in.’

26 “Indyari sambung et surutan in, kwan ye, ‘Dut sebarang mekedyari pengendelan, kenye, atin pepengendelan banar; segwaꞌ sebarang diki mepengendelan et misan kisek-kisek, atin kisek pinengandel kenye isien nega. 27 Segwaꞌ bitaꞌ myu atuꞌ e sebarang kebanta ku neng mendiꞌ daken na ibuten dye. Pegketbes imeteyaꞌ myu dye dut elepan ku.’ ”

Binantug Dye si Jesus dut Pegseled Ye et Lungsud et Jerusalem

(Mateo 21:1-11; Markus 11:1-11; Juan 12:12-19)

28 Pegketbes et tuturan i Jesus et itueng beleybey e, nemenungul mengeꞌ pepengenaran peselundung ki Jesus pesurung dut lungsud et Jerusalem. 29 Ganang napet ye ne mengeꞌ lungsud et Betpage bekeꞌ lungsud et Betania, duntin atin pegngeranen dye et Bukid et mengeꞌ buaꞌ et Olibo, nengdaak si Jesus et duwang pepengenaran ye bekeꞌ negbilin et kwantin, kwan ye, 30 “Peglembus kew dut sembelaꞌ et kebenbenwanan tiꞌ, indyari baꞌ nekesled kew duntin mebiriꞌ myu maya pesisiget neng ibun et kuraꞌ, misan kasa ingga peꞌ nekuraan. Pegdateng myu dun bebariꞌ myu pegketbes bitaꞌ myu atue e. 31 Na baꞌ maya mengingkut dimyu na kwanen dye, ‘Manu pegbebaran myu atin in?’ Indyari isugiraꞌ myu, ‘Maya lang purisnan et Begerar.’ ”

32 Indyari, sebarang pinengdaak muna duntin in, nebiriꞌ dye samat sinugid nega dut kedye in. 33 Ganang pegbebebaran dye ne teyen ibun et kuraꞌ in, empuꞌ et kuraꞌ in nengingkut kedye, kwan ye, “Manu pegbebaran myu ibun et kuraꞌ ku in?” 34 Indyari siminambag dye, “Kepurisnan itue et Begerar.”

35 Pegketbes tinundan dye ne surung dut ki Jesus. Ganang nelempikan dye ne et kedyeng mengeꞌ repanan ampaꞌ dye pinekuraꞌ si Jesus. 36 Dut dalan ganang derateng si Jesus, neng megkukuraꞌ kinelkaran dalan mengeꞌ taaw et kedyeng mengeꞌ repanan apang mengampun dye kenye dut pegtalib ye. 37 Surung dye ne pesesedsad, teyeg dye dut Bukid et Olibo. Ganang mekabiꞌ net lungsud et Jerusalem, kineldaman et mengeꞌ pepengenaran ye neng pesusunud kenye in, timinagnaꞌ dye ne neglami-lami sampay nemegbantug dyeʼt mebasag dut Empuꞌ Banar, sabab et ginsaʼt mengeꞌ keliluꞌlilung mengeꞌ tendaꞌ naꞌ nebiriꞌ dye. 38 Sinugid dye, kwan dye, “Bentugen tyu tiban itueng surutan naꞌ dinaak atuʼt kityu et Empuꞌ Banar. Begeyan ye kityu et kesenangan teyeg dut langit. Bentugen Empuꞌ!”

39 Indyari, maya mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo pelelamud dut kineldaman, na negsugid ki Jesus, kwan dye, “Menunulduꞌ, bulagaꞌ peꞌ mengeꞌ pepengenaran mu in.”

40 Sinambag i Jesus, “Sugiran ku kemyu, baꞌ dye petimesen, mengeꞌ batu atin ne megmara.”

Sinyakan i Jesus Ating Jerusalem

41 Ganang megderateng dye ne dut lungsud et Jerusalem, mekepayag i Jesus ne ating lungsud, ampaꞌ ne siminiyak. 42 Indyari kwan ye, “U! Baꞌ mekesewran mu lang teyen, baꞌ enu keilangan itueng eldew ampaꞌ mekepegbegey dimu et kesenangan! Segwaꞌ itue tiban petetaguꞌ dut penyek mu. 43 Dumateng eldew mengeꞌ kebanta mu memuwat et mengeꞌ pinegparal-paral naꞌ mengeꞌ batu bekeꞌ pelibutan ke, sampay mesled ke bekeꞌ sigpiten ke pesembelaꞌsembelaꞌ. 44 Mebungkar ke dut lugtaꞌ, bekeꞌ mengeꞌ taaw mu memematey, bekeꞌ metetegmunan et mengeꞌ dingding mu. Diki dye tindanan misan sembatung batu dut saliꞌsaliꞌ yeng batu, sabab diki mu inasip eldew et pegdateng et Empuꞌ banar dimu.”

Si Jesus dut Pengempuan naꞌ Benwa

(Mateo 21:12-17; Markus 11:15-19; Juan 2:13-22)

45 Pegketbes siminled si Jesus dut pengempuan naꞌ benwa, pinenempeg ye mengeꞌ pepelen in, kwan ye, “Ugad kew atuꞌ e! 46 Sabab nesurat dut beres et Empuꞌ, kwan, ‘Benwa et Empuꞌ, benwa lang et pepenelenginan.’ Segwaꞌ inantang myu samat ‘Teteluan et mengeꞌ mengrerampas.’ ”*

47 Peldew-peldew aluꞌ i Jesus megtulduꞌ dut pengempuan naꞌ benwa. Segwaꞌ mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ neng Pariseo, sampay mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ taaw, gaay dye na imeteyen si Jesus. 48 Segwaꞌ diki dye mereꞌraliꞌ baalan atin, sabab mekansang mengeꞌ taaw memegkikingeg kenye banar, mendiꞌ mengeꞌ taaw malam misan sembatung beres i Jesus.

20

Iningkut si Jesus pasal dut Kepegbayaan Ye

(Mateo 21:23-27; Markus 11:27-33)

1 Sembatung eldew ganang megtutulduꞌ si Jesus pasal et Menungang Abar teyeg dut Empuꞌ dut mengeꞌ taaw dut seled et pengempuan naꞌ benwa, indyari nepekabiꞌ kenye mengeꞌ pegibuteʼt mengeꞌ pariꞌ, bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan, iba dye mengeꞌ megugurang. 2 Kwan dye ki Jesus, “Isugiraꞌ damen baꞌ enung kepegbayaan angkan manu pegbuwaten mu itueng keginisan? Sinu negey dimu et kepegbayaan?”

3 Indyari siminambag si Jesus kedye, kwan ye, “Na, meingkut ku gasi kemyu et sembatung ingkut. 4 Isugiraꞌ myu daken pasal dut pegbewtismu i Juan dut mengeꞌ taaw, pikir myu ating kepegbeꞌbayaꞌ teyeg dut Empuꞌ dut langit etawa teyeg dut taaw lang?” 5 Indyari nemegisun-isun mena mura dye siminambag, kwan dye, “Supama, baꞌ sugiren kay teyeg dut Empuꞌ dut langit, indyari sugiren ye damen, ‘Manu diki myu ya pegendelen?’ 6 Segwaꞌ baꞌ sugiren tyu teyeg dut mengeꞌ taaw lang, meraliꞌ mengeꞌ taaw tuꞌ memakal ne et batu kityu, sabab andel dye si Juan sembatung tarus et Empuꞌ.”

7 Angkansa kwantin ne lang sinambag dye, kwan dye, “Kaya sewd kay baꞌ embe teyeg.” 8 Indyari kwan i Jesus, “Megdemikian daken, diki ku gasi mesugid dimyu baꞌ enung kepegbayaan angkan manu pegbuwaten ku itueng ginis e.”

Beleybey pasal et Ubasan bekeꞌ Mengengeradya

(Mateo 21:33-46; Markus 12:1-12)

9 Negtuturan nega si Jesus pasal et sembatung beleybey, kwan ye, “Maya sembatung taaw nengluwak dut kenyeng ubasan, indyari pinekpetan ye dut mengeꞌ mengunguma, pegketbes siminurung dut merayung lungsud, segwaꞌ mekutkwitan ya duntin. 10 Pegdatek pemumuaan nengdaak et sembatung uripen ye na sumurung dut pinenektakan tiꞌ supaya mengisiꞌ et bagiꞌ et empuʼt luluwakan et ubas dut kenyeng mengeꞌ mengunguma. Segwaꞌ, pegdateng dun et ating dinaak, pinegpupukul dye sampay pineuliꞌ dye na kaya lang misan sembatung bibit. 11 Nengdaak gasi et ibang uripen, segwaꞌ kwantin nega neinabu kenye. Pinegpupukul dye ya, inalew sampay pineuliꞌ et kaya lang bibit. 12 Segwaꞌ nengdaak nega peuliꞌ, atin ne iketlung pegdaak ye. Megdemikian, limimbi net atin neinabu, sabab pinetewanan dye ne ya sampay tinimbag dye ya peliwan. 13 Indyari sinugid et empuʼt luluwakan in, ‘Enu ne buwaten ku tuꞌ? A, sewd ku ne, yegang ku ne lang daaken ku, pegmerganen ku neng banar in. Na baꞌ ya ne in meraliꞌ kaluꞌ kilelanen dye ne ya.’ 14 Segwaꞌ ganang nebiriꞌ et mengeꞌ mengengeradya yegang et empuʼt luluwakan in, nemegisun-isun dye et samat kwantin, kwan dye, ‘Itue ne leyd, mempuan ye.’ Indyari kwan dye, ‘Imeteyen tyu ne lang yegang in supaya ginsaʼt pemusakaan ye, kityu ne mekepusakaꞌ ginsan.’ 15 Angkansa pineliwan dye ya dut luluwakan et ubas ampaꞌ dye ne ya inimatey.”

Na, sinugid i Jesus, “Pegketbes, enu ne buwaten et empuʼt luluwakan pasal et mengeꞌ mengunguma in? 16 Duntinen ye dye, pegketbes imeteyen ye ginsaʼt mengeꞌ mengengeradya in, indyari ipemgey et Empuꞌ ne ginsaʼt luluwakan in dut mengeꞌ ibang taaw.”

Ganang nekingeg itue et mengeꞌ taaw, kwan dye, “Endey lang teyen samat kwantin meinabu.”

17 Timinengteng si Jesus kedye bekeꞌ nengingkut, kwan ye, “Na, enu ingin bersen pasal ating sinurat tagnaꞌ dut Beres et Empuꞌ?

‘Ating usuk naꞌ inendian et mememaal et benwa,

atin key negmendyaring penued et benwa.’*

18 “Sebarang tegsimbakud set penued naꞌ atin melipeng banar, segwaꞌ sebarang medeganan et atin penued merunsak.”

19 Indyari mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan i Moises bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ nesewran dye na dye pegsisindiren et beleybey, angkansa pegsipian dye ne si Jesus banar, supaya malew dye ne ya et meraliꞌ. Segwaꞌ memegtakut dye dut mengeꞌ mekansang taaw megibut kenye.

Pegbayad et Buwis dut ki Surutan Sesar

(Mateo 22:15-22; Markus 12:13-17)

20 Supaya mesipian et mengeꞌ pegibuten et pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan et menunga si Jesus, negpebibit dye et mengeꞌ meninipiꞌ na megpebeꞌbaluꞌ dye na, dye mengeꞌ menunungang mengeꞌ taaw. Binwat dye itue supaya malew dye si Jesus dut mengeꞌ bebresen ye, supaya ilugut dye dut basag bekeꞌ kepegbayaan et Gobernador teyeg Roma. 21 Angkansa, mengeꞌ meninipiꞌ nengingkut ki Jesus, kwan dye, “Menunulduꞌ, sewd kay sebarang metitignaꞌ atin lang ipesudsugid mu. Diki myu pegtimpangen mengeꞌ taaw angkan ipegtulduꞌ myu sebarang keberbenaran naꞌ dalan et Empuꞌ. 22 Sugat takuꞌ na kami megbayad et buwis dut ki Surutan Sesar, etawa diki sugat?”

23 Segwaꞌ pegsesewren i Jesus kedyeng mereraat naꞌ pegpipikiren, indyari kwan ye, 24 “Heꞌ, begeyiꞌ myu aku et sembatung siin neng denaryo. Kinung pataꞌ itue bekeꞌ kinung ingaran nekesurat atue e?”

25 “Ki Sesar,” kwan dye. Indyari kwan i Jesus dut kedye, “Baꞌ kwantin ibgeyaꞌ myu dut ki Surutan Sesar sebarang ki Surutan Sesar, bekeꞌ igbeyaꞌ myu dut Empuꞌ sebarang dut Empuꞌ.”

26 Kaya lang mekeisian dye et salaꞌ si Jesus misan enu nega buwaten dye, sabab kenyeng mengeꞌ pegebresen dut elepaʼt mengeꞌ taaw. Bekeꞌ pemegliluꞌ dye banar dut kenyeng sambag. Angkan, kaya dye ne nemekegibek.

Pegtulduꞌ i Jesus pasal et Ingyan Pegbiyag Peuliꞌ et mengeꞌ Natey

(Mateo 22:23-33; Markus 12:18-27)

27 Naꞌ maya ibang mengeꞌ tawʼt Saduseo, pemegsugid dye na kaya ne taaw pegbiyag nega peuliꞌ dut Empuꞌ dut langit. Angkan dye diminuntin dut ki Jesus supaya mengingkut kenye. 28 “Menunulduꞌ,” kwan dye, “tagnaꞌ tiꞌ beres et Empuꞌ sinurat i Moises damen, kwan, ‘Na, baꞌ mematey ukaꞌ in bekeꞌ metirengan ye esawa ye et kaya nemegyegangan, yeng tipused et lelaki in atin gasi keilangan pesubliꞌ mengesawa kenye supaya maya tutusan dye sabab dut tipused ye.’ 29 Segwaꞌ pitu dyeng memegtipused. Ukaꞌ in nengesawa segwaꞌ kaya nemegyegangan seked lang natey. 30 Indyari inesawa gasi et sumunud neng tipused in ating libun. 31 Pegketbes inesawa gasi et pengetlu in, megdemikian kwantin ginsan neinabu dut pitung mengeꞌ memegtitipused in. Nemematey dye ginsan kaya lang nemegyegangan dye. 32 Ketepus-tepusan natey ne gasi libun in. 33 Na, tiban, dut pegbiyag peuliꞌ et mengeꞌ natey, sinu kedye megmendyaring esawa et libun in, sementaraꞌ pitu in nesawa ye ginsan?”

34 Indyari siminambag si Jesus, kwan ye, “Mengeꞌ taaw et itueng penewnan pelibun pelelaki pemengesawa dye 35 Segwaꞌ sebarang keruntin dut langit, atin teupen dut ating penewnan pegdatek pegbiyag peuliꞌ teyeg et kemeteyan, kaya dye ne pemengesawa. 36 Bekeꞌ diki dye ne matey, sabab mesiringan dye samat mengeꞌ dereakan ne et Empuꞌ. Dye in mengeꞌ yegang et Empuꞌ Banar, sabab dye negbiyag peuliꞌ dut mengeꞌ patey. 37 Na, itue pesebenaran dut tuturan pasal dut megdedleg naꞌ kayu. Atin beres et Empuꞌ sinurat i Moises. Misan si Moises pinepesewd duntin na mengeꞌ patey megbiyag nega peuliꞌ, sabab tiningkag ye Empuꞌ, Empuꞌ i Abraham, Empuꞌ i Isaak, bekeꞌ Empuꞌ i Jakob† 38 Empuꞌ diki lang Empuꞌ et mengeꞌ patey, segwaꞌ Empuꞌ et mengeꞌ biyagan, sabab dut kenye biyagan ginsan.” 39 Na maya senung menunulduꞌ et Keseraan siminambag, kwan dye, “Menunga sambag mu, Menunulduꞌ.” 40 Angkansa kaya ne misan sembatu nega nengurem mengingkut ki Jesus.

Kinung Yegang Ating Kristo

(Mateo 22:41-46; Markus 12:35-37)

41 Indyari kwan i Jesus dut kedye, “Enukwan mesugid dye naꞌ ating Kristo piniliꞌ et Empuꞌ memegbeg, ya upuꞌ i Surutan Dabid tagnaꞌ? 42 Misan si Dabid, beres ye nesurat dut buuk et Mengeꞌ Kanta, kwan ye,

‘Empuꞌ negsugid dut daken Gerar ku,

marung ke dut tampaꞌ kewanan ku,

43 seked mebuwat ku dimung mengeꞌ kebanta meetagan et tiked mu.’‡

44 “Naꞌ tiningkagan i Surutan Dabid atin Kristo et ‘Gerar ku.’ Enukwan ya megmendyaring upuꞌ i Dabid?”

Penglaang dut mengeꞌ Menunulduꞌ et Keseraan

(Mateo 23:1-36; Markus 12:38-40)

45 Sasat memegkikingeg nega mengeꞌ taaw dut kenye, negberes si Jesus dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran, kwan ye, 46 “Ingetiꞌ myu sebarang mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan. Geygaay dye megbadyuꞌ et sulung ampaꞌ dye manew, bekeꞌ ingin dye na dye tyuman et mengeꞌ taaw dut tetebuan. Gay dye gasi mengeꞌ eerungan et mengeꞌ metetaas na dut mengeꞌ pengempuen na benwa tyu neng mengeꞌ tawʼt Judio, bekeꞌ mengeꞌ peguntebien naꞌ mengeꞌ eerungan dut mengeꞌ pegkenkaan. 47 Diki lang et atin, sampay pegrundingan dye kebiyagan et mengeꞌ nebebeluan. Pegketbes dye menelangin naꞌ mebubuwat dut Empuꞌ, supaya ipebiriꞌbiriꞌ dut mengeꞌ taaw ne dye menununga keradya dye. Angkansa ating mengeꞌ taaw lebing mebegat nega idusa kedye.”

21

Begey et Libun naꞌ Balu dut Empuꞌ

(Markus 12:41-44)

1 Na, dut seled et benwa pengempuan naꞌ Templo pegseyek i Jesus, nebiriꞌ ye mengeꞌ taaw neng mentiriꞌ nenunuꞌ et kedyeng bebgey dut tungtuung naꞌ pegsunuan et mengeꞌ pirak naꞌ pegbegey dut Empuꞌ. 2 Indyari, nebiriꞌ ye gasi sembatung miskin banar neng libun ne nebeluan nenunuꞌ et ganang duruwang siin lang. 3 Indyari kwan i Jesus, “Sugiran ku kemyu et keberbenaran, itueng libun naꞌ miskin neng nebeluan nenunuꞌ et lebi dut kedye ginsan. 4 Sabab ginsaʼt itueng mengeꞌ ibang taaw, pinemgey dye neglebi lang dut kedyeng mengeꞌ mentiriꞌ; segwaꞌ ya, misan ne miskin, sinunuꞌ ye ginsaʼt kenyeng ikebiyag.”

Mengeꞌ Tendaꞌ et Ketimpusaʼt Penewnan

(Mateo 24:1-2; Markus 13:1-2)

5 Sengmenung mengeꞌ taaw pemengdayew pasal dut benwa pegpengempuan naꞌ Templo. Pegliluen dye ating mengeꞌ inukir-ukiran naꞌ batu bekeꞌ mengeꞌ penggayun naꞌ bebgey dut Empuꞌ. Segwaꞌ kwan i Jesus, 6 “Sebarang mengeꞌ nebibiriꞌ myu in, dumateng timpu na kaya misan sembatung batu na petitimbew dut sesaliꞌ yeng batu, ginsaʼt atin ipererban.”

7 “Menunulduꞌ,” kwan dye, “Ingyan itue meinabu? Bekeꞌ enu tendaꞌ na itue meinabu?” 8 Indyari siminambag si Jesus, kwan ye, “Peginget-inget kew, supaya diki kew mawam. Sabab mekansang matuꞌ betengen dye ingaran ku. Na ekuen dye, kwanen dye, ‘Aku tuꞌ Kristo!’* bekeꞌ, ‘Ating timpu mekabiꞌ ne mepapas dunyaꞌ!’ Na asiꞌasiꞌ banar, kas kewʼt ibut kedye. 9 Na baꞌ kekingeg kewʼt mengeꞌ gira bekeꞌ banta, kas kewʼt takut, sabab itueng pesalan meinabu mena, segwaꞌ baꞌ pasal dut kepuspusan itueng penewnan, ingga peꞌ dumateng megtuy.”

10 Pegketbes sinugid i Jesus kedye, kwan ye: “Bangsa megatu dut saliꞌ ye Bangsa, penggewman megatu dut saliꞌ ye penggewman. 11 Yumegyeg dut lungsud, kelang urap bekeꞌ damat dut iba-ibang lungsud, bekeꞌ mengeꞌ ketettakut neng mengeꞌ meinabu bekeꞌ kelang mengeꞌ tendaꞌ teyeg dut langit. 12 Segwaꞌ mura meinabu ginsaʼt itueng ginis, pengelewen kew sampay peniksaen. Indyari igbey dye kemyu dut mengeꞌ pegempuen naꞌ benwa tyu neng mengeꞌ tawʼt Judio ampaꞌ ukumen, sampay ipepirisu dye kemyu. Bekeꞌ bibiten kew dut elepaʼt mengeꞌ surutan sampay Gobernador apang ukumen sabab lang et pegandel myu daken. 13 Segwaꞌ liwanan ye itue, na kemyu mekepeabar kedye pasal daken. 14 Segwaꞌ, kasiꞌ myu pegrasiꞌ baꞌ enu ipengdiawab myu pasal dut dimyung diri. 15 Sabab aku megey dimyu et bebresen bekeꞌ kesesewran, supaya misan sembatung kebanta myu, diki dye ne kedawa etawa kepeilu. 16 Misan mengeꞌ kegunggurangan myu, dye menumbung dimyu. Diki lang et dye in, sampay mengeꞌ ketipusdan myu, mengeꞌ bilaꞌ myu. Na dye megpepatey et senu dimyu. 17 Ginsaʼt mengeꞌ taaw mengiseg dimyu sabab lang dut daken. 18 Segwaꞌ misan sembatung buek myu, diki lang megabut. 19 Na baꞌ kesandal kew, maya mepulus myu biyag dut langit kaya keskeran.”

Pasal Pegkebungkar et Jerusalem

(Mateo 24:15-21; Markus 13:14-19)

20 “Na baꞌ mebiriꞌ myu ne Jerusalem nepelibutan net mengeꞌ kesundeluan, retiaꞌ myu ne diki mekwit ipebungkar ating lungsud. 21 Na baꞌ negkwantin ne, mengeꞌ tawʼt Judea keilangan sumekaliꞌ sumurung dut kebudbukiran. Bekeꞌ sebarang mengeꞌ taaw dut seled negaʼt lungsud keilangan ne memengliwan, bekeꞌ endey ne sumled et lungsud sebarang dut kebenbenwanan. 22 Sabab timpu et pegtiksaꞌ diminateng ne, na atin ne ketumanan et ginsaʼt nesurat dut seled Kesuratan et Empuꞌ Banar. 23 Ating eldew keingasiꞌingasiꞌ sebarang mengeꞌ libun naꞌ megebteng bekeꞌ mengeꞌ pegdururuan! Sabab kelabay mengeꞌ tawʼt Judio et kelang keliyutan dut lungsud, bekeꞌ iseg et Empuꞌ atu dut mengeꞌ taaw naꞌ itue. 24 Senu kedye matey sabab et mengeꞌ keterman, sampay mengeꞌ iba pemungpungen dye bekeꞌ bibiten dye samat mengeꞌ nepipirisu in dut ginsaʼt lungsud. Ating Jerusalem rumbaken et mengeꞌ leing-leing taaw seked timpu et mengeꞌ leing-leing taaw tebes ne.”

Pegatuꞌ et Yegang et Taaw

(Mateo 24:29-31; Markus 13:24-27)

25 “Maya mengeꞌ tendaꞌ mebiriꞌ dut segit, bulan, bekeꞌ mengeꞌ bituen. Dut dunyaꞌ, mengeꞌ leing-leing taaw memenyak bekeꞌ mebebenteng dye sabab et deguk et mengeꞌ derekelang gumbang. 26 Mengeꞌ taaw melelpusaʼt takut sabab dut mengeꞌ ketetekutan, bekeꞌ megsusa dut baꞌ enu negang mengeꞌ meinabu dut sengkelingkepaʼt lungsud, sabab mengeꞌ sunuꞌ et lelengew gumleng. 27 Dut ating masa, mebiriꞌ dye aku, atin Yegang et Taaw, na dut inarak, megderateng na maya kepengdyarian bekeꞌ kelang ketaasan ku. 28 Na baꞌ tuminagnaꞌ ne meinabu itueng ginis, tumyeg kew bekeꞌ tumingaraꞌ mengeꞌ ulu myu, sabab mekabiꞌ ne dimyung kelkatan.”

Pemintangan dut Puuʼt Igus

(Mateo 24:32-35; Markus 13:28-31)

29 Indyari tinuturan i Jesus itueng beleybey, kwan ye, “Seyekiꞌ myu ating puuʼt igus, bekeꞌ mengeꞌ ibang puuʼt kayu in. 30 Na baꞌ megdeun bagu ne, mesewran myu na megkekabiꞌ ne pemulagan. 31 Megdemikian, baꞌ mebiriꞌ myu ne na meinabu ne itueng ginis, sewd myu ne na mekabiꞌ ne gasi pengmilikan et Empuꞌ. 32 Sugiran ku kemyu et keberbenaran, meinabu mena ginsaʼt itueng ginis mura memematey ginsaʼt taaw pebibiyag tiban. 33 Langit bekeꞌ dunyaꞌ mepapas, segwaꞌ daken neng bebresen, diki lang mepapas.”

Meginget-inget Kew

34 “Segwaꞌ, meginget-inget kew, kaluꞌ mebegatan pusuꞌ myu et kenepsuan, peglangu-langu, bekeꞌ mengeꞌ kesesewan et pikiran. Sabab kaluꞌ ating emuring eldew et pegukum et Empuꞌ diki myu pegsesewren, samat bingkasan kewʼt baweg. 35 Sabab atin dumateng dut ginsaʼt meglelegdeng et sengkinlebaʼt lungsud, na kaya misan sinu keilag. 36 Angkansa keilangan daran kew minget. Subaliꞌ kew daran megpenalang dut Empuꞌ, supaya metengkisan myu ginsaʼt meinabu, supaya ketiyeg kew et kaya leew dut elepan ku, Yegang et Taaw.”

37 Eldew-peldew daran pegtulduꞌ si Jesus dut pengempuan naꞌ benwa. Indyari, pegdatek gebi megliwan pesurung dut Bukid et mengeꞌ Olibo, untin ne pegeldewan kenye. 38 Meriklem nega banar mengeꞌ taaw megduntin dye dut pengempuan naꞌ benwa, apang mengingeg et tulduꞌ i Jesus kedye.

22

Nengupakat si Judas dut mengeꞌ Kebanta i Jesus

(Mateo 26:14-16; Markus 14:1-2; Juan 11:45-53)

1 Tiban megkekabiꞌ ne Pegkenkaan et Bengbang na kaya Pikembang na pegngeranen et Neketalib.* 2 Indyari mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ, bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan i Moises megegnaꞌ et menungang timpu supaya mepatey dye si Jesus et taguꞌ, temed memegtakut dye dut mengeꞌ mekansang taaw.

3 Indyari siminaleb si Seytan dut ki Judas, na pegngeranen gasi et Iskariote. Na ya sembatu dut sempuluꞌ duwa pepengenaran i Jesus. 4 Pegketbes, siminurung si Judas dut pegibuten et mengeꞌ pariꞌ, bekeꞌ mengeꞌ pegibuten† et mengeꞌ mengdidyaga dut pegpengempuan templo naꞌ benwa, supaya mengupakat kedye baꞌ enukwan ye ipegdagang si Jesus kedye. 5 Neksanan dye banar bekeꞌ nemegsulut-sulut dye na si Judas begeyan dye et pirak. 6 Nesdengan ne si Judas pegketbes atin, sembatu mene pegtetegeyen ye timpu, supaya mepalew ye si Jesus dut kaya lang kineldamaʼt mengeꞌ taaw.

Pegpepanyap pasal dut Kenkaan et Neketalib

(Mateo 26:17-25; Markus 14:12-21; Juan 13:21-30)

7 Indyari diminateng ne eldew et Kenkaan et Bengbang na kaya Pikembang. Pegkaꞌ isien dye ne ibun et bibili neng isimayaꞌ dut Empuꞌ sabab et Kenkaan et Neketalib.‡ 8 Dinaak i Jesus si Pedro bekeꞌ si Juan, na samat kwantin pemilin ye, kwan ye, “Ireꞌ panew kew kityu, bekeꞌ penyapaꞌ myu kityu supaya kekaan tyu et Kenkaan et Neketalib tuꞌ.” 9 “Embe gaay mu na penyapan kay et atin in?” kwan dye. 10 Indyari kwan i Jesus, “Pegseled myuʼt lungsud, maya sembatung lelaki na mesusup myu na megpepsan et siburan na maya danum. Ating taaw ibutiꞌ myu, seked dut baꞌ embeng benwa seldan ye. 11 Pegdateng dun, isugiraꞌ myu dut empuʼt benwa in, kwanaꞌ myu, ‘Negpeingkut damen Menunulduꞌ baꞌ embe kunuꞌ atue bilik et mengeꞌ mengungumbaley, supaya kanan ye et Kenkaan et Neketalib iba ye, kaming mengeꞌ pepengenaran ye?’ 12 Indyari turunan ye kemyu dut dibuwat et kelang bilik, panyap ne mengeꞌ kegemitan. Indyari dun, kew ne megpanyap.”

13 Indyari nepanew dye ne, pegdateng dye dun nebiyanan dye ginsaʼt sinugid kedye i Jesus in. Angkansa, nepanyap dye pasal lang dut Kenkaan et Neketalib.

Pegtagnaꞌ pasal et Emuring Pengmepunan

(Mateo 26:26-30; Markus 14:22-26; 1 Korinto 11:23-25)

14 Ganang napet ne timpu, si Jesus bekeꞌ mengeꞌ pepengenaran ye, memegampang ne dut kekanan. 15 Indyari, kwan ye dut kedye, “Geygaay ku ne banar na mengaan et Kenkaan et Neketalib, na iba ku kemyu, mura ku kelabay et keliyutan. 16 Sabab isugid ku dimyu, diki ku ne kekaan peuliꞌ samat itue e, seked metuman banar itue tantung retian ye dut pengmilikan et Empuꞌ.”

17 Pegketbes, meisiꞌ i Jesus sawan, ampaꞌ ne pineselematan ye dut Empuꞌ Banar ating sawan. Pegketbes kwan ye, dut mengeꞌ pepengenaran ye, “Kewaaꞌ myu itue, indyari pegbenbegiaꞌ myu minum. 18 Sabab isugid ku dimyu, sumked ne tiban diki ku ne keinum peuliꞌ et duruꞌ et buaꞌ et ubas, seked dumateng pengmilikan et Empuꞌ.”

19 Pegketbes, nengisiꞌ gasi et bengbang, ampaꞌ ne negpeselamat dut Empuꞌ. Indyari, pinegrekrepik i Jesus, pegketbes binggey ye ne dut kedye, kwan ye, “Itue antangaʼt bilug ku na binggey et dimyu. Na, buwataꞌ myu itue tendaꞌ et pengrendem myu daken.” 20 Megdemikian gasi, pegketbes et pengmepunan, nisiꞌ gasi si Jesus et sawan, kwan ye, “Itueng inuman tendaꞌ et bagung pinegsulutan et Empuꞌ bekeꞌ ketaawan et duguꞌ ku, na binuak sabab dut dimyu.

21 “Birinaꞌ myu, segwaꞌ maya iba ku pengaan atueʼt lemisaan, neng megdagang daken. 22 Aku, ating Yegang et Taaw, matey megtuy sabab atin pinanduꞌ et Empuꞌ. Segwaꞌ keingasiꞌingasiꞌ ating taaw na mengdagang daken.”

23 Indyari, tinegnanan dye ne megsiingkut-ingkutan na baꞌ sinu kedye memuwat et kwantin in ki Jesus.

Pegsagkaꞌsagkaꞌ pasal baꞌ Sinu Metaas

24 Indyari maya gasi liminiwan pegdawa-dawa dye pasal baꞌ sinu kedye metaas. 25 Indyari, kwan i Jesus kedye, “Mengeꞌ surutan et mengeꞌ leing-leing mengeꞌ taaw, atin mengeꞌ pegibuten et ginsan. Bekeꞌ sebarang maya kepegbeꞌbayaꞌ et mengeꞌ taaw, gay dye mesugid et mengeꞌ taaw ‘Meketabang dye et bangsa’. 26 Segwaꞌ dimyu endey samat kwantin. Erapun, sebarang pinekemetaas dimyu, ya mantang samat isek-isek neng yengyegang. Bekeꞌ sebarang pegibuten, ya mantang samat tetehagen. 27 Segwaꞌ sinu ating metaas, ating megampang dut lemisaan etawa ating pemeruri kenye? Diki be ating megampang dut lemisaan? Segwaꞌ diki kwantin dut daken. Nebiriꞌ myu aku sama ku net tetehagen dut pinegketngaan myu.

28 “Kemyu, iba ku na timinatas dut mengeꞌ pegsulay neng nelebayan ku. 29 Bekeꞌ aku megey dimyu et sembatung pengmilikan ampaꞌ dimyu pemegbeg, samat pengmilikan neng binggey et Amaꞌ ku dut daken ampaꞌ pemegbeg. 30 Supaya kemyu kekaan bekeꞌ keinum dut lemisaan ku na dut pengmilikan ku dut langit. Bekeꞌ marung kew dut mengeꞌ metaas naꞌ eerungan. Supaya kemyu, mengukum dut sempuluꞌ duwa na pengkataʼt bangsa et Israel.”

Nesugid ne Lagi si Jesus pasal Pegpeilu i Pedro

(Mateo 26:31-35; Markus 14:27-31; Juan 13:36-38)

31 “Simon, inangat i Seytan na sulayan ke samat pegtaap et begas apang mepiliꞌ in. 32 Segwaꞌ negpenalang ku dut Empuꞌ pasal dimu, na dimung pengandel diki lang meraag. Na baꞌ ikew kepeuliꞌ ne, ipebesagaꞌ pegandel et mengeꞌ iba mung pepengenaran.” 33 Segwaꞌ siminambag si Simon, kwan ye, “Begerar, timbes ku ne nemikir, mibut ku dimu misan dut pipirisuan bekeꞌ dut kepeteyan.” 34 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Isugid ku dimu Pedro, mura sibantuꞌ memaluꞌ lumbuꞌ, meketlu mu ne aku pinesunguan na kwanen mu na diki mu aku kilala.”

Maya Ketiksaan Megderateng

35 Indyari nengingkut si Jesus kedye, kwan ye, “Kwit pegdeaken ku kemyu, kaya lang sutsuput myu, retrambit etawa mengeꞌ tempaꞌ, kinurang kew be?” “Kaya lang!” sambag dye. 36 Indyari sinugiran i Jesus ne dye, kwan ye, “Segwaꞌ tiban, baꞌ maya sutsuput myu bekeꞌ retrambit, bibitaꞌ myu ne. Na baꞌ kaya lang kelang tukew myu, ipegelnaꞌ myu dimyung repanan, pegketbes, mengelen kew et sembatung tukew. 37 Angkansa sinugid ku dimyu, subaliꞌ metuman ne atin sinurat dut Kesuratan et Empuꞌ Banar. Kwan ye, ‘Temed, pinebayaꞌ ya dut mengeꞌ meyeyaat taaw.’ Angkansa nesurat mawaꞌ dut daken, bekeꞌ netuman dye ne tiban.” 38 Indyari mengeꞌ pepengenaran ye negberes ki Jesus, kwan dye, “Birinaꞌ Begerar, itue ne e, duwang mengeꞌ tukew.” Kwan i Jesus, “Mekedyari ne atin.”

Negpenalang dut Empuꞌ si Jesus dut Bukid et mengeꞌ Olibo

(Mateo 26:36-46; Markus 14:32-42)

39 Megsurung si Jesus dut Bukid et mengeꞌ Olibo samat sene nega in, bekeꞌ gasi sampay mengeꞌ pepengenaran ye megibut kenye duntin. 40 Pegdateng ye duntin, kwan ye dut kedye, “Peningkag kew dut Empuꞌ supaya diki meraag kew et mengeꞌ tuksuꞌ.” 41 Indyari nepereꞌrayuꞌ ne si Jesus dut kedye. Rayuꞌ ye maya meraliꞌ meptaʼt sengkebekalan et batu, ampaꞌ ne siminelukud pegketbes negpenalang dut Empuꞌ. 42 Kwan i Jesus, “Amaꞌ dut langit, baꞌ megaay ke teyen, ugaraꞌ itueng keliyutan megderateng daken. Segwaꞌ diki teyeg dut gaay ku, erapun metuman gaay mu nega in.” 43 Indyari nepebiriꞌ kenye sembatung dereakan et Empuꞌ teyeg dut langit, supaya ipebasag ya. 44 Indyari ganang mekesusa ne banar pikiran ye, lebi net atin siminurug ne banar pegpenelang ye dut Empuꞌ, seked-seked linget ye sama meneʼt duguꞌ neng megtetaras dut lugtaꞌ.

45 Pegkaꞌ neketbes ne negpenalang, nepeuliꞌ ne si Jesus dut mengeꞌ pepengenaran ye. Neretnganan ye na memegigaꞌ dye ne sabab lupug et rupuk. 46 “Manu megigaꞌ kew?” ingkut i Jesus dut kedye, “Ireꞌ pegbekaya kew ne bekeꞌ pegpenelang kew dut Empuꞌ supaya diki kew meraag et tuksuꞌ.”

Inalew si Jesus

(Mateo 26:47-56; Markus 14:43-50; Juan 18:3-11)

47 Sasat megbebres nega si Jesus, kineldaman nemengdateng ne. Indyari, si Judas, na sembatu dut sempuluꞌ duwang pepengenaran, ya ne penginunaan dut kedye. Pinekebian ye si Jesus supaya mengarek dut kenye. 48 Segwaꞌ si Jesus nengingkut kenye, kwan ye, “Judas, ipegdagang mu be aku, Yegang et Taaw, dut sembatung arek?”

49 Ganang nebiriꞌ et mengeꞌ pepengenaran i Jesus na kwantin ne neinabu, kwan dye, “Begerar, tigbasen kay ne dye?” 50 Indyari maya ne sembatu kedye neketigbas dut sembatung uripen et metaas naꞌ pariꞌ, nesampal kewanan neng telinga ye.

51 Segwaꞌ kwan i Jesus, “Tengewiꞌ ne atin!” Ampaꞌ ne, dimpen ye telinga et uripen in, indyari megtuy ne negulinan.

52 Indyari negberes si Jesus dut mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ, bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ dyagaʼt benwa dut pegpengempuan naꞌ Templo benwa bekeꞌ dut mengeꞌ megurang naꞌ nemenurung dut ki Jesus supaya mengalew kenye, sugid i Jesus kedye, “Aku be pegibuten et mengeꞌ mengrerampas, angkan manu nibit kew ne et mengeꞌ keterman sampay mengeꞌ pupukul? 53 Eldew-peldew pemegbeꞌbayaꞌ tyu dut seled et pegpengempuan naꞌ benwa, kaya myu aku pegsegkewen. Segwaꞌ tiban ne timpu myu banar neng pinanduꞌ et Empuꞌ, apang malew myu aku. Itue timpu et pegibuten et mengeꞌ mereraat neng diwata sampay kepegmilik ne kelingban.”

Sinungu i Pedro si Jesus

(Mateo 26:57-58, 69-75; Markus 14:53-54, 66-72; Juan 18:12-18, 25-27)

54 Sinagkew dye si Jesus, pegketbes binibit dye ya dut seled benwa et metaas naꞌ pariꞌ. Indyari nibut nega si Pedro dut kenye, segwaꞌ dut mereꞌrayuꞌ lang. 55 Ganang pemegnengnarang mengeꞌ ibang taaw neng nemegsesarung ne dut tengaʼt legwas et benwa et metaas naꞌ pariꞌ, memegarung dye ginsan, peiibut si Pedro kedye. 56 Indyari maya sembatung uripen naꞌ libun duntin dut pegnengnerangan tiꞌ. Dut telang et apuy pegtengtengan ye banar si Pedro, indyari, kwan ye, “Itueng taaw iba i Jesus!”

57 Segwaꞌ negpeilu si Pedro, kwan ye, “Libun diki ku ya kilala.”

58 Ingga peꞌ nekwit et atin, maya gasi sembatung lelaki nekepangling kenye, kwan ye, “Ikew nega sembatung iba dye!” Segwaꞌ keruwa ne siminambag si Pedro, kwan ye, “Lelaki dein lang aku!”

59 Indyari maya ne meraliꞌ seng lisag kekwiten ye, maya gasi nekepangling kenye, kwan ye, “Diki megsalaꞌ, itueng taaw naꞌ itue iba nega i Jesus, sabab ya tawʼt Galilea.”

60 Indyari ketlu ne siminambag si Pedro, kwan ye, “Lelaki, kaya sewd ku baꞌ enu pegbebresen mu in!” Sasat megbebres nega si Pedro, kiminerengek ne manuk. 61 Indyari liminingew si Jesus, pegketbes tinengtengan ye si Pedro. Indyari nerendeman ne i Pedro pasal pinegberes i Jesus kenye sene tiꞌ, na kwan, “Mura sibantuꞌ kumerengek manuk, meketlu mu ne aku sunguan.” 62 Pagkaꞌ kwantin ne, liminiwan si Pedro, dun ne ya siminiyak banar.

Pinegbelbenglan et mengeꞌ Sundalu si Jesus

(Mateo 26:67-68; Markus 14:65)

63 Ating mengeꞌ lelaki naꞌ megtutunggu ki Jesus in, atin neguna nemelbengel bekeꞌ nemukul ki Jesus. 64 Pinlengan dye mata i Jesus, ampaꞌ dye ne ingkuten, kwan dye, “Tekeraꞌ, sinu nemukul dimu?” 65 Diki lang et atin sampay ginis neng penudiaꞌsudiaꞌ dye ki Jesus.

Si Jesus dut Elepan et Bisara neng Sanhedrin

(Mateo 26:59-66; Markus 14:55-64; Juan 18:19-24)

66 Pegdatek simimbut ne eldew, mengeꞌ megurang et mengeꞌ tawʼt Judio, mengeꞌ pegibuteʼt mengeꞌ pariꞌ bekeꞌ menunulduꞌ et Keseraan nemegtimung-timung dye ne. Indyari pinetampar ne si Jesus dut kedye. 67 Kwan dye ki Jesus, “Baꞌ ikew ating Kristo, isugiraꞌ damen.”

Segwaꞌ siminambag si Jesus kedye, kwan ye, “Baꞌ isugid ku dimyu, diki kew lang gasi mengandel daken. 68 Bekeꞌ baꞌ ingkuten ku kemyu, diki kew lang gasi sumambag. 69 Segwaꞌ tihad tiban aku, neng Yegang et Taaw, marung ne dut tampaꞌ kewanan et kekinsegan naꞌ Empuꞌ dut Langit.”§

70 Indyari ginsan dye nengingkut dut kenye, kwan dye, “Baꞌ kwantin, ikew Yegang et Empuꞌ Banar dut langit?”

Siminambag si Jesus, “Sugat kew kemyu negsugid, naꞌ aku ne tuꞌ.”

71 Indyari kwan dye ginsan, “Manu nega menulus tyuʼt ibang pesebanar? Nekingeg tyu ne gasi dut kenye, sabab dut babaꞌ ye nega liniwanan.”

23

Si Jesus dut Elepan i Gobernador Pilato

(Mateo 27:1-2; 11:14; Markus 15:1-5; Juan 18:28-38)

1 Pegketbes nemeniyeg ne ginsaʼt nemegurung-urung in, ampaꞌ ne binibit si Jesus dut ki Gobernador Pilato. 2 Pegdateng dun peginteksiren dye ne si Jesus, kwanaꞌ ne et sumbung dye in, “Itueng taaw nesipatan kay na ya pegtulduꞌ dut ginsaʼt bangsa na mengatu. Pegbulilien ye pasal dut pegbayad et buwis dut ki Surutan Sesar, bekeꞌ pegsugiren ye na ya kunuꞌ ating Kristo, sembatung surutan.”

3 Angkansa iningkut i Pilato si Jesus, kwan ye, “Ikew ne be tuꞌ surutan et mengeꞌ tawʼt Judio?”

Sambag i Jesus, “Banar samat pegsugiren mu in.”

4 Indyari pinesewd i Gobernador Pilato dut mengeꞌ metaas naꞌ pariꞌ bekeꞌ dut mengeꞌ taaw, kwan ye, “Kaya mesebaban ku kenye supaya ya meretunat ukuman.”

5 Segwaꞌ memegleges dye ga, kukwanaꞌ dye ne in, “Pegeriweraen dye ginsaʼt mengeꞌ tawʼt bangsa et Judea sabab dut kenyeng mengeꞌ ipegtulduꞌ. Tinegnanan ye dut bangsa et Galilea sampay ne nekapet atue e.”

Si Jesus dut Elepan i Gobernador Herodes

6 Ganang nekingeg i Gobernador Pilato itue e, iningkut ye gasi si Jesus na baꞌ ya tawʼt Galilea. 7 Pagkaꞌ netentuan ye ne na si Jesus seled kapet i Gobernador Herodes, pinelusu i Pilato si Jesus dut ki Herodes, segwaꞌ ating timpu si Herodes dut lungsud et Jerusalem.

8 Ganang nebiriꞌ i Gobernador Herodes si Jesus, neksanan ya banar, sabab nekwit ne gaay ye na mebiriꞌ si Jesus. Tihad negaʼt pegkesewd ye pasal kenye, na pegeerapen ye ne na mebiriꞌ si Jesus memuwat et keliluꞌlilung mengeꞌ tendaꞌ. 9 Indyari iningkut i Herodes si Jesus et mekansang naꞌ ingkut, segwaꞌ kaya lang siminambag si Jesus. 10 Ating masa, mengeꞌ pegibuteʼt mengeꞌ pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan memegtitiyeg duntin, pegsusumbung dye banar si Jesus et mebegat. 11 Indyari pinegbelbenglan dye ne si Jesus sampay ininlelew ne de Gobernador Herodes bekeꞌ mengeꞌ kesundeluan ye. Pegketbes pinepekayan dye ya et mergaꞌ naꞌ pemekayan et surutan, mura pinelusu i Herodes peuliꞌ dut ki Pilato. 12 Atin gang masa de Herodes bekeꞌ si Pilato nemegsutsulut ne, segwaꞌ sene tiꞌ memegbebanta dye.

Neukum et Kepeteyan si Jesus

(Mateo 27:15-26; Markus 15:6-15; Juan 18:39; 19:16)

13 Indyari pinetingkag i Gobernador Pilato mengeꞌ pegibuteʼt mengeꞌ pariꞌ, mengeꞌ pegibuten, bekeꞌ mengeꞌ taaw. 14 Indyari kwan ye dut kedye, “Itueng taaw binibit myu atuʼt daken sabab ya, pegsugiren myu na sembatung penulduꞌ dut mengeꞌ taaw supaya mengamuk. Segwaꞌ nesewran ku atuʼt elepan myu, na, kaya pesebaban pasal dut dimyung mengeꞌ penendes kenye. 15 Misan si Gobernador Herodes, kaya lang nebiriꞌ ye salaꞌ i Jesus, angkan pineuliꞌ ye atuʼt kityu. Nebiriꞌ myu ne atin na kaya mebutbuwat ye supaya mepatut na ya medusa et ikematey. 16 Angkansa, pelepsan ku ne lang ya et mekansang, pegketbes ipeliwan ku ne ya.” 17 Sinugid i Pilato itue sabab kabaꞌkabaꞌ dumateng timpuʼt Kenkaan et Neketalib si Pilato pepeliwan et sembatung pirisu.

18 Segwaꞌ nemegbensag net atin, nemegsaliꞌ, kwan dye, “Imeteyen itueng taaw! Segwaꞌ si Barabas ne lang ipeliwan.” 19 Si Barabas nepirisu ating masa sabab ya nengamuk dut lungsud bekeꞌ nengimatey.

20 Sabab et gaay i Pilato na ipeliwan si Jesus angkansa negberes gasi peuliꞌ. 21 Segwaꞌ kaya ne memegtitinep mara dye, kwan dye, “Iransang dut krus, iransang dut krus, iransang dut krus!”

22 Segwaꞌ negberes gasi si Pilato kedye, atin ne pengetlung ingkut ye, kwan ye, “Manu? Enung meraat na nebuwat i Jesus? Sabab daken kaya nesewran ku na ya medusa et ikematey. Angkansa pelepsan ku ne lang ya et mekansang, pegketbes ipeliwan ku ne ya.”

23 Segwaꞌ masi-masi dye ga na pemegmara, kwan dye, “Subaliꞌ atin iransang dut krus!” Ketepus-tepusan, nengindaag mara dye nega in. 24 Angkansa timinugut ne lang si Pilato pasal et pegayen dye in. 25 Indyari pineliwan ye ne lang si Barabas, ating taaw naꞌ nepirisu sabab et nengamuk bekeꞌ nengimatey in. Segwaꞌ nilugut ne lang i Pilato si Jesus dut mengeꞌ sundalu supaya mebaal dye ne keiregan et mengeꞌ taaw, na iransang dut krus.

Iransang Dye si Jesus dut Krus

(Mateo 27:32-42; Markus 15:21-32; Juan 19:17-27)

26 Ganang peglulusu ne et mengeꞌ sundalu si Jesus, dinundun dye si Simon, neng tawʼt Sirin, mawaꞌ ye dut kebenbenwanan. Pinetaren dye ya ampaꞌ ne pinepepsan dye krus dut kenye na pesusunud dut lilikuran i Jesus.

27 Kineldamaʼt mengeꞌ taaw peseselundung dut ki Jesus. Pebebayaꞌ mengeꞌ kelilibunan neng memegsisiyak bekeꞌ memeglelalam sabab et ingasiꞌ dye dut ki Jesus. 28 Indyari liminingew si Jesus dut kedye, kwan ye, “Mengeꞌ kelilibunan et lungsud et Jerusalem, kasiꞌ myu aku pegsiyakiꞌ. Segwaꞌ, siyakiꞌ myu dimyung mengeꞌ bilug bekeꞌ dimyung mengeꞌ keyegangan. 29 Sabab dumateng timpu na kwantin mebres myu, kwanen myu, ‘Mesukud sebarang mengeꞌ bantut na kelilibunan, mengeꞌ kelilibunan naꞌ kaya nemegmentung, bekeꞌ mengeꞌ kelibunan naꞌ kaya neruruan et memulek.’ 30 Indyari, sugiren dye dut mengeꞌ kebudbukiran, ‘Perbaniꞌ kay ne!’ bekeꞌ dut mengeꞌ bulud, ‘Timbuniꞌ kay ne!’ 31 Sabab baꞌ kwantin neng ginis buwaten et taaw dut taaw kaya salaꞌ, enu buwaten dye baꞌ dut meraat neng taaw?”

32 Indyari maya gasi duwang ketawan naꞌ mereraat, peglulusu peringan dut ki Jesus supaya imeteyen gasi. 33 Pagkaꞌ nekeapet dye ne dut bulud ngeranen et “Bengkarak”,* rinansang dye ne dun si Jesus dut pinegketngaan et ating duwang mereraat. Sembatu rinensangan kenye dut tampaꞌ kewanan, sembatu dut tampaꞌ gibang i Jesus.

34 Indyari negberes si Jesus, kwan ye, “Amaꞌ empunaꞌ dye neng negperansang daken dut krus, sabab kaya pegsesewren dye baꞌ enu binwat dye.” Pegketbes pinegbagiꞌbagiꞌ mengeꞌ sundalu kenyeng mengeꞌ repanan, segwaꞌ pinebiaꞌ dye et pesudsukuran.

35 Mengeꞌ taaw in memegsesarung duun, ganang mengeꞌ pegibuten pemenginlelew ne gasi i Jesus, kwan dye, “Mengeꞌ iba pinemawiꞌ i Jesus; subaliꞌ gasi bewinen ye bilug ye, baꞌ ya tantung ating Kristo, atin piniliꞌ et Empuꞌ Banar ampaꞌ memegbeg.”

36 Mengeꞌ kesundeluan gasi nepekabiꞌ dut kenye, na pemenginlelew kenye. Indyari binggeyan dye ya et langgew. 37 Indyari kwan dye, “Baꞌ ikew Surutan et mengeꞌ tawʼt Judio, ala, bewinaꞌ bilug mu!” 38 Sinugid dye itue sabab dut uluan i Jesus maya mebatsaꞌ na nekesurat et samat kwantin:

“Itue e Surutan et mengeꞌ Tawʼt Judio.”

39 Sembatung meraat naꞌ rinansang set abiꞌ i Jesus in, penginlelew gasi ki Jesus, kwan ye, “Na diki be ikew na ating Kristo? Ala, bewinaꞌ diri mu sampay gasi damen.”

40 Segwaꞌ ating iba ye neng meraat nemulag kenye, kwan ye, “Kas pegberes et samat kwantin! Manu kaya ne megtakut ke dut Empuꞌ, misan seꞌsaliꞌ tyu neng telu inukum et kwantin. 41 Dinusa kite in, sugat neng pengukum sabab dut mengeꞌ pinemuwat te. Segwaꞌ itue si Jesus, kaya lang nemuwat et mereraat.” 42 Indyari kwan ye, “Jesus, rendemaꞌ ku key pegdateng mu dut dimung pengmilikan bekeꞌ baꞌ megmilik ke ne.”

43 Indyari siminambag si Jesus, kwan ye, “Sugiran ku ikew et keberbenaran, tiban nega keibut ke ne daken dut lungsud et kesenangan dut langit.”

Pegkepatey i Jesus

(Mateo 27:45-56; Markus 15:33-41; Juan 19:28-30)

44 Ganang meglilisag sempuluꞌ duwa tengeldew, liminingeb ginsaʼt dunyaꞌ seked lisag telu et mapun. 45 Sabab eldew kaya negey et binyar ye, bekeꞌ kumut neng diningding dut seled naꞌ pengempuan naꞌ benwa in, diminingan lang neuyat tengaꞌ. 46 Indyari negberes si Jesus et mebasag kwan ye, “Amaꞌ Empuꞌ dut langit, ipengarap ku dut keremut mu daken neng kurudua.” Ganang nebres ye lang itue, nebugtuan net ginawa.

47 Ganang nebiriꞌ et kapitan et mengeꞌ sundalu na samat kwantin neinabu, binantug ye Empuꞌ, kwan ye, “Kebenaran itueng taaw e, tantung metignaꞌ.”

48 Ganang mengeꞌ kineldaman neng nemegtingtimung ampaꞌ nemekesaksiꞌ et pegransang nebiriꞌ dye ne samat kwantin neinabu, binektul dye debdeb dye sabab et rupuk, ampaꞌ ne nemenguliꞌ. 49 Segwaꞌ sebarang nemekekilala ki Jesus in, pebebayaꞌ ne esentin mengeꞌ kelilibunan neng nememayaꞌ kenye tihad nega dut bangsa et Galilea, dut mereꞌrayuꞌ lang pegtitiyegan dye, pegseserungan dye lang ginsaʼt mengeꞌ neinabu ki Jesus in.

Peglebeng ki Jesus

(Mateo 27:57-61; Markus 15:42-47; Juan 19:38-42)

50 Indyari maya sembatung lelaki ingaran ye si Jose. Na ya sembatung kunsial bekeꞌ sembatung menungang taaw bekeꞌ metignaꞌ. 51 Sabab ya kaya nesulutan dut kekunsialan pasal et mengeꞌ pinikir bekeꞌ binwat ki Jesus. Ya in tawʼt lungsud et Arimatea, sakup et Judea, bekeꞌ ya in sembatu gasing megtetagey et pengmilikan et Empuꞌ. 52 Sinurungan i Jose si Gobernador Pilato supaya tewen ye bangkay i Jesus dut krus tiꞌ supaya ilbeng. 53 Giminaay si Pilato. Indyari, pegdateng i Jose dut krus, binibit ye ne peineug bilug i Jesus. Pegketbes binerugkusan ye et kumut neng gedyilew ampaꞌ ne limbeng ye dut batu naꞌ rinuangan, misan sembatu ingga peꞌ nelbengan. 54 Na mapun et Biyirnis ne, ating eldew megtetagnaꞌ ne pegpanyap et Eldew et Kepeternan, Sabbat etawa Sabadu.

55 Indyari maya mengeꞌ libun kwit tiꞌ megibut ki Jesus teyeg nega dut lungsud et Galilea, na nepesunud ki Jose angkan nebiriꞌ dye limbengan, bekeꞌ baꞌ enukwan pengdatun duntin et bangkay i Jesus. 56 Pegketbes nemenguliꞌ ne dut benwa indyari nemegpanyap net lana bekeꞌ bebengluen supaya ibalung dut bilug i Jesus. Segwaꞌ nepetaren dye dut Eldewʼt Kepeternan, sabab dye megsunud dut Keseraan et Empuꞌ.

24

Pegbiyag Peuliꞌ i Jesus

(Mateo 28:1-10; Markus 16:1-8; Juan 20:1-10)

1 Ganang diminateng ne unang eldew et senglinggu, meririklem et linggu nega siminurung ne ating mengeꞌ kelilibunan dut lebeng i Jesus, nememibit et mengeꞌ bebengluen neng pinemanyap dye. 2 Pegdateng dye dun, nebiriꞌ ating kelang batu na tinembel eset lebeng i Jesus, netelubid ne perayuꞌ. 3 Segwaꞌ ganang nemenled dye ne in, kaya ne nebiriꞌ dye bilug i Jesus naꞌ Begerar in. 4 Pegkaꞌ rimineraas dye ne banar, atin mene peginggaꞌ dye tuꞌ duwang kelelekian na memegbebadyuꞌ naꞌ megseruꞌ samat kilat mene, na pemetitiyeg eset abiꞌ dye. 5 Sabab et neknaran dye, ating mengeꞌ kelilibunan nepekleb dye mene dut lugtaꞌ. Segwaꞌ negberes ating mengeꞌ kelelekian dut kedye, kwan dye, “Manu pegtulusen myu ating biyag na taaw dut tengaʼt kelbengan? 6 Pasal ki Jesus, kaya ne atue e, negbiyag ne peuliꞌ! Mekerendeman myu be kwit pegbersen ye dimyu in sasat ya iba-iba myu nega dut Galilea tiꞌ kwan ye, 7 ‘Keilangan Aku, Yegang et Taaw,* ilugut dut mengeꞌ mekeselaan, supaya iransang dye aku dut krus, pegketbes biyagen nega peuliꞌ dut iketlung eldew.’ ”

8 Indyari nerendeman et mengeꞌ kelibunan baꞌ enu sinugid kedye i Jesus kwit tiꞌ. 9 Ganang negpeuliꞌ dye ne teyeg dut lebeng tiꞌ, tinuturan dye ginsaʼt itueng ginis dut sempuluꞌ isa neng mengeꞌ pepengenaran i Jesus in sampay dut mengeꞌ iba. Dye in negpabar dut mengeꞌ pepengenaran in. 10 Ating mengeꞌ kelilibunan de Maria Magdalena, si Juana, si Maria neng induꞌ i Jakob, bekeꞌ mengeꞌ iba neng nememayaꞌ dut kedye in. 11 Segwaꞌ, ingga peꞌ nemengandel et atin dut mengeꞌ kelilibunan in, sabab kedyeng tuturan penganal dye samat kaya lang keberbenaran. 12 Segwaꞌ timinyeg si Pedro kenye ampaꞌ ne negdarak surung dut lebeng. Pagkaꞌ duun ye ne, pegligat ye supaya siyekan seled, atin mene nebiriꞌ ye mengeꞌ repanan neng binerugkus ki Jesus in, kaya ne iba. Pegketbes nugad ne. Pegliluꞌ pikiren ye baꞌ enu ne neinabu.

Megpepanew si Jesus Surung dut Lungsud et Emaus

(Markus 16:12-13)

13 Atin negang eldew, maya diminuntin duwang pepengenaran dut sembatung rurungan na pegngeranen et Emaus, maya mengeꞌ sempuluꞌ isa kilometro rayuꞌ ye teyeg dut lungsud et Jerusalem. 14 Pegsusugiren dye pasal ginsaʼt neinabu dut ki Jesus. 15 Ganang pemegtuturan ne bekeꞌ pemegdawa-dawa dye ne pasal et itueng mengeꞌ neinabu, nepeabay ne si Jesus dut kedye. 16 Segwaꞌ ingga peꞌ nekilala dye si Jesus.

17 Indyari nengingkut si Jesus kedye, kwan ye, “Enung pesalan pegsusugiren myu sasat kew memegpepanew?”

Indyari nepetaren dye, segwaꞌ mengeꞌ rupa dye merupuk. 18 Si Kleopas siminambag kenye, kwan ye, “Meraliꞌ ikew lang naꞌ meglelegdeng dut lungsud et Jerusalem na kaya nekesewd et baꞌ enu neinabu duntin et itueng ketetebes lang et senung eldew e?”

19 “Enung ginis?” kwan i Jesus.

“Pasal et ki Jesus neng tawʼt Nasaret!” sambag dye. “Ya sembatung tarus et Empuꞌ Banar. Maya basag bebresen ye bekeꞌ mengeꞌ buwat ye dut elepaʼt Empuꞌ bekeꞌ dut mengeꞌ taaw. 20 Segwaꞌ damen neng mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ, sampay damen neng mengeꞌ pegibuten naꞌ tawʼt Judio, atin linugut ne dut Gobernador Pilato si Jesus supaya dusaen et kepeteyan, sampay ipineransang dye ya dut krus. 21 Indyari pegeerapen kay na ating memawiꞌ si Jesus dut mengeꞌ bangsa et Israel. Bekeꞌ iba, itue ne iketlung eldew tihad dut peginabu et itue e. 22 Bekeꞌ nerugnan net atin, sabab damen neng mengeꞌ kelilibunan pineliluꞌ dye banar kami, sabab keineng meririklem pegkaꞌ nemengduntin dye dut lebeng i Jesus, 23 kaya ne nebiyanan dye kenyeng bilug. Pegketbes siminurung dye dut damen, indyari nemegsugid na maya nebiriꞌ dye mengeꞌ dereakan et Empuꞌ, na atin ne negsugid kedye na si Jesus negbiyag ne peuliꞌ. 24 Indyari, mengeꞌ iba kay nemenurung ne dut lebeng, pegdateng dye dun, samat sinugid nega et mengeꞌ kelilibunan in, temed si Jesus lang in kaya ne nebiriꞌ dye.”

25 Kwan i Jesus dut duwang pepengenaran tiꞌ, “Merupang kew pelan, bekeꞌ melalay kew mengretiꞌ bekeꞌ mengandel dut ginsan mengeꞌ pinegberes et mengeꞌ tarus et Empuꞌ kwit tiꞌ! 26 Diki be takuꞌ subaliꞌ itueng Kristo kelabay mena et itueng ginis mura ya kesled dut kenyeng ketaasan?” 27 Pinesewd i Jesus ne lagi dut Kesuratan et Empuꞌ baꞌ enu nekesurat dut ginsaʼt Kesuratan pasal dut diri ye, bekeꞌ timinagnaꞌ dut Kesuratan i Moises bekeꞌ ginsaʼt tarus et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ.

28 Ganang mekabiꞌ dye ne dut pegsusurungan dye neng kebenbenwanan, nengyama si Jesus samat gaay ye na ipelahyun ye nega panew ye. 29 Segwaꞌ, lineges dye ya banar, kwan dye, “Petaren ne atuꞌ damen. Iba, megsesdep ne eldew.” Angkansa nayaꞌ ne lang dut kedye. 30 Ganang memegampang dye ne dut lemisaan, nengisiꞌ si Jesus et bengbang ampaꞌ ye ne pineselematan Empuꞌ Banar. Indyari pinegbisbitas ye bekeꞌ tinegnanan ye ne negey dut kedye. 31 Atin lang nebuwat ye megtuy ne netikwasan mata dye sampay nekilala dye ne si Jesus, indyari megtuy ne lang nalam dut penyek dye. 32 Indyari nemegingkut-ingkutan dye ne, kwan dye, “Diki be takuꞌ angkan pelan menunga pegresanen et seled pusuꞌ tyu sasat ya pegsudsugid kite dut dalan tiꞌ, sampay pineretiꞌ ye nega Kesuratan et Empuꞌ dut kite?”

33 Pagkaꞌ samat kwantin ne, megtuy dye ne timinyeg pesurung muliꞌ dut lungsud et Jerusalem. Pegdateng dye dun, neretnganan dye pemegurung-urung ating sempuluꞌ isa neng mengeꞌ pepengenaran, bekeꞌ maya nega iba dye. 34 Indyari kwan et mengeꞌ pepengenaran, “Keberbenaran pelan ating Begerar negbiyag ne peuliꞌ, binaꞌ lang sampay dut ki Simon negpebiriꞌ gasi.” 35 Pegketbes ating duwa teyeg et Emaus negtuturan gasi pasal baꞌ enukwan neinabu dut kedyeng pepenewan, bekeꞌ baꞌ enukwan dye nekilala si Jesus ganang pinegbisbitas ye ne bengbang in.

Nepebiriꞌ si Jesus dut mengeꞌ Pepengenaren Ye

(Mateo 28:16-20; Markus 16:14-18; Juan 20:19-23; Keradya 1:6-8)

36 Sasat pemegsudsugid dye nega pasal et itue, sekaliꞌ peginggaꞌ dye tuꞌ petitiyeg ne si Jesus dut pinegketngaan dye, kwan ye, “Kesenangan meseʼt dimyu.” 37 Nemekeknad sampay nemeketakut, sabab nebluan dyeʼt endelimew. 38 Indyari si Jesus negberes dut kedye, kwan ye, “Manu nemeketakut kew bekeꞌ manu pegduwa-duwa pikiran myu? 39 Birinaꞌ myu mengeꞌ keremut ku bekeꞌ mengeꞌ tiked ku. Aku ne itue! Kutewaꞌ myu sampay seyekiꞌ myu! Sabab sembatung endelimew kaya lang uned bekeꞌ tulang samat mekebiriꞌ myu dut daken in.” 40 Ganang nebres i Jesus ne itue e, pinebiriꞌ ye tawan ye eset keremut bekeꞌ dut tiked ye dut kedye mawaʼt ransang in. 41 Segwaꞌ ingga peꞌ nemekeandel dye segwaꞌ et dye meksan bekeꞌ melililuen. Indyari iningkut i Jesus dye, kwan ye, “Maya mekaan atue e?” 42 Indyari, binggeyan dye ya et linagaꞌ naꞌ seraꞌ 43 ampaꞌ ye ne kinawaꞌ. Pegketbes kinaan ye dut kedyeng elepan.

44 Indyari kwan i Jesus dut kedye, “Netuman ne baꞌ enu pegsugiren ku rimyu kwit tiꞌ, na aku iba-iba myu nega. Ginsan in subaliꞌ metuman samat sinurat dut Kesuratan et Empuꞌ pasal daken samat dut Keseraan i Moises, bekeꞌ dut mengeꞌ buuk et mengeꞌ tarus et Empuꞌ, bekeꞌ dut buuk et mengeꞌ Kanta.”

45 Indyari, tinulduan ye kedye supaya meretian dye ating mengeꞌ Kesuratan et Empuꞌ. 46 Kwan i Jesus dut kedye, “Itue ne e, baꞌ enu sinurat kwit tiꞌ: Na ating Kristo neng piniliꞌ et Empuꞌ pemegbeg subaliꞌ pengimeteyen, segwaꞌ megbiyag nega ya peuliꞌ mapet iketlung eldew. 47 Nesurat ne gasi dut Kesuratan, tiharan dut lungsud et Jerusalem, sumked dut ginsaʼt mengeꞌ bangsa et dunyaꞌ, keilangan ipeabar pasal pegsusun et mengeꞌ taaw dut Empuꞌ, bekeꞌ kemeapan et Empuꞌ mengeꞌ keselaan dye sabab et atin kineradya i Jesus et kedye. 48 Kemyu mengeꞌ saksiꞌ et itueng mengeꞌ ginis. 49 Aku sumurung supaya melusu dut dimyu ating ipinengakuꞌ et daken neng Amaꞌ Empuꞌ dut langit. Angkansa peteteg kew mena dut lungsud et Jerusalem seked nepeleplep dimyu Empuꞌ et basag teyeg dut dibuwat langit.”

Pegperibuwat si Jesus dut Langit

(Markus 16:19-20; Keradya 1:9-11)

50 Indyari pinebayaꞌ i Jesus mengeꞌ pepengenaran ye dut lungsud et Betania. Kintang ye kenyeng mengeꞌ keremut ampaꞌ ye dye pinehandek. 51 Sasat pegpepehandek ye dye, amat-amat ne si Jesus periribuwat dut langit. 52 Pegketbes binantug dye si Jesus, indyari nemenguliꞌ dye ne dut lungsud et Jerusalem na meksan dye ne banar. 53 Pegdateng dye dut lungsud et Jerusalem, eldew-peldew dye dut Templo pengempuan naꞌ benwa, daran-peraran na megbebantug dut Empuꞌ.

* 1:17 1:17 Memegbeg - si Kristo Jesus, ating Mesias nemiliꞌ et Empuꞌ Banar.

† 1:33 1:33 Si Isaak amaꞌ i Jakob. Si Jakob amaꞌ et sempuluꞌ duwang nemengkatan bekeꞌ si Jakob tungtung-inupuꞌ et sempuluꞌ duwang kekempungan na atin neng sempuluꞌ duwang kekempungan negmendyaring bangsa et Israel, mengeꞌ tawʼt Judio.

* 2:11 2:11 Kristo - Atin lang naꞌ sembatung piniliꞌ et Empuꞌ menglelkat, memumuwas, menunurun surung dut Empuꞌ Amaꞌ. Ya in Mengungukum, Surutan et mengeꞌ surutan, Mepengendelan bekeꞌ Mearap et ginsaʼt taaw. Ya in mekewasa bekeꞌ dut kenye lang, kaya ne sinu nega na mearap tyu na kearap dut Empuꞌ. Ya ne keemuri-emuring simayaꞌ dut Empuꞌ sabab et salaꞌ tyu.

† 2:41 2:41 Kenkaan et Neketalib - Pegrendemen dye tagnaꞌ tiꞌ neng neinabu ganang pinekulpas et Empuꞌ mengeꞌ tawʼt Judio mawaʼt bangsa et Egipto. Na ating masa negpebibit et bebresen Empuꞌ na ginsaʼt tawʼt Judio megdatun et duguꞌ et bibili dut kenye-kenyeng lelengewan, supaya pegketalib et dereakan et Empuꞌ na diki dye manu. Angkan ating masa mengeꞌ keyegangan neng uluanak et mengeꞌ tawʼt Egipto lang nemematey segwaꞌ kedye kaya lang nenu keyegangan dye: Atin ne pegsugiren tiban na, Kenkaan et Neketalib et Dereakan neng Kepeteyan. Betsaen Exodo 12:1-27.

* 3:15 3:15 Kristo, etawa Mesias. Betsaan ating retian dut Lukas 2:11.

† 3:38 3:38 Si Adan in ating unang taaw neng ginuna et Empuꞌ na pinelegdeng ye dut luluwakan et Eden. Esawa ye si Eba. Ating si Eba mawaꞌ dut tekgang i Adan. Na dye ne minewanan et ginsan neng mengeꞌ taaw atuʼt dunya.

* 5:10 5:10 mengrerambat ke ne et mengeꞌ taaw - Ingin bersen, baꞌ enukwan pekeisiꞌ mu et mengeꞌ seraꞌ in kwantin gasi pikiren mu na meisiꞌ mu mengeꞌ taaw sabab dut Empuꞌ.

† 5:12 5:12 tegeldew-eldew - pasal dut arat et egama et mengeꞌ tawʼt Judio, itueng reresanen mendyaring taaw meraki dut elepaʼt Empuꞌ Banar.

‡ 5:24 5:24 Yegang et Taaw - Ibang ngaran usalen i Jesus pasal diriꞌ ye. Ingin bersen, “Bilang et ginsan et mengeꞌ taaw”. Betsaen Juan 2:17 bekeꞌ Kanta 89:9, sinurat i Surutan Dabid tagnaꞌ tiꞌ na itue pasal si Kristo in.

* 7:34 7:34 Yegang et Taaw - ibang ngaran usalen i Jesus pasal diriꞌ ye. Lukas 5:24.

* 19:46 19:46 Isaias 56:7; Jeremias 7:11.

* 20:17 20:17 Kanta 118:22.

† 20:37 20:37 Betsaen Exodo 3:6, Misan negbiyag dye dut lein-leing timpu, masa dut langit inigbiyag dye pedingan eset Empuꞌ.

‡ 20:43 20:43 Kanta 110:1.

* 21:8 21:8 Kristo etawa Mesias - Ating Piniliꞌ et Empuꞌ Banar pemegbeg atueʼt sengkedunyaan kaya seskeran.

* 22:1 22:1 Neketalib - Pegrendem et kenkaan ganang tagnaꞌ tiꞌ, pegketalib et Dereakan neng Kepeteyan dut bangsa et Egipto. Betsaen Lukas 2:41.

† 22:4 22:4 Pegibuten - Exodo 12:15-20.

‡ 22:7 22:7 Kenkaan et Neketalib - “Pista neng Paskuwa” dut Tagalog, etawa “Pista ng Paglampas ng Anghel”.

§ 22:69 22:69 Si Jesus nerendeman ye Kanta 110:1.

* 23:33 23:33 Bulud et Bengkarak, sabab kebibiriꞌ samat bengkarak: Maya mata bekeꞌ delang et erung.

* 24:7 24:7 Yegang et Taaw - Betsaen Lukas 5:24.

Juan

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Menungang Abar pasal si Jesus Kristo Sinurat i

JUAN

Kepurisnan et itueng Surat i Juan

Ating Menungang Abar sigun dut ki Juan, atin nepepekilala ki Jesus bilang kaya seskeran neng beres et Empuꞌ na “Negmendyaring taaw bekeꞌ liminegdeng atuʼt kityu”. Sinurat itueng tuturan naꞌ itue apang sebarang memematsaꞌ mengandel na si Jesus ating ipinangeꞌ Mememawiꞌ, ating Yegang et Empuꞌ banar, na maya dye biyag kaya seskeran abit Empuꞌ dut langit.

Pegketbes et peunang beres na meguuyun dut Beres et Empuꞌ bekeꞌ dut ki Jesus, na ating unang bagi et itue atin megsusugid et iba-ibang keliluꞌliluꞌ na negpepesabanar na si Jesus pesi ating ipinangeꞌ neng Mesias, etawa Mememawiꞌ, ating Yegang et Empuꞌ. Dut itueng bagi pegsusugid baꞌ enungkwan na ating sengmenung taaw na nengandel ki Jesus bekeꞌ negmendyaring mengeꞌ pepengenaran ye. Ating iba gasi mendi mengandel, misan ga in penungsang kenye.

Dut emuri gasing kapitulo et Kesuratan, atin ipegsusugid baꞌ enungkwan si Jesus dinakep bekeꞌ inukum. Itinuturan gasi ating pegransang kenye dut krus, pasal kenyeng pegbiyag peuliꞌ, bekeꞌ pasal kenyeng mekeldam neng pegpebiriꞌ dut mengeꞌ pepengenaran ye netbes na ya megbiyag peuliꞌ.

Atue binggeyan banar et pesebanar pasal binggey ne biyag na kaya seskeran pesebanar i Kristo, sembatung begey na megtitihad tiban bekeꞌ meketerima et mengeꞌ mengandel na si Jesus ating Empuꞌ banar negmendyaring taaw.

Ketulduan et itueng Surat

Peunang Bebresan 1:1-18

Si Juan neng Mememewtismu 1:19-34

Mengeꞌ unang Pepengenaran i Jesus 1:35-51

Ating Kesukuan i Jesus Kristo 2:1—12:50

Unang Ketulduan i Jesus pasal et Empuꞌ 2:1-25

Keilangan Taaw Ipegyegang Peuliꞌ 3:1-17

Ketulduan i Jesus pasal et Kemilikan et Empuꞌ 3:18—12:50

Mengeꞌ Emuring eldew i Jesus 13:1—19:42

Ating pegkebiyag peuliꞌ bekeꞌ mengeꞌ pegpebiriꞌ et Begerar 20:1-31

Dugang: sembatu negang pegpebiriꞌ Ye dut Galilia 21:1-25

1

Pasal ki Jesus Kristo Atin neng Beres, Empuꞌ

1 Dut sengkepunan maya ne Ya in pegngeranen Beres, kebayaꞌ et Empuꞌ Banar dut langit ating Beres, bekeꞌ atin neng Beres, Empuꞌ Banar.*

2 Ating Beres kebayaꞌ et Empuꞌ dut sengkepunan. 3 Ginuna et ating Beres ginsan neng keginisan sabab et tahag et Empuꞌ. Dipara ating Beres kaya negmendyari ginsan neng neguna. 4 Dut ating Beres puun et biyag†, bekeꞌ ating biyag siluꞌ et mengeꞌ taaw. 5 Ating siluꞌ megtetlang dut kelingban, segwaꞌ ating siluꞌ diki melkepan et kelingban.

6 Indyari, maya sembatung lelaki tinahag teyeg dut Empuꞌ ingaran ye si Juan.‡ 7 Natuꞌ si Juan supaya megsaksiꞌ, bekeꞌ megpesebanar pasal et ating siluꞌ, apang ginsan taaw kekingeg sampay mengandel et siluꞌ. 8 Diki lang si Juan atin siluꞌ, imbes ya natuꞌ supaya menaksiꞌ pasal et ating siluꞌ. 9 Na, ating tantung siluꞌ, ingin bersen ating beres, na tumlang dut ginsan et taaw, negeatuꞌ ne atuʼt dunyaꞌ. 10 Ating siluꞌ in pesi, natuꞌ ne et dunyaꞌ. Misan dunyaꞌ neguna sabab ye, segwaꞌ ketaawan kaya nekekilala dut kenye. 11 Nepeatuꞌ ating siluꞌ dut kedye na atin kenyeng bangsa, segwaꞌ dye na atin kenyeng ginuna, kaya megterima kenye.

12 Segwaꞌ sebarang megterima ating Beres, sampay pengandel dut ingaran ye, dye in metingkag na mengeꞌ yegang et Empuꞌ. 13 Na dye in megmendyaring mengeꞌ yegang et Empuꞌ, diki teyeg dut duguꞌ etawa keinginan et bilug, etawa napsuꞌ et megesawa, temed ipinegyegang dut Empuꞌ sabab et kegeayen et Empuꞌ.

Ating Beres Negmendyaring Taaw

14 Na, ating Beres negmendyaring taaw samat kityu bekeꞌ liminegdeng et sementaraꞌ atuʼt kityu. Nebiriꞌ tyu benyar et kenyeng ketaasan. Na itue, ketaasan et kesemba-sembatung yegang et Empuꞌ Amaꞌ. Na Ya baha et redyikiꞌ bekeꞌ keberbenaran.

15 Si Juan negpesebanar pasal ating Beres. Merensag beres i Juan, megsusugid kwan ye, “Itue ne pesi Ya, na pegsugiren ku in, ‘Na Ya ne pebibinyan dut daken, temed lebi nega set daken sabab ya una nega dut daken tiyeg negaʼt sengkepunan.’ ” 16 Sabab Ya, ating Beres, puspus et kasi. Indyari, ginsan tyu meraliꞌ neketerima et redyikiꞌ ye daran-peraran. 17 Sabab ating Keseraan et Empuꞌ binggey tagnaꞌ pebiyaꞌ dut ki Moises, segwaꞌ redyikiꞌ bekeꞌ keberbenaran et Empuꞌ binggey kityu sabab ki Jesus Kristo. Ya in pegingeranen dye Beres et Empuꞌ. 18 Kaya sinu-sinu nekebiriꞌ et Empuꞌ, selyu lang ating sembebatung yegang ye, na dut abiꞌ et Empuꞌ Amaꞌ. Na Ya negpebunayag et Empuꞌ dut kityu, sabab ya saliꞌsaliꞌ et Empuꞌ.

Pesebanar i Juan neng Mememewtismu pasal ki Jesus

(Mateo 3:1-2; Markus 1:1-8; Lukas 3:1-18)

19 Na, atin masa pesebanar i Juan pasal et Empuꞌ. Ganang diminateng ne mengeꞌ dinaak et mengeꞌ pegibuten et tawʼt Judio mawaʼt lungsud et Jerusalem, dinaak in mengeꞌ pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ Lebita supaya ingkuten si Juan baꞌ sinu ya. 20 Kaya ne negpeilu si Juan, segwaꞌ pinesebenaran ye ne, kwan ye, “Lein lang aku Kristo§ neng mememawing megderateng.”

21 Iningkut dye ya, “Baꞌ kwantin, sinu ke? Ikew be si Elias neng tarus tagnaꞌ?” Kwan ye, “Lein lang aku.” Nengingkut dye peuliꞌ, kwan dye, “Ikew takuꞌ Atin Tarus?”* Sinambag i Juan, “Lein.” 22 Dut ketimpus-timpusan kwan dye, “Sinu ke? Tubagaꞌ kay supaya maya mesugid kay dut negtahag damen. Enu mesugid mu pasal et diri mu?” 23 Si Juan siminambag dut bebresen i Isaias na tarus et Empuꞌ, kwan ye, “Aku,

‘Atin pegberes na sembatung megtitingkag dut kelnangan:

kwan, Ipetignaaꞌ myu dalan et Empuꞌ!’ ”†

24 Na, itueng mengeꞌ dinaak teyeg et mengeꞌ Pariseo, na metaas neng pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio.‡ 25 Nemengingkut gasi kenye, “Manu pegbewtismu ke baꞌ diki ikew Kristo, etawa si Elias, etawa Atin Tarus megtetagey kityung bangsa?” 26 “Pegbewtismu ku daken et danum,” sambag i Juan, “segwaꞌ maya megtitiyeg eset pinegketngaan myu na diki myu nekilala. 27 Ya na meglulundug daken. Diki lang teupen na aku memabad et sisiget et tempaꞌ ye, sabab diri ya lebing metaas daken.”

28 Itue neinabu dut lungsud et Betania dut dipag et danum et Jordan, na baꞌ embe pegbewtismuan i Juan.

Ya na Mengugad et Salaꞌ Tyu

29 Leing eldew nebiriꞌ i Juan si Jesus megsesentin kenye. Kwan i Juan, “Siyekiꞌ myu si Jesus, antangen ye bibili neng iungsud et Empuꞌ, na mengugad et salaꞌ ginsan taaw et sengkedunyaan! 30 Ya ne in pesi pegbentuan ku kwit tiꞌ, ‘Na sembatung lelaki na meglulundug daken, lebi nega et daken, sabab meguna nega dut daken tiyeg sengkepunan.’ 31 Misan aku, kaya sewd ku na Ya ne atin pesi, segwaꞌ angkan aku pegbewtismu et danum supaya mepebunayag Ya dut mengeꞌ tawʼt bangsa et Israel.

32-33 “Diki ku banar Ya nekilala sene in, segwaꞌ Empuꞌ na nenahag daken supaya megbewtismu et danum, Ya ne negpekilala. Kwaʼt Empuꞌ,

‘Kebiriꞌ ke et Empung Nakem mineug samat aksang teyeg et langit, sampay sumaleb sembatung lelaki. Ya ne na megbewtismu et Empung Nakem.’ ”

Indyari, nepesebenaran i Juan pasal ki Jesus, kwan ye, “Daken, nebiriꞌ ku et Nakem naꞌ Empuꞌ nineug samat aksang tiyeg et langit, sampay siminaleb ki Jesus. 34 Nebiriꞌ ku na atin neinabu, sampay pepesebenaran ku na itue ne, si Jesus ating Yegang et Empuꞌ Banar.”

Mengeꞌ Megunang Pepengenaran i Jesus

35 Siminunud neng eldew, nepeuliꞌ gasi dut danum et Jordan si Juan bekeꞌ duwang pepengenaran ye. 36 Ganang nebiriꞌ i Juan si Jesus megtetalib, kwan ye, “Siyekiꞌ myu tiꞌ be, Bibili neng ipesimayaꞌ et Empuꞌ.” 37 Ganang nekingeg et duwang pepengenaran ating bebresen i Juan, nepeselundung dye ki Jesus. 38 Peglingew i Jesus nebiriꞌ Ye dye na megseselundung kenye. Pegketbes iningkut Ye dye, “Enu pegtutulusen myu?” Kwan dye, “Rabi, retian ye ‘Menunulduꞌ’, embe peglelegdengan Mu?” 39 “Aniꞌ kew,” kwan i Jesus, “Apang mebiriꞌ myu.” Angkansa nememayaꞌ dye bekeꞌ nebiriꞌ dye baꞌ embe peglelegdengan ye. Diminuntin dye mengeꞌ lisag epat et mapun. Na ginebi dye ne duntin.

40 Si Andres neng tipused i Simon Pedro na sembatu dut duwa tiꞌ na nekekingeg et pegbebresen i Juan, bekeꞌ nepeselundung ki Jesus. 41 Megtuy tinulus i Andres tipused yeng si Simon bekeꞌ tinuturanan ye, “Ne,” kwan ye, “Nebiriꞌ kay ne atin Mesias!” Ingin bersen, atin Kristo.§

42 Pegketbes binibit ye si Simon dut ki Jesus. Na siminyek kenye si Jesus bekeꞌ negsugid, “Ikew si Simon, yegang i Juan. Pengeranan ku ne ikew tiban et Sepas.”*

Pegtingkag i Jesus ki Pelipe bekeꞌ ki Natanael

43 Pegdiklem nepikiran i Jesus pinegmenunga sumurung dut Galilea. Nebiriꞌ ye si Pelipe, kwan ye dut kenye, “Mayaꞌ daken.” 44 Si Pelipe samat ki Andres bekeꞌ ki Pedro, teyeg dye ginsan dut lungsud et Betsaida. 45 Nebiyanan i Pelipe si Natanael. Pegketbes sinugiran ye ya, “Nebiyanan kay ne na sembatung sinurat tagnaꞌ i Moises dut Keseraan et Empuꞌ bekeꞌ gasi sinurat et mengeꞌ tarus et Empuꞌ na Ya si Jesus tawʼt Nasaret, neng yegang i Jose.” 46 “Tawʼt Nasaret! Maya takuꞌ lumiwan na menunga teyeg duntin?” ingkut i Natanael. “Aniꞌ ke, siyekiꞌ!” kwan i Pelipe.

47 Ganang nebiriꞌ i Jesus si Natanael megsusurung kenye, kwan i Jesus, “Anie e taaw et Israel banar, ya diki mengdurupang.” 48 “Enukwan mu aku nekilala?” ingkut i Natanael. Timinubag si Jesus, “Mura ke tiningkag i Pelipe, nebiriꞌ ku ne lagi ikew dut sirung et puun et igus.” 49 Pegketbes negsugid si Natanael, “Rabi, ikew ne tuꞌ yegang et Empuꞌ, ikew ne tuꞌ surutan et Israel.” 50 Kwan i Jesus, “Nengandel ke sabab lang dut sinugid ku dimu na nebiriꞌ ku ne lagi ikew dut sirung et puun et igus? Kebiriꞌ ke nega et derekerang ginis na luwas nega et itue.” 51 Pegketbes sinugid i Jesus dut ginsan, “Sugiren ku kemyu et keberbenaran, mebiriꞌ myu meukaban langit, bekeꞌ mengeꞌ dereakan et Empuꞌ tumindal mineug pesurung dut daken, ating Yegang et Taaw.”†

2

Bulun dut Lungsud et Kana

1 Ganang iketlung eldew, maya bulun dut lungsud et Kana dut probinsiya et Galilea. Na, duntin induꞌ i Jesus. 2 Si Jesus bekeꞌ kenyeng pepengenaran dinangin gasi dut pegbulunan. 3 Na ganang kinabus et inumen neng alak*, negsugid induꞌ i Jesus kenye, kwan ye, “Kaya ne inumen.” 4 Sinugid i Jesus kenye, “Induꞌ†, enu pekilamud mu daken? Ingga peꞌ diminateng timpu na ipebiriꞌ basag ku dut mengeꞌ taaw.” 5 Negsugid gasi induꞌ ye dut mengeꞌ tetehagen, kwan ye, “Ibutaꞌ myu baꞌ enu sugiren ye dimyu.”

6 Na, duun maya enem neng siburan naꞌ batu, kede sembatu mekesunuan lengku mengeꞌ duwangpuluꞌ etawa telumpulung galun et danum. Itueng danum seled et ating mengeꞌ siburan peusalen et mengeꞌ tawʼt Judio et arat pinegarat pasal pegbebasaꞌ et keremut. 7 Negsugid si Jesus dut mengeꞌ tetehagen, “Behaniꞌ myu et danum.” Na, ampaꞌ dye binaha ginsan seked dut babaꞌ. 8 Pegketbes, sinugid i Jesus kedye, “Na tiban sumeuk kew, bitaꞌ myu dut mengengerigra dut pegkenkaanan.” Angkansa nememibit dye. 9 Ganang netimtiman et mengengerigra dut pegkenkaanan ating danum na negmendyaring inumen neng alak. Na diki ye nesewran baꞌ embe mawaꞌ et ating inumen, segwaꞌ nesewran et mengeꞌ tetehagen na nemeneuk et danum in. Pegketbes, tiningkag ye lelaki neng pegbubulunen. 10 “Na,” sinugid ye kenye. “Misan sinu, meguna pepelamak et menunungang alak. Indyari, ganang kelaꞌ ne neinum et mengeꞌ taaw, mura megpelamak et sumirib-sirib neng inumen. Segwaꞌ pinemuri myu pinekemenungang alak seked tiban.”

11 Itue una-una et mengeꞌ tendaꞌ na keliluꞌliluꞌ na binwat i Jesus. Binwat ye itue dut lungsud et Kana na dut probinsiya et Galilea. Na untin pinebunayag ye ketaasan ye. Sumampay mengeꞌ pepengenaran ye nemengandel kenye. 12 Pegketbes et itue, negpesanad de Jesus dut lungsud et Kapernaum. Megbebayaꞌ induꞌ ye, mengeꞌ ketipusdan ye, sampay mengeꞌ pepengenaran ye. Duntin timineteg dye et senu-senung eldew.

Si Jesus Siminurung dut Benwang Pengempuan

(Mateo 21:12-17; Markus 11:15-19; Lukas 19:45-48)

13 Ganang megapet ne timpu et Kenkaan et Neketalib‡ et mengeꞌ Judio, siminurung si Jesus dut lungsud et Jerusalem. 14 Set Templo§ neng Benwang Pengempuan et mengeꞌ tawʼt Judio, nebiriꞌ ye mengeꞌ taaw pemegdagang-dagang et mengeꞌ sapiꞌ, mengeꞌ bibili, sampay mengeꞌ aksang apang iunsud dut Empuꞌ. Bekeꞌ nebiriꞌ ye gasi mengeꞌ taaw pegsemsembian et pirak memegarung et lemisaan. 15 Nemaal si Jesus et lelapes neng tali, ampaꞌ ye ne pineglelepsan peliwan et Templo ginsan mengeꞌ bibili bekeꞌ mengeꞌ kesesepian. Pinegsesabug ye mengeꞌ pekparak neng siin et mengeꞌ menenambiꞌ et pirak, sampay tinuarang mengeꞌ lemisaan dye. 16 Sinugid Jesus dut memegdagang et mengeꞌ aksang, kwan ye, “Pengugaraꞌ myu atin atue. Kasiꞌ myu pegbuwataꞌ et benwaʼt deregangan benwa et Amaꞌ ku!” 17 Ganang nebiriꞌ dye itue, nerendeman et mengeꞌ pepengenaran ye nesurat dut Kesuratan et Empuꞌ, kwaʼt,

“Samat megdereleg et apuy seled pusuꞌ ku sabab et peglingew et benwa mu, u Empuꞌ.”*

18 Pegketbes, nemengingkut mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio dut ki Jesus, kwan dye, “Enu tendaꞌ na mepebiriꞌ mu damen na maya pesebanar na binwat mu itue?” 19 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Baꞌ rungkaten myu itueng Templo, pegketbes ipetiyeg ku lang et telung eldew.” 20 Negsugid mengeꞌ tawʼt Judio, kwan dye, “Uy naꞌ, epatnempuluꞌ enem neng teun binaal itueng templo. Na dimu, tebsen mu lang et telung eldew?”

21 Pegbersen ye inantang ye dut templo, segwaꞌ pegsindiren ye bilug ye. 22 Leyd, pegketbes na si Jesus negbiyag ne peuliꞌ teyeg et kepeteyan ye dut krus, nerendeman et mengeꞌ pepengenaran ye kwit binres ye. Sampay nengandel dye dut Kesuratan et Empuꞌ bekeꞌ dut beres na pinegberes i Jesus.

Mekesewran i Jesus Baꞌ Enu Seled et Pusuꞌ et Taaw

23 Ganang dun ne si Jesus dut lungsud et Jerusalem dut mengeꞌ Eldew neʼt Kenkaan et Neketalib, mekansang taaw nekebiriꞌ et mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ na binwat ye, bekeꞌ nemengandel dut kenye. 24 Segwaꞌ kaya nengarap si Jesus dut kedye et diri ye, sabab sewd ye pikiran et ginsan et mengeꞌ taaw. 25 Na diki keilangan i Jesus maya pegpesebanar kenye et sinu-sinu pasal et taaw, sabab mekesewran ye baꞌ enu dut seled et pusuꞌ et mengeꞌ taaw.

3

Si Jesus bekeꞌ si Nikodemo: Keilangan Taaw Ipegyegang Peuliꞌ

1 Maya sembatung lelaki na Pariseo, ingaran ye si Nikodemo na sakup et mememegbeg et taaw et Judio. 2 Nengumbaley ya dut ki Jesus sembatung gebi bekeꞌ negsugid, kwan ye, “Menunulduꞌ, nesewran kay ikew tuꞌ sembatung menunulduꞌ na teyeg dut Empuꞌ Banar. Sabab kaya sembatu mekekeradya et kelililuꞌliluꞌ na mengeꞌ tendaꞌ na pegbaalen mu baꞌ Empuꞌ kaya set dimu.”

3 Timinubag si Jesus, kwan ye, “Sugiran ku ikew et keberbenaran, selyu lang taaw ipegyegang peuliꞌ, diki ye mebiriꞌ pengmilikan et Empuꞌ.”

4 Iningkut i Nikodemo, kwan ye, “Enukwan taaw ipegyegang peuliꞌ baꞌ ya megurang ne? Tantu diki ya keseled keruwa peuliꞌ dut seled beteng et induꞌ ye apang ipegyegang peuliꞌ gasi.”

5 Tuminubag si Jesus, “Sugiran ku ikew et keberbenaran, selyu taaw ipegyegang et danum bekeꞌ Nakem et Empuꞌ, diki ya keseled dut Pengmilikan et Empuꞌ. 6 Baꞌ ipegyegang et taaw, asal taaw, segwaꞌ baꞌ ipegyegang et Nakem et Empuꞌ, asal ya nemengdyaring meinempuen eset biyag ye. 7 Kas ke megliluꞌ et sinugid ku dimu, na, keilangan myu ginsan ipegyegang peuliꞌ,” kwan i Jesus. 8 Sinugid gasi i Jesus kenye, kwan ye, “Megtepiyug deres baꞌ embe gaay ye. Mekingeg mu eriweswes ye, segwaꞌ diki mu mesugid baꞌ embe teyeg etawa embe surungan ye. Kwantin antangan ye dut mengeꞌ taaw ne ipinegyegang et Nakem et Empuꞌ.”

9 “Enukwan meinabu ituꞌ?” ingkut i Nikodemo.

10 Iningkut i Jesus kenye, “Diki be menunulduꞌ keʼt Israel? Na, diki mu meretian ginsan neng itue? 11 Sugiran ku ikew et kebenaran, pegbersen kay mayang nesewran kay, bekeꞌ pepesebenaran mayang nebiriꞌ kay. Segwaꞌ kemyu neng mengeꞌ taaw, diki nega mengasip et damen neng pesebanar. 12 Enukwan myu mandel pegbersen ku dimyu pasal et keginisan dut langit, baꞌ diki myu endelen pegbersen ku pasal et keginisan atuʼt dunya? 13 Kaya sinu diminuntin dut langit selyu lang ya ne mawaꞌ teyeg dut langit. Kaya iba ya ne Yegang et Taaw.

14 “Samat kwantin dut kelnangan tagnaꞌ, ganang ipineribuwat i Moises seli neng tumbaga na binaal ye, (apang baꞌ sinu tininduk et seli bekeꞌ sumiyek et atin dibuwat et usuk, megulinan dye.) Angkansa megsepantun gasi aku, Yegang et Taaw, keilangan iperibuwat dut usuk, 15 supaya baꞌ sinu mengandel daken maya biyag na kaya seskeran dut elepan et Empuꞌ Banar.

16 “Sabab mekasi banar Empuꞌ eset mengeꞌ taaw atueʼt sengkedunyaan, ne binggey ye kenyeng bugtung na Yegang supaya isimayaꞌ, supaya sebarang mengandel kenye diki lang metiksaꞌ dut Narkaꞌ, segwaꞌ maya biyag naꞌ kaya seskeran dut elepan et Empuꞌ Banar. 17 Sabab diki lang pinelusu et Empuꞌ kenyeng yegang supaya ukuman apang dusaen mengeꞌ taaw atueʼt sengkedunyaan, imbes supaya puwasen ye mengeꞌ taaw mawaʼt keselaan dye.

18 “Sebarang mengandel eset ating Yegang et Empuꞌ diki ne meukuman et Empuꞌ. Segwaꞌ sebarang diki mengandel, inukum ne, sabab kaya nengandel daken, na ating kesembatu-sembatung Yegang et Empuꞌ. 19 Na inukum dye, sabab natuꞌ ne aku eset dunya, samat siluꞌ dut kelingban, segwaꞌ mengeꞌ taaw et sengkedunyaan iningin dye nega lingeb eset telang, sabab kedyeng keradya mereraat. 20 Sebarang megpemuwat et meraat, megiseg et telang, sabab mendiꞌ megpekabiꞌ et telang supaya diki mebunayag mengeꞌ mereraat neng keradya dye. 21 Segwaꞌ sebarang megpengebiyagan dut keberbenaran pepekabiꞌ dut telang supaya mebunayag kenyeng mengeꞌ nekeradyang bubuwaten sabab et pegandel ye dut Empuꞌ.”

Lebing Metaas si Jesus eset ki Juan

22 Pegketbes et itue, siminurung si Jesus bekeꞌ mengeꞌ pepengenaran* ye dut probinsiya et Judea. Na dun dye liminegdeng bekeꞌ nemengbewtismu. 23 Si Juan gasi negbewtismu dut Enon abiꞌ et Salem, sabab mekansang danumen, bekeꞌ daran memegsurung kenye duntin mengeꞌ taaw na megpebewtismu. 24 Sabab ating masa ingga peꞌ nepirisu si Juan.

25 Kasa in nemegsagkaꞌ mengeꞌ pepengenaran i Juan dut sembatung Judio pasal et pegbebasaꞌ neng pinegarat. 26 Siminurung dye dut ki Juan, kwan dye, “Rabi, inyet iba-iba mu bekeꞌ pepesebenaran mu pasal kenye dut dipag et Jordan, na ya pegbewtismu gasi. Duun megsurung kenye ginsan.”

27 Tuminubag si Juan, “Kaya enu-enu meterima et taaw selyu igbey kenye teyeg et Empuꞌ dut langit. 28 Kemyu ne mekepegpesebanar baꞌ enu pegsugiren ku, ‘Diki aku Kristo, atin piniliꞌ et Empuꞌ pemegbeg, segwaꞌ aku linusu mena dut kenye.’ 29 Sabab pegelban neng libun apang gasi dut nengeleb neng lelaki. Dut terisabeng gasi, sasat ya megtetagey, pegkikinggen ye lang gibek-gibek. Naꞌ pegkekingeg ye et bensag et lelaki na ipebulun, neksanan ne ya banar. Megdemikian ne kwantin tiban aku bekeꞌ si Jesus. Dyukup ne keksanan ku sabab kenyeng pegdateng. 30 Sabab keilangan ne si Jesus periribuwat, aku gasi pesesanad ne.”

Ya Teyeg dut Dibuwat Langit

31 “Ya ne teyeg dut dibuwat langit metaas eset ginsan. Na ya teyeg dut dunya, dut dunyaꞌ gasi bekeꞌ pegberes samat ya na atuʼt dunya. Angkansa ya ne mawaꞌ dut langit metaas eset ginsan. 32 Pepesebenaran ye mengeꞌ nebiriꞌ sampay nekingeg ye dut dibuwat langit. Segwaꞌ merahang lang pengandel et pesebanar ye. 33 Sebarang taaw mengandel et kenyeng pesebanar, pepesebenaran et taaw Empuꞌ keberbenaran. 34 Sabab ya ne na pinelusu et Empuꞌ, pegberes et beres teyeg et Empuꞌ, sabab Empuꞌ negbegey kenye et Nakem Ye et kesukupan. 35 Pegmerganen et Empuꞌ Amaꞌ yegang ye, bekeꞌ binggey ye ginsan neng keginisan dut gewman ye. 36 Mayang sinu mengandel et ating Yegang et Empuꞌ maya biyag kaya seskeran. Segwaꞌ baꞌ sinu megmendiꞌ dut ating Yegang et Empuꞌ, diki kebiyaꞌ et biyag kaya seskeran. Segwaꞌ kutuk et Empuꞌ dut kedye, diki mepapas.”

4

Si Jesus bekeꞌ Sembatung Libun Tawʼt Samaria

1 Ganang neebaran et mengeꞌ Pariseo na lebing mekansang ne negayat bekeꞌ nebewtismuan i Jesus eset ki Juan. 2 Segwaꞌ banar ye, diki lang si Jesus nengbewtismu, erapun kenyeng mengeꞌ pepengenaran key. 3 Pagkaꞌ kwantin ne, atin beres nesewran nega i Jesus. Na tinirengan ye dut probinsiya et Judea, nepeuliꞌ gasi dut probinsiya et Galilea. 4 Segwaꞌ keilangan ye tumalib dut probinsiya et Samaria.

5 Angkansa duminateng si Jesus dut kebenbenwanan et probinsiya et Samaria pegngeranen Sikar, mekabiꞌ et lugtaꞌ na binggey i Jakob tagnaꞌ dut yegang yeng si Jose. 6 Na duntin Tebud i Jakob, narung si Jesus dun sabab et nelupug ne et pegpanew-panew ye. Na meginapet ne et tengeldew.

7 Maya sembatung libun na tege-Samaria na duminateng dun apang menageb. Negsugid si Jesus kenye, “Mekedyari be menginum et danum myu?” 8 Ating masa kaya sentin mengeꞌ pepengenaran ye sabab nemengelen et pegkaan. 9 Negsugid ki Jesus libun neng Samaritano, kwan ye, “Ikew Judio, aku Samaritano. Manu megtew ke daken et danum na inumen?” (Sabab diki mekedyari mekeiba-iba tawʼt Judio dut tawʼt Samaritano). 10 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Baꞌ mekesewran mu lang baꞌ enu binggey et Empuꞌ dut taaw bekeꞌ baꞌ sinu itueng panew dimu et inumen, meraliꞌ tumew ke daken et danum, bekeꞌ begeyan ke et danum neng biyag.” 11 Siminambag libun kenye, kwan ye, “Ilaꞌ, kaya tuꞌ teteur mu apang iseuk, sabab merarem itueng tebud. Embe meisian mu et itueng biyag neng danum? 12 Na tagnaꞌ tiꞌ negey dameng keupuꞌupuan tyu ne si Jakob et tebud na itue. Na atue sampay ya nekeinum nega, kwantin gasi kenyeng keyegangan bekeꞌ mengeꞌ kesepian, bekeꞌ ibang mengeꞌ ipatan ye. Metaas ke nega be takuꞌ dut damen neng keupuꞌupuan na si Jakob?” 13 Timinubag si Jesus, kwan ye, “Sebarang minum et danum na itue tuknewen nega peuliꞌ. 14 Segwaꞌ baꞌ sinu keinum et danum naꞌ igbey ku kenye, diki ne ya tuknewen peuliꞌ. Tantu banar, danum neng pegebgey ku in megmendyaring senep dut seled ye, na musbu periribuwat sumked dut biyag na kaya seskeran.”

15 Sinugid et libun dut kenye, kwan ye, “Ilaꞌ, kwantin, begeyiꞌ ku et danum na pegsugiren mu in, supaya diki ne tuknewen ku peuliꞌ, sampay pepeuliꞌpeuliꞌ ku nega atue apang menageb et danum.” 16 Sinugid i Jesus kenye, “Panew ne, tingkagaꞌ esawa mu mura kemyu peuliꞌ atue.” 17 “Kaya lang esawa ku,” tubag et libun. Segwaꞌ negsugid si Jesus kenye, “Banar pegsugiren mu na kaya esawa mu. 18 Temed banar ye, ikew maya ne lima bulnut mu, pegiban-ibanen mu tiban in, lein lang esawa mu. Banar gasi atin pegsugiren mu in.” 19 “Ilaꞌ,” kwan et libun, “kedam ku ga be, tarus ke. 20 Mengeꞌ kegunggurangan kay pemegempuꞌ dye set itueng bukid e. Segwaꞌ kemyu na mengeꞌ Judio, pegsugiren myu, subaliꞌ dut Jerusalem lang pegempuan.”

21 Sinugid i Jesus, kwan ye, “Mengandel ke daken, libun, mapet timpu baꞌ embe pengempuan myu et Empuꞌ Amaꞌ, diki lang itueng bukid lang, etawa dut Jerusalem lang. 22 Kemyu mengeꞌ Samaritano, megpengempuꞌ kew, segwaꞌ diki myu mekekilala, ating pegempuen myu. Na, temed damen megpengempuꞌ kay mekesewran kay, sabab ating mememawiꞌ teyeg dut mengeꞌ tawʼt Judio. 23 Sabab megderateng ne timpu, na atue ne pesi tiban, na mengeꞌ banar neng mengengempuꞌ, pegempuen dye Empuꞌ Amaꞌ dut Nakem bekeꞌ keberbenaran. Samat atin pegtutulusen et Empuꞌ Amaꞌ na mengeꞌ mengengempuꞌ kenye. 24 Empuꞌ Banar tawʼt langit, angkansa mayang mengempuꞌ kenye, subaliꞌ megpeempuꞌ teyeg et seled atey dye bekeꞌ dut keberbenaran.”

25 Negsugid libun, kwan ye, “Sewd ku pasal et Mesias, pegsugiren na Kristo, na megderateng. Baꞌ ya dumateng ne, iperetiꞌ ye ginsan damen.”

26 Negsugid si Jesus, “Aku ne pesi, itue na megberes dimu!”

Nemekepeuliꞌ ne mengeꞌ Pepengenaran i Jesus

27 Pegketbes et atin, nemekepeuliꞌ ne mengeꞌ pepengenaran ye, segwaꞌ nemegliluꞌliluꞌ sabab nebiriꞌ dye na nemegsudsugid iba ye libun. Segwaꞌ kaya nesewran dye nengingkut dut libun, “Enu gaay mu?” etawa ki Jesus, “Manu pekisudsugid ke kenye?”

28 Pegketbes tinektak et libun kenyeng sesegban ampaꞌ ne nuliꞌ dut lungsud in, bekeꞌ pinegsisampay ye dut mengeꞌ taaw, kwan ye, 29 “Aniꞌ kew, birinaꞌ myu, maya lelaki na negsugid daken pasal ginsan buwat na nebuwat ku. Itue ne meraliꞌ pegngeranen dye et Kristo.” 30 Nemengliwan mengeꞌ taaw dut kebenbenwanan apang dumuntin dut ki Jesus.

31 Pinegleleges et mengeꞌ pepengenaran ye, kwan dye, “Rabi, pengaan mena.” 32 Segwaꞌ negsugid si Jesus kedye, “Maya pegkaan ku na diki myu pegsesewren.” 33 Angkansa nemegbungburung dye, “Kaluꞌ maya nibit kenye et kekanen ye,” kwan dye. 34 Kwan i Jesus, “Pegkaan ku bekeꞌ kebiyagan ku, tumanen baꞌ enu keinginan et Empuꞌ banar neng negtahag daken, seked pinekeradya daken tebsen ku. 35 Diki be pegsugiren myu na epat negang bulan mura mengeyg? Isugid ku dimyu, imukrataꞌ mata myu, siyekiꞌ myu uma be tiꞌ bekeꞌ siyekiꞌ myu keldamen et mengeꞌ taaw neng pelilibut tyu. Lutuꞌ ne, mekedyari ne keygen. 36 Iantang et buaꞌ itueng mengeꞌ taaw, misan tiban pasal et mengengeyg, meketerima ne et bagiꞌ ye. Kwantin gasi tiban megkekeyg ne gasi et buaꞌ dut biyag na kaya seskeran, angkansa mengunguma bekeꞌ mengengeyg memegkesan dye saliꞌsaliꞌ. 37 Sabab banar ne itueng pegsugiren, ‘Sembatu negpesasad, iba gasi mengengeyg.’ 38 Tinahag ku kemyu supaya mengeyg, atin ne lein kemyu negsasad. Sengketaawan negsensaraꞌ sentin, temed keygen myu kedyeng pinegsenseraan.”

39 Mekansang ne mengeꞌ tawʼt Samaritano et itueng lungsud nemengandel ki Jesus, sabab et pesebanar et libun na atin, na kwan ye, “Nesewran ye ginsan baꞌ enu nekeradya ku!” 40 Angkansa, ganang negpekabiꞌ dut ki Jesus mengeꞌ Samaritano, inangat dye na tumeteg mena ya dut kedye. Na tumineteg si Jesus dun et duwang eldew.

41 Sabab et mengeꞌ bebresen i Jesus kiminansang mengeꞌ mengengandel. 42 Sinugid dye dut libun, “Diki lang sabab ye dut bebresen mu nengandel kay, segwaꞌ tiban, tantung ya ne nekingeg et dameng bilug sampay nesewran kay ne, si Jesus ne banar mememawiꞌ et mengeꞌ taaw atuʼt dunyaꞌ.”

Pinegulinan i Jesus Yegang et Sembatung Pegibuten

43 Pegketalib et duwang eldew, nugad si Jesus eset lungsud et Sikar, siminurung dye dut probinsiya et Galilea. 44 Sabab pegsugiren ye kwit ne tiꞌ, na sembatung tarus, baꞌ dut kenyeng diring lungsud, kaya kebentugan ye. 45 Ganang diminateng ne si Jesus dut Galilea, tinerima ya et menunga mengeꞌ tawʼt Galilea, sabab nebiriꞌ dye ginsan na binwat ye dut Kenkaan et Neketalib dut lungsud et Jerusalem, sabab ating masa nemegtekaꞌ dye duntin.

46 Angkansa siminurung si Jesus peuliꞌ dut lungsud et Kana dut Galilea. Na dut Kana binelyu ye danum negmendyaring inumen (alak) tagnaꞌ tiꞌ. Na, dun maya sembatung pegibuten na mesakit kenyeng yegang na lelaki dut lungsud et Kapernaum. 47 Ganang neebaran ye na si Jesus nepeuliꞌ dut Galilea teyeg dut Judea, siminurung ya megtuy dut ki Jesus supaya megpeingasiꞌ na baꞌ mekedyari pesanad dut Kapernaum apang pegulinan kenyeng yegang, sabab kupatey ne. 48 Sinugid i Jesus kenye, “Subaliꞌ kebiriꞌ kew mena et mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ, temed baꞌ diki kew kebiriꞌ, diki kew mengandel.”

49 Negsugid ating pegibuten, kwan ye, “Ilaꞌ, baꞌ mekedyari, duntinaꞌ mena daken, mura yegang ku matey.” 50 Sinugid i Jesus, “Muliꞌ ke ne. Negulinan ne yegang mu.” Pagkaꞌ atin ne inandel ye bebresen i Jesus pegketbes nugad. 51 Ganang dun nega ya et dalan, sinusup ya et kenyeng tetehagen. Na negsugid kenye na menunga ne kenyeng yegang na lelaki. 52 Angkansa iningkut ye dye baꞌ eteg lisag negulinan yegang ye. Sinugid dye kenye, “Inibuanan et egnew ye kegapun meglilingkid eldew meglilisag sembatu.” 53 Nerendeman ye na neginalep banar lisag na pegsugid kenye i Jesus, na kwan, “Yegang mu negulinan ne.” Angkan ginsan et seled benwa et pegibuten nemengandel ki Jesus, na ya ating Yegang et Empuꞌ Banar.

54 Itue ne ikeruwang keliluꞌlilung tendaꞌ na binwat i Jesus pegsurung ye dut probinsiya et Galilea teyeg dut probinsiya et Judea.

5

Pinegulinan i Jesus Taaw eset Libtung dut Betesda

1 Pegketbes et itue, maya gasi pegkenkaan et mengeꞌ tawʼt Judio. Angkansa tuminungul si Jesus dut lungsud et Jerusalem. 2 Dut lungsud et Jerusalem, mekabiꞌ dut Lelengewan et Bibili, maya libtung duntin, na pegngeranen set beres et Hebreo Betesda. Na dut pelilibut ye maya limang benwa tetegeyan et taaw. 3 Atue netimung ginsan mengeꞌ bulensekiten ne mengeꞌ taaw. Maya menglulubid mengeꞌ beleg, mengeꞌ pangkul, bekeꞌ mengeꞌ patey sembelaꞌ bilug. 4 (Sabab maya timpu na dereakan et Empuꞌ mineug supaya kewkewen ye libtung. Baꞌ sinu keuna tumlep dut danum, megnunga megtuy, misan enung ginis nega sakit ye.)*

5 Maya untin sembatung lelaki telumpuluꞌ walung teun ne sakit ye. 6 Nebiriꞌ i Jesus na pebubuntul untin bekeꞌ nesewran ye na samat kwantin ne lagi kekwiten et peresaan ye. Iningkut i Jesus ya, “Ingin mu be megnunga?” 7 “Ilaꞌ,” kwan et bulensekiten in, “Kaya lang misan sinu megtabang daken supaya ipesbur aku baꞌ danum kewkewen ne. Sasat ku pesbur ne teyen maya ne nekeuna set daken.” 8 Pegketbes negsugid si Jesus kenye, kwan ye, “Teyeg ne! Bitaꞌ ne iigaan mu! Indyari manew ke ne!” 9 Negnunga megtuy lelaki in. Binikyat ye iigaan ye, mendyari nanew ne gasi.

Atin neng eldew et Sabadu, Eldew et Kepeternan dut mengeꞌ taaw Judio. 10 Angkansa nemegsugid mengeꞌ pegibuten et Judio dut lelaki neꞌ pinenunga, kwan dye, “Eldew et Kepeternan tiban! Diki lang mekedyari biten mu iigaan mu.” 11 Segwaꞌ tinubag ye, “Maya lelaki na negpenunga daken, sugid ye, ‘Bikyataꞌ igan-igaan mu in, mendyari manew ke!’ ” 12 Na iningkut dye ya, kwan dye, “Sinu itueng taaw na negsugid dimu na, ‘Bikyataꞌ igan-igaan mu mendyari manew ke’?” 13 Segwaꞌ kaya nekilala ye baꞌ sinu negpenunga kenye, sabab si Jesus nugad ne dut kineldaman. 14 Pegketbes et itue nebiyanan i Jesus ya dut Templo (pengempuan neng benwa) bekeꞌ sinugid i Jesus kenye, “Birinaꞌ, menunga ke ne. Kas ne pegkesalaꞌ kaluꞌ lumbi nega sentin meinabu dimu.” 15 Nugad ne lelaki ampaꞌ ye ne sinugiran mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio, kwan ye, “Si Jesus pelan negpenunga daken.” 16 Na sabab negpemuwat si Jesus et Eldew et Kepeternan, sentin ne pegtagnaꞌ et pegraat kenye et mengeꞌ pariꞌ et Judio.

17 Segwaꞌ timinubag si Jesus kedye, kwan ye, “Misan Amaꞌ ku pegkeradya sampay itueng eldew, megdemikian daken, pegkeradya ku gasi.” 18 Sabab et itueng pinegberes, angkan tiban pegsisipian dye si Jesus apang lebing imeteyen ya, diki lamang et pegsungsang et Eldew et Kepeternan, temed sampay pegsugiren dye na pegtingkagen i Jesus Empuꞌ Banar na kenyeng Amaꞌ, bekeꞌ nekisaliꞌ ya dut Empuꞌ.

Kepengdyarian et Empuꞌ Yegang

19 Tinubag ginsan itue i Jesus, kwan ye, “Sugiran ku kemyu et keberbenaran, kaya mebutbuwat et akung Yegang et diriꞌ lang, segwaꞌ mayang pegbuwaten ku atin lang et mekebiriꞌ ku dut pegkeredyanen et Amaꞌ ku. Sabab baꞌ enu buwaten et Amaꞌ, megdemikian akung Yegang ye atin gasi buwaten ku. 20 Sabab pegmergaen et Amaꞌ aku, kenyeng Yegang, bekeꞌ pepebiriꞌ ye daken ginsan bubuwaten ye. Sampay megpebiriꞌ ya et daken et mengeꞌ lebi negang keliluꞌlilung ginis dut kepengliluan myu supaya mengliluꞌ kew banar. 21 Sabab baꞌ enukwan mengeꞌ patey bengunen et Empuꞌ Amaꞌ peuliꞌ bekeꞌ begeyan yeʼt biyag, megdemikian aku, Yegang et Empuꞌ, kebgey gasi et biyag dut sebarang meinginan ku begeyan et atin. 22 Misan Empuꞌ Amaꞌ diki mengukum et sinu-sinu, segwaꞌ pinegbayaꞌ ye ginsan ukuman dut daken, na Yegang ye. 23 Supaya ginsan bumantug daken samat pegbantug dut Empuꞌ Amaꞌ. Sebarang diki bumantug dut Yegang et Empuꞌ diki gasi pegbantug dut Empuꞌ Amaꞌ na negtahag daken.

24 “Asal banar sugiren ku dimyu, sebarang megkingeg et daken neng bebresen, bekeꞌ mengandel kenye na negtahag daken, maya biyag na kaya seskeran. Bekeꞌ diki ne dusaen dut Narkaꞌ, imbes ne inubuꞌ ne ya dut biyag teyeg dut kepeteyan. 25 Sugiran ku kemyu banar,” kwan i Jesus, “na megderateng ne timpu, na asal tiban ne, beres et Yegang et Empuꞌ mekekingeg et mengeꞌ taaw na diki mengandel, antangan dye mengeꞌ patey. Sebarang megkingeg bekeꞌ mengandel, na atin megbiyag. 26 Sabab Empuꞌ Amaꞌ maya kepengdyarian menggey et biyag, bekeꞌ akung Empuꞌ Yegang binggeyan ye gasi et kepengdyarian na menggey et biyag. 27 Na binggeyan gasi aku et Empuꞌ et kepegbayaan mengukum, sabab aku pegtingkagen Yegang et Taaw.” 28 “Kas kew megliluꞌ pasal itue, sabab maya timpu na misan dun net lebeng kekingeg nega et bebresen ku. 29 Pegketbes memengliwan dye eset mengeꞌ lebeng, sebarang negpemuwat et menununga megbangun dut kebiyagan kaya keskeran dut langit. Segwaꞌ sebarang negpemuwat et kereatan megbangun dye dut kedusaan kaya keskeran dut Narkaꞌ.”

Mengeꞌ Megpebanar pasal et ki Jesus

30 Negsugid si Jesus, “Baꞌ daken lang kaya mekebutbuwat ku. Pegukumen ku mayang mekekingeg ku lang teyeg dut Empuꞌ, angkansa daken neng ukuman metignaꞌ, sabab teyeg dut keinginan et Empuꞌ na negtahag daken. 31 Baꞌ aku lang megpesebanar et bilug ku, daken neng pesebanar diki mekedyari terimanen. 32 Segwaꞌ maya iba negpesebanar pasal dut daken, bekeꞌ sewd ku na kenyeng pesebanar pasal daken keberbenaran. 33 Negtahag kew sumurung dut ki Juan, bekeꞌ negpesebanar ya et keberbenaran pasal dut daken. 34 Diki ku keilangan pesebanar et taaw, segwaꞌ pegbersen ku lang pasal ki Juan supaya mebawiꞌ kew. 35 Si Juan sepantun siluꞌ na megdedleg bekeꞌ megbebgey et telang, na neksanan kew et diki nekwit dut telang ye. 36 Segwaꞌ maya pesebanar pasal dut daken na lebi negaʼt pesebanar i Juan. Sebarang mengeꞌ keradya na binggey et Empuꞌ daken supaya tebsen, na atin ne pesi pegbuwaten ku. Na atin pegbuwaten ku negpesebanar na aku tinahag et Empuꞌ Amaꞌ. 37 Empuꞌ Amaꞌ na negtahag daken. Ya ne pesi negpesebanar pasal dut daken. Kekwiten diki myu nekingeg beres ye bekeꞌ nebiriꞌ kenyeng deregbesan. 38 Etawa kenyeng bebresen kaya megteteg dut dimyu, sabab diki kew pengandel dut aku neng tinahag ye. 39 Pegbatsaꞌ myu banar dut Kesuratan et Empuꞌ sabab nepikir myu duun maya meisiꞌ myu na biyag kaya seskeran dut langit. Bekeꞌ itueng mengeꞌ Kesuratan negpesebanar pasal dut daken. 40 Segwaꞌ mendiꞌ kew mengandel eset daken supaya teyen megbiyag kew et kaya seskeran dut langit.”

41 Sinugid i Jesus dut mengeꞌ pariꞌ et Judio, kwan ye, “Diki ku kegeayan bentugen aku et teyeg dut taaw. 42 Segwaꞌ sewd ku seled pusuꞌ myu. Bekeꞌ sewd ku na kaya pegmergaꞌ et Empuꞌ dut seled pusuꞌ myu. 43 Natuꞌ ku atue sabab et tinahag aku et Empuꞌ Amaꞌ ku, segwaꞌ diki myu aku pegterimanen. Temed baꞌ maya ibang taaw matuꞌ et dimyu sabab dut kenyeng ingaran, pegterimanen myu. 44 Enukwan kew kepengandel daken baꞌ pegterimanen myu pegbantug lang et taaw petetaaw? Segwaꞌ diki kew megkeradya supaya meisiꞌ myu pegbantug teyeg dut ating sembebatung Empuꞌ Banar dut langit. 45 Segwaꞌ kasiꞌ myu pikiraꞌ na aku megsumbung dimyu dut elepaʼt Empuꞌ Amaꞌ dut emuring ukuman ye. Imbes si Moises tagnaꞌ na pegeerapen myu, ya megsumbung dimyu. 46 Baꞌ nengandel kew ki Moises, mengandel kew gasi daken, sabab negsurat ya pasal daken dut seled Kesuratan et Empuꞌ. 47 Segwaꞌ, sabab diki myu endelen sebarang sinurat ye, enukwan myu meandel mengeꞌ pinegberes ku in?”

6

Pinekaan i Jesus Limang Ribu Taaw

(Mateo 14:13-21; Markus 6:30-44; Lukas 9:10-17)

1 Pegketbes et itue, duminipag si Jesus dut sembelang dipag et dagat et Galilea, na pegtingkagen dye gasi neng dagat et Tiberias. 2 Segwaꞌ mekansang taaw nibut dut kenye sabab nekebiriꞌ dye et mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ na binwat dut mengeꞌ taaw naꞌ mesakit, ganang ipinenunga ye dye. 3 Pegketbes tuminungul de Jesus bekeꞌ mengeꞌ pepengenaran ye dut kilid et bukid bekeꞌ nemengarung duntin. 4 Mekabiꞌ ne tagnaꞌ Paskuwa*, atin Kenkaan et Kerendeman Neketaliban et mengeꞌ tawʼt Judio.

5 Pegsiyek i Jesus mekansang taaw pesusurung dut kenye, kwan ye ki Pelipe, “Embe elnan tyu et mengeꞌ pegkaan supaya maya kanen et mengeꞌ taaw na itue?” 6 Nengingkut et itue supaya sulayan ye lang, sabab sewd ye ne lagi baꞌ enu buwaten ye.

7 Siminambag si Pelipe kwan ye, “Tengdan dut walung bulan et pegkeradya, diki lang keelen et pegkaan supaya ipekaan dut ginsan, meraliꞌ tegkasa-kasa ga sumubuꞌ sengketaawan.”

8 Maya sembatung pepengenaran ye, si Andres tipused i Simon Pedro, negberes, kwan ye. 9 “Maya anie e, sembatung yegang neng lelaki maya kenye limang betuen neng bengbang neng sebada, bekeꞌ maya duwang derisekan neng seraꞌ. Segwaꞌ senu ga metenaan ye eset keldamen et taaw na itue?”

10 Negsugid si Jesus, kwan ye, “Perungaꞌ mengeꞌ taaw in.” Dun maya mekapal neng keberirian. Nemengarung mengeꞌ taaw, na sebarang lelaki lang mengeꞌ limang ribu keldamen dye. (Sampay mengeꞌ kelilibunan bekeꞌ keyegangan duntin pebebayaꞌ gasi.) 11 Kimpetan i Jesus bengbang et yengyegang, ampaꞌ ne negpeselamat dut Empuꞌ, pegketbes ampaꞌ dye ne pinenggey dut ginsan et mengeꞌ taaw na memegarung. Megpesangkaꞌ dye lang misan senu nega kanen dye, kwantin gasi binwat ye dut seraꞌ. 12 Ganang nemeketbes ne nemengaan, sinugiran i Jesus mengeꞌ pepengenaran ye, kwan ye, “Timungaꞌ myu ginsan mengeꞌ eped dye in, supaya diki meudyasan.” 13 Angkansa pinenimung dye ne ginsan, nebaha sempuluꞌ duwang tibung et pinegputek-putek neng bengbang na neped dye nengaan. 14 Ganang nebiriꞌ et mengeꞌ taaw mengeꞌ keliluꞌliluꞌ neng tendaꞌ ne atin binwat i Jesus, sinugid dye kwan dye, “Landuꞌ banar itue ne naꞌ Tarus et Empuꞌ megderateng atuʼt dunya.” 15 Nebiꞌbiriꞌ i Jesus samat maya pikir dye na legesen dye ya buwaten dye et surutan, segwaꞌ mendiꞌ megay ye. Imbes neperayuꞌ yaya ye siminurung peuliꞌ dut budbukid.

Nanew si Jesus eset Timbew et Dagat

(Mateo 14:22-33; Markus 6:45-52)

16 Pegdateng et menginsarem ne, nepesanad mengeꞌ pepengenaran ye dut deplakan. 17 Na duun nemenakat et gubang supaya dumipag dye sumurung dut lungsud et Kapernaum. Indyari, pegdateng et meliblingeb ne, segwaꞌ si Jesus kayangga peꞌ nekebayaꞌ dut kedye. 18 Na, nasag deres bekeꞌ dimineklaꞌ gumbang. 19 Ganang pegkaꞌ pegayung dye ne, napet dye meraliꞌ mengeꞌ lima etawa enem neng kilometro ne. Nebiriꞌ dye si Jesus megpepanew dut timbew et dagat. Pekekabiꞌ dut gubang si Jesus pegkebiriꞌ dye, nemenakut ne. 20 Segwaꞌ sinugid i Jesus kedye, kwan ye, “Kas kewʼt takut, aku itue.” 21 Angkansa nemengsan dye na ampaꞌ ne pinesakat dye ya dut gubang. Na megtuy gubang nekerungguꞌ dut durungguan.

Tinulus et mengeꞌ Taaw si Jesus

22 Pegdatek diklem, nepetaren mengeꞌ kineldaman dut sendipag et dagat. Nebiriꞌ dye na maya lang senggubang duntin. Pikir dye, baꞌ kwantin, kaya lang meraliꞌ nekesakat si Jesus dut gubang naꞌ atin. Tantu mengeꞌ pepengenaran ye lang nemengugad. Kaya pebebayaꞌ si Jesus. 23 Segwaꞌ maya mengeꞌ gubang na teyeg dut lungsud et Tiberias nemengdungguꞌ mekabiꞌ dut pinegkenkanan i Jesus et mengeꞌ taaw et bengbang. Atin bengbang mura dye negkenkaan si Jesus negpeselamat mena dut Empuꞌ Banar. 24 Pegkaꞌ nesewd-sewran et kekeldaman na kaya duntin si Jesus sampay mengeꞌ pepengenaran ye, nemenakat dye dut gubang surung dut lungsud et Kapernaum supaya ebianen si Jesus.

Si Jesus Atin Kekanen Megbebegey et Biyag

25 Ganang nebiyanan dye ne dut sendipag et dagat, iningkut dye si Jesus, “Rabi (Menunulduꞌ), kengyan pegdateng mu atue?” 26 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Sugiran ku kemyu et kebenaran, pegtulusan myu daken, diki lang sabab ye et mengeꞌ keliluꞌlilung mengeꞌ tendaꞌ, temed sabab ye dut bengbang na nekaan myu seked binyagan kew. 27 Kasiꞌ myu pegsengseraiꞌ pegkaan na mekeusibaꞌ lang, temed pegsengseraiꞌ myu pegkaan na kumwit dut biyag na kaya seskeran. Na atin igbey ku, ating Yegang et Taaw, rimyu, sabab pinengerapan ne aku et Empuꞌ Amaꞌ.”

28 Pegketbes iningkut dye si Jesus, “Enu keredyanen kay apang mekeradya kay mengeꞌ keinginan et Empuꞌ?”

29 Siminambag si Jesus, “Keinginan et Empuꞌ itue ga be, mengandel kew daken na kenyeng dinaak.” 30-31 Sinugid dye dut ki Jesus, “Enung mengeꞌ tendaꞌ na pegbuwaten mu apang mebiriꞌ kay bekeꞌ mengandel dimu? Enu buwaten mu? Nemengaan mengeꞌ kegunggurangan tyu et kekanen neng manna† dut kelnangan. Tiaʼt dut Kesuratan tiꞌ et Empuꞌ, ‘Binggeyan ye dye et pegkaan teyeg et langit supaya maya kanen dye.’ Enu takuꞌ neng keradya pegbuwaten mu?”

32 Negsugid si Jesus kedye, kwan ye, “Sugiran ku kemyu et keberbenaran, diki lang negey si Moises dimyu et banar neng pegkaan teyeg dut langit. Segwaꞌ, atin Amaꞌ ku negey dimyu banar neng pegkaan teyeg dut langit. 33 Sabab ating pegkaan et Empuꞌ, atin ne ya megineug mawaꞌ dut langit na megey et biyag na kaya seskeran dut ginsan taaw atueʼt sengkedunyaan.” 34 “Begerar,” kwan dye, “Begeyiꞌ kay ne daran-peraran et ating pegkaan.” 35 Pegketbes negsugid si Jesus, “Aku ating pegkaan na mekepegbegey biyag. Baꞌ sinu kumabiꞌ daken, diki ne urapen, bekeꞌ baꞌ sinu mengandel daken diki ne tuknewen.

36 “Segwaꞌ samat pegsugiren ku dimyu, nekebiriꞌ myu ne aku temed diki nega mengandel kew. 37 Pepekabiꞌ daken ginsan neng taaw na igbey et Amaꞌ ku. Ginsan dye mengandel daken pepekabiꞌ daken, diki ku dye sempegen. 38 Nineug ku teyeg dut langit diki apang buwaten ku daken neng keinginan. Imbes, buwaten ku keinginan et Empuꞌ negtahag daken. 39 Na itue keinginan et Empuꞌ negtahag daken, na diki ku pesaran na malam misan sembatung taaw na binggey ye daken. Segwaꞌ biyagen ku dye peuliꞌ dut emuring eldew. 40 Sabab itue keinginan et Empuꞌ Amaꞌ. Sebarang kebiriꞌ dut daken yegang ye, bekeꞌ mengandel dut daken maya biyag na kaya seskeran, bekeꞌ biyagen ku ya peuliꞌ dut emuring eldew.”

41 Na mengeꞌ Judio nemegkiskines pasal ki Jesus sabab dut sinugid ye, “Aku ating pegkaan na teyeg dut langit.” 42 Kwan dye, “Diki takuꞌ itue si Jesus, yegang i Jose. Nesewran tyu amaꞌ bekeꞌ induꞌ ye? Enukwan pegsugiren ye tiban atin, kwan ye, ‘Nineug ku teyeg dut langit.’ ”

43 Kwan i Jesus, “Kas kew ne pegkiskines. 44 Kaya sinu mekepekabiꞌ daken selyu lang ya in ipekabiꞌ et Amaꞌ na negtahag daken. Sebarang mengandel daken mibit na biyagen ku ya peuliꞌ dut emuring eldew. 45 Nesurat dut Kesuratan et mengeꞌ Tarus et Empuꞌ, kwan,

‘Na dyeng ginsan penulduan et Empuꞌ.’

“Sebarang megkingeg dut Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ negkesewd dut kenye, atin pepekabiꞌ daken. 46 Kaya sinu nekebiriꞌ dut Empuꞌ Amaꞌ selyu lang aku na teyeg dut Empuꞌ. Aku lang na nekebiriꞌ dut Empuꞌ Amaꞌ.

47 “Isugid ku dimyu et keberbenaran, sebarang mengandel daken maya biyag na kaya seskeran. 48 Aku pegkaan na mekepegbegey et biyag,” sinugid i Jesus. 49 “Kegunggurangan myu nemekekaan et manna dut kelnangan tagnaꞌ, segwaꞌ nemematey dye nega. 50 Temed itue pegkaan tiban nineug teyeg dut langit, angkansa sebarang taaw kekaan diki lang matey. 51 Aku biyag neng kekanen na nineug teyeg dut langit. Baꞌ kanen et taaw itueng kekanen, megbiyag ya misan ingyan. Itueng kekanen, daken neng uned. Na atin ipemgey ku apang pebibiyag et kaya seskeran mengeꞌ taaw atuʼt dunyaꞌ,” kwan i Jesus.

52 Na nemegsagkaꞌsagkaꞌ dye banar na mengeꞌ tawʼt Judio, kwan dye, “Enukwan ye igbey kenyeng uned supaya kanen tyu?” 53 Kwan i Jesus kedye, “Isugid ku dimyu et keberbenaran, selyu lang kanen myu uned et Yegang et Taaw bekeꞌ inumen kenyeng duguꞌ, kaya lang biyag dut dimyu. 54 Sebarang kumaan et uned ku bekeꞌ minum et duguꞌ ku maya biyag na kaya seskeran. Na biyagen ku ya peuliꞌ dut emuring eldew. 55 Sabab daken neng uned banar na kekanen, bekeꞌ daken neng duguꞌ banar na inumen. 56 Sinu-sinu mengaan et daken neng uned bekeꞌ minum et daken neng duguꞌ petetaren ne dut daken, bekeꞌ aku dut kenye. 57 Samat pebibiyag naꞌ Empuꞌ Amaꞌ na negtahag daken, kwantin gasi aku pebibiyag sabab dut Empuꞌ Amaꞌ. Angkansa sinu-sinu megpengaan dut daken megbiyag sabab ku. 58 Itue e pegkaan nineug teyeg dut langit. Misan kenggunggurangan tyu nemekekaan et manna, nemematey dye nega. Segwaꞌ sebarang mengaan et itueng kekanen megbiyag et kaya seskeran.” 59 Pinegberes i Jesus itue sasat penulduꞌ dut pengempuan na benwa neng sinagoga dut lungsud et Kapernaum.

Mengeꞌ Abar pasal et Biyag na Kaya Seskeran

60 Ganang nekingeg itue kekensangan et mengeꞌ pepengenaran i Jesus negsugid, “Mebegat neng tulduꞌ itue. Sinu mekedyari kekingeg et atin?” 61 Segwaꞌ pegkesewd i Jesus na mengeꞌ pepengenaran ye na nemegkiskines pasal itue. Kwan i Jesus kedye, “Sabab be et itue tirengan myu aku? 62 Enukwan gasi baꞌ mebiriꞌ myu aku, atin Yegang et Taaw, peribuwat dut langit na baꞌ embe mawaꞌ ku sene in! 63 Empung Nakem megbegey et biyag. Segwaꞌ keseg et taaw kaya kegunaan menggey et biyag et taaw. Sebarang pinegberes ku dimyu, atin igbey biyag sabab atin teyeg nega et Empung Nakem. 64 Segwaꞌ maya nega dimyu kaya pengandel daken,” sinugid i Jesus. Sabab sewd i Jesus tihad sengkepunan baꞌ sinu kedye diki mengandel, bekeꞌ baꞌ sinu mengakal supaya ipegdagang diri ye. 65 Sinugpatan i Jesus bebresen ye, kwan ye, “Angkan ne itue pegsugiren ku dimyu, kaya sinu kepekabiꞌ daken selyu lang tugutan ya et Amaꞌ Empuꞌ.”

66 Ating masa mekansang ne pepengenaran i Jesus timinireng kenye, bekeꞌ kaya ne nibut dut kenye. 67 Sinugid i Jesus kedye, dut sempuluꞌ duwa in, kwan ye, “Kemyu gasi? Gaay myu mugad?”

68 Siminambag si Simon Pedro dut kenye, “Begerar, sinu nega ibuten kay? Eset dimu ne beres et biyag na kaya seskeran. 69 Nengandel bekeꞌ nesewran kay na ikew ating sembebatung kaya salaꞌ et Empuꞌ.”

70 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Diki be piniliꞌ ku kemyung sempuluꞌ duwa in? Segwaꞌ, maya sembatu dimyu sinelban i Seytan.” 71 Pepetudyaʼt bebresen i Jesus ki Judas, na yegang i Simon Iskariote. Na ya neng sembatu dut sempuluꞌ duwa na mengakal ki Jesus peuliꞌ tiꞌ.

7

Kaya Pemengandel mengeꞌ Tipused i Jesus

1 Pegketbes et itue, siminurung si Jesus dut leing-leing kebenwanan et probinsiya et Galilea. Pikir ye ne lumegdeng et merayuꞌ dut probinsiya et Judea. Sabab duntin maya mengeꞌ tawʼt Judio megtetagey mematey kenye. 2 Segwaꞌ ganang mekabiꞌ ne pegkenkaan et mengeꞌ tawʼt Judio pasal et Kerendeman et mengeꞌ Tetetluan et mengeꞌ Judio dut kelnangan, 3 mengeꞌ tipused i Jesus negsugid dut kenye, kwan dye, “Subaliꞌ mugad ke atue e bekeꞌ sumurung ke dut Judea, supaya mengeꞌ pepengenaran mu kebiriꞌ et mengeꞌ bubuwaten mu neng keliluꞌliluꞌ. 4 Kaya misan sinu pegtaguꞌ et keradya ye baꞌ ingin ye mebantug et ginsang mengeꞌ taaw. Pegbuwaten mu ne lang gasi itueng ginis, pebiriꞌ ke ne dut ginsan mengeꞌ taaw atueʼt dunyaꞌ.” 5 Sinugid itue et mengeꞌ tipused i Jesus, sabab kenyeng mengeꞌ ketipusdan, kayangga peꞌ megpengandel dut kenye.

6 Kwan i Jesus kedye, “Sugat neng timpu ku ingga peꞌ diminateng; Segwaꞌ dut dimyu misan enung timpu mekedyari. 7 Kaya miseg dimyu mengeꞌ taaw. Segwaꞌ dye megiseg daken, sabab pinesebenaran ku kedyeng keradya neng mereraat. 8 Kemyu mene dumuntin dut kenkeanan dut lungsud et Jerusalem. Mendiꞌ ku mena daken, sabab daken neng sugat neng timpu ingga peꞌ diminateng.” 9 Pegimbes et bebresen ye, nepetektak dut Galilea.

Sumurung si Jesus dut Kenkeanan dut Jerusalem

10 Segwaꞌ, ganang nemekeugad ne mengeꞌ ketipusdan i Jesus pesurung dut kenkeanan dut Jerusalem, nepeselundung gasi ya. Segwaꞌ kaya nesewran et mengeꞌ kineldaman, nepetetaguꞌ lang. 11 Maya pegtulusen ya et mengeꞌ tawʼt Judio dut kenkeanan sampay nemengingkut-ingkut ne, “Embe ne ating lelaki?” 12 Eset kineldamaʼt taaw limingkep bungburung pasal kenye. Kwan et iba, “Menungang taaw atin.” Kwan et iba gasi, “Meraat, sabab pengakal lang et mengeꞌ taaw.” 13 Kaya misan sinu mekeurem na megsugid et enu-enu pasal ki Jesus eset elepan et kineldaman, sabab megtakut dye et mengeꞌ pegibuten et tawʼt Judio.

14 Megtetetngaꞌ peꞌ et Kenkaan et Kerendeman et mengeꞌ Tetetluan, si Jesus diminuntin dut Templo na pengempuan neng benwa apang menulduꞌ. 15 Nemengliluꞌ mengeꞌ pegibuten et tawʼt Judio sampay nemengingkut, kwan dye, “Enukwan negkesewd itueng taaw sementaraꞌ kaya pinegiskulan?” 16 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Pegtulduꞌ ku diki teyeg dut pinegiskulan ku. Segwaꞌ mawaꞌ dut Empuꞌ negtahag daken. 17 Baꞌ keinginan et sinu-sinu na buwaten ye keinginan et Empuꞌ, mekilala ye na baꞌ daken neng tulduꞌ teyeg dut Empuꞌ etawa baꞌ teyeg dut daken lang. 18 Sebarang pegberes pasal et kenyeng bubuwaten, supaya bentugen bilug ye kaya menunga. Segwaꞌ baꞌ sinu pegberes pasal et bubuwaten ye apang ikebantug dut negtahag kenye, ya metignaꞌ neng taaw, banar kaya embut dut kenye.” 19 Sinugid gasi i Jesus dut kedye, kwan ye, “Tagnaꞌ tiꞌ, diki be binggey i Moises dimyu atin Keseraan et Empuꞌ? Segwaꞌ kaya misan sembatu dimyu nekesunud. Manu ingin myu aku imeteyen?”

20 Siminambag kineldaman, kwan dye, “Banar ne, megsesaleb dimu diwata i Seytan! Sinu meingin mengimatey dimu?” 21 Kwan i Jesus kedye, “Sene tiꞌ, maya kineradya ku ganang sembatung keliluꞌlilung tendaꞌ dut Eldew et Kepeternan, na ginsan kew negliluꞌ. 22 Diki be negey si Moises et arat et pegtutuliꞌ et mengeꞌ keyegangan myu? (Temed diki teyeg itue ki Moises, imbes dut mengeꞌ kegunggurangan.) Na pegtulien myu yengyegang misan ne dut Eldew et Kepeternan. 23 Segwaꞌ baꞌ pegtulien myu yengyegang dut Eldew et Kepeternan supaya diki belegbagen Keseraan i Moises, manu angkan megiseg kew raken sabab et pinenunga ku sengkebilugan et taaw dut Eldew et Kepeternan? 24 Kasiꞌ myu pegukumiꞌ sebarang deregbesan, segwaꞌ mengukum kew et metignaꞌ.”

Itue ne be Lengku Mesias Tyu

25 Pasal et atin maya nemengingkut mengeꞌ taaw et lungsud et Jerusalem, kwan dye, “Diki be itueng taaw pegsenggupan dye peteyen? 26 Na itue ne ya, pegberes atuʼt elepan tyu. Manu gasi kaya pegsegkaan dye pasal dut kenye? Meraliꞌ nekilala et mengeꞌ pegibuten na si Jesus ne ating Kristo, ating Mesias tyu? 27 Segwaꞌ nesewran tyu baꞌ embe mawaꞌ et itueng lelaki. Segwaꞌ baꞌ dumateng Mesias, kaya sinu mekesewd baꞌ embe banar mawaꞌ ye.”

28 Ganang megtutulduꞌ si Jesus dut pengempuan neng benwa naꞌ Templo pinerensag ye bebresen ye, kwan ye, “Eꞌ, pegpikiren myu takuꞌ mekekilala myu aku, bekeꞌ baꞌ embe minewanen ku. Segwaꞌ diki natuꞌ ku atue et daken neng gaay, temed sabab et gaay et kebebenaran neng negtahag daken. Na diki myu ya nekilala. 29 Segwaꞌ daken, nekilala ku ya sabab mawaꞌ ku dut kenye bekeꞌ ya negtahag daken.”

30 Sabab et atin pegperuen dye ya elewen, temed kaya mekeakuꞌ mengalew sabab ingga peꞌ diminateng timpu et ketiksaan ye. 31 Maya gasi dut kineldaman na nengandel ki Jesus, kwan dye, “Na, banar, itueng taaw Mesias, sabab kaya ibang taaw kebaal et lebi nega eset mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ na binwat et lelaki na itue.”

Negpebibit et Kesundeluan Megdyaga set Templo Apang Elewen si Jesus

32 Nekingeg et mengeꞌ pariꞌ naꞌ Pariseo bungburung et mengeꞌ kineldaman pasal ki Jesus. Pagkaꞌ kwantin ne mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ sampay gasi mengeꞌ Pariseo negtahag et kesundeluan supaya mengalew ki Jesus. 33 Kwan i Jesus, “Megbebayaꞌ tyu nega tiban. Segwaꞌ diki ne mekwit, pegketbes in, peuliꞌ ku ne dut negtahag daken. 34 Tulusen myu aku, segwaꞌ diki myu aku mebiyanan. Bekeꞌ diki kew keruntin dut pegsusurungan ku.”

35 Nemegsudsugid mengeꞌ tawʼt Judio, kwan dye, “Embe takuꞌ tenaan et lelaki na itue na diki tyu ya mebiyanan? Meraliꞌ tenaan ye dut mengeꞌ nemegpekparak neng mengeꞌ kekempungan tyu dut lungsud et Griego, bekeꞌ megtulduꞌ dut mengeꞌ taaw et Griego? 36 Enu ingin yeng bersen na pegsugiren ye, ‘Tulusen myu aku, segwaꞌ diki myu aku mebiyanan.’ Bekeꞌ, ‘diki kew keruntin dut pegsurungan ku?’ ”

Mengeꞌ Buwal et Danum na Megbegey et Biyag

37 Dut ketimpusaʼt pinekemergang eldew et kelang Kenkaan et Kerendeman et mengeꞌ Teteluan, timinyeg si Jesus bekeꞌ negberes et merensag, “Baꞌ sinung taaw pegtutuknewen, pekabiꞌ daken apang keinum. 38 Sebarang mengandel daken, samat pegbersen dut Kesuratan et Empuꞌ, ‘Antangan ye murbur danum dut seled ye megmendyaring ikebiyag et kaya seskeran.’ ” 39 Ingin bersen ye, itue e Nakem et Empuꞌ, sebarang mengengandel dut kenye leyd ne tiꞌ meterima dye itueng Nakem et Empuꞌ. Tatap ating eldew ingga peꞌ negbey Nakem, sasat si Jesus ingga peꞌ neperibuwat peuliꞌ dut langit apang bentugen.

Enu Penedseled et mengeꞌ Taaw pasal ki Jesus

40 Ganang nekingeg itueng bebresen, mekansang kedye negberes, kwan dye, “Ya ne tantung ating Tarus et Empuꞌ na pegtegeyan tyu.” 41 Iba gasi negberes, “Ya ne atin Kristo.” Segwaꞌ iba pemengingkut nega, kwan dye, “Lein ya ating Kristo. Sabab atin Kristo diki teyeg dut Galilea. 42 Diki be pegbersen dut Kesuratan et Empuꞌ na ating Kristo teyeg dut tutusan i Surutan Dabid tagnaꞌ, bekeꞌ teyeg dut lungsud et Betlehem, lungsud naꞌ dineklaan i Surutan Dabid?” 43 Angkansa mengeꞌ taaw negbagiꞌbagiꞌ ne pasal lang i Jesus. 44 Maya taaw meingin ya elewen, segwaꞌ kaya neburwan dye.

Kaya Nemengandel mengeꞌ Pegibuten et mengeꞌ Tawʼt Judio

45 Negpeuliꞌ mengeꞌ kesundeluan dut mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ sampay dut mengeꞌ Pariseo. Na dye nengingkut kedye, kwan dye, “Manu diki myu binibit atue?” 46 Siminambag mengeꞌ kesundeluan, kwan dye, “Kengyan masa ne kaya sinu nekepegberes samat pinegberes et ating lelaki.” 47 “Ingin myu bersen, nebitbibit ye gasi kemyu?” kwan et mengeꞌ Pariseo. 48 “Maya ne be takuꞌ mengeꞌ pegibuten etawa mengeꞌ Pariseo nengandel kenye? 49 Kaya! Segwaꞌ mesuknaan itueng kineldaman, sabab kaya kesewd-sewran dye pasal et mengeꞌ Keseraan i Moises.” 50 Si Nikodemo, na sembatung Pariseo iba-iba dye, na siminurung nekeuna tiꞌ dut ki Jesus, nengingkut. 51 Kwan ye, “Megsugat be dut ukuman tyu baꞌ sembatung taaw diki mena sewd-sewren baꞌ enu nebuwat ye?” 52 Siminambag dye, “Ikew teyeg dut Galilea gasi? Resan-resanaꞌ na mebiriꞌ mu na kaya tumbuꞌ naꞌ tarus dut Galilea.” 53 Pegketbes nemenguliꞌ dye tegsembatu dut kenye-kenyeng benwa.

8

Sembatung Libun ne Netkanan Pegbeis

1 Segwaꞌ si Jesus siminurung dut Bukid et Olibo. 2 Ganang meririkleman ne, negpebiriꞌ ya peuliꞌ dut pengempuan neng benwa (Templo). Na, mekansang taaw nepekabiꞌ dut kenye. Narung gasi ampaꞌ ye dye tinulduan. 3 Mengeꞌ menunulduꞌ et mengeꞌ saraꞌ bekeꞌ mengeꞌ pariꞌ na Pariseo nemibit et sembatung libun ne netkanan pegbeis. Pinetiyeg dye eset kinetngaan et kineldaman. 4 Sinugid dye ki Jesus, kwan dye, “Menunulduꞌ, itueng libun inalew kay sabab netkanan pegbeis. 5 Dut Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises tagnaꞌ, si Moises negsugid damen na bekalen et mengeꞌ batu seked matey baꞌ sinu memuwat samat binwat ye tuꞌ. Enu mesugid mu ramen?” 6 Kwantin pengingkut dye supaya lang si Jesus sulayan, apang maya mesumbung dye pasal dut kenye. Segwaꞌ diminunguk lang si Jesus bekeꞌ negsutsurat et keremut ye dut lugtaꞌ. 7 Pegkaꞌ sigi-sigi ne ingkut dye kenye, timinyeg si Jesus et metignaꞌ bekeꞌ negsugid kedye, kwan ye, “Baꞌ sinu dimyu kaya negkesalaꞌ, atin mena meguna ne meakal kenye.” 8 Neperunguk gasi si Jesus peuliꞌ, na negsurat gasi dut lugtaꞌ. 9 Segwaꞌ ganang nekingeg dye itue, kenye-kenye mene mugad, meguna megurang-gurang, sed-seked si Jesus mene netinda, iba ye libun naꞌ petitiyeg et elepan ye. 10 Timinyeg gasi si Jesus bekeꞌ nengingkut kenye, kwan ye, “Libun, embe dye ne? Kaya be misan sembatu kedye nengdusa dimu?” 11 “Menunulduꞌ, kaya misan sembatu!” kwan ye. “Megsepantun daken diki lang mengdusa dimu,” kwan i Jesus, “Manew ke ne, kasiꞌ ne pegerut-erutiꞌ megkesalaꞌ.”

Si Jesus Siluꞌ na Megbebegey et Telang eset Pikiran et mengeꞌ Taaw

12 Ganang negberes peuliꞌ si Jesus dut mengeꞌ taaw, kwan ye, “Antangan ku samat siluꞌ et ginsaʼt taaw atueʼt sengkedunyaan. Sebarang mibut daken, diki lang manew dut kelingban, sabab maya siluꞌ et biyag, (na megbebgey et telang eset pikiran et mengeꞌ taaw).” 13 Binulili et mengeꞌ Pariseo ya, kwan dye, “Kaya misan sinu pepesebanar dimu selyu ikew lang. Angkansa dimung pesebanar kaya kebenaran.”

14 Kwan i Jesus, “Misan ne aku lang pegpesebanar pasal diri kung bilug, pesebanar ku kebenaran. Sabab sewd ku baꞌ embe mawaꞌ ku, sampay baꞌ embe gasi ulian ku. Segwaꞌ dimyu, kaya pegsesewren myu baꞌ embe mawaꞌ ku, etawa baꞌ embe surungan ku. 15 Ukuman myu, ukuman lang et taaw petaaw. Segwaꞌ daken, kaya neukum ku misan sembatu. 16 Segwaꞌ, baꞌ mengukum ku, ukuman ku sugat, sabab diki lang yaya ku. Iba ku si Amaꞌ, neng nengdaak daken. 17 Dut dimyung Keseraan nesurat na, kwan, ‘Baꞌ duwang taaw megpesebanar, atin kebenaran.’ 18 Aku ne sembatu negpesebanar pasal daken neng bilug, ikeruwa na negpesebanar daken, atin net nengdaak daken, daken neng Amaꞌ.”

19 Mendyari iningkut dye si Jesus, “Naꞌ embe tuꞌ amaꞌ mu?” Kwan i Jesus, “Diki myu aku kilala etawa daken neng Amaꞌ. Baꞌ mekilala myu aku, mekilala myu gasi Amaꞌ ku.”

20 Pinegberes ye itue sasat pegtulduꞌ ya dut seled benwa pengempuan naꞌ Templo, dut sisingled na maya susunuaʼt keserekaan. Segwaꞌ kaya misan sembatu pengalew kenye sabab ingga napet sugat neng timpu ye.

Diki Kew Kesurung dut Surungan Ku

21 Angkansa, pinegberes gasi peuliꞌ i Jesus, kwan ye, “Kepembe-embe ku nega, sampay megtustulus kew raken, segwaꞌ matey kew megbeꞌbayaꞌ nega dimyung keselaan. Diki lang keruntin kew dut sinurungan ku.” 22 Sabab et itue nemegsiingkut-ingkut mengeꞌ pegibuten et tawʼt Judio, “Imeteyen ye meraliꞌ bilug ye? Sabab manu itue pinegberes ye, kwan ye, ‘Diki kew kesurung dut pegsusurungan ku?’ ”

23 Sinugid i Jesus dut kedye, kwan ye, “Kemyu mawaꞌ atuʼt sirib, aku mawaꞌ dut dibuwat langit. Kemyu mawaꞌ atuʼt dunyaꞌ, segwaꞌ aku diki lang mawaꞌ atuʼt dunyaꞌ. 24 Atin angkan sinugid ku dimyu, na, matey kew megbeꞌbayaꞌ dimyung keselaan. Sabab, baꞌ diki mengandel kew na aku in, si Aku Ne Ya, matey kew lang megbebayaꞌ nega mengeꞌ keselaan myu.”

25 “Sinu ke takuꞌ banar?” neingkut dye. Sambag i Jesus, kwan ye, “Atin ne pesi samat pegsugiren ku in, tihad nega tagnaꞌ nega tiꞌ. 26 Mekansang teyen ipegberes ku dimyu supaya iukum dimyu. Segwaꞌ metignaꞌ ya in nengdaak daken, sampay baꞌ enu nekingeg ku dut kenye, atin ipebunayag ku dimyu atuʼt sengkedunyaan tuꞌ.”

27 Segwaꞌ diki dye neretian baꞌ enu pegsugiren i Jesus pasal dut kenyeng Amaꞌ, ingin bersen Empuꞌ Banar. 28 Angkansa kwan i Jesus, “Baꞌ meperibuwat myu ne Yegang et Taaw dut erigi, ampaꞌ myu sentin mesewran na asal aku ne atin ne ya. Na mekesewran myu gasi, kaya pegbutbuwaten ku et daken neng bilug baꞌ diki pegbersen ku samat mekekingeg ku teyeg dut Amaꞌ. 29 Na iba-iba ku ya, ne nengdaak daken na diki ye aku tirengan et yaya ku, sabab tatap ku pegbuwaten sebarang mekeksan kenye.” 30 Sasat megbebres nega si Jesus pasal et itue, mekansang nemengandel dut kenye.

Taaw neng Uripen bekeꞌ Taaw neng Lein Lang Uripen

31 Sinugid i Jesus dut mengeꞌ tawʼt Judio na nemengandel dut kenye, kwan ye kedye, “Baꞌ mibut kew daran dut mengeꞌ tulduꞌ ku, kemyu tantung mengeꞌ pepengenaran ku. 32 Na mesewran myu keberbenaran teyeg et Empuꞌ. Ating keberbenaran memawiꞌ dimyu teyeg dut peguripen.” 33 Na sinambag dye ki Jesus, kwan dye, “Pangkat inupuꞌ kami i Abraham. Na kaya misan kasa nenguripen damen. Manu pegsugiren mu na bewinen kay?” 34 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Asal banar na pegsugiren ku dimyu, sebarang negkesalaꞌ, uripen et keselaan. 35 Naꞌ diki dumaran uripen dut sembatung pegkeredyanan ye dut pamilya, segwaꞌ dumaran ating Yegang et pamilya misan ingyan. 36 Angkansa baꞌ bewinen ke et Yegang, banar na nekebawiꞌ ke ne, sabab Yegang maya keseg ye. 37 Sewd ku na pangkat inupuꞌ kew i Abraham. Segwaꞌ meingin kew na imeteyen aku, sabab kaya ne awang dut seled pusuꞌ myu beberesen ku. 38 Pegbersen ku sebarang nekebiriꞌ ku dut elepaʼt Amaꞌ ku, segwaꞌ dut dimyu pegbuwaten myu gasi sebarang nekingeg myu dut Amaꞌ myu.”

Kemyu Yegang i Seytan

39 “Si Abraham amaꞌ kay,” kwan dye. Segwaꞌ kwan i Jesus, “Baꞌ kemyu keyegangan i Abraham, buwataꞌ myu gasi baꞌ enu keradya i Abraham. 40 Na atin negsugid dimyu et keberbenaran na nekingeg ku dut Empuꞌ. Segwaꞌ pegsesenggupan myu aku imeteyen. Si Abraham kaya nekekeradya samat kwantin. 41 Pegkeredyanen myu tuꞌ samat pegkeredyanen et Amaꞌ myu.”

Siminambag dye, kwan, “Diki lang kami yegang dut liwan. Imbes sembatu lang amaꞌ kay, na atin, Empuꞌ lang.”

42 Kwan i Jesus kedye, “Baꞌ Empuꞌ banar Amaꞌ myu, teyen inginen myu aku, sabab teyeg ku dut Empuꞌ. Na tiban, natuꞌ ku atue, diki lang natuꞌ kuʼt sabab et ingin ku, imbes dinaak et Empuꞌ aku. 43 Manu kaya mekeretian myu baꞌ enu pegbersen ku? Sabab kaya pegkinggen myu baꞌ enu pegbersen ku.” 44 Sinugid gasi i Jesus kedye, kwan ye, “Kemyu yegang i Seytan, na keinginan myu samat keinginan et buwaten et amaꞌ myu. Na ya mengingimatey et taaw tihad tagnaꞌ nega. Na, kaya megibut dut keberbenaran sabab kaya dut kenye keberbenaran. Baꞌ mengembut, pegberes et keembutan, na atin ne tubuanan ye, sabab ya puun et ginsaʼt mengeꞌ taaw neng membut. 45 Segwaꞌ, sabab pegbersen ku pasal dut keberbenaran, diki megpengandel kew. 46 Sinu dimyu mekepesebanar na aku negkesalaꞌ? Baꞌ sembatung taaw pegsugid et kebenaran, manu diki myu endelen? 47 Sebarang mengeꞌ taaw na pengandel et Empuꞌ megkingeg dye dut beres et Empuꞌ. Na sebaban angkan manu diki kew megkingeg, sabab diki kew taaw na pengandel et Empuꞌ.”

Bagu Pinegyegang si Abraham, Aku Lelagi ne

48 Siminambag ki Jesus mengeꞌ tawʼt Judio, kwan dye, “Diki takuꞌ sugat na pegsugiren kay na ikew tawʼt Samaritano, leing tawʼt Judio, bekeꞌ pegselban et diwata i Seytan?” 49 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Kaya lang aku pegselban et diwata i Seytan. Segwaꞌ, daken, pegbentugen ku Amaꞌ ku. Temed dimyu pegterwanan myu nega aku. 50 Kaya pegtulusen ku kebentugan ku. Segwaꞌ maya sembatu megtulus na bentugen ye aku. Itue na ya, atin naꞌ mengungukum. 51 Asal banar pegsugiren ku dimyu, sebarang penuman et mengeꞌ bebresen ku, diki kelabay et kemeteyan na kaya seskeran.”

52 Segwaꞌ kwaʼt mengeꞌ Judio, “Naꞌ tiban kay netantu na ikew sinlebat diwata i Seytan! Si Abraham natey sampay mengeꞌ tarus et Empuꞌ. Segwaꞌ, pegberes ke nega et baꞌ taaw metuman et beres mu, diki kelabay et (ikeruwang) kemeteyan na kaya seskeran. 53 Metaas ke nega be takuꞌ et damen neng amaꞌ neng si Abraham? Na ya natey, kwantin gasi mengeꞌ tarus. Kwan mu lang sinu ke?”

54 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Baꞌ ipetaas ku bilug ku, kaya guna et ketaasan ku. Segwaꞌ amaꞌ ku pegpetaas daken, na atin ne pegsugiren myu na Empuꞌ myu banar. 55 Segwaꞌ diki myu ya nekilala, temed aku mekekilala kenye. Na supama, baꞌ sugiren ku diki ku nekilala Empuꞌ, baꞌ kwantin, membut ku samat dimyu. Temed kilala ku Ya banar bekeꞌ pegtumanen ku Ya. 56 Megunang gunggurang myung si Abraham tagnaꞌ tiꞌ neksanan sabab nesewran ye mebiriꞌ ye eldew et pegatuꞌ ku atueʼt dunya. Na nebiriꞌ ye na eldew et pegatuꞌ ku sampay neksanan.” 57 Kwan et mengeꞌ tawʼt Judio, “Inggaꞌ peꞌ nekeumur ke et limangpulung teun, segwaꞌ nebiriꞌ mu ne si Abraham?” 58 Segwaꞌ kwan i Jesus, “Asal, mura si Abraham pinegyegang, lelagi ku ne!” 59 Sabab et itue, nememurut dye et mengeꞌ batu ibakal ki Jesus. Segwaꞌ nepetaguꞌ si Jesus pegketbes liminiwan dut pengempuan neng benwang Templo.

9

Pinegulinan Sembatung Taaw na Pinegyegang et Beleg

1 Pegtalib i Jesus, nebiriꞌ ye sembatung lelaki beleg ne lagi tihad nega dut pegyegang kenye. 2 Iningkut et mengeꞌ pepengenaran ye, kwan dye, “Menunulduꞌ, sinu negkesalaꞌ, itueng lelaki etawa kenyeng gunggurang, na ya pinegyegang et beleg?” 3 Sinambag i Jesus, kwan ye, “Diki itueng lelaki etawa mengeꞌ gunggurang ye negkesalaꞌ. Segwaꞌ negkwantin itue supaya keradya et Empuꞌ mepebiriꞌ dut kenyeng biyag. 4 Sasat eldew nega, subaliꞌ keredyanen tyu mengeꞌ keradya et Empuꞌ Banar negdaak daken. Gebi megapet, ganang kaya ne misan sinu mekekeradya. 5 Sementaraꞌ atuꞌ ku nega et dunyaꞌ, aku siluꞌ et sengkedunyaan, megbegey et telang dut pikiran et mengeꞌ taaw.”

6 Ganang nebres i Jesus itue, nibeg dut lugtaꞌ ampaꞌ ye pinerusuꞌ et ibeg ye. Pegketbes pinadlis yeʼt mata et lelaki neng beleg. 7 “Panew!” kwan i Jesus kenye, “Dumun ke dut libtung et Siloe.” (Na ingin bersen Siloe, Tinahag). Angkansa, lelaki nanew. Pegdateng dun nengiramus, na neketuun ne, ampaꞌ ne nuliꞌ.

8 Mengeꞌ rurungan ye bekeꞌ mengeꞌ nekebiriꞌ kenye et kwit nega ya pepeingasiꞌ, nemegsudsugid dye, kwan dye, “Diki be saliꞌ itue neng lelaki kwit tiꞌ megarung atue sampay pengangat et ingasiꞌ?” 9 Maya iba pegberes na ya ne. Temed kwaʼt iba, “Lein, kebiriꞌ tyu lang samat ya.” Segwaꞌ kwan ye, “Aku ne pesi itue!” 10 Nemengingkut mengeꞌ taaw kenye, kwan dye, “Enukwan neketuun ne mata mu in?” 11 Sinambag ye, “Ating lelaki ne pegngeranen si Jesus nemaal et rusuꞌ ampaꞌ ye pinadlis et mata ku. Dinaak ye aku dumun dut libtung et Siloe tiꞌ apang mengiramus. Angkansa, nepanew ku, pegdateng duun ampaꞌ ku ne nengiramus, na neketuun ku ne.” 12 “Embe ne ating lelaki?” kwan dye. “Iste ku,” tinubag ye.

Nemengingkut mengeꞌ Taaw et Pariseo pasal et Neketuun neng Beleg

13 Pegketbes, ating taaw na beleg na negnunga, binibit dye dut mengeꞌ tawʼt Pariseo. 14 Na negkeradya si Jesus et rusuꞌ bekeꞌ negpemukrat et mata et lelaki neng beleg dut eldew et Sabadu, atin eldew et diki pengengeredyanan eset arat et mengeꞌ tawʼt Judio. (Angkansa, dut pikiran et Pariseo binelabag i Jesus arat dye.) 15 Angkansa binisara gasi atin taaw neng beleg na neketuun et mengeꞌ Pariseo baꞌ enukwan ya neketuun. Kwan et lelaki, “Pinedlisan i Jesus lang et rusuꞌ mata ku, pegketbes nengiramus ku, naꞌ tiban mekebiriꞌ ku ne.”

16 Maya mengeꞌ ibang Pariseo negsugid, kwan dye, “Ating lelaki diki teyeg dut Empuꞌ, sabab kaya pegtumanen ye eldew et diki pengengeradyanan.” Segwaꞌ iba nengingkut kwan dye, “Enukwan kekeradya et keliluꞌlilung tendaꞌ baꞌ ya maya mekeselaan?” Angkansa nemegdapit-dapit ne.

17 Sekaliꞌ tuꞌ, iningkut dye peuliꞌ ating lelaki na beleg tagnaꞌ, “Enu mesugid mu kenye? Pasal et mata mu nepetuun ye?” Kwan et lelaki, “Ya in Tarus et Empuꞌ!” 18 Kaya nengandel mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio na ya beleg tagnaꞌ na tiban neketuun ne, sed-seked pinetingkag dye kenyeng gunggurang. 19 “Yegang myu be itue?” ingkut dye. “Ituꞌ be na pegsugiren myu na pinegyegang na beleg? Enukwan na ya nekebiriꞌ tiban?” 20 Siminambag mengeꞌ gunggurang ye, kwan dye, “Sewd kay ya yegang kay, asal atin pinegyegang naꞌ beleg. 21 Segwaꞌ tiban, baꞌ enukwan ya neketuun etawa mata ye nemukrat, kaya sewd kay. Ingkutaꞌ myu ya, sabab meumur ne. Ya ne megtuturan dimyu.”

22 Sinugid et mengeꞌ kegunggurangan ye itue sabab megtakut dye dut mengeꞌ pegibuten et tawʼt Judio. Na atin pelan pegbehumen et mengeꞌ pegibuten ne lagi, na sebarang megsugid na si Jesus in Kristo, ipeugad ya dut benwang sinagoga, ating pengempuan na benwa dye. 23 Angkansa samat kwantin ne nesugid et mengeꞌ gunggurang ye, kwan dye, “Ingkutaꞌ myu ne ya sabab meumur ne.”

24 Ipengeruwa ne pinetingkag dye lelaki na neketuun. Kwan dye kenye, “Isugiraꞌ et kebebenaran! Empuꞌ mekekingeg. Sabab sewd kay itueng lelaki, si Jesus, mekeselanan.” 25 Segwaꞌ kwan ye, “Iste ku ne baꞌ ya in mekeselanan, temed sembatu lang sewd ku, aku beleg temed tiban nekebiriꞌ ku ne.” 26 Pegketbes iningkut dye ya, kwan dye, “Enu kineradya i Jesus rimu? Enukwan ye ipinetuun mata mu?” 27 Segwaꞌ kwan ye, “Kesusugid ku lang, diki myu nekingeg. Manu ingin myu kinggen nega peuliꞌ? Ingin myu takuꞌ kemyu mendyaring sembatung pepengenaran ye?”

28 Pegketbes ininlelew dye ya, kwan dye, “Ikew lang pepengenaran et taaw na itue e! Segwaꞌ kami pepengenaran ki Moises. 29 Nesewran kay na Empuꞌ negberes ki Moises, segwaꞌ itueng lelaki, kaya nesewran kay baꞌ embe teyeg ye.” 30 Siminambag lelaki, kwan ye, “Na keliluꞌliluꞌ itue e! Diki myu nesewran baꞌ embe teyeg ye, segwaꞌ ya nekepetuun et mata ku. 31 Nesewran tyu na kaya pegkinggen et Empuꞌ sebarang mekeselaan. Pegkinggen et Empuꞌ sebarang meinempuen na megtuman et keinginan ye. 32 Kaya misan sinu na nekekingeg kwit na kwan sembatung pinegyegang na beleg maya nepetuun et mata ye. 33 Baꞌ itueng lelaki diki teyeg dut Empuꞌ, kaya mebutbuwat ye.”

34 Sabab et itue, kwan dye, “Ikew, ipinegyegang ke dut kaya ne ereteret neng keselaan, manu menginduꞌ ke ramen?” Pegketbes sinempeg dye ne ya peliwan et pengempuan neng benwa.

Antangan et mengeꞌ Taaw Beleg pasal et Kebeꞌbenaran

35 Pegkaꞌ kwantin ne, neebaran i Jesus na tinimbag et mengeꞌ pegibuten peliwan ating taaw neng beleg na neketuun. Indyari, pekebiyaꞌ ne kenye, kwan i Jesus, “Mengandel ke takuꞌ dut Yegang et Taaw?” 36 “Sinu ya, Menunulduꞌ? Sugiriꞌ ku supaya mengandel ku kenye!” 37 Kwan i Jesus, “Nebiriꞌ mu ne ya. Na ya ne pesi megbebres dimu.” 38 Indyari kwan et lelaki, “Begerar, pengandel ku!” Ampaꞌ ne siminelungkud apang pengempuen ya.

39 Kwan i Jesus, “Natuꞌ ku atuʼt dunyaꞌ apang meukum mengeꞌ taaw. Seng bagiꞌ dye antangen mengeꞌ beleg, sabab awam dye et kebebenaran pasal et Empuꞌ! Dye in memengdyaring mekebiriꞌ. Sembatung bagiꞌ gasi, antangen dye samat kaya beleg, sabab kebluan dye kesewd dye ginsan pasal et Empuꞌ, temed salaꞌ. Dye in megmengdyaring beleg.”

40 Maya mengeꞌ ibang Pariseo na mekabiꞌ dut kenye nekekingeg, kwan dye, “Enu? Kami tuꞌ beleg?” 41 Kwan i Jesus, “Baꞌ beleg kew, ingin bersen kemyu banar awam et keberbenaran et Empuꞌ, kaya kedusaan myu. Segwaꞌ tiban sugiren myu na kemyu meketuun, ingin bersen gasi nesewran myu kebebenaran, angkansa megtetaren kedusaan et Empuꞌ eset dimyu, sabab kemyu kaya pengandel et keberbenaran.”

10

Beleybey pasal et Mengingipat et Ayup neng Bibili

1 Tinuturanan i Jesus itueng beleybey, kwan ye, “Sugiran ku kemyu et keberbenaran, baꞌ taaw diki lang mayaꞌ dut lelengewan et kukurungan et mengeꞌ bibili, segwaꞌ minik et ibang bebyaan supaya keseled, na ya menenakew, mengrerampas. 2 Segwaꞌ baꞌ mayang taaw megbayaꞌ dut lelengewan et kukurungan et mengeꞌ bibili, atin key mengingipat et mengeꞌ bibili. 3 Pegukaban kenye et menununggu lelengewan. Bekeꞌ, megkingeg mengeꞌ bibili ye et beres ye. Pegtingkagen ye kenyeng mengeꞌ bibili dut kedye-kedyeng ngaran sampay ya penguna kedye peliwan et kukurungan. 4 Pegkaꞌ nepeliwan ye ne ginsan mengeꞌ bibili ye, ya ne megpenguna kedye, na megsunud kenye sabab sewd dye kenyeng pengluluwaan. 5 Segwaꞌ baꞌ ibang taaw mene diki dye megsunud. Sampay peperayuꞌ dye sabab kaya sewd dye pengluluwaan et ibang taaw.”

6 Ginamit i Jesus itueng beleybey et bebresen, segwaꞌ diki dye meretian baꞌ enu pegbersen ye kedye.

Si Jesus Menungang Mengingipat

7 Angkansa negberes peuliꞌ si Jesus, kwan ye, “Sugiran ku kemyu banar, Aku antangan ye samat lelengewan et mengeꞌ bibili. 8 Ginsan neng nemeguna daken, dye in nemenulduꞌ et kaya kebeꞌbenaran. Antangan dye samat mengeꞌ menenakew bekeꞌ mengrerampas. Segwaꞌ kaya megkingeg kedye mengeꞌ bibili, (ingin bersen mengeꞌ pengandel daken). 9 Aku antangan ye samat lelengewan; baꞌ sinu sumled dut daken, ya mebawiꞌ. Mekedyari ya sumled etawa lumiwan, bekeꞌ kebiyaꞌ et menungang kebiyagan. 10 Memegatuꞌ menenakew supaya menakew bekeꞌ mengimatey sampay mengrungkat. Segwaꞌ daken, natuꞌ ku supaya maya biyag dye seked dut epus kesenangan.

11 “Aku antangan ye samat menungang mengingipat et mengeꞌ bibili. Ipegbayaꞌ et menungang mengingipat kenyeng biyag supaya mebawiꞌ mengeꞌ bibili ye. 12 Segwaꞌ baꞌ pegtengdanan lang neng mengingipat et bibili, pegtirengan ye lang mengeꞌ bibili, baꞌ mebiriꞌ ye megderateng ne mengeꞌ ireng et talun. Pegtirengan ye lang seked pinegpekparak mengeꞌ bibili et mengeꞌ ireng et talun. Seukat lein lang ya mengingipat banar, bekeꞌ lein kenye ating mengeꞌ bibili. 13 Megpelegyu ya puun sabab pegtengdanan lang bekeꞌ kaya permerganen ye mengeꞌ bibili. 14 Aku antangan ye samat menungang mengingipat. Nesewran ku daken neng bibili, bekeꞌ mengeꞌ bibili kilala dye aku. 15 Samat Amaꞌ kilala ye aku, bekeꞌ daken kilala ku gasi Amaꞌ. Sampay pepegbayaꞌ ku daken neng biyag dut mengeꞌ bibili ku, ingin bersen mengeꞌ pengandel daken. 16 Maya mengeꞌ bibili ku na kaya atuʼt seled kukurungan et bibili. Keilangan biten ku gasi dye atue. Sampay dye kumingeg et daken neng beres, apang megsengbanan, bekeꞌ sembatu mengingipat dye.

17 “Angkan manu Amaꞌ ku meingin daken sabab pinegbayaꞌ ku biyag ku, pegketbes megbiyag ku peuliꞌ. 18 Kaya sinu kepatey daken baꞌ diki itugut ku, segwaꞌ tud ne ipegbayaꞌ ku biyag ku. Sabab maya basag ku matey etawa megbiyag peuliꞌ. Itueng kepengdyarian neisiꞌ ku dut daken neng Empuꞌ Amaꞌ.”

19 Sabab et itueng pinegberes, nemegbagiꞌbagiꞌ gasi mengeꞌ tawʼt Judio. 20 Maya iba negsugid, “Pegselban ya et mereraat bekeꞌ negbegbalig ne. Manu pegkinggen myu nega ya?” 21 Segwaꞌ sinugid et iba, kwan dye, “Diki kwantin bebresen et sembatung sinleban et mereraat. Diki mekedyari mepetuun et mereraat sembatung beleg!”

Minendian et mengeꞌ Tawʼt Judio si Jesus

22 Na ating masa, timpu et pememeratan. Diminateng ne Kenkaan et Kerendeman et Pegpepanyap Tagnaꞌ et Puun neng Pengempuan neng Benwa naꞌ Templo dut lungsud et Jerusalem. 23 Si Jesus megpepanew dut Benwang Pengempuan dut pentaran i Surutan Solomon tagnaꞌ tiꞌ naꞌ pegsesepewan. 24 Nemengagap mengeꞌ tawʼt Judio pelilibut kenye, kwan dye, “Seked ingyan na kami megalang-alang dimu baꞌ sinu ke banar. Tentuaꞌ ne damen megsugid baꞌ ikew banar ating Kristo, ating piniliꞌ et Empuꞌ memegbeg damen.” 25 Negsugid si Jesus, kwan ye, “Pegsugiren ku ne dimyu, segwaꞌ kaya pengandel kew. Pegkebiriꞌ myu et mengeꞌ keliluꞌlilung pinemuwat ku dut kepengdyarian et Amaꞌ ku, mesewran myu ne baꞌ sinu banar aku. 26 Segwaꞌ diki kew pengandel, sabab diki kemyu mengeꞌ bibili ku, ingin bersen mengeꞌ mengengandel ku. 27 Mengeꞌ mengengandel ku antangan dye samat bibili ku, megkingeg daken neng beres. Kilala ku dye bekeꞌ megsunud dye raken. 28 Pinemgeyan ku dye et biyag neng kaya seskeran dut langit, bekeꞌ diki dye mebinasa dut Narkaꞌ. Kaya lang sinu mekeagew teyeg dut daken. 29 Amaꞌ ku, negey kedye dut daken. Lebing metaas Empuꞌ Amaꞌ eset ginsan. Kaya lang sinu keagew teyeg dut Amaꞌ ku. 30 Aku bekeꞌ Amaꞌ sembatu.”

31 Ganang nekingeg dye itue, maya mengeꞌ tawʼt Judio nememurut gasi et batu supaya si Jesus bekalen seked matey. 32 Siminambag si Jesus, kwan ye. “Mekansang ne pinebiriꞌ ku dimyu mengeꞌ keliluꞌliluꞌ neng keradya na tinahagen daken et Empuꞌ Amaꞌ. Na, embe dut ginsan neng keradya ku na maya sabab ye na ingin myu aku bekalen seked matey?” 33 Kwan et mengeꞌ tawʼt Judio, “Diki kay ikew bekalen sabab et mengeꞌ menungang keradya mu, segwaꞌ bekalen kay ikew sabab megpeempuꞌempuꞌ ke, sabab ikew taaw lang, temed pegpesiring-siring ke et Empuꞌ banar.” 34 Kwan i Jesus kedye, “Diki be nekesurat dut Kesuratan myu, ‘Sinugid ku mengeꞌ empuꞌ kew?’ 35 Baꞌ pegngeranen ya dut kedye ‘mengeꞌ empuꞌ’ sebarang nenerima et beres et Empuꞌ, bekeꞌ diki mekedyaring berubaen Kesuratan, 36 enukwan gasi pegsugiran myu itue pasal aku neng pinahin et Amaꞌ, bekeꞌ dinaak ye aku dut dunyaꞌ. Pegtendesen myu aku et pegpeempuꞌempuꞌ lang, sabab be et sinugid ku, ‘Naꞌ aku Yegang et Empuꞌ?’ 37 Kasiꞌ myu aku pegendelaꞌ baꞌ diki ku buwaten et bubuwaten et Amaꞌ ku. 38 Segwaꞌ baꞌ pegbuwaten ku, misan diki kew mengandel daken, endelaꞌ myu mengeꞌ bubuwaten ku na keliluꞌliluꞌ, apang mesewran myu bekeꞌ meretian myu na Amaꞌ atuʼt daken, bekeꞌ aku dut Amaꞌ, sesembatu kay.”

39 Ingin dye gasi teyen elewen si Jesus, segwaꞌ nekelapas dut kenye.

40 Pegketbes, nepeuliꞌ si Jesus dut sendipag et danum et Jordan, dut tampaꞌ pinegbewtismuan i Juan eset mengeꞌ taaw nekeuna tiꞌ. Na, timineteg si Jesus duntin. 41 Mekansang taaw siminarung ki Jesus duntin. Nemegsudsugid dye duntin, kwan dye, “Kaya nekekeradya si Juan et keliluꞌlilung tendaꞌ, segwaꞌ kebeꞌbenaran ginsan neng sinugid i Juan pasal ki Jesus.” 42 Mekansang gasi nemengandel ki Jesus duntin.

11

Pegkepatey i Lasaro

1 Maya sembatung lelaki na mesakit, ingaran ye si Lasaro. Ya tawʼt Betania. Duun peglegdengan ye, dut benwa et tipused yeng si Maria bekeꞌ si Marta. 2 Na, si Maria, atin ne nengluung et bebengluen dut Begerar bekeꞌ rinipnasan ye et buek tiked i Jesus tagnaꞌ tiꞌ. Atin tipused i Maria, si Lasaro, mesakit ne. 3 Angkansa negpebibit et bebresen dut ki Jesus mengeꞌ ketipusdan i Lasaro, kwan dye. “Begerar, si Lasaro neng bilaꞌ mu banar mesakit!” 4 Ganang nekingeg i Jesus itue, kwan ye, “Itueng sakit na itue diki lang ikepatey. Atin, apang kebentugan et Empuꞌ, supaya Yegang et Empuꞌ mebantug sabab et itue.”

5 Kelang pegbiꞌbilaꞌ i Jesus kire Marta, ki Maria, bekeꞌ ki Lasaro. 6 Ganang neebaran ye na si Lasaro mesakit, duwang eldew nega taren i Jesus dut lelegdengan ye. 7 Pegketbes sinugid ye dut kenyeng pepengenaran, “Peuliꞌ tyu mena dut probinsiya et Judea.”

8 “Segwaꞌ Menunulduꞌ,” kwan dye, “ingga nekwit ingin et mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ taaw Judio ikew bekalen seked matey, segwaꞌ tiban takuꞌ peuliꞌ ke gasi duntin?” 9 Kwan i Jesus kedye, “Endey kew kesusa, diki be sempuluꞌ duwang kelisagan seked gebi? Na baꞌ megpepanew tyu sementaraꞌ eldew nega, diki tyu mesugbak, sabab mekebiriꞌ tyu telang et eldew atuʼt sengkekinleban. 10 Segwaꞌ baꞌ manew tyu et gebi, mekesimbakud sabab kaya lang siluꞌ kityu.” 11 Pegketbes i Jesus neres, sinugid ye kedye, “Bibilaꞌ tyung si Lasaro megigaꞌ. Angkansa, sumurung ku dun supaya tiyagen ku ya.”

12 Siminambag mengeꞌ pepengenaran ye, kwan dye, “Begerar, baꞌ ya megigaꞌ, megnunga nega.” 13 Pegsugiren i Jesus, sabab et patey ne si Lasaro. Segwaꞌ mengeꞌ pepengenaran ye penganal dye samat nekeigaꞌ lang in. 14 Tinantu i Jesus ne banar susugiren ye kedye, kwan ye, “Si Lasaro patey ne banar. 15 Na, sabab dut dimyu, meksan ku na kaya duntin ku, supaya mengandel kew banar. Na, sumurung tyu ne.” 16 Si Tomas, pegngeranen dye na si Kambar, negsugid dut mengeꞌ ibang pepengenaran, kwan ye, “Na, sigi mayaꞌ tyu apang megunung-unung tyu matey.”

Si Jesus Pegkebiyag Peuliꞌ bekeꞌ Biyag

17 Pegdateng i Jesus dut lungsud et Betania, nesewran ye na epat neng eldew ne peglebeng ki Lasaro. 18 Rayuꞌ et Betania dut lungsud et Jerusalem, mekabiꞌ et telung kilometro. 19 Mekansang mengeꞌ tawʼt Judio memengduntin ki Marta bekeꞌ ki Maria supaya memulilang kedye sabab tipused dye natey.

20 Ganang nekingeg i Marta si Jesus megderateng, sinusup ye si Jesus, segwaꞌ si Maria nepetektak dut seled benwa. 21 “Begerar,” kwan i Marta ki Jesus, “Baꞌ atuꞌ ke teyen, diki natey tipused ku. 22 Segwaꞌ nesewran ku misan tiban igbey rimu et Empuꞌ baꞌ enu engaten mu kenye.”

23 Kwan i Jesus kenye, “Tipused mu megbiyag peuliꞌ.”

24 Siminambag si Marta, kwan ye, “Sewd ku megbiyag ya peuliꞌ dut pegbiyag peuliꞌ dut emuring eldew.”

25 Kwan i Jesus kenye, “Aku kebiyag peuliꞌ et mengeꞌ patey bekeꞌ aku puun et biyag. Sebarang pengandel daken, dye megbiyag, misan dye matey. 26 Sampay, sebarang biyagan neng nengandel daken, diki lang matey et misan ingyan. Pegendelen mu itue?”

27 “Eꞌ, Begerar!” kwan i Marta, “Nengandel ku ne ikew Kristo, ating Yegang et Empuꞌ, na ya ne natuꞌ dut ginsan taaw et sengkedunyaan.”

Siminiyak si Jesus

28 Pegketbes, na si Marta neres, nuliꞌ ne bekeꞌ tiningkag ye tipused ye si Maria na pekabiꞌ ampaꞌ kininesan ye, kwan ye, “Menunulduꞌ atue ne, pegtingkagen ye ikew.” 29 Ganang nekingeg i Maria itue, megtuy timinyeg, siminurung dut ki Jesus. 30 Segwaꞌ ingga peꞌ nekeseled si Jesus dut kebebenwanan, untin nega ya et pinegsusupan dye i Marta. 31 Ganang nebiriꞌ et mengeꞌ tawʼt Judio neng iba-iba i Maria dut benwa megpemulilang kenye, nepangling dye deraliꞌ ginsan si Maria timinyeg bekeꞌ liminiwan, pineselundungan dye ya. Nebluan dyeʼt dumuntin si Maria dut lebeng supaya ipesngew ye untin siyak ye.

32 Ganang nerateng i Maria dut pegpepeternan i Jesus, nepekleb ye eset titikeran i Jesus, kwan ye, “Begerar, baꞌ atuꞌ ke peꞌ teyen, kaya natey tipused ku.” 33 Pegkebiriꞌ i Jesus megsisiyak si Maria, sampay mengeꞌ tawʼt Judio na nepeselundung kenye in memegsisiyak gasi. Riminupuk ne gasi si Jesus. 34 Iningkut i Jesus kedye, “Embe limbengan myu?” Siminambag dye, “Bayaꞌ damen apang mebiriꞌ mu.” 35 Indyari, siminiyak si Jesus. 36 Kwan et mengeꞌ tawʼt Judio, “Birinaꞌ myu baꞌ enukwan pegingin ye dut ki Lasaro!” 37 Segwaꞌ maya senu nemegsudsugid, “Pinetuun i Jesus mata et beleg. Manu diki ye mebuwat na teyen diki matey si Lasaro?”

Binyag Peuliꞌ i Jesus si Lasaro

38 Riminupuk banar gasi peuliꞌ pikiran i Jesus, pegdateng dut limbengan. Itue singkab pegtetengleben et kelang batu.* 39 Dinaak dye i Jesus, kwan ye, “Ugaraꞌ myu ating batu.” Segwaꞌ kwan i Marta, tipused et natey in, “Begerar, meraliꞌ buruk ne, sabab epat neng eldew ne set seled singkab in.”

40 Pegketbes kwan i Jesus, “Diki be sinugid ku ne rimu, baꞌ mengandel ke lang, mebiriꞌ mu kebesagan et Empuꞌ banar?” 41 Angkansa, inugad dye ne batu. Pegketbes, timiningaraꞌ si Jesus ampaꞌ negpenalang, kwan ye, “Amaꞌ, megpeselamat ku dimu na kiningeg mu aku. 42 Nesewran ku, daran mu pegkikinggen aku, segwaꞌ pegsugiren ku itue sabab et kineldaman neng pelilibut atue e megkikingeg, supaya dye mengandel na dinaak mu aku.”

43 Ganang nesugid i Jesus itue e, timiningkag ya et mebasag, “Lasaro, liwan ne!” 44 Liminiwan megtuy ating patey neng taaw na negbiyag peuliꞌ, ginsaʼt bilug ye bekeꞌ lengen sampay tiked ye pegbebedberen et gedyilew, bekeꞌ pegbubulungan et seputangan rupa ye. Kwan i Jesus kedye, “Bukluaꞌ myu gedyilew in, ipepenewaꞌ myu ne.”

Pinaru et mengeꞌ Pegibuten et Tawʼt Judio na Peteyen si Jesus

(Mateo 26:1-5; Markus 14:1-2; Lukas 22:1-2)

45 Angkansa mekansang mengeꞌ tawʼt Judio na nemengdateng na kebayaꞌ i Maria, nemengandel ki Jesus, sabab nebiriꞌ dye baꞌ enu kineradya ye. 46 Segwaꞌ maya iba diminuntin dut mengeꞌ Pariseo bekeꞌ negtuturan dye pasal et kineradya i Jesus. 47 Mendyari mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ, bekeꞌ mengeꞌ Pariseo negsetingkag dut mengeꞌ Kekunsialan. “Enu pegisun-isunan tyu?” kwan dye, “Pasal et itueng taaw na pegkeradya et mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ. 48 Baꞌ pesaran tyu lang et kwantin, ginsaʼt taaw mengandel kenye, bekeꞌ kaluꞌ matuꞌ mengeꞌ kesundeluan et bangsaʼt Romano, na mengrungkat et Pengempuan na Benwa sampay mengagew et bangsa tyu.”

49 Segwaꞌ maya sembatung taaw, ngaran ye si Kaipas, na Metaas neng Pariꞌ et teun na atin negsugid kedye, “Kaya banar mekesewran myu. 50 Kaya keretian myu naꞌ, gam ne sembatung taaw lang matey sabab eset ginsan neng taaw, sampay sengkebangsanan diki mebinasa.” 51 Sinugid ye itue diki lang kwan teyeg kenye, imbes teyeg dut pegkemetaas ye et ating teun. Tineked ye na matey nega si Jesus sabab dut bangsa et Israel. 52 Bekeꞌ diki lang atin lang neng bangsa, temed gasi apang pegtingtimungan dut sembatu et mengeꞌ nemegpekparak na keyegangan et Empuꞌ. 53 Angkansa tihad et ating eldew, pinaru dye na ipepatey si Jesus. 54 Angkansa, baꞌ manew si Jesus, kaya ne pepelamud dut mengeꞌ tawʼt Judio. Segwaꞌ nepesurung dut lungsud na mekabiꞌ dut kelnangan, dut kebenbenwanan pegngeranen Epraim. Dun ya liminegdeng, iba mengeꞌ pepengenaran ye.

55 Ganang megeapet ne kerendeman et Kenkaan neng Neketalib et mengeꞌ tawʼt Judio. Mekansang nemenungul dut lungsud et Jerusalem supaya tumanen dye arat pinegarat neng pegbasaꞌ et bilug mura dye sumurung eset Kenkaan et Neketalib.

56 Na pegtutulusen dye si Jesus. Ganang dun dye net seled Puun neng Pengempuan neng Benwa naꞌ Templo, nemegingkut-ingkut dye ne, kwan dye, “Enu dut pikir myu? Diki ne lengku si Jesus sumarung atuʼt pegkenkaanan?” 57 Negpesewd mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ sampay mengeꞌ Pariseo, na kwan, “Baꞌ sinu kebiriꞌ ki Jesus, megsugid baꞌ embe, supaya malew.”

12

Inulaꞌ Bebengluen dut Tiked i Jesus

(Mateo 26:6-13; Markus 14:3-9)

1 Enem neng eldew mura dumateng Pegkenkaan et Kerendeman et Neketalib tagnaꞌ, si Jesus diminateng dut lungsud et Betania, lungsud na pegeldengan i Lasaro, na binyag i Jesus peuliꞌ. 2 Pinenyapan dye si Jesus et pegkaan et mapun. Si Marta negpelamak, si Lasaro neperingan ne kenye nengaan dut lemisaan. 3 Si Maria, kenye nengisiꞌ et tengaꞌ litro et mergaꞌ neng bebengluen neng nardu, indyari binuak ye dut tiked i Jesus. Pegketbes, rinipnasan ye et buek ye. Sinet ne et benglu seled benwa. 4 Segwaꞌ si Judas Iskariote, na pepengenaran neng mengengakal ki Jesus, negsugid, kwan ye, 5 “Manu diki pinelen pebengluen in supaya pirak in ipinemgey ne dut mengeꞌ miskin. Sabab, argaꞌ ye megtuuk ne et seng teun neng tengdan et pegkeradya.” 6 Sinugid ye itue, diki sabab ye na maya ingasiꞌ ye et mengeꞌ miskin, temed sabab ye ya menenakew. Sabab ya pegpupunduan et pirak dye, iba in pegtaguꞌ ye ne. 7 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Pesariꞌ myu ne ya na buwaten ye itue, sabab itueng pebengluen pinanyap ye ne lagi mapet dut kelbengan ku. 8 Sabab mengeꞌ miskin neng taaw daran atuʼt dimyu, bekeꞌ kemyu ketabang nega kedye. Segwaꞌ aku diki dumaran atue na keiba dimyu.”

Mengeꞌ Pegibuten et Pariꞌ Nemaru et Meyaat ki Lasaro

9 Ganang nesewran et kineldamaʼt tawʼt Judio na si Jesus dut Betania, diminuntin dye. Diminuntin dye diki lang sabab si Jesus lang, temed supaya mebiriꞌ dye si Lasaro na binyag i Jesus peuliꞌ. 10 Angkansa mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ nemaru na imeteyen dye gasi si Lasaro. 11 Sabab et ki Lasaro mekansang mengeꞌ tawʼt Judio na nepeparak dut mengeꞌ pariꞌ et Judio bekeꞌ nemengandel ki Jesus.

Pegbentugen si Jesus Pesusurung dut Lungsud et Jerusalem

(Mateo 21:1-11; Markus 11:1-11; Lukas 19:29-40)

12 Pegdateng diklem, neebaran et kineldamaʼt taaw neng nemengluruk dut pegkenkaanan na si Jesus pesusurung dut lungsud et Jerusalem. 13 Angkansa nemengrapiꞌ dye et deun et mengeꞌ betuꞌ, ampaꞌ ne nemengliwan dye supaya sumusup kenye, kwan dye, “Hosanna!* Bentugen ya na megderateng sabab kepengdyarian et Empuꞌ Banar. Bentugen Surutan et Israel.”

14 Nebiriꞌ i Jesus sembatung budyang neng asno, ampaꞌ ye kinuraan, samat dut sinurat eset Kesuratan et Empuꞌ, kwan,

15 “Kas kew takut, mengeꞌ tawʼt lungsud et Jerusalem! Birinaꞌ Surutan myu megderateng, megkukuraꞌ dut budyang neng asno!”

16 Mena in, ingga peꞌ itue neretian et mengeꞌ pepengenaran ye. Ganang si Jesus nepetaas ne dut dibuwat langit, atin peꞌ neretian dye ne na itue pelan nesurat ne lagi pasal kenye, na asal pesi kwantin neinabu kenye.

17 Mekansang siminusup dut ki Jesus sebarang taaw na nekekingeg et tuturan pasal et mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ ye. 18 Sabab kineldaman et iba-iba i Jesus ating masa negpesebanar dut kenyeng binwat na pegtingkag ye dut lebeng ki Lasaro, sampay binyag ye peuliꞌ teyeg dut kepeteyan. 19 Angkansa mengeꞌ Pariseo nemegsudsugid kwan dye, “Kaya ne mebutbuwat tyu. Birinaꞌ myu, ginsaʼt mengeꞌ tawʼt sengkedunyaan bin megsunud ne dut ki Jesus.”

Pegtulusen et mengeꞌ Tawʼt Griego si Jesus

20 Maya gasi mengeꞌ tawʼt Griego na nemenungul dut lungsud et Jerusalem dut pegkenkaanan supaya mengempuꞌ. 21 Nepekabiꞌ dye dut ki Pelipe neng pepengenaran i Jesus na tege-Betsaida dut probinsiya et Galilea. Na sinugid kenye keilangan dye, kwan dye, “Ilaꞌ, mekedyari kay be mebiriꞌ si Jesus?” 22 Sinugid gasi i Pelipe ki Andres, pegketbes dyeng duwa gasi negpesewd ki Jesus. 23 Kwan i Jesus, “Diminateng ne timpu ku. Na pebentugen ne aku atin Yegang et Taaw. 24 Tantu banar be pegsugiren ku dimyu, baꞌ diki iluwak myu sembatung elinseg, daran atin sembatu lang. Temed baꞌ iluwak myu dut lugtaꞌ, antangen ye samat natey neng ilbeng, na tumuhuꞌ bekeꞌ kumansang buaꞌ ye. 25 Megdemikian gasi dut taaw. Sebarang pegmerganen biyag ye atuʼt dunyaꞌ, matey nega, bekeꞌ diki megbiyag et kaya seskeran dut langit. Segwaꞌ sebarang taaw kaya pegmerganen ye biyag ye atuʼt dunyaꞌ, ya in maya meterima ye dut biyag na kaya seskeran. 26 Sebarang pegkeradya daken subaliꞌ mibut daken, baꞌ embe ku, duntin gasi mengengeradya ku. Kekesian banar et Amaꞌ sebarang mengengeradya ku.”

Pepesewd ne i Jesus pasal et Kenyeng Kepeteyan

27 Na pinebtiꞌ i Jesus, kwan ye, “Na tiban pegsusa atey ku. Enu bersen ku, ‘Amaꞌ, bewinaꞌ ku sabab megderateng ne ketiksaan ku?’ Temed diki! Itue ne pesi, sabab ye angkan natuꞌ ku itueng ketiksaan na resanen ku ne itue. 28 Amaꞌ, ipebirinaꞌ bantug mu!” Pegketbes maya nekingeg dye beres et Empuꞌ Amaꞌ teyeg dut langit, kwan, “Pinebiriꞌ ku ne, sampay ipebiriꞌ ku nega peuliꞌ.”

29 Nekingeg et kineldaman et taaw kwan dye, “E! Diminuldug ne!” Kwan et iba, “Negberes kenye sembatung dereakan et Empuꞌ!” 30 Kwan i Jesus, “Pinekingeg itueng beres na itue sabab et dimyu, diki sabab et daken.

31 “Na, tiban ne timpu et pegukum et Empuꞌ et ginsang taaw atueʼt sengkedunyaan. Na ugaren ku ne tiban pekekes et pegibuten et mengeꞌ meraat neng taaw. Na ya si Seytan neng megmimilik et sengkedunyaan tuꞌ. 32 Segwaꞌ, aku, ganang meperibuwat dut erigi ne teyeg dut dunyaꞌ, ipekabiꞌ ku ginsan neng mengeꞌ taaw dut daken.” 33 Sinugid i Jesus itue supaya ipesewd baꞌ enukwan ya matey, na ransangen dye ya dut krus et kayu. 34 Negberes kineldaman et taaw duntin, “Nekingeg kay dut Kesuratan et Empuꞌ na ating Kristo tumeteg daran-peraran. Manu pegsugiren mu na subaliꞌ iperibuwat dut erigi bekeꞌ peteyen Yegang et Taaw? Sinu takuꞌ itueng Yegang et Taaw?” 35 Sinugid i Jesus kedye, kwan ye, “Diki ne mekwit na meiba-iba myu siluꞌ na megpetelang et pikiran myu. Manew kew sasat iba-iba myu nega siluꞌ supaya diki kew melingban. Diki lang mesewran et megpanew et melingeb baꞌ embe surungan ye. 36 Angkansa, sasat maya nega siluꞌ, mengandel kew dut siluꞌ supaya megmendyaring pepengenaran kew dut siluꞌ.”

Kaya Pemengandel ki Jesus mengeꞌ Tawʼt Judio

Pegkesugid et itue, si Jesus nugad, tebes in nepetaguꞌ. 37 Misan ne nemekebiriꞌ et mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ na kineradya i Jesus dut elepan et mengeꞌ taaw, temed kaya nega nengandel dye. 38 Apang metuman samat sinugid i Isaias naꞌ tarus et Empuꞌ tagnaꞌ, na kwan,

“Empuꞌ dut langit, sinu nengandel et beres kay, bekeꞌ sinu pinebirinan et Empuꞌ Banar na kenyeng kebesagen?”

39 Angkansa, kaya dye nemengandel sabab samat pegsugiren nega i Isaias, kwan,

40 “Binleg ye kedyeng mengeꞌ mata sampay pineknel atey dye supaya diki kebiriꞌ mata dye, etawa keretiꞌ pikiran dye. Angkansa,” kwan et Empuꞌ Banar, “apang diki ne kepeuliꞌ daken supaya gasi teyen maapen ku keselaan dye.”

41 Si Isaias negsugid et itue sabab nebiriꞌ ye baꞌ enukwan kebentugan et Mesias, bekeꞌ nebres ye pasal ki Jesus. 42 Segwaꞌ misan mengeꞌ pegibuten, mekansang nemengandel ki Jesus. Temed kaya negpekilala dye sabab megtakut dye dut mengeꞌ Pariseo na dye ugaren dut sinagoga.† 43 Sabab kelaʼt atey dye na bentugen dye et taaw luwas nega eset pegbantug kedye teyeg dut Empuꞌ.

Mengukum Beres i Jesus

44 Pegketbes neres si Jesus et merensag, kwan ye, “Sebarang taaw nengandel daken diki nengandel dut daken lang, temed sampay dut Empuꞌ Banar negtahag daken. 45 Sebarang nekebiriꞌ daken, nekebiriꞌ gasi dut negtahag daken. 46 Natuꞌ ku atuʼt sengkedunyaan. Na akung antangan samat siluꞌ na megtetelang dut pikiran et mengeꞌ taaw, supaya sebarang mengandel daken diki lang dumaran dut kelingban. 47 Baꞌ mayang taaw megkingeg et beres ku, segwaꞌ kaya pegtumanen ye, diki lang ukumen ku ya. Sabab natuꞌ ku atue e diki mengukum et ginsaʼt taaw et sengkedunyaan, segwaꞌ natuꞌ ku supaya memawiꞌ lang. 48 Dut emuring eldew maya sembatu mengukum dut sebarang megmendiꞌ daken bekeꞌ kaya megterima et beres ku. Na atin mengukum kenye dut beberesen ku. 49 Sabab kaya lang pegbersen ku na teyeg dut daken lang, segwaꞌ teyeg dut Empuꞌ Amaꞌ na negtahag daken. Na dinaak ye aku baꞌ enu keilangan na isugid ku, etawa baꞌ enukwan penugid ku. 50 Na pegsesewren ku mengeꞌ daak ye menurun dut biyag na kaya seskeran. Angkansa sebarang pegbersen ku baꞌ enu pegsugiren daken et Empuꞌ Amaꞌ, atin lang gasi ipenugid ku.”

13

Pinemesaan i Jesus Tiked et mengeꞌ Pepengenaran Ye

1 Mekabiꞌ ne banar Kenkaan et Kerendeman et Neketalib. Pegsesewren ne i Jesus na mekabiꞌ ne timpu ye matey bekeꞌ tumireng ne et dunyaꞌ indyari peuliꞌ ne dut Empuꞌ Amaꞌ. Kelaꞌ pegmerganen i Jesus dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran atuʼt dunya, angkansa ipinebiriꞌ ye kepuspusaʼt kasi ye kedye.

2 Nemengaan et mapun de Jesus iba ye mengeꞌ pepengenaran ye. Siminaleb ne si Seytan dut pikiran i Judas Iskariote, na yegang i Simon, supaya mengakal ki Jesus. 3 Sewd i Jesus na binggey ne kenye et Empuꞌ Amaꞌ ginsan kepengdyarian. Pegsesewren ye na ya teyeg dut Empuꞌ bekeꞌ ya peuliꞌ gasi dut Empuꞌ. 4 Pegketbes nengaan et mapun, timinyeg ne ya, binukluꞌ ye kenyeng lapis ampaꞌ ne negbegkes et gimpew dut bebagan ye. 5 Pegketbes in, sinunuan ye et danum pelenggana, ampaꞌ ye ne pinemesaan tiked et mengeꞌ pepengenaran ye. Bekeꞌ pineyran ye et gimpew neng pegkekerbeten ye. 6 Nepekabiꞌ si Jesus dut ki Simon, na negsugid ki Jesus, “Begerar, manu ikew memasaꞌ et tiked ku?”

7 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Diki mu neretian baꞌ enu pegbuwaten ku tuꞌ, segwaꞌ dut leyd ne mesewran mu ne.” 8 “Diki lang!” kwan i Pedro, “Kasiꞌ pegbeseiꞌ tiked ku!” Segwaꞌ kwan i Jesus, “Baꞌ diki pebasaꞌ ke daken, lein lang mengengandel ku ikew.” 9 Angkansa kwan i Pedro, “Begerar, diki tiked ku lang, temed sampay lengen bekeꞌ ulu ku gasi!”

10 Kwan i Jesus, “Sebarang taaw na nepenyuꞌ ne, kaya ne daki bilug ye, keilangan mene besaan tiked ye lang. Segwaꞌ kemyu melinas ne atey myu, temed diki lang ginsan kew.” 11 Sabab nesewran i Jesus baꞌ sinu mengakal kenye. Angkansa sinugid na kwan, “Diki lang ginsan kew melinas.”

12 Ganang netbes ye ne nemasaꞌ kedyeng mengeꞌ tiked, negbadyuꞌ ne, ampaꞌ ne nepeuliꞌ dut kenyeng inerungan dut kekanan. Sinugid ye kedye, kwan, “Nesewran myu takuꞌ baꞌ enu binwat ku dimyu? 13 Pegtingkagen myu aku et Menunulduꞌ bekeꞌ Begerar, asal, sugat aku ne pesi. 14 Na, baꞌ aku Begerar bekeꞌ Menunulduꞌ myu, na nemasaꞌ et mengeꞌ tiked myu, kwantin gasi buwaten myu. Subaliꞌ gasi megsibasaꞌ kew et tiked et sebayaꞌ myu. 15 Binggeyan ku kemyu et sungtuhan supaya maya sunsunen myu samat binwat ku dimyu.” 16 Kwan i Jesus, “Asal banar, kaya tetehagen lebing metaas dut kenyeng pegibuten, etawa dereakan lebi negang metaas dut megdaak kenye. 17 Na tiban nesewran myu ne itueng ketulduan ku. Mesukud kew banar baꞌ buwaten myu itue.”

18 Sinugid gasi i Jesus kwan ye, “Diki dut dimyu ginsan na pegsugiren ku itue. Sabab megkekilala ku sebarang piniliꞌ ku. Segwaꞌ supaya metuman atin dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan,

‘Ya na sumaru et pegkaan ku, ya ne sagkaꞌ daken.’

19 “Pegsugiren ku itue rimyu mura meinabu. Sabab baꞌ itue meinabu ne, mengandel kew ne banar na aku si aku ne pesi.” 20 Kwan i Jesus, “Pegsugiren ku rimyu, sebarang megterima et mengeꞌ dinaak ku, sepantun atin aku ne tinerima ye. Sebarang penerima daken, terima dye gasi Empuꞌ na negdaak daken.”

Pinetari i Jesus pasal et Pegdagang Kenye

(Mateo 26:20-25; Markus 14:17-21; Lukas 22:21-23)

21 Ganang nesugid ne i Jesus itue, negsusa pikiran ye, kwan ye, “Sugiran ku kemyu, maya sembatu dimyu ipegdagang bekeꞌ ipealew aku.” 22 Negsisiyek-siyek ne mengeꞌ pepengenaran ye, diki nesewran baꞌ sinu pegsisindiren ye. 23 Maya sembatu kedye na pepengenaran ye mekmiꞌ ki Jesus, pesesendig et debdeb i Jesus.* 24 Kinurit ya i Simon Pedro ampaꞌ ye ne kininesan, kwan ye, “Ingkutaꞌ be baꞌ sinu pegsisindiren ye in?” 25 Nepesendig peuliꞌ dut debdeb i Jesus, kwan ye, “Begerar, sinu takuꞌ pegsindiren mu in?”

26 Kwan i Jesus, “Baꞌ sinu begeyan ku et bengbang na dinitil ku, ya ne.” Ganang neritil ye ne bengbang ampaꞌ ye ne binggey ki Judas na yegang i Simon Iskariote. 27 Pegkaꞌ nekawaꞌ ne i Judas tinapay ampaꞌ ye ne kinaan, si Seytan siminaleb ne kenye. Kwan i Jesus ki Judas, “Buwataꞌ ne sekaliꞌ baꞌ enu pegpipikiren mu!” 28 Segwaꞌ kaya neretian et mengeꞌ pepengenaran ye dut lemisaan baꞌ manu kwantin sinugid ye ki Judas. 29 Pengretiꞌ sesenu dye tinahag lang si Judas na mengelen et keilangan dye dut Kerendeman et Kenkaan, sabab ya megkekepet et pirak dye. Iba in pengretiꞌ dye na subaliꞌ ya meneraka lang dut mengeꞌ miskin. 30 Ganang nepurut ye ne tinapay, nugad ne megtuy. Atin negang gebi.

Ating Bagung Ketehagan et Empuꞌ

31 Ganang neketelikud ne si Judas, kwan i Jesus, “Na tiban aku, ating Yegang et Taaw, mebunayag ne ketaasan ku bekeꞌ mebunayag gasi ketaasan et Empuꞌ pebiyaꞌ aku. 32 Baꞌ mebunayag ne ketaasan et Empuꞌ sabab aku, kwantin gasi mebunayag ne ketaasan et Empuꞌ megtuy daken, ating Yegang et Taaw. 33 Mengeꞌ mergang pepengenaran ku, diki ne mekwit pegbebayaꞌ tyu. Tulusen myu aku temed diki myu aku mebiyanan. Samat sinugid ku dut mengeꞌ tawʼt Judio, megdemikian, sinugid ku tiban dut dimyu, baꞌ embe surungan ku, diki kew keruntin.” 34 Sinugid gasi i Jesus, kwan ye, “Bagung tahag igbey ku rimyu, meginginan kew et tegsembatu-sembatu dimyu samat pegingin ku dimyu. Keilangan kwantin gasi dimyu na meginginan kew et tegsembatu-sembatu dimyu, 35 supaya mekilala et ginsaʼt taaw na kemyu mengeꞌ pepengenaran ku, baꞌ neginginan kew et tegsembatu.”

Pinetari i Jesus Pegpeilu Kenye i Pedro

(Mateo 26:24-25; Markus 14:17-21; Lukas 22:21-23)

36 Sembatu nengingkut ki Jesus, si Simon Pedro, kwan ye, “Begerar, embe surungan mu?” Kwan i Jesus kenye, “Baꞌ embe surungan ku, diki ke keibut tiban, segwaꞌ peuliꞌ tiꞌ keibut ke nega.” 37 Segwaꞌ kwan i Pedro, “Begerar, manu diki kebayaꞌ ku dimu tiban? Ipeglilaꞌ ku biyag ku dimu!” 38 Pegketbes negsugid si Jesus, kwan ye, “Ipeglilaꞌ mu takuꞌ biyag mu sabab lang et daken? Sugiran ku ikew et kebenaran, mura kumerengek lumbuꞌ, ketlu mu ne sugiren na kaya kilala mu aku.”

14

Si Jesus atin Dalan Surung dut Empuꞌ Banar

1 Sinugid gasi i Jesus, kwan ye, “Kasiꞌ myu ipesusaꞌ atey myu sabab et bebresan ku. Mengarap kew dut Empuꞌ, sampay mengarap kew gasi daken. 2 Dut benwa et Empuꞌ Amaꞌ ku, mekansang sisingled. Baꞌ diki megkwantin, isugid ku dimyu. Na, sumurung ku dun supaya penyapan ku kemyu et mengeꞌ lelegdengan. 3 Baꞌ duntin ku ne, nepenyapan ku ne kemyu et lelegdengan, peuliꞌ ku gasi apang isien ku kemyu. Baꞌ embe legdengan ku, untin gasi legdengan myu. 4 Na, mesewran myu dalan sumurung dut lelegdengan na surungan ku.” 5 Kwan i Tomas, “Begerar, diki mesewran kay baꞌ embe pegsusurungan mu. Enukwan kesewd kay dalan?”

6 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Aku dalan surung dut Empuꞌ, bekeꞌ aku puun et keberbenaran, sampay puun et biyag. Kaya misan sinu mekesurung dut Empuꞌ Amaꞌ selyu lang baꞌ ya mengandel daken. 7 Baꞌ kilala myu aku, mekilala myu gasi Amaꞌ ku. Tihad tiban, kilala myu ne sampay nebiriꞌ myu ne Ya.”

8 Sinusi i Pelipe kwan ye, “Begerar, ipebirinaꞌ damen Amaꞌ supaya mesdengan kay ne.”

9 Kwan i Jesus, “Mekwit myu na aku binaꞌbayaꞌ, bekeꞌ diki mu aku nekilala, Pelipe? Sebarang nekebiriꞌ daken, banar nekebiriꞌ ne dut Amaꞌ ku. Manu nega pegsusien mu na kwan, ‘Ipebirinaꞌ be damen Amaꞌ?’ 10 Kaya pengandel ke na aku tuꞌ dut Amaꞌ, bekeꞌ Amaꞌ atuꞌ gasi et daken, sesembatu kay? Mengeꞌ beres na sinugid dimu, diki lang daken gaked, imbes teyeg atin dut Amaꞌ. Na atuʼt daken na pegkeradya et kenyeng mengeꞌ bubuwaten. 11 Endelaꞌ ku baꞌ sugiren ku na aku dut Amaꞌ, bekeꞌ Amaꞌ atuʼt daken. Etawa, endelaꞌ ku sabab et mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ na binwat ku.” 12 Kwan i Jesus, “Sugiran ku kemyu et kebenaran, sebarang maya pegandel dut daken, buwaten ye et lebi nega et itueng binwat ku. Mekedyari ye buwaten lebi nega eset binwat ku sabab surungan ku ne dut Empuꞌ Amaꞌ ku. 13 Baꞌ enu engaten myu sabab et pegandel myu daken, atin buwaten ku supaya gasi mebantug Amaꞌ sabab et binwat ku, yegang ye. 14 Baꞌ maya engaten myu daken sabab et pegandel myu daken, buwaten ku atin.”

Tangeꞌ i Jesus pasal et Menungang Nakem naꞌ Empuꞌ

15 Sinugid gasi i Jesus, kwan ye, “Baꞌ kelaꞌ pegingin myu daken, tumanen myu baꞌ enu tinahag ku. 16 Bekeꞌ aku mengangat dut Amaꞌ, na begeyan kew et sembatung menenabang supaya meiba-iba myu et daran, megsubli daken. 17 Itueng menenabang, atin ne Menungang Nakem naꞌ Empuꞌ. Mengeꞌ taaw et sengkedunyaan kaya megterima dut Menungang Nakem na penulduꞌ et keberbenaran, sabab kaya mekekilala dye ya etawa mekebiriꞌ. Segwaꞌ dimyu mekekilala myu ya, sabab ya meglelegdeng dut seled myu. Na atin dumaran set dimyu. 18 Diki ku tirengan kemyu na samat ilu-ilu. Seulinen ku nega kemyu atuꞌ. 19 Diki ne mekwit, mengeꞌ tawʼt sengkedunyaan diki ne kebiriꞌ daken. Segwaꞌ dimyu mebiriꞌ myu nega aku. Sabab aku megbiyag et kaya seskeran, kwantin nega dimyu megbiyag kew gasi et kaya seskeran. 20 Dut ating eldew, mesewran myu na aku dun net Amaꞌ ku, sesembatu kay. Bekeꞌ mesewran myu gasi na aku dut dimyu, kemyu dut daken, sesembatu tyu.

21 “Sebarang megingin daken, pegtumanen ye mengeꞌ daak ku. Na ya ne megingin daken. Sampay atin ya inginen gasi et Amaꞌ ku. Kwantin gasi daken penginginen ku ya, sampay iperetiꞌ ku kenye.” 22 Mendyari, sinugid i Judas, diki lang si Judas Iskariote, kwan ye, “Segwaꞌ, Begerar, manu ingin mu na dut damen ke lang megperetiꞌ, diki dut ginsan mengeꞌ taaw et itueng sengkedunyaan?” 23 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Sebarang megingin daken, tumanen ye daken neng mengeꞌ tulduꞌ. Sampay Amaꞌ ku meingin kenye, bekeꞌ duwa kay et Amaꞌ ku dumun et kenye supaya ya ne baalen kay et lelegdengan. 24 Sebarang diki megingin daken, diki ye tumanen daken neng mengeꞌ tulduꞌ. Nekingeg myu itueng beres diki lang daken gaked, temed teyeg ki Amaꞌ na negdaak daken.

25 “Sinugid ku rimyu ginsan naꞌ itue sasat iba-iba myu nega aku. 26 Segwaꞌ daaken et Amaꞌ Empuꞌ surung dimyu Ating Menenabang, na Ya ating Empung Nakem naꞌ Empuꞌ. Na Ya negsubli daken. Ya menulduꞌ dimyu sampay megperendem et ginsan neng sinugid ku dimyu.”

27 Sinugid gasi i Jesus, kwan ye, “Kesenangan itektak ku dimyu. Kesenangan ku gaked igbey ku dimyu. Diki lang igbey ku dimyu kesenangan samat pegigbey et mengeꞌ tawʼt sengkedunyaan. Kasiꞌ myu ipesusaꞌ atey myu, bekeꞌ kas kewʼt ketakut. 28 Nekingeg myuʼt kwit pinegberes ku dimyu, kwan ku, ‘Mugad ku, segwaꞌ peulinan ku nega kemyu?’ Baꞌ aku iningin myu, meksanan kew sabab surung ku tuꞌ dut Amaꞌ. Sabab, Amaꞌ lebing ketaasan ye dut daken. 29 Pinegberes ku ne lagi dimyu tiban mura metuman itue. Na baꞌ metuman ne, atin peꞌ mengandel kew ne daken. 30 Diki ku ne pekwiten bebresen ku dimyu, sabab megderateng ne surutan atueʼt dunyaꞌ, ating pegibuten et mengeꞌ meraat na taaw, si Seytan. Diki ya kepegewla daken. 31 Angkansa, pegbuwaten ku sebarang mengeꞌ daak et Amaꞌ, supaya mesewran et ginsan neng taaw et sengkedunyaan na peginginen ku Amaꞌ. Naꞌ, tiyeg kew ne, untin tyu ne!”

15

Si Jesus Antangan Ye Samat Puun et Ubas

1 Indyari, tinuturan i Jesus, kwan ye, “Aku antangan ku samat banar na puun et ubas. Amaꞌ ku antangan ye samat mengingipat et itueng puun et ubas. 2 Pegputken ye sebarang sanga eset daken na diki megbuaꞌ. Sebarang sanga na megbuaꞌ, atin pegpetlangan ye, pegugaran ye et mengeꞌ deluruꞌ supaya kumansang buaꞌ ye. 3 Netlangan kew ne, sabab et beres na sinugid ku dimyu. 4 Tumeteg kew daken, aku gasi dumaran dut dimyu. Kaya lang sanga muaꞌ baꞌ kaya petetangen dut puun. Kwantin gasi dimyu, diki kew kekeradya et menunga selyu lang mengandel kew daken.

5 “Aku antangan ye puun et ubas, kemyu mengeꞌ sanga ku. Baꞌ sinu tumeteg daken, aku gasi dumaran dut kenye. Na ya kebuaꞌ et mekeldam, ingin bersen kekeradya et menunga banar. Baꞌ peparak kew daken, kaya menunga mebutbuwat myu. 6 Baꞌ sinu diki tumeteg daken, sepantun samat sanga na tinimbag baꞌ metuug ne. Pegpuruten tebes in, na itimbag dut apuy supaya metutung. 7 Baꞌ kemyu tumeteg daken, bekeꞌ beres ku tumeteg gasi dimyu, mekedyari misan enu-enung engaten myu, na atin igbey ku dimyu. 8 Na baꞌ megbuwat kew et mekeldam neng menungang keradya, na atin kebentugan et Amaꞌ ku dut langit, bekeꞌ mepesebenaran gasi na kemyu pepengenaran ku. 9 Baꞌ enukwan pegingin daken et Amaꞌ, kwantin gasi pegingin ku dimyu. Na tiban, tumeteg kew daken neng pegingin. 10 Baꞌ tumanen myu mengeꞌ bilin ku, timineteg kew ne et pegingin ku. Samat pegtuman ku et mengeꞌ daak et Amaꞌ ku, na aku megteteteg ne et pegingin ye.

11 “Sinugid ku itue dimyu supaya mepeeset dimyu keksanan ku, apang dimyung keksanan medyukup. 12 Itue e ibilin ku, megsiinginan kew et tegsembatu-sembatu dimyu, samat pegingin ku dimyu. 13 Kaya pegingin et sembatu luwas nega eset pegingin et sembatung taaw na itue, ililaꞌ ye biyag ye sabab et mengeꞌ biꞌbilaꞌ ye. 14 Kemyu mengeꞌ bibilaꞌ ku, baꞌ tumanen myu mengeꞌ bilin ku. 15 Tihad tiban, diki ku ne kemyu antangaʼt uripen, sabab diki lang pegsesewren et dereakan sebarang pegbuwaten et pegibuten ye. Angkansa itingkag ku dimyu bibilaꞌ ne. Sabab ginsan nekingeg ku teyeg dut Amaꞌ ku, pineretiꞌ ku dimyu. 16 Diki lang kemyu nemiliꞌ daken, imbes aku nemiliꞌ dimyu bekeꞌ nemilin dimyu supaya mepanew kew bekeꞌ megkeradya kew et daran neng menungang keradya. Atin keradya myu mepagen sampay dumaran, diki megpinda. Angkansa igbey dimyu et Amaꞌ misan enu engaten myu dut ingaran ku. 17 Itue e daak ku dimyu, meginginan kew et tegsembatu-sembatu dimyu.”

Mengeꞌ Pepengenaran i Jesus Megiseg Kedye mengeꞌ Taaw neng Kaya Pegandel et Empuꞌ

18 Sinugid i Jesus dut pepengenaran ye, kwan ye, “Baꞌ megiseg dimyu mengeꞌ taaw et sengkinleban et dunyaꞌ, rendemaꞌ myu na aku mena pegisgan dye. 19 Supama baꞌ kemyu sesaliꞌ dut ginsan taaw atueʼt sengkedunyaan na megsagkaꞌ dut Empuꞌ, negkesian kew et taaw sabab kemyu saliꞌ kedye. Segwaꞌ, kemyu diki lang sesaliꞌ dut mengeꞌ taaw atueʼt sengkedunyaan. Temed piniliꞌ ku kemyu teyeg kedye. Angkansa megiseg dye dimyu. 20 Rendemaꞌ myu mengeꞌ pinegberes ku dimyu, ‘Kaya tetehagen metaas dut kenyeng pegibuten!’ Baꞌ tiniksaꞌ et ibang taaw aku, kemyu gasi tiksaen dye. Baꞌ inandel dye tulduꞌ ku, endelen dye gasi tulduꞌ myu. 21 Kwantin pemibit dye dimyu sabab kemyu megsunud et mengeꞌ ketulduan ku, sabab diki dye nekilala Empuꞌ sembatung negdaak daken. 22 Baꞌ diki natuꞌ ku na negberes kedye, kaya teyen nesewran dye salaꞌ dye. Segwaꞌ tiban, misan megenu, diki dye ne kedawa et keselaan dye. 23 Sebarang megiseg daken, megiseg gasi dut Amaꞌ ku. 24 Baꞌ kaya teyen nekebiriꞌ dye et mengeꞌ keliluꞌlilung nekeradya ku na misan sinu diki kekeradya samat kwantin, kaya lang teyen keselaan dye. Segwaꞌ tiban, nebiriꞌ dye ne mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ na binwat ku. Temed ga in megiseg dye nega daken sampay dut Amaꞌ ku. 25 Segwaꞌ itueng neinabu supaya metuman baꞌ enu nekesurat dut kedyeng Keseraan teyeg dut Empuꞌ, kwan, ‘Megiseg dye daken na kaya pesebaban.’*

26 “Segwaꞌ baꞌ katuꞌ ne Menenabang na deaken ku teyeg dut Amaꞌ Empuꞌ, atin Empung Nakem na pegtulduꞌ et keberbenaran na lumiwan teyeg dut Amaꞌ Empuꞌ, Ya in megpesebanar pasal daken. 27 Kemyu megpesebanar gasi pasal et daken sabab neiba-iba ku kemyu dut sengkepunan.”

16

Ketiksaan et mengeꞌ Mengengandel

1 Sinugid gasi i Jesus dut mengeꞌ pepengenaran ye, kwan ye, “Sinugid ku dimyu ginsan neng itue e supaya diki kew meugaran et pengandel pasal daken. 2 Maya eldew megderateng ipeliwan dye kemyu dut sinagoga, atin pengempuan neng benwa. Asal, megapet ne timpu na sinu mengimatey dimyu, keblan dye na nekesukuꞌ dye dut Empuꞌ. 3 Naꞌ keredyanen dye itue dimyu sabab diki dye nekilala Amaꞌ etawa aku. 4 Segwaꞌ sinugid ku dimyu itue e, supaya baꞌ dumateng ne timpu et ketiksaan dye, merendeman myu na baꞌ enu pinegberes ku dimyu kwit tiꞌ. Angkan kaya sinugid ku lagi pasal itue dimyu sabab iba-iba myu nega aku.”

Atin Keradya et Menungang Nakem naꞌ Empuꞌ

5 “Tiban sumurung ku ne dut negtahag daken. Segwaꞌ misan sembatu dimyu kaya nengingkut daken, na kwan, ‘Embe surungan mu?’ 6 Sabab sinugid ku ne itueng ginis, mebaha kew ne banar et kerupukan. 7 Segwaꞌ sugiran ku kemyu et kebenaran, dut pegugad ku maya kepulusan myu. Sabab baꞌ diki ku mugad, diki matuꞌ atin Menenabang. Segwaꞌ baꞌ mugad ku, ya daaken ku sumurung dut dimyu. 8 Baꞌ dumateng ne Menenabang, pesebenaran Ye dut mengeꞌ tawʼt sengkedunyaan pasal dut keretian et keselaan, keretian et ketignaan, bekeꞌ dut keretian et keukuman et Empuꞌ. 9 Iperetiꞌ kedye na maya salaꞌ dye, sabab kaya dye pengandel dut daken. 10 Iperetiꞌ kedye pasal dut ketignaan ku, sabab aku mugad sumurung dut Empuꞌ Amaꞌ, na diki myu ne aku mebiriꞌ. 11 Iperetiꞌ gasi kedye pasal dut keukuman et Empuꞌ, sabab si Seytan surutan et itueng sengdunyaan sanad, neukuman ne.”

12 Sinugid gasi i Jesus, kwan, “Mekansang nega teyen isugid ku dimyu, segwaꞌ ingga mepikiran myu mibit et tiban-tiban nega. 13 Temed baꞌ dumateng ne Nakem naꞌ Empuꞌ na petulduꞌ et keberbenaran, ya menulduꞌ dimyu et ginsan neng kebenaran. Diki lang ya mekepegberes dut diri ye lang, segwaꞌ ipegberes ye sebarang nekingeg ye teyeg et Empuꞌ. Na ipebunayag ye ginsan neng keginisan baꞌ enu dumateng. 14 Ya megbantug daken, sabab sebarang ipebunayag ye dut dimyu ginsan teyeg daken. 15 Ginsan neng teyeg dut Amaꞌ, yeen ku. Angkansa pegsugiren ku, na Nakem naꞌ Empuꞌ mengisiꞌ dut daken neng bebresen, na ipebunayag ye gasi dut dimyu. 16 Diki ne mekwit, diki myu ne aku mebiriꞌ. Diki gasi mekwit-kwitan, mebiriꞌ myu gasi aku.”

Rupuk et mengeꞌ Pepengenaran Megmendyaring Keksanan

17 Maya mengeꞌ pepengenaran i Jesus negsisugid-sugid dye, “Enu ingin ye bersen na kwan ye, ‘Na, diki ne mekwit, diki myu ne aku mebiriꞌ. Diki gasi mekwit-kwitan, mebiriꞌ myu gasi aku?’ Bekeꞌ ‘Sabab sumurung ku dut Amaꞌ.’?” 18 Negmegsiingkut-ingkutan dye gasi, “Enu ingin ye bersen, ‘Na, diki ne mekwit?’ Diki tyu meretian baꞌ enu pegbersen ye in.”

19 Nesewran i Jesus na ingin dye mengingkut kenye pasal et itue e. Angkansa sinugiran i Jesus dye, kwan ye, “Pemegsiingkut-ingkutan kew be baꞌ enu ingin ku bersen tiat sinugid ku dimyu in, ‘Diki ne mekwit, diki myu ne aku mebiriꞌ. Diki gasi mekwit-kwitan, mebiriꞌ myu gasi aku?’ 20 Sugiran ku kemyu et kebenaran, kesiyak kew bekeꞌ rumupuk kew, segwaꞌ mengeꞌ taaw atueʼt sengkedunyaan meksan. Rumupuk kew, segwaꞌ rupuk myu megmendyaring keksanan. 21 Samat sembatung libun naꞌ mengganak pegteterman sabab diminateng ne timpu ye. Segwaꞌ baꞌ nundas ne memulek, melipatan ye ne sakit sabab et keksan ye na nundas ne memulek dut dunyaꞌ. 22 Kwantin gasi dimyu, tiban megrurupuk kew ne gasi. Segwaꞌ baꞌ pekibiriꞌ ku gasi dimyu ne peuliꞌ, meresanan myu gasi meglebi-lebi neng keksanan. Na, kaya sinu mekeugad et keksanan naꞌ atin.

23 “Pegdateng et eldew naꞌ atin, kaya ne dimyu mengingkut daken et enu. Asal banar igbey dimyu et Amaꞌ ku sebarang engaten myu sabab et pengandel myu daken. 24 Seked tiban kaya pengangat kew et enu-enu sabab et pengandel myu daken. Mengangat kew supaya keterima kew, apang keksanan myu mesukup.”

Neraag Ku ne Kepengdyarian et Sengkekinleban

25 Sinugid i Jesus kedye, kwan, “Seukat ne pegberes ku dimyu et beleybey. Dumateng timpu na diki ku ne bersen dimyu samat itueng bebresen, segwaꞌ bentelen ku ne dimyu, megsugid pasal dut Amaꞌ ku. 26 Pegdateng et eldew naꞌ atin, mengangat kew et Empuꞌ sabab et pengandel myu daken. Kaya pegsugiren ku na engatan ku kemyu dut Amaꞌ ku, 27 Sabab Empuꞌ Amaꞌ megingin dimyu, sabab iningin myu aku bekeꞌ nengandel kew na aku teyeg dut Empuꞌ Amaꞌ. 28 Banar, teyeg ku dut Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ natuꞌ kuʼt sengkedunyaan. Segwaꞌ tiban tumireng ku gasi dimyu atuʼt sengkedunyaan, bekeꞌ peuliꞌ ku ne dut Empuꞌ Amaꞌ ku dut langit.”

29 Na kwan et mengeꞌ pepengenaran ye, kwan dye, “Tiban pegberes ke ne et mebentel, diki ne mekawad neng bebresen. 30 Na tiban, nekesewran kay ne na ikew kesewd ginsan neng ginis, diki keilangan na ingkuten ke nega et sinu-sinu. Sabab et itue, nengandel kay ne teyeg ke dut Empuꞌ.”

31 Iningkut i Jesus, kwan ye, “Banar be, nengandel kew ne daken tiban? 32 Segwaꞌ megderateng timpu, na asal diminateng ne, na kemyu megpekparak, megkenye-kenye kew ne et lelegdengan myu. Tirengan myu aku et aku-aku mene. Segwaꞌ diki lang yaya ku mene, sabab Amaꞌ ku nega iba-iba ku. 33 Sinugid ku itueng ginis, supaya maya kesenangan myu sabab negsembatu kew dut daken. Sabab atuʼt sengkekinleban maya ketiksaan myu, sabab et taaw kaya pegendelen dye Empuꞌ. Segwaꞌ kepenggeraꞌ myu seled myu, sabab neraag ku ne dut pegibuten dye, si Seytan.”

17

Penelang i Jesus pasal Kenye

1 Pegketbes nesugid i Jesus itue e, timiningaraꞌ dut langit ampaꞌ ne negpenalang, kwan ye, “Amaꞌ, diminateng ne timpu, ipebantug aku, dimung yegang, supaya bentugen ke gasi et aku na yegang mu. 2 Sabab binggeyan mu aku et kepegewlaan dut ginsan neng taaw na mekedyari ku begeyan et biyag na kaya seskeran dut ginsan na binggey mu daken. 3 Dye in sebarang maya biyag na kaya seskeran, subaliꞌ mekilala dye ikew na sembatu lang bekeꞌ banar na Empuꞌ, bekeꞌ aku neng si Jesus Kristo, na dinaak mu atuʼt dunyaꞌ. 4 Na Empuꞌ dut dibuwat, nepebunayagen ku dimung kebentugan atuʼt dunyaꞌ sabab nebuwat ku ginsan sebarang keradya na pinekeradya mu daken. 5 Na tiban, Amaꞌ, ipetaasaꞌ ku dut elepan mu et ketaasan na pinegiba-ibanan te mura negmendyari sengkedunyaan.”

Negpenalang si Jesus Sabab dut mengeꞌ Pepengenaran Ye

6 “Pinebunayag ku ikew dut mengeꞌ taaw na binggey mu daken mawaꞌ dut sengkedunyaan. Dye in dimu, indyari binggey mu dye daken, bekeꞌ tinuman dye dimung beres. 7 Na tiban nesewran dye ne na ginsan neng binggey mu daken teyeg dut dimu banar. 8 Sabab sinugid ku kedye mengeꞌ bebresen na sinugid mu daken, bekeꞌ itue tinerima dye ne. Nesewran dye na kebenaran na teyeg ku dut dimu, bekeꞌ nengandel dye na ikew negdaak daken. 9 Pegpenelang ku dye, diki lang pegpenelang ku eset ginsan taaw atuʼt sengkedunyaan, temed sebarang binggey mu lang daken, sabab dye dimu banar. 10 Ginsan dut daken dimu, bekeꞌ ginsan dut dimu, atin daken gasi. Maya bantug daken sabab dye pengandel daken. 11 Diki mekwit ku atuʼt sengkedunyaan. Sabab megsusurung ku dut dimu. Segwaꞌ dye in binggey mu daken, atuꞌ dye negaʼt sengkedunyaan. Pasek na Amaꞌ, timuruaꞌ dye et kebesagan et kepengdyarian mu, atin kepengdyarian na binggey mu daken supaya dye megsembatu samat kite na negsembatu. 12 Sasat aku atuꞌ nega et kedye, pegtimuruen ku dye bekeꞌ kaya nenu dye sabab kebesagen et kepengdyarian mu na binggey daken. Kaya lang nalam, selyu lang dut sembatung mepesurung dut kedusaan supaya metuman Kesuratan et Empuꞌ.

13 “Megsusurung ku ne dimu tiban, segwaꞌ pegbersen ku itue sasat atuꞌ ku nega et dunyaꞌ, supaya mebehanan seled dye et keksanan ku. 14 Binggey ku ne kedye dimung beres. Segwaꞌ mengeꞌ taaw atuʼt sengkedunyaan memegiseg kedye, sabab dye taaw tumpang ne atuʼt dunyaꞌ, samat aku na taaw tumpang gasi atuʼt dunyaꞌ. Sabab amaꞌ kay dut langit. 15 Diki ku pegpenelang supaya mengeꞌ pepengenaran ku ugaren mu atuʼt dunyaꞌ, segwaꞌ timuruaꞌ dye dut ki Seytan neng mereraat. 16 Dye in taaw tumpang atuʼt sengkedunyaan, kwantin gasi daken. Sabab kaya saliꞌ pikiran kay eset tawʼt kaya pegandel et Empuꞌ. 17 Ipetignaꞌ mu dye dut keberbenaran. Ating beres mu keberbenaran. 18 Samat pegdaak mu daken atuʼt mengeꞌ taaw et sengkedunyaan, daaken ku dye gasi dut mengeꞌ tawʼt sengkedunyaan. 19 Sabab dut kedye ililaꞌ ku diri ku dut dimu, kwantin gasi dut kedye na ililaꞌ dye dut dimu ne gasi banar.

20 “Pegpenelang ku diki dut kedye lang. Pegpenalangan ku gasi sebarang mengandel daken sabab et mengeꞌ pegpeabar dye. 21 Na, Empuꞌ Amaꞌ, supaya ginsan dye megmendyaring sembatu kwantin samat ikew set daken, bekeꞌ aku dut dimu, supaya dye tumeteg gasi set kite; apang mengeꞌ tawʼt sengkedunyaan mengandel banar na aku dinaak mu. 22 Binggey ku ne kedye kebentugan na binggey mu daken, supaya dye megsembatu samat kite na negsembatu. 23 Aku tumeteg dut kedye, samat ikew tumeteg atuʼt daken, supaya dye megsembatu banar. Bekeꞌ mepesewd dye dut sengkekinleban na dinaak mu aku bekeꞌ iningin mu dye samat pegingin mu daken. 24 Na Amaꞌ, gay ku sebarang binggey mu daken na megbeꞌbayaꞌ kay ne baꞌ embe ku, bekeꞌ mebiriꞌ dye kebentugan ku, na atin kebentugan na binggey mu daken, sabab minergaꞌ mu ne aku mura neguna sengkedunyaan. 25 Metignaꞌ neng Amaꞌ, seukat ne diki ke nekilala et taaw atuʼt sengkedunyaan. Segwaꞌ aku nekekilala dimu, bekeꞌ nesewran et mengeꞌ pepengenaran ku ikew negdaak daken. 26 Ipinekilala ku ikew dut kedye. Na, ipelembus ku na ipekilala ke kedye, supaya pegingin dye dut mengeꞌ sebayaꞌ dye megmendyaring samat pegingin mu daken bekeꞌ supaya aku medaran dut seled pusuꞌ dye.”

18

Pegalew ki Jesus

(Mateo 26:47-56; Markus 14:43-50; Lukas 22:47-53)

1 Ganang netbes i Jesus negpenalang, nugad ya iba ye mengeꞌ pepengenaran ye nementel dye dut belnek et Kedron. Dut sembelang kilid maya keluluwakanan et mengeꞌ puun neng olibo.* Mengeꞌ pepengenaran ye bekeꞌ ya siminurung duntin. 2 Sewd i Judas, na negpelen kenye, baꞌ embe tampar ye, sabab si Jesus daran pemegtingtimung iba ye mengeꞌ pepengenaran ye dut ating Keluluwakanan neng Olibo. 3 Angkansa si Judas neperuntin dut Keluluwakanan neng Olibo, megtuturun dut mengeꞌ kesusundeluan et tawʼt Roma bekeꞌ mekansang neng mengdidyaga dinaak et mengeꞌ pegibuten et pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ Pariseo. Maya bibit dye mengeꞌ pelyatut, sisiluan, bekeꞌ gelaman. 4 Pegsesewren ginsan i Jesus baꞌ enu meinabu kenye, indyari liminiwan bekeꞌ nengingkut, kwan ye, “Sinu keilangan myu?” 5 Siminambag dye, kwan dye, “Si Jesus ne tawʼt Nasaret.” Kwan gasi i Jesus, “Aku ne pesi itue.” Si Judas neng mengengakal esentin, iba dye na petitiyeg.

6 Ganang nesugid i Jesus, “Aku ne pesi itue,” nekepesurut dye pegketbes neugbaꞌ dye dut lugtaꞌ. 7 Iningkut i Jesus gasi dye peuliꞌ, “Sinu keilangan myu?” Kwan dye, “Jesus ne tawʼt Nasaret.” 8 Siminambag peuliꞌ si Jesus, kwan ye, “Pegsugiran ku ne kemyu, na aku ne pesi itue! Baꞌ aku keilangan myu pesariꞌ myu mengeꞌ pepengenaran ku mugad.” 9 Itue neinabu, supaya metuman ating pinegberes dut pegpenalangen ye dut kenyeng Empuꞌ Amaꞌ, “Diki ku pesaran mebinasa misan sembatu na binggey mu daken.”

10 Si Simon Pedro na maya sabliꞌ ye, giminabut ampaꞌ ne timinigbas dut sembatung tetehagen et Metaas neng Pariꞌ. Neputek tampaꞌ kewanan neng telinga ye. Ingaran et tetehagen naꞌ atin si Malko. 11 Binulag i Jesus si Pedro, “Isubaꞌ peuliꞌ sabliꞌ mu! Manu diki sendalan ku ketiksaan na binggey daken et Empuꞌ Amaꞌ ku?”†

Binibit si Jesus ki Anas, Pengibanan et Metaas na Pegibuten et mengeꞌ Pariꞌ

(Mateo 26:57-58; Markus 14:53-54; Lukas 22:54)

12 Angkansa nealew si Jesus et mengeꞌ kesundeluan, iba dye pegibuten et kesundeluan bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio. Pinungpung dye ya. 13 Binibit dye mena dut ki Anas na pengibanan i Kaipas, ating Metaas neng Pariꞌ ating teun na atin. 14 Si Kaipas negsugid dut mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio kwit tiꞌ na lebing menunga na sembatu lang matey sabab dut ginsan et mengeꞌ taaw.‡

Megunang Pegpeilu i Pedro dut Ukuman i Jesus

(Mateo 26:69-70; Markus 14:66-68; Lukas 22:55-57)

15 Si Simon Pedro bekeꞌ sembatung pepengenaran megseselundung ki Jesus. Sabab itueng sembatung pepengenaran kilala et Metaas neng Pariꞌ, na nayaꞌ dut ki Jesus dut seled uukuman et benwa et Metaas neng Pariꞌ. 16 Segwaꞌ, si Pedro nepetektak dut liwan et lelengewan. Ating sembatung pepengenaran na kilala et metaas neng pegibuten et Pariꞌ, nepeuliꞌ, ampaꞌ ne binisara ye ating libun na megtutunggu et lelengewan na ipeseled si Pedro. 17 Nengingkut ki Pedro ating libun na megtutunggu et lelengewan, kwan ye, “Diki be ikew na sembatu neng pepengenaran et taaw na itie?” Siminambag si Pedro, kwan ye, “Dein lang aku.”

18 Na ating gebi meramig, angkansa mengeꞌ tetehagen et pegibuten sampay mengeꞌ pulis memegtitiyeg pelibut et bagat apuy supaya menengnarang. Si Pedro gasi iba dye petitiyeg duntin supaya menengnarang nega in.

Iningkut et Metaas neng Pariꞌ si Jesus

(Mateo 26:59-66; Markus 14:55-64; Lukas 22:66-71)

19 Sementaraꞌ, iningkut et Metaas neng Pariꞌ si Jesus pasal et kenyeng mengeꞌ pepengenaran bekeꞌ mengeꞌ tulduꞌ ye. 20 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Aku negberes ketemparan dut ginsan taaw. Daran aku pegtulduꞌ dut mengeꞌ sinagoga etawa dut Templo neng pengempuan naꞌ benwa, na baꞌ embe pegtingtimungan et mengeꞌ tawʼt Judio, kaya pegberes ku et petaguꞌ. 21 Manu nega ingkuten mu aku? Atin ingkutaꞌ mayang nekekingeg daken. Tantu sewd dye baꞌ enu pinegberes ku.”

22 Ganang nesugid itue i Jesus, timpal rupa ye et sembatung pegibuten na eset abiꞌ ye. “Kwantin takuꞌ sumambag dut Metaas neng Pariꞌ?” kwan ye.

23 Kwan i Jesus, “Baꞌ nekepegberes ku et salaꞌ, pesebenariꞌ baꞌ embe sentin na diki sugat. Segwaꞌ baꞌ pinegberes ku in banar, manu timpal mu aku?”

24 Pegketbes, pinelusu i Anas si Jesus na pegpupungpungen nega, dut ki Kaipas ne Metaas neng Pariꞌ.

Ikeruwa bekeꞌ Iketlung Pegpeilu i Pedro si Jesus

(Mateo 26:71-75; Markus 14:69-72; Lukas 22:58-62)

25 Sasat petitiyeg nega si Pedro sabab penengnarang, iningkut gasi ya, “Banar takuꞌ na diki lang ikew na sembatung pepengenaran ye?” Negpeilu gasi, kwan ye, “Lein lang aku.”

26 Nengingkut sembatung tetehagen et Metaas neng Pariꞌ na kampung et ating tetehagen na tinigbas i Pedro telinga ye nengingkut kenye, kwan ye, “Diki be ikew atin na nebiriꞌ ku in na iba-iba ye dut Keluluwakan et Olibo?” 27 Negpeilu gasi peuliꞌ si Pedro. Negdingan lang et atin kiminerengek manuk.

Si Jesus dut Elepan i Pilato neng Gobernador

(Mateo 27:1-2; 27:11-14; Markus 15:1-5; Lukas 23:1-5)

28 Teyeg ki Kaipas linusu si Jesus et mengeꞌ tawʼt Judio dut kelang benwa na lelegdengan i Gobernador Pilato na tinahag dut lungsud et Romano. Na atin kukueldew nega et Eldew et Kenkaan. Angkansa ingga nemenled et tawʼt Judio dut kelang benwa sabab kaluꞌ meririan dye sabab siminled dye dut benwa et tawʼt tumpang. Na baꞌ kwantin diki dye kekaan dut Kenkaan et Kerendeman et Neketalib. 29 Angkansa, si Pilato ne lang liminiwan dut kedye bekeꞌ nengingkut, kwan ye, “Enung penaksir myu sagkaꞌ eset taaw na itue?”

30 Siminambag dye, kwan, “Baꞌ diki ya mengengeradya et meraat, diki kay biten atuʼt dimung pegukum.” 31 Kwan i Pilato, “Isiaꞌ myu ya, ukumaꞌ myu ne ya dut dimyung Keseraan.” Kwan gasi et mengeꞌ tawʼt Judio kenye, “Diki kay kepegewla na mengukum et kepeteyan.” 32 Neinabu itue supaya metuman bebresen i Jesus pasal et baꞌ enung kepeteyan na ipatey ye.

33 Nepeuliꞌ si Pilato dut seled et kelang benwa, ampaꞌ ye ne pinetingkag si Jesus. Pegketbes, iningkut ye si Jesus, kwan ye, “Ikew takuꞌ surutan et mengeꞌ tawʼt Judio?”

34 Siminambag si Jesus, kwan ye, “Nesugid mu atin teyeg lang dimu, etawa sinugid dimu et kineldaman pasal daken?”

35 Siminambag si Pilato, kwan ye, “Kwan mu lang, lengku, aku tuꞌ tawʼt Judio? Taaw sampay Metaas neng Pariꞌ mu nega nibit dimu atuʼt daken. Enu takuꞌ binwat mu?” 36 Kwan i Jesus, “Pengmilikan ku kaya lang atuʼt sengkedunyaan. Baꞌ sengkedunyaan na itue, atue pengmilikan ku, meraliꞌ mengeꞌ tetehagen ku ipegatu dye aku supaya diki aku mebgey dut mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio. Segwaꞌ kaya lang atuʼt sengkedunyaan na itue pengmilikan ku.”

37 Sinugid i Pilato, kwan ye, “Baꞌ kwantin, ikew sembatung surutan?”

Siminambag si Jesus, “Sugat pegsugiren mu in, na aku sembatung surutan. Itue pesi sabab ye na angkan aku pinegyegang. Sabab gasi et itue na natuꞌ kuʼt sengkedunyaan supaya pesebenaran ku keberbenaran. Sebarang dut keberbenaran megkingeg daken.”

38 Iningkut i Pilato, “Enu takuꞌ keberbenaran?”

Inukuman ne Matey si Jesus

(Mateo 27:15-31; Markus 15:6-20; Lukas 23:13-25)

Pegkeingkut i Pilato, liniwan ye gasi mengeꞌ tawʼt Judio, kwan ye, “Kaya nebiriꞌ ku salaꞌ dut kenye. 39 Temed maya arat myu na aku mekedyaring megpeliwan et sembatung pirisu dut eldew et Kenkaan et Kerendeman et Neketalib. Ingin myu takuꞌ na ipeliwan ku ne lang itueng Surutan et mengeꞌ tawʼt Judio?”

40 Negbegbensag dye, “Endey lang! Endey lang ya in! Segwaꞌ, si Barabas ipeliwanaꞌ!” Temed si Barabas sembatung mengrerampas.

19

1 Angkansa pineisiꞌ gobernador Pilato si Jesus, ampaꞌ ye ne pinelepsan. 2 Na, maya sundalu nememaal dyeʼt kayu ne suksukan antangan ye samat kuruna et surutan ampaꞌ dye ne pinepleng dut ulu i Jesus. Sampay gasi pinetepisnan dye si Jesus et ubien neng kumut, samat kumut et surutan. 3 Mengeꞌ kesundeluan leyd-leyd dye pekabiꞌ dut ki Jesus na supaya inlelewen bekeꞌ sugiren lang kwan, “Megbiyag Surutan et mengeꞌ Tawʼt Judio!” Ampaꞌ dye ne gasi pegtetpalen rupa ye.

4 Liminiwan gasi si Pilato kwan ye dut mengeꞌ tawʼt Judio, “Siyekiꞌ myu, ipineliwan ku ne ya dut dimyu supaya mesewran myu na kaya nebiriꞌ ku salaꞌ dut kenye!” 5 Ganang liminiwan ne si Jesus, segwaꞌ megepleng ne et kuruna neng suksuk, bekeꞌ maya nega tapis ye neng ubien, kwan i Pilato dut kedye, “Atue ne lelaki!”

6 Pegkebiriꞌ et mengeꞌ metaas neng pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio, nemegbensag kwan dye, “Iransang dut krus! Iransang dut krus!”

Segwaꞌ siminambag si Pilato, kwan ye, “Isiaꞌ myu ya bekeꞌ kemyu ne mengransang kenye dut krus. Sabab baꞌ dut daken lang, kaya nebiriꞌ ku salaꞌ dut kenye!”

7 Memeglebi ga mengeꞌ tawʼt Judio, kwan dye, “Maya saraꞌ kay na pegsugiren dut Keseraan et Empuꞌ, subaliꞌ ya imeteyen, sabab pegsugiren ye ya Yegang et Empuꞌ!”

8 Ganang nekingeg itue i Pilato, lebi neng timinakut banar. 9 Ampaꞌ ne siminled peuliꞌ dut benwa. Pegdateng dun, iningkut i Pilato si Jesus, kwan ye, “Embe takuꞌ teyeg mu?” Segwaꞌ kaya ne timinubag si Jesus kenye. 10 Kwan i Pilato dut kenye, “Mendiꞌ ke ne be mekibisara daken! Kaya mu be nesewran na aku maya basag na mekedyari ku ikew mepeliwan etawa megperansang dut krus?”

11 Segwaꞌ siminambag si Jesus dut kenye, kwan ye, “Diki lumbi basag mu dut daken, selyu lang igbey rimu basag teyeg et Empuꞌ banar dut dibuwat langit. Angkansa sebarang nemibit daken atuʼt dimu, lebing mebegat keselaan dye.”

12 Tihad sentin pegpikir-pikiren teyen i Pilato na ipeliwan si Jesus. Segwaꞌ mengeꞌ tawʼt Judio mara ginsan megsusugid, kwan dye, “Baꞌ ipeliwan mu itueng taaw naꞌ itue, diki ke beybegey et Surutan et bangsaʼt Roma. Sabab mayang sinu pemirmikir megsurutan, atin megsagkaꞌ dut Surutan.”* 13 Ganang nekingeg i Pilato itue, pineliwan gasi si Jesus ampaꞌ ne narung dut eerungan et mengungukum dut “Pentaran na Batu,” pegngeranen dut bebresan et Hebreo atin “Gabata.”

14 Eldew na atin, eldew et pegpanyap et Senglinggung Kerendeman et Kenkaan et Neketalib. Na atin ugtu ne eldew. Kwan i Pilato dut mengeꞌ tawʼt Judio, “Itue ne e surutan myu!”

15 Segwaꞌ memegberes ga et merensag, kwan dye, “Peteyen ne ya! Peteyen ne ya! Iransang ne dut krus!” Kwan i Pilato kedye, “Iransang ku be ya na dimyung surutan?” Segwaꞌ kwan et mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ pariꞌ, “Kaya lang surutan kay selyu lang Surutan dut bangsaʼt Roma!”

16 Pegketbes et atin, binggey i Pilato kedye si Jesus apang iransang. Angkansa, insiꞌ et mengeꞌ sundalu si Jesus.

Pegransang dut Krus

(Mateo 27:32-44; Markus 15:21-32; Lukas 23:26-43)

17 Pinepsan dye si Jesus et krus pesurung dut pegderetunan et “Bengkarak et Taaw” na pegngeranen dut bebresen et Hebreo atin “Golgota.” 18 Atue e rinensangan kenye dut krus et kayu. Bekeꞌ maya duwa neginabu rinansang atin neng masa. Pineglimbangan dye ya, si Jesus, ne dut pinegketngaan dye. 19 Maya siminurat et tendaꞌ lagi binaal i Pilato supaya ipekpel dut dibuwat yuntuk et krus. Kwaʼt tutugnaan ye,

Si Jesus Tawʼt Nasaret neng Surutan et mengeꞌ Tawʼt Judio.

20 Mekansang neng mengeꞌ tawʼt Judio nekebatsaꞌ et itueng surat dut rinensangan ki Jesus, sabab mekabiꞌ lang ating lungsud naꞌ atin. Nesurat itue gasi dut mengeꞌ bebresen et Hebreo, Latin, bekeꞌ Griego. 21 Angkansa nemegsugid ki Pilato mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ, kwan dye, “Kasiꞌ isurataꞌ, ‘Surutan et mengeꞌ Tawʼt Judio’, erapun, ‘Keblan Ye lang na Ya Surutan et mengeꞌ Tawʼt Judio!’ ”

22 Segwaꞌ kwan i Pilato, “Baꞌ enu nesurat ku, atin nesurat ne! Diki ne mekedyari beguen nega peuliꞌ.”

23 Dut pegransang ki Jesus et mengeꞌ sundalu, pinengisiꞌ dye badyuꞌ ye ampaꞌ dye pinegbagiꞌbagiꞌ et epat neng kebegian, tegsengbagiꞌ ga sengketaawan. Segwaꞌ atin mene kaya tinahak dye suleb ye in sabab kaya mekansang tangkir ye, sembatu ga tetehian ye teyeg dibuwat surung pesanad. 24 “Dyangan tyu uyaten,” kwan dye, “segwaꞌ pegpesukuran tyu baꞌ sinu mempuan ye.” Neinabu itue supaya metuman atin ne nesurat dut Kesuratan et Empuꞌ, na kwan,

“Pinegbeꞌbagiꞌ dye mengeꞌ repanan ku bekeꞌ pinegpesukuran dye badyuꞌ ku.”

Na samat kwantin binwat et mengeꞌ kesundeluan.

25 Mekabiꞌ dut krus pegtitiyegan et induꞌ i Jesus sampay kenyeng minan, bekeꞌ si Maria na esawa i Kleopas, bekeꞌ si Maria Magdalena. 26 Pegkebiriꞌ i Jesus et induꞌ ye bekeꞌ mekmiꞌ neng si Juan na kenyeng pepengenaran na megtitiyeg gasi mekabiꞌ dut krus, kwan i Jesus dut induꞌ ye, kwan ye, “Pegmerganen ku neng libun, atin si Juan negsubli daken yegang mu.” 27 Kwan i Jesus gasi dut ki Juan neng mekmiꞌ, kwan ye, “Atin induꞌ mu.” Tihad sentin, itueng pepengenaran ye binibit ye ne induꞌ i Jesus dut benwa ye.

Pegpatey i Jesus

(Mateo 27:45-56; Markus 15:33-41; Lukas 23:44-49)

28 Pegketbes et itue, pegkesewd i Jesus na netuman ne ginsan. Apang gasi metuman ne banar atin nesurat dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan ye, “Pegtutuknewen ku.” 29 Maya esentin mangkuk baha et langgew. Angkansa dinitil dye gapas dut langgew ampaꞌ dye siningat dut yuntuk et kayu neng isopo, ampaꞌ dye ne sinuyak dut babaꞌ i Jesus. 30 Pegkesepsep i Jesus et langgew, kwan ye, “Nepuwas ne.” Pagkaꞌ kwantin ne nepedunguk si Jesus. Pegpedunguk ye, nebugtuan ne et ginawa.

Sinurak et Budyak Kilid i Jesus

31 Na atin eldew et Biyirnis, Eldew ne et Pegpanyap-panyap dut arat et mengeꞌ tawʼt Judio, sabab diklem Eldew ne et Diki Megkeradya dye. Angkansa, inangat dye ki Pilato na pemerien ne mengeꞌ betiis supaya matey megtuy mengeꞌ taaw neng rinansang dut krus, apang meugad ne bilug dye dut krus mura tumagnaꞌ Eldew et Diki Megkeradya. Mendiꞌ dye mengeꞌ patey neng bilug tumeteg dut krus megsing Eldew et Diki Megkeradya, sabab ating eldew pegmerganen dye. 32 Angkansa nemengdateng mengeꞌ kesundeluan supaya memariꞌ et betiis et mengeꞌ taaw. Pegdateng pinemariꞌ dye betiis et unang taaw dut abiꞌ i Jesus, pegketbes sembatu gasi in. 33 Ganang dut ki Jesus ne, pagkaꞌ nebiriꞌ dye patey ne, kaya ne binariꞌ dye betiis ye. 34 Segwaꞌ maya sembatu sundalu siminurak et budyak dut kikilid i Jesus. Pegabut ye, siminpuk mene duguꞌ lamud et danum. 35 Mayang taaw nekebiriꞌ et itue negpesebanar bekeꞌ kenyeng pesebanar kaya embut. Sewd ye na pegsusugid keberbenaran, bekeꞌ pepesebenaran ye supaya mengandel kew. 36 Sabab neinabu itue supaya metuman atin nesurat dut Kesuratan et Empuꞌ, na pegsugiren,

“Misan sembatu neng tulang ye, kaya lang nebariꞌ.”

37 Bekeꞌ samat pegsugiren gasi dut sembatung Kesuratan, na kwan,

“Pegsisiyekan dye na ya pegsusuraken dye.”

Peglebeng ki Jesus

(Mateo 27:57-61; Markus 15:42-47; Lukas 23:50-56)

38 Pegketbes et itue, si Jose neng tawʼt Arimatea, sembatu gasing pepengenaran i Jesus, siminurung dut ki Pilato, supaya engaten ye bilug i Jesus. Pagkaꞌ tinugutan ne i Pilato, diminuntin ne. Segwaꞌ ganang diminuntin ne, kaya lang negpesewd ya na sembatung pepengenaran i Jesus sabab megtakut dut mengeꞌ tawʼt Judio. Pegdateng dun, megtuy ye insiꞌ bangkay i Jesus dut dibuwat et krus. 39 Inibanan ya i Nikodemo, na atin nekeuna tiꞌ diminuntin ki Jesus et tengaꞌ gebi in. Nibit si Nikodemo et limangpulung kilo neng bebengluen neng pineglamud neng mira bekeꞌ aloe. 40 Dyeng duwa nengisiꞌ et patey neng bilug i Jesus, nemedbed et bilug neng patey in dut kumut neng gedyilew na maya mamut ye, sabab kwantin arat et mengeꞌ tawʼt Judio baꞌ maya ilbeng. 41 Dut pinegrensangan kenye maya duntin keluluwakanan. Dut keluluwakanan naꞌ atin, maya bagung lelbengan misan kasa kayangga peꞌ nelbengan. 42 Angkansa duntin ne lang limbengan dye, sabab mekabiꞌ lang. Sabab gasi Eldew et Pegpanyap mura Eldew Diki Megkeradya et mengeꞌ tawʼt Judio.

20

Pegbiyag Peuliꞌ i Jesus, Kaya ne Sunuꞌ Lebeng Ye

(Mateo 28:1-8; Markus 16:1-8; Lukas 24:1-12)

1 Na, ganang meliblingeb nega dut meriklem et eldew et Linggu, si Maria Magdalena siminurung dut lebeng. Pegbiriꞌ ye, netelilid ne pegtetembel neng batu. 2 Angkansa diminarak pesurung dut ki Simon Pedro bekeꞌ dut sembatung pepengenaran na mekmiꞌ ki Jesus. Kwan i Maria, “Insiꞌ dye ne Begerar dut lebeng be tiꞌ! Naꞌ, diki kay ne mesewran baꞌ embe ne binitan dye!” 3 Angkansa, de Pedro bekeꞌ sembatung pepengenaran ye siminurung gasi dut lebeng. 4 Dyeng duwa nemegdarak. Segwaꞌ metikas sembatung pepengenaran in, neunan ye si Pedro diminateng dut lebeng. 5 Pegdateng ye, megtuy liminigat. Nebiriꞌ ye mengeꞌ kumut neng gedyilew i Jesus pereratun mene. Segwaꞌ kaya lang kenye siminled. 6 Segwaꞌ si Pedro neng nekeemuri, pegdateng ye, megtuy siminled dut lebeng. Nebiriꞌ ye gasi ganang kumut neng gedyilew i Jesus pereratun mene. 7 Kumut neng kinurumung dut ulu i Jesus nelulun ne pereratun mene dut iged-iged, neseririꞌ ne dut kumut neng gedyilew. 8 Sabab et atin, siminled gasi ating pepengenaran na diminateng meguna dut lebeng. Pegkebiriꞌ ye et atin negkwantin ne, mura nengandel ya na si Jesus megbiyag peuliꞌ. 9 Tatap nega, ingga neretian dye na pegsugiren dut Kesuratan et Empuꞌ, na si Jesus megbiyag peuliꞌ teyeg dut kepeteyan. 10 Pegketbes nemenguliꞌ ne mengeꞌ pepengenaran dut kedye-kedyeng benwa.

Nepebiriꞌ si Jesus dut ki Maria Magdalena

(Mateo 28:9-10; Markus 16:9-11)

11 Segwaꞌ si Maria, petitiyeg nega dut liwan et lebeng, megsisiyak. Sasat megsisiyak nega, liminigat dut seled et lebeng. 12 Duntin nebiriꞌ ye duwang dereakan et Empuꞌ, megbebadyuꞌ et gedyilew, megarung dut dinetunan et bilug i Jesus. Sembatu dut uuluan, sembatu dut titikeran. 13 Iningkut et duwang dereakan et Empuꞌ, kwan dye, “Libun, manu megsiyak ke?” Kwan et libun, “Pegsiyakan ku sabab insiꞌ dye daken neng Begerar, bekeꞌ kaya nesewran ku baꞌ embe binitan dye.”

14 Pegberes yeʼt atin, peglingew ye tuꞌ nebiriꞌ ye si Jesus megtitiyeg, segwaꞌ ingga peꞌ nepiꞌpitewan ye na atin ne si Jesus. 15 Kwan i Jesus, “Libun, manu megsiyak ke? Sinu pegtulusen mu?” Siminambag si Maria, kwan ye, “Ilaꞌ, baꞌ ikew nengisiꞌ, isugiraꞌ daken baꞌ embe dinetunan mu supaya isien ku.” Kwantin penugid i Maria sabab nebluan ye lang et mengingipat lang et keluluwakanan esentin.

16 Segwaꞌ kwan i Jesus kenye, “Maria.” Ampaꞌ ne nepeteyuma si Maria dut kenye. Ganang nepiꞌpitewan ye ne, sinugid ye, kwan ye, “Raboni!” Atin bebresen et Hebreo gay bersen, “Menunulduꞌ”.

17 Kwan i Jesus dut kenye, “Kasiꞌ ku mena pegkeptiꞌ, sabab ingga peꞌ neketurun ku dut Empuꞌ Amaꞌ. Segwaꞌ, sumurung ke dut mengeꞌ pepengenaran ku, bekeꞌ tuturaniꞌ dye naꞌ, ‘Peuliꞌ ku ne dut Amaꞌ ku. Na ating Amaꞌ, Amaꞌ myu gasi. Ya Empuꞌ ku, megdemikian Ya Empuꞌ myu gasi.’ ” 18 Pagkaꞌ kwantin ne nepesurung si Maria Magdalena dut mengeꞌ pepengenaran. Pegdateng duntin, pinabar ye na kwan ye, “Nebiriꞌ ku Begerar in!” Ampaꞌ ye ne tinuturan samat sinugid kenye i Jesus.

Nepebiriꞌ si Jesus dut mengeꞌ Pepengenaran Ye

(Mateo 28:16-20; Markus 16:14-18; Lukas 24:36-49)

19 Na atin eldew et Linggu, unang eldew et senglinggu dut arat et mengeꞌ tawʼt Judio. Pegdateng et gebi et ating eldew et linggu, ganang negtingtimung mengeꞌ pepengenaran i Jesus, tinengleb dyeʼt meget mengeꞌ lelengewan sampay penendewan, sabab megtetakut dye dut mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio. Pagkaꞌ kwantin ne, siminled si Jesus, kaya bekbeynek dye, atin mene tuꞌ sinugid ye et pinegketngaan dye, “Kesenangan matuꞌ et dimyu.” 20 Pagkaꞌ nebres i Jesus ne itue, pinebiriꞌ ye kenyeng elima bekeꞌ kikilid. Pagkaꞌ nebiriꞌ dye Begerar neksanan dye banar. 21 Negsugid si Jesus peuliꞌ dut kedye, “Kesenangan matuꞌ et dimyu. Baꞌ enukwan pegdaak daken et Amaꞌ, kwantin gasi deaken ku kemyu.” 22 Na ganang nesugid ye ne itue, binuhaan ye dye, kwan ye, “Terimanaꞌ myu Pasek na Nakem naꞌ Empuꞌ. 23 Baꞌ maapen myu mengeꞌ salaꞌ et mengeꞌ taaw, maapen dye gasi et Empuꞌ. Segwaꞌ baꞌ diki maapen myu mengeꞌ salaꞌ et mengeꞌ taaw, diki gasi maapen et Empuꞌ dye.”

Nepebiriꞌ si Jesus ki Tomas

24 Segwaꞌ si Tomas pegngeranen na si Didymus, ingin bersen “Kambar”, sembatu dut sempuluꞌ duwang pepengenaran kaya sentin pegdateng i Jesus dut tinengleb neng sisingled. 25 Tinuturan et ibang pepengenaran na kwan, “Nebiriꞌ kay Begerar!” Segwaꞌ kwan i Tomas, “Diki ku mengandel, selyu lang baꞌ mebiriꞌ ku lasut et ransang elima ye, bekeꞌ ipeseled kuʼt tulduꞌ ku dut delang et mengeꞌ ransang, bekeꞌ meluek kuʼt keremut ku kikilid ye, atin peꞌ mengmemana ku ne.”

26 Pegketalib et senglinggu, nemegtingtimung gasi peuliꞌ mengeꞌ pepengenaran i Jesus dut metingreb neng benwa. Segwaꞌ si Tomas pelelamud ne kedye. Sunggu metingreb ne benwa, atin mene inggaꞌ dye tuꞌ, pegbiriꞌ dye tuꞌ, petitiyeg ne si Jesus dut pinegketngaan dye, kwan ye, “Kesenangan meseʼt dimyu.” 27 Negsugid si Jesus ki Tomas, kwan ye, “Tomas, isuwelaꞌ tulduꞌ mu anie, siyekiꞌ be keremut ku in. Na, iktangaꞌ keremut mu ampaꞌ mu ne iluek elima mu dut kikilid ku niꞌ. Na, ingang kas ne pegduruwa, mengandel ke ne.”

28 Kwan i Tomas ki Jesus, “Begerar ku bekeꞌ Empuꞌ ku.” 29 Kwan i Jesus kenye, “Sabab et nebiriꞌ mu aku, mura ke nengandel. Mesukud sebarang kaya nekebiriꞌ segwaꞌ nengandel daken.”

Angkan Manu Nesurat Itueng Buuk

30 Mekansang negang mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ nebuwat i Jesus dut elepan et kenyeng mengeꞌ pepengenaran na kaya nekesurat eset buuk na itue. 31 Segwaꞌ nesurat itue atuꞌ supaya mengandel kew si Jesus na atin ne Mesias, etawa Kristo,* ating Yegang et Empuꞌ, bekeꞌ sebarang mengengandel kenye maya biyag na kaya seskeran dut langit.

21

Si Jesus bekeꞌ Keliluꞌlilung Pegkeisiꞌ et mengeꞌ Seraꞌ

1 Pegketbes et itue, negpebiriꞌ peuliꞌ si Jesus dut mengeꞌ pepengenaran ye dut abiꞌ et dagat et Tiberias. Neinabu itue samat kwantin tuturan ye:

Atin masa, memegbebayaꞌ mengeꞌ pepengenaran i Jesus dut deplakan et dagat. 2 Indyari dye in de Simon Pedro, si Tomas pegngeranen Kambar, si Natanael tege-Kana dut probinsiya et Galilea, bekeꞌ duwang yegang i Sebedeo bekeꞌ duwang ibang pepengenaran i Jesus. 3 “Megdyeul ku daken,” kwan i Simon Pedro kedye. “Mayaꞌ kay dimu!” kwan dye. Angkansa neperagat dye ne, pegdateng duun nemenakat ne dut gubang. Segwaꞌ ating gebi kaya lang nekeisiꞌ dye.

4 Merimdiklem nega, si Jesus megtitiyeg dut egis, segwaꞌ kaya nepiꞌpitewan et mengeꞌ pepengenaran ye na ya ne si Jesus. 5 Timiningkag si Jesus kedye, kwan ye, “Mengeꞌ bilaꞌ, maya seraꞌ myu?” Tubag dye, “Kaya lang.” 6 “Na, irebuaꞌ myu rambat myu dut tampaꞌ kewanan et gubang myu, keisiꞌ kew et mekansang.” Angkansa dinabuꞌ dye. Pegbatun dye tuꞌ usa-usa diki dye mebituaꞌ petindal dut gubang sabab et derekerang mengeꞌ seraꞌ.

7 Pepengenaran neng mekmiꞌ ki Jesus, kwan ye dut ki Pedro, “Begerar pelan atin!” Pegkekingeg i Pedro, “Begerar pelan atin,” insiꞌ ye lelepisan ye ampaꞌ ye ne sinamut mura nepesbur dut dagat. 8 Segwaꞌ ibang mengeꞌ pepengenaran i Jesus nayaꞌ ne dut gubang peiged megrerayak dye et rambat na baha et mengeꞌ seraꞌ, sabab diki banar merayuꞌ dut deplakan. Maya lang mengeꞌ limangpulung depa lang rayuꞌ ye. 9 Ganang nekerungguꞌ dye, nebiriꞌ dye na maya ne mengeꞌ seraꞌ bekeꞌ bengbang na pegtetepaan dut baga et apuy.

10 Kwan i Jesus kedye, “Bibit kew anie et senu-senung seraꞌ neng neisiꞌ myu.” 11 Si Simon Pedro, kenye neperibuwat ne dut gubang, pegketbes rinayak ye ne rambat dut deplakan. Nebaha et senggatus limangpuluꞌ telung mengeꞌ derekerang mengeꞌ seraꞌ. Segwaꞌ misan kwantin keldamen kaya lang neuyat. 12 Kwan i Jesus kedye, “Aniꞌ kew ne, mengaan tyu mena et pengdirikleman.” Kaya misan sinu kedye neng mengeꞌ pepengenaran na meketuakal na mengingkut kenye, na kwan, “Sinu ke?” sabab sewd dye atin na Begerar. 13 Nepekabiꞌ si Jesus, ampaꞌ nengisiꞌ et bengbang pegketbes pinemgey ye dut kedye. Kwantin gasi kineradya dut seraꞌ. 14 Itue ne iketlung pegpebiriꞌ i Jesus dut kenyeng mengeꞌ pepengenaran pegketbes na ya negbiyag peuliꞌ teyeg dut kepeteyan.

Peruriaꞌ mengeꞌ Mengengandel Ku

15 Ganang netbes dye ne nengaan, negsugid si Jesus dut ki Simon Pedro, kwan ye, “Simon, yegang i Juan, banar be na peginginen mu aku lebi nega et mengeꞌ itueng kesebeyaan mu peginginen aku?” “Eꞌ, Begerar!” kwan i Pedro, “Pegsesewren mu meingin ku dimu.” “Naꞌ,” kwan i Jesus, “Peruriaꞌ mengeꞌ mengengandel ku samat mengingipat et mengeꞌ ibun et bibili, ipekanaꞌ dye.” 16 Negberes gasi peuliꞌ si Jesus, kwan ye, “Simon yegang i Juan, banar be na pegingin mu daken?”

“Eꞌ, Begerar!” kwan i Pedro, “Pegsesewren mu na peginginen ku ikew.” Kwan i Jesus, “Mengingipat et mengeꞌ bibili ku, ingin bersen, mengeꞌ mengengandel ku.”

17 Iketlu ne mingkut kenye, kwan i Jesus, “Simon, yegang i Juan, peginginen mu takuꞌ aku?” Ruminupuk si Pedro sabab ketlu ne iningkut kenye, kwan ye, “Peginginen mu takuꞌ aku?”

Timinubag gasi si Pedro, kwan ye, “Begerar, sewd mu ginsan neng ginis, sewd mu na peginginen ku ikew.”

Sinugid i Jesus, “Na, timuruaꞌ mengeꞌ bibili ku, ingin bersen gasi, timuruaꞌ mengeꞌ mengengandel ku.” 18 Sinugid i Jesus ki Pedro, kwan ye, “Asal, isugid ku rimu, kwit tiꞌ yengyegang ke nega sewd mu ne megimara, bekeꞌ megsurung ke misan embe gaay mu surungan. Segwaꞌ, pegurang mu ne, iktang mu mene lengen mu supaya pebedyuan ke et sebayaꞌ mu, bekeꞌ dundunen ke mene baꞌ embe diki ingin mu surungan.” 19 Sinugid i Jesus itue supaya ipesewd baꞌ enukwan si Pedro matey, supaya sabab et kwantin mebantug ye Empuꞌ. Indyari kwan i Jesus ki Pedro, “Mibut, ke daken!”

Ating Pepengenaran na Luwas nega Mergaꞌ ki Jesus

20 Liminingew si Pedro, nebiriꞌ ye na megsusunud kedye pepengenaran neng mekmiꞌ ki Jesus. Itue ne sembatung nepesendig dut derebdeban i Jesus dut pegkaan dye dut emuring pengmepunan. Na ya nega in negsugid, kwan, “Begerar sinu takuꞌ megperagang dimu?” 21 Ganang nebiriꞌ i Pedro si Juan, kwan ye, “Begerar, enukwan gasi meinabu kenye?”

22 Siminambag si Jesus kenye, “Supama, baꞌ ingin ku na dumaran ya seked et kepeulian ku atuʼt dunyaꞌ, enu dut dimu? Ikew, subaliꞌ mibut daken!”

23 Sabab et itue, nebuar pipitnaan sampay dut mengeꞌ mengandel, na itueng pepengenaran diki lang matey. Segwaꞌ kaya lang sinugid i Jesus na ya diki ne matey. Erapun sinugid ye lang, “Supama, baꞌ ingin ku na dumaran ya seked et kepeulian ku atuʼt dunyaꞌ, enu dut dimu?”

24 Itueng pepengenaran ye na negpebnar et itueng ginisan, bekeꞌ negsurat et itue. Nesewran kay kenyeng pesebanar keberbenaran.

Emuring Beres i Juan

25 Mekansang nega teyen binwat i Jesus. Segwaꞌ baꞌ isurat ginsan, meraliꞌ baꞌ pikiren ku misan sengkedunyaan diki lang kaluꞌ isunuꞌ mengeꞌ buuk pasal et binwat i Jesus.

* 1:1 1:1 Eset mengeꞌ Griego, retian et “Beres” na ipesewd pikiran et taaw, angkansa retian atue na si Kristo atin Beres na ipesewd ating pikiren et Empuꞌ banar dut mengeꞌ tawʼt dunyaꞌ.

† 1:4 1:4 biyag - Etawa: Dut kenye biyag. Retian ye ating biyag kaya seskeran dut Empuꞌ Banar dut langit.

‡ 1:6 1:6 Itueng si Juan, ya in si Juan neng Memewtismu, lein si Juan neng pepengenaran i Jesus na nesurat itueng buuk.

§ 1:20 1:20 Kristo dut bebresan et Griego, etawa “Mesias” dut bebresan et mengeꞌ Judio. Atin samat ngaran. Ingin bersen: Ating piniliꞌ et Empuꞌ Banar pemegbeg atueʼt sengkedunyaan kaya seskeran. Betsaen dut Diksyunario.

* 1:21 1:21 Betsaen Malakias 4:5; Deuteronomio 18:15; bekeꞌ ating surat set sanad dut Mateo 11:14.

† 1:23 1:23 Isaias 40:3.

‡ 1:24 1:24 Pariseo - Sembatung kampung et pariꞌ dut Empuꞌ banar. Mengeꞌ Pariseo in, metaas neng mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ tawʼt Judio. Temed, kaya metignaꞌ ginsan arat dye, sabab nelipaten bekeꞌ binelingkeg dye mengeꞌ saraꞌ et Empuꞌ.

§ 1:41 1:41 Mesias etawa “Kristo” - Ating Piniliꞌ et Empuꞌ Banar pemegbeg atueʼt sengkedunyaan kaya seskeran. Teyeg tagnaꞌ tiꞌ, maya mengeꞌ tawʼt Judio tangeꞌ eset Empuꞌ na dumateng kedye sembatung taaw megbawiꞌ dye teyeg et mengeꞌ meyaat na taaw. Ating taaw Mesias et mengeꞌ tawʼt Judio, bekeꞌ Mememawiꞌ et ginsan taaw atueʼt sengkedunyaan neng mengandel Kenye.

* 1:42 1:42 si Sepas etawa Pedro - Mawaꞌ dut bebresan et Arameo na ingin bersen ye ating “batu”.

† 1:51 1:51 Yegang et Taaw - Sengmenu, sinugid i Jesus itueng ibang ngaran ye. Ingin bersen “Mesias”, etawa “Bilang et ginsaʼt mengeꞌ taaw”. Ngaran gemiten i Jesus pasal et diri ye apang itaguꞌ keretian na ya Yegang et Empuꞌ Banar dut Langit. Ya piniliꞌ et Empuꞌ apang pemegbeg ngian-ngian. Betsaen Markus 8:31; Lukas 7:34.

* 2:3 2:3 Alak - inumen mekelangu; alak samat tepeyan set seled siburan.

† 2:4 2:4 Induꞌ - Dut bebresan et Griego “Libun”.

‡ 2:13 2:13 Kenkaan et Neketalib - Paskuwa.

§ 2:14 2:14 Templo - ingin bersen ating Benwang Pengempuan et mengeꞌ tawʼt Judio. Sembatu lang Templo dut lungsud et Jerusalem, bangsaʼt Israel.

* 2:17 2:17 Kanta 69:9. Surutan Dabid tagnaꞌ ya in negberes, temed pasal Kristo in beres ye, bekeꞌ pasal et ketiksaan dumateng ki Kristo Jesus.

* 3:22 3:22 Pepengenaran - Ating mengeꞌ taaw tegesunud i Jesus bekeꞌ mengeꞌ ketulduan ye. Mengengandel dye et Empuꞌ banar dut langit, bekeꞌ Yegang Ye, si Jesus. Unang sempuluꞌ duwa dye tiningkag mengeꞌ “disipulo” dut bebresan et Griego. Mengeꞌ ngaran et mengeꞌ 12 Bibilinan i Jesus sinurat dut Markus 3:16; Lukas 6:14.

* 5:4 5:4 Keemuring mengeꞌ Kesuratan dugangen bersikulo 4. Kaya bersikulo 4 dut meunang mengeꞌ Kesuratan.

* 6:4 6:4 Paskuwa, ating Kenkaan et kerendeman pinegtaliban et Dereakan et Kepeteyan tagnaꞌ tiꞌ et mengeꞌ tawʼt Judio, ganang dye dut bangsa et Egipto. Betsaen Exodo 12:23-27.

† 6:30-31 6:30-31 Manna - Pegkaan binggey et Empuꞌ dut mengeꞌ tawʼt Israel ganang pegurapen dye dut kelnangan tagnaꞌ tiꞌ. Betsaen Exodo 16:4,13-16,31-35.

* 11:38 11:38 “Kelang batu” - Meraliꞌ duwang metro lekbang ye, bekeꞌ bilug samat gulung, bekeꞌ mebegat banar.

* 12:13 12:13 Hosanna! - Ingin bersen dut bebresan et Hebreo, “Bentugen Empuꞌ Banar”.

† 12:42 12:42 “sinagoga” - Pengempuan neng benwa bekeꞌ timungan et mengeꞌ tawʼt Judio. Samat kelang benwa et tawʼt Pelawan.

* 13:23 13:23 pepengenaran na mekmiꞌ ki Jesus - atin si Juan na ya in negsurat et itueng buuk.

* 15:25 15:25 Mengeꞌ Kanta 35:19; 69:4.

* 18:1 18:1 Keluluwakanan et mengeꞌ puun neng Olibo - etawa Keoliboan. Puun neng olibo memuaꞌ et buaꞌ menunga dut kekanen bekeꞌ baalen lana na usalan dut penglutuꞌ etawa pegkaan.

† 18:11 18:11 Sinurat dut orig: “Manu diki ku meinuman sawan na binggey et Amaꞌ?”

‡ 18:14 18:14 Betsaen Juan 11:49-52.

* 19:12 19:12 Surutan et Roma - dut bebresan et Griego: Sesar, etawa Emperador.

* 20:31 20:31 Mesias etawa Kristo - Betsaen pasal itue dut Diksyunario.

Keradya

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Mengeꞌ KERADYA

et mengeꞌ Bibilinan i Jesus

Kepurisnan et itueng Surat neng Keradya

Itueng buuk et mengeꞌ Keradya et mengeꞌ Bibilinan i Jesus na megpelahyun et Menungang Abar sigun ki Lukas. Penegnaang geayen ibetang na baꞌ enukwan pinelatap et mengeꞌ nekeuna neng mengengandel i Jesus itueng Menungang Abar petudyu kenye “dut lungsud et Jerusalem, sengkelingkepaʼt probinsiya et Judea bekeꞌ Samaria, bekeꞌ sekdan dut ketimpusaʼt dunyaꞌ.” (Bersikulo 1:8).

Itue ketuturanan et pegpengandel ki Empung Jesus Kristo na negpetagnaꞌ eset bangsaʼt Judio na negpelahyun apang megmendyaring sembatung pengengandel eset sengkelingkepaʼt kedunyaan. Gaay tentuen et nenurat na mengeꞌ mengengandel i Jesus Kristo diki lang megpengeriwaraꞌ na megpangkateng memumulitika na negpeparu megbinasaꞌ eset Bangsang Romano. Na angkansa, itueng pegpepengandel na ketumanan etawa pegmendyari neng egamaʼt tawʼt Judio.

Itueng buuk pasal et neinabu dut lebi neng 40 teun, tihad AD 30 seked 70 AD, mekabit 2,000 teun tagnaꞌ tiꞌ.

Mergaꞌ dut buuk et Keradya ating keradya et Nakem et Empuꞌ na dumateng na maya keseg et kepengdyarian eset mengeꞌ mengengandel dut Jerusalem nekeunang eldew et Pentekostes. Itueng Nakem et Empuꞌ pelahyun na megsesyek bekeꞌ negpepebasag eset ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel bekeꞌ eset mengeꞌ pegibuteng itue dut ginsaʼt mekeinabu neng mekesugid atue.

Ketulduan et itueng Surat

Pegpepepanyap eset mengeꞌ pepenewan neng pegpeabar 1:1-26

Emuring ketehagan bekeꞌ netangeꞌ i Jesus 1:1-14

Kesublian i Judas 1:15-26

Pegpeabar dut lungsud et Jerusalem 2:1—8:3

Pegpeabar eset probinsiya et Judea bekeꞌ Samaria 8:4—12:25

Pegpeabar dut keyuntukaʼt dunyaꞌ pebiyaꞌ kesukuan i Pablo 13:1—28:31

Unang Pepenewan neng Pegpeabar i Pablo 13:1—14:28

Tingtimung dut Lungsud et Jerusalem 15:1-35

Ikeruwang Pepenewan neng Pegpeabar i Pablo 15:36—18:22

Iketlung Pepenewan neng Pegpeabar i Pablo 18:23—21:16

Sembatung Pirisu dut Roma si Pablo 21:17—28:31

1

1 Pegmerganen neng Teopilo:

Tinuturan ku eset daken neng unang buuk binuwat bekeꞌ pegtulduꞌ i Jesus sengketegnaan, 2 seked dut eldew na Ya in ipinedibuwat ne dut langit. Mura si Jesus siminurung duntin, binilinan* ye pebiyaʼt Nakem et Empuꞌ itueng mengeꞌ bibilinan na piniliꞌ Ye. 3 Ganang epat neng pulung eldew neketalib et kenyeng kemeteyan indyari pegkebiyag peuliꞌ, ya in nepebiriꞌ kedye et mekansang neng timpu, apang pesebenaran dye na ya in biyag. Dye in nemekebiriꞌ kenye, bekeꞌ nekipegtuturan ye kedye pasal et pengmilikaʼt Empuꞌ.

4 Indyari sasat Ya in kebeꞌbayaꞌ dye mengaan pinemilinan kedye nega, kwan, “Dyanganaꞌ kew mena mugad dut lungsud et Jerusalem. Tegeyaꞌ myu duntin tinangeꞌ et Amaꞌ ku neng pegsugiren ku dimyu in. 5 Sabab negbewtismu pesi si Juan et danum, segwaꞌ diki ne mekwit indyari bewtismuan kew nega et Nakem et Empuꞌ.”

Pegsurung i Jesus dut Langit

6 Angkansa ganang negtingtimung ne si Jesus bekeꞌ kenyeng mengeꞌ bibilinan, nemengingkut dye kenye, kwan, “Begerar, ikew ne be takuꞌ menggey peuliꞌ et tiban neng timpu ating patut na pengmilik dut mengeꞌ tawʼt Israel?” 7 Siminambag ya, “Binetang et Amaꞌ et mengeꞌ timpu bekeꞌ eldew atin et kenyeng diring kepengyedian, indyari diki ne keilangan mesewran myu nega baꞌ ingyan takuꞌ atin. 8 Segwaꞌ begeyan kew et kepengyedian pegkeineug dimyu et Nakem et Empuꞌ, indyari kemyu tuꞌ megmendyaring mengeꞌ saksiꞌ ku dut lungsud et Jerusalem, dut sengketelingkepaʼt probinsiya et Judea bekeꞌ Samaria, bekeꞌ dut ketimpusaʼt dunyaꞌ.” 9 Pegkesugid et itue, ya in periribuwat ne dut langit sasat megesiyek dye dut kenye, indyari nelimbenan ne ya et kunem.

10 Sasat memegtetengteng dye nega dut langit, timinyeg megtuy na eset abiꞌ dye in duwang kelelekian megbebadyuꞌ et meputiꞌ. 11 Kwan dye, “Mengeꞌ tawʼt Galilea, manu takuꞌ atuꞌ kew na megtitingaraꞌ dut langit? Periribuwat na si Jesus dut langit, atin megpeuliꞌ samat nebiriꞌ myu neng ya in neng periribuwat.”

Kesublian ki Judas

12 Negpeuliꞌ mengeꞌ bibilinan i Jesus dut lungsud et Jerusalem, mawaꞌ dut Bukid et mengeꞌ Puun et Olibo, na lengku mengeꞌ sembatu kilometro rayuꞌ et panew dye sabab atin lang rayuꞌ na pegtutugut mepenewan dye baꞌ Eldew et Kepeternan. 13 Pegdateng dye eset kedyeng pegeeldengan eset lungsud in, neglahyun dye dut dibuwat sisingled. Itue mengeꞌ ingaran et mengeꞌ bibilinan negtimung duun: de Pedro, Juan, Jakob, Andres, Pelipe, Tomas, Bartolome, Mateo, bekeꞌ Jakob neng yegang i Alpeo, si Simon neng memimisara, bekeꞌ si Judas neng yegang i Jakob. 14 Daran dye pemegbeꞌbayaꞌ megpenelang meglelamud mengeꞌ kelilibunan, bekeꞌ si Maria neng induꞌ i Jesus, sampay mengeꞌ ketipusdan i Jesus.

15 Mekelabay mengeꞌ senung eldew, negtingtimung usa-usa mengeꞌ senggatus duwangpulung mengengandel. Indyari, timinyeg si Pedro eset elepan dye apang megpebunayag. 16 Kwan ye, “Mengeꞌ ketipusdan, keilangang metuman itueng pegbersen atueʼt Kesuratan neng pegsugiren et Nakem et Empuꞌ pebiyaꞌ et beres i Surutan Dabid tagnaꞌ pasal ki Judas neng nenguna eset mengeꞌ nengalew ki Jesus. 17 Sene tiꞌ, kebayaꞌ ya eset damen bekeꞌ kesembatu eset pegsukuꞌ key et pegpebunayag.”

18 Itueng kebeyaran eset kenyeng pegakal, inelen i Judas et sembatung sukud neng lugtaꞌ. Atuꞌ ne ya nengurug, negbaꞌ et suwiꞌ, limimput kenyeng beteng bekeꞌ liminiwan kenyeng bituka. 19 Nesewran itue et ginsan neng megeeldeng eset lungsud et Jerusalem, angkansa pesi pegngeranan uma na itue Akeldama eset kedyeng bebresan. Ingin bersen atin, Uma et Duguꞌ. 20 Sinugid i Pedro, “Tiban, nekesurat dut Mengeꞌ Kanta,

‘Lahyunan lelegdengan ye ne pereyunan. Indyari dyangan ne legdengan et misan sinu nega.’

Nekesurat gasi,

‘Keredyanen neʼt iba in itueng kenyeng bubuwaten.’†

21-22 “Angkansa subaliꞌ kay memiliꞌ et sembatung meiba-iba kay bilang saksiꞌ dut pegkebiyag peuliꞌ i Jesus. Keilangan itue sembatung mengeꞌ mekebeꞌbayaꞌ damen et ginsang timpu na mekepemiyagan eset damen si Empung Jesus, tegnanan neng bewtismuan ya i Juan seked na iperibuwat dut langit.” 23 Nemiliꞌ dye et duwang lelaki, si Matias bekeꞌ si Jose na pegngeranaʼt Barsabas bekeꞌ pegtingkagan gasiʼt Justo. 24 Indyari dye in negpenalang, kwan, “Begerar, sewd myu na baꞌ enu dut seled pusuꞌ et ginsang taaw, ipekilelanaꞌ damen na baꞌ embe eset itueng duwa tuꞌ neng piniliꞌ mu, 25 apang megmendyaring bibilinan na metuman et keradya neng tinelikuran i Judas, ganang ya in siminurung dut lungsud na merapat eset kenye.” 26 Nemegetgebutan dye ne, indyari si Matias mesukud. Ya key in nedugang dut sempuluꞌ isa neng bibilinan i Jesus.

2

Pegdateng et Nakem et Empuꞌ

1 Ganang diminateng ne Eldew neʼt Pentekostes*, mengtingtimung ginsan neng mengengandel dut rungrupangan tiꞌ. 2 Indyari megtuy nekingeg sembatung degurgur mewanaʼt langit meblan neʼt eriweswes et mebasag neng deres, siminled dut benwang pegrungrupungan dye tiꞌ bekeꞌ ginsang seled et benwa nekingeg atin. 3 Maya nebiriꞌ dye samaʼt mengeꞌ dilep et apuy neng samat dilaꞌ baꞌ birinen. Liminatap mengeꞌ itue bekeꞌ nineug dut tegsembatu-sembatu et kedye. 4 Pinenredan dye ginsan et Nakem et Empuꞌ. Angkansa, nemenagnaꞌ dye nemekebres et leing-leing bebresan et mengeꞌ menunumpang neng sigun et pinebres kedye et Empung Nakem.

5 Ating timpu, mekansang Judio neng mesinunuren et pegandel dye et Empuꞌ nemenumbaley gasi dut Jerusalem teyeg dut lein-leing lungsud dye. 6 Ganang nekingeg dye ating beres samat singgurung et mebasag neng deres nemengabiꞌ kineldaman et taaw. Nemegliluꞌ dye banar sabab nekingeg et ginsan neng taaw mengeꞌ pegsusugiren et mengeꞌ bibilinan dut kekenyeng bebresan. 7 Kaya dye neretian itue sabab et pegliluꞌ dye. Sinugid dye, kwan, “Diki be mengeꞌ tawʼt Galilea ginsan neng lelaki neng megbebres? 8 Enukwan takuꞌ itue? Mekekingeg tyu pegbersen dye et diri tyung bebresan. 9 Kityu tuꞌ mengeꞌ tawʼt Partia, mengeꞌ tawʼt Media, mengeꞌ tawʼt Elam, na megeldeng eset probinsiya et Mesopotamia, dut Judea bekeꞌ eset Kapadosia, eset Ponto bekeꞌ dut probinsiya et Asia. 10 Iba tyu atue mengeꞌ tawʼt Prigia, mengeꞌ tawʼt Pampilia, mengeꞌ tawʼt Egipto, sampay dut mengeꞌ sakup et Libya mekabiꞌ dut Sirene. Maya gasi kityu na mengeꞌ Judio banar bekeꞌ mengeꞌ taaw leing Judio neng nengandel et tulduꞌ tyu. Maya gasi sebarang mengeꞌ menunumpang na teyeg dut Roma. 11 Maya taaw gasi neng teyeg dut pulew et Kreta bekeꞌ teyeg et bangsa et Arabia. Enukwan nekingeg tyu ginsan na megbebres dye et lein-leing bebresan tyu pasal et mengeꞌ keliluꞌlilung keradya et Empuꞌ.” 12 Sabab et pegliluꞌ dye neminan dye et pikir. Nemegingkut-ingkut dye, kwan, “Enu takuꞌ retian et itue?” 13 Segwaꞌ sebarang iba in, pinesunguan dye ne neres, kwan, “Mengeꞌ langu lang atin!”

Peabar i Pedro Kedye

14 Segwaꞌ timiniyeg si Pedro bekeꞌ sempuluꞌ isang bibilinan, bekeꞌ negberes et mebasag, kwan, “Mengeꞌ biꞌbilaꞌ ku neng tawʼt Judio, bekeꞌ ginsan kew neng mengeꞌ megeeldeng et lungsud et Jerusalem, kinggaꞌ myu et menunga dakeng bersen apang mesewran myu. 15 Kaya melangu itueng mengeꞌ taaw, na samat pegpikiren myu, sabab atin peꞌ lisag siyam et meriklem. 16 Erapun, atin peꞌ netuman ne tiban itueng pegsugiren i Joel na tarus tagnaꞌ, kwan:

17 ‘Kwan et Empuꞌ, Meinabu eset mengeꞌ emuring eldew buwaten ku itue.

Begeyan ku et Dakeng Nakem apang sumled dut ginsan neng taaw.

Indyari megpebunayag dimyung mengeꞌ yegang, libun lelaki, bebresen Ku;

bekeꞌ mekebiriꞌ et mengeꞌ terebinbinen teyeg daken dimyung mengeꞌ kesuburan,

indyari maya meteginep teyeg Daken dimyung kelelekian neng umuran.

18 Dut mengeꞌ eldew na atin peseleran Ku gasi et Nakem Ku eset Dakeng mengeꞌ tetehagen neng kelelekian bekeꞌ kelilibunan, indyari megpebunayag dye bebresen Ku.

19 Megpepebiriꞌ ku et mengeꞌ keliꞌliluꞌ dut dibuwat langit, bekeꞌ mengeꞌ tendaꞌ atuʼt lugtaꞌ samat kwantin: duguꞌ, apuy, bekeꞌ mekapal neng tabuk.

20 Lumingeb eldew, indyari rumegang samat duguꞌ bulan mura dumateng Eldew et Empuꞌ, ating metaas bekeꞌ bantug naꞌ eldew.

21 Indyari sebarang taaw neng tumeew Daken apang meingesian Ku, atin mengeꞌ taaw mebawiꞌ et pegukum Ku.’ ”

22 Pelahyun binres i Pedro, kwan ye, “Mengeꞌ tawʼt Israelita, kinggen myu itue. Itueng si Jesus neng tawʼt Nasaret, Ya in tinahag et Empuꞌ. Pegpesebenaran itue et mengeꞌ keliluꞌlilung kebesagan bekeꞌ mengeꞌ keknad-eknad, bekeꞌ mengeꞌ tendaꞌ na binuwat et Empuꞌ pebiyaꞌ Ye. Sewd myu itue sabab ginsan in neinabu ne dimyu. 23 Segwaꞌ itueng si Jesus na isinabar eset dimyu kuyun dut gaay bekeꞌ pegsewd lagi et Empuꞌ dut sengketegnanan nega, atin ipineransang myu dut krus† et kayu bekeꞌ ipinepatey eset mengeꞌ mekeselaan. 24 Segwaꞌ ya in binyag peuliꞌ et Empuꞌ, bekeꞌ pinelayam eset kepengyedian et kemeteyan. Sabab kepeteyan diki mekedyari tumerna eset kenye. 25 Samat sinugid i Surutan Dabid tagnaꞌ pasal ki Jesus, kwan,

‘Nebiriꞌ ku na daran eset abiꞌ ku Empuꞌ, Ya in iba ku angkansa diki ku meparu.

26 Sabab ituꞌ nenep dakeng pusuꞌ, bekeꞌ melami na negkanta daken neng dilaꞌ dimu, pegketbes petetaren bilug ku sabab maya pegarap.

27 Sabab diki Mu Empuꞌ mepesaran kurudua ku tuꞌ dut dunyaʼt mengeꞌ patey, bekeꞌ diki Mu itugut na muruk dut lebeng ating Pasek Metignang Memegsukuꞌ Mu.

28 Tinulduꞌ mu eset daken mengeꞌ dalan surung dut biyag,

sabab et Ikew iba ku, aku tuꞌ apew-apew et keenepan.’ ”‡

29 Pelahyun binres i Pedro, kwan ye, “Mengeꞌ sebayaꞌ ku, mesugid ku eset dimyu neng tantu na kegunggurangan tyu neng si Surutan Dabid natey pegketbes linebeng, atue negaʼt kityu kenyeng lebeng seked tiban. 30 Segwaꞌ sabab tarus gasi si Dabid, nesewran ye tinangeꞌ et Empuꞌ kenye na megmendyaring surutan samat kenye in sembatung kenyeng mengeꞌ keupuan.§ 31 Na nebiriꞌ yeng lagiꞌ bekeꞌ nenarus i Surutan Dabid tagnaꞌ pasal et keredyanen et Empuꞌ, na ipebiyag ye peuliꞌ ating Mesias* neng si Kristo, sabab bineres ye,

‘Na kaya pinesaran ya in eset Narkaꞌ, atin dunyaꞌ et mengeꞌ patey,

bekeꞌ kaya tinugut na muruk kenyeng bilug dut lebeng.’

32 “Si Jesus in ating Mesias, sabab ya in binyag peuliꞌ et Empuꞌ. Indyari kaming ginsan saksiꞌ et kenyeng pegbiyag peuliꞌ. 33 Ganang iperibuwat ya eset kewanan et Empuꞌ, tinerima ye eset kenyeng Amaꞌ tinangeꞌ et Nakem et Empuꞌ, pegketbes binggey ye eset damen itueng Nakem et Empuꞌ, samat nebiriꞌ bekeꞌ nekingeg myu tiban na ating begey ye mepebunayag eset kityu. 34 Kaya diminibuwat dut langit si Surutan Dabid, erapun ya key negsugid,

‘Negberes Begerar Empuꞌ dut dakeng Empuꞌ,

marung ke eset dakeng tampaꞌ kewanan,

35 seked na tantung mepesukuꞌ ku dimyu itueng mengeꞌ kebanta mu.’†

36 “Angkansa subaliꞌ myu mesewran, ginsang tawʼt Israel, na itueng si Jesus ne rinansang myu dut krus, Ya ne tuꞌ binwat et Empuꞌ na Begerar na Mesias, ingin bersen, si Kristo!”

37 Nesusa banar kedyeng pikiran ganang mekingeg itue, indyari iningkut dye si Pedro bekeꞌ ibang mengeꞌ bibilinan, kwan dye, “Mengeꞌ ketipusdan, enu ne dameng buwaten?”

38 Siminambag si Pedro, kwan, “Pegsusunan myu ginsan bekeꞌ telikuran itueng dimyung mengeꞌ keselaan, indyari megpebewtismu kew samat mengengandel i Jesus Kristo apang kemyu tuꞌ empunen. Pegketbes tumerima myu begey et Empuꞌ, ating Nakem et Empuꞌ. 39 Sabab itueng tangeꞌ et Empuꞌ tudyu eset dimyu bekeꞌ eset dimyung mengeꞌ yegang, bekeꞌ dut ginsan neng mereꞌrayuꞌ, dut kede agitan et Begerar naꞌ Empuꞌ tyu.”

40 Mekansang nega tinuturan i Pedro apang pesebenaran itueng kenyeng sinugid, indyari negpesewd ya eset kedye, “Pereyuniꞌ myu itueng belingkeg neng taaw tiban apang kemyu in mebawiꞌ et Empuꞌ.” 41 Angkansa sebarang nengandel eset kenyeng sinugid in negpebewtismu. Ating eldew telung ribung ketawan ne nekedugang kedye neng mengeꞌ mengengandel. 42 Indyari negpelembus dye eenaran et penenulduꞌ et mengeꞌ bibilinan in, bekeꞌ nemegbeꞌbayaꞌ dye samat memegtitipused dut pegpukputek et bengbang bilang keredeman et kemeteyan i Jesus sampay dut pegpenelang.

Kebiyagan et mengeꞌ Mengengandel i Jesus

43 Sabab dut mekansang neng keliꞌliluꞌ bekeꞌ tendaꞌ nebuwat pebiyaꞌ eset mengeꞌ bibilinan, negmilik eset ginsan meglelamud nunga bekeꞌ takut. 44 Indyari negbeꞌbayaꞌ ginsan neng mengengandel bekeꞌ pinegbulun dut ginsan kedyeng pengarta. 45 Pinegelen dye itueng lugtaꞌ bekeꞌ pengartaꞌ dye, indyari pinegelnan pegbenbeginen dut ginsan kuyun eset pengengeilangan et kede sembatu. 46 Eldew-peldew dye in pemegtingtimung dut pengempuan naꞌ benwa neng Templo. Pemegbisbitas et bengbang dut kedyeng benwa, bekeꞌ pemegsesaru na mesegya seled pusuꞌ. 47 Pemegbebantug dye dut Empuꞌ bekeꞌ pegesipan dye et ginsang taaw. Kede eldew pegdugangan et Empuꞌ dut kedyeng ketimungan sebarang mengeꞌ mebawiꞌ et mengeꞌ keselaan dye.

3

Pinegulinan Pangkul

1 Kasa in dut mengeꞌ lisag telu et mapun, siminurung dut Pengempuan naꞌ Benwa neng Templo de Pedro bekeꞌ si Juan sabab timpu itie et megpenelang. 2 Eset mekabiꞌ lelengewang neng pegngeranan et Meayad, maya sembatung lelaki naꞌ pangkul ne lagi sengkeganak. Ya in pegbibiten esentin eldew-peldew apang meneew et pirak dut mengeꞌ megseled dut Benwa Pengempuan naꞌ Templo. 3 Ganang mebiriꞌ ye de Pedro bekeꞌ si Juan sumled ne dut Pengempuan naꞌ Benwa, ya in neneew et siin. 4 Tinengtengan ya et duwa in, indyari sinugiran ya i Pedro, kwan, “Sumiyek ke damen!” 5 Siminyek ne ya in kedye, pemikir ye begeyan ne ya et siin in. 6 Segwaꞌ sinugid i Pedro kenye, kwan, “Kaya pirak ku etawa bulawan, temed erapun maya ibgey ku dimu. Dut kepengdyarian i Jesus Kristong tawʼt Nasaret, kepanew ke.” 7 Kineptan ye eset kewanan keremut itueng pangkul mura timinyeg. Pegketbes nasag sekaliꞌ mengeꞌ tiked bubukuꞌ et lelaki. 8 Limineksut ya in bekeꞌ timinagnaꞌ nanew. Peleksut-leksut ya megseled dut Pengempuan naꞌ Benwa megbebayaꞌ dye, bekeꞌ mesegyang megbebantug dut Empuꞌ. 9 Nebiriꞌ et ginsan na ya in megpewpanew bekeꞌ megbebantug dut Empuꞌ. 10 Negliluꞌ dye banar sabab et neinabu kenye ganang nekilala dye nayaꞌ ya neng miskin sene tiꞌ megearung bekeꞌ meneew et siin dut Meayad neng Lelengewan et Pengempuan na Benwa.

Penulduꞌ i Pedro dut Pengempuan naꞌ Benwa

11 Sasat megekpet ya kire Pedro bekeꞌ ki Juan eset bagiꞌ na Templo neng sarimbar pegneranaʼt Portiko i Solomon, memegderarak na memegkekabiꞌ eset kedye mengeꞌ taaw na nemegliluꞌ eset neinabu. 12 Pegkebiriꞌ i Pedro eset mengeꞌ taaw, pinegberes ye kedye, kwan, “Mengeꞌ tawʼt Israelita, manu angkan takuꞌ negliluꞌ kew eset neinabung itue? Manu takuꞌ angkan pegsiyekan myu kami et kwantin? Keblan myu takuꞌ pinepanew kay ya pebiyaʼt dameng diring kepengyedian etawa lengku sabab et dameng pasek ketignaan? 13 Diki, erapun itueng Empuꞌ et kityung keupuꞌupuan, de Abraham, Isaak bekeꞌ i Jakob, Ya in nenggey et pinekemetaas et kebentugan eset Kenyeng Dedeakan neng si Jesus pebiyaꞌ itueng negulian. Segwaꞌ Ya in binggey myu dut kepengyedian apang imeteyen bekeꞌ pineilu eset teyumanan i Gobernador Pilato, na inukuman ye na ipelayam ne Ya in. 14 Ya in pasek metignaꞌ bekeꞌ mebentel, segwaꞌ negmendiꞌ kew nega Kenye, bekeꞌ misan ga atin, tineew myu nega sembatung taaw na memematey atin key ipelayam. 15 Pinatey myu pegmewanan et biyag, segwaꞌ Ya in biniyag peuliꞌ et Empuꞌ, indyari saksiꞌ kay et itueng neinabu. 16 Itueng kepengyedian i Jesus sampay pegandel kenye nepekseg eset lelaking itue na kebiriꞌ bekeꞌ kilala myu. Neinabu itue sabab et pegpengandel kay ki Jesus. Itueng pegpengandel ki Jesus na tantung nekepegulin ginsan eset kenye samat dimyung ginsan mekebiriꞌ in.

17 “Indyari tiban mengeꞌ ketipusdan, sewd ku na dut pegimatey ki Jesus kaya nesewran myu dimyung pegbuwaten, megsepantun kwantin gasi dimyung mengeꞌ pegibuten. 18 Segwaꞌ eset binwat myu netuman ne itueng nekwit neng pegpepebunayag et Empuꞌ eset pebiyaʼt mengeꞌ tarus Ye tagnaꞌ, kwan, na si Kristo* neng Mememawiꞌ keilangan metiksaꞌ sampay imeteyen. 19 Angkansa megsusun kew ne bekeꞌ peuliꞌ mengandel dut Empuꞌ apang ugaren ye dimyung mengeꞌ keselaan. Indyari begeyan kew et Empuꞌ mengeꞌ timpu et kepeternan teyeg et elepan et Begerar. 20 Indyari tehagen gasi et Empuꞌ si Jesus, itueng Mesias na binwat ye tudyu eset dimyu. 21 Ya in subaliꞌ tumerna mena dut lelegdengan et Empuꞌ seked dumateng timpu et pegbebagu et ginsan neng ginis, kuyun eset pinebunayag et Empuꞌ pebiyaꞌ et mengeꞌ metignaꞌ neng tarus ye mewanan nega sene tiꞌ. 22 Supama, sinugid i Moises, ‘Memiliꞌ Begerar neng Empuꞌ et sembatung keduguꞌ myu bekeꞌ buwateng tarus samat daken. Kinggen myu ginsan neng bersen ye dimyu. 23 Indyari ginsan neng diki kumingeg eset tarus na atin ipeseriri dut mengeꞌ taaw et Empuꞌ pegketbes binesanen.’ ”

24 Sinugid nega i Pedro, kwan, “Asal negpebunayag gasi pasal eset mengeꞌ eldew na itue na ating mengeꞌ tarus, tinegnanan ki Samuel bekeꞌ ginsang sumunud eset kenye. 25 Mengeꞌ tinangeꞌ et Empuꞌ pebiyaꞌ et mengeꞌ tarus Ye tudyu eset dimyu eset pinegsulutan binuwat et Empuꞌ bekeꞌ dimyung keupuꞌupuan. Sabab binres Empuꞌ ki Abraham, kwan,

‘Ipenunga ku ginsan neng taaw eset dunyaꞌ pebiyaꞌ et dimyung tungtung-inupuꞌ.’†

26 “Angkansa pinebiyag peuliꞌ et Empuꞌ itueng Kenyeng Dedeakan neng Mesias, indyari Ya in tinahag eset dimyung mengeꞌ tawʼt Judio una-una et ginsan apang ipenunga kew bekeꞌ tebangan tumelikud eset dimyung meraat neng pengebiyagan.”

4

Inalew et mengeꞌ Pegibuten neng Judio de Pedro bekeꞌ si Juan

1 Ganang megebres nega de Pedro bekeꞌ si Juan dut mengeꞌ taaw, pegdateng mengeꞌ pariꞌ sampay kapitan et mengeꞌ mengdidyaga eset Pengempuan naꞌ Benwa bekeꞌ mengeꞌ Saduseo. 2 Megiiseg dye ne banar eset duwang bibilinan in sabab pegpebunayag dye eset mengeꞌ taaw na si Jesus tuꞌ negbiyag peuliꞌ, na itue kebenaran megbiyag peuliꞌ mengeꞌ patey. 3 Angkansa inalew dye duwa in, segwaꞌ kinulung menaʼt pipirisuan seked kinedikleman, sabab atin neng masa gebi peꞌ. 4 Segwaꞌ megsepantun kwantin, mekansang nekekingeg et kedyeng penulduꞌ eset megpengandel ki Jesus, indyari nekeapet limang ribu itungan et mengeꞌ kelelekian na megpengandel.

5 Kinedikleman nemegtimung dut lungsud et Jerusalem mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ Judio, iba dye mengeꞌ megurang et bangsa bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan binggey ki Moises. 6 Kebayaꞌ dye de Anas na pinekepegibuten et pariꞌ, sampay de Kaipas, de Juan, de Alejandro bekeꞌ ginsang keusbaan neng metaas na pariꞌ. 7 Pineelep dye si Pedro bekeꞌ si Juan bekeꞌ iningkut, kwan, “Dut enung kepengyedian etawa sinu negey dimyu et kepegbeꞌbayaꞌ pegbuwaten neng keulinen itue?” 8 Siminambag si Pedro na lulus et Nakem et Empuꞌ, kwan ye, “Mengeꞌ pegibuten bekeꞌ mengeꞌ megurang et mengeꞌ taw, 9 na baꞌ pegingkuten mu kami tiban pasal eset kenunganan kay eset pangkul na itue bekeꞌ baꞌ enukwan ya negulinan, 10 sewraꞌ myu ginsan bekeꞌ ginsang tawʼt Israel na itueng taaw megetiyeg eset dimyung teyumanan na tantung negulinan ne sabab dut kepengyedian i Jesus Kristong tawʼt Nasaret. Ya in dimyung pineransang dut krus, segwaꞌ binyag ya peuliꞌ et Empuꞌ. 11 Si Jesus ne tuꞌ pesalan et sinurat et Empuꞌ dut Kesuratan tagnaꞌ tiꞌ, kwan,

‘Itueng batu na minendinan myu na tegepetiyeg et benwa,

na ya ne negmendyaring batung penued.’*

12 “Sabab eset sirung et langit atueʼt dunyaꞌ, maya sembatu lang na binggey et Empuꞌ eset mekebawiꞌ et taaw, na ngaran Ye si Jesus Kristo.”

13 Negliluꞌ mengeꞌ pegibuten et tawʼt Kekunsialan neng Sanedrin eset keureman pinebiriꞌ de Pedro bekeꞌ i Juan. Lebi ne ganang mesewran dye na mengeꞌ bibilinan itue taaw lang, masi kaya nega pinegiskulan, nesewran dye ne ating kesewran bekeꞌ ketuwakalan i Pedro bekeꞌ i Juan sabab na neiba-iba dye i Jesus sasat biyag Ya nega in. 14 Indyari ganang mebiriꞌ dye itueng taaw neng pinegulinan na megetiyeg eset abiꞌ dye, kaya nemekebres atu eset kedye in. 15 Angkansa pineliwan mena eset pinegtimungan et Kekunsialan neng Sanedrin mengeꞌ bibilinan sampay taaw neng pinegulinan, mura nemegsudsugid mengeꞌ pegibuten, kwan, 16 “Enu buwaten tyu eset mengeꞌ taaw tuꞌ?” ingkut dye. “Sabab sewd neʼt ginsang tawʼt lungsud et Jerusalem bekeꞌ diki tyu mepeilu na sembatung keliꞌliluꞌ neinabu pebiyaʼt kedye tuꞌ. 17 Apang diki ne itue mepelatun-latun, dyenganen tyu ne dye na endey dye isudsugid dut misan sinu pasal eset ingarang i Jesus.”

18 Angkansa pinetingkag dye peuliꞌ de Pedro, bekeꞌ sinugiran na dyangan ne megbesberes etawa menulduꞌ nega pasal et ingaran i Jesus. 19 Segwaꞌ siminambag de Pedro bekeꞌ si Juan, kwan, “Kemyu ne mengukum baꞌ embe mebentel dut penyek et Empuꞌ, na menelinga eset dimyu etawa sumunud ki Empuꞌ. 20 Sabab diki mekedyari kay na diki menabar neng dameng nebiriꞌ bekeꞌ nekingeg.”

21 Indyari lebi ne ating binresan dye, mura dye pinepanew. Kaya mebirinan dye et kebelingkegan apang medusaan itueng duwa, sabab megbebantug et Empuꞌ ginsan mengeꞌ taaw sabab et keliluꞌlilung tendaꞌ na neinabu. 22 Sabab itueng lelaking pinegulinan dye lebi ne epat neng puluꞌ teun ne umur ye.

Penelang Apang Maya Kebesagan

23 Ganang nepelayam ne de Pedro bekeꞌ si Juan, siminurung dye ne dut mengeꞌ kesebeyaan dye neng mengengandel, indyari sinugid dye ne itueng bineres et mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ megurang et bangsa. 24 Ganang mekingeg itue, negbeꞌbayaꞌ dye negpenalang dut Empuꞌ. Sinugiran dye, “Pineketaas neng Begerar, ginuna mu et langit bekeꞌ lugtaꞌ, sampay dagat bekeꞌ ginsang ginisan esentin. 25 Kemyu negberes pebiyaꞌ eset Pasek Metignaꞌ neng Nakem Mu ganang negsugid dameng keupuꞌupuang si Surutan Dabid na dimyung dereakan, kwan,

‘Manu takuꞌ kelang iseg et mengeꞌ lein Judio sagkaꞌ Empuꞌ?

Manu takuꞌ megbahum mengeꞌ taaw neng kaya kepulusan?

26 Nekepanyap mengatu mengeꞌ surutan eset dunyaꞌ,

indyari negtingtimung mengeꞌ pegibuten atu eset Begerar Empuꞌ bekeꞌ ating Piniliꞌ Ye neng memegbeg et ginsan.

Ya ne si Kristo.’†

27 “Na banar neinbu ating Kesuratan sabab negmegtimung dut lungsud ne itue de Surutan Herodes bekeꞌ de Gobernador Ponsio Pilato, kebayaꞌ mengeꞌ lein Judio bekeꞌ ginsang tawʼt Israel, apang megbahum atu eset dimyung pasek metignaꞌ neng dedeakan na si Jesus, Ya in pineyran mu et lana apang memegbeg. 28 Tinuman dye ginsan neng ginisan neng merapat buwaten neng binetang mu sene nega tiꞌ pasal et kebegbesagan mu. 29 Indyari tiban Begerar, kinggen Mu baꞌ enu mengeꞌ pegsesenggupan dye kami. Tebangan Mu dimung mengengeradya na mekepengabar et mepangger eset dimung beres. 30 Iktangaꞌ dimung lengen et kebesagan apang mekepegulin kay et mengeꞌ sakit bekeꞌ mekebuwat kay et mengeꞌ keliliꞌlilung tendaꞌ sampay mengeꞌ ibang keliꞌliluꞌ pebiyaꞌ dimung pasek metignaꞌ neng dedeakan na si Jesus.”

31 Pegketbes dye megpenelang, yiminegyeg et pegtingtimungan dye. Ginsan dye in sinleran ne et Nakem et Empuꞌ bekeꞌ mepangger na mengabar et bebresen i Empuꞌ.

Pinegtengtebangan et Mengengandel

32 Negsembatu seled pusuꞌ bekeꞌ seled pikiran et ginsang mengengandel, indyari kaya dye pegpikiren et misan sinu na diri ye lang pengartaꞌ ye, imbes atin kedyeng ginsan. 33 Pelahyun pegpesebanar et kelang kepengyedian mengeꞌ bibilinan eset pegbiyag peuliꞌ et Begerar Jesus. Indyari pegbegey banar et Empuꞌ kenyeng redyikiꞌ eset kedyeng ginsan. 34 Kaya kekurangan eset kedye, sabab sinu-sinu kedye ne maya lugtaꞌ etawa mengeꞌ benwa, indyari itieng pinegelnan dye. 35 Atin pirak pegbegey dye dut keptan eset mengeꞌ bibilinan. Pegbenbeginen gasi itue kuyun dut pengengeilangan et kede sembatu.

36 Supama, maya taaw ngaran ye si Jose. Ya sembatung tawʼt Lebitang pinengganak et pulew et Siprus. Kwantin binuwat i Jose, angkansa peningkag eset kenye Bernabe et mengeꞌ bibilinan, gay bersen, “Pengimuyuk etawa Metinebangen”. 37 Pinegelen ye kenyeng uma, pegketbes binggey eset mengeꞌ bibilinan itueng pinegelnan tiꞌ.

5

Nengakal et De Ananias bekeꞌ si Sapira

1 Segwaꞌ, maya memegesawa na negpeelen gasi et lugtaꞌ. Si Ananias ingaran et lelaki in, libun in si Sapira. 2 Indyari kinurangan i Ananias itieng pinegelnan in, na sewd gasi et kenyeng esawa, pegketbes binggeyan ye gasi itieng dut keptan et mengeꞌ bibilinan in et behagiꞌ.

3 Angkansa sinugid i Pedro, “Ananias, manu takuꞌ angkan pineselban ke i Seytan, indyari nengakal ke ki Nakem et Empuꞌ? Manu takuꞌ angkan kinurangan itieng pinegelnan et lugta bekeꞌ akalen mu na ikew ibgey ginsan neng pirak dut Empuꞌ? 4 Sasat kayangga peꞌ pinegelen lugtaꞌ in, diki be takuꞌ dimu atin? Indyari ganang nepegelen, diki be dimu itieng nepegelnan? Manu tegahaꞌ nepikiran mu kurangan atin? Lein dut taaw ke nengakal erapun eset Empuꞌ ke key nengakal.” 5 Ganang nekingeg itue i Ananias, ya in patey ne negbaꞌ, indyari ginsan neng nekekingeg eset neinabung itue in sinleran et kelang takut. 6 Indyari timinyeg mengeꞌ kesuburan, binulungan bangkay in, pegketbes binibit dye ya dut liwan, indyari linebeng.

7 Pegketalib et mengeꞌ telung kelisagan, diminateng kenyeng esawa si Sapira, segwaꞌ kaya penedsewd eset neinabu. 8 Megtuy nengingkut si Pedro eset kenye, kwan, “Isugiraꞌ be daken baꞌ itue ga pinegelnan et lugtaꞌ myu in?” Sambag ye, “Eꞌ be, atin ga be.” 9 Angkansa sinugid kenye i Pedro, “Manu takuꞌ pinegsembetuan myu sulayan itieng Nakem et Begerar? Birinaꞌ! Atin eset lelengewan ne itieng mengeꞌ nenglebeng eset dimyung esawa, indyari ikew gasi tiban bibiten dye dut liwan.” 10 Megtuy negbaꞌ si Sapira eset titikeran i Pedro pegketbes natey. Pegseled et mengeꞌ kesuburan, nebiriꞌ dye na patey ne ya. Angkansa binibit dye gasi bangkay ye bekeꞌ ilimbeng dye eset abit lebeng et esawa ye. 11 Nemeketakut et kelaꞌ ginsang tawʼt mengengandel in bekeꞌ ginsang nemekeabar in pasal et itueng neinabu.

Nebuwat Mekansang neꞌ Tendaꞌ bekeꞌ Mengeꞌ Keliꞌliluꞌ

12 Mekansang mengeꞌ tendaꞌ bekeꞌ keliꞌliluꞌ binuwat mengeꞌ bibilinan dut pinegtengaan et mengeꞌ taaw. Nemegtingtimung dut Portiko i Surutan Solomon ginsan neng mengengandel in. 13 Kaya misan sembatu et mengeꞌ kaya pemengandel in nememayaꞌ eset kedye sabab et takut, misan ne inesipan dye et mengeꞌ taaw. 14 Segwaꞌ pekansang neng pekansang itueng mengeꞌ kelelekian bekeꞌ kelilibunan pemengandel dut Empuꞌ sampay nayaꞌ kedye. 15 Sabab et ginsaʼt binwat et mengeꞌ bibilinan, binibit dut mengeꞌ dalan mengeꞌ tegesakit indyari pinengdatun eset mengeꞌ degdatag bekeꞌ demdam, apang pegtalib i Pedro mesugat et kenyeng eninu eset misan mengeꞌ senu mene eset kedye in bekeꞌ megnunga dye ne. 16 Indyari diminateng gasi mekansang taaw mawaꞌ dut mengeꞌ kebebenwanan dut pelibut-libut et lungsud et Jerusalem, pegbibiten kedyeng mengeꞌ tegesakit bekeꞌ misan sinleban na pepeliyutan et meyaat neng diwata, indyari dyeng ginsan pinegulinan.

Pineliyutan mengeꞌ Bibilinan

17 Angkansa megimbeng ne gasi Pinekepegibuteng Pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ kesebeyaan ye na kebayaꞌ eset rupungaʼt mengeꞌ Saduseo*. Pikiren dye ne keilangan maya buwaten dye atu de Pedro. 18 Inalew dye mengeꞌ bibilinan pegketbes pinepirisu. 19 Segwaꞌ pegkegebi inukaban et dereakan et Begerar pipirisuan pegketbes pineliwan mengeꞌ bibilinan. Sinugid ye kedye, kwan, 20 “Sumurung kew dut Pengempuan naꞌ Benwa neng Templo, indyari menulduꞌ pasal et bagung pemimiyag ne itue.” 21 Nenelinga gasi mengeꞌ bibilinan, angkansa megkukueldew ne diminuntin dye samat netahagan dye dut Pengempuan naꞌ Benwa, pegketbes nenulduꞌ dyeʼt mengeꞌ taaw duntin.

Ganang diminateng Pinekepegibuten et Pariꞌ bekeꞌ kedyeng mengeꞌ kesebeyaan, tiningkag dye ginsan neng meumur eset bangsa et Israel dut pegrupung et ginsang tawʼt Kekunsialan neng Sanedrin. Pineisiꞌ dye dut pipirisuan mengeꞌ bibilinan. 22 Segwaꞌ pegdateng duntin et mengeꞌ mengdidyaga in, kaya dye ne esentin. Angkansa negpeuliꞌ dye ne dut kelang benwa et Sanedrin, indyari kwantin penuturan, 23 “Nebiriꞌ kay nekekunsiꞌ et menunga itueng pipirisuan indyari megetiyeg mengdidyaga in dut lelengewan. Segwaꞌ ganang ukaban kay ne, kaya ne taaw nebiriꞌ kay dut seled!” 24 Ganang mekingeg itue, nelipeng mengeꞌ pegibuteng pariꞌ bekeꞌ kapitan et mengdidyaga eset Pengempuan naꞌ Benwa, bekeꞌ diki mesewran dye pikiran na baꞌ enu neinabu eset mengeꞌ bibilinan.

25 Segwaꞌ maya diminateng bekeꞌ negsugid eset kedye, kwan, “Birinaꞌ! Itueng mengeꞌ kelelekiang pinirisu myu in, duun dye neʼt Templo pemunulduꞌ eset mengeꞌ taaw.” 26 Angkansa itieng kapitan siminurung dut Pengempuan naꞌ Benwa, kebayaꞌ kenyeng mengeꞌ tindeg. Nepebayaꞌ dye, segwaꞌ diki dye nengleges sabab metakut dye ne kaluꞌ dye in bekalen et mengeꞌ taaw.

27 Pineelep dye dut tawʼt Kekunsialan neng Sanedrin itueng mengeꞌ bibilinan, indyari inukum et pinekemetaas neng pariꞌ. 28 Kwan ye, “Asiꞌasiꞌ banar kaya ne tinugutan kay kemyu mengabar dut ingaran na itue, erapun birinaꞌ myu be dimyung binuwat! Latap ne eset ginsaʼt lungsud et Jerusalem dimyung penulduꞌ, indyari gaay myu nega kami negkesalaꞌ eset pegkepatey et taaw ne atin!”

29 Segwaꞌ siminambag si Pedro bekeꞌ ibang mengeꞌ bibilinan in, kwan, “Itieng Empuꞌ key subaliꞌ kay endelen, lein itieng taaw! 30 Empuꞌ neng kityung keupuꞌupuan na nemiyag peuliꞌ ki Jesus neng pinatey myu in neng pineransang myu dut krus neng usuk. 31 Pegketbes pineribuwat ya et Empuꞌ dut kenyeng kewanan apang Mekepenguna bekeꞌ Mememawiꞌ, apang begeyan et Empuꞌ mengeꞌ tawʼt Israelita na lawak apang megsusun ampaꞌ empunen et kedyeng keselaan. 32 Saksiꞌ kay eset mengeꞌ keginisan neng itue, kami bekeꞌ Nakem et Empuꞌ neng pinebayaꞌ et Empuꞌ eset mengeꞌ pengandel dut Kenye.”

33 Ganang mekingeg itue, megkekek neʼt iseg mengeꞌ pegibuteng metetaas et Kekunsialan neng Sanedrin, indyari gaay dye ne ipepatey mengeꞌ bibilinan. 34 Segwaꞌ timinyeg sembatung Pariseong megngengaran et Gamaliel na tegepegtulduꞌ et Keseraan et egama bekeꞌ peguntebien et ginsang taaw. Tinahag ye ipeliwan mena diki mekwit-kwit mengeꞌ bibilinan. 35 Indyari negberes dut mengeꞌ metetaas, kwan, “Tawʼt Israelita, inget kew na menalaꞌ eset mengeꞌ taaw ne itue. 36 Kayangga peꞌ nekwit pegsebut et pebibelung si Teudas, na ya in kunuꞌ sembatung metaas neng pegibuten, nekeakit et epat neng gatus ne taaw na lumamud kenye. Segwaꞌ ganang natey ga in, nemegpekparak na ginsan ating mengeꞌ netulduan ye in, indyari netbes lang et kaya misan nepulusan. 37 Pegketbes, simimbut gasi si Judas neng tawʼt Galilea, na ating masa tempuʼt pegpepelista, indyari nekeakit gasi et mekansang neng taaw. Ganang ya in natey ne gasi, nemegpekparak gasi ating mengeꞌ taaw siminunud kenye. 38 Angkansa pegsugiren ku dimyu, dyangan myu penglemuran mengeꞌ taaw ne itue, pesariꞌ myu dye! Na baꞌ pegbebehumen dye etawa pegegeesen dye tuꞌ mawaꞌ dut taaw, dye in meraag. 39 Segwaꞌ na baꞌ mawaꞌ dut Empuꞌ, diki myu itue mebelebagan bekeꞌ tumbuꞌ nega na pegsegkaan myu Empuꞌ!”

40 Nenelinga dye eset penulduꞌ i Gamaliel. Pinesled gasi peuliꞌ mengeꞌ bibilinan, indyari pegketbes pinukul dye bekeꞌ bulagen mengabar pasal et kepengyedian i Jesus. Indyari dye in pinelayam. 41 Megeenep na nemengugad itieng mengeꞌ bibilinan eset elepaʼt Sanedrin, sabab ginaay et Empuꞌ, sabab dye in mepebetang eset kelelewan alang-alang dut pengandel dye ki Jesus. 42 Indyari eldew-peldew megsurung dye dut Pengempuan naꞌ Benwa neng Templo bekeꞌ dut mengeꞌ kebebenwanan. Indyari kaya terna pemenulduꞌ dye duntin bekeꞌ pemengabar pasal ki Jesus neng pengerim itueng Kristo, etawa Mesias.

6

Pegpiliꞌ et Pitung Menenabang

1 Ganang timpung atin megkekansang ne mengengandel, indyari mengeꞌ Judio neng megbebres et Griego nemenawey et mengeꞌ Judio neng megbebres et Hebreo sabab mengeꞌ kelilibunan neng balu dut bagiꞌ dye tiꞌ mekepesaran ne eset pengeldew-peldew dut pegbagiꞌ et ikebiyag dye. 2 Angkansa tinimung et mengeꞌ sempuluꞌ duwang bibilinan tuꞌ ginsang kerupungan neng mengeꞌ mengengandel, indyari sinugid kedye, “Diki kay mekedyari pesaran pegpeabar et beres et Empuꞌ apang kumpet lang et pegbagiꞌ et ikebiyag. 3 Angkansa mengeꞌ ketipusdan, pemiliꞌ kew ne eset mengeꞌ kesebeyaan myu neng pitung kelelekian, na kilala myu na mepengendelan, meutek bekeꞌ dut ipnuꞌ et Empung Nakem. Indyari ibetang kay dye eset keradyang itue. 4 Indyari ipetudyu kay gasi ginsang dameng timpu, eset pegpenelang bekeꞌ dut pegpeabar et beres et Empuꞌ.” 5 Negeayan et ginsang kerupungan itueng binahum et mengeꞌ bibilinan, angkansa piniliꞌ dye si Esteban, sembatung lelaki neng mepangger pengandel dut Empuꞌ bekeꞌ bahaʼt Nakem et Empuꞌ, bekeꞌ gasi de Pelipe, Prokoro, Nikanor, Timon, Parmenas bekeꞌ si Nikolas na tawʼt Antiokia, sembatung lein Judio na negayat eset egama et Judaismo. 6 Pineelep dye eset mengeꞌ bibilinan na negpenelanginan dye, ganang pinengdepnan dye mengeꞌ keremut eset kedye in.

7 Indyari pelahyun na megpeabar mengeꞌ mengengandel itueng bebresen et Empuꞌ dut mekansang taaw. Pekeldam neng pekeldam sekaliꞌ mengeꞌ mengengandel in dut lungsud et Jerusalem, bekeꞌ mekeldam neng mengeꞌ pariꞌ megpengandel ki Jesus.

Pegalew ki Esteban

8 Pegbegeyan et Empuꞌ ki Esteban redyikiꞌ bekeꞌ mekepengyedian, angkansa pesi nemuwat ya et mekeldam neng kelang keknad-eknad bekeꞌ mengeꞌ tendaꞌ dut elepan et mengeꞌ taaw. 9 Segwaꞌ nekipegsedsagkaꞌ eset kenye mengeꞌ senung nekelamud dut sembatung pegbikianen na Sinagoga neng Mengeꞌ Pinelayam, na sengkerupungan et mengeꞌ tawʼt Judio teyeg et mengeꞌ lungsud et Sirene bekeꞌ et Alejandria, sampay senung-senung mengeꞌ Judio teyeg mengeꞌ probinsiya et Silisia bekeꞌ et Asia. 10 Segwaꞌ kaya dye nedaag si Esteban sabab et kesesewran et beres ye pebiyaꞌ et Nakem et Empuꞌ. 11 Angkansa petaguꞌ na nemenutsut dye mengeꞌ senung kelelekian na megsugid et kwantin, “Nekingeg kay na pegudyuꞌ-udyuen si Esteban ki Moises bekeꞌ Empuꞌ.” 12 Na baꞌ kwantin ineriwaraꞌ dye na miseg ki Esteban mengeꞌ taaw sampay mengeꞌ kenggungurangan eset lungsud bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan. Ya in inalew dye pegketbes pineelep eset tawʼt Kekunsialan neng Sanedrin. 13 Indyari pinegelep dye gasi mengeꞌ meeakal neng saksiꞌ atu ki Esteban. Kwan dye, “Taaw na itue kaya petetngew et besberes et meyaat atu dut pasek metignaꞌ neng Pengempuan naꞌ Benwa tyu bekeꞌ eset Keseraan binggey ki Moises. 14 Nekingeg kay na pegsugiren ye na rumbaken et Pengempuan naꞌ Benwa si Jesus neng tawʼt Nasaret, indyari sembian et mengeꞌ keeratan pinepusakaꞌ eset kityu i Moises in.” 15 Tinengtengan si Esteban et ginsan neng megearung eset elepan et Kekunsialan neng Sanedrin. Nebiriꞌ dye na kenyeng rupa samat rupa mene et dereakan et Empuꞌ.

7

Pegdawa si Esteban dut Elepan et Kekunsialan neng Sanedrin

1 Indyari si Esteban tuꞌ iningkut et pinekemetaas neng pariꞌ, kwan, “Banar be takuꞌ itueng ginsan?”

2 Siminambag si Esteban, “Mengeꞌ ketipusdan bekeꞌ mengeꞌ kenggurangan, kinggaꞌ myu itueng ibres ku. Itueng metaas bekeꞌ mekepengyediang Empuꞌ nepebiriꞌ eset kityung keupuꞌupuang si Abraham sasat itue dut probinsiya et Mesopotamia nega, mura liminegdeng dut lungsud et Haran. 3 Bineres et Empuꞌ eset kenye, kwan, ‘Tirengan mu dimung lugtaꞌ bekeꞌ mengeꞌ keusbaan mu, indyari sumurung ke dut kelugtaan ipebiriꞌ ku dimu.’ 4 Angkansa nugad ya dut lungsud et mengeꞌ tawʼt Kaldeo, indyari liminegdeng neʼt lungsud et Haran. Pagkaꞌ natey ne kenyeng amaꞌ, ya in pineubuꞌ neꞌ Empuꞌ dut lungsud ne itue neng peglelegdengan tyu tiban. 5 Segwaꞌ kaya ya binggeyan et Empuꞌ misan sengpalad neng lugtaꞌ, segwaꞌ tinangeꞌ Ye itueng lugtaꞌ megmendyaring kenye eset sakup ye, bekeꞌ dut mengeꞌ tungtung-inupuꞌ ye, misan ne kayangga peꞌ yegang ye atin neng masa. 6 Indyari itue sinugid kenye et Empuꞌ, kwan, ‘Lumegdeng dut ibang bangsa dimyung mengeꞌ tungtung-inupuꞌ. Uripenen dye duntin bekeꞌ peliyutan dut seled epat neng gatus teun. 7 Dusaen ku ating bansang menguripen kedye. Pegketbes mugad dye duntin bekeꞌ mengempuꞌ eset daken dut lungsud ne itue.’ 8 Indyari tinahag et Empuꞌ si Abraham pegtutuliꞌ bilang tendaꞌ et kenyeng pinegsulutan eset kedye. Angkansa ganang pinengganak si Isaak, tinuliꞌ ye itue dut ikewalung eldew. Kwantin gasi binuwat i Isaak ki Jakob neng yegang ye, bekeꞌ si Jakob binwat dut sempuluꞌ duwang yegang ye neng lelaki, na dye negmendyaring atin sempuluꞌ duwang kegunggurangan et kityung bangsa et Israel.*

9 “Naꞌ itueng mengeꞌ yegang i Jakob nengimbeng ki Jose neng ariꞌ dye, angkansa pinegelen dye ya na bilang uripen dut bangsa et Egipto, segwaꞌ eset kenye itueng Empuꞌ. 10 Indyari binawiꞌ ya dut ginsan et kenyeng keliyutan. Binggeyan ya et Empuꞌ kesesewran bekeꞌ tinebangan ya na ipenunga ganang umalep ya dut ki Paraon neng surutan dut bangsa et Egipto. Indyari ya in binuwat i Paraon Gobernador et Egipto bekeꞌ ginsang sengkebebenwanan et surutan. 11 Naꞌ diminateng tegurap bekeꞌ kelang ketiksaan dut sengketelingkepaʼt bangsa et Egipto bekeꞌ Kanaan, indyari kaya meisian et kekanen kityung mengeꞌ keupuꞌupuan. 12 Angkansa ganang neebaran i Jakob na maya tirigu dut bangsa et Egipto, pineruntin ye mengeꞌ yegang ye neng kityung keupuꞌupuan dut megunang panew apang memengley. 13 Dut ikeruwang pegduntin dye, negpekilala ne si Jose eset kenyeng mengeꞌ ketipusdan, indyari nekesewran et Paraon pesalan et keusbaan i Jose. 14 Pegketbes atin, pineisiꞌ i Jose si Jakob bekeꞌ kenyeng mengeꞌ kekempungan, pitumpuluꞌ lima ginsan. 15 Indyari siminurung si Jakob dut Egipto. Indyari mekansang teun leyd, duntin ne ya natey, kwantin gasi kityung mengeꞌ sempuluꞌ duwang keupuꞌupuan tyu. 16 Binibit mengeꞌ bangkay dye dut lungsud et Sekem, indyari binetang ne dut lelebengan neng inlen i Abraham eset mengeꞌ keyegangan i Hamor tagnaꞌ.

17 “Nekwit ne dut Egipto mengeꞌ keupuꞌupuan i Abraham. Ganang megkekabiꞌ ne timpu et pegtuman et Empuꞌ eset kenyeng tangeꞌ ki Abraham, mekeldam ne mengeꞌ tawʼt Israelita eset bangsa et Egipto. 18 Na nemegsubli gasi surutan dut Egipto, indyari itueng bagung surutan na kaya mekekilala ye ki Jose. 19 Inekalan itueng surutan kityung tutusan, sampay pineliyutan ye dye sampay tinehagan ye kityung keupuꞌupuan et pinelegesan na itimbag kedyeng memulek apang matey.

20 “Atin neng masa ipengganak si Moises, sembatung yegang na pegmerganen et Empuꞌ bekeꞌ menunga dagbes ye. Telung bulan mena itue tinengman dut benwa et kenyeng amaꞌ. 21 Indyari ganang lineges pineliwan ya in ne, inembuan ne ya et yegang neng libun i Paraon, pegketbes pinekilalana samat diring yegang ne in. 22 Tinulduan ne ya in neng ginsang kesesewran et mengeꞌ tawʼt Egipto, indyari negmendyaring bantug eset beres bekeꞌ eset buwat.

23 “Ganang epat neng pulung teun ne umur ye, nepikiran ye sumurung dut kenyeng seꞌsaliꞌ neng tawʼt Israelita apang birinen baꞌ enu kedyeng kebtangan. 24 Nebiriꞌ ye megpesekitan et sembatung tawʼt Egipto sembatung tawʼt Israelita, angkansa tinebangan i Moises itue, indyari bilang pegbeles pinatey ye tawʼt Egipto na atin. 25 Keblan i Moises meretian atin et kenyeng mengeꞌ seꞌsaliꞌ Israelita na dye in bewinen et Empuꞌ pebiyaꞌ ye, segwaꞌ kaya lang itue meretian dye.

26 “Kinedikleman maya nebiriꞌ ye duwang tawʼt Israelita nemegbanta, indyari ginees ye na dye in bulagen. Kwan ye, ‘Mengeꞌ bilaꞌ, manu takuꞌ kemyu tuꞌ pemegbanta? Saliꞌ kew tawʼt Israelita.’ 27 Segwaꞌ sinikwey ga si Moises in et lelaking meiiseg dut iba ye, indyari negberes, kwan, ‘Sinu takuꞌ nenggerar dimu apang mengmendyaring pegibuten bekeꞌ mengungukum kay?’ 28 ‘Gay mu be takuꞌ aku peteyen samat binuwat mu kegapun eset tawʼt Egipto in?’ 29 Ganang nekingeg itue i Moises, nelegyu ya in, indyari liminegdeng dut bangsa et Midian. Nengesawa ne ya duntin bekeꞌ negyegang dye et duwang lelaki.

30 “Mekelabay epat neng pulung teun, nepebiriꞌ ki Moises sembatung dereakan et Empuꞌ eset sembatung megdedleg neng mebabaʼt puut kayu dut kelnangan na kaya merayuꞌ dut bukid et Sinai. 31 Neknaran si Moises eset kenyeng nebiriꞌ, indyari ganang kebian ye apang intetewen et menunga, nekingeg ye beres et Begerar na Empuꞌ, kwan, 32 ‘Aku itueng Empuꞌ et dimyung mengeꞌ keupuꞌupuan, itueng Empuꞌ de Abraham, Isaak bekeꞌ i Jakob.’ Si Moises tuꞌ neggerar neʼt takut bekeꞌ diki ne eteyan kesiyek. 33 Sinugid kenye et Empuꞌ, kwan, ‘Ugaraꞌ dimung tempaꞌ set tiked mu sabab pasek metignaꞌ itueng lugtaꞌ neng pegeetiyegan mu. 34 Mekebiriꞌ ku banar pepeliyutan et mengeꞌ tawʼt Egipto mengeꞌ taaw ku, bekeꞌ mekekingeg ku peningkag et mengeꞌ Israelita. Indyari nineug ku apang dye in bewinen. Aniꞌ ke, tehagen te ikew dut lungsud et Egipto.’†

35 “Itueng si Moises minendian et mengeꞌ Israelita ganang kedyeng ibres, kwan, ‘Sinu takuꞌ nenggerar dimu apang mengmendyaring pegibuten bekeꞌ mengungukum kay?’ Segwaꞌ itue negang si Moises gasi ginerar et Empuꞌ bilang pegibuten bekeꞌ mememawiꞌ eset tabang et dereakan et Empuꞌ na nepebiriꞌ eset kenye dut mebabang puut kayu na megdedleg.‡ 36 Si Moises nega gasi nematun eset keupuꞌupuan i Israel mawaʼt ketiksaan dut Egipto. Apang meinabu itue, ya in nemuwat et mengeꞌ keliꞌlilung keradya bekeꞌ tendaꞌ dut Egipto bekeꞌ dut Dagat na Meregang, bekeꞌ dut kelnangan sasat nemegpanew dye dut seled epat neng pulung teun. 37 Ya nega Moises na negsugid eset mengeꞌ tawʼt Israelita, ‘Memiliꞌ Empuꞌ dimyu na sembatu eset dimyu na buwateng tarus samat daken.’§ 38 Si Moises key in kebayaꞌ dut kerupungan neng mengeꞌ tawʼt Israelita dut kelnangan. Ya key in nekipegsudsugid eset dereakan et Empuꞌ na negberes eset kenye, bekeꞌ eset kityung mengeꞌ kegunggurangan dut bukid et Sinai. Ya key in timinerima et mengeꞌ beres na megbegey biyag mawaꞌ dut Empuꞌ apang ibgey kityu.

39 “Segwaꞌ kaya si Moises inandel et kityung mengeꞌ kegunggurangan, segwaꞌ minendinan dye ya. Gay dye na megpeuliꞌ dut bangsa et Egipto. 40 Indyari sinugid dye ki Aaron neng ukaꞌ ye, kwan, ‘Bealan mu kami et mengeꞌ empuꞌempuan na muna eset damen, sabab kaya ne nesewran kay na baꞌ neenu ne itueng Moises ne atin na negpeliwan damen dut lungsud et Egipto!’ 41 Indyari nemuwat dye ne sembatung empuꞌempuan neng samat dagbes et ibun neng sapiꞌ. Pinegumenatan dye nega itueng mengeꞌ keradya et keremut dye, bekeꞌ binggeyan et mengeꞌ bebgey dye. 42 Sabab esentin, tinelikuran dye et Empuꞌ bekeꞌ pinesaran mengempuꞌ eset mengeꞌ bituen bekeꞌ eldew sampay bulan bilang mengeꞌ empuꞌempuan. Itue ga kuyun dut ipinesurat et Empuꞌ tarus ye dut Kesuratan, kwan,

‘Ginsan mengeꞌ tawʼt Israel, lein aku tantu na sinimeyaan myu et mengeꞌ simayaꞌ bekeꞌ mengeꞌ setwaꞌ na pinatey dut kelnangan neng seled epat neng pulung teun duun.

43 Diki ne, sabab ating pegbibiten myu neng ranggar i Molok neng empuꞌempuan myu, bekeꞌ dagbes et bituen et empuꞌempuan myung si Renpan.

Binuwat myu mengeꞌ patang apang pengempuen. Angkansa ipenimbag ku kemyu dut sembelaꞌ nega neng bangsa et Babilonia.’*

44 “Tagnaꞌ tiꞌ, kegunggurangan tyu maya benwang pinegsulutan† et Empuꞌ bekeꞌ neng taaw eset nekeunang dye in dut kelnangan. Binuwat itueng benwa kuyun dut Keseraan et Empuꞌ ki Moises bekeꞌ eset sungtuhang pinebiriꞌ eset kenye. 45 Pinusakaꞌ itue et kedyeng mengeꞌ yegang bekeꞌ binibit ganang sekupen dye itueng lungsud neng mengeꞌ bangsang pineleug eset kedye et Empuꞌ eset pengunguna i Josue. Bekeꞌ itue dumaran duntin seked dut ketimpuan i Surutan Dabid. 46 Minergaꞌ et Empuꞌ si Surutan Dabid bekeꞌ neneew itue et ketugutan na megpetiyeg et benwaʼt Empuꞌ i Jakob. 47 Segwaꞌ yegang ye si Solomon mene negpetiyeg et benwang itie.

48 “Segwaꞌ, megsepantun kwantin ketaas-taasang Empuꞌ in, kaya lang meglegdeng eset mengeꞌ benwa na binuwat et taaw. Kuyun dut pegsugiren et tarus et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ, kwan Empuꞌ,

49 ‘Langit Daken neng erungan,

indyari itueng dunyaꞌ eetagan et Dakeng mengeꞌ tiked.

Eteg be negang benwa na ipetiyeg myu eset Daken

etawa enu beng lungsud na pegpeternan Ku?

50 Diki be takuꞌ aku nemuwat neng ginsang itue?’ ”‡

51 Indyari sinugid i Esteban dut kekunsialan, kwan, “Mekektul ulu myu! Kayangga peꞌ pegpinda dimung seled pusuꞌ! Mendiꞌ myu kinggen keberbenaran et ketulduan et Empuꞌ! Na baꞌ enu binwaten tagnaꞌ et mengeꞌ kegunggurangan tyu, kwantin nega pegbuwaten myu. Daran myu pegetuanan itueng Nakem et Empuꞌ. 52 Sinung tarus et Empuꞌ kaya pineniksa et dimyung kegunggurangan? Kaya! Pinatey dye mengeꞌ kesewd menarus dut pegatuꞌ et Pasek Metignang Mesias, neng Tehagen et Empuꞌ. Na ya in pinegdagang myu bekeꞌ pinepatey. 53 Timinerima kew et Keseraan binggey et Empuꞌ pebiyaꞌ et mengeꞌ dereakan ye, segwaꞌ kaya myu pegesipen itie!”

Binakal et Batu si Esteban

54 Ganang mekingeg itue et mengeꞌ sakup neng tawʼt Kekunsialan neng Sanedrin, dye in megkekek neʼt kelang iseg ki Esteban. 55 Segwaꞌ si Esteban, sinleran neʼt Nakem et Empuꞌ, na siminyek dut langit, indyari nebiriꞌ megserinew neng kebentugan et pelibut et Empuꞌ bekeꞌ si Jesus na megeetiyeg eset kewanan et Empuꞌ. 56 Kwan ye, “Seikiꞌ be, mebiriꞌ ku na ukab kelengitan bekeꞌ Yegang et Taaw megeetiyeg eset tampaꞌ kewanan et Empuꞌ!” 57 Tinembel dye kedyeng telinga bekeꞌ nemegbensag. Pegketbes, nemegdingdingan dye rinuhub eset kenye. 58 Ginuyud dye si Esteban peliwan et lungsud apang bekalen seked matey. Pinenglukas et mengeꞌ saksiꞌ kedyeng repanan, indyari tinektak eset titikeran et sembatung subur na ingaran ye Saulo. 59 Indyari ganang pinegbebakal dye si Esteban na pegpenelang et kwantin, kwan, “Empung Jesus terimanen mu dakeng kurudua.” 60 Indyari siminelukud si Esteban bekeꞌ negbensag et mebasag, kwan, “Begerar, dyangan mu ne dye sukuten et keselaang itue!” Ganang negberes itue, ya in natey ne.

8

1 Indyari, kesulut dye si Saulo dut pegkepatey i Esteban.

Ketiksaan bekeꞌ Pegparak et Ketingtimungan et mengeꞌ Mengengandel

Atin neng eldew timinagnaꞌ kelang ketiksaan eset mengeꞌ mengengandel et mengeꞌ ketingtimungan dut Jerusalem. Ganang mengeꞌ bibilinan mene netinda duun, ginsan neng mengeꞌ ibang mengengandel nemegpekparak ne eset probinsiya et Judea bekeꞌ Samaria. 2 Naꞌ si Esteban gasi in limbeng neʼt mengeꞌ taaw neng kelang pegarap dut Empuꞌ na nemengrupuk ne banar. 3 Sementaraꞌ pegeriweraen ne banar i Saulo mengeꞌ mengengandel et mengeꞌ ketingtimungan in. Pegselden ye ne kebenwa-benwanan, pinengrayak ye mengeꞌ pemengandel ki Jesus in, sampay diki ne pilinen lelaki etawa libun pinemerisu ye dye.

Mengabar si Pelipe dut Probinsiya et Samaria Menungang Abar

4 Naꞌ mengeꞌ mengengandel nemegketkanat na sumurung dut kede lungsud et mengeꞌ taaw na endelen itueng Menungang Abar pasal ki Jesus Kristo. 5 Siminurung si Pelipe dut sembatung lungsud dut probinsiya et Samaria, bekeꞌ ipineabar ye duntin pasal i Jesus neng Mesias tinahag et Empuꞌ. 6 Ganang neebaran et keldamen et mengeꞌ taaw sampay nebiriꞌ itueng mengeꞌ keliꞌlilung nebuwat ye, nengingeg dye ne banar et pegbersen ye in. 7 Sabab megegerwak mengeꞌ meyaat neng nakem sasat megliliwan dut mekansang taaw neng nesleran dye in. Nepegulinan ye mekansang neng pangkul bekeꞌ mengeꞌ piley. 8 Angkansa sabab et ating neinabu dut lungsud dye in, nesegyaan banar mengeꞌ esentin.

Si Simon neng Balikmata

9 Eset ating probinsiya et Samaria, maya gasi meglelegdeng duntin sembatung lelaki ingaran ye Simon. Atin pe in pineliluꞌ ye mengeꞌ tawʼt Samaria pegpepebiriꞌ et balikmata. Pegsugiren ye dut mengeꞌ taaw na ya in tantung mekepengyedian. 10 Indyari ginsang taaw nengingeg ne kenye, tumagnaꞌ dut pegibuten sumked dut uripen. Kwan dye, “Itueng lelaki na ating kepengyedian et sembatung empuꞌ neng pegtingkagaʼt si Basag neng Kepengyedian.” 11 Nekwit neng timpu na nepenelinga dye ya sabab et keliꞌliluꞌ et kenyeng balikmata. 12 Segwaꞌ ganang itulduꞌ i Pelipe Menungang Abar pasal eset pegmilik et Empuꞌ sampay ki Jesus Kristo megmendyaring Mesias, mekansang dye in nemengandel bekeꞌ negpebewtismu, lelaki libun. 13 Misan si Simon nengandel ne, indyari ganang nebewtismuan ne ya in, daran ne megbayaꞌ ki Pelipe. Negliluꞌ ya ganang nebiriꞌ ye mengeꞌ keliluꞌlilung keradya bekeꞌ mengeꞌ tendaꞌ.

Mengeꞌ Keradya et mengeꞌ Bibilinan i Jesus

14 Ganang nekekingeg mengeꞌ bibilinan eset Jerusalem na nemengandel neʼt beres et Empuꞌ mengeꞌ tawʼt Samaria, pinesurungan dye si Pedro bekeꞌ si Juan dun kedye. 15 Pegdateng, nenelangin dyeng duwa dut Empuꞌ supaya kaluꞌ dumapel dut kedye Empung Nakem. 16 Sabab, eꞌ nebewtismuan dye ne gasi dut ingaran et Begerar Jesus, segwaꞌ misan peꞌ sembatu dut kedye kayangga peꞌ nedeplan et Nakem et Empuꞌ. 17 Ganang nedpen dye ne i Pedro bekeꞌ i Juan et keremut dye, atin peꞌ diminapel ne et kedye Nakem et Empuꞌ.

18 Pagkaꞌ nebiriꞌ i Simon na diminapel ating Nakem et Empuꞌ sabab et pegdepen et keremut et mengeꞌ bibilinan, angkansa sinukayan yeʼt pirak si Pedro bekeꞌ si Juan. 19 Kwan ye, “Begeyiꞌ myu aku et ating kepengyedian ne itue, apang sebarang medpen ku et keremut ku atin, deplan et Nakem et Empuꞌ.”

20 Segwaꞌ sambag i Pedro et kenye, kwan, “Elulaꞌ kuʼt keunung keʼt pirak mu in dut Narkaꞌ! Sabab pegsedseleren mu ating begey ingasiꞌ et Empuꞌ mekedyari lang melen. 21 Angkansa, kaya lang lamud mu et itueng keradya kay tuꞌ, sabab pegyeyekinen mu in diki lang patut dut Empuꞌ. 22 Selyu pegsusunan mu ating keyeatan et pegyeyekinen mu in bekeꞌ pegpenelang ke dut Begerar Jesus, kaluꞌ lang gasi maapen ke seʼt samat ating ginis neng pegsedseleren mu in. 23 Sabab, mekesipat ku ne na asal ipnuꞌ ke et pegimbeng. Sama keʼt pegsisigtan et keyeatan nega in.” 24 Sinugid i Simon ki Pedro bekeꞌ ki Juan, kwan ye, “Baꞌ mekedyari dimyu, ipenelangaꞌ myu aku dut Begerar, apang ating ginis neng sinugid myu in diki meinabu daken.”

25 Pegketbes negpekubanar pasal et nebiriꞌ dye sampay pegpeabar dye et beres et Begerar Jesus, negpeuliꞌ dye dut Jerusalem. Sampay negsindalan dut mekansang kerurungan et mengeꞌ tawʼt Samaria na nepebnaran dye gasi et Menungang Abar pasal ki Jesus.

Si Pelipe bekeꞌ sembatung Pegibuten et Bangsa et Etiopia

26 Na dinaak et dereakan et Empuꞌ si Pelipe, kwan ye, “Pegpanyap ke bekeꞌ surung dut tampaꞌ barat dut dalan naꞌ pesanad et lungsud et Gasa teyeg dut lungsud et Jerusalem.” Itue dalan et kelnangan. 27 Angkansa, negpanyap si Pelipe bekeꞌ siminurung. Mendyari nebiriꞌ ye sembatung pegibuten et bangsa et Etiopia neng mengengeradya et Kandas etawa Reyna, ating libun neng mememegbeg et mengeꞌ tawʼt Etiopia. Ating lelaki megmimilik gasi et kementirian ye. Siminurung ya dut Jerusalem apang mengempuꞌ. 28 Ganang pegsesekatan ye keritun, meguliꞌ ne. Pegbebetsaen ye ating buuk et tarus naꞌ si Isaias tagnaꞌ tiꞌ. 29 Mendyari, sinugiran et Nakem et Empuꞌ si Pelipe, kwan, “Peringaniꞌ atin keritun tiꞌ.”

30 Angkansa, negdeꞌdaliꞌ diminarak si Pelipe, seked mekabiꞌ. Nekingeg yeng pegbebetsaen neng buuk i Isaias naꞌ tarus. Iningkut ye, kwan, “Mekeretian mu be takuꞌ pegbebetsaen mu in a?”

31 Indyari siminambag pegibuten, kwan, “Enukwan ku takuꞌ meretian itue baꞌ kaya gasi megpeatur et daken?” Sekaliꞌ ginayat ye si Pelipe seked nekesakat neʼt keritun.

32 Itueng behagiꞌ et Kesuratan neng pegbebebetsaen ye, kwan,

“Antangan ye samat bibili neng kaya gikgibek

na pegbibiten dut susumbelian.

Etawa, antangan ye samaʼt sembatung ibun et bibili

set elepan et mengingipat naꞌ peggugupitan bulbul ye,

temed kaya lang gikgibek ye.

33 Sabab et kekimbebaan ye kaya ya inukum et metignaꞌ.

Misan sembatu kaya keusul et tutusan ye.

Umur ye kaya lang pinesangdan atuʼt dunyaꞌ.”*

34 Itueng pegibuten nengingkut ki Pelipe, kwan, “Ipeturaꞌ be daken baꞌ pegsugiren i Isaias naꞌ tarus tuꞌ, sindir ye et diri ye etawa pegsindiren ye ibang taaw?” 35 Tinegnanan i Pelipe negpeatur kenye teyeg et Kesuratan naꞌ atin. Sinugid i Pelipe kenye pasal et Menungang Abar pasal et ki Jesus Kristo.

36 Dut pegpelembus dyeʼt pegpanew dut dalan, nekebiaꞌ dye et danumen. Sekaliꞌ negsugid ating pegibuten in, kwan, “Naꞌ, itue ne e danum. Enu nega sebaban, ampaꞌ diki ku mekedyari kepepebewtismu?”. 37 Siminambag si Pelipe, kwan, “Mekedyari ke bewtismuan, baꞌ ating pegandel mu in dut pusuꞌ mu.” “Eꞌ tuꞌ, keberbenaran,” sambag ye. “Pegandel ku na si Jesus Kristo atin Yegang et Empuꞌ.” 38 Angkansa pinetaren ne et ating pegibuten pegsesekatan dye in. Nineug dyeng duwa de Pelipe bekeꞌ et pegibuten in dut danum. Sekaliꞌ binewtismuan ya i Pelipe. 39 Ganang pegbituaꞌ dye ne dut danum, sekaliꞌ si Pelipe megtuy ne pineugad et Nakem naꞌ Empuꞌ. Kaya dye ne negbiꞌbiriꞌ peuliꞌ. Segwaꞌ ating pegibuten in negpelembus lang et pegpanew ye et meksan banar. 40 Segwaꞌ pinebibit et Nakem et Empuꞌ si Pelipe dut lungsud et Asoto. Tihad duntin, negsindalan et mengeꞌ tawʼt kebebenwanan naꞌ mebianan ye, pinenulduan ye et Menungang Abar pasal ki Jesus Kristo seked nekerateng ya et lungsud et Sesarea.

9

Negayat i Saulo Mengengandel ki Jesus neng Kristo et Empuꞌ

(Keradya 22:6-16; 26:12-18)

1 Sasat nega, mebasag nega pegsesenggupan i Saulo menungsang bekeꞌ imeteyen mengeꞌ pepengenaran i Begerar Jesus Kristo. Angkansa, sinurungan ye ating pegibuten et ginsan naꞌ pariꞌ. 2 Nengangat ya et mengeꞌ surat tudyu dut mengeꞌ benwa neng pegtingtimungan et mengeꞌ Judio dut Damasko apang sebarang mebianan ye neng memegsusunud et Dalan i Jesus Kristo, misan sinu asal, elewen ye, pelibun, pelelaki. Pungpungen ye dye apang pemiten ye dye ipemeuliꞌ dut Jerusalem. 3 Ganang megkekabiꞌ ne pegpanew i Saulo dut lungsud et Damasko, sekaliꞌ nenyar dut pelitlibut kenye siluꞌ neng kepupulew banar teyeg dut langit. 4 Angkansa, tinegsurmed ye et lugtaꞌ, bekeꞌ nekingeg ye sembatung beres, kwan, “Saulo! Saulo! Manu takuꞌ pegsungsangen mu aku?” 5 “Sinu ke takuꞌ selus, Begerar?” ingkut ye. “Aku ne tuꞌ si Jesus neng pegsungsangen mu in,” sambag gasi et ating beres in. 6 “Segwaꞌ, tiyegiꞌ ne, bekeꞌ sumled ne et lungsud, isugid dimu duntin baꞌ enu teup keredyanen mu.”

7 Naꞌ, nemeketaren bekeꞌ kaya nemekegibek mengeꞌ taaw gasi neng memegbebayaꞌ ki Saulo in. Mekekingeg dyeʼt beres, segwaꞌ kaya gasi mekebiriꞌ dye misan enu. 8 Timinyeg si Saulo bekeꞌ minukrat ye mata ye. Segwaꞌ kaya ne meketuun. Angkansa dinundun dye mene ya seked dut Damasko. 9 Seled telung eldew na ya kaya lang neketuun sampay kaya gasi nekekaan misan nekeinum kaya.

10 Dut Damasko, maya gasi sembatung pengenaren i Jesus, ingaran ye si Ananias. Dut penerebinbin ye, tiningkag ya et Empuꞌ, kwan, “Ananias!” “Eꞌ, itue ku, Begerar!” sambag i Ananias. 11 Sinugid kenye et Begerar Jesus, kwan, “Pegpanyap bekeꞌ sumurung ke dut benwa i Judas dut dalan pegngeranen et Metignaꞌ. Ingkutaꞌ duntin taaw na pegngeranen et si Saulo naꞌ tawʼt Tarso. Megpenelangin ya tiban dut Empuꞌ, 12 bekeꞌ dut penerebinbin ye tiꞌ, nebiriꞌ ye sembatung lelaki, ingaran ye si Ananias na siminled, tebes kunuꞌ dinpen i Ananias et keremut ye apang ketuun peuliꞌ ya in.” 13 Segwaꞌ siminambag si Ananias, kwan, “Eꞌ, Empuꞌ, nekingeg ku ne dut mengeꞌ kineldaman naꞌ pasal et ating taaw, baꞌ enukwan yaat et ginis neng kineradya ye dut mengeꞌ taaw mu dut Jerusalem. 14 Sampay diminateng ya atuʼt Damasko na maya puhun yeʼt mengeꞌ pegibuten banar et mengeꞌ pariꞌ, apang pengelewen ye ginsan kay na mengempuꞌ dimu.” 15 Segwaꞌ sugid kenye et Begerar Jesus, kwan, “Surung dun, sabab itueng taaw e ginaay ku. Ya usalen ku apang mebunayag bebresen ku dut mengeꞌ tawʼt lein Judio sampay dut mengeꞌ memegbeg dye, bekeꞌ dut mengeꞌ tawʼt Israel. 16 Sabab ipebiriꞌ ku ki Saulo ginsan baꞌ enukwan keliyutan neng keilangan lebayan ye, sabab lang et aku sampay bebresen ku.”

17 Netuman, siminurung si Ananias bekeꞌ siminled et benwa. Indyari dinpen yeʼt keremut ye si Saulo. Kwan ye, “Bilaꞌ naꞌ Saulo. Pinesurung aku atue et Begerar, si Jesus neng nepebiriꞌ et dimu in dut dalan tiꞌ, ganang megsusurung ke teyen tudyu atue. Pinesurungan ye daken ikew apang, kunuꞌ, ketuun ke peuliꞌ, bekeꞌ meipnuꞌ ke et Nakem et Empuꞌ.” 18 Naꞌ sekaliꞌ maya neregdag antang samaʼt sisiꞌ in eset mengeꞌ mata i Saulo sampay neketuun ne ya. Timinyeg ya megtuy apang pebewtismu. 19 Nekekaan ne ya, bekeꞌ negulinan peuliꞌ pemegmesagan ye.

Nengabar si Saulo dut Lungsud et Damasko Pasal i Jesus

Nemeneteg et senung eldew dut Damasko si Saulo sampay iba ye mengeꞌ pepengenaran i Jesus. 20 Pinenled ye sekaliꞌ mengeꞌ benwa neng pegtitingtimungan et mengeꞌ Judio. Pinabar ye duntin pasal et ki Jesus na Ya ne Yegang et Empuꞌ. 21 Nemegliluꞌ sebarang nekekingeg, angkansa, nemegingkut-ingkut, kwan dye, “Diki be itue neng taaw e dut Jerusalem naꞌ nengimatey et sebarang mengempuꞌ ki Jesus? Diki be inatuꞌ ye tiban apang elewen ye dye bekeꞌ pemungpungen sampay ipemeuliꞌ ye dye dut pegibuten banar et pariꞌ tiꞌ?” 22 Segwaꞌ, luwas nega nasag banar pengabar i Saulo bekeꞌ mepangger pegpebnar ye na si Jesus atin ne Kristo. Pegdaagen ye mengeꞌ Judio neng memeglelegdeng et Damasko. Angkansa kaya lang memekesambag dye et kenye.

23 Pegtalib et mekansang naꞌ eldew, nemegtimung ating mengeꞌ Judio apang pegsulutan dye imeteyen si Saulo. 24 Segwaꞌ, sewd i Saulo ne ating paru kenye in. Eldew gebi apaꞌ dye kenye dut lelengewan et lungsud apang imeteyen ya. 25 Segwaꞌ, peggebi nemenunuꞌ kenye set kelang tibung mengeꞌ memegsunud kenye in, bekeꞌ tinuntun dye ya dut sembelang metaas na bakud neng batu et Damasko.

Pegdateng i Saulo dut Lungsud et Jerusalem

26 Pegdateng i Saulo dut lungsud et Jerusalem, sinulayan ye kepelamud dut mengeꞌ mengengandel i Jesus duntin. Segwaꞌ kaya lang nemengandel dye na si Saulo mengengandel gasi ki Jesus saliꞌ dye. Angkansa, nemenakut dye ginsan et kenye. 27 Segwaꞌ, ginayat ya i Bernabe bekeꞌ inibutan ye dut mengeꞌ bibilinan tiꞌ. Pinabar ye dut kedye baꞌ enukwan pegkebiriꞌ i Saulo et Begerar Jesus bekeꞌ nemisara ki Saulo Begerar ganang dut dalan tiꞌ. Tinuturan ye gasi baꞌ enukwan urem i Saulo nengabar et pasal i Jesus Kristo dut Damasko. 28 Angkansa, liminegdeng si Saulo et kedye tetegeyan bekeꞌ rinurut dye Jerusalem. Nengurem gasi duntin negpabar et pasal et Begerar neng si Jesus. 29 Nekebisara-bisara nega bekeꞌ nengdawa et mengeꞌ Judio neng megberes et Griego. Segwaꞌ, pinaru dye ya imeteyen. 30 Ganang nebaran itue et mengeꞌ ketipusdan neng mengengandel, insiꞌ dye si Saulo dut lungsud et Sesarea bekeꞌ pineuliꞌ dut lungsud et Tarso.

31 Angkansa, tinaren menunungsang, negkesenangan mengeꞌ ketingtimungan et mengengandel dut sengkelungsuran et Judio bekeꞌ et Galilea sampay et Samaria. Negpangger bekeꞌ kiminansang dye sabab et tabang et Nakem et Empuꞌ. Nemengebiyagan dye et maya takut dut Empuꞌ.

Dut Lungsud et Lida bekeꞌ Jopa si Pedro

32 Negpewpanew si Pedro apang mesumbaley ye mengeꞌ mengengandel neng memeglelegdeng dut Lida. 33 Duntin nebiriꞌ ye sembatung lelaki na ingaran ye si Eneas. Pebubuntul itueng taaw walung teun ne sabab et patey mengeꞌ ugat ye. 34 Mendyari, neres et kenye si Pedro, kwan, “Eneas! Pinenunga ke ne i Jesus Kristo. Pegbangun ne bekeꞌ igmetaꞌ ne igaan mu in!” Nekebangun sekaliꞌ bekeꞌ neketiyag ga in si Eneas. 35 Nemekebiriꞌ kenye ginsan neng tawʼt Lida bekeꞌ tawʼt Saron. Angkansa, nemengandel dye et Begerar Jesus.

36 Na dut lungsud et Jopa, maya gasi sembatung libun naꞌ mengengandel. Ingaran ye si Tabita. Et Griego, ingaran ye si Dorkas, gay bersen Usa. Mekansang menungang keradya ye naꞌ mengeꞌ penabang ye mengeꞌ kemiskinan. 37 Mendyari negsakit ye et ating masa seked natey. Indyari nebesan ne bilug ye bekeꞌ dinatun itue dut dibuwat seled bibilik. 38 Mekabiꞌ gasi lungsud et Jopa dut lungsud et Lida. Angkansa, ganang nebaran et mengeꞌ mengengandel na dut Lida si Pedro, pinedeakan dye ya et duwang kelelekian apang engaten dye ki Pedro na kwan, “Ketikasaꞌ bayaꞌ mena sekaliꞌ damen dut Jopa.” 39 Angkansa tuminyeg si Pedro bekeꞌ nibut kedye. Pegdateng duntin, pineribuwat dye ya dut bibilik. Sekaliꞌ, ginsan neng mengeꞌ kelilibunan naꞌ nebebeluan in nemengabiꞌ et kenye naꞌ memegsisiyak. Pepebiriꞌ dye ki Pedro mengeꞌ tapis sampay ibang repanen neng pinemaal i Dorkas kwiʼt tagnaʼt pebibiyag nega ya. 40 Mendyari, pineliwan dye ginsan i Pedro. Siminelukud ya bekeꞌ nenelangin dut Empuꞌ. Pegketbes, tineyuma ye ating patey bekeꞌ kwan ye, “Tabita, pegbangun ne!” Negmukrat mena si Tabita, bekeꞌ pegbiriꞌ ye tuꞌ si Pedro, negbangun ya sampay narung. 41 Kineptan i Pedro lengen i Tabita apang ketiyeg. Pegketbes pinetingkag i Pedro mengeꞌ mengengandel bekeꞌ ating mengeꞌ libung nebebeluan. Pineteyuma ye et kedye si Tabita na biyag.

42 Limingkep itueng abar dut sengkelungsuran et Jopa. Mekansang mengeꞌ taaw na nemengandel ne dut Begerar Jesus. 43 Nekwit gasi legdeng dut Jopa i Pedro dut ki Simon neng mememetuug et mengeꞌ kulit.

10

Terebinbin i Kornelio

1 Dut lungsud et Sesarea maya sembatung lelaki na ingaran ye si Kornelio. Kapitan ya et mengeꞌ sundalu et Romano, neng pegbetengan et Rehimyento Italiana. 2 Ya in tawʼt lein Judio, segwaꞌ meinempuen gasi itueng taaw sampay sengkebenwa ye bekeꞌ maya takut dye dut Empuꞌ. Daran tabang ye et mengeꞌ miskin neng Judio, bekeꞌ epus lang megpenelangin ye dut Empuꞌ. 3 Kasa tiꞌ et lisag telu et mapun, neterebinbin ye banar na kunuꞌ megseled et benwa ye sembatung dereakan et Empuꞌ. Terebinbin ye timiningkag, kwan, “Kornelio!”

4 Sekaliꞌ siminiyek ya et megtetakut banar dut dereakan, bekeꞌ siminambag kwan, “Eꞌ enu atin begerar?”

Sambag gasi et dereakan et Empuꞌ, kwan, “Mengeꞌ penelang bekeꞌ mengeꞌ pegtabang mu in kiningeg bekeꞌ nebiriꞌ ne et Empuꞌ, sampay rinendem Ye ikew. 5 Angkansa tiban daakiꞌ et senung ketetawan supaya pebayaꞌ sembatung lelaki dut Jopa naꞌ ingaran ye si Simon neng pegngeranen gasi et si Pedro. 6 Ating lelaki meglelegdeng ki Simon neng memetuug et mengeꞌ kulit. Dut abiʼt dagat benwa ye.”

7 Pegketbes meres et kwantin ating dereakan et Empuꞌ, nugad ne. Si Kornelio gasi neng sinugiran in, neningkag et duwang ketawan naꞌ tetehagen ye et benwa bekeꞌ sembatung sundalu neng meinempuen gasi naꞌ sembatu dut meninimuru ye. 8 Pinatur ye ginsan kedye baꞌ enu neinabu, mura dinaak ye dye dut Jopa.

Terebinbin i Pedro

9 Na pegkelenag ne, ganang mekabiꞌ neʼt lungsud et Jopa ating telung tinahag i Kornelio in, si Pedro gasi tuꞌ nenginik dut dibuwat pantay neng sapew et benwa apang megpenelang dut Empuꞌ. Temed ating masa megeapet ne mataʼt tengeldew. 10 Pegurapan ye ne teyen banar bekeꞌ gaay yeng mengaan. Segwaꞌ, sasaʼt pegpepenyapen peꞌ pegkaan dye, sekaliꞌ nenerebinbin ya. 11 Neukaban kunuꞌ langit bekeꞌ nebiriꞌ ye pegtutuntun et lugtaꞌ sembatung antang samaʼt kelang kumut neng peggegantung et epat naꞌ pidyuruꞌ. 12 Duntin ne ginsan ginisan et ayup neng mengeꞌ memegpanew bekeꞌ memeglempey et lugtaꞌ sampay mengeꞌ memeglepad et lelengew, ginsan laanggaꞌ mengaan dut tawʼt Judio. 13 Mendyari, nekekingeg ya et beres na, kwan et kenye, “Teyeg Pedro, pegsumbaliꞌ bekeꞌ mengaan ke.” 14 Segwaꞌ, siminambag si Pedro, kwan ye, “Embe banar ye, Begerar, misan ingyan diki ku atin mekeradya. Sabab diki ku mekedyari mengaan et ating meridiꞌ, bekeꞌ diki lang kepetpatut kanen dut mengeꞌ tawʼt Judio.”

15 Nekingeg ye peuliꞌ beres, kwan, “Kasiꞌ ipentangaꞌ et meridiꞌ naꞌ atin pinantang et Empuꞌ na menunga.” 16 Ketelu itue neinabu mura nepesintak ne ating kumut peribuwat gasi dut langit.

Engeyen i Kornelio si Pedro

17 Ganang pegpipikiren peꞌ i Pedro retian et ating terebinbin ye in, nemengdateng ne gasi mengeꞌ pinengdaak i Kornelio in. Pagkaꞌ neturunan dye ne baꞌ embe benwa i Simon nemeglembus dye duun eset lelengewan et bakud. 18 Nemengingkut dye na baꞌ duntin pegeldengan i Simon neng pegngeranan gasi et si Pedro.

19 Pegsesedseleren nega teyen i Pedro baꞌ enu retian et penerebinbin ye in ganang negsugid kenye Nakem et Empuꞌ kwan, “Kingeg, memegtulus dimu telung kelelekian. 20 Angkansa, pegpanyap ke sampay ineug ne, kas ke megbeꞌbangkaꞌ na mayaꞌ ke et kedye. Sabab aku atin nengdaak kedye.”

21 Angkansa nineug si Pedro, bekeꞌ nengingkut ya kedye kwan, “Aku ne tuꞌ taaw neng pegtutulusen myu. Enu takuꞌ sebaban et panew myu daken?” 22 Sambag dye kwan, “Dinaak bayaꞌ kami i Kapitan Kornelio. Metignaꞌ ya bekeꞌ maya peguntabiꞌ eset Empuꞌ, sampay kelaꞌ banar pegampun kenye et mengeꞌ tawʼt Judio. Sinugiran ya et sembatung dereakan et Empuꞌ na engeyen ke dut benwa ye apang kunuꞌ mekingeg ye gasi baꞌ enu ipeatur mu.” 23 Na mendyari pineigaꞌ i Pedro ating kelelekian senggebi.

Diminateng si Pedro ki Kornelio

Pegdiklem, negpanyap si Pedro bekeꞌ nayaꞌ et kedye bekeꞌ nememayaꞌ gasi et kenye sampay mengeꞌ mengengandel teyeg dut Jopa. 24 Pegdiklem et ating eldew, diminateng ya dut Sesarea. Duntin megtetagey kenye si Kornelio bekeꞌ mengeꞌ keusbaan sampay mengeꞌ biꞌbilaꞌ banar neng pinengangey ye in. 25 Ganang sumled ne teyen si Pedro, megtuy sinusup ya i Kornelio et nepekleb set titikeran i Pedro et pegampun. 26 Segwaꞌ kwan i Pedro, “Katew teyeg, aku taaw nega seꞌsaliꞌ ikew.”

27 Pelembus lang et sudsugid dyeng duwa, ganang megsesled dye et benwa. Nebiriꞌ i Pedro mekansang banar neng taaw duntin. 28 Neres si Pedro kedye kwan, “Sewd myu na sembatung Judio pegdyenganen et egama ye baꞌ memeꞌbayaꞌ etawa menumbaley et sembatung lein Judio. Segwaꞌ, pinesewd et Empuꞌ daken na misan sinu kunuꞌ endey ku ipeantang et diki keteup-teup etawa meridiꞌ. 29 Angkansa, ganang inangey myu aku, kaya lang giminaga ku, sabab gay ku mesewran baꞌ enu tiningkagan myu daken in.”

30 Sambag i Kornelio, kwan, “Kinepatan ne tiban samaʼt itue negang meglilisag telu et mapun tuꞌ, mendyari, nenelangin ku dut Empuꞌ, atuʼt benwa ku tuꞌ. Sekaliꞌ, megtuy maya timinyeg set teteyumanan ku sembatung lelaki neng megpepekayan et meseru. 31 Kwan et lelaki, ‘Kornelio, kiningeg et Empuꞌ penelangin mu, bekeꞌ inenpan ating mengeꞌ pegtabang mu in dut kemiskin. 32 Daakiꞌ misan sinung taaw dut Jopa supaya isian si Simon neng pegngeranan gasi et si Pedro. Meglelegdeng ya dut benwa i Simon neng memetuug et kulit. Abiʼt dagat benwa ye.’ 33 Indyari pinedeakan ku ikew megtuy. Megsukur gasi nekatuꞌ ke nega. Angkansa tiban netimung kay atue dut kebirian et Empuꞌ apang kumingeg et baꞌ enu pegpepeturun dimu et Begerar Empuꞌ.”

Nekingeg et Taaw Lein Judio et Menungang Abar pasal ki Jesus

34 Mendyari, neres si Pedro kwan ye, “Tiban ku netentuan banar na seꞌsaliꞌ pemiriꞌ et Empuꞌ dut ginsan neng taaw. 35 Pegenpan et Empuꞌ sebarang maya peguntabiꞌ et kenye bekeꞌ sebarang memegkeradya et metitignaꞌ. Kaya ye pegpilinen misan enuteg bangsa, tawʼt Judio etawa lein tawʼt Judio. 36 Sewran myu et abar binggey et Empuꞌ dut mengeꞌ tawʼt Israel. Pinebunayag ye dut kedye Menungang Abar pasal et kesenangan dut Empuꞌ pebiyaꞌ ki Jesus Kristo. Demikian Ya Begerar gasi et ginsan taaw. 37 Sewran myu baꞌ enu neinabu dut sengkelungsuran et Judea na timinihad dut Galilea, ganang pinabar i Juan pasal et bewtismu. 38 Pegbersen ye tuꞌ pasal et ki Jesus Kristo neng tawʼt lungsud et Nasaret. Dinuul Kenye et Empuꞌ itueng Pasek Metignang Nakem Ye sampay keksegan bilang ketentuan na Ya ga in piniliꞌ. Sabab eset kenye Empuꞌ, misan embe tenan ye kenunganan pegkeredyanen ye. Pepenunga ye ginsan sebarang pepeliyutan i Seytan.

39 “Deuluꞌ kami itue mengeꞌ saksiꞌ dut ginsan neng kineradya ye dut bangsa et mengeꞌ Judio sampay dut Jerusalem. Megdemikian gasi dut pegransang dye ki Jesus Kristo dut krus seked patey. 40 Segwaꞌ pegiketlung eldew binyag ya peuliꞌ et Empuꞌ. Demikian saliꞌ megpebiriꞌ ya damen. 41 Diki negpebiriꞌ dut ginsan taaw, erapun et damen lang na mengeꞌ saksiꞌ neng piniliꞌ et Empuꞌ megunang masa nega tiꞌ. Pegketbes ya pinebiyag peuliꞌ, kami kesaru ye nengaan bekeꞌ nenginum. 42 Binilinan ye kami menulduꞌ eset mengeꞌ taaw sampay megpesebanar na ya in nepiliꞌ et Empuꞌ na megmendyaring ukum et biyag bekeꞌ patey. 43 Ya ne in pegsindiren et mengeꞌ tarus et Empuꞌ dut pegpebunayag dye et sebarang mengandel ki Kristo keterima et kemeapan et mengeꞌ keselaan dye pebiyaꞌ et kepengyedian i Jesus Kristo.”

Nemeketerima et Nakem et Empuꞌ mengeꞌ tawʼt Lein Judio

44 Ganang megbebres nega si Pedro, nineug Nakem et Empuꞌ dut ginsan neng mengeꞌ memegkikingeg et beres. 45 Mengeꞌ mengengandel naꞌ Judio* neng nememayaꞌ ki Pedro in nemegliluꞌ sabab nebiriꞌ dye misan mengeꞌ lein Judio nemeketerima gasi et begey neng Nakem et Empuꞌ, na binggey kedye et Empuꞌ. 46 Megdemikian nekingeg dye nega gasi mengeꞌ lein Judio nemekebres et lein-leing bebresan sampay nememantug dut Empuꞌ. Angkansa kwan i Pedro,

47 “Dye in saliꞌ tyu nega gasi naꞌ pinemgeyan et Nakem et Empuꞌ. Na! Baꞌ kwantin sinu nega kelaang kedye apang mebewtismuan dye et danum?” 48 Indyari dineakan ye na bewtismuan dye apang ipebiriꞌ na kedyeng Begerar neng si Jesus Kristo. Pegketbes tineew dye ki Pedro na tumerna duntin et senung mengeꞌ eldew.

11

Pebunayag i Pedro dut Ketingtimungan et Mengengandel dut Jerusalem

1 Nebaran et mengeꞌ bibilinan i Jesus sampay et mengeꞌ mengengandel dut sengkelungsuran et Judea na misan mengeꞌ lein Judio nemenerima gasi et beres et Empuꞌ. 2 Angkansa ganang timinungul ne si Pedro dut Jerusalem, sinawey ya et mengeꞌ mengengandel naꞌ Judio. 3 Nememres dye kwan, “Manu nepebeꞌbayaꞌ ke dut mengeꞌ lein Judio sampay nekisaru ke et kedye?”

4 Angkansa pinatur et mesayu i Pedro kedye ginsan neng baꞌ enu neinabu tihad negaʼt sengketegnanan. 5 Timinagnaꞌ si Pedro, kwan ye, “Sasat dun kuʼt lungsud et Jopa, ganang megpenelangin ku dut Empuꞌ, sekaliꞌ tinerebinbin ku teyeg dut langit samaʼt kelang kumut naꞌ peggegantung eset epat neng pidyuruꞌ naꞌ peruruwey et abiꞌ ku. 6 Sasat dinengdeng kuʼt menunga, duntin nebiriꞌ ku ginsan ginisan et mengeꞌ mekeklag neng ayup naꞌ memegpanew bekeꞌ memeglempey et lugtaꞌ, sampay mengeꞌ begit naꞌ memeglepad et lelengew. 7 Mendyari nekekingeg ku et beres, kwan, ‘Teyeg Pedro, megsumbaliꞌ bekeꞌ mengaan ke.’ 8 Segwaꞌ siminambag ku, kwan, ‘Diki, Begerar, diki lang selus mekedyari keredyanen ku atin. Demikian kaya lang gasi pengaan ku et ginis naꞌ meridiꞌ, etawa diki lang kepetpatut kanen in.’

9 “Temed nekingeg ku peuliꞌ ating beres naꞌ teyeg dut langit, kwan, ‘Kasiꞌ ne ipentangaꞌ et meridiꞌ ating mengeꞌ pinenunga et Empuꞌ.’ 10 Ketelu itue neinabu, mura pinesintak ne peribuwat dut langit ating ginis.

11 “Sekaliꞌ megtuy nemengdateng set benwa neng peglelegdengan ku in naꞌ telung kelelekian teyeg dut Sesarea neng pinedaak et daken. 12 Neres et daken Nakem et Empuꞌ na kwan, ‘Endey ke megbeꞌbangkaꞌ mayaꞌ et kedye.’ Nememayaꞌ gasi et daken itueng enem neng ketipusdan. Indyari siminled kay et benwa i Kornelio. 13 Duntin pineatur i Kornelio damen na nekebiriꞌ ya et sembatung dereakan et Empuꞌ neng petitiyeg dut seled benwa ye na negsugid kenye, kwan, ‘Daaken mu tehagan mu dut Jopa apang engeyaꞌ si Simon neng pegngeranan gasi et si Pedro. 14 Sabab ya megsugid dimyu et pasal et ikebawiꞌ mu sampay dimung sengkebenwa.’ 15 Ganang megtetagnaꞌ ku peꞌ teyen megbebres, sekaliꞌ nineug ne et kedye Nakem et Empuꞌ, samat pegineug ye et kityu tagnaꞌ tiꞌ. 16 Angkansa, nerendeman ku na enung sinugid i Begerar Jesus, kwan, ‘Si Juan pemewtismu dut danum, segwaꞌ bewtismuan gasi dimyu dut Nakem et Empuꞌ.’ 17 Na baꞌ Empuꞌ negey kedyeng lein Judio et begey et Nakem et Empuꞌ neng samaʼt binggey ye gasi kityu ganang nengandel tyu et Begerar neng si Jesus Kristo, sinu gasi aku apang menglaang et Empuꞌ?”

18 Na! Ganang nekingeg dye itue, nemengew ne et pegsawey. Gam lang nememantug dye dut Empuꞌ. Kwan dye, “Angkansa baꞌ kwantin, binggeyan et lawak gasi et Empuꞌ mengeꞌ lein Judio apang megsusun bekeꞌ keisiꞌ dyeʼt bagung biyag na kaya seskeran in.”

Ketingtimungan et Mengengandel dut Lungsud et Antiokia

19 Mendyari nemegpekparak mengeꞌ mengengandel sene tiꞌ sabab et pegsungsang naꞌ neinabu ganang imeteyen si Esteban. Maya nemekerateng dut probinsiya et Penisia, iba gasi dut pulew et Siprus bekeꞌ iba gasi nemekerateng dut lungsud et Antiokia. Misan embe meretengan dye, ipegabar dye beres et Empuꞌ, segwaꞌ dut mengeꞌ tawʼt Judio lang. 20 Segwaꞌ maya iba dye neng tawʼt Siprus bekeꞌ tawʼt Sirini na pegdateng dut Antiokia. Pinenulduan dye gasi et Menungang Abar pasal et ki Jesus Kristo dut mengeꞌ tawʼt lein Judio. 21 Neset kedye keseg et Begerar neng Empuꞌ apang penulduꞌ bekeꞌ mekansang nemengarap sampay nemengandel et Begerar Jesus.

22 Pagkaꞌ neebaran itue et ketingtimungan et mengengandel dut Jerusalem, indyari dinaak dye si Bernabe pesurung dut Antiokia. 23 Ganang diminateng ne ya, nebiriꞌ ye redyikiꞌ et Empuꞌ eset kedye. Angkansa nenep si Bernabe bekeꞌ pinenginduan ye dye ginsan na daran megmetignaꞌ dut Begerar Jesus eset ginsaʼt kebesagen dye. 24 Menungang taaw si Bernabe bekeꞌ ipnuꞌ et Nakem et Empuꞌ sampay mepangger pegandel ye dut Empuꞌ. Angkansa mekansang negegayat dut pengandel eset Begerar.

25 Mendyari siminurung si Bernabe dut Tarso apang tulusen ye si Saulo. 26 Ganang nebiyanan ye ne, pinebayaꞌ ye dut Antiokia. Nemeneteg dye duntin et seled seng teun, sampay nemegtingtimung iba dye mengeꞌ ketingtimungan et mengengandel bekeꞌ nemenulduꞌ duwa dye dut mekansang taaw. Na, dut Antiokia timinagnaꞌ tiningkag na tegesunud i Jesus Kristo ating mengeꞌ “Mengengandel i Kristo”.

27 Ating masa gasi maya mengeꞌ tarus et Empuꞌ neng nemengdateng et Antiokia teyeg dut Jerusalem. 28 Sembatu et kedye timinyeg, ingaran ye si Agabo. Sabab et basag et Nakem et Empuꞌ, negpebunayag ya et maya megderateng kelang urap seʼt sengkedunyaan. Netuman itue masa et timpu i Emperador Klaudio. 29 Angkansa, negpikir mengeꞌ mengengandel i Jesus na megpebibit et tabang dut mengeꞌ mengengandel neng memeglelegdeng et Judea sigun et dut megesan et tegsembatu-sembatu kedye. 30 Tinuman dye, bekeꞌ pinebibit dye ki Bernabe bekeꞌ ki Saulo tabang dye dut mengeꞌ megurang et megpegtitimungan et mengengandel dut Jerusalem.

12

Inimatey si Jakob bekeꞌ Piniriso si Pedro

1 Ating masa tinegnanan i Herodes naꞌ Surutan na pineliyutan senung mengeꞌ mengengandel i Jesus. 2 Sampay pineimatey ye et tukew si Jakob neng tipused i Juan. 3 Pagkaꞌ gasi nerengdeng ye itue pegenepan et mengeꞌ Judio, angkansa si Pedro gasi pinealew ye. Neinabu itue sasa et Kenkaan et pegngeranan naꞌ Bengbang neng Kaya Pikembang. 4 Ganang nalew ne si Pedro, naꞌ pinepirisu itue, bekeꞌ pinedyeganan et epat neng panen neng teg-epat naꞌ sundalu. Yakin i Herodes iarap si Pedro dut mengeꞌ tawʼt Judio apang ukumen ye pegketbes ating Kenkaan naꞌ pegngeranen gasi et Neketalib.

5 Naꞌ si Pedro dun negaʼt seled pipirisuan. Segwaꞌ, mengeꞌ mengengandel kaya bugtuꞌ amay-amay neng pegpenelangan dye et Empuꞌ si Pedro.

Kelilung Pegpeliwan ki Pedro dut Pipirisuan

6 Naꞌ ganang gebi et ating masa na ipeliwan si Pedro i Herodes apang ukumen ye, megigaꞌ si Pedro seʼt pinegketngaan et duwang sundalu. Pegpupungen si Pedro et duwang rantay, bekeꞌ maya nega ibang mengdidyaga kenye dut lelengewan et pipirisuan. 7 Sekaliꞌ megtuy maya timinbuꞌ dut kenye sembatung dereakan et Begerar, sampay timinlang dut sisingled et pipirisuan. Kinuritan ye kikilid si Pedro apang tiyagen. Kwaʼt dereakan et Empuꞌ, “Pegbangun sekaliꞌ!” Naꞌ enu takuꞌ, megtuy lang nebabad ating mengeꞌ rantay neng pinungpung mengeꞌ keremut ye in. 8 Mendyari kwaʼt dereakan et Empuꞌ kenye, “Naꞌ, pegbadyuꞌ bekeꞌ pegtempaꞌ ne.” Tinuman i Pedro ginsan atin. Indyari sinugid kenye et dereakan et Empuꞌ, kwan, “Peglapis ne et mekapal neng badyuꞌ mu in bekeꞌ pesunud ne daken.” 9 Indyari nepesunud et kenye. Liminiwan si Pedro, segwaꞌ ating peginabu kayangga peꞌ sewd i Pedro na banar, keblan yeʼt megteteginep lang. 10 Ganang netliban dye ating meguna sampay ikeruwang mengdidyaga, nekerateng dye dut besiꞌ neng lelengewan et lungsud. Naꞌ neukaban lang et kwantin yaya ye, bekeꞌ nemengliwan dye. Pegpelembus dyeʼt panew, pegdateng dut sembatung dalan, megtuy ne nalam et kenye ating dereakan et Empuꞌ. 11 Indyari, neintetewan i Pedro ating peginabu, angkansa kwan ye, “Tiban ku peꞌ netentuan ginsan! Asal pelan tinahag et Begerar ating dereakan ye apang kelias ku et keremut i Herodes sampay eset mengeꞌ pegyeyekinen et mengeꞌ tawʼt Judio na meinabu daken.”

12 Ganang nerengdengan i Pedro, siminurung ya dut benwa i Maria neng induꞌ i Juan naꞌ pegngeranan gasi et si Markus. Mekansang mengeꞌ mengengandel duntin nemegtimung et megpenelangin dut Empuꞌ. 13 Timiningkag ne si Pedro dut liwan et lelengewan, sekaliꞌ kiminabiꞌ sembatung budyang naꞌ ketabang et benwa. Ingaran ye si Roda. Inintetew ye baꞌ sinu itiꞌ. 14 Pagkaꞌ neintetewan ye pengluluwaan i Pedro bekeꞌ sabab et delen, angkansa kaya ye ne inukaban lelengewan, gamlang negdarak pesled apang ipabar ye na dut liwan et lelengewan si Pedro. 15 Sambag dye kwan, “Kas pegdungdupang.” Segwaꞌ leges ye kwan, “Eꞌ be banar si Pedro!” Angkansa kwan dye, “Tetaka dereakan ye ne lang.” 16 Segwaꞌ pelembus nega et pegtingkag si Pedro. Mendyari pegukab dyeʼt lelengewan tuun bekeꞌ pegbiriꞌ dye si Pedro ga in. Angkansa nemegliluꞌ dye banar, temed mengmemana. 17 Mendyari sininyalan dye i Pedro et endey gumibek. Indyari pineatur kedye i Pedro baꞌ enukwan ya pineliwan et Empuꞌ dut seled pipirisun. Sinugid kedye i Pedro kwan, “Ipenugiraꞌ myu itue dut mengeꞌ ketipusdan neng mengengandel, sampay ki Jakob.” Tebes nugad ne si Pedro pesurung dut ibang lungsud.

18 Pegdiklem et keririkleman, naꞌ neriwaraꞌ ne mengeꞌ kesundeluan sabab et pegkalam i Pedro. Diki lang mekira-kira dye baꞌ enu neinabu kenye. 19 Angkansa, pinetulus si Pedro i Herodes. Pagkaꞌ kaya dye nebiyanan, sekaliꞌ pinengsumeria ating mengeꞌ mengdidyaga bekeꞌ tuminahag ye na subaliꞌ imeteyen dye ne. Pegketbes timinugpa si Herodes dut Sesarea mawaꞌ et Judea sampay liminegdeng duntin.

Pegkepatey i Surutan Herodes

20 Nekwit na lagi megiseg si Herodes dut mengeꞌ tawʼt Tiro bekeꞌ dut mengeꞌ tawʼt Sidon. Angkansa pinegsulutan dye kumabiꞌ ki Blasto neng pepengendelan ye dut benwa i Herodes. Binisara dye ya na maya tabang ye. Nemenurung dye ki Herodes apang mengangat dye kenye et kesenangan sabab dut bangsa i Herodes pegmewanan et pegkaan et mengeꞌ taaw. 21 Pegdateng et eldew et timpu, negbadyuꞌ si Herodes et pekayan et surutan. Narung ye et erung-erungan et metaas, bekeꞌ neres et kedye. 22 Segwaꞌ nemengmara mengeꞌ taaw, kwan dye, “Lein lang taaw megbebres, erapun Empuꞌ!” 23 Naꞌ megtuy pinesekitan et dereakan et Empuꞌ si Herodes. Kinan ya et mengeꞌ uled bekeꞌ natey, sabab inembuan ye ating kebentugan na subaliꞌ surung dut Empuꞌ.

24 Segwaꞌ pelembus gasi mengabar mengeꞌ mengengandel et beres bekeꞌ bebresen et Empuꞌ apang kiminansang mengeꞌ mengengandel i Jesus.

Si Bernabe bekeꞌ si Saulo Negpeuliꞌ ne mawaʼt Jerusalem

25 Naꞌ ganang netbes dye ne sukuꞌ dye naꞌ keradya, si Bernabe bekeꞌ si Saulo negpeuliꞌ ne dut Antiokia mawaʼt Jerusalem. Pinebayaꞌ dye si Juan neng pegngeranan gasi et si Markus.

13

Nepiliꞌ bekeꞌ Pinepanew de Bernabe bekeꞌ Saulo Bilang Mengengabar

1 Naꞌ, maya mengeꞌ tarus et Empuꞌ bekeꞌ mengeꞌ menunulduꞌ eset ketingtimungan et mengengandel dut lungsud et Antiokia. Kebayaꞌ na atue de Bernabe, si Simeon na pegtingkagaʼt Negro, si Lusio na tege-Sirene, si Manaen na kesingumur sampay iba et gobernador si Herodes dut Galilea, bekeꞌ si Saulo. 2 Sementaraꞌ dye in pemengempuꞌ dut Empuꞌ bekeꞌ pemegpuasa, sinugid eset kedye et Nakem et Empuꞌ, kwan, “Seririaꞌ myu de Bernabe bekeꞌ Saulo dut keradya neng pinanduꞌ ku eset kedye.” 3 Pegketbes dye nekepuasa dye bekeꞌ nenelangin, dinatun dye kedyeng mengeꞌ keremut dut duwa, indyari dye in pinepanew ne.

Pegtulduꞌ dut pulew et Siprus

4 Angkansa dinaak et Nakem et Empuꞌ, nepekenapan de Bernabe bekeꞌ Saulo dut lungsud neʼt Selusia. Indyari minewanan duntin neglayag pesurung dut pulew et Siprus. 5 Ganang nekerateng dye dut lungsud et Salamina, ipinebunayag dye beres et Empuꞌ eset mengeꞌ pegtimung-timungan neng sinagoga neng mengeꞌ Judio duntin. Kebayaꞌ dye si Juan Markus bilang ketabang.

6 Sineringkuar dyeʼt libut sengkepulewan seked dut lungsud et Papos. Neretengan dye duntin sembatung mememadyik neng Judio na pemelbaal na ya in tarus et Empuꞌ, temed diki ne. Si Bar-Jesus kenyeng ingaran. 7 Ya in iba i Gobernador Sergio Paulo, sembatung lelaki neng meutek. Pinetingkag et Gobernador de Bernabe bekeꞌ Saulo sabab gaay ye mekingeg beres et Empuꞌ. 8 Temed sinegaan dye et mememadyik na si Elimas, ingaran i Bar-Jesus eset bebresaʼt Griego, apang diki mekeandel ki Jesus itueng Gobernador. 9 Indyari nepuspus et Nakem et Empuꞌ si Saulo, na pegtingkagan gasi et Pablo, tinengtengan ye si Elimas, bekeꞌ binres et samat kwantin, kwan, 10 “Ikew yegang i Seytan! Kebanta ke et ginsan neng metignaꞌ! Ipnuꞌ ke et merinundingen bekeꞌ keyeatan! Manu takuꞌ daran mu pegpebulingkeg et keberbenaran tudyu dut Empuꞌ? 11 Tiban, meminasa dimu et Begerar naꞌ Empuꞌ! Mebleg ke et mekwit! Diki ke kebiriꞌ et telang et eldew.”

Pegketbes megtuy neresanan i Elimas na samat tinegmunan et meiitem neng kunem kenyeng mengeꞌ mata, bekeꞌ ya nenulus et mengdundun kenye. 12 Ganang nekebiriꞌ et neinabu, nengandel ne ki Jesus itueng Gobernador, bekeꞌ nengliluꞌ ya eset mengeꞌ tulduꞌ tudyu dut Begerar Jesus.

Penulduꞌ i Pablo dut Lungsud et Antiokia neng Pisidia

13 Mewanan dut lungsud et Papos, nemeglayag ne si Pablo bekeꞌ kenyeng mengeꞌ kesebeyaan dut lungsud et Perga dut probinsiya et Pampilia, temed nepeparak ne si Juan Markus eset kedye bekeꞌ negpeuliꞌ ne dut lungsud et Jerusalem. 14 Mewanan dut Perga, neglahyun dye bekeꞌ diminateng dut lungsud et Antiokia na sakup neng Pisidia. Ganang Sabbat, ating Eldew et Kepeternan, siminled dye dut sinagoga bekeꞌ nemengarung. 15 Netbes mebatsa mengeꞌ senung bagiꞌ et mengeꞌ elareʼt buuk neng Keseraan bekeꞌ et mengeꞌ tarus et Empuꞌ, negpesugid kedye mengeꞌ pegpemengendelaʼt sinagoga et mengeꞌ Judio, kwan, “Mengeꞌ ketipusdan, na baꞌ maya kew ipenulduꞌ eset mengeꞌ taaw, meres kew ne be!”

16 Angkansa timinyeg si Pablo bekeꞌ sininyalan dye na endey megibek. Kwan ye:

“Mengeꞌ tawʼt Israelita bekeꞌ mengeꞌ taaw neng lein Judio na pegempuen dye Empuꞌ, kumingeg kew! 17 Itueng Empuꞌ et tawʼt Israelita na piniliꞌ et kityung keupuꞌupuan apang megmendyaring taaw Ye. Dye in binuwat Ye et sembatung kelang bangsa sementaraꞌ megeeldeng samat taaw tumpang eset bangsa et Egipto, indyari pineliwan duntin pebiyaꞌ eset Kenyeng kelang kepengyedian. 18 Bekeꞌ sinendalan et Empuꞌ mengeꞌ senung salaꞌ dye, sasat dye pegpepanew-panew dut kelnangan seled na samat epat neng pulung teun. 19 Pegketbes tepuen et Empuꞌ pitung bangsa eset lugtaꞌ et Kanaan, bekeꞌ binggey Ye itueng lugtaꞌ neng mengeꞌ atin taaw eset Kenyeng taaw neng Israel bilang pusakaꞌ dye. 20 Neinabu atin dut seled na samat epat neng gatus limampuluꞌ neng teun.

“Pegketbes binggeyan kedye et Empuꞌ et mengeꞌ memimisara seked et timpu ki Samuel naꞌ tarus et Empuꞌ. 21 Indyari nemeneew dye et surutan, binggey kedye et Empuꞌ sembatung lelaki mewanan eset tutusan i Benjamin, si Saulo na yegang i Kis. Negsurutan si Saulo seked epat neng pulung teun. 22 Indyari ganang ya in inugad et Empuꞌ, pinesubli si Surutan Dabid apang megsurutan eset kedye. Angkansa kwantin pesebanar et Empuꞌ tudyu eset kenye, ‘Nebiyanan ku ki Surutan Dabid na yegang i Jesse lelaking kuyun et atey ku, sembatung lelaki na panyap metuman eset ginsan neng pegtehagan ku.’

23 “Mewanan eset tutusan et lelaki neng itue, binggey et Empuꞌ dut bangsa et Israel si Jesus, kenyeng tinangeꞌ na Mekepemawiꞌ. 24 Mura diminateng si Jesus, epegtulduꞌ i Juan eset ginsan et taaw dut sengkebengsaan et Israel na teyen megmendyaring pegsusunan na telikuran itueng kedyeng mengeꞌ keselaan bekeꞌ megpebewtismu. 25 Ganang megketbes ne pegbubuwaten i Juan, sinugid ye dut mengeꞌ taaw, kwan, ‘Sinu be takuꞌ aku eset kira-kira myu? Lein lang aku ating Mememawiꞌ na pegtegeyan myu. Temed ya megderateng na pesusunud ne eset daken. Indyari diki aku merapat megmendyaring misan tegeugad mene et tampaꞌ Ye samat buwaten et uripen.’

26 “Mengeꞌ ketipusdan ku neng mawaꞌ dut duguꞌ i Abraham, bekeꞌ eset mengeꞌ taaw neng lein Judio na pengempuꞌ dut Empuꞌ, kityu key pinebitan et abar ne itue petudyu dut kepuwasan. 27 Kaya lang pegkilelanen et mengeꞌ megeeldeng eset lungsud et Jerusalem bekeꞌ kedyeng pegibuten na si Jesus itueng Mememawiꞌ dinaak et Empuꞌ. Kaya dye gasi pegpikiren mengeꞌ teked et mengeꞌ tarus et Empuꞌ na pegbetsaen kede Eldew et Kepeternan; temed dye key gasi nekepetuman et peneked na atin ganang betangan dye et kepeteyan si Jesus. 28 Megdemikian misan dye in kaya lang meget neng keterangan apang ya in dusaen et kepeteyan, pegtewen dye nega ki Pilato na ya in ipepatey. 29 Indyari ganang metuman dye ne ginsan neng nesusurat petudyu eset kenye, maya mengeꞌ taaw na insiꞌ dye ya dut krus et kayu bekeꞌ limbeng dye ne eset gieb et batu. 30 Temed ya in binyag peuliꞌ et Empuꞌ! 31 Indyari dut seled et mekansang neng eldew nepebiriꞌ eset mengeꞌ nememayaꞌ kenye ganang ya in siminurung ne dut lungsud et Jerusalem mewanan dut probinsiya et Galilea. Tiban dye ne in mengeꞌ saksiꞌ ye eset kityung mengeꞌ tawʼt Israelita.

32 “Indyari atuꞌ kay apang ipebunayag eset dimyu itueng mengeꞌ Menungang Abar. Itue ne mengeꞌ tinangeꞌ et Empuꞌ eset kityung mengeꞌ kegunggurangan, 33 na kenyeng tinuman eset kityu neng tutusan dye ganang biyagen ye peuliꞌ si Jesus. Itue ne nesurat eset ikeruwang Kanta, kwan,

‘Ikew daken neng Yegang, tiban Aku mengdyaring dimung Amaꞌ.’*

34 Pesalan et pegkebiyag peuliꞌ eset kenye apang diki mekelabay et pegkeburuk, kwantin gasi tinangeꞌ et Empuꞌ dut mengeꞌ taaw Ye, kwan,

‘Ibgey ku dimyu pasek metignaꞌ bekeꞌ meerepeng peruntungan, na tinangeꞌ ku ki Surutan Dabid.’†

35 Indyari sinugid gasi dut ibang Kanta i Dabid, kwan,

‘Diki mu itugut na mekerasa et pegkeburuk dimung pasek metignaꞌ.’‡

36 Ganang metuman i Surutan Dabid itueng sedseleran et Empuꞌ eset kebiyagan ye, ya in natey bekeꞌ limbeng eset seled lelbengan et kenyeng mengeꞌ kenggurangan bekeꞌ nekelabay et pegkeburuk. 37 Segwaꞌ si Jesus na binyag peuliꞌ et Empuꞌ na diki nekelabay et pegkeburuk. 38 Angkansa mengeꞌ ketipusdan, merapat na mesewran myu teyen, na pegtulduꞌ eset dimyu na itueng pegpeampun et keselaan pebiyaꞌ et kebuwaten i Jesus. 39 Indyari ginsan neng mengandel eset kenye pegempunen eset ginsan neng keselaang diki mekepegampun eset dimyu pebiyaꞌ eset pegtuman et Keseraan binggey ki Moises. 40 Angkansa meginget kew apang diki meinabu eset dimyu itueng sinugid et Empuꞌ pebiyaꞌ mengeꞌ tarus Ye, 41 kwan dye,

‘Kira-kiranaꞌ myu, kemyung mepengdupang!

Memeknegan kew bekeꞌ medusaan sampay mepatey!

Sabab buwaten ku eset dimyung ketimpuan,

sembatung ginis na diki myu endelen,

misan maya ne menuturan itue eset dimyu!’ ”§

42 Ganang megliliwan neʼt sinagoga si Pablo bekeꞌ si Bernabe, ginayat dye et mengeꞌ taaw na meres peuliꞌ pasal eset mengeꞌ indeginis na itue eset sumunud ne Eldew et Kepeternan. 43 Pegketbes et tingtimung, nemenelundug kire Pablo bekeꞌ Bernabe mekansang neng Judio bekeꞌ negayat eset egama et Judaismo. Negberes eset kedye itueng mengeꞌ bibilinan de Pablo bekeꞌ tinulduan dye na megpelahyun eset pengebiyagan neng sugat eset redyikiꞌ et Empuꞌ.

44 Ganang siminunud Eldew et Kepeternan, lengku ginsan neng mengeꞌ taaw eset lungsud in netimung ne apang kinggen beres et Empuꞌ. 45 Nemengimbeng ne mengeꞌ tawʼt Judio ganang nebiriꞌ dye nemegsitsiet neng mengeꞌ taaw, angkansa nileew dye bekeꞌ binelebagan ginsan neng pegsugiren i Pablo.

46 Temed mekseg na sinugid de Pablo bekeꞌ Bernabe, kwan, “Dut dimyu mena merapat ipebunayag beres et Empuꞌ. Pigay sinikwey myu ne itue, bekeꞌ inukum myu dimyung bilug na diki merapat eset biyag na kaya seskeran, angkansa sumurung kay dut mengeꞌ lein Judio apang mengabar itueng Menungang Abar. 47 Sabab kwantin tinahag damen et Begerar,

‘Binetang ku ikew na megmendyaring siluꞌ et mengeꞌ tawʼt lein Judio apang mepebunayag mu kepuwasan ku seked dut kepuspus et dunyaꞌ.’ ”*

48 Ganang mekingeg itue mengeꞌ tawʼt lein Judio, nenep dye bekeꞌ megbantug dut Empuꞌ sabab eset beres Ye. Bekeꞌ ginsan dye ne nepiliꞌ et Empuꞌ apang maya biyag na kaya seskeran, nemengandel dye ne.

49 Angkansa liminatap eset sengketelingkepaʼt kelugtaan itueng beres et Empuꞌ pasal ki Begerar Jesus. 50 Temed sinutsutan et mengeꞌ tawʼt Judio na kaya mengandel mengeꞌ kelilibunang meinempuen eset Empuꞌ bekeꞌ kilala dut keneldaman, megsepantun gasi mengeꞌ pegibuten neng kelelekiaʼt lungsud, apang ineriwaraꞌ dye de Pablo bekeꞌ Bernabe, pegketbes pineugad dye eset lugtang atin. 51 Angkansa tinultug et duwa in tehuk eset kedyeng mengeꞌ tiked bilang saksiꞌ atu eset mengeꞌ tawʼt esentin, indyari dye in siminurung ne dut lungsud et Ikonio. 52 Nebaha neʼt enep bekeꞌ et Nakem et Empuꞌ mengeꞌ mengengandel eset lungsud Antiokia.

14

Pablo bekeꞌ de Bernabe Menulduꞌ dut Lungsud et Ikonio

1 Megsepantun kwantin gasi neinabu eset lungsud et Ikonio, de Pablo bekeꞌ de Bernabe siminled dut pegtimung-timungan neng sinagoga et mengeꞌ Judio. Pegeyaran dye ne menulduꞌ, angkansa mekansang tawʼt Judio bekeꞌ tawʼt Griego negandel. 2 Segwaꞌ maya mengeꞌ tawʼt Judio mendiꞌ mengandel. Indyari sinutsutan dye mengeꞌ lein Judio bekeꞌ pegekalan pikiran et mengeꞌ itue atu eset mengeꞌ mengengandel. 3 Angkansa nekwit-kwit gasi timineteg duntin de Pablo bekeꞌ Bernabe, indyari mekseg na nenulduꞌ pasal eset Begerar Jesus. Pinesebaran gasi i Jesus na tantu penulduꞌ dye eset itueng bebresan pasal et redyikiꞌ Ye pebiyaꞌ et kepengyedian na binggey eset kedye na memuwat et mengeꞌ tendaꞌ bekeꞌ keliꞌlilung keradya. 4 Angkansa netahak mengeꞌ taaw eset lungsud. Diminapit iba eset mengeꞌ tawʼt Judio neng kaya mengandel bekeꞌ iba gasi eset mengeꞌ bibilinan.

5 Negpanyap megtuy mengeꞌ lein Judio bekeꞌ mengeꞌ tawʼt Judio kebayaꞌ kedyeng mengeꞌ pegibuten atu eset mengeꞌ bibilinan. Pinaru dye na dupangen bekeꞌ pemakalen dye et batu seked patey. 6 Temed ganang mesewran itue et mengeꞌ bibilinan, nememelegyu dye ne pesurung dut lungsud et Listra bekeꞌ lungsud et Derbe eset mengeꞌ lungsud et Likaonia, bekeꞌ eset kelugtaan na pelibut. 7 Indyari duntin dye ne pinenulduꞌ itueng Menungang Abar.

Binakal et Batu si Pablo dut Lungsud et Listra

8 Dut lungsud et Listra, maya sembatung lelaki na diki mekepanew, sabab ya in pangkul mewanan nega et sengkeganak. 9 Megearung ya na megkikingeg eset penulduꞌ i Pablo. Ganang mebiriꞌ i Pablo na itueng pangkul maya pengandel apang megulinan, tinengtengan ye itue. 10 Indyari mebasag na negberes si Pablo, kwan, “Tumyeg ke et metignaꞌ!” Pegketbes limineksut megtuy itueng lelaki bekeꞌ negpanew-panew. 11 Ganang nebiriꞌ et mengeꞌ tawʼt lungsud itueng binuwat i Pablo, neres dye et mebasag eset bebresaʼt Likaonia, na kwan, “Nineug kityu mengeꞌ empuꞌ na negdagbes et taaw!” 12 Ngineranan dyeʼt empuꞌ Seus si Bernabe, bekeꞌ empuꞌ Hermes gasi itueng si Pablo sabab ya tegepegberes.* 13 Eset pegseled et lungsud maya templo i empuꞌ Seus. Ganang nekingeg et pariꞌ et Seus na kwantin neinabu, ya sampay mengeꞌ tawʼt lungsud nemibit et mengeꞌ mendangan neng sapiꞌ sampay mengeꞌ gantung liyeg na bukburak apang isimayaꞌ dye eset mengeꞌ bibilinan.

14 Ganang nesewran itue de Bernabe bekeꞌ i Pablo, pinenguyat dye kedyeng badyuꞌ apang ipebiriꞌ iseg bekeꞌ rupuk dye, pegketbes diminarak dye na petngaꞌ dut mengeꞌ taaw. Nemegberes dye et mebasag, kwan, 15 “Mengeꞌ kelelekian, kasiꞌ myu pegbuwataꞌ atin! Kami tuꞌ mengeꞌ taaw gasi na saliꞌ myu! Pegtulduꞌ kay dimyu itueng Menungang Abar pasal i Begerar Jesus apang telikuran myu mengeꞌ ginisan na itue na kaya kepulusan, bekeꞌ megpeuliꞌ kew eset tantu neng Empuꞌ na biyagan na ya neguna et langit, lugtaꞌ, dagat bekeꞌ dut ginsan neng mengeꞌ esentin. 16 Itit nekelabay neng mengeꞌ timpu, pinesaran et Empuꞌ dut ginsan neng bangsa na telinganen et kedye-kedyeng keinginan. 17 Segwaꞌ nenggey ya et sugat neng keterangan apang mekilala myu ya pebiyaꞌ et kenunganang pegbuwaten ye eset dimyu. Pegbegeyan ye kemyu et delek mewanan dut langit bekeꞌ kelang mekekeyg eset sugat neng timpu. Pepebiyagan ye kemyu et kekanen bekeꞌ pinupuspus et keenepan dimyung atey.” 18 Dut sembelang mengeꞌ bebresang itue, mekeliyutan dye nega et pegpetngew eset mengeꞌ taaw eset pegsisimayaꞌ eset kedye.

19 Segwaꞌ maya mengeꞌ tawʼt Judio diminateng duntin mewanan eset lungsud et Antiokia bekeꞌ lungsud et Ikonio. Sinutsutan dye mengeꞌ taaw atu ki Pablo bekeꞌ eset kedyeng pinemakal na ya ne in. Pegketbes, ginuyud ya peliwan et lungsud, eset kira-kira dye na patey ne. 20 Segwaꞌ ganang pelibutan ya et mengeꞌ mengengandel, timinyeg si Pablo bekeꞌ siminled dut lungsud. Kinedikleman, siminurung duwa dye de Bernabe dut lungsud et Derbe.

Pegpeuliꞌ Si Paulo bekeꞌ si Bernabe dut Lungsud et Antiokia

21 Pegtulduꞌ de Pablo bekeꞌ Bernabe Menungang Abar dut lungsud et Derbe, bekeꞌ mekansang negayat dye na megmendyaring mengengandel i Jesus. Pegketbes, negpeuliꞌ dye ne dut mengeꞌ lungsud et Listra bekeꞌ Ikonio sampay dut lungsud et Antiokia et Pisidia. 22 Pinepangger dye seled et mengeꞌ mengengandel bekeꞌ pinituanan na dumaran tantu eset pengandel dye. Penulduꞌ dye eset kedye, kwan, “Kityu mekelabay mena et mekansang neng kesusaan mura mekesled dut pengmilikan et Empuꞌ.” 23 Dut kede ketingtimungan et mengengandel, nemekegerar dye ne et mengeꞌ megurang mekepegewla, bekeꞌ metbes lang na negpenalang dye sampay negpuasa, na mengeꞌ itue na ipinengandel dye eset Begerar Jesus na kedyeng pegendelen.

24 Pinenewan dye na timinalib et probinsiya et Pisidia bekeꞌ nemekerateng dut probinsiya et Pampilia. 25 Pinenulduꞌ dye beres et Empuꞌ dut lungsud et Perga, bekeꞌ pegketbes nepekenapan dye dut lungsud et Atalia.

26 Mewanan duntin, neglayag dye peseuliꞌ dut lungsud et Antiokia. Esentin dye in nepengandel tagnaꞌ eset redyikiꞌ et Empuꞌ apang kebuwat dye et keradya na pinegbuwatan dye ne in. 27 Pegdateng duntin, tinimung dye mengeꞌ kesakup eset ketingtimungan et mengengandel bekeꞌ tinuturan ginsan binuwat et Empuꞌ pebiyaꞌ kedye, bekeꞌ na baꞌ enukwan tinegnanan ye dalan apang mekepengandel mengeꞌ tawʼt lein Judio. 28 Indyari nekwit neng timpu timinerna dye duntin, kebayaꞌ et mengeꞌ mengengandel i Jesus eset Antiokia.

15

Pegtingtimung dut Lungsud et Jerusalem

1 Maya senung lelaki nemengdateng eset lungsud et Antiokia, minewanan dut probinsiya et Judea bekeꞌ nemenulduꞌ eset mengeꞌ ketipusdan na samat kwantin, kwan, “Na baꞌ diki kew megpetuliꞌ kuyun dut Keseraan et Empuꞌ na binggey ki Moises, diki mekebawiꞌ Empuꞌ dimyu et kedusaan myu.” 2 Sinegkaan itue de Pablo bekeꞌ i Bernabe bekeꞌ nemegbeꞌbanta dye banar ne sabab et itue. Angkansa nepegsulutan na peruntinen dut Jerusalem de Pablo bekeꞌ si Bernabe bekeꞌ megbebayaꞌ mengeꞌ senung mengengandel apang mepegsugsugiran et mengeꞌ bibilinan i Jesus Kristo sampay mengeꞌ megugurang tudyu eset kesusaang itue. 3 Indyari dye in tinahag et mengeꞌ mengengandel dut lungsud et Antiokia, bekeꞌ sasat megpepanew de Pablo bekeꞌ si Bernabe eset probinsiya et Penisia bekeꞌ Samaria, pineabar dye ne mengeꞌ leing tawʼt Judio negmendyaring nemengandel ne. Na nemekeksanan ne banar mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ eset kedyeng pineabar.

4 Pegdateng dut Jerusalem, menungang pegterimaꞌ kedye eset mengeꞌ pegtingtimung et mengeꞌ mengengandel sampay mengeꞌ bibilinan i Jesus, sampay mengeꞌ megugurang. Pegketbes tinuturan dye ginsan neng mengeꞌ pinebuwat et Empuꞌ pebiyaꞌ eset kedye. 5 Temed timinyeg mengeꞌ senung mengengandel et Empuꞌ kebayaꞌ eset rupung et mengeꞌ Pariseo* bekeꞌ kwan dye, “Subaliꞌ metuliꞌ mengeꞌ lein-leing mengeꞌ taaw naꞌ mengengandel bekeꞌ tehagen tumuman eset Keseraan et Empuꞌ na binggey ki Moises.”

6 Nemegsugsugid mengeꞌ bibilinan bekeꞌ mengeꞌ megugurang apang mepikiran pasal et itueng mengeꞌ kesusaan. 7 Pegketbes et nekwit neng pegbisara, timinyeg si Pedro bekeꞌ kwan ye, “Mengeꞌ ketipusdan, nesewran myu nekeunang nekelabay neng mengeꞌ eldew piniliꞌ ne aku et Empuꞌ dut dimyu, naꞌ pebiyaꞌ eset daken mengeꞌ lein Judio na mekekingeg dye et Menungang Abar pasal ki Jesus, bekeꞌ dye gasi na nemengandel. 8 Mekesewran et Empuꞌ seled pikiran et taaw. Pinebiriꞌ Ye ne Kenyeng pegterima dut mengeꞌ lein Judio pebiyaꞌ et pegbegey ye et Nakem et Empuꞌ, samat binggey Ye kityu. 9 Pinebiriꞌ et Empuꞌ na kaya ne pinekeleinen kityu mengeꞌ Judio bekeꞌ dyeng mengeꞌ lein Judio. Inampun gasi et Empuꞌ kedyeng mengeꞌ keselaan sabab et pegandel dye et ki Jesus Kristo.” 10 Na nengingkut si Pedro, “Manu takuꞌ peggeayen myu nega miseg Empuꞌ sabab kemyu peniksaꞌ et keliyutan dut mengeꞌ mengengandel eset Empuꞌ? Isugiraꞌ kedye na mibut et Keseraan, lebi ne misan mengeꞌ keupuꞌupuan sampay kityu diki megmendyaring buwaten itue. 11 Na endey lang! Nemengandel tyu ki Jesus na Begerar, bekeꞌ melayam tyu eset keselaan tyu sabab et kenyeng redyikiꞌ kityu. Megsepantun gasi puwasen et Empuꞌ mengeꞌ taaw minewanan dut mengeꞌ lein-leing bangsa.”

12 Nepehendeng ginsan neng kinensangan. Nemengingeg dye ne ki Bernabe bekeꞌ ki Pablo sasat penuturan pasal et mengeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ na nebuwat dye pebiyaꞌ eset basag et Empuꞌ, na baꞌ embe esentin dye eset mengeꞌ taaw na lein Judio. 13 Pegketbes dye tuturanen, si Jakob gasi nepesubli neres, kwan ye, “Mengeꞌ ketipusdan, kingeg kew daken!† 14 Ketetbes lang ituturan i Pedro dimyu tiban pasal baꞌ enukwan pinebiriꞌ et Empuꞌ kenyeng kasi dut mengeꞌ lein Judio apang misiꞌ dut kedye mengeꞌ taaw gasi megmendyaring taaw et Empuꞌ. 15 Kuyun dut Kesuratan et Empuꞌ, na atin sinugid i Pedro pinegsulutan ye na sinurat et tarus et Empuꞌ tagnaꞌ, kwan,

16 ‘Pegketbes et itue peuliꞌ ku nega, bekeꞌ ipetiyeg ku peuliꞌ milikan tagnaꞌ i Surutan Dabid neng nerumbak.

Inunganen ku sebarang maya nerungkat in sampay baalan kut milikan ye peuliꞌ!‡

17 Apang kebiyaꞌ et Empuꞌ ginsan et mengeꞌ taaw minewanan dut lein-leing bangsa,

atin mengeꞌ taaw lein Judio, ginsan dye na piniliꞌ ku gasi.

18 Itue bebresen et Begerar,

pinesewd ye itueng ginis dut mengeꞌ taaw sengketegnaan.’ ”

19 Kwan gasi i Jakob, “Daken neng keinginan, endey tyu sesewen mengeꞌ taaw neng lein Judio na pegandel dut Empuꞌ. 20 Temed, subaliꞌ tyu dye pebibitan et surat, isugid kedye na endey mengaan et mengeꞌ indeginis na mepelamak dut mengeꞌ empuꞌempuan sabab antangen ye meririꞌ ne atin kityu. Sampay, subaliꞌ endey dye mekibeis, subaliꞌ endey dye mengaan et binikel neng setwaꞌ, sampay endey dye mengaan et duguꞌ. 21 Sabab itueng Keseraan na binggey et Empuꞌ ki Moises, tagnaꞌ nega tinulduꞌ dut ginsan neng mengeꞌ lungsud bekeꞌ pegbetsaan kede Eldew et Kepeternan dut mengeꞌ pengempuan naꞌ benwa et mengeꞌ Judio.”§

Surat et Kekunsialan dut mengeꞌ Mengengandel na Lein Judio

22 Angkansa minenunga et mengeꞌ bibilinan bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et ketingtimungan sampay ginsan neng megpengandel ki Jesus mekepikir memiliꞌ et senung mengeꞌ lelaki eset kedye megbeꞌbayaꞌ ki Pablo bekeꞌ ki Bernabe dut lungsud et Antiokia. Piniliꞌ dye si Judas na pegngeranan et Barsabas, bekeꞌ si Silas, duwang taaw na peguntebien eset mengeꞌ mengengandel. 23 Si Judas bekeꞌ si Silas megbibibit et surat na samat kwantin, betsaen:

“Itueng surat minewanan dut dimyung ketipusdan, mengeꞌ bibilinan et Begerar, bekeꞌ mengeꞌ megurang atueʼt lungsud et Jerusalem. Pinebibit kay itue dut ginsan et mengeꞌ mengengandel na lein Judio megeldeng eset lungsud et Antiokia, probinsiya et Siria, bekeꞌ probinsiya et Silisia. Pegpenglingen kay kemyu esentin.

24 “Maya neebaran kay, minewanan damen ne megesentin megsasew et dimyung pikiran sabab et kedyeng ketulduan. Kaya atin dinaak kay na buwaten dye. 25 Angkansa, nepegsulutan kay na nemiliꞌ et taaw atue mepebibit eset dimyu. Ipebibit kay gasi dimyu si Bernabe sampay si Pablo, mengeꞌ biꞌbilaꞌ na meingin banar. 26 Itueng duwa si Pablo bekeꞌ si Bernabe kaya ne pinren dye kedyeng kebiyagan pegkeradya eset kityung Begerar naꞌ si Jesus Kristo. 27 Na angkansa pinebibit kay dimyu de Judas bekeꞌ si Silas, apang megsugid dimyu eset elepan myu samat baꞌ enu dameng nesurat. 28 Na atin Nakem et Empuꞌ bekeꞌ kami nemegsulut ne na endey pebegatan selyu lang itueng ketehagan na keilangan banar: 29 Endey mengaan et indeginis na mepelamak dut mengeꞌ empuꞌempuan, endey mengaan et duguꞌ, endey ne mengaan et binikel neng setwaꞌ, bekeꞌ endey mekibeis. Na baꞌ pekerayu kew et mengeꞌ arat na atin, ikenunga dimyu. Seked atue lang. Pegnunga-nunga kew ne.”

30 Indyari pinepanew mengeꞌ tetehagen. Pegdateng eset Antiokia, tinimung dye et mengeꞌ ketipusdan na pemengandel ki Jesus bekeꞌ binggey kedye surat. 31 Ganang nebatsaꞌ ne et mengeꞌ taaw itueng surat, nemegenep dye kuyun eset bebresen neng megpebasag na kedyeng nekingeg. 32 Si Judas bekeꞌ si Silas naꞌ mengeꞌ tarus et Empuꞌ gasi, mekansang sinugid eset mengeꞌ ketipusdan na megmendyaring nepebasag bekeꞌ nepeteger eset kedyeng pegandel. 33 Itueng duwa nemenerna et mengeꞌ senung linggu duntin. Pegketbes, dye nepeuliꞌ dut mengeꞌ nenahag kedye. Mura dye minanew, nemegtimung mengeꞌ mengengandel apang pegpenelang dye et kesenangan kedye na tudyu eset kedyeng pepenewan. 34 Segwaꞌ ginaay i Silas tumeteg duntin. 35 Temed nepetektak nega si Pablo bekeꞌ si Bernabe eset lungsud et Antiokia. Mekansang nega megbebayaꞌ iba dye menunulduꞌ bekeꞌ nengabar et bebresen et Begerar Jesus.

Ikeruwang Pepenewan i Pablo Bilang Mengengabar

36 Pegketbes et mengeꞌ senung eldew, sinugid i Pablo ki Bernabe, kwan, “Seulinen te bekeꞌ beritanen kiteng mengeꞌ ketipusdan ki Jesus dut mengeꞌ lungsud naꞌ baꞌ embe nepeebaran teʼt beres et Empuꞌ, supaya mesewran te baꞌ enu nega kebtangan dye.” 37 Gaay i Bernabe ipebayaꞌ si Juan na pegngeranen et Markus. 38 Temed eset seled pikiran i Pablo, mendiꞌ ye ipebayaꞌ si Markus kedye, sabab kaya ye negpelahyun nayaꞌ eset kedyeng bubuwaten, imbes nepeparak ye kedye dut probinsiya et Pampilia. 39 Banar na nemegsegsagkaꞌ duwa dye in, bekeꞌ nemegparak kede sembatu. Pinebayaꞌ i Bernabe si Markus bekeꞌ neglayag dye pesurung dut pulew et Siprus. 40 Temed si Pablo piniliꞌ ye si Silas bekeꞌ nemenyeg ne. Mengeꞌ ketipusdan nemengarap ne dut Empuꞌ na dyeganan dye et redyikiꞌ et Begerar. 41 Pinanew de Silas bekeꞌ si Pablo dut probinsiya et Siria bekeꞌ probinsiya et Silisia bekeꞌ pinepangger dye mengeꞌ mengengandel esentin.

16

Nayaꞌ si Timoteo ki Pablo bekeꞌ ki Silas

1 Diminuntin gasi si Pablo dut lungsud et Derbe bekeꞌ lungsud et Listra. Indyari maya sembatung mengengandel duntin na ingaran ye si Timoteo. Induꞌ ye sembatu gasi mengengandel na tawʼt Judio, temed kenyeng amaꞌ tawʼt Griego. 2 Pinesebenaran et mengeꞌ ketipusdan dut lungsud et Listra bekeꞌ lungsud et Ikonio na menungang taaw si Timoteo. 3 Gaay i Pablo ipebaya si Timoteo. Temed nesewran et ginsan neng mengeꞌ tawʼt Judio na amaꞌ ye Griego, angkansa tinuliꞌ ye itue supaya penguntebien ya et mengeꞌ tawʼt Judio.

4 Sebarang meteliban de Pablo mengeꞌ kelungsud-lungsuran, pegpeabar dye dut mengeꞌ mengengandel na nepegsulutan et mengeꞌ bibilinan bekeꞌ mengeꞌ megugurang dut Jerusalem. Sinugid kedye na endelen itueng mengeꞌ saraꞌ. 5 Angkansa mengeꞌ mengengandel negmendyaring mepangger et kedyeng pegandel bekeꞌ eldew-peldew mekansang nepelamud naꞌ bagung mengengandel.

Eset Lungsud et Troas Neketeginep si Pablo

6 De Pablo bekeꞌ iba ye, nememanew surung dut pinegketngaan et probinsiya et Prigia bekeꞌ probinsiya et Galasia sabab itueng Nakem et Empuꞌ kaya tinugutan dye na dumuʼt probinsiya et Asia supaya ipengabar beres et Empuꞌ duntin. 7 Ganang nekerateng dye ne eset seled et probinsiya Misia, sinulayan dye teyen sumurung dut probinsiya et Bitinia, segwaꞌ ating Nakem i Jesus kaya timinugut kedye. 8 Angkansa megtuy dye timinalib dut pinegketngaaʼt probinsiya et Misia, ampaꞌ ne negleslembus dye ne dut lungsud et Troas. 9 Atin neng gebi, neketeginep si Pablo et sembatung lelaki na tawʼt Masedonia megtitiyeg bekeꞌ megpeingasiꞌ kenye, kwan, “Maniꞌ ke dut probinsiya et Masedonia bekeꞌ tebangiꞌ kay!” 10 Ganang kwantin neteginep i Pablo, negpanyap kay ne megtuy supaya mugad dut Masedonia, sabab nepikiran kay ne nepesewd ne damen Empuꞌ, na menulduꞌ et Menungang Abar eset mengeꞌ taaw duntin.

Nengandel si Lidia

11 Indyari, minewanan eset lungsud et Troas, neglenlahyun kay neglayag pesurung dut pulew et Samotrasia, bekeꞌ pegdateng et sembatung eldew dut lungsud et Neapolis. 12 Mewanan duntin diminuntin kay dut lungsud et Pilipos, unang bagiʼt probinsiya et Masedonia. Na itue gasi pegeldengan et mekansang neng mengeꞌ tawʼt lungsud et Roma. Timinerna kay et mengeꞌ senung eldew duntin. 13 Pegdateng dut Eldew et Kepeternan, siminurung kay dut peliwan et lungsud atin dut abit danum, na baꞌ embe nepikiran kay maya esentin pegpepenelangan et mengeꞌ tawʼt Judio. Narung kay bekeꞌ nenuturan eset mengeꞌ kelilibunan na pemegrungrupung esentin. 14 Sembatung libun na megkikingeg damen pegngeranen ye Lidia minewanan ye dut probinsiya et Tiatira. Kenyeng pegkeredyanen pepegelen et mergang tela saat naꞌ meregang. Ya pemantug dut Empuꞌ, bekeꞌ Begerar neng Empuꞌ nenggey kenye et pikiran na mengingeg baꞌ enu itueng pegbebersen i Pablo, bekeꞌ nengandel ne ya. 15 Negpebewtismu ne ya bekeꞌ mengeꞌ kenyeng kesengbenwa. Indyari nenggayat ne ya damen, kwan ye, “Aniꞌ kew bekeꞌ tumerna dut benwa kay, baꞌ dut seled pikiran myu na aku pesebenaran nengandel ne dut Begerar neng Empuꞌ!” Indyari neewiran ye ne kami.

Pinirisu de Pablo dut Lungsud et Pilipos

16 Sembatung eldew ganang megsusurung kay dut pegpepenelenganan, nesusup kay sembatung libung uripen naꞌ yegang. Ating uripen pegseselban et meraat neng diwata na megbebegey kenye et kepengyediang meketeked na baꞌ enu meinabu. Kelaꞌ pirak neprian et mengeꞌ begerar ye sabab et kenyeng peneked. 17 Pegsudsunuran ye kami de Pablo bekeꞌ megebres et mebasag samat kwantin, kwan ye, “Itueng mengeꞌ taaw na tetehagen et pineketaas na Empuꞌ Banar dut Langit! Pegpeabar dye dimyu baꞌ enukwan Empuꞌ kebawiꞌ dimyu!” 18 Sabab mekansang neng eldew pegbubuwaten ye itue, nerekerek ne si Pablo. Angkansa, inarap ye ne yegang in, bekeꞌ binres ye set meyaat neng diwata, kwan ye, “Pegtetehagen ku ikew eset kepengyedian et ingaran i Jesus Kristo, ‘Lumiwan ke eset bilug et itueng libun!’ ” Megtuy na liminiwan itueng meraat neng diwata. Na tiban, itueng libun diki ne megmendyaring menekedteked.

19 Ganang nebiriꞌ et mengeꞌ begerar et ating yegang na neugaran dye net meeprian, inalew dye de Pablo bekeꞌ si Silas rinayak pesurung dut mengeꞌ pegibuten neng kinensangaʼt mengeꞌ taaw. 20 Nenindal dye eset mengeꞌ pegibuten et lungsud et Roma bekeꞌ itue kwan dye, “Itueng mengeꞌ taaw, tawʼt Judio, dye in pemengungkar et dameng lungsud. 21 Megpenulduꞌ dye et mengeꞌ arat sungsang eset ketehagan et kityung mengeꞌ tawʼt Romano. Diki mekedyari terimanen etawa telinganen atin neng keeratan.” 22 Nemengagap kedye mengeꞌ taaw bekeꞌ pegketbes na dye na beklewan et mengeꞌ pegibuten, de Pablo bekeꞌ si Silas peseuliꞌseuliꞌ ne lepsan. 23 Pegketbes na dye melipak, pinirisu dye ne. Nenahag itueng mengeꞌ pegibuten eset mengdidyaga na tengleben et meget ating lelengewan neng pipirisuan. 24 Pegketerima dye et ating daak, megtuy binibit dut pinekesisingled et pipirisuan bekeꞌ kedyeng tiked sinuub dut dinlangan neng kayu.

25 Ganang megtetengaꞌ gebi ne de Pablo bekeꞌ si Silas negpenalang bekeꞌ negkanta et kekantaan et Empuꞌ na megbebantug, bekeꞌ ibang mengeꞌ nepipirisu in memegkikingeg gasi kedye. 26 Kiminlat lang pegliglinug et lugtaꞌ naꞌ mebasag, angkansa yiminegyeg sampay mengeꞌ penued et pipirisuan. Pegketbes neukaban mengeꞌ lelengewan bekeꞌ nepepagtiꞌ mengeꞌ besiꞌ na pesisiget eset ginsaʼt mengeꞌ nepipirisu in.

27 Naꞌ, negbanguʼt suiꞌ lang itueng mengdidyagaʼt pipirisuan, indyari ganang nebiriꞌ ye ukab ne lawang keblan ye nemekepelegyu ne mengeꞌ nepipirisu in. Angkansa, ginabut ye kenyeng keterman bekeꞌ imeteyen ye ne teyen kenyeng diri. 28 Segwaꞌ neres et mebasag si Pablo, kwan ye, “Kasiꞌ binesanaꞌ dimung bilug! Atuꞌ kay nega ginsan!”

29 Neneew dut sembatung taaw et pelitaan itueng mengdidyaga, diminarak pesled bekeꞌ megkikirkir ne et takut na nepekleb eset titikeran de Pablo bekeꞌ de Silas. 30 Pineliwan ye dye, bekeꞌ kwan et mengdidyaga, “Mengeꞌ biꞌbilaꞌ, enu merapat buwaten apang aku mebawiꞌ?”

31 Sinambag dye, kwan, “Mengandel ke ki Empuꞌ Jesus, indyari mebawiꞌ ke, ikew bekeꞌ dimung kesengbenwa.” 32 Na, indyari, itueng beres et Empuꞌ pinebunayag dye eset kenye, bekeꞌ dut ginsan neng megeldeng et seled benwa in. 33 Atin negang gebi binesaan et mengdidyaga kedyeng mengeꞌ tawan bekeꞌ negpebewtismu ne ya, sampay ginsan neng meglelegdeng eset seled benwa in. 34 Pegketbes dye in pinebayaꞌ ye ne eset kenyeng benwa bekeꞌ negpelamak neʼt kekanen. Ya nebaha neʼt enep sampay ne eset seled neng sengkebenwanan in, sabab dye in ginsan nengandel dut Empuꞌ.

35 Kinerikleman, dinaak et pegibuteʼt lungsud et Roma itueng mengeꞌ kesundeluan na menugid eset mengdidyaga na ipeliwan de Pablo bekeꞌ si Silas.

36 Indyari sinugid gasi itue et mengdidyaga dut ki Pablo, kwan, “Mengeꞌ pegibuten nenahag na ipeliwan kew ne. Liwan kew ne bekeꞌ manew et kaya gibek.”

37 Temed si Pablo neres dut mengeꞌ kesundeluan, kwan, “Na kami kaya ne nepesebenaran na memahum et indeginis, temed kami pinelepsan et mengeꞌ pegibuteʼt Roma eset memetanan et mengeꞌ taaw, sementaraꞌ kami tawʼt Roma gasi. Indyari megtuy dye lang kami pinesled et pipirisuan. Na tiban, ipeliwan dye kami et kaya gibek. Diki mekedyari itue! Subaliꞌ pegibuten et Roma matuꞌ, supaya megpeliwan damen.”

38 Pinesewd et mengeꞌ kesundeluan eset mengeꞌ pegibuteʼt lungsud et Roma, itueng sinugid i Pablo, bekeꞌ nemeketakut dye ganang nesewran na dye tawʼt Romano pelan. 39 Angkansa, dye in nemengduntin ne bekeꞌ neneew et pegpekiampun eset duwa dye in. Indyari, pineliwan dye ne itue bekeꞌ sinugiran na mugad ne. 40 Pegliwan et pipirisuan, nemeglahyun ne si Pablo bekeꞌ si Silas dut benwa i Lidia, netkanan dye duntin mengeꞌ ketipusdang mengengandel. Mura nugad duwa in, tinektakan dye na megpekepangger eset pegpenelang.

17

Dut Lungsud Et Tesalonika

1 Na tineliban dye lungsud et Ampipolis bekeꞌ lungsud et Apolonia, pegketbes diminateng dye dut lungsud et Tesalonika. Eset lungsud na itue maya pengempuan naꞌ benwa et mengeꞌ Judio. 2 Indyari kuyun dut neeratan i Pablo, ya in megseled duntin kede Eldew et Kepeternan seled telung linggu bekeꞌ ya pemegsagkaꞌ-sagkaꞌ iba ye mengeꞌ tawʼt Judio pasal et Kesuratan na beres et Empuꞌ. 3 Pinesebenaran ye ne dut seled Kesuratan et Empuꞌ, na si Kristo subaliꞌ mekelabay et ketiksaan bekeꞌ imeteyen. Pegketbes ya megmendyaring megbiyag peuliꞌ mewanan eset kenyeng kepeteyan. Sinugid i Pablo, kwan ye, “Itueng si Jesus pegpepebunayag ku dimyu ya tuꞌ si Kristo, sembatung piniliꞌ et Empuꞌ.” 4 Negayat itueng mengeꞌ senu kedye bekeꞌ nengasip dye kire Pablo bekeꞌ ki Silas, kwantin gasi itueng kinensangaʼt Griego na pegpenelang dut Empuꞌ, bekeꞌ mekansang gasi mengeꞌ peguntebien kelilibunan na nepelamud kedye.

5 Segwaꞌ nemengimbeng itueng mengeꞌ tawʼt Judio, angkansa pinenimung dye mengeꞌ meyeyahung mengeꞌ taaw na diki mepulusan. Dye in mengeriwaraꞌ et lungsud naꞌ atin. Rinuhub dye benwa i Jason, supaya metulusan dye de Pablo bekeꞌ si Silas apang mepebiriꞌ dye eset mengeꞌ taaw. 6 Ganang diki metulusan itueng duwa, ginuyud dye si Jason bekeꞌ senung mengeꞌ ketipusdan eset mengeꞌ elepaʼt pegibuten et lungsud. Indyari samat kwantin mara dye, kwan, “Itueng kityung lungsud nesled neʼt mengeꞌ taaw neng mengengeriwaraꞌ misan embe metudyuan, na tiban in, atue dye neʼt lungsud tyu, 7 bekeꞌ pinesled dye ne si Jason. Dyeng ginsan in megpenungsang et ketehagen i Surutan Sesar. Pegbersen dye maya nega ibang surutan na ingaran ye Jesus.” 8 Pegketbes neeriwaraꞌ ne mengeꞌ tawʼt Tesalonika bekeꞌ pebebayaꞌ ne mengeꞌ pegibuten et lungsud sabab et kedyeng pegbebersen. 9 Si Jason bekeꞌ mengeꞌ sebayaꞌ ye pinegbey menaʼt piansa et mengeꞌ pegibuten mura pineliwan.

Dut Lungsud Et Berea

10 Atin negang gebi, pinesurung et mengeꞌ ketipusdan neng mengengandel de Pablo bekeꞌ si Silas dut lungsud et Berea. Pegdateng duntin, dye in nemenled eset pengempuan naꞌ benwa et mengeꞌ Judio. 11 Mas lebing menunga sudsugiren itueng mengeꞌ tawʼt Judio atue kasga eset mengeꞌ tawʼt Tesalonika. Gey-gaay dye kumingeg et pegtulduꞌ i Pablo bekeꞌ pegiskulan dye eldew-peldew et Kesuratan et Empuꞌ apang mesewran baꞌ kebenaran itueng mengeꞌ pegsugiren dye. 12 Mekansang nemengandel mengeꞌ tawʼt Judio, kwantin gasi mengeꞌ tawʼt Griego, mekansang mengeꞌ kelilibunan na penguntebien eset atin neng lungsud, sampay mekansang mengeꞌ kelelekian. 13 Segwaꞌ ganang neebaran et mengeꞌ tawʼt Judio dut lungsud et Tesalonika na pegtulduꞌ gasi i Pablo dut lungsud et Berea itueng beres et Empuꞌ, dye in nemengduntin sinutsutan dye na memuwat et keeriweraan itueng mengeꞌ tawʼt lungsud. 14 Megtuy ne pineugad i Pablo et mengeꞌ mengengandel bekeꞌ pinesurung dut deplakaʼt dagat; segwaꞌ netektak nega de Silas bekeꞌ si Timoteo. 15 Itueng mengeꞌ nenglusu ki Pablo nememayaꞌ kenye sekdan dut lungsud et Atinas. Pegketbes negpeuliꞌ dye ne dut lungsud et Berea, pegbibiten itueng pemilin i Pablo kire Silas bekeꞌ ki Timoteo na lumundug megtuy.

Dut Lungsud Et Atinas

16 Sasat pegtetegeyen dye i Pablo dut lungsud et Atinas, niseg ne kenyeng atey sabab nepangling ye baha neʼt empuꞌempuan eset atin neng lungsud. 17 Angkansa nekipegsedsagkaꞌ ne ya eset mengeꞌ tawʼt Judio bekeꞌ mengeꞌ tawʼt lein Judio na megpenelang eset Empuꞌ dut kedyeng pengempuan naꞌ benwa, bekeꞌ dut misan sinu mesusup ye dut tetebuan eldew-peldew. 18 Indyari nekesagkaꞌ ye gasi itueng mengeꞌ menunulduꞌ naꞌ mibut et tulduan tagnaꞌ de Epikurio bekeꞌ de Istoiko. Pegbersen gasi et iba in, “Enu takuꞌ gay bersen kityu et itueng taaw na pegbesberes na kaya kepulus-pulusan?” Pegsugid iba, “Penulduꞌ lengku pasal et ibang mengeꞌ empuꞌ.” Kwantin sinugid dye sabab penulduꞌ si Pablo pasal ki Jesus bekeꞌ pegbiyag ye peuliꞌ.

19 Indyari, ya in pinebayaꞌ bekeꞌ pinampang kinensangaʼt taaw eset kekunsialan neng lungsud dut bukid et Areopagus, pegketbes iningkut, kwan, “Mekedyari be takuꞌ mesewran kay na baꞌ enu itueng bagung abar na pegtulduꞌ mu? 20 Sabab maya lein-lein ne mekingeg kay et itueng mengeꞌ pegtuturanen mu, angkansa gay kay mesewran na baꞌ enu ingin berseʼt itue.” 21 Sabab kaya ne pegkeredyanen et itueng mengeꞌ tawʼt Atinas bekeꞌ mengeꞌ tawʼt tumpang na megteterna duntin, imbes megsing eldew gay dye mengingeg bekeꞌ megsudsugid pasal et mengeꞌ bagung indeginis.

22 Indyari timiniyeg si Pablo eset pinegketngaan et mengeꞌ taaw, bekeꞌ kwan ye, “Kemyu mengeꞌ taaw et Atinas, nebibiriꞌ ku ne kebenaran eset seled myu kebentelan. 23 Angkansa, sasat ku megpepanew atueʼt dimung lungsud, nebiriꞌ ku na lein-leing ginis pegendelen myu. Nebiriꞌ ku gasi eset dimyung sisimeyaan na samat kwantin nekesurat esentin, kwan, ‘Dut Empuꞌ na kaya nekilala.’ Itueng dimyung pegpenelenganen misan diki myu nekilala atin ne tiban pegpebunayag ku dimyu. 24 Itue neng Empuꞌ na baꞌ sinu neguna et sengketelingkepan bekeꞌ lein-leing indeginis ne esentin, atin ne ya Empuꞌ et langit bekeꞌ lugtaꞌ, angkansa kaya ya megterna eset mengeꞌ pengempuan naꞌ benwa na binuwat et taaw. 25 Indyari Empuꞌ Banar kaya gasi peneew et tabang eset mengeꞌ taaw sabab ya kaya lang pegkurangen et indeginis. Megdemikian gasi ya key mekegbey et biyag bekeꞌ ginawa bekeꞌ ginsan neng indeginis na keilangaʼt taaw. 26 Tinegnaan eset sembatung taaw, nemuwat Empuꞌ Banar et mekansang pengkataʼt taaw na mengebiyagan atueʼt sengketelingkepaʼt lugtaꞌ. Indyari pinandu Ye kedye tantu neng lelegdengan na baꞌ embe dye megmendyaring tumerna sampay sugat neng periama na lelegdengan dye esentin. 27 Binuwat ye itue apang tulusen dye Empuꞌ bekeꞌ kaluꞌ eset kedyeng epekepaꞌ-kepaꞌ na mebiyanan Ya. Na, keberbenaran kaya gasi Empuꞌ merayuꞌ eset kede sembatu kityu. 28 ‘Angkansa,

seled kepetan ye kityung biyag, kityung pegurisik, bekeꞌ kityung pegketaaw.’

Itue samat pegsugiren et mengeꞌ sinu na dimyung menunultul. Na kwan,

‘Kityu ne tuꞌ pesi mengeꞌ keyegangan ye.’

29 Seukat ne kityu keyegangan et Empuꞌ,” kwan i Pablo, “Dyangan tyu pikiren na ating Empuꞌ sama meneʼt dagbes et bulawan, etawa emas, etawa batu na buwat et seled pikiran etawa keremut et taaw. 30 Sene tiꞌ, kaya lang pegpenrenen et Empuꞌ itueng mengeꞌ diki pegpengandel kenye segwaꞌ tiban ipegtahag ye ne eset mengeꞌ taaw dut ginsan neng bagiʼt lungsud na megsusun na telikuran itueng kedyeng meyaat neng pengebiyagan. 31 Angkansa binetangan Ye neʼt timpu eldewʼt pegukum eset sengketelingkepan bekeꞌ sukup neng ketignaan Yeng buwaten pebiyaꞌ eset Kenyeng Yegang. Itue pinesebenaran Yeʼt ginsan ganang binyag Ye peuliꞌ itueng taaw naꞌ atin.”

32 Ganang nekingeg dye itueng pegsugiren i Pablo pasal et pegkebiyag peuliꞌ, iba in nengusik kenye, temed kwan gasi et iba, “Ingin kay mekingeg ke peuliꞌ pasal et itue.” 33 Indyari si Pablo nugad ne eset pinegtingtimungan neng kekunsialan et lungsud dut Bukid na Areopagus. 34 Maya mengeꞌ senung nengasip kenye bekeꞌ nemengandel et Empuꞌ, nekelamud atue si Dionisio, na sembatung pegibuteʼt kekunsialan et lungsud dut Bukid et Areopagus. Maya gasi nengasip sembatung libun na ingaran ye Damaris bekeꞌ mekansang nega iba nemengandel.

18

Si Pablo dut Lungsud et Korinto

1 Pegketbes et itue, nugad si Pablo atueʼt lungsud et Atinas. Indyari siminurung dut lungsud et Korinto. 2 Netkanan ye duntin si Akila, sembatung Judio na pinenggenakan kenye dut lungsud et Ponto. Kederateng ye peꞌ mewanaʼt Italia, kebayaꞌ kenyeng esawa na si Prisila. Nemengugad dye duntin sabab pinenempeg i Surutan Klaudio itueng ginsan neng tawʼt Judio eset lungsud et Roma. Nekipegbiriꞌ kedye si Pablo. 3 Indyari duntin ne nekiterna sabab dye in memumuwat et tetluan, na samat kenye. Bekeꞌ ya in timinabang ne kedye supaya kepri et siin. 4 Kede Eldew et Kepeternan, nekipegdeꞌdawa ya dut pengempuan naꞌ benwa, pegeesen ye na megayat eset pegpenelang ginsan, itueng mengeꞌ tawʼt Judio etawa tawʼt Griego.

5 Ganang diminateng de Silas bekeꞌ si Timoteo mawaʼt probinsiya et Masedonia, binggey i Pablo ginsan neng kenyeng timpu na mengabar bekeꞌ megpesebanar eset mengeꞌ tawʼt Judio na si Jesus itueng Kristo et Empuꞌ. 6 Ganang ya inubaan dye bekeꞌ pegseruruen, tinultug ye tehuk eset kenyeng badyuꞌ bilang penendaꞌ kedye, kwan ye, “Baꞌ mebinasa kemyu et Empuꞌ sabab et keselaan myu, diki myu ne aku metaksir! Tumagnaꞌ tiban sumurung ku ne dut mengeꞌ lein-leing mengeꞌ taaw.” 7 Na angkansa nugad ne ya duntin, siminurung dut benwa i Tisio Justo na sembatung taaw lein Judio na mengengempuꞌ dut Empuꞌ. Benwa ye mekabiꞌ eset pengempuan et mengeꞌ tawʼt Judio. 8 Si Krispo sembatung taaw megpengandel et Begerar Jesus na mepengendelan eset pengempuan naꞌ benwa, bekeꞌ kenyeng kesengbenwa megpengandel gasi et Empuꞌ. Nemengandel bekeꞌ negpebewtismu itueng mekansang neng mengeꞌ tawʼt Korinto na megkikingeg ki Pablo. 9 Sembatung gebi sinugid et Empuꞌ ki Pablo pebiyaꞌ eset teginep, kwan ye, “Endey ke tumakut! Pelehyunaꞌ dimung pengengabar! Misan enu nega meinabu, endey ke tumngew! 10 Sabab aku, si Jesus, sumaleb dimu na diki ke mebinasa, mekansang mengengandel daken atueʼt lungsud.” 11 Indyari timinerna duntin bekeꞌ nenulduꞌ et beres et Empuꞌ si Pablo seled seng teun bekeꞌ tengaꞌ.

12 Ganang si Galio ne binetang neng gobernador et probinsiya et Akaya, nemegsulut mengeꞌ tawʼt Judio na elewen si Pablo bekeꞌ biten dut ukuman. 13 Kwan dye ki Galio, “Itueng taaw penggayat et mengeꞌ taaw na mengempuꞌ dut Empuꞌ et sembatung antangan na sungsang et Keseraan et tawʼt Judio.”

14 Meres ne teyen si Pablo, ganang negsugid si Galio dut mengeꞌ tawʼt Judio, “Na baꞌ itueng susugiren pasal dut sembatung mebigat neng salaꞌ etawa pegsungsang et saraꞌ et mengeꞌ tawʼt Roma, mepatut eset daken na esipen ku kemyu. 15 Temed itueng tinindal myu pasal lang et besberes bekeꞌ mengeꞌ ingaran bekeꞌ Keseraan et mengeꞌ tawʼt Judio, angkansa diki ku ne meukum et ginis na itue. Bayaꞌ myu ne!” 16 Indyari dye in pineliwan ye ne dut seled ukuman. 17 Sinegmak dye ne si Sostenes, itueng mekepengendelan et pengempuan naꞌ benwa, bekeꞌ pinegbebektul eset elepan et ukuman. Temed kaya lang pinanling i Galio itue.

Pegpeuliꞌ Eset Lungsud Et Antiokia

18 Pegketbes et itue, si Pablo timinerna nega et mengeꞌ senung eldew dut lungsud et Korinto. Indyari nemuhun ne eset mengeꞌ ketipusdan bekeꞌ nemeglayag ne, nekebaya de Prisila bekeꞌ esawa ye si Akila surung dut probinsiya et Siria. Mura dye neglayag eset lungsud et Senkrea, ya, si Pablo, negpeputek et buek sabab netuman ne itueng sembatung tangeꞌ ye dut Empuꞌ. 19 Pegdateng dut lungsud et Epeso, tinektak i Pablo itueng duwa de Prisila bekeꞌ si Akila. Pegketbes ya siminled ne eset pengempuan naꞌ benwa et mengeꞌ tawʼt Judio bekeꞌ nekipegdeꞌdawa et mengeꞌ taaw esentin.

20 Sebarang iba in pegtewen dye ne na ya tumerna esentin et mekwit-kwit neng timpu temed minendian ye. 21 Imbes sinugid ye kedye ganang nemuhun ne, “Peuliꞌ ku atue na baꞌ geayen et Empuꞌ.” Tebes nugad ya eset lungsud et Epeso siminakat ya et kapal letew.

22 Pegdateng eset lungsud et Sesarea, ya siminurung dut lungsud et Jerusalem bekeꞌ pinanling ye mengeꞌ mengengandel, pegketbes neglahyun ne ya dut lungsud et Antiokia. 23 Pegketbes et pegterna duntin et sengkerit neng timpu, ya nanew gasi. Pinanew-panew ye itueng mengeꞌ lungsud et kelugtaan et Galasia bekeꞌ probinsiya et Prigia bekeꞌ pinepangger ye eset pegpenelang itueng mengeꞌ mengengandel.

Nenulduꞌ si Apolos dut Lungsud et Epeso bekeꞌ Korinto

24 Naꞌ maya diminateng dut lungsud et Epeso neꞌ sembatung Judio pegngeranan Apolos, na pinegyegang eset lungsud et Alejandria. Mependey ya meres bekeꞌ mekansang nesewran ye eset Kesuratan et Empuꞌ. 25 Netulduan ye pasal eset dalan et Empuꞌ bekeꞌ melasig na pemitua bekeꞌ pegtulduꞌ neng tantu pasal ki Jesus. Segwaꞌ itueng bewtismung nesewran ye, bewtismu i Juan. 26 Ya kaya megtakut na meres eset elepan et mengeꞌ taaw dut pengempuan naꞌ benwa. Nekingeg ya de Prisila bekeꞌ si Akila, ya pinebayaꞌ dye dut benwa dye bekeꞌ duntin pineretiꞌ et meselusay itueng ginis na ingga peꞌ nesewran ye pasal eset dalan et Empuꞌ. 27 Indyari ganang nekepikir ya dumipag et danumen et Akaya, pinepangger et mengeꞌ mengengandel kenyeng seled. Siminurat dye eset mengeꞌ mengengandel duntin na merapat terimanen dye et menunga si Apolos. Pegdateng ye duntin, neketabang ya et kelaꞌ eset mengeꞌ mengengandel pebiyaꞌ eset ingasiꞌ et Empuꞌ. 28 Sabab lang et kaya mebuwat kenye et mengeꞌ tawʼt Judio eset elepaʼt pegdawa-dawa mewanan eset mengeꞌ Kesuratan et Empuꞌ pinesebenaran yeng si Jesus ne itueng Kristo.

19

Si Pablo Dut Lungsud Et Epeso

1 Sementaraꞌ si Apolos eset lungsud et Korinto, si Pablo gasi neglembus eset mebudbulud na bagiꞌ et lungsud seked diminateng dut lungsud et Epeso. Maya netkaan ye duntin mengeꞌ mengengandel, 2 bekeꞌ iningkut ye, kwan, “Tinerima myu be itueng Nakem et Empuꞌ neng kemyu megpenelang?” “Kaya,” sinambag dye, “kayangga peꞌ nekingeg kay na maya pelan Nakem et Empuꞌ.” 3 “Na baꞌ kwantin, enukwan kew nebewtismuan?” ingkut i Pablo. Siminambag dye, “Eset bewtismu i Juan.” 4 Sinugid i Pablo, “Itueng bewtismu i Juan tendaꞌ et pegsusun. Sinugid i Juan tagnaꞌ eset mengeꞌ tawʼt Israelita na subaliꞌ dye mengandel eset kesubli ye na megderateng. Semeketuwid pelan atin si Jesus.” 5 Ganang nekingeg et mengeꞌ mengengandel et lungsud et Epeso itue, dye in negpebewtismu ne eset ingaran i Jesus neng Begerar. 6 Indyari dinatun i Pablo kenyeng keremut eset ulu dye, tebes nineug kedye itueng Nakem et Empuꞌ bekeꞌ dye in neres et lein-leing bebresan bekeꞌ negpebunayag dye ne et beres et Empuꞌ. 7 Dye in lumebi-kumurang eset sempuluꞌ duwang kelelekian.

8 Indyari seled et telung bulan, kede Eldew et Kepeternan si Pablo megseled et pengempuan naꞌ benwa. Kaya ya megtakut mekipegdeꞌdawa eset mengeꞌ taaw esentin pasal eset pengmilikan et Empuꞌ. 9 Temed maya mengeꞌ senu mekeknel eset diki mengandel bekeꞌ pememeres negaʼt meyaat atu dut dalan et Empuꞌ eset elepan et mengeꞌ rungrupung. Angkansa nugad ya duntin kebayaꞌ itueng mengeꞌ pemegpenelang bekeꞌ dut iskulan i Tirano negpelahyun pegpeperetiꞌ eldew-peldew. 10 Kiminuwit itue et duwang teun, angkansa itueng ginsan neng megeldeng eset probinsiya et Asia sampay tawʼt Judio etawa tawʼt Griego nekekingeg gasi et beres et Empuꞌ pasal et Begerar neng si Jesus.

Itueng Mengeꞌ Keyegangan i Eskiba

11 Indyari, Empuꞌ Banar nemuwat et keliluꞌlilung tendaꞌ pebiyaꞌ ki Pablo, 12 misan pengpeleng lang etawa tetebasan mene na kenyeng pegusalen na pegbibiten eset mengeꞌ maya sakit. Pegibuanan itue bekeꞌ memegugad eset kedye itueng mengeꞌ meyaat neng diwata. 13 Maya senu tawʼt Judio duntin pepewpanew bekeꞌ pepelegyu et itueng mengeꞌ meyaat neng diwata. Inekuanan dye sembiten itueng ingaran i Begerar Jesus eset mengeꞌ sinleban et meyaat neng diwata. Kwan dye, “Eset ingaran i Jesus neng pegpepebunayag i Pablo, pegtehagen ku kemyu, lumiwan kew!” 14 Kebayaꞌ eset pemuwat et itue, itueng pitung yegang na lelaki et sembatung pegibuten neng paring Judio na kenyeng ingaran Eskiba. 15 Segwaꞌ, siminambag kedye itueng meyaat neng diwata, kwan, “Kilala ku si Jesus, kilala ku gasi si Pablo. Temed kemyu, sinu kew taku?” 16 Indyari, dye in niruhub et lelaki neng pegseselban et meyaat neng diwata. Pinetewanan ye dye bekeꞌ linebasan na nememelegyu eset benwa na atin. 17 Neebaran ne itue et ginsan neng mengeꞌ meglelegdeng eset lungsud et Epeso, sampay tawʼt Judio bekeꞌ tawʼt Griego. Sinleran dye ginsan et kelang takut, indyari lebing nebantug itueng ingaran i Empung Jesus. 18 Mekansang eset mengeꞌ megpepenelang na kiminabi bekeꞌ negsugid et tantu na dye in megpemuwat gasi pantak et kwantin. 19 Indyari tinimung et mengeꞌ mengungusal et pantak, itueng kedyeng mengeꞌ buuk, bekeꞌ tinutung eset elepaʼt mengeꞌ taaw. Initung dye atin neng argaꞌ et mengeꞌ buuk, itue negargaꞌ et mengeꞌ limangpulung ribung pirak. 20 Eset kwantin neng keliluꞌlilung antangan neglahyun liminatap bekeꞌ liminembuꞌ itueng beres et Empuꞌ.

Keeriweraan Dut Lungsud Et Epeso

21 Pegketbes neinabu itue, pinaru i Pablo na sumurung dut probinsiya et Masedonia bekeꞌ probinsiya et Akaya mura meglahyun dut lungsud et Jerusalem. Kwan ye, “Keilangan ku sumurung dut lungsud et Roma mewanan eset lungsud et Jerusalem.” 22 Pineuna ye dut probinsiya et Masedonia de Timoteo bekeꞌ si Erasto, duwa eset kenyeng tetehagen, indyari ya in timinerna sengkerit eset probinsiya et Asia.

23 Atin negang timpu neinabu itueng sembatung keeriweraan sabab eset Dalan et Empuꞌ. 24 Maya sembatung menenelsal ingaran ye si Demetrio, pegbaalen ye et meririnek neng pengempuꞌempuan neng benwa na emas et kedyeng empuꞌempung libun si Artemis. Bekeꞌ itue mekeprian dye et kelang siin. 25 Pinenimung ye kenyeng mengengeradya sampay lein negang mengeꞌ taaw na kwantin gasi pegkeredyanen, kwan ye, “Mengeꞌ kesebeyaan ku, sewd myu ne itueng pengkebiyagan na pegmewanan et kityung kementirian. 26 Nebibiriꞌ myu bekeꞌ mekekingeg na baꞌ enu pegbuwaten i Pablo tuꞌ. Pegsugiren ye ne lein empuꞌ itueng mengeꞌ empuꞌ na pegbuwaten et keremut, bekeꞌ mekansang ne nepeasip ye, negayat diki lang atueʼt lungsud et Epeso, imbes sampay dut kelang probinsiya et Asia. 27 Meyaat itueng beliwanan et abar na atin, lengku mengeꞌ taaw meres sagkaꞌ eset usa tyu, mengeꞌ taaw diki esipen itueng empuꞌempung si Artemis. Bekeꞌ itueng empuꞌempung si Artemis na pegendelen dut Asia bekeꞌ dut sengketelingkepaʼt dunyaꞌ, na tiban diki ne untebien.”

28 Pegkekingeg et itue, siminulak iseg dye bekeꞌ nememeres et mebasag, “Bentugen si Artemis et mengeꞌ tawʼt Epeso!” 29 Angkansa neeriwaraꞌ ne itueng sengkelungsuran; ginuyud dye de Gayo bekeꞌ si Aristarko, mengeꞌ tawʼt Masedoniang kesebayaꞌ i Pablo dut pepenewan, bekeꞌ nepebeꞌbayaꞌ dye ne nemengdateng dut kinensangaʼt taaw. 30 Gaay teyen i Pablo na marap eset kinensangan, segwaꞌ kaya lang ya tinugutan et mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ. 31 Negperaak gasi kenye mengeꞌ senung pegibuteʼt lungsud et Asia, neng mengeꞌ biꞌbilaꞌ ye bekeꞌ meget neng pineamay-amayan ya na endey lang sumurung dut kinensangaʼt taaw.

32 Meeriwarang-meeriwaraꞌ banar itueng kinengsangaʼt taaw. Memegberes et mebasag neng seng ginis itueng senung mengeꞌ taaw, bekeꞌ iba in lein gasi pegbersen dye, sabab kaya lang nesewran et kinensangan baꞌ manu dye nemegtingtimung. 33 Keblan et mengeꞌ senung mengeꞌ taaw esentin, itueng si Alejandro ne sinebaban sabab ya key in pineelep et tawʼt Judio dut unaan. Angkansa kiminumpas ya eset mengeꞌ taaw na endey gumibek apang mekeperetiꞌ ya, na kaya nekesalaꞌ dye. 34 Pegketbes, ganang mekilala dye na ya tawʼt Judio, nemegdingdingan dye ne neres et mebasag et kwantin, seled et duwang kelisagan, “Mebantug si Artemis neng tawʼt mengeꞌ Epeso!”

35 Keetbes-etbesan itueng mengeꞌ taaw nepedeheng et pegibuteʼt lungsud. Kwan ye, “Mengeꞌ tawʼt Epeso, ginsan taaw nekesewd ne na itueng lungsud et Epeso na ya mekepengendelan et pengempuꞌempuan naꞌ benwa naꞌ pegbentugen si Artemis bekeꞌ mekewasang batu na neregdag mawaꞌ et langit. 36 Diki mekedyari na mepeiluan itueng mengeꞌ ginis na itue. Angkansa pegdeheng kew! Endey kew peleꞌlaluꞌ. 37 Kaya gasi penakew et mekewasang pegusalen dut seled pengempuꞌempuan naꞌ benwa etawa penuwara eset kityung empuꞌempuan na itueng mengeꞌ taaw na binibit myu atue. 38 Angkansa na baꞌ itueng si Demetrio bekeꞌ itueng mengengeradyang kebayaꞌ ye na maya itindal atu eset misan sinu, ukab itueng mengeꞌ ukuman bekeꞌ maya mengeꞌ pegibuten; menindal lang itueng misan sinu eset dimyu. 39 Temed na baꞌ maya nega ibang ginis na pegeebulen myu, itue megmendyaring pegsewdsewran et sembatung rungrupung na sigun dut mengeꞌ saraꞌ. 40 Mebetengan kityu na pengeriwaraꞌ eset eldew na itue sabab kaya kesabab-sebaban bekeꞌ merawa-rawa et itueng keeriweraan.” 41 Ganang mesugiran yeʼt itue, pinepanew ye ne itueng mengeꞌ taaw.

20

Siminurung dut Bangsa et Masedonia bekeꞌ Bangsa et Gresia

1 Ganang nepehendeng ne itueng keeriweraan, pinetingkag i Pablo itueng mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ bekeꞌ pinebasag kedyeng seled. Pegketbes, ya in nemuhun ne eset kedye bekeꞌ siminurung ne et Masedonia. 2 Pinemeritaꞌ ye itueng mengeꞌ kelungsud-lungsuran duntin bekeꞌ pinenulduan ye itueng mengeꞌ mengengandel. Negpelahyun ya seked nekerateng eset bangsa et Gresia. 3 Indyari timinerna ya duntin et telung bulan. Ya teyen meglayag pesurung dut bangsa et Siria, segwaꞌ neebaran ye na maya bahum itueng mengeꞌ tawʼt Judio sagkaꞌ eset kenye. Angkansa iningin ye ne lang na dut lungsud et Masedonia gasi ya tumalib eset kenyeng pegpeuliꞌ. 4 Nememayaꞌ kenye itueng tawʼt Bereang si Sopater, na yegang i Pirro, kwantin gasi de Aristarko bekeꞌ si Sigundo na mengeꞌ tawʼt Tesalonika, si Gayo na tawʼt Derbe, si Timoteo, bekeꞌ de Tikiko, bekeꞌ si Tropimo na mengeꞌ tawʼt Asia. 5 Nemeguna dye ne, indyari nemenagey dye ne damen dut lungsud et Troas. 6 Pegketbes, kami gasi neglayag mewanan dut lungsud et Pilipos pegketalib et Pegkenkaan et Bengbang na Kaya Pikembang, bekeꞌ diminateng kay dut lungsud et Troas pegdatek ikelimang eldew bekeꞌ nemegbeꞌbayaꞌ kay kedye duntin. Timinerna kay duntin et pitung eldew.

Emuring Pemeritaꞌ i Pablo dut Lungsud et Troas

7 Ganang unang eldew et senglinggu, kami nemegtingtimung apang megdingdingan mengaan bekeꞌ itueng mengeꞌ mengengandel. Indyari si Pablo nengabar kedye seked tengaꞌ gebi sabab mugad ya kinerikleman. 8 Mekansang siluꞌ eset sisingled dut dibuwat neng pinegtingtimungan kay. 9 Na maya megearung eset penendewan sembatung subur na ingaran ye Eutiko. Sabab et kebuwateng pegpeabar i Pablo, ya in nekeigaꞌ et melek. Neregdag ya mewanan dut iketlung megpangkat et kenyeng pegderetunan segwaꞌ patey ne ya ganang bikyaten. 10 Indyari nineug si Pablo. Pegketbes kinleban naꞌ kinekepan ye itue. “Kas kew pegeriwaraꞌ”, kwan ye, “Biyag nega ya!” 11 Timinindal gasi peuliꞌ si Pablo, supaya mengaan et pinukputek neng bengbang na kebayaꞌ itueng mengeꞌ mengengandel. Negpelahyun ya et pekipegsudsugid kedye seked megkueldew, mura nugad. 12 Itueng subur gasi binibit nulit biyag bekeꞌ sukup dyeng megeenep.

Mewanan eset Lungsud et Troas seked dut Lungsud et Mileto

13 Siminakat kay et kapal letew bekeꞌ neglayag surung dut lungsud et Ason. Duntin ne pesekatan kay ki Pablo. Atin ne sugid ye damen sabab pegperuen ye na tumalib kay eset deplakan. 14 Ganang negkita kay dut lungsud et Ason, siminakat ya bekeꞌ nemegbeꞌbayaꞌ kay siminurung dut lungsud et Mitilene. 15 Mewanan duntin, neglayag kay bekeꞌ kinedikleman, diminateng kay dut tengteng eset pulew et Kios. Pegdateng et sembatung eldew nepebiyaꞌ kay dut lungsud et Samos bekeꞌ pegtalib gasi et sembatu negang eldew, diminateng kay eset lungsud et Mileto. 16 Pinaru i Pablo na teliban itueng lungsud et Epeso, apang diki ne ya mekwitan dut probinsiya et Asia sabab ya in megderaliꞌ na. Baꞌ mekedyari lang, ingin ye teyen kerateng ne ya dut lungsud et Jerusalem eset eldew et Kenkaan et Pentekostes.*

Pegpuhun i Pablo eset mengeꞌ Kegunggurangan dut Lungsud et Epeso

17 Mewanan dut lungsud et Mileto, ya negpetahag dut lungsud et Epeso, indyari pinetingkag mengeꞌ kegunggurangan eset pengempuan naꞌ benwa duntin. 18 Pegdateng dye kenyeng sinugid: Kwan i Pablo, “Pegsesewren myu ne, na baꞌ senung deklaꞌ timpu neng pegterna ku eset dimyu, teyeg nega et unang eldew ku limimbut et probinsiya et Asia. 19 Negpekimbaba ku neʼt tetehageʼt Begerar neng si Jesus bekeꞌ megsiyak seled kuʼt pegsandal et mekansang neng pegsulay sabab et mengeꞌ pegbahum et sengmenung tawʼt Judio. 20 Kaya megtaguꞌ ku na megsugid dimyu et misan enung ikenunga myu eset dakeng pegtutulduꞌ dimyu, misan eset kinensangan etawa eset kebenwa-benwanan myu. 21 Pegpitua ku misan eset mengeꞌ tawʼt Judio etawa tawʼt Griego na subaliꞌ dye telikuran itueng kedyeng keselaan bekeꞌ megpeuliꞌ dut Empuꞌ bekeꞌ mengasip eset kityung Empung Jesus Kristo. 22 Tiban, eset tahag i Nakem et Empuꞌ, sumurung ku dut lungsud et Jerusalem, bekeꞌ kaya pegsesewren ku, na baꞌ enu meinabu daken duntin. 23 Itue lang pegsesewren ku eset kede kelungsuran na beritanen ku, pegsugid daken i Nakem et Empuꞌ, na megtetagey daken duntin pegkepirisu bekeꞌ kerupukan. 24 Temed kaya ne mergaꞌ eset daken itueng biyag ku, mesukupan ku lang itueng dakeng pegkekeradyanen bekeꞌ metbes itueng bubuwaten na binggey daken et Empung si Jesus, itueng pegpepebunayag et Menungang Abar pasal et ingasiꞌ et Empuꞌ.

25 “Pepekiledlamud ku dimyu sementaraꞌ pegpemitua ku pasal eset pengmilikan et Empuꞌ. Tiban sewd ku ne, na diki myu ne aku mebiriꞌ peuliꞌ. 26 Angkansa itueng eldew na itue, pegsugiren ku, diki lang aku metaksir na baꞌ maya misan sinu eset dimyu na peparak eset Empuꞌ apang dusaen. 27 Sabab pegpebunayag ku eset dimyu ginsan neng pegpeperuen et Empuꞌ eset dimyu, kaya pegtaguꞌ ku eset dimyu misan enu. 28 Ingetiꞌ myu dimyung diri bekeꞌ ginsan neng kebayaꞌ et kinensangan sabab dinatun dye i Nakem et Empung eset dimyung peginget. Ipaten myu ginsan neng mengengandel et Empuꞌ na atueʼt dunyaꞌ, sabab eset kepeteyan et Kenyeng diring Yegang pinebayaꞌ dye ne dut Empuꞌ.” 29 Indyari sinugid gasi i Pablo, “Nesewran ku na pegkeugad ku megsiseled ne itueng mengeꞌ menunulduʼt beres et Empuꞌ na mengakal tumbuꞌ eset dimyu bekeꞌ menulduꞌ dye et kaya keberbenaran. Dye in samat mengeꞌ unul neng ireng bekeꞌ diki lang mengingasiꞌ dimyu. 30 Mewanan ne gasi eset dimyu lumtew itueng mengeꞌ taaw meres et keembutan apang mepeibut itueng mengeꞌ mengengandel supaya elamen dye mengeꞌ mengengandel. 31 Angkansa meginget-inget kew. Rendemaꞌ myu na pinesewd ku kemyu, eldew gebi seled et telung teun, bekeꞌ mekansang neng luhaꞌ itueng sinendalan ku.

32 “Naꞌ tiban pegpenektak ku ne kemyu dut Empuꞌ bekeꞌ eset Kenyeng beres na pegpepebunayag et Kenyeng kenunganang seled. Ya itueng mekepepangger eset dimyu bekeꞌ mekebegey et ginsan neng redyikiꞌ na pinanyap Ye eset ginsan et Kenyeng pinependyaring metignaꞌ. 33 Kaya peggeayen ku siin, bulawan etawa pememadyuꞌ et misan sinu. 34 Pegsesewren myu ne na pegbaran ku ne pegkeradya supaya kepriʼt siin na ikebiyag kay bekeꞌ mengeꞌ kesebeyaan ku. 35 Pinebiriꞌ ku dimyu,” kwan i Pablo, “Subaliꞌ ketegeren tyu megkeradya supaya metebangan tyu sebarang mengeꞌ miskin. Subaliꞌ rendemen tyu binres et kityung Empung si Jesus, na kwan, ‘Mas lebing menunga menggey kasga tumerima.’ ”

36 Ganang nebres i Pablo itue, ya siminelukud bekeꞌ nemegdingan ginsan negpenalang dut Empuꞌ. 37 Dye ginsan megsisiyak na kinekepan bekeꞌ pinegerkan eset pesingil si Pablo sigun dut kedyeng arat. 38 Lebing pegrupukan dye banar itueng kenyeng pegsugiren, na ya diki dye ne mebiriꞌ peuliꞌ. Indyari linusu dye ne ya dut kapal letew.

21

Pegsurung i Pablo dut Lungsud et Jerusalem

1 Pegketbes kay nemuhun eset kedye, neglayag kay ne negtuy pesurung dut pulew et Kos. Kinedikleman diminateng kay dut pulew et Rodas, indyari mewanan esentin neglahyun kay dut lungsud et Patara.

2 Duntin netkanan kay sembatung kapal letew pesurung dut lungsud et Penisia, angkansa siminakat kay ne atin mura neglayag ne. 3 Nekapet kay eset tengteng et pulew neng Siprus na nekepayag eset tampar barat. Negpelahyun kay seked nekerateng eset probinsiya et Siria bekeꞌ diminungguꞌ dut lungsud et Tiro supaya ipeineug mengeꞌ nekeluan duntin. 4 Pinengebiaꞌ kay mengeꞌ mengengandel duntin, indyari timinerna kay eset kedye et pitung eldew. Pebiyaꞌ eset peginget et Nakem et Empuꞌ, sinugid dye ki Pablo na endey ne dumuntin dut lungsud et Jerusalem. 5 Ganang senglinggu ne liminabay nugad kay ne duntin bekeꞌ negpelahyun kay ne nanew. Ginsan dye nemenglusu ne damen, nememayaꞌ ne sampay kedyeng keesewaan bekeꞌ keyegangan seked nekapet kay dut liwan et lungsud. Pegdateng kay et deplakan, siminelukud kay ginsan na negpenalang. 6 Indyari pegketbes kay nemuhun et kede sembatu kedye, siminakat kay ne et kapal letew bekeꞌ dye in nemenguliꞌ ne gasi.

7 Mewanan eset lungsud et Tiro, neglahyun kay et peglayag seked nekerateng kay et lungsud Tolemaida. Bineritaꞌ kay mengeꞌ ketipusdan eset Empuꞌ duntin, indyari megsingapun kay ne timinernaꞌ esentin. 8 Kinedikleman neglahyun kay ne dut lungsud et Sesarea. Timinerna kay dut benwa i Pelipe neng mengengabar et Menungang Abar. Sembatu ya eset pitung kelelekian neng piniliꞌ seneꞌ tiꞌ dut lungsud et Jerusalem. 9 Maya epat keyegangan ye libun budyang ne mengeꞌ mengengabar et beres et Empuꞌ. 10 Pegketalib neng mengeꞌ senung eldew, diminateng mewanan dut probinsiya et Judea sembatung tarus et Empuꞌ na ingaran ye si Agabo. 11 Ya neset damen, insiꞌ ye bebetek i Pablo indyari pinungpung ye kenyeng diring tiked bekeꞌ keremut. Negberes si Agabo, kwan ye, “Itue sinugid et Nakem et Empuꞌ, ‘Kwantin kepupungpung et mengeꞌ tawʼt Judio dut lungsud et Jerusalem na empuʼt itueng bebetek bekeꞌ ya ekalan bekeꞌ ibgey dut mengeꞌ taaw lein Judio.’ ”

12 Pegkekingeg et itue, pineamay-amayan kay si Pablo bekeꞌ mengeꞌ taaw duntin na endey ne sumurung dut lungsud et Jerusalem. 13 Segwaꞌ siminambag ya, “Manu angkan takuꞌ megsiyak kew? Kasiꞌ myu megperupuk seled ku. Sabab panyap ku ne pepungpung bekeꞌ imeteyen dut lungsud et Jerusalem na baꞌ alang-alang i Begerar Jesus.” 14 Ganang diki kay ne ya mebulagan, tingewan kay ne neres kenye. Kwan kay, “Metuman lang baꞌ keinginan et Begerar.”

15 Naꞌ pegketbes nekelabay senung mengeꞌ eldew, pinanyap kay dameng mengeꞌ keregmenan indyari siminurung kay neʼt lungsud et Jerusalem. 16 Nememayaꞌ ne damen senung mengengandel et Empuꞌ et mengeꞌ tawʼt Sesarea bekeꞌ tinurunan dye damen benwa i Manason na tawʼt Siprus bekeꞌ atue kay ne tetegeyan timinerna. Ya in mengengandel ne lagi.

Nemeritaꞌ si Pablo ki Jakob

17 Ganang diminateng kay neʼt lungsud et Jerusalem, mesegyaꞌ kay tinerima et mengeꞌ ketipusdaʼt mengengandel ki Jesus duntin. 18 Kinedikleman kami de Pablo nekipegbiriꞌ ki Jakob, na duntin gasi mengeꞌ megugurang na mengengandel. 19 Pegketbes na mepangling dye in, tinuturan i Pablo tegseꞌsembatu mengeꞌ ginis na binuwat et Empuꞌ dut mengeꞌ taaw lein Judio pebiyaꞌ eset kenyeng pegtabang.

20 Ganang nekingeg dye itue, dye in nemegbantug dut Empuꞌ. Indyari sinugid dye ki Pablo, na kwan, “Tipused, sewd mu, lengku maya ne mengeꞌ senung ribu dut mengeꞌ Judio na pemengandel dut ki Empung Jesus, bekeꞌ dyeng ginsan meget pegasip set Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises. 21 Maya nekepegpeabar eset kedye na kunuꞌ pegtulduꞌ mu eset ginsan neng tawʼt Judio in na meglelegdeng eset mengeꞌ lungsud neng mengeꞌ tawʼt lein Judio na telikuran dye itueng Keseraan i Moises. Indyari pegsugiren mu gasi in kunuꞌ, na endey dye ne tulien kedyeng mengeꞌ keyegangan etawa esipen itueng mengeꞌ keeratan et itueng mengeꞌ tawʼt Judio. 22 Enu takuꞌ tiban sugat buwaten? Tantung neebaran dye ne na nekeraten ke ne.

23 “Kwantin ne lang buwaten mu. Maya atuꞌ epat neng kelelekian na neetengean. 24 Lumamud ke ne kedye, apang buwaten mu na iba-iba dye eset peglilinas kuyun dut Keseraan. Sampay tengdaniꞌ bayad dye, apang mepeugisan dye et kedyeng ulu, indyari mesewran et ginsang taaw na kaya pelan keberbenaran pegbebersen pasal dimu in, erapun megpengebiyagan ke gasi et pegendelen mu Keseraan i Moises. 25 Segwaꞌ pasal gasi eset mengeꞌ mengengandel neng tawʼt lein Judio, sinurat kay ne dameng nepikiran; dyangan dye mengaan et misan enung pinelamak dut empuꞌempuan, etawa duguꞌ, etawa eset binikel neng setwaꞌ, sampay dyangan megbeis.”

26 Pegkelenag, pinebayaꞌ ne i Pablo kelelekian in, sampay binwat dye ne kelinasan, pegketbes ya in siminled ne dut Pengempuan naꞌ Benwa neng Templo. Indyari pepesewd na baꞌ ingyan metbes timpung nebtang et kelinasan apang mepelamak ating simayaꞌ eset kede sembatu kedye.

Nalew Si Pablo

27 Megketbes ne nebtang pitung eldew in, nebiriꞌ et mengeꞌ tawʼt Judio mewanaʼt probinsiya et Asia si Pablo in dut seled Templo. Nemengeriwaraꞌ dye et kekensangan et mengeꞌ taaw sampay pegalew ki Pablo. 28 Nemegmara dye et, kwan, “Mengeꞌ tawʼt Israel, tebangan myu kami! Itueng taaw misan embe merateng ye, penulduꞌ ya in atu dut bangsaʼt Israel, atu eset Keseraan i Moises, sampay atu eset itueng Templo. Negpebayaꞌ nega ya et mengeꞌ tawʼt Griego dut seled et Templo tuꞌ, angkansa pineridiꞌ ye itueng pasek metignaꞌ neng sisimeyaan!” 29 Nebluan dye itue sabab dye in nemekebiriꞌ mena iba-iba i Pablo dut kebebenwanan si Tropimo neng tawʼt Epeso. Kebluan ya pinebayaꞌ i Pablo dut seled Templo.

30 Neeriwara sengkelungsuran, indyari nemegdarak mengeꞌ taaw dut Templo. Sinegmak dye sampay pinegguguyud si Pablo peliwan et Templo, pegketbes megtuy ne tinengleb lelengewan. 31 Na kuimetayen dye ne teyen si Pablo, segwaꞌ nekerateng abar dut pegibuteʼt rehimyento na eriwaraꞌ ne sengkelunsuraʼt Jerusalem. 32 Negpebayaꞌ itue megtuy et mengeꞌ sundalu sampay metaas neng ranggoʼt sundalu, nemegdeꞌdaliꞌ ne siminurung dut pegrungrupungaʼt taaw tiꞌ. Pegkebiriꞌ dut metaas neng rangguʼt sundalu sampay kesundeluan in, tingewan dye ne menakit ki Pablo. 33 Kinebian et metaas na pegibuten et mengeꞌ sundalu si Pablo sampay inalew, indyari pinepungpung et duwang rantay. Pegketbes nengingkut ya, kwan, “Sinu taaw tuꞌ? Enu takuꞌ kenyeng nebuwat?” 34 Lein-leing pegbersen et mengeꞌ taaw. Indyari sabab et keeriweraan diki meretian et metaas neng pegibuten neinabu in, angkansa pinebibit ye si Pablo dut kampo. 35 Pegdateng dye dut egdan, si Pablo in tinenggul neʼt mengeꞌ sundalu sabab mengeꞌ taaw tiꞌ meiiseg. 36 Na ating masa mengeꞌ pelulundug kedye tiꞌ na megmemara et, “Ya in peteyen!”

Inepinan i Pablo kenyeng Diri

37 Ganang ipesled ne si Pablo dut kampo, negpeingasiꞌ ya eset metaas neng pegibuten, kwan, “Mekedyari ku be mekebres dimu?” Kwan et pegibuten, “Kusewd ke takuʼt Griego? 38 Na lengku, lein takuꞌ ikew tawʼt Egipto nekeuna tiꞌ pegeriwaraꞌ sampay nepebukid megbebayaꞌ epat neng ribung kelelekian neng mengrerampas?” 39 “Dein lang!” sambag i Pablo. “Aku tuꞌ sembatung Judio, pinengganak dut lungsud et Tarso, mewanaʼt probinsiya neng Silisia. Meglelegdeng gasi et itueng bantug na lungsud. Buniyak gay ku teyen mekepegberes dut mengeꞌ taaw.” 40 Tinugutan gasi ya in et metaas neng pegibuten, angkansa timinyeg si Pablo dut pegpatag sampay neninyal dut mengeꞌ taaw. Indyari ganang memengingeg ne atin ne, pegberes yeʼt bebresan Hebreo dut kedye.

22

1 Sinugid i Pablo kedye, kwan ye, “Mengeꞌ kenggurangan et mengeꞌ tawʼt Judio bekeꞌ ketipusdan ku neng Judio, kinggaꞌ myu na isugid ku tiban dimyu bilang pegdawa et diriꞌ ku.” 2 Ganang nekingeg dye na Ya neres pelan et bebreseʼt Hebreo, kaya dye ne memegibek. Negpelahyun si Pablo. 3 “Aku tuꞌ sembatung tawʼt Judio, pinengganak dut lungsud et Tarso eset probinsiya et Silisia, temed dimineklaꞌ atueʼt lungsud et Jerusalem. Negiskul ku ki Gamaliel bekeꞌ mekseg na tinulduan ye aku et Keseraan et kityung keupuꞌupuan. Saliꞌ myu ginsan, aku tuꞌ tantu na pegsukuꞌ dut Empuꞌ. 4 Pegpeliyutan ku bekeꞌ pepepatey itueng mengeꞌ megibut et egama pegngeranaʼt Ating Dalan. Pepepungpung ku bekeꞌ ipepirisu dye, pelelaki pelibun. 5 Mekepegpesebanar pasal itue, itueng pegibuteng pariꞌ bekeꞌ itueng ginsan neng kerupungan et megugurang. Binggeyan dye nega aku et mengeꞌ surat tudyu eset mengeꞌ Judio dut lungsud et Damasko, bekeꞌ siminurung ku duntin apang elewen itueng mengeꞌ megiibut duntin, indyari bibiten atueʼt lungsud et Jerusalem apang dusaen.”

Pegtuturanen i Pablo Pegkepengandel Ye

(Keradya 9:1-19; 26:12-18)

6 “Ganang megtetengaldew ne nekeuna tiꞌ, indyari agen megeapet ku neʼt lungsud et Damasko, megtuy kiminlat diminelidyap eset daken neng pelilibut sembatung telang mewanan dut langit. 7 Nepermak ku eset lugtaꞌ, indyari nekekingeg ku et sembatung luluwaan na neres daken, kwan, ‘Saulo, Saulo! Manu angkan pegtiksaan mu takuꞌ aku?’ 8 Indyari siminambag ku, ‘Sinu kew takuꞌ tuꞌ Begerar?’ Kwan Ye, ‘Aku tuꞌ si Jesus na tawʼt Nasaret na dimung pegtiksaan.’ 9 Nebiriꞌ et mengeꞌ iba ku kelang telang, temed kaya lang nekingeg dye luluwaʼt negberes daken tiꞌ. 10 Indyari daken gasing iningkut, kwan, ‘Enu takuꞌ itueng ipebuwat myu daken Empuꞌ?’ Kwan Ye daken, ‘Tumyeg ke, bekeꞌ dumuntin dut lungsud et Damasko. Isugid dimu duntin ginsan neng merapat mu buwaten.’ 11 Nebleg ku sabab et pulew neng telang na atin, angkansa dinundun mene aku et mengeꞌ iba ku pesled dut lungsud et Damasko.

12 “Maya sembatung lelaki eset lungsud et Damasko in na ingaran Ye Ananias. Ya in mempuen gasi bekeꞌ megpengempuꞌ dut Empuꞌ. Penuman ya et Keseraan tyu, bekeꞌ peguntebien ye et mengeꞌ tawʼt Judio na megeldeng esentin. 13 Siminurung si Ananias dut daken, timinyeg eset abiꞌ ku bekeꞌ sinugid ye daken, ‘Tipused Saulo, kebiriꞌ ke ne.’ Atin neng masa megtuy neneuliꞌ penyek bekeꞌ nebiriꞌ ku ne ya. 14 Sinugid ye nega, kwan, ‘Piniliꞌ ke et Empuꞌ et mengeꞌ kegunggurangan tyu apang mesewran mu penedseled Ye, mebiriꞌ Kenyeng Pasek na Metignaꞌ Yegang bekeꞌ mekingeg pengluluwaan Ye. 15 Sabab ikew ne tuꞌ megmendyaring saksiꞌ Ye, apang pesebenaran dut ginsan neng taaw pasal dimung nebiriꞌ bekeꞌ nekingeg. 16 Indyari tiban, endey ke ne megalang-alang. Tumyeg ke bekeꞌ megpebewtismu, indyari pebiyaꞌ megpenelangin ke ki Begerar Jesus, tewen mu dut Empuꞌ na empunen Ye dimung mengeꞌ keselaan ampaꞌ megmendyaring melinas ke.’ ”

Pegtahag ki Pablo eset mengeꞌ Lein-leing Taaw

17 “Negpeuliꞌ ku atueʼt lungsud et Jerusalem, sementaraꞌ aku tuꞌ duntin neʼt templo bekeꞌ pegpenelang, na maya lang neterebinbinen ku. 18 Nebiriꞌ kuʼt Begerar bekeꞌ sinugid Ye daken, ‘Ketikasaꞌ ne! Ugariꞌ megtuy itueng lungsud et Jerusalem, sabab diki lang terimanen et mengeꞌ taaw atue itueng dimung pesebanar pasal daken.’ 19 ‘Begerar,’ kwan ku, ‘nesewran dye na pegeliliten ku mengeꞌ sinagoga apang ipepirisu bekeꞌ ipelapes itueng mengeꞌ pengandel dimu. 20 Indyari ganang peteyen si Esteban na dimung saksiꞌ, aku tuꞌ megtitiyeg duntin ne megpekisulut dut mengeꞌ nengimatey kenye, bekeꞌ aku nega nengdyaga et mengeꞌ repanan dye.’ 21 Temed sinugid daken et Empuꞌ, ‘Manew ke, sabab tehagen ku ikew na surung dut merayuꞌ, dut mengeꞌ lein-leing taaw.’ ”

22 Seked dut mengeꞌ sengkeritang mengeꞌ taaw duntin memegkikingeg ki Pablo. Segwaꞌ eset sinugid ye na surung ya dut mengeꞌ lein-leing taaw, dye in nemegberes et mebasag, “Peteyen kwantin neng taaw in! Diki ya megmendyaring megbiyag!” 23 Pelahyun dye megberes et mebasag, pegsabug et tehuk eset deres bekeꞌ binukluꞌ dye mengeꞌ repanen apang ipebiriꞌ keisegan dye. 24 Angkansa tinehagan et kumander* et rehimyento na bibiten si Pablo dut kampu, bekeꞌ pelepsan apang mesewran na baꞌ manu angkan kwantin ne lang pegberes et mebasag et mengeꞌ Judio atu eset kenye. 25 Segwaꞌ ganang Ya in mepungpung dye ne et tali, sinugid i Pablo, eset kapitan na esentin, “Pegtugutan be takuꞌ et ukum na lepsan itueng sembatung Romano misan nega kaya ketugutan et mengeꞌ keukuman?” 26 Ganang nekingeg itue et kapitan† et mengeꞌ sundalu, siminurung ya dut kumander na pegibuten, pegketbes negsugid, kwan, “Enukwanen takuꞌ itue? Tawʼt Romano pelan itueng taaw!” 27 Angkansa kiminabiꞌ ki Pablo itueng kumander, indyari iningkut ye, “Ikew be tuꞌ takuꞌ tawʼt Romano?” “Eꞌ,” sambag ye. 28 Sinugid et kumander, “Mekansang neng pirak negbayad ku apang megmendyaring tawʼt Romano.” Sambag i Pablo, “Segwaꞌ aku tuꞌ tawʼt Romano tiniharan nega sengkeganak.” 29 Nemegdeꞌdaliꞌ ne neperayuꞌ itueng mengeꞌ nemengingkut kenye. Timinakut gasi itueng kumander et rehimyento sabab pinepungpung ye et rantay si Pablo, atin pelan sembatu gasi neng Romano.

Si Pablo eset Elepan et tawʼt Kekunsialan neng Sanedrin

30 Gay metantu et kumander na baꞌ enu nega takuꞌ itueng pinenindal et mengeꞌ tawʼt Judio atu ki Pablo. Indyari kinedikleman pinegtingtimung ye itueng mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ bekeꞌ itueng sengkerurungaʼt Kekunsialan neng Sanedrin, bekeꞌ binebaran et siget si Pablo, mura pineineug bekeꞌ pineelep kedye.

23

1 Timinengteng si Pablo eset kedye dut kekunsialan neng Sanedrin bekeꞌ negsugid, “Mengeꞌ ketipusdan kuʼt tege-Israelita, pengebiyagan ku na melinas dakeng seled eset elepan et Empuꞌ seked eset eldew na itue.” 2-3 Pegkekingeg et itue, nenahag itueng pinekepegibuten et pariꞌ na si Ananias eset mengeꞌ megetiyeg mekabiꞌ eset kenye na tepakan eset babaꞌ i Pablo. Indyari sinugid i Pablo kenye, “Lipaken ke et Empuꞌ, ikew na mepegsedsewd! Nekearung ke esentin apang ukuman aku kuyun eset Keseraan, temed ipinetpakan mu aku indyari atin sagkaꞌ dut Keseraan!” 4 Binres et mengeꞌ nemeketiyeg duntin, kwan, “Pegudyuen mu itueng pinekepegibuten et pariʼt Empuꞌ!” 5 Siminambag si Pablo, “Mengeꞌ ketipusdan, kaya lang nesewran ku na Ya pelan itueng pinekepegibuteng pariꞌ et Empuꞌ. Sabab pelan nesusurat tuꞌ na, ‘Endey ke megberes et meyaat atu eset pegibuten et bangsa myu.’ ”

6 Ganang nesewran i Pablo na duntin maya tawʼt Saduseo bekeꞌ tawʼt Pariseo, angkansa negberes ye et mebasag, kwan ye, “Mengeꞌ ketipusdan, aku tuꞌ tawʼt Pariseo, yegang et tawʼt Pariseo. Aku tuꞌ peguukumen tiban sabab eset pegarap na pebiyagen peuliꞌ et Empuꞌ mengeꞌ patey.” 7 Netbes lang ibres i Pablo itue, negsedsagkaꞌ mengeꞌ tawʼt Pariseo bekeꞌ mengeꞌ tawʼt Saduseo pasal et itue, indyari netahak nemegtingtimung na itue. 8 Sabab kwan et mengeꞌ tawʼt Saduseo na diki ne peuliꞌ megbiyag itueng mengeꞌ patey bekeꞌ kaya ne dereakan et Empuꞌ etawa kuruduaʼt taaw. Segwaꞌ itueng mengeꞌ tawʼt Pariseo gasi na penelinga et ginsan neng itue. 9 Indyari nasag ne kedyeng beres. Timinyeg itueng mengeꞌ senu eset mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan na kesulut et itueng mengeꞌ tawʼt Pariseo, bekeꞌ mekseg na negmendiꞌ. Kwan dye, “Kaya lang mebiriꞌ kay na keselaan et tawʼt itue. Manu ganaꞌ takuꞌ baꞌ maya sembatung nakem etawa sembatung dereakan et Empuꞌ na megberes eset kenye?”

10 Indyari ganang megmendyaring megdereklaꞌ ne itueng kedyeng pegsedsagkaꞌ, timinakut itueng kumander neng sundalu na kaluꞌ pegtengtebangan dye pegrereyaken si Pablo, angkansa tinahag ye kenyeng mengeꞌ sundalu pineisiꞌ si Pablo, indyari pinesled dut kampo.

11 Pegkegebi, timinyeg Begerar si Jesus eset abiꞌ i Pablo bekeꞌ neres eset kenye, kwan, “Besagan mu dimung seled! Negpesebanar ke pasal eset daken atueʼt lungsud et Jerusalem. Kwantin gasi buwaten mu dut lungsud et Roma.”

Pegbehuman Peteyen i Pablo

12 Kinerikleman, nemegtimung itueng mengeꞌ tawʼt Judio bekeꞌ nemegsumpaꞌ na diki mengaan etawa menginum seked diki dye mepeimatey si Pablo. 13 Diki kumurang lumebi et epat neng pulung lelaki itueng mengeꞌ nenumpaꞌ et kwantin. 14 Siminurung dye dut mengeꞌ pegibuteng pariꞌ bekeꞌ dut kenggurangan et lungsud, indyari kwantin binres, “Kami tuꞌ meget kay nenimbahat na nenumpaꞌ na diki lang menginam et kekanen seked ingga peꞌ nepatey kay si Pablo. 15 Angkansa tiban, tewaꞌ myu bekeꞌ eset tawʼt Kekunsialan neng Sanedrin dut kumander et rehimyento na ipeineug peuliꞌ atue si Pablo, samat pegsebebanan myu ne na utuken myu et menunga itueng kenyeng ituturan. Indyari ganang eset dalan peꞌ peteyen kay ne ya.”

16 Naꞌ itueng pegperuen nekingeg et kemenaken i Pablo, yegang na lelaki et kenyeng tipused na libun. Angkansa sinurungan ye si Pablo dut seled kampo apang ipabar ye itue ki Pablo. 17 Indyari tiningkag i Pablo sembatu eset mengeꞌ kapitan et sundalu bekeꞌ negsugid na kwan, “Ibaniꞌ myu daken itueng subur dut kumander mu sabab maya lang isugid ye.” 18 Angkansa pinebayaꞌ ya et kapitan bekeꞌ binibit dut kumander ye. Kwan et kapitan, “Tiningkag aku et pirisung si Pablo, bekeꞌ inangat ye aku na inibanan atueʼt dimu itueng subur, sabab maya kunuꞌ isugid ye dimu.” 19 Kineptan et kumander eset keremut et subur bekeꞌ pinerayuꞌ. Ingkut ye, “Enu takuꞌ tuꞌ isugid mu?”

20 Siminambag subur in, kwan ye, “Pinegsulutan et mengeꞌ tawʼt Judio na tewen eset dimu na ipeelep si Pablo diklem eset mengeꞌ tawʼt Kekunsialan neng Sanedrin, indyari kunuꞌ beꞌbaluꞌ liling-lilingen et menunga. 21 Segwaꞌ kas kew teyen penelinga, sabab epaan ya et diki lumebi-kumurang et epat neng pulung taaw. Nemegsumpaꞌ mengeꞌ itue na diki dye mengaan etawa menginum seked diki dye meimatey si Pablo. Panyap dye ne tiban, indyari ketugutan mu mene pegtetegeyen.” 22 “Kasiꞌ pegsugiraꞌ dut misan sinu na pinesewd mu itue eset daken,” kwan et kumander. Indyari pineuliꞌ ye ne subur na itue.

Pinebibit si Pablo dut ki Gobernador Pelis

23 Itueng kumander neningkag et duwang kapitan bekeꞌ sinugid eset mengeꞌ itue, “Ipepenyapaꞌ myu duwang gatus neng sundalu, kebayaꞌ pitumpulung memegkukuraꞌ bekeꞌ duwang gatus neng memumudyak apang sumurung dut lungsud et Sesarea, tiban neng lisag siyam et gebi. 24 Memanyap kew gasi et mengeꞌ kuraꞌ na sekatan i Pablo indyari ilusuaꞌ myu ya ki Gobernador Pelis. Ingetiꞌ myu et menunga!”

25 Indyari negsurat ya et samat kwantin,

26 “Pegmerganen ku neng Gobernador Pelis, mewanan ki Klaudio Lisias, menungang pegpangling!

27 “Itueng lelaki inalew et mengeꞌ tawʼt Judio bekeꞌ peteyen na teyen. Nesewran ku na ya tuꞌ sembatung tawʼt Romano, angkansa nepebayaꞌ ku iba-iba et mengeꞌ sundalu na bewinen ya. 28 Ginaay ku na mesewran na baꞌ enu itueng sumbung atu eset kenye, indyari pinebibit ku ya dut mengeꞌ tawʼt Kekunsialan neng Sanedrin. 29 Nesewran ku na itueng bintang eset kenye pasal eset mengeꞌ kesusaan eset kedyeng Keseraan, segwaꞌ lein lang itue sugat neng sebaban apang ya in ipepatey etawa pirisuen. 30 Ganang mesewran ku na ya tuꞌ pegpeperueng peteyen et mengeꞌ Judio, megtuy ku ne ya pinebibit eset dimu. Sinugid ku eset mengeꞌ nemegsumbung, na dut dimu mene dye megelep et sumbung atu eset kenye.”

31 Tinuman et mengeꞌ sundalu itueng tahag eset kedye tudyuꞌ ki Pablo. Kinegebian inisiꞌ dye si Pablo bekeꞌ binibit dut lungsud et Antipatris. 32 Kinedikleman, negpeuliꞌ et kampo itueng mengeꞌ sundalu, temed netektak mengeꞌ mengunguraꞌ apang pelembus ne iba-iba si Pablo. 33 Pegdateng dut lungsud et Sesarea, binibit dye si Pablo dut Gobernador bekeꞌ binggey kenye surat. 34 Pegkebatsaꞌ eset surat, iningkut et Gobernador si Pablo na baꞌ enung probinsiya ye. Indyari mesewran ye na ya tawʼt Silisia. 35 Pegketbes sinugid ye, “Kinggen ku kasu mu pegdateng et negsumbung dimu.” Indyari pinedyeganan ye si Pablo dut kelang benwa na binaal i Surutan Herodes tagnaꞌ tiꞌ.

24

Sumbung Atu ki Pablo

1 Mekelabay limang eldew, diminateng dut lungsud et Sesarea pinekepegibuteʼt Paring si Ananias, kebayaꞌ mengeꞌ senung megugurang et lungsud bekeꞌ sembatung menenenggung na ingaran ye Tertulo. Binres dye eset Gobernador kedyeng sumbung atu ki Pablo. 2 Indyari ganang ielep kedye si Pablo, tinegnanan ne i Tertulo pegsusumbung ye, bekeꞌ kwantin kwan ye:

“Pegesipen ku neng Gobernador Pelis, utang kay eset dimung meutek neng pengunguna na kelang kesenangang nekwit kay neng pegreresanen, kwantin gasi pegbebagu pasal dut kenunganan et bangsa na itue. 3 Itue pegkilelanen kay bekeꞌ dut ginsan neng pegpeselematan et dimu misan embe kami bekeꞌ misan ingyan. 4 Segwaꞌ apang ikew diki ne mesensaraꞌ, na baꞌ teyen mekedyari lang kami tuꞌ kinggaꞌ myu misan sengkepupuran lang bekeꞌ dut kenunganan et nakem mu. 5 Sabab netkanan kay na menenasew lelaki ne itue. Pegeriweraan ye mengeꞌ tawʼt Judio misan embe mekerateng, bekeꞌ penguna ye et sekta et mengeꞌ Nasareno. 6 Sampay sinulayan ye yeaten Templo kay, angkansa inalew kay ya. Ukumen kay ne teyen ya kuyun dut dameng Keseraan. 7 Segwaꞌ diminateng si kumander Lisias na pegibuten et rehimyento, bekeꞌ ya in inagew ye damen. 8 Sinugid et kumander damen na eset dimu na itindal itueng taaw na itue. Na baꞌ pegingkut mu eset kenye, mesewran mu ginsan pegsumbung kay atu eset kenye.”

9 Nekipegsembatu itueng mengeꞌ tawʼt Judio ki Tertulo, bekeꞌ pinesebenaran ginsan neng pegsugiren ye.

Si Pablo Neres eset Elepan i Gobernador Pelis

10 Sininyalan i Gobernador Pelis si Pablo apang meres, indyari neres ne ya:

“Pegmerganen naꞌ Gobernador Pelis, nesewran ku na kemyu nekwit neng mengungukum atueʼt bangsa na itue, angkansa megenep ku ne dumawa ku na meres ku pasal eset daken neng diri dut elepan mu. 11 Kayangga peꞌ nekapet sempuluꞌ duwang eldew pegdateng ku mawaʼt pegsurung ku dut lungsud et Jerusalem apang mengempuꞌ dut Empuꞌ duun. Metantu mu atin na baꞌ kemu mengingkut. 12 Naꞌ misan kasa, kaya dye aku nebiriꞌ nekipegdeꞌdawa et misan sinu dut seled et templo, etawa memuwat et keeriweraan dut sinagoga etawa dut misan embeng bagiꞌ et lungsud. 13 Kaya lang meielep dye keterangan eset kedyeng mengeꞌ penendes atu eset daken. 14 Pegterimanen ku na itueng pegempuꞌ ku dut Empuꞌ et dameng keupuꞌupuan kuyun eset Dalan i Kristo na pepebetang dyeʼt sembatung belingkeg na sekta. Temed pegendelen ku gasi ginsan neng ginis na nesusurat eset Keseraan binggey ki Moises sampay mengeꞌ buuk et mengeꞌ tarus. 15 Saliꞌ tyu, pengandel ku gasi na biyagen peuliꞌ et Empuꞌ ginsan neng taaw, metignaꞌ bekeꞌ belingkeg. 16 Angkansa pegpengnaan ku daran na megmendyaring melinas daken neng penedseled eset elepan et Empuꞌ bekeꞌ taaw.

17 “Senung teun ku ne nelawaꞌ eset lungsud et Jerusalem, aku tuꞌ negpeuliꞌ apang menglusu et tabang neng pirak eset mengeꞌ rurungan ku, bekeꞌ menimayaꞌ dut Empuꞌ. 18 Kwantin pesi pegbuwaten ku ganang meretengan dye aku eset Templo, metbes buwaten peglilinas kuyun eset Keseraan. Sesenu mengeꞌ taaw na esentin bekeꞌ kaya gasi keeriweraan. 19 Segwaꞌ maya mengeꞌ senung Judio mawaꞌ dut probinsiya et Asia, na teyen nemengatuꞌ apang menindal et ukum, na baꞌ dye in maya nega mekedyaring isumbung atu eset daken. 20 Etawa baꞌ diki gasi, megsugid itueng mengeꞌ taaw na atue na baꞌ enu keselaang nebuwat ku na baꞌ aku in umalep ne dut tawʼt Kekunsialan neng Sanedrin dut Jerusalem. 21 Selyu ga maya sengmenu mesugid dye na belingkeg, itueng pegbuwaten ku ganang sugiren eset elepan dye, ipinemara ku, ‘Pasal et pegarap ku na megbiyag peuliꞌ itueng mengeꞌ patey, aku tuꞌ pegukumen eset elepan myu tiban.’ ”

22 Sabab si Pelis tuꞌ maya tepet neng kesewran pasal eset Dalan i Kristo itue, pinelibuas ye pegukum. Kwan ye, “Pikiren ku dimyung pegbersen pegdateng i Lisias neng pegibuten et seng ribu neꞌ sundalu.” 23 Tinehagan ye eset kapitan na petungguan si Pablo, segwaꞌ endey gipiten, baꞌ diki pesaran lang beritanen bekeꞌ tebangan et kenyeng mengeꞌ biꞌbilaꞌ.

Si Pablo eset Elepan de Pelis bekeꞌ Drusila

24 Meketalib mengeꞌ senung eldew, diminateng si Pelis, megbebayaꞌ esawa ye neng si Drusila na sembatung Judio. Pinetingkag ye si Pablo, indyari kiningeg pasal eset pengandel ki Jesus Kristo. 25 Segwaꞌ ganang megpelahyun neʼt menuturan si Pablo pasal et pegmendyaring metignaꞌ, meeteng et diri, bekeꞌ eset pegukum na megderateng, inirebutan et takut si Pelis bekeꞌ kwan ye, “Keugad ke ne tiban. Ipetingkag ku mene ikew peuliꞌ baꞌ maya ne timpu ku.” 26 Daran ye ipetingkag bekeꞌ biseranen si Pablo, sabab pegtetegeyen ye na ya in begeyan i Pablo et misan enung pirak.

27 Pegtalib et duwang teun, si Pelis sinembian i Porsio Pesto, temed seled pikiran i Pelis ipebiriꞌ peggayen et mengeꞌ tawʼt Judio, indyari pinesaran ye dut seled pipirisuan si Pablo.

25

Megmelilaꞌ si Pablo eset Emperador

1 Diminateng si Gobernador Pesto dut probinsiya na pegkekeptan ye. Pegketalib et telung eldew, siminurung ya dut lungsud et Jerusalem mewanan dut lungsud et Sesarea. 2 Naꞌ duntin mengeꞌ puuʼt pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ pengaraʼt mengeꞌ Judio na negelep eset kenye neng sumbung atu ki Pablo, bekeꞌ sinurug dye ya. 3 Pegtewen dye gasi bilang pegbebegey eset kedye et Gobernador, na ipebibit si Pablo dut lungsud et Jerusalem. Sabab maya bahum dye na epaan ya bekeꞌ peteyen. 4 Siminambag si Pesto kwan, “Si Pablo nepirisu dut lungsud et Sesarea, bekeꞌ megtuy ku na peuliꞌ duntin. 5 Peibanaꞌ myu ne daken dimyung mengeꞌ pegibuten bekeꞌ isumbung duun itueng taaw, na baꞌ ya tuꞌ maya keselaan.”

6 Pinelabay nega i Pesto walu etawa sempulung eldew dut lungsud et Jerusalem, mura negpeuliꞌ dut lungsud et Sesarea. Kinedikleman, nagap ya dut ukuman bekeꞌ nenahag na si Pablo ipeelep eset kenye. 7 Pegdateng i Pablo, pinelibutan ya et mengeꞌ tawʼt Judio mewanan dut lungsud et Jerusalem. Dye in nemetang et mekansang neng mebebegat na penendes atu eset kenye, segwaꞌ kaya dye nepesebenaran mengeꞌ atin. 8 Sinugid i Pablo bilang pegapin et bilug, “Kaya lang nekebuwat kuʼt sagkaꞌ et Keseraan eset tawʼt Judio, etawa atu eset Templo, etawa eset Emperador neng surutan et Roma.”

9 Segwaꞌ ingin i Pesto ipebiriꞌ peggayen et mengeꞌ Judio, indyari iningkut si Pablo, “Gaay mu be sumurung dut lungsud et Jerusalem apang duntin ku ikew sumerien?”

10 Timinubag si Pablo kwan, “Atuꞌ kuʼt elepaʼt ukuman et Emperador, atue merapat aku ukumen. Kaya ku nekebuwat et keselaan eset mengeꞌ tawʼt Judio, indyari atin sewd myu. 11 Na baꞌ aku tuꞌ siminagkaꞌ et Keseraan etawa nekebuwat et misan enung ginis na merapat dusaen et kepeteyan, diki ku sumagkaꞌ. Segwaꞌ na baꞌ kaya keberbenaran itueng mengeꞌ pegtendes dye eset daken, diki lang merapat na aku ibgey dut kedye. Angkansa megmelilaꞌ ku dut Emperador.”

12 Indyari nengingkut si Pesto eset kenyeng mengeꞌ memimitua na megugurang, indyari pegketbes sinugid kwan, “Sabab sinugid mu na megmelilaꞌ ke eset Emperador, indyari dut Emperador ke bibiten.”

Pinegelep si Pablo kire Surutan Agripa bekeꞌ ki Berenise

13 Meketalib mengeꞌ senung eldew, indyari diminateng eset lungsud et Sesarea si Surutang Agripa bekeꞌ esawa ye si Berenise apang memangling ki Pesto. 14 Ganang nekwit-kwit dye ne duntin, tinuturan i Pesto eset surutan pasal ki Pablo. Kwan ye, “Si Pelis maya tinektak ye atue sembatung pirisu. 15 Sasat aku dun negaʼt lungsud et Jerusalem, sinumbung ya daken et mengeꞌ puuʼt pariꞌ bekeꞌ mengeꞌ megugurang neng mengeꞌ tawʼt Judio bekeꞌ pegtewen na betangan yeʼt dusaen ya.

16 “Sinambag ku dye na lein lang kwantin arat et dameng Romano na mengdusa et misan sinung nesumbung na kaya lang megeelep megsembelang bagiꞌ, indyari keilangan maya timpu na mekepegapin eset bilug itueng nesumbung. 17 Angkansa ganang diminateng dye atue, kaya ne negduwa-duwa pikiran ku. Kinedikleman, pinetingkag si Pablo megtuy dut ukuman. 18 Ganang megelep-elepan dye ne, ya gasi in kaya dye pegsumbung eset enu negang mebegat na pegkekesalaꞌ na kira-kira ku na ibetang dye. 19 Segwaꞌ, itueng pegdeꞌdewanan dye lang pasal eset kedyeng egama bekeꞌ eset sembatung taaw na ingaran ye si Jesus. Patey ne itueng taaw ne itue, temed pegleges gasi i Pablo kedye na ya in biyag nega. 20 Diki lang mesewran ku na baꞌ enu iba buwaten ku eset kaso samat na itue, angkansa iningkut ku ya na baꞌ gay ye dut lungsud et Jerusalem ya ukumen. 21 Temed negmendiꞌ si Pablo bekeꞌ tineew na ipemehalaꞌ ne eset Emperador itueng selusayen eset kenyeng pegukum. Angkansa pinedyeganan ku ya apang ipebibit dut Emperador.” 22 Sinugid i Agripa ki Pesto, “Ingin ku na aku tuꞌ mekingeg taaw na atin.” Sinambag gasi i Pesto, “Mekingeg mu ya diklem.”

23 Kinedikleman, diminateng de Agripa bekeꞌ si Berenise eset maya mekansang ne ketaasan, kebayaꞌ mengeꞌ metetaas na sundalu bekeꞌ mengeꞌ bantug naꞌ taaw eset lungsud, bekeꞌ nemenled dut seled pegukuman. Tinehagan i Pesto na si Pablo tuꞌ bibiten duntin. 24 Indyari sinugid i Pesto, kwan, “Surutan Agripa, bekeꞌ ginsan neng mengeꞌ atue, na iba kay, atue e lelaki na tinindal-sinumbung daken et mengeꞌ tawʼt Judio atue bekeꞌ eset tawʼt Jerusalem. Pegberes dye et mebasag na diki merapat megbiyag. 25 Segwaꞌ eset pegsususi ku, kaya mebirinan ku et sebaban apang dusaen ya et kemeteyan. Pigay gaay ye megpeukum dut Emperador, indyari nemikir ku na ipebibit ya duntin. 26 Temed diki ku lang metentuan na mesurat eset Emperador pasal eset taaw na itue. Angkansa pineelep ku itue eset dimyu, lebi meglebi ne dimyu, Surutan Agripa, apang maya mesurat ku pegketbes na mesusi tyu ya. 27 Pegkira-kiranen ku na diki lang merapat ipebibit dut Emperador na sembatung pirisu baꞌ kayangga peꞌ pegtuturanen mengeꞌ sumbung atu eset kenye.”

26

Neggapin si Pablo eset Elepan i Surutan Agripa

1 Sinugid i Surutan Agripa ki Pablo na kwan, “Maya ketugutan ku na meres ke. Enu takuꞌ mesugid mu pasal eset dimung diri?” Indyari nenggeyʼt penguntabiꞌ si Pablo, pegketbes megberes bilang duminawa eset diriꞌ. 2 Kwan ye, “Surutan Agripa, pegeantang ku na sembatung kelang kesukuran na mekingeg mu itueng pegdeꞌdawa ku eset diriꞌ atu eset mengeꞌ sumbung neng mengeꞌ Judio. 3 Sabab mesewran mu banar ginsan keeratan bekeꞌ bebentanan et mengeꞌ tawʼt Judio. Angkansa pegtewen ku na kinggen mu mena aku et sandalen.

4 “Sewd et ginsan na tawʼt Judio tuꞌ na baꞌ enukwan ku mengebiyagan tegnanan nega eset dakeng sengkeyegang, eset seriling bangsa bekeꞌ eset lungsud et Jerusalem. 5 Nekwit ne pegsewd dye, indyari dye ne in mekepesebanar na baꞌ kedyeng geayen, na nengebiyagan ku bilang kesembatu et pinekemeget neng sekta et egama kay neng mengeꞌ tawʼt Pariseo. 6 Indyari tiban pegukumen aku punsabab eset daken neng pengarap eset tangeꞌ et Empuꞌ eset dameng mengeꞌ keupuꞌupuan na ipebiyag Ye peuliꞌ mengeꞌ patey. 7 Itueng tinangeꞌ saliꞌ gasing atin itueng pegeerapen na neterima et sempuluꞌ duwang tutusan et Israel, angkansa dye in kaya gibek na pemengempuꞌ dye dut Empuꞌ gebi eldew. Indyari sabab eset pegarap gasing atin, Surutan Agripa, aku tuꞌ sinumbungan et mengeꞌ tawʼt Judio! 8 Manu angkan takuꞌ pikiren et sinu-sinu et dimyu neng atue na diki ne mekedyari biyagen peuliꞌ et Empuꞌ itueng mengeꞌ patey?

9 “Keblan ku tuꞌ gasi nekeunang atin peꞌ in merapat ku na buwaten ginsang mekebuwat ku atu eset mengeꞌ mengengandel i Jesus na tawʼt Nasaret. 10 Indyari kwantin ne pesi binuwat ku eset lungsud et Jerusalem. Pinepirisu ku mekansang mengengandel, eset kepengyedian et mengeꞌ pegibuteng pariꞌ. Ganang dye in ukumaʼt kepeteyan, aku ne nesulutan nengukum dye. 11 Binusiksik ku ginsan neng sinagoga, bekeꞌ misan sinu eset kedye na mepetan ku duntin dusaen ku apang legeseng meres atu ki Jesus. Dut iseg ku ne banar pepeliyutan ku dye misan eset mengeꞌ lungsud na dut leing bangsa.”

Tinuturan i Pablo na baꞌ Enukwan Ya Megandel ki Jesus

(Keradya 9:1-19; 22:6-16)

12 “Atin ne dakeng pegerapen neng pegsurung ku dut lungsud et Damasko, bibit itueng surat et kepengyedian bekeꞌ ketugutan et mengeꞌ pegibuteʼt pariꞌ. 13 Segwaꞌ, Surutan Agripa, ganang tengaʼt ketengeldewan ne sasat kami tuꞌ megpepanew, nebiriꞌ ku sembatung tantu na kenewagan mewanan dut langit, metlang nega eset eldew. Mekepulew neng kenewagan eset daken sampay dameng kesebeyaan. 14 Ginsan kay in nepekleb et lugtaꞌ, indyari nekingeg ku itueng sembatung pengluluwaan, na negsugid daken, eset bebresaʼt Hebreo kwan, ‘Saulo, Saulo, manu takuꞌ angkan mu aku pegtiksaan? Ikew ne gasi mesekitan et pegiiseg mu in. Samaʼt ke mene limimbut et metetarem.’

15 “Indyari iningkut ku, kwan, ‘Begerar, sinu kew takuꞌ?’ Indyari sinambag et Begerar, ‘Aku tuꞌ si Jesus na dimung pegtiksaan. 16 Segwaꞌ megbangun ke bekeꞌ tumyeg! Nepebiriꞌ Ku dimu apang ikew deaken bilang mengeradya Ku bekeꞌ megpesebanar ke pasal eset nebiriꞌ mu tiban, sampay eset mengeꞌ ipebiriꞌ ku nega dimu. 17 Bewien ku ikew eset mengeꞌ tawʼt Judio bekeꞌ eset mengeꞌ tawʼt lein Judio na deakan Ku dimu. 18 Deaken Ku ikew dut mengeꞌ taaw na duntin, apang imukrat mu kedyeng mengeꞌ mata, apang ipeuliꞌ dye dut ketlangan mewanan eset kelingban, bekeꞌ dut Empuꞌ mewanan dut kependeyan i Seytan. Bekeꞌ eset pebiyaꞌ et pengandel dye in Daken, empunen eset kedyeng keselaan bekeꞌ kebayaꞌ et kedyeng megmendyaring pasek metignaꞌ eset Empuꞌ.’ ”

Tinuturan i Pablo pasal et Pegkeradya Ye

19 “Sabab et itue, Surutan neng Agripa, diki aku pengubaꞌ eset mengeꞌ penerebinbin mewanan dut langit. 20 Tinegnanan ku nenulduꞌ dut lungsud et Damasko, pegketbes dut lungsud et Jerusalem, dut sengkelungsuran et probinsiya et Judea, sampay gasi dut mengeꞌ tawʼt lein Judio. Ipegtulduan ku na merapat dyeng megsusun et keselaan dye, bekeꞌ mengandel dye dut Empuꞌ, indyariꞌ ipekilala et kedyeng pegsusun pebiyaꞌ eset mengeꞌ kebuwaten dye. 21 Sabab eset mengeꞌ ginisang itue, kwantin tinuturan ku, inalew aku et mengeꞌ tawʼt Judio na itue sementaraꞌ esentin kuʼt templo, indyari binahum dye aku peteyen. 22 Misan enukwan kaya gasi aku pinesaran et Empuꞌ. Angkansa tiban, megetiyeg ku atue apang megpesebanar eset ginsan, mengeꞌ tawʼt mebaba bekeꞌ eset mengeꞌ taaw metaas. Segwaꞌ kaya aku negsugid, baꞌ diki pegsugiren et mengeꞌ tarus bekeꞌ ki Moises na tumanan ingyan masa. 23 Kwan dye, na keilangan metiksaꞌ si Kristo bekeꞌ Ya ne keuna-unaang megbiyag peuliꞌ mewanan eset kepeteyan apang menggeyʼt ketlangan et kepuwasan eset mengeꞌ tawʼt Judio sampay eset mengeꞌ tawʼt lein Judio.”

24 Sementaraꞌ na megebres nega si Pablo, mebasag na binres i Pesto na samat kwantin, “Pegbegbeligen ke ne Pablo, neglebi ne kependeyan mu, angkansa negbegbalig ke ne!” 25 Segwaꞌ siminambag si Pablo, “Kaya negbegbalig ku, metaas banar na Pesto! Erapun pegsugiren ku tuꞌ, itue mesayu na keberbenaran. 26 Surutan Agripa, diki lang mangguꞌ ku meres dimu sabab sewd mu ginsan itue. Tantu na kaya netaguꞌ eset dimu, sabab diki lang sembatu eset tagung iged na neinabu itue. 27 Surutan Agripa, endelen myu be takuꞌ ating Kesuratan et mengeꞌ tarus et Empuꞌ? Sewd ku na endelen myu!”

28 Sinugid i Surutan Agripa ki Pablo, kwan ye, “Dut seled et mebaba neng timpu, gaay mu be teyen lengku aku megmendyaring sembatung mengengandel i Kristo?” 29 Siminambag si Pablo, kwan ye, “Misan ne eset diki mekwit etawa eset mekwit neng timpu, pegpenelang ku dut Empuꞌ teyen na diki lang atin kemyu, baꞌ diki itueng ginsan neng mekekingeg eset daken tiban na megmendyaring mengengandel samat aku, selyu et mengeꞌ rantay na itue.”

30 Indyari timinyeg itueng Surutan, sampay eset Gobernador bekeꞌ si Berenise, bekeꞌ ginsan neng kesebeyaan dye. 31 Indyari pegkeliwan dye, kwantin pegtuturanen dye, kwan, “Itueng taaw na itue kaya binuwat ye misan enu na merapat detunan kenye et kepeteyan etawa pirisuen.” 32 Bekeꞌ sinugid nega i Surutan Agripa ki Pesto, kwan, “Baꞌ diki lang pegtewen et taaw naꞌ atin na ipeukum dut Emperador itueng bisara, mekedyari ne teyen ya in ipeliwan dut pipirisuan.”

27

Binibit et mengeꞌ Sundalu si Pablo dut Lungsud et Roma

1 Ganang nepikiran na meglayag kay pesurung dut bangsa et Italia, si Pablo bekeꞌ mengeꞌ senung ibang pirisu na pinemehalaꞌ ki Julio, sembatung kapitan et rehimyento et Emperador. 2 Siminakat kay et sembatung kapal letew mewanan dut lungsud et Adramiteo, pesurung dut mengeꞌ dungguan et probinsiya et Asia, indyari liminayag kay ne iba kay si Aristarko na sembatung tawʼt Masedonia, na megeldeng eset lungsud et Tesalonika. 3 Kinedikleman, diminungguꞌ kay dut lungsud et Sidon. Siminium si Julio dut ki Pablo, tinugutan si Pablo na memeritaꞌ dut mengeꞌ biꞌbilaꞌ ye apang metebangan dye si Pablo mengeꞌ itue. 4 Na liminayag kay mewanan duntin, bekeꞌ sabab et pesungsang kay et deres, negpeiged kay eset tampar sebangan dut pulew et Siprus na negpelingeb et deres. 5 Indyari, liminayag kay ne dipag et dagat eset tengteng et probinsiya et Silisia bekeꞌ et Pampilia, indyari diminateng kay ne eset lungsud et Mira na dut probinsiya et Lisia. 6 Netkanan duntin i Kapitan Julio itueng sembatung kapal letew mewanan dut lungsud et Alejandria, pesurung dut bangsa et Italia, indyari sinalin kay duntin.

7 Melalay lang peglayag kay. Kiminuwit itue et mekansang neng eldew, indyari neliyutan kay mura nekerateng eset tengteng lungsud et Genido. Mewanan atue diki kay mekelahyun et pegpanew dut ketngaan sabab pesungsang kay et deres. Angkansa neglayag kay dut tampar selatan et pulew et Kreta na tembel et deres. Liminabay kay eset entek set lungsud et Salmon. 8 Angkansa dut keliyutan inekuanan kay lang neglayag eset iged sekdan na merateng kay dut sembatung lelegdengan pegtingkagaʼt Menungang Dudungguan, mekabiꞌ eset lungsud et Lasea.

9 Pegtalib et mekansang neng eldew bekeꞌ meriwaraꞌ ne meglayag, sabab nekelibuas ne Eldew et Memumuas* bekeꞌ timpu barat ne. Angkansa pinituanan dye i Pablo, 10 kwan ye, “Mengeꞌ lelaki, nesewran ku na pegpanew na itue muaꞌ et kelang kerungkatan eset luwan bekeꞌ eset kapal letew, sampay maya matey kityu.” 11 Segwaꞌ kelaꞌ pegarap et kapitan et mengeꞌ kesundeluan eset beres et empuʼt kapal letew, bekeꞌ eset kapitan et kapal letew in, kasga eset pemitua i Pablo. 12 Na sabab diki lang menunga tumerna na dumungguꞌ duun na baꞌ timpu barat, indyari negberes kinensangan na meglayag nega dye eset pegarap na merateng dye dut lungsud et Pinis. Itue e sembatung dungguan eset pulew et Kreta, na megeelep eset tampaꞌ iragaꞌ-sedlepan bekeꞌ timur-sedlepan, angkansa menunga pebiyan et barat.

Begyu eset Dagat Ganang Meglayag

13 Naꞌ ganang duminres et melalay deres mewanan dut selatan, angkansa keblan dye mekedyari dye ne meglayag. Niluan dye ne saaw pegketbes melalay dye ne pineletew-letew eset pulew et Kreta. 14 Segwaꞌ kaya nekwit indyari negdegsaꞌ mewanan eset pulew sembatung mebasag na deres pegngeranaʼt “Euroklidon” etawa begyu amihan. 15 Indyari ginumbangan kapal letew. Diki lang itue mekesungsang et deres, angkansa nepebibit kay ne lang. 16 Ganang mekepelimben kay eset merinek neng pulew na pegngeranaʼt Kauda, pinetindal kay merinek ne gubang misan ne neliyutan kay mura nebuwat atin. 17 Pegkepetindal et itue, pinelibutan dyeʼt sisiget neng kelang tali itueng kapal letew. Binwat dye itue sabab takut dye na kaluꞌ mesengrad eset igang et Sirtis. Pinesanad dye layag indyari nepebagus ne lang. 18 Pelahyun pegbasag et begyu na itue, angkansa kinedikleman tinegnanan dye itimbag dut dagat mengeꞌ luwan. 19 Pegdatek sunud neng eldew, tinimbag dye gasi mengeꞌ kegemitan et kapal letew. 20 Nekwit kaya nebiriꞌ kay eldew etawa mengeꞌ bituen, bekeꞌ kaya ne megtengew nepekebasag neng begyu, angkansa neugaran et ginsan pegarap kay na mekebawiꞌ kay nega.

21 Sabab et nekwit ne kayangga peꞌ nemekekaan mengeꞌ taaw na megsesakat et kapal letew, timinyeg si Pablo, indyari negberes, kwan, “Mengeꞌ kesebeyaan, na baꞌ kiminingeg kew lang teyen daken, indyari kaya nugad tyu dut pulew et Kreta, bekeꞌ diki lang teyen neinabu et samat kwantin. 22 Segwaꞌ tiban mesugid ku, besagiꞌ myu dimyung seled atey sabab kaya lang mebinasa misan sembatu eset dimyu! Temed lang merungkat itueng kapal letew. 23 Sabab negperentaꞌ eset daken kegebi sembatung dereakan et Empuꞌ, ating Empuꞌ neng pengempuen ku bekeꞌ pegtitimuruen ku. 24 Sinugid ye daken, ‘Endey kew tumakut Pablo! Merapat ne umalep ke dut Emperador. Na birinaꞌ, alang-alang eset dimu bekeꞌ sabab et kenunganan et Empuꞌ na bewinen Ye ginsan neng iba mu na nemeglayag.’ 25 Angkansa besagen myu dimyung seled atey, mengeꞌ kesebeyaan! Sabab megpengandel ku et Empuꞌ na meinabu ginsan kuyun eset sinugid ye daken. 26 Temed lang mepalid tyu eset sembatung pulew.”

27 Ikesempulung-epat kay ne neng gebi nepalid ne eset pinegketngaaʼt Dagat Mediteraneo. Ganang megtetengaꞌ gebi ne, nepangling et mengeꞌ menglelayag na mekabiꞌ dye ne set deplakan. 28 Kinira-kira dye na dagat lengku maya mene duwampulung depa rarem. Naꞌ pegkesurung-surung dye nga, pegkaꞌ tengkad-megtengkad pegsewd pegkingeg dye peuliꞌ maya sempuluꞌ limang depa ne lang. 29 Sabab timinakut kay na mesurbut et kapal letew kay et kebetuan, angkansa dinegdag dye epat neng saaw eset emurian et kapal letew. Indyari pegpenelenganen dye na teyen eldew ne. 30 Pinaru et mengeꞌ menenayag na melegyu mewanan eset kapal letew, angkansa pineineug dye eset dagat merinek neng gubang, indyari beꞌbaluꞌ kunuꞌ mengdegdag et saaw dut unaan. 31 Segwaꞌ sinugid i Pablo dut kapitan et sundalu sampay mengeꞌ kesundeluan, kwan, “Na baꞌ diki pebebaraꞌ mengeꞌ taaw atueʼt kapal letew, diki kew mebawiꞌ.” 32 Angkansa binugtuꞌ et mengeꞌ sundalu mengeꞌ tali et merinek neng gubang, pegketebes pinesaran dye na meregdag dut dagat.

33 Ganang megkukueldew ne, ginsan dye in ginayat ne i Pablo mengaan. Kwan ye, “Ikesempuluꞌ epat ne eldew ne tiban, kayangga peꞌ nekekaan kew et misan enu sabab mesusa na memegtetagey. 34 Angkansa mengaan kew ne! Keilangan myu itue apang mebawiꞌ kew. Kaya mebinasa misan sinu dimyu!” 35 Ganang nebres lang itue, nemurut ya et bengbang, indyari dut elepan et ginsan negpeselamat dut Empuꞌ, pinutek-putek bengbang pegketbes kinaan ye ne. 36 Nemengbasag seled atey et ginsan, pegketbes nemengaan dye gasi. 37 Kedamen kay duwang gatus pitumpulu enem ginsan. 38 Ganang binyagan dye ne, tinimbag dye dut dagat tirigu in, apang gumangan ne sunuꞌ et kapal letew.

Pegkerungkat et Kapal Letew

39 Ganang itue meriklem ne, maya nepayag dye kelugtaan temed lang kaya sewd dye na baꞌ eteg lungsud atin. Nepangling dye sembatung luuk na maya deplakan, indyari pinaru dye na baꞌ mekedyari irungguꞌ kapal letew duntin. 40 Angkansa binugtuꞌ dye tali et mengeꞌ saaw na kedyeng dinegdag dut dagat, indyari pegdingan binerbar gasi mengeꞌ tali na megsisiget eset pemunduan. Pineribuwat dye layag eset unaan apang ibagus kapal letew et deres pesurung dut deplakan. 41 Segwaꞌ nekerungguꞌ itue eset tampar et mebabew. Pinegsengrad dye dut egis unaan et kapal letew in, angkansa diki ne keugad. Sementaraꞌ emurian gasi nerungkat ne sabab mekelapes et mebasag neng gumbang.

42 Pinaru et mengeꞌ sundalu na peteyen mengeꞌ pirisu, apang kaya ne mekelanguy bekeꞌ mekepelegyu. 43 Temed si Pablo gaay gasi bewinen et kapitaʼt mengeꞌ sundalu, angkansa pinemulag ye dye. Pinelempud ye ne dut danumeʼt dagat ginsan neng kesewran lumanguy naꞌ sumurung dut iiratan. 44 Iba in pinenahag na mengisiꞌ et tabla etawa mengeꞌ nepuputek na kayu neng kapal letew in, apang ketabang kedye kerateng dut deplakan. Indyari ginsan kay in nemekerateng eset deplakan.

28

Si Pablo dut Pulew et Malta

1 Indyari ganang nekelugtaꞌ neʼt deplakan bekeꞌ nekebawiꞌ kay ne, nesewran kay ne na lungsud atin, pulew na pegngeranaʼt Malta. 2 Menunga pemangling damen et mengeꞌ taaw duntin. Sabab diminlek et mebasag indyari meramig, negpeapuy mengeꞌ taaw duntin, pegketbes tinerima dye kami et meselusay. 3 Nemurut si Pablo et kayu. Ganang pegderatun ye peꞌ itue eset baga, maya liminiwan sembatung seli na nerarang et apuy, indyari ampaꞌ ne nemulikeskes eset keremut ye bekeꞌ tininduk et seli si Pablo. 4 Ganang nebiriꞌ et mengeꞌ taaw duntin seli na pegegantung mene eset keremut i Pablo, nesugid eset kede sembatu kedye, kwan, “Tantu na memematey-taaw lelaki na itue. Nekebawiꞌ teyen ya eset dagat, segwaꞌ kaya tinugutan et empuꞌ na si Mebentel na megbiyag ya nega.” 5 Temed tinultug si Pablo ga eset apuy seli, indyari kaya lang ya neenu. 6 Pegtegeyen dye na memagaꞌ bilug i Pablo, etawa gasi megtuy lang metumbaꞌ pegketbes matey. Ganang nekwit ne pegtegeyen segwaꞌ kaya gasi neinabu eset kenye, negpinda gasi pemikiran dye, kwan, “Sembatung empuꞌ ya!”

7 Na maya pegibuten eset pulew naꞌ atin, sembatung pegngeranan dyeʼt Publio. Maya ye kelugtaan mekabiꞌ eset lungsud naꞌ atin. Indyari tinerima ye kami et menunga sampay ne pinekaan kami seked telung eldew. 8 Atin neng masa, pebubuntul et pegegnewan sampay sakit beteng amaꞌ i Publio, angkansa bineritaꞌ i Pablo. Pegketbes negpenalang, dinatun ye kenyeng keremut eset maya sakit, indyari negnunga peresaan ye. 9 Sabab et neinabung itue, negdetengan ginsan mengeꞌ taaw esentin na maya mengeꞌ pegreresanen, indyari mengeꞌ peresaan dye nemegnunga gasi. 10 Binantug dye kami eset lein-leing antangan, indyari set eldew et mugad kay, nememgey dye ginsan et keilangan kay set peglelayag sasat kami in peugad ne.

Mawaꞌ eset Pulew et Malta Pesurung dut Lungsud et Roma

11 Timinalib telung bulan mura kay nekeugad duntin. Siminakat kay et sembatung kapal letew na nepetaren gasi et barat duntin eset pulew in. Itueng kapal letew mewanan dut lungsud et Alejandria pegngeranan dyeʼt “Megtipused ne Lelaking Kambar naꞌ Mengeꞌ Empuꞌ”.* 12 Diminungguꞌ kay eset lungsud et Sirakusa, indyari negterna kay telung eldew duntin. 13 Negpelahyun kay et peglelayag, indyari diminateng kay dut lungsud et Regio. Kinedikleman timinepiug deres mewanan dut selatan, indyari nekerateng kay dut lungsud et Puteoli eset seled duwang eldew. 14 Maya netkanan kay duntin mengeꞌ ketipusdan na megpengandel et Empuꞌ, indyari ginayat dye kami na tumerna duntin et senglinggo. Mewanan duntin pinelahyun kay itueng emuring bagiꞌ et dameng pegpepanew pesurung dut lungsud et Roma. 15 Neebaran et mengeꞌ ketipusdaʼt mengengandel et Empuꞌ na dut lungsud et Roma pasal damen, angkansa diminuntin dye dut tetebuan et Apio bekeꞌ dut Tres Peteternan apang susupen dye kami. Ganang mebiriꞌ dye i Pablo, negpeselamat ye dut Empuꞌ, indyari nasag seled atey ye.

Pegdateng Kay dut Lungsud et Roma

16 Ganang pegdateng kay et lungsud et Roma, tinugutan si Pablo tumerna et diring benwa, temed maya iba ye sembatung sundalu na mengdyaga kenye.

17 Pegkelabay telung eldew, ginayat si Pablo eset sembatung rupung mengeꞌ pegibuteʼt tawʼt Judio eset lungsud naꞌ atin. Ganang megtingtimung dye ne, sinugid ye, “Mengeꞌ ketipusdan na Judio, misan ne kaya nebuwat ku atu eset kityung taaw etawa eset mengeꞌ keeratan et mengeꞌ keupuꞌupuan tyu, inalew bekeꞌ pinirisu aku dut lungsud et Jerusalem, indyari ibinggey aku na pirisu eset mengeꞌ ketaawan neng penggewmaʼt Romano. 18 Netbes lang nemengingkut, ginaay dye teyen ipeliwan aku sabab nesewran dye kaya gasi nebuwat ku na merapat dusaen et kepeteyan. 19 Temed kaya timinugut mengeꞌ tawʼt Judio, angkansa nelegesan ku ne menindal dut Emperador misan ne kaya sumbung ku atu eset kesebeyaan ku. 20 Atin ne punsabab na baꞌ manu angkan ku ginaay na mekepegtuturan dimyu. Na tantu pegsisigtan ku et rantay itue pasal et Mesias neng si Jesus, ating pegerapeʼt tawʼt Israel.”

21 Sambag dye, “Kaya kay meketerima et surat na mewanan dut lungsud et Judea pasal dimyu. Bekeꞌ mengeꞌ kesebeyaan tyu na mengeꞌ nemengatuꞌ na kaya gasi nekepegpeabar dye etawa nekepegberes et misan enu atu eset dimu. 22 Megdemikian, gaay kay mekingeg na baꞌ enu set pikiran mu, sabab sewd kay na misan embe mekerateng pegsugiren et mengeꞌ taaw atu eset sektang itue.”

23 Angkansa negupakat dye et sembatung eldew. Indyari pegdateng et eldew na atin mekansang nemengagap dut benwa i Pablo. Nginapun negperetiꞌ ya eset kedye bekeꞌ negpesebanar pasal eset pengmilikan et Empuꞌ. Dut pebiyaꞌ et Keseraan i Moises bekeꞌ eset mengeꞌ sinurat et mengeꞌ tarus et Empuꞌ, negpekepengnaꞌ si Pablo na mengandel dye ki Jesus. 24 Maya nemengandel eset mengeꞌ pegsugiren ye, temed maya gasi kaya nengandel. 25 Angkansa ganang diki dye megsembatu, nemengugad dye in pegkebres i Pablo et samat kwantin neng bebresen, kwan, “Tignaꞌ banar itueng ipinegsugiren et Nakem et Empuꞌ eset keupuꞌupuan myu pebiyaꞌ ki tarus Isaias tagnaꞌ tiꞌ, 26 kwan ye,

‘Sumurung ke dut taaw neng itue, indyari isugiraꞌ eset kedye, kwan,

na misan ganaꞌ kumingeg kew neng kumingeg,

temed kaya kew mekeretiꞌ misan ingyan,

indyari misan ganaꞌ sumiyek kew neng sumiyek,

temed diki kew gasi kebiriꞌ in misan ingyan.

27 Sabab megmendyaring peknelan pikiran et mengeꞌ taaw na itue,

meliyut mekekingeg kedyeng mengeꞌ telinga et kebebenaran.

Indyari pinereng mengeꞌ mata dye,

sabab mendiꞌ dye kebiriꞌ.

Baꞌ diki kwantin,

kebiriꞌ mata dye,

mekekingeg telinga dye,

mekeretiꞌ mengeꞌ pikiran dye,

indyari meneuliꞌ atey dye eset daken,

indyari pegulinan ku dye, kwan et Empuꞌ.’ ”†

28 Sinugid nega i Pablo, “Mesewran myu na pinebunayag eset lein-leing taaw na abar kepuwasan na itue mawaꞌ dut Empuꞌ. Indyari kinggen dye itue!” 29 Pegketbes lang sugiren itue i Pablo ampaꞌ ne nemengugad mengeꞌ tawʼt Judio nemegsedsagkaꞌ dye banar.

30 Maya lumebi-kumurang et duwang teun na liminegdeng si Pablo dut lungsud et Roma, dut benwa na inerkilaan ye. Indyari pegterimanen ye ginsan neng megduntiʼt kenye. 31 Temparan bekeꞌ kaya sasew na megpenulduꞌ ya pasal eset pengmilik et Empuꞌ sampay eset Begerar neꞌ si Jesus Kristo.

* 1:2 1:2 Bibilinan - ingin bersen “Mengengabar” et Menungang Abar et Empuꞌ dut mengeꞌ tawʼt sengkeduyaan, bekeꞌ pepengenaran i Jesus Kristo.

† 1:20 1:20 Kanta 69:25; 109:8.

* 2:1 2:1 Eldew et Pentekostes - dut bebresan et Griego, atin “ikelimangpulung eldew” pegketbes Kenkaan et Neketalib. Pentekostes atin eldew et pista et mengeꞌ tawʼt Judio dut Kenkaan et Pengeyg neng Tirigu. Betsaen Exodo 23:16; 34:22; Lebitiko 23:15-21; Deuteronomio 16:9-12.

† 2:23 2:23b krus - mepedpaꞌ bekeꞌ pegransang taaw dut duwang usuk et kayu neng pegbikianen na “krus”, seked patey dye. Betsaen Mateo 27:35; Markus 15:24; Lukas 23:33; Juan 19:18.

‡ 2:28 2:25-28 Kanta 16:8-11.

§ 2:30 2:30 Kanta 132:11; 2 Samuel 7:12-13.

* 2:31 2:31 Mesias - bebresan et Hebreo, ingin bersen “Atin Piniliꞌ et Empuꞌ Banar pemegbeg atueʼt sengkedunyaan kaya seskeran”. Nesalin et “Mesias” dut bebresan et Griego, “Kristo”.

† 2:35 2:35 Kanta 110:1.

* 3:18 3:18 Kristo ingin bersen Mememawiꞌ etawa Mesias.

† 3:25 3:25 Tagnaꞌ 22:18.

* 4:11 4:11 Kanta 118:22.

† 4:26 4:25-26 Kristo etawa Mesias. Kanta 2:1-2.

* 5:17 5:17 Saduseo - sembatung kekampi et pariꞌ eset mengeꞌ tawʼt Judio.

* 7:8 7:8 Itueng sempuluꞌ duwang kegunggurangan et bangsaʼt Israel neng pegbikianen na mengeꞌ patriarka.

† 7:34 7:31-34 Betsaen Exodo 3:1-10.

‡ 7:35 7:35 Betsaen Exodo 2:14.

§ 7:37 7:36-37 Betsaen Exodo 7:3; 14:21; Bilang 14:33.

* 7:43 7:42-43 Amos 5:25-27.

† 7:44 7:44 benwang pinegsulutan - betangen gasi Tabernakulo.

‡ 7:50 7:49-50 Isaias 66:1-2.

* 8:33 8:32-33 Isaias 53:7-8.

* 10:45 10:45 mengengandel naꞌ Judio - dut orig Kesuratan, “mengengandel na bangsa tinulian in.”

* 13:33 13:33 Kanta 2:7.

† 13:34 13:34 Isaias 55:3. Atin tinangeꞌ i Empuꞌ ki Surutan Dabid tagnaꞌ tiꞌ, na maya upuꞌ ye megyegang dut timpu surungan na memegbeg dut mengeꞌ tawʼt Judio ngian-ngian.

‡ 13:35 13:35 Kanta 16:10.

§ 13:41 13:41 Habakuk 1:5.

* 13:47 13:47 Isaias 49:6.

* 14:12 14:12 Seus - ngaran et pegibutan et mengeꞌ empuꞌ dut mengeꞌ tawʼt Griego, bekeꞌ si Hermes ngaran et sembatu negang empuꞌ dye.

* 15:5 15:5 Pariseo - sembatung kekampi neng mengeꞌ pariꞌ bekeꞌ pengibuten eset mengeꞌ tawʼt Judio.

† 15:13 15:13 si “Jakob” - etawa si “Santiago” dut Espanyol.

‡ 15:16 15:16 “milikan” dut orig na Kesuratan, ingin bersen “benwa i Dabid”.

§ 15:21 15:21 Eldew et Kepeternan betangen dye “Sabbat” dut bebresan et Hebreo, bekeꞌ “pengempuan naꞌ benwa” betangen dye “sinagoga”.

* 20:16 20:16 Kenkaan et Pentekostes - meinabu atin limangpulung eldew pegketbes et Kenkaan et Neketalib.

* 22:24 22:24 “kumander” dut bebresan et Griego “tribune”, ingin bersen pegibuten et seng ribung sundalu.

† 22:26 22:26 “kapitan” dut bebresan et Griego “senturion”, ingin bersen pegibuten et senggatus neng sundalu.

* 27:9 27:9 Eldew et Memumuas - dut bebresan et Hebreo, “Yom Kippur”, dut bulan et Septiyembre etawa Oktubre.

* 28:11 28:11 Itueng mengeꞌ kambar neng empuꞌempung si Kastor sampay si Polluks, dye in mengeꞌ empuꞌ na mengengempuꞌ mengeꞌ menglelayag tagnaꞌ tiꞌ.

† 28:27 28:26-27 Isaias 6:9-10.

Roma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Surat dut mengeꞌ tawʼt

ROMA

Kepurisnan et itueng Surat et Roma

Itueng Roma kelang lungsud et tawʼt Romano, bekeꞌ kabisera neng bangsa dye. Megaay banar si Pablo memeritaꞌ eset mengengandel i Jesus Kristo na sebarang meglelegdeng esentin, segwaꞌ kaya lang ya mekepelahyun sabab maya daran megsagkaꞌ eset kenye.

Indyari tiban mekepelahyun ne ya sumurung duntin. Angkansa negpebibit ne ya et itueng surat ne mepesewd ne lagi kedye ne ya in memeritaꞌ kedye.

Indyari ganang ya mekepeuliꞌ mewanan dut peglayag ye eset lungsud et Jerusalem in, pegperuen ye gasi na sumurung dut bangsa et Espanya. Ipebunayag eset kedye itueng Menungang Abar mewanan ki Jesus Kristo. Dut kenyeng peglayag neparu ye na dumungguꞌ dut lungsud et Roma. Nepikir ye tumerna ya tetegeyan kedye apang mengabar esentin.

Mekansang duntin mengengandel eset lungsud et Roma, sebarang iba in tawʼt Judio, segwaꞌ kinensangan kedye esentin in lein lang mengeꞌ Judio.

Eset itueng surat, sinugid i Pablo kedye ketentuan et pegandel eset ki Jesus Kristo lang. Sinugid ye na pebiyaꞌ lang et pegandel ki Jesus, si Empuꞌ mekebiriꞌ et ketignaaʼt taaw. Sinugid ye gasi pasal eset pegperuen et Empuꞌ eset mengeꞌ Judio bekeꞌ dut sebarang lein lang Judio supaya ya mekepelayam et kedyeng keselaan. Itueng pinikeemuring ginis na bineres i Pablo na baꞌ enukwanen et mengengandel tuꞌ kumpet et kedyeng diri.

Segwaꞌ si Pablo ga nekerateng dut lungsud et Roma, itue pebiyaꞌ et kedyeng pegpirisu kenye duntin. Indyari ya in duntin dye ne peteyen. Diki ne metuman ye itueng kenyeng pegpeperuen dut lungsud et Roma.

Ketulduan et itueng Surat

Penegnaan bekeꞌ kepurisnan 1:1-17

Punsabab et keselaaʼt taaw, keilangan kepuwasan 1:18—3:20

Enukwan nebiriꞌ et Empuꞌ kityung ketignaan 3:21—5:21

Empuꞌ memuwat et ebian na kityu mengandel eset Kenye 6:1—8:39

Neparu et Empuꞌ tudyu dut Judio na nepiliꞌ Ye 9:1—11:36

Itueng Arat et Taaw neng mengeꞌ Mengengandel 12:1—15:13

Penektak i Pablo neng beres atueʼt kenyeng surat 15:14—16:27

1

1 (v 1,7) Teyeg dut ki Pablo na uripen i Jesus Kristo, tiningkag supaya megmendyaring apostol*, ingin bersen Mengengabar et Empuꞌ, bekeꞌ piniliꞌ supaya menulduꞌ et Menungang Abar† et Empuꞌ. Na, dut kemyu neng pegmerganen et Empuꞌ ne esen et lungsud et Roma‡, na tiningkag apang megmendyaring mengeꞌ mengengandel ye. Mesen teyen et dimyu ating redyikiꞌ bekeꞌ kesenangan teyeg et kityung Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ teyeg dut Begerar na si Jesus Kristo. 2 Pasal et Menungang Abar na itue e, na itinangeꞌ et Empuꞌ nekeuna tiꞌ pebiyaꞌ dut mengeꞌ tarus bekeꞌ netuturan dut seled Kesuratan et Empuꞌ. 3 Na ating Menungang Abar ye pasal dut kenyeng Yegang, na kityung Begerar na si Jesus Kristo. Sabab negpeketaaw, ya pinegyegang dut pengkatan i Surutan Dabid tagnaꞌ. 4 Bekeꞌ dut kenyeng meinempuen, na asal ne lagi, nepesebanar na ya Yegang et Empuꞌ pebiyaꞌ dut buwat ne maya keksegan pasal et kenyeng pegbiyag peuliꞌ. 5 Indyari, pebiyaꞌ kenyeng pepetngaꞌ, tinerima ku dut Empuꞌ ating begey megmendyaring apostol, sembatung mengengabar et Empuꞌ. Negmendyaring aku gasi apostol apang bentugen si Kristo, apang ginsan mengeꞌ taaw lein Judio§ merundun dut keibuten sabab et pegandel dut kenye. 6 Nekeibut kew gasi dut sebarang mengeꞌ tiningkag ne megmendyaring keiba-iba i Jesus Kristo. 7 (-) *

Gaay i Pablo na Memeritaꞌ dut Roma

8 Lembus-lembus pegpeselamat ku dut Empuꞌ pebiyaꞌ dut ki Jesus Kristo sabab et dimyung ginsan, sabab et dimyung pegandel nebuar dut ginsaʼt sengkedunyaan. 9 Daran ku kemyu pegpenelang. Na itue sewd et Empuꞌ. Na daken neng pegsukuan, ginsan et atey ku pasal et daken neng pegpeabar et Menungang Abar pasal et kenyeng Yegang, si Jesus. 10 Daran ku ne pegtewen na teyen tugutan et Empuꞌ na aku mekesentin ku ne et dimyu megtuy. 11 Pegenepen ku na mebiriꞌ kew apang ibgey ku dimyu et kenungaan et Empung Nakem supaya lang et ikepangger myu. 12 Ingin ku bersen apang megketabang-tabang tyu ikepangger et semba-sembatu pebiyaꞌ dut pegandel tyu dut Empuꞌ. 13 Mengeꞌ tipused, ingin ku ne mesewran myu ne kesenu ku ne peruen apang sumentin eset dimyu, segwaꞌ diki ku kelembus-lembus. Gaay ku ne mekegayat gasi sentin et mengeꞌ mengandel ki Kristo, samat binwat ku dut ibang mengeꞌ tawʼt lein Judio. 14 Maya pegeerapen na aku menulduꞌ dut mengeꞌ tawʼt Griego† bekeꞌ dut mengeꞌ tawʼt barbaro, dut mengeꞌ mekesewd bekeꞌ dut mengeꞌ awam. 15 Pasal et atin angkan manu ingin ku ipengabar gasi set Roma ating Menungang Abar.

Kebesagan et Menungang Abar

16 Diki ku ipegleew ating Menungang Abar pasal ki Kristo, sabab itue keksegan Empuꞌ dut ikebawiꞌ et sebarang mengandel. Pegbawiꞌ una dut mengeꞌ tawʼt Judio‡, indyari megdemikian dut mengeꞌ ibang tawʼt lein Judio. 17 Itueng Menungang Abar ipegsusugid pasal et ketignaan§ et taaw dut pemiriꞌ et Empuꞌ sabab lang dut pegandel dye kenye, tihad et una seked et ketimpusan.* Itueng ketignaan sigun dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan,

“Ya pinegtignaꞌ dut Empuꞌ sabab dut pegandel, ya megbiyag banar dut Empuꞌ.”

Pegkekesalaꞌ et Ginsan et Taaw

18 Nepesewd mawaꞌ dut langit na ating iseg et Empuꞌ atu dut ginsaʼt arat sagkaꞌ dut Empuꞌ bekeꞌ kereatan et mengeꞌ taaw na buwaten et mereraat supaya laagen et kebanar-benaran. 19 Dusaen dye et Empuꞌ sabab merugey retian sebarang pasal dut Empuꞌ. Sabab pinesewd itue kedye et Empuꞌ. 20 Angkansa diki ne mekerawa mengeꞌ taaw pasal diki kilala dye Empuꞌ. Sabab tihad nega dut pegpendyari et sengkedunyaan, ating mengeꞌ pemerihuanan et Empuꞌ neng kaya mekebiriꞌ, ating keksegan na kaya seskeran bekeꞌ ating pemendiring Ya Empuꞌ, atin metampar ne mekebiriꞌ. Bekeꞌ ginsan itue neretian tyu sabab dut mengeꞌ ginisan neng pinendyari. 21 Sabab misan ne kilala dye Empuꞌ, diki dye ya pegbentugen bilang Empuꞌ, etawa pineseselematan. Misan ga in lebi neng kaya pulus kedyeng pemikiran bekeꞌ nelingban kedyeng awam neng pikiran. 22 Pegpentunen dye, na dye mekesewd, segwaꞌ liminiwan na dye mengeꞌ dupang. 23 Sinembian dye ating kebentugan et Empuꞌ banar na diki matey dut pengempuan na mengeꞌ empuꞌempuan na dagbes et taaw maya kepeteyan, etawa begit, etawa setwaꞌ, etawa setwaꞌ na meglululub, ginsan ne maya kepeteyan.

24 Angkansa pinesaran dye ne et Empuꞌ dut kedyeng keleleewan neng ginis seked nepesedsaad dye nemuwat et diki menungang napsuꞌ dut iba dye angkan penanding dut bilug dye kiminebabaꞌ. 25 Sinembian dye et keberbenaran pasal et Empuꞌ et keembutan. Inempuꞌ dye bekeꞌ sinukuan ating mengeꞌ ginis neng mengeꞌ pinendyari et Empuꞌ imbes teyen Ya negpendyari, ingin bersen Empuꞌ tyu banar, na ya subaliꞌ teyen bentugen et misan ingyan. Amen.†

26 Sabab et itue e, pinesaran dye ne et Empuꞌ dut mengeꞌ napsuꞌ et kelewleew. Sinembian et mengeꞌ kelilibunan ating patut na pegulid dut diki mepatut ne ibanen megulid. 27 Tinirengan gasi et mengeꞌ kelelekian ne libun kaya teyen meteup uliren, bekeꞌ ninit kedyeng napsuꞌ na meraki dut saliꞌsaliꞌ dye. Megpemuwat et mengeꞌ lelaki et keleleewan neng ginis, nekipegulid dye dut sama-sama dye lelaki angkan tinerima dye ne ating peniksaꞌ na teup dut kedyeng keyeatan. 28 Lyu sentin, sabab et mendiꞌ dye merganen ating kesesewran pasal dut Empuꞌ. Dye in, dut ketimpusan, pinesaran ne et Empuꞌ dut kedyeng belingkeg neng pikiran supaya buwaten ating mengeꞌ bubuwaten na diki mekedyari buwaten. 29 Nepus dye et ginsan neng dagbes et keyeatan, kebelingkegan, kenepsuan bekeꞌ kerupangan. Dye in meinimbengen, memematey-taaw, menununsang, mengrurugiꞌ, maya meyaat neng pikiran bekeꞌ merilaꞌ. Mengbesberes dye. 30 Dye in mesinawey, megpengatu dut Empuꞌ, mepegmetaas. Biaksa dye memuwat et mengeꞌ bubuwaten na meyaat, bekeꞌ mesesmal dut mengeꞌ gunggurang. 31 Dye in mengeꞌ mekeknel, menenaksir, kaya ingasiꞌ bekeꞌ kaya melingew et sebayaꞌ. 32 Misan sewd dye ne pasal saraꞌ et Empuꞌ na sebarang megpemuwat et itue meteup na ya imeteyen. Segwaꞌ lang dye iraran na memuwat et itue e. Imbes gasi baꞌ maya mebiriꞌ dye na mengeꞌ iba memuwat et itue, meksan dye.

2

Metignaꞌ Ukuman et Empuꞌ

1 Angkansa kaya meirawa myu. Sinu kew na mekeukum et sebayaꞌ myu? Sabab dut pegukum myu dut iba, atin pegukumen myu gasi diri myu, sabab kwantin gasi mekebuwat myu.

2 Sewd tyu ne metignaꞌ ating ukuman et Empuꞌ dut mengeꞌ taaw megpemuwat et kwantin. 3 Kemyu na taaw lang na mengungukum, segwaꞌ megpemuwat gasi et kwantin. Pikir myu be na metengkisan myu ukuman et Empuꞌ? 4 Etawa pegpentunen myu na kaya pasal kenyeng kelang kenunganan, pegeeteng, bekeꞌ kepengnaan et Empuꞌ? Diki myu be nesewran mepengnaʼt tagey dimyu supaya begeyan kew nega et timpu na mekepegsusun?

5 Segwaꞌ sabab dut kektulan et ulu myu bekeꞌ diki pegsusun, lebi neng pepebegat myu ating peniksa na ipekulu dimyu ngine ne na mebiriꞌ myu kenyeng metignaꞌ neng kutuk dut eldew neng kenyeng pegukum. 6 Ating dut Kesuratan, kwan, “Empuꞌ atin gumanti dut taaw sebarang mengeꞌ nebuwat ye.”* 7 Dut mengeꞌ negsandal dut pegbuwat et menunga bekeꞌ pegpenulus et kebentugan, kenunganan, sampay kayang kepeteyan, atin begeyan et Empuꞌ et biyag kaya keskeran dut kenye. 8 Segwaꞌ sebarang megpenulus baꞌ enu gasi dut diri dye bekeꞌ megibut dut kereatan imbes dut kebanar-benaran, atin iregdag et Empuꞌ kutuk bekeꞌ iseg. 9 Kesusaan, bekeꞌ kesekitan merasa sebarang pemuwat et meraat. Una mene dut mengeꞌ tawʼt Judio, pegketbes ating mengeꞌ ibang taaw leing Judio. 10 Segwaꞌ ibgey et Empuꞌ kenunganan, kebentugan bekeꞌ kesenangan sebarang pemuwat et menunga, una mengeꞌ Judio, pegketbes mengeꞌ ibang taaw lein Judio. 11 Sabab ating Empuꞌ kaya pemiliꞌ.

12 Ginsaʼt negkesalaꞌ sabab diki kesewd pasal et Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises atin ukumen bekeꞌ mebinasa bekeꞌ neparak eset Empuꞌ samat diki kuyun dut ating Keseraan. Bekeꞌ ginsan negkesalaꞌ dut sakup et Keseraan i Moises, atin ukumen kuyun dut ating Keseraan.† 13 Sabab sebarang pegpentunen na metignaꞌ dut penyek et Empuꞌ, ating mengeꞌ megibut dut Keseraan in, diki dut sebarang mekekingeg lang in. 14 Na baꞌ mengeꞌ tawʼt lein Judio, na kaya nesewran pasal et Keseraan segwaꞌ gaay dye pemuwat et sengmenu et mengeꞌ ginis na pegtewen et itue eꞌ, itueng kegeayan dye nepantun ne saraꞌ dut kedye misan kaya Keseraan dye. 15 Angkansa, baꞌ kwantin ne gaay dye, pepebiriꞌ dye ne nekesurat dut pusuꞌ dye ating mengeꞌ ginis neng pegtewen et saraꞌ. Pinesebenaran gasi itue et kedyeng penedseled, sabab sengmenu, peginteksiren dye et itue. Pegketbes, sengmenu nega menenenggung dye et itue. 16 Meinabu itue dumateng eldew na ukumen et Empuꞌ sebarang mengeꞌ taguꞌ et mengeꞌ taaw ukumen pebiyaꞌ dut ki Jesus Kristo, samat pegsudsugid et Menungang Abar pegtutulduꞌ ku dimyu.

Mengeꞌ Judio bekeꞌ ating Keseraan et Empuꞌ

17 Na pegsugiren mu Judio ke, bekeꞌ megarap et Keseraan sampay pegeenpan mu pasal keuyunan mu dut Empuꞌ. 18 Kwan mu sewd mu kenyeng kegeayan bekeꞌ nekilala mu menungang ginis sabab netulduan ke dut Keseraan. 19 Kwan mu tinerima mu ne ikew mengdurundun et mengeꞌ beleg, siluꞌ et mengeꞌ mekelingban. 20 Kwan mu ikew menginginduꞌ et mengeꞌ merupang, bekeꞌ menunulduꞌ et mengeꞌ keyegangan, sabab nesewran mu dut Keseraan, na ating teup ne dut kesesewran bekeꞌ kebanar-benaran. 21 Ikew ne pegtulduꞌ dut iba, segwaꞌ manu diki mu tulduan diri mu? Ikew penulduꞌ endey menakew, manu gasi penakew ke? 22 Pegsugiren mu dut taaw na endey megbeis. Manu gasi pegbeis ke? Megiseg ke dut mengeꞌ empuꞌempuan. Manu pegtekewen mu mengeꞌ pengempuan ne benwa? 23 Pegabbu mu ating Keseraan. Manu kaya peguntebien mu Empuꞌ? Sabab et pegsuwey mu dut kenyeng Keseraan. 24 Samat dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan,

“Sabab dut dimyu mengeꞌ Judio, ating kewasa et Empuꞌ kaya mekeuntabiꞌ et mengeꞌ ibang tawʼt leing Judio”.‡

25 Mekegunaan lang ating pegtutuliꞌ baꞌ megibut ke dut Keseraan, segwaꞌ baꞌ kaya megsunud ke et itue e, kaya guna itueng pegtutuliꞌ§ mu. 26 Baꞌ ating mengeꞌ diki tuliꞌ, atin key pemuwat et kuyun dut pegtewen et Keseraan, diki be mepantun dye ne samat mengeꞌ tuliꞌ ne gasi dut elepan et Empuꞌ? 27 Kemyung mengeꞌ megsungsang et Keseraan, eꞌ teyen dut dimyu ating nekesurat ne pinegarat na pegtutuliꞌ, segwaꞌ mengukum dimyu ating mengeꞌ taaw na diki tuliꞌ, temed megpengebiyagan gasi kuyun dut pegtewen et Keseraan.

28 Ating kepentunan et Judio, atin diki lang sabab dut pengliwan lang neng dagbes bekeꞌ ating tantung pegtutuliꞌ. Atin mesabab dut mengeꞌ ginis na pengderibuanen lang. 29 Diki lang! Segwaꞌ ya tantung Judio baꞌ nepinda arat ye na tinuliꞌ kuyun dut Nakem et Empuꞌ, diki dut pegtuliꞌ nesurat dut Keseraan. Sabab itueng taaw na negpinda maya kebentugan diki teyeg dut sebayaꞌ ye, segwaꞌ teyeg dut Empuꞌ.

3

Ating Kebentelan et Empuꞌ

1 Enu kenunganan na ya tawʼt Judio? Enu kepulusan et pegtutuliꞌ? 2 Kityung mengeꞌ Judio maya mekansang banar et kenunganganan! Lebi et ginsan, sabab dye pinepengendelan tagnaꞌ tiꞌ et beres et Empuꞌ dut mengeꞌ Judio. 3 Enukwan ne, baꞌ maya senu-senu na kaya lang pengandel? Sabab lang et kaya pegandel meugad be kebentelan et Empuꞌ? 4 Diki lang! Tantung tatap mebentel Empuꞌ diki samat taaw na meembut. Samat nesurat dut Kesuratan, kwan,

“Supaya kilelanen ikew Empuꞌ metignaꞌ dut dimung mengeꞌ bebresan, bekeꞌ megindaag baꞌ meukuman ke ne.”*

5 Baꞌ sabab dut kityung kebelingkegan tantung lebing megpesewd ating ketignaan et Empuꞌ? Mesugid tyu be na kaya mebentel ukuman ye baꞌ iperasa ye kityung kenyeng kutuk? Pegusalen itue pasal pegdawa et taaw. 6 Diki lang! Sabab baꞌ diki mebentel ukuman ye, enukwan ye meukum sengkedunyaan? 7 Mekedyaring idawa et iba, kwanen dye, “Baꞌ sabab dut aku ne meembut, lebing mebegbeg ating Empuꞌ, bekeꞌ mekebunayag kenyeng kebentelan, manu ye aku ukumen na bilang mekeselaan?” 8 Manu diki sugiren samat lilimutan et iba pasal damen, na samat kwantin kunuꞌ pegsugiren kay ne, kwan, “Memuwat tyu et meraat supaya lumiwan menunga.” Mepatut lang na dye binesanen.

Kaya Misan Sinu Metignaꞌ

9 Enu tiban mesugid tyu? Kityung mengeꞌ Judio, nekelbi be et iba? Diki! Samat nesugid kay ne, ating mengeꞌ tawʼt Judio bekeꞌ lein lang tawʼt Judio, dye in sama-sama uripen et keselaan. 10 Samat nesurat dut Beres et Empuꞌ:

“Kaya metignaꞌ, kaya misan sembatu.

11 Kaya nekeretiꞌ, kaya ne menulus et Empuꞌ.

12 Dye ginsan timinelikud, saliꞌsaliꞌ dye neugaran et kegunaan. Kaya pememuwat et menunga, kaya misan sembatu.†

13 Pasal kedyeng mengeꞌ bebresan samat lebeng ne megbubukaꞌ, kedyeng mengeꞌ dilaꞌ puspus et pengrurunding. Bisa et seli dut kedyeng mengeꞌ munung.‡

14 Pasal kedyeng babaꞌ, baha et pegsuknaꞌ bekeꞌ kepeitan.§

15 Pasal kedyeng mengeꞌ tiked, metikas dut pegbubuak et duguꞌ.

16 Pegkerumbak bekeꞌ ketiksaan, atin mebiriꞌ dut kedyeng biniyan.

17 Bekeꞌ diki sewd dye ating dalan et kesenangan.*

18 Ating pegketakut dut Empuꞌ, atin kaya dut kedyeng mengeꞌ mata.”†

19 Na tiban sewd tyu ne na ginsaʼt sinugid et Keseraan atin sinugid dut ginsaʼt sakup et itue e supaya tengleben ginsaʼt kedyeng babaꞌ, bekeꞌ menambung dut Empuꞌ ginsaʼt tawʼt sengkedunyaan. 20 Angkansa kaya sinu megmendyaring metignaꞌ dut kebirian et Empuꞌ sabab et pegbuwaten dut mengeꞌ saraꞌ. Segwaꞌ sabab et Keseraan mekesewd et taaw na baꞌ enu keselaan.

Megmetignaꞌ Taaw Sabab et Pegandel Lang ki Jesus Kristo

21 Tiban tuꞌ, nebunayag ating pegmendyaring metignaꞌ na mawaꞌ dut Empuꞌ, diki lang sabab dut pegandel et Keseraan. Itue e pinesebenaran gasi et buuk et Keseraan bekeꞌ Mengeꞌ Tarus‡ et Empuꞌ tagnaꞌ. 22 Ating megmendyaring metignaꞌ neng mawaꞌ dut Empuꞌ, atin meisiꞌ lang ki Jesus Kristo et ginsan neng mengandel kenye ginsan taaw saliꞌ penyek ye, kaya lang pinegbidaan. 23 Sabab ginsan negkesalaꞌ bekeꞌ diki nekeapet dut ketaasan et Empuꞌ. 24 Segwaꞌ binggey et Empuꞌ kenyeng redyikiꞌ dut kedye supaya dye mendyaring metignaꞌ. Binggey ye itue kaya bayad, sabab i Jesus Kristo pinewasan ye bayad et salaꞌ tyu dut krus. 25 Ya ating sinimayaꞌ et Empuꞌ bilang kepuwasan eset keselaan et taaw, sabab pebiyaꞌ et pegandel dut kenyeng kesimeyaan. Binwat ye itue e apang ipebiriꞌ kenyeng ketignaan. Angkan tagnaꞌ tiꞌ, diki ye bininasa sebarang pegkekesalaꞌ et mengeꞌ taaw. 26 Binwat ye atin apang ipebiriꞌ dut tiban neng penewnan pasal kenyeng ketignaan. Na ya in metignaꞌ banar sampay pengugad et salaꞌ dut sebarang taaw na maya pegandel ki Jesus.

27 Embe tiban ating pegpeabbu tyu? Inugad ne! Dut enung pepunan? Sabab be eset kityung pegsunud et Keseraan? Diki! Segwaꞌ eset kityung pegandel ki Kristo. 28 Angkansa nesewran kay ne pasal et taaw megmetignaꞌ dut Empuꞌ sabab lang et pegandel ye, diki lang dut pegibut ye et Keseraan. 29 Ating Empuꞌ in, Empuꞌ lang be et mengeꞌ tawʼt Judio? Diki be ya in Empuꞌ gasi et mengeꞌ tawʼt lein Judio? Eꞌ banar, Ya in Empuꞌ gasi et ginsaʼt tawʼt dunyaꞌ, 30 sabab et sembebatu lang Empuꞌ. Pengugad Ye et salaꞌ dut mengeꞌ tawʼt Judio, ating mengeꞌ tinuliꞌ, sabab et pegandel, bekeꞌ dut mengeꞌ tawʼt lein Judio, dye in mengeꞌ diki tinuliꞌ, sabab gasi et kwantin neng pegandel. 31 Pegugaran kay be et kegunaan ating Keseraan sabab et pegandel? Diki! Misan ga in pegmergaen kay banar bekeꞌ subaliꞌ gaay tyu telinganen ating Keseraan et Empuꞌ na binggey ki Moises tagnaꞌ.

4

Pinetignaꞌ et Empuꞌ si Abraham Sabab dut Pegandel Ye Lang

1 Pasal et itueng ginis e, enu mesugid tyu dut nemesaan i Abraham neng inupuꞌ tyu? 2 Baꞌ si Abraham pinendyaring metignaꞌ et Empuꞌ sabab et buwat ye, maya ipegabbu i Abraham. Segwaꞌ banar diki lang mekedyari megabbu dut elepan et Empuꞌ. 3 Enu takuꞌ pegsugiren et Kesuratan et Empuꞌ? Kwan atin,

“Si Abraham mengandel et Empuꞌ, angkansa pegandel ye pinantun na ketignaan dut kenye.”*

4 Baꞌ sembatung taaw negkeradya, pasal kenyeng tengdan, atin diki mebilang et begey, imbes atin nekesukuꞌ. 5 Angkansa, sebarang mengeꞌ taaw kaya ne pengasip et Keseraan, imbes megarap lang dut Empuꞌ na megpetignaꞌ dut mereraat neng taaw, ating pegandel dye ipepantun ne samat begey et ketignaan kedye. 6 Megdemikian gasi ating pegbentugen i Surutan Dabid tagnaꞌ ganang sinugid ye na mesukud ating taaw na pinepatus et Empuꞌ na metignaꞌ, na diki lang sabab et mengeꞌ buwat. Kwan ye,

7 “Mesukud sebarang mengeꞌ taaw na inampun ne dut kedyeng pegsungsang, sampay et kedyeng mengeꞌ salaꞌ nepapas ne.

8 Mesukud ating taaw pasal et keselaan ye na diki ibilang et Begerar na isagkaꞌ dut kenye.”†

9 Atin beng ketignaan tudyu dut sebarang tawʼt Judio na neketuliꞌ lang, etawa tudyu gasi dut sebarang lein lang Judio na diki neketuliꞌ? Pegsugiren kay pasal et pegandel i Abraham, ating pinantang et ketignaan dut kenye. 10 Kengyan itue neinabu? Mura be ya tinuliꞌ, etawa pegketbes? Mura pesi! Lein pegketbes et tinuliꞌ. 11 Angkansa neterima i Abraham tendaꞌ et pegtutuliꞌ bilang sembatung tendaꞌ et ketignaan, sabab lang dut pegandel kwit ingga peꞌ ya tuliꞌ. Baꞌ kwantin, si Abraham in samat amaꞌ et ginsan neng mengengandel, segwaꞌ ingga peꞌ tuliꞌ in, supaya ibilang itueng ketignaan dut kedye. 12 Megsepantun gasi, ya in amaꞌ et mengeꞌ tawʼt Judio na neketuliꞌ, diki lang sabab dye in tinuliꞌ, erapun sabab dye in nengandel samat kityung keupuꞌupuang si Abraham mura ya tinulian.

Si Abraham Neterima Ating Tinangeꞌ pebiyaꞌ dut Pegandel

13 Pasal dut tinangeꞌ ki Abraham bekeꞌ dut kenyeng puranak, na dye memusakaꞌ et sengkinleban et lungsud. Na neterima ye ating tinangeꞌ sabab lang et ketignaan et buaꞌ et pengandel, segwaꞌ diki sabab pegandel et Keseraan.

14 Na baꞌ sebarang megpengebiyagan dut Keseraan, atin ne memumusakaꞌ, indyari pegandel kaya guna bekeꞌ ating netangeꞌ kaya pulus. 15 Temed baꞌ kaya Keseraan, kaya gasi salaꞌ dut Keseraan, na ating salaꞌ ipebayaꞌ et kutuk et Empuꞌ.

16 Angkansa, ating tangeꞌ diminateng dut pegandel, supaya megmendyaring redyikiꞌ bekeꞌ gasi sumampay dut puranak i Abraham. Diki lang dut sakup et Keseraan, segwaꞌ gasi dut sebarang maya pegandel samat si Abraham. Si Abraham keupuan tyu ginsan mengengandel. 17 Samat nesurat ne,

“Binwat ku ikew et amaꞌ et mekansang bangsa.”

Ya amaꞌ tyu dut elepan et Empuꞌ neng pegendelen ye. Ating Empuꞌ na Ya megbegey et biyag dut patey bekeꞌ dut tahag ye negpendyari ginsan neng ginis. 18 Misan ne megmelulus ne et arap, segwaꞌ si Abraham tatap pegandel ya, angkan ya megmendyaring amaꞌ et mekansang bangsa. Samat sinugid kenye et Empuꞌ in, “Kumansang puranak mu seked laksaꞌlaksaꞌ ne.” 19 Diki luminumek kenyeng pengandel. Tinerima ye ne ya samat patey misan biyag, sabab ya megsesenggatus neng teun ne, bekeꞌ bantut itueng esawa ye neng si Sara. 20 Diki ya negduwa-duwa dut netangeꞌ kenye et Empuꞌ misan ga in, lebi yeng pinepangger kenyeng pegandel, sampay negbegey et pegdayew dut Empuꞌ. 21 Puspus na kenyeng pegandel ating keksegan et Empuꞌ na metuman kenyeng netangeꞌ. 22 Itue e sabab ye angkan, kwan,

“Itueng pegandel pinantun na ketignaan dut kenye.”‡

23 Ating bebresan na, “Itueng pegandel pinantun dut kenye,” atin nesurat diki lang dut kenye lang, 24 baꞌ diki sampay gasi dut kityu na nantang et ketignaan et Empuꞌ, dut kityu na mengengandel dut kenye na nemiyag dut ki Jesus na kityung Begerar. 25 Binggey et Empuꞌ si Jesus supaya peteyen supaya meugad kityung mengeꞌ keselaan bekeꞌ binyag peuliꞌ supaya tyu megmetignaꞌ dut pemiriꞌ et Empuꞌ.

5

Kesenangan bekeꞌ Keenepan dut Empuꞌ

1 Angkansa, maya ne tiban kesenangan tyu dut Empuꞌ pebiyaꞌ kityung Begerar na si Jesus Kristo sabab pinendyaring metignaꞌ tyu ne lagi dut pemiriꞌ et Empuꞌ pebiyaʼt pengandel ki Jesus. 2 Sampay gasi negbeyan tyu i Jesus et lawang dut redyikiꞌ neng pegderetunan tyu sabab et pegandel. Angkansa enep tyu pasal et pegerapen tyu na mekebagiꞌ et ketaasan et Empuꞌ. 3 Diki lang et atin lang, baꞌ diki enep tyu siminampay dut mengeꞌ pegsandal tyu, sabab nesewran tyu ne itue e muaꞌ et kepengnaan. 4 Ating pengnaꞌ muaꞌ et penginungaʼt arat, bekeꞌ ating arat megbuaꞌ et arap. 5 Diki tyu kelanduꞌ et kityung pegarap, sabab binuakan et Empuꞌ kityung pusuꞌ et kenyeng pegmergaꞌ, pebiyaꞌ dut kenyeng Empung Nakem na binggey ye kityu.

6 Birinaꞌ myu, ganang kaya basag tyu, natey si Kristo dut sugat ne timpu sabab et mengeꞌ meyaat neng taaw. 7 Merahang ne taaw mekegbey et biyag ye dut sembatung keblan ye ya in metignaꞌ, misan ne maya mekedyari kebuwat et itue e alang-alang dut sembatung menunga neng taaw. 8 Segwaꞌ pinebiriꞌ et Empuꞌ kenyeng pegmergaꞌ dut kityu, ganang kityu mekeselaan nega, dinaak ye si Kristo na natey sabab et kityu.*

9 Deuluꞌ kityu pinendyaring metignaꞌ dut pemiriꞌ et Empuꞌ sabab kityu tuꞌ maya pulus teyeg et duguꞌ i Kristo, lebi neng mebawiꞌ tyu banar dut kutuk et Empuꞌ sabab kenyeng lahyung pebuwaten. 10 Sabab baꞌ kwit tiꞌ, kebanta tyu nega et Empuꞌ. Temed tiban nepegsulut tyu dut Empuꞌ sabab dut kepeteyan et kenyeng Yegang. Na baꞌ sulut tyu tiban dut Empuꞌ, lebi neng mebawiꞌ tyu sabab dut kenyeng biyag. 11 Diki lang et itue, temed megenep tyu dut Empuꞌ sabab dut Begerar na si Jesus Kristo, sabab pasal kenye angkan tyu nekepegsulut dut Empuꞌ.

Kemeteyan Teyeg ki Upuꞌ Adan Bekeꞌ Biyag Teyeg ki Kristo

(Tagnaꞌ 2—3; 1 Korinto 15:21-22)

12 Atin keselaan siminled atuʼt sengkedunyaan pebiyaꞌ et ating unang taaw neng si upuꞌ Adan tagnaꞌ tiꞌ, bekeꞌ ukuman et kemeteyan sabab et keselaan ye. Pasal et itueng ukuman et kemeteyan, atin limingkep dut ginsan neng taaw, sabab ginsan neng taaw nemuwat et salaꞌ. 13 Mura binggey ating Keseraan et Empuꞌ, keselaan nekesled ne et sengkedunyaan. Segwaꞌ kaya peglista et Empuꞌ mengeꞌ salaꞌ sabab kayangga peꞌ binggey ki Moises ating Keseraan. 14 Megdemikian, pemegbeg gasi kepeteyan dut teyeg timpu i upuꞌ Adan seked dut penewnan i upuꞌ Moises, misan dut taaw ne diki negkesalaꞌ samat pegsungsang i upuꞌ Adan tagnaꞌ tiꞌ. Na si upuꞌ Adan unang supama et ya na megderateng.†

15 Segwaꞌ ating simayaꞌ binibit i Jesus diki lang samat pegsungsang in i upuꞌ Adan. Baꞌ natey ating kineldaman sabab gasi et salaꞌ et sembatung taaw, si upuꞌ Adan, kwanaꞌ mene ating simayaꞌ et Empuꞌ bekeꞌ ating begey neng redyikiꞌ et Empuꞌ na diminateng pebiyaꞌ et sembatu negang taaw atin ne si Jesus Kristo, na neglebi-lebi kenunganan et Empuꞌ dut kineldaman. 16 Ating bebgey et Empuꞌ liminein dut negmendyaring buaꞌ et keselaan et sembatung taaw, sabab ating pegkekesalaꞌ et sembatu megibut gasi ukuman na megbibibit et peniksaꞌ. Segwaꞌ ating bebgey et Empuꞌ mekepegbegey et pengampun misan ne mekansang keselaan. 17 Sabab et pegkekesalaꞌ et sembatung taaw, pemegbeg ating kepeteyan dut ginsaʼt tawʼt sengkedunyaan. Sabab gasi et sembatung taaw, na kwanaꞌ mene lebing deklaꞌ beliwanan et buwat et sembatung taaw na si Jesus Kristo. Sabab kenye, ginsan dye na tinerima et kelang redyikiꞌ bekeꞌ bebgey neng ketignaan na teyeg et Empuꞌ, memegbeg dye dut kebiyagan dye pebiyaꞌ ating sembatu si Jesus Kristo.

18 Angkansa baꞌ enukwan ating keselaan et sembatung taaw mekepegbegey et dusaan dut ginsan, megdemikian segwaꞌ gasi ating pegmendyaring metignaꞌ et sembatung taaw, atin nuaꞌ et keampun bekeꞌ nekegbey et biyag eset ginsaʼt taaw. 19 Sabab baꞌ ating pegsungsang et sembatung taaw, mekeldam negmendyaring tegekeselaan. Sabab gasi et keendelan et sembatung taaw, mekeldam nepantun na metignaꞌ.

20 Tihad ating penewnan de Adan seked ating penewnan i Kristo, binggey et Empuꞌ ating Keseraan Ye supaya ipekansang mengeꞌ salaꞌ et mengeꞌ taaw. Segwaꞌ sasat megkekansang ne ating salaꞌ, mekekansang gasi pelan ating redyikiꞌ et Empuꞌ bekeꞌ kenyeng pegperuri kiminansang gasi. 21 Angkansa baꞌ enungkwan kepenggewman et ating basag et keselaan pesurung dut kepeteyan, kwantin gasi kepenggewman et ating basag et redyikiꞌ pesurung dut ketignaan et taaw surung dut biyag ne kaya seskeran sabab dut ki Jesus Kristo na Begerar tyu.

6

Kityu Samat Patey dut Keselaan, Segwaꞌ Biyag set ki Kristo

1 Enu tiban mebres tyu? Pesurungen tyu be kityung pegkekesalaꞌ supaya lumukub ating redyikiꞌ et Empuꞌ? 2 Diki lang! Sabab pasal kityu, antangan tyu samat patey tyu ne pasal et keselaan. Angkansa, diki tyu ne mengebiyagan nega lahyun pegbuwaten et keselaan. 3 Diki myu be nesewran na kityu ginsan nebewtismuan pekikisembatu ki Jesus Kristo, sampay samat kityu pekikisembatu gasi dut kenyeng kepeteyan? 4 Angkansa pasal dut bewtismu, antangan ye samat natey tyu ne bekeꞌ nibut ne limbeng dut ki Jesus, supaya megbiyag tyu peuliꞌ gasi bekeꞌ pemimiyag dut bagung pemimiyagan. Na, pasal et ating pegbiyag peuliꞌ, atin samat baꞌ enukwan si Kristo binyag peuliꞌ dut kaya seskeran na kinsegan et Empuꞌ Amaꞌ.

5 Na, baꞌ antangan tyu na nekisembatu tyu dut kepeteyan i Kristo, tantu ne mekisembatu ya kityu dut kenyeng pegkebiyag peuliꞌ. 6 Sewd tyu pasal et kwit neng pegketaaw tyu, na atin nibut ne dut pegkeransang kenye dut krus supaya ating bilug na mekeselaan diki ne kebekaya apang diki tyu ne meuripen et keyeatan. 7 Sabab sebarang natey ne nekekulpas ne dut basag et keselaan. 8 Naꞌ tiban, baꞌ natey tyu ne nibut dut ki Kristo, mengandel tyu na megbiyag tyu gasi mibut dut kenye. 9 Sewd tyu negbiyag gasi peuliꞌ ya sampay kaya pinda atin, sabab diki ne si Kristo matey misan ingyan. Kaya kepengdyarian ating kepeteyan dut kenye. 10 Dut patey ye, kasa lang ya natey sabab et keselaan et ginsaʼt taaw sabab et keselaan dye, segwaꞌ ating biyag ye tiban petudyu ne dut Empuꞌ. 11 Megdemikian gasi sepantun na kemyu in samat patey ne pasal et basag et keselaan, segwaꞌ biyag dut Empuꞌ sabab pekikipegsembatu kew ne dut ki Kristo Jesus.

12 Angkansa kasiꞌ myu ne pesariꞌ na megmilik ating keselaan dut dimyung bilug ne megsusurung na matey, supaya diki myu ne buwaten ating meyaat neng kenepsuan na itue e. 13 Kasiꞌ myu ibgeyaꞌ dut keselaan misan embeng bagiꞌ et dimyung bilug supaya usalen dut kereatan. Segwaꞌ ibgeyaꞌ myu dut Empuꞌ dimyung bilug sepantun binyag mawaꞌ dut mengeꞌ patey, bekeꞌ igbey dut Empuꞌ mengeꞌ bagiꞌ et bilug myu supaya gemitan dut ketignaan. 14 Na katew, diki kew ne peuripen dut kenepsuan et keselaan, ganang kaya kew ne dut seled Keseraan, imbes kemyu tiban dut seled ne et redyikiꞌ* et Empuꞌ.

Uripen et Ketignaan

15 Enukwan tiban? Ipesurung tyu be na memuwat et keselaan sabab dut seled tyu ne et redyikiꞌ et Empuꞌ bekeꞌ kaya ne dut seled et Keseraan? Endey lang! 16 Sewd myu ne baꞌ kemyu dut seled et peembe-embeng peguripenen, atin peguripenen myu tantung pegibuten myu banar. Sebarang megegaan kenepsuꞌ et kereatan mebeliwanan ye kepeteyan, megdemikian sebarang megegaan kenungangan et napsuꞌ mebeliwanan ye ketignaan eset pemiriꞌ et Empuꞌ. 17 Segwaꞌ megsukur dut Empuꞌ, sabab misan ne negmendyaring uripen kew et keselaan, nemetuen pusuꞌ myu na inibut ating ketimungan et mengeꞌ ketulduan na pinekpetan dut dimyu. 18 Nekekulpas kew ne dut keselaan bekeꞌ negmendyari kew ne et uripen eset ketignaan et Empuꞌ. 19 Megberes kuʼt merugey lang na bebresen supaya metikas myu meretian. Na baꞌ enungkwan binggey myu ating bilug myu dut meraki bekeꞌ dut keyeatan pesengdan neng pesengdan. Megdemikian tiban subaliꞌ gasi ibgeyaꞌ myu dimyung bilug memuwat et ketignaan bekeꞌ mengebiyagan sukup dut keparuan et Empuꞌ.

20 Kwit tiꞌ kemyu uripen et keselaan, ingga peꞌ sakup et ketignaan. 21 Enu nepulus myu kwit tiꞌ neng keradya myu? Diki be mengeꞌ ginis neng ipegleew myu tiban? Atin neng ginis kesusungduan ye dut kepeteyan. 22 Segwaꞌ tiban kemyu kulpas ne dut keselaan, subli ye kemyu uripen ne et Empuꞌ. Angkan kepulus et ketignaan na kesusungduan ye biyag ne kaya seskeran. 23 Sabab kebeyaran et keselaan kepeteyan, segwaꞌ ating bebgey et Empuꞌ biyag ne kaya seskeran dut pekikisembatu ki Kristo Jesus na Begerar tyu.

7

Inantang Teyeg dut Pegesawa

1 Mengeꞌ ketipusdan set Kristo, diki myu be nesewran, sabab pasal et pegbersen ku tuꞌ sebarang nekesewd et Keseraan. Ating Keseraan maya bisa dut taaw sasat lang ya pebibiyag nega. 2 Supama: kuyun dut keseraan, ating libun pesisiget dut esawa sasat ya biyag nega. Na baꞌ patey na ating esawa, ating libun kulpas ne dut saraꞌ et pegeesawa. 3 Baꞌ mengesawa ya dut iba sasat biyag kenyeng esawa, negkesalaꞌ ne ya et pekibeis. Segwaꞌ baꞌ patey ne kenyeng esawa, kulpas ne ya dut penggewman et Keseraan bekeꞌ diki ne megkesalaꞌ et beis-beis misan mengesawa nega et iba. 4 Angkansa mengeꞌ ketipusdan, kemyu samat natey ne lagi pasal dut penggewman et Keseraan ganang nekisembatu dut kepeteyan i Kristo. Neinabu itue supaya kemyu megmendyaring inembuan ne i Kristo. Na Ya negbiyag peuliꞌ mawaꞌ dut kepeteyan, supaya gasi kemyu mekebuwat et menungang buwat sasat kityu megtetanam dut Empuꞌ. 5 Kwit uripen tyu nega et arat petetaaw na asal taaw pesi, ating meraat na pengrasa et mekeuned pinebtiꞌ et Keseraan angkan itue negtahag kityu na memuwat et ginis ne muaꞌ et kepeteyan. 6 Segwaꞌ tiban, sabab et patey tyu dut keselaan neng penguripen, kityu in diki ne dut seled kepetan et Keseraan. Angkan nekesukuꞌ tyu ne set bagung arat et Empung Nakem, diki ne dut lelagi neng arat neng nesurat.

Pekikiatu dut Keselaan

7 Enu tiban mebres tyu? Atin beng Keseraan keselaan? Diki lang! Segwaꞌ diki ku teyen nesewran ating keselaan baꞌ diki sabab et Keseraan. Diki ku teyen nesewran pasal ating pegnepsuaꞌ, baꞌ diki sinugid et Keseraan na, “Kas pegnepsuaꞌ.” 8 Segwaꞌ dinelingkat et keselaan ating timpu na binggey et Keseraan supaya meluwak dut seled ku pasal et ginis neng pegnepsuan et meraat. Sabab baꞌ kaya Keseraan, patey ating keselaan. 9 Nekeuna tiꞌ, negbiyag ku na kaya Keseraan. Segwaꞌ ganang diminateng saraꞌ, negbiyag ating keselaan. Indyari, aku ne gasi itue natey. 10 Nebiriꞌ ku ne ating saraꞌ na mepegbegey teyen et biyag, mekegbey ne tiban et ukuman et kepeteyan. 11 Segwaꞌ, dinelingkat et keselaan ating timpu na nebgey et Keseraan supaya aku merundingan, bekeꞌ sabab et ating Keseraan melusu aku dut kepeteyan. 12 Angkansa, ating Keseraan teyeg et Empuꞌ banar, bekeꞌ ating ketehagan lulus metignaꞌ gasi, sugat, bekeꞌ menunga.

13 Ingin bersen takuꞌ be atin na menungang ginis na negey daken et ukuman et kepeteyan? Diki lang! Supaya lang mekilala ating keselaan na atin keselaan. Nekebgey kerasanen itue et kepeteyan ku sabab et kenunganan, supaya itueng ketehagan mepesebenaran baꞌ enukwan keyaat ating keselaan.

Ating Keyeatan set Pusuꞌ et Taaw

14 Nesewran tyu na teyeg et Empuꞌ ating Keseraan, segwaꞌ aku taaw lang neng uripen ne pinegelen dut keselaan. 15 Diki ku meretian daken neng pegbuwaten. Sabab baꞌ enu ingin ku buwaten, kaya mekebuwat ku. Imbes, baꞌ enu pegmendian ku atin key mekebuwat ku. 16 Na, baꞌ pegbuwaten ku sebarang kaya gaay ku buwaten, nesulutan ku na menunga ating Keseraan. 17 Baꞌ kwantin, diki ne aku ating megpemuwat et itue, temed ating keselaan na meglelegdeng set diriꞌ ku.

18 Sewd ku ne kaya misan enung kenunganan ne meglelegdeng eset daken, kwantin dut mekeselaan neng pegketaaw ku. Misan ne maya eset daken ating pegaay memuwat et menunga, segwaꞌ diki ku mekebuwat. 19 Sabab ating pegbuwaten ku, diki lang atiʼt menunga na gaay ku buwaten in. Daran ku ne pegbuwaten ating meraat na pegmendian ku ne buwaten teyen. 20 Tiban, baꞌ pegbuwaten ku atiʼt mendiꞌ ku buwaten in, diki ne aku ating megpemuwat, temed ating keselaan na eset diriꞌ ku.

21 Angkan ku nesewran itueng arat megegdam ne, baꞌ gaay ku memuwat et menunga, mereraat ne nakem megtuy pengurew daken. 22 Daken neng sedseled pegenep pasal dut arat et Empuꞌ. 23 Segwaꞌ nebiriꞌ ku ne maya itueng arat pegendelan seled et mengeꞌ bagiꞌ et daken neng bilug. Itueng arat megatu dut ibang arat gaay ibuten et pikiran ku. Bekeꞌ nenguripen daken dut itueng arat neng keselaan naꞌ megkeradya seled et bilug ku. 24 Keingasiꞌingasiꞌ neng daken neng kebtangan. Sinu memawiꞌ daken neng bilug na mebibit dut kepeteyan? 25 Senung deklaꞌ et dakeng pegpeselamat dut Empuꞌ sabab pebiyaꞌ et kityung Empung si Jesus Kristo, aku lagi ne nelekat!

Bekeꞌ kemyu lengku keretiꞌ baꞌ enu meinabu daken, sabab pegendelen ku dut Keseraan et Empuꞌ seled pikiren ku, segwaꞌ seled et bilug ku pegendelen ku dut ating arat et keselaan.

8

Pemimyag duun et Empung Nakem

1 Angkansa, diki ne meukuman et Empuꞌ sebarang pekikisembatu ne dut ki Jesus Kristo. 2 Angkan sabab, pinekulpas ne aku i Jesus Kristo mawaꞌ dut arat et keselaan neng megegbey et kepeteyan. Pebiyaꞌ et arat et Empung Nakem neng megegbey et biyag. 3 Netuman et Empuꞌ atin ne diki netuman et mengeꞌ tawʼt dunyaꞌ pebiyaꞌ keendelan dye et Keseraan. Punsabab et itue kelumekan et lulus neng pegketaaw. Empuꞌ netuman baꞌ enu keilangan pebiyaꞌ kenyeng Yegang neng dinaak ye atuʼt dunyaꞌ. Ating dagbes et kenyeng Yegang saliꞌsaliꞌ et taaw neng mekeselaan, supaya megmendyaring simayaꞌ pasal dut keselaan neng binwat et ibang taaw. Nebuwat et Empuꞌ atin supaya dusaen ginsaʼt salaꞌ binwat et ginsaʼt taaw mekeselaan.* 4 Binwat et Empuꞌ itue supaya et ating ketignaan na pegtewen et Keseraan metubagan dut kityu na pemimiyag kuyun dut Nakem et Empuꞌ, na diki kuyun dut lulus naꞌ pegketaaw naꞌ lulus neng mekeselaan.

5 Sebarang pemimiyag kuyun dut lulus neng pegketaaw, meglelteg dye kedyeng pikiran dut meraat neng kenepsuan. Segwaꞌ ating pikiran et mengeꞌ pemimiyag kuyun dut Empung Nakem, atin meglelteg et pikiran dye sebarang kegeayan et Empuꞌ. 6 Ating pikiran et mekeselaan, ating pesurung dut kepeteyan. Segwaꞌ ating pikiran na pepesakup dut Empung Nakem, atin pesurung dut biyag bekeꞌ kesenangan dut Empuꞌ. 7 Angkansa, ating pikiran lulus na mekeselaan, atin sagkaꞌ dut Empuꞌ. Bekeꞌ atin mendiꞌ pesakup dut Keseraan et Empuꞌ, bekeꞌ asal diki ya keibuten atin. 8 Sebarang pebibiyag sabab dut kenepsuan et uned meguned, atin kaya menunga dut Empuꞌ.

9 Segwaꞌ baꞌ meglelegdeng set dimyu Nakem et Empuꞌ, diki kew ne pebibiyag kuyun dut lulus neng uned meguned, temed pebibiyag dun net Nakem. Bekeꞌ baꞌ sebarang kaya set kenye Nakem i Jesus, ya kaya gasi pekikisembatu ki Kristo Jesus. 10 Segwaꞌ baꞌ esen net dimyu si Kristo, misan ne ating bilug myu patey sabab et keselaan, temed kemyung kurudua biyag nega sabab negmendyaring ne kemyu metignaꞌ dut Empuꞌ. 11 Bekeꞌ baꞌ ating Nakem et Empuꞌ na nemiyag peuliꞌ ki Jesus in megsesaleb eset bilug myu, ya in nemiyag peuliꞌ ki Kristo, atin ne gasi memiyag peuliꞌ dut bilug myung mawaꞌ kepeteyan sabab dut kenyeng Nakem na meglelegdeng set dimyu.

12 Angkansa, mengeꞌ mengengandel, maya keilangan tyu, atin pebibiyag tyu, diki dut lulus naꞌ pegketaaw temed kuyun dut arat et Empung Nakem. 13 Sabab baꞌ biyag myu megiibut dut lulus neng pegketaaw, matey kew. Segwaꞌ baꞌ peteyen myu puun et sebarang meyeyaat naꞌ buwat et uned pebiyaꞌ et Empung Nakem, megbiyag kew. 14 Sabab sebarang megiibut et Nakem et Empuꞌ, atin mengeꞌ keyegangan et Empuꞌ.† 15 Sabab itueng Empung Nakem neng tinerima myu, ya in diki lang ating Nakem na megpeuripen dimyu peuliꞌ et takut, segwaꞌ ya in ating Nakem et pekipegyegang, angkan sabab et atin meketingkag tyu dut Empuꞌ, kwan, “Amaꞌ! Amaꞌ ku!” 16 Itueng Nakem tantu negpesebanar dut Nakem tyu na kityu keyegangan et Empuꞌ. 17 Na baꞌ kwantin kityu mengeꞌ keyegangan et Empuꞌ, indyari kityu gasi mengeꞌ mememusakaꞌ et kenunganan tektaken et Empuꞌ dut taaw ye, bekeꞌ mememusakaꞌ na iba-iba i Kristo. Asal, baꞌ kwantin mekisandal tyu gasi dut ketiksaan i Jesus, indyari mekebagiꞌ tyu gasi et kebentugan ye dut langit.

Ketaasan dut Leyd ne

18 Endelen ku ne banar ating pegsesandal tyu dut penewnan naꞌ atue, kaya senu baꞌ ipatus dut ketaasan na mepebunayag dut kityu. 19 Ginsan pinendyari‡ megenep net tagey pasal dut keyegangan et Empuꞌ na mebunayag ne. 20 Nekelanduꞌ ating pinendyari dut kaya kegunaan, diki dut keinginan et diriꞌ, baꞌ diki dut kegeayan et Empuꞌ na sumakup atue. Temed maya nega pegeerapen dut paru et Empuꞌ. 21 Ating pegeerapen set pinendyari na mekepekulpas dut keburukan neng menguripen kenye, bekeꞌ mememayaꞌ ne pedingan dut ketaasan neng keyegangan et Empuꞌ. 22 Sumampay tiban sewd tyu ne megderahay ginsaʼt pinendyari teyeg tagnaꞌ samat libun neng mengganak. 23 Diki lang et pinendyari lang in, misan kityu neng mengeꞌ unang meketerima et bebgey et Empung Nakem, megderahay gasi sasat pegeenepan tyu neʼt tagey pasal et pegkukupkup kityu bilang mengeꞌ yegang ye bekeꞌ pasal et ating peglekat et bilug apang pemimiyag banar. 24 Pasal itueng pegarap tyu naꞌ maya dut Paru et Empuꞌ, angkan kityu nebawiꞌ. Sabab diki ne mesugid ne arap nega, baꞌ nebiriꞌ ne ating pegeerapen. Senu nega megarap dut sembatung ginis na dut kenye ne? 25 Segwaꞌ baꞌ pegerapen tyu sembatung ginis na kayangga set kityu, pegtetegeyen tyu neng pegandel na mesandal.

26 Megdemikian gasi, pegtebangan tyu et Empung Nakem dut kelumekan tyu. Diki tyu mesewran megpenelang et sugat, segwaꞌ ating Empung Nakem pegpenelang et kenyeng beres neng merarem retian, sebarang bebresan na diki tyu mesimbahat. 27 Bekeꞌ Empuꞌ ne mekesiyek dut seled mengeꞌ pusuꞌ tyu, atin gasi megsesewd et pikiran et Empung Nakem, sabab ating Nakem nepetetngaꞌ dut mengeꞌ mengengandel kuyun dut keinginan et Empuꞌ.

28 Bekeꞌ sewd tyu et ginsaʼt keginisan ne ating Empuꞌ pemuwat et ikenunga et sebarang megingin kenye, atiʼt sebarang tiningkag lang pasal dut kenyeng kepurisnan. 29 Sabab penegnaan nega sewd et Empuꞌ baꞌ sinu-sinu sebarang mengandel kenye, bekeꞌ itue e pinantun ye ne kenyeng Yegang na si Jesus, supaya na si Jesus megmendyaring unang yegang et kineldaman neng mengengandel na memegtipused. 30 Sebarang pinantun et Empuꞌ, dye in pinetingkag Ye, dye in pinetignaꞌ Ye gasi. Na, sebarang pinetignaꞌ Ye, dye in pineribuwat Ye dut abiʼt Empuꞌ.

Pegmergaꞌ et Empuꞌ ki Jesus Kristo

31 Enu tiban mesugid tyu pasal et itue e? Baꞌ ating Empuꞌ kekampi tyu, sinu keatu kityu? 32 Empuꞌ ne na diki nengimut et kenyeng Yegang, segwaꞌ lulus ne sinimayaꞌ et Empuꞌ Yegang ye pasal et ginsaʼt tyu. Na, diki be Empuꞌ lulus mebgey gasi kityu ginsaʼt keginisan? 33 Sinu nega megsumbung atu dut mengeꞌ piniliꞌ et Empuꞌ? Sementaraꞌ Ya ne ating negpetignaꞌ dye ne! 34 Sinu mengukum kityu? Kaya misan sembatu, sabab si Jesus pepetngaꞌ sabab kityu duun et tampaꞌ kewanan et Empuꞌ. Na si Jesus in neng natey pasal kityu bekeꞌ negbiyag peuliꞌ. 35 Sinu keparak kityu dut pegmergaꞌ i Kristo? Ating kesusaan? Peniksaꞌ be? Keembutan be? Pengurap be? Pengmiskin be? Ketekutan be? Etawa keterman be? 36 Samat nesurat, kwan,

“Alang-alang lang dimu, megsingapun na tektekut kay matey, bilang patus kay samat mengeꞌ bibili neng susumbelien.”§

37 Angkansa, kaya misan sinu keparak kityu! Sabab eset ginsaʼt itue e merugey tyung mepengindeagan sabab dut ki Jesus. Na ya neng megmergaꞌ banar kityu. 38 Na, banar nengandel ku ne na diki mekepeparak kityu dut pegmergaꞌ et Empuꞌ, misan biyag etawa kepeteyan, ating mengeꞌ dereakan et Empuꞌ etawa mengeꞌ diwata i Seytan, sibantuꞌ neinabu etawa surungen meinabu, etawa misan enu negang kepengdyarian. 39 Misan mengeꞌ ginis dut Langit etawa Narkaꞌ, etawa misan enu negang ginis neng pinendyari, ginsan in diki mekepeparak kityu dut pegmergaꞌ et Empuꞌ dut ki Kristo Jesus neng Begerar tyu.

9

Ating Kepengdyarian neng Pegpiliꞌ et Empuꞌ

1 Maya ating pegsugiren ku in bekeꞌ pegsesewren i Kristo na keberbenaran. Na diki aku pengembut, bekeꞌ sewd gasi et Empung Nakem na maya kesenangen eset daken neng penedseled. 2 Kelaꞌ kerupukan ku bekeꞌ raas et pusuꞌ ku, sabab et kekempungan ku, na mengeꞌ keuned bekeꞌ keruguꞌ ku. 3 Sabab baꞌ mekedyari, aku sumpaen sampay meparak ki Kristo, alang-alang lang dut mengeꞌ ketipusdan ku bekeꞌ mengeꞌ kekempungan ku, ating mengeꞌ Israelita*. 4 Dye na inampun et Empuꞌ bilang kenyeng yegang. Dut kedye pinebiriꞌ lebing ketaasan et Empuꞌ. Dut kedye gasi binggey ating mengeꞌ pinegmeupakatan bekeꞌ ating Keseraan. Dut kedye gasi binggey ating sugat naꞌ pegempuꞌ bekeꞌ ating mengeꞌ tangeꞌ. 5 Dut kedye mawaꞌ et mengeꞌ keupuꞌupuan na pegbetengan et Patriyarka, megdemikian gasi ating tutusan naꞌ minewanan i Kristo. Ating ketaas-taasang Empuꞌ na pegbentugen et kaya seskeran! Mepatut ne.

6 Diki lang tineglanduꞌ ating bebresen et Empuꞌ, sabab diki ginsan lulus na pengkatan et Israel† in mengeꞌ Israelita banar. 7 Etawa sabab et pengkatan dye ne i Abraham lein lang ginsan dye in yegang ne i Abraham. Diki lang sabab sinugid dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan,

“Sebarang mawaꞌ lang ki Isaak in, atin key mebilang na mengeꞌ yegang mu.”‡

8 Ibang retian, Diki lang ginsan ne yegang i Abraham in atin ne yegang et Empuꞌ, temed sebarang pinegyegang lang naꞌ kuyun dut tangeꞌ, atin key kilelanen na mengeꞌ tantung yegang i Abraham. 9 Sabab kwantin ating tangeꞌ ki Abraham, kwan,

“Peuliꞌ et Empuꞌ dut sugat na timpu samat kwantin negang timpu na si Sara megyegang et lelaki.”§

10 Diki lang et atin. Temed, sebarang yegang i Rebeka, sesembatu lang amaꞌ dye, ating keupuꞌupuan tyu tagnaꞌ neng si Isaak. 11-12 Segwaꞌ, sinugid et Empuꞌ misan mura ating kambar pinegyegang i Rebeka, etawa mura dye mekebuwat et menunga etawa meyaat, supaya megtiyag pegperuen pasal pegpiliꞌ et Empuꞌ asal ne lagi, sinugid ne lagi et Empuꞌ ki Rebeka, kwan ye, “Ating keukanan, atin sumukuꞌ dut kerinan?”* Na banar ating pegpiliꞌ et Empuꞌ lein lang pasal eset keradya et taaw, temed pasal lang et Empuꞌ na meningkag kedye. 13 Samat nesurat gasi, kwan,

“Iningin ku si Jakob, segwaꞌ keinisgan ku si Esau.”

14 Enu tiban mebres tyu? Diki be metignaꞌ ukuman et Empuꞌ? Metignaꞌ selus ukuman ye! 15 Sabab sinugid et Empuꞌ ki Moises tagnaꞌ, kwan ye,

“Keingesian ku sebarang gay ku ingesian, bekeꞌ keseyangan ku sebarang geayen ku seyangan.”†

16 Angkansa diki lang sabab keinginan etawa pegtuyuꞌ et taaw, temed pasal et ingasiꞌ et Empuꞌ. 17 Sabab inantang dut Kesuratan et Empuꞌ na sinugid et Empuꞌ dut ki Paraon, Surutan et Egipto, kwan ye,

“Binwat ku ikew et Surutan supaya sabab mu mebunayag daken neng kepengdyarian bekeꞌ mepebunayag daken neng ingaran dut sengkelingkepaʼt lungsud.”‡

18 Angkan iningesinan et Empuꞌ sebarang gay yeng ingesian, bekeꞌ pepeknel ye sebarang gaay yeng peknelan.

Kutuk bekeꞌ Ingasi et Empuꞌ

19 Maya meraliꞌ sembatu dimyu na megsugid daken, “Manu pegsusunen kityu et Empuꞌ? Sinu takuꞌ mekelaang dut kegeayan ye?” 20 Segwaꞌ sinu ke na menglaang dut Empuꞌ? Ating pinendyari be mekepegsugid dut negpendyari kenye na, kwan ye, “Manu mu binwatan aku et kwantin?”§ 21 Diki be ating mememuwat et kuren maya pengdyarian supaya memuwat et mekeldam neng kuren tihad dut seng dekuten, sengmenu apang usalen dut piliꞌ neng pegpenyapan, iba in dut daran neng pegusalan?

22 Ating Empuꞌ, ganang maya kepengdeyan supaya ipebiriꞌ ye kenyeng kutuk bekeꞌ ipesewd kenyeng basag, samat pelan lulus na pegsendalan ye sebarang mengeꞌ taaw na meteup ne teyen na dusaen bekeꞌ tepuen. 23 Angkan binwat ye itue supaya ipebiriꞌ ye na kaya kekurangan pasal kenyeng kelang ketaasan dut mengeꞌ taaw neng keingesian ye, na asal pinenyapan ye kwit tiꞌ supaya megdingan dye meterima dut ketaasan et Empuꞌ. 24 Kityu, na kenye gasing tiningkag, diki lang dut mengeꞌ tawʼt Judio lang, segwaꞌ sampay gasi dut mengeꞌ ginsaʼt tawʼt lein Judio. 25 Samat sinugid et Empuꞌ dut buuk i Oseas, kwan ye,

“Ating mengeꞌ taaw lein lang daken, pegbetnganan ku ‘taaw ku,’ bekeꞌ ating mengeꞌ taaw na ingga peꞌ pegmerganen, pegbetnganan ku ‘pegmerganen ku’ ”.*

26 Bekeꞌ, kwan ye,

“Peinebuen ku dut atin negang lelegdengan neng sinugiran kedye na, ‘Kemyu lein lang daken neng mengeꞌ taaw’. Dye in pegbetnganan na mengeꞌ ‘Keyegangan et Empuꞌ na biyag.’ ”†

27 Tagnaꞌ tiꞌ ipinebunayag gasi i Isaias pasal et mengeꞌ Israelita, kwan ye, “Misan kumeldam manggid-anggid samat keldameʼt erit et dagat, isek-isek mene netitinda kedye in mekebawiꞌ.‡ 28 Sabab mesigpit bekeꞌ metikas pengukum et Begerar dut sengkelingkepaʼt dunyaꞌ.” 29 Megdemikian samat sinugid i Isaias in, kwan ye,

“Baꞌ ating Begerar neng mekepengdyarian et ginsan usa-usa diki netinda et kityung turubuanan, kityu negmendyaring samat lungsud et Sodoma bekeꞌ samat lungsud et Gomora na bininasa et Empuꞌ.”§

Si Jesus Ating Batu neng Kesinimbekuran dut Israel

30 Enu tiban mesugid tyu? Atiʼt mengeꞌ taaw lein Judio na diki gayen et ketignaan, segwaꞌ dye in neketerima et ketignaan dut Empuꞌ sabab et pengandel? 31 Segwaꞌ ating mengeꞌ tawʼt Judio gayen negmendyaring metignaꞌ sabab dut keendelen et mengeꞌ saraꞌ, diki dye keterima et ating ketignaan dut Empuꞌ?

32 Manu? Sabab gayen dye ne dye megmendyaring metignaꞌ sabab dut buwat, diki sabab dut pengandel. Antangan dye samat taaw neng nesimbakud dut batu neng kesisimbekuran. 33 Samat nesurat dut Kesuratan et Empuꞌ, kwaʼt Empuꞌ,

“Nengdatun ku dut lungsud et Sion* maya batu naꞌ kesisimbekuran, kelang batu naꞌ mekepeugbaꞌ kedye, segwaꞌ baꞌ sinu-sinu mengandel kenye diki lang meglelew.”

10

Mebawiꞌ Itueng mengeꞌ Tawʼt Israelita

1 Mengeꞌ ketipusdan neng mengengandel, keberbenaran kegeayan ku bekeꞌ pegpenelang ku dut Empuꞌ na mebawiꞌ itueng mengeꞌ Israelita. 2 Asal aku ne mekepebnar na mepituk dye pasal ki Empuꞌ, segwaꞌ kepuunan dye, diki teyeg et sugat neng kesesewran. 3 Gaay dye nepetiyeg et diriꞌ dyeng arat. Binwat dye itue sabab ingga peꞌ neretian dye ating paru pasal et ketignaan mawaꞌ dut Empuꞌ. Angkansa, mendiꞌ dye pesakup dut paru et ketignaan et Empuꞌ. 4 Si Kristo ating kesusungduan et Keseraan et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ, angkan supaya mantang ne et metignaꞌ sebarang mengengandel kenye.

5 Pasal et megmendyaring metignaꞌ kuyun dut keendelen et Keseraan et Empuꞌ, kwantin pengatur i Moises, kwan ye, “Ating taaw metbes et itueng ginis, biyag ye banar dut Empuꞌ.”* 6 Kwantin gasi ketignaan et pasal dut pengandel, kwan,

“Kasiꞌ pegsugiraꞌ eset dimyung diriꞌ, ‘Sinu keribuwat dut Langit?’ ”

Ingin bersen supaya ipeineug si Kristo apang mebawiꞌ kityu. 7 “Etawa, ‘Sinu keineug dut kerereman?’ ” Ingin bersen supaya biyagen si Jesus Kristo teyeg et kepeteyan apang mebawiꞌ kityu. 8 Segwaꞌ enu pegsugiren i Moises? Kwan ye,

“Ating beres et Empuꞌ mekabiꞌ ne set dimu, daran esen neʼt munung mu bekeꞌ eset atey mu.”†

Itue atiʼt bebresen pasal pengandel neng pepebunayag kay.

9 Baꞌ ipesebanar mu ne, kwan, “Si Jesus, atin Begerar ku” bekeꞌ mengandel ke dut atey mu na ya binyag et Empuꞌ teyeg et kepeteyan, mebawiꞌ ke. 10 Sabab pengandel ke pebiyaꞌ dut pusuꞌ angkan pinepantun ke et metignaꞌ dut pemiriꞌ et Empuꞌ, bekeꞌ pepebnar ke gasi na si Jesus atin Begerar mu pebiyaꞌ dut babaꞌ mu angkan nebawiꞌ ke. 11 Kwantin pegsugiren dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan,

“Sebarang mengandel kenye diki lang meglelew.”‡

12 Kaya pinegbidaan ating tawʼt Judio bekeꞌ ating tawʼt lein Judio. Sembebatu ga Begerar et ginsan neng megebgey et neglebi-lebi naꞌ ingasiꞌ dut ginsaʼt megtingkag kenye. 13 Samat nesurat, kwan,

“Sebarang megtingkag dut ngaran et Begerar, atin mebawiꞌ.”

14 Enukwan dye tingkagan ating diki dye pegendelan? Enukwan dye endelen baꞌ diki dye mekekingeg? Bekeꞌ enukwan dye kumingeg baꞌ kaya menunulduꞌ megpeabar kedye? 15 Bekeꞌ enukwan dye kepepeabar baꞌ diki dye dinaak? Samat nesurat, “Enung pegkenunga-nunga siyekan ating megderateng et mengeꞌ dinaak neng pemibit et Menungang Abar!”

16 Segwaꞌ diki ginsaʼt tawʼt Israel tumerima et Menungang Abar. Kwan i Isaias, “Begerar, sinu takuꞌ mengandel et damen neng pegabar?”§

17 Angkan pesi ating pengandel mawaꞌ dut pekikingeg et pegabar bekeꞌ ating pegabar neng pekekingeg pasal et bebresen i Kristo.

18 Segwaꞌ ingkut ku, diki ne mengeꞌ tawʼt Israel takuꞌ nekekingeg? Nekekingeg dye pesi! Samat nesurat ne dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan,

“Pasal luluwaan de Isaias neng mengeꞌ tarus, napet ginsaʼt pidyuruꞌ et dunyaꞌ, bekeꞌ ating mengeꞌ bebresen dye limingkep eset sengkelingkepaʼt dunyaꞌ.”*

19 Ingkut ku gasi peuliꞌ, diki takuꞌ nekeretiꞌ ating mengeꞌ tawʼt Israel? Una-una nega sinugid et Empuꞌ ne pebiyaꞌ i Moises, kwan,

“Ipeimbeng ku kemyu sabab dut mengeꞌ taaw neng diki gasi binangsa.

Peisegen ku kemyu sabab dut sembatung bangsa neng kaya pengretiꞌ.”†

20 Negberes gasi Empuꞌ pebiyaꞌ i Isaias et kaya lang takut-takut, kwan,

“Nebiyanan aku et sebarang kaya pengebiyaꞌ daken, negpesewd ku dut sebarang kaya pengingkut supaya mengretiꞌ pasal daken.”

21 Pasal et bangsa et Israel, kwantin gasi sinugid et Empuꞌ pebiyaꞌ i Isaias tagnaꞌ tiꞌ, kwan,

“Negsingapun kintang ku daken neng keremut supaya menabang dut sembatung mektul ulu bekeꞌ mesmal neng bangsa.”‡

11

Pasal et Netinda neng mengeꞌ Mengengandel dut Israel

1 Angkansa itue ingkut ku, sinempeg takuꞌ et Empuꞌ kenyeng taaw? Diki lang! Megdemikian aku Israelita gasi mawaꞌ dut pengkatan i Abraham. Aku na kebayaꞌ dut tutusan i Benjamin. 2 Diki lang sinempeg et Empuꞌ kenyeng taaw, asal nekeuna ne lagi kilala ye ne. Diki myu be nesewran ating nesugid dut Kesuratan pasal et sumbung i Elias dut Empuꞌ atuꞌ dut Israel? Kwantin penumbung ye, kwan ye, 3 “Begerar, pinatey dye dimung mengeꞌ tarus bekeꞌ binungkar dye dimung mengeꞌ ranggar, aku mene netinda, bekeꞌ gay dye nega aku peteyen.”* 4 Temed enu sinambag et Empuꞌ? Kwan ye, “Netinda ku nega daken et pitung ribu neng kelelekian na kaya megselukud ki Baal, ating meyaat na empuꞌempuan!”† 5 Angkansa tiban maya nega netitinda neng mengeꞌ mengengandel sabab et kelang ingasiꞌ et Empuꞌ. 6 Na piniliꞌ dye sabab et kelang ingasiꞌ et Empuꞌ, segwaꞌ diki sabab et mengeꞌ buwat dye. Temed baꞌ sabab dut mengeꞌ buwat, diki ne itue mesugid et kelang ingasiꞌ et Empuꞌ.

7 Enu tiban? Kegaay geayan banar mekpetan et mengeꞌ tawʼt Israel ketignaan dut Empuꞌ, segwaꞌ atin kaya ginsan dye neisiꞌ sabab mekansang kedye negpeknel et ulu. Segwaꞌ nekpetan et sebarang dut mengeꞌ tawʼt Israel neng mengeꞌ piniliꞌ ating ketignaan dut Empuꞌ. 8 Nesurat dut Kesuratan et Empuꞌ pasal kedye neng nengmendiꞌ bekeꞌ kaya nengisiꞌ itue, kwan,

“Empuꞌ inisiꞌ kedye et nakem neng meutek, indyari binggey kedye mengeꞌ mata neng diki meketuun, bekeꞌ telinga neng diki mekekingeg sampay seked et itueng penewnan.”‡

9 Bekeꞌ tagnaꞌ tiꞌ sinugid gasi i Surutan Dabid, kwan ye,

“Ating mengeꞌ pegkenkaan dye, teyen megmendyaring litag bekeꞌ bilagung, na sembatung kesisimbekuran bekeꞌ peniksaꞌ ne kedye.

10 Kumabu teyen kedyeng peninyekan supaya diki dye mekebiriꞌ, bekeꞌ teyen mesekuyung dye et keliyutan sasat dye pebibiyag.”§

Isinugpun naꞌ mengeꞌ Tawʼt Lein Judio eset Kepuwasan dut Empuꞌ

11 Ingkut ku gasi, pasal be et pegkesimbakud et bangsaʼt Israel bekeꞌ kedyeng kesugbakan, atin lahyun et Empuꞌ dye ne dut kedyeng ginsaʼt binasa? Diki lang! Sabab et pegsungsang dye diminateng ating kepuwasan dut mengeꞌ tawʼt lein Judio, sabab mebiriꞌ tyu na keparuan et Empuꞌ supaya mimbeng et ating mengeꞌ tawʼt Israelita. 12 Tiban baꞌ pasal et kedyeng pegsungsang, negmendyaring kegunaan et ginsaʼt tawʼt sengkedunyaan, bekeꞌ kedyeng pegkerabuꞌ nekenunga dut mengeꞌ taaw lein Judio. Lebi neng sukud baꞌ ginsan mengeꞌ tawʼt Judio, megerut tyu dut Empuꞌ.

13 Mengeꞌ taaw lein Judio, itue gasi sugiren ku dimyu. Sabab et aku apostol* gasi, ingin bersen mengengabar dut mengeꞌ tawʼt lein Judio. Temed, lebi pegeesen ku pasal daken neng nesukuan. 14 Sabab arap ku na mepeimbeng ku daken neng kebangsa, supaya mebawiꞌ misan senu-senu mene kedye sabab et nesukuan ku. 15 Baꞌ pasal dut pegsempeg kedye in, negmendyaring dalan supaya megsulut Empuꞌ bekeꞌ ginsaʼt taaw. Pasal pegterima gasi peuliꞌ kedye in, megsepantun neʼt pegbegey et biyag dut mengeꞌ patey. 16 Baꞌ pasek metignaꞌ ating unang bengbang mawaꞌ dut sinempuran naꞌ binekbek, atin sinimayaꞌ dut Empuꞌ, megdemikian gasi ginsaʼt sinempuran. Baꞌ pasek metignaꞌ gamut atin gasi sinimayaꞌ dut Empuꞌ, megdemikian gasi ginsaʼt mengeꞌ sanga.

Mengeꞌ Tawʼt Judio Antangan Dye Samat Puuʼt Olibo

17 Baꞌ pinutek senu-senung tantung sanga et olibo† bekeꞌ ikew na sanga et olibo talun isinugpun eset puun supaya kesepsep gasiʼt tipas mawaꞌ dut gamut ye. 18 Na kas megpeabbu dut mengeꞌ Judio neng samat pinutek na sanga. Pikiraꞌ mena diki ikew megbibibit dut mengeꞌ gamut, imbes gamut megbibibit dimu.

19 Mekedyaring sugiren mu, “Pinutek ibang sanga supaya aku mesugpun.” 20 Banar atin! Segwaꞌ pinutek dye, sabab diki dye pengandel dut Empuꞌ. Angkan sinugpun ke sabab et dimung pengandel dut Empuꞌ. Angkansa kas ke megmetaas, segwaꞌ tumakut ke. 21 Sabab baꞌ diki pegtimuruen et Empuꞌ mengeꞌ tawʼt Judio, antangan dye samat tantung mengeꞌ sanga, lebi ne ikew subaliꞌ inunganen panew mu. 22 Pikir-pikiraꞌ pasal kenunganan bekeꞌ kutuk et Empuꞌ. Ya mengutuk dut mengeꞌ kaya pemengandel, segwaꞌ mekenunga dimu baꞌ tumeteg kew dut kenyeng kenunganan. Na, baꞌ diki kew tumeteg puteken kew nega gasi. 23 Isugpun peuliꞌ itueng mengeꞌ Israelita et Empuꞌ, baꞌ diki dye megpeknel, na baꞌ dye mengandel ga na sabab maya gees et Empuꞌ na dye mesugpun peuliꞌ. 24 Baꞌ kemyu neng mengeꞌ sanga et olibo talun neisugpun dut tantung olibo, misan ne sagkaꞌ dut saraꞌ et mengeꞌ kayu, kwanaꞌ mene merugey ating tantung mengeꞌ sanga dut puun ye antangan samat ginsaʼt Israel meisugpun peuliꞌ dut puun dye.

Ingasiꞌ et Empuꞌ dut Ginsaʼt Taaw

25 Mengeꞌ mengengandel, maya kebnaran na diki mesewran tyu selyu lang Empuꞌ pebunayag kityu. Mendiꞌ ku ne na meawam kemyu et itueng kebnaran, supaya diki kew megmetaas. Itue pasal et keknelan et mengeꞌ Judio, sementaraꞌ lang itue, diki sengpenewnan, seked medyukupan keldamen et mengeꞌ taaw na lein lang Judio mepekabiꞌ dut Empuꞌ. 26 Angkansa sengkelingkepaʼt Israel mebawiꞌ nega, samat dut nesurat in, kwan,

“Ating Mememawiꞌ mewanan ye dut lungsud et Sion. Ugaren ye ating kereatan et pengkatan i Jakob.

27 Itue e penangeꞌ ku kedye pasal eset pegugad ku et kedyeng keselaan.”‡

28 Baꞌ sudsugiren pasal eset peglatap et Menungang Abar, atin mengeꞌ tawʼt Judio inantang na kebanta et Empuꞌ supaya kemyung mengeꞌ lein tawʼt Judio maya ketimpuan eset kenye apang kebawiꞌ. Baꞌ pasal et pegpiliꞌ atin tuturanen, dye minergaꞌ et Empuꞌ nega sabab kenyeng pegmergaꞌ dut mengeꞌ kegunggurangan dye de Abraham, de Isaak, de Jakob.§ 29 Sabab kaya pegberuba et pikiran Empuꞌ pasal dut mengeꞌ begey ye bekeꞌ pegtingkag. 30 Sene tiꞌ kemyung mengeꞌ tawʼt lein Judio kaya mesinuren dut Empuꞌ, segwaꞌ tiban iningesinan kew sabab et pegsungsang et mengeꞌ tawʼt Judio. 31 Tiban, dye ne gasi kaya mesinuren ganang iningesinan kew et Empuꞌ supaya dye ne gasi ingesinan et Empuꞌ. 32 Sabab pinesaran et Empuꞌ na ginsan taaw in meuripen et pegsemal dye supaya meperasa ye dut ginsan kenyeng ingasiꞌ.

Pegdayew dut Empuꞌ

33 Mesangdan pasal kementirian et Empuꞌ. Diki mapet-apet kenyeng kependeyan bekeꞌ kesesewran! Diki mesemanan kenyeng pengukuman bekeꞌ egian! Samat nesurat dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan,

34 “Sinu nekesewd eset pikiran et Begerar? Etawa sinu mekedyaring memimitua ye?”

35 “Sinu nekebgey et enung ginis dut Empuꞌ, supaya keilangan ya gentian?”*

36 Sabab ginsaʼt ginis atin mawaꞌ nega dut kenye, asal ya punsabab, bekeꞌ muliꞌ nega kenye ginsaʼt ginis. Deyewen ya et daran-peraran! Amen.

12

Antangan Tyu Samat mengeꞌ Biyag neng Pineglilaꞌ

1 Angkansa mengeꞌ ketipusdan neng mengengandel, alang-alang dut ingasiꞌ et Empuꞌ, megpeasiꞌasiꞌ ku banar dimyu na iteyumanaꞌ myu dimyung bilug na bilang biyagan na kesimeyaan pasek metignaꞌ bekeꞌ kegey-gaay dut Empuꞌ. Na angkan samat atin, atin key tantu menakem naꞌ pengempuꞌ myu. 2 Kasiꞌ myu sulitaꞌ arat et sebarang mengeꞌ taaw na kaya pemengandel et Empuꞌ, temed erapun, Empuꞌ meminda dimyu na ingin bersen, memuwat et dimyung bagung pikiran: Na indyari ketepus-tepusan esentin mesewran myu kegeayan et Empuꞌ, na ingin bersen, kemyu endelen et baꞌ enu ketignaan et arat bekeꞌ kegey-gaay eset kenye bekeꞌ baꞌ enu kaya salaꞌ.

Mengeꞌ Mengengandel i Kristo Antangan Dye Samat mengeꞌ Bagiꞌ et Bilug

3 Atin sabab dut kelang ingasiꞌ neng neterima ku dut Empuꞌ, atin pegsusugid ku set kede sembatu dimyu: Kasiꞌ myu iantangaꞌ dut diri myu na luwas na pegmergaꞌ, na diki ne gasi megsusugat. Segwaꞌ pikiraꞌ myu et menunga pasal dimyung bilug lang dut sukuran et pengandel neng binggey dimyu et Empuꞌ.

4 Supama, baꞌ enukwan tegsesembatu lang bilug tyu, segwaꞌ negsukup et mekeldam neng bagiꞌ neng iba-iba sukuꞌ ye, 5 Megdemikian gasi sebarang nekipegsesembatu ki Kristo, mekeldam antangan tyu megsusukup et sembebatung bilug ye. Segwaꞌ kede sembatu bagiꞌ gasi et iba. 6 Diki megsesaliꞌ pinesukuꞌ neng binggey et Empuꞌ kityu kuyun lang dut kelang ingasiꞌ neng neterima tyu teyeg Empuꞌ. Baꞌ sebarang pinesukuꞌ et Empuꞌ kenye pegketetarus, keilangan ye usalen itue kuyun lang dut sukuran et kenyeng pengandel.* 7 Baꞌ pegkesukuꞌ, keilangan ye sumukuꞌ ya banar. Baꞌ pegketutulduꞌ, keilangan ye menulduꞌ banar. 8 Baꞌ mekempitua, keilangan ye memituwa gasi. Baꞌ ketabang et pengengeilangan et iba, keilangan ye megey na maya kelilaan. Baꞌ pegkeibuten, keilangan ye menguna et mepengaan bekeꞌ ketignaan banar. Baꞌ keinasiꞌ, keilangan ye buwaten itue et maya keksanan.

Pasal et Pegmergaꞌ

9 Ating pegmergaꞌ keilangan mendyaring tantu. Keisgan myu sebarang meraat, segwaꞌ geayen sebarang menunga. 10 Megmerganan kew samat mengeꞌ megtitipused, intewtewen myu sebayaꞌ myu luwas nega et bilug myu. 11 Megpekepengnaꞌ kew dut dimyung keradya, endey megmeyahuꞌ. Pegsusukuan myu ating Begerar naꞌ Empuꞌ dut pusuꞌ neng baha et pegmergaꞌ kenye. 12 Menep kew dut pegarap, mendyaring megmesandal dut ketiksaan, bekeꞌ mepengnaꞌ dut pegpepenalang. 13 Tebangiꞌ myu mengeꞌ keyegangan et Empuꞌ neng nengengeilangan. Ipetindalaꞌ myu ginsaʼt mengungumbaley.

14 Inunganaꞌ myu sebarang pemanta dimyu. Inunganaꞌ myu, kasiꞌ myu pegterwaniꞌ. 15 Mekienep kew dut sebarang memegenep. Pekiunung kew sumiyak dut sebarang memegsisiyak. 16 Mekiiba-iba et menunga dut sebayaꞌ. Kas kew peabbu, mekisubuꞌ dut mengeꞌ mebebabaꞌ neng kebtangan. Kasiꞌ myu pegpikiraꞌ na mesewran myu et ginsan. 17 Kasiꞌ myu belsaꞌ et meyaat sebarang meyaat. Pikiraꞌ myu ne mengebiyagan et kaya seseweyan dut penyek et ginsan. 18 Teyen baꞌ mekedyari, dimyu mekiiba-iba kew et mesanang dut ginsan. 19 Mengeꞌ tipused, kas kew meles, segwaꞌ rendemaꞌ myu kutuk et Empuꞌ kedye. Sabab nekesurat dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan Empuꞌ,

“Eset daken keblesan, aku meles.”†

20 Imbes, pasal kemyu kwan Ye,

“Baꞌ pegurapan kebanta mu, ipekanaꞌ. Baꞌ ya pegtutuknewen, ipeinumaꞌ.

Pegbuwat mu et itue, sama mu neʼt pegduruhuan et baga eset ulu ye.”‡

21 Kas kew peraag dut mereraat, segwaꞌ daagaꞌ myu et menunga sebarang meraat.

13

Pegpepesakup dut mengeꞌ Pegibuten et Gubyerno

1 Kede sembatu mepatut na pesakup set mengeꞌ pegibuten et gubyerno. Kaya penggubyerno na diki mawaꞌ dut Empuꞌ bekeꞌ ginsaʼt penggubyernuan atin pinetiyeg et Empuꞌ. 2 Sabab et itue, ginsaʼt pengatu dut mengeꞌ pegibuten, atin sepantun Empuꞌ pegetuanan dye, bekeꞌ samat dye ne megtutulus et iukum dut bilug dye. 3 Sebarang mengeꞌ pegibuten diki patut na ketekutan et mengeꞌ pegkeradya et menunga, segwaꞌ mepatut tumakut sebarang pememaal et meraat. Gaay be na meugaran et takut dut mengeꞌ pegibuten? Baꞌ kwantin subaliꞌ memaal ke et menunga apang deyewen ke. 4 Mengeꞌ pegibuten in megsukuꞌ et Empuꞌ supaya buwaten ke et menunga. Segwaꞌ tumakut ke baꞌ memuwat keʼt meraat, sabab diki ke empunen et kenyeng gelaman. Ya in megsukuꞌ et Empuꞌ supaya reganen sebarang pememaal et meyaat. 5 Angkansa, keilangan pesakup dut mengeꞌ pegibuten, diki lang supaya meketangkis et pengrega, baꞌ diki sabab et penedseled.

6 Itue pesi, angkan kemyu pegbayad et buwis. Sebarang mengeꞌ pegibuten atin mengeꞌ megsukuꞌ dut Empuꞌ et ginsaʼt timpu, angkansa diki kebuwaten ibang keradya. 7 Ibgey dut kede sembatu sebarang kepetutan. Megbuwis sebarang mepatut na buwisan, untebien sebarang mepatut na untebien, bekeꞌ intetewen sebarang mepatut na intetewen.

Megmerganen Kew, Sabab Mekabiꞌ ne Timpu

8 Kasiꞌ myu pekwitiꞌ pasal et pegutang. Megemgam baꞌ pasal et pegutang myu et pegmergaꞌ et kede sembatu, sabab sebarang megmerganen et sebayaꞌ, atin neketuman ne et Keseraan et Empuꞌ. 9 Sebarang saraꞌ ne, “Kas kew pegbeis,” “Kas mematey,” “Kas kew penakew,” “Kas pengimbeng et meyaat,” bekeꞌ ginsaʼt iba in mepantun ne et sembatu, kwan, “Merganaꞌ sebayaꞌ mu, samat dimung diriꞌ.”* 10 Sebarang pegmergaꞌ sebayaꞌ ye kaya pemuwat et meyaat dut kenye. Angkansa ating pegmergaꞌ bilang ketumanan et ginsaʼt Keseraan et Empuꞌ.

11 Buwataꞌ myu itue sabab pegsesewren myu baꞌ enung timpu ne. Timpu ne supaya megbetiꞌ kew mawaꞌ dut pegkeelek. Megbetiꞌ, sabab kepuwasan tyu lebing mekabiꞌ ne tiban eset nekeuna tiꞌ na kityu nengandel. 12 Meglilimbus ne gebi, megkekabiꞌ ne gasi eldew. Angkansa pereyunan ginsaʼt bubuwaten et kelingban, indyari pekayen ating penaming et ketlangan. 13 Mengebiyagan tyu et mesingkayaꞌ, samat dut ketlangan et eldew, bekeꞌ endey elulaen eldew dut peglangu-langu, mesasew neng peglami-lami, pegpepeketambar et pegbuwat et mereraat neng kenepsuan et diri, pegsagkaꞌsagkaꞌ bekeꞌ pegimbeng imbengan. 14 Gamlang, pesakup kew dut ki Jesus Kristo naꞌ Begerar, bekeꞌ endey peruen baꞌ enukwan mebgeyan keksanan ating meraat naꞌ napsuꞌ et diriꞌ.

14

Sebarang Menuley na Taaw bekeꞌ Sebarang Nekesulay

1 Terimanaꞌ myu sebarang menunuley nega et pengandel, na endey pegukumaꞌ et kaya sugat sebarang mengeꞌ pegpeperuen ye. 2 Supama baꞌ maya taaw pengandel ye mekedyari kanen misan enu. Maya gasi menuley et pengandel, angkan dut kenye tulnuꞌ lang keigban ye. 3 Atin taaw na megkaan et misan enu endey seweyen et ating taaw keigban ye tulnuꞌ lang in. Bekeꞌ endey gasi seweyen et megkaan lang et tulnuꞌ in ating taaw na megkaan et misan enu in, sabab ya in tinerima et Empuꞌ. 4 Sinu ke supaya menawey dut uripen et iba? Kenyeng Begerar lang mekebantug baꞌ tumyeg ya etawa meugbaꞌ. Segwaꞌ tumyeg ya sabab kegeesan et Begerar na ya petiyegen.

5 Sembatung supama, maya sesenu pepeantang naꞌ seng eldew lebing mebentel dut ibang eldew. Iba in pepeantang naꞌ eldew-peldew sesaliꞌ subaliꞌ kede sembatu kedye megpekepagen et pikiran dye. 6 Ating megpengergaꞌ dut seng eldew, atin megpengergaꞌ gasi dut Begerar. Ating megpengaan et uned, megpengaan sabab dut Begerar bekeꞌ pegsukuran ye dut Empuꞌ. Ating diki megpengaan megsepantun saliꞌ dut megpengaan, saliꞌ dye megpeselamat dut Empuꞌ. 7 Sabab misan sinu kityu, diki tyu negbiyag etawa matey et didiri lang. 8 Baꞌ negbiyag tyu, negbiyag tyu alang-alang dut Begerar. Bekeꞌ baꞌ matey, matey tyu alang-alang dut Begerar. Angkansa misan megbiyag etawa matey tyu, sabab kityu negpesembatu ne eset Begerar.

9 Itue sabab ye, angkan natey si Kristo indyari negbiyag peuliꞌ, supaya ya megmendyaring Begerar et mengeꞌ patey bekeꞌ mengeꞌ taaw biyagan. 10 Angkansa, manu pengukum keʼt dimung kesebeyaan? Bekeꞌ manu peginlelewen mu dimung kesebeyaan? Saliꞌsaliꞌ marap dut ukuman et Empuꞌ. 11 Samat nekesurat dut Kesuratan et Empuꞌ, kwaʼt Empuꞌ,

“Sabab eset daken pegmendyaring Empuꞌ, ginsaʼt taaw set elepan ku sumelukud, ginsaʼt taaw mengdayew dut Empuꞌ.”*

12 Indyari kede sembatu megsambung dut Empuꞌ.

Kas Mengukum et Tipused Mu

13 Angkansa endey tyu ne mengukum et kede sembatu, megemgaam pikiren myu ne diki kew kesisimbekuran etawa appaꞌ dut dimyung kesebeyaan neng mengengandel. 14 Sabab aku bilang pekisembatu dut Begerar na si Jesus, netantu ku na kaya kekanen na meyaat. Segwaꞌ megmendyaring meraki itue dut sembatung taaw baꞌ iantang ye ne meraki. 15 Baꞌ nesekitan sedseled et sebayaꞌ mu sabab dut dimung kekanen, diki ne kuyun dut pegmergaꞌ ating pegbuwaten mu. Endey megkeraat dimung sebayaꞌ pasal lang et pegkaan mu. Sabab gasi dut ating sebayaꞌ mu angkan pesi natey si Kristo. 16 Sebarang pepantun mu na menunga, kasiꞌ begeyiꞌ et pesebaban na mebresan ke et meyaat.

17 Pasal et pegseled et taaw dut pengmilikan et Empuꞌ, lein lang pasal kekanen bekeꞌ inumen, imbes dut ketignaan, kesenangan, bekeꞌ keenepan sabab nekesembatu tyu ne eset Empung Nakem. 18 Sabab sinu-sinu megsusukuꞌ dut ki Kristo na kuyun dut itue arat et Empung Nakem, atin kemerganan et Empuꞌ sampay keterima-terima dut mengeꞌ taaw.

19 Angkansa pikiren tyu buwaten ginsan neng ginis na mekebgey et kesemunseyaan bekeꞌ mekepegpagen et kede sembatu. 20 Kasiꞌ pegusibeiꞌ buwat et Empuꞌ sabab lang dut pegkaan. Ginsaʼt pegkaan atin melinas, segwaꞌ mekesesalaꞌ lang mengaan et sembatung ginis na mekepesimbakud dut iba. 21 Menunga nega na diki ne mengaan et uned et sinumbelian etawa minum et mekelelangu, etawa memuwat et enu-enung ginis na mekepegpesimbakud et dimyung sebayaꞌ.

22 Misan enu-enung andel mu pasal et atue e, ikew ne lang bekeꞌ Empuꞌ megsulut. Mesukud ating taaw na diki memuwat et enu-enu na keilangan sesewen Empuꞌ et kenyeng penedseled pasal pegbuwat et sembatung ginis na kekebluꞌ ye ne atin sugat. 23 Nerepatan sebarang pengaan et ginis na ya ne maya pegalang-alang, sabab diki ne kuyun dut kenyeng pengandel. Naꞌ, banar, ginsaʼt buwat diki ne kuyun dut pengandel, atin keselaan.

15

Ipeksanaꞌ Sebayaꞌ Mu, Kasiꞌ Diri Mu Lang

1 Kityung mengeꞌ nekesulay et pengandel kityu, na subaliꞌ menenggung dut kerungkeyan et mengeꞌ menuley et pengandel. Bekeꞌ endey tyu pikiren pasal et keksanan et diri lang. 2 Kede sembatu subaliꞌ na ipeksan ye sebayaꞌ ye, supaya gasi dut ikenunga bekeꞌ ikebasag ye dut pengandel. 3 Misan si Kristo kaya nenglingew et diri ye. Segwaꞌ samat nekesurat dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan,

“Pasal peneruruꞌ dye dimyu, dut daken timinudyu.”*

4 Ginsaʼt nekesurat nekeuna tiꞌ supaya atin dut ikesewd tyu, sabab mapet betsaan Kesuratan et Empuꞌ mekepepagen kityu, masag seled tyu, bekeꞌ maya pegarap tyu. 5 Teyen, Empuꞌ neng megegbey et kepengnaan bekeꞌ basag et seled, na ya megkes dimyu dut pekikisembatu, sementaraꞌ na kemyu megiibut dut ki Kristo Jesus. 6 Apang kwantin samat sembebatung pusuꞌ bekeꞌ babaꞌ kew na megderayew dut Empuꞌ bekeꞌ Amaꞌ et kityung Begerar na si Jesus Kristo.

Menungang Abar dut mengeꞌ Tawʼt Lein Judio

7 Baꞌ enukwan menunga na kemyu tinerima i Kristo, megdemikian kwantin gasi keredyanen myu kede sembatu supaya mebantug Empuꞌ. 8 Sabab pegsugiren ku dimyu na si Kristo negmendyaring uripen et mengeꞌ Judio alang-alang dut keberbenaran na mawaꞌ dut Empuꞌ, supaya pesebenaran mengeꞌ penangeꞌ ye dut mengeꞌ unang kegunggurangan et mengeꞌ tawʼt Judio. 9 Neinabu itue supaya tawʼt lein Judio mengdayew dut Empuꞌ sabab et kenyeng ingasiꞌ, samat dut nekesurat, kwan,

“Angkansa deyewen ku ikew eset elepan et mengeꞌ tawʼt lein Judio. Kantaan ku ikew teyeg dut kanta et Empuꞌ dut dimung kelang taasan.”

10 Sinugid gasi peuliꞌ, kwan,

“Menep kew, mengeꞌ tawʼt lein Judio, mibut ne kenyeng taaw.”

11 Sinugid nega, kwan,

“Deyewaꞌ myu ating Begerar, kemyung mengeꞌ tawʼt lein Judio, bekeꞌ megkanta et pengdayew dut Kenye, kemyung ginsaʼt bangsa.”

12 Sinugid gasi i Isaias, kwan,

“Mawaꞌ dut ugat i Jesse sumupang ating sembatu na ya kumpet dut ginsaʼt bangsa, ya megmendyaring eerapan et mengeꞌ tawʼt lein Judio.”

13 Teyen ating Empuꞌ et pegarap na igbey dimyu et keenepan bekeꞌ kemunseyaan sabab et andel myu Kenye, supaya kemyu baha net pegarap punsabab dut kepengdyarian et Empung Nakem.

Si Pablo, Nekesukuꞌ dut mengeꞌ Tawʼt Lein Judio

14 Mengeꞌ mengengandel, andel ku banar na kemyu lulus na menunga, lulus na maya kesesewran bekeꞌ kegees na menulduꞌ et kede sembatu. 15 Perendem mengeꞌ senu-senung bagiꞌ et surat ku dimyu supaya megpeamay-amay. Sinurat ku samat kwantin sabab lang et redyikiꞌ daken teyeg Empuꞌ, supaya memuwat ku itueng kesukuen. 16 Atin redyikiꞌ daken supaya aku megmendyaring nekesukuꞌ i Jesus Kristo dut mengeꞌ tawʼt lein Judio, bilang pariꞌ na ipebunayag ating Menungang Abar et Empuꞌ, supaya leing tawʼt Judio megmendyaring kelang keterima na simayaꞌ dut Empuꞌ, mengeꞌ pasek pinetignaꞌ et Empung Nakem.

17 Angkansa, pegdeyewen ku pebiyaꞌ si Jesus Kristo sabab dut daken neng pegsukuꞌ dut Empuꞌ. 18 Diki ku ketuakal meres pasal et enu-enu, selyu ga dut mengeꞌ binwat ne i Kristo sabab pasal daken. Dundunen ku ating mengeꞌ tawʼt lein Judio dut pegandel et Empuꞌ pebiyaꞌ eset sinugid ku bekeꞌ binwat. 19 Pegandel dye gasi sabab et mengeꞌ mekepengdyarian bekeꞌ keliluꞌliluꞌ naꞌ mengeꞌ buwat ku pebiyaꞌ et kepengdyarian et Empung Nakem. Angkansa mekepeabar ku banar pasal et Menungang Abar, tihad dut lungsud et Jerusalem sumked dut lungsud et Iliriko. 20 Daran ku pegegayen na ipengabar ating Menungang Abar dut mengeꞌ peglelegdengan na diki kilala si Kristo, supaya diki ku keabar dut nepeebaran ne et iba. 21 Baꞌ diki samat nekesurat, kwan,

“Sebarang mengeꞌ ingga nesugiran pasal et kenye, meketuun gasi, bekeꞌ mekeretiꞌ sebarang ingga peꞌ nemekekingeg.”

Pasal Pegparu i Pablo na Memeriksaꞌ dut Roma

22 Itue sabab ye angkan kaya aku mekepelembus esentin, sabab maya itueng appaꞌ. 23 Na tiban, kaya ne gasi keredyanen ku atue, bekeꞌ sabab ye nekwit ne gaay ku ne kemyu periksanen. 24 Angkansa pegperuen ku ne sumentin baꞌ dumun ku neʼt bangsa et Espanya. Pinikir ku ne pebiyaꞌ sentin baꞌ sumurung ku ne dun, supaya gasi metebangan myu aku dut daken neng pegpanew, pegketbes pegterna ku sentin sukur lang megkebeꞌbayaꞌ tyu misan diki mekwit neng timpu. 25 Tiban peꞌ, dumun ku mena et Jerusalem, supaya tebangan mengeꞌ mengengandel duntin. 26 Mengeꞌ mengengandel dut probinsiya et Masedonia bekeꞌ bangsa et Griego nepikiran dye na menimung et tabang supaya itabang dut mengeꞌ miskin neng mengeꞌ mengengandel dut Jerusalem. 27 Neksanan dye buwaten itue, sabab itue samat pinesukuꞌ na keilangan ne kedye. Sabab baꞌ dye neng tawʼt lein Judio nekebagiꞌ et bebgey neng redyikiꞌ teyeg et langit eset mengeꞌ tawʼt Judio, megdemikian sukuꞌ na keilangan dye ne gasi na begian ating mengeꞌ Judio et kedyeng kementirian teyeg atuʼt dunyaꞌ. 28 Angkansa baꞌ neperuri ne itue bekeꞌ netantu na neterima dye, ne sumurung ku ne dut bangsa et Espanya, segwaꞌ pebiyaꞌ ku mena esentin. 29 Sewd ku baꞌ aku esentin ne dut dimyu, pegbibiten ku bebgey baha et kesenangan i Kristo.

30 Mengeꞌ tipused, megpeasiꞌasiꞌ ku rimyu alang-alang dut Begerar neng si Jesus Kristo, bekeꞌ dut pegmergaꞌ neng Empung Nakem, na tebangan myu aku dut pegpenelang pasal et pengatas ku et itue. 31 Ipenelangaꞌ myu aku na aku diki mepenu-penu dut mengeꞌ diki mengengandel dut bangsa et Judea, bekeꞌ pegsukuꞌ ku dut Jerusalem teyen megmendyaring kenunga-nunga dut mengeꞌ mengengandel duntin. 32 Apang kwantin aku meksanan gasi pegsentin ku, eset kegeayen et Empuꞌ, supaya gasi mebegian ku kemyu et atin neng keksanan. 33 Mesen dimyu ginsan teyen itueng Empuꞌ pegmewanen et kityung kesenangan. Amen.

16

Diring Pemangling Teyeg ki Pablo

1 Pegbibilinan ku kemyu pasal et tipused neng libun tyung si Pebe, sembatung megsukuꞌ dut ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel, na dut lungsud et Senkrea. 2 Terimanaꞌ myu ya alang-alang lang dut Begerar samat patut neng pegterima et mengeꞌ pasek metignaꞌ. Tebangiꞌ myu ya dut ginsaʼt pengengeilangan ye, sabab kelaꞌ ne metabang ye dut kinensangan sampay ne daken.

Keibanan neng Megsukuꞌ dut ki Kristo

3 Ipesempayaꞌ myu daken neng pemangling neng dut megesawa neng de Prisila bekeꞌ si Akila, neng mengeꞌ keibanan ku et megpegkeradya dut ki Jesus Kristo. 4 Negsengkeritan mene biyag dye matey sabab lang et daken. Diki lang et daken lang baꞌ diki ginsan gasi dut ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel eset mengeꞌ tawʼt lein Judio, megsukur kedye. 5 Pegpenglingen ku gasi megpegtimung-timung et mengeꞌ mengengandel na pemegtimung-timung dut kedyeng benwa. Penglingaꞌ myu gasi daken neng biꞌbilaꞌ neng si Epeneto, na unang negayat ki Kristo dut probinsiya et Asia. 6 Pegpenglingen ku si Maria sabab negmeliyut et kelaꞌ set keradya pasal dimyu. 7 Pegpenglingen ku de Androniko bekeꞌ si Junia neng mengeꞌ kekempungan ku bekeꞌ dye nekeibut daken dut pipirisuan. Kilala dye et mengeꞌ apostol bekeꞌ dye asal ne lagi nekesembatu ne ki Kristo una set daken.

8 Pegpenglingen ku si Ampliato na pegmerganen ku sabab ya gasi nekesembatu ne dut Begerar. 9 Pegpenglingen ku si Urbano, neng keibanan tyu nekesembatu ne ki Kristo. Megdemikian si Estakuis neng biꞌbilaꞌ ku banar. 10 Pegpenglingen ku si Apeles, na sulay neng keibanan ki Kristo. Pegpenglingen ku gasi ginsaʼt binenwa i Aristobulo. 11 Pegpenglingen ku si Herodion, neng daken naꞌ kampung Judio. Pegpenglingen ku mengeꞌ binenwa i Narsiso neng ginsan megsukuꞌ ki Kristo sementaraꞌ nekesembatu dye kenye.

12 Pegpenglingen ku si Tripena bekeꞌ de Triposa neng mengeꞌ kelilibunan neng negkeradya et menunga sabab lang nekesembatu ne dut kedyeng Begerar. Pegpenglingen ku gasi mengeꞌ pegmerganen ku neng biꞌbilaꞌ neng si Persida, na sembatung libun na pegkeradya et menunga sabab lang dut Begerar. 13 Pegpenglingen ku de Rupo, ating piniliꞌ et Begerar, bekeꞌ kenyeng induꞌ na inantang ku ne gasi et daken neng induꞌ. 14 Pegpenglingen ku de Asinkrito, Plegonte, Hermes, Patrobas, Hermas, bekeꞌ ibang mengeꞌ ketipusdan neng iba dye. 15 Pegpenglingen ku si Pilologo, si Julia, si Nereo, bekeꞌ kenyeng tipused neng libun, megdemikian gasi ki Olimpas bekeꞌ ginsaʼt mengengandel na keibanan dye.

16 Megpenglingen kew bilang memegtipused dut ki Kristo. Mengeꞌ mengengandel atuʼt ginsaʼt mengeꞌ pegtitimungan megpemangling dimyu.*

Ketepus-tepusan

17 Mengeꞌ mengengandel, megpeasiꞌasiꞌ ku dimyu, na dyaganiꞌ myu sebarang megbuwat et pegkepurak-purak pebiyaꞌ samat megdatun et appaꞌ dut dimyung dalan, na mengeꞌ tulduꞌ neng diki sulut tulduꞌ neng neterima myu ne. Pereyuniꞌ myu dye. 18 Ating mengeꞌ taaw neng samat kedye in, atin diki tantung megsukuꞌ ki Kristo neng Begerar, baꞌ diki sabab lang et kedyeng kepulusan. Pegrundingan dye lang ating mengeꞌ awam neng mengeꞌ taaw sabab lang et kedyeng mereregmis neng bebresen bekeꞌ keembutan. 19 Nepabar ne dut ginsan pasal et dimyung pegkemeinibuten dut ating Menungang Abar, angkan megenep ku banar. Na, gay ku ne kemyu megkesewd banar pasal et kenunganan, bekeꞌ awam et keyeatan. 20 Diki mekwit, si Seytan, rumpungen ne et Empuꞌ neng kemunseyaan dut sirib et dimyung mengeꞌ tiked. Teyen redyikiꞌ et Empuꞌ Jesus mesen dimyu.

21 Pegpenglingen kew i Timoteo, daken neng keibanan, megdemikian daken neng mengeꞌ kekampi ku neng de Lusio, Jason, bekeꞌ Sosipatro.

22 Akung si Tersio neng suminurat et itue, megpangling gasi dimyu, sabab lang et kityung nekesembatu dut Begerar.

23 Pegpenglingen kew gasi i Gayo na negpebiriꞌ et kenunganan dut ginsaʼt mengeꞌ mengengandel susupen ye teyeg et mengeꞌ iba-ibang pegtitimungan. Pegpenglingen kew gasi i Erasto neng mengengepet et pirak et lungsud, megdemikian gasi si Kuarto neng mengengandel tyu.

24 Teyen ingasiꞌ et kityung Begerar neng si Jesus Kristo mesen et dimyu ginsan. Amen.

Deyewen dut Empuꞌ Banar dut Langit

25 Bekeꞌ tiban, ipeabar pasal et kenyeng kebentugan, na Ya mekepepangger dimyu sabab lang dut daken neng Menungang Abar bekeꞌ pepebunayag pasal ki Kristo. Aku mengabar kuyun dut pegkebuar pasal et keliluꞌliluꞌ negpeawam tihad negaʼt tagnaꞌ.

26 Pasal et itueng keliluꞌliluꞌ, atin nepebunayag ne tiban bekeꞌ pepesewd ne pebiyaꞌ dut surat et mengeꞌ tarus na kuyun dut daak et Empuꞌ neng kaya seskeran, supaya ginsaʼt bangsa na mengandel bekeꞌ mibut kenye.

27 Ketepus-tepusan, dut kaya ne ibang Empuꞌ neng kesewd et ginsan, pebunayag kenyeng kebentugan dut ginsaʼt taaw misan ingyan masa punsabab et ki Jesus Kristo! Amen.

* 1:1 1:1 apostol - ingin bersen Mengengabar et Empuꞌ, bekeꞌ sembatung taaw eset ating sempulung duwa bekeꞌ mengeꞌ iba piniliꞌ i Jesus Kristo supaya ipeabar ating Menungang Abar et Empuꞌ dut ginsan taaw atueʼt dunyaꞌ. Sampay, dye in mendyaring mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ unang mengengandel i Jesus. Roma 1:5; 11:13.

† 1:1 1:1 Menungang Abar - Ating abar teyeg et Empuꞌ Banar dut Langit pasal i Jesus Kristo, bekeꞌ kenyeng kepuwasan et utang tyu ki Empuꞌ Yahweh dut Langit.

‡ 1:1 1:1 Roma - Ating masa, ngaran et kelang lungsud na kabisera et kelang bangsa et Roma na pemegbeg et kineldaman et mengeꞌ bangsa et ating bagi et dunyaꞌ.

§ 1:5 1:5 Taaw lein Judio - eset orig na Kesuratan “Hentil”, etawa “mengeꞌ bangsa”. Ingin bersen ginsaʼt taaw selyu lang et mengeꞌ tawʼt Judio. Betsaen Roma 1:13.

* 1:7 1:7 Pinedingan dut bersikulo 1:1, tumagnaꞌ dut: Na, dut.

† 1:14 1:14 Griego - Taaw teyeg et bangsa et Gresia.

‡ 1:16 1:16 Judio - Tagnaꞌ tiꞌ, taaw piniliꞌ et Empuꞌ Banar supaya ipeabar bebresen et Empuꞌ dut ginsan et mengeꞌ taaw atueʼt dunyaꞌ.

§ 1:17 1:17 “Una dut ketimpusan,” etawa dut orig: “tihad pegandel dut pegandel”.

* 1:17 1:17 Habakuk 2:4; Galasia 3:11; Hebreo 10:38.

† 1:25 1:25 Amen - gay bersen “Mepatut ne” etawa “kwantin ne meinabu”. Bersen dye atin dut ketimpusan et pegpenalangan. Dut gasi 16:24.

* 2:6 2:6 Kanta 62:12; Delehitan 24:12.

† 2:12 2:12 “Ating Keseraan” binggey et Empuꞌ ki Moises - Moises sembatung tarus et Empuꞌ banar tagnaꞌ tiꞌ, bekeꞌ sembatung pegibuten et tawʼt Judio. Tagnaꞌ tiꞌ, binggey et Empuꞌ ating Keseraan apang itulduꞌ ye dut mengeꞌ taaw. Betsaen dut Exodo 20.

‡ 2:24 2:24 Isaias 52:5; Esekiel 36:22.

§ 2:25 2:25 pegtuliꞌ - Arat et mengeꞌ tawʼt Judio supaya ipebiriꞌ dye in mesukup et tangeꞌ et Empuꞌ Banar dut Langit. Pegtulien dye mengeꞌ yegang na lelaki ganang umur dye ne walung eldew. Betsaen 3:1 gasi.

* 3:4 3:4 Kanta 62:12; Delehitan 24:12.

† 3:12 3:12 Mengeꞌ Kanta 14:1-3; 53:1-3; Ang Mangangaral 7:20.

‡ 3:13 3:13 Mengeꞌ Kanta 5:9; 140:3.

§ 3:14 3:14 Kanta 10:7.

* 3:17 3:17 Isaias 59:7-8.

† 3:18 3:18 Kanta 36:1.

‡ 3:21 3:21 buuk et Keseraan bekeꞌ Mengeꞌ Tarus et Empuꞌ - Itue ating Kesuratan et Empuꞌ pasal et Lelaging Pinegsulutan et Empuꞌ dut mengeꞌ tawʼt Judio.

* 4:3 4:3 Tagnaꞌ 5:16.

† 4:8 4:7-8 Kanta 32:1-2.

‡ 4:22 4:22 Tagnaꞌ 15:6.

* 5:8 5:8 Juan 3:16.

† 5:14 5:12, 14 si Adan - Ating unang taaw ginuna et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ. Legdengan ye dut keluluwakan et Eden, sampay esawa ye si Eba, keupuan neng libun et ginsaʼt tawʼt sengkedunyaan.

* 6:14 6:14 redyikiꞌ - tabang et Empuꞌ, kedyaganan et Empuꞌ.

* 8:3 8:3 simayaꞌ pasal et keselaan - birinen gasi dut Juan 3:16.

† 8:14 8:14 mengeꞌ keyegangan et Empuꞌ - betsaen 1 Juan 5.

‡ 8:19 8:19 pinendyari - etawa ginuna et Empuꞌ, betsaen Tagnaꞌ 1—2.

§ 8:36 8:36 Kanta 44:22.

* 9:3 9:3 Israelita - Ibang ngaran et mengeꞌ tawʼt Judio.

† 9:6 9:6 Israel - Ibang ngaran et bangsa et mengeꞌ tawʼt Judio.

‡ 9:7 9:7 Tagnaꞌ 21:1.

§ 9:9 9:9 Tagnaꞌ 18:10.

* 9:11-12 9:11-12 Tagnaꞌ 25:23.

† 9:15 9:15 Exodo 33:19.

‡ 9:17 9:17 Exodo 9:16.

§ 9:20 9:20 Isaias 29:16; 45:9.

* 9:25 9:25 Oseas 2:23.

† 9:26 9:26 Oseas 1:10.

‡ 9:27 9:27-28: Isaias 10:22-23.

§ 9:29 9:29 Isaias 1:9.

* 9:33 9:33 Sion - ibang ngaran et bangsaʼt Israel, bekeꞌ et Jerusalem, ating kabisera neng lungsud et Israel. Isaias 8:14; 28:16.

* 10:5 10:5 Lebitiko 18:5.

† 10:8 10:6-8 Deuteronomio 30:12-14.

‡ 10:11 10:11 Isaias 28:16.

§ 10:16 10:16 Isaias 53:1.

* 10:18 10:18 Kanta 19:4.

† 10:19 10:19 Deuteronomio 32:21.

‡ 10:21 10:20-21 Isaias 65:1-2.

* 11:3 11:3 1 Surutan 19:10, 14.

† 11:4 11:4 1 Surutan 19:18.

‡ 11:8 11:8 Deuteronomio 29:4; Isaias 29:10.

§ 11:10 11:9-10 Kanta 69:22-23.

* 11:13 11:13 apostol - ingin bersen “mengengabar” et Empuꞌ. Betsaen surat-sanad dut Roma 1:1.

† 11:17 11:17 olibo - Puun na kayu, maya buaꞌ samat lumbuy. Antangan et “puun et olibo” bangsa et Israel bekeꞌ mengeꞌ tawʼt Judio.

‡ 11:27 11:26-27 Isaias 59:20-21; 27:9; Jeremias 31:33-34.

§ 11:28 11:28 de Abraham, Isaak, bekeꞌ Jakob - dut orig na Kesuratan: sabab et mengeꞌ “Patriyarka”. Betsaen surat set sanad dut 9:5.

* 11:35 11:34-35 Isaias 40:13; Job 41:11.

* 12:6 12:6 mengeꞌ kepengdyarian bekeꞌ kependeyan binggey et Empuꞌ - birinen gasi 1 Korinto 12.

† 12:19 12:19 Deuteronomio 32:25.

‡ 12:20 12:20 Delehitan 25:21-22 - Gaay bersen, ya in megleew et kenyeng salaꞌ, sabab eset menungang pegbuwaten mu dut kenye.

* 13:9 13:9 Exodo 20:13-15; Deuteronomio 5:17-19, 21; Lebitiko 19:18.

* 14:11 14:11 Isaias 45:23.

* 15:3 15:3 Kanta 69:9.

* 16:16 16:16 Dut orig na Kesuratan - “Megpenglingen kew dut arek na pengempuꞌ.” Maya gasi dut 1 Korinto 16:20; 2 Korinto 13:12.

1 Korinto

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Unang Surat i Pablo dut mengeꞌ tawʼt

KORINTO

Kepurisnan et itueng Surat neng 1 Korinto

Sinurat i Pablo sengmenu surat dut mengeꞌ mengengandel dut Korinto, temed maya tyu duwa lang tinektak dut Biblia tyu. Itueng surat betengen tyu Unang Korinto. Sinurat i Pablo dut mengeꞌ tawʼt Korinto sabab et kesusaan neng timimbuꞌ pasal et pemimiyag et mengengandel dut peneteg i Pablo neng pegtimung-timungan et mengengandel na dut lungsud et Korinto. Atin neng Korinto tagnaꞌ tiꞌ kelang lungsud et kabisera dut probinsiya et Akaya, seled bangsa et Griego. Pegkilelanen atin ne kelang mabbu naꞌ pinegarat, lekep naꞌ pemimiyag neng megpekibeis, bekeꞌ kekinensangan neng mengeꞌ egama.

Segwaꞌ elulaꞌ banar pegsusaan et ating bibilinan neng si Pablo, pasal eset pegpekparak bekeꞌ pemimiyag neng megpekibeis dut seled et pegtimung-timungan et mengengandel bekeꞌ mengeꞌ ingkut pasal eset napsuꞌ bekeꞌ pegesawa, penedseled, keusayan dut pegtimung-timungan et mengengandel, begey et Empung Nakem, bekeꞌ pegbiyag peuliꞌ. Sabab et tantung kesesewran pinebiriꞌ ye baꞌ enukwan ating Menungang Abar meres dut itue neng mengeꞌ ingkut.

Dut Kapitulu 13, pinesewd ye pegmergaꞌ, atin banar luwas dut ibang begey et Empuꞌ dut kenyeng mengeꞌ mengengandel. Kapitulo 13 kaluꞌ na tantung pegkilelanen naꞌ bagiꞌ dut seled itueng buuk.

Ketulduan et itueng Surat

Peribasa Kapitulo 1:1-9

Pegpekparak mengeꞌ Taaw dut Pegtimung-timungan 1:10—4:21

Napsuꞌ bekeꞌ Biyag Keusbaan 5:1—7:40

Mengeꞌ Mengengandel bekeꞌ Mengeꞌ Kaya Mengandel 8:1—11:1

Pemimiyag et Pegtimung-timungan et mengengandel 11:2—14:40

Pegbiyag Peuliꞌ i Kristo bekeꞌ Mengeꞌ Mengengandel 15:1-58

Seraka eset Mengeꞌ Mengengandel dut Judea 16:1-4

Pasal eset Diri bekeꞌ Penimpusan 16:5-24

1

1 Itueng surat mawaꞌ ki Pablo neng piniliꞌ sabab eset gaay et Empuꞌ neng negmendyaring Apostol*, ingin bersen Bibilinan i Jesus Kristo, bekeꞌ mawaꞌ dut tipused tyung si Sostenes.

2 Dut mengeꞌ pegtimung-timungan et mengengandel et Empuꞌ na dut lungsud et Korinto, eset ginsaʼt piniliꞌ supaya megmendyaring pasek metignaꞌ neng taaw et Empuꞌ sabab et pekikisembatu dut ki Jesus Kristo, sampay ginsaʼt dut peembe-embe neng pemengempuꞌ dut Begerar neng si Jesus Kristo, kedyeng Begerar sampay kityu.

3 Mesen teyen redyikiꞌ bekeꞌ kesenangan et Empuꞌ neng Amaꞌ tyu bekeꞌ Begerar tyung si Jesus Kristo.

Mengeꞌ Redyikiꞌ teyeg ki Kristo

4 Daran ku pegpeselamat dut Empuꞌ pasal eset dimyu sabab et redyikiꞌ neng binggey ye dimyu pebiyaꞌ ki Jesus Kristo. 5 Sabab eset pekikisembatu dut ki Kristo, kemyu negmendyaring mentiriꞌ dut ginsaʼt ginis, peiibut dut pememresan sampay kesesewran. 6 Ating keberbenaran neng pegtutulduꞌ kay dimyu pasal ki Kristo, atin melinew mekebiriꞌ set dimyu mengeꞌ sebayaꞌ sabab et pememresan sampay kesesewran myu. 7 Enu ga diki kew negkurang dut enu-enung mengeꞌ begey teyeg et Empung Nakem, sasat kemyu megtetagey na mebunayag Begerar tyung si Jesus Kristo. 8 Ya in daran dyeganan kemyu seked kepuspusan, supaya tumeteg kew set pengandel myu seked na dumateng ating eldew na muliꞌ Begerar tyung si Jesus Kristo. 9 Mebentel Empuꞌ neng nemiliꞌ dimyu supaya mekisembatu dut kenyeng yegang neng si Jesus Kristo naꞌ Begerar tyu.

Pegkekepekparak-parak dut Pegtimung-timungan et Mengengandel

10 Mengeꞌ ketipusdan, megpengasiꞌasiꞌ ku dut dimyu sabab et kepengdyarian et Begerar tyung si Jesus Kristo, na megsulut-sulut kew ginsan supaya diki kew pegkekepekparak-parak, supaya mekisembatu kew dut pikiran bekeꞌ mengeꞌ paru buwaten myu. 11 Mengeꞌ tipused ku, ipineabar daken et mengeꞌ sengkebenwa i Kloe na kemyu kunuꞌ maya pegiiseg. 12 Itue ingin ku bersen, kwat sembatu, “Eset ki Pablo ku.” Sugid gasi et sembatu, “Eset ki Apolos ku”. Maya gasi pegsugid, “Dut ki Pedro aku”, bekeꞌ maya nega iba megsugid, “Aku eset ki Kristo”. 13 Manu! Nebagiꞌ be takuꞌ si Kristo? Si Pablo be takuꞌ ating rinansang dut krus sabab et dimyu? Binewtismuan kew be takuꞌ supaya mendyaring pengenaren i Pablo?

14 Salamat dut Empuꞌ, kaya binewtismuan ku eset dimyu selyu de Krispo bekeꞌ si Gayo lang. 15 Angkan kaya mekepegsugid dimyu na kemyu binewtismuan ampaꞌ mendyaring pepengenaran ku. 16 Nerendeman ku pelan, binewtismuan ku gasi ating sengbinenwa i Estepanas. Lyu kedye, kaya ne mekerendeman ku na binewtismuan ku. 17 Sabab aku tuꞌ dinaak i Kristo, diki supaya memewtismu, erapun supaya menulduꞌ et Menungang Abar. Ipegtutulduꞌ ku pesi itue segwaꞌ diki sabab dut pememresan kuyun dut kesesewran et taaw petetaaw. Angkan supaya diki meugaran et kepengdyarian ating kepeteyan i Kristo dut krus.

Si Kristo Kepengyedian bekeꞌ Kesesewran et Empuꞌ

(2 Korinto 2:16)

18 Dut mengeꞌ megkebinasa dut Narkaꞌ, ating ketulduan pasal eset pegkematey i Kristo dut krus atin kerupangan. Segwaꞌ dut kityu sebarang nemekebawiꞌ, atin ketulduan kepengyedian et Empuꞌ. 19 Nesurat ne et Empuꞌ dut buuk i Isaias,

“Rungkaten ku ating kesesewran et mengeꞌ mekesewd bekeꞌ ugaran et kepulusan ating pendey et mengeꞌ mepependey.”†

20 Enu kepulusan tiban et mekekesewd, et mengeꞌ menunulduꞌ et Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises, sampay et mengeꞌ mepependey neng mengderawa eset penewnan naꞌ itue? Ipekilala et Empuꞌ na ating kesesewran et mengeꞌ taaw et sengkedunyaan naꞌ itue kerupangan. 21 Sabab kuyun dut kesesewran et Empuꞌ, diki ye ipegtugut na ya mekilala et taaw sabab dut kesesewran et sengkedunyaan naꞌ itue. Segwaꞌ nepesegya Empuꞌ na usalen et keblan dye kedupangan neng Menungang Abar neng dameng ipegtutulduꞌ apang puwasen dye in na nemengandel kenye. 22 Ating mengeꞌ Judio in, dye in nanew et keliꞌliluꞌ bilang pesebanar, bekeꞌ pegtutulusen et mengeꞌ tawʼt Griego kesesewran. 23 Angkansa ganang ipegtutulduꞌ kay pasal et ki Kristo naꞌ Mesias‡ neng neransang dut krus, sembatung keseruruan dut mengeꞌ Judio bekeꞌ kaya keguna-guna dut mengeꞌ tawʼt lein Judio. 24 Segwaꞌ dut mengeꞌ piniliꞌ et Empuꞌ, misan Judio etawa Griego ne, si Kristo ating kepengyedian bekeꞌ kesesewran et Empuꞌ. 25 Sabab kwan tyu lang na atin kerupangan et Empuꞌ segwaꞌ pelan ating kesesewran neng luwas dut kesesewran et ginsaʼt taaw, bekeꞌ ating penganal tyu kelumkan et Empuꞌ, pelan atin basag neng luwas eset basag et ginsaʼt taaw.

26 Kemyu mengeꞌ mengengandel, kinkiranaꞌ myu dimyung kepentangan ganang piniliꞌ kew et Empuꞌ. Sesenu ga dimyu ating mekesewd dut penyek et mengeꞌ tawʼt sengkedunyaan. Sesenu dimyu ating mekepengdyarian. Sesenu dimyu ating esen-esenan. 27 Segwaꞌ piniliꞌ et Empuꞌ sebarang mebaba dut penyek et tawʼt sengkedunyaan supaya inlelewen sebarang mekesewd, bekeꞌ piniliꞌ et Empuꞌ ating merurungkey neng kekepentang et tawʼt sengkedunyaan supaya inlelewen sebarang mebebasag. 28 Piniliꞌ ye ating pegentangen naꞌ mebaba, kaya keguna-guna, bekeꞌ kaya kepulusan dut sengkedunyaan naꞌ itue supaya meugaran et guna ating mengeꞌ pegpantang na derekelaꞌ dut sengkedunyaan. 29 Angkansa kaya mekedyaring megpeabbu dut elepaʼt Empuꞌ. 30 Segwaꞌ dut kenye mawaꞌ ating pekikisembatu tyu ki Jesus Kristo na binwaʼt yeng kesesewran tyu. Sabab ye kityu metignaꞌ dut pemiriꞌ et Empuꞌ, sampay pinegpendyaring tyu pasek metignaꞌ bekeꞌ binawiꞌ tyu. 31 Angkansa pesi samat pegsugiren dut Kesuratan, “Ating Begerar Empuꞌ meipegpe-abbu et sebarang meingin megabbu.”§

2

Ating Ipegtutulduꞌ i Pablo pasal et si Kristo na Iniransang dut Krus

1 Mengeꞌ mengengandel, ganang esentin ku, ipinebunayag ku dimyu pasal et taguꞌ naꞌ keberbenaran et Empuꞌ, segwaꞌ diki pebiyaꞌ dut mererarem neng delehitan etawa metaas neng kependeyan. 2 Sabab ganang esentin ku dimyu, nepikir ku na kaya ipegtutulduꞌ ku dimyu selyu pasal si Jesus Kristo neng Mesias bekeꞌ ya in neransang dut krus. 3 Na ganang esentin ku iba-iba myu, aku melumek, metakut, bekeꞌ megegerger ku na tumeyuma dimyu. 4 Dut bebresan bekeꞌ pegtutulduꞌ ku diki ku kemyu inagit sabab lang dut mereregmis naꞌ pemisara kuyun dut kesesewran et taaw, erapun pebiyaꞌ dut pesebanar et Empung Nakem bekeꞌ kepengyedian et Empuꞌ. 5 Angkansa pasal dimyung pegandel ki Kristo, nengandel myu diki dut kesesewran et taaw, erapun dut kepengyedian et Empuꞌ.

Ating Kesesewran et Empuꞌ

6 Segwaꞌ dut maya sangpet neng pinegumuran dut pengandel dye, kesesewran ipegtutulduꞌ kay dimyu, segwaꞌ diki kesesewran et sengkedunyaan naꞌ itue, etawa dut menggegaum et setiban-tiban na maya timpu ye metpuꞌ. 7 Ating pegbentuen ku pasal et taguꞌ neng kesesewran et Empuꞌ, na asal netaguꞌ eset taaw petaaw. Itue nepanyap Empuꞌ supaya dut kityung ipegtetaas, mura pinendyari sengkinlebaʼt lungsud. 8 Misan sembatu dut mengeꞌ megmimilik et penewnan naꞌ itue kaya nekeretiꞌ pasal eset keberbenaran na atin. Baꞌ neretian dye teyen atin, kaya teyen rinansang dut krus ating bantug naꞌ Begerar. 9 Segwaꞌ, kwantin pegsugiren et Kesuratan,

“Ingga peꞌ mekebiriꞌ et mata, etawa mekekingeg et telinga, bekeꞌ ingga peꞌ gasi mekesampig dut pikiran et taaw, ating pinanyap et Empuꞌ dut mengeꞌ megireg kenye in.”*

10 Segwaꞌ itue pinebunayag kityu et Empuꞌ pebiyaꞌ dut Nakem ye ating pinanyap ye kityu. Pegsesewren et Empung Nakem ginsan neng ginis, megdemikian ating pinekemerarem neng taguꞌ naꞌ keberbenaran et Empuꞌ. 11 Kaya nekesewd pasal eset pegpipikiren et taaw selyu ga kenyeng nakem. Megdemikian gasi, kaya nekesewd et pegpipikiren et Empuꞌ selyu ga Nakem et Empuꞌ. 12 Lein lang nakem et sengkedunyaan, segwaꞌ Nakem et Empuꞌ ating tinerima tyu, supaya meretian tyu ating mengeꞌ bebgey naꞌ ibinggey et Empuꞌ kityu.

13 Indyari ipegtuturan kay pasal et mengeꞌ keberbenaran neng Empung Nakem dut sebarang maya Empung Nakem. Pegusalen kay mengeꞌ tulduꞌ et Nakem neng pememresan bekeꞌ diki mengeꞌ beres kuyun dut kesesewran et taaw. 14 Sabab ating taaw na kaya Empung Nakem, atin mendiꞌ tumerima et ulmat neng mawaꞌ dut Nakem et Empuꞌ. Sabab kenye kerupungan mengeꞌ atin sabab kaya mekeretian ye atin, sabab keilangan ye Empung Nakem ampaꞌ mekeukum ya et mesugat. 15 Mekeretian et taaw neng maya Empung Nakem pasal eset argaꞌ et ginsaʼt ginis, segwaꞌ kaya misan sinu keretiꞌ eset taaw na itue e. 16 Kwantin pegsugid et Kesuratan,

“Sinu takuꞌ nekesewd et pikiren et Begerar? Sinu takuꞌ mekepegpitua eset kenye?”†

Segwaꞌ mekedyari tyu memikir pasal itueng ginis samat ating kepikiran i Kristo pasal atin.

3

Mengeꞌ Mengengeradya et Bagung Pinegsulutan et Empuꞌ

1 Tantuꞌ banar mengeꞌ ketipusdan, ganang esentin ku iba-iba myu diki ku kemyu biseranen na samat mengeꞌ taaw neng maya Nakem et Empuꞌ, segwaꞌ keilangan pegbiseranen ku kemyu bilang mengeꞌ taaw neng pemiyagan nega kuyun dut ingin et diri, samat mengeꞌ yengyegang nega eset pengandel ki Kristo. 2 Binggeyan ku kemyu et gatas, diki mekras neng kekanen sabab diki myu nega megesan. Bekeꞌ seked tiban pesi diki myu megees, 3 sabab keiregan et diri atin nega peglebi dimyu. Maya nega imbeng bekeꞌ bebentanan myu, angkan sentin mekilala na mekesengkinleban kew nega bekeꞌ pengebiyagan kew nega samat taaw petaaw. 4 Sabab baꞌ pegsugiren et sembatu, kwan, “Aku eset ki Pablo,” bekeꞌ iba kwan, “Aku eset ki Apolos,” diki be tendaꞌ atin na kemyu pengebiyagan nega samat taaw petaaw?

Empuꞌ Negpetuhuꞌ et Luluwaken bekeꞌ Negpelembuꞌ et Itue

5 Sabab sinu si Apolos? Bekeꞌ sinu si Pablo? Kami tuꞌ mengeꞌ tetehagen lang et Empuꞌ na inusal ye supaya engeyen kew dut pegandel ki Kristo. Pegbuwaten et kede sembatu pasal eset bubuwaten neng tinerima ye dut Begerar. 6 Aku nengluwak, si Apolos nenbung, segwaꞌ Empuꞌ negpetuhuꞌ bekeꞌ negpelembuꞌ. 7 Lein lang ating nengluwak, etawa nenbung mergaꞌ, segwaꞌ Empuꞌ key sabab Ya nepetuhuꞌ bekeꞌ nepelembuꞌ. 8 Ating mengluluwak bekeꞌ menenembung saliꞌ dye mengengeradya lang bekeꞌ kede sembatu kedye keterima et ganti kuyun dut kenyeng pinegsensaraꞌ. 9 Kami tuꞌ saliꞌ mengengeradya et Empuꞌ, bekeꞌ kemyu tuꞌ antangan myu samat uma Ye. Antangan myu gasi samat benwa et Empuꞌ.

Antangan Myu Samat Benwa et Empuꞌ

10 Kuyun dut redyikiꞌ et Empuꞌ binggey eset daken, aku nengdatun et penued bilang biaksa neng mememuaꞌ. Iba gasi negpelahyun eset pegpepetiyeg et benwa. Segwaꞌ subaliꞌ keinget sebarang mememaal. 11 Sabab kaya ne ibang penued ne mekedyaring iratun selyu baꞌ neusuk ne in, si Jesus Kristo. 12 Na baꞌ maya negpetiyeg dut itueng penued na mengusal et bulawan, etawa pirak, etawa mergaꞌ neng batu, etawa maya gasi mengusal et kayu, dugami, etawa pineggepasan. 13 Mekilala dagbes et keradya eset kede sembatu dut eldew et pegukum. Sabab eset eldew na atin ipebunayag et apuy na ya sumulay bekeꞌ megpebunayag eset tantung dagbes et keradya dut kede sembatu. 14 Na baꞌ pinetiyeg et sinu-sinu in dut timbew et penued tumerna, ating negpetiyeg keterima et ganti. 15 Segwaꞌ baꞌ metutung, ya meugaran, segwaꞌ lang ya mebawiꞌ na samat nekelabay et apuy.

16 Kaya myu be nesewran na antangen myu Templo* et Empuꞌ bekeꞌ meglelegdeng set dimyu Nakem Ye? 17 Indyari binesanen et Empuꞌ sebarang binesanen et templo ye. Sabab pasek metignaꞌ ating templo et Empuꞌ, asal kemyu ne ating templo.

18 Endey rundingan et sinu-sinu kenyeng diri. Baꞌ maya megpeantang et diri ye na ya mekesewd pasal et penewnan na itue, subaliꞌ ipantun ye kenyeng diriꞌ samat dupang na taaw supaya ya megmendyaring tantung mekesewd. 19 Sabab ating kesesewran et mengeꞌ taaw et sengkedunyaan na itue kerupangan dut penyek et Empuꞌ. Kwantin pegsugiren et Kesuratan,

“Pegelewen ye sebarang mekekesewd misan senung kebiaksaan dye tumangkis.”†

20 Megdemikian gasi,

“Sewd et Begerar na sebarang pegpipikiren et mengeꞌ mekekesewd atin kaya keguna-guna.”‡

21 Angkansa endey ipegabbu et sinu-sinu pasal nebuwat et taaw. Sabab ginsan in dimyu, 22 si Pablo, si Apolos, bekeꞌ si Pedro, itueng sengkedunyaan, ating biyag, ating kepeteyan, atin net tiban bekeꞌ atiʼt pegteteyumanen, ginsaʼt itue dimyu. 23 Bekeꞌ kemyu ki Kristo, bekeꞌ si Kristo gasi dut Empuꞌ.

4

Mengeꞌ Bibilinan neng Dinaak i Kristo

1 Kami tuꞌ mengeꞌ tetehagen i Kristo bekeꞌ pinepengerapan pasal eset tinaguꞌ neng ketantuanen et Empuꞌ, kwantin patut iantang myu damen. 2 Ating pepengenaran keilangan mendyaring mebentel dut kenyeng begerar. 3 Na kaya dut daken atin na aku ukumen myu etawa dut embe-embeng ukuman et taaw. Misan daken, kaya ku pegukumen bilug ku. 4 Melayam penedseled ku, segwaꞌ diki ingin bersen na aku kaya ne salaꞌ. Ating Begerar Jesus keukum daken. 5 Angkansa kas kewʼt pengukum et ingga penewnan. Tumagey-tagey kew dut pegdateng et Begerar. Ipebariꞌ ye mengeꞌ indeginis na tiban asal taguꞌ nega eset kelingban bekeꞌ ipebunayag pasal eset pegpeperuen et mengeꞌ taaw seled pusuꞌ dye. Atin masa, kede sembatu keterima dut Empuꞌ pasal et pemantug neng nepanyap ye.

6 Mengeꞌ ketipusdan, supaya lang eset kepulusan myu, kami de Apolos ating inusa ku et upama supaya meenaran myu ating ingin bersen et kwan sugid, “Endey kew meglebi et nesurat dut Kesuratan et Empuꞌ.” Angkansa endey ipegabbu et sinu-sinu sengketawan bekeꞌ inlelewen gasi iba. 7 Sabab sinu pinegbidaan myu dut iba? Diki be ginsaʼt eset dimyu in atin ulmat et Empuꞌ? Baꞌ kwantin, manu ipegabbu myu na sepantun et diki begey dimyu?

8 Kemyu pelan mekeksan ne! Mentiriꞌ kew ne! Kemyu pelan mengeꞌ surutan ne, segwaꞌ kaya myu ne kami pineibut! Teyen negmendyaring surutan kew banar megdemikian damen, kwantin gasi teyen. 9 Sabab dut pikiran ku, kaming mengeꞌ bibilinan binwat et Empuꞌ megmendyaring pinekemebabaꞌ dut ginsaʼt taaw. Kami tuꞌ samat mengeꞌ taaw neng neukuman et kepeteyan, sabab negmendyaring pengingindanan kami eset sengkedunyaan et mengeꞌ dereakan et Empuꞌ bekeꞌ mengeꞌ taaw. 10 Kami mengeꞌ dungdupang alang-alang ki Kristo, segwaꞌ kemyu mengeꞌ mekesewd pasal ki Kristo! Merurungkey kay, kemyu mebebasag! Ininlelew kami, kemyu pegbentugen! 11 Sumked et itueng lisag, kami peguurapan, pegtutuknewen, bekeꞌ usa-usa lebas. Kami pinegtitiksaꞌ bekeꞌ kaya melegdengan. 12 Pegsengsaraꞌ kay supaya maya pengeput et biyag. Megpenginunga kay sebarang pengraat damen. Baꞌ kami pereaten, pegsendalan kay lang itue. 13 Meluyuꞌ neng bebresen pegsubli kay dut sebarang pemenawey damen. Sumked tiban, kami samat mengeꞌ rikut, pinekemebabaꞌ neng dagbes et taaw atuʼt lugtaꞌ.

14 Itue sinurat ku diki supaya inlelewen kew, temed supaya induan samat mengeꞌ keyegangan neng pegmergaen ku. 15 Sabab misan maya kemyu diki meitung nega neng menunulduꞌ pasal et biyag mengengandel i Kristo, sembebatu ga amaꞌ myu. Sabab kemyu yegang ku dut pegandel ki Jesus Kristo sabab dut Menungang Abar neng tinulduꞌ ku dimyu. 16 Angkansa nepeamay-amay ku dimyu, sunsunaꞌ myu upama ku. 17 Sabab et atue, pinesentin ku si Timoteo, daken neng minergaꞌ bekeꞌ mebentel neng yegang dut Begerar. Ya atin megperendem dimyu eset mengeꞌ pengarat ku pasal et biyag dut daken neng pekikisembatu ki Jesus Kristo, bekeꞌ atin neng pengarat pegtulduꞌ ku dut mengeꞌ pegtimung-timungan et mengengandel misan embeng lungsud.

18 Maya senu dimyu pegmetaas sabab kwan dye lang diki ku ne kesurung esentin. 19 Segwaꞌ baꞌ geayen neʼt Begerar, aku sumentin et mesekaliꞌ ne timpu, bekeꞌ birinen ku baꞌ enu mebutbuwat dye neng pegmetaas, baꞌ keldameʼt pegbersen dye lang etawa baꞌ maya dye basag teyeg et Empuꞌ. 20 Sabab pasal eset pegmilik et Empuꞌ, diki dut bebresen lang, imbes dut pengebiyagan kew nega dut kepengyedian et Empuꞌ. 21 Enu ireg myu? Sumentin ku ne ampaꞌ pegreganen banar, etawa maya pegmergaꞌ bekeꞌ nakem et keguepan?

5

Dusa dut Pemuwat et Megpekibeis

1 Na, nekapet daken abar na meraat binwat pesi et sembatu dimyu na pegibanen ye esawa et kenyeng amaꞌ. Misan mengeꞌ kaya mengandel Empuꞌ diki pemuwat et kwantin neng kerupangan na sumbang. 2 Segwaꞌ agad pegabbu myu nega itue! Mepatut teyen lumeew kew bekeꞌ sumiyak, bekeꞌ ipeugad ating nemuwat et kwantin in!

3 Seukat ne kaya esentin bilug ku, segwaꞌ esentin ku nega gasi dut nakem, sepantun nega na aku sentin. Sabab et itue, ating nemuwat et kwantin inukum ku ne pebiyaꞌ dut kepengyedian et Begerar neng si Jesus. 4 Aku ibaꞌ myu eset nakem dut pegtimung-timung. Bekeꞌ dut kepengyedian et Begerar tyu neng si Jesus, 5 igbeyaꞌ myu ki Seytan* ating taaw supaya mebinasa kenyeng bilug, supaya mebawiꞌ kenyeng nakem dut eldew et keukuman et Begerar.

6 Diki mepatut na kemyu megabbu. Diki myu be nesewran samat itueng pegbersen, “Pepebukaꞌ et isek-isek neng pikembang ginsaʼt neng buang?” 7 Ugaraꞌ myu lelagi neng pikembang, ating keselaan, supaya kemyu megmendyaring melinas. Apang kwantin, mepantun kew dut sembatung bagu neng buang na kaya pikembang, na asal kwantin antangan myu. Sabab sinerakaꞌ dye ne si Kristo, ating bibili† tyu dut Kenkaan neng Neketalib. 8 Angkansa ipeglami-lami tyu ating kenkaan, segwaꞌ diki pasal eset kerupangan bekeꞌ kereatan, antangen ye bengbang neng maya lelagi neng pikembang. Erapun ipeglami-lami tyu pasal dut kebentelan bekeꞌ kebebenaran, antangen ye bengbang neng kaya pikembang.

9 Sinugid ku dut surat ku na kas kewʼt mekibiꞌbilaꞌ dut mengeꞌ taaw na pemuwat kerupangan na sumbang. 10 Kaya sinugid ku na pasal eset mengeꞌ taaw atuʼt sengkedunyaan itue na mepengbeis, megaruk, menenakew, etawa sebarang mengengempuꞌ dut empuꞌempuan. Sabab baꞌ kwantin, keilangan myu ne mugad dut sengkedunyaan itue. 11 Ingin bersen ku, kas kewʼt mekibiꞌbilaꞌ dut mengeꞌ taaw neng kwan dye mengeꞌ mengengandel i Kristo, temed dye in negkedusa et pekibeis etawa mesuwaꞌ, etawa mengengempuꞌ dut empuꞌempuan, pengembut, peglangu-langu etawa menenakew. Sampay kas kew misan mekisaru set kwantin neng mengeꞌ taaw.

12-13 Sabab diki kepegewlaꞌ ku mengukum dut mengeꞌ diki mengengandel et Empuꞌ, segwaꞌ Empuꞌ atin mengukum kedye. Sebarang dut seled et pegtimung-timungan et mengengandel atin mepatut myung ukumen, diki be? Kwantin pegsugiren dut Kesuratan,

“Ipeugaraꞌ myu sebarang mereraat neng iba myu.”‡

6

Ipenindal Tipused

1 Sengmenu sembatu dimyu maya sumbung atu dut iba mu neng mengengandel. Mepatut ne takuꞌ baꞌ ipenindal ye be dut mengeꞌ ukuman et mengeꞌ kaya mengandel Empuꞌ, diki ne lang ipesaad dut mengeꞌ taaw et Empuꞌ na mengatur et itue neng bisara? 2 Diki myu be nesewran ating mengeꞌ taaw et Empuꞌ, atin ne leyd mengukum et sengkedunyaan? Na baꞌ kemyu mengukum et sengkedunyaan, kaya myu be mesewran ukumen samat kwantin ga dedeklaꞌ ye? 3 Diki myu be nesewran na kityu mengukum dut mengeꞌ dereakan et Empuꞌ? Senu mene neng ginis baꞌ pasal eset biyag na itue? 4 Baꞌ kemyu maya biseranen, itindal myu nega be dut mengeꞌ taaw na diki kilala et pegtimung-timungan et mengengandel? 5 Pikiraꞌ kelelewan myu! Kaya ne be dut dimyu mekesewd mengatur pasal bebentanan et iba mu mengengandel? 6 Enuʼt pepenindal kew nega dut ukuman, mengengandel atu dut mengengandel, bekeꞌ dut elepan nega et mengeꞌ taaw neng lein mengengandel?

7 Sabab maya ating pebisara-bisara myu atu dut semba-sembatu, atin sembatu neng belangkaꞌ et dimyung pegtitipuseran. Diki be lebing menunga na sendalan myu ne lang ating pengdurupang, bekeꞌ ipetalib ating pengrurunding? 8 Segwaꞌ kemyu nega pengdupang bekeꞌ pengrunding, bekeꞌ dut ketipusdan myu nega! 9 Diki myu be nesewran na ating mengeꞌ mekeselaan kaya bagiꞌ dut pengmilikan et Empuꞌ? Kasiꞌ myu dupangen bilug myu! Sebarang megpenubli et esawaʼt taw, etawa pengempuꞌ dut empuꞌempuan, etawa pegbeis-beis, etawa pegbeis-beis dut saliꞌ ye lelaki etawa saliꞌ ye libun, 10 etawa menenakew, etawa megegaruk, etawa peglangu-langu, etawa menenawey etawa mengrurunding, samat kwantin neng mengeꞌ taaw kaya lang bagiꞌ dye dut pengmilikan et Empuꞌ. 11 Maya senu-senu dimyu kwantin tagnaꞌ tiꞌ. Segwaꞌ kemyu melinas ne dut dimyung keselaan. Kemyu pinendyaring pasek metignaꞌ et Empuꞌ. Kemyu pinemaap ne pasal keselaan sabab dut kepengyedian et Begerar neng si Jesus Kristo bekeꞌ Nakem et Empuꞌ tyu.

Antangen et Bilug Myu Templo et Empuꞌ

12 Kaluꞌ maya pegsugid et kwantin, “Melayam ku memuwat et misan enu.” Eꞌ pesi segwaꞌ diki ginsaʼt ginis mekenunga dimyu. Mekedyari ku gasi sugiren, “Melayam ku memuwat et misan enu,” segwaꞌ diki ku peuripen dut enung ginis. 13 Sugiren gasi et iba, “Pegkaan apang dut beteng bekeꞌ ating beteng dut pegkaan.” Banar atin, segwaꞌ itue saliꞌ dye rungkaten et Empuꞌ. Ating bilug diki supaya dut pekibeis, erapun supaya sukuen dut Begerar, bekeꞌ igbey et Begerar baꞌ enu keilangan dut bilug. 14 Biniyag peuliꞌ et Empuꞌ ating Begerar neng si Jesus, megdemikian gasi biyagen Ye peuliꞌ kityu sabab dut kenyeng kepengyedian.

15 Diki myu be nesewran na kemyu samat mengeꞌ bagiꞌ et bilug i Kristo? Isien ku be takuꞌ ating bagiꞌ et bilug i Kristo supaya buwaten et bagiꞌ et bilug et sembatung mememegbeis neng kelibunan? Diki! 16 Diki myu be nesewran na sebarang nekipegsembatu samat kwantin neng libun mepantun kesembatung-bilug ye? Sabab sinugid dut Kesuratan, “Dyeng duwa pantun sembebatu.”* 17 Segwaꞌ sebarang nekisembatu tuꞌ et Begerar, atin kesembatu ye dut nakem ye.

18 Kas kewʼt pegbeis. Dut misan enung keselaan neng pegbuwaten et taaw, dut liwan et bilug ye. Segwaꞌ pasal pegbeis, diri neng bilug atin mekeusibaꞌ. 19 Diki myu be nesewran na dimyung bilug atin templo et Empung Nakem na asal dut seled dimyu, bekeꞌ tinerima myu mawaꞌ dut Empuꞌ? Ating bilug myu diki ne dimyu, segwaꞌ dun net Empuꞌ. 20 Inlen ye kemyu et kelaꞌ neng argaꞌ. Angkansa usalaꞌ myu dimyung bilug supaya mepebantug ating Empuꞌ.

7

Mengeꞌ Kesusaan pasal dut Pengengesewanan

1 Na, pasal et mengeꞌ keginisan na dut dimyung surat. Kwantin mesugid ku, menunga dut lelaki endey mengesawa.* 2 Segwaꞌ supaya diki mebuwat pekikibeis eset ketingtimungan et mengengandel, subaliꞌ neꞌ kede lelaki maya diriꞌ dyeng esawa, bekeꞌ kede libun maya diriꞌ dye gasi neng esawa. 3 Keilangan perurien et lelaki sukuꞌ ye dut kenyeng esawa, megdemikian gasi libun dut kenyeng esawa. 4 Sabab libun kaya ne kepengyedian ye dut kenyeng bilug segwaꞌ esawa ye ne in. Megdemikian gasi, diki ne lelaki nega maya kepengyedian et kenyeng bilug segwaꞌ kenye neng esawa. 5 Kasiꞌ myu pengimutiꞌ saliꞌsaliꞌ, lyu baꞌ pegisunan myu na endey mena megulid, supaya mebgey myu timpu dut pegpenelang. Pegketbes, megulid kew ne gasi, supaya diki kew metuksuꞌ i Seytan† sabab et diki kew ne mekepegsandal.

6 Pegsugiren ku in diki daak, temed pengretiꞌ et dimyung kepentangan. 7 Ingin ku teyen kemyu ginsan sumulit eset daken. Segwaꞌ kede sembatu maya kenye-kenyeng begey na dinatun lagi et Empuꞌ, bekeꞌ ginsaʼt itue diki megseꞌsaliꞌ.‡

8 Itue gasi mesugid ku dut mengeꞌ kayangga esawa bekeꞌ mengeꞌ libun neng nebeluan, menunga nega baꞌ dye daran kaya lang esawa, samat daken. 9 Segwaꞌ baꞌ diki dye kesandal et kedyeng bilug, mengesawa dye ne. Lebing menunga na mengesawa kas lang lumanduꞌ gaay dye megkesalaꞌ et pekikibeis.

10 Dut mengeꞌ maya esawa, itue diki tahag ku, temed mawaꞌ set Begerar, endey mekipegbutas ating libun dut kenyeng esawa. 11 Baꞌ ya mekibutas, dumaran ne et kaya lang esawa etawa megsulut dye meguliꞌ megesawa. Bekeꞌ endey gasi butasen et lelaki kenyeng esawa.

12 Dut iba gasi, itue pegsugiren ku, diki sinugid et Begerar ganang ya atue, kwan ku, baꞌ sembatung lelaki mengengandel na maya esawa na diki mengengandel bekeꞌ ingin ye dumaran set kenye, endey ye pekibutasan. 13 Baꞌ sembatung libun na mengengandel na maya esawa na diki mengengandel bekeꞌ ireg ye na dumaran pegiba-iba dut kenye, endey ye pekibutasan. 14 Sabab ating lelaki na diki mengengandel negmendyaring keterima-terima dut Empuꞌ sabab et kenyeng esawa, bekeꞌ ating libun na diki mengengandel atin negmendyaring keterima-terima dut Empuꞌ sabab et kenyeng esawa. Baꞌ diki kwantin, kaya melinas dut elepan et Empuꞌ kedyeng mengeꞌ yegang, segwaꞌ tantu banar terima dye dut Empuꞌ. 15 Baꞌ ingin mekibutas et esawa neng kaya mengengandel, pesaran lang ya mekibutas. Siat kwantin neng neinabu, ating lelaki etawa libun neng mengengandel kulpas ne. Sabab piniliꞌ tyu et Empuꞌ dut mesanang neng pemimiyag. 16 Diki sinewran, mengeꞌ kelilibunan, kaluꞌ kemyu usalen pasal eset ikebawiꞌ et dimyung esawa. Bekeꞌ kemyung mengeꞌ kelelekian, diki sinewran kaluꞌ kemyu usalen pasal eset ikebawiꞌ et dimyung esawa.

Dumaran dut Nekeuna neng Kepentangan et Biyag

17 Mengebiyagan kede sembatu kuyun dut binggey kenye et Begerar, bekeꞌ dumaran dut kepentangan ye ganang piniliꞌ ya et Empuꞌ. Itue pegtulduꞌ ku dut ginsan et mengeꞌ pegtimung-timungan et mengengandel. 18 Baꞌ sembatung taaw tuliꞌ ne ganang piniliꞌ ye et Empuꞌ, endey ye ugaren ating mengeꞌ tendaꞌ et pegketuliꞌ. Bekeꞌ baꞌ ingga peꞌ gasi, endey ne ya petuliꞌ. 19 Kaya argaꞌ baꞌ tuliꞌ etawa diki tuliꞌ, segwaꞌ mergaꞌ atiʼt pegandel dut mengeꞌ daak et Empuꞌ. 20 Tumeteg kede sembatu dut kepentangan ye et biyag ganang piniliꞌ ne ya et Empuꞌ. 21 Ikew be uripen ganang piniliꞌ ke et Empuꞌ? Kasiꞌ atin pegperuriaꞌ. Segwaꞌ baꞌ maya timpu na ikew mekepuwas, delingkataꞌ atin. 22 Sabab sembatung uripen sengkepunan ganang piniliꞌ ne ya et Begerar atin melayam ne sabab dut Begerar. Megdemikian gasi ating taaw naꞌ melayam ganang piniliꞌ ne ya i Kristo atin negmendyaring uripen ne i Kristo. 23 Inlen kew et Empuꞌ eset kelang argaꞌ, kas kewʼt peuripen dut taaw. 24 Mengeꞌ iba-iba ku neng mengengandel, misan enu ne kepentangan myu et biyag ganang piniliꞌ et Empuꞌ, tumeteg kew ne sentin ne megbebayaʼt Empuꞌ.

Pasal Dut mengeꞌ Kaya Esawa bekeꞌ mengeꞌ Libun neng Balu

25 Pasal gasi dut mengeꞌ kaya esawa, kaya mebgey daak mawaꞌ dut Begerar. Segwaꞌ bilang sembatung taaw na mepengerapan sabab dut ingasiꞌ daken et Begerar, megey ku et daken neng sedseled. 26 Sabab et kelang keliyutan tiban, pikir ku na menunga nega dut sembatung lelaki na tumeteg dut kenyeng kepentangan tiban. 27 Ikew be maya ne esawa? Kas ne mekibutas. Ikew be kayangga peꞌ esawa? Kasiꞌ ne pegpikiraꞌ mengesawa. 28 Baꞌ ikew mengesawa, diki ke negkesalaꞌ, bekeꞌ baꞌ sembatung budyang mengesawa diki ya negkesalaꞌ. Segwaꞌ kerasa dye et mengeꞌ keliyutan eset biyag naꞌ itue, bekeꞌ atin gay ku na metengkisan myu.

29 Itue gay ku bersen, mengeꞌ ketipusdan, mekabiꞌ ne ating emuring timpu. Angkansa tiharan tiban, sebarang maya esawa mengebiyagan ne et samat kaya lang esawa. 30 Ating mengeꞌ nemegsisiyak, samat kaya megsisiyak. Sebarang memegenep, samat kaya megenep. Sebarang memengelen, samat kaya lang pemusakaꞌ. 31 Bekeꞌ sebarang pemegsemunsayaꞌ atuʼt sengkedunyaan na itue, na samat diki dye ne pegpenglingen. Sabab dagbes et ginsaʼt ginis atuʼt dunyaꞌ na itue mepapas.

32 Gaay ku kemyu meperayuꞌ dut kesusaan et biyag. Ating peglingewen et lelaki neng kaya esawa atiʼt keradya lang pasal dut Begerar, sabab ingin ye megmendyaring kegey-gaay dut Begerar. 33 Segwaꞌ ating peglingewen et lelaki neng maya esawa atiʼt ginis atuʼt sengkedunyaan na itue, sabab ingin ye megmendyaring kegey-gaay dut kenyeng esawa. 34 Sabab et itue, tengaꞌ peglingewen ye. Megdemikian ating peglingewen et budyang etawa libun neng kaya esawa atiʼt mengeꞌ ginis pasal dut Begerar, sabab ingin ye metindan bilug ye banar dut pegsukuꞌ dut Begerar na eset bilug sampay nakem ye! Segwaꞌ ating peglingewen et libun neng maya esawa atiʼt mengeꞌ ginis et sengkedunyaan naꞌ itue, sabab ingin ye megmendyaring kegey-gaay dut esawa ye.

35 Pegsugiren ku itue supaya metebangan kew. Diki ku kemyu pegipiten. Imbes ingin ku mebibit kew dut meselusay naꞌ pemimiyag, supaya mekesukuꞌ kew banar na kaya tengaꞌ dut Begerar.

36 Na baꞌ maya lelaki na megpengirendem ne kaya ya megpegarat et menunga dut tunang ye, bekeꞌ baꞌ diki ne mesendalan napsuꞌ, bekeꞌ sabab et itue keilangan megesawa dye, ipelahyun dye lagi neng neparu dye megbulun dye. Diki itue keselaan. 37 Segwaꞌ baꞌ tebes ne pinikir et lelaki na diki ya mengesawa, menunga itue baꞌ mesandal seled ye. Menunga itue baꞌ diki ya mekelegesan lang, bekeꞌ baꞌ mesendalan ye diri ye. 38 Megamgam megpekibulun ne lang dut tunang ye, segwaꞌ lebing menunga meteng diri ye bekeꞌ endey mengesawa.

39 Esawa na libun nesigtan ne et esawa sasat pebibiyag nega. Baꞌ natey ne lelaki, ating libun mekedyari ne mengesawa dut misan sinung meinginan ye, segwaꞌ dut sembatung mengengandel. 40 Segwaꞌ lebing metanam baꞌ dumaran ya dut kenyeng kepentangan. Atin dut daken neng pikiran, bekeꞌ meraliꞌ set daken nega gasi ating Nakem et Empuꞌ.

8

Pasal dut Pegkaan neng Pinantap dut Empuꞌempuan

1 Iperetiꞌ ku gasi dimyu pesalan dut mengeꞌ pegkaan neng pinantap dut empuꞌempuan. Sewd tyu na maya kesewran tyu ginsan. Samat kwantin neng kesesewran mekepikir taaw supaya megabbu, segwaꞌ pasal et pegmergaꞌ, atin mekepepangger. 2 Sebarang pengerim ne ya taaw maya kesewran, atin ingga peꞌ nekesewd et baꞌ enu subaliꞌ dyeng mesewran. 3 Segwaꞌ kilala et Empuꞌ sebarang megingin kenye.

4 Pasal pesi et pegkaan neng pinanyap dut empuꞌempuan, sewd tyu na kaya kepulusan ating mengeꞌ empuꞌempuan, bekeꞌ samat pegsugiren et Kesuratan, kwan,

“Sembebatu lang Empuꞌ banar, kaya ibang empuꞌ.”*

5 Misan ne maya pegsugiren na maya mekansang mengeꞌ empuꞌ dut langit etawa dut lugtaꞌ, bekeꞌ mekansang pegtingkagen na “mengeꞌ empuꞌ” bekeꞌ “mengeꞌ begerar”, 6 segwaꞌ kityu sembebatu ga Empuꞌ banar, ating Amaꞌ ne negpendyari et ginsaʼt ginis, bekeꞌ kityu pebibiyag apang kenye. Bekeꞌ sembebatu Begerar, si Jesus Kristo, bekeꞌ sabab dut kenye ginsang ginis pinendyari bekeꞌ angkan kityu pebibiyag.

7 Segwaꞌ diki ginsan nekesewd et itue. Maya mene megegdam pasal pengempuꞌ dut empuꞌempuan. Angkansa sumked tiban, baꞌ mengaan dye et samat kwantin neng pegkaan, kekegdam dye bebgey nega atin dut empuꞌempuan neng pegkekanen dye. Seukat selus kurang dye et kesesewran, pegalang-alang penedseled dye kwan dye lang negkesalaꞌ dye ne. 8 Diki sabab et pegkaan angkan kityu keterima-terima dut elepan et Empuꞌ. Kaya malam kityu baꞌ diki tyu mengaan et kwantin neng kekanen, bekeꞌ kaya gasi kenunganan mebgey kityu baꞌ kityu mengaan et atin.

9 Segwaꞌ meginget kew, kaluꞌ ating pegusal tyu et kesemunseyaan na mengaan et misan enung pegkaan taka-taka atin mekepesalaꞌ et sebarang melumek nega eset pengandel. 10 Baꞌ kemyu umuran neʼt kesesewran ne pengaan dut seled et templo et mengeꞌ empuꞌempuan, indyari mebiriꞌ kew et melulumek nega eset pegandel, diki dye meraliꞌ mepikiran na atin pegkaan neng pinantap dut empuꞌempuan na menunga pengaan? 11 Angkansa sabab et dimyung kesesewran, nebinasa ating tipused myu na melumek nega angkan sabab et kemeteyan pesi i Kristo. 12 Angkan negkesalaꞌ kew ki Kristo sabab sinundur myu et pegkekesalaꞌ dimyung tipused bekeꞌ sinakit kedyeng seled na merungkey. 13 Angkansa baꞌ sabab dut pegkaan megkesalaꞌ tipused ku, diki ku ne lang mengaan et uned supaya diki megkesalaꞌ tipused ku.

9

Mengeꞌ Kepegewlaan bekeꞌ Sukuꞌ et Sembatung Bibilinan

1 Diki be takuꞌ aku tuꞌ sembatung taaw na melayam eset keradya liwan? Diki be takuꞌ aku tuꞌ bibilinan? Diki be takuꞌ nebiriꞌ ku si Jesus neng Begerar tyu? Diki be kemyu ating buaꞌ et daken neng pegsusukuꞌ kenye? 2 Baꞌ misan diki kilelanen et iba pasal eset daken neng pegke-bibilinan, temed meraliꞌ kikilelanen myu aku! Kemyu kesebenaran na aku bibilinan et Begerar.

3 Itue ketubagen ku dut sebarang pemengingkut eset daken. 4 Kaya be kepegewlaan kay ne berandyaan et pegtimung-timungan et mengengandel dut damen neng pengengeilangan, damen neng mengaan bekeꞌ minum? 5 Kaya be kepegewlaan kay ne mengiba dut esawa naꞌ mengengandel, samat binwat et mengeꞌ ibang bibilinan bekeꞌ mengeꞌ ketipusdan et Begerar bekeꞌ i Sipas? 6 Kami lang be de Bernabe na kaya kepegewlaan megpetaren eset pegtulus et pengebiyagan? 7 Sinung sundalu neng megsusukuꞌ gaked neng siin ye atin peggastu ye? Senung taaw neng nengluwak et ubas na diki kerasa et buaꞌ ye? Sinung mengingipat et bibili na diki nekepulus et gatas et itue?

8 Pasal pegsugiren ku in diki saliꞌ lang dut pegbuwaten lang et taaw. Atin gasi pegsugiren et Keseraan. 9 Nesurat dut Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises, kwan, “Kasiꞌ pegbengkurungiꞌ sapiꞌ sasat megguguyas.”* Tantu be mengeꞌ sapiꞌ lang peglingewen et Empuꞌ? 10 Diki! Segwaꞌ kityu atin pegsegbuten ye. Sabab pasal et kityu angkan itue nesurat. Sabab ating mengengeraru bekeꞌ ating mengguguyas megerim na maya kebagiꞌ ye dut nekeyg. 11 Kami nenabug dimyu et kenunganan et Empung Nakem. Kelang masa ne be teyen baꞌ kekeyg kay et mengeꞌ kepulusan neng misan indeginis neng mawaꞌ dimyu? 12 Baꞌ iba maya kwantin neng kepegewlaan dut dimyu, megdemikian gasi damen!

Misan kwantin ne, diki kay pegusalen itue neng kepegewlaan. Sinendalan kay ginsan supaya diki kay megmendyaring belangkaꞌ dut Menungang Abar pasal ki Kristo. 13 Diki myu be nesewran na ating mengeꞌ megsusukuꞌ dut templo, atin meketerima et pegkaan mawaꞌ dut templo, bekeꞌ megsusukuꞌ dut ranggar, atin maya bagiꞌ dut mengeꞌ bebgey na dut ranggar? 14 Dut kwantin ne gasing egian, ipegdaak et Begerar na ating mengeꞌ menunulduꞌ et Menungang Abar patut lang na megbiyag dut pengengabar et Menungang Abar.

15 Segwaꞌ diki ku pegusalen misan embeng mengeꞌ kepegewlaan na itue, bekeꞌ diki ku kemyu pegsuratan supaya begeyan myu aku et tabang. Ireg ku nega na matey mena kasga ugaren et sinu-sinu pasal daken neng pepentangan angkan merarem ku meggabu! 16 Seukat tiban aku mengengabar ne et Menungang Abar, lein lang atin sebaban mekedyari ku ne megabbu. Atin pesukuꞌ neng pinekulu daken. Elulaꞌ ku ne baꞌ diki ku itulduꞌ ating Menungang Abar teyeg Empuꞌ! 17 Baꞌ pegbuwaten ku itue dut daken lang keireg naꞌ gaked, indyari aku maya metagey na tengdan in. Segwaꞌ pegbuwaten ku itue bilang pegtuman dut pinesukuꞌ, sabab itue pinengarap et Empuꞌ daken. 18 Enu tiban ganti daken? Atin neʼt mepeabar ku et kaya bayad ating Menungang Abar bekeꞌ ating diki ku pegisiꞌ et kepetutan bilang menunulduꞌ.

19 Melayam ku bekeꞌ diki uripen et sini-sinu. Segwaꞌ nepeuripen ku dut ginsan, supaya mekeagit ku et lebing mekeldam dut pengmilikan et Empuꞌ. 20 Dut pengmilik et mengeꞌ Judio, aku arat Judio supaya megayat ku dye. Seukat diki aku sekupen et Keseraan binggey ki Moises, megibut ku sasat iba-iba ku sebarang pepengenaran et Keseraan supaya megayat ku dye. 21 Dut pengmilik gasi et tawʼt lein Judio, na diki sekupen et Keseraan i Moises, aku samat tawʼt lein Judio ne gasi, na diki sekupen et Keseraan i Moises, supaya dye megayat ku gasi. Diki itue ingin bersen na diki ku pegsunuren ating mengeꞌ daak et Empuꞌ, sabab aku sekupen et Keseraan i Kristo. 22 Dut pengmilik et mengeꞌ merurungkey dut pengandel, aku samat merungkey gasi supaya megayat ku dye. Dut ginsan neng egian aku nekiuyun dut ginsaʼt taaw supaya misan senu-senu mene mebawiꞌ ku, misan enung egian.

23 Pegbuwaten ku ginsaʼt itue alang-alang dut Menungang Abar, supaya aku mekebagiꞌ dut mengeꞌ pesukuran et itue. 24 Sewd myu sebarang keibut dut dererakan, atin memegdarak ginsan, segwaꞌ sembebatu ga keisiꞌ et ganti! Angkansa inunganaꞌ myu dumarak supaya meisiꞌ myu ating gantiꞌ. 25 Ginsaʼt megbebelbengel neng peganad, atin meteng et diri dut ginsaʼt ginis supaya mekeisiꞌ et sembatung kuruna neng diki lang dumaran, segwaꞌ ating kuruna neng pegiwasan tyu, ating dumaran misan ingyan. 26 Angkansa aku megdarak banar pesurung dut maya tantu neng peternan. Bekeꞌ gasi diki ku megsalaꞌ baꞌ megsuntuk misan enu, diki ku megsuntuk et deres lang. 27 Pepeliyutan ku daken neng bilug bekeꞌ pegbulagen diri, kaluꞌ pegketbes ku na menulduꞌ dut iba, aku gasi teksiren dut kepengdyarian ku.

10

Apaꞌ Pasal dut empuꞌempuan

1 Mengeꞌ iba-iba ku mengengandel, gaay ku na rendemen myu baꞌ enu neinabu dut mengeꞌ keupuꞌupuan tyu neng nibut ki Moises tagnaꞌ tiꞌ. Ginsan dye neternungan et kunem na netulduen dut kedyeng pegseringkuar, bekeꞌ pinegparak et Empuꞌ danum et Meruguꞌ naꞌ Dagat apang nemengebian dye dut sembelaꞌ.* 2 Angkan kwantin, ginsan dye nebewtismuan dut kunem bekeꞌ dut dagat bilang mengeꞌ mengingibut i Moises. 3 Ginsan dye nemengaan et sembebatung kelililung pegkaan naꞌ pinanyap et Empuꞌ. 4 Nemenginum dye gasi et sembebatung keliꞌlilung inumen na pinanyap et Empuꞌ, mawaꞌ dut “Keliꞌlilung Batung” neng megeabay kedye, bekeꞌ ating Batu si Kristo. 5 Segwaꞌ diki neinginan et Empuꞌ ating kineldaman eset kedye, angkansa nebinasa dye bekeꞌ neglemintakan dut kelnangan kedyeng mengeꞌ tulang.

6 Itueng mengeꞌ neinabu apaꞌ itue kityu supaya endey tyu mengerim et mengeꞌ mereraat neng ginis samat binwat dye. 7 Kas kewʼt pengempuꞌ dut mengeꞌ empuꞌempuan samat senu-senu kedye. Samat dut Kesuratan,

“Nemengarung mengeꞌ taaw supaya mengaan bekeꞌ menginum bekeꞌ nemeniyeg supaya megtarek.”†

8 Endey tyu megbeis-beis, samat pegbuwaten et senu-senu dut kedye, angkansa 23,000 nemematey dut seled seng eldew.‡ 9 Endey tyu sulayan ating Begerar, samat pegbuwaten et senu-senu dut kedye, angkan dye in tininduk et mengeꞌ seli bekeꞌ natey.§ 10 Endey myu gasi summal, samat senu-senu kedye, angkansa netpuꞌ dye et Dereakan et Empuꞌ neng Memiminasa. 11 Neinabu ginsan itue kedye bilang apaꞌ dut iba, bekeꞌ nesurat itue dut Kesuratan supaya tulduan kityu na mengeꞌ neptan et emuring penewnan.

12 Angkan pesi meginget sebarang megsesewd na ya metitiyeg, taka-taka ya meugbaꞌ. 13 Kayangga peꞌ na pegsulay na diminateng dimyu na diki nelebayan et ginsaʼt taaw. Empuꞌ bin mebentel, bekeꞌ diki ye tugutan na kemyu sulayan et luwas et dimyung gees. Segwaꞌ ganang pegdateng et pegsulay, begeyan et Empuꞌ kemyu et basag supaya metengwasan atin.

14 Angkansa pesi mengeꞌ pegmerganen, kas kewʼt pengempuꞌ et mengeꞌ empuꞌempuan. 15 Samat kwantin pegsugiren ku dimyu sabab kemyu metutulid, kemyu ne mengukum baꞌ enu beresen ku ne. 16 Pasal peginum tyu et alak dut sawan neng pegpesukud, diki be na ipinegmesukur atin pekikibagiꞌ dut duguꞌ i Kristo? Bekeꞌ ating pegkaan tyu et bengbang neng pinegrekrepik, diki be atin pekikibagiꞌ gasi dut bilug i Kristo? 17 Angkansa pesi, baꞌ enukwan sembebatu neng bengbang, kityu sembebatu bilug misan mekeldam tyu, sabab kityu nekikibagiꞌ dut sembebatung bengbang.

Nekikibagiꞌ Tyu dut Sembebatung Bengbang

18 Indaniꞌ myu ating bangsa et Israel, diki be sebarang pemengaan et mengeꞌ simayaꞌ, atin nekikisembatu keradya dut ranggar? 19 Enu ingin ku bersen? Na maya takuꞌ kepulusan ating empuꞌempuan etawa ating pegkaan neng inulmat dut mengeꞌ empuꞌempuan? 20 Diki! Ingin ku lang bersen ating mengeꞌ taaw ne kaya megkekilala et Empuꞌ in nemegsimayaꞌ et kedyeng bebgey dut mengeꞌ meraat na tawʼt kelingban, diki dut Empuꞌ, bekeꞌ mendiꞌ ku na kesembatu kew dut mengeꞌ meraat na tawʼt kelingban etawa mengeꞌ demonyo. 21 Diki kew mekeinum dut sawan et Begerar na Empuꞌ bekeꞌ dut sawan et meraat na taaw. Diki kew mekedyari mekesaru dut kekanan et Begerar bekeꞌ dut kekakanan et mengeꞌ meraat na taaw. 22 Meireg tyu be na mengimun ating Begerar na Empuꞌ? Pikir myu lebing mekepengyedian tyu luwas et Kenye?

23 Maya selus negsugid, “Melayam ku kebuwat et misan enu,” segwaꞌ diki ginsan mekenunga. “Melayam ku kebuwat et misan enu,” segwaꞌ diki ginsan meketabang. 24 Kasiꞌ myu pegtulusaꞌ ikenunga et diri ye lang, imbes ikenunga et sebayaꞌ ye.

25 Kanaꞌ myu misan enung mekeelen dut pepelnan dut tabuan. Bekeꞌ kas kew net megbesberes nega baꞌ atin uned neng sinumbelian supaya diki megsalaꞌ penedseled myu. 26 Sabab pegsugiren dut Kesuratan, kwan, “Lugtaꞌ bekeꞌ ginsaʼt sunuꞌ ye atin yeʼt Begerar.”* 27 Baꞌ geyaten kew et sembatung diki mengengandel bekeꞌ gay myu gasi sumurung, kanaꞌ myu misan enung ipelamak dimyu bekeꞌ kas kew neʼt mengingkut nega sabab et penedseled myu. 28 Segwaꞌ baꞌ maya megsugid dimyu kwan, “Itue pinantap dut empuꞌempuan,” indyari kasiꞌ myu ne kanaꞌ atin alang-alang lang dut negsugid dimyu supaya diki megsalaꞌ penedseled ye. 29 Ingin ku bersen ating penedseled et iba-iba myu bekeꞌ diki penedseled myu. Irawa gasi et iba, “Enu ating keleyaman ku belengkaen et iba? 30 Manu aku seweyen sabab lang eset pegkaan et indeginis na ipegpeselamat ku gasi dut Empuꞌ?”

31 Angkansa baꞌ kemyu mengaan etawa menginum, etawa misan enung pegbuwaten myu, buwataꞌ myu ginsan dut ikebantug dut Empuꞌ. 32 Endey lang kemyu sebaban eset pegkesalaꞌ et sebayaꞌ myu, misan sinu tawʼt Judio mene, etawaꞌ dut mengeꞌ tawʼt lein Judio mene, etawaꞌ dye in eset pegtimung-timungan et Empuꞌ. 33 Demikian dut daken gasi pegbuwaten, pegtuyuꞌ ku ne megbeyan ku et keksanan ginsaʼt taaw dut ginsan neng pegbuwaten ku. Diki ku pegtulusen diri ku lang neng kepulusan, baꞌ diki kepulusan et mekeldam, supaya mebawiꞌ dye.

11

1 Sulitaꞌ myu aku, samat pegsulit ku ki Kristo.

Pegtendung dut Ulu Baꞌ Mengempuꞌ

2 Pegdeyewen ku kemyu sabab aku pegrendemen myu daran bekeꞌ pegtumanen myu ating mengeꞌ tinulduꞌ ku dimyu. 3 Segwaꞌ ingin ku meretian myu na si Kristo megsesakup dut ginsaʼt kelelekian, bekeꞌ kelelekian gasi atin megsesakup dut kenyeng esawa, bekeꞌ Empuꞌ gasi megsesakup dut ki Kristo. 4 Ating lelaki neng pegpenelang etawa pepeabar eset beres et Empuꞌ na maya tendung dut ulu, atin nekebgey et kelelewan dut megsesakup kenye. 5 Ating libun neng pegpenelang etawa pepeabar et beres et Empuꞌ na kaya tendung dut ulu, atin nekebgey et kelelewan dut megsesakup kenye. Ya samat libun neng inugisaʼt ulu. 6 Baꞌ mendiꞌ megtendung ating sembatung libun, ya subaliꞌ putekan ne et buek ye. Sabab tantung kelewleew dut libun na megpeputek etawa megpeugis et buek, mepatut na ya megtendung. 7 Diki mepatut na megtendung lelaki, sabab ya antangen bekeꞌ kebentugan et Empuꞌ. Segwaꞌ libun kebentugan et lelaki. 8 Sabab ating lelaki diki binaal mawaꞌ dut libun, imbes ating libun binaal minewanan ye dut lelaki. 9 Bekeꞌ diki gasi pinendyari ating lelaki apang dut libun, segwaꞌ ating libun apang dut lelaki. 10 Alang-alang dut mengeꞌ dereakan et Empuꞌ, libun mepatut megtendung bilang tendaꞌ na ya nesekupan et kenyeng esawa.

11 Segwaꞌ dut pengebiyagan uyun eset Begerar, keilangan et libun ating lelaki, bekeꞌ keilangan gasi et lelaki ating libun. 12 Misan ne atin unang libun minewanan dut lelaki, ginsaʼt mengeꞌ lelaki pinegyegang et libun. Bekeꞌ mawaꞌ dut Empuꞌ ginsaʼt keginisan.

13 Kemyu ne mengukum, sugat be dut sembatung libun mebiriꞌ na megpenelang dut Empuꞌ kaya tendung ulu ye? 14 Diki beꞌ seraba ne gasi na atin negtulduꞌ dimyu, na kelewleew dut sembatung lelaki megpekebuwat et buek? 15 Segwaꞌ megpekebuwat et buek et libun na kebentugan ye. Sabab binggey kenye ating buek bilang penendung. 16 Segwaꞌ baꞌ maya nega meireg mekisagkaꞌ pasal et itue, kaya mesugid ku baꞌ diki itue; pasal pegpengempuꞌ, kwantin pinegarat kay, sampay mengeꞌ pegtimung-timungan et mengengandel et Empuꞌ.

Pasek Metignaꞌ Neng Pengmepunan

17 Pasal dut mengeꞌ pegsegbuten ku tiban, diki ku kemyu mekedyaring deyewen. Sabab dimyung pegtimung-timung diki mekenunga, temed mereraat. 18 Sabab, una eset ginsan, ganang megtingtimung kew neꞌ bilang pegtimung-timungan, megkeebaran ku ne maya negrungrupung et kenye-kenye dut dimyu. Bekeꞌ megandel ku ne maya sengmenung kebnaran atin. 19 Selus, keilangan megkampi-kampi kew be supaya mekilala baꞌ sinu ating pasek metignaꞌ. 20 Ganang kemyu pegtingtimung, diki be ating pasek metignaꞌ neng pengmepunan et Begerar na pegkanen myu. 21 Sabab kede sembatu dimyu megderaliꞌ ne dut pegkaan et kenyeng bibit, bekeꞌ kaya pikiren myu pasal et pemegbagiꞌ pegkaan myu dut mengeꞌ sebayaꞌ. Angkansa meurapen nega iba bekeꞌ iba gasi maya lebi penginumen ampaꞌ nelelangu. 22 Kaya be benwa myu supaya duntin mengaan bekeꞌ menginum? Etawa peginlelewen myu ating pegtimung-timungan et mengengandel et Empuꞌ bekeꞌ peginlelewen sebarang miskin? Enu buwaten ku tiban? Deyewen kew be? Diki! Diki ku kemyu deyewen!

Ating Meregang na Inumen Antangan ye Duguꞌ i Kristo, atin Bengbang Bilug Ye

23 Itue ketulduan neng tinerima ku dut Begerar si Jesus bekeꞌ ipegbebegey ku gasi dimyu. Na, ating Begerar na si Jesus, nekeuna neng gebi naꞌ atin ne Ya ipengelen, Ya nemurut et bengbang, 24 negpeselamat dut Empuꞌ, bekeꞌ pinegrekrepik Ye itue, bekeꞌ sinugid Ye, kwan, “Itue antangen ye daken neng bilug na sinimayaꞌ sabab et dimyu. Kanen myu itue bilang pegrendem daken.” 25 Megdemikian gasi, pegketbes mengaan et pengmepunan, kimpetan ye sawan* bekeꞌ negberes, “Itueng sawan et meregang neng inumen antangen ye itueng Bagu na Pinegsulutan† et Empuꞌ na pinesebenaran et daken neng duguꞌ. Mapet-mapet inumen myu itue, buwataꞌ myu itue bilang pegrendem daken.” 26 Sabab mapet mengaan kew et bengbang naꞌ kwantin, bekeꞌ minum kew et sawan naꞌ kwantin, atin pepebunayag myu simayang kepeteyan et Begerar, seked Ya peuliꞌ atue.

27 Angkansa, sebarang mengaan et bengbang bekeꞌ minum dut sawan et Begerar na diki mepatut, ya negkesalaꞌ dut bilug bekeꞌ dut duguꞌ et Begerar. 28 Angkansa mepatut ne kinkiranen mena et taaw kenyeng diriꞌ mura kumaan et bengbang bekeꞌ minum dut sawan. 29 Sabab sebarang mengaan bekeꞌ menginum na diki pegpikiren argaꞌ et bilug et Begerar, atin pengaan bekeꞌ penginum et keukuman dut kenyeng diri. 30 Itue ne sabab ye baꞌ manu melulumek bekeꞌ bulensekiten mekeldam dimyu, bekeꞌ maya senu nemematey ne. 31 Baꞌ kinkiranen tyu mena diri tyu, diki tyu ukumen et Empuꞌ. 32 Segwaꞌ baꞌ inukum tyu et Begerar, kityu pegtignaen ye, supaya diki tyu medusa mibut dut mengeꞌ taaw et sengkedunyaan.

33 Angkansa pesi mengeꞌ ketipusdan, baꞌ pegtingtimung kew supaya mengaan, megsitegeyan kew. 34 Baꞌ maya pegurapan, subaliꞌ mengaan ye dut benwa ye, supaya diki kesesabu eset pegukum dut kedusaan pasal dimyung pegtingtimung. Pasal gasi dut ibang mengeꞌ ginis, mura ku ne selusayen pegapet ku sentin.

12

Mengeꞌ Begey et Pasek Metignaꞌ neng Nakem et Empuꞌ

1 Pasal gasi dut mengeꞌ begey teyeg et Empung Nakem ipeatur ku dimyu. Mengeꞌ ketipusdan, ingin ku megmendyaring metlang dut dimyu pasal et itueng ginis. 2 Nekeuna ingga peꞌ mengengandel kew, kemyu nepepeakal dut mengeꞌ enu-enung ebiyaꞌ dut mengeꞌ empuꞌempuan na diki gasi mekebres, sewd myu atin. 3 Angkansa ingin ku ne mesewran myu na ingyan masa kaya kesugid na dimpelan et Nakem et Empuꞌ, kwan, “Sumpaen si Jesus!” Bekeꞌ diki gasi mesugid et sinu-sinu, kwan, “Si Jesus ating Begerar na Empuꞌ,” baꞌ diki ya dimpelan et Empung Nakem.

4 Iba-iba ating mengeꞌ begey, segwaꞌ sembatu ga Nakem neng megbegey et mengeꞌ itue. 5 Iba-iba ating egian et pegsusukuꞌ, segwaꞌ sembebatu ga ating Begerar neng pegsusukuan. 6 Iba-iba ating mengeꞌ kependeyan apang megkeradya, segwaꞌ sembebatu ga ating Empuꞌ na megbegey et kependeyan dut sengkeginsanan et taaw neng pegkeradya et atin in. 7 Kede sembatu binggeyan ye et kebuneyagan et Nakem, supaya ikenunga et ginsan.* 8 Dut sembatu linugutan pebiyaꞌ dut Empung Nakem pasal megeesan na megpeabar dut tulduꞌ et Empuꞌ, bekeꞌ dut sembatu megeesan na keretiꞌ et tulduꞌ et Empuꞌ. 9 Atin negang sembebatung Nakem naꞌ atin na nenglugut dut iba et kelang pegandel dut Empuꞌ, bekeꞌ dut iba ating kepengyedian megpenunga et mengeꞌ mesesakit. 10 Maya linugutan et kepengyedian na memuwat et mengeꞌ keliluꞌliluꞌ. Maya linugutan gasi et kepengyedian pasal pegpeabar et beres et Empuꞌ. Bekeꞌ maya gasi linugutan et kegeesan na mekilala et baꞌ embeng lugut mawaꞌ dut Nakem et Empuꞌ, bekeꞌ baꞌ embe gasi mawaꞌ dut meraat neng nakem. Maya linugutan et kegeesan na kebres et iba-ibang bebresan, bekeꞌ iba gasi, megperetiꞌ et atin. 11 Segwaꞌ sembebatu ga Nakem na nemuwat et ginsan na itue, bekeꞌ nemagiꞌ et iba-ibang lugut dut kede sembatu, kuyun dut kenyeng meiregan.

Ketimung-timungan Antangan Ye Sembatung Bilug Segwaꞌ Mekeldam neng Bagiꞌ

12 Sabab si Kristo inantang samat sembatung bilug na maya mekeldam neng bagiꞌ. Misan ne nesakup et iba-ibang bagiꞌ, sembebatu negang bilug. 13 Ginsan tyu, misan Judio etawa lein Judio†, uripen etawa melayam, ginsan tyu binewtismuan et sembebatung Nakem et Empuꞌ supaya megmendyaring sembebatung bilug. Ginsan tyu tinerima sembebatung Nakem eset seled tyu.

14 Kityung mengeꞌ bilug nesakup et mekeldam neng bagiꞌ, bekeꞌ diki sembebatu neng bagiꞌ lang. 15 Baꞌ sugiren et paa, kwan, “Sabab diki aku keremut, angkansa diki aku bagiꞌ et bilug,” temed misan be kwantin, ya in nega bagiꞌ et bilug. 16 Baꞌ sugiren et telinga, “Diki aku mata, angkansa diki aku bagiꞌ et bilug”, temed misan be kwantin, ya in nega bagiꞌ et bilug. 17 Baꞌ mata mene ginsan ginsaʼt bilug, enukwan itue kekingeg? Baꞌ telinga mene ginsan ginsaʼt bilug, enukwan itue mekeebu? 18 Segwaꞌ dinatun et Empuꞌ ginsaʼt bagiꞌ et bilug kuyun dut gaay ye. 19 Diki itue mesugid na atin bilug, baꞌ itue seng bagiꞌ lang! 20 Segwaꞌ banar ye, mekeldam ating mengeꞌ bagiꞌ, segwaꞌ sembebatu lang neng bilug.

21 Angkansa, diki mesugid et mata dut keremut, kwan, “Diki ku ikew keilangan,” etawa kwaʼt ulu dut mengeꞌ tiked, kwan, “Diki ku kemyu keilangan.” 22 Keberbenaran, sebarang mengeꞌ bagiꞌ na kaya basag, atin nega keilangan tantu banar. 23 Ating mengeꞌ bagiꞌ et bilug na nesipat tyu na diki banar kedayew-dayew, atin nega pegperurien tyu et menunga. Ating mengeꞌ bagiꞌ diki tuud menunga, atin nega pepenunga tyu. 24 Diki ne itue keilangan na penunganen nega sebarang menunga. Ganang ininunga et Empuꞌ bilug tyu, binggeyan ye et lebing pegdayew sebarang bagiꞌ na diki banar megayun. 25 Angkansa diki mapet pegkekepekparak-parak dut mengeꞌ bagiꞌ et bilug, segwaꞌ ginsan et mengeꞌ iba-ibang mengeꞌ bagiꞌ pemegsitabang-tabang. 26 Baꞌ nesekitan ating seng bagiꞌ et bilug, nesekitan gasi ginsan mengeꞌ bagiꞌ. Baꞌ pegdeyewen seng bagiꞌ, megkeksan gasi ginsan.

27 Kemyu pesi ginsan ating sembebatung bilug i Kristo, bekeꞌ kede sembatu dimyu bagiꞌ et atin. 28 Nengdatun Empuꞌ dut pegtimung-timungan et mengengandel: una, mengeꞌ bibilinan, ikeruwa mengeꞌ tarus, bekeꞌ iketlu mengeꞌ menunulduꞌ. Nengdatun gasi Ya et mengengeradya et mengeꞌ keliluꞌliluꞌ, mengeꞌ megpenunga et mesesakit, mengeꞌ menenabang, mengeꞌ pegibuten, bekeꞌ mengeꞌ mekebres et iba-ibang bebresan. 29 Temed lein lang ginsan mengeꞌ bibilinan etawa mengeꞌ tarus etawa mengeꞌ menunulduꞌ. Diki lang ginsan binggeyan et kepengyedian na memuwat et mengeꞌ keliluꞌliluꞌ, 30 etawa megpenunga et mesesakit, etawa mekebres et iba-ibang bebresan etawa mekeperetiꞌ et itue. 31 Angkansa ipetetegaꞌ myu banar ating mengeꞌ begey na lebing kewasa.

Indyari tiban itulduꞌ ku dimyu ating pinekemenunga et ginsan neng ebiaan.

13

Ebiaan et Pegmergaꞌ

1 Misan ne mekebres ku ne et mengeꞌ bebresan et mengeꞌ taaw bekeꞌ mengeꞌ dereakan et Empuꞌ, baꞌ kaya pegmergaꞌ ku, beres ku samat lang et kaya keretian neng gibek et agung neng penegtawag etawa sanang neng pegkukulitiken. 2 Baꞌ aku pesi maya kepengyedian na megpebunayag et beres et Empuꞌ, bekeꞌ mengretiꞌ et ginsan neng keliluꞌliluꞌ, baꞌ aku pesi maya ginsan neng kesesewran bekeꞌ kelang pengandel enu ga teyen medeliseg ku mengeꞌ bukid, segwaꞌ kaya lang pegmergaꞌ ku, kaya gasi kegunaan ku. 3 Misan pesi ipemgey ku ginsaʼt mengeꞌ pemusakaꞌ ku bekeꞌ isimayaꞌ ku daken neng bilug supaya tutungen, baꞌ kaya gasi pegmergaꞌ ku, kaya kenunganan mebgey itue daken.

4 Ating pegmergaꞌ mepengnaꞌ bekeꞌ masip, diki meinimunen, pebiꞌbiriꞌ etawa pedaluꞌ-daluꞌ. 5 Pegmergaꞌ diki meraat, diki meimut, diki merugey na eripuruen, etawa megpelista et mengeꞌ salaꞌ. 6 Pegmergaꞌ diki ikeksan pasal pegbuwat et kereatan, segwaꞌ keksanan ye pasal keberbenaran. 7 Pegmergaꞌ mesandal dut ginsan neng keginisan, mepengendelan set ginsan, maya pegarap dut ginsan, bekeꞌ mepengnaꞌ dut ginsan seked kepuspusan.

8 Kaya seskeran et pegmergaꞌ misan ingyan. Metimpus ating kegeesan na megpebunayag eset beres et Empuꞌ, peterna ating kegeesan na meres et iba-ibang bebresan, sampay malam ating kesesewran, segwaꞌ ating pegmergaꞌ kaya tebesan. 9 Sabab ingga peꞌ sukup kesesewran tyu bekeꞌ ingga peꞌ sukup ating kegeesan pasal pegpebunayag et beres et Empuꞌ. 10 Segwaꞌ pegdateng kesukupan, malam ating kekurangan.

11 Nekeuna tiꞌ aku yengyegang nega, megberes ku, megpikir bekeꞌ megdawa samat yengyegang. Tiban aku meumur ne, peglipatan ku ne pasal arat yengyegang. 12 Segwaꞌ tiban, samat mekabu neng pataꞌ mekebiriꞌ tyu dut sereming, segwaꞌ dumateng eldew na mebiriꞌ tyu Ya et elepan. Sengkedit peꞌ tiban nesewran ku, segwaꞌ dumateng eldew mesukup ne itueng kesesewran, samat mesukup na pegkilala daken et Empuꞌ.

13 Itueng telu megkebayaꞌ. Ating pengandel, pegarap, bekeꞌ pegmergaꞌ. Segwaꞌ pinedeklaꞌ et mengeꞌ itue ating pegmergaꞌ.

14

Pasal Nega et Mengeꞌ Begey et Empung Nakem

1 Asal ating pegmergaꞌ eset sebayaꞌ myu iwasan myu banar, segwaꞌ iwasiꞌ myu ating mengeꞌ peglugut naꞌ Empung Nakem, lebing-lebi ne itueng mekepegpebunayag et beres et Empuꞌ. 2 Ating mekebres et iba-ibang bebresan, atin dut Empuꞌ pekipegsudsugid, lein lang dut taaw, sabab kaya mekeretiꞌ kenye. Segwaꞌ ya megbebres et mengeꞌ taguꞌ naꞌ keberbenaran, pebiyaꞌ dut tabang et Empung Nakem. 3 Lyu gasi sentin, atiʼt mekepebunayag et beres et Empuꞌ, atin megberes dut mengeꞌ taaw na ikepangger et kedyeng pengandel, ikebasag et seled bekeꞌ ikeimuyuk. 4 Dye in mekebres et iba-ibang bebresan et tumpang melandew et diriꞌ dye. Segwaꞌ ating pegtimung-timungan et mengengandel pepesangdan et mekepebunayag et beres et Empuꞌ.

5 Ingin ku teyen na kemyu ginsan mekepegberes et iba-ibang bebresan, segwaꞌ mas lebing gaay na atiʼt kemyu mekepegbunayag et beres et Empuꞌ. Lebing mergaꞌ atiʼt mekepebunayag et beres et Empuꞌ, kas lang dut mekepegberes et iba-ibang bebresan, selyu lang baꞌ ipebunayag ye kenyeng pegebresen, supaya meketabang dut pegdeklaꞌ et pegtimung-timungan et mengengandel. 6 Angkansa mengeꞌ ketipusdan, baꞌ sumentin ku bekeꞌ meres dimyu et iba-ibang bebresan, enu mepulusan myu daken? Kaya! Mekepulus kew lang baꞌ itulduꞌ ku dimyu ating pebunayag et Empuꞌ etawa pasal eset nesesewran ku, etawa mengeꞌ penarus, etawa mengeꞌ usiat.

7 Misan dut mengeꞌ kepenyapan na kaya biyag, samat suling bekeꞌ kudlungan, enungkwan mesewran et sinu-sinu baꞌ enu lang pegkukudlingen baꞌ diki metugnaꞌ liguꞌ et mengeꞌ pegdedepnen? 8 Bekeꞌ baꞌ diki metugnaꞌ ating pinegtawag pebiyaꞌ dut agung, sinu mekepegpanyap dut pekikiatu? 9 Megdemikian gasi, enungkwan mesewran et sinu-sinu baꞌ ingin myu bersen baꞌ meres kew pebiyaꞌ dut ibang bebresen na diki dye gasi mekeretian? Sama kew lang megebres et deres. 10 Banar, mekeldam neng iba-ibang bebresan atuʼt dunya, bekeꞌ kede sembatu maya retian. 11 Segwaꞌ baꞌ aku diki kesewd et bebresan neng pegberes et kesudsugid ku, diki kay megretiꞌ. Mendyaring menenumpang aku dut kenye, bekeꞌ ya tawʼt tumpang daken. 12 Asal gey-gaay myu pasal eset begey et Nakem et Empuꞌ, ipetetegaꞌ myu na kesangdan kew et mengeꞌ begey na mekepepangger et pengandel et pegtimung-timungan et mengengandel.

13 Sabab et itue, keilangan ipenelang et mekebres et ibang bebresen na begeyan gasi ya et peglugut na mekeperetiꞌ et itue. 14 Baꞌ megpenelang ku dut atin lein neng bebresan, megpenelang pesi nakem ku, segwaꞌ pikiren ku kaya kepulusan. 15 Enu mepatut buwaten ku? Megpenelang ku pebiyaꞌ dut daken neng nakem, segwaꞌ usalen ku nega pikiren ku dut pegpenelang. Aku megkanta pebiyaꞌ dut nakem ku, segwaꞌ usalen ku nega pikiren ku ganang pegkanta ku. 16 Baꞌ negpeselamat ke dut Empuꞌ pebiyaꞌ dut nakem lang, enukwan mekepegberes et “Amen”* dut penelang mu eset pegpeseselamat ating sembatung taaw esentin? Na kaya kwantin neng begey, angkan kaya ye neretian dimung pegebresen. 17 Misan menunga dimung negpeselamat dut Empuꞌ, tantu banar, segwaꞌ diki meketabang dut mengeꞌ iba, dut ikesangpet et kedyeng biyag.

18 Megpeselamat ku dut Empuꞌ na aku mekebres et iba-ibang bebresan, lumbi dut dimyu ginsan. 19 Segwaꞌ dut pegtimung-timung et pegtimung-timungan et mengengandel, metanam nega resanen ku meres et limang beres lang na mekeretian, supaya itulduꞌ mengeꞌ iba ku, kas lang meres kut seng ribu neng bebresan, baꞌ diki gasi meretian.

20 Mengeꞌ mengengandel, kas kewʼt samat mengeꞌ yengyegang pasal dimyung pemikiran. Megnakem kew samat yengyegang baꞌ pasal et kereatan, segwaꞌ megmendyaring sukup dimyung pikiran. 21 Kwantin nesurat dut Kesuratan,

“Meres ku dut binangsa na itue, pebiyaꞌ et mengeꞌ taaw na meres et ibang mengeꞌ bebresan. Meres ku pebiyaꞌ dut babaꞌ et mengeꞌ taaw tumpang, segwaꞌ misan dye mengeꞌ taaw ku, diki dye kumingeg daken,” kwan et Begerar.†

22 Angkansa, ating begey na kebres et iba-ibang bebresan, atin sembatung tendaꞌ apang dut mengeꞌ diki mengengandel, leain lang dut mengeꞌ mengengandel. Segwaꞌ ating begey neng mekepegbunayag et beres et Empuꞌ, atin tendaꞌ apang dut mengeꞌ mengengandel, lein lang dut mengeꞌ diki mengengandel.

23 Baꞌ dut pegtimung-timung et pegtimung-timungan et mengengandel meres dye et iba-ibang bebresan, indyari maya taaw siaꞌ etawa diki mengengandel siminled, diki takuꞌ sugiren dye na kemyu mengeꞌ dungdupang? 24 Segwaꞌ baꞌ ginsan dye mekepebunayag et beres et Empuꞌ, indyari meginabu maya diki mengengandel sumled etawa taaw siaꞌ, mekedyaring keintetew et keselaan ye sabab eset nekingeg ye in. Indyari mepikiran ye, na ya mekeselaan. 25 Bekeꞌ mesewran ye taguꞌ et kenyeng biyag. Angkansa ya mepekleb bekeꞌ mengangat ampun sampay mengempuꞌ dut Empuꞌ, seked-seked sugiren ye, “Tantu banar ating Empuꞌ eset dimyu!”

Buwaten et Maya Keselusayan Ginsan neng Ginis

26 Enu tiban ingin bersen et ginsan na atin, mengeꞌ tipused. Dimyung pegtimung-timung maya mekulilal, maya megtulduꞌ, maya pebunayag et beres et Empuꞌ. Maya meres et iba-ibang bebresan bekeꞌ maya gasi megpeperetiꞌ et pegsusugiren na atin. Balen myu ne ginsan neng ginis apang ikepagen et pegtimung-timungan et mengengandel. 27 Baꞌ maya meres et iba-ibang bebresan, abuꞌ ne duwa etawa telu dye megsambiꞌsambiꞌ, tebes maya megpetngaꞌ peretiꞌ et kedyeng pegsusugiren. 28 Temed baꞌ kaya megperetiꞌ, kede sembatu dyangan ne gumibek dut megpegtimung-timung, bekeꞌ dut diri ye mene mekepegsudsugid bekeꞌ dut Empuꞌ. 29 Tugutan meres itueng duwa etawa telu taaw na binggeyan et mekepegtuturan et beres et Empuꞌ, indyari timbangen gasi et iba itueng mengeꞌ pegbebresen dye. 30 Temed baꞌ maya kedye sembatu na megarung duntin na timinerima eset pebunayag et Empuꞌ, petaren gasi itueng megebres. 31 Sabab kemyu ginsan mekedyari tegsemba-sembatu na megpebunayag et beres et Empuꞌ, supaya megkesewd ginsan bekeꞌ mepebasag seled et ginsan dye. 32 Ating mengeꞌ timinerima et kwantin neng begey na subaliꞌ teyen mekepeeteng et diri. 33 Sabab Empuꞌ diki meingin et sasew, imbes dut keselusayan key.

Na merapat meinabu dut ginsan neng ketingtimungan et mengeꞌ tawʼt Empuꞌ, 34 ating mengeꞌ libun keilangan dye pekikisneng lang dut pegtimung-timungan et mengengandel. Sabab diki dye pegtugutan na meres samat kwantin neng pegtimung-timung. Keilangan dye pesakup samat sinugid et Keseraan et mengeꞌ tawʼt Judio. 35 Baꞌ maya ingin dye meenaran, subaliꞌ mengingkut dye et kedyeng esawa pegdateng dut benwa. Sabab kelewleew dut libun na meres dut seled et pegtimung-timungan et mengengandel.

36 Etawa diki be takuꞌ pikiren myu kwantin. Na kaluꞌ gasi keblan myu dut dimyu teyeg ating beres et Empuꞌ, etawa kemyu lang tinengap atin? 37 Baꞌ nerim-erim et sinu-sinu na ya keterima et bebresen teyeg dut Empuꞌ etawa enu-enung ipeglulugut et Nakem, ating sinurat ku dimyu in mepatut lang kilelanen na misan sinu itue daak et Begerar. 38 Sebarang diki kumilala et itue, kasiꞌ myu gasi ya pegkilelanaꞌ.

39 Angkansa mengeꞌ tipused ku, ipetetegaꞌ myu na mekepegbunayag eset beres et Empuꞌ, temed kasiꞌ myu gasi leangaꞌ na megberes et lein-lein neng bebresen. 40 Segwaꞌ balaꞌ myu atin ginsan neng ginis dut kepetutan bekeꞌ meselusay neng egian.

15

Ating Pegbiyag Peuliꞌ i Kristo

1 Na tiban, iperendem ku dimyu mengeꞌ tipused, ating Menungang Abar na pinebunayag ku dimyu, na tinerima myu na negmendyaring sendaran et dimyung pengandel. 2 Pebiyaꞌ dut ating Menungang Abar, kemyu nebawiꞌ, baꞌ mepagen pegkepet myu et itueng bebresan neng itinulduꞌ ku dimyu, lyu neng pengandel myu kaya kegunaan.

3 Sabab binggey ku dimyu ating pinekemergang tuturan neng neterima ku, na si Kristo natey bilang simayaꞌ dut keselaan tyu, apang ketumanan dut sinugid et Kesuratan. 4 Ya limbeng tebes negbiyag peuliꞌ dut iketlung eldew, kuyun dut sinugid et Kesuratan. 5 Tebes si Jesus nepebiriꞌ ki Pedro, tebes dut sempuluꞌ duwang bibilinan Ye. 6 Pegketebes ya negpebiriꞌ dut diki kurangen et limang gatus neng mengeꞌ pepengenaran ye na nemegtimung-timung. Mekansang nega dut kedye biyag sampay tiban, segwaꞌ iba in patey ne. 7 Indyari nepebiriꞌ gasi si Jesus ki Jakob, pegketebes dut ginsan neng mengeꞌ bibilinan ne pegbeꞌbayaꞌ nekeuna tiꞌ.

8 Set ketebes-tebesan nepebiriꞌ gasi si Jesus daken, misan aku samat yengyegang na ipinegyegang et kaya sugat neng ebiaꞌ. 9 Sabab aku pinekebaba dut mengeꞌ bibilinan, aku kaya teup na tingkagen et bibilinan et Empuꞌ, sabab sinasew ku ating pegtimung-timungan et mengengandel et Empuꞌ. 10 Temed sabab dut menungang seled et Empuꞌ, aku negmendyaring bibilinan. Bekeꞌ diki gasi neugaran et kepulusan itueng nilugut ye daken. Negsensaraꞌ ku et lebi dut ginsan et mengeꞌ ibang bibilinan, misan neꞌ diki mebuwat et diri ku, segwaꞌ sabab eset atin redyikiꞌ et Empuꞌ daken. 11 Angkansa, misan mawaꞌ aku etawa dye, itue nega pegtutulduꞌ kay bekeꞌ itue nengandel kew.

Ating Pegbiyag Peuliꞌ et mengeꞌ Natey

12 Tiban baꞌ itulduꞌ kay na si Jesus Kristo negbiyag peuliꞌ teyeg dut kepeteyan, enukwan ne pegsugiren et sinu-sinu dimyu na diki ne megbiyag peuliꞌ ating mengeꞌ natey? 13 Baꞌ banar diki biyagen peuliꞌ ating mengeꞌ natey, lumtew na diki binyag peuliꞌ si Kristo. 14 Baꞌ si Kristo diki binyag peuliꞌ, kaya kepulusan damen neng pegtutulduꞌ bekeꞌ kaya kepulusan et dimyung pegandel. 15 Baꞌ kwantin lumtew ne kami mengeꞌ membut neng saksiꞌ et Empuꞌ, sabab pinesebenaran kay ne binyag peuliꞌ et Empuꞌ si Kristo, indyari lumtew na itue diki banar, baꞌ banar diki biyagen peuliꞌ ating mengeꞌ natey. 16 Sabab baꞌ diki biyagen peuliꞌ ating mengeꞌ natey, diki gasi binyag peuliꞌ misan si Kristo. 17 Na baꞌ diki binyag peuliꞌ si Kristo, kemyu diki nega nelekat et dimyung mengeꞌ salaꞌ, bekeꞌ kaya kepulusan et dimyung pengandel. 18 Diki lang atin, lumtew nega na ating ginsaʼt natey neng nengandel ki Kristo nebinasa. 19 Baꞌ ating erapen tyu ki Kristo dut atuꞌ neng biyag lang, kityu ne ating keingasiꞌ-ingasiꞌ dut ginsaʼt taaw.

20 Temed atin banar, si Kristo binyag peuliꞌ teyeg dut kepeteyan bilang kebenaran* na biyagen peuliꞌ gasi ating mengeꞌ natey. 21 Baꞌ enukwan diminateng ating kepeteyan pebiyaꞌ dut binwat et sembatung taaw, kwantin gasi diminateng ating pegkebiyag peuliꞌ pebiyaꞌ dut binwat et sembatung ibang taaw. 22 Segwaꞌ baꞌ enukwan matey ginsan sabab dut kedyeng pekikisembatu ki Adan, kwantin nega gasi megbiyag ginsan sabab dut kedyeng pekikisembatu ki Kristo. 23 Temed dut kede sembatu meinabu dut kenyeng timpu. Si Kristo meguna dut ginsan, pegtebes sebarang pekikisembatu ki Kristo dut timpu et pegatuꞌ ye peuliꞌ. 24 Bekeꞌ dumateng atin ketebesan, ganang na meraag i Kristo ginsan neng pegkesurutan, penggewman, bekeꞌ kepengyedian, bekeꞌ igbey ye ne dut Empuꞌ Amaꞌ ating Kemilikan. 25 Sabab si Kristo mepatut megsurutan sumked meraag ya bekeꞌ mepesukuꞌ ye kenyeng mengeꞌ kegebek. 26 Keemuri-emurian neng kegebek ye na kenyeng pesukuan ating kepeteyan. 27 Kwantin ating pegsugiren et Kesuratan,

“Ginsan neng ginis pinesukuꞌ ne et Empuꞌ dut kenye.”

Temed dut beres “ginsan neng ginis”, metlang ne diki kebayaꞌ atue Empuꞌ, na ya nengdatun et ginsan dut seled et kepengyedian i Kristo.† 28 Temed baꞌ atin ginsan dut seled et kepengyedian i Kristo, ating Yegang gasi pesled dut kepengyedian et Empuꞌ neng diminatun et ginsan neng ginis dut seled kepengyedian ye. Megdemikian kwantin, Empuꞌ nega memegbeg et sengkeginsanan.

29 Baꞌ diki kwantin, senu kegunaan ating pegbebewtismu et mengeꞌ taaw alang-alang dut mengeꞌ natey? Baꞌ banar diki biyagen peuliꞌ ating mengeꞌ natey, ampaꞌ nega negpepebewtismu ating mengeꞌ taaw alang-alang dut kedye? 30 Bekeꞌ damen, manu nega kami sumurung dut ketiksaan eset ginsan neng timpu? 31 Kaya eldew na diki aku mesengkeritan dut kepeteyan. Mengeꞌ iba-iba ku neng mengengandel, pegsugiren ku itue sabab pegpeabbu ku kemyu, bekeꞌ kityung pekikisembatu ki Jesus Kristo na kityung Begerar. 32 Baꞌ supaya dut menglekep et pikiren et taaw lang, ating pekikipegsagkaꞌ ku dut meburangit neng kebanta atuʼt Epeso, enu meisiꞌisiꞌ ku? Kaya. Indyari baꞌ diki gasi biyagen peuliꞌ ating mengeꞌ natey, menunga nega endelen tyu ne lang itueng bebresen,

“Mengaan tyuʼt menginum, sabab diklem matey tyu ne.”‡

33 Kas kew perunding, samat kwan dye, “Ating meyeyaat ne iba-iba, mekerungkat et menungang arat.” 34 Megpekinunga kew bekeꞌ telikuran ating keselaan. Ating iba dimyu salaꞌ pengilala et Empuꞌ. Sinugid ku itue supaya mepeleew kew.

Ating Dagbes et Bilug dut Pegbiyag Peuliꞌ

35 Temed maya mengingkut, kwan, “Enukwan biyagen peuliꞌ ating natey? Enukwan dagbes et bilug dye?” 36 Dupang! Diki megbiyag ating elinseg neng linuwak, seked ingga itue matey. 37 Bekeꞌ ating niluwak diki kelang puun, segwaꞌ alit, samat elinseg et trigu etawa lein-leing elinseg. 38 Indyari ating Empuꞌ, negbegey et bilug dut alit na atin, kuyun dut kenyeng gaay, atiʼt binggeyan ye teup nega dut pemilugan.

39 Bekeꞌ diki saliꞌsaliꞌ ating uned et mengeꞌ binwat na maya biyag. Lein lang uned et taaw, lein lang uned et ayup, lein lang dut begit, bekeꞌ lein lang dut seraꞌ. 40 Maya mengeꞌ bilug penglangit bekeꞌ maya gasi penglugtaꞌ. Segwaꞌ lein lang dagbes et bilug penglangit, bekeꞌ lein lang dagbes et bilug penglugtaꞌ. 41 Lein lang lingkat et telang et eldew, lein lang gasi atin lingkat et telang et bulan, bekeꞌ lein gasi lingkat et telang et mengeꞌ bituen. Bekeꞌ misan mengeꞌ bituen maya lein-leing lingkat et telang.

42 Kwantin nega dut pegbiyag peuliꞌ et mengeꞌ patey in. Ating bilug ne limbeng muruk, temed ating bilug ne biniyag peuliꞌ, diki ne muruk misan ingyan. 43 Bilug in meyaat bekeꞌ kaya basag ganang limbeng, temed mendyaring melingkat bekeꞌ mebasag pegketbes na biyagen peuliꞌ. 44 Limbeng neng bilug et penglugtaꞌ, megbiyag peuliꞌ bilug neng penglangit. Baꞌ maya bilug penglugtaꞌ, maya gasi bilug penglangit.§ 45 Kwantin ating pegsugiren dut Kesuratan, kwan, “Ating unang taaw si Adan, ginuna na binggeyan et biyag.” Segwaꞌ ating binyan i Adan neng si Kristo, Ya in ating taaw megpemgey et biyag kaya seskeran.* 46 Temed diki meuna ating penglangit; Ating penglugtaꞌ mena, ampaꞌ ne ating penglangit. 47 Ating megunang taaw si Adan mawaꞌ dut lugtaꞌ, sabab binwat dut lugtaꞌ. Ating pengeruwang Adan mawaꞌ dut langit. 48 Samat buwatan ating unang taaw ne teyeg dut tehuk et lugtaꞌ, megdemikian gasi ating mengeꞌ taaw penglugtaꞌ. Segwaꞌ ating mengeꞌ bilug penglangit samat Ya in teyeg dut langit, neng si Kristo. 49 Baꞌ enukwan kityu dagbes et ating taaw si Adan mawaꞌ dut lugtaꞌ, dumateng ating eldew mesimanan tyu gasi dagbes et ating taaw si Kristo mawaꞌ dut langit.

50 Itue ingin ku bersen, mengeꞌ ketipusdan; ating nesukup et uned bekeꞌ duguꞌ diki meketerima et bagiꞌ dut pengmilikan et Empuꞌ, bekeꞌ ating bilug penglugtaꞌ diki mekedyaring memusakaꞌ et biyag ne kaya seskeran.

51 Pekinggaꞌ myu ating keberbenaran neng neketaguꞌ, diki ginsan tyu matey, temed kityu ginsan beguen. 52 Dut sengkidyupan bekeꞌ sengkekirepan et mata pegdingaʼt emuring beres et tiup-tiup, ating mengeꞌ patey biyagen peuliꞌ bekeꞌ diki ne matey peuliꞌ. Kityu ginsan beguen. 53 Sabab itueng bilug neng muruk tantu mesembian et bilug na diki ne muruk, bekeꞌ itueng bilug neng megpatey mesembian et bilug et diki ne matey. 54 Baꞌ nesembian ne et kaya pegkeburuk ating megburuk, bekeꞌ ganang nesembian ne et kaya kepeteyan ating megpatey, metuman ne ating neratun dut Kesuratan, kwan,

“Neraag ne ating kemeteyan, sukup ne ating pengindaag!”

55 Angkansa mekesugid tyu, kwan,

“Uy Kemeteyan, embe ne pengindaag mu?

Uy Kemeteyan, embe ne bisa mu?”

56 Ating bisa et kemeteyan, atueʼt keselaan, bekeꞌ ating basag et keselaan, mawaꞌ dut Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises. 57 Segwaꞌ megpeselamat tyu dut Empuꞌ na negbegey kityu et pengindaag, pebiyaꞌ et binwat et kityung Begerar na si Jesus Kristo.

58 Angkansa mengeꞌ tipused na pegmerganen ku, megpekepagen kew, bekeꞌ kas kew pesariꞌ meraag. Megpekepengnaꞌ kew daran, megkeradya apang dut Begerar, kwantin sewd myu ne, diki mesayang dimyung pegsengsaraꞌ, imbes surung atin dut kenye.

16

Bebegeyan dut mengeꞌ Mengengandel dut Judea

1 Pasal gasi dut bebegeyan dut mengeꞌ tawʼt Empuꞌ dut Judea, timungen myu atin samat sinugid ku dut mengeꞌ ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel dut probinsiya et Galasia. 2 Mapet unang eldew et senglinggo, meneririꞌ ne kede sembatu et argaꞌ neng megeesan, bekeꞌ timungen atin supaya diki ne menew et bebegey pegsentin ku. 3 Pegdateng ku sentin, begeyan ku et surat ating mengeꞌ taaw neng piniliꞌ myu, supaya mibit et dimyung begey dut lungsud et Jerusalem. 4 Bekeꞌ baꞌ keilangan aku subaliꞌ mibit, indyari ipebayaꞌ ku dye.

Mengeꞌ Paru i Pablo

5 Gaay ku ne kemyu periksanen pegketbes et kebiyaꞌ ku ne dut probinsiya et Masedonia, sabab pegperuen ku ne beyaan dut Masedonia. 6 Kaluꞌ mekwit-kwitan ku dut dimyu, esentin ne gasi aku megpelibuas et tegramig, supaya petabang ku dimyu dut sunud ku neng pepenewan, misan diki ku nega pegsesewren baꞌ embe surungan ku. 7 Mendiꞌ ku baꞌ tumalib lang esentin. Ingin ku mekwit-kwitan sengkerit, baꞌ itugut et Empuꞌ.

8 Temed pegperuen ku ne tumeteg atuʼt lungsud et Epeso seked eldew et Kenkaan et Pentekostes.* 9 Kelaꞌ ating timpu atue apang dut bubuwaten tyu maya pulus, misan ne mekansang meglelaang.

10 Pegdateng esentin i Timoteo, esipaꞌ myu ya et menunga supaya menunga peresan et kenyeng seled, sabab sama kay pegkeradya dut Begerar. 11 Angkansa kasiꞌ myu ya daag-daagen, temed tebangiꞌ myu ya, supaya kepeuliꞌ atue et meksan, sabab ya pegtetegeyen ku sampay neng mengeꞌ ibang mengengandel.

12 Pasal gasi ki tipused na si Apolos, binisara ku ya et meget, supaya memeriksaꞌ sentin mibut mengeꞌ ketipusdan, temed diki nega ya megaay nekesentin tiban neng timpu. Tumibew nega ya baꞌ maya timpu.

Penimpusan neng Penektak

13 Megpanyap bekeꞌ megpekepagen dut dimyung pengandel, megpekeiseg bekeꞌ megpekekseg. 14 Ginsan neng pegbuwaten myu, buwataꞌ myu et maya pegmergaꞌ.

15 Mengeꞌ tipused, sewd myu ating sengbinenwa i Estepanas, atin unang mengengandel dut probinsiya et Akaya. Bekeꞌ pinegmesked dye kedyeng diri dut pegsusukuꞌ dut mengeꞌ taaw et Empuꞌ. 16 Pepeasiꞌasiꞌ ku dimyu mengeꞌ mengengandel, kemyu pesukup samat dut mengeꞌ kedye, bekeꞌ dut sinu-sinung pegkeradya na iba dye.

17 Meksan ku dut pegdateng de Estepanas, Portunato, bekeꞌ si Akaiko, sabab binggey dye daken ating diki myu ibgey tiban. 18 Dye atin negpeksan dut daken, kwantin gasi dut dimyu. Inunganaꞌ myu samat kwantin neng mengeꞌ taaw.

19 Pegpenglingen kew et mengeꞌ pegtimung-timungan et mengengandel dut Asia. Pegpenglingen kew gasi de Akila bekeꞌ i Prisila bekeꞌ mengeꞌ mengengandel ne negtingtimung dut kedyeng benwa, alang-alang dut Begerar. 20 Pegpenglingen gasi kemyu et ginsan neng mengengandel atue. Megpenglingan kede sembatu set samat arat et tawʼt Judio.†

21 Akung si Pablo negsurat et pemangling na itue dut diring keremut ku.

22 Sumpaen ating sinu-sinu ne kaya pegmergaꞌ dut Begerar.

Kwan ku ne, “Maranata!” Ingin bersen, “Dumateng ke ne teyen, Empuꞌ kay!”

23 Teyen sumentin ne ating redyikiꞌ et Begerar neng si Jesus!

24 Sumentin dimyu ginsan pasal eset daken neng pegmergaꞌ, dut pegsesembatu tyu ki Jesus Kristo. Amen.

* 1:1 1:1 Apostol - ingin bersen “Bibilinan etawa Mengengabar et Empuꞌ”. Betsaen “apostol” eset Diksyunario.

† 1:19 1:19 Isaias 29:14.

‡ 1:23 1:23 Mesias - ating piniliꞌ et Empuꞌ apang memegbeg atuʼt dunyaꞌ na itue. Ating Mememawiꞌ et ginsaʼt taaw pasal kedyeng mengeꞌ salaꞌ bekeꞌ kedusaan et Empuꞌ.

§ 1:31 1:31 Jeremias 9:24.

* 2:9 2:9 Isaias 64:4.

† 2:16 2:16 Isaias 40:13.

* 3:16 3:16 Templo - Pengempuan neng Benwa et tawʼt Judio.

† 3:19 3:19 Job 5:13; 1 Korinto 1:20.

‡ 3:20 3:20 Kanta 94:11.

* 5:5 5:5 Seytan - Dut Bagung Pinegsulutan et Empuꞌ, si Seytan, ingin bersen atin mengatu et Empuꞌ, bekeꞌ atin memengulay bekeꞌ mengrunding et ginsan et mengeꞌ taaw. Ya in betangan gasi si Beelsebul etawa Diyablo. Markus 3:22-23.

† 5:7 5:7 bibili - ayup ipaten. Atin gey-gaay neng tawʼt Judio. Dagbes ye samat kambing.

‡ 5:12-13 5:12-13 Deuteronomio 17:7; 1 Korinto 5:2.

* 6:16 6:16 Tagnaꞌ 2:24.

* 7:1 7:1 Dut orig na Kesuratan, “Menunga dut lelaki ne endey mengutew-kutew et libun.”

† 7:5 7:5 “Seytan” - ingin bersen atin “Mengatu” et Empuꞌ, bekeꞌ atin “Memengulay et mengeꞌ taaw.”

‡ 7:7 7:7 Dut orig na Kesuratan, sembatu maya sengkeginisan bekeꞌ sembatu maya lein gasi.

* 8:4 8:4 Deuteronomio 6:4.

* 9:9 9:9 Deuteronomio 25:4; 1 Timoteo 5:18.

* 10:1 10:1 Exodo 13:21-22; 14:15-22.

† 10:7 10:7 Exodo 32:6.

‡ 10:8 10:8 Bilang 25:1-18.

§ 10:9 10:9 Bilang 21:5-8; Juan 3:14.

* 10:26 10:26 Kanta 24:1.

* 11:25 11:25 Atin “sawan”, iketlung sawan. Maya epat na sawan gemitan dut Kenkaan neng Neketalib. Atin unang sawan, Sawan et Kerendeman. Atin ikeruwang sawan, Sawan et Kelpasan. Atin iketlu neng sawan, Sawan et Kepuwasan, sampay atin ikeepat sawan, Sawan et Kenunganan bekeꞌ Keukuman, kaya gemitan itue seked Kepeulinan i Kristo atuʼt dunyaꞌ. Exodo 6:4-8, katew bersikulo 6.

† 11:25 11:25 “Bagung Pinegsulutan pebiyaꞌ duguꞌ Ku”, teyeg Jeremias 31:31-34; Exodo 24:8; Lukas 22:20.

* 12:7 12:7 ibang retian: binggeyan ye kesesewran na mekepegsugid dut kenye ating Nakem et Empuꞌ.

† 12:13 12:13 lein Judio - dut orig sinurat “mengeꞌ Griego”.

* 14:16 14:16 “Amen” - ingin bersen “sulut”.

† 14:21 14:21 Isaias 28:11-12.

* 15:20 15:20 “bilang kebenaran” dut orig sinurat “bilang una neꞌ buaꞌ neng simayaꞌ dut Empuꞌ”.

† 15:27 15:27 Kanta 8:6.

‡ 15:32 15:32 Isaias 22:13.

§ 15:44 15:44 “bilug penglangit”, etawa bilug nepedeheng et Empung Nakem.

* 15:45 15:45 Tagnaꞌ 2:7.

* 16:8 16:8 “Pentekostes”, pegkenkaan et mengeꞌ tawʼt Judio pasal et Pengeyg. Birinen dut Lebitiko 23:15-21; Bilang 28:26, 31; Keradya 19:8-10.

† 16:20 16:20 Dut orig na Kesuratan, Megpenglingan kew dut arek na pengempuꞌ. Maya gasi dut 2 Korinto 13:12; Roma 16:20.

2 Korinto

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Ikeruwang Surat i Pablo dut mengeꞌ tawʼt

KORINTO

Kepurisnan et itueng Surat neng 2 Korinto

Dut tegnaan et itueng surat, siminambag i Pablo pasal et susaꞌ et pikiran et mengeꞌ mengengandel dut lungsud et Korinto na tinaksir dye ya sabab kaya netuman ya kenyeng tinangeꞌ na surungan ye kedye. Ginentian i Pablo paru ye sabab et menungang rasa ye. Neperayuꞌ ya eset Korinto supaya diki ye mendyaring metiksaꞌ bekeꞌ medaak (1:23). Gaay ye gasi mebiriꞌ baꞌ ibuten dye mengeꞌ tahag ye pasal et pengmaapan bekeꞌ pengtimuruan mengeꞌ taaw negkesalaꞌ (2:5-11).

Iperendem i Pablo mengeꞌ tawʼt Korinto na Empuꞌ begey-begey banar bekeꞌ gaay Ye dye mendyaring begey-begey gasi dut pegbegey et tetebang dut mengeꞌ tawʼt Empuꞌ eset lungsud et Jerusalem sampay dut probinsiya et Judea (8:1—9:15).

Si Pablo sembatung mengsukuꞌ et Empuꞌ eset Bagung Pinegsulutan Ye (3:1-17). Mebentel banar si Pablo eset keradya neng ipesulut taaw eset Empuꞌ, misan ating keradya pebayaꞌ et kansang na keliyutan kenye (4:1—6:13; 10:1—12:10).

Ketulduan et itueng Surat

Peselamat i Pablo dut Ating Empuꞌ et Ginsaʼt Pemulilang 1:1-11

Keradya et Bibilinan dut mengeꞌ Tawʼt Empuꞌ 1:12—2:17

Dundunen Sabab et Pegmergaꞌ i Jesus Kristo 3:1—7:16

Mengeꞌ Begey dut mengeꞌ Kemiskinan dut Judea 8:1—9:15

Pinegtenggung i Pablo pasal et Kenyeng Nesukuan 10:1—13:10

Mengeꞌ Penimpusan naꞌ Penglaang bekeꞌ Pemangling 13:11-13

1

Ating Pemangling i Pablo

1 Mawaꞌ ki Pablo, neng bibilinan* i Jesus Kristo sabab eset piniliꞌ et Empuꞌ, bekeꞌ mawaꞌ ki Timoteo neng tipused tyu, dut pegtimung-timungan et mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ na dut lungsud et Korinto, bekeꞌ dut ginsaʼt mengeꞌ mengengandel na dut sengkelingkepaʼt probinsiya et Akaya. 2 Mesentin teyen dimyu ating redyikiꞌ bekeꞌ kesenangan neng mawaꞌ dut Empuꞌ na kityung Amaꞌ, bekeꞌ dut Begerar neng si Jesus Kristo.

Peselamat i Pablo dut Ating Empuꞌ et Ginsaʼt Pemulilang

3 Deyewen tyu ating Empuꞌ bekeꞌ Amaꞌ et kityung Begerar neng si Jesus Kristo, ating meingesinen naꞌ Amaꞌ bekeꞌ Empuꞌ neng pegmewanan et ginsan naꞌ pemulilang. 4 Pegbulilangen ye kami dut damen mengeꞌ kesusaan supaya sabab et itueng pemulilang neng neterima kay, kami tuꞌ kebulilang gasi dut enu-enu ne negmesusa et mengeꞌ kesusaan. 5 Baꞌ enukwan kekansang neng pegsandal itueng mekelebayan kami sabab eset pekisembatu dut ki Kristo, megdemikian peglebi-lebi gasi ating pemulilang damen pebiyaꞌ dut ki Kristo. 6 Baꞌ atin pegmesusa kay, sabab lang pesi et dimyung ikebulilang bekeꞌ ikebawiꞌ. Baꞌ gasi kami mekebulilang, megdemikian gasi dimyu, kemyu mebulilang bekeꞌ begeyan et basag supaya megpitukan myu ne metetasan ating mengeꞌ keliyutan neng samat damen neng pegsendalan gasi. 7 Angkansa mepagen dameng pegarap sabab lang dut dimyu, sabab baꞌ enungkwan kemyu gasi kebagiꞌ kay dut pegsesandal, nesewran kay kebagiꞌ kew gasi dut damen neng kebulilangan teyeg et Empuꞌ.

8 Mengeꞌ tipused, ipegtuturan kay dimyu pasal kesusaan neng nelebayan kay dut probinsiya et Asia. Mebegat banar dameng nelebayan, kwan kay lang tuꞌ diki ne ikebiyag kay. 9 Eblan kay lang tuꞌ diminateng ne ukuman et patey kay. Segwa neinabu atin supaya diki mengarap kay dut dameng diri, selyu ga dut Empuꞌ neng memiyag peuliꞌ et mengeꞌ patey. 10 Kami binawiꞌ ye nekeuna tiꞌ dut kepeteyan, bekeꞌ daran pegbewinen, bekeꞌ megarap na daran-daran pegbebewinen. 11 Pegbebewinen et Empuꞌ eset tabang gasi et dimyung penelang alang-alang kami, supaya mekansang megpeselamat dut kenye sabab et penginunga ye dut damen na atin sepantun tubag eset penelang et kineldaman.

Negberuba Paru i Pablo

12 Itue ating ipinegbebantug kay, pinepesebenaran et penedseled kay na banar bekeꞌ kaya pebeꞌbaluꞌ, bekeꞌ meempuꞌ dameng adyat dut ginsan, lebi ne dut dimyu. Itue e sabab et redyikiꞌ et Empuꞌ, bekeꞌ diki sebaban dut kependeyan et mekelugtaꞌ. 13 Angkansa kaya ibang retian eset surat kay dut dimyu, selyu ga dut mengeꞌ sinurat duntin in. Inarap ku na meretian myu aku et menunga, 14 aku neng ingga pe mekekilala myu banar tiban. Temed gaay ku kemyu mekekilala supaya kami ipegbebantug myu pegdateng eset Begerar neng si Jesus dut Eldew Ye, samat baꞌ enungkwan neng ipinegbebantug kay dimyu esentin.

15 Sabab eset pegandel ku naꞌ itue, pinaru ku na mesentin mena, supaya keduwa ku ibgey dimyu keksanan eset duwang pengluruk. 16 Pinegpeperuen ku na pebiyaꞌ esentin pegsurung ku dut probinsiya et Masedonia. Pegpeuliꞌ ku, pebiyaꞌ ku gasi supaya metebangan myu aku pegsurung ku dut probinsiya et Judea. 17 Tiban, sabab eset kwantin pegpeꞌperuen ku, meraliꞌ mesugid myu na aku peburuꞌ peꞌ etawa pesurut peꞌ. Keblan myu lang lengku pepinda-pinda paru ku samat pegbuwaten et mengeꞌ tawʼt mekelugtaꞌ, na tiban sugiren ye, “Eꞌ”, pegdatek leyd “Diki” ne gasi? 18 Baꞌ enungkwan ating Empuꞌ mebentel, megdemikian gasi ating beres ku dut dimyu, ating “Eꞌ” tiban atin dumaran na “Eꞌ”. 19 Sabab ating Yegang et Empuꞌ, si Jesus Kristo neng ipinegtutulduꞌ kay eset dimyu, telu kay et de Silbano bekeꞌ Timoteo, atin diki “Eꞌ” tiban indyari pegketbes “Diki” ne gasi. Ya in daran-peraran in “Eꞌ” neng “Eꞌ”. 20 Sabab Ya ketumanan et ginsan neng tinangeꞌ et Empuꞌ. Sabab dut kenye mekesambung tyu et “Amen” dut kebentugan et Empuꞌ. 21 Ating Empuꞌ, atin negpepangger damen sampay ne dut dimyu sabab lang dut pekikisembatu ki Kristo, bekeꞌ Ya nega gasi nemiliꞌ damen. 22 Minerkaan Ye kami sampay linugut Ye Kenyeng Nakem dut mengeꞌ pusuꞌ kay, tendaꞌ et keberbenaran banar na tumanen Ye Kenyeng mengeꞌ tinangeꞌ.

23 Saksiꞌ ku ating Empuꞌ, pegsesewren Ye sunuꞌ et daken neng pusuꞌ. Diki mena nesentin ku dut Korinto sabab kemyu pesi mekepikir ku sampay gaay ku ne ingesian kew. 24 Diki sabab et ingin kay na menginuna dut dimyung pegandel, sabab mepangger kew ne sentin. Gay kay lang na tumabang supaya megmendyaring meksan kew pasal dimyung pemimiyag mengengandel i Kristo.

2

1 Nepikiran ku na diki mena mesentin, supaya diki kew mebgeyan et bagung kerupukan. 2 Sabab baꞌ mebgeyan ku kemyu et kerupukan, sinu nega mengimuyuk daken? Diki be kemyu nega neng nebuwatan ku et kerupukan? 3 Angkansa sumurat ku mena dut dimyu. Supaya pegsentin ku diki ne kerupukan mebgey myu daken, erapun kemyu ne teyen keksanen daken. Sabab nengandel ku ating keksanan ku megsepantun keksanan myu nega gasi. 4 Pusuꞌ ku kelaꞌ kerupukan bekeꞌ pegrendem pagkaꞌ nesuratan ku ne kemyu, bekeꞌ diki isek-isek naꞌ luha neng tuminuruꞌ dut mengeꞌ mata ku sasat pegsusurat atin. Sinuratan ku kemyu diki supaya begeyan et kerupukan baꞌ diki supaya iperasa dut dimyu baꞌ enungkwan deklaꞌ et daken neng pegmergaꞌ.

Maapen ating mengeꞌ Negkesalaꞌ

5 Diki ne, eset kemyu atin binggeyan ye et kerupukan, etawa dut sinu-sinu dimyu. Bersen ku itue lang sabab mendiꞌ ku meglebi dut beres ku. 6 Temed sereng ne ating pengdusa neng binwat et kineldamen dimyu. 7 Tiban maapaꞌ myu ne ya, bekeꞌ imuyuken supaya diki lumahyun raat et seled ye supaya medaag ye ne bekeꞌ mendinan ye pengandel ye. 8 Angkansa engaten ku na iperasa myu na ya mergaꞌ nega set dimyu. 9 Sembatu nega pesalan manu angkan negsurat ku dimyu nekeuna tiꞌ, apang mesulayan ku ikew sampay mesewran ku baꞌ pegendelen myu et menunga ginsan neng itinulduꞌ ku dut dimyu. 10 Baꞌ sinu ating minaap myu, atin minaap ku ne gasi. Atin gasing minaap ku, baꞌ maya nega, atin minaap ku alang-alang dut dimyu dut elepan i Kristo, 11 supaya diki tyu meekalan i Seytan. Diki tyu awam et sebarang gay yeng meinabu.

Diki Meketanam si Pablo dut Lungsud et Troas

12 Ganang diminuntin ku dut lungsud et Troas supaya megtulduꞌ et Menungang Abar pasal ki Kristo, binggeyan aku et Begerar et menungang timpu na mebuwat atin. 13 Segwaꞌ diki meketanam ku, sabab kaya ku mebiyanan et bibilaꞌ ku neng si Tito. Angkansa aku nemuhun, indyari neglembus ku dut probinsiya et Masedonia.

Nengindaag Sabab dut ki Kristo

14 Temed salamat dut Empuꞌ sabab daran pepebayaꞌ ye kityu dut kepengindaag i Kristo sabab eset kityung pekikisembatu dut Kenye. Bekeꞌ sabab eset kityu, pinelkep et Empuꞌ ating mebenglu naꞌ ebu-ebu, ating pegkekilala ki Kristo misan embe-embe. 15 Kityu samat mebenglu naꞌ perinaꞌ neng tinutung i Kristo apang dut ki Empuꞌ. Bekeꞌ itue e mekesengrut et mengeꞌ pegpupuwasen bekeꞌ ating mengeꞌ nepepeeriwaraꞌ in. 16 Dut mengeꞌ nepeeriwaraꞌ, itue e sembatung mekepatey naꞌ megseribuwa. Temed dut sebarang nemekebawiꞌ, itue e maya sukup neng keseg na ibegey biyag na kaya seskeran dut langit. Kaya sinu keteup dut mengabar itueng ketulduan. 17 Segwaꞌ kami tuꞌ, bilang mengsusukuꞌ et Empuꞌ, bekeꞌ mengengeradya i Kristo. Keberbenaran banar beres et Empuꞌ na dameng pegtutulduꞌ eset pemiriꞌ Ye. Diki kay pegsiringen dut iba na pepeelen ating beres et Empuꞌ apang mengisiꞌ et pirak.

3

Mengeꞌ Mengengeradya et Bagung Pinegsulutan eset Empuꞌ

1 Dut pikiran myu, pegbentugen kay be gasi dameng diri? Kami be samat iba na keilangan nega maya keterangan megpesebanar mawaꞌ dut dimyu pasal damen? Etawa kami be na keilangan nega maya keterangan megpesebanar teyeg dut dimyu apang peabar et Menungang Abar dut mengeꞌ iba? Diki ne! Kilala kew ne kami. 2 Kemyu ne pesi damen neng pesebanar, nekesurat dut pusuꞌ kay supaya mekilala bekeꞌ mebatsaꞌ et ginsan. 3 Kemyu ating metlang naꞌ surat i Kristo, ating surat naꞌ ipinebibit dut damen. Itue e nesurat diki lang dut pinta, segwaꞌ dut Nakem et Empuꞌ naꞌ biyag, bekeꞌ diki dut mengeꞌ biyak neng batu, imbes dut pusuꞌ et mengeꞌ taaw.

4 Mekepegberes kay eset kwantin sabab et dameng pegandel dut Empuꞌ pebiyaꞌ dut ki Kristo. 5 Baꞌ dut dameng diri lang, kurang ne gees kay na mebibit keredyanen itue e. Temed ating gees kay lugut lang et Empuꞌ. 6 Linugut Ye na kami megmendyaring mengengeradya dut Bagung Pinegsulutan, atin Pinegsulutan na diki mepesebaban dut Keseraan neng nekesurat, imbes eset Nakem et Empuꞌ. Sabab mebgey et ating Keseraan neng sinurat kepeteyan, segwaꞌ ating Nakem mekebgey et biyag kaya seskeran.

Kebentugan et Bagung Pinegsulutan et Empuꞌ

7 Pagkaꞌ ibinggey ne ating lelaging keselusayan et pegkeradya na pebiyaꞌ dut mengeꞌ saraꞌ neng nekesurat dut biyak neng batu, kebayaꞌ ne ating kelingkataʼt Empuꞌ, angkan pesi usa-usa diki ne metengtengan et mengeꞌ Israelita rupa i Moises sabab et keseruan et atin, misan ne pesi ating keseruan mekepapas nega. Baꞌ ating keselusayan pepunsabab dut Keseraan neng nekesurat na mebgey et kepeteyan bekeꞌ maya pebebayaꞌ kelingkatan, 8 enungkwan ne meraliꞌ kebentugan et ating pegsukuꞌ kuyun dut Nakem! 9 Baꞌ maya kelingkatan ating pegsukuꞌ na mekebgey eset ukuman neng kepeteyan, lebi neng melingkat ating pegsukuꞌ na pegtignaen taaw dut Empuꞌ. 10 Sabab et atue e, mesugid tyu na ating dalan naꞌ lingkat kaya ne, sabab nesembian ne et lebing melingkat. 11 Baꞌ maya kelingkatan neng mekepapas, lebi neng melingkat ating dumaran peraran.

12 Sabab eset pegarap tyu et atin in, mebasag kityung seled apang mengabar et Menungang Abar. 13 Diki tyu mesiringan si Moises, na negtetugmun et rupa ye supaya diki mebiriꞌ et mengeꞌ Israelita itueng pegkepapas et ating keseruan. 14 Temed mektul ulu et mengeꞌ Israelita, angkansa sumampay tiban duminaran ating tegmun dut rupa bekeꞌ pikiren dye, lebi ne baꞌ betsaen ating tagnaꞌ neng Kesuratan binggey et Empuꞌ ki Moises. Bekeꞌ meugad mene ating tegmun in baꞌ ating sembatung taaw mekisembatu ki Kristo. 15 Sumampay tiban, maya nega tegmun kedyeng pikiran mapet betsaen dye ating buuk i Moises. 16 Temed pegkeandel et taaw dut Begerar, mekeugad ating tegmun. 17 Tiban ne pesi, ating Begerar neng pegsegbuten atue Nakem et Begerar, bekeꞌ baꞌ embe ating Nakem et Begerar, duntin gasi ating kesemunseyaan. 18 Bekeꞌ tiban, sabab et neugad ne ating tegmun dut rupa tyu, kityu ginsan mengengandel samat telang et keseruan et Begerar. Bekeꞌ ating seru mawaꞌ dut Begerar, na Ya pesi ating Nakem na mekepebagu et kityung dagbes, supaya megmendyaring lebing melingkat, seked mepantun samat Kenyeng dagbes.

4

Kementirian na dut Susunuan neng mawaꞌ et Rusuꞌ

1 Angkansa, sabab eset ingasiꞌ et Empuꞌ, piniliꞌ ye kami pasal eset keradya naꞌ itue e, angkansa kaya merurupuk damen neng seled. 2 Tinelikuran kay ating mengeꞌ bubuwaten naꞌ kelewleew bekeꞌ bubuwaten dut keteguan. Diki kami pengdupang bekeꞌ diki kami pegtebiren beres et Empuꞌ. Gam lang in, kebuneyagan ipegtutulduꞌ kay ating keberbenaran bekeꞌ itue e pegsesewren et Empuꞌ. Angkansa, megtetanam kami na kami ukumen et misan sinu dut pemiriꞌ et Empuꞌ. 3 Baꞌ maya nega tegmun ating Menungang Abar neng pegtuturanen kay, itue e meketegmunan lang dut sebarang megkebinasa dut Narkaꞌ. 4 Diki dye pengandel sabab kedyeng pikiran binleg i Seytan neng empuꞌ et dunyaꞌ naꞌ itue e. Dye binleg supaya diki dye mebiriꞌ telang et Menungang Abar pasal dut kebentugan i Kristo na sepantun Ya ating dagbes banar et Empuꞌ dut langit.* 5 Si Jesus Kristo na kityung Begerar atin ne damen neng pegtutulduꞌ bekeꞌ diki damen neng diri. Kami tu dereakan myu alang-alang ki Jesus. 6 Sabab ating Empuꞌ negsugid, “Mawaꞌ dut kelingban ating siluꞌ tumlang.” Asal Ya gasi negbegey telang dut damen neng pikiran supaya mekilala ating kebentugan et Empuꞌ neng nebunayag dut rupa i Kristo.

7 Segwaꞌ kami neng linugutan et kementirian et Menungang Abar naꞌ itue e, samat mengeꞌ mebaba lang neng susunuan kuren lang, ingin bersen kityung melumek na bilug, supaya ipekilala ating diki mekira-kira naꞌ kewasa, atin dut Empuꞌ lang, bekeꞌ diki damen. 8 Peggigipiten kay dut pesembeꞌsembelaꞌ, temed diki mekeraag. Baꞌ sengmenu in pegalang-alang kay, temed diki mekeugaran et pegarap. 9 Pegtitiksaen kay, temed diki meugaran et kebiꞌbilaꞌ, pegsunggeb temed mekelahyunan nega. 10 Daran pegbibiten kay bilug kay ating kepeteyan i Jesus supaya pebiyaꞌ dut damen neng bilug mebunayag Kenyeng biyag. 11 Kami daran megsinengkeritan matey sabab lang ki Jesus, supaya pebiyaꞌ dut damen neng bilug neng maya kepeteyan mebunayag biyag i Jesus. 12 Asal pesi sasat aku amat-amat megpepatey, dimyu gasi amat-amat maya biyag na kaya seskeran.

13 Pegsugiren dut Kesuratan, kwan, “Megbeberes ku sabab maya pegandel ku eset Empuꞌ Banar.” Buaꞌ et atin neng pinegarat et pegeandel, megberes kay gasi sabab kami maya gasi pegandel sesaliꞌ ya in negsurat atin. 14 Sabab nesewran kay na ating Empuꞌ nemiyag peuliꞌ dut Begerar neng si Jesus, megdemikian gasi ya memiyag damen peuliꞌ kebayaꞌ dut Kenye, bekeꞌ mibit dimyu bekeꞌ damen dut elepan Ye. 15 Ginsan neng pegsesandal kay sabab lang dut kepulusan myu, supaya pegkansang et meketerima et mengeꞌ redyikiꞌ et Empuꞌ, sampay lebi neng kumansang megpeselamat bekeꞌ megbantug dut Kenye.

Nemimiyagan et Pegandel

16 Angkansa diki kami peglumkan et seled. Misan ne meglulumek damen naꞌ lugtaꞌ neng pemilugan, segwaꞌ meglelahyun basag et damen neng kurudua eldew-peldew. 17 Ating sengbagi bekeꞌ diki dumaran neng keliyutan neng pegreresanen tyu tiban in, atin muaꞌ et sembatung kebentugan neng kaya seskeran bekeꞌ atin mengeꞌ keliyutan tyu kaya lang mepesiringan. 18 Angkansa penyek kay nekepakuꞌ dut indeginis neng diki mekebiriꞌ, diki lang dut mengeꞌ mekebiriꞌ in. Sabab dut indeginis neng mekebiriꞌ tetegeyan lang, segwaꞌ kaya seskeran ating mengeꞌ indeginis neng diki mekebiriꞌ in.

5

Mengeꞌ Bagung Bilug Tyu

(1 Korinto 15:35-58; Pilipos 1:19-26)

1 Antangen et bilug tyu samat tetluan neng peglelegdengan tyu tiban. Sewd tyu ne baꞌ merungkat ating tetluan, atiʼt bilug naꞌ lugtaꞌ tyu, maya gasi lelegdengan dut langit. Sembatung lelegdengan neng binaal et Empuꞌ, diki taaw, na kaya seskeran dut langit. 2 Pengurangin tyu pesi dut peglelegdengan tyu naꞌ itue e, bekeꞌ lebi tyung pegeenepan ating lelegdengan naꞌ penglangit, 3 supaya baꞌ mesublian ne kityu et itueng bilug naꞌ lugta e, diki ne kityu metkanan na lebas sabab kaya bilug. 4 Sasat kityu megleldeng nega dut tetluan na itueng bilug-lugtaꞌ e, kityu merupuk bekeꞌ pengurangin, diki supaya meugad ating bilug-lugtaꞌ in, temed supaya mesembian et bilug na penglangit tiꞌ. Bekeꞌ gasi ating biyag tyu tiban in maya seskeran, na atin mesembian et biyag na kaya seskeran. 5 Ating Empuꞌ, atin ne gasi negdatun dut kityu supaya dut pegbebagu na itue, bekeꞌ inilugut ye dut kityu ating Nakem samat tendaꞌ et keberbenaran na beguen ye pesi kityu.

6 Angkansa daran mebasag daken neng seled. Sabab sewd ku na sasat kityu dut lelegdengan naꞌ itue e, atiʼt bilug tyu, dingga pe meseʼt kityu ating lelegdengan naꞌ mawaꞌ dut Begerar. 7 Negpengibiyagan ku kuyun eset pengandel dut Empuꞌ, diki kuyun dut indeginis neng mekebiriꞌ. 8 Mebasag pesi seled ku na itektak daken naꞌ bilug neng peglelegdengan naꞌ itue e, supaya lumegdeng ne dut abiꞌ et Begerar. 9 Angkansa pesi keiregan ku ne gasi megmendyaring kegey-gaay dut kenye, atuʼt peglelegdengan naꞌ itue e etawa dut langit. 10 Sabab kede sembatu kityung mengengandel marap dut ukuman i Kristo, supaya tumerima et subli dut kenyeng mengeꞌ pinemuwat, menunga etawa meyaat, sasat ya pebibiyag nega dut dunyaꞌ na itue e.

Nekipegsulut dut Empuꞌ pebiyaꞌ ki Kristo

(Roma 5:9-11; Kolosas 1:19-22)

11 Sabab dut penedsewd ku mepatut lang na tumakut tyu dut Begerar, pegetasan ku banar na ipesewd dut mengeꞌ taaw na pegtulduꞌ ku et keeturan. Sewd et Empuꞌ pasal banar neng pegketaaw ku, bekeꞌ pengarap ku na kilala myu gasi banar aku. 12 Pegsugiren ku itue e diki supaya ipegabbu ku peuliꞌ dut dimyu pasal daken neng diri, temed supaya begeyan kew et kepetutan na maya metuturan myu pasal daken. Bekeꞌ metubag myu ating mengeꞌ taaw na kaya lang iba neng pegpepelendewan dye, baꞌ diki atiʼt mengeꞌ mekebiriꞌ lang et mengeꞌ mata in, na diki mena tentuen atiʼt banar neng pegketaaw in. 13 Baꞌ samat kaya sayu pikiran ku, itue e alang-alang dut Empuꞌ. Bekeꞌ baꞌ itue mesayu, itue e alang-alang dut kenunganan myu. 14 Sabab ating pegmergaꞌ i Kristo, atin negpepikir angkan kami megkekwantin, na mesewran kay tiban na Ya natey sabab dut ginsan, angkan samat atin ginsan gasi mepantun na patey. 15 Natey Ya sabab dut ginsan supaya kityu neng mengengandel na mengeꞌ biyag tiban diki megbiyag dut diri tyu, erapun sabab ne dut ki Jesus Kristo neng natey indyari negbiyag peuliꞌ sabab et kityu.

16 Angkansa tiban, penyek kay dut misan sinu diki dut penanding et taaw. Nekeuna tiꞌ kwantin pegkilala kay ki Kristo dut penanding et taaw, segwaꞌ tiban diki ne. 17 Angkansa sebarang nekipegsembatu ki Kristo sembatu neng bagung guna. Kaya neng lelagi neng pegketaaw, ya bagu ne tiban. 18 Ating Empuꞌ, atin ne nemaal eset ginsan neng itue e. Sabab et atin na binwat i Kristo, pinantun Ye kami na mengeꞌ kebiꞌbilaꞌ, diki ne kebanta. Bekeꞌ piniliꞌ Ye kami supaya mekipegsulut dut Kenye mengeꞌ taaw. 19 Ingin bersen kay, mengeꞌ taaw na pinantun et Empuꞌ na mengeꞌ kebiꞌbilaꞌ Ye, atin sabab et kesimeyaan i Kristo, pinwasan Ye ne kedyeng mengeꞌ keselaan. Bekeꞌ pinengarap Ye ne damen pegsukuꞌ neng pegtulduan et itue neng abar na pekikipegsulut. 20 Angkansa kami tuꞌ mengeꞌ bibilinan i Kristo, samat Empuꞌ ne gasi negpeasi-asi dimyu pebiyaꞌ eset damen. Na, megpeasi-asi kay dimyu na mekipegsulut kew dut Empuꞌ. 21 Diki negkesalaꞌ si Kristo, temed sabab et kityu, Ya pinantun na mekeselaan bekeꞌ sinerakaꞌ supaya baꞌ kityu mekipegsembatu tyu dut Kenye, kityu megmendyaring mepetignaꞌ dut elepan et Empuꞌ pebiyaꞌ i Kristo.

6

1 Asal kami tuꞌ mengeꞌ ketabang dut keradya et Empuꞌ neꞌ iba-iba Ye, indyari, pepeasi-asi kay dimyu na kasiꞌ myu eluleyiꞌ ating redyikiꞌ neng binggey et Empuꞌ dimyu in. 2 Sabab pegsugiren et Empuꞌ,

“Dut menungang timpu kiningeg ku ikew. Dut eldew et pegbebawiꞌ, tinebangan ku ikew.”

Birinaꞌ myu! Tiban ne ating sugat naꞌ timpu! Tiban ne eldew et pegbebawiꞌ!

3 Pegeraten kay na diki kay buwaten et misan enu na mekeapaan et taaw mengandel ki Kristo, supaya diki mebulili damen neng pegkeradya. 4 Segwaꞌ lang, pepekilala kay na dut ginsan neng egian na kami mengengeradya et Empuꞌ, dut pegsandal et keliyutan, kesekitan, bekeꞌ mengeꞌ kegipitan. 5 Kami pineglelepsan, pinirisu, bekeꞌ niramer. Nelebayan kay megkeradya et lebi, atiʼt diki migaꞌ megsinggebi, atiʼt diki mengaan et senung eldew. 6 Ipinekilala kay na kami mengengeradya et Empuꞌ pebiyaꞌ dut menungang pemimiyag, kesesewran, pegsesandal, kenunganan, megdemikian dut Empung Nakem, mebentel naꞌ pegmergaꞌ, 7 pebiyaꞌ mebentel naꞌ pememresan bekeꞌ kepengyedian et Empuꞌ. Ating kepetutan antangen ye damen neng gelaman na ipengatu bekeꞌ penaming. 8 Nelebayan kay na bentugen bekeꞌ bulilien, dusaen bekeꞌ deyewen. Kami tuꞌ pinantun na meembut, misan keberbenaran ipegsusugid kay. 9 Kami pinantun na diki kilala misan ne kilalang-kilala, usa-usa matey ne, segwaꞌ mebiyag nega masi kami. Misan kami dinusa, diki nega kami natey. 10 Pinantun na kami merupuk banar, segwaꞌ daran kay meksan. Samat miskin, segwaꞌ negpedeyahan dut kineldaman. Samat kayang-kaya, segwaꞌ damen ginsaʼt ginis.

11 Kebentelan pegbebresen kay dimyu mengeꞌ tawʼt Korinto. Baꞌ enu dut seled kay atin gasi ipegsusugid kay. 12 Pegmerganen kay kemyu banar, temed manag seled myu dut damen. 13 Aku megberes samat sembatung amaꞌ, angkansa ukabiꞌ myu gasi eset damen dimyung seled, samat binwat kay dut dimyu.

Pekibeꞌbayaꞌ dut mengeꞌ Diki Mengengandel

14 Kas kew pekibeꞌbayaꞌ dut mengeꞌ diki mengengandel. Mekedyari be takuꞌ megbeꞌbayaꞌ ating ketignaan bekeꞌ ating kebelingkegan? Etawa gasi ating ketlangan bekeꞌ kelingban? 15 Mekedyari be takuꞌ megsulut si Kristo bekeꞌ si Seytan*? Enu pinegsulutan et nemengandel dut diki nemengandel? 16 Etawa enung pegsulutan et templo na pengempuan neng benwa et Empuꞌ dut empuꞌempuan et mengeꞌ kaya mengandel Empuꞌ? Kityu templo et Empuꞌ naꞌ biyag! Ya ne gasi negsugid, kwan Ye,

“Meldeng ku bekeꞌ memiyagan dut pinegketngaan dye na mengengandel daken, Aku megmendyaring Empuꞌ dye, bekeꞌ dye megmendyaring taaw ku.

17 Angkansa perayuꞌ kew dut mengeꞌ kaya mengengandel daken, peseriri kew dut kedye, kwaʼt Begerar myu.

Kas kewʼt kutew et misan enung meraki, bekeꞌ terimanen ku kemyu.

18 Aku mepantun Amaꞌ myu ne, bekeꞌ kemyu mepantun yegang ku ne gasi, sugid et Mekewasa naꞌ Begerar.”

7

1 Mengeꞌ pegmerganen, asal tinangeꞌ dut kityu ating indeginis naꞌ itue e. Angkansa linasen tyu kityung diri dut ginsan neng mekeperaki dut bilug tyu bekeꞌ kurudua. Iwasan tyu memiyag na maya takut dut Empuꞌ seked mebgey ne banar diri tyu dut kenye.

Ating Pegeenepan i Pablo

2 Begeyan myu kami misan isek-isek lang neng bagiꞌ dut pusuꞌ myu. Misan ingyan diki kay nesenselaan misan sinu, etawa ipineraat misan sinu, etawa rinundingan misan sinu dimyu. 3 Pegsugiren ku itue e diki supaya tendesen kew, sabab samat pegsugiren ku, kemyu mergaꞌ banar dut daken bekeꞌ megbeꞌbayaꞌ tyu megbiyag etawa matey. 4 Lungbus penarap seled ku dimyu. Daran ku kemyung pegbentugen! Misan ne kami dut seled et mekeldam neng pegsesendalan, mekerasa ku bulilang, apew-apew enep dut pusuꞌ ku. 5 Ganang kami dut probinsiya et Masedonia, diki kay negpetaren. Ginsan in keliyutan dameng mekelebayan, atu pesembeꞌsembelaꞌ, bekeꞌ megtelas seled kay. 6 Segwaꞌ Empuꞌ na bulilangan sebarang merurupuk, binulilang Ye gasi kami pegdateng i Tito. 7 Bekeꞌ diki atiʼt pegdateng ye nekebulilang daken, temed sampay gasi atiʼt kenunganan neng binwat myu kenye in. Sinugid ye pasal et dimyung pegrendem daken, dimyung kerupukan, bekeꞌ dut pemituk myu daken, angkan lebi kung nenep.

8 Misan ne nekebgey et rupuk daken neng surat dimyu, diki ku pinegsusunan pasal et pegsurat ku et atin in. Tantu lang na aku rumupuk sabab sewd ku nekebgey dimyu et kerupukan daken neng surat, segwaꞌ sementaraꞌ lang. 9 Segwaꞌ nenep ku, diki sabab negrupuk kew, segwaꞌ sabab ating kerupukan atin ne diminundundun dimyu supaya pegsusunan bekeꞌ telikuran dimyung pegkekesalaꞌ. Samat kwantin neng kerupukan teyeg dut Empuꞌ, angkan diki kew negkeraat sabab et damen. 10 Sabab ating kerupukan neng teyeg dut Empuꞌ in mekepegbibit dimyu supaya megsusun bekeꞌ megbagu apang dut ikebawiꞌ, bekeꞌ kaya kerupukan eset atin. Segwaꞌ atiʼt kerupukan neng begey et dunyaꞌ sungduan ye kepeteyan. 11 Birinaꞌ myu baꞌ enu menungang buaꞌ et dimyung biyag pasal et kerupukan neng teyeg dut Empuꞌ. Negmendyaring mepituk kew bekeꞌ meimuyuken supaya ipekilala na kemyu kaya lang keselaan pasal dut ating mengeꞌ ginis. Nenangkis kew sabab mendiꞌ meglelew bilug myu, sampay timinakut kew et kesesewan, bekeꞌ memegdaliꞌ kew ne na aku dumateng, bekeꞌ keinginan na medusa ating negkesalaꞌ in! Supaya dut ginsan neng egian, mepebiriꞌ myu na kaya kesewd-sewran dut indeginis naꞌ atin in.

12 Angkansa pegsesewren et Empuꞌ pasal pegsurat ku dimyu diki sabab dut negkesalaꞌ in etawa dut pinegkeselaan tiꞌ, erapun supaya pebunayag pasal dimyung tantung pemituk dut damen. 13 Angkansa ating binwat myu nekebgey damen et kelang keimuyukan.

Bekeꞌ nelungbus damen neng keimuyukan sabab dut keksanan neng nerasa i Tito sasat eset pegiba-iba myu. 14 Ipinegdalu-dalu kay kemyu dut kenye, bekeꞌ diki aku neglelew. Sabab tantuꞌ banar baꞌ enungkwan kebnar ginsaʼt sinugid kay dimyu in, nebnaran nega gasi i Tito na banar dameng pegpedaluꞌdaluꞌ dut kenye pasal dimyu. 15 Bekeꞌ sasat pegrerendemen ye dimyung pegkemeesipen, lebi neng nepemergaꞌ kew dut kenye. Sampay gasi diki ye mekelipatan pasal menungang pegterima bekeꞌ penguntabiꞌ na binwat myu kenye. 16 Aku meksan sabab lulus na kemyu mekearapan ku.

8

Enukwan Kepatut Megey sembatung Mengengandel

1 Ingin ku na isugid dut dimyu, mengeꞌ tipused, ating nebuwat et redyikiꞌ et Empuꞌ dut mengeꞌ pegtimung-timungan et mengengandel dut probinsiya et Masedonia. 2 Nelebayan dye kelang keliyutan bekeꞌ itue e sembatung mesigpit naꞌ pegsulay dut kedye. Bekeꞌ misan ne dye mekansang neng kekebusan, meksang-meksan dye nega na bukaꞌ kedyeng elima dut pegbebegey. 3 Kaya leges kedyeng peguulmat, bekeꞌ diki lang dut kedyeng gees lang, baꞌ diki sampay lebi nega. Pepesebenaran ku na itue ne. 4 Sabab inangat dye daken na begeyan dye et timpu na meketabang gasi dut mengeꞌ mengengandel dut probinsiya et Judea. 5 Bekeꞌ lebi nega dut pengerimen kay. Una, sinugid dye dut Begerar na gaay dye buwaten baꞌ enu-enu pegkesitan Ya. Pegketbes, sinugid dye daken na gaay dye buwaten baꞌ enu dut pikiren ku menunga, kuyun dut gaay et Empuꞌ. 6 Angkansa binisara ku si Tito, asal ya timinagnaꞌ et itueng pegbebegey e, na kemyu tebangan ye seked melungbus dimyung pegbebegey naꞌ itue e. Pebiyaꞌ itue ne ipebiriꞌ dimyung pegmergaꞌ. 7 Kemyu in bantug dut ginsan, dut pegandel myu, dut pegpeabar, dut kesesewran, dut kepengnaan, bekeꞌ dut pegmergaꞌ myu damen. Iwasiꞌ myu gasi na menguna kew pasal et redyikiꞌ dut pegtetabang.

8 Diki samat pegtehagen ku kemyu, pegsugiren ku lang dut dimyu pasal et lasig naꞌ pegtabang et iba supaya mesulayan pasal dimyung mebentel naꞌ pegmergaꞌ. 9 Nesewran myu baꞌ enukwan deklaꞌ et pegmergaꞌ bekeꞌ redyikiꞌ et kityung Begerar neng si Jesus Kristo, na misan deyahan eset mengeꞌ ginis dut langit, segwaꞌ tinireng Ye atin ampaꞌ matuꞌ atuʼt lugta indyari negpekebabaꞌ. Binwat Ye itue supaya megmendyaring deyahan kew dut keuyunan myu eset Empuꞌ.

10 Bekeꞌ itue e Keseraan ku pasal sentin, ipelehyunaꞌ myu dimyung pegtitimung na tinegnaan myu nekeuna negang teun. Kemyu atin tuminagnaꞌ diki lang eset pegbubuwat et itue e, segwaꞌ misan dut pegpeperuen. 11 Angkansa, isurungaꞌ myu ne itue e! Ating lasig naꞌ pinebiriꞌ myu dut penegnanan, ideranaꞌ myu seked metbes. Megey kew kuyun dut dimyung geesan. 12 Sabab baꞌ panyap ne dut seled myu ating kegeayan na pegbebegey, terimanen et Empuꞌ pasal dimyung negesan. Kaya pegtegeyen Ye na megey kew et diki myu megesan in.

13-14 Diki dut ingin ku na megengangan iba in, indyari mebegatan kew gasi. Deyahan kew ne gasi tiban. Mepatut lang na tebangan myu sebarang neliliyutan. Indyari baꞌ kemyu gasi mengeilangan, bekeꞌ dye gasi maya, indyari dye gasi tumabang dimyu. Apang kwantin sama-sama kew megsitabang-tabang kede sembatu. 15 Neinabu dut dimyu samat pegsugiren dut Kesuratan, kwan,

“Ating negtimung et mekansang diki neglebi, bekeꞌ ating negtimung et isek-isek diki gasi kinurang.”*

16 Negpepeselamat ku dut Empuꞌ sabab et lasig i Tito dut pegtabang dut dimyu, samat lasig kay pegtabang gasi dut dimyu. 17 Diki lang sabab et peasi-asi neng pemisara ku kenye, temed dut keinginan ye na meketabang dut dimyu, gamlang in ipinengleges ye na gay ya ne mesentin. 18 Pinebayaꞌ kay dut kenye ating tipused na bantug dut ginsaʼt pegtimung-timungan et mengengandel, sabab dut kenyeng pegtutulduꞌ et Menungang Abar. 19 Diki et atin lang! Ya piniliꞌ et mengeꞌ pegtimung-timungan et mengengandel supaya meneringkuar na kebayaꞌ kay bekeꞌ ketabang pasal eset itueng pegbibit et itueng ketimungan dut probinsiya et Judea. Kwantin neng pesukuꞌ ikebantug itue et Begerar, bekeꞌ pebiꞌbiriꞌ damen neng keiregan na meketabang banar dut kedye. 20 Pegiingtan kay banar supaya kaya mesugid et sinu-sinu et meraat pasal eset pegbibit kay et kelang pegbebegey naꞌ itue e. 21 Pegpituken kay mebuwat itue et mesayu, diki lang dut penyek lang et Begerar na Empuꞌ, temed sampay dut penyek et taaw petetaaw.

22 Angkansa dinaak kay na mekebayaꞌ ki Tito bekeꞌ sembatung ibang mengengandel ating sembatu negang tipused na sulay kay ne et mekansang neng timpu bekeꞌ nebiriꞌ kenyeng kelesigan et pegtabang. Lebi neng lumasig et pegtabang tiban sabab eset kelang penarap ye dimyu. 23 Pasal ki Tito, ya iba ku bekeꞌ ketabang dut daken neng keradya eset dimyu. Pasal gasi dut mengeꞌ mengengandel na iba ye in, dye in mengeꞌ dinaak et mengeꞌ pegtimung-timungan et mengengandel bekeꞌ memibit et kebentugan ki Kristo. 24 Angkansa iperasa myu dut kedye mebentel neng pegmergaꞌ myu supaya mebiriꞌ et pegtimung-timungan et mengengandel na diki kay negsalaꞌ dut pegbantug kay pasal dimyu.

9

Pasal dut Pegtetabang dut mengeꞌ Mengengandel eset Judea

1 Diki ne keilangan na sumurat ku nega dimyu pasal eset pegtetabang dut mengeꞌ tawʼt Empuꞌ dut Jerusalem. 2 Nesewran ku na asal tumabang kew, bekeꞌ ipinegbebantug ku kemyu dut mengeꞌ taaw atuʼt Masedonia. Kwan ku panyap kew ne na mengeꞌ tawʼt Akaya nekeuna negang mengeꞌ teun, bekeꞌ mekansang netiyag seled et mengeꞌ taaw atue sabab et pegtetabang myu. 3 Angkansa pineuna ku esentin mengeꞌ ketipusdan naꞌ itue e supaya diki ku meglelew pasal eset daken neng pegbebantug dimyu, bekeꞌ supaya mepanyap ne dimyung tabang, samat pegsugiren ku ne in. 4 Kaluꞌ kami meglelew, diki sugiren sampay kemyu, baꞌ maya tawʼt Masedonia na mayaꞌ daken bekeꞌ mebiriꞌ dye na ingga peꞌ pelan panyap kew. 5 Angkansa binisara ku ating mengeꞌ ketipusdan na muna esentin, supaya mepanyap dimyung tinangeꞌ naꞌ tabang. Apang kwantin, lumiwan na dimyung pegbebegey bilang seriling gaay bekeꞌ diki leges.

6 Indaniꞌ myu itue e. Ating nengluwak et isek-isek, isek-isek gasi mekeyg. Ating nengluwak gasi et kelaꞌ, kekeyg gasi et kelaꞌ. 7 Kede sembatu mepatut na megey et kuyun dut kenyeng gaay et diri, megangan dut seled bekeꞌ diki nelegesan lang, sabab pegmerganen Empuꞌ atin megbegey et mesegya. 8 Mekebuwat et Empuꞌ na pedeyahanen kew et misan ginsan neng ginis, lumbi nega dut dimyung pengengeilangan, supaya maya meusal myu pasal eset ginsan neng pegtetabang dut mengeꞌ iba myu. 9 Samat pegsugiren pesi dut Kesuratan pasal et metignaꞌ na taaw, kwan,

“Ya na pemegey dut mengeꞌ miskin, kaya seskeran kenyeng kenunganan.”

10 Ating Empuꞌ na negey et elinseg neng iluwak, bekeꞌ bengbang neng mekaan. Ya gasi megey dimyu et pungu bekeꞌ megpereklaꞌ et itue e supaya muaꞌ et mekansang dimyung kenunganan. 11 Pedeyahanen ye kemyu et ginsan neng ginis supaya lebi neng meketabang kew et mekansang. Apang kwantin mekansang megpeselamat dut Empuꞌ sabab eset dimyung seraka na bibiten kay dut kedye. 12 Pasal eset pegseraka myu naꞌ itue e dut mengeꞌ tawʼt Empuꞌ, diki lang et metebangan myu dye dut kedyeng kekurangan, temed sampay mesungduan nega neng pegmesukur dye dut Empuꞌ na kaya seskeran. 13 Ating bukaꞌ elima neng pegbebegey myu dut kedye sampay ginsaʼt mengeꞌ iba, atin mekepesebanar pasal eset pegterima myu banar et Menungang Abar i Kristo na pebunayag myu dut ginsan. Sabab et atin in, megbantug dye dut Empuꞌ. 14 Angkansa pebiyaꞌ ginsaʼt kelang pegmergaꞌ dyeng ipenelang kew, sabab eset kelang redyikiꞌ et Empuꞌ dut dimyu. 15 Megsukur dut Empuꞌ sabab eset kelang Begey Ye na kaya mepesemanan, ating Yegang Ye!

10

Pinegtenggung i Pablo pasal et Kenyeng Nesukuan

1 Akung si Pablo, na kwaʼt senu mepegpekumbaba baꞌ dut teteyumanan myu, segwaꞌ meiseg mekibisara baꞌ dut merayuꞌ pepeasiꞌasiꞌ eset dimyu, alang-alang lang dut kebebaan bekeꞌ keguepan i Kristo. 2 Pepeasiꞌasiꞌ ku na endey myu teyen legesaꞌ aku na meres et mebegat baꞌ kesurung ku esentin, samat dut mengeꞌ pemegsugid na kami megpemiyagan dut meraat na napsuꞌ. 3 Baꞌ kami pengebiyagan bilang simpir neng taaw atuʼt dunyaꞌ, diki kami negpekiatu kuyun dut egian et mengeꞌ tawʼt sengkedunyaan. 4 Damen neng mengeꞌ gelaman maya kepengyedian et Empuꞌ bekeꞌ mekeperumbak et mengeꞌ singkab i Seytan, bekeꞌ diki gelaman et mekesengkinleban. Rinungkat kay pasal mengeꞌ salaꞌ neng pengdiawab. 5 Pinetaren kay ginsan neng pegmemetaas na sagkaꞌ dut pegkilala i Empuꞌ, bekeꞌ pegegiten ginsan neng pikiran supaya tumerima ki Kristo. 6 Na baꞌ lungbus ne dimyung pegterima, tahan kay na dusaen sebarang sumwey.

7 Mengeꞌ pengliwan lang naꞌ ginis dimyung pegsiyekan, gaay ku kemyu pikiren baꞌ enu tantung meinabu atue eset dimyu. Baꞌ nengandel na ya dut ki Kristo, pikiren ye na kami megdemikian, samat kenye, ki Kristo gasi. 8 Baꞌ ipegbebantug ku et melanduꞌ daken neng kepengyedian, atin kepengyedian teyeg dut Begerar Jesus apang ikepepangger myu, bekeꞌ diki ikedusa myu. Diki meglelew ku. 9 Kasi myu pegpikiraꞌ na ating mengeꞌ surat ku dimyu ipenakut lang. 10 Pegsugiren et iba, kwan, “Dut surat lang ya meiseg bekeꞌ kaya peren, segwaꞌ dut elepan metemen ya sampay beres ye kaya kegunaan.” 11 Mepatut lang na mesewran et pemegsugid et kwantin in, na baꞌ enu sinugid kay dut mengeꞌ surat samat kwantin neng rayuꞌ kay, megdemikian samat kwantin gasi buwaten kay baꞌ megelepan tyu ne.

12 Asal, diki kay metakut na ipesama etawa ipepatus diri kay dut senung meeabbu. Kami tuꞌ pesi lebing sesaliꞌ kedye. Merurupang dye! Dye-dye pegdatun et sukuran bekeꞌ pesemanan et diri dye! 13 Segwaꞌ pasal et meeabbu, kami diki lumbi dut singkeran neng binggey damen et Empuꞌ, ating keradya neng pinesukuꞌ Ye damen, pebebayaꞌ ating pegtutulduꞌ kay dut dimyu. 14 Diki kami lumbi sabab kemyu sakup et seskeran naꞌ atin in kwit tiꞌ na kami una ne nesentin, megbebibit et Menungang Abar pasal ki Kristo. 15 Diki kami nemegabbu et lebi, sabab diki kay meipeabbu et sebarang pinegsengseraan et iba. Erapun megearap kay mendyaring mangger dimyung pengandel bekeꞌ sabab et atin in lumekbang damen neng sukuan, segwaꞌ diki gasi lumbi dut singkeran neng dinatun et Empuꞌ. 16 Pegketbes, metulduꞌ ku Menungang Abar dut mengeꞌ linugtaꞌ set pelilibut myu. Supaya, diki ku ekuen na mebantug pasal buwat et iba dut mepegkeredyanan ye.

17 Samat pegsugiren dut Kesuratan, kwan,

“Baꞌ sinu meingin memantug, ating keradya et Begerar ipemantug ye.”

18 Sabab pegdeyewen et Begerar ating taaw na ketinerima-terima dut Kenye, bekeꞌ diki pengdayew eset diri ye.

11

Si Pablo bekeꞌ mengeꞌ Diki Banar neng Bibilinan

1 Maapaꞌ myu baꞌ aku negarat dupang-dupang pebiyaꞌ et pegberesen et mengeꞌ beres na samat pegdalu-dalu ku diriꞌ ku. Tengkaiꞌ myu peꞌ aku! 2 Nekerasa ku et meke-Empuꞌ neng pengimun kemyu, samat kemyu neng umawey naꞌ libun na pinetunang ku dut sembatung lelaki, ki Jesus Kristo. 3 Temed mekepikir ku kaluꞌ megrirew pikiran myu bekeꞌ meirayuꞌ kew dut mebentel bekeꞌ banar naꞌ pegandel ki Kristo, samat ki Eba na nerunding et seli dut keekalan ye.* 4 Sabab pegesipen myu banar sebarang memengdateng na pemenulduꞌ et ibang Jesus diki samat ipegtutulduꞌ ku dimyu in. Tinerima myu sembatung nakem na lein dut ating Pasek Nakem tinerima myu tagnaꞌ tiꞌ. Tinerima myu gasi itueng Menungang Abar na lein dut ating Menungang Abar tinerima myu pebiyaꞌ tinulduꞌ kay dimyu.

5 Pikir ku diki aku emuri dut betangan mengeꞌ “mekekesewd” naꞌ mengeꞌ bibilinan naꞌ atin in, temed lein lang. 6 Mekedyaring diki aku mependey meres, segwaꞌ diki gasi kabus pasal kesesewran. Pinebiriꞌ ku dimyu itue dut ginsan neng timpu pebiyaꞌ et ginsaʼt binwat ku eseʼt dimyu.

7 Tinulduꞌ ku dimyu pasal Menungang Abar segwaꞌ diki ku tinew et kebeyaran. Negpekebabaꞌ ku supaya mepetaas kew. Mesugid be na keselaan ku itue? 8 Ibang pegtimung-timungan et mengengandel negey et pengengeilangan ku kwit aku negkeradya set dimyu. Samat pegegewan ku mene dye, apang metebangan kew lang. 9 Ganang aku kinurang ne esentin, diki aku nekebegat dut sinu-sinu dut dimyu, sabab pinebitan aku et mengeꞌ ketipusdan teyeg dut Masedonia. Tihad nega tagnaꞌ mendiꞌ ku na mekebegat misan sinu dut dimyu et misan enung egian bekeꞌ atin buwaten ku daran-peraran. 10 Sabab et kebebenaran i Kristo neng eset daken, diki ku tengewan pasal eset itueng pengdayew ku pasal et diki aku nekebegat dut sinu-sinu dut dimyu, misan embe set dimyung probinsiya et Akaya in. 11 Manu binwat ku itue e? Sabab be takuꞌ et diki ku kemyu pegmerganen? Sewd et Empuꞌ, tantu mergaꞌ kew dut daken!

12 Segwaꞌ buwaten ku atin daran pasal et kaya bayad myu daken dut pebunayag et Beres et Empuꞌ, supaya diki dye neng merunding na bibilinan mebgeyan et kepetutan ating mengeꞌ pemegsugid et akal neng pedalu-dalu pasal kedyeng pegkeradya samat damen gasi neng pegkeradya. 13 Sabab diki dye bibilinan neng banar, segwaꞌ mengrurunding lang neng mengengeradya, bekeꞌ pemenutsulit dye lang na bibilinan i Kristo. 14 Diki itue e pegliluan! Sabab misan si Seytan negpesutsulit eset sembatung dereakan et kenewagaʼt Empuꞌ. 15 Angkansa, diki keliluꞌliluꞌ na megperunding gasi dye et mengingibut et keberbenaran. Dut ketimpusan dye, pasal kedyeng mapet-apet neng dusaan, kuyun lang dut kedyeng mengeꞌ buwat.

Mengeꞌ Pinegsendalan i Pablo bilang sembatung Bibilinan i Jesus

16 Pegkesewliꞌ ku, dyangan pikiren et sengketawan na aku tu dupang. Segwaꞌ baꞌ kwantin kebibiriꞌ myu, terimanen myu aku samat dupang supaya mekepeabbu ku gasi sengkedit na samat buwaten atin mengeꞌ iba. 17 Pegsugiren ku pasal eset peabbu naꞌ itue e diki mawaꞌ dut Begerar, segwaꞌ pedalu-dalu samat buwaten et sembatung dungdupang. 18 Sabab maya mengeꞌ pedalu-dalu kuyun et arat neng taaw atuʼt dunyaꞌ, kwantin gasi aku megpedalu-dalu. 19 Pegsendalan myu et menunga ating mengeꞌ dungdupang, seukat ne keblan myu na mekekesewd kew banar. 20 Pegsesendalan myu na kemyu uripenen, kebkeben, dupangen, pegabbuan, etawa tepalen. 21 Keilangan ne isugid ku na kaya damen mebuwat atin dimyu. Na sabab takuꞌ merungkey kay? Subaliꞌ be takuꞌ meglew kami sabab kaya buwaten et meyaat dimyu? Diki be!

Segwaꞌ baꞌ maya mekepengabbu, aku megdemikian mekepengabbu gasi, segwaꞌ mekepegberes ku na samat sembatung dungdupang. 22 Meeabbu baꞌ takuꞌ dye be tawʼt Hebreo? Megdemikian aku. Mengeꞌ Israelita dye be? Aku gasi. Tungtung-inupuꞌ dye be i Abraham? Aku kwantin gasi. 23 Dye be mengeꞌ mengeradya i Kristo? Pegberes ku agad sembatung dungdupang, segwaꞌ aku lebing menungang mengeradya i Kristo kas ga kedye in! Lebi daken neng pegkeredyanen, mekesenu ku mepirisu, senung peulinꞌulinen peglelepsan, bekeꞌ daran aku usa-usa matey. 24 Kelima ku keterima et tegtelumpuluꞌ siyam neng lipak dut mengeꞌ Judio. 25 Ketlu peuliꞌ peulinen peglelepsan et mengeꞌ Romano, bekeꞌ kasa gasi binakal et batu seked neblan dye patey aku. Meketelu ku gasi meinebuan na melneban et kapal neng pegsesekatan, bekeꞌ kasa ku gasi negsingeldew bekeꞌ negsinggebi na peletew-letew dut dagat. 26 Sabab et meserit ku neng pegpanew-panew, neinebuan ku na iba-iba neng meyaat naꞌ mekeinabu, dut mengeꞌ danum, dut mengeꞌ mengrerampas, dut saliꞌ ku na mengeꞌ Judio bekeꞌ dut mengeꞌ lein Judio, mengeꞌ meyeyaat neng mekeinabu dut lungsud, dut kelnangan, dut dagat, dut mengeꞌ pemenutsulit et mengengandel. 27 Nelebayan ku gasi pasal lebi neng liyut bekeꞌ gaang, meserit na pegsulag, kelang urap bekeꞌ tuknew sampay meserit kaya pegkanen. Nekerasa ku et keleg segwaꞌ kaya lang sereng repanen ku. 28 Lyu set ginsan naꞌ atin in, eldew-peldew pegrerendemen ku nega ginsaʼt mengeꞌ pegtimung-timungan et mengengandel bekeꞌ pegsusa ku pasal kedye. 29 Baꞌ maya megrungkey, mekerasa ku merungkey gasi. Bekeꞌ baꞌ maya meregdag dut pegkekesalaꞌ, lebi neng megmeliyut seled ku.

30 Baꞌ keilangan na aku megabbu, ipegeabbu ku daken neng kelumkan. 31 Diki aku pengembut. Atin in sewd et Empuꞌ bekeꞌ Amaꞌ et Begerar neng si Jesus. Bentugen Empuꞌ et daran-peraran. 32 Ganang dut lungsud et Damasko ku ne gasi, pinetungguan et Gobernador neng nesekupan i Surutan Aritas dut mengeꞌ lelengewan et lungsud, supaya ipealew aku. 33 Segwaꞌ pinesakat aku dut tabig pegketbes tinuntun aku dut lawang et metaas na bakud naꞌ batu angkan nekepelegyu ku kenye.

12

Mengeꞌ Peleplep bekeꞌ Pebunayag i Pablo

1 Keilangan ku na mengiabbu, misan ne kaya mepulus, pasal eset pegbuwat et itue e. Sugiren ku gasi tiban pasal eset mengeꞌ peleplep bekeꞌ mengeꞌ pebunayag binggey daken mawaꞌ dut Begerar. 2 Maya kilala ku sembatung pepengenaran i Kristo na binibit dut kinedibuwaten et langit*, sempuluꞌ epat neng teun ne liminabay tiban. Diki ku lang metantu baꞌ atin in peleplep etawa tantu neng neinabu, Empuꞌ lang megsesewd. 3 Pegsugiren ku peuliꞌ. Naꞌ megkesewran ku neꞌ ipinedibuwat dut milikan et Empuꞌ neng Paraiso† taaw neꞌ itue, misan bilug ye duun etawa kurudua ye lang, diki ku mesewran. Empuꞌ lang megsesewd. 4 Bekeꞌ nekekingeg ya duntin et mengeꞌ ginis na diki mekira-kira et bebresen bekeꞌ diki mepatut na mebres et sinu-sinu. 5 Ipengimantug ku ating taaw naꞌ atin in, segwaꞌ diki daken neng diri, selyu daken ga neng kelumkan. 6 Bekeꞌ baꞌ gaay aku megabbu, diki liwanan ye na aku dungdupang, sabab keberbenaran daken neng ipegtuturan. Segwa pegetengen ku, sabab mendi ku na lumbi dut nebiriꞌ bekeꞌ nekingeg eset kira-kira et sinu-sinu dut daken.

7 Segwaꞌ supaya diki ku ipeggabbu itueng mekansang keliluꞌlilung nepebunayag et Empuꞌ daken, aku binggeyan et sembatung reresanen dut bilug, na sepantun penglapes i Seytan, supaya diki aku megpelaluꞌlaluꞌ. 8 Ketlung peuliꞌ ku na ipenelang dut Begerar na ugaren itue e, segwaꞌ, 9 kwantin ketubagan Ye, kwan Ye, “Redyikiꞌ Ku negsinareng dut ginsan neng pengengeilangan mu. Lebi neng mebunayag daken neng kepengyedian baꞌ ikew melumek.” Angkansa yembe nega enep ku na ipegabbu daken neng kelumkan supaya pebesagen aku et kepengyedian i Kristo. 10 Sabab et megsukuꞌ ku ki Kristo, kaya mergaꞌ daken baꞌ aku melumek, inlelewen, peliyutan, tiksaen, bekeꞌ megsandal. Sabab baꞌ embe aku melumek, duntin gasi aku mebasag eset kepengyedian et Empuꞌ.

Pasal Pengimuyuk i Pablo dut Ketingtimungan dut Korinto

11 Aku negarat dupang, segwaꞌ kemyu nengleges na buwaten ku samat kwantin in. Kemyu teyen memantug daken. Misan ne aku kaya kepulusan, dingga gasi aku emuri dut mengeꞌ betangan “mepependey” neng mengeꞌ bibilinan naꞌ atin in. 12 Pinesebenaran ku dimyu na aku sembatung tantu naꞌ bibilinan i Jesus pebiyaꞌ dut mengeꞌ keliluꞌliluꞌ bekeꞌ dut lein-leing tendaꞌ, na binwat ku et mepengnaꞌ. 13 Enu be kelebewan dimyu et ibang pegtimung-timungan et mengengandel? Kaya, selyu dut meinabung diki aku menew dimyu et misan enu. Ipegmeapaꞌ myu baꞌ atin sembatung kekurangan.

14 Itue ne e iketelu ne lawak panyap aku neng pegsentin, segwaꞌ diki aku mekebegat dimyu. Keilangan ku kemyu, diki atiʼt kebugewan myu. Mepatut menimung mengeꞌ gunggurang dut mengeꞌ keyegangan, bekeꞌ diki mengeꞌ keyegangan dut mengeꞌ gunggurang. Megdemikian, subaliꞌ aku menimung dimyu, sabab aku amaꞌ et pengandel myu. 15 Bekeꞌ ipegenep ku na eminen ginsan bekeꞌ igbey misan biyag ku apang lang dut dimyung kepulusan. Sengkerit lang be na isubli myu dut daken neng kelang pegmergaꞌ dut dimyu?

16 Sewd myu na diki aku nekebegat dut sinu-sinu dimyu. Segwa pegsugiren et iba na aku sembatung meakal bekeꞌ pegrundingan ku lang kemyu. 17 Manu? Rinundingan ku be dimyung kenunganan pebiyaꞌ dut atin neng dinaak ku esentin in? 18 Binisara ku si Tito na mesentin, bekeꞌ pineibut ku sembatung mengengandel iba-iba ye. Si Tito be takuꞌ nengdupang dimyu? Diki ne. Diki be takuꞌ kami nepebibiyag et sembebatung nakem? Bekeꞌ sembebatu lang takuꞌ damen neng pegsunsunen? Eꞌ pesi!

19 Kwan myu lang lengku pegdewan kay damen neng diri? Diki! Pegberes kay dut elepan et Empuꞌ kuyun gaay dut ki Kristo. Mengeꞌ pegmerganen, ginsan neng pegbuwaten kay dut ikepepangger myu. 20 Megraas ku kaluꞌ pegsentin ku, kaluꞌ maya mebiriꞌ ku na diki ku mekepegsegya dimyu, bekeꞌ kemyu gasi maya mebiriꞌ myu na diki myu meinginan dut daken. Megraas ku ne kaluꞌ metkanan ku mengeꞌ pegsesagkaꞌ, pegiimun, pegiiseg, pegiimutan, pegseseweyan, pegbesberes, pegpelaluꞌlaluꞌ, bekeꞌ keeriweraan. 21 Megraas ku kaluꞌ pegsentin ku peuliꞌ, inlelewen aku et Empuꞌ dut elepan myu. Baꞌ negkekwantin, isiyak ku pasal et mekansang dimyu in na negkesalaꞌ nekeuna tiꞌ bekeꞌ ingga pe pinegsusunan et keridian, pekikibeis, bekeꞌ kelelewan neng binwat dye dut pegbeis-beis.

13

Mengeꞌ Penimpusan naꞌ Penglaang bekeꞌ Pemangling

1 Itue ne iketlung pegsentin ku esen. Kwan et Kesuratan,

“Pasal enu-enung tendes subaliꞌ atin pebnaran et duwa etawa telung mengeꞌ saksiꞌ.”*

2 Tiban atuꞌ kuʼt merayuꞌ, pegpeulinen ku atiʼt sebarang nemegkesalaꞌ bekeꞌ dut mengeꞌ iba nega na nekesalaꞌ tihad nekeunang pegumbaley ku, samat pegsugiren ku kwit pengeruwang pegumbaley ku esentin in. Pegdateng ku sentin, dusaen ku ginsan dye na kayangga peꞌ megsusun. 3 Buwaten ku itue e supaya pebnaran dimyu na si Kristo negberes pebiyaꞌ dut daken. Diki metalew kenyeng dusa dut dimyu, erapun ipebiriꞌ keksegan Ye. 4 Misan ne Ya merungkey kwit tiꞌ na Ya pineransang dut krus, segwaꞌ Ya pebibiyag nega dut kewasa et Empuꞌ. Sabab dut pekikisembatu dut Kenye, kami merungkey gasi samat si Kristo tagnaꞌ, segwaꞌ pebibiyag kay gasi dut kewasa et Empuꞌ supaya meselusay dut dimyu.

5 Tentuaꞌ myu et menunga baꞌ kemyu pebibiyag dut pegandel, sulayiꞌ myu dimyung diriꞌ. Diki be mekeresanan myu na eset dimyu si Jesus Kristo? Selyu lang baꞌ kemyu tinimbag. 6 Megarap ku na mebiriꞌ myu na kami diki tinimbag et pegsulay.

7 Ipegpenalang ku dut Empuꞌ na teyen kas kewʼt memaal et meraat, diki supaya mepeliwan na kami sugat, temed supaya mekebuwat kew et menunga misan ne lumtew na gamlang kami negsalaꞌ. 8 Sabab diki kay metuwanan keberbenaran, kaya mebuwat-buwat kay baꞌ diki terimanen. 9 Enep kay ne na kami megmendyaring merungkey baꞌ kemyu gasi masag. Angkansa, ipenelang kay nega gasi na megmendyaring lungbus kew. 10 Ipegsusurat ku itueng mengeꞌ ginis sasat dingga ku peꞌ esentin supaya, pegdateng ku, diki ne keilangan na megpebiriꞌ kuʼt iseg pasal eset pegusal et kepengyedian neng binggey daken et Begerar. Itueng pesalan et kepengyedian naꞌ itue e dut ikenunga myu, diki dut ikedusa.

11 Seked ne lang atue e, mengeꞌ tipused, malum mene. Etasiꞌ myu na petignaan myu meyaat egian myu, bekeꞌ ibutaꞌ myu mengeꞌ pemitua ku. Megsembatu kew, bekeꞌ memiyagan et kesenangan. Apang kwantin, meseʼt dimyu ating Empuꞌ neng pegmergaꞌ bekeꞌ kesenangan.

12 Megpenglingan kew antangan mengeꞌ mengengandel dut ki Kristo. Pegpenglingen kew et ginsaʼt mengeꞌ mengengandel dut pegtimung-timungan et mengengandel.†

13 Teyen mesentin et dimyu ginsan neng redyikiꞌ et Begerar neng si Jesus Kristo, ating pegmergaꞌ et Empuꞌ bekeꞌ ating pekikisembatu et Empung Nakem.

* 1:1 1:1 bibilinan - dut bebresan et Griego, “apostol”.

* 4:4 4:4 dagbes et Empuꞌ - Juan 1:18; 14:7.

* 6:15 6:15 “si Seytan” dut bebresan et Hebreo, si Bilial.

* 8:15 8:15 Exodo 16:18.

* 11:3 11:3 “seli” - atin dagbes i Seytan ganang nerunding ye si Eba. Betsaen dut Tagnaꞌ 3:1-5, 13.

* 12:2 12:2 “kinedibuwaten et langit” - dut orig na Kesuratan “iketlung langit”, etawa dut peglegdengan et Empuꞌ.

† 12:3 12:3 “Paraiso” - atin ne langit et Empuꞌ.

* 13:1 13:1 Deuteronomio 17:6; 19:15.

† 13:12 13:12 eset orig na Kesuratan, “Pegpenglingen kew eset pasek metignang arek.” Betsaen Roma 16:16; 1 Korinto 16:20.

Galasia

1

2

3

4

5

6

Surat i Pablo dut mengeꞌ tawʼt

GALASIA

Kepurisnan et itueng Surat neng Galasia

Ganang mebunayag itueng penulduꞌ pasal ki Jesus Kristo bekeꞌ terimanen et mengeꞌ taaw na lein lang Judio, maya nemegingkut na baꞌ merapat nega telinganen itueng Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises tagnaꞌ tiꞌ apang megmendyaring mengengandel ki Jesus. Sinugid i Pablo na diki ne. Dut ketentuan et pengandel, mesugid atin na binggey ne kedye itueng meget neng kekemdesan et biyag na pekikisembatu ki Jesus Kristo itueng pegpengandel dye.

Pebiyaꞌ lang eset pegpengandel dut ki Jesus Kristo, pinuwasen et Empuꞌ kedyeng keselaan ginsan. Megdemikian dut mengeꞌ mengengandel et Galasia, sembatung probinsiya Romano et Asia minor. Segwaꞌ diki nekwit diminateng duun mengeꞌ megsungsang ki Pablo, indyari negsugid na subaliꞌ nega sukupen itueng lelaging Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises tagnaꞌ tiꞌ, apang mepuwas et Empuꞌ, lein lang pebiyaꞌ et pengandel ki Jesus lang, samat tinulduꞌ i Pablo nekeuna tiꞌ.

Itueng pinurisnan et pegsurat i Pablo eset tawʼt Galasia na mengandel peuliꞌ eset tantung pegpengandel itueng mengeꞌ nerundingan et belingkeg neng ketulduan. Negtagnaꞌ si Pablo pebiyaꞌ dut pegapin eset kenyeng kepetutan na metingkag et bibilinan i Jesus Kristo. Binggeyan yeʼt kepengenan itueng peggerar bilang bibilinan na mewanaʼt Empuꞌ, lein lang eset kepengyedian et taaw, itueng kenyeng adyat dut mengeꞌ tawʼt lein Judio.

Pegketbes et itue, pineretiꞌ ye na pebiyaꞌ lang eset pegpengandel dut ki Jesus, mepuwas ne mengeꞌ salaꞌ et mengeꞌ taaw dut elepan et Empuꞌ. Dut emuring kapitulo iperetiꞌ i Pablo na itueng kebiyagan et mengengandel i Jesus mekseg ne megburbur sabab eset pegmergaꞌ na buaꞌ et pegpengandel ki Kristo.

Ketulduan et itueng Surat

Penegnaan 1:1-5

Kepurisnan et Surat i Pablo 1:6-10

Itueng Kepengyedian i Pablo Bilang Bibilinan 1:11—2:21

Pengandel Lang Surungan dut Kepuwasan et Empuꞌ 3:1—4:31

Itueng Keleyaman bekeꞌ Kesukuan et mengeꞌ Mengengandel 5:1—6:10

Penimpusan 6:11-18

1

1 Itueng surat mawaꞌ ki Pablo neng ginerar na Bibilinan i Jesus Kristo*, na surung dut dimyu na megpengandel ki Jesus Kristo dut mengeꞌ tawʼt Galasia. Aku tuꞌ binilinan na memunayag et Menungang Abar, temed daken neng kepegewlaan lein lang teyeg et taaw na nemiliꞌ et daken. Segwaꞌ nemiliꞌ eset daken si Jesus Kristo bekeꞌ kityung Empuꞌ Amaꞌ, na nemangun et biyag i Jesus mawaʼt kepeteyan. 2 Aku bekeꞌ ginsan neng mengengandel atue negpebibit et beres surung mengeꞌ megpegtingtimungan duntin.

3 Meseʼt dimyu teyen itueng redyikiꞌ bekeꞌ kesenangan mawaꞌ dut Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ mawaꞌ Begerar tyu neng si Jesus Kristo.

4 Sinimayaꞌ i Jesus Kristo kenyeng biyag sabab et kityung keselaan apang ipelayam tyu eset keyeatan na pemegbeg tiban eset sengketelingkepan. Itue nebuwat i Jesus Kristo sabab penelinga yeʼt kegeayan et Empuꞌ Amaꞌ tyu. 5 Na subaliꞌ bentugen tyu Empuꞌ misan ingyan! Amen.

Itueng Tantung Menungang Abar

6 Negliluꞌ ku banar eset dimyu na baꞌ manu takuꞌ merugey kew lang tinenelikud dut Empuꞌ na piniliꞌ eset dimyu pebiyaꞌ eset redyikiꞌ i Jesus Kristo dimyu. Na tiban ibuten myu ibang ketulduan na keblan myu ating Menungang Abar† pasal dut kepuwasan eset kityu et Empuꞌ. 7 Segwaꞌ asal kaya lang pinegleinan ye eset Menungang Abar pasal dut peglekat eset kityu et Empuꞌ. Temed maya mengeꞌ taaw na menasew lang et dimyung pikiran, bekeꞌ gaay sembian itueng Menungang Abar pasal ki Jesus Kristo. 8 Misan ne kami, etawa dereakan et Empuꞌ neng mawaꞌ dut langit na ketulduꞌ eset dimyu na maya pinegbidaan dut ating Menungang Abar neng pegpeabar kay dimyu, ya tantu na sumurung dut Narkaꞌ. 9 Sene tiꞌ sinugid kay ne itue dimyu, indyari seulinen ku tiban, baꞌ maya sembatu megpengabar et Menungang Abar temed maya pinegbidaan lyu dut tantung ketulduan na tinerima myu lelagi, ye in keberbenaran kesurung dut Narkaꞌ.

10 Kasiꞌ myu pegpikiraꞌ na gaay ku mengeꞌ taaw mengdayew eset daken, sabab diki ne! Pegpurisnan ku kebentugan et Empuꞌ. Kasiꞌ myu pegpikiraꞌ na gaay mengdayew et mengeꞌ taaw, sabab na baꞌ atin peggeayan ku, diki ku ne megpeuripen ki Jesus Kristo.

Enungkwan Negmendyaring Bibilinan si Pablo et Empuꞌ

11 Mengeꞌ ketipusdan neng mengengandel ki Jesus Kristo, gaay ku isugid dimyu na itueng Menungang Abar na pegpebunayag ku eset dimyu, puun ye lein lang mawaꞌ dut seled pikiran et taaw. 12 Diki lang itue tinerima ku mawaʼt taaw etawa ketulduan lang et taaw. Imbes tinerima ku itue sabab pinebunayag eset daken i Jesus Kristo.

13 Netampar eset dimyu na baꞌ enukwan ku nengebiyagan sene tiꞌ na tantu megdapit dut egama et tawʼt Judio. Sebarang pemengandel ki Jesus Kristo in tantu pegtiksaen ku bekeꞌ gaay ku inturen banar supaya binesanen pegandel dye bekeꞌ kaya misan sembatu metinda na mengengandel i Jesus. 14 Bekeꞌ mengeꞌ kesebeyaan ku neng Judio na keumur ku, diki dye aku melumbaan eset kepitukan dut egama et Judaismo. Itueng keeratan et kityung kegunggurangan gey-gaay ku banar.

15 Temed misan aku kwantin ne, minergaꞌ bekeꞌ iningesinan nega akuʼt Empuꞌ. Misan ne aku ingga peꞌ pinengganak, nepiliꞌ Ye na lagi aku bekeꞌ binwat Ye akuʼt dereakan Ye. 16 Indyari ganang nepikir Ye ne pinebunayag Ye eset daken itueng Kenyeng Yegang, apang metulduꞌ ku itueng Menungang Abar pasal Kenye dut kemyu neng mengeꞌ tawʼt lein Judio, kaya lang nengaru ku eset misan sinu. 17 Kaya ne siminurung ku misan dut lungsud et Jerusalem apang mekipegbiriꞌ dut mengeꞌ bibilinan na una eset daken. Imbes, siminurung ku megtuy dut probinsiya et Arabia, pegketbes negpeuliꞌ ku ne gasiʼt lungsud et Damasko. 18 Nekelabay nega telung teun mura ku timinungul dut Jerusalem apang mekipegbiriꞌ ki Pedro, indyari sempuluꞌ limang eldew kay negbeꞌbayaꞌ. 19 Kaya ku nekebiriꞌ et misan sinung bibilinan luwas ki Jakob na tipused i Jesus neng Begerar.

20 Tantung keberbenaran itueng pegsugiren ku atueʼt surat. Sewd et Empuꞌ, na kaya lang pengembut ku.

21 Pegketbes siminurung ku dut mengeꞌ kelungsuran et probinsiya et Siria bekeꞌ Silisia. 22 Atin neng timpuꞌ, sebarang pegtimung-timungan et mengeꞌ mengengandel ki Jesus Kristo dut probinsiya et Judea, kayangga peꞌ nekebiriꞌ eset daken. 23 Ganang nekingeg dye lang itueng susugiran, na kwan dye, “Itueng taaw na tagnaꞌ tiꞌ neniksaꞌ eset kityu, na tiban mengengabar ne ya pasal eset pegandel, na tagnaꞌ tiꞌ gaay ye binesanen.” 24 Indyari nememantug dye ne eset Empuꞌ sabab et ipebuwat et Empuꞌ daken.

2

Tinerima si Pablo et Seꞌsaliꞌ Ye neng Bibilinan

1 Ganang nekelabay sempuluꞌ epat neng teun siminurung ku peuliꞌ dut lungsud et Jerusalem megbebayaꞌ si Bernabe, si Tito pinebayaꞌ ku gasi. 2 Timinungul ku peuliꞌ sabab pinesewd daken et Empuꞌ na subaliꞌ tumungul ku. Pegdateng kay duntin, kami bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ mengengandel nemegtingtimung, kekami ga. Pineretiꞌ ku kedye na baꞌ enu itueng Menungang Abar na pegpeabar ku dut mengeꞌ taaw na lein lang Judio. Pinurisnaʼt pegperetiꞌ kuʼt itue kedye supaya mekesewd baꞌ megsulut dye dut keradya ku, apang sewd ku baꞌ kaya kepulusan itueng pegbuwaten ku etawa eset pegbuwaten ku atin neng masa. 3 Temed neseraan dyeʼt keradya ku. Dut ki Titos dakeng biꞌbilaꞌ, misan ya tawʼt Griego, kaya dye nelegesan na megpetuliꞌ.* 4 Temed maya senung taaw pepelamud atueʼt kityung petingtimungan na pekuꞌkunuꞌ mengeꞌ mengengandel dye apang sipsipan dye lang itueng kepegbeꞌbayaꞌ tyu neng teyeg et ki Kristo Jesus, sabab ingin dye kami ipeuripen peuliꞌ eset Keseraan binggey ki Moises. 5 Temed kaya kay nengandel eset kegeayan dye misan kengyan, apang medyegaan dimyu ating kebebenaran et Menungang Abar pasal ki Jesus Kristo na kaya pelemuran et kaya tantung penulduꞌ.

6 Temed itueng pegkilelaneng pegibuten et mengeꞌ mengengandel ganang nekingeg dye itueng dakeng ketulduan, kaya dye tinulusan et kebelingkegan bekeꞌ kaya dye gasi nengdugang et misan enu. Misan ne dye in pegbentugen naꞌ taaw, kaya lang eset daken atin sabab dut Empuꞌ ginsan taaw seꞌsaliꞌ. 7 Segwaꞌ key, neretian dye na itueng keradya neng pinengarap eset daken et Empuꞌ na ipebunayag itueng Menungang Abar pasal ki Kristo dut mengeꞌ taaw na sebarang lein lang tawʼt Judio, megdemikian si Pedro, pinengarap eset kenye et Empuꞌ na keradya ye megpeabar dut tawʼt Judio. 8 Na Empuꞌ nenabang eset keradya i Pedro na megpebunayag dut tawʼt Judio. Megdemikian gasi Empuꞌ nenabang eset keradya ku na megpebunayag eset lein lang tawʼt Judio. 9 Indyari de Jakob, si Pedro bekeꞌ si Juan, kwan mu lang samat mengeꞌ pegibuten duntin, pegketbes ganang neretian dye na kami tuꞌ bibilinan et Empuꞌ sabab et begey Ye, tinerima dye kami de Bernabe. Negsulut kay na kami de Bernabe megpebunayag dut mengeꞌ lein lang tawʼt Judio bekeꞌ dye gasi megpebunayag dut mengeꞌ tawʼt Judio.† 10 Pegtewen dye lang teyen na subaliꞌ tebangan itueng kemiskinan dut Jerusalem, na sebarang mengengandel i Jesus Kristo. Na asal atin daran-peraran gaay ku buwaten.

Binulag i Pablo si Pedro dut Lungsud et Antiokia

11 Segwaꞌ sengkasa na nengumbaley si Pedro atueʼt damen eset lungsud et Antiokia, binulag ku ya sabab maya nebuwat ye kaya menunga. 12 Dut unang pegdateng ye duntin, pengaan ya kebayaꞌ dut mengeꞌ mengengandel na lein lang tawʼt Judio. Temed pegdateng et mengeꞌ mengengandel na tawʼt Judio na dinaak i Jakob duntin, mendiꞌ ne si Pedro na mengaan pedingan eset mengeꞌ lein lang tawʼt Judio etawa pelamud eset kedye. Binwat i Pedro itue sabab megtakut ya et mengeꞌ Judio ne sinugid keilangan na pegtuliꞌ apang megmendyaring tantu na mengengandel ki Jesus, na megmendiꞌ kenye.‡ 13 Na sebarang ibang mengeꞌ mengengandel i Kristo na tawʼt Judio dut lungsud et Antiokia, siminiring dye gasi ki Pedro dut keselaan ye, bekeꞌ kaya na nepedingan nengaan eset mengeꞌ lein lang tawʼt Judio. Misan ne si Bernabe gasi nekebayaꞌ neʼt keselaan dye.

14 Ganang nebiriꞌ ku na pegduwa-duwa mengandel dye et ketentuan dut seled et Menungang Abar, binulag ku si Pedro dut elepan dyeʼt ginsan. Kwan ku, “Ikew pelan tawʼt Judio, temed kaya mu pegendelen arat et kityung tawʼt Judio. Imbes, pegendelen mu arat et mengeꞌ taaw na lein lang tawʼt Judio. Na manu agiten mu mengeꞌ lein lang tawʼt Judio mibut eset arat et tawʼt Judio”.

Ginsaʼt Taaw Mekebawiꞌ Sabab eset Kedyeng Pegandel ki Jesus Kristo

15 Neglahyun ku nega dut kedye ginsan, kwan, “Kami tuꞌ tawʼt Judio sabab kenggurangan tyu tawʼt Judio. Lein lang kami tuꞌ mawaꞌ et iba-ibang kempungan, na atin dye in kaya pemengandel eset Keseraan et Judio. 16 Temed misan ne kami, nesewran kay mengeꞌ taaw pegmendyaring metignaꞌ dut elepan et Empuꞌ sabab lang eset pegpengandel ki Jesus Kristo, lein lang sabab teupen dye kuyun dut Keseraan binggey ki Moises. Angkansa misan ne kami megeandel ne ki Jesus Kristo apang ipetignaꞌ et Empuꞌ pebiyaꞌ eset pegandel ki Jesus Kristo, bekeꞌ lein lang pebiyaꞌ eset pegtuman et Keseraan i Moises. Sabab kaya lang taaw negmendyaring metignaꞌ eset elepan et Empuꞌ pebiyaꞌ eset pegtuman et ketehagaʼt Keseraan i Moises.

17 “Segwaꞌ kami pengatas na negmendyaring metignaꞌ eset elepan et Empuꞌ pebiyaꞌ eset pekikisembatu ki Kristo. Temed baꞌ sengmenung Judio ipesiringen na negmendyaring mekeselaan kay nega samat lein lang tawʼt Judio, na baꞌ kwantin, si Jesus pelan puun et keselaan? Diki mekedyari! 18 Na baꞌ endelen ku peuliꞌ Keseraan na nekeuna tiꞌ tinelikuran ku ne bekeꞌ sugiren ku na subaliꞌ tyu endelen ating Keseraan i Moises, na tantu banar negkesalaꞌ ku sabab sinungsang ku Keseraan. 19 Neretian ku ne na kaya aku metignaꞌ dut elepan et Empuꞌ pebiyaꞌ eset pegandel kuʼt Keseraan binggey ki Moises, sabab banar diki ku mekedyari endelen atin. Angkansa telikuran ku itueng mengeꞌ saraꞌ apang mekilala banar Empuꞌ. Sabab eset pegandel ku ki Kristo tiban antangan ku niransang dut krus pedingan ki Jesus Kristo. 20 Na antangan ku samat natey temed negbiyag sabab si Kristo pebibiyag eset daken. Kwit ku pebibiyag atueʼt dunyaꞌ ilahyun ku pegandel eset ating Yegang et Empuꞌ, si Jesus, na pegmergaꞌ daken bekeꞌ sinimayaꞌ bilug ye sabab eset daken. 21 Tantu diki ne puhungen ku redyikiꞌ et Empuꞌ bekeꞌ ingasiꞌ na pinebiriꞌ Ye eset daken ganang si Jesus sinimayaꞌ dut krus. Indyari baꞌ maya sembatu iantang na metignaꞌ et Empuꞌ sabab eset pegandel et Keseraan i Moises, na baꞌ kwantin pelan kaya ne kepulusan eset pegpatey i Jesus Kristo dut krus.”

3

Pegsunud dut Keseraan i Moises etawa Pegandel ki Jesus

1 Uy, kemyung mengeꞌ tawʼt Galasia, merupang kew landuꞌ! Sinu nekepugay dimyu? Manu takuꞌ megkingeg kew dut Keseraan na sinurat i Moises? Kaya be metlang ketulduan ku dimyu na si Jesus Kristo sinimayaꞌ dut krus supaya keselaan myu mepuwas? 2 Isugiraꞌ myu daken. Enukwan myu tinerima itueng Nakem et Empuꞌ? Tinerima myu takuꞌ Empung Nakem sabab eset pegsunud myu et Keseraan na sinurat i Moises? Diki lang! Segwaꞌ Empuꞌ lang kegbey et Kenyeng Nakem dimyu sabab nekingeg bekeꞌ pegandel myu eset Menungang Abar pasal ki Jesus Kristo. 3 Merupang kew landuꞌ! Tinegnaan myu mengandel ki Kristo pebiyaʼt Empung Nakem, atin ne penabang eset dimyu. Temed tiban masi nega tantu pegandel myu eset Keseraan i Moises supaya lang iantang na metignaꞌ kew dut Empuꞌ. 4 Kaya ne be kegunaan eset dimyu itueng mengeꞌ nelebayan myu sabab eset pegandel ki Jesus? Tantu lang maya kegunaan. 5 Na Empuꞌ, Ya nenggey dimyu et Kenyeng Nakem, bekeꞌ megpemuwat et mengeꞌ keliluꞌliluꞌ dut dimyu. Na atin sabab lein lang eset pegkingeg bekeꞌ pegandel et Keseraan i Moises, temed eset pegkingeg bekeꞌ pegandel eset Menungang Abar pasal ki Kristo.

6 Rendemaꞌ myu baꞌ enu neinabu ki Abraham tagnaꞌ tiꞌ. Samat nesurat dut Kesuratan, kwan, “Nengandel si Abraham eset Empuꞌ, angkansa ya in inantang na metignaꞌ dut Empuꞌ sabab et pengandel ye”.* 7 Angkansa metlang na itueng pemengandel et Empuꞌ, na antangan dye in tantung inupuꞌ i Abraham.† 8 Sene tiꞌ ipinesurat et Empuꞌ dut Kesuratan na misan ne lein lang tawʼt Judio meugaran et salaꞌ dut Empuꞌ pebiyaꞌ dut pegandel eset Kenye. Indyari tagnaꞌ nega tiꞌ nepebunayag ne ki Abraham itueng Menungang Abar, kwan atin, “Pebiyaꞌ eset dimu peruntungan et Empuꞌ itueng ginsan neng bangsa”.‡ 9 Nengandel si Abraham eset netangeꞌ et Empuꞌ, indyari sabab eset atin ya binggeyan et peruntung et Empuꞌ. Kwantin gasi ginsan na mengandel et Empuꞌ, dye in gasi begeyan et peruntung.

10 Na tiban ginsan neng pemengarap pebiyaꞌ et pegsunud eset Keseraan suknaen et Empuꞌ. Sabab nesurat eset Kesuratan, kwan, “Suknaen sebarang kaya lang meglahyun pegsunud et ginsang mengeꞌ indeginis na nesurat eset Buuk et Keseraan.”§ 11 Na tiban metlang ne baꞌ kwantin, na kaya ne ipetignaꞌ eset pemiriꞌ et Empuꞌ pebiyaꞌ eset pegsunud et Keseraan, sabab nesurat eset Kesuratan, kwan, “Sebarang metitignaꞌ dut Empuꞌ pebiyaꞌ eset pegandel na atin megbiyag kaya seskeran.”* 12 Segwaꞌ pegsunud et Keseraan diki lang saliꞌ pengandel dut Empuꞌ. Sabab pegsugiren dut Kesuratan, kwan, “Itueng megtuman ginsan neng pegengaten eset Keseraan megbiyag kaya seskeran.”†

Kaya ne Taaw Mekesunud Ginsaʼt Pegengaten et Keseraan

13 Segwaꞌ kaya ne taaw mekesunud ginsaʼt pegengaten et Keseraan, angkansa subaliꞌ dusaen kityu. Temed nelkat tyu i Jesus Kristo eset kedusaan et Keseraan ganang Ya netiksaꞌ dut krus sabab kityu na samat sembatung sinuknaan et Empuꞌ. Sabab nesurat dut Kesuratan, kwan et Empuꞌ, “Suknaen et Empuꞌ sebarang neransang eset usuk et kayu.”‡ 14 Indyari lelkat tyu i Jesus Kristo supaya itueng peruntung na tinangeꞌ et Empuꞌ ki Abraham meterima et mengeꞌ lein lang tawʼt Judio pebiyaꞌ ki Jesus Kristo, bekeꞌ pebiyaꞌ eset pegandel tyu Kenye, meseʼt kityu itueng Empung Nakem neng tinangeꞌ et Empuꞌ.

Ating Keseraan Diki Mepindaꞌ mengeꞌ Tangeꞌ et Empuꞌ

15 Mengeꞌ mengengandel, atue maya sembatung supama et taaw. Na baꞌ maya duwang taaw memuwat et mepangger neng kesulutan, itue diki ne meugaraʼt kepulusan et misan sinu. Diki ne itue mekedyari mekurangan etawa medugangan. 16 Segwaꞌ timinangeꞌ Empuꞌ ki Abraham “bekeꞌ eset kenyeng tungtung-inupuꞌ”. Kaya nesugid dut Kesuratan, “bekeꞌ eset kenyeng mengeꞌ tungtung-inupuꞌ”. Na lein lang gaay bersen mekansang, imbes “bekeꞌ eset dimung tungtung-inupuꞌ”, na gaay bersen sembebatu lang retian, itue si Jesus Kristo.§ 17 Na itue gaay ku bersen, pinesebenaran et Empuꞌ na itueng tinangeꞌ ki Abraham bekeꞌ kesulutan tumanen ye. Itueng kesulutan diki meugaraʼt tugu et Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises na dumateng peglabay et 430 teun, angkansa ating kepulusan et itueng tinangeꞌ et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ diki ne itue neugaran.* 18 Na baꞌ itueng pusakaꞌ tinugut sabab eset keendelen et Keseraan, lein lang itue sabab eset tinangeꞌ Ye. Temed tinugut itue et Empuꞌ ki Abraham bilang pegasip eset Kenyeng tinangeꞌ.†

Kepurisnan et Keseraan Binggey ki Moises

19 Indyari manu takuꞌ binggey et Empuꞌ ki Moises ating Keseraan? Itue dinugang lang dut Lelaging Pinegsulutan supaya mepebiriꞌ baꞌ enu itueng pegsungsang et mengeꞌ taaw. Dumaran itue seked dumateng itueng tungtung-inupuꞌ i Abraham na tinengean, ating na si Jesus neng Mesias. Ibinigey itueng Keseraan pebiyaꞌ eset mengeꞌ dereakanʼt Empuꞌ dut ki Moises, sembatung megeelet et Empuꞌ bekeꞌ mengeꞌ taaw. 20 Temed lang subaliꞌ kaya ne megeelet baꞌ sembebatu ga, bekeꞌ sembebatu ga, si Empuꞌ ganang tinangeꞌ ye ki Abraham.

21 Indyari gaay bersen be takuꞌ et itue, sagkaꞌ eset tangeꞌ et Empuꞌ itueng Keseraan? Diki, diki mekedyari! Kwantin key gaay bersen, baꞌ mekegbey et bagung biyag dut taaw neng keendelen itueng Keseraan, subaliꞌ mengeꞌ taaw pegasip dut Keseraan apang megmendyaring metignaꞌ eset pemiriꞌ et Empuꞌ. 22 Temed diki dye mekedyari, sabab pegsugiren eset Kesuratan na ginsaʼt taaw uripen et kebesagan et keselaan. Indyari pebiyaꞌ eset pengandel lang ki Jesus Kristo, itueng mengeꞌ mengengandel keterimaꞌ et mengeꞌ tinangeꞌ et Empuꞌ.

23 Segwaꞌ mura dumateng itueng timpu et ating pengandel, kityu uripen negaʼt Keseraan seked mebunayag itueng pengandel. 24 Angkansa itueng Keseraan negmendyaring menunulduꞌ kay seked dumateng si Jesus Kristo. Indyari kami mepebayaꞌ na metignaꞌ dut pemiriꞌ et Empuꞌ pebiyaꞌ eset pegandel ki Jesus Kristo. 25 Na tiban pengandel kityu ne eset Kenye, ki Jesus. Kaya ne kami eset kepegewlaan et Keseraan.

26 Sabab et pekikisembatu kew ki Jesus Kristo pebiyaꞌ et dimyung pegandel Kenye, ginsan kew negmendyaring yegang ne et Empuꞌ. 27 Indyari itueng ginsan neng nebewtismuan eset pekikisembatu ki Kristo, supaya megmendyaring kemyu samat Kenye eset menungang arat Ye. 28 Angkansa dut pemiriꞌ et Empuꞌ, kaya ne pegbidaan et Judio eset lein Judio, uripen etawa lein lang uripen, pelelaki etawa pelibun. Sabab ginsan myu sembebatu ga, pekikisembatu ki Jesus Kristo. 29 Angkansa na baꞌ kemyu tuꞌ ki Kristo ne, kebayaꞌ kew neʼt tungtung-inupuꞌ i Abraham indyari mekepusakaꞌ eset mengeꞌ netangeꞌ et Empuꞌ.‡

4

Ibgey et Empuꞌ Kepusakaan Kityu Kenyeng mengeꞌ Yegang

1 Itue gaay ku bersen, sasat yengyegang peꞌ itueng mememusakaꞌ, kaya lang pinegbidaan ye eset sembatung uripen misan ne ya kepusakaꞌ et ginsan. 2 Sabab ya tuꞌ pegtimuruen negaʼt menenameng bekeꞌ seled kepetan et mememegbeg. Temed ganang dumateng ne timpu na pinanduꞌ et Amaꞌ ye, atin peꞌ maya ne kepegewlaan ye memegbeg et ginsan neng kepusekaan ye. 3 Megdemikian kityu gasi, sasat yengyegang tyu nega, na gaay bersen sasat kayangga peꞌ pengandel tyu ki Kristo, antangan tyu samat uripen na pebeꞌbayaꞌ lang eset egian et kityung mengeꞌ keupuꞌupuan bekeꞌ eset penulduꞌ et mengeꞌ taaw na megaay lang mengakal.* 4 Temed ganang diminateng pinegtimpuan, dinaak et Empuꞌ Yegang Ye atueʼt dunyaꞌ. Ya pinegyegang et sembatung libun na sembatung tawʼt Judio. Indyari nengebiyagan eset egian et Keseraan binggey ki Moises, 5 apang mepelayam itueng mengeꞌ eset egian et Keseraan, apang baꞌ pengandel tyu ki Jesus mepebayaꞌ tyu dut mengeꞌ keyegangan et Empuꞌ.

6 Apang meintewtewan na kemyu mengeꞌ keyegangan et Empuꞌ, binggeyan Ye kityu et Nakem et Kenyeng Yegang na si Jesus ampaꞌ megteternaꞌ dut atey tyu, supaya ketingkag tyu dut Empuꞌ, kwan, “Ama! Ama ku!”. 7 Na, angkansa tiban, lein ke ne uripen, erapun yegang et Empuꞌ. Bekeꞌ sabab yegang key, kepusakaꞌ kuyun dut seled pengmilikan et Empuꞌ.†

Itueng Pegrimbenu i Pablo dut mengeꞌ tawʼt Galasia

8 Tagnaꞌ tiꞌ ganang kayangga peꞌ nekilala myu itueng Empuꞌ, kemyu uripen negaʼt tawʼt lein lang mengeꞌ tantu na empuꞌ, imbes mengeꞌ empuꞌempuan lang. 9 Segwaꞌ tiban nekilala myu ne Empuꞌ banar, etawa mesugat ku nega teyen bersen, tiban nekilala kew neʼt Empuꞌ, manu nega peulinen myu gasi itueng egian et tungtung-inupuꞌ bekeꞌ penulduꞌ et mengeꞌ kaya kegunaan, indyari megpeuripen kew gasi eset meraat neng diwata? 10 Sabab pegpenglingen myu nega keeratan et mengeꞌ taaw na samat peglami-lami eset mergaꞌ neng eldew, bulan, timpu, bekeꞌ teun. 11 Megraas ku pasal eset dimyu! Kaluꞌ kaya kegunaan et pegsengsaraꞌ ku eset dimyu.

12 Mengeꞌ ketipusdan na mengengandel i Kristo, pegpeamay-amay ku eset dimyu, siringaꞌ myu aku. Sabab ganang pengandel ku ne ki Jesus, kaya ku ne pengandel eset Keseraan et egamaʼt tawʼt Judio, samat kemyu mengeꞌ lein Judio neng melayam eset Keseraan. Tagnaꞌ, kaya nebuwat myu misan enung keyeatan eset daken. 13 Sewd myu ne gasi itueng pegsakit ku tagnaꞌ, atin ne sinenebaban et pegpebunayag ku eset dimyu et Menungang Abar. 14 Misan ne kemyu eset keliyutan et pegsulay sabab eset sakit ku, kaya myu aku sinegkaan etawa inendian. Imbes, tinerima myu aku na luwas negaʼt dereakan et Empuꞌ, na sumamat ki Jesus Kristo! 15 Mesegya kew tagnaꞌ! Enu ne neinabu eset dimyu? Asal mekepesebenaran ku na baꞌ mekedyari lang, suaten myu ne elimuteg et mata myu supaya igbey lang eset daken. 16 Indyari tiban, ipeantang myu be gasi akuʼt kebanta sabab eset pegsugiren ku neng keberbenaran?

17 Sebarang ibang mengeꞌ taaw duntin na petulduꞌ et belingkeg neng ketulduan, na pemengagit eset dimyu, temed kaya lang atin menunga pegperuen dye. Gaay dye lang ipeparak kew eset daken supaya agitan kew gasi dut kedye. 18 Menunga banar mengingasiꞌ eset kesebeyaan baꞌ menunga pegperuen, misan ne aku kaya lang dut elepan myu. 19 Kemyu pepeantang ku neʼt daken neng keyegangan na pegmerganen, sabab eset dimyu kasa ku nega nekelabay et keliyutan samat libun neng mengganak, seked si Jesus memegbeg et biyag myu sampay megiibut dut lulus neng pegketaaw Ye. 20 Gey-gaay ku teyen kemyu mearap, supaya mesugid et meatur dimu enu keilangan ku mesugid, sabab mesusa ne banar pikiran ku pasal eset dimyu.

Beleybey Pasal ki Agar bekeꞌ ki Sara

21 Sugiren myu daken, sebarang kemyu na gaay mibut et Keseraan i Moises eset Kesuratan, tantu pengretien myu be takuꞌ baꞌ enu pegsugiren et Keseraan? 22 Sabab nekesurat duntin na si Abraham maya keyegangan duwang lelaki, sembatu niyegangan ye dut libun neng uripen et esawa ye, bekeꞌ sembatu gasi yegang ye et esawa ye, sembatung libun neng melayam.‡ 23 Kenyeng yegang mewanan eset uripen in seraba neng pegyegang, temed yegang neng melayam in nepengganak eset ketumanan et Empuꞌ Kenyeng tangeꞌ dut ki Abraham. 24 Itue e sembatung beleybey. Kwan, itueng duwang libun inantang eset duwang pinegsulutan. Sembatung pinegsulutan dut Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises dut bukid et Sinai dut Arabia na negbadan i Agar bekeꞌ keyegangan ye na mengeꞌ uripen. 25 Si Agar inantang eset bukid et Sinai dut Arabia bekeꞌ negbadan et tiban neng lungsud et Jerusalem na negmendyaring uripen dut ating Keseraan, nekebayaꞌ ne mengeꞌ taaw ye. 26 Segwaꞌ ating melayam na libun neng si Sara inantang eset itueng Jerusalem dut langit na melayam, bekeꞌ ya ne induꞌ tyu na mengengandel. 27 Sabab kuyun dut Kesuratan, kwan,

“Megsegya ke, kelilibunan na kaya pegyegang!

Latiꞌ ke et keenepan, ikew ne kaya nekelabay megyegang,

sabab luwas na mekansang keyegangan et kelilibunan neng tinirengan ne et esawa,

kasga dut libung maya esawa”.§

28 Mengeꞌ mengengandel, samat ki Isaak, kityu mengeꞌ yegang et Empuꞌ kuyun dut netangeꞌ et Empuꞌ. 29 Sene tiꞌ atin yegang na pinengganak eset lelagi neng pinenggenakan indyari pepeliyutan ye misan ne ating pinengganak eset kepengyedian et Empuꞌ Nakem. Kwantin gasi meinabu tiban.* 30 Segwaꞌ enu ne nesurat dut Kesuratan? Kwan atin, “Sempegaꞌ myu itueng libun neng uripen bekeꞌ yegang ye neng lelaki, sabab itueng yegang et libun neng uripen diki kebagiꞌ dut kepusekaan et ating yegang et libun na melayam.”† 31 Angkansa, mengeꞌ ketipusdan neng mengengandel i Jesus Kristo, lein tyu lang yegang et libun neng uripen, imbes kityu tuꞌ yegang lang et libun neng melayam.

5

Si Jesus Nenggey et Keleyaman

1 Pinelayam tyu i Jesus supaya ipeteteg na melayam. Angkansa kepenggeraꞌ kew! Endey ne megaay na peuripen nega peuliꞌ et Keseraan.

2 Indaniꞌ myu! Aku ne itueng si Pablo pegsugid eset dimyu; na baꞌ gaay myu petuliꞌ supaya lang mepeantang na metignaꞌ dut Empuꞌ, enu nega kepulusan dimyu atin binwat i Jesus Kristo. 3 Megpesebanar ku gasi eset dimyu, sebarang megpetuliꞌ sabab eset Keseraan, subaliꞌ endelen ye ginsan neng Keseraan dut Keseraan binggey ki Moises.* 4 Na sebarang dimyu megtuyuꞌ supaya megmendyaring metignaꞌ dut pemiriꞌ et Empuꞌ pebiyaꞌ eset pegandel et Keseraan, na tantung meparak kew dut ki Jesus Kristo bekeꞌ diki kew keterima eset redyikiꞌ et Empuꞌ. 5 Temed baꞌ mengarap tyu pebiyaʼt kepengyedian et Nakem et Empuꞌ, kityu tuꞌ ipeantang na metignaꞌ sabab eset pegandel ki Kristo. 6 Sabab dut pemegsembatu ki Jesus Kristo, kaya ne meargaꞌ pegtuliꞌ, etawa diki pepetuliꞌ. Erapun meargaꞌ itueng pegandel ki Kristo, bekeꞌ itueng pegandel na maya pegmergaꞌ eset kenye subaliꞌ mepebiriꞌ myu.

7 Sene tiꞌ, tantu pegendelen myu ne itueng ketulduan pasal ki Kristo. Temed sinu takuꞌ nemulag eset dimyu na endey endelen itueng keberbenaran? 8 Itue diki lang Empuꞌ nemulag eset dimyu. Imbes Empuꞌ giminayat dimyu supaya endelen si Jesus Kristo dut keleyaman. 9 Maya susugiran, kwan, “Nepekembang et sengkerit neng purad itueng sengkedunan et tempung.” 10 Sabab eset kityung pekikisembatu eset ki Jesus Kristo, pengarap ku ne eset dimyu na diki kew megpinda et pikiran pasal eset mengeꞌ ginis na itue, bekeꞌ netantu ku ne na dusaen et Empuꞌ sebarang taaw na menasew eset dimyu.

11 Mengeꞌ ketipusdan na mengengandel ki Kristo, maya sengmenu megsugid na meglahyun ku pegpeabar na subaliꞌ banar megpetuliꞌ. Na baꞌ kwantin, manu angkan aku tuꞌ pegtiksaen nega tiban? Baꞌ itue keberbenaran teyen, endey dye eriweraan itueng pegpeabar ku pasal ki Kristo na sinimayaꞌ dut krus. 12 Segwaꞌ itueng mengeꞌ taaw neng pengeriwaraꞌ eset dimyu, diki lang petuliꞌ lang, segwaꞌ subaliꞌ teyen peputek ne ginsan!

13 Temed pasal kemyu tuꞌ mengeꞌ mengengandel, piniliꞌ kew et Empuꞌ supaya mengmendyaring melayam, segwaꞌ endey myu usalen itueng keleyaman apang memuwat et misan enung kenepsuan et bilug. Erapun peruriaꞌ myu mengeꞌ kesebeyaan myu et pegmergaꞌ. 14 Angkansa itueng ginsan neng Keseraan i Moises negbulun et sembatung saraꞌ. Na kwan, “Merganaꞌ kesebeyaan mu na samat pegmergaʼt diri mu.”† 15 Segwaꞌ baꞌ kemyu-kemyu megkegatan bekeꞌ megsikmatan na samat mengeꞌ setwaꞌ, na peginget-inget kew sabab ketebes-tebesan metpuꞌ kew ginsan.

Pesakup Tyu be et Empung Nakem, etawa dut Kenepsuan et Bilug?

16 Itue sugiren ku dimyu, meglahyun myu ibutaꞌ ating kegeayan et Empung Nakem. Buwataꞌ myuʼt kekemdesan eset dimyung biyag, indyari endey buwataꞌ kenepsuan et dimyung bilug. 17 Sabab itueng kenepsuan et bilug sungsang dut kegeayan et Empung Nakem. Demikian kegeayan et Empung Nakem sungsang gasi dut kenepsuan et bilug. Kaya saliꞌ dye, indyari itueng duwa kaya pemegsulut, angkansa diki myu mebuwat baꞌ enu keinginan myu buwaten. 18 Na baꞌ kemyu pengandel eset Nakem et Empuꞌ, indyari diki kew ne keilangan kepegewla itueng Keseraan et Empuꞌ.

19 Ginsan mesewran baꞌ enu mengyari ganang ibuten taaw itueng mengeꞌ kegeayan et bilug, samat pekebeis-beis, meririꞌ neng pengebiyagan bekeꞌ kesewelaan. 20 Sampay sumelukud dye eset empuꞌempuan, bekeꞌ buwaten dye memantak. Dye in maya pegiseg-iseg, pegeripuru, pegimun, pegsagkaꞌsagkaꞌ, pegaruk, pegpekparak bekeꞌ pegdapit-dapit. 21 Lakut maya dye pegimbeng-imbeng, peglangu-langu, kaya ketbesaʼt peglami-lami, bekeꞌ mekansang nega samat itue. Bulagen ku, samat binulag ku ne kemyu nekeuna tiꞌ, diki lang terimanen dut pengmilikan et Empuꞌ sebarang pememuwat et itue.

22 Segwaꞌ itueng kegeayan et Nakem et Empuꞌ maya buaꞌ na samat pegmergaꞌ, keksanan, kesenangan, kepitukan, keingesinan, kenunganan, keeturan, 23 sampay pegpekimbaba, bekeꞌ keetengan et diri. Kaya ibang keseraan sagkaꞌ nega eset itueng ginis. 24 Indyari pinatey ne et mengeꞌ nekipegsembatu ki Kristo ginsan neng kedyeng pegketaaw, nekebayaꞌ ne gasi meyeyaat neng peggayen bekeꞌ kenepsuan et kedyeng bilug. 25 Pigay itueng Nakem et Empuꞌ nenggey kityu et bagong biyag, angkansa itue gasi mepatut memegbeg eset kityung biyag. 26 Endey tyu samat peleꞌlaluꞌ, etawa mebinanta, etawa meinimbengen et kesebayaꞌ tyu.

6

Megtengtabang Menenggung et Keliyutan

1 Mengeꞌ ketipusdan na mengengandel, na baꞌ maya mengengandel i Kristo na mebiriꞌ myu pemuwat et keselaan, bulagaꞌ myu ya, kemyung mengeꞌ pegdyedyeganan et Nakem et Empuꞌ. Buwaten itue et meselusay bekeꞌ meginget kew sabab kaluꞌ kemyu gasi meguyud na megkesalaꞌ. 2 Angkansa megtebangan kew menenggung et keliyutan et kede sembatu, indyari pasal et itue metuman myu ketehagan i Kristo.* 3 Na baꞌ maya taaw pemikir na ya ne lebing metaas eset ginsan segwaꞌ kaya gasi, atin pegdupangen ye lang diri ye. 4 Sipat-sipataꞌ teyen et tegsengketawan mena diriꞌ mu. Na baꞌ menunga pegbuwaten mu, mepatut lang na megsegya ke temed endey myu ne ipegsaliꞌ dut pegbuwaten et iba in. 5 Sabab keilangan tyu ginsan ekuen kityung diring megpengebiyagan.

6 Segwaꞌ itueng mengengabar et beres et Empuꞌ eset dimyu subaliꞌ begian myu gasi et misan enung mengeꞌ peginunga meketerima myu.†

7 Endey myu dupangen diriꞌ myu, sabab Empuꞌ diki lang merundingan et misan sinu. Na baꞌ enu sinasad et taaw, atin gasi keygen ye. 8 Na sebarang mepituk memuwat eset kenepsuan et bilug, mengeyg ya et kedusaan dut Narkaꞌ. Temed sebarang mepituk memuwat eset kegeayan et Nakem et Empuꞌ, ya mengeyg et biyag na kaya seskeran. 9 Angkansa endey tyu megsumu memuwat et kenunganan, sabab baꞌ ipelahyun tyu itueng kenunganan, pegdateng eset sugat neng penewnan na mengeyg tyu et mengeꞌ peruntungan. 10 Indyari, baꞌ maya timpu, subaliꞌ derelinen tyu memuwat et kenunganan eset mengeꞌ taaw, lebi ne dut mengengandel i Jesus Kristo sesaliꞌ tyu.

Pengemuring Pegbulag bekeꞌ Pegpangling

11 Mekebiriꞌ myu ne itueng derekeraꞌ neng surat, sabab aku tuꞌ itue negbaran negsurat eset dimyu itueng emuring bagiꞌ. 12 Na itueng mengeꞌ taaw megaay pebiꞌbiriꞌ et kenunganan eset kesebeyaan dye, dye in mengleges eset dimyu na subaliꞌ megpetuliꞌ kew gasi. Na atin pegbuwaten dye supaya diki dye mepereatan et mengeꞌ Judio sabab pegtulduꞌ na kepeteyan lang i Kristo eset krus mendyaring teup ampaꞌ kepuwasan. 13 Temed misan ne itueng mengeꞌ negpetuliꞌ kaya gasi megtuman ginsan eset Keseraan binggey ki Moises. Gaay dye lang mebantug sabab eset kedyeng kelegesan indyari metuliꞌ kew.

14 Segwaꞌ misan ne aku, kaya ne mebantug luwas eset pegpatey i Begerar Jesus Kristo dut krus. Sabab pebiyaꞌ eset kepeteyan ye dut krus nepuwas aku teyeg et keselaan. Indyari aku kaya ne eset kenepsuan et tawʼt sengketelingkepaʼt dunyaꞌ, bekeꞌ itueng kenepsuan et tawʼt sengketelingkepaʼt dunyaꞌ kaya ne eset daken. 15 Na kaya tantu kegunaan ye, misan netuliꞌ ke etawa kaya netuliꞌ. Temed keberbenaran ye atiʼt ginunaʼt bagu ke et Empuꞌ. 16 Kesenangan bekeꞌ keingesinan et Empuꞌ meseʼt dye in mengandel itueng nesugid ku, meseʼt kedye sampay ginsan mengeꞌ tawʼt Empuꞌ.

17 Angkansa tumagnaꞌ tiban, endey ne aku sesewen et misan sinu, sereng ne itueng mengeꞌ balang ku tendaꞌ na aku tuꞌ banar neng uripen i Jesus. 18 Mengeꞌ ketipusdan neng mengengandel, teyen meseʼt dimyu ginsan itueng redyikiꞌ et Begerar tyung si Jesus Kristo. Amen.

* 1:1 1:1 “Bibilinan” i Jesus Kristo, etawa Apostol, bekeꞌ sembatung pegibuten et mengeꞌ mengengandel, sampay pebunayag dye et Menungang Abar pasal ki Jesus Kristo. Betsaen Keradya 1:13, 26.

† 1:6 1:6 Menungang Abar - Ating abar teyeg et Empuꞌ Banar pasal et paru Ye apang ugaren dusa et mengeꞌ salaꞌ tyu, bekeꞌ kityu mendyaring metignaꞌ dut kebiriꞌ Ye sabab et sinimayaꞌ i Jesus neng bayad na kepuwasan et salaꞌ tyu. Kaya sabab et keradya tyu, temed lang sabab et keradya i Empuꞌ pasal kityu. Ating ne Menungang Abar eset kityu!

* 2:3 2:3 megpetuliꞌ - atin masa, baꞌ endelen taaw egama et mengeꞌ tawʼt Judio, keilangan ne mengeꞌ lelaki megpetuliꞌ.

† 2:9 2:9 si Pedro - dut bebresan Griego “si Sepas”.

‡ 2:12 2:12 Mengeꞌ tawʼt Judio maya saraꞌ dye na diki mekedyari pengaan dye pelamud mengeꞌ tawʼt lein Judio, etawa lein pegtuliꞌ.

* 3:6 3:6 Tagnaꞌ 15:6; Roma 4:3.

† 3:7 3:7 Roma 4:16.

‡ 3:8 3:8 Tagnaꞌ 12:3.

§ 3:10 3:10 Deuteronomio 27:26.

* 3:11 3:11 Habakuk 2:4.

† 3:12 3:12 Lebitiko 18:5.

‡ 3:13 3:13 Deuteronomio 21:23.

§ 3:16 3:16 Tagnaꞌ 12:7.

* 3:17 3:17 Exodo 12:40.

† 3:18 3:18 Roma 4:14.

‡ 3:29 3:29 Roma 4:13.

* 4:3 4:3 Kolosas 2:8.

† 4:7 4:5-7 Betsaen Roma 8:15-17.

‡ 4:22 4:22 Tagnaꞌ 16:15; 21:2.

§ 4:27 4:27 Isaias 54:1.

* 4:29 4:29 Tagnaꞌ 21:9.

† 4:30 4:30 Tagnaꞌ 21:10.

* 5:3 5:3 Exodo 20.

† 5:14 5:14 Betsaen Lebitiko 19:18.

* 6:2 6:2 “Ketehagan i Kristo”, betsaen dut Juan 13:34; 15:12.

† 6:6 6:6 Betsaen gasi dut Lukas 10:7; Roma 15:27; 1 Korinto 9:11, 14; 1 Timoteo 5:17-18.

Epeso

1

2

3

4

5

6

Surat i Pablo dut mengeꞌ tawʼt

EPESO

Kepurisnan et itueng Surat neng Epeso

Pinegsudsugiran eset surat i Pablo eset mengeꞌ tawʼt Epeso itueng penegnaang ginis pasal et “Pegperuen et Empuꞌ na ipegsembatu ki Kristo itueng ginsan neng mepelangit etawa mepelugtaꞌ” (bersikulo 1:10). Maya sembatung ketingkagan gasi dut mengeꞌ keyegangan et Empuꞌ supaya kumansang retian dye pasal et metaas neng pegperuen na itue pebiyaꞌ pekikisembatu ki Jesus Kristo.

Dut unang bagiꞌ et surat dut mengeꞌ tawʼt Epeso, tinuturan i Pablo pasal et pegsembatu ki Kristo. Maya tinuturan ye gasi pasal et pegpiliꞌ et Empuꞌ Amaꞌ eset kenyeng taaw, eset pegampun dye bekeꞌ pegpelayam mewanan et kedyeng keselaan pebiyaꞌ ki Jesus Kristo neng yegang ye. Kwantin gasi, sinambit ye baꞌ enukwan pinesebenaran et Empung Nakem ating metaas neng tinangeꞌ et Empuꞌ. Dut ikeruwang bagiꞌ, megpeningkag ya na dye mengebiyagan et teup neng egian eset kedyeng pekikipegsembatu ki Kristo.

Nengusal si Pablo et mengeꞌ senung pegseꞌsaliꞌ supaya mepebiriꞌ itueng pegsembatu et yegang et Empuꞌ eset pekikipegsembatu dye eset ki Kristo. Unang supama: itueng pegtimung-timungan et mengeꞌ mengengandel antangan ye samat bilug, sampay si Kristo samat ulu; etawa samat kelang benwa, na si Kristo itueng peninimpuruk; etawa samat libun neng megesawa, na si Kristo itueng lelaki neng esawa. Nebuwat i Pablo pegpepebunayag na itue sabab itueng penutsut eset kenye, itueng kenunganang seled et Empuꞌ pebiyaꞌ ki Kristo. Ginsan neng ginis pegintew-tewen tyu eset telang et pegingin, pegpepesengsaraꞌ, pegpepeampun, kenunganaʼt seled bekeꞌ kelinasan i Kristo.

Ketulduan et itueng Surat

Penegnaan bekeꞌ Pemangling 1:1-2

Si Kristo bekeꞌ Pemengtingtimung et mengeꞌ Mengengandel 1:3—3:21

Tagung Pegpeperuen et Empuꞌ 1:9

Pinapas ne et Empuꞌ Keselaan Tyu Sabab eset Binuwat i Kristo 2:1

Bagung Biyag na Nekeuyun ki Kristo 4:1—6:20

Pemilin Dut Mengeꞌ Megesawa 5:21

Pemilin eset mengeꞌ Kenggurangan bekeꞌ Keyegangan 6:1

Pekekes eset Pekikiatu Sagkaꞌ ki Seytan 6:10

Penimpusan bekeꞌ Pengemuring Pegpangling 6:21-24

1

Pemangling

1 Mewanan ki Pablo, na negmendyaring Apostol* i Jesus Kristo kuyun dut kegeayan et Empuꞌ. Pegsusurat ku dut mengeꞌ tawʼt Empuꞌ na eset tawʼt Epeso na meatur neng pengebiyagan pekikisembatu ki Jesus Kristo.

2 Meseʼt dimyu teyen redyikiꞌ bekeꞌ kesenangan mawaꞌ dut Empuꞌ na kityung Amaꞌ bekeꞌ eset Begerar neng si Jesus Kristo.

Mengeꞌ Redyiking Nakem et Empuꞌ pebiyaꞌ ki Kristo

3 Megpeselamat tyu dut Empuꞌ naꞌ Amaꞌ et kityung Begerar neng si Jesus Kristo. Binggeyan ye kityu et ginsan neng redyiking nakem teyeg et langit punsabab et kityung pekikisembatu ki Kristo. 4 Na pasal eset kityung pekikisembatu ki Kristo, piniliꞌ et Empuꞌ ne kityu lagi mura ginuna ye itueng sengkedunyaan, apang megmendyaring pasek metignaꞌ bekeꞌ kaya keseruruan eset elepan ye. 5 Na sabab eset pegmergaʼt Empuꞌ, nepikir ye ne lagi buwaten eset kityung keyegangan ye, kuyun eset nekeradya i Jesus Kristo. Atin pegperuan bekeꞌ kegeayan et Empuꞌ. 6 Bentugen tyu Empuꞌ sabab eset kenyeng kelang redyikiꞌ eset kityu pebiyaꞌ dut kenyeng pegmerganeng yegang!

7 Linekat tyu i Jesus Kristo pebiyaꞌ eset kepeteyan ye, na gaay bersen inampun ne et Empuꞌ keselaan tyu. Tantu banar kelang redyikiꞌ et Empuꞌ eset kityu, 8 sampay binggey ye itue et mekansang banar. Na binggeyan ye gasi kityu et kesesewran bekeꞌ keutekan.

Tagung Pegpeperuen et Empuꞌ

9 Sabab ipinesewd et Empuꞌ dut kityu itueng tagung pegpeperuen† ye kuyun dut kegeayan ye, na netuman pebiyaꞌ ki Kristo. 10 Pegdateng et timpu neng penewnan, buwaten et Empuꞌ kenyeng pegperuen na ipegsembatu ki Kristo ginsan mepelangit bekeꞌ mepelugtaꞌ, ampaꞌ ye memegbeg dut ginsan.

11 Bekeꞌ sabab kityung pekikisembatu ki Kristo, kami negmendyaring taaw et Empuꞌ na nemuwat et ginsan neng ginis kuyun eset kenyeng pegperuen bekeꞌ kegeayan. Neinabu itue muna kami ginuna sene tiꞌ. 12 Kami tuꞌ unang nengarap ki Kristo. Atin ne punsabab na baꞌ manu piniliꞌ ye kami supaya eset lebing mekedayew et kebentugan et Empuꞌ.

13 Kemyu gasi negmendyaring tawʼt Empuꞌ ganang kemyu nengandel eset kenye netbes myu nekingeg itueng tantung keberbenaran. Ating Menungang Abar na memibit et kepuwasan dimyu. Angkansa binggey dimyu ating Menungang Nakem na tinangeꞌ dimyu et Empuꞌ bilang tendaꞌ eset negmendyaring kew tawʼt ye. 14 Nakem et Empuꞌ kekemdesan et mengeꞌ tangeꞌ et Empuꞌ eset kityung negmendyaring tawʼt Empuꞌ sekdan na mekpetan et sangpet na kepuwasan. Deyewan tyu mebentugan na Empuꞌ tyu.

Penelang i Pablo

15 Angkansa pesi, tihad negaʼt meebaran ku itueng pasal et dimyung pegandel eset ki Begerar Jesus bekeꞌ eset dimyung pegingin dut ginsan neng mengeꞌ tawʼt Empuꞌ, 16 kaya ketbesan et pegpeselamat ku dut Empuꞌ sabab eset dimyu. Daran ku kemyu pegrendemen eset daken neng penelang. 17 Indyari lahyun pegtewen ku dut Empuꞌ et kityung Begerar neng si Jesus Kristo, ating ketaasang Ama na begeyan ye kemyu et Nakem ye na menggey et kesesewran, bekeꞌ tantung ipebunayag dimyu pasal eset Empuꞌ. 18 Pegpenelang ku ne, na ipetlang et Empuꞌ dimyung mengeꞌ pikiran supaya mesewran myu pasal eset pengarap na pegtingkagan ye eset dimyu, indyari meretian myu ne merganen banar itueng mengeꞌ pusakaꞌ na tinangeꞌ ye na igbey eset kenyeng mengeꞌ taaw. 19-20 Subaliꞌ meretian myu gasi baꞌ senung deklaꞌ kenyeng basag eset kityu na mengengandel ye. Itieng basag eset kityu saliꞌ ne ating kelang basag na inusal et Empuꞌ ganang biniyag ye peuliꞌ si Jesus mawaꞌ et kepeteyan, bekeꞌ ipinearung ye eset tempaꞌ kewanan ye dut langit. 21 Si Kristo lebing metaas dut ginsan neng mememegbeg bekeꞌ eset ginsan neng mengeꞌ keperintaan bekeꞌ kebesagan bekeꞌ mengeꞌ kesurutan bekeꞌ ginsan neng kebetangan na binggey eset mengeꞌ taaw, diki lang eset tiban neng penewnan temed sampay itueng megderateng neng penewnan. 22 Angkansa pinesled et Empuꞌ ki Kristo kepengyedian eset ginsan neng ginis indyari ya in binwat et Empuꞌ na uluʼt pegtingtimung et mengeꞌ mengengandel. 23 Antangan et dagbes i Jesus Kristo, atin ne uluʼt mengeꞌ mengengandel bekeꞌ ginsan neng mengengandel eset kenye antangan dye bilug ye. Dut kedye netimung ginsaʼt arat i Kristo bekeꞌ kesedsewran ye. Indyari misan mepeembe-embe dut langit etawa dut lugtaꞌ, esentin ya.

2

Pinapas ne et Empuꞌ Keselaan Tyu Sabab eset Binwat i Kristo

1 Na sene tiꞌ antangan et kurudua myu sama kewʼt patey sabab eset dimyung pegsemal bekeꞌ mengeꞌ keselaan. 2 Atin neng masa arat myu samaʼt arat et mengeꞌ taaw na kaya pengintetew eset Empuꞌ. Si Seytan in, ya pegibuten myu. Ya in sembatung pemegbeg eset mengeꞌ meraat na tawʼt kelingban na pebibiyag pelibut tyu bekeꞌ dut mengeꞌ taaw na kaya pengandel dut Empuꞌ banar. 3 Nekeuna tiꞌ saliꞌ tyuʼt kedye sabab daran tyu pegbuwaten na baꞌ enu geayan tyu, misan mekesewran na atin meyaat. Pegbuwaten tyu misan enu geayan et kityung bilug bekeꞌ misan enung enep et kityung pikiran pasal eset kesenangan et kebiyagan. Kityu kebayaꞌ ne gasi dut mengeꞌ taaw neng kutukan et Empuꞌ.

4 Temed misan ne kwantin tyu ne, Empuꞌ masi nega kelaꞌ ingasiꞌ ye eset mengeꞌ taaw bekeꞌ tantu banar na pegmerganen ye kityu. 5 Angkansa, misan kurudua tyu samat patey lang neng taaw sabab eset meyaat neng pegbuwaten, biniyag ye nega kityu na iba-iba i Kristo. Nepuwas kew sabab eset ingasiꞌ et Empuꞌ eset dimyu. 6 Sabab eset kityung pekikipegsembatu ki Jesus Kristo, biniyag et Empuꞌ peuliꞌ kityu na kebayaꞌ i Jesus Kristo bekeꞌ pinearung na kebayaꞌ ye dut kelengitan. 7 Binuwat itue et Empuꞌ apang mepebiriꞌ ye dut ginsan neng penewnan sumurung kenyeng kelang redyikiꞌ eset kityu pebiyaꞌ et pegmergaꞌ ye bekeꞌ pebiyaꞌ ki Jesus Kristo. 8 Sabab eset redyikiꞌ et Empuꞌ, atin ne angkan nepuwas kew ganang nengandel kew ne ki Kristo. Sabab lein lang itue punsabab eset dimyung pegkeredyanen na kemyu mepuwas, temed erapun itue begey dimyu mawaꞌ et Empuꞌ. 9 Kaya misan sinu megmeabbu sabab nepuwas kew itue lein lang eset dimyung keradya. 10 Indyari ginuna ye kityu, ginuna apang pesembatu ki Jesus Kristo supaya itudyu tyu dut kebiyagan eset pegbuwat et kenunganan na binetang ne lagi et Empuꞌ eset kityu tagnaꞌ negang masa.

Pegsembatu Tyu dut ki Kristo

11 Angkansa rendemaꞌ myu dimyung lelaging kebiyagan. Kemyu pinegyegang na mengeꞌ tawʼt lein Judio, na pegtingkagaʼt kaya tinuliꞌ neng mengeꞌ Judio. Itueng mengeꞌ Judio pegtingkagaʼt tinuliꞌ kuyun dut pegbuwaten dyeʼt kedyeng mengeꞌ bilug. 12 Rendemaꞌ myu nekeuna tiꞌ, tantu neparak kew ki Kristo, kaya nekelamud eset bangsa et Israel, bekeꞌ kaya lang eset seled kepetan et Kesuratan na kebayaꞌ eset mengeꞌ tangeꞌ et Empuꞌ. Sene tiꞌ pengebiyagan kew atuʼt dunyaꞌ et kaya pegarap bekeꞌ kaya lang kesewran pasal et Empuꞌ banar. 13 Temed tiban, sabab eset dimyung pekikipegsembatu ki Jesus Kristo, kemyung lelaging merayuꞌ ne set Empuꞌ, tiban ipekabiꞌ ne pebiyaꞌ eset duguꞌ et kepeteyan i Kristo ganang sinimayaꞌ ya.

14 Pinegsulut ye ne kityu, kaming mengeꞌ Judio bekeꞌ kemyung mengeꞌ lein Judio pinegsembatu ye ne. Pebiyaꞌ eset kenyeng bilug neng sinimayaꞌ, pinapas ye ne keinisegen neng samat dingding na megeelet eset kityu. 15 Inugaran i Jesus tugu et itueng Kesuratan na epus lang tahag bekeꞌ Keseraan. Binwat ye itue supaya ipegsembatu eset kenye itueng duwang bangsa na mengmilik kesenangan. 16 Pebiyaꞌ eset kenyeng kepeteyan dut krus, tinimpusan ye ne itueng keinisegan et duwang bangsa, saliꞌ pinepeuliꞌ dut Empuꞌ bekeꞌ pinegtakin eset sembatung bilug. 17 Natuꞌ si Kristo bekeꞌ nemitua et ginsan neng Menungang Abar et kesenangan eset dimyung mengeꞌ lein Judio na merayuꞌ dut Empuꞌ bekeꞌ dut mengeꞌ Judio na mekabiꞌ eset kenye.* 18 Sabab ki Kristo, saliꞌ tyu kekabiꞌ eset Empuꞌ Amaꞌ pebiyaꞌ eset Empuꞌ Nakem.

19 Semeketuwid lein kew ne tumpang etawa tawʼt ibang bangsa, segwaꞌ kebangsa et mengeꞌ ginuna et Empuꞌ bekeꞌ kebayaꞌ kew ne eset keyegangan et Empuꞌ. 20 Ginsan tyu samat dagbes et benwa. Si Kristo, atin ne samat penued na pinetiyeg neng benwa. Sebarang erigi et benwa in, atin ne mengeꞌ tarus bekeꞌ mengeꞌ bibilinan. 21 Na pebiyaꞌ eset si Kristo negtertakir ne itueng kede bagiꞌ et kelang benwa. Pegketbes negmendyari neng sembatung pasek neng pengempuan na benwa. 22 Megdemikian gasi eset dimyung pekikipegsembatu eset kenye, kemyu gasi kebayaꞌ dye na negmendyaring bagiꞌ et lelegdengan et Empuꞌ pebiyaꞌ eset Nakem ye.

3

Pegsukuꞌ i Pablo dut mengeꞌ Tawʼt Lein Judio

1 Sabab et itue, aku neng si Pablo na pinirisu et tawʼt Roma sabab pegsukuan ku i Jesus Kristo pebiyaꞌ eset pinabar ku itueng Menungang Abar dut dimyung mengeꞌ lein Judio, pegpenelang ku dut Empuꞌ. 2 Meraliꞌ lengku neebaran myu ne na sabab eset redyikiꞌ et Empuꞌ, na ipinengandel ye ne eset daken itueng pinesukuan na apang eset dimyung kepulusan. 3 Pinebunayag ne daken et Empuꞌ itueng tinaguꞌ na pegperuen ye neng tangeꞌ samat kaya mebuwat neng nesurat ku neʼt penegnaan tiꞌ. 4 Indyari sasat pegbebetsaan myu itue, mesewran myu na neintetewan ku itueng tagung pegpeperuen tudyu ki Kristo.* 5 Dut nekelabay neng penewnan, itueng tagung pegpeperuen kaya pepesewd eset mengeꞌ taaw tagnaꞌ. Temed tiban pinesewd ne et Empuꞌ pebiyaꞌ et Nakem ye eset kenyeng mengeꞌ pasek metignaꞌ neng bibilinan bekeꞌ mengeꞌ tarus. 6 Indyari itue e ne tagung pegpeperuen, na pebiyaꞌ eset Menungang Abar, itueng mengeꞌ tawʼt lein Judio, kwantin gasi mengeꞌ tawʼt Judio maya bagi eset mengeꞌ redyikiꞌ mawaʼt Empuꞌ. Dye in maya pusakaꞌ gasi eset sembebatung bilug et mengeꞌ mengengandel bekeꞌ ketahak eset netangeꞌ dut pekikisembatu ki Jesus Kristo.

7 Sabab et redyikiꞌ binggey daken et Empuꞌ, binwat ye akuʼt mengengeradya supaya ipebunayag itueng Menungang Abar pebiyaꞌ eset kenyeng kepengyedian. 8 Aku ne in pinekemebaba eset ginsan et mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ. Megdemikian gasi pinesukuan et Empuꞌ na ibgey eset daken itueng keradya, na ipebunayag eset mengeꞌ tawʼt lein Judio itueng Menungang Abar tudyu eset diki ne kira-kira itueng redyikiꞌ mawaʼt ki Kristo. 9 Na indyari iperetiꞌ ku dut ginsan baꞌ enukwan buwaten itueng taguꞌ neng pegperuen et Empuꞌ. Itue pegtaguꞌ et Empuꞌ na negpengdyari et ginsan neng ginis tihad nega dut pegpendyari et sengkedunyaan. 10 Na angkan ne pebiyaꞌ eset mengeꞌ pegtingtimungan et mengengandel mepeintetew tiban eset mengeꞌ mememegbeg bekeꞌ mengeꞌ kepengyedian dut kelengitan† na kaya keskeraʼt kesesewran et Empuꞌ na nebunayag dut kinensangan neng lein-leing antangan. 11 Binwat et Empuꞌ itue kuyun eset pegperuen ye na daran maya ya na meipetuman ye ki Jesus Kristo na kityung Begerar. 12 Sabab eset kityung pekikipegsembatu bekeꞌ pegandel eset kenye, kaya lemanan mekekabiꞌ tyu eset Empuꞌ na meteteg neng seled. 13 Angkansa pegtewen ku eset dimyu na endey kew lang meugaran et pegarap sabab eset keliyutan na pegsendalan ku alang-alang eset dimyu, pigay itue eset kenunganan myu.

Pegmergaꞌ i Kristo

14 Sabab et binwat et Empuꞌ, aku tuꞌ megselukud ampaꞌ megpenelangin dut Empuꞌ Amaꞌ. 15 Na Ya in puun et Pegkeamaꞌ et ginsaʼt binenwa dut kede lungsuran na mepelangit etawa mepelugtaꞌ. 16 Pegtewen ku dut Kenye kuyun eset kenyeng kelang kenunganan bekeꞌ kebentugan, na ipekseg Ye dimyung pengandel bekeꞌ diriꞌ myu pebiyaꞌ eset Kenyeng Nakem. 17 Na baꞌ mekseg ne dimyung pengandel, tumerna si Kristo eset dimyung pusuꞌ pebiyaꞌ eset dimyung pengandel dut kenye. Pegtewen ku gasi na dimyung seled‡ indyari megmendyaring mepagen eset pegmergaꞌ dut Empuꞌ bekeꞌ dut taaw. 18 Baꞌ mepagen ne pegmergaꞌ myu, na kemyu, kebayaꞌ ginsan et mengeꞌ mengengandel, maya kepengyedian supaya meretian ne baꞌ enukwan kelekbang etawa kebuwaten etawa kelayug bekeꞌ kerarem itueng pegmergaꞌ maya ki Kristo ibgey kityu. 19 Na asal katew teyen mesewran myu ne banar baꞌ enukwan deklaꞌ et pegmergaꞌ i Kristo, misan ne kaya mekeretian tyu eteg deklaꞌ, supaya ginsan neng menungang arat bekeꞌ pikiran et Empuꞌ sumukup eset dimyu.

20 Bentugen tyu Empuꞌ sabab eset kepengyedian ye, pinebayaꞌ eset pusuꞌ tyu. Mekedyari ye buwaten luwas nega eset misan enu pegpikiren tyu etawa pegtewen kenye. 21 Bentugen tyu teyen Empuꞌ, ginsan tyu dut mengeꞌ pegtimung-timungan et mengeꞌ mengengandel na nekikisembatu ki Kristo. Deyewen tyu Empuꞌ sabab eset ki Jesus Kristo na kaya seskeran. Amen.

4

Mesusulut neng mengeꞌ Pepengenaren i Kristo

1 Na tiban atuꞌ kuʼt pipirisuan sabab pegsukuan ku dut Begerar. Na engaten ku dut dimyu, buwataꞌ myuʼt menunga et sukup neng mengeꞌ taaw na piniliꞌ et Empuꞌ. 2 Kemyu megmendyaring megpebaba, meayad, mepengnaꞌ bekeꞌ maya pegmergaꞌ na sendalan myu kede sembatu. 3 Keutekaꞌ myu banar megsulut mengebiyagan daran na kaya sesesewan, sabab ipegsembatu kew pebiyaꞌ eset Empung Nakem. 4 Na kityu ginsan binaal antangan bilug i Kristo. Bilug ye sembatu ga. Empung Nakem sembatu lang gasi. Megdemikian maya sembatung ginis gasi na pegpengerapan na sabab seꞌsaliꞌ tyu piniliꞌ et Empuꞌ. 5 Sembebatu ga Begerar tyu, sembebatung pegpengendelan, sampay maya sembebatung angkan na mepebewtismuan tyu. 6 Empuꞌ gasi negbugtung et sembebatu bekeꞌ ya in Ama et ginsan neng taaw. Ya in pemegbeg luwas neng ginsang indeginis misan embe esentin nega ya, indyari ya in atueʼt seled atey tyu negaʼt ginsan.

7 Indyari binggeyan i Kristo kede sembatu et lein-leing kependeyan. Nenggey ya eset kityu kuyun dut kenyeng kegeayan. 8 Kwantin pegsugiren dut Kesuratan,

“Ganang negperibuwat ne ya dut timbew et bukid pinebayaꞌ ye mekansang pirisu iba ye, sampay nenggey ya et mengeꞌ begey dut mengeꞌ taaw.”*

9 Na enu gaay bersen et “Negperibuwat ya dut kelengitan?” Gaay bersen atin nineug mena ya dut mengeꞌ mekimbaba neꞌ eesanan et dunyaꞌ. 10 Na si Jesus nineug atueʼt dunyaꞌ. Ya in gasi neperibuwat peuliꞌ dut lembus et ginsaʼt mengeꞌ langit supaya misan embe eset itueng sengketelingkepan duntin nega ya masi. 11 Ya in gasi nenggey et kepengyedian dut mengeꞌ mengengandel ye, sebarang mengeꞌ iba in bibilinan, sebarang mengeꞌ iba in tarus, sebarang mengeꞌ iba in mepengendelan ki Kristo, sebarang mengeꞌ iba in menunulduꞌ bekeꞌ mengeꞌ mengingipat mengengandel ki Kristo. 12 Binuwat itue i Kristo apang penyapen mengeꞌ mengengandel ye dut mengeꞌ lein-leing baalan et Empuꞌ. Sampay binuwat itue supaya dye in antangaʼt bilug i Kristo, na memangger et kesebeyaan dye bekeꞌ pegandel dye kumamdes. 13 Ketepus-tepusan pegandel tyu megmendyaring samat sembatu bekeꞌ kesesewran tyu pasal ki Kristo, atin yegang et Empuꞌ, megkekansang. Indyari pegandel tyu ki Kristo megmendyaring mepangger bekeꞌ arat tyu sumaliʼt arat i Kristo.

14 Ganang mepangger ne pegandel tyu, pikiran tyu diki ne sumaliʼt pikiran et yengyegang na merugey lang ekalan. Diki tyu ne mebitbibit eset misan enung bebresen. Diki tyu ne mesaliʼt leing taaw na sebarang tinulduꞌ kedye neng meeakal neng penulduꞌ, na atin ibutan dye. Antangan dye in samat pebesbagus neng gumbang bekeꞌ deres. 15 Imbes pegbersen tyu dut kesebeyaan tyu itueng tantung ketulduan eset pegmergaꞌ, indyari pegandel tyu ki Kristo megmendyaring mepangger bekeꞌ arat tyu sumaliʼt arat ye. Si Kristo antangan ye ulu et ketingtimungan et mengengandel. 16 Na sabab et pengmimilikan ye, ginsan et mengeꞌ bagiʼt bilug mekamdes bekeꞌ mepagen sabab eset mengeꞌ lilisuan na nemegtentakin. Baꞌ ginsaʼt bagiʼt bilug memuwat et nesukuan dye, indyari ating bilug megdereklaꞌ bekeꞌ megmendyaring kumseg. Megdemikian kityu sembatung antangaʼt bilug i Kristo, baꞌ megmerganan bekeꞌ megtengtebangan et kede sembatu kumseg bekeꞌ magen pegandel tyu.†

Bagung Biyag ki Kristo

17 Angkansa pegtulduꞌ ku dimyu sabab binggeyan akuʼt kepegewlaan et Begerar. Amay-amay endey kew ne mibut eset arat et mengeꞌ taaw na kaya megibut dut Empuꞌ sabab kaya kegunaan pikiran dye. 18 Na kaya pengretiꞌ dye sabab eset keewaman dye kektulaʼt ulu. Kaya lang mebangiꞌ kedye eset biyag na begey et Empuꞌ. 19 Kaya ne leew dye, atin lang gaay dye ibuten mengeꞌ kegeayan et diri bekeꞌ ginsan neng kesewelaan. Sampay mendiꞌ dye mesdengan.

20 Segwaꞌ kemyu, lein lang kwantin nesewran myu ki Kristo. 21 Nekingeg myu pasal ki Jesus bekeꞌ kemyu mengengandel ye. Tinulduan kew et tantung ketulduan sabab et pekikisembatu myu kenye. 22 Angkansa telikuriꞌ myu ne lelaging keeratan. Sabab atin neng keeratan myu keakal dimyu bekeꞌ mekeibut myu pegeayeʼt bilug myu bekeꞌ atin ne kebinasa eset dimyu. 23 Pindaiꞌ myu ne nakem bekeꞌ pikiran myu. 24 Arat myu subaliꞌ mepindaan ne apang sumaliʼt menungang arat et Empuꞌ. Na indyari megmendyaring metignaꞌ kew bekeꞌ mendinan myu ne keselaan.

25 Angkansa endey tyu ne mengembut. Indyari ginsan meres et keberbenaran eset kenyeng kesebeyaan sabab kityu tuꞌ antangan ye samat mengeꞌ bagiꞌ neʼt sembebatung bilug i Kristo. 26 “Na baꞌ miseg kew, ingetiꞌ myu na diki megkesalaꞌ.”‡ Subaliꞌ diki mesedlepat eldew ganang miseg kew gasi.§ 27 Endey myu begeyan si Seytan et lawak na sulayan kerungkeyan myu. 28 Itueng menenakew, endey ne menakew, imbes megkeradya ya. Subaliꞌ usalen ye kenyeng keremut eset misan enung meatur neng keradya supaya maya kebiyagan ye na metabang dut mengeꞌ kemiskinan. 29 Kas kew mengusal et mereraat neng bebresen. Imbes meres kew subaliꞌ menunga bekeꞌ megpebasag eset kesebeyaan myu, apang kegbey et keksanan dut megkikingeg. 30 Megdemikian kasiꞌ myu begeyiꞌ et kerupukan dut Menungang Nakem et Empuꞌ sabab et pengebiyagan myu. Menungang Nakem et Empuꞌ tendaꞌ dimyu, itueng kekemdesan et kepuwasan pegdateng et eldewʼt kelkatan. 31 Ugaraꞌ myu ne ginsaʼt keyeatan et seled, iseg bekeꞌ kutuk, megbeꞌbanta bekeꞌ menerwa et meyaat sampay ginsan neng yaat et seled. 32 Subaliꞌ kew meayad bekeꞌ meingesinen eset kede sembatu bekeꞌ megempunan samat pegampun dimyu et Empuꞌ pebiyaꞌ ki Kristo.

5

Mengebiyagan Kew et Sukup neng mengeꞌ Taaw na Metignaꞌ

1 Angkansa, pigay kemyu mengeꞌ yegang na pegmerganeʼt Empuꞌ, sulitaꞌ myu ya. 2 Mengebiyagan kew eset pegmergaꞌ samat ki Kristo sabab eset pegmergaꞌ ye kityu, sinimayaꞌ ye kenyeng biyag, bilang mebenglu na simayaꞌ dut Empuꞌ.

3 Kemyu mengeꞌ piniliꞌ et Empuꞌ, angkansa diki kew merapat na menambit et misan enu eset dimyung bebresen na bagiꞌ et pekikibeis, keririan, bekeꞌ kegeayan, sabab kaya teup eset dimyung mengeꞌ pineseririꞌ. 4 Sampay kaya menunga na usalen myu itueng mengeꞌ mesesewala etawa kaya kepulusang bebresan, etawa meyeyaat neng luluyan. Imbes subaliꞌ kew megpeselamat dut Empuꞌ. 5 Nesewran myu takuꞌ be baꞌ sinu nemuwat et pekikipegbeis etawa kebelingkegan, atin dye in diki lang kesurung dut pengmilikan i Kristo bekeꞌ et Empuꞌ. Megdemikian itueng melelagak kaya nekelamud gasi sabab eset mengeꞌ ginis na kegeayan dye, atin ne binwat na samat empuꞌempuan dye.

6 Kas kew perunding eset misan sinu pebiyaꞌ eset mengeꞌ pegdeꞌdawa na kaya kepulusan. Sabab eset mengeꞌ bubuwateng atin, Empuꞌ pengutuk eset mengeꞌ taaw neng kaya mengandel. 7 Angkansa kas kew pekiiba-iba eset kedye. 8 Sene tiꞌ eset kelingban kew, temed tiban eset ketlangan sabab kemyu pengibut ne dut Begerar. Angkansa pengebiyagan kew kuyun eset mengeꞌ tawʼt ketlangan, 9 sabab tawʼt ketlangan buwat dye menunga, metignaꞌ bekeꞌ tantu. 10 Inturaꞌ myu baꞌ enu mekepegsegya dut Begerar. 11 Kas kew pekiiba-iba eset mengeꞌ tawʼt kelingban na pegkeradya et mengeꞌ ginis na kaya kepulusan. Imbes ipebunayagaꞌ myu na kaya menunga keradya dye, 12 sabab kelewleew sembiten pasal eset mengeꞌ ginis na pegkeredyanen dye et taguꞌ. 13 Segwaꞌ ganang ginsan indeginis idatun ne dut siluꞌ mekebiriꞌ ne itue, sabab misan enu ne, ginsan neng mekebunayag dut meketlangan. 14 Indyari itueng meketlangan megmendyaring telang, angkansa pegsugiren,

“Megtiyag ke, ikew neng megigaꞌ, pegbangun mawaꞌ eset mengeꞌ patey, indyari petlangan ke i Kristo”.

15 Angkansa ingetiꞌ myu baꞌ enukwan kew mengebiyagan. Mengebiyagan kew samat mepependey, lein ne samat taaw neng merurupang. 16 Na baꞌ maya menungang keradya subaliꞌ buwataꞌ ne tiban. Kas ne tagey sabab meraat ne pegkeredyanen et mengeꞌ taaw tiban. 17 Angkansa kas kew kerupang, imbes retiaꞌ myu baꞌ enu kegeayan et Begerar eset dimyu.

18 Subaliꞌ endey tyu meglangu et mekelelangu sabab mekebinasa eset kityu. Erapun subaliꞌ memegbeg eset kityu Nakem et Empuꞌ. 19 Mekipegsudsugid kew eset kede sembatu usalen myu mengeꞌ beres eset Kesuratan et Empuꞌ, bekeꞌ kulilalen na kedeyewan dut Begerar, lein lang eset babaꞌ temed sampay ne dut dimyung seled atey. 20 Tatap kew megpeselamat dut Empuꞌ Amaꞌ misan ne itue ikenunga etawa ikeyaat eset dimyu, sabab et pengandel myu dut Begerar tyu si Jesus Kristo.

Pemilin Dut Mengeꞌ Megesawa

21 Megpekimbaba kew dut mengeꞌ sebayaꞌ myu sabab peguntebien myu si Kristo. 22 Mengeꞌ kelilibunan, megpekimbaba kew dut dimyung esawa samat dut pegpekimbaba myu dut Begerar tyu. 23 Sabab esawa neng lelaki maya kepegewlaan ye eset kenyeng esawa, samat si Kristo gasi maya kepegewlaan ye eset kityu na mengengandel kenye. Na ya sembatung Mememawiꞌ eset kityu, na antangan tyu samat bilug ye. 24 Ganang kityu gasi ginsan mengeꞌ pengandel ki Kristo na negpekimbaba eset kenye, kwantin gasi mengeꞌ esawa neng libun subaliꞌ megpekimbaba dut kedyeng esawa misan enu geayan et kedyeng esawa.

25 Mengeꞌ esawa neng lelaki, subaliꞌ gasi merganen esawa myu na samat pegmergaꞌ i Kristo eset ketingtimungan et mengengandel, na ginsan dye pengandel eset kenye. Na sinerakaꞌ ye kenyeng bilug eset kityung kenunganan. 26 Nebuwat ye itue, indyari, pegkeabar ye atin Menungang Abar kedye, pinendyari ye dye melinas ne sabab eset nepenyuꞌ dye ne dut danum apang ketingtimungan et mengengandel tuꞌ megmendyaring taaw et Empuꞌ.* 27 Binwat ye itue apang mepeelep eset kenye ating ketingtimungan et mengengandel ye na mebinyar sampay kaya tubar etawa nengurebet etawa keselaan. Na angkansa tantung pasek metignaꞌ dye ne banar bekeꞌ terimanen ye ne dye eset kenyeng diri.

28 Megdemikian gasi kemyung mengeꞌ esawa neng lelaki, subaliꞌ inginaꞌ banar esawa myu samat pegingin myuʼt dimyung bilug. Na baꞌ peginginen et lelaki esawa ye, peginginen ye gasi diriꞌ ye. 29 Kaya misan sinung taaw megiseg eset kenyeng diring bilug, imbes itue pepekaan bekeꞌ pegipaten na samat pegbuwaten i Kristo dut ketingtimungan et mengengandel ye. 30 Sabab kityu tuꞌ inantang na bagiꞌ et bilug i Kristo. 31 Na itue nesurat ne dut beres et Empuꞌ, na kwan,

“Pegkeesawa et lelaki tirengan ye amaꞌ bekeꞌ induꞌ ye, indyari meiba-iba dut esawa ye. Indyari megmendyaring tibuuk dye, bekeꞌ duwa in negsembatu ne.”†

32 Itueng Kesuratan merarem neng ketentuan eset pengretiꞌ tyu. Itueng ketentuan maya pinegdagbesan eset kebtangan i Kristo bekeꞌ mengeꞌ mengengandel ye. 33 Megdemikian itueng ketentuan pasal eset megesawa. Mengeꞌ kelelekian kede sembatu, inginaꞌ myu dimyung esawa na samat dimyung diri. Mengeꞌ kelilibunan untebiaꞌ esawa myu.

6

Pemilin eset mengeꞌ Kenggurangan bekeꞌ Keyegangan

1 Mengeꞌ keyegangan, subaliꞌ endelen myu dimyung kenggurangan. Itue key teup dut mengeꞌ mengengandel et Begerar. 2 Dut Keseraan et Empuꞌ, na kwan,

“Untebiaꞌ ama bekeꞌ induꞌ myu.”*

Itue penegnaan neng saraꞌ na megbebayaʼt tangeꞌ. 3 Kwantin itueng netangeꞌ, “Lebing kesenangan meseʼt dimyu, indyari kumebuwat biyag myu atueʼt dunyaꞌ.”†

4 Kemyu mengeꞌ keemaan, keinunga kewʼt egian eset keyegangan myu apang diki dye keiseg eset dimyu. Temed erapun ipereklaaꞌ myu dye et menungang keegian bekeꞌ penulduꞌ et Begerar Jesus.

Pemilin eset mengeꞌ Uripen bekeꞌ Pegibuten

5 Mengeꞌ uripen, esipaꞌ myu dimyung mengeꞌ pegibuten atueʼt dunyaꞌ eset tibuuk neng atey, maya takut bekeꞌ keeturan na samat antangan i Kristo neng pegkeredyanan myu. 6 Buwaten myu itue diki lang eset pegsisiyekan dye apang bentugen kew, imbes keredyanaꞌ myu itue samat uripen i Kristo bekeꞌ buwaten eset kegeayan na teup dut Empuꞌ. 7 Na kepengnaꞌ kew megkeradya sampay keksanaꞌ myu pigay atin neng lein lang taaw temed erapun dut Begerar. 8 Sewd myu ne tantu na Begerar menggey et pesubling teterimanen sebarang pememuwat et menunga misan ya in uripen etawa lein lang uripen.

9 Kemyu gasi mengeꞌ pegibuten, subaliꞌ gasi meayad kew eset dimyung uripen. Endey myu dye intekuten, rendemaꞌ myu na seꞌsaliꞌ kew lang uripen na maya sembebatung Begerar dut langit bekeꞌ kaya pinegbidaan myu dut elepan ye.

Pekekes eset Pekikiatu Sagkaꞌ ki Seytan

10 Dut ketebes-tebesan, na itue ne pengagit ku dimyu. Megpekepangger kew pebiyaꞌ dut pekikisembatu eset ki Begerar Jesus bekeꞌ sabab eset kelang kebesagan ye. 11 Na sugiran ku kemyu baꞌ kityu antangaʼt mekiatu ki Seytan, pekayaꞌ myu ne pekekes na binggey et Empuꞌ, supaya pegtiyeg myu bekeꞌ diki myu merundingan i Seytan. 12 Sabab mengeꞌ kebanta tyu lein tawʼt biyagan, temed erapun atin mengeꞌ pegibuten et mereraat neng diwata i Seytan, mengeꞌ maya kepengyedian bekeꞌ mengeꞌ mememegbeg et kelingban na megteteg eset sengketelingkepaʼt itue, sampay mengeꞌ sundalung diwata et kereatan dut mengeꞌ lelengew. 13 Angkansa pekayaꞌ myu ne ginsan neng pekekes mawaꞌ et Empuꞌ, supaya pegdateng et meraat neng timpu, keatu kew sagkaꞌ eset mengeꞌ mereraat neng taaw. Pegketbes et pekikiatu, mengindaag kew nega eset mereraat.

14 Subaliꞌ daran-peraran tyu panyap mengatu eset mereraat neng taaw. Antangan et bakes neng pekekes myu keberbenaran, na pebebedbed eset bebagan myu. Sampay ketignaan myu samat antangan ye megtetakep eset debdeb myu. 15 Subaliꞌ kew panyap meres pasal eset Menungang Abar na pinesulut et Empuꞌ kemyu eset kenye. Itueng Menungang Abar antangaʼt tempaꞌ na pekekes eset tiked myu. 16 Indyari daran mengandel ki Jesus Kristo sabab itue antangaʼt penembeng myu. Baꞌ mebasag pegandel myu dut ki Kristo, diki kew mesugat et megdedleg neng berawang i Seytan, ingin bersen, atin mengeꞌ penulay i Seytan neng kereatan. 17 Na kepuwasan myu samat sepuyuꞌ neng besiꞌ dut ulu myu bekeꞌ beres et Empuꞌ antangaʼt keterman na binggey dimyu et Empung Menungang Nakem. 18 Daran-peraran megpenelang kew dut Empuꞌ pebiyaꞌ et Nakem Ye bekeꞌ mengangat et enung keilangan myu. Pegkaꞌ nengasip ke ne eset baꞌ enu netulduꞌ et Empung Nakem dimyu sasat pegpenelang ke. Keinget kew bekeꞌ kepituk megpenelang dut Empuꞌ sabab eset iba myu neng mengengandel dut ki Jesus Kristo. 19 Ipenelang myu aku gasi, na Empuꞌ menggey daken et sugat neng bebresen apang mepebasag beres ku na mepebunayag itueng Menungang Abar teyeg dut Empuꞌ. Tagnaꞌ tiꞌ kaya itue nesewran, temed tiban pinesewd ne et ginsan taaw. 20 Aku tuꞌ sembebatung bibilinan i Kristo na apang ipesewd itueng Menungang Abar, misan ne tiban atuꞌ kuʼt seled pipirisuan. Ipenelang myu na mepebunayag ku itue et kaya takut, na kwantin keilangan buwaten ku.

Pengemuring Pegpangling

21 Si Tikiko na pegmerganen tyung tipused na tantung mengengeradya et Begerar, mengabar dimyu et ginsan ginis pasal eset daken neng kebtangan bekeꞌ pegbuwaten. 22 Angkansa pinesurung ku ya eset dimyu supaya mesewran myu itueng dameng kebtangan, indyari kumseg dimyung seled.

23 Igbey teyen et Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ Begerar neng si Jesus Kristo eset mengeꞌ ketipusdan tyu na mengengandel, kesenangan, bekeꞌ pegmergaꞌ kebayaꞌ pegandel. 24 Indyari itueng redyikiꞌ et Empuꞌ meseʼt dimyu ginsan na pegmerganen kityung Begerar neng si Jesus Kristo eset pegmerganen na diki megberuba.

* 1:1 1:1 Apostol - ingin bersen Bibilinan, etawa “Mengengabar et Empuꞌ”. Betsaen “apostol” eset Diksyunario.

† 1:9 1:9 “tagung pegpeperuen” - paru et Empuꞌ teyeg et tagnaꞌ banar apang puwasen et mengeꞌ taaw teyeg et utang dye pasal et kedyeng keselaan. Buwaten Ye itue na ipegsembatu mengeꞌ tawʼt Judio bekeꞌ mengeꞌ tawʼt lein Judio eset tangeꞌ et Empuꞌ. Betsaen Tagnaꞌ 12:2-3; Isaias 60:3-4; Joel 2:27-28; Lukas 2:10; Epeso 1:10; 3:8-9, 11.

* 2:17 2:17 Betsaen Isaias 57:19.

* 3:4 3:4 “Tagung pegpeperuen et Empuꞌ,” ating sekreto et Kristo, birinen Kolosas 4:3, lebing menunga beresen: “Tagung pegpeperuen et Empuꞌ na tinumanen i Kristo”.

† 3:10 3:10 mememegbeg bekeꞌ kepengyedian et kelengitan - betsaen gasi Epeso 6:11-12.

‡ 3:17 3:17 dimyung seled - orig na Kesuratan: dimyung peggamut.

* 4:8 4:8 Kanta 68:18.

† 4:16 4:16 Bekeꞌ kityung mengeꞌ mengengandel ye antangaʼt bilug i Kristo. Ulu in pemegbeg et ginsaʼt bagiʼt bilug ye.

‡ 4:26 4:26 Kanta 4:4.

§ 4:26 4:26 ibang pegsalin, “Subaliꞌ diki mesedlepat eldew iseg myu”.

* 5:26 5:26 ibang retian, “Nebuwat ye itue apang ketingtimungan et mengengandel tuꞌ megmendyaring taaw et Empuꞌ, na melinas ne sabab eset pegandel dyeʼt Kesuratan et Empuꞌ, samat nepenyuꞌ dye ne pebiyaꞌ et Kesuratan.”

† 5:31 5:31 Tagnaꞌ 2:24.

* 6:2 6:2 Exodo 20:12.

† 6:3 6:3 Deuteronomio 5:16.

Pilipos

1

2

3

4

Surat i Pablo dut mengeꞌ tawʼt

PILIPOS

Kepurisnan et Itueng Surat neng Pilipos

Si Pablo sembatung Bibilinan i Jesus Kristo. Sinurat ye itueng surat lebi ne 2,000 teun tagnaꞌ tiꞌ, petsa na 60 AD. Sinurat i Pablo dut ketingtimungan et mengengandel dut lungsud et Pilipos, ating unang ketingtimungan binaal i Pablo dut Europa, dut Masedonia, sembatung probinsiya et bangsa neng Roma. Sinurat ye itue ya na dut pipirisuan dut lungsud et Roma. Ating masa pegeriweraan ya et pegsagkaꞌ et ibang mengengandel petudyu kenye bekeꞌ mesusa ya sabab et kaya megpesembatu dut iba-ibang mengeꞌ mengengandel et ketingtimungan et Pilipos. Ya in mebiꞌbirinan et kelemian bekeꞌ tuwakal na ganang neretian lang na itueng si Pablo na maya mepangger neng pengandel ki Jesus Kristo.

Punsabab et Kesuratang itue peselematan mengeꞌ mengengandel et Pilipos na negsembatu ki Jesus Kristo sabab et bebgey na tinabang dye eset timpung pengengeilangan i Pablo. Ipinebunayag i Pablo kenyeng pegarap eset kedye, apang maya kedye tuwakal bekeꞌ kepengenan et seled eset kenyeng pegeriweraan bekeꞌ kedyeng timpung kesusaan gasi. Pegpeasi-asi ye kedye megmendyaring kebebaang seled saliꞌ i Jesus, imbes pebulag eset diring gaay bekeꞌ keebuan. Pegperendeman ye na kedyeng pekikipegsembatu ki Kristo atin begey et pegmergaꞌ i Empuꞌ, na tinerima dye tudyu eset pengandel dye ki Jesus, lein lang eset kedyeng keendelen eset ketehagan et Keseraan et mengeꞌ tawʼt Judio. Sinurat ye pasal et itueng kelemian bekeꞌ kesenangan pegbegey et Empuꞌ eset mengeꞌ pengebiyagan na maya pekikipegsembatu ki Jesus Kristo.

Ketulduan et itueng Surat

Penagnaꞌ 1:1-11

Antangen et diriꞌ i Pablo 1:12-26

Pengebiyagan neng pekikisembatu ki Kristo 1:27—2:18

Paru ki Timoteo bekeꞌ ki Epaprodito 2:19-30

Peamay-amay pasal et kebanta bekeꞌ ketekutan 3:1—4:9

Salamat i Pablo sabab et tabang et mengeꞌ bibilaꞌ ye dut Pilipos 4:10-20

Ketimpusan 4:21-23

1

1 Kami neng si Pablo bekeꞌ si Timoteo, mengeꞌ tetehagen i Jesus Kristo, bekeꞌ itue surat kay dimyu set Pilipos neng mengeꞌ tawʼt Empuꞌ pebiyaꞌ et nekipegsembatu myu ki Jesus Kristo,* iba gasi mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ mengengandel sampay mengeꞌ menenabang kedye.†

2 Meseʼt teyen dimyu ating redyikiꞌ bekeꞌ kesenangan neng teyeg dut Empuꞌ neng Amaꞌ tyu sampay ki Jesus Kristo neng Begerar tyu gasi.

Penelangin i Pablo pasal et mengeꞌ Mengengandel dut Pilipos

3 Pegselematan ku Empuꞌ dut ginsaʼt nerendeman ku kemyu. 4 Kede penelangin ku dimyu, megpenelangin ku et megsegya banar sabab kemyu ginsan. 5 Megpeselamat ku bekeꞌ megenep sabab et pegtabang myu daken dut pegpebunayag et Menungang Abar pasal ki Jesus Kristo. Timinagnaꞌ kew buwaten atin tihad et unang eldew neng pengandel myu Kenye seked tiban. 6 Indyari meketantu ku na itueng menungang keradya neng pinetegnanan et Empuꞌ dut pengebiyagan myu, meglahyun Ye gasi atin seked metbes Ye dut eldew et pegpeuliꞌ atue i Jesus Kristo. 7 Daran kew eset pusuꞌ ku! Bekeꞌ banar atin na rendemen ku samat kwantin pasal kemyu. Sabab mekebagiꞌ kew neꞌ ginsan ne iba-iba ku dut redyikiꞌ et Empuꞌ na binggey Ye daken, ganang pegkepirisu ku tiban, sampay tagnaꞌ ganang liwan ne aku, na pegtentuen ku ating kebebenaran et Menungang Abar dut mengeꞌ iba-iba. 8 Sabab Empuꞌ ating saksiꞌ ku, baꞌ enukwan pegmerganen ku kemyu ginsan, atin pegmerganen na teyeg si Jesus Kristo.

9 Indyari, pegpenelangin ku dut Empuꞌ na meglelebi nega pegmergaꞌ myu dut sebayaꞌ myu, bekeꞌ meglelebi nega dimyung pegkesewd pasal et Empuꞌ sampay ginsaʼt pegretiꞌ myu mendyaring metignaꞌ, 10 apang keendelen myu baꞌ enu menunga banar. Indyari pengebiyagen myu et metignaꞌ bekeꞌ kaya lang tendes atu dimyu seked et eldew et pegdateng peuliꞌ i Jesus Kristo. 11 Tebangen gasi i Jesus kemyu apang biyag myu maya kansang na buaꞌ neng metignang arat, supaya mengeꞌ taaw mebentugan sampay deyewan Empuꞌ.

Ating Menungang Buaꞌ et Pipirisuan i Pablo

12 Mengeꞌ ketipusdan kuʼt pengandel, ingin ku na mesewran myu na itueng neinabu daken asal neketabang dut pegpebunayag et Menungang Abar. 13 Sabab ginsaʼt mengeꞌ taaw atue, sampay ginsaʼt mengeꞌ sundalu na menununggu et kelang benwa et pegibuten, nemekesewd na sabab et pegsukuꞌ ku ki Kristo, angkansa, nepirisu ku. 14 Sabab gasi et pegkepirisu ku, mekansang neng mengeꞌ ketipusdan et pegandel na nememangger pegandel ki Jesus Kristo, bekeꞌ nememasag seled dye dut pegtulduꞌ et beres et Empuꞌ et kaya takut.

15 Asal maya sebarang iba ipegtulduꞌ gasi pasal ki Jesus Kristo sabab et imbeng eset daken bekeꞌ pegdawa-dawa. Segwaꞌ, maya sebarang iba na ipegtulduꞌ pasal ki Kristo sabab et menungang kepurisnan. 16 Pegtulduꞌ itueng emuri sabab et pegkasi dye daken, sabab nesewran dye nepirisu ku sabab et pegtentuen ku et kebebenaran et Menungang Abar. 17 Segwaꞌ mengeꞌ iba in na megimbeng daken, pegtulduꞌ pasal ki Kristo eset meyaat na kepurisnan, sabab dut pikiran dye, ingin dye aku pesekitan kwit atue kuʼt pipirisuan.

18 Sabab misan enu ne, misan menungang sebaban dye etawa meyaat, misan ne pepebunayag ne ating Menungang Abar pasal ki Jesus Kristo, meksan ku banar sabab atin.

Kepurisnan et Biyag Tyu atueʼt Dunyaꞌ

(2 Korinto 5:6-10)

19 Eꞌ, nenep ku daran, sabab nesewran ku na sabab et mengeꞌ penelangin myu bekeꞌ dut tabang neng teyeg et Nakem i Jesus Kristo, ginsan neng neinabu daken ketabang et pegpeliwan ku atue. 20 Ating pegtetegeyen ku banar bekeꞌ pegerapen ku na diki lang meglelew ku dut Empuꞌ, segwaꞌ tatap pangger ku apang pepebunayag ku et beres et Empuꞌ tiban samat nekeuna tiꞌ, apang mebentugan si Kristo daran sabab et aku, misan pebiyaꞌ kebiyagan ku etawa kepeteyan ku. 21 Megdemikian pasal daken, baꞌ megbiyag ku, mepelahyun ku mengempuꞌ ki Kristo bekeꞌ mengsusukuꞌ ku Kenye. Baꞌ matey ku, lebi negang kepulusan et daken sabab surung ku abit Kenye dut langit. 22 Segwaꞌ, baꞌ ipekebuwat biyag ku, mekansang nega kemerganan mekeradya ku. Angkansa baꞌ pilinen ku sembatu, kaya mesewran ku baꞌ embe lebing menunga. 23 Meliyut ne pikiren ku sabab et itueng duwang keinginan. Gayen ku ne mugad itueng biyag atuʼt lugtaꞌ apang meiba ku ne si Kristo dut langit, sabab itue gasi lebi negang menunga daken. 24 Segwaꞌ lebi neng keilangan dut dimyung ikenunga baꞌ tumerna aku eset itueng bilug-lugtaꞌ. 25 Metantu ku pasal itue, angkansa kesewd ku na megbiyag ku nega et mebuwat apang meiba-iba myu ginsan, apang ketabang dimyu dut perpanggar dut pegandel myu bekeꞌ ipereklaꞌ enep myu. 26 Gaay ku gasi pegpeuliꞌ ku dimyu, apang ganang duntin ku na megkeiba-iba tyu peuliꞌ, sebaban atin megbantug kew ki Jesus Kristo.

27 Segwaꞌ, misan enu meinabu, pegpengnaꞌ kew mengebiyagan et metignaꞌ bekeꞌ keteup et Menungang Abar pasal ki Jesus Kristo. Apang baꞌ misan kepeuliꞌ ku etawa mebaran ku lang pasal et dimyu, mesewran ku na tantu keteteg kew et sembatu lang neng peggayen, bekeꞌ megsembatu dut pegtenggung et pegandel et Menungang Abar na mengandel tyu. 28 Indyariꞌ, kasiꞌ myu pegtekutiꞌ mengeꞌ kebanta myu eset misan enu. Sabab itueng tuwakal myu, tetendaan kedye na binesanen dye et Empuꞌ. Segwaꞌ dimyu, itue tetendaan na puwasen Ye kemyu. Empuꞌ in na Ya buwaten itue. 29 Sabab tinugutan et Empuꞌ dimyu itueng kenunganen na mengsukuꞌ ki Jesus Kristo. Segwaꞌ mengsukuꞌ myu Ya diki lang pebiyaꞌ pegandel myu Kenye, erapun gasi dut dimyung keliyutan sabab et Kenye. 30 Indyari iba ku ne kemyu tiban et pegatu. Itueng pegatu samat ating nelebayan ku neng nebiriꞌ myu tagnaꞌ, bekeꞌ neebaran myu tiban na pegatu ku gasi.

2

Subaliꞌ Tyu Sunuren Supama i Kristo na Mebabaen Diriꞌ Ye

1 Kesewd myu na megkepekseg et seled myu sabab et pekikisembatu myu ne ki Jesus Kristo, bekeꞌ nelebayan myu keimuyukan i Kristo sabab et pegmergaꞌ Ye dimyu. Maya gasi kepegbeꞌbayaꞌ kew et Nakem et Empuꞌ, bekeꞌ kesewd myu na maya pegmergaꞌ bekeꞌ pegingasiꞌ myu dut sebayaꞌ myu. 2 Sabab banar ginsaʼt itue, tumanaꞌ myu pegenep ku pebiyaꞌ pemegsutsulut kew dut pikiran myu, bekeꞌ pemegmerganen kede sembatu dimyu, sampay pemegsembatu kew et pusuꞌ bekeꞌ pegpikir. 3 Kasiꞌ myu pegkeredyanaꞌ misan enung ginis sabab et kegarukan etawa apang ipetaas diriꞌ myu. Erapun pegpekimbaba et pikiran myu apang kas myu pikiren na lebi kew neng menunga dut sebayaꞌ myu. 4 Kasiꞌ myu pegpikiraꞌ pasal et gaay myu lang, erapun sampay baꞌ enu gaay et sebayaꞌ myu.

5 Keilangen myu ibuten ating sungtuhan et pikiran bekeꞌ arat i Jesus Kristo. 6 Misan daran ne kebtangan Ya saliꞌsaliꞌ na Empuꞌ banar, segwaꞌ, kaya lang Ye ibinilang neꞌ atin kepetutan Ye apang keptan nega atin pegkepantay dut ketaasan et Empuꞌ. 7 Erapun, tinirengan Ye ketaasan Ye apang ipinengyegang ne tawʼt lugta samat kityu. Ya in mepesiring et kebtangan et uripen. 8 Ganang nepesiring net taaw, nepekimbabaꞌ ne Ya bekeꞌ siminunud seked dut kemeteyan Ye, misan ne ating kemeteyan na Ya sinimayaꞌ dut duwang usuk neng binikianan na krus. 9 Angkansa, pinetaas Ya et Empuꞌ dut kebtangan neng bantug et ginsan. Sampay ibinggey et Empuꞌ eset Kenye ating kebtangan luwas nega et misan enung ibang kebtangan, 10 apang pegbentugan ginsan si Jesus, bekeꞌ menelukud Kenye ginsan neng binaal et Empuꞌ dut sengkelengitan bekeꞌ dut sengkedunyaan, sampay sebarang patey ne dut sirib et dunyaꞌ. 11 Sampay ginsan neng kebres megpabar na Begerar si Jesus Kristo, metaas eset ginsan. Kwantin mepebantug Empuꞌ na Amaꞌ tyu.

Menyar Tyu Samat mengeꞌ Bituen atuʼt Dunyaꞌ

12 Angkansa, mengeꞌ pegmerganen ku, daran kew megandel et pitua ku ganang duntin ku nega. Indyari tiban na kaya ne sentin ku, lebi nega keilangan keredyanaꞌ myu apang tumanaꞌ myu itueng kepuwasan neng binggey dimyu et Empuꞌ, pebiyaꞌ keendelan myu Empuꞌ et maya takut bekeꞌ keesipan. 13 Sabab Empuꞌ key daran pekeradya dimyu apang meireg kew megkeradya Kenye bekeꞌ negey tabang dimyu supaya metuman myu, misan enu ingin Ye.

14 Keredyanaꞌ myu ginsan neng mengeꞌ ginis et kaya lang pegdawa-dawa bekeꞌ kaya sagkaꞌ, 15 apang kaya metendes dimyu bekeꞌ metignaꞌ kew bilang mengeꞌ keyegangan et Empuꞌ. Sabab misan kemyu peglegdengen pinegtengaan et mengeꞌ taaw tiban na belingkeg bekeꞌ mereraat, kemyu in subaliꞌ maya metignaꞌ na biyag apang menyar mengeꞌ biyag myu atuʼt dunyaꞌ, samat bituen eset kelingban dut dibuwat langit, 16 ganang pepabar myu dut mengeꞌ taaw bebresen neng mekebgey et biyag na kaya seskeran. Baꞌ keredyanen myu itue, mepedalu-dalu ku et eldew et pegpeuliꞌ atue i Jesus Kristo, sabab kaya neugaran et pulus liyut et kineradya etawa negsengsaraꞌ ku. 17 Segwaꞌ misan ne ibuak duguꞌ et biyag ku samat bebgey neng ulaen ku dut sisimeyaan, atin pegtabang ku dimyu sabab et pegandel myu et Empuꞌ. Menep ku bekeꞌ menep iba-iba ku kemyu. 18 Megdemikian kemyu gasi subaliꞌ menep kew bekeꞌ pekienep iba ku.

Megdayew si Pablo ki Timoteo bekeꞌ ki Epaprodito

19 Baꞌ gaay si Begerar Jesus, megarap ku na ipesurung ku megtuy esen si Timoteo, apang baꞌ pegpeuliꞌ ye atue, menunga ne penedseled ku baꞌ mebaran ku et kenye baꞌ enu kebtangan myu. 20 Kaya ne ibang taaw samat ya na mengunung et kebtangan myu siat daken nega. 21 Ginsaʼt mengeꞌ ibang taaw, pegpengnaan dye itueng kekenyeng kenunganan, kaya pasal et keinginan i Jesus Kristo. 22 Segwaꞌ, kemyu in ne gasi nemekepebnar et keergaan i Timoteo pegtabang ye daken et pegpeabar et Menungang Abar, samat pegtabang et yegang dut amaꞌ ye. 23 Angkansa, pegerapen ku na ipesurung ya sentin megtuy, pagkaꞌ mesewran ku meinabu daken. 24 Ipegandel ku gasi na teyeg et Begerar, na kerateng ku ne sentin et diki mekwit.

25 Segwa, pegpikiren ku na keilangan ipeuliꞌ ne sentin si Epaprodito neng tipused kuʼt pengandel dut Empuꞌ. Saliꞌ kay sundalu bekeꞌ iba ku ya et pegkeradya. Tetehagen ya teyeg dimyu sabab pinesurung mu ya apang ketabang mengipat daken. 26 Sabab gaay ye banar kepeuliꞌ ne sentin apang birinen kemyu ginsan, bekeꞌ merupuk ya sabab et nebaran myu na mesakit ya. 27 Banar negsakit ya sampay agen matey. Segwaꞌ, iningesian nega ya et Empuꞌ, sampay lebi ne gasi aku iningesian et Empuꞌ apang diki gasi nedugangan neng kerupukan ku. 28 Angkansa, gaay ku pesi mepeuliꞌ ya apang sumagya kew et pegbiriꞌ myu et pegdateng ye set dimyu, sampay kaya ne mesusa ku. 29 Angkansa terimanaꞌ myu ya et kelang enep, sabab ya iba-iba kay dut kepengendalan et Begerar tyu. Untebien myu mengeꞌ taaw neng saliꞌ et kenye, 30 sabab agen-agen natey ya et pegsusukuꞌ ye ki Jesus Kristo. Misan mesred sakit ye, negkeradya ya apang tumanen et mengeꞌ keradya daken na diki mekebuwat myu sabab merayuꞌ kew.

3

Ating Banar na Ketignaan eset Pemiriꞌ et Empuꞌ

1 Naꞌ. Ketepus-tepusan, mengeꞌ ketipusdan ku et pegandel, sugiren ku dimyu na menep kew sabab et pekikisembatu kew ki Begerar Jesus. Na daken, kaya lang kesesewan na pegpeꞌpeulinen ku isurat dimyu itueng mengeꞌ ketulduan tuꞌ. Deuluꞌ pasal et ikenunga myu itue. 2 Pengingtiꞌ myu mengeꞌ taaw neng megkeradya et meyaat. Dye in samat mengeꞌ meyaat neng ireng sabab et pegkeredyanen dye. Gaay dye megpemigis et uned et bilug, ampaꞌ pegtuliꞌ dye et mengeꞌ mengengandel. 3 Segwaꞌ kityu tuꞌ tinerima ating pegtuliꞌ neng banar teyeg dut Empuꞌ, sabab pengempuꞌ tyu pebiyaꞌ et Nakem et Empuꞌ, sampay megbebantug tyu gasi pasal et pekikisembatu tyu ki Jesus Kristo. Kaya lang pengandel tyu et arat et pegtuliꞌ apang mendyaring metignaꞌ dut pemiriꞌ et Empuꞌ.

4 Misan aku pesi maya ne kepetutan neꞌ megsugid mengandel ku gasi dut tulduꞌ inarat. Baꞌ misan sinu iba kesugid na maya pegandel ye et mengeꞌ tulduꞌ et inarat, lebi nega aku. 5 Sabab tinulian aku et ikewalung eldew pegkeganak daken. Aku tuꞌ siminangpet Israelita, mewanan dut tutusan i Benjamin. Aku na tantung Hebreo ipinengyegang et mengeꞌ Hebreo. Pasal et ibuten Keseraan et Judio, aku ne in pepengenaran et mengeꞌ Pariseo.* 6 Pasal dut kepitukan et mengsusukuꞌ ku et kityung Keseraan, na pineliyutan ku mengeꞌ mengengandel i Jesus. Pasal gasi et pegkemetignaꞌ dut Keseraan, kaya lang mebulilian daken.

7 Segwaꞌ, mengeꞌ ginis na inantang kuʼt mepupulusan ku tagnaꞌ, kaya tiban mergaꞌ daken kasga et pegandel ku ki Kristo. 8 Eꞌ ne, inantang ku neng kerugian ginsang ginis bilang kesambiꞌ et lebing mergaꞌ, itueng mekilala ku lang ki Jesus Kristo neng Begerar ku. Alang-alang Kenye, tinimbag ku ginsaʼt atin samat mengeꞌ rikut apang mengisiꞌ ku keuyunan ki Jesus Kristo, 9 bekeꞌ pekikisembatu ku Kenye. Na kaya seriling ketignaan ku sabab et pegsunud ku et Keseraan. Erapun ating ketignaan ku dut Empuꞌ, atin teyeg et Empuꞌ lang bekeꞌ sabab lang et pegandel ku ki Jesus Kristo. 10 Peginginan ku mene tiban, mekilala ku si Jesus Kristo bekeꞌ melebayan kebegbesagan neng negpebiyag Kenye peuliꞌ. Ingin ku mekibagiꞌ et mengeꞌ keliyutan Ye, bekeꞌ kesiring et Kenye misan eset kemeteyan Ye. 11 Sabab et atin pegerapen ku na misan aku biyagen et Empuꞌ peuliꞌ teyeg dut mengeꞌ patey.

Megpelembus Ku ne Surungan dut Ketimpusan bekeꞌ Gantiꞌ Ku

12 Diki ku pegsusugid na mebianan ku ne itueng mengeꞌ ginis, etawa seukat metignaꞌ ku ne. Erapun megpitukan ku na melebayan ku bekeꞌ metuman adyat i Jesus Kristo, sabab piniliꞌ Ye aku apang mengmendyaring samat Kenye. 13 Mengeꞌ ketipusdan et pegandel, sugiren ku peuliꞌ na ingga peꞌ netuman ku ginsan neng adyat i Jesus Kristo daken. Segwaꞌ, pegkeredyanen ku tiban, peglipatan ku na itueng neketalib tiꞌ, bekeꞌ pegtentuen ku itieng mengeꞌ ginis subaliꞌ tumanen ku dut pegsesusurungan. 14 Asal meglelembus ku samat pegdederaken ku dut ketimpusan apang meisiꞌ ku ganti neng igbey et Empuꞌ dut ginsan neng ginayat Ye na megsaru Kenye dut lelegdengan et Empuꞌ dut langit sabab et kesimeyaan i Jesus Kristo.

15 Angkansa, kityung mengeꞌ mepepangger neng pegandel, kwantin gasi mengeꞌ pikiran tyu. Baꞌ diki samat kwantin mapet et pikiran et sengmenu kemyu, iperetiꞌ et Empuꞌ kedye baꞌ enu patut. 16 Segwaꞌ subaliꞌ gasi ipelembus tyu keredyanen mengeꞌ kebenaran et Empuꞌ na nesesewran tyu ne.

17 Mengeꞌ ketipusdan et pegandel, suliten myu sungtuhan neng pinebiriꞌ ku dimyu. Bekeꞌ birinaꞌ myu mengeꞌ megpengebiyagan dut upama na pinebiriꞌ kay dimyu. 18 Sabab samat pegpepeulinen ku neng ipegsugid dimyu, bekeꞌ pegsugiren ku peuliꞌ ganang megsisiyak ku sabab et mekansang na mengeꞌ taaw megsugid dye in mengandel, temed megpengebiyagan neꞌ samat mengeꞌ kesagkaꞌ et simayaꞌ neng si Jesus Kristo dut krus. 19 Kedusaan dut Narkaꞌ pegpanduꞌ kedye, sabab pegempuen dye itueng keinginan lang et bilug dye. Kebentugan dye dut mengeꞌ ginis subaliꞌ ipelelewan dye, bekeꞌ pegpipikiren dye mengeꞌ ginis lang pasal et biyag dye atuʼt dunyaꞌ. 20 Segwaꞌ, keberbenaran neng lelegdengan tyu dut lelegdengan et Empuꞌ. Tihad duntin pegtetegeyen tyu et enep banar atin kepeulinan et Mememawiꞌ tyu neng Begerar si Jesus Kristo. 21 Pegdateng et ating masa, Ya megpebagu et mengeꞌ melumek ne bilug tyu neng mepatey, apang ipemeliu Ye et kebebantug neng bilug samat diriꞌ Ye, pebiyaꞌ et kepengyedian Ye neng usalen Ye et mepesakup et ginsan neng mengeꞌ ginis.

4

Emuring Pemilin i Pablo

1 Angkansa kemyu mengeꞌ ketipusdan dut pegandel, mergaꞌ kemyu daken, bekeꞌ ingin ku birinen kemyu. Sabab pinenep myu aku, bekeꞌ kemyu samat peleng neng gantiꞌ ku sabab et keradya ku. Indyari kepepangger myu et pengandel myu dut Begerar.

2 Pengengaten ku ki Euodia bekeꞌ si Sintiki na megsulut kew, sabab kemyu samat ketipusdan dut pekikisembatu myu dut Begerar. 3 Naꞌ pegengaten ku gasi dimu, na meatur neng iba-iba ku dut keradya, na tebangiꞌ itueng duwang kelilibunan. Sabab neketabang dye gasi daken tagnaꞌ et pegpeabar et Menungang Abar, iba dye gasi de Klemente bekeꞌ ibang mengeꞌ iba-iba ku dut keradya. Ginsan mengeꞌ ingaran dye nekesurat dut Buuk et Biyag na Kaya Seskeran i Empuꞌ.

4 Menep kew daran sabab et pekikisembatu myu ki Begerar Jesus. Pegseꞌseuliꞌnen ku sugiren dimyu, menep kew!

5 Ipebiriꞌ myu dut ginsan neng taaw na meguwepan kew, sabab mekabiꞌ ne irateng et Begerar. 6 Kasiꞌ myu megpegsusaꞌ myu pasal et enung ginis. Erapun tewaꞌ myu dut Empuꞌ ginsan neng keilangan myu pebiyaꞌ dut penelangin bekeꞌ pegangat na maya peselamat Kenye. 7 Baꞌ buwaten myu itue, maya ne eset dimyu ating kesenangan et Empuꞌ neng diki mapet et pengretiꞌ et taw. Antangen et kesenangan Ye samat menununggu na mengdyaga et atey myu bekeꞌ pikiran myu pebiyaꞌ et pekikisembatu myu ki Jesus Kristo.

8 Mengeꞌ ketipusdan ku et pegandel, itue ne ketepusan et surat ku. Tibuukaꞌ myu lang eset pikiran myu ating mengeꞌ ginis lang neng banar bekeꞌ ketepteup, mengeꞌ ginis neng metignaꞌ, bekeꞌ pasek metignaꞌ, mengeꞌ ginis neng meragbes bekeꞌ kebebantug. Sampay misan enu ga na menunga banar etawa mebantug, subaliꞌ pikiren myu lang pasal et mengeꞌ atin. 9 Buwataꞌ myu ginsan neng mengeꞌ nesesewran myu et daken, ating tinerima myu bekeꞌ nekingeg sampay nebiriꞌ myu et daken. Indyari Empuꞌ na ibgey et itieng kesenangan, Ya in na kebayaꞌ dimyu.

Salamat i Pablo Sabab et Tabang Dye

10 Kelaꞌ banar enep ku eset negpekikisembatu ku dut Begerar, sabab nelebayan ku gasi pegunung myu daken, misan nekwit ne. Asal nesewran ku na daran pegrerendeman myu aku, segwaꞌ, kaya lang lawak myu tumabang daken. 11 Pegsugiren ku lang itue, diki sabab maya keilangan ku, deuluꞌ tinulduan kuʼt Empuꞌ na menunga lang atey ku misan megenukwan kebtangan ku. 12 Labay ku ne keliyutan. Labay ku ne gasi kekensangan. Tinulduan et Empuꞌ atey ku na sumegya ku misan baꞌ enukwan ku ne mekelabay et misan enung kebtangan, baꞌ mebiyag etawa baꞌ meurap, sampay baꞌ lebi et keilangan ku etawa kurang et keilangan ku. 13 Mekesendalan ku ginsaʼt meinabu daken sabab et tabang i Jesus Kristo neng megpebasag daken.

14 Segwaꞌ, menunga gasi kineradya myu et pegtabang daken, sabab et mengeꞌ keliyutan ku. 15 Nesewran myu gasi, kemyu neng mengeꞌ tawʼt Pilipos, na nekunaꞌ tiꞌ pegketbes et pegpeabar ku dimyu et Menungang Abar, indyari pegugad ku dut Masedonia, kaya ibang ketingtimungan et mengengandel negey daken begey et pirak, selyu kemyu lang. 16 Misan duntin ku negaʼt Tesalonika, kesenu myu ne gasi aku pinebitan et mengeꞌ tabang pasal et keilangan ku. 17 Kaya teyen peginginen ku inyet tumerima et mengeꞌ begey tabang, erapun ga gaay ku inyet kaya lang kekebusan na kepulusan neng terimanen myu teyeg Empuꞌ. 18 Na, tinerima ku ne ginsan neng keilangan ku bekeꞌ lebi nega. Sereng ating mengeꞌ tabang begey myu naꞌ pinebibit myu daken pebiyaꞌ ki Epaprodito. Itue ne mengeꞌ mebebenglu neng bebgey dut Empuꞌ, mengeꞌ bebgey neng meirgan bekeꞌ menpan Ye. 19 Indyari, Empuꞌ ku megey dimyu et ginsan neng mengeꞌ keilangan myu teyeg et kaya seskeran neng kementirian Ye, sabab et pekikisembatu myu ki Jesus Kristo. 20 Bentugen Empuꞌ Amaꞌ tyu kaya seskeran. Amen.

Emuring Beres na Pemangling

21 Penglingaꞌ myu dut ginsan neng mengeꞌ tawʼt Empuꞌ na pekikisembatu ki Jesus Kristo. Iba et pegimrew ku gasi mengeꞌ ketipusdan ku et pegandel atue. 22 Ginsan neng mengeꞌ tawʼt Empuꞌ mengimrew gasi dimyu, lebi ne mengeꞌ mengeradya dut kelang benwa et surutan neng si Sesar.

23 Meset dimyu ginsan teyen redyikiꞌ et Begerar neng si Jesus Kristo.

* 1:1 1:1a Kristo - ingin bersen ating taaw piniliꞌ et Empuꞌ apang mendyaring mememawiꞌ, bekeꞌ derateng neng Surutan. Betangen Ya gasi ating “Mesias”.

† 1:1 1:1b mengeꞌ menenabang - dut Griego, “mengeꞌ obispo bekeꞌ diakono dye”. Dut Tagalog, “sa mga tagapangasiwa at sa mga tagapaglingkod”.

* 3:5 3:5 Pariseo - Sembatung sekta eset mengeꞌ tawʼt Judio dut ating masa i Jesus Kristo. Ingin bersen “Pariseo” na “Mengeꞌ Pinarak”. Mengeꞌ metaas na kekampi eset mengeꞌ Judio na mengeꞌ Pariseo, mengeꞌ Saduseo, bekeꞌ mengeꞌ Eseneo. Mengeꞌ Pariseo samat Konserbatibo, mengeꞌ Saduseo samat mengeꞌ Bagung Pikiran, bekeꞌ mengeꞌ Eseneo samat mengeꞌ Tibuuk na Arat.

Kolosas

1

2

3

4

Surat i Pablo dut mengeꞌ tawʼt

KOLOSAS

Kepurisnan et itueng Surat neng Kolosas

Itueng surat i Pablo surung dut mengeꞌ mengengandel et lungsud et Kolosas, sembatung lungsud et Asia Minor eset sebangan et lungsud neng Epeso. Lein lang ya nenahag et pengempuan ne benwa atue, temed maya pengekuanan ye sabab nenahag gasi ya et mengeꞌ menunulduꞌ mewanan eset lungsud et Epeso dut kedye. Nesewran ye na maya meeakal neng menunulduꞌ dut pengempuan dut Kolosas. Pegtulduꞌ et mengeꞌ itue na subaliꞌ megpenelang dut senung kepengyedian et ibang ginisan et diwata, apang mekilala et sembatung taaw itueng Empuꞌ bekeꞌ keterima et sukup neng kepuwasan. Pegtulduꞌ dye nega na subaliꞌ pesled eset mengeꞌ bubuwaten peneltag, na samat pegtutuliꞌ, bekeꞌ sukupen na ibuten banar itueng mengeꞌ saraꞌ pasal eset pegkaan bekeꞌ iba negang ginis.

Negsurat pesi si Pablo apang sungsangen itueng mengeꞌ ketulduang itue eset pebiyaꞌ et kebenarang ketulduang mengengandel et Empuꞌ. Itue ne keretian et kenyeng seled surat: Si Jesus Kristo lang mekepegbegey et sukup neng kepuwasan. Itueng ibang pegeandel bekeꞌ mengeꞌ saraꞌ bekeꞌ iperayuꞌ eset kenye. Eset pebiyaꞌ i Kristo, binwat et Empuꞌ itueng dunyaꞌ. Itueng mengeꞌ keentangan neng kepuwasan neng pekikipegsembatu ki Kristo. Sinembatu-sembatu ye, itueng gay bersen et kelang penuldung itue tudyu dut mengengandel.

Ketulduan et itueng Surat

Penagnaꞌ 1:1-8

Itueng Seraba bekeꞌ Keradya i Kristo 1:9—2:19

Itueng Bagung Biyag na Nekepegsulut ki Kristo 2:20—4:6

Ketimpusan 4:7-18

1

1 Mewanan ki Pablo, sembatung piniliꞌ na apostol* i Jesus Kristo kuyun eset keinginan et Empuꞌ, bekeꞌ mewanan gasi eset tipused tyung mengengandel naꞌ si Timoteo.

2 Dut mengeꞌ taaw et Empuꞌ na meglelegdeng dut lungsud et Kolosas bekeꞌ mengeꞌ tantung mengengandel ki Kristo.

Meseʼt dimyu teyen itueng redyikiꞌ bekeꞌ kesenangan mewanan dut Empuꞌ na kityung Amaꞌ.

Pegpeselamat neng Penelang

3 Daran kay megpeselamat dut Empuꞌ Amaꞌ et kityung Begerar si Jesus Kristo, kede timpu na pegpenelang kay dimyu, 4 sabab neebaran kay itueng pesalan et dimyung pegandel ki Jesus Kristo bekeꞌ pegmergaꞌ myu eset ginsan neng mengengandel dut Empuꞌ. 5 Buwaten myu itue sabab eset pengarap na neterima myu na pinanyap et Empuꞌ eset dimyu dut langit. Pegkikinggen myu ne lagi itueng pesalan na pegeerapen myu tuꞌ neng bebresen et keberbenaran, itueng Menungang Abar†.

6 Itueng Menungang Abar na sinurung dimyu ipelatap dut ginsaʼt sengketelingkepaʼt dunyaꞌ, sampay maya kepulusan eset biyag et taaw misan embe, na samat kwantin gasi neinabu eset dimyu na baꞌ nekingeg myu itue bekeꞌ neretian myu pasal gasiʼt kelang ingasiꞌ et Empuꞌ dut mengeꞌ nekebuwat et keselaan. 7 Nesewran myu itue eset ki Epapras, tantung mengengandel ki Kristo. Ya in kityung pegmerganen kesebeyaan na mengengeradya ki Jesus Kristo, na negpeabar dimyu na menubliꞌ eset damen. 8 Ya in gasi negsugid damen pasal et pegmergaꞌ na et Empung Nakem na binggey dimyu.

Sinu Itueng si Kristo bekeꞌ Enung Keradya Ye?

9 Tihad et megunang eldew na nekingeg kay pasal et pegandel myu, daran-peraran megpenelang kay dut Empuꞌ dimyu. Pegtewen kay dut Empuꞌ naꞌ Empung Nakem menggey dimyuʼt kesesewran supaya mesewran bekeꞌ meretian banar ginsan neng keinginan et Empuꞌ. 10 Na pegtewen kay kwantin apang keeratan myu megmendyaring teup na sugat dut mengengandel ki Jesus neng Begerar, sampay ipekeksan myu Ya pebiyaꞌ dut menungang kebiyagan myu. Megbuaꞌ kew et ginsaʼt keradya neng menunga. Indyari lumabew nega itueng pegkekilala myu eset Empuꞌ. 11 Pegpenelenganen kay gasi na ipepangger ye kemyu, eset tabang et kenyeng kewasa apang mepenggeran myu sumandal et indeginis supaya tantung sukup ne dimyung keksanan. 12 Indyari megpeselamat kew dut Empuꞌ Amaꞌ, sabab baꞌ enu kineradya dimyu et Empuꞌ teup kew na nekebayaꞌ eset pusakaꞌ dut mengeꞌ tinektak ye eset kenyeng mengeꞌ taaw dut kenyeng ketlangaʼt pengmilikan. 13 Binawiꞌ tyu et Empuꞌ mewanan eset kelingban et kepengyedian i Seytan bekeꞌ binibit tyu dut pengmilikan et kenyeng pegmerganeng Yegang naꞌ si Jesus. 14 Na Ya nelkat tyu ne apang maya tyu ne kemeapen et kityung keselaan.

Ketaasan i Kristo

15 Si Kristo in dagbes et Empuꞌ banar naꞌ kaya mekebiriꞌ. Si Kristo, na Ya memumusakaꞌ et Empuꞌ bekeꞌ lebing metaas et ginsan na pinendyari et Empuꞌ eset misan enung ginis. 16 Banar, si Kristo ne tuꞌ nemuwat et keginsan-ginsanaʼt langit bekeꞌ lugtaꞌ, ginsan neng mekebiriꞌ bekeꞌ kaya mekebiriꞌ, megbebayaꞌ ne ginsan neng kewesaan bekeꞌ kebesagan, bekeꞌ ginsan neng mengeꞌ pegibuten bekeꞌ mekepegewlaan. Ginsan neng itueng ginis pinendyari i Kristo, indyari itueng ginsan neng pinendyari kenye. 17 Si Kristo neguna mura neinabu itueng ginsan, bekeꞌ sabab et mekewasang kepengyedian ye, ginsan et pegpendyari eset kenyeng seled kepetan. 18 Ya in ulu et kenyeng bilug, ingin bersen pegibuten et ginsan neng mengengandel ye atueʼt sengketelingkepaʼt dunyaꞌ. Ya in keuna-unaang negbiyag mewanaʼt kepeteyan, apang ya in megmendyaring metaas et ginsan. 19 Na atin ne kegeayan et Empuꞌ tuꞌ, ginsan et diri ye metektak eset kenyeng Yegang na si Jesus. 20 Sampay pebiyaꞌ ki Jesus Kristo, mepesuluten Empuꞌ et taaw et dunyaꞌ dut kenye. Binuwat Ye itue pebiyaꞌ kesimeyaan et duguꞌ i Jesus dut krus, supaya ginsaʼt mengeꞌ pebibiyag dut langit bekeꞌ lugtaꞌ megmendyaring endelen peuliꞌ Empuꞌ.

21 Sene tiꞌ merayuꞌ kew dut Empuꞌ. Negmendyaring kemyu kenyeng kebanta bekeꞌ negmendiꞌ kenye bekeꞌ nekepeparak kenye pebiyaꞌ eset meyaat neng pikiran bekeꞌ kebuwatan myu. 22 Temed tiban, negmendyaring sulut myu dut Empuꞌ sabab et kesimeyaan neng bilug i Jesus neng Kristo dut krus, supaya ugaran mengeꞌ keselaan myu. Na tiban pinegsulut kew et Empuꞌ supaya kemyu ketiyeg dut elepan ye samat taaw neng metignaꞌ na kaya salaꞌ bekeꞌ kaya sagkaꞌ. 23 Temed subaliꞌ kew tantung tumerimaꞌ bekeꞌ mepangger eset dimyung pengandel. Sampay endey malam myu itueng pegarap na begey et Menungang Abar na nekingeg myu. Ginaay et Empuꞌ na aku neng si Pablo megmendyaring mengengabar et Menungang Abar ne itue na pegpepebunayag dut ginsaʼt taaw atueʼt senkedunyaan.

Pegkeradya i Pablo dut mengeꞌ Mengengandel Misan Embe

24 Mekelemian ku eset daken neng ketiksaan tiban alang-alang eset dimyu. Sabab pebiyaꞌ et itue mekepelahyun ku mengeꞌ keliyutan na subaliꞌ nega buwaten i Kristo tudyu eset pegtimung-timungan et mengeꞌ mengengandel, na antangan ye kenyeng bilug. 25 Aku tuꞌ negmendyaring mengengeradya et pegtimung-timungan ye ganang nepiliꞌ aku et Empuꞌ apang ipebunayag dimyu Kenyeng beres. Piniliꞌ ye aku apang tantung memunayag dimyu kenyeng paru na netaguꞌ. 26 Itueng paru na nekwit neng masa ne netaguꞌ neng mekansang neng pengkatan neng tutusan. Temed tiban nebunayag ne eset kenyeng mengeꞌ mengengandel. 27 Ginaay et Empuꞌ na ibunayag dut kedye na kemerganan bekeꞌ kebentugan i Kristo megmendyaring ibgey dut mengeꞌ taaw lein Judio gasi. Itue ne ating paru na netaguꞌ, na si Kristo meseʼt dimyu, bekeꞌ sabab et itue maya ne pegarap myu na mekebeꞌbayaꞌ et Empuꞌ dut pengmilikan Ye.

28 Atin ne punsabab ye na baꞌ manu angkan pegpebunayag kay si Kristo. Pepeamay-emayan kay ginsan, bekeꞌ sukup neng pegpetlangen kay na pegtulduan kuyun eset dameng kesewran apang mepeelep kay dut Empuꞌ itueng kede sembatu, na lumembuꞌ bekeꞌ teup na sabab et pegsembatu ki Kristo. 29 Angkansa, sabab et itue, pegkeradya ku ne banar bekeꞌ pegusalen ku ginsan neng kepengyedian na binggey i Kristo.

2

1 Gaay ku na mesewran myu, na baꞌ senung kereklaen kepengnaen ku tudyu lang eset dimyu, kwantin gasi eset mengeꞌ taaw et Laodisea bekeꞌ dut ginsan ne na kayangga peꞌ nekita ku et elepan. 2 Pegbuwaten ku itue apang masag kedyeng seled, ganang memegsembatu dye sabab et pegmergaꞌ metibuuk. Megsepantun gasi, dye maya sukup neng keretian et kesewran et atin paru neng tinagu et Empuꞌ, na atin ne pasal ki Kristo. 3 Dut seled keteguan ye, maya ginsan neng kementirian et kesesewran bekeꞌ keutekan et Empuꞌ banar.

4 Pegbersen ku itue, apang diki kew mepealam et misan sinu pebiyaꞌ eset mengeꞌ mepupulitikang bebresen misan enu nega kenunga. 5 Temed misan kaya ku esentin, kaya ku gasi kemyu mekelipatan et pengrendem ku. Indyari mekelemian ku eset dimyung menungang kebiyagan bekeꞌ mepangger neng pegpenelang ki Kristo.

Sukup na Kebiyagan ki Kristo

6 Angkansa tiban pegendelen myu si Jesus Kristo apang memawiꞌ et kurudua myu. Na ya Begerar myu banar, indyari subaliꞌ daran endelen myu kwit pebibiyag. 7 Pegandel myu subaliꞌ ipepangger myu ki Kristo antangen ye samat puut kayu na negemutan ne dumeklaꞌ. Kebesagen myu dimyung pegandel na samat pegtulduꞌ dimyu. Indyari daran megpeselamat dut Empuꞌ.

8 Meginget kew apang diki kew meekalan* et misan sinu pebiyaꞌ eset beres na kaya kepulusan bekeꞌ pengrunding neng ketulduan. Ating ketulduan tiyeg et pinegerataʼt taaw bekeꞌ tiyeg et mengeꞌ belingkeg neng nakem et itueng dunyaꞌ, diki lang tiyeg ki Kristo banar. 9 Sabab itueng ginsan et diri et Empuꞌ pegbibiyagen seled kepetan i Kristo, ganang ya in negmendyari neng taaw.† 10 Indyari sabab et dimyung pekikipegsembatu eset kenye, negmendyaring sukup dimyung biyag. Seled kepetan i Kristo ginsan neng kepengyedian bekeꞌ perinta et sengkekinleban.

11 Punsabab gasi et pekikipegsembatu ki Kristo, antangen na kemyu in tinuliꞌ. Temed lein lang tinuliꞌ eset uned myu, imbes pegugad eset nakem myu mengeꞌ meraat neng kenepsuaʼt uned pebiyaꞌ pegandel myu ki Kristo.‡ 12 Ganang kemyu in nebewtismuan ne, antangen myu nelbeng kew ne kebayaꞌ i Kristo, bekeꞌ negbiyag ne gasi na kebayaꞌ ye sabab eset dimyung pegandel dut kepengyedian et Empuꞌ na nemiyag peuliꞌ eset kenye tiyeg et kepeteyan.

13 Tagnaꞌ, antangen myu na kemyung mengeꞌ taaw na samat patey ne sabab et keselaan, bekeꞌ lein lang mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ. Temed tiban biniyag tyu peuliꞌ et Empuꞌ na kebayaꞌ i Kristo, sampay inampun ye kityu eset keselaan tyu. 14 Inugaran yeʼt keseg et ginsan neng kesuratan sagkaꞌ eset kityu dut kaya pegasip et Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises. Inugad ye ginsan neng keselaan ganang neransang ya itue eset krus i Jesus apang simayaan. 15 Angkansa pebiyaꞌ eset kenyeng kepeteyan et krus, inugaran yeʼt kebesagen et mengeꞌ meraat neng pegibuten§ bekeꞌ kepengyedian et dunyaꞌ, peginlelewen ye dye. Pinebiriꞌ et Empuꞌ dut mengeꞌ taaw atuʼt dunyaꞌ pengindaagan i Jesus eset krus.

Pegbegey i Kristo Kityu Keleyaman

16 Angkansa pesariꞌ lang dye na mengukum dimyu pasal et pegkaan etawa peginum myu, etawa eset pegtumanen misan enung pegkenkaan, etawa pasal et Umanat neng Bagung Bulan, etawa Eldew et Kepeternan naꞌ Sabbat.* 17 Itueng mengeꞌ ginis eninu lang et keginisan na baꞌ enu dumateng, temed si Kristo banar! 18 Kas kew pebeꞌbayaꞌ et sinu-sinu eset egian et mengeꞌ kaya teup neng pegpekumbaba et diri, etawa eset kedyeng pegpenelang dut mengeꞌ dereakan et Empuꞌ. Pegpeabbu dye na dye in na memeglebi eset dimyu sabab eset kedyeng mekebiꞌbiriꞌ. Temed kebenaran ye, pemegabbu dye lang sampay pemegaruk lang dut pikiren dye. 19 Dye in lein lang bagiꞌ ki Kristo. Na si Kristo samat ulu et bilug na megbegey et basag dut bilug ye. Na kityu samat bilug ye, na usalen ye kenyeng lilisuan bekeꞌ ugat na mekemkeman ye ginsan tyu na lumembuꞌ pebiyaꞌ eset basag et mekewasang Empuꞌ.

Binggey i Kristo Bagung Biyag Kityu

20 Na antangen myu samat natey kew dut ki Kristo, na ating kebesagan neng meraat na tawʼt kelingban et dunyaꞌ diki ne mekepegewla eset dimyu. Manu mengebiyagan kew nega na baꞌ diki myu gasi telinganen itueng mengeꞌ ketehagan teyeg kedye? 21 Keseraan samat, kwan, “Kasiꞌ myu pegkeptiꞌ itue!” Etawa, “Kasiꞌ myu pegkinamiꞌ atin!” Etawa, “Kasiꞌ myu pegkutewaꞌ itie!” 22 Itueng mengeꞌ ginis neng ketulduan ketehagan lang et mengeꞌ taaw pasal eset mengeꞌ keginisan na mekeamin. 23 Dut pikiran myu, keblan myu lang na itueng mengeꞌ ketehagan megsusugat ne esipen. Pebiꞌbiriꞌ dye na samat ipegnunga dye kemyu dut Empuꞌ, bekeꞌ ipebaba na kepegewlaan bilug myu. Temed kebenaran ye dye in kaya lang kepengyedian et kityung kenepsuan et bilug.

3

Pebibiyagan et Bagung Biyag set Empuꞌ

1 Na kemyu biniyag peuliꞌ kebayaꞌ i Jesus Kristo, angkansa iwasan myu ne itueng mengeꞌ ginis na dut langit na pegteternaan i Kristo. Na duun megearung ya eset tampaꞌ kewanan et Empuꞌ. Duun maya ye kewasa bekeꞌ kepengdyarian. 2 Pikiren myu mengeꞌ keginisan dut langit, diki lang mengeꞌ keginisan dut lugtaꞌ. 3 Sabab antangen myu na natey kew ne iba-iba ki Kristo, bekeꞌ ating tantung biyag myu megtetaguꞌ ne iba-iba ki Kristo, na ya iba-iba et Empuꞌ. 4 Si Kristo itueng tantung biyag myu, na baꞌ ya mebunayag, mebunayag kew gasi na kebayaꞌ ye, bekeꞌ maya bagiꞌ myu eset kenyeng kebentugan.

Lelagi bekeꞌ Bagung Biyag

5 Angkansa subaliꞌ meugad ne itue eset dimyung kenepsuan atuʼt dunyaꞌ: samat kwantin pegbebeis-beis, keselewaan, napsuꞌ, mereraat neng kegeayan, bekeꞌ pengsuaꞌ et pengartaꞌ et sengketawan naꞌ atin samat pengempuꞌ et mengeꞌ empuꞌempuan. 6 Sabab et mengeꞌ itue, megderateng kutuk et Empuꞌ dut mengeꞌ taaw naꞌ mesungsang. 7 Naꞌ kwantin tantu gasi pegbuwaten myu sene tiꞌ baꞌ nekelegdeng ke eset mengeꞌ taaw na kwantin gasi pegarat dye. 8 Temed tiban subaliꞌ tengewan myu ne memuwat mengeꞌ itue. Tengewiꞌ myu ne megiseg-iseg, meeripuruen, bekeꞌ keyeatan. Subaliꞌ kas kew ne meres et bebreseʼt mekesakit et seled bekeꞌ meririꞌ neng bebresen et sengketaawan. 9 Tengewiꞌ myu ne mengembut dut mengeꞌ kesebeyaan myu sabab nelkas myu ne lelaging keeratan bekeꞌ ginsan neng meyeyaat neng kegeayan. 10 Kede sembatu dimyu tiban negbagung taaw ne. Na eldew-peldew lebing mekekabiꞌ myu ne dagbes et Empuꞌ na nemaal dimyu. Bekeꞌ meretian myu ne ya banar. 11 Kaya pegbidaan esentin, misan ne kemyu tawʼt Griego etawa tawʼt Judio, tinulian ne etawa kaya tinulian, etawa tawʼt tumpang etawa taaw kaya pengarat*, etawa uripen mene etawa melayam neng mengeꞌ taaw. Deuluꞌ mene takuꞌ, ki Kristo lang kaya pinegbidaan, bekeꞌ ya megterna eset seled tyu ginsan.

12 Pegmerganen kew et Empuꞌ sampay piniliꞌ ye kemyu, eset kenyeng keusalan. Angkansa megmendyari kew ne meingesinen, mekinesien, megpebabaʼt atey, meayad bekeꞌ mesendalen. 13 Kesendalen kew et kede sembatu, bekeꞌ empunaꞌ myu sebarang mekebuwat et mekesalaꞌ dimyu, na samat si Kristo na negpengampun dimyu. 14 Pegmergaꞌ luwas nega et ginsan neng pegbuwaten myu. Sabab et pegmergaꞌ ginsan mekipegsembatu et menunga banar.

15 Na kede sembatu dimyu bagiꞌ et bilug i Kristo, bekeꞌ piniliꞌ Ye kemyu pebibiyag ginsan eset kesenangan. Angkansa tugutiꞌ eset pikiran myu kepegewlaan kesenangan i Kristo. Indyari megpeselamat kew daran. 16 Ipeternaaꞌ myu itueng bebresen pasal ki Kristo sukup na tantu eset dimyung bilug, ganang usalen mu ginsang kesesewran menulduꞌ bekeꞌ megperetiꞌ dut kesebeyaan myu. Eset seled atey na peselamat, megkulilal kew et Mengeꞌ Kanta, megbebantug neng kanta, bekeꞌ kulilal neng nakem dut Empuꞌ. 17 Sebarang bersen myu etawa buwaten myu, subaliꞌ keredyanen myu samat bibilinan i Empung Jesus, ganang mebgeyan myu et keserungsukuran Empuꞌ Amaꞌ sabab kenye.

Pinegeratan eset Kebiyagan et mengeꞌ Mengengandel

18 Mengeꞌ kelilibunan, pesakup kew eset esawa myu, sabab itue ne nesukuan myu, na mengengandel i Empung Jesus.

19 Mengeꞌ kelelekian, inginaꞌ myu keesewanan myu bekeꞌ endey myu dye pesekitan.

20 Mengeꞌ keyegangan, subaliꞌ esipen daran mengeꞌ kegungurangan myu eset ginsan neng ginis, sabab et itue meksanan Empuꞌ.

21 Mengeꞌ kenggurangan, endey kew banar keinisegen eset mengeꞌ keyegangan myu, etawa kaluꞌ rumungkey seled dye.

22 Mengeꞌ uripen, esipaꞌ myu mengeꞌ pegibuten myu atueʼt lugtaꞌ eset ginsan neng ginis, diki lang baꞌ megsisiyek dye na pebiꞌbiriꞌ et kepengnaan, imbes sabab et ketentuan banar bekeꞌ takut dut Empuꞌ. 23 Misan enu nega pegkeredyanen myu, buwataꞌ myu na teyeg eset atey myu samat dut Empuꞌ kew pegkeradya, lein lang eset taaw. 24 Eꞌ ga be katew, na itueng pegkeradya myu tantu ki Kristo neng Begerar, sampay sewd myu gasi mewanan eset Begerar maya meterima myu kepusakaan bilang ganti dimyu. 25 Temed si Kristo kaya pengdapit. Pegdusaen ye taaw megpemuwat et meraat, na ibgey i Kristo teup eset nekeradya dye.

4

1 Mengeꞌ begerar, petignaꞌ kew ne bekeꞌ saliꞌsaliꞌ pemiriꞌ myu dut dimyung peguripenen. Kasiꞌ myu peglipatiꞌ na maya gasi begerar myu Empuꞌ Banar dut langit.

Mengeꞌ Beres Penektak

2 Kas kew mesumu megpenelang. Indyari baꞌ kemyu megpenelang, keelistu bekeꞌ megpeserungsukur. 3 Tentuaꞌ myu megpenelang na Empuꞌ memuwat et dalan kityu na mepelatap et kenyeng beres pasal et kesesewran naꞌ taguꞌ pasal ki Kristo. Megdemikian gasi misan ne aku nepirisu eset pegbuwat et itue. 4 Buniyak ipenelenganaꞌ myu daken apang ketulduan ku na meperetiꞌ banar samat subaliꞌ ku buwaten.

5 Na baꞌ kemyu kebayaꞌ eset mengeꞌ kaya mengengandel, pebibiyag kew et meutek sampay daran usalen timpu myu na memuwat et maya kepulusan. 6 Arat myu subaliꞌ kepengandel-andel bekeꞌ beres myu subaliꞌ menggeyʼt keprian eset ketulduan. Buwaten myu itue supaya daran panyap dimyung metubag dut kede sembatu na baꞌ sinu memengingkut.

Pengemuring Pemangling

7 Si Tikiko na pegmerganen neng biꞌbilaꞌ, bekeꞌ saliꞌ ku gasi neng mengengeradya dut Empuꞌ, na mengabar eset dimyu ginsan pasal et daken. 8 Pinesurung ku ya esentin supaya mesewran myu dameng kebtangan, megsepantun gasi masag dimyung seled. 9 Iniba ye itueng tantung pegmerganen tyu neng tipused na si Onesimo, na ya iba-iba dimyu. Dye in mengabar eset dimyu et ginsan neng neinabu atue.

10 Pegpenglingen kew i Aristarko na nepirisu iba ku, bekeꞌ si Markus na egsa i Bernabe. Binggey ku pemilin dimyu pasal ki Markus, terimanaꞌ myu yaʼt meselusay pegdateng ye esentin. 11 Si Jesus, kilala eset ingarang Justo, na megpemangling gasi dimyu. Telu dye lang itueng mengengandel neng Judio atue na mengeꞌ iba-iba ku megpegkeradya dut pengmilikan et Empuꞌ, naꞌ negmendyaring mengimuyuk ku dye.

12 Pegpenglingen kew gasi et sengkelungsud myu neng si Epapras na mengengeradya i Jesus Kristo. Daran ya pegpenelang sukup eset kenyeng atey na kemyu negmendyaring mepangger, bekeꞌ megmendyaring keterima-terima bekeꞌ tantu na meesipen eset kegeayan et Empuꞌ. 13 Nebiriꞌ ku ne baꞌ enukwan ya sumandal tudyu eset dimyu bekeꞌ eset mengeꞌ iba dye dut lungsud et Laudisia bekeꞌ Hierapolis. 14 Pegpenglingen kew gasi i Demas bekeꞌ itueng pegmerganen tyung mengunguru na si Lukas.

15 Ipenglingaꞌ myu aku dut mengeꞌ ketipusdaʼt lungsud neng Laudisea, ki Nimpa bekeꞌ eset mengeꞌ mengengandel na pemegtingtimung eset benwa ye. 16 Pegkebatsaꞌ myu et surat na itue, ipebatsaꞌiꞌ myu gasi dut mengengandel eset lungsud et Laudisia. Batsaiꞌ myu gasi itueng surat na mawaꞌ et Laudisia. 17 Bekeꞌ buniyak isugiraꞌ myu gasi ki Arkipus na metbes ye itueng bubuwaten na tinerima ye dut Empuꞌ. 18 Aku neng si Pablo, na seriling keremut ku negsurat et pegpangling na itue. Rendemaꞌ myu na aku eset seled pipirisuan. Pegpenelang ku dut Empuꞌ na ingasiꞌ ye meseʼt dimyu.

* 1:1 1:1 apostol - ingin bersen “bibilinan” i Jesus bekeꞌ et Empuꞌ, bekeꞌ sembatung taaw eset ating sempulung duwa bekeꞌ mengeꞌ iba piniliꞌ i Jesus Kristo supaya ipeabar ating Menungang Abar et Empuꞌ dut ginsan taaw atueʼt dunyaꞌ. Sampay, dye in mendyaring mengeꞌ pegibuten et mengeꞌ unang mengengandel i Jesus. Betsaen Roma 1:5; 11:13.

† 1:5 1:5 Menungang Abar - ating abar teyeg et Empuꞌ na pesugiran kityu beꞌ enukwan mekedyari tyu maya menungang sebayaꞌ Kenye.

* 2:8 2:8 meekalan - Orig na Kesuratan: megpeuripen dimyu.

† 2:9 2:9 Betsaen Kolosas 1:19 ginsan et diri et Empuꞌ metektak eset ki Jesus, betsaen gasi Juan 1.

‡ 2:11 2:11 Tuliꞌ tendaꞌ binggey et Empuꞌ dut mengeꞌ tawʼt Judio apang pesebanar na dye in maya pegsulutan dut Empuꞌ. Tiban ne diki ne keilangan Empuꞌ itueng tendaꞌ.

§ 2:15 2:15 meraat neng pegibuten, ingin bersen si Seytan bekeꞌ mengeꞌ mengiibuten ye.

* 2:16 2:16a Sabbat - ingin bersen “Eldew et Kepeternan” dut bebresan et Judio. Sasew dut pemegtimungan dut Kolosas pasal et pegke-legal dut mengeꞌ taaw. Betsaen gasi Roma 14:1-12, bekeꞌ 1 Korinto.

* 3:11 3:11 “taaw kaya pengarat”, dut Griego: “barbaro” etawa “tawʼt Sitian”.

1 Tesalonika

1

2

3

4

5

Unang Surat i Pablo dut mengeꞌ tawʼt

TESALONIKA

Kepurisnan et itueng Surat neng 1 Tesalonika

Maya tantung lungsud eset tampar kilid et dagat pegneranaʼt Tesalonika, itue sakup et Probinsiya et Masedonia, sembatung probinsiya et bangsa neng Roma. Diminuntin si Pablo apang tumagnaꞌ duun sembatung ketimung-timungan et mengeꞌ mengengandel i Jesus Kristo. De Silas bekeꞌ si Timoteo megbebayaꞌ kenye. Segwaꞌ sengkerit neng timpu ga tineteg dye esentin sabab sebarang ibang mengeꞌ saliꞌsaling Judio in minendinan dye pebunayag i Pablo. Indyari pinenempeg dye esentin.

Pegketbes na dye in sempegen, siminusa si Pablo pasal eset mengeꞌ mengengandel esentin. Pegpikiren ye na kaluꞌ seulinen dye kedyeng pegbuwaten, sabab sebarang pemanta kedye eset ating lelegdengan na tantung tiksaen dye banar. Bekeꞌ masi nega kaya ne misan sembatung meibut dye. Atin ne punsabab pineseuliꞌ i Pablo si Timoteo apang mesewran itueng pegbuwaten dye duntin.

Enung kesegyaan i Pablo ganang nekepeuliꞌ ne si Timoteo mewanan duntin bekeꞌ nesewran ye na itueng mengeꞌ mengengandel pelahyun et pegandel misan ne sebarang pemanta kedye in peglahyun peniksaꞌ eset kedye.

Sasat si Pablo dut lungsud et Korinto, ya in negsurat kedye. Tantu banar na pegbentugen ye Empuꞌ eset kedyeng kepuspusaʼt penggiginewanan, kumseg dye apang meglahyun mengengandel na misan enu nega meinabung ketiksaan dye. Sinambag ye gasi kedyeng mengeꞌ keingkutan pasal eset pegpeuliꞌ i Jesus Kristo, bekeꞌ pasal dut baꞌ enukwanen et Empuꞌ biyagen peuliꞌ dut kedyeng lelebngan pegdateng et ating eldew.

Ketulduan et itueng Surat

Penegnaan 1:1

Si Pablo Megbegey et Peseselamat bekeꞌ Pegdayew 1:2—3:13

Pegtulduan Dye i Pablo pasal eset Kedyeng Diring Arat 4:1-12

Ketulduan i Pablo pasal et Pegseuliꞌ i Jesus neng Kristo 4:13—5:11

Si Pablo Pegtulduꞌ et Emuring Induanan 5:12-22

Penelang i Pablo dut Empuꞌ eset mengeꞌ Mengengandel 5:23-24

Emuring Beres bekeꞌ Penektak i Pablo Kedye 5:25-28

1

1 Mawaꞌ kire Pablo, ki Silas bekeꞌ ki Timoteo.

Dut ketimung-timungan et mengeꞌ taaw et lungsud et Tesalonika, dye in nemengandel dut Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ Begerar neng si Jesus Kristo*. Meseʼt dimyu teyen redyikiꞌ bekeꞌ kesenangan.

Kebiyagan bekeꞌ Pegandel et mengeꞌ Taaw dut Lungsud et Tesalonika

2 Daran-peraran kay pegpeselamat dut Empuꞌ pasal et dimyu ginsan, bekeꞌ pegbentuen kay kemyu et damen neng pegpenelangin. 3 Daran kay pegrendemen dut elepan et Empuꞌ Amaꞌ tyu dimyung menungang keradya et pegandel myu. Sampay daran kay pegrendemen dimyung pengsengsaraꞌ, sabab et dimyung pegmergaꞌ dut Empuꞌ, bekeꞌ dimyung mepangger na pegarap dut Begerar tyu, ne si Jesus Kristo, na peguliꞌ ye atuʼt dunyaꞌ. 4 Mengeꞌ ketipusdan, sewd kay ne pegmerganen kew et Empuꞌ, bekeꞌ sewd kay gasi kemyu mengeꞌ piniliꞌ ye. 5 Sabab pineabar kay et dimyu na Menungang Abar, na diki lamang et merugey na bebresan et taaw, temed teyeg et keksegan et Empung Nakem. Bekeꞌ sewd kay ne itue tantung kebenaran mawaꞌ negaʼt Empuꞌ. Kwit tiꞌ pegbeꞌbayaꞌ tyu negaʼt dimyu tiꞌ nebiriꞌ myu baꞌ enukwan arat kay. Binaal kay ginsan dut kenunganan myu. 6 Nesunsunan myu kami bekeꞌ ating Begerar neng si Jesus, misan ne kelang ketiksaan, sabab et tinerima myu Menungang Abar na maya keksanan na binggey et Empung Nakem. 7 Na, negmendyaring sungtuhan kew et ginsan neng megpengandel dut probinsiya et Masedonia bekeꞌ probinsiya et Akaya. 8 Sabab bebresen et Begerar limingkep teyeg dimyu dut mengeꞌ probinsiya et Masedonia bekeꞌ Akaya. Misan diki lang atin, sampay dimyung pegandel nesewran et embe-embe. Angkansa misan diki kay ne megsugid pasal et atin, sewd dye ne. 9 Dye ne pegsugid baꞌ enukwan pegterima myu damen. Pegsugiren dye baꞌ enukwan ne seulinen myu Empuꞌ, teyeg dut pegempuꞌempuen. Na tiban megpenimbahat kew ne dut kebiyag-biyagan naꞌ Empuꞌ banar. 10 Sampay tumagey kew et pegdateng et ating Yegang et Empuꞌ naꞌ si Jesus, teyeg dut langit. Na ya ne in binyag peuliꞌ et Empuꞌ Amaꞌ teyeg dut kepeteyan ye. Na itueng si Jesus gasi tumabang kityu, eset megderateng naꞌ iseg et Empuꞌ dut emuring eldew.

2

Keradya i Pablo dut Lungsud et Tesalonika

1 Mengeꞌ ketipusdan, pegsesewren myu ne, na dameng pemeritaꞌ dimyu maya kepulusan. 2 Sewd myu ne, tagnaꞌ tiꞌ, mura kay natuʼt lungsud et Tesalonika, kami pineliyutan bekeꞌ ininlelew dut lungsud et Pilipos. Segwaꞌ pinebasag et Empuꞌ dameng keksegan, na ipebunayag dimyu Menungang Abar mawaʼt Empuꞌ, misan ne mekansang neng pemelabag. 3 Sabab damen neng pekibisara dimyu, diki lang mawaꞌ dut kerupangan, etawa dut diki sugat etawa pengrurunding. 4 Segwaꞌ megbebres kay bilang mengeꞌ taaw neng tinerima et Empuꞌ, na pepengerapan Menungang Abar et Empuꞌ. Pegbersen kay itue, apang begeyan et kebentugan Empuꞌ, diki lang sabab et taaw. Na Empuꞌ megsesewd et seled pusuꞌ tyu. 5 Sewd myu na kami diki megpesiring-siring et pegbantug, etawa ipetaguꞌ dut bebresan et pegsuaꞌ kay. Sewd itue et Empuꞌ. 6 Diki keinginan kay na pegbantug et mengeꞌ taaw, teyeg dimyu etawa dut misan sinu. 7 Bilang mengeꞌ Apostol* i Jesus Kristo, teyen mekebegat kay dimyu. Segwaꞌ diki egian kay dimyu imbes menunga lang, kami megmendyaring mepengimuyuk samat induꞌ na dut kenyeng mengeꞌ keyegangan. 8 Sabab et kelang pegingin kay dimyu, angkan isinagdaꞌ kay ipemagiꞌ dimyu, diki lang et Menungang Abar et Empuꞌ, baꞌ diki sampay dameng kebiyagan. Sabab nepeingin kew ne banar damen. 9 Tantu banar mekesewran myu mengeꞌ ketipusdan, baꞌ enukwan dameng pegkeradya bekeꞌ keliyutan. Pegkeradya kay gebi sampay eldew, apang diki kay kebegat dut sinu-sinu, sasat kay megpebunayag dimyu pasal et Menungang Abar et Empuꞌ.

10 Kemyu saksiꞌ kay bekeꞌ Empuꞌ, baꞌ enukwan kay nengebiyagan na maya kenunganan. Ketignaan bekeꞌ kaya pegsalaꞌsalaꞌ na pengarat kay dimyu, na mengeꞌ mengengandel i Jesus Kristo. 11 Sabab mekesewran myu ne, baꞌ enukwan pegarat kay dut kede sembatu dimyu. Na samat amaꞌ penginasip ye, dut kenyeng keyegangan. 12 Pepeberiksanan kay kemyu, sampay pegimuyuken bekeꞌ pegtehagen kay na kemyu megpengebiyagan et metignaꞌ, supaya enepan kew et Empuꞌ. Na megayat Ya set dimyu dut seriliꞌ Yeng pengmilikan bekeꞌ ketaasan et Empuꞌ.

13 Daran kay pegpeserungsukuran ating Empuꞌ dut langit, sabab tinerima myu ating beres et Empuꞌ na nepebibit damen, diki samat bebresen et taaw lang, temed ating tantung bebresen et Empuꞌ. Na, sugat atin, itueng bebresan et Empuꞌ na ya ne nengeradya dut dimyung mengeꞌ mengengandel supaya ipetignaꞌ pengebiyagan myu. 14 Sabab kemyu, mengeꞌ ketipusdan, na sumulit dut mengeꞌ mengengandel i Jesus Kristo dut bangsa et Judea. Negsandal kew et keliyutan dut mengeꞌ kebangsa myu, samat keliyutan neng nelebayan et mengeꞌ mengengandel i Jesus dut Judea teyeg et mengeꞌ ibang tawʼt Judio. 15 Na, itueng mengeꞌ tawʼt Judio, nengimatey et Begerar tyu neng si Jesus, bekeꞌ gasi dut mengeꞌ tarus et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ. Megdemikian atin gasi nengdingkar damen peliwan. Megiseg Empuꞌ dut kedye, sampay dye kebanta et ginsan neng mengeꞌ taaw. 16 Peglegesen dye na bengkaen damen neng pegpeabar et Menungang Abar pasal i Jesus dut mengeꞌ bangsa et taaw lein Judio, apang mebawiꞌ teyeg et mengeꞌ salaꞌ dye. Dut itueng mengeꞌ tawʼt Judio, daran-peraran susulu dye pegdugangan kedyeng mengeꞌ salaꞌ, angkansa napet dye ne et kutuk et Empuꞌ.

Gaay i Pablo na Periksanen mengeꞌ Tawʼt Tesalonika

17 Segwaꞌ mengeꞌ ketipusdan, misan diki nekwit na kami neparak dut dimyu, eset bilug lang, temed diki dut pengrendem, riminupuk kay ne laluꞌ. Na gey-gaay kay ne mebiriꞌ kew peuliꞌ, angkansa, sinulayan kay banar dumuntin dimyu. 18 Pegpenperuen kay ne banar na sumurung dut dimyu, lebi ne akung si Pablo kesenung masa ne megparu, segwaꞌ leyd-leyd kay pegbengkaen i Seytan. 19 Na, kemyu banar damen neng keksanan bekeꞌ pengerapen. Indyari ipeabbu kay kemyu dut elepan et Begerar tyu ne si Jesus Kristo, baꞌ ya megpeuliꞌ atuʼt dunyaꞌ. 20 Eꞌ, sugat banar, kemyu dameng kebentugan bekeꞌ keksanan.

3

Pinuliꞌ i Pablo si Timoteo dut Tesalonika

1 Angkansa ganang diki kay ne mesendalan mengrendem, pinegmenunga kay ne petektak atuʼt lungsud et Atinas. 2 Angkansa tinahag kay dimyu si Timoteo na kityung tipused, bekeꞌ mengengeradya et Empuꞌ dut megpebunayag et Menungang Abar tudyu ki Kristo. Tinahag kay gasi ya supaya megpebasag bekeꞌ megpeteger dimyu et dimyung pengandel et Empuꞌ, 3 apang kaya sembatu dimyu mesasew pikiran sabab et mengeꞌ pegsulay na itue. Sewd myu ne gasi subaliꞌ maya ketiksaan dumateng dimyu, sabab atin ne eset pegpanduꞌ tyu. 4 Tantu banar, kwit iba-iba myu nega kami, pegsugiren kay ne lagi na kityu tiksaen. Na atin ne pesi neinabu, asal sewd myu ne. 5 Sabab et itue ganang diki ku ne mesendalan negtahag ku ne ki Timoteo dut dimyu, apang meketuturan daken pasal et dimyung pegandel dut kityung Empuꞌ. Megtelas ne atey ku kaluꞌkaluꞌ nebibit kew ne et menunuksuꞌ i Seytan. Na baꞌ kwantin, meugaraʼt kepulusan eset dameng pinegsenseraan dut dimyu.

Tuturan i Timoteo neng Negpebasag et Seled

6 Segwaꞌ tiban nekepeuliꞌ ne si Timoteo, na maya bibit ye menungang tuturan pasal et dimyung pegandel bekeꞌ pegingin. Tinuturan ye pasal et dimyung pengrendem damen, na ingin-ingin myu na mebiriꞌ kami peuliꞌ. Megdemikian kami kwantin gasi, ingin kay mebiriꞌ kemyu. 7 Angkansa mengeꞌ ketipusdan, misan ne mekansang keliyutan sampay ketiksaan kay, neimuyuk myu kami sabab et dimyung pengandel dut ki Jesus. 8 Samat tiban kiminesan kay ne, sabab nesewran kay ne na mepagen ne pegandel myu, dut Begerar tyu neng si Jesus. 9 Pegserungsukuran kay Empuꞌ pasal et dimyu, sabab et ginsan neng keksanan na nerasa kay, pasal et dimyung pengandel. 10 Pegpenelang kay banar gebi bekeꞌ eldew, na mekitaꞌ kay kemyu peuliꞌ, apang metebangan baꞌ enu nega kekurangan myu pasal et dimyung pengandel.

11 Na tiban turunan teyen damen et kityung Empuꞌ Amaꞌ, bekeꞌ si Jesus neng Begerar tyu na mekerateng kay dut dimyu. 12 Buwaten teyen et Begerar na ipelembuꞌ sampay ipekansang pegingin myu dut kesebeyaan bekeꞌ dut sinu-sinu, tiat pegingin kay dimyu. 13 Pebesagen ye teyen pusuꞌ myu, apang kaya seseweyan dimyu, bekeꞌ mendyaring pasek metignaꞌ kew dut elepan et Empuꞌ Amaꞌ tyu, baꞌ matuꞌ ne Begerar tyung si Jesus kebayaꞌ ginsan neng kenyeng mengeꞌ taaw neng mengengandel kenye.

4

Pebibiyag Supaya Begeyan et Kebentugan Ating Empuꞌ

1 Ketepus-tepusan, mengeꞌ ketipusdan, pegtulduan kay kemyu baꞌ enukwan ipekeksan myu Empuꞌ sasat kew pebibiyag. Na sewd kay ne na pengebiyagan kew kwantin, temed tiban pegengaten bekeꞌ pegtehagen kay dimyu banar dut Begerar neng si Jesus, na buwaten myu lebi neng banar samat kwantin neng menungang pemimiyag. 2 Sewd myu baꞌ enu tinulduꞌ na binggey kay dimyu, pebiyaꞌ et kepegewlaan et kityung Begerar neng si Jesus. 3 Sabab itue kegeayan et Empuꞌ, na kemyu megpeketignaꞌ na megperayuꞌ kew et pekibeis-beis. 4 Na kede sembatu dimyu, na antangan ye kenyeng bilug apang pasek metignaꞌ, sampay mebantug kenyeng pemikiran pasal et pegesawa. 5 Endey ibuten myu meraat neng kenepsuan et bilug, diki samat mengeꞌ arat et mengeꞌ taaw na diki nekekilala et Empuꞌ. 6 Supaya, kaya sembatu dimyu na megkesalaꞌ, etawa mengrunding et tipused ye. Samat pegsugiren sampay peperetiꞌ kay ne dimyu tagnaꞌ, dusaen et Begerar ginsan neng taaw na pemaal et kwantin neng keselaan. 7 Sabab diki tyu piniliꞌ et Empuꞌ supaya megpengebiyagan et meraat, segwaꞌ megpengebiyagan tyu et pasek metignaꞌ. 8 Angkansa, sebarang diki mengandel et itueng tulduꞌ, diki lang taaw pegmendian ye, temed pegmendian ye Empuꞌ, na ya negbegey dimyu et kenyeng Menungang Nakem naꞌ Empuꞌ.

9 Segwaꞌ diki ne subaliꞌ isurat kay nega dimyu pasal et pegingin dut mengeꞌ iba-iba myu neng mengeꞌ mengengandel ki Jesus Kristo, sabab kemyu netulduan ne et Empuꞌ na baꞌ enukwan kew meginginan. 10 Na asal, peginginen myu ginsan neng mengeꞌ mengengandel dut sengkedunyaan et Masedonia. Segwaꞌ teyen pegsewran kay kemyu, mengeꞌ mengengandel na ipelembus myu nega dimyung pegireg et kedye. 11 Etasaꞌ myu megpengebiyagan et kesenangan. Teyumanaꞌ myu keradya myu lang in, bekeꞌ megpeturuꞌ kew et linget supaya ikebiyag myu, samat sinugid kay ne dimyu. 12 Na baꞌ mengandel kew itueng tulduꞌ, eraten kew et mengeꞌ tawʼt kayangga peꞌ mekekilala et kityung Empuꞌ, apang gasi diki myu ipeninged et sebayaꞌ dimyung ikebiyag.

Pegdateng et Begerar si Jesus Kristo

13 Na, kemyung mengeꞌ mengengandel, meingin kay ne iperetiꞌ dimyu pasal et mengeꞌ natey neng mengengandel i Jesus Kristo, apang diki kew rumupuk samat mengeꞌ ibang taaw na kaya pegtetegeyen dye na megbiyag peuliꞌ. 14 Sabab asal inandel tyu ne si Jesus natey bekeꞌ negbiyag peuliꞌ teyeg et kepeteyan. Angkansa inandel tyu na biyagen gasi peuliꞌ et Empuꞌ sebarang mengeꞌ nemematey na maya pengandel dut ki Jesus, apang ipebayaꞌ dut kenyeng pegdateng.

15 Pasal dut bebresen et Begerar tyu si Jesus, pegsugiren kay dimyu: Na, kityu na mengeꞌ netitinda na biyag nega seked et pegdateng et Begerar neng si Jesus, na kityung mengeꞌ biyag, tantu diki keuna dut mengeꞌ nemematey ne na sumusup kenye. 16 Sabab pegineug i Jesus neng Begerar teyeg dut langit, na maya mebasag neng tahag, sampay pengluluwaan et pegibuten et mengeꞌ dereakan et Empuꞌ, sampay megtitingkag neng budyung neng tembuliꞌ et Empuꞌ, pegketbes mengeꞌ mengengandel ki Kristo neng natey ne, dye in unang biyagen sampay iperibuwat teyeg et mengeꞌ lebeng dye. 17 Pegketbes et atin, kityung mengeꞌ biyag nega netitinda, biten gasi peribuwat kebayaꞌ kedye dut kunem, apang susupen Begerar Jesus dut lelengew. Angkansa megkebeꞌbayaꞌ tyu ne et Begerar dut langit, apang mekepengebiyagan tyu ne peuliꞌ et kaya seskeran. 18 Angkansa, megimuyukan kew pebiyaꞌ dut mengeꞌ tulduꞌ na itue.

5

Megpanyap Tyu et Pegdateng et Begerar si Jesus

1 Na, mengeꞌ ketipusdan, diki ne keilangan isurat kay nega dimyu, pasal et timpu bekeꞌ mengeꞌ eldew itueng meinabu neng mengeꞌ indeginis. 2 Sabab sewd myu ne tuꞌ banar, ne ating eldew et pegdateng et Begerar si Jesus, samat pegdateng et menenakew dut gebi. 3 Sasat pegbebresen et mengeꞌ taaw, kwan dye, “Kesenangan tuꞌ bekeꞌ kaya keenu-enu tiban lang,” segwaꞌ kumlat lang dumateng keeriweraan dut kedye bekeꞌ metpuꞌ dye ne. Kumlat lang dumateng keeriweraan samat pegteterman neng megebteng neng libun, bekeꞌ diki dye mepelegyuan. 4 Segwaꞌ kemyu mengeꞌ mengengandel, kaya lang dut kelingban, ingin bersen, kaya kew lang awam et itue. Angkansa itueng eldew na diki kew medingkelatan, samat pegdingkelat et menenakew. 5 Kemyu ginsan antangan ye samat keyegangan et ketlangan, bekeꞌ samat keyegangan et eldew, ingin bersen, kemyu mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ. Diki lang kityu teyeg et gebi, etawa teyeg dut kelingban. 6 Angkansa, endey tyu migaꞌ tiat iba, na megigaꞌ naꞌ awam dye, segwaꞌ megmendyaring panyap tyu sampay diyukup pikiran tyu. 7 Sabab pasal et mengeꞌ megigaꞌ, meraliꞌ gebi pengingigaꞌ dye, bekeꞌ itueng mengeꞌ melelangu, meraliꞌ gasi dut gebi dye meglangu. 8 Segwaꞌ sabab kityu antangan ye samat ingin bersen mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ, teyeg dut eldew, subaliꞌ kityu pateng, pikiraʼt menunga, diki samat mengeꞌ pegiluen neng taaw. Naꞌ mengeꞌ sundalu, pekekes dye lampik et bilug, bekeꞌ besiꞌ neng sepuyuꞌ eset ulu. Kityu gasi samat mengeꞌ sundalu, maya pekekes baꞌ isuub tyu taming neng pegandel et Empuꞌ, bekeꞌ pegingin dut mengeꞌ iba tyu, samat lampik et debdeb, bekeꞌ pegarap et kepuwasan atin samat besiꞌ neng sepuyuꞌ na diki terman. 9 Sabab diki tyu piniliꞌ et Empuꞌ supaya medusa et kenyeng kutuk. Segwaꞌ supaya keterima tyu et kepuwasan punsabab dut kityung pengandel eset Begerar tyung si Jesus Kristo. 10 Natey si Jesus sabab et kityu, apang misan biyag etawa natey tyu, kityu mekepemiyagan peuliꞌ keibut dut kenye pegkaꞌ peuliꞌ ye atuʼt dunyaꞌ. 11 Angkansa meimuyukan kew et tegsembatu bekeꞌ megtabang-tabang, samat pegbuwaten myu ne tiban.

Emuring Pemilin

12 Segwaꞌ tiban pegengaten kay dimyu mengeꞌ ketipusdan neng mengengandel, asiꞌasiꞌ erataꞌ myu mengeꞌ pegsengsaraꞌ dimyu. Na dye piniliꞌ et Begerar apang megpenginuna bekeꞌ ipenginduꞌ dimyu dut pengengandel myu. 13 Esipen myu dye banar et metaas na pegarat, sampay pegmergaꞌ sabab et keradya dye. Megsipegnunga-nunga kew et kemyu-kemyu.

14 Bekeꞌ pegbilinan kay kemyu banar mengeꞌ ketipusdan, na tulduiꞌ myu mengeꞌ meyeyahuꞌ na tehagen dye megkeradya. Ipelesigaaꞌ myu mengeꞌ meleleew. Tebangiꞌ myu sebarang merurungkey dut mengeꞌ kesulayan. Bekeꞌ mendyaring mesandal kew dut ginsan et mengeꞌ taaw. 15 Tentuaꞌ myu, ne kaya meles et meyaat eset mereraat dimyu, segwaꞌ etasen myu ne mendyaring menunga dut semba-sembatu dimyung mengengandel sampay dut ginsan.

16 Keksan kew daran. 17 Megmendyaring mepengnaꞌ kew et pegpenelang. 18 Misan enu meinabu, menunga etawa meyaat, peselematiꞌ myu dut Empuꞌ, sabab atin gay ye, sabab kemyu negmendyaring sembatu dut ki Jesus Kristo.

19 Kasiꞌ myu pegbengkaaꞌ kegeayaʼt Nakem naꞌ Empuꞌ. 20 Kasiꞌ myu pekumbaba mengeꞌ pegpebunayag et beres et Empuꞌ. 21 Segwaꞌ sulayiꞌ myu ginsan et mengeꞌ indeginis bekeꞌ pengpetan baꞌ enu menununga. 22 Pereyuniꞌ myu sebarang dagbes et kereatan.

23 Teyen ating Empuꞌ banar, Empuꞌ neng kesenangan, megmendyaring megpepasek metignaꞌ dimyu banar. Dumaran kew teyen et kaya keseweyan ginsan neng pegketaaw myu; pikiran, kurudua, bekeꞌ bilug, seked dut pegdateng et Begerar tyung si Jesus Kristo. 24 Mebentel Empuꞌ na negtingkag dimyu, bekeꞌ buwaten ye ginsan neng mengeꞌ itueng keeratan myu.

25 Mengeꞌ ketipusdan, ipenelangaꞌ myu teyen daran kami.

26 Penglingaꞌ myu ginsaʼt mengeꞌ mengengandel uyun et arat tyu.

27 Pegtehagen ku dimyu dut elepan et Begerar na betsaan myu itueng Kesuratan dut ginsan neng mengeꞌ mengengandel i Jesus.

28 Redyikiꞌ et Begerar tyung si Jesus Kristo dumateng teyen dimyu.

* 1:1 1:1 Kristo - Ating piniliꞌ et Empuꞌ Banar supaya pemegbeg atuʼt dunyaꞌ kaya seskeran.

* 2:7 2:7 Apostol - Sembatung taaw megiba-iba ki Jesus dut atin masa ye, sampay iperetiꞌ dut ibang taaw sabab et Menungang Abar pasal i Jesus. Dut Griego, sembatung daaken, sembatung taaw ipineraak sabab et abar.

2 Tesalonika

1

2

3

Ikeruwang Surat i Pablo dut mengeꞌ tawʼt

TESALONIKA

Kepurisnan et itueng Surat neng 2 Tesalonika

Ganang neterima et mengeꞌ mengengandel itueng unang surat i Pablo dut lungsud et Tesalonika, sebarang ibang mengengandel diki meretian dye nebres i Pablo tiꞌ eset pasal dut pegpeuliꞌ megtuy i Jesus in. Lein ne kedyeng nepikiran, gay dye mebiyanan dye ne kenyeng pegpeuliꞌ. Indyari enu itueng kedyeng binwat? Imbes “megkeradya”, kaya dye ne nemuwat et misan enung bubuwaten, nemenagey dye ne lang et pegdateng i Jesus.

Ganang nesewran itue i Pablo, atin ne punsabab megtuy ya negsurat dut kedye gasi peuliꞌ, sinugid ye kedye na lein kwantin nepikiran dye in. Sinugid ye kedye na mura megpeuliꞌ si Jesus Kristo, atin ne si Anti-Kristo neng si Seytan na sembatung kesagkaꞌ ki Kristo keilangan ne dumateng. Itueng Anti-Kristo in, tiksaen ye taaw ginsang dunyaꞌ, dut sebarang lein mengengandel bekeꞌ memuwat et kereatan.

Si Pablo penggayat kedye na inunganen mengebiyagan dye sampay buwaten et menunga eset mengeꞌ ibang taaw. Ya negpepangger kedye ne na megsandal misan enu negang ketiksaan dye. Ya negsugid kedye na Empuꞌ mene meles dut sebarang pemuwat kedye et ketiksaan tiban.

Ketulduan et itueng Surat

Penegnaan 1:1-2

Pegpepeselamat bekeꞌ Pegpenelang i Pablo 1:3-12

Taaw neng Menunungsang dut Empuꞌ bekeꞌ Pasal et Anti-Kristo 2:1-12

Mengeꞌ Tawʼt Tesalonika Piniliꞌ supaya Mebawiꞌ 2:13-17

Angat supaya Ipenelang et mengeꞌ Mengengandel si Pablo 3:1-5

Subaliꞌ Tyu Megkeradya 3:6-15

Penimpusan neng Pegpangling, Emuring penektak 3:16-18

1

1 Mawaꞌ kire Pablo, ki Silas bekeꞌ ki Timoteo, dut mengeꞌ mengengandel et lungsud et Tesalonika, dye in mengeꞌ ginerar et Empuꞌ Amaꞌ tyu, sampay Begerar tyung si Jesus Kristo.

2 Redyikiꞌ sampay kesenangan dumateng dimyu teyeg dut Empuꞌ Amaꞌ, sampay Begerar tyung si Jesus Kristo.

Pegpepeselamat bekeꞌ Pegpenelang

3 Subaliꞌ daran kay megpeselamat dut Empuꞌ, pasal et dimyu mengeꞌ ketipusdan. Sabab dimyung pegandel ki Jesus pereklaꞌ neng pereklaaꞌ, megdemikian pasal dimyung pegireg dut kede sembatu pereklaaꞌ myu gasi. 4 Angkansa pegbenbentugen gasi kemyu dut ibang mengeꞌ titimungan et mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ, pasal et dimyung kepenggeran bekeꞌ pegandel et Empuꞌ, sampay pegsandal myu et mengeꞌ ketiksaan.

5 Ginsaʼt itue sembatung upama et Empuꞌ, dut kenyeng metignaꞌ na arat, sabab usalen ye itueng mengeꞌ ketiksaan myu apang teupen kew dut seled pengmilikan ye. 6 Empuꞌ metignaꞌ banar. Itangeꞌ ye sebarang megpeniksaꞌ dimyu, tiksaen ye gasi. 7 Tebangan ye kemyu et dimyung keliyutan, kwantin gasi damen. Meinabu itue, baꞌ nebunayag ne mawaꞌ dut langit ating Begerar neng si Jesus. Megiibut mengeꞌ kekinsegan yeng mengeꞌ dereakan et Empuꞌ. 8 Dumateng si Jesus megbibit et megdedleg na apuy, supaya dusaen ye sebarang diki megkilala et Empuꞌ, bekeꞌ mengeꞌ kaya megterima et Menungang Abar, pasal et kityung Begerar na si Jesus Kristo. 9 Dusaen dye et kaya seskeran neng kebinesanan, bekeꞌ diki dye meterima dut elepan et Empuꞌ neng Begerar. Sampay meparak dye eset ketaasan et kenyeng keksegan. 10 Meinabu dut eldew na si Jesus peuliꞌ atue, bentugen sampay deyewen ya et kenyeng mengeꞌ piniliꞌ et mengeꞌ mengengandel ye. Kemyu pelelamud gasi sentin, sabab nengandel kew et pesebanar kay dimyu pasal ki Jesus.

11 Angkansa, megpenelang kay daran dut Empuꞌ pasal et dimyu, apang teupen kew dut mengengandel et Empuꞌ na piniliꞌ ye. Sabab dut kenyeng kepengdyarian, teyen metuman ginsan neng mengeꞌ menungang keinginan myu bekeꞌ ginsan neng buwat teyeg et dimyung pegandel ki Jesus. 12 Itue pegpenelang kay, supaya megmendyaring igbey myu kebentugan dut ating ingaran et Begerar tyung si Jesus. Megdemikian gasi ya memgey dimyu et kewasa sabab kemyu mengeꞌ mengengandel ye. Meinabu itue sabab et redyikiꞌ et Empuꞌ tyu bekeꞌ si Jesus Kristo neng Begerar dut dimyu.

2

Taaw neng Menunungsang dut Empuꞌ

1 Na, pasal et pegatuꞌ et kityung Begerar na si Jesus Kristo, bekeꞌ pegtimung-timung ye et kityu dut kenye. Megpengasiꞌasiꞌ kay dimyu, mengeꞌ mengengandel, itue mengeꞌ ketulduan kay: 2 Na, kas kew medingkelatan megtuy pasal et mengeꞌ pegpepebunayag sugid, nepeuliꞌ ne ating Begerar neng si Jesus Kristo apang ukumen ye mengeꞌ tawʼt dunyaꞌ. Endey endelen itueng mengeꞌ pegpepebunayag, misan pebiyaꞌ Empung Nakem, etawa susugiren, etawa surat samat teyeg damen. 3 Kas kew ne megpebibit-bibit et sinu-sinu et enu-enu neng susugiren, sabab atin neng eldew et Begerar ingga peꞌ matuꞌ. Subaliꞌ meinabu mena mengeꞌ taaw mesungal dut Empuꞌ bekeꞌ nebunayag ating taaw neng menunungsang, pesungduan et kebinesanan dut Narkaꞌ. 4 Pegetuanan ye ginsan neng pasal dut pegngeranen naꞌ Empuꞌ etawa Ya ne na pegpengempuen. Pepetaas ye kenyeng diri, megarung ating taaw na menunungsang dut benwa pengempuan naꞌ Templo et Empuꞌ Banar bekeꞌ megsugid na ya ne ating Empuꞌ Banar teyeg dut langit.

5 Kaya be mekerendeman myu, na sasat sentin ku nega et dimyu, diki be takuꞌ nesugid ku na lagi itueng indeginis? 6 Segwaꞌ tiban sewd myu baꞌ sinu megpemangkaꞌ kenye, apang mepebunayag ya et sugat na timpu ye. 7 Sabab atin meraat-reatan na taaw na pegetuwanan dut Empuꞌ megkekeradya ne et taguꞌ, sabab diki mekedyari ya megbunayag. Sabab daran ya pegbengkaen seked ating megbebangkaꞌ* kayangga peꞌ pegugaren. 8 Temed pegketbes inugad ne megbebangkaꞌ, ating taaw neng menunungsang mebunayag ne. Naꞌ, leyd ne tiꞌ dut pegdateng i Jesus, imeteyen ating taaw neng menunungsang et usbuʼt ginawa et babaꞌ et Begerar na si Jesus Kristo, sampay binesanen ya et benyar et kenyeng pegdateng.

9 Ating pegatuꞌ et taaw neng menunungsang ula-ula i Seytan na mebunayag et ginsaʼt ginis neng keksegan, bekeꞌ mengeꞌ pengrunding na tendaꞌ bekeꞌ mekeliluꞌ-liluꞌ apang rundingen ye mengeꞌ tawʼt dunyaꞌ. 10 Kwantin gasi usalen ye ginsan neng keginisan neng rundingan neng keraatan dut mengeꞌ mebinasa dut Narkaꞌ. Mebinasa dye sabab minendian dye ne na inginen keberbenaran pasal ki Jesus, na teyen kebawiꞌ kedye. 11 Angkansa pineretengan dye et Empuꞌ et kependyarian et pegsungal, supaya mepeandel dye dut keembutan, 12 apang ginsan dye medusaan, sebarang diki mengandel et keberbenaran et Empuꞌ, segwaꞌ neinginan dye ating kebelingkegan.

Mengeꞌ Tawʼt Tesalonika Piniliꞌ supaya Mebawiꞌ

13 Mengeꞌ mengengandel neng pegmerganen et Begerar neng si Jesus, subaliꞌ kay daran megpeselamat dut Empuꞌ, pasal et dimyu. Sabab nekeuna ne lagi mura ginuna et Empuꞌ dunyaꞌ, piniliꞌ kew ne et Empuꞌ supaya mebawiꞌ. Nebawiꞌ kew punsabab dut keksegaʼt Nakem et Empuꞌ neng negpepasek metignaꞌ dut dimyu bekeꞌ et pegandel myu et keberbenaran pasal i Jesus Kristo. 14 Tiningkag kew et Empuꞌ apang mebawiꞌ pebiyaꞌ ating Menungang Abar neng ipegtutulduꞌ kay dimyu pasal ki Jesus, apang mekebagiꞌ kew dut kebentugan et Begerar tyu naꞌ si Jesus Kristo. 15 Angkansa, megpekepangger kew banar dut pegandel myu, mengeꞌ mengengandel, bekeꞌ keptiꞌ myu mengeꞌ pegtutulduꞌ kay dimyu, misan dut surat etawa dut bebresan mene.

16-17 Na, pegmergaꞌ kityu et Empuꞌ Amaꞌ tyu, bekeꞌ sabab et kasi ye maya megpengimuyuk et atey tyu kaya seskeran, sampay negey banar kityu et menungang pegarap mawaꞌ kenye. Buwaten teyen et Empuꞌ Amaꞌ tyu bekeꞌ kityung Begerar na si Jesus Kristo atey myu mepagen bekeꞌ ipebasag kew apang megkeradya sampay megberes et menunga.

3

Angat Supaya Ipenelang et mengeꞌ Mengengandel si Pablo

1 Ketepus-tepusan, mengeꞌ mengengandel, ipenelangaꞌ myu kami supaya lumkep sekaliꞌ bebresen et Begerar, bekeꞌ kilelanen samat neinabu ne dimyu. 2 Ipenelang myu gasi kami, na irayuꞌ dut mengeꞌ keremut et mereraat neng taaw, sabab diki ginsan maya pegandel dut Menungang Abar i Jesus.

3 Segwaꞌ mebentel banar Begerar na Empuꞌ, na ipeteteg sampay timuruen ye kemyu dut ki Seytan. 4 Sabab eset Begerar na Empuꞌ kelaꞌ pegandel kay dimyu, na pegbuwaten myu tiban bekeꞌ pegbuwaten myu daran ginsan neng pegdaak kay dimyu.

5 Dundunen kew teyen et Begerar surung dut pegmergaꞌ et Empuꞌ, bekeꞌ kepengnaan dut ki Jesus Kristo.

Subaliꞌ Tyu Megkeradya

6 Pegdaak kay dimyu, mengeꞌ mengengandel, dut ingaran et Begerar na si Jesus Kristo, na pereyuniꞌ myu mengeꞌ sinu-sinu na mengengandel na meyeyahuꞌ, bekeꞌ diki megpengebiyagan samat ipegbilin kay dimyu neng neterima myu. 7 Sabab kemyu, sewd myu ne, baꞌ enukwan myu sunuren ating mengeꞌ suntuhan kay. Diki kay nengyahuꞌ kwit iba myu nega kami. 8 Etawa diki ne nengaan kay et kinung mengeꞌ kekanen na diki kay pegbeyaran. Lyu et ginsan pegkeradya kay eldew bekeꞌ gebi, pegkeradya bekeꞌ pegpeturuꞌ kay et linget, supaya diki kay kebegat dut sinu-sinu. 9 Mekedyari kami keteew et tabang myu, sabab maya arat etawa saraꞌ kay buwaten atin, temed mendiꞌ kay, supaya begeyan kew et sungtuhan na apang sunsunen myu. 10 Sabab misan esen kay nega et dimyu, sinugid kay dimyu itueng bebresen. “Baꞌ sinu diki megkeradya, endey myu lang pekanen.”

11 Sabab mekebaran kay na maya dut dimyu meyahuꞌ, kaya mepengnaꞌ; segwaꞌ epenglimut lang et sebayaꞌ ye. 12 Eset ingaran et Begerar na si Jesus Kristo, pegtehagen kay banar itueng mengeꞌ taaw, dyangan dye kelinimuten, segwaꞌ megkeradya dye lang banar, supaya maya meisian dye et kedyeng pengebiyagan.

13 Peginduan kay dimyu, mengeꞌ mengengandel, kas kew pengahaꞌ memaal et menunga. 14 Indanan myu sebarang mengeꞌ taaw na mendiꞌ mibut et mengeꞌ penektak kay et surat na itue. Pereyuniꞌ myu apang memeglelew dye. 15 Segwaꞌ kasiꞌ myu ipentangaꞌ na kebanta, imbes ipentangaꞌ na ya tipused nega.

Penimpusan neng Pegpangling

16 Na tiban Begerar et kesenangan, teyen megbegey dimyu et kesenangan et ginsan neng timpu, sampay ginsan neng meinabu. Empuꞌ teyen meseʼt dimyu ginsan.

17 Aku neng si Pablo, na sumurat dimyu et pegpangling ne itue. Itue e daken neng pirmaꞌ dut ginsaʼt surat ku. Kwantin ku baꞌ aku sumurat.

18 Redyikiꞌ et kityung Begerar na si Jesus Kristo meseʼt dimyu ginsan.

* 2:7 2:7 “Ating megbebangkaꞌ”, retian ye si Empung Nakem.

1 Timoteo

1

2

3

4

5

6

Unang Surat i Pablo ki

TIMOTEO

Kepurisnan et Unang Surat ki Timoteo

Si Timoteo na sembatung subur neng tawʼt Asia Menor na mengingibut i Kristo. Tawʼt Griego amaꞌ ye bekeꞌ tawʼt Judio induꞌ ye. Ya nantang et ketabang i Pablo pasal et pegpeabar et Menungang Abar pasal ki Jesus Kristo. Pasal et unang surat i Pablo ki Timoteo, maya telung mergaꞌ neng pesalan et pegtuturanen.

Una, maya pepeamay-amay pasal et diki sugat neng ketulduan dut ketingtimungan et mengengandel, samat diki pegkaan et senung ginis neng kekanen bekeꞌ diki pegeesawa.

Dut seled surat gasi, maya mengeꞌ pemilin pasal et pegmilik bekeꞌ pegempuꞌ dut seled ketingtimungan et mengengandel, sampay pegantang dut arat pengeraten et mengeꞌ pegibuten bekeꞌ mengeꞌ pinesukuan dut ketingtimungan et mengengandel.

Dut emurian, ininduan i Pablo si Timoteo na megmendyaring menungang mengsusukuꞌ i Kristo bekeꞌ pinerendeman pasal peglingew dut mengeꞌ ibang-ibang pemegtimungan neng saliꞌ yeng mengengandel.

Ketulduan et itueng Surat

Ketegnaan et Surat 1:1-2

Penglaang pasal et Diki Banar neng Tulduꞌ 1:3-11

Negpeselamat si Pablo dut Empuꞌ Sabab et Redyikiꞌ Ye 1:12-20

Pemilin dut mengeꞌ Mengengandel bekeꞌ Pegibuten Dye 2:1—3:16

Pemilin ki Timoteo pasal et Mengsukuꞌ Ye ki Kristo 4:1-16

Pemilin Pasal et leing-leing Taaw dut Pengempuan 5:1—6:2

Dye in Menulduꞌ et Keembutan 6:3-10

Emuring Pemilin i Pablo ki Timoteo 6:11-21

1

Dut ki Timoteo,

1 Aku na si Pablo neng apostol, ingin bersen bibilinan i Jesus Kristo kuyun dut daak et Empuꞌ neng Mememawiꞌ tyu bekeꞌ si Jesus Kristo neng pegarap tyu.

2 Dut ki Timoteo neng tantu ku naꞌ yegang dut pengandel. Meseʼt dimu teyen redyikiꞌ, ingasiꞌ, bekeꞌ kesenangan mawaꞌ dut Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ ki Jesus Kristo neng Begerar tyu.

Penglaang pasal et Diki Banar neng Tulduꞌ

3 Samat inangat ku dimu ganang pesusurung ku dut probinsiya et Masedonia, gay ku ne peterna ke dut lungsud et Epeso sabab maya senung taaw duntin penulduꞌ et diki kebenaran neng tulduꞌ. Leangaꞌ dye et pasal kedyeng pegkeredyanen neng samat atin. 4 Sugiriꞌ dye gasi na endey ne mengusibaꞌ dye timpu dye pasal lang et mengeꞌ tutultulen, bekeꞌ diki metimpus-timpus sugsugan et mengeꞌ pinengkatan. Pegmewanan lang itue et pegdawa-dawa bekeꞌ diki meketabang eset keradya et Empuꞌ na atin mekilala Ya pebiyaꞌ et pengandel. 5 Tudyuꞌ et itueng pemilin kay apang maya ne ginsan dye neng pengandel ki Jesus pegmergaꞌ na mewanan dut menungang atey seled, menunga neng penedseled, bekeꞌ mebentel neng pengandel. 6 Maya senung taaw timinelikud et itueng ginis bekeꞌ nepekilamud-lamud ne dut kaya guna neng pegsagkaꞌsagkaꞌ. 7 Ireg dye megmendyaring menunulduꞌ et Keseraan et Empuꞌ, segwaꞌ diki dye gasi mekeretian pasal et diring pegsusugiren dye etawa pasal ating mengeꞌ keginisan neng pegpeniyegan na meget ipegtulduꞌ dye.

8 Sewd tyu ne gasi ating Keseraan menunga baꞌ pegusalen et sugat. 9 Rendemen tyu diki binwat ating Keseraan apang dut menunungang mengeꞌ taaw, erapun ga apang dut mengeꞌ memegsungsang et saraꞌ, mengeꞌ pemengatu, dut mengeꞌ mendiꞌ kumilala dut Empuꞌ bekeꞌ mengeꞌ mekeselaan, dut mengeꞌ kaya meginayen dut pasek ketignaan bekeꞌ kaya egama, dut mengeꞌ pemengimatey et amaꞌ bekeꞌ induꞌ dye, bekeꞌ mengeꞌ memematey et taaw. 10 Ating Keseraan binwat gasi sabab dut meiregen et pegpekibeis, mengeꞌ kelelekian neng pepekibeis saliꞌsaliꞌ dyeng mengeꞌ kelelekian, mengeꞌ menenakew et taaw ampaꞌ peuripenen, mengeꞌ membut, mengeꞌ membut neng saksiꞌ, bekeꞌ dut enu nega megsungsang dut sugat naꞌ tulduꞌ. 11 Ating tulduꞌ naꞌ kuyun dut bantug neng Menungang Abar. Itueng ketulduꞌan mawaꞌ dut mesinukuren naꞌ Empuꞌ neng pinesukuꞌ daken supaya ipebunayag ku.

Negpeselamat i Pablo sabab et Ingasiꞌ et Empuꞌ

12 Megpeselematan ku dut ki Jesus Kristo neng Begerar tyu, na negey daken et basag sabab et itueng keradya, sabab inantang Ye neꞌ meandel ku bekeꞌ piniliꞌ Ye na aku mengsusukuꞌ Ye. 13 Piniliꞌ ye aku misan peꞌ nekeuna tiꞌ pemusung ku Kenye. Lyu atue pegraaten sampay peginlelewen ku mengeꞌ mengengandel Ye. Segwaꞌ misan ne kwantin pegbuwaten ku, iningesinan nega aku et Empuꞌ sabab diki ku pegsesewren daken neng pegbuwaten kwit tiꞌ. Ingga peꞌ nengandel ku Kenye. 14 Neglebi-lebi redyikiꞌ et kityung Begerar daken, sabab binggey Ye daken pengandel bekeꞌ pegmergaꞌ na eset Kenye sampay mengeꞌ sebayaꞌ ku sabab et pepekisembatu tyu ki Jesus Kristo.

15 Atue e sembatung ketulduan na keberbenaran neng mepatut terimanen et ginsan, na si Jesus Kristo nepeatue et dunyaꞌ supaya puwasen sebarang mekeselaan. Na atin aku ating pinekemeraat et ginsan. 16 Segwaꞌ iningesinan aku et Empuꞌ supaya pasal et meinabu daken, ipebiriꞌ i Jesus Kristo pasal pegsandal Ye neng kaya kepuspusan, misan ne daken neng pinekemeraat et ginsan neng mekeselaan. Nekepuwasan ku na megmendyaring sungtuhan itue et sebarang mengengandel Kenye sampay begeyan Ye et biyag na kaya seskeran. 17 Angkansa peguntebien bekeꞌ bentugen et kaya seskeran ating sembatung Empuꞌ. Ya in Surutan neng kaya seskeran, kaya kepeteyan, bekeꞌ kaya mekebiriꞌ. Amen.

18 Timoteo yegang ku, ipemilin ku rimu na ipegtulduꞌ dut mengeꞌ taaw itueng mengeꞌ ginis na sinugid ku rimu, kuyun dut nekwit neng penarus pasal dimu. Pasal itueng penarus, itue e teyen megpeksan dimu pasal et dimung pekikiatu sagkaꞌ ginsan neng keraatan. 19 Naꞌ, dut pekikiatu mu, daran keptiꞌ mu banar dimung pengandel, bekeꞌ melinas naꞌ penedseled. Maya mengeꞌ taaw na kaya megibut et kedyeng penedseled, angkan sabab et itue inusibaꞌ dye kedyeng pengandel. 20 Nekeibut atue de Himeneo bekeꞌ Alejandro, ibinggey ku ne dye ki Seytan, supaya metulduan na diki ne meres et sagkaꞌ dut Empuꞌ.

2

Megpengempuꞌ dut Ketingtimungan et mengeꞌ Mengengandel

1 Angkansa, una et ginsan, pegtewen ku dimu na mengangat tyu dut Empuꞌ ating mengeꞌ keilangan et ginsaʼt taaw, bekeꞌ ipenelang tyu gasi pasal et mengeꞌ keilangan dye, bekeꞌ peseselamat dut Empuꞌ sabab et nebuwat Ye dut ginsaʼt mengeꞌ taaw. 2 Ipenelang tyu gasi pasal et mengeꞌ surutan bekeꞌ ginsaʼt pegibuten, supaya mekepengebiyagan tyu et kaya sasew bekeꞌ mesanang, bekeꞌ metanam dut pasek ketignaan sampay mepengendelan eset ginsaʼt ebiaꞌ. 3 Menunga baꞌ menelangin tyu samat itue bekeꞌ kekeenep dut Empuꞌ neng Mememawiꞌ tyu. 4 Na meireg Ya mebawiꞌ ginsaʼt taaw bekeꞌ mekikilala dut keberbenaran. 5 Sabab sembebatu ga Empuꞌ, bekeꞌ sembebatu gasi pepetngaꞌ dut Empuꞌ bekeꞌ taaw, ating taaw neng si Jesus Kristo. 6 Pinegsimayaꞌ i Jesus Kenyeng biyag sepantun kelekatan apang ipemuwas et ginsan. Ating pesebanar neng nebunayag i Empuꞌ, na meinabu dut sugat ne timpu. 7 Angkan sabab et itue, aku piniliꞌ na mengengabar bekeꞌ apostol apang penulduꞌ et pegandel bekeꞌ kebebenaran dut mengeꞌ tawʼt lein Judio. Pegsusugid ku kebenaran, diki ku pengembut.

8 Ingin ku ne dut ginsaʼt ketingtimungan dut ginsaʼt eensanan, na mengeꞌ kelelekian na pasek metignaꞌ megperibuwat et keremut dut pegpenelang, mengeꞌ kelelekian kaya iseg etawa kesagkaꞌ.

9 Ingin ku gasi mengeꞌ kelilibunan endey pebiꞌbiriꞌ eset diriꞌ dye, imbes megbadyuꞌ et meatur, sereng neng pinekayan, sampay diki nekesulapid buek. Sampay diki megpepakay et bulawan etawa buligaꞌ, etawa pegbadyuꞌ et mengeꞌ memeargaꞌ. 10 Erapun pegbadyuꞌ dye et menunungang buwat, atin ne kedyeng manis ne teup dut mengeꞌ kelilibunan baꞌ sugiren dye mengempuꞌ dye dut Empuꞌ. 11 Mengeꞌ kelilibunan subaliꞌ pepetimemes baꞌ timpuʼt peganad bekeꞌ lulus pesakup. 12 Diki ku pegtugutan menulduꞌ sebarang mengeꞌ kelilibunan, etawa menginuna dut mengeꞌ kelelekian. Keilangan dye pepetimemes ganang megtingtimung kew neꞌ bilang ketingtimungan. 13 Sabab ganang ginuna et Empuꞌ taaw, si Adan key binuwat meguna, mura si Eba. 14 Bekeꞌ diki si Adan unang nerundingan i Seytan, erapun ga libun key nerundingan bekeꞌ negmendyaring mekeselaan dut Empuꞌ. 15 Segwaꞌ gasi mebawiꞌ mengeꞌ kelilibunan mapet megyegang, baꞌ dye megpelahyun et pegandel, bekeꞌ pegmergaꞌ eset mengeꞌ sebayaꞌ, sampay pasek metignaꞌ, na maya menungang arat.

3

Mengeꞌ Pegibuten bekeꞌ Menenabang eset Ketingtimungan et mengeꞌ Mengengandel

1 Banar itueng pegsugiren, kwan, Sebarang meingin et pengibuten et mengeꞌ mengengandel, atin meireg et menungang keradya. 2 Angkansa, ating pegibuten et mengeꞌ mengengandel keilangan kaya kebubulilian kenye, sembebatu ga esawa, kaya eripuruen, meꞌeteng et diriꞌ ye, mekesayu, masip et mengeꞌ mengungumbaley, sampay mekesewd menulduꞌ. 3 Kaya ya meireg et mekelelangu, kaya meininiten erapun metemen, kaya mebinanta, etawa kaya mesuaꞌ et pirak. 4 Keilangan mekesewd begbegan ye et menunga et kenyeng keusbaan, mibut kenye mengeꞌ keyegangan ye sampay kesewd dye menguntabiꞌ kenye. 5 Baꞌ kaya mekesewd begbegan ye et menunga dut seled binenwa ye, enukwanen ye pengpetan et mesayu ating ketingtimungan et mengengandel et Empuꞌ? 6 Keilangan ya diki bebeguen lang naꞌ mengengandel, sabab kaluꞌ ya megpedalu-dalu indyari ya meukuman, samat neinabu ki Seytan. 7 Sampay gasi, keilangan ya pegkilelanen et mengeꞌ diki mengengandel, supaya ya diki mebulili bekeꞌ diki meregdag dut baweg i Seytan.

Mengeꞌ Keilangan et Kebtangan et Menenabang dut Ketingtimungan

8 Megdemikian gasi mengeꞌ diakono*, ingin bersen mengeꞌ menenabang et mengeꞌ mengengandel, keilangan mengeꞌ taaw neng pegkilelanen, mebentel et ginsan neng pegsugiren ye, kaya meininumen et mekansang mekelelangu, bekeꞌ kaya mesuaꞌ et pirak. 9 Keilangan pengpetan dye et meget mengeꞌ mererarem neng keberbenaran et pegandel na maya menungang penedseled. 10 Naꞌ keilangan gasi ne mesulayen dye mena, bekeꞌ baꞌ kaya mebirinan et kebulilian, tugutan na dye sumukuꞌ bilang mengeꞌ menenabang. 11 Megdemikian gasi kedyeng mengeꞌ esawa, keilangan mengeꞌ libun neng pegkilelanen, kaya melinimuten, erapun metemen, bekeꞌ mepengerapan et ginsaʼt ginis. 12 Sebarang menenabang keilangan esawa et sembebatu lang neng libun, mekesewd mibit et kenyeng mengeꞌ keyegangan bekeꞌ dut ginsaʼt seled binenwa ye. 13 Sebarang megsukuꞌ et mebentel bilang menenabang, atin mekepulus et menungang kepentangan bekeꞌ maya tuwakal apang meketantu et kedyeng pegandel ki Jesus Kristo.

Ating Kelang Keteguan Pebunayag et Empuꞌ

14 Megarap ku teyen na mekerateng sentin sekaliꞌ, segwaꞌ ipegsusurat ku dimu itueng mengeꞌ pemilin na itue e, 15 supaya baꞌ misan diki ku mekerateng sekaliꞌ, mesewran mu na baꞌ enu keilangan pegeraten et kede sembatu dut seled sengkebinenwa et Empuꞌ, na itue ketingtimungan et mengengandel et biyag naꞌ Empuꞌ. Na itueng mengeꞌ mengengandel peinegerap et Empuꞌ itueng mengeꞌ keberbenaran neng tulduꞌ Ye apang ipetulduꞌ et menunga bekeꞌ kaya pindaꞌ. 16 Kaya pegalang-alang na mergaꞌ ating pegandel tyu pasal ki Jesus Kristo. Atin keteguan na kaya pinebunayag et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ, temed tiban tuꞌ, pinebunayag et Empuꞌ kityu itueng mengeꞌ keberbenaran:

Ya, Ating Empuꞌ banar negpeketaaw eset ki Jesus,

bekeꞌ pinesebenaran et Nakem et Empuꞌ,

nebiriꞌ Ya et mengeꞌ dereakan et Empuꞌ,

itinulduꞌ Ya dut mengeꞌ tawʼt mengeꞌ bangsa,

inandel Ya et mengeꞌ tawʼt sengkedunyaan,

bekeꞌ pineribuwat Ya dut ketaasan eset langit.

4

Mengeꞌ Pemilin ki Timoteo pasal et Mengengembut neng Menunulduꞌ

1 Metlang pegsugiren et Nakem et Empuꞌ na dut emuring eldew, mengeꞌ iba tumelikud dut pengandel dye, bekeꞌ mibut dye dut mengengalam neng diwata bekeꞌ tulduꞌ et mengeꞌ dereakan i Seytan. 2 Ating mengeꞌ tulduꞌ mawaꞌ dut mengeꞌ taaw neng pebiriꞌbiriꞌ bekeꞌ meembut, na kedyeng penedseled merungkat ne, samat minerkaan et besiꞌ neng megbebaga. 3 Pegleangen dye mengeꞌ taaw mengesawa, bekeꞌ pegtehagen dye na diki mengaan neng senung ginis neng pegkaan, pegkaan neng pinendyari et Empuꞌ supaya terimanen bekeꞌ pengaan na maya peseselamat et mengeꞌ mengengandel bekeꞌ nekekilala dut keberbenaran. 4 Sabab ginsaʼt pinendyari et Empuꞌ atin menunga, bekeꞌ diki mepesunguan. Erapun ginsan pegterimanen et maya peseselamat, 5 sabab atin inantang pasek metignaꞌ pebiyaꞌ et beres et Empuꞌ bekeꞌ penelang.

Ating Menungang Memegsukuꞌ i Jesus Kristo

6 Baꞌ itulduꞌ mu itueng pemilin ku dut mengeꞌ sebayaꞌ myu neng mengengandel, ikew mempantun et menungang memegsukuꞌ i Jesus Kristo. Masi ke pepesangdan dut keberbenaran et pengandel tyu, bekeꞌ sukup na tulduꞌ na dimung pegiibuten. 7 Kasiꞌ pegelulaiꞌ eldew mu pasal et kaya kepuspulusan et mengeꞌ susugiren bekeꞌ mengeꞌ ketuturanan et mengeꞌ kegunggurangan na diki pasal et Empuꞌ. Erapun, pegenariꞌ pasal et pasek ketignaan neng pengebiyagan. 8 Maya senung-senung kegunaan mengguna-guna et bilug, segwaꞌ lebing kegunaan enaran ating pasek ketignaan, sabab itue maya kepulusan dut ginsan neng ginis. Pegenaren, maya atin tinangeꞌ et kepulusan dut biyag na tiban e, bekeꞌ dut biyag na megderateng dut langit. 9 Itue e mearap neng pegsugiren na keilangan terimanen banar et ginsan. 10 Angkan sabab et itue, kityu megtuyuꞌ bekeꞌ pegsengsaraꞌ, na ating puun et arap tyu ne dut Empuꞌ naꞌ biyag, na Ya Mememawiꞌ et ginsaʼt mengeꞌ taaw, lebi ne dut mengeꞌ mengengandel.

11 Ipengdaakaꞌ bekeꞌ itulduaꞌ itueng mengeꞌ keginisan. 12 Kasiꞌ pesariꞌ na inlelewen ke et sinu-sinu pasal et dimung kesuburan. Segwaꞌ keilangan ne ikew mendyaring sungtuhan ke et mengeꞌ mengengandel dut bebresan mu, dut pengebiyagan mu, dut pegmergaꞌ mu, dut pengandel bekeꞌ pasek ketignaan mu. 13 Seked aku dumateng, megtuyuꞌ ke megbatsaꞌ et Kesuratan dut kineldaman, dut pengengabar bekeꞌ dut pegtutulduꞌ. 14 Kasiꞌ pesariꞌ ating begey mawaʼt Nakem et Empuꞌ neng kesesewran dimu kuyun dut pebunayag et tarus, ganang dimpen et mengeꞌ pegibuten dut ketingtimungan et mengengandel kedyeng mengeꞌ keremut pebiyaꞌ kedyeng penelangin ampaꞌ duulen dye ikew. 15 Megtuyuꞌ ke pasal et itueng mengeꞌ ginis, bekeꞌ ilugutaꞌ ne banar diriꞌ mu pasal pegbuwat et itue e, supaya mepebiriꞌ eset ginsan ating pegsangdan mu. 16 Keilangan mendyaring meinget keʼt diriꞌ mu bekeꞌ ating pegtulduꞌ mu. Daran mu ipengebiyag itue, supaya Empuꞌ mebawiꞌ mu bekeꞌ sebarang megkingeg dimu.

5

Pitua pasal dut mengeꞌ Balu, Pegibuten bekeꞌ mengeꞌ Uripen

1 Kasiꞌ bersiꞌ et mereraat sebarang mengeꞌ megugurang na kelelekian. Erapun eturiꞌ dye et samat dimung amaꞌ. Pentunaꞌ et tipused mu naꞌ lelaki sebarang mengeꞌ subur. 2 Sebarang meumur neng kelilibunan pentunaꞌ et samat induꞌ mu, bekeꞌ mengeꞌ budyang neng kelilibunan, pentunaꞌ samat tipused mu. Ipentunaꞌ dye et kwantin na maya sukup neng kenunganan.

3 Esipaꞌ mengeꞌ balu neng kelilibunan na tantung mengengeilangan bekeꞌ tebangiꞌ dye baꞌ kaya keusbaan na menameng kedye. 4 Segwaꞌ baꞌ ating balu maya nega mengeꞌ keyegangan etawa mengeꞌ keupuan, keilangan mepebiriꞌ dye mena kedyeng mengeꞌ egama pebiyaꞌ dut peglingew dut kedyeng keusbaan, apang samat kwantin, mekeganti dye dut kenunganan et kedyeng kegunggurangan bekeꞌ mengeꞌ keupuꞌupuan, sabab itue keireg-ireg dut Empuꞌ. 5 Pasal et tantung balu neng libun, na tantung pekekendiri mene bekeꞌ nengengeilangan, Empuꞌ mene pegerapen ye angkan daran megpenelang eldew gebi, supaya mengangat et tabang dut Empuꞌ. 6 Segwaꞌ sebarang balu neng kelilibunan neng panew memanew et meglami daran, na megsepantun patey ne pasal et Empuꞌ, misan peꞌ biyag nega. 7 Isugiraꞌ gasi dut mengeꞌ taaw itueng mengeꞌ pemilin naꞌ itue e supaya diki dye mebulili et sinu-sinu. 8 Na baꞌ sinu-sinu diki menglingew et kedyeng mengeꞌ kekempungan, bekeꞌ lebi ne dut seriliꞌ yeng sengkebenwanan, megsepantun timinelikud ne dut pengandel, bekeꞌ meraat ne ya luwas nega dut diki mengengandel.

9 Kaya lang libun neng nebeluan na melista apang terimanen et tabang baꞌ ingga peꞌ luwas enem neng puluꞌ neng pinegumuran, negmendyaring esawa et sembatung esawa lang, 10 bekeꞌ kilala dut pegkeradya et menunga. Keradya samat negkepedeklaꞌ et menunga et mengeꞌ keyegangan ye, nasip et mengeꞌ mengungumbaley ye, negsukuꞌ dut mengeꞌ taaw et Empuꞌ*, sampay netinabang dut mengeꞌ nengengeilangan, sampay baꞌ keirgan ye menunungang keradya lang eset ginsan.

11 Sebarang mengeꞌ libun neng nebeluan na ingga peꞌ meumur, kasiꞌ ipebayaꞌ dut peglistaan. Sabab baꞌ meraag et napsuꞌ kedyeng pegsukuꞌ dut ki Kristo, megkegaay dye in memengesawa peuliꞌ. 12 Angkansa dye ne nibit et ukuman dut diriꞌ dye, sabab kaya tinuman dye megunang tinangeꞌ dye na kaya memengesawa peuliꞌ. 13 Lyu sentin, nanad dye gasi et megmeyahuꞌ bekeꞌ neelulaꞌ eldew dye et pegumbaley-umbaley lang. Diki lang et atin lang, sampay meglusu-lusu dye et mengeꞌ sudsugid, bekeꞌ pegtuturan et mengeꞌ ginis na diki teupen isugid. 14 Angkansa, peginduan ku sebarang mengeꞌ ingga peꞌ meumur neng libun neng balu na mengesawa peuliꞌ, megyegang bekeꞌ menimuru et kedyeng binenwa, supaya kaya mesugid kedye ating mengeꞌ kebanta tyu. 15 Sabab asal, maya iba neng mengeꞌ balu timinelikud ne dut pengandel apang mibut ki Seytan. 16 Keilangan timuruen et mengeꞌ kelilibunan neng mengengandel itieng keusbaan dye na maya neng nebebeluan. Endey ipengarap dut ketingtimungan et mengengandel, supaya metebangan gasi et ketingtimungan et mengengandel ibang mengeꞌ libun neng balu na tantung nengengeilangan.

17 Sebarang mengeꞌ pegibuten na mesayu megpepanew et mengeꞌ keradya dut ketingtimungan et mengengandel, ketepteup dye terimanen dut meglebi-lebi kebentugan dye sampay pegtengdan dye, lebi ne dut ating mengeꞌ pengabar bekeꞌ penulduꞌ et beres et Empuꞌ. 18 Sabab pegsugiren dut Kesuratan, kwan,

“Kasiꞌ pegbengkurungiꞌ babaꞌ et sapiꞌ sasat pengguyas,”

bekeꞌ “Ating mengengeradya mepatut na tengdanan.”†

19 Kasiꞌ pegtelinganaꞌ sebarang sumbung atue dut sembatung pegibuten dut ketingtimungan et mengengandel, selyu ga baꞌ maya duwa etawa telung saksiꞌ. 20 Pasal et sebarang megpelembus negkesalaꞌ, pemulagaꞌ dut elepaʼt ginsan, supaya mendyaring sungtuhan dut iba apang tumakut.

21 Ipegdaak ku dimu dut elepan et Empuꞌ bekeꞌ i Jesus Kristo, bekeꞌ mengeꞌ piniliꞌ neng dereakan et Empuꞌ, na ibutaꞌ itueng mengeꞌ pemilin na kaya pegdapit etawa pegpiliꞌ dut sinu-sinu misan enu buwaten mu. 22 Kasiꞌ lang megtuy pegterimanaꞌ mengeꞌ taaw na mekepegewla na pengendelen eset Empuꞌ pebiyaʼt idepnaꞌ et keremut mu eset kedye. Ingetiꞌ na diki mepelamud eset keselaaʼt iba, bekeꞌ perayuꞌ ke eset ginsaʼt ginis neng meyaat.

23 Megdemikian diki lang danum inumen mu, segwaꞌ menginum ke gasi et sengkerit neng alak‡ linamud apang itue meketabang et pitunew bekeꞌ eset dimung peresaan, sabab daran megsesakit atey mu.

24 Bunayag mengeꞌ keselaan et iba bekeꞌ meguna nega kedye dut ukuman. Segwaꞌ mengeꞌ keselaan gasi et iba mekebunayag mene et emuri lang. 25 Megdemikian kwantin gasi, itueng mengeꞌ menunungang binwat megtuy lang mebiriꞌ, na baꞌ itue kaya lang megtuy mebiriꞌ, diki lang itue metaguꞌ misan ingyan neng timpu.

6

Ketulduan pasal et mengeꞌ Uripen

1 Na baꞌ ikew sembatung uripen, subaliꞌ isiring mu dimung pegibuten teup na terimanen et ginsaʼt peguntebien, supaya kaya mesugid sagkaꞌ eset Empuꞌ bekeꞌ eset kityung ketulduan sabab et kaya peguntebien mu. 2 Na baꞌ sinu dimyu uripen na maya pegibuten na mengengandel, keilangan diki meilangan et peguntabiꞌ kedye misan sabab et megtipused dye et pegandel. Gam lang menimuru dye et lebi negang nunga, sabab sebarang pegpulus et keradya dye ating mengeꞌ mengengandel gasi neng megkasi ye.

Pegkesagkaꞌ-sagkaꞌ neng Ketulduan bekeꞌ Pegsuaꞌ

Itueng mengeꞌ keginisan na subaliꞌ mu ipenulduꞌ bekeꞌ ipenugid na buwaten et mengeꞌ taaw. 3 Sebarang megpenulduꞌ et kaya sugat kuyun eset Kesuratan bekeꞌ sagkaꞌ eset tantung beres et Begerar tyu na si Jesus Kristo bekeꞌ eset mengeꞌ pemitua pasal eset ketuliran, 4 naꞌ ya peleꞌlaluꞌ lang bekeꞌ kaya penedsewd. Arat ye ne seked lebi ne meyaat neng gey-gaay ye memres-emres bekeꞌ mekipegsegsagkaꞌ pasal eset mengeꞌ bebresan. Atin ne pegsebaban et pegimbeng, pegbanta-banta, meyeyaat neng bebresen, bekeꞌ meyaat neng pegtendes. 5 Meselseg dye gasi mekipegsegsagkaꞌ eset mengeꞌ belingkeg neng mengeꞌ pikiren bekeꞌ kaya pemengilala et keberbenaran, mengeꞌ taaw na kereretiꞌ na itueng egama sembatung antangan et megkedeyahan.

6 Deuluꞌ mene selus, kelaꞌ peguntung eset egama na baꞌ itueng taaw meseraan lang na baꞌ enu kenyeng pegmesked. 7 Kaya pegbibiten tyu misan enu atueʼt sengketelingkepan bekeꞌ pegugad tyu atue kaya gasi mebibitan. 8 Segwaꞌ teyen, megmendyaring mesdeng tyu na baꞌ maya ne pegkekanen tyu bekeꞌ pegbebedyuen. 9 Segwaꞌ itueng sebarang pemenaru megdeyahan mekeguyud eset pegsulay, bekeꞌ eset litag et meyeyaat neng penedseled na menundur kedye dut kedusaan bekeꞌ kebinesanan. 10 Sabab, itueng pegingin et pirak, atin ne puun et ginsan neng keraatan. Sabab et pegsuaꞌ et pirak, angkansa mengeꞌ iba negmendiꞌ dye eset kedyeng pegandel bekeꞌ atin ne sinebabaʼt mekansang mekeriwaraꞌ et penedseled dye.

Diring Pimilin ki Timoteo

11 Temed ikew Timoteo, neꞌ mengsusukuꞌ et Empuꞌ, pereyuniꞌ itueng ginsan neng keginisan. Geesen mu mengebiyagan et ketignaan bekeꞌ meinempuen, ganang geesen mu meglahyun dut pegandel ki Jesus Kristo. Meglahyun ke gasi dut pegmergaꞌ et Empuꞌ sampay dut mengeꞌ sebayaꞌ mu, bekeꞌ baꞌ maya keliyutan sandalen mu atin. Maya gasi keguepan dut mengeꞌ sebayaꞌ mu. 12 Buwataꞌ ginsan neng kegeesan mu eset menungang pegatu alang-alang eset pengandel ki Jesus Kristo, bekeꞌ mengindaag dimu biyag na kaya seskeran. Pigay atin ne piniliꞌ dimu et Empuꞌ ganang mepebunayag mu eset elepaʼt mekansang megsesaksiꞌ et dimung pengandel. 13 Na ipegtahag ku dimu itue eset elepan et Empuꞌ na megbegeyʼt biyag eset ginsan neng ginis, bekeꞌ eset elepan i Jesus Kristo na pegpesebanar eset elepan i Ponsio Pilato. 14 Itueng mengeꞌ pemilin ipeteteg mu na mebentel bekeꞌ diki mebulilian seked eset pegdateng et Begerar na si Jesus Kristo. 15 Dut sugat neng timpu, Ya in ipebunayag et Empuꞌ neng kepeinunga bekeꞌ mekewasang Mememegbeg et ginsan, Surutan et mengeꞌ surutan, bekeꞌ Begerar neng mengeꞌ begerar. 16 Ya lang itueng kaya kemeteyan, itueng penerna eset ketlangan na diki mekekebian misan sinu sabab mebasag banar. Kaya ya nebiriꞌ etawa misan mebiriꞌ et misan sinu. Eset kenye kebentugan bekeꞌ itueng kaya seskeran neng kepengyedian. Amen.

17 Ipenugiraꞌ dut mengeꞌ deyahan et mengeꞌ keginisan et itueng dunyaꞌ na endey megpeabbu. Endey dye erapen itueng kementirian na diki dumaran bekeꞌ kaya lang ketentuan in, imbes erapen dut Empuꞌ na menaram na megegbey et ginsan neng ginis na kityung ikeenep et biyag. 18 Penulduiꞌ dye memuwat et kenunganan, megpekedeyahan eset menunungang bubuwaten, megmendyaring mepegbegey bekeꞌ metinebangen eset kesebeyaan. 19 Eset kwantin neng antangan, antangan ye na ketimung dyeʼt pinegdeyahan dye apang gasi et kedyeng diriꞌ dut ating kebiyagan naꞌ megderateng bekeꞌ meketerima et ketentuan neng biyag dut langit.

20 U na Timoteo, ingetan mu banar itueng ipinengandel eset dimu et Empuꞌ. Tengkisiꞌ itueng mengeꞌ tuturan na kaya kegunaan dut Empuꞌ bekeꞌ itueng mengeꞌ deꞌdawa neng kebelingkegan na keblan dye kesesewran. 21 Indyari, sabab eset pegasip et itueng mengeꞌ tuturan, maya mengeꞌ taaw na mekeelaman et kedyeng pegandel dut Empuꞌ.

Meseʼt dimyu teyen redyikiꞌ et Empuꞌ.

* 3:8 3:8 Diakono - ingin bersen mengeꞌ menenabang et mengeꞌ mengengandel dut ketingtimungan, sukup et mengsusukuꞌ.

* 5:10 5:10 negsukuꞌ dut mengeꞌ taaw et Empuꞌ - dut orig ne Kesuratan: “pegbasaꞌ dyeʼt tiked dye”.

† 5:18 5:18 Deuteronomio 25:4; Mateo 10:10; Lukas 10:7.

‡ 5:23 5:23 alak - inumin mekelangu et mengeꞌ tawʼt Judio, binaal mawaꞌ et ubas.

2 Timoteo

1

2

3

4

Ikeruwang Surat i Pablo ki

TIMOTEO

Kepurisnan et Ikeruwang Surat ki Timoteo

Itueng ikeruwang surat i Pablo dut ki Timoteo na sembatung pemitua neng sengkeumuran eset mengengeradya ye eset mengeꞌ ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel. Kesendalan itueng unang pemuunan neng suratan itue. Pinituanan i Pablo si Timoteo bekeꞌ pineenep apang megpelahyun eset pegsaksiꞌ et tibuuk neng ketentuan tudyu dut ki Jesus Kristo, sampay kepenggeran kumpet eset ketulduan neng pegmerganeng Kesuratan pasal et Menungang Abar bekeꞌ Lelaging Pinegsulutan. Epegpitua ye gasi na sukupen itueng kenyeng pegsusukuan bilang sembatung menunulduꞌ bekeꞌ mengengabar. Ginsan neng itue subaliꞌ ye buwaten misan ne ya kelabay et keliyutan bekeꞌ pegsungsang.

Maya gasi peamay-amay ki Timoteo pasal eset mengeꞌ kaya kepulusan pegdeꞌdawa na kaya meigbey, imbes mekeperaat eset mengeꞌ mengingingeg (Kapitulo 2:23). Eset ginsan itue, iperendem ki Timoteo pasal et sungtuhan et kebiyagan bekeꞌ kesadyaan i Pablo neng nesurat: pasal et pengandel ye, kesendalan ye, pegmerganan ye, sampay mengeꞌ kelelewan ye eset mengeꞌ ketiksaan.

Ketulduan et itueng Surat

Pemangling 1:1-2

Pegpeselamat sabab si Timoteo bekeꞌ mengeꞌ Peamay-amay 1:3-18

Menungang Sundalu i Jesus Kristo 2:1-7

Itueng Menungang Abar na Pegpeabar Ku 2:8-13

Pemitua bekeꞌ Peamay-amay 2:14—3:17

Mengeꞌ Diring Bebresen 4:1-18

Mengeꞌ Emuring Pemangling 4:19-22

1

Pemangling

1 Mewanan ki Pablo na ginerar et Empuꞌ na megmendyaring bibilinan i Jesus Kristo, apang mengabar pasal et biyag itinangeꞌ ne mekpetan tyu dut pekikisembatu tyu ki Jesus Kristo.

2 Eset ki Timoteo, na pegmerganen ku neng yegang. Meseʼt dimu teyen redyikiꞌ, ingasiꞌ, bekeꞌ kesenangan mewanan dut Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ ki Jesus Kristo na kityung Begerar.

Pegpeselamat Sabab si Timoteo bekeꞌ Peamay-amay Kenye

3 Megpeselematan ku dut Empuꞌ pegpeperuri kut kaya lang riridiꞌ et pusuꞌ, samat pegbuwaten et dakeng keupuꞌupuan, na daran pegrendemen ke eset dakeng pegpenelang eldew gebi. 4 Peggeay-geayen ku na mebiriꞌ ke apang meseraan itueng dakeng keenepan, lebi ne baꞌ merendeman ku dimung pegluhaꞌ eset pegparak tyu. 5 Diki ku melipatan itueng tantu mu neng pegandel, samat pegandel et upuꞌ mu neng si Luisa bekeꞌ si Eunise na dimung induꞌ. Netantu ku na masi nega tiban pegendelen mu itue. 6 Sabab et itue, pegperendem ku dimu na teyen megmendyaring melasig ke eset pegasip neng gerar na dimung neterima eset Empuꞌ, ganang negpenelanginan ku dimu bekeꞌ nedpen ku itueng dakeng mengeꞌ keremut eset dimung ulu. 7 Sabab binggey et Empuꞌ eset kityu Kenyeng Nakem. Bekeꞌ binggey et itueng Nakem Ye kityu pikiren na lein ketelawan, imbes binggey Ye kityu kepengyedian, tabang dut pegmerganan eseʼt iba tyu bekeꞌ pegeteng et diriꞌ.

8 Angkansa, kasiꞌ ileewaꞌ itueng pegpepesebanar pasal et Begerar tyu etawa itueng pegpirisu daken sabab et megsukuꞌ ku eset Kenye. Temed erapun mekibagiꞌ ke eset keliyutan sigun dut Menungang Abar, eset kebegbesagan et Empuꞌ. 9 Na nemawiꞌ bekeꞌ piniliꞌ eset kityu apang tyu megmendyaring Kenyeng pasek metignang taaw. Binuwat ye itue lein lang sabab eset mengeꞌ keradya tyu, imbes sabab eset kenyeng kepurisnan. Sabab mura nega tumagnaꞌ itueng timpu, pinanyap Ye ne ibgey Ye kityu itueng redyikiꞌ pebiyaꞌ ki Jesus Kristo. 10 Angkansa na tiban nebunayag lang Kenyeng redyikiꞌ ganang diminateng si Jesus Kristo neng Mememawiꞌ tyu. Nengindaag ya eset kepengyedian et kepeteyan, bekeꞌ pinebunayag itueng biyag na kaya seskeran pebiyaꞌ et Menungang Abar et Empuꞌ.

11 Ginerar et Empuꞌ aku bilang sembatung bibilinan bekeꞌ menunulduꞌ supaya ipebunayag itueng Menungang Abar. 12 Indyari itue sinebaban angkansa meketiksaꞌ ku et kwantin. Megsepantun gasi kaya pegleew itueng neinabu eset daken, sabab sukup na nekilala ku itueng dakeng pepengerapan, bekeꞌ netantu ku na meingetan Ye seked dut emuring Eldew itueng ipinengandel Ye eset daken. 13 Buwaten mu et sungtuhan itueng mengeꞌ banar neng ketulduan, na pegtulduꞌ ku eset dimu. Tumeteg ke eset pegpengandel bekeꞌ eset pegmerganan mu dut mengeꞌ iba mu, na tinerima tyu itue eset pekikipegsembatu tyu ki Jesus Kristo. 14 Eset tabang et Empung Nakem na megsesaleb eset kityu, ingetan mu ginsan itueng kebebenaran ipinengandel eset dimu.

15 Kaya neawam eset dimu na aku tinelikuran et agen ginsan neng mengengandel eset probinsiya et Asia, sampay ne de Pigelo bekeꞌ si Hermogenes. 16 Ingesinan teyen et Empuꞌ itueng kesengbenwa i Onesiporo, sabab mekansang neng timpu aku kenyeng pineksan. Kaya ye aku ipegleew, misan ne aku sembatung pinirisu. 17 Keberbenaran, pegdateng ye eset lungsud et Roma, ginees ye na tinulus aku seked na aku kenyeng mebiyanan. 18 Teyen ingesinan ya et Begerar eset Eldew et Kenyeng pegpeuliꞌ atue. Na nesewran mu banar na baꞌ enukwan ye aku pineruri eset lungsud et Epeso.

2

Megmendyaring Ke et Menungang Sundalu i Jesus Kristo

1 Temed ikew Timoteo neng yegang ku, megpekepangger ke eset redyikiꞌ binggey dimu pebiyaꞌ et pekikisembatu tyu ki Jesus Kristo. 2 Itueng mengeꞌ nekekingeg mu et daken eset elepan et kinensangaʼt megsesaksiꞌ, na itulduꞌ mu eset mengeꞌ taaw na mekepengendelan na ketulduꞌ gasi dut iba.

3 Bilang menungang sundalu i Jesus Kristo, subaliꞌ ke megpekesandal na mekipegbeꞌbagiꞌ et keliyutan alang-alang eset Kenye. 4 Pasal et sundalu, subaliꞌ diki megkeradya dut lein neng sukuꞌ ye bilang sundalu. Na imbes, subaliꞌ ye kepengnaen kegbey et keksanan eset kenyeng pegibuten. 5 Itueng mengsusukuꞌ et Empuꞌ antangan ye sembatung mememelbengel. Diki lang mengindaag bekeꞌ pegpepelngan itueng sembatung mememelbengel, na baꞌ diki ye esipen itueng mengeꞌ arat et belbengel. 6 Bekeꞌ itueng mengunguma na mepengnaꞌ megkeradya, subaliꞌ ye keuna kekaan na baꞌ enu kenyeng tinugdaꞌ dut uma ye. 7 Na baꞌ pegpikiren mu lang teyen itueng pegberes ku dimu, sukup na meperetiꞌ ginsan i Empung Jesus dimu.

Itueng Menungang Abar na Pegpeabar Ku

8 Rendemen mu si Jesus Kristo, na minewanan eset tutusan i Surutan Dabid tagnaꞌ, na negbiyag peuliꞌ mewanan eset kepeteyan. Itue ne ating Menungang Abar pegpeabar ku. 9 Sabab et pegpeabar ku itueng Menungang Abar, na sinebaban et daken neng mekesusaan seked nepirisu ku et samat nenglakad kuʼt arat. Segwaꞌ Beres et Empuꞌ kaya mekepirisu. 10 Angkansa, sinendalan ku itueng ginsan neng ginis alang-alang dut mengeꞌ piniliꞌ et Empuꞌ supaya keterima dye gasi et kepuwasan mewanan ki Jesus Kristo, bekeꞌ ibanen dye et Empuꞌ kaya seskeran dut langit.

11 Atue itueng mengeꞌ bebresen na mepengerapan, kwan,

“Na baꞌ kityu matey kebayaꞌ i Jesus Kristo, megdemikian megbiyag tyu gasi naꞌ iba ye.

12 Na baꞌ teyen kityu meglahyun menandal et keliyutan atueʼt dunya, kepegewla tyu gasi kebayaꞌ si Jesus Kristo.

Na baꞌ Ya in pineilu kityu eset elepan et mengeꞌ taaw, pegdateng et sugat neng timpu ipeilu Ye gasi kityu.

13 Na baꞌ kityu kaya lang meandel, si Kristo meandel nega masi, sabab diki mekedyari Ya na diki metuman baꞌ enu sinugid Ye.”

Itueng Keteup-teup na Mengengeradya ki Kristo

14 Iperendem mu eset mengeꞌ mengengandel itueng mengeꞌ ginis ne itue bekeꞌ pemilinan mu dye, eset elepan et Empuꞌ, na endey dye lang megdawa-dawa et pasal et mengeꞌ beres. Kaya lang metentenaan et kwantin neng pegdeꞌdawa, imbes mekepeyaat eset megkikingeg. 15 Kepengnaen mu na megmendyaring keteup-teup dut Empuꞌ, sembatung mengengeradya na subaliꞌ diki lang ileew bekeꞌ tantu menulduꞌ et bebresan et keberbenaran et Empuꞌ. 16 Tengkisan mu sebarang kaya lang kegunaan na diki meinempuen neng tuturan, sabab itueng pemumuwat et atin lebing mekeperayuꞌ eset Empuꞌ. 17 Itueng mengeꞌ ketulduan dye sama meneʼt sakit neng kanser na lumatap eset bilug. Kebayaꞌ eset mengeꞌ taaw na menulduꞌ samat atin de Himeneo bekeꞌ Pileto. 18 Nekelisang dye eset keberbenaran bekeꞌ pegsesewen dye itueng pegpengandel et senung mengengandel. Pegtulduꞌ dye et keembutan na neinabu ne itueng pegbiyag peuliꞌ et mengeꞌ patey. 19 Temed ating keberbenaran et Empuꞌ antangen ye mepangger na penued na binetang et Empuꞌ, bekeꞌ esentin sinuratan et kwantin, kwan, “Mekekilala et Begerar na baꞌ sinu-sinu eset Kenye,”* bekeꞌ, “Itueng kede mesugid dye in tawʼt Begerar, subaliꞌ perayuꞌ eset keyeatan.”

20 Dut benwa na kelaꞌ, diki lang ginsan neng perekakas na mengeꞌ bulawan bekeꞌ emas, segwaꞌ maya gasi buwat eset kayu bekeꞌ maya gasi buwat eset lebuꞌ. Pegusalen lang et mergaꞌ neng timpu itueng mengeꞌ perekakas neng bulawan bekeꞌ emas, bekeꞌ itueng baal eset kayu bekeꞌ lebuꞌ na pegusalen eldew-peldew. 21 Sebarang riminayuꞌ eset keyeatan, mepeantang eset mengeꞌ perekakas na pegusalen lang et mergaꞌ neng timpu bekeꞌ mepulusan, nekebetang eset kenyeng begerar bekeꞌ daran panyap eset misan enu-enu ne menungang bubuwaten. 22 Atin ne pesi, tengkisiꞌ mu sebarang mereraat neng garak et atey et mengeꞌ kesursuburan. Kepengnaen mu na megmendyaring kepetutan, meandel, mepegmerganen, bekeꞌ mesanang. Indyari mengebiyagan et kaya sasew kebayaꞌ eset mengeꞌ taaw na maya melinas neng atey bekeꞌ megpenelangin dut Empuꞌ et tabang Ye. 23 Pereyunan mu itueng kaya kepulusan bekeꞌ kedupangan neng pegdawa-dawa sabab sewd mu ne atin pegsesagkaꞌ lang mesurungan ye itue. 24 Subaliꞌ diki mepekisagkaꞌ itueng mengsusukuꞌ et Begerar, imbes subaliꞌ ya in megmendyaring mearat eset kinensangan, mekesewd bekeꞌ mepangger neng menunulduꞌ. 25 Keilangan meselusay ye na ipetignaꞌ itueng mepenunsang kenye. Kaluꞌ metugut Empuꞌ na begeyan et timpu na megsusun bekeꞌ tengewan itueng kedyeng keselaan, sampay mesewran itueng keberbenaran. 26 Na, megsepantun kwantin gasi, tumlang kedyeng pikiran bekeꞌ dye mekekulpas eset litag i Seytan na nengalew eset kedye apang mekeradya keinginan ye.

3

Meyaat neng Kebtangaʼt Taaw dut mengeꞌ Emuring Eldew

1 Tendaiꞌ myu itue, dut mengeꞌ emuring eldew mura ketepus-tepusan et sengkedunyaan, maya timpu na kelang keliyutan. 2 Na, maya mengeꞌ taaw inginen lang kedyeng diriꞌ bekeꞌ inginen pirak. Dye in peleꞌlaluꞌ, meabbu, metinuara, mesmal et gunggurang, kaya penglingew et neketabang kedye, bekeꞌ mepenuara dut Empuꞌ. 3 Luwas itue, megmendyaring meburangit dye, kaya meingasiꞌ, megpenginlelew, kaya pegeteng et diriꞌ, meselseg, bekeꞌ meiiseg dye dut kenunganan. 4 Diki lang et atin, dye in memegkampi dut mengeꞌ kebanta, kaya pikiren dye pasal et sungduan et keradya dye, pereklaꞌ dye et peleꞌlaluꞌ, bekeꞌ meinginen et kelemian imbes eset mengeꞌ ginis na tudyu eset Empuꞌ. 5 Dye pemenutsulit na mengengandel segwaꞌ diki gasi mebiriꞌ eset kedyeng kebtangan itueng kepengyedian apang megpinda arat dye eset menunga. Tengkisan mu itueng mengeꞌ taaw.

6 Maya mengeꞌ senu eset kedye na mengusal et pengengakal apang mekesled eset kebenbenwanan et kelilibunang merurugey meuurag. Ating mengeꞌ kelilibunan neng peguripenen et keselaan bekeꞌ kesled dye et mekansang keginisan et mereraat neng keiregan. 7 Itueng mengeꞌ kelilibunan gaay meenaran et tulduꞌ dut misan sinu-sinu, segwaꞌ misan ingyan diki dye meretian itueng keberbenaran. 8 Indyari samat kire Janes bekeꞌ Jambres na negpenungsang ki Moises, na itueng mengeꞌ kelelekian negpenungsang gasi et keberbenaran. Kaya ne pememikir dye et kenunganan bekeꞌ diki keteup-teup itueng kedyeng pegandel. * 9 Temed lang diki mekepelahyun itueng kedyeng keyeatan, sabab mebunayag et ginsan itueng kedyeng kerupangan, na samat neinabu kire Janes bekeꞌ Jambres.

Mengeꞌ Emuring Pemilin i Pablo ki Timoteo

10 Temed inasip mu penulduꞌ ku, arat ku, bekeꞌ pegperuen ku eset kebiyagan. Kesewd mu pegandel ku, ketentuan ku, pegmergaꞌ ku, bekeꞌ kepengnaan ku eset pengandel et Empuꞌ. 11 Neseksian mu itueng pegraat eset daken, kwantin gasi pegpeliyut eset dakeng pegsandal eset lungsud et Antiokia, lungsud et Ikonio, bekeꞌ lungsud et Listra. Segwaꞌ eset ginsan neng itue binawiꞌ nega aku et Begerar Jesus.† 12 Asal, dut ginsan neng megaay mengebiyagan et metulid bilang mengingibut i Kristo, dye in mekelabay et pegraat. 13 Segwaꞌ itueng mengeꞌ meyeyaat megmendyaring lebing megpekeraat bekeꞌ itueng mengrurunding megpelahyun lebing mengrunding dut sebayaꞌ dye, sampay dye in merundingan.

14 Segwaꞌ ikew, pelembus keʼt itueng mengeꞌ penulduꞌ na neenaran mu bekeꞌ mepangger na pegeerapen, deuluꞌ gasi na nekilala mu ne itueng nenulduꞌ eset dimu. 15 Mawanan negaʼt sengkerinekan, sewd mu ne itueng Beres et Empuꞌ nesurat eset pasek metignang Kesuratan, na megpenulduꞌ et dalan eset kepuwasan pebiyaꞌ et pegandel ki Jesus Kristo. 16 Ginsan neng Kesuratan ipinesurat et Empuꞌ pebiyaꞌ et taaw Ye, bekeꞌ meusal itulduꞌ et keberbenaran, eset pegsagkaꞌ et kaya sugat neng ketulduan, pepetignaꞌ eset belingkeg neng keradya, bekeꞌ eset pegdundun dut metulid neng pemimiyagan. 17 Supaya kityung mengeꞌ mengengeradya eset Empuꞌ subaliꞌ megmendyaring panyap eset ginsan neng menunungang bubuwaten.

4

Pegtehagen ki Timoteo Dyaganen Ye Pegsukuꞌ Ye

1 Na, ganang pegatuꞌ peuliꞌ si Jesus Kristo apang pengmilik, mengukum Ya eset ginsan taaw, eset mengeꞌ biyag bekeꞌ patey. Na, eset elepan et Empuꞌ bekeꞌ i Jesus Kristo pegtehagen ku ikew, 2 ipengabar mu Beres et Empuꞌ. Mepituk ne mengabar ke itue misan megtitimpu ne be etawa diki nega be. Pemulagaꞌ mu dye, penugiran, bekeꞌ pepenggaren seled et mengeꞌ taaw. Neꞌ pegutuken et daran pebiyaꞌ eset pegtulduꞌ mu kedye. 3 Sabab dumateng timpu na diki dye ne kinggen itueng sugat neng penulduꞌ, imbes esipen dye ne itueng kedyeng garak et atey dye in, menulus dye gasi lebi neng mengeꞌ menunulduꞌ na ipenulduꞌ itueng ginis lang na gaay dye mekingeg. 4 Telikuran dye kumingeg et keberbenaran bekeꞌ peggeayen dye lang na kinggen itueng tutultulen neng ketuturanan. 5 Temed ikew, megmendyaring mepineetengen ke eset ginsan neng timpu. Sendalan mu itueng mengeꞌ keliyutan na megderateng eset dimu. Buwaten mu kesukuan et sembatung mengengabar et Menungang Abar. Tumanaꞌ ginsan mengeꞌ pegkeredyanen mu na binggey et Empuꞌ dimu.

Itueng Diring Kebtangan i Pablo

6 Aku tuꞌ, mekabiꞌ ne timpu et pegpepatey ku, biyag ku samat tetewmey neng kesimeyaan dut Empuꞌ*; diminateng ne lisag et pegpanew ku eset biyag ku neng itue. 7 Pegpengnaan ku neng tumanen ginsaʼt keradya binggey et Empuꞌ daken, netbes ku ne itueng negmendyaring samat derakan daken. Aku meteteg na tantung mengengandel i Jesus. 8 Tumagnaꞌ tiban, maya ne nepengindeagan tegeyen daken. Meterima ku itueng ganti neng binggey et Empuꞌ dut ginsan na mengebiyagen et metignaꞌ. Indyari itueng Begerar na metignang Mengungukum, na eset atin neng Eldew et pegpeuliꞌ Ye atue, mengdung-dung daken et kuruna. Segwaꞌ diki lang eset daken, erapun sampay gasi eset ginsan neng meingin eset pegpebiriꞌ Ye peuliꞌ.

Mengeꞌ Diring Bebresen i Pablo

9 Geesen mu na mekerateng ke atue et itueng timpu megtuy. 10 Sabab tinektak na aku i Demas sabab et pegkedelen et enung ginis atueʼt dunyaꞌ, ya in dut lungsud neʼt Tesalonika. Siminurung dut probinsiya et Galasia si Kresente, bekeꞌ si Tito gasi dut lungsud et Dalmasia. 11 Si Lukas mene iba ku. Tulusaꞌ si Markus, bekeꞌ ipebayaꞌ mu atue, sabab kelaꞌ metabang ye eset daken neng mengeꞌ bubuwaten. 12 Pinesurung ku dut lungsud et Epeso si Tikiko. 13 Pegatuꞌ mu, biten mu daken neng repanan, na netektak ku kire Karpo dut lungsud et Troas. Bibiten mu gasi neng mengeꞌ buuk in, lebing-lebi ne ating bubuwaten et pergamino na linulun.

14 Mekansang keyeatan binwat daken i Alejandro neng menenelsal et besiꞌ. Begerar mene mengdusa eset kenye, kuyun eset kenyeng pinemuwat. 15 Meginget ke eset kenye, sabab pegsagkaꞌ ye banar itueng pegpeabar tyu.

16 Kaya nememayaꞌ daken eset una ku pengpegelep eset ukuman, pinesaran dye ginsan aku. Empunen dye teyen et Empuꞌ! 17 Temed tinebangan aku et Begerar bekeꞌ binggeyan et keseg supaya mepeabar dut ginsaʼt mengeꞌ taaw na lein Judio ating sukup na bebresen et Empuꞌ. Angkansa nebawiꞌ aku eset tantu neng ukuman et kepeteyen. 18 Itueng Begerar memawiꞌ daken eset ginsan neng meraat na kereatan et taaw etawa i Seytan, bekeꞌ Ya gasi menglusu daken eset Kenyeng Pengmilikan dut langit. Bentugen teyen Ya misan ingyan! Amen.

Emuring Pegpangling

19 Ipenglingaꞌ aku eset memegesawang i Prisila bekeꞌ i Akila, bekeꞌ eset kesembenwa i Onesiporo. 20 Si Erasto netektak dut lungsud et Korinto, si Tropimo gasi netektak dut lungsud et Mileto, sabab maya sakit ye. 21 Geesen mu na mekerateng atue mura timpu et pengreremigan. Pegpenglingen ke de Eubulo, Pudens, Linus, Klaudia sampay et ginsan neng mengeꞌ ketipusdan et pengandel.

22 Teyen meseʼt kurudua mu Begerar. Kwantin gasi teyen ibgey et Empuꞌ Kenyeng redyikiꞌ eset dimyu ginsan. Atin mena tiban.

* 2:19 2:19 Bilang 16:5.

* 3:8 3:8 Exodo 7:11.

† 3:11 3:11 Keradya 13:14-52; 14:1-7; 14:8-20.

* 4:6 4:6 tetewmey neng kesimeyaan dut Empuꞌ - danum etawa alak na neulaꞌ samat kesimeyaan dut Empuꞌ.

Tito

1

2

3

Surat i Pablo ki

TITO

Kepurisnan et itueng Surat ki Tito

Itueng si Tito sembatung taaw teyeg et bangsa et Griego. Ating timpu, si Tito subur nega. Ya pengandel ki Jesus Kristo, sabab mekekingeg ye mengeꞌ ketulduan i Pablo, bekeꞌ penabang ya et keradya i Pablo, na kepengandel-ngendelen banar ya.

Dye nemengduntin memeritaꞌ et lein-leing lungsud na baꞌ embe pegpeebaran i Pablo. Sembatung lungsud na neruntinan pegngeranan dye pulew et Kreta. Megdemikian gasi ganang memengugad eset ating pulew, si Tito nemuhun ki Pablo na tumerna mena et senung kekwiten apang menimuru et mengeꞌ taaw neng nemengandel ki Jesus.

Atuꞌ et itueng Kesuratan, si Pablo nenulduꞌ ki Tito enukwan mengeꞌ taaw megmendyaring pegibuten na mengandel ki Jesus, subaliꞌ pilinen bekeꞌ baꞌ enu menungang pinegeratan. Ya gasi tinulduan i Pablo na sugiran ipetaren mengeꞌ meyaat neng menunulduꞌ pasal et beres et Empuꞌ, sebarang penulduꞌ et kaya megsusugat, punsabab et mengeꞌ ketulduan dye, mengeꞌ mengengandel i Jesus pemegbeꞌbanta bekeꞌ pemegbeꞌbagiꞌ.

Ketulduan et itueng Surat

Imrewen 1:1-4

Mengeꞌ Arat et Mengeꞌ Pegibuten et Simbahan 1:5-9

Pasal et Mengeꞌ Membut na Menunulduꞌ 1:10-16

Ating Banar na Ketulduan 2:1-15

Mengeꞌ Arat et Mengeꞌ Mengengandel ki Jesus Kristo 3:1-11

Pineginduan dut Emuring Beres i Pablo 3:12-15

1

1 Aku si Pablo na megsusurat et itue. Samat uripen aku et Empuꞌ, bekeꞌ aku sembatung apostol* i Jesus Kristo.

Na, dinaak Ye aku apang ipepangger pegandel et mengeꞌ taaw neng piniliꞌ et Empuꞌ apang mengandel banar Kenye. Na, dinaak gasi aku apang iperarem pegkesewd dye et kebnaran neng tulduꞌ pasal et Empuꞌ apang mengebiyagan tyu kuyun dut kebentelan. 2 Angkansa, marap tyu biyag neng kaya seskeran, sabab tinangeꞌ ne kityu et Empuꞌ itueng biyag mura binaal ye dunyaꞌ. Empuꞌ megtuman na diki mengembut. 3 Segwaꞌ, tiban timpu neng piniliꞌ et Empuꞌ apang ipabar Menungang Abar pasal et kebiyagan neng kaya keskeran. Pinengarap daken itueng pegpeabar sigun et tahag daken et Empuꞌ neng pemawiꞌ kityu et kedusaan et keselaan tyu.

4 Megsusurat ku dimu, Tito. Sama ke et banar neng dakeng yegang sabab pegandel muʼt Empuꞌ sama gasi et pegandel ku et Empuꞌ.

Pesebiyen ku ikew et penelangin, na melebayan mu ingasiꞌ bekeꞌ menungang pemilugan neng teyeg dut Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ dut ki Jesus Kristo neng pemawiꞌ kityu et mengeꞌ keselaan tyu.

Mengeꞌ Arat et Mengeꞌ Pegibuten et Simbahan

5 Tinektak ku ikew dut Kreta sabab ipekinunga ku dimu mengeꞌ ginis neng kekurangan. Angkansa, memiliꞌ ke et mengeꞌ pegibuten et ketingtimungan et mengengandel dut embeng lungsud kuyun et tahag ku dimu. 6 Pilinaꞌ subaliꞌ kaya seweyan kenye. Baꞌ mengesawa, subaliꞌ sembatung esawa lang. Subaliꞌ gasi mengengandel et Empuꞌ mengeꞌ keyegangan ye bekeꞌ mesinunuren et mengeꞌ megurang dye bekeꞌ mengeꞌ ibang taaw, etawa diki mekeiregan. 7 Pegibuten et ketingtimungan et mengengandel megbebegbeg et mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ sabab pinebegbeg ya et Empuꞌ. Angkansa, subaliꞌ kaya lang seweyan kenye et mengeꞌ taaw. Subaliꞌ kaya mabbu ya bekeꞌ kaya meinisgen ya. Kaya peglangu ya. Subaliꞌ diki menuntuk ya. Subaliꞌ gasi kaya meleug ya et peguntung. 8 Imbes, menunga ya tumerima et menunumbaley kenye. Meginaay ya gasi megkeradya et menunga dut mengeꞌ taaw. Subaliꞌ meteng ya et pikiran ye apang megkesewd memiliꞌ et menungang keradya. Subaliꞌ metignaꞌ keradya ye dut mengeꞌ sebayaꞌ ye. Apang metuman ye kegeayan et Empuꞌ, subaliꞌ mesinunuren sampay meteng dut keinginan et diri ye. 9 Subaliꞌ mepangger pegandel ye dut beres et Empuꞌ neng tinulduꞌ et mengeꞌ apostol apang mepeksan ya mengeꞌ taaw pebiyaꞌ et kebnaran neng pegtulduꞌ ye. Mepebnaran ye gasi salaꞌ neng pegtulduꞌ et mengeꞌ taaw neng megsungsang et kebnaran neng tulduꞌ. Meraliꞌ, ipesewd ye kedye pasal et mengeꞌ salaꞌ dye dut ketulduan dye.

Pasal et Mengeꞌ Membut na Menunulduꞌ

10 Subaliꞌ kwantin keradya et mengeꞌ pegibuten et ketingtimungan et mengengandel sabab mekansang taaw neng kaya mesinunuren. Itueng mengeꞌ taaw kaya mesinunuren, pegtulduꞌ dye kaya kegunaan bekeꞌ pemengakal dye. Lebing meyaat mengeꞌ menunulduꞌ neng siminunud tagnaꞌ et arat et mengeꞌ tawʼt Judio. Peglelemuran nega pegtutulduꞌ dye et arat et mengeꞌ Judio. 11 Subaliꞌ ipetngew mu bekeꞌ mengeꞌ pegibuten et ketimung-timungan atin pegkeredyanen et mengeꞌ menunulduꞌ et salaꞌ, sabab pegeriweraen dye mengeꞌ megusba dut senung mengeꞌ benwa. Misan diki sugat itulduꞌ, pegtulduꞌ dye apang kepirak dye lang. 12 Misan sebayaꞌ dye dut Kreta neng keblan dye et tarus ne negsugid, kwan, “Mengeꞌ tawʼt Kreta daran membut bekeꞌ mengeꞌ setwaꞌ dye sampay mengeꞌ mesuaꞌ neng meyahuꞌ.” 13 Banar bineres ye sabab kwantin banar pegkeradya dye. Sabab et itue, bulagaꞌ dye banar apang tumignaꞌ pegandel dye. 14 Endey ne pengendelan dye ketuturanan et mengeꞌ tawʼt Judio, etawa mengeꞌ pitua et mengeꞌ taaw neng negmendiꞌ et kebnaran neng tulduꞌ. 15 Keberbenaran itueng tulduꞌ, na menunga ginsan neng ginis dut mengeꞌ taaw na metignaꞌ neng pikiran. Segwaꞌ, dut mengeꞌ taaw neng meyaat, bekeꞌ mendiꞌ mengandel et Empuꞌ, kaya metignang ginis. Meyaat pelan penedseled sampay pikiran dye. 16 Angkansa, kwantin arat et itueng mengeꞌ taaw. Pegsugiren dye dut mengeꞌ taaw na pengandel dye et Empuꞌ. Segwaꞌ, pepesunguan dyeʼt Empuꞌ keradya dye. Kaya mesinunuren dye bekeꞌ kaya mekekeradya dye et menunga. Angkansa, keiseg-iseg dye eset pemiriꞌ et Empuꞌ.

2

Ating Banar na Ketulduan

1 Segwaꞌ, ikew, itulduaꞌ inyet keberbenaran neng tulduꞌ. 2 Isugiraꞌ dut kegunggurangan neng lelaki na subaliꞌ meteng dye et peglangu. Subaliꞌ taaw esipen dye sabab et menungang keradya dye. Subaliꞌ gasi meteng dye apang megkesewd memiliꞌ et kenunganan. Subaliꞌ mepangger daran pegandel bekeꞌ pegkasi dye dut Empuꞌ. Subaliꞌ mesandal dye. 3 Isugiraꞌ gasi dut kegunggurangan neng libun, na subaliꞌ metignaꞌ keradya apang mepebiriꞌ dye na pegesipen dye Empuꞌ. Subaliꞌ kaya melinimut dye bekeꞌ endey peuripen et mekelangu, segwaꞌ menulduꞌ dye et kenunganan. 4 Apang mebibit et kegunggurangan neng libun mengeꞌ keyegangan neng libun, na kesien dye esawa dye sampay mengeꞌ keyegangan dye. 5 Subaliꞌ gasi et itueng mengeꞌ kelilibunan na metulduan dye. Subaliꞌ meteng dye apang megkesewd memiliꞌ et kenunganan. Subaliꞌ metignaꞌ dye dut esawa dye bekeꞌ mepengnaꞌ et keradya dut benwa, sampay meayad. Subaliꞌ gasi mesinunuren dye et esawa dye apang kaya mesugid tudyu dut beres et Empuꞌ.

6 Kwantin gasi tulduan mengeꞌ keyegangan neng kelelekian, na subaliꞌ meeteng et kedyeng diriꞌ apang megkesewd memiliꞌ et kenunganan. 7 Angkansa, ikew, pebiriniꞌ et menungang limbagan et keradya dut ginsan neng ginis. Eturaꞌ pegtulduꞌ mu, angkansa, subaliꞌ metignaꞌ itue, kaya udyuꞌ. 8 Gemitaꞌ metignaꞌ neng bebresan apang diki ke seweyen et mengeꞌ kebanta mu. Meglelew dye lang sabab kaya selaan dye kityu.

9 Biliniꞌ gasi mengeꞌ uripen na subaliꞌ mesinunuren dye et pegtitimuruen dye. Endey dye summal apang kesiyan keradya dye kedyeng begerar. 10 Isugiraꞌ kedye na endey dye menakew eset pegtitimuruen dye. Mepengendelan dye dut ginsan neng ginis apang mepebiriꞌ dye kenunganan et tulduꞌ et Empuꞌ tyu neng mekepuwas et mengeꞌ keselaan tyu.

11 Angkansa, mekedyaring keredyanen tinahag damen sabab pinesewd et Empuꞌ na ingasiꞌ ye. Sampay, sabab et ingasiꞌ et Empuꞌ, mekebawiꞌ set ginsan neng taaw et keselaan dye. 12 Ating ingasiꞌ et Empuꞌ puun sabab telikuran tyu meyaat neng kebiyagan bekeꞌ pikiran pasal et mesewalang keinginan. Angkansa, subaliꞌ dut ginsan neng keradya tyu na maya pegeteng bekeꞌ ketignaan. Subaliꞌ gasi meinempuen biyag tyu atuʼt dunyaꞌ tiban, 13 kwit megtetagey tyu sabab et tantung pegarap tyu, et pegatuꞌ i Jesus Kristo. Empuꞌ Ya neng mebasag et ginsan bekeꞌ pemawiꞌ kityu et kedusaan et mengeꞌ keselaan tyu. Dut pegdateng ye, mebiriꞌ tyu ketlangan ye. 14 Natey si Jesus Kristo apang mebawiꞌ tyu teyeg et ginsan neng meyaat. Gaay i Jesus na mengeꞌ atey tyu mengdyaring metignaꞌ, bekeꞌ mengdyari taaw Ye kityu, apang megay tyu lang megkeradya et kenunganan.

15 Angkansa, itulduaꞌ ginsan neng bineres ku dimu. Gemitaꞌ gees mu et kepegbeꞌbayaꞌ et pegbulag bekeꞌ pegpeksan. Kas leew et misan sinu.

3

Mengeꞌ Arat et mengeꞌ Mengengandel i Jesus Kristo

1 Iperendemaꞌ dut mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ na subaliꞌ pesakup dye et mengeꞌ pegibuten et gobyerno neng megmimilik. Subaliꞌ sumunud dye bekeꞌ mepenanyap dye megkeradya et menunga. 2 Isugiraꞌ gasi kedye na endey dye meres et meyaat dut misan sinu. Endey dye gasi memanta, imbes memres et menungang bebresan. Subaliꞌ esipen dye ginsan taaw.

3 Subaliꞌ sunuren tyu itueng mengeꞌ beres, sabab awam tyu tagnaꞌ. Tagnaꞌ kaya mesinunuren tyu. Nalam tyu sabab et kereatan. Samat uripen tyu et mengeꞌ keinginan et diri bekeꞌ kelemian neng mesewala sabab diki meliasan tyu mengeꞌ itue. Meraat tagnaꞌ kebiyagan tyu. Kityu pegisgan et sebayaꞌ bekeꞌ dye pegreaten tyu. 4 Segwaꞌ, pinemaap et Empuꞌ mengeꞌ keselaan tyu, ganang nepesewd kityu kenunganan bekeꞌ pegkasi et Empuꞌ neng Mememawiꞌ tyu. 5 Na Empuꞌ nekebawiꞌ kityu diki sabab et metignaꞌ neng keradya tyu, imbes sabab lang et ingasiꞌ ye. Samat ipinengyegang tyu peuliꞌ bekeꞌ samat pinemesaan tyu apang tignaen tyu dut kereatan. Pinebagu ne biyag tyu et Menungang Nakem na Empuꞌ. 6 Pinesurung banar et Empuꞌ Menungang Nakem Ye apang mayaꞌ Ya dut damen neng mengeꞌ mengandel ki Jesus Kristo neng Mememawiꞌ tyu. 7 Angkansa, sabab et kelang ingasiꞌ et Empuꞌ, pinetignaꞌ Ye kityu. Sama tyu ne et memumusakaꞌ sabab tantung pegarap tyu na biyag neng kaya keskeran dut langit binggey ne kityu et Empuꞌ.

8 Mandel ating pegsugiren. Gay ku pengendelan myu itue apang mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ meinget megkeradya et kenunganan. Menunga atin sampay maya kegunaan et ginsan taaw. 9 Segwaꞌ, liasiꞌ kerupangan neng pegingkut-ingkut bekeꞌ pegusul et ngaran et mengeꞌ kegunggurangan. Kas kesagkaꞌ sampay kas pegdawa pasal et Keseraan et mengeꞌ tawʼt Judio, sabab kaya keguna-guna mengeꞌ itue. Keraat lang atin. 10 Bulagaꞌ et kasa seked ikeruwa mayang taaw neng sebaban et pegpekparak dut pegtingtimung et mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ. Pegketbes, baꞌ diki ya menelinga, pereyuniꞌ ne ya. 11 Nesewran mu ne meraat banar sampay negsalaꞌ ating taaw. Nesewran ye ne gasi ne salaꞌ ya.

Pineginduan dut Emuring Beres i Pablo ki Tito

12 Baꞌ pinesentin ku net bangsa et Kreta si Artemas, etawa si Tikiko, sekapaꞌ banar na kesurung ke daken dut lungsud et Nikopolis, sabab nepikir ku duntin pelibuasan ku et timpu et meregramig. 13 Tebangiꞌ banar si Senas neng menenenggung, bekeꞌ si Apolos et pegpanew dye. Tentuaꞌ na diki kurangan dye et misan enu. 14 Subaliꞌ megkesewd gasi mengeꞌ sebayaꞌ tyu neng mengengandel, na megpengnaꞌ dye megkeradya et menunga. Subaliꞌ ketabang dye et mengeꞌ kesigpitan et sebayaꞌ dye. Subaliꞌ diki meylang kegunaan et pengebiyagan dye.

15 Ketimpusan et surat ku dimu pegimrewen ke et ginsan neng mengeꞌ iba ku. Imrewaꞌ gasi mengeꞌ iba tyung mengengandel na megkasi damen. Ingesian kew ginsan teyen et Empuꞌ Banar dut Langit.

* 1:1 1:1 apostol - ingin bersen Mengengabar et Empuꞌ, etawa sembatung taaw deaken dut Menungang Abar et Empuꞌ. Dut Biblia, ingin bersen gasi sembatu eset atin mengeꞌ sempuluꞌ duwang pepengenaran i Jesus Kristo, ating Yegang et Empuꞌ, sampay ipeabar ye pasal si Jesus mendyaring ating bugtung na mengelet dut Empuꞌ bekeꞌ taaw.

Pilemon

Surat i Pablo ki

PILEMON

Kepurisnan et itueng Surat neng Pilemon

Si Pilemon sembatung kilalang mengengandel dut Empuꞌ na lengku kebayaꞌ eset Pengempuan naꞌ benwa dut lungsud et Kolosas. Ya in dereakan i Onesimo, itueng uripen neng nekebuluy. Eset sembatung timpu nekilala i Onesimus si Pablo, sementaraꞌ na ya eset seled pipirisuan. Negmendyaring mengengandel si Onesimo pebiyaꞌ eset ki Pablo. Itueng surat i Pablo ki Pilemon, peingasiꞌ na terimanen kenyeng uripen, diki lang bilang uripen neng inampun temed erapun tipused eset Empuꞌ. Sabab gaay i Pablo ipeuliꞌ si Onesimo ki Pilemon kaya sasew.

Ketulduan et itueng Surat

Penagnaꞌ 1-3

Pegbantug ki Pilemon 4-7

Peingasiꞌ tudyu ki Onesimo 8-22

Ketimpusan 23-25

1

1 Mewanan ki Pablo, na nepirisu sabab et pegpeabar ku et Menungang Abar pasal ki Jesus neng Kristo, bekeꞌ mewanan eset ki Timoteo na kityung tipused dut Empuꞌ.

Ki Pilemon gasi na pegmerganen kay neng saliꞌ ku neng mengengeradya, 2 bekeꞌ eset mengeꞌ mengengandel na negmegtingtimung eset benwa mu, ki Apia na dameng libun neng tipused, bekeꞌ ki Arkipo na dameng saliꞌ sundalu i Jesus Kristo.*

3 Meseʼt dimyu teyen itueng redyikiꞌ bekeꞌ itueng kesenangan mewanan eset Empuꞌ na kityung Amaꞌ bekeꞌ ki Jesus Kristo neng Begerar tyu.

Itueng Pegmergaꞌ bekeꞌ Pegandel i Pilemon

4 Tipused Pilemon, daran ku megpeselamat eset dakeng Empuꞌ sasat ku pegpenelang pepebayaꞌ ku ikew, 5 sabab mekeebaran ku itueng pasal et dimung pegandel eset kityung Empung si Jesus bekeꞌ dimung pegmergaꞌ na pepebiriꞌ mu ne eset ginsan kenyeng mengengandel. 6 Pegpenelang ku na baꞌ ipenugid mu dut ibang taaw pasal et pegandel mu na maya teyen teup keretian dut ginsan neng indeginis na maya kityu dut biyag eset Empuꞌ sabab pekikipegsembatu kew ne dut ki Jesus Kristo. 7 Biꞌbilaꞌ, ipineksan mu aku sabab et pegmergaꞌ mu eset mengeꞌ mengengandel sampay pinebasag mu aku banar. Itue ne gasi negpeenep eset atey et ginsan neng mengengandel et Empuꞌ.

Negpeingasiꞌ si Pablo dut ki Pilemon pasal ki Onesimo

8-9 Na, tiban gaay ku megpeingasiꞌ dimu. Sewd mu ne, mekedyari ku menahag dimu eset kebayaan i Jesus neng Kristo. Sabab itueng ginis na sugat na keredyanen mu, temed pegmerganen ku ikew na lebing menunga baꞌ engaten ku lang dimu. Na, aku si Pablo nesugid itue, sembatung megurang na taaw et seled pipirisuan sabab et pegpengandel ku ki Jesus Kristo. 10 Angkansa megpeingasiꞌ ku dimu na tebangan si Onesimo. Na ya in samat yegang ku ne eset pengandel† atueʼt seled pipirisuan. 11 Sene tiꞌ, ya kaya kepulusan eset dimu, segwaꞌ tiban ya kepulus-pulus‡ na dimu bekeꞌ daken.

12 Pegpebibit ku dimu ki Onesimo riminupuk ku ne banar. 13 Kegeayan ku teyen na tumerna lang ya eset daken apang kesubli mu ya na ketabang eset daken na megpelatap et Menungang Abar et Empuꞌ sasat seled pipirisuan ku peꞌ. 14 Temed mendiꞌ ku buwaten atin, selyu baꞌ diki tinugut mu, apang diki megmendyaring leges imbes pegtabang mu daken mewanan eset seled atey mu.

15 Meraliꞌ meparak eset dimu si Onesimo mengeꞌ sengkerit neng timpu, apang pegseuliꞌ ye dimu, kebayaꞌ ne dimu daran. 16 Tiban tuꞌ, lein lang ye sembatung uripen lang, temed lebi ne atin, baꞌ diki sembatung pegmerganen naꞌ tipused pekikipegsembatu ki Kristo. Ya in mergaꞌ eset daken temed lebi ne eset dimu, dut sembatung uripen sampay sembatung tipused nega dut Empuꞌ.

17 Angkansa teyen, na baꞌ aku pegekuen mu na iba-iba mu tantu, terimanen mu ya, na samat pegterima mu eset daken in. 18 Na baꞌ ya in nekebuwat et keselaan eset dimu, etawa nekeutang gasi, eset daken mu mene sukuten. 19 Keremut ku et negsurat et itue.

Aku ne itueng si Pablo, na megbayad dimu.

Diki ne gaay ku iperendem nega dimu itueng utang mu eset daken itueng pegkilala mu ki Kristo. 20 Pegmerganen ku neng biꞌbilaꞌ, begeyan mu aku et keksanan eset mepikiran mu, supaya meksanan atey ku sabab et keradya et Empuꞌ seled kite.

21 Nesewran ku na buwaten mu itueng ginsan neng pegtewen ku, sampay megluwas nega. 22 Sembatu nega, penyapan myu aku et sisingled, sabab pegeerapen ku na gaayeʼt Empuꞌ na aku mekepeuliꞌ nega esentin, na samat dimyung pegpenelenganen.

Pengemuring Pemangling

23 Pegpenglingen ke i Epapras na iba ku neng nepirisu sabab et pegpengandel ye ki Jesus Kristo.§ 24 Megdemikian gasi, kire Markus*, si Aristarko†, si Demas‡ sampay ki Lukas§ na mengeꞌ kesebeyaan ku na mengengeradya.

25 Pegpenelang ku na maya eset dimyu redyikiꞌ i Empung Jesus Kristo tyu!

Seked atue mena tiban.

* 1:2 1:2 Kolosas 4:17.

† 1:10 1:10 “samat yegang ku ne eset pengandel” - ingin bersen na si Pablo pineretiꞌ ki Onesimo baꞌ enukwan ye mengandel banar et Empuꞌ sampay mendyari ye sumled et binenwa et Empuꞌ.

‡ 1:11 1:11 Onesimo - retian ye “Kepulus-pulus” etawa “Menabang”.

§ 1:23 1:23 Kolosas 1:7; 4:12.

* 1:24 1:24 Markus - Keradya 12:12, 25; 13:13; 15:37-39; Kolosas 4:10.

† 1:24 1:24 Aristarko - Keradya 19:29; 27:2; Kolosas 4:10.

‡ 1:24 1:24 Demas - Kolosas 4:14; 2 Timoteo 4:10.

§ 1:24 1:24 Lukas - Kolosas 4:14; 2 Timoteo 4:11.

Hebreo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Surat dut mengeꞌ tawʼt

HEBREO

Kepurisnan et itueng Surat neng Hebreo

Itueng surat binibit dut pegtimung-timungan et mengeꞌ mengengandel neng Judio, etawa mengeꞌ Hebreo. Nesurat itue apang ipepanggar pengandel dye, sabab eldew-peldew kumansang mengeꞌ keliyutan kedye, bekeꞌ mekabiꞌ ne tirengan dye pengandel dye supaya ibuten peuliꞌ ating egama et mengeꞌ Judio na diki mengandel. Angkansa, pegtulduꞌ et nesurat na si Jesus pineketaas neng Empuꞌ, lebing mebasag set ginsan neng mengeꞌ ibang empuꞌ.

Binwat ye itue pebiyaꞌ telung sebaban. Una, pineretiꞌ ye na si Jesus ating bugtung na Yegang et Empuꞌ banar, kaya tegnaan sampay kaya seskeran. Sabab si Jesus yegang et Empuꞌ, lebing metaas ya kasga mengeꞌ propeta, bekeꞌ si Moises, sampay ga mengeꞌ dereakan et Empuꞌ. Ikeruwa, ating binwat i Jesus lebing mergaꞌ kasga ating keradya et mengeꞌ pariꞌ neng Judio. Angkansa negsubliꞌ ya dut pengelet set mengeꞌ taaw bekeꞌ Empuꞌ. Iketlu, sabab i Jesus, mekedyari ne mebebawiꞌ banar et Empuꞌ mengeꞌ taaw, sabab netuman i Jesus ginsan mengeꞌ keilangan et Keseraan bekeꞌ mengeꞌ simayaꞌ neng ayup na binggey dut Empuꞌ.

Pegketbes, sinugid et nesurat baꞌ enu binwat et mengeꞌ metaas neng mengengandel tagnaꞌ tiꞌ sabab et pengandel dye, supaya meglahyun nega dye dut pengandel dye ki Jesus, misan ne kansang-kansang mengeꞌ keliyutan kedye. Dut ketimpusan et surat, maya mengeꞌ beres ye na diki dye ne megperayuꞌ set Empuꞌ, imbes ibuten dye ne arat ye bekeꞌ pememiyagan et menunga supaya ikeksan dye Empuꞌ

Ketulduan et itueng Surat

Pegkeempuꞌ i Jesus neng Yegang et Empuꞌ 1:1-3

Lebing metaas si Jesus kasga Dereakan et Empuꞌ 1:4—2:18

Lebing metaas si Jesus kasga kire Moises bekeꞌ Josue 3:1—4:13

Menunga et Keparian i Jesus 4:14—7:28

Menunga et Pinegsulutan et Empuꞌ na Tinuman i Jesus 8:1—9:28

Menunga et Sinimayaꞌ i Jesus 10:1-39

Menunga et Pengandel ki Jesus 11:1-40

Pememiyagan et mengeꞌ Mengengandel 12:1—13:19

Ketimpusan et Surat tuꞌ 13:20-25

1

Pegkeempuꞌ i Jesus neng Yegang et Empuꞌ

1 Tagnaꞌ tiꞌ Empuꞌ nengampang dut mengeꞌ keupuꞌupuan tyu pebiyaꞌ dut mengeꞌ tarus ye dut iba-ibang timpu bekeꞌ iba-ibang pepebiyanan. 2 Segwaꞌ itueng emuring eldew ya nampang pebiyaꞌ dut kenyeng yegang na si Jesus. Ya piniliꞌ et Empuꞌ na memusakaꞌ et ginsan neng ginis. Sampay negmendyari Empuꞌ et sengkelungsuran pebiyaꞌ ating yegang ye. 3 Ating Yegang et Empuꞌ binyar et ketaasan et Empuꞌ bekeꞌ lulus na kebuneyagan et kenyeng pegmendyaring Empuꞌ. Ating Yegang et Empuꞌ negpeteteg et ginsan ginis pebiyaꞌ dut kenyeng bebresen na mekepengyedian. Pegketbes ye na mebuwat pasal pegugad et salaꞌ tyu, ya narung ne dut tampaꞌ kewanan et Empuꞌ Amaꞌ neng metaas dut langit.

Lebing Metaas si Jesus kasga mengeꞌ Dereakan et Empuꞌ

4 Ating Yegang et Empuꞌ negmendyaring metaas banar dut mengeꞌ dereakan, angkansa ating ketaasan neng nepusakaꞌ ating Yegang et Empuꞌ negmendyaring lebing metaas nega set kedyeng ketaasan. 5 Sabab kaya sinugid et Empuꞌ misan ingyan dut mengeꞌ dereakan ye na kwan,

“Ikew yegang ku. Tiban negmendyaring Amaꞌ mu aku.”

Etawa kaya sinugid et Empuꞌ dut sebarang dereakan ye, kwan,

“Aku Amaꞌ mu, indyari ikew negmendyaring Yegang ku.”*

6 Megdemikian ganang pinesurung ye ne dut sengkelungsuran kenyeng bugtung ne Yegang, kwan ye,

“Ya pengempuen et ginsaʼt dereakan.”†

7 Pasal gasi dut mengeꞌ dereakan, sinugid ye,

“Binwat mengeꞌ dereakan Ku samat deres, daken tetehagen samat deleg et apuy.”‡

8 Segwaꞌ pasal dut kenyeng yegang, kwantin penugid ye,

“U, Empuꞌ, dimung Kemilikan kaya seskeran bekeꞌ ketignaan megmendyaring kepengyedian et dimung pengmilikan.

9 Pegmerganen mu pasal ketignaan bekeꞌ pegisgan mu sebarang mengeꞌ mereraat. Angkansa Aku, misan dimung Empuꞌ, nemadlis ke dut lebing metaas neng gerar kasga ginsan neng sebayaꞌ mu, sampay binggey Ku dimu enep.”§

10 Megdemikian sinugid ye gasi,

“Dut sengkepunan, u Begerar, binwat mu ating dunya, bekeꞌ ating langit keremut negpendyari.

11 Segwaꞌ dye mepapas, temed ikew dumaran. Mantang dye samat repanan mebukluꞌ.

12 Lulunen mu dye samat kumut. Samat repanan neng sembian. Segwaꞌ ikew dumaran, bekeꞌ diki ke matey misan ingyan.”*

13 Kengyan masa kaya sinugid et Empuꞌ dut misan sinung dereakan,

“Marung ke dut tampaꞌ ku seked buwaten kuʼt tungtungan et tiked mu sebarang mengeꞌ kebanta mu.”†

14 Diki be ginsaʼt mengeꞌ dereakan atin mengeꞌ dinaak supaya tumabang dut sebarang memusakaꞌ et kepuwasan?

2

Pineabar Supaya Mengingeg

1 Angkansa subaliꞌ tyu kumingeg et menunga sebarang nekingeg tyu supaya diki tyu malam. 2 Sabab baꞌ banar sebarang pinegberes et mengeꞌ dereakan, na neketerima dye tagnaꞌ tiꞌ et pengdusa sebarang pemelabag bekeꞌ meliu. 3 Enungkwan tyu mekepelegyu baꞌ diki tyu esipen samat kwantin neng deklaꞌ et kepuwasan? Ating kepuwasan, atin pinebunayag et Begerar tyu lagi bekeꞌ pinesebenaran et sebarang nemekekingeg kenye in. 4 Pinesebenaran gasi itue et Empuꞌ pebiyaꞌ dut mengeꞌ tendaꞌ, mengeꞌ keliluꞌliluꞌ bekeꞌ mengeꞌ keksegan, bekeꞌ mengeꞌ begey et Empung Nakem ipinemagiꞌ ye kuyun dut kenyeng gaay.

Si Jesus bekeꞌ Kenyeng mengeꞌ Ketipusdan

5 Pegsugiren kay ne pasal dut sengkelungsuran tyu. Diki pinepengmilikan et Empuꞌ itueng bagung sengkelungsuran na dumateng dut mengeꞌ dereakan ye. 6 Segwaꞌ maya sinurat na baꞌ embe dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan,

“U Empuꞌ, enu ne taaw atuʼt dunyaꞌ na peglingewen mu dye, sampay Yegang et Taaw supaya perurien mu Ya?

7 Ya in binwat mu et mebaba dut mengeꞌ dereakan mu. Pineplengan mu Ya et ketaasan bekeꞌ kebentugan.

8 Bekeꞌ dinatun mu ginsaʼt ginis dut kesukupan Ye.”*

Na pegsesekupan Ye. Ganang pinesakup ne Ye et Empuꞌ ating indeginis, kaya indeginis na diki ye ipinesakup dut Kenye. Segwaꞌ diki tyu mekebiriꞌ ne ating pegmilikan neng nesekupan Ye.

9 Segwaꞌ kaya nekwit nebiriꞌ tyu si Jesus na nantang et mebaba sengkerit dut mengeꞌ dereakan, bekeꞌ nebiriꞌ tiban na pineplengan et ketaasan bekeꞌ kebentugan sabab ya negsandal et kepeteyan, supaya pebiyaꞌ dut redyikiꞌ et Empuꞌ mekerasa ya et kepeteyan sabab lang dut ginsan et mengeꞌ taaw. 10 Sabab dut kenyeng pegsandal si Jesus negmendyaring sukup et Empuꞌ neng negbuwat bekeꞌ pemeruri et indeginis, supaya si Jesus mekepebibit et mekeldam dut ketaasan. Mepatut lang na buwaten atin sabab si Jesus minewanan et kedyeng kepuwasan. 11 Na ya negpepasek metignaꞌ dut mengeꞌ taaw bekeꞌ dye neng pinepasek metignaꞌ et Empuꞌ nepantun dye et sengbinenwa. Angkansa kaya ne ipegleew i Jesus na ipekilala ye dye et kenyeng tipused. 12 Pegsugiren i Jesus dut Empuꞌ,

“Ipebunayag ku dimung kenunganan dut mengeꞌ tipused ku.

Bekeꞌ mengulilal ku et pengdayew dut tengaʼt pemegrungrupung.”†

13 Bekeꞌ sinugid nega,

“Pengandel ku et Empuꞌ.”

Bekeꞌ sinugid peuliꞌ,

“Atuꞌ ku, bekeꞌ mengeꞌ keyegangan neng binggey daken et Empuꞌ.”‡

14 Sabab itueng mengeꞌ keyegangan asal atin taaw, megdemikian si Jesus negmendyaring taaw gasi, samat kedye, supaya dut kepeteyan ye mebinasa ating si Seytan neng maya kepengyedian et kepeteyan. 15 Supaya pebiyaꞌ et simayaꞌ et diriꞌ Ye mengindaag Ya ki Seytan supaya mepekulpas Ye ginsan neng peguripenen ginsaʼt biyag et ating penewnan sabab et kedyeng takut dut kepeteyan.

16 Tantu banar na diki mengeꞌ dereakan kenyeng pegtebangan, segwaꞌ ating mengeꞌ tutusan i Abraham. 17 Sabab et itue, mepantun ya samat kenyeng mengeꞌ ketipusdan dut ginsaʼt indeginis, supaya ya megmendyaring meingesinen banar bekeꞌ mebentel na metaas neng pariꞌ eletan neng megsukuꞌ dut Empuꞌ. Natey ya dut krus samat simayaꞌ supaya ya megmendyaring Memumuwas et mengeꞌ keselaan et mengeꞌ taaw. 18 Sabab ya negsandal kwit na inagit, angkansa tiban metebangan sebarang mengeꞌ pegeegitan.

3

Si Jesus Lebing Metaas kasga ki Moises

1 Angkansa mengeꞌ tipused, mengeꞌ pasek metignaꞌ bekeꞌ maya bagiꞌ dut pegpiliꞌ et Empuꞌ, rendemaꞌ myu si Jesus neng Apostol* bekeꞌ Metaas neng Pariꞌ† neng pegpebunayag tyu. 2 Si Jesus mebentel dut Empuꞌ neng negpesurung kenye samat ki Moises gasi na negmendyaring mebentel dut ginsaʼt mengeꞌ taaw et Empuꞌ sampay benwa ye. 3 Segwaꞌ si Jesus nebiriꞌ ne lebing metaas set ki Moises, samat mememaal et benwa lebing metaas dut atin naꞌ benwa. 4 Sabab pesi ginsaʼt benwa maya taaw negbaal, segwaꞌ Empuꞌ negpendyari et ginsaʼt indeginis. 5 Si Moises negmendyaring mebentel dut mengeꞌ taaw et Empuꞌ, bilang megsukuꞌ na negpesebanar et ginsaʼt indeginis dut leyd ne dumateng. 6 Segwaꞌ bilang Yegang et Empuꞌ, si Kristo‡, na mebentel na pegmilik dut sengbinenwa et Empuꞌ. Na atin kityu kenyeng sengbinenwa, baꞌ tumeteg dut pegandel bekeꞌ dut mepangger neng pegarap tyu ki Jesus.

Pebtiꞌ Pasal Pegsagkaꞌ dut Kaya Pengandel

7 Angkansa sabab et pegsugiren et Empung Nakem, kwan ye,

“Tiban baꞌ mekingeg myu kenyeng pengluluwaan,

8 kasiꞌ myu pegpektulaꞌ dimyung pusuꞌ samat pegmuriseg mengeꞌ kegurang-gurangan myu dut eldew pegsulay dut kelnangan.

9 Na baꞌ embe mengeꞌ kegurang-gurangan myu pegsulayan dye aku angkan set seled epat naꞌ pulung teun nebiriꞌ dye baꞌ enu inluꞌ ku.§

10 Angkansa kinutukan ku ating pinengkatan bekeꞌ sinugid ku, ‘Tatap dye megpesuwey, bekeꞌ kaya dye ne mekesewran pasal daken neng dalan.’

11 Angkansa sabab et iseg ku sinuknaan ku dye, ‘Na misan ingyan diki dye ne kesled dut kepeternan ku neng tinangeꞌ na ibgey kedye.’ ”*

12 Mengeꞌ ketipusdan, ingtiꞌ myu na endey megkesalaꞌ sinu-sinu dimyu bekeꞌ meugaran et pengandel seked metelikuran ye ating Empuꞌ naꞌ biyag. 13 Segwaꞌ megperendeman kew eldew-peldew sasat maya nega timpu, supaya sinu-sinu diki merundingan bekeꞌ meuripen et keselaan. 14 Sabab ginsan tyu kebayaꞌ i Kristo, baꞌ daran tyu tumeteg dut pengandel tyu kenye seked kepuspusan et timpuꞌ. 15 Itue pesi pegsugiren et Kesuratan, kwan,

“Baꞌ myu endelen tiban beres et Empuꞌ, kasiꞌ myu pegpektulaꞌ dimyung ulu, samat pegsagkaꞌ keupuꞌupuan myu kwit tiꞌ dut Empuꞌ.”†

16 Sinu takuꞌ ating suminagkaꞌ dut Empuꞌ misan ne nekingeg dye beres et Empuꞌ? Diki be ginsaʼt pineliwan i Moises mawaꞌ dut Egipto? 17 Bekeꞌ dut kinu niseg ating Empuꞌ set seled et epat ne pulung teun? Diki be takuꞌ dut mengeꞌ taaw sebarang negkesalaꞌ, indyariꞌ kedyeng bilug nemematey dut kelnangan in? 18 Bekeꞌ sinung pegtutudyuen et Empuꞌ et kenyeng suknaꞌ na diki dye mekesled bekeꞌ mekepetaren dut lungsud na ibgey et Empuꞌ kedye? Diki be takuꞌ atiʼt mengeꞌ meliu? Eꞌ be, dye in! 19 Angkan sewd tyu diki dye nekesled dut lugtaꞌ na meketaren neng netangeꞌ sabab lang et kaya pengandel dye dut Empuꞌ.

4

Sembatung Lungsud neng Kepeternan dut Taaw et Empuꞌ

1 Angkansa tatap nega ating netangeꞌ et Empuꞌ na kityu mekesled bekeꞌ mekepetaren dut kepeternan ye. Segwaꞌ meginget kew kaluꞌ maya rimyu na diki keisiꞌ et atin neng netangeꞌ. 2 Sabab megdemikian nekekingeg tyu gasi et Menungang Abar samat mengeꞌ kegunggurangan in. Temed diki dye nepulusan ating abar neng nekingeg dye, sabab diki dye itue inandel. 3 Kityung mengeꞌ nemengandel atin kesled dut lungsud et kepeternan, samat sinugid et Empuꞌ, kwan ye,

“Sabab et iseg ku sinuknaan ku na diki dye kesled dut ating lungsud et kepeternan dut daken.”

Asal ganang nependyari ne et Empuꞌ itueng sengkelungsuran, netbes ye gasi ating lungsud et kepeternan ye. 4 Sabab sinugid ye dut ibang bagiꞌ et Kesuratan pasal et ikepitung eldew, kwan, “Bekeꞌ dut ikepitung eldew negpetaren Empuꞌ dut kenyeng pegpendyari.”* 5 Bekeꞌ sinugid ye gasi peuliꞌ, kwan ye,

“Diki dye banar nekesled dut daken neng lungsud et kepeternan ku.”

6 Segwaꞌ maya nega mekesled bekeꞌ mekepetaren dut Empuꞌ, temed ating mengeꞌ unang nemekekingeg et Menungang Abar, diki dye mekesled dut kepeternan et Empuꞌ, sabab et kaya pengandel dye. 7 Angkansa negtimpu gasi Empuꞌ et seng eldew, na binetangen “Tiban.” Pegkelibuas et nekwit neng penewnan, sinugid ye pebiyaꞌ dut ki Surutan Dabid tagnaꞌ tiꞌ, kwan ye,

“Tiban, baꞌ mekingeg myu kenyeng beres, kasiꞌ myu pegpeknelaꞌ dimyung ulu.”

8 Tagnaꞌ tiꞌ, baꞌ mengeꞌ taaw nepeibut i Josue neterima et lungsud neng kepeternan banar na netangeꞌan et Empuꞌ, diki ne teyen neres Empuꞌ pasal et sembatu negang eldew neng kepeternan. 9 Sabab et kwantin, maya nega kepeternan na tinimpu set mengeꞌ memengandel dut Empuꞌ, samat atin kepeternan et Empuꞌ dut ikepitung eldew neng pegpendyari ye. 10 Sabab baꞌ sinu mekesled atin kepeternan et Empuꞌ mepatut gasi megpetaren gasi dut kenyeng mengeꞌ keradya, samat Empuꞌ na negpetaren et kenyeng pegpendyari. 11 Angkansa etasan tyu banar na mekesled atin kepeteran et Empuꞌ. Endey tyu lumyu supaya diki tyu keuruꞌ samat mengeꞌ kegungurangan in.

12 Ating beres et Empuꞌ biyag bekeꞌ mekepengyedian, lebing metarem dut misan enung keterman neng sembe-sembelaꞌ tarem. Itue pengelisugsug dut pinegketngaan et kurudua bekeꞌ nakem, bekeꞌ mengeꞌ luluatan bekeꞌ utek et tulang. Sampay meketeked et pikiran bekeꞌ sedseled et taaw. 13 Kaya misan enu nega metaguꞌ set penyek et Empuꞌ. Ginsan in mehayag bekeꞌ dimdiam dut kenyeng penyek. Bekeꞌ iba, dut kenye kityu isudsugid.

Si Jesus ating Mekseg bekeꞌ Metaas naꞌ Pariꞌ

14 Angkansa kepangger tyu et pengandel. Sabab asal maya mekseg neng metaas naꞌ pariꞌ tyu na suminurung dut langit na dut elepan et Empuꞌ Amaꞌ, kaya iba, baꞌ diki atin si Jesus neng Yegang et Empuꞌ. 15 Ating mekseg neng metaas naꞌ pariꞌ tyu mekeretiꞌ et kityung mengeꞌ kelumkan sabab dut ginsaʼt ginis neng pengudyuꞌ. Ya inudyuꞌ samat kityu, segwaꞌ kaya megkesalaꞌ. 16 Angkansa endey tyu ne megpelalay-lalay kumabiꞌ dut melangkew na arungan et meingesinen neng Empuꞌ pebiyaꞌ et pegpenelang, sabab untin mekpetan tyu ingasiꞌ bekeꞌ redyikiꞌ ipaten dut timpu na keilangan tyu itue.

5

Keradya et Metaas neng Pariꞌ et Empuꞌ

1 Atuʼt lugtaꞌ, kede metaas neng pariꞌ atuꞌ piniliꞌ naꞌ mengeꞌ lelaki bekeꞌ pinesukuan supaya sumukuꞌ dut Empuꞌ apang gasi iungsud et mengeꞌ bebgey bekeꞌ simayaꞌ pasal et mengeꞌ keselaan et mengeꞌ taaw. 2 Sabab itueng pariꞌ maya gasi keselaan kenye samat sebarang mengeꞌ awam bekeꞌ alam et dalan na netebangan ye dut menungang penayak ye. 3 Angkansa sabab et kenyeng kelumkan mepatut lang na mengulmat et simayaꞌ supaya dut kenyeng keselaan, diki lang dut keselaan lang et mengeꞌ taaw. 4 Pasal et ketaasan et metaas naꞌ pariꞌ atin diki mekedyari megerar kenye sabab lang et atin ingin ye. Segwaꞌ atin Empuꞌ nemiliꞌ kenye samat ki Aaron neng unang pariꞌ piniliꞌ gasi et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ.

5 Megdemikian gasi diki si Kristo negpantang et diri ye na metaas naꞌ pariꞌ. Segwaꞌ ya piniliꞌ et Empuꞌ na negsugid kenye,

“Ikew yegang ku. Tiban negmendyaring Amaꞌ mu aku.”*

6 Bekeꞌ sinugid ye gasi dut ibang bagiꞌ et Kesuratan,

“Ikew naꞌ pariꞌ et ngian-ngian, samat pegkepariꞌ i Melkisedek.”†

7 Kwit si Jesus meglelegdeng nega atuʼt lugtaꞌ, ya negpenalang na megmara bekeꞌ maya luhaꞌ et pengangat dut Empuꞌ na teyen mekedyari lang na ya mebawiꞌ dut kepeteyan dut krus. Bekeꞌ kiningeg et Empuꞌ sabab si Jesus lulus negpekebabaꞌ. 8 Misan ne ya Yegang et Empuꞌ nesewran ye baꞌ enu gay bersen et metantu naꞌ pegandel sabab et pegsandal ye in. 9 Pegketbes ye ne sembatung puspus na metignaꞌ na taaw, ya negmendyaring kaya seskeran neng mememawiꞌ et ginsaʼt mengengandel kenye. 10 Inantang ne et Empuꞌ na ya buwaten et mekseg ne pariꞌ samat pegkepariꞌ i Melkisedek.

Peamay-amay Pasal Atu etawa Pegtelikud dut Pegandel Tyu

11 Mekeldam nega teyen sugiren ku pasal et itue segwaꞌ meliyut iperetiꞌ dimyu sabab kaya megkingeg kew banar, angkan pegkesewd myu melalay. 12 Teyen, menunulduꞌ kew ne, segwaꞌ sampay tiban keilangan kew nega tulduan unang keberbenaran pasal eset beres et Empuꞌ. Antangan myu na samat mengeꞌ memulek nega, sabab kayangga mekekaan kew et mekektul neng kekanen, segwaꞌ sampay tiban keilangan myu nega gatas. 13 Sebarang gatas ipegbiyag, atin memulek nega et pengandel, ingga peꞌ kesedsewran pasal et menunga bekeꞌ meraat. 14 Segwaꞌ sebarang mektul na kekanen, atin apang dut mengeꞌ umuran neng pengandel, mekeindan ne atin beres et Empuꞌ na meketulduan tyu pasal et menunga etawa meraat.

6

Pelembus Kityu Mengandel

1 Angkansa endey ne enaren tyu peuliꞌ ating mengeꞌ unang tulduꞌ pasal ki Kristo, bekeꞌ pelembus et kityung nakem dut lebing metaas neng ketulduan et pengandel tyu. Endey tyu ne seulinen ating penued na bekeꞌ tulduꞌ pasal et pegsusun et mengeꞌ buwat na mekebinasa et kepeteyan, bekeꞌ pasal dut pengandel et Empuꞌ.* 2 Endey tyu ne seulinen dut pegtutulduꞌ et pasal bewtismu, bekeꞌ pegdepen et mengeꞌ keremut, etawa pasal et pegbiyag peuliꞌ et mengeꞌ patey, sampay keukuman na kaya seskeran. 3 Segwaꞌ megpelembus tyu kesesewran et lebing merarem neng mengeꞌ ketulduan, atin buwaten kay baꞌ atin gay et Empuꞌ. 4 Sabab enukwan nega mepesusun bekeꞌ mepebalik ating mengeꞌ timinelikud ne et pengandel dut Empuꞌ? Asal netlangan dye ne lagi et siluꞌ et Empuꞌ, bekeꞌ nekerasa dye ne et begey et langit, nekerasa dye ne kesembayaꞌ et Empung Nakem. 5 Nekerasa dye ne gasi et kenunganan et beres et Empuꞌ bekeꞌ nekerasa ne gasi et kepengyedian et Empuꞌ na lulus na mepebunayag dut timpu na dumateng. 6 Na baꞌ dye tumelikud pegketbes merasa dye pasal ginsaʼt itue, diki dye ne mekedyari mepesusun nega peuliꞌ sabab antang dye peperansang dye gasi peuliꞌ dut krus ating Yegang et Empuꞌ bekeꞌ pepelelew dye ya.

7 Pepenunga et Empuꞌ ating lugtaꞌ pegketbes meketerima et delek daran, indyari pegtuhuan et luluwaken na mepulusan et mengeꞌ mengunguma. 8 Segwaꞌ baꞌ tuhuan lang et mengeꞌ begang bekeꞌ tewtandew, kaya kegunaan ating lugtaꞌ, diki ne mekwit suknaan atin et Empuꞌ sampay ketepus-tepusan atin tutungen.†

9 Mengeꞌ ketipusdan, misan kwantin pegberes kay, segwaꞌ kesewd ku ne menunga dimyung kebtangan, bekeꞌ maya lebi neng menunga ne keginisan na mibut ne dimyu dut kepuwasan. 10 Kaya tabid ating Empuꞌ. Diki ye lipatan dimyung buwat bekeꞌ pegireg neng pinebiriꞌ myu dut kenye samat pegtabang myu dut kenyeng mengeꞌ saliꞌ myu mengengandel. 11 Bekeꞌ peggayen kay na kede sembatu dimyu na mengatas banar seked kepuspusan et biyag myu supaya mekpetan ginsan pasal dimyung pegeerapen dut Empuꞌ. 12 Angkansa kas kew keyahuꞌ, segwaꞌ siringaꞌ myu sebarang taaw sabab et kedyeng pengandel bekeꞌ pegsandal nemeketerima et tinangeꞌ et Empuꞌ.

Tantu ating Tinangeꞌ et Empuꞌ

13 Ganang nengeꞌ ating Empuꞌ dut ki Abraham, ya nengibet et diri yeng ingaran na asal kaya ne lumbi et kenye na inibetan. 14 Sinugid et Empuꞌ, “Pegtangean ku ne lulus ku ikew na peruntungan bekeꞌ pekensangen ku dimung pengkatan.”‡ 15 Sabab et pegsandal i Abraham neterima ye ating netangeꞌ kenye et Empuꞌ.

16 Nengibet et mengeꞌ taaw eset sembatung nekelabew kedye, bekeꞌ sabab et kwantin neng ibet netbes ne bisara. 17 Megdemikian gasi pinepangger et Empuꞌ kenyeng netangeꞌ pebiyaꞌ dut kenyeng pegibet, supaya ipekilala dut kenyeng tinangean apang diki megpinda kenyeng pepurisnan bekeꞌ pegpeperuen. 18 Angkansa duwang ginis usalen et Empuꞌ, kenyeng tangeꞌ bekeꞌ kenyeng ibet na diki megpinda bekeꞌ diki mepeiluan ye. Sabab et itue kityung mengeꞌ nengandel kenye neketerima et basag et seled apang meketeteg dut pegarap neng binggey ye kityu sabab et netangeꞌ ye. 19 Na tiban maya ne pegarap tyu na si Jesus samat saaw et biyag tyu, na atin si Jesus. Na nekesled tyu dut pinekesisingled net benwa naꞌ Templo et Empuꞌ dut langit, na ating sisingled dut sembelaꞌ et dingding ne kumut, dut melinas naꞌ melinas. 20 Na siminled duntin si Jesus neng penginuna kityu apang maya mengelet kityu dut Empuꞌ. Duntin set langit, ya sembatung metaas na pariꞌ et kaya seskeran, samat metaas ne pegkepariꞌ i Melkisedek tagnaꞌ.

7

Si Melkisedek neng Metaas naꞌ Pariꞌ

1 Tagnaꞌ tiꞌ, itueng si Melkisedek Surutan dut Salem bekeꞌ pariꞌ pegsukuꞌ dut Ketaas-taasan na Empuꞌ. Ganang meguliꞌ ne si Abraham mawaꞌ dut pegtepu ye et mengeꞌ surutan, sinusup ya i Melkisedek. Pegketbes ininunga i Melkisedek si Abraham kwan ye, “Penunganen ke et Empuꞌ.” 2 Indyari binggeyan i Abraham et ikesempulung bagiꞌ et ginsaʼt ginis neng pinengindeagan dut gira. Si Melkisedek, una ingin bersen et ngaran ye “Surutan et Ketignaan”, pengerwa “Surutan et Salem.” Ingin bersen “Salem”, atin “Kesenangan.”* 3 Kaya meketuturan baꞌ sinu amaꞌ bekeꞌ induꞌ etawa baꞌ embe pinengkatan ye. Kaya gasi nesurat eldew et pinenggenakan etawa kenyeng kepeteyan. Samat Yegang et Empuꞌ, ya pariꞌ na kaya ketegnaan sampay kaya seskeran.

4 Pikiraꞌ myu lang baꞌ enukwan ketaasan ye. Sabab misan si Abraham naꞌ megurang et ginsaʼt tawʼt Judio, negey et ikesempulung bagiꞌ ki Melkisedek et pinegrempasan ye dut kedyeng peggira. 5 Na tiban pegtahag et Keseraan et Empuꞌ, dut mengeꞌ tungtung-inupuꞌ i Lebi neng negmendyaring pariꞌ na mengisiꞌ et ikesempulung bagiꞌ dut mengeꞌ taaw. Itue gasi mengeꞌ ketipusdan dye na mawaꞌ dut pengkatan nega i Abraham. 6 Si Melkisedek diki kesembayaꞌ i Lebi, segwaꞌ tuminerima nega et ikesempulung bagiꞌ mawaꞌ dut ki Abraham, pegketbes pineruntungan i Melkisedek gasi si Abraham. Na si Abraham binggeyan et Empuꞌ et mengeꞌ tangeꞌ. 7 Kaya pegduruwa-duruwa ating peperuntung, lebing mekseg dut pineruntungan. 8 Ating mengeꞌ pariꞌ neng Lebita, neng pengisiꞌ et ikesempulung bagiꞌ memegpatey; segwaꞌ pepesebenaran et Kesuratan ne biyag nega si Melkisedek misan tiban. 9 Angkansa mesugid gasi misan si Lebi, neng pengisiꞌ et ikesempulung bagiꞌ, negey gasi et ikesempulung bagiꞌ et indeginis ki Melkisedek pebiyaꞌ i Abraham. 10 Sabab ating masa pegkekita i Melkisedek ki Abraham, na si Lebi ngian-ngian megmendyaring upuꞌ i Abraham.

Si Jesus Samat ki Melkisedek

11 Sabab et mengeꞌ pariꞌ na Lebita, binggey et Empuꞌ ating Keseraan dut mengeꞌ Israelita supaya dye mendyaring pasek metignaꞌ. Segwaꞌ ating keradya et mengeꞌ pariꞌ na Lebita diki teup dut pemendyaring metignaꞌ taaw, angkansa keilangan ne iba neng pariꞌ na samat si Melkisedek. Ya in ibang pegkepariꞌ i Aaron neng upuꞌ i Lebi. 12 Na baꞌ binagu ating pegkepariꞌ, keilangan beguen gasi ating Keseraan na ibuten dye. 13 Bekeꞌ ating Begerar tyu si Jesus neng pegsimbehatan na itue, ya in mawaꞌ dut tutusan i Juda, sembatu neng ibang tutusan. Kaya misan sembatu na megsukuꞌ bilang pariꞌ mawaꞌ dut tutusan na atin. 14 Pegsesewren et ginsan na ating Begerar mawaꞌ dut tutusan i Juda, bekeꞌ kaya netuturan i Moises pasal et pariꞌ mewanan dut tutusan i Juda.†

Si Jesus neng Ibang Pariꞌ Samat ki Melkisedek

15 Lebi negang metlang itue ganang maya ne gasi ibang pariꞌ samat pegkepariꞌ i Melkisedek. 16 Na si Jesus negmendyaring pariꞌ erapun diki sabab dut tutusan ne kuyun dut pegempangen et Keseraan, temed sabab et kepengyedian et biyag na kaya seskeran. 17 Sabab itue pegsugiren et Kesuratan pasal kenye,

“Ikew ating pariꞌ daran-peraran, samat pegkepariꞌ i Melkisedek.”‡

18 Angkansa ating lelagi naꞌ pinegeratan, inugad ne sabab et kaya basag bekeꞌ kaya kepulusan. 19 Sabab kaya mepegmendyaring sukup et ating pinegeratan. Segwaꞌ maya bagung mearap na neterima tyu, sabab et nekeradya i Jesus mekepekabiꞌ tyu ne dut Empuꞌ. 20 Sabab nenumpaꞌ Empuꞌ pasal ki Kristo na negmendyaring pariꞌ et daran-peraran, segwaꞌ iba negmendyaring pariꞌ na Empuꞌ kaya nenumpaꞌ. 21 Segwaꞌ nenumpaꞌ Empuꞌ ganang pinendyari ye si Jesus et pariꞌ samat pegsugiren et Kesuratan,

“Ating Begerar siminumpaꞌ na diki ya megbagu et pikiran, ikew pariꞌ daran-peraran.”§

22 Sabab et itueng pegsumpaꞌ, si Jesus megpebanar et menungang pinegsulutan dut taaw bekeꞌ Empuꞌ.

23 Maya sembatu negang angkan. Nekeuna mekansang neng pariꞌ nemegsambiꞌ-sambiꞌ sabab et nemematey dye angkan kaya dye nekepesurung et kedyeng pegsukuꞌ. 24 Sabab et biyag si Jesus daran-peraran, angkan tatap kenyeng pegkepariꞌ. 25 Sabab et atin mepuspus ye mebawiꞌ ginsan neng megkabiꞌ et Empuꞌ sabab lang et kenye, sabab si Jesus tatap biyag supaya megpetngaꞌ kedye.

26 Angkansa baꞌ kwantin metaas naꞌ pariꞌ si Jesus, mekebgey ye et kityung mengeꞌ pengengeilangan. Ya in pasek metignaꞌ, kaya ketaksiran etawa keselaan ye. Neseririꞌ ye dut mengeꞌ mekeselaan bekeꞌ lebing metaas ya dut mengeꞌ pengibuten et sengkelengitan. 27 Ya diki samat ibang mengeꞌ metaas naꞌ pariꞌ na keilangan isimayaꞌ dut Empuꞌ eldew-peldew pasal et salaꞌ et kedyeng bilug. Pegunaan mena et mengeꞌ metaas naꞌ pariꞌ isimayaꞌ pasal et salaꞌ et kedyeng bilug, pegketbes, isimayaꞌ dye gasi supaya dut mengeꞌ keselaan et mengeꞌ taaw. Segwaꞌ si Jesus sinimayaꞌ ye kenyeng bilug sabab et keselaan et ginsaʼt mengeꞌ taaw, na keilangan atin kasa lang nebuwat ye. 28 Maya kekurangan ating metaas naꞌ pariꞌ neng piniliꞌ kuyun dut Keseraan na binggey ki Moises. Segwaꞌ ating metaas naꞌ pariꞌ na piniliꞌ et Empuꞌ na maya gasi pegsumpaꞌ ye, ingin bersen ating bugtung na Yegang et Empuꞌ na si Jesus, pasek metignaꞌ daran-peraran. Bekeꞌ ating penunumpaꞌ et Empuꞌ diminateng emuri nega dut pegdateng et Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises.

8

Si Jesus neng Metaas na Pariꞌ et Bagung Pinegsulutan

1 Na itueng pesalan pasal et dameng pegsugiren, kityu maya metaas naꞌ pariꞌ, na megearung dut tampaꞌ kewanan et melangkew na erungan et Empuꞌ banar dut Langit. 2 Bekeꞌ si Jesus pegkeradya dut tantung lelegdengan et Empuꞌ dut langit na diki binwat et taaw, segwaꞌ atin binwat et Begerar.

3 Sukuꞌ et mengeꞌ piniliꞌ naꞌ mengeꞌ metaas naꞌ pariꞌ na isimayaꞌ et bebgey bekeꞌ kesimeyaan dut Empuꞌ. Angkansa si Jesus, kityung metaas na pariꞌ, keilangan gasi na maya atin neng simayaꞌ. 4 Baꞌ ya atuʼt lugtaꞌ diki ne ya megmendyaring metaas naꞌ pariꞌ, sabab peraran ne lagiꞌ maya ne mengeꞌ pariꞌ pemenggey et mengeꞌ simayaꞌ kuyun dut pegsugiren et lelaging Keseraan. 5 Megsukuꞌ dye dut benwa et Empuꞌ neng Tabernakulo*. Na atin bilang upama lang na mantang dut langit etawa eninu et atin. Sabab ganang ipetiyeg ne i Moises ating benwa et Empuꞌ neng Tabernakulo, meget neng pemilin et Empuꞌ kenye, na kwantin pemilin ye, “Buwataꞌ ginsan neng ginis samat ginsaʼt inupama ku rimu dut bukid.” 6 Segwaꞌ pegsukuꞌ neng tinerima i Jesus lebing metaas dut pinesukuꞌ et mengeꞌ unang pariꞌ, sabab ya megpetetngaꞌ et sembatung pinegsulutan na lebing menunga bekeꞌ pesesendig itue et lebing mergaꞌ neng netangeꞌ et Empuꞌ.

7 Baꞌ kaya ne teyen kekurangan ating unang pinegsulutan, diki ne teyen mengeilangan et pengerwa. 8 Segwaꞌ nebiriꞌ et Empuꞌ pasal kekurangang et kenyeng bangsa, angkansa sinugid ye,

“Dumateng eldew naꞌ akuꞌ memuwat et bagung pinegsulutan, dut Bangsa et Israel† bekeꞌ dut pengkatan et Juda.

9 Itueng Bagung Pinegsulutan na diki samat pekikipegsulut ku dut kedyeng mengeꞌ kegunggurangan,

naꞌ asal nekeuna tiꞌ dinundun ku dye peliwan dut bangsa et Egipto.

Segwaꞌ diki dye mebentel pasal et pekikipegsulut daken, angkansa pinesaran ku dye.

10 Itue e buwaten ku neng ipegsulut ku dut Bangsa et Israel, pegdateng et ating mengeꞌ eldew, kwan et Empuꞌ:

Iluwak ku dut kedyeng pikiran daken neng mengeꞌ saraꞌ bekeꞌ iukir ku dut kedyeng mengeꞌ pusuꞌ.

Aku lang kedyeng Empuꞌ bekeꞌ dye mendyaring mengeꞌ taaw ku ne.

11 Misan diki ne itulduꞌ et sinu-sinu dut kenyeng sebayaꞌ etawa diki ne isugid dut kenyeng tipused,

‘Kilelanaꞌ ating Empuꞌ banar,’ sabab aku mekilala et ginsan, misan mengeꞌ simpir sampay mengeꞌ taaw derekeraꞌ.

12 Maapen ku kedyeng keselaan, bekeꞌ lipatan ku ne kedyeng kereatan.”

13 Ganang sugiren et Empuꞌ na pasal et pinegsulutan na “Bagu”, bineruba ye ne ating lelagi. Ating neberuba naꞌ ating lelagi ne mekabiꞌ neng mepapas.

9

Pengempuꞌ Atuʼt Lugtaꞌ naꞌ Benwa bekeꞌ Pengempuꞌ dut Langit

1 Tiban ating unang pinegsulutan dut Empuꞌ maya pegsuliten neng sungtuhan pasal et mengeꞌ pinegeratan neng pengempuꞌ, bekeꞌ maya benwa et Empuꞌ neng Tabernakulo na binwat et taaw.* 2 Ating benwa et Empuꞌ neng Tabernakulo pinetiyeg na maya duwang sisingled. Ating unang sisingled pegngeranen et pasek metignaꞌ naꞌ sisingled. Duntin maya semberikaran, kekanan bekeꞌ bengbang neng pinelemak dut Empuꞌ. 3 Dut sembelaꞌ et dingding naꞌ kumut duntin pengerwang sisingled pegngeranen et pasek ketignaꞌtignaan. 4 Duntin maya ranggar neng bulawan naꞌ pegruhungen et kemengyan bekeꞌ bulawan neng beul neng pinegsulutan naꞌ saliꞌ linengkepan et bulawan. Itueng beul pegsusunuan et bulawan neng kitkibut na pegsusunuan et manna†, sampay et susungkud i keupuan Aaron neng dimineun, bekeꞌ mengeꞌ papan neng batu na inukiran et sempulung Keseraan et Empuꞌ. 5 Dut timbew et beul maya mengeꞌ dagbes et dereakan pegngeranen et Kerubim, dye in tendaꞌ et ketaas-taasan et Empuꞌ, pegkekelungan et kedyeng elad ating peglelegdengan et kemaap et Empuꞌ. Segwaꞌ diki kay ne mepeatur itueng ginis tiban.

6 Ganang neratun ne et meatur ating unang sisingled et pegempuan na tetluan, ating mengeꞌ pariꞌ memegseled eldew-peldew dut unang sisingled supaya keredyanen kedyeng sukuꞌ. 7 Segwaꞌ Metaas naꞌ Pariꞌ lang mekesled dut ikeruwang sisingled et tetluan, bekeꞌ kasa lang sumled seled seng teun. Ya megbibibit et duguꞌ supaya isimayaꞌ dut Empuꞌ, sabab et keselaan ye bekeꞌ mengeꞌ salaꞌ et mengeꞌ taaw, mengeꞌ salaꞌ neng nebuwat dye ne kaya pegsesewren.‡ 8 Samat kwantin neng kegdaman, sugat ne pegpebiriꞌ et Empung Nakem pasal et dalan tudyu dut Pasek Ketignaꞌtignaan na ingga ukab sasat maya nega unang sisingled neng Pasek Ketignaꞌtignaan.

9 Itue upama lang tiban pasal ating mengeꞌ bebgey bekeꞌ simayaꞌ neng pegulmat dut Empuꞌ na diki lang mekepepasek metignaꞌ neng atey et dut mengeꞌ mengengempuꞌ. 10 Itueng bubuwaten pasal lang et pegkaan etawa inumen bekeꞌ iba-ibang ginis et peggugunas, samat mengeꞌ sungtuhan et pengliwan lang pegbubuwaten sabab ingga nebagu et Empuꞌ pinegsulutan ye dut taaw.

Si Jesus Kristo ating Megpetetngaꞌ dut sembatung Bagung Pinegsulutan et Empuꞌ

11 Segwaꞌ diminateng ne si Jesus Kristo bilang Metaas naꞌ Pariꞌ et menunungang indeginis na asal atue ne tiban sabab et kityung Bagung Pinegsulutan dut Empuꞌ. Ya siminled dut lebing metaas ne benwa neng pengempuan na kaya kekurangan dut langit na diki binwat et taaw. Pasal et atin, diki bagiꞌ dut sengpinegpendyari, imbes seng bagiꞌ et langit et Empuꞌ. 12 Na si Kristo siminled et kasa ga dut Pasek Ketignaꞌtignaan na sisingled dut langit. Na ya kaya megbibibit et duguꞌ et mengeꞌ kambing, etawa mengeꞌ mendangan, segwaꞌ duguꞌ et kenyeng diri lang supaya ikepemaap et mengeꞌ keselaan tyu daran-peraran.

13 Tagnaꞌ, kuyun dut ating lelaging pinegsulutan, ating duguꞌ et mengeꞌ kambing bekeꞌ mengeꞌ mendangan bekeꞌ mengeꞌ abu et libun neng ibun et sapiꞌ ipegsabug dut mengeꞌ taaw na pegpentangen na meraki. Binwat itue supaya dye megmendyaring melinas kuyun dut saraꞌ neng pinegarat.§ 14 Na baꞌ tantu atin, luwas nega ne ating duguꞌ i Kristo kemeapan et salaꞌ sabab dut kaya seskeran neng Nakem sinimayaꞌ ye kenyeng diri na kaya kesalaꞌ-salaꞌ dut Empuꞌ. Pasal kenyeng duguꞌ, atin meggunas et pusuꞌ bekeꞌ pikiran tyu supaya telikuran tyu mengeꞌ buwat na kaya kepulusan bekeꞌ sumukuꞌ tyu dut Empuꞌ neng biyag. 15 Sabab et itue megpetetngaꞌ si Kristo dut sembatung bagung pinegsulutan et Empuꞌ supaya ating mengeꞌ mengengandel na meketerima et netangeꞌ na kenunganan neng kaya seskeran. Na tiban ya natey bilang menglekat et kedyeng keselaan na nebuwat dut penewnan et lelaging pinegsulutan.

16 Sabab baꞌ maya penektak, atin nepesebenaran baꞌ patey ne ating nemuwat in. 17 Sabab sasat ya biyag nega kayangga pagen ating penektak, segwaꞌ megkepagen itue baꞌ ya patey ne. 18 Angkansa misan ating lelaging pinegsulutan kaya pagen baꞌ kaya duguꞌ et ayup na sinimayaꞌ.* 19 Sabab ganang ipinebunayag ne i Moises ginsaʼt pegpandel et Keseraan dut mengeꞌ taaw, nengisiꞌ et duguꞌ et ibun et sapiꞌ bekeꞌ kambing na maya lamud et danum. Indyari dinitil ye meregang neng repanan bekeꞌ sanga et isupu ampaꞌ ye ne pinirtikan ating Kesuratan bekeꞌ mengeꞌ taaw. 20 Indyari kwan ye, “Itue duguꞌ neng pesebanar dut pinegsulutan neng pinanduꞌ et Empuꞌ dimyu.”† 21 Megdemikian pinirtikan ye gasi et duguꞌ ating benwa et Empuꞌ bekeꞌ ginsaʼt indeginis neng pegusalen dut pengempuꞌ. 22 Tantu banar, pegengaten et Keseraan na ginsaʼt ginis atin peggunasan pebiyaꞌ dut duguꞌ. Asal, dut Empuꞌ kaya kemaapan et keselaan baꞌ kaya ipeturuꞌ duguꞌ et bebgeyan.

Kemaapan et Keselaan Sabab lang dut Kepeteyan i Kristo

23 Angkansa, sabab et mengeꞌ kegemitan dut pengempuan atuʼt lugtaꞌ kwantin sungtuhan lang et tantung indeginis na dut langit, keilangan gunasan dye pebiyaꞌ et simayaꞌ neng ayup. Segwaꞌ luwas nega et itueng simayaꞌ na pegkeilenganen neng tantung indeginis dut langit. 24 Angkansa si Kristo siminled dut Benwa et Empuꞌ dut langit diki lang dut benwa et Empuꞌ atuʼt lugtaꞌ na upama lang et ketentuan dut langit. Segwaꞌ ya ne tiban na dut elepan et Empuꞌ bekeꞌ megpetetngaꞌ dut Empuꞌ bekeꞌ mengeꞌ taaw. 25 Nekeuna tiꞌ eset mengeꞌ tawʼt Judio, kedyeng metaas naꞌ pariꞌ megseled dut Pasek Ketignaan neng sisingled teun-peteun, maya bibit yeng duguꞌ na diki teyeg kenyeng diriꞌ, imbes teyeg mengeꞌ ayup. Segwa diki siminled si Kristo dut Benwa et Empuꞌ dut langit supaya peulinen ye isimayaꞌ bilug ye teun-peteun.‡ 26 Sabab baꞌ kwantin subaliꞌ pepeuliꞌpeuliꞌ matey si Kristo tihad negaʼt pegpendyari et sengkelungsuran. Segwaꞌ kasa ga ya negpebiriꞌ na atin negsinareng ne sampay mapet dut kepuspusan et timpu, supaya ugaren mengeꞌ keselaan et mengeꞌ taaw sabab et bilug ye neng sinimayaꞌ. 27 Tinimpuan taaw kasa ga matey, pegketbes atin dumateng ating pegukum et Empuꞌ. 28 Megdemikian isinimayaꞌ et kasa ga i Kristo supaya ugaren salaꞌ et mengeꞌ taaw. Ya dumateng nega peuliꞌ temed diki isimayaꞌ ye kenyeng bilug sabab lang et keselaan, erapun supaya puwasen sebarang mengandel sampay megtetagey kenye.

10

Kasa lang Sinimayaꞌ si Kristo sabab et Ginsan Tyu

1 Sabab dut ating lelaging arat seled et Keseraan binggey et Empuꞌ ki Moises sampay dut mengeꞌ tawʼt Judio, atin samat eninu lang et mengeꞌ menunungang ginis na dumateng, temed diki dye ating kebanar-benaran in. Diki itueng mengeꞌ saraꞌ mekepepasek metignaꞌ et sebarang taaw megkabiꞌ dut Empuꞌ sabab et mengeꞌ simayaꞌ neng pegulmat teun-peteun. 2 Baꞌ tantung inampun keselaan et sebarang megkabiꞌ dut Empuꞌ pebiyaꞌ et samat kwantin neng simayaꞌ, kaya ne teyen paliꞌ dye ne peulinan nega pasal kedyeng keselaan, bekeꞌ diki ne keilangan megsimayaꞌ peuliꞌ. 3 Segwaꞌ samat kwantin neng pegsimayaꞌ supaya lang daran-peraran megperendem set mengeꞌ taaw pasal et kedyeng keselaan. 4 Sabab diki mekedyari mekeugad et keselaan ating duguꞌ et mengeꞌ sapiꞌ bekeꞌ kambing.

5 Angkansa diminateng si Kristo atuʼt sengkelungsuran, sinugid ye dut Empuꞌ, kwan,

“Simayaꞌ bekeꞌ bebgey diki mu keilangan, segwaꞌ pinanyap mu sembatung bilug, na atin bilug ku.

6 Sebarang simayaꞌ neng pegtutungen bekeꞌ bebgey sabab lang et keselaan kaya negeayan mu.

7 Indyari sinugid ku, ‘Atuꞌ ku supaya mibut et gaay mu samat nekesurat pasal daken dut Kesuratan naꞌ buuk mu.’ ”*

8 Sinugid i Kristo mena, “Simayaꞌ bekeꞌ bebgey, pegtutungen naꞌ bebgey bekeꞌ nebgey pasal et keselaan diki mu keilangan etawa kegeayan mu.” Misan ne kwantin neng pegsimayaꞌ kuyun dut Kesuratan na Keseraan. 9 Indyari sinugid ye, “Atuꞌ ku, supaya mibut et gaay mu.” Bineruba et Empuꞌ ating lelaging mengeꞌ simayaꞌ sampay pinegsulutan, indyari sinembian et bagung sinimayaꞌ i Jesus Kristo sampay pinegsulutan. 10 Angkan netuman si Jesus ginsaʼt neng kegeayan et Empuꞌ, mepepasek metignaꞌ tyu sabab lang et bilug i Jesus Kristo neng nesimayaꞌ kasa ga dut ginsan neng mengandel.

11 Megsurung eldew-pueldew ginsaʼt mengeꞌ pariꞌ neng Judio supaya metuman et pinesukuꞌ kedye. Eldew-pueldew pepeuliꞌpeuliꞌ megsimayaꞌ et mengeꞌ bebgey, segwaꞌ ating bebgey diki lang mekepeugad et keselaan. 12 Segwaꞌ si Kristo kasa ga negsimayaꞌ et diri ye dut Empuꞌ sabab eset mengeꞌ keselaan et taaw, na atin negsinareng ne. Pegketbes, narung ye ne dut tampaꞌ kewanan et Empuꞌ. 13 Ya megtetagey ne dun seked megmendyaring mebaba mengeꞌ kebanta ye samat eetagan ne et tiked ye. 14 Sabab et kasa gang pegsimayaꞌ nepepasek metignaꞌ ye et kaya seskeran sebarang mekepepasek metignaꞌ ye ne.

15 Empung Nakem negpesebanar kityu et samat itue. Una sinugid ye,

16 “Itue meupakat neng buwaten ku kedye pegketbes et ating timpu, kwat Begerar. Itaguꞌ ku saraꞌ ku dut kedyeng pusuꞌ, bekeꞌ isurat ku dut kedyeng pikiran.”

17 Sampay dinugnan ye nega, kwan,

“Kedyeng mengeꞌ keselaan bekeꞌ kereatan diki ku nega rendemen.”†

18 Misan embe nega inampun ne, diki ne keilangan megsimayaꞌ nega pasal et keselaan.

Pekabiꞌ Kityu Empuꞌ sabab et Keradya i Jesus neng Kristo

19 Angkansa mengeꞌ ketipusdan, mekedyari tyu ne megkabiꞌ et Empuꞌ antangan tyu ne kesled dut pasek ketignaꞌtignaan neng sisingled ye sabab et duguꞌ i Jesus sinimayaꞌ ne sabab kityu. 20 Maya bagung dalan dut Empuꞌ sabab i Jesus naꞌ biyag, supaya antangan tyu kelesbat dut sembelaꞌ et diningding naꞌ kumut naꞌ atin bilug i Jesus neng sinimaya.‡ 21 Bekeꞌ maya naꞌ Metaas naꞌ Pariꞌ tyu na megbebegbeg et sengkebenwanan et Empuꞌ. 22 Angkansa kumabiꞌ tyu dut Empuꞌ na maya mebentel ne pusuꞌ bekeꞌ metantu na pengandel dut kenye. Pekabiꞌ tyu na maya menungang penedseled naꞌ kaya paliꞌ bekeꞌ bilug tyu negunasan et meligew naꞌ danum.§ 23 Megpekepangger tyu et kityung pegarap bekeꞌ endey tyu megduduwa et pikiran sabab mebentel ating nengtangeꞌ kityu. 24 Bekeꞌ etasen tyu na mepebtiꞌ seled et kede sembatu kityu pasal et pegmergaꞌ bekeꞌ pegbaal et menunga dut sebayaꞌ. 25 Endey tyu pesaran pasal et pegtimung-timung tyu samat pegbuwaten et iba tiꞌ, segwaꞌ megbulilangan tyu et kede sembatu, lebi ne tiban sewd tyu na mekabiꞌ ne pegdateng et Begerar.

Pegsandal Tyu dut Pengandel

26 Na baꞌ temden tyu memuwat et keselaan pegketbes na mesewran bekeꞌ mekilala ating keberbenaran, kaya ne netinda na simayaꞌ meulmat supaya mengmaap et keselaan. 27 Segwaꞌ ketetakut naꞌ metagey neng pegukum bekeꞌ megdedleg naꞌ apuy neng mempuꞌ et mengeꞌ kebanta et Empuꞌ. 28 Sebarang negsemal et Keseraan binggey ki Moises kaya ingasiꞌ na pegimeteyen baꞌ maya duwa etawa telung ketawan lang megpesebanar.* 29 Pikir myu enukwan kebegat et pengdusa dut sebarang penginlelew et Yegang et Empuꞌ, kaya ye pegbilangen ating duguꞌ et pinegsulutan neng negpepasek metignaꞌ kenye, bekeꞌ pepekimbebaen ye ating Nakem et redyikiꞌ. 30 Sabab megkilala tyu Empuꞌ naꞌ negsugid et kwantin, “Aku mene meles. Aku mene mengdusa.” Bekeꞌ iba, “Ating Begerar mengukum et kenyeng taaw.”† 31 Ketetakut sebarang mekpetan dut keremut et Empuꞌ naꞌ biyag apang mengdusa.

32 Rendemaꞌ myu ating mengeꞌ eldew naꞌ negketalib, metbes na kemyu netlangan, baꞌ enukwan kew negsandal et mesigpit na keliyutan, segwaꞌ diki kew neraag. 33 Sengmenu kemyu pegreaten dut elepan et mengeꞌ taaw bekeꞌ sengmenu kebayaꞌ myu sebarang mengeꞌ kebanan neng pegpeliyutan et kwantin. 34 Sabab iningesinan myu sebarang nepipirisu bekeꞌ diki kew riminupuk misan ne mengagew et repanan myu, sabab sewd myu na lebing menunga bekeꞌ dumaran neng kementirian neng pinanyap dimyu. 35 Angkansa kas kew meugaraʼt pengandel dut Empuꞌ, sabab maya kelaꞌ ganti ye. 36 Keilangan myu na megsandal supaya metuman myu gaay et Empuꞌ, indyari meterima myu ating pinengakuꞌ ye. 37 Sabab sinugid et Empuꞌ dut Kesuratan ye, kwan,

“Sabab isek-isek meneng timpu diki ne mekwitan,

ya ne ating megderateng dumateng banar.

38 Segwaꞌ daken neng metignaꞌ neng taaw megbiyag kuyun dut pengandel.

Na baꞌ maya tumelikud, diki aku nesulutan dye.”‡

39 Segwaꞌ diki tyu kebayaꞌ eset mengeꞌ tuminelikud bekeꞌ mengeꞌ meriwaraꞌ, segwaꞌ kebayaꞌ tyu dut mengeꞌ pemengandel sampay dut mengeꞌ nebawiꞌ.

11

Enukwan Pengandel dut Empuꞌ

1 Na ating pengandel dut Empuꞌ, gaay bersen atin ketentuan et baꞌ enu pegerapen tyu asal metuman, sampay atin ketentuan et indeginis na ingga peꞌ nebiriꞌ tyu na banar duun ne. 2 Nesulutan Empuꞌ dut mengeꞌ kegunggurangan tagnaꞌ sabab et pengandel dye set kenye. 3 Sabab et pengandel neretian tyu na sengkelungsuran na itue nependyari pebiyaꞌ dut daak et Empuꞌ. Angkan ating mekebiriꞌ neng indeginis, atin binwat mawaꞌ dut kaya mekebiriꞌ.

4 Sabab et pengandel, si Abel negsimayaꞌ neng pegimeteyen dut Empuꞌ lebing menunga eset inulmat neng mengeꞌ tulnuꞌ i Kain. Sabab et itue e kinilala si Abel na metignaꞌ neng taaw. Misan patey ne ya, maya nega ketulduan ye sabab et pengandel ye dut Empuꞌ.

5 Sabab et pengandel, pinebayaꞌ et Empuꞌ si Enok dut langit, supaya diki ne melebayan ye kepeteyan et bilug. Ya diki ne nekebiriꞌ et sinu-sinu, sabab insiꞌ ne ya et Empuꞌ pebaya dut langit. Sinurat dut Kesuratan, mura ya mugad asal ne lagi mekesulutan Empuꞌ kenye. 6 Sabab sebarang kaya pengandel dut Empuꞌ kaya ya mekesulutan. Sabab sebarang megkabiꞌ dut Empuꞌ keilangan mengandel na maya Empuꞌ dut langit, sampay ya megbegey et ganti dut sebarang pemengandel kenye.

7 Sabab et pengandel kiningeg i Noe siwaraꞌ et Empuꞌ pasal et indeginis na ingga peꞌ nebiriꞌ ye. Nengandel si Noe et daak et Empuꞌ na memaal ya et kelang kapal supaya mebawiꞌ kenyeng sengbinenwa. Sabab et pengandel i Noe inukum et Empuꞌ ginsaʼt tawʼt sengkelungsuran na kaya nengandel, segwaꞌ si Noe nantang na metignaꞌ sabab et kenyeng pengandel. 8 Sabab et pengandel dut Empuꞌ, nengasip si Abraham ganang ya in pinesurung et Empuꞌ dut lugtang netangeꞌ kenye. Indyari siminurung ne ya, misan ne ingga pe neturunan ye baꞌ embe surungan. 9 Sabab et pengandel si Abraham nemaal et tetluan misan ne ya taaw tumpang dut atin neng lungsud. Liminegdeng ya dut tetluan sapew ye luna, samat de Isaak neng yegang ye, bekeꞌ upuꞌ ye si Jakob neng iba yeng memumusakaꞌ et atin negang ipinengakuꞌ et Empuꞌ. 10 Sasat ye megtetagey ating lungsud na kaya seskeran negparu bekeꞌ nemaal atin Empuꞌ.

11 Sabab et pengandel si Abraham tagnaꞌ tiꞌ, misan megurang ne si Sara gasi neng esawa ye sampay bantut gasi, nemekeyegang nega sabab pengandel ye na mebentel ating tinangeꞌ et Empuꞌ. 12 Angkansa ya ne sembatung megurang neng taaw banar, ipinegyegang mawaꞌ dut kenye mengeꞌ tungtung-inupuꞌ samat keldamen et mengeꞌ bituen dut langit bekeꞌ samat diki meitung ne egis dut deplakan et dagat.

13 Ginsaʼt mengeꞌ kegungurangan tuꞌ natey na maya pengandel dut Empuꞌ sasat dye biyag nega. Ingga peꞌ neterima dye ating mengeꞌ netangeꞌ et Empuꞌ, segwaꞌ samat nelawag dye atin dut merayuꞌ bekeꞌ sewd dye ne metuman ginsan leyd, sampay menep dye ne. Tinerima dye na dye in taaw tumpang lang neng penglegdeng et ibang lungsud. 14 Sabab metlang dut ating mengeꞌ taaw neng megberes et samat kwantin na dye megpengebiaꞌ et kedyeng diring bangsa. 15 Ating lungsud neng tinirengan dye, baꞌ atin mekerendeman dye, kaluꞌ kepeuliꞌ untin. 16 Segwaꞌ pegebianen dye sembatung bangsa naꞌ lebing menunga, na atin dut langit. Angkansa kaya ikeleew et Empuꞌ na ya Empuꞌ dyeng tantu, sabab pinenyapan ye dye et sembatung lungsud.

17 Sabab et pengandel, sinulayan et Empuꞌ si Abraham supaya isimayaꞌ kenyeng bugtung neng yegang na si Isaak. 18 Na timinerima si Abraham et mengeꞌ tangeꞌ et Empuꞌ, pinanyap ye isimayaꞌ ne kenyeng bugtung ne yegang misan samat kwantin pinegberes et Empuꞌ, kwan, “Na eset ki Isaak mewanan et dimung tungtung-inupuꞌ.”* 19 Andel ye na mekedyaring biyagen et Empuꞌ mengeꞌ patey, bekeꞌ mekedyari sugiren, atin neinabu ganang neterima i Abraham si Isaak peuliꞌ teyeg et ranggar biyag nega. 20 Sabab et pengandel dut Empuꞌ ininunga i Isaak mengeꞌ yegang ye neng si Jakob bekeꞌ si Esau pasal dut kedyeng pegsusurungan na ibgey et Empuꞌ kedye.

21 Sabab et pengandel, si Jakob, ganang mekabiꞌ ne ya matey, ininunga ye kede sembat et mengeꞌ keyegangan i Jose neng kelelekian, pegketbes nengempuꞌ ya et Empuꞌ sasat megdudunguk ulu ye set lingkeg et tutungkud ye.

22 Sabab et pengandel si Jose ganang mekabiꞌ ne gasi matey, nengandel ye banar pasal et pegubuꞌ et mengeꞌ Israelita teyeg dut bangsa et Egipto, angkan negpebilin ya na biten nenektak neng mengeꞌ tulang ye dut lugtang tinangeꞌ et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ apang lilbengen duntin.

23 Sabab et pengandel dut Empuꞌ mengeꞌ kegunggurangan i Moises kaya nemenakut et Keseraan et surutan Paraon naꞌ peteyen ginsaʼt mengeꞌ memulek et tawʼt Judio, indyari tinaguꞌ dye si Moises seled telung bulan pegketbes ya ipegyegang, sabab nebiriꞌ dye na ya menunga banar siyekan, sampay diki simpir neng yegang lang, bekeꞌ diki dye tuminakut.†

24 Sabab et pengandel dut Empuꞌ, si Moises ganang kelaꞌ ne kaya tinerima ye na ya yegang et dayang i Paraon neng surutan. 25 Erapun, piniliꞌ ye nega na meliyutan na kebayaꞌ et mengeꞌ taaw et Empuꞌ neng mengeꞌ uripen duun, kas lang rumasa et diki dumaran neng peglami-lami neng begey et keselaan sasat ya upuꞌ et surutan. 26 Inakuꞌ ye ne lebing mergaꞌ ating megsandal et keliyutan et uripen sabab et Mesias imbes ating mengeꞌ kementirian et Egipto, sabab ating gantiꞌ et biyag kaya seskeran dut langit, atin key pegerapen. 27 Sabab et pengandel tinirengan ye lungsud et Egipto, diki ye tinekutan iseg et surutan. Ya negsandal sabab et pegmergaꞌ ye set Empuꞌ na samat mekebiriꞌ ye ne Ya neng diki mekebiriꞌ. 28 Sabab et pengandel pegtumanen ye ating umanat et Neketalib bekeꞌ pegpirtik et duguꞌ, supaya ating Dereakan neng Mengmiminasa et mengeꞌ uluanak diki ye binesanen ating mengeꞌ uluanak et mengeꞌ tawʼt Israel.

29 Sabab et pengandel ating mengeꞌ Israelita diminipag dut nukaꞌ neng Meregang naꞌ Dagat, samat dut tuug na lugtaꞌ. Segwaꞌ ganang diminipag gasi mengeꞌ megibut neng mengeꞌ Egipto, megtuy tinegkeleb gumbang, nelelmes dye ginsan. 30 Sabab et pengandel et mengeꞌ Israelita, nererban bakud neng batu et lungsud et Jeriko, pegketbes et pitung eldew et peglibut et mengeꞌ taaw et Israel.

31 Sabab et pengandel dut Empuꞌ, si Rahab na sembatung mememegbeis, tinayak ye et menunga ating mengeꞌ meninipiꞌ neng Judio. Angkansa ya kaya nekeibut natey dut mengeꞌ kaya mengandel dut Empuꞌ.

32 Megtuturan ku nega be? Meraliꞌ kurangen ku ne et timpu baꞌ ituturan ku nega pasal et kire Gideon, Barak, Samson, Jepte, Dabid, Samuel bekeꞌ dut mengeꞌ tarus et Empuꞌ. 33 Sabab et pengandel dut Empuꞌ, nesakup itueng mengeꞌ mengengandel tagnaꞌ tiꞌ mengeꞌ ibang penggewman. Negpetuman dye et ketignaan, bekeꞌ neketerima et baꞌ enung mengeꞌ netangeꞌ et Empuꞌ kedye. Negpetikum dye babaꞌ et mengeꞌ lion apang diki mekekagat. 34 Mengeꞌ ibang mengengandel nemasew et megdedleg naꞌ apuy, bekeꞌ nekitangkis dye et kepeteyan dut tarem et mengeꞌ gelaman. Merungkey dye teyen segwaꞌ binggeyan et Empuꞌ basag na negmendyaring mekekseg pasal et peggiraꞌ sampay pinepelegyu dye ating mengeꞌ menunumpang. 35 Sabab et pengandel dut Empuꞌ neterima peuliꞌ et mengeꞌ kelilibunan ating mengeꞌ patey dye pegketbes biyagen peuliꞌ. Maya gasi mengeꞌ iba sabab et pengandel dut Empuꞌ nemegmendiꞌ na dye telikuren Empuꞌ supaya ipekulpas, sabab gaay dye nega na matey et pegpeliyutan, indyari biyagen peuliꞌ apang meketerima et lebing menungang biyag dut langit abit Empuꞌ. 36 Maya gasi mengeꞌ iba sabab et pengandel dut Empuꞌ peginlelewen bekeꞌ peglepsan, bekeꞌ maya gasi pinirisu bekeꞌ pegpupungpungen et rantay. 37 Maya gasi mengeꞌ mengengandel pinegbebakal et batu seked patey, iba dye binyak tengaꞌ et legariꞌ, bekeꞌ sengmenu pinatey et barung. Dye in miskin, angkansa megpanew dye ganang mengeꞌ kulit et mengeꞌ bibili bekeꞌ mengeꞌ kambing pegpekayen dye. Dye in miskin banar, pegpeliyutan bekeꞌ pegtiksaen. 38 Kaya teup tawʼt sengkelungsuran dut kedye. Meneringkuar aluꞌ dye dut kelnangan bekeꞌ kebukiran, bekeꞌ memegtaguꞌ dye dut mengeꞌ singkab bekeꞌ dut ruang et lugtaꞌ.

39 Neinabu itueng ketuturanan sabab lang et pengandel dye dut Empuꞌ, segwaꞌ misan sinu kedye kaya neketerima pasal et ating tinangeꞌ et Empuꞌ sabab et ingga peꞌ napet ketumanan ye. 40 Sabab maya lebing menungang pegpeperuen et Empuꞌ dut kityu, supaya kityu keibut gasi dut kedye baꞌ tumanen ne et Empuꞌ kenyeng netangeꞌ apang ginsan tyu megmendyaring taaw naꞌ kaya salaꞌ.

12

Pengrega et Empuꞌ dut Kenyeng Mengengandel

1 Na, antangen et biyag tyu atuʼt lugtaꞌ na samat mengeꞌ taaw dumarak dut tinendaan. Sabab et peglilibuten tyu et mekeldam naꞌ saksi. Angkansa, apang megtuyuꞌ tyu banar apang kepelahyun tyu dumarak dut tinendaan neng dinatun dut kityung elepan, subaliꞌ tyu itimbag ne ating mengeꞌ indeginis neng mekebelangkaꞌ kityu sampay ating mengeꞌ salaꞌ neng sibukut kityu. 2 Iintun tyu dut ki Jesus kityung penyek sampay pikir-pikiraꞌ myu pasal kenye, sabab ya minewanan bekeꞌ nengdiyukup et pengandel tyu. Sabab et pegeerapen i Jesus, ya negsandal dut krus, bekeꞌ diki ya limineew misan matey ya dut krus. Na tiban, ya megearung ne dut tampaꞌ kewanan et Empuꞌ dut langit.

3 Angkansa pikir-pikiraꞌ myu baꞌ enungkwan neng pegsandal ye dut pegsungsung et mengeꞌ mekeselaan neng mengeꞌ taaw, supaya diki kew menglumek bekeꞌ kemeꞌmanaꞌ pusuꞌ mu. 4 Pasal et pegmuringkeseg myu atu dut keselaan, ingga napet myu megpeturuꞌ kew et diring duguꞌ sabab et pengandel myu. 5 Nelipatan myu ne be ating penginduꞌ et Empuꞌ dimyu na tiningkagan ye kemyu bilang yegang ye? Kwan ye,

“Yegang ku pikir-pikiraꞌ baꞌ ikew pegtignaen et Begerar, bekeꞌ kasiꞌ pegpereataꞌ pusuꞌ mu baꞌ ikew pegreganen ye.

6 Sabab pegreganen et Begerar sebarang pegirgen ye, bekeꞌ dusaen ye sebarang pegterimanen na samat yegang ye.”*

7 Sendaliꞌ keliyutan naꞌ atin pegtitignaꞌ, sabab inantang ne et Empuꞌ na kemyu kenyeng yegang. Sinung yegang takuꞌ na diki pepetignaꞌ et kenyeng Ama? 8 Sabab ginsan pepelabay et samat kwantin neng pegtitignaꞌ. Baꞌ kemyu kaya pegtignaen, subaliꞌ kwantin kemyu yegang dut liwan, diki tantung mengeꞌ yegang ye. 9 Lyu sentin Amaꞌ tyu atuʼt lugtaꞌ megpengrega nega kityu. Kwanaꞌ mene takuꞌ dut Empuꞌ, diki be lebing mepatut na kityu pesakup dut Amaꞌ tyu dut langit? 10 Seraba neng amaꞌ tyu atuʼt lugta pegtignaen ye kityu et isek-isek lang naꞌ timpu sabab et sewd dye ne atin ikenunga tyu. Segwaꞌ Empuꞌ pegtignaen ye kityu dut ikenunga, supaya kebagiꞌ tyu dut kenyeng pasek ketignaan. 11 Kaya pegtitignaꞌ na merasa atin peꞌ in segwaꞌ mesakit banar. Pegketbes ga in, liwanan ye ketignaan bekeꞌ kesenangan sebarang netulduan et samat kwantin.

12 Angkansa pebesagaꞌ myu dimyung pengandel samat pegbasag myu et dimyung gaang naꞌ mengeꞌ lengen bekeꞌ melulumek naꞌ tukud. 13 Petignaen tyu mayang bebyaan et mengeꞌ tiked tyu, supaya dye in na maya pengandel na samat pangkul, diki dye merugnan, segwaꞌ supaya megulinan sampay masag.

Siwaraꞌ Atu dut Pegmendiꞌ dut Empuꞌ

14 Pegtuyuiꞌ myu mekesulut ginsaʼt mengeꞌ taaw bekeꞌ megpepasek metignaꞌ kew, sabab diki mebiriꞌ myu Begerar baꞌ diki kew pasek metignaꞌ. 15 Ingtiꞌ myu na diki kew telikuran et ating redyikiꞌ et Empuꞌ supaya kaya lumtew neng kepeit-peitan neng mewanan et keeriweraan neng negperiwaraꞌ et kineldaman. 16 Ingtiꞌ myu na kaya dimyu megpekibeis etawa kaya pengempuꞌ, samat si Esau neng negpelen et kepetutan et kenyeng pegkeukaꞌ.† 17 Pegketbes samat sewd myu, ganang ingin ye ne pusakaen ating pegperuntung, kaya binggey kenye et amaꞌ. Misan ne megtuturuꞌ luhaꞌ ye, kaya ne neberuba pikiran et amaꞌ ye.

18 Ingga peꞌ nekapet kew dut bukid et Sinai na baꞌ embe mekedyaring et mengeꞌ tawʼt Israel na mekutew dut megdedleg naꞌ apuy, dut merarem neng kelingban, dut kerurem-rureman bekeꞌ ribut. 19 Ingga peꞌ nekapet kew dut tiup-tiup et budyung etawa samat duldug basag et beres angkan sebarang nemekekingeg negpeingasiꞌ ne tumngew neʼt beres dut kedye. 20 Sabab diki dye mesendalan ating daak et Empuꞌ, kwan ye, “Misan baꞌ kesanggid lang mengeꞌ ayup dut bukid et Sinai tuꞌ, keilangan bekaleʼt batu seked matey.”‡ 21 Tantung ketakut-takut seyekan, misan si Moises negsugid, “Megpipigpig ku neʼt takut.”§ 22 Segwaꞌ dut menungang bukid et Sion atin ga napet myu na dut Jerusalem naꞌ langit, neng lungsud et Empuꞌ neng biyag na kaya seskeran. Nekapet kew dut pegtimung-timungan et mengeꞌ diki meitung-itung naꞌ mengeꞌ melalami neng mengeꞌ dereakan et Empuꞌ. 23 Antangen myu na nekapet kew dut pegtimung-timungan et mengeꞌ unang mengengandel*, na nekesurat kedyeng mengeꞌ ingaran dut buuk et biyag dut langit. Nekapet kew dut Empuꞌ neng mengungukum et ginsaʼt taaw, dut mengeꞌ kurudua et mengeꞌ metitignaꞌ neng mengeꞌ taaw neng negmendyaring sukup. 24 Nekapet kew dut ki Jesus neng megpepetngaꞌ et Bagung Pinegsulutan, bekeꞌ dut pinirtik naꞌ duguꞌ Ye na lebing mekewasa luwas nega dut duguꞌ neng sinimayaꞌ i Abel.†

25 Angkansa ingtiꞌ myu na diki mendinan Empuꞌ neng megampang dimyu. Sabab baꞌ diki neketangkis mengeꞌ keupuꞌupuan tyu ganang inendian dye si Moises na ating negsiwaraꞌ kedye atuʼt lugtaꞌ, megdemikian enukwan pegdusa gasi kityu baꞌ mendinan tyu ating negsiwaraꞌ tiban teyeg Empuꞌ dut langit. 26 Neinabu ating timpu sabab et beres et Empuꞌ, nemenggeleng dunyaꞌ. Segwaꞌ tiban pinengtangeꞌ Ye, kwan ye, “Kasa nega yegyegen ku dunyaꞌ, temed diki lang et dunyaꞌ lang baꞌ diki sampay langit.”‡ 27 Ating bebresen na “Kasa nega” ingin bersen ugaren nega sebarang mengeꞌ pinenggeleng - atin indeginis neng pinendyari, supaya sebarang kaya nemenggeleng ating metitinda. 28 Angkansa megsukur dut Empuꞌ, sabab maya meterima tyu na pengmilikan na diki mekegleng, bekeꞌ mengempuꞌ tyu et keterima-terima, untabiꞌ bekeꞌ pegketakut dut kenye. 29 Sabab ating Empuꞌ tyu samat kelang megdedleg naꞌ apuy neng pengruhungan ginsan.

13

Penimpusan neng mengeꞌ Payuꞌ

1 Daran kew megiregan bilang memegtipused. 2 Teyakaꞌ myu et menunga sebarang taaw tumpang, sabab diki sinewran, dereakan ne pelan et Empuꞌ ating pinetindal dye. 3 Sampay rendemaꞌ myu sebarang nepipirisu, iantang myu samat dye kebayaꞌ myu dut pipirisuan. Megdemikian ating mengeꞌ pepeliyutan, pengrasa myu samat kemyu gasi neng pepeliyutan.* 4 Pasal et pegesawa, subaliꞌ tyu esipen atin sampay keilangan ne kilelanen et ginsan na endey megbeis, sabab ukumen et Empuꞌ sebarang memegbeis sampay ginsaʼt meraat neng kenepsuan. 5 Kasiꞌ myu pegmerganaꞌ pirak banar, segwaꞌ mesdengan kew ne baꞌ enu maya tiban dimyu sabab negberes Empuꞌ, “Diki ku ikew tirengan etawa pesaran.”† 6 Angkansa diki malang-alang megsugid et kwantin,

“Ating Begerar tumabang daken, diki ku tumakut. Enu mebutbuwat et taaw daken?”‡

7 Rendemaꞌ myu sebarang megpenginuna dimyu, na penulduꞌ et beres et Empuꞌ dimyu. Dengdengaꞌ myu baꞌ enukwan pemimiyag dye bekeꞌ balaꞌ myu et sungtuhan kedyeng pengandel dut Empuꞌ. 8 Si Jesus Kristo saliꞌ et kegapun, tiban bekeꞌ ngian masa. 9 Kas kew pebagus-bagus dut mengeꞌ lein-lein na belingkeg neng pemenulduꞌ. Segwaꞌ lebing menunga baꞌ pengandel myu mepebasag sabab et redyikiꞌ, diki sabab et keradya sabab et kekanen, na kaya guna et sebarang nemekekaan et atin in.

10 Kityu maya si Jesus, antangan ye sembatu neng simayaꞌ dut ranggar tyu. Na diki teupen mengaan dut ranggar tyu ating mengeꞌ paring Judio neng memegsukuꞌ dut Templo neng mengeꞌ Judio. 11 Sabab mengandel dye ating lelaging arat, ganang ating mengeꞌ duguꞌ et ayup na sinimayaꞌ pegbiten et metaas naꞌ pariꞌ dut sisingled et pasek ketignaꞌtignaan bilang simayaꞌ supaya kemeapan et keselaan et mengeꞌ taaw. Segwaꞌ sebarang bilug et sinumbaliꞌ neng ayup, atin pegtutungen et liwan dut pineglungsuran dye. 12 Megdemikian si Jesus negsandal dut liwan et pineglungsuran dye supaya megunasan ye kedyeng keselaan pebiyaꞌ kenyeng duguꞌ. 13 Angkansa dumuntin tyu dut kenye, dut liwan et pineglungsuran tyu, ingin bersen na tirengen tyu mengeꞌ arat et mengeꞌ pariꞌ neng Judio bekeꞌ megsandal tyu et keliyutan neng pinegsandalan i Jesus gasi. 14 Sabab diki atuʼt dunyaꞌ deranen et penglegdeng tyu, segwaꞌ pegerapen tyu ating lungsud dut langit na megderateng. 15 Angkansa daran tyu mengulmat et simayaꞌ neng pengdayew dut Empuꞌ sabab et ki Jesus. Pengdayew neng pepebunayag et babaꞌ et taaw na mengengandel kenye neng Begerar. 16 Kasiꞌ myu peglipatiꞌ memuwat et menunga bekeꞌ pegtabang dut iba, sabab atin key neng simayaꞌ pegenpan et Empuꞌ.

17 Endalaꞌ kew et ketulduan et mengeꞌ megpenginuna dimyu sampay pesakup kew dut kedyeng pemegbeg. Sabab dye pemeruri et kurudua myu, bekeꞌ dye pesebaban dut Empuꞌ. Mibut kew kedye supaya pegkeradya dye meksanan. Diki lang kebgey kedye et kerupukan, sabab et itue ikenunga myu gasi. 18 Ipenelangaꞌ myu kami, sabab menunga penedseled kay bekeꞌ pengatas kay beberapa na megpengebiyagan et mebentel. 19 Pegpeamay-amay ku dimyu na megpenelang kew supaya mekepeuliꞌ ku megtuy set dimyu.

Emuring-emuri neꞌ Pemangling sampay Penelang

20-21 Empuꞌ na nemiyag peuliꞌ dut Begerar tyu neng si Jesus na antangen ye neng mekseg naꞌ mememastur tyu, na sabab et kenyeng kepeteyen neng simayaꞌ, tinantu Ye atin neng kaya seskeran neng pinegsulutan dut Empuꞌ pebiyaꞌ duguꞌ Ye. Ating Empuꞌ na minewanan et kesenangan duulan ginsan kew teyen et menunungang indeginis neng keilangan myu supaya mekeradya myu Kenyeng gaay. Bekeꞌ buwaten ye teyen kityu sebarang mekesulut Kenye sabab dut keradya i Jesus Kristo, neng mepatut na deyewen et daran-peraran. Amen.

Emuring Pemangling

22 Pegengaten ku, mengeꞌ ketipusdan, na pikir-pikiraꞌ myu banar pasal daken neng mengeꞌ pemitua dimyu, sabab mebaba lang daken neng sinurat na megpepangger dimyu. 23 Gaay ku na ipesewd dimyu na si Timoteo neng tipused tyu nekeliwan ne dut pipirisuan. Baꞌ ya kerateng sekaliꞌ, ipebayaꞌ ku ya surung set dimyu. 24 Penglingaꞌ myu kami dut megpenginuna dimyu bekeꞌ dut ginsaʼt mengeꞌ ketipusdan. Pegpenglingen kew et mengeꞌ ketipusdan mawaꞌ dut bangsa et Italia. 25 Teyen mesen dimyuʼt ginsan ating redyikiꞌ et Empuꞌ.

* 1:5 1:5 Kanta 2:7; Hebreo 5:5; Keradya 13:33; 2 Samuel 7:14.

† 1:6 1:6 Pasal et uluanak dut Empuꞌ bekeꞌ kenyeng kebegeyan, betsaen Tagnaꞌ 25:5-6, 29-34; Deuteronomio 32:43.

‡ 1:7 1:7 Kanta 104:4.

§ 1:9 1:9 Kanta 45:6-7.

* 1:12 1:12 Kanta 102:25-27.

† 1:13 1:13 Kanta 110:1; Keradya 2:34.

* 2:8 2:8 orig na Kesuratan: dinatun dut sirib et kedyeng tiked. Kanta 8:4-6.

† 2:12 2:12 Kanta 22:22.

‡ 2:13 2:13 Isaias 8:17-18.

* 3:1 3:1 Apostol - ingin bersen Bibilinan, etawa “Mengengabar et Empuꞌ”. Betsaen “apostol” eset Diksyunario.

† 3:1 3:1 Metaas neng Pariꞌ - pengibuten et mengeꞌ pariꞌ et Empuꞌ dut egama neng mengeꞌ Judio.

‡ 3:6 3:6 Kristo - ingin bersen atin taaw piniliꞌ et Empuꞌ apang mengmilik dut ginsan neng ginsan. Dut bebresan et Hebreo, “Mesias”.

§ 3:9 3:9 Mengeꞌ tuturan pasal et pegsulayan et mengeꞌ Judio Empuꞌ, dut Exodo 17:1-7; Bilang 14:1-13.

* 3:11 3:11a Kanta 95:7-11; Bilang 14:21-23.

† 3:15 3:15 Kanta 95:7, 8. Pasal si Korah neng pegsagkaꞌ ki Moises tagnaꞌ tiꞌ.

* 4:4 4:4 Tagnaꞌ 2:2.

* 5:5 5:5 Kanta 2:7; Hebreo 1:5.

† 5:6 5:6 Kanta 110:4.

* 6:1 6:1 Ibang retian dut bebresan et Griego: “mengeꞌ buwaten na iperayunaꞌ damen dut Empuꞌ ingyan-ingyan.”

† 6:8 6:7-8 Itueng duwang luluwaken antangen dye samat duwang indeginis neng taaw, sembatung menunga bekeꞌ sembatung meraat.

‡ 6:14 6:14 Tagnaꞌ 22:16-17. Tihad et unang tinangeꞌ et Empuꞌ dut ki Abraham (Tagnaꞌ 12:4) seked pinenganak i Isaak (Tagnaꞌ 21:5), nekelabay 25 teun. Sampay 60 teun nekelabay gasi, indyari pinenganak mengeꞌ upu ye (Tagnaꞌ 25:26).

* 7:2 7:2 Tuturan pasal si Abraham sampay si Melkisedek, mekebatsaꞌ dut Tagnaꞌ 14.

† 7:14 7:14 Maya 12 mengeꞌ tutusan dut bangsa et Israel etawa dut mengeꞌ tawʼt Judio. Arat ne, mengeꞌ pariꞌ pilinen teyeg et tutusan et siupuꞌ Lebi lang.

‡ 7:17 7:17 Kanta 110:4.

§ 7:21 7:20-21 Kanta 110:4.

* 8:5 8:5 Tabernakulo - Atin penempuan neng benwa et Empuꞌ. Exodo 25:40.

† 8:8 8:8, 12 Bangsa et Israel - Jeremias 31:31-34.

* 9:1 9:1 Mengeꞌ tahag pasal et memaal neng benwa et Empuꞌ neng Tabernakulo, sampay baꞌ enu usalen dut seled ye, atin nesurat dut Exodo 25—27; 30; Lebitiko 24:1-9.

† 9:4 9:4 manna - pegkaan binggey et Empuꞌ samat beꞌbetwen na bengbang. Neregdag teyeg langit dut lugtaꞌ dut mengeꞌ tawʼt Judio.

‡ 9:7 9:7 Atin ne nesurat pasal et keradya et Metaas neng Pariꞌ, atin dut Lebitiko 16.

§ 9:13 9:13 Pegsugid itue pasal et duwang dagbes neng simayaꞌ. Sembatu mengeꞌ kambing bekeꞌ mengeꞌ mendangan, dye in isimayaꞌ et Metaas neng Pariꞌ kasa seng teun dut mengeꞌ salaꞌ ye sampay mengeꞌ salaꞌ et mengeꞌ taaw. Pasal et abu, nesurat dut Bilang 19. Baꞌ maya taaw antangen ye meririꞌ sabab et kinetew ye bangkay, keilangan basaen ye dut danum lamud et abu neng meregang na sapiꞌ. Pegketbes, antangen ye melinas ne gasi.

* 9:18 9:18 Arat et mengeꞌ tawʼt Judio na baꞌ maya duwang taaw megpesulutan, sumbelian dye et ayup apang petendaꞌ na dye metuman atin pinegsulutan dye. Birinen gasi dut Tagnaꞌ 15 baꞌ enu binwat et Empuꞌ apang petendaꞌ na ya metuman ginsan neng tinangeꞌ ye ki Abraham.

† 9:20 9:20 Exodo 24:8. Betsaen gasi baꞌ enu sinugid i Begerar Jesus dut Lukas 22:20.

‡ 9:25 9:25 Day of Atonement - Lebitiko 16:1-19, 29-34, 23:28; Keradya 27:9; Hebreo 2:17, 9:11-13.

* 10:7 10:7 Kanta 40:6-8.

† 10:17 10:17 Jeremias 31:33-34.

‡ 10:20 10:20 diningding naꞌ kumut - Peguyatan et kurtina et templo, mekebatsaꞌ dut Markus 15:38.

§ 10:22 10:22 negunasan et meligew naꞌ danum - Exodo 29:4; 30:17-21; 40:30-32. Betsaen gasi baꞌ enu tinangeꞌ et Empuꞌ set Esekiel 36:25.

* 10:28 10:28 Deuteronomio 17:2-7.

† 10:30 10:30 Deuteronomio 32:5-6.

‡ 10:38 10:38 Isaias 26:20; Habakuk 2:3-4. Betsaen gasi dut Roma 1:17; Galasia 3:11.

* 11:18 11:17-18 Maya ibang yegang de Abraham, temed si Isaak inantang bugtung yegang ye, sabab si Isaak lang pinegyegang apang tumanen et tinangeꞌ i Empuꞌ. Birinen gasi Roma 9:7-9.

† 11:23 11:23 Keseraan i Paraon, ating Surutan et Egipto, negdaak na ginsan neng mengeꞌ yegang na lelaki et mengeꞌ Israelita subaliꞌ tirengen dut liwan et benwa seked natey.

* 12:6 12:6 Delehitan 3:11-12.

† 12:16 12:16 Tuturan pasal et binwat i Esau, dut Tagnaꞌ 25:27-34.

‡ 12:20 12:20 Exodo 19:12-13.

§ 12:21 12:21 Deuteronomio 9:19.

* 12:23 12:23 Orig na Kesuratan: uluanak.

† 12:24 12:24 Tagnaꞌ 4:10.

‡ 12:26 12:26 Ageo 2:6.

* 13:3 13:3 Retian et itue, subaliꞌ tyu megpenelangin sampay tebangen kedyeng mengeꞌ keilangan.

† 13:5 13:5 Deuteronomio 31:6.

‡ 13:6 13:6 Kanta 118:6.

Jakob

1

2

3

4

5

Surat i

JAKOB

(Santiago)

Kepurisnan et itueng Surat i Jakob (Santiago)

Si Jakob in, ya na sinurat itueng surat, ngeranen si Santiago dut Tagalog bekeꞌ Espanyol (Santo Iago). Si Jakob na tipused-tengaꞌ i Jesus, bekeꞌ yegang gasi i Jose bekeꞌ Maria. Nengdyaring si Jakob pegibuten et ketingtimungan set Jerusalem. Ya inimatey et taaw tagnaꞌ tiꞌ A.D. 62.

Itueng surat i Jakob tuꞌ maya mekansang pemilin sinurat dut mengeꞌ tawʼt Judio na mengengandel negpekparak eset lein-leing bangsa et dunyaꞌ. Mekansang neng delehitan inusal et sumurat supaya mepesewd itueng mengeꞌ pemilin pasal eset kesesewran bekeꞌ sungtuhan et keeratan bekeꞌ pemibit bilang sembatung mengengandel.

Sisindiran et itueng surat kepurisnan et buwat na maya pegandel, eset ketumanan et egamang mengengandel.

Ketulduan et itueng Surat

Penegnaan 1:1

Pengandel bekeꞌ Kesesewran 1:2-8

Pasal et Itueng Miskin bekeꞌ Deyahan 1:9-11

Pegsulay bekeꞌ Pegagit 1:12-18

Pengingeg bekeꞌ Pemumuwatan 1:19-27

Pebtiꞌ atu eset Pemiꞌmiliꞌ 2:1-13

Pasal et Pengandel bekeꞌ mengeꞌ Keradya 2:14-26

Mengdeheng et Dilaꞌ Tyu 3:1-12

Kesesewran Mewanan dut Empuꞌ 3:13-18

Pegmewanan et Pegbanta-banta 4:1-10

Kas Kew Pengukum et Tipused Myu 4:11-12

Endey Megabbu 4:13-17

Pebtiꞌ eset mengeꞌ Deyahan 5:1-6

Pegpengnaꞌ bekeꞌ Pegpenelang 5:7-12

Atin Pegpenelang pebiyaꞌ et Pengengandel 5:13-20

1

1 Mewanan ki Jakob, na mengsusukuꞌ et Empuꞌ bekeꞌ et Begerar neng si Jesus Kristo. Pepeapet ku itueng pegpangling ku dut mengeꞌ sempuluꞌ duwang tutusan neng mengeꞌ tawʼt Judio na mengengandel negpekparak eset lein-leing bangsa et dunyaꞌ.

Pegandel bekeꞌ Kesesewran

2 Mengeꞌ tipused ku, menep kew baꞌ kemyu detengan et lein-lein na pegsulay, 3 sabab sewd myu na lebing tumeteg kew eset pegandel myu pegketbes myu mepengindeagan itueng mengeꞌ pegsulay.* 4 Indyari subaliꞌ kew megpekepangger beberapa supaya kemyu megmendyaring tibuuk bekeꞌ megbaraꞌ, kaya kekurangan. 5 Segwaꞌ baꞌ misan sinu dimyu diki kesewran baꞌ enu menunga buwaten, mengangat ya kesewran teyeg Empuꞌ bekeꞌ ya in begeyan. Sabab Empuꞌ in metinebangen bekeꞌ kaya ipelelew sabab et pegtewen Kenye. 6 Segwaꞌ sebarang megteew subaliꞌ mengandel bekeꞌ endey megalang-alang. Sabab pegalang-alang in samat gumbang et dagat na pegpepeliren et deres misan embe. 7 Endey marap keterima et misan enu mawaꞌ dut Begerar itueng taaw, 8 sabab daran pepinda-pinda et pikiran ye bekeꞌ diki mesewran baꞌ enu tantung kegeayan.

Pasal et Itueng Miskin bekeꞌ Deyahan

9 Pasal et kebentugan et miskin neng mengengandel, subaliꞌ menep dye sabab metaas dye eseʼt pemiriꞌ et Empuꞌ sabab et pengandel dye ki Jesus Kristo.† 10 Bekeꞌ et deyahang mengengandel na ipedalu-dalu dut pinegpebaba et Empuꞌ eset kenye, sabab kedeyahan in lumibuwas samat burak et ilemunen. 11 Itueng ilemunen megtuug eset lened et eldew ganang tumetaas ating. Mekeurut bukburak ye bekeꞌ megberuba nunga ye. Megdemikian kwantin gasi deyahan in matey eset kinetngaaʼt pegpeperuri dye.

Pegsulay bekeꞌ Pegagit

12 Mesukud ating taaw neng megteteteg set Empuꞌ luwas et pegsulay. Sabab pegketbes ye mesulayan, keterima ya et kuruna, itue ne biyag tinangeꞌ et Empuꞌ eset mengeꞌ pegmergaꞌ dut kenye. 13 Endey sugiren et misan sinu na baꞌ ya seled et kesulayan pedingan et pegegiten na, kwan, “Pegegiten ku et Empuꞌ.” Sabab Empuꞌ in kaya mekeagit et meyaat, bekeꞌ kaya Ye gasi pegegiten misan sinu. 14 Temed mekeagit itueng taaw na baꞌ ya negayat bekeꞌ nepebayaꞌ eset diring kenepsuan ye. 15 Na baꞌ kenepsuan in tumuhuꞌ bekeꞌ megamutan, muaꞌ itue et keselaan. Na baꞌ nebiaksa ne taaw dut keselaan muaꞌ et kepeteyan dut Narkaꞌ.

16 Mengeꞌ pegmerganen ku neng ketipusdan, kas kew perunding. 17 Kede menungang begey bekeꞌ tibuuk neng begey tihad dut langit, mawaꞌ dut Amaꞌ na nengguna et ginsaʼt megtetlang dut langit. Megpinda itueng mengeꞌ siluꞌ nengguna Ya, temed diki Ya megpinda misan ingyan. Kaya Ye kityu pegtektak etawa pegtirengan misan ne eset kelingban. 18 Kesdengan Ye na kityu megmendyaring yegang Ye pebiyaꞌ et mengandel tyu eset beres neng kebnaran, supaya medayew tyu bekeꞌ megmendyaring lebi eset ginsan neng binwat Ye.

Pengingeg bekeꞌ Pemumuwatan ating Beres et Empuꞌ

19 Mengeꞌ pegmerganen ku neng tipused, indaniꞌ myu itue, kede sengketawan dimyu kepateng kew banar kumingeg, emat-ematen myu meres, bekeꞌ emat-ematen myu megeripuruen. 20 Sabab iseg in kaya meketabang eset mengeꞌ taaw apang megmendyaring metignaꞌ dut penyek et Empuꞌ. 21 Angkansa telikuriꞌ myu ginsaʼt mengeꞌ mereraking binwatan, bekeꞌ ugaran meyaat neng arat, bekeꞌ pekimbabaꞌ na terimanen itueng bebresen et Empuꞌ na neluwak set pusuꞌ myu na kepuwas eset kurudua myu.

22 Mengebiyagan kew kuyun eset beres et Empuꞌ. Na baꞌ itue pegkikinggen myu lang segwaꞌ kaya pegbuwaten, pegekalan myu lang diriꞌ myu. 23 Sabab sebarang megkingeg lang et beres bekeꞌ kaya pegpemuwat et itue in, mepesiring eset sembatung taaw timineyuma et seramin, neꞌ megbirinen ye diriꞌ neꞌ rupa ye. 24 Indyari nugad pegketbes mebiriꞌ ye, megtuy melipatan ye baꞌ enukwan dagbes ye in. 25 Segwaꞌ sebarang pengintatew et tantung ketulduan et Empuꞌ na mekepelayam eset taaw teyeg keselaan bekeꞌ kepeteyan, bekeꞌ pepelahyun pegbuwat ating ketulduan, itueng taaw peruntungan banar et Empuꞌ eset ginsan neng keradya ye. Sabab ya in taaw na lein lang mengingingeg pegketbes in mekelipat, segwaꞌ ya pegbuwat et itueng ketulduan.

26 Na baꞌ pegerimen et misan sinu na ya tantung mepengendelan eset Empuꞌ segwaꞌ kaya gasi kesewd petngew et dilaꞌ ye, kaya kegunaan et keendelan ye eset Empuꞌ bekeꞌ pegrundingan ye lang diriꞌ ye. 27 Kwantin key mepengendelan Kenye neng pegtugutan bekeꞌ pegduulan et kityung Empuꞌ bekeꞌ Ama; tebangan mengeꞌ miskin bekeꞌ kelilibunang balu eset kedyeng keliyutan, bekeꞌ ingtan diriꞌ dye na diki merekitan et kereatan et dye in sagkaꞌ dut Empuꞌ.

2

Pebtiꞌ Atu eset Pemiꞌmiliꞌ

1 Mengeꞌ tipused ku, bilang mengeꞌ mengengandel eset kityung Begerar Jesus Kristo, neng bantug naꞌ Begerar, endey kew pemiꞌmiliꞌ et taaw. 2 Supama, baꞌ sumled dut timungtimungan myu itueng sembatung lelaki na megsising-sing et bulawan, bekeꞌ megbebadyuꞌ et megseru, indyari sumled gasi sembatung miskin na megbebadyuꞌ et tempel-tempel. 3 Na baꞌ perurien myu et mekinunga itieng megseru badyuꞌ bekeꞌ ibres kenye, “Arung ke atue,” indyari bersen myu gasi eset miskin, “Teyeg ne lang dimu,” etawa lengku, “Eset datag ne lang in arungiꞌ abit tiked ku.” 4 Na baꞌ kwantin arat myu, pememiliꞌ kew et sebayaꞌ myu bekeꞌ pengukum kew ne et kaya sugat neng pikiran.

5 Pegmerganen ku neng mengeꞌ tipused, kingeg kew, piniliꞌ et Empuꞌ itueng mengeꞌ miskin apang megmendyaring deyahan eset pegandel, bekeꞌ supaya memusakaꞌ? et pengmilikan neng tinangeꞌ Ye eset mengeꞌ pegmergaꞌ Kenye. 6 Segwaꞌ ipinelew myu lang gasi itueng miskin. Pikiraꞌ myu! Itueng deyahan penggipit dimyu bekeꞌ dye in pengguyud dimyu dut bibiseranan, diki ne buwaten eset mengeꞌ miskin. 7 Sampay dye gasi in penglimut eset mebantug neng ingaran i Jesus Kristo na pekikisembatu myu?

8 Menunga pegbuwaten myu in, na baꞌ pegtumanen myu lang banar Keseraan binggey et Empuꞌ na nesurat dut Kesuratan, kwan, “Merganaꞌ sebayaꞌ mu samat bilug mu.”* 9 Segwaꞌ baꞌ kaya seꞌsaliꞌ pemiriꞌ myu eset taaw, kemyu in nekesalaꞌ, sabab kaya mengandel kew et Keseraan, na tegesalaꞌ kew. 10 Sabab sebarang pegtuman et ginsan neng Keseraan segwaꞌ sumagkaꞌ et sembatu lang in, sumagkaꞌ gasi et ginsan neng Keseraan et Empuꞌ. 11 Sabab Ya in pegsugid, kwan, “Kas pegbeis-beis,” ya gasi in negsugid, kwan, “Kas pematey.” Baꞌ misan kaya ke pesi pegbeis-beis, temed pematey ke gasi, penagkaꞌ ke gasi et Keseraan.†

12 Angkansa peginget kew et buwat myu bekeꞌ beres, sabab ukumen kew kuyun eset Keseraan na megpelayam eset dimyu teyeg et keselaan. 13 Sabab diki mengingasiꞌ et pegukum Empuꞌ eset mengeꞌ kaya pendey mengingasiꞌ. Segwaꞌ sebarang meingesinen kaya reasan tumakut dut timpu et pegukum et Empuꞌ.

Pasal et Pegandel bekeꞌ mengeꞌ Menungang Pegbuwaten

14 Mengeꞌ tipused ku, enu takuꞌ kepulusan et sembatung taaw, na baꞌ sugiren ye na ya mengengandel segwaꞌ kaya gasi pepesebenaran ye et pegbuwaten? Mebawiꞌ takuꞌ ya et kwantin neng pegandel? 15 Supama sembatung tipused in kaya repanan bekeꞌ kaya kekanen. 16 Na baꞌ maya sembatu dimyu meres kenye, kwan, “Dyeganan ke teyen et Empuꞌ. Pegimara bekeꞌ pengaan seked biyag,” segwaꞌ kaya gasi ya pegbegeyan et keilangan ye. Asal kaya guna kedye pengandel myu. 17 Megdemikian kwantin gasi itueng pegandel. Baꞌ beres lang pengandel tyu, na kaya pinebiriꞌ pebiyaꞌ et menungang pengeradya tyu, kaya guna atin, bilang patey lang.

18 Segwaꞌ maya pegdawa pasal et leing-leing pengandel, kwan, “Maya taaw na maya pegandel, bekeꞌ maya iba na maya penabang ye dut mengeꞌ iba ye.”

Indyari itubag ku gasi, “Kaya kebiriꞌ ku pegandel mu baꞌ kaya megbebayaꞌ keradya. Segwaꞌ daken, ipebiriꞌ ku gasi eset dimu itueng pegandel ku pebiyaꞌ et keradya ku.” 19 Pengandel ke na bugtung lang Empuꞌ, na menunga atin! Menunga atin! Temed misan itueng mengeꞌ diwata i Seytan pemengandel itue gasi, bekeꞌ megsisilsig nega sabab et takut et Empuꞌ.

20 Uy, ikew neng merupang naꞌ taaw! Pebnaran ku dimu na kaya kegunaan itueng pegandel na kaya megbebayaꞌ keradya. 21 Rendemaꞌ keupuꞌupuan tyu si Abraham in, ipinetignaꞌ et Empuꞌ sabab eset kineradya ye neng pegsimayaꞌ eset yegang ye neng si Isaak dut sisimeyaan. Diki be taku?‡ 22 Mebiriꞌ myu esentin na megbebayaꞌ pegandel ye bekeꞌ mengeꞌ keradya, indyari negmendyaring metuman pegandel ye sabab et kineradya ye. 23 Kwantin netuman pegsugiren et Kesuratan, kwan, “Si Abraham in nengandel dut Empuꞌ, bekeꞌ sabab et itue ya in pinantang na metignaꞌ et Empuꞌ.” Sampay binetangen et Empuꞌ si Abraham “biꞌbilaꞌ et Empuꞌ.”§ 24 Esentin myu lang mepemintangan na sembatung taaw metignaꞌ dut Empuꞌ sabab gasi et mengeꞌ keradya ye, bekeꞌ diki punsabab gasi eset pegandel ye lang in.

25 Kwantin gasi si Rahab, itueng libun na pengebiyagan et mememegbeis, tinerima ye et meatur itueng mengeꞌ meninipiꞌ eset lungsud et Israel bekeꞌ tinulduꞌ nega eset kedye ibang dalan apang kepelegyu dye. Sabab et itueng binwat ye, ya in pinantang na metignaꞌ. 26 Indyari baꞌ enukwan patey itueng bilug na neparak eset kurudua, megdemikian gasi patey itueng pegandel na neparak eset buwat.

3

Mengdeheng et Dilaꞌ Tyu

1 Mengeꞌ tipused ku, endey ne geayen megmendyaring menunulduꞌ eset mekansang eset dimyu. Sabab pegsesewren myu ne pesi na kami mengeꞌ penulduꞌ ukumen et mesigpit luwas eset iba. 2 Ginsan tyu tuꞌ meserit megkesalaꞌ. Sebarang kaya pegkesalaꞌ misan ingyan dut pemresan ye, ya in atin key metulid neng taaw, bekeꞌ kesewd mengdeheng et tanan ne bilug ye. 3 Na supama, baꞌ siningalan babaꞌ et kuraꞌ, itue mepeasip dye kityu bekeꞌ metundan ginsaʼt bilug dye misan embe geayen te. 4 Megdemikian kwantin gasi kapal letew. Misan ne itue tantung kelaꞌ bekeꞌ pegsundur et mebasag neng deres, mekepeberiyung itue pebiyaꞌ eset sembatung merinek neng bensaan misan embe geayen et memensaan. 5 Megdemikian kwantin gasi itueng dilaꞌ et taaw, misan ne merinek bagiꞌ et bilug, masi mekepeabbu itue pasal et pegkebuwat et kelaꞌ. Pemintangiꞌ myu ne lang mepeleblab et merinek neng apuy itueng kegebaan.

6 Dilaꞌ in samat sembatung apuy, sabab sengkepuunan itue et kereatan na ipedaki et ibang bagiꞌ et bilug dut kereatan ye. Keperidi dilaꞌ et ginsaʼt pegketaaw tyu. Mawaꞌ i Seytan dut Narkaꞌ itueng meraat neng apuy bekeꞌ megdeleg eset ginsan neng biyag et taaw. 7 Sabab ginsan neng ginisan et mengeꞌ begit bekeꞌ setwaꞌ, na megpanew etawa meglilit etawa meglelegdeng dut danum in, mepeguep bekeꞌ tantu pesi mekepeguep et taaw. 8 Segwaꞌ kaya misan sinu mekepetngew et dilaꞌ. Meyaat banar itue bekeꞌ kaya misan sinu mekedeheng, baha et tantung mebisa na mekepatey.

9 Dilaꞌ tyu ne pegusalen eset pegdayew dut Begerar Empuꞌ neng Amaꞌ tyu, indyari itue ne gasi pegusalen tyu eset penuara dut taaw na binwat kedagbes et Empuꞌ. 10 Mawaʼt sembebatung babaꞌ et pegdayew bekeꞌ penuara. Mengeꞌ ketipusdan ku, subaliꞌ diki itue meinabu eset mengeꞌ mengengandel. 11 Murbur be takuꞌ eset sembatung buwal itueng manag neng danum bekeꞌ measin neng danum? Asal diki! 12 Mengeꞌ tipused ku, diki tantu mekepemuaꞌ et olibo itueng puun et igus, etawa igus eset puun et ubas. Diki gasi murbur eset buwal et measin neng danum manag neng danum.*

Kesesewran Mewanan dut Empuꞌ

13 Na baꞌ maya eset dimyu kesewd bekeꞌ mepateng mengeꞌ ebiaan et Empuꞌ, subaliꞌ ipebirinaꞌ ye itue pebiyaꞌ et menunungang pemimiyag, buaꞌ et kepengimbebaan bekeꞌ kesesewran. 14 Temed baꞌ megmilik eset pusuꞌ myu imbeng na meraat bekeꞌ gaay myu ipetaas diriꞌ myu eset sebayaꞌ myu, kasiꞌ myu ipegabbu na meutek myu. Baꞌ buwaten myu atin ipeantang myu kebenaran dut keembutan. 15 Lein lang mewanan dut Empuꞌ kwantin neng kesesewran, imbes kwantin neng kesesewran na maya mengeꞌ tawʼt sengkedunyaan. Kaya binggey et Nakem et Empuꞌ itue, erapun mawaꞌ ki Seytan in. 16 Sabab misan embe mengmilik itueng imbeng bekeꞌ kegarukan, megmilik gasi keeriweraan bekeꞌ ginsan neng ginisang meraat neng buwat.

17 Segwaꞌ sebarang maya kesesewran mewanan dut Empuꞌ, munaʼt ginsan itueng maya menungang pemimiyag. Dye in pegmergaꞌ et kesenangan, metinebangen, mesabar, baha et ingasiꞌ bekeꞌ mengeꞌ menungang keradya, kaya pemiꞌmiliꞌ bekeꞌ kaya pebeꞌbaluꞌ. 18 Indyari, dut sebarang megbibiyagen eset kesenangan lang bekeꞌ kesewd pekisulut, kebiriꞌ dye ketignaan eset arat et mengeꞌ sebayaꞌ dye.

4

Pegmewanan et Pegbanta-banta

1 Naꞌ, pegmewanan et pegbanta-banta bekeꞌ pegatu-atu eset dimyu, atin neng meraat neng kenepsuan na pegatu-atu eset penedseled myu. 2 Maya pegerimen myu segwaꞌ kaya myu itue meketerima, angkansa megmendyaring mengimatey kew ne lang apang meisiꞌ mu lang itue. Sabab pegakuꞌ myu et mengeꞌ ginisan na lein dimyu, pemegiseg bekeꞌ pemegbanta-banta. Indyari kaya myu meketerima pegerimen myu in, sabab kaya kew peneew dut Empuꞌ. 3 Misan ne peneew kew kaya gasi meketerima myu, sabab meyaat purisnan myu. Peneew kew apang usalen dut diring kesenangan et bilug myu.

4 Kemyung mengeꞌ taaw na diki mepengendelan dut Empuꞌ, kaya be takuꞌ mekesewran myu na baꞌ gaay myu meraat na arat et dunyaꞌ in, pegbentanen myu gasi Empuꞌ? Angkansa misan sinu megingin et meraat na arat et dunyaꞌ in, megmendyaring gasi kebanta et Empuꞌ. 5 Subaliꞌ ne endey na pegpikiren myu kaya kegunaan atueʼt seled Kesuratan, kwan,

“Tantung mesked ating pegmergaꞌ et Empuꞌ eset kurudua na binggey Ye ampaꞌ peglegdengan eset kityu.” *

6 Temed tantu pemegey et Empuꞌ eset kityu lebing mebasag na redyikiꞌ supaya na pegsagkaꞌ tyu ating meraat na napsuꞌ. Angkansa kwan dut Kesuratan,

“Segkaan et Empuꞌ dut mengeꞌ melelandew,

segwaꞌ penabang Ye gasi dut mepengimbaba.”†

7 Angkansa pesi subaliꞌ pesakup kew dut Empuꞌ! Etuaniꞌ myu si Seytan, indyari pereyunan ye kemyu. 8 Pekabiꞌ kew dut Empuꞌ, indyari Ya in kumabiꞌ eset dimyu. Ipetignaꞌ pengebiyagan myu, kemyung mekeselaan, bekeꞌ tibuukaꞌ pikiren myu na endelen Empuꞌ, kemyung pepinda-pinda pikiran. 9 Megsusun kew, rumupuk bekeꞌ sumiyak sabab et keselaan myu. Sembiiꞌ myu et pegluhaꞌ telengkak myu in, bekeꞌ kerupukan dut keenepan myu. 10 Megpekimbabaꞌ kew dut elepaʼt Begerar, indyari ipetaas ye kemyu.

Kas Kew Pengukum et Kesebayaꞌ Mengengandel Myu

11 Mengeꞌ tipused, endey kew meglitlimut et sebayaꞌ. Itueng penawey etawa pengukum et tipused ye in, penawey bekeꞌ pengukum gasi et Keseraan et Empuꞌ. Segwaꞌ baꞌ pengukum myu et Keseraan, lein ke ne menunuman et Keseraan, imbes sembatung mengungukum et atin. 12 Sembatu ga na si Empuꞌ megbegey et Keseraan bekeꞌ Ya ga in mengungukum. Tantung Ya lang maya kepengyedian mebawiꞌ taaw etawa meniksaꞌ dye. Segwaꞌ kemyu, sinu kemyu takuꞌ apang mengukum et sebayaꞌ myu?

Endey Megabbu

13 Naꞌ kinggaꞌ myu itue, kemyung pegberes, kwan, “Tiban etawa diklem, sumurung kay samat kwantin bekeꞌ itueng lungsud, indyari seng teun kay tumerna duntin, megpeelen bekeꞌ keuntung et kelaꞌ.” 14 Manu, pegsesewren myu baꞌ enu meinabu dimyu diklem? Diki ne sewd myu! Sabab biyag myu samat gabun, na megletew tetegeyan, segwaꞌ mepapas sekaliꞌ. 15 Imbes subaliꞌ kwantin key bersen myu, kwan, “Na baꞌ duulan et Empuꞌ bekeꞌ megbiyag kay nega, buwaten kay itueng keradya samat itue etawa samat itie.” 16 Temed tiban kemyu tuꞌ, meabbu bekeꞌ melandew pasal et mebuwat mu. Meraat ginsaʼt mekepeabbu na kwantin!

17 Indyari, sebarang nekesewd et menunga teyen subaliꞌ tantung memuwat atin. Temed baꞌ kaya itue pegbalen, atin mekepesalaꞌ.

5

Pebtiꞌ eset mengeꞌ Deyahan

1 Na kemyung mengeꞌ deyahan, kinggaꞌ myu, siyakiꞌ ne et merensag, sabab et kesigpitan na dumateng dimyu. 2 Buruk ne pegkedeyahan myu bekeꞌ kinaan neʼt endap mengeꞌ repanan myu. 3 Bulawan bekeꞌ emas myu in kinaan neʼt garang. Indyari itueng garang gasi in, megmendyaring keterangan atu eset dimyu bekeꞌ samat apuy na menimpus et uned myu. Nenimung kew et pegkedeyahan tibaʼt emuring timpu. 4 Kinggaꞌ myu! Pengurangin ne sagkaꞌ eset dimyu itueng mengeꞌ taaw na kaya tinengdanan myu eset pegkeyg et uma myu. Napet ne langit eset pengingeg et Empuꞌ neng Begerar Mekepengyedian ating pengurangin et ginsan neng mengengeradya myu in.

5 Negpekensangan kew ne et mesked, negpesangkaꞌ kew ne atueʼt lugtaꞌ. Pinetambek myu ne banar bilug myu samat sapiꞌ neng susumbelien.* 6 Inukum myu bekeꞌ pinepatey myu mengeꞌ metitignaꞌ na taaw, misan kaya dye nemengatu eset dimyu.

Kepengnaan bekeꞌ Pegpenelang

7 Mengeꞌ tipused neng mengengandel, angkansa pesi pegsendalan kew, seked eset pegdateng et Begerar neng si Jesus. Pemintangiꞌ myu ne lang mengunguma in. Pegtuyuan ye neʼt mesked na sasat tegeyen ye itueng mergang buaʼt uma ye, bekeꞌ pegsendalan ye seked maya ating megunang sampay emuring delek. 8 Subaliꞌ megpekepengnaꞌ kew gasi, kepenggeraꞌ seled myu, sabab mekabiꞌ ne dumateng Begerar. 9 Mengeꞌ tipused, endey kew pegsiib-siib, apang diki kew ukumen et Empuꞌ, sabab mekabiꞌ ne dumateng keukuman!

10 Mengeꞌ tipused, siringaꞌ myu mengeꞌ tarus tagnaꞌ tiꞌ na negsugid et abar et Empuꞌ. Negsandal dye et mesked eset timpu et keliyutan. 11 Birinaꞌ, pegbersen tyu na mesukud itueng mengeꞌ mesendalan. Nekingeg myu ne pesi itueng kesendalan i Job tagnaꞌ tiꞌ, bekeꞌ kesewd myu itueng binwat et Empuꞌ kenye dut emuri, pepebiriꞌ lang atin pegmerganen bekeꞌ meingesinen et Empuꞌ.

12 Mengeꞌ tipused, segwaꞌ luwas et ginsan, kinggaꞌ myu banar itue. Kas kew pengibet baꞌ kemyu menangeꞌ. Kasiꞌ myu ne pegsugiraꞌ, kwan, “Baꞌ megembut ku, teyen dusaen kuʼt Empuꞌ dut langit.” Etawa, pegsugiraꞌ, kwan, “Teyen dusaen kuʼt Empuꞌ neng memegbeg et dunyaꞌ baꞌ megembut ku.” Etawa menangeꞌ pebiyaʼt misan enu. Sereng ne baꞌ isugid myu eꞌeꞌ, kwana, “Eeꞌ.” Etawa baꞌ isugid diki, kwana, “Diki.” Baꞌ lumbi kew esentin, kaluꞌ maya ukumen et Empuꞌ.

Atin Pegpenelang et Pengengandel

13 Baꞌ maya keliyutan misan sinu eset dimyu, megpenelang ye. Baꞌ maya megeenep, mengulilal ya eset pegdayew dut Empuꞌ. 14 Baꞌ maya meinglew eset dimyu, ipetingkag ye mengeꞌ megurang neng pegtingtimung eset pegandel, supaya ipenelang ya bekeꞌ pedlisan et lana eset kepengdyarian et Begerar neng si Jesus. 15 Indyari pegulinan itueng meinglew, pebiyaꞌ et penelang na maya pegandel. Bengunen ya et Empuꞌ bekeꞌ empunen baꞌ maya keselaan ye. 16 Angkansa pesi daran mesisibegaꞌ myu dut mengeꞌ kesebeyaan myu baꞌ enu itueng dimyung keselaan, indyari ipenelang kede sembatu apang megulinan kew. Maya basag eset penelang et taaw neng metignaꞌ. 17 Si Elias in saliꞌ tyu gasi neng taaw. Tantung penelang ye na diki ne dumlek, indyari seled et telung teun bekeꞌ enem neng bulan kaya ne diminlek dut lugta. 18 Segwaꞌ negpenalang gasi ya peuliꞌ, angkansa diminlek ne bekeꞌ nememuaꞌ mengeꞌ luluwaken dut lugtaꞌ.

19 Mengeꞌ tipused ku, baꞌ maya sengmenu eset dimyu negpesuwey et keberbenaran, indyari maya sembatu nekepeseuliꞌ kenye, 20 indaniꞌ myu itue: sebarang nekepeseuliꞌ dut sembatung mekeselaan mewanan dut kaya sugat neng pemimiyagan ye, kurudua ye in nebawiꞌ mu eset kepeteyan, indyari neugad mekansang neng keselaan ye.

* 1:3 1:3 Roma 5:3-4; 1 Pedro 1:6-9.

† 1:9 1:9 “miskin neng mengengandel”; orig dut Griego, “atin tipused neng miskin.”

* 2:8 2:8 Lebitiko 19:18.

† 2:11 2:11 “Kas pegbeis-beis,” bekeꞌ “Kas pematey.” Exodo 20:13-14; Deuteronomio 5:17-18.

‡ 2:21 2:21 Betsaen pasal et itue dut Tagnaꞌ 22.

§ 2:23 2:23 Tagnaꞌ 15:6; Roma 4:3.

* 3:12 3:12 Ingin bersen, diki lemuren tyu menungang beres bekeꞌ meyaat na beres.

* 4:5 4:5 ibang retian: “Tantung mesked pegmergaꞌ et Empuꞌ eset Menungang Nakem na binggey Ye eset kityu, bekeꞌ mendiꞌ Ya na maya keagew eset Nakem tyu.”

† 4:6 4:6 Delehitan 3:34.

* 5:5 5:5 Etawa, “Pinetambek myu ne banar bilug myu samat dut Eldew et Kenkaan.”

1 Pedro

1

2

3

4

5

Unang surat i

PEDRO

Kepurisnan et itueng Surat neng 1 Pedro

Itueng na unang surat i Pedro surung dut mengeꞌ mengengandel i Jesus, betangen atue “Tawʼt piniliꞌ et Empuꞌ”, neparak ne dut leing-leing probinsiya et Asia Minor, dut tampaꞌ iragaꞌ. Sebaban et itueng surat ipepangger seled et mengeꞌ memegbatsa, na pegsendalen et ketiksaan sabab et pengandel dye ki Jesus Kristo. Tumanen i Pedro itue pebiyaꞌ et perendemen dye ating Menungang Abar pasal ki Jesus Kristo, pasal et Kesimayaan ye, pegbiyag peuliꞌ teyeg et kepeteyan, bekeꞌ pegdateng Ye atue peuliꞌ na subaliꞌ ibgey kedye et pegarap. Sabab et itue, subaliꞌ dye terimanan bekeꞌ sandalen itueng ketiksaan, bilang kesulayan et kedyeng pengandel, baꞌ banar etawa kaya. Masi itue maya ganti kedye dut Eldew et Pebunayag i Jesus Kristo. (1 Pedro 1:7)

Pedingan et kepenggeran ye, ipeasi-asi gasi i Pedro kedye na biyagan bilang mengeꞌ taaw neng pekikisembatu ki Kristo.

Ketulduan et itueng Surat

Pemangling teyeg i Pedro 1:1-2

Rendeman pasal et Kepuwasan i Empuꞌ 1:3-12

Ating Bebresan i Empuꞌ 1:12

Pengangey Tudyuꞌ dut Pasek Metignang Pengebiyagan 1:13—2:10

Mengeꞌ Biyag na Batu bekeꞌ Piniliꞌ na Bangsa 2:1-3

Kristo bekeꞌ mengeꞌ Mengengandel Ye, antangan Dye mengeꞌ Batu Pengbenwa 2:4-10

Pengsukuꞌ Tyu dut mengeꞌ Begerar Tyu 2:11—4:19

Pegsukuꞌ Tyu dut Mengiibut eset Kityu 2:13-17

Adyat dut mengeꞌ Keseraan 2:18-25

Adyat dut mengeꞌ Mengesawa 3:1-7

Ketiksaan bekeꞌ Kesendalan sabab et Metignaꞌ 3:8-22

Pengebiyagen sabab et Empuꞌ 4:1-6

Menungang Pengendelen et mengeꞌ Beybegeyan et Empuꞌ 4:7-11

Pasal et Ketiksaan et Mengengandel i Jesus 4:12-19

Adyat dut mengeꞌ Pengibuten bekeꞌ Ibang Mengengandel 5:1-11

Emuring Pemilin i Pedro 5:12-14

1

Pemangling teyeg i Pedro

1 Mawaꞌ ki Pedro neng Apostol* i Jesus Kristo negsurat et itue surung dut mengeꞌ taaw et Empuꞌ na nemegpekparak na mengeꞌ nemenumpang dut mengeꞌ probinsiya et Ponto, Galasia, Kapadosia, Asia bekeꞌ Bitinia.

2 Kemyu piniliꞌ et Empuꞌ Amaꞌ uyun dut Kenyeng kesesewran tihad negaʼt tagnaꞌ tiꞌ, supaya mepepasek metignaꞌ et Empung Nakem apang kesunud ki Jesus Kristo, bekeꞌ megmendyaring melinas sabab dut kewasa et Kenyeng pegkepatey neng simayaꞌ.†

Kumansang teyen redyikiꞌ bekeꞌ kesenangan et Empuꞌ eset dimyu ginsan.

Kelang Pegarap Tyu na Biyag Kaya Seskeran

3 Deyewen tyu ating Empuꞌ bekeꞌ Amaꞌ et Begerar tyu neng si Jesus Kristo. Sabab et kelang ingasiꞌ et Empuꞌ kityu, pinegyegang tyu peuliꞌ‡ et sembatung bagung biyag na maya pegarap, sabab lang et pegkebiyag peuliꞌ i Jesus Kristo teyeg dut kepeteyan. 4 Na mekpetan tyu ating menungang redyikiꞌ§ na diki merungkat, kaya meridiꞌ, bekeꞌ diki megberuba. Ating kementirian naꞌ atin nepanyap et Empuꞌ dimyu dut langit. 5 Sabab et pengandel myu, kemyu dyeganan et kepengyedian et Empuꞌ sasat pegtetegeyan myu kepuwasan neng pinanyap na ipebunayag dut emuring eldew.

6 Sabab et itue, mepatut na kemyu menep asal, misan ne tiban kemyu kelabay et iba-ibang pegsulay seled et senung timpu. 7 Deuluꞌ bulawan neng mekeusibaꞌ, pepelabay nega dut apuy supaya mesewran baꞌ banar tantung bulawan. Megdemikian gasi dimyung pengandel, luwas nega dut bulawan, atin pepelabay gasi dut pegsulay supaya mesewran baꞌ banar mebentel apang kemyu deyewen, mepebantug, bekeꞌ untebien eset Eldew na mepebunayag si Jesus Kristo eset sengkedunyaan.

8 Ingga nebiriꞌ myu Ya kwit tiꞌ, segwaꞌ Ya pegmerganen myu ne. Ingga gasi mebiriꞌ myu Ya tiban, segwaꞌ nengandel kew ne Kenye. Sabab et itue, megapew ne enep dut dimyung pusuꞌ dut kelang kesegyanan na diki mapet-apet ituturan, naꞌ teyeg Empuꞌ dut langit neꞌ kesegyanan. 9 Sabab nekeyg myu ne buaꞌ et dimyung pengandel eset Kenye, ating kepuwasan et kurudua myu.

10 Pasal et kepuwasan na itue, inintetew et menunga et mengeꞌ tarus neng nenarus pasal et pinanyap dimyu neng redyikiꞌ na itue e. 11 Inintetew dye itue e baꞌ ingyan bekeꞌ enungkwan meinabu. Pasal et itueng penewnan, atin pegtentuen et Nakem i Kristo neng diminapel kedye na pinegnaan neng pinebunayag eset kedye neng lagiꞌ ating keliyutan sandalen i Kristo bekeꞌ itueng kesunud na kebentugan na meterima Ye.*

Ating Bebresan i Empuꞌ

12 Ganang ipinebunayag dye pasal itueng keberbenaran itue, lahyun gasi sewd kedye et Empuꞌ na atin pegbuwaten dye in asal kepulusan myu, diki lang kedye. Itueng keberbenaran na itue nekingeg myu tiban dut menunulduꞌ et Menungang Abar et Empuꞌ. Pegberes dye dimyu pebiyaꞌ dut kepengyedian et Empung Nakem neng pinesurung kedye teyeg dut langit. Pasal gasi keberbenaran na itue, gey-gaay dye na mesewran misan mengeꞌ dereakan et Empuꞌ dut langit.

Pengangey Tudyuꞌ dut Pasek Metignaꞌ neng Pengebiyagan

13 Angkansa penyapaꞌ myu dimyung mengeꞌ pikiran dut pegbuwaten myu pebiyaꞌ medehengen myu atin apang megpekepangger kew bekeꞌ mengarap kew banar et redyikiꞌ neng mekpetan myu ganang mepebunayag peuliꞌ ne si Jesus Kristo. 14 Bilang mesinunuren neng mengeꞌ keyegangan, ibutaꞌ myu Empuꞌ bekeꞌ endey ibuten ating meyeyaat neng napsuꞌ samat pegbuwaten myu sene tiꞌ na kemyu ingga peꞌ mekeretiꞌ banar pasal et Empuꞌ. 15 Segwaꞌ samat Empuꞌ neng pasek metignaꞌ neng neningkag dimyu, kwantin gasi dimyu megpepasek metignaꞌ kew gasi, misan enu eluen myu. 16 Sabab nekesurat dut Kesuratan, na kwaʼt Empuꞌ, “Megpekepasek Metignaꞌ kew, sabab Aku tuꞌ mepasek metignaꞌ.”†

17 Kaya misan sinu peginturen et Empuꞌ. Sama-sama ukumen Ye ginsan kuyun dut mengeꞌ buwat dye. Asal sabab et pegtingkagen myu Ya et Amaꞌ baꞌ menelangin kew, untebiaꞌ myu Ya sasat kew pebibiyag et diki mekwit atuʼt dunya. 18 Sewd myu baꞌ enu lingkat dimyu dut kaya keguna-guna neng pemimiyag neng pinusakaꞌ myu dut dimyung kegunggurangan. Ating lingkat dimyu diki mengeꞌ ginis mekerungkat etawa mekamin, samat pirak bekeꞌ bulawan. 19 Segwaꞌ timbus kew pebiyaꞌ et mergaꞌ neꞌ duguꞌ i Kristo, antangan Ye ating bibili na kaya keraki-daki etawa kebulilian neng sinimayaꞌ dut Empuꞌ pasal et dimyu. 20 Piniliꞌ et Empuꞌ ne lagi Ya, mura pinendyari ating sengkinleban, segwaꞌ alang-alang dimyu ya pinebunayag mura mapet kepuspusaʼt penewnan. 21 Sabab si Jesus Kristo, nengandel kew dut Empuꞌ neng nemiyag peuliꞌ Kenye teyeg dut kepeteyan bekeꞌ binggey Kenye kebentugan, angkan dimyung pengandel bekeꞌ pegarap dun net Empuꞌ.

22 Sabab lininasan myu ne diriꞌ myu sabab et pegtumanen myu et keberbenaran, mesungduan mebentel neng pegmergaꞌ et kede sembatu na pengandel samat dimyu, meatur bekeꞌ tantu banar teyen dimyung pegmergaan. 23 Sabab pinegyegang kew peuliꞌ, diki sabab et atin mepapas, erapun inyet kaya megpapas in, sabab et atin pebibiyag bekeꞌ megteternaꞌ neng Beres et Empuꞌ. 24 Samat sinugid et Kesuratan, kwan,

“Ginsaʼt taaw antang samat mengeꞌ beririꞌ,

bekeꞌ samat mengeꞌ burak dut kelnangan ginsan kemayad-ayad.

Segwaꞌ mengeꞌ beririꞌ mekerungley, bekeꞌ mengeꞌ burak megkerep.

25 Segwaꞌ ating beres et Begerar neng Empuꞌ tatap kaya seskeran.”‡

Na itue ne ating Menungang Abar neng pineabar dimyu.

2

Ating Batung Biyag na si Kristo bekeꞌ ating Piniliꞌ na Bangsa

1 Angkansa telikuriꞌ myu ne ginsaʼt keyeatan, ginsaʼt pegrunding, pegdalu-dalu, pegimbeng bekeꞌ ginsan meyeyaat neng peglimut. 2 Antangan myu samat memulek in, daran menep et kaya meridiꞌ neng gatas neng antangen et beres et Empuꞌ, supaya megumuran et pengandel myu seked mekpetan myu ating sukup na kepuwasan. 3 Sabab samat sinugid et Kesuratan, kwan, “Sabab nelebayan myu ne ating kenunganan et Begerar.”*

Kristo bekeꞌ mengeꞌ Mengengandel Ye Antangan Dye mengeꞌ Batu Pengbenwa na Pebibiyag

4 Pekabiꞌ kew ki Kristo, neng batu naꞌ biyag neng minedinan et mengeꞌ taaw, segwaꞌ piniliꞌ et Empuꞌ bekeꞌ mergaꞌ dut Kenyeng penyek. 5 Antangan myu gasi samat batu naꞌ biyag, ipegpetiyeg kew na sembatung bagiꞌ et benwa neng menakem. Duntin megsukuꞌ kew bilang mengeꞌ mepasek naꞌ pariꞌ na pinanyap supaya simayaꞌ dut Empuꞌ et bebgey naꞌ menakem neng keterima-terima dut Empuꞌ punsabab et buwaten i Jesus Kristo dut krus kityu. 6 Samat negkesurat dut Kesuratan, kwan,

“Birinaꞌ myu, petiyeg Ku dut Sion,

ating sembatung batu na pemenued,

piniliꞌ sampay mergaꞌ,

diki mepelelew sebarang mengandel kenye.”†

7 Angkansa pesi dut dimyu naꞌ mengeꞌ mengengandel ki Jesus, itueng batu naꞌ mergaꞌ banar. Segwaꞌ dut mengeꞌ kaya pengandel, metuman pegsugiren, kwan,

“Ating batu naꞌ minendinan et mengeꞌ mememenwa,

negmendyaring key batu na pemenued.”‡

8 Bekeꞌ ibang Kesuratan pegsugiren, kwan,

“Itueng Batu megmendyaring kesimbekuran eset taaw,

bekeꞌ ating Batu ikeugbaꞌ et mengeꞌ taaw.”§

Nesimbakud dye sabab diki dye megandel et beres et Empuꞌ. Naꞌ atin nebtang ne lagi dut kedye.

9 Segwaꞌ kemyu atin sembatung piniliꞌ naꞌ pengkatan, mengeꞌ pariꞌ na pegsukuꞌ et Empuꞌ neng Surutan, sembatung bangsa nepanyap dut Empuꞌ. Piniliꞌ kew et Empuꞌ supaya megmendyaring Kenye bekeꞌ megpebunayag et Kenyeng mengeꞌ keliluꞌliluꞌ na buwat. Megdemikian Ya nega gasi neningkag dimyu mawaꞌ dut kelingban tudyu dut kenyeng keliluꞌliluꞌ naꞌ kesewagan.* 10 Sene tiꞌ kemyu diki bangsa et Empuꞌ, segwaꞌ tiban kemyu kedyeng piniliꞌ na bangsa. Nekeuna inimutan kew et ingasiꞌ et Empuꞌ, segwaꞌ tiban esen net dimyu ingasiꞌ Ye.†

Pesakup Tyu dut Ginsaʼt mengeꞌ Pegibuten et Bangsa

11 Mengeꞌ pegmerganen, megpeasiꞌasiꞌ ku dimyu bilang mengeꞌ menunumpang bekeꞌ mengeꞌ mememanew atuʼt dunyaꞌ naꞌ itue. Telikuriꞌ myu ne ating mereraat neng napsuꞌ et bilug na daran megpesesagkaꞌ atu dut kurudua myu. 12 Mengebiyagan kew et menunga dut pinegketngaan et mengeꞌ diki pemengandel, misan ne pegtendesen dye kemyu tiban et meraat. Segwaꞌ baꞌ mebiriꞌ dye dimyung menunungang mengeꞌ buwat, dye in megbantug gasi dut Empuꞌ eset eldew et Kenyeng pegumbaley.

13 Alang-alang dut Begerar, pesakup kew dut ginsaʼt mengeꞌ pegibuten et bangsa, dut emperador, ating pinekemetaas naꞌ pegibuten. 14 Bekeꞌ pegsakup gasi dut mengeꞌ gobernador na bilang mengeꞌ dinaak ye supaya mengrega et sebarang pemuwat et mengeꞌ mereraat, bekeꞌ mengdayew et sebarang pememuwat et menununga.‡ 15 Sabab gaay et Empuꞌ na pebiyaꞌ pesebenaran et dimyung metignaꞌ naꞌ pengebiyagan, mepetemen myu mengeꞌ taaw neꞌ dupang dut pegkeawam neng beres dye. 16 Mengebiyagan kew bilang mengeꞌ taaw neꞌ melayam ne. Segwaꞌ kasiꞌ myu pegpikiraꞌ na sabab kemyu melayam ne, na memuwat kew ne et kereatan, erapun mengebiyagan kew bilang mengeꞌ uripen et Empuꞌ. 17 Untebiaꞌ myu ginsaʼt mengeꞌ taaw, bekeꞌ merganaꞌ myu mengeꞌ ibang mengengandel dut ki Kristo. Mengebiyagan kew na maya takut dut Empuꞌ bekeꞌ maya peguntabiꞌ dut Emperador neng Surutan.

Suliten ating Pegsesandal i Kristo

18 Mengeꞌ mengengeradya, subaliꞌ pegpesakup myu dut dimyung begerar bekeꞌ untebiaꞌ banar ya, diki lang ating menununga bekeꞌ mesayu, segwaꞌ misan ne meburangit. 19 Sabab keterima-terima dut Empuꞌ sebarang pegsandal et keliyutan misan kaya keselaan, bilang pekiuyun dut gaay et Empuꞌ. 20 Sabab enu be kepulusan myu baꞌ ating megsandal et dusa sabab lang et nemaal kew et meyaat? Kaya! Segwaꞌ pesukuran kew et Empuꞌ baꞌ sandalen myu dusa myu sabab lang et pegbuwat myu et menunga. 21 Ating pegsandal myu et keliyutan mepantun et bagiꞌ et pegkepiliꞌ dimyu et Empuꞌ. Sabab misan si Kristo negsandal gasi alang-alang lang et dimyu, sabab et kwantin, atin binggey Ye sembatung sungtuhan supaya suliten tyu. 22 Ya diki nemuwat et enung keselaan, etawa nengembut kengyan masa.§ 23 Ganang sineruruꞌ ne Ya, kaya gasi neles Ya et seruruꞌ. Ganang pineliyutan Ya, kaya siminanggup. Gam peꞌ in pinegbayaꞌ ye diriꞌ Ye dut Empuꞌ neng metignaꞌ na Mengungukum.* 24 Dut pegkepatey Ye et krus, tinenggung Ye ating begat et kityung mengeꞌ keselaan eset bilug Ye, supaya lahyun tyu neng tirengan ating pegkekesalaꞌ bekeꞌ mengebiyagan ne et kuyun dut metignang gaay et Empuꞌ. Megdemikian gasi kemyu negnunga sabab et Kenyeng mengeꞌ tawan. 25 Sabab sene tiꞌ negpekparak kew samat mengeꞌ bibili neng nalam, segwaꞌ tiban nekepeuliꞌ kew gasi peuliꞌ et Mengingipat bekeꞌ Megtetameng et dimyung kurudua.†

3

Arat et mengeꞌ Esawang Libun bekeꞌ Lelaki

1 Na kemyung mengeꞌ kelilibunan, pesakup kew gasi et dimyu-dimyung mengeꞌ esawa. Na baꞌ sinu-sinu kedye ingga peꞌ nemengandel et beres et Empuꞌ, megayat dye gasi sabab lang et dimyung menunungang mengeꞌ arat, misan diki kew ne megperetiꞌ nega kedye. 2 Sereng ne baꞌ mebiriꞌ dye dimyung menunungang peneyak bekeꞌ metignaꞌ neng pemimiyag.* 3 Pasal dimyung manis, subaliꞌ diki lang dut pengliwan na pemekayan samat penginunga et buek myu, etawa pegpakay et mengeꞌ bulawan bekeꞌ mergaꞌ neng mengeꞌ repanan.† 4 Erapun ga puguaꞌ ating manis neng netaguꞌ dut seled atey myu, ating manis neng kaya pegberuba, buaꞌ et dimyung metemen neng penedseled bekeꞌ mesayu neng nenekmanan, na lebing mergaꞌ dut pemiriꞌ et Empuꞌ. 5 Atin neng kenunganan nepugu et mengeꞌ pasek metignaꞌ naꞌ kelilibunan dut nekeunang penewnan tiꞌ, dye nemengandel dut Empuꞌ bekeꞌ nepesakup dut kenye-kenyeng esawa. 6 Itue ne sungtuhan tinektak i Sara tagnaꞌ tiꞌ, siminunud ye kenyeng esawa na si Abraham, bekeꞌ tiningkagan ye ya et “Begerar”. Megdemikian dimyu mepantun kew gasi et kenyeng mengeꞌ keyegangan baꞌ buwat myu metignaꞌ, bekeꞌ kaya enung ginis pegtekutan myu.‡

7 Kwantin gasi kemyu mengeꞌ kelelekian, iba-ibanaꞌ myu et menunga dimyung esawa, ibgeyen kedye esipen sabab dye melumek kasga dimyu, sabab samat dimyu nega gasi maya dye redyikiꞌ gasi dut biyag na kaya seskeran neng binggey dimyu et Empuꞌ. Ibuten myu itueng pemilin apang kaya lang belangkaꞌ dut dimyung pegpenelang.§

Pegsesandal Sabab et Pegbuwat et Metignaꞌ

8 Penimpusan, kemyu ne ginsan, megsembatu bekeꞌ mekiunung-unung kew et menunga kede sembatu dimyu. Megmerganan kew bilang mengeꞌ memegtitipused, megatur-atur kew bekeꞌ megpekimbabaꞌ. 9 Kasiꞌ myu belsaꞌ et meraat sebarang pemuwat dimyu et meraat. Kasiꞌ myu pegsenggupiꞌ sebarang megsesanggup dimyu. Segwaꞌ ipenelangaꞌ myu dut Empuꞌ na dye pesukuran, sabab piniliꞌ kew supaya megbiyagen kwantin, apang tumerima gasi et peruntung et Empuꞌ. 10 Samat dut Kesuratan et Empuꞌ, kwan,

“Sebarang meingin ikeenep et biyag dye,

bekeꞌ kebiriꞌ et mengeꞌ menungang eldew,

subaliꞌ dilaꞌ ye bulagen supaya diki mebeberes et kereatan.

Megdemikian kenyeng munung, ingtan na endey lumiwan et mengeꞌ keembutan.

11 Pasal et pegbuwat et meraat telikuran ne banar, segwaꞌ metignaꞌ bekeꞌ menunga atin ne ipengarat.

Subaliꞌ gasi tulusen ye kesenangan bekeꞌ kenunganan dut sebayaꞌ ye, bekeꞌ atin enaran.

12 Sabab mata et Begerar megkebiriꞌ sebarang dut metitignaꞌ,

bekeꞌ Kenyeng telinga megkingeg et penelang dye.

Segwaꞌ rupa et Begerar sagkaꞌ dut sebarang pememuwat et kereatan.”*

13 Sinu gasi ketuakal megpesakit dimyu baꞌ gey-gaay myu lang memuwat et menununga? Kayang-kaya! 14 Bekeꞌ misan baꞌ pesekitan kew sabab lang et pegbuwat et menunga, mesukud kew nega. Kas kew tumakut et kedyeng penakut, etawa kas kew raas.† 15 Gam lang esipen myu seled atey myu si Kristo naꞌ bilang Begerar. Pegpanyap kew daran et isambag dut sebarang mengingkut dimyu pasal et dimyung pegarap bilang mengengandel i Jesus. Segwaꞌ buwataꞌ myu itue et mesayu bekeꞌ pegesipen. 16 Endey buwaten myu et misan enu ne iperaat et penedseled myu, supaya memeglelew sebarang penginlelew bekeꞌ pemenawey et dimyung menunungang mengeꞌ arat bilang mengeꞌ mengengandel i Kristo. 17 Sabab lebing menunga baꞌ kemyu megsandal et keliyutan sabab et pegbuwat et menunga, na baꞌ atin geayen et Empuꞌ, kas lang baꞌ dut pegbuwat et kereatan. 18 Sabab si Kristo natey et kasa lang sabab et mengeꞌ keselaan tyu. Keilangan kasa lang sinimayaꞌ Ya, kaya peuliꞌ-peuliꞌ. Ya ating Metignaꞌ sinimayaꞌ alang-alang lang dut mengeꞌ diki metignaꞌ, supaya mebibit tyu dut Empuꞌ. Ya ne inimatey kuyun dut bilug, segwaꞌ biniyag peuliꞌ et Empuꞌ eset Nakem Ye. 19 Dut kebtangan naꞌ atin, sinurungan Ye bekeꞌ tinulduan Ye ating mengeꞌ kurudua neng nepipirisu. 20 Ating mengeꞌ meyaat na taaw nemegmendiꞌ mibut sasat megtetagey Empuꞌ dut penewnan i Noe, sasat pegbubuwaten ye kelang kapal letew banar. Sabab et tabang et kelang kapal letew, sesenung taaw wewalu-ga nekebawiꞌ Empuꞌ pebiyaꞌ et liyud.‡ 21 Ating danum et liyud sungtuhan ye bewtismu neng megpemawiꞌ dimyu gasi tiban. Ating bewtismu diki lang et pegugad et daki set bilug, imbes sembatung metantu naꞌ tangeꞌ dut Empuꞌ mewanan dut menungang penedseled. Binawiꞌ kew et bewtismu sabab et pegbiyag peuliꞌ i Jesus Kristo.

22 Na si Jesus, nuliꞌ dut langit tiban bekeꞌ narung dut tampaꞌ kewanan et Empuꞌ. Ya megmimilik tiban dun et ginsaʼt mengeꞌ dereakan et Empuꞌ, bekeꞌ mengeꞌ kepengyedian sampay kebesagan neng mekelangit naꞌ ginis.

4

Pemimiyag dut Empuꞌ

1 Angkansa sabab si Jesus Kristo negsandal et keliyutan et biyag Ye atueʼt dunyaꞌ, ipeksegaꞌ myu gasi na kemyu megdemikian, megsandal gasi samat Kenye. Sabab sebarang pemegsandal alang-alang si Jesus, atin tuminelikud ne et pegkekesalaꞌ. 2 Liniwanan ye, pasal netinda neng biyag myu, diki myu usalen sabab lang pegbuwat et mereraat neng napsuꞌ et petetaaw, segwaꞌ peusalen myu atin dut pegbuwat et gaay mene et Empuꞌ. 3 Sabab sereng ne timpu neng inusibaꞌ myu ne dut pegbuwat et kereatan na meireg buwaten et mengeꞌ taaw diki endelen Empuꞌ, kwit tiꞌ na kemyu ingga peꞌ pengempuꞌ in. Sene tiꞌ, buwaten myu ating pekebeis, meraat neng napsuꞌ et bilug, peglangu-langu, neglebi neng peglami-lami, melanduꞌ neng peglami-lami, bekeꞌ mesesewala neng pengengempuꞌ et empuꞌempuan. 4 Na mengeꞌ kaya mengengandel, pemegliluꞌ dye manu diki kew ne megbayaꞌ tiban dut kedyeng sesaliꞌ neng pemeglebi neng peglami-lami et pemimiyag. Angkan pegreaten dye ne kemyu. 5 Segwaꞌ tenggungen dye atin dut Empuꞌ neng panyap mengungukum et biyagan bekeꞌ patey. 6 Sabab itue pesi angkan ating Menungang Abar pineabar misan dut mengeꞌ taaw patey ne tiban, supaya kurudua dye mekebiyag nega dut milik et Empuꞌ, misan ne dye neptan ne et kepeteyan ganang timpu dye eset ginsaʼt taaw.

Menungang Pegkepet et mengeꞌ Ulmat et Empuꞌ

7 Mekabiꞌ ne kepuspusan et ginsaʼt ginis. Angkansa petitinew kew bekeꞌ peeteng et pikiran, supaya mekepenelang kew. 8 Luwas et ginsan, megmerganen kew banar kede sembatu, sabab baꞌ maya pegmergaꞌ kemaap tyu et mekansang keselaan.* 9 Mepenayak kew et menunga dut kede sembatu myu na kaya meraat seled. 10 Kede sembatu subaliꞌ usalen ye baꞌ enung begey ipinengarap et Empuꞌ kenye supaya sumukuꞌ dut iba, bilang menungang pepengendelan et iba-ibang redyikiꞌ et Empuꞌ. 11 Sinu-sinu menunulduꞌ, menulduꞌ ya et samat pepebunayag et beres et Empuꞌ. Sinu-sinu sumukuꞌ lang, sumukuꞌ banar sigun dut basag et Empuꞌ neng binggey kenye, supaya bentugen Empuꞌ pasal ginsaʼt ginis na buwaten tyu pebiyaꞌ dut tabang i Jesus Kristo. Dut Kenye teyen ating kebentugan bekeꞌ kepengyedian daran-peraran. Amen.

Pasal Pegsandal et Mengengandel i Jesus

12 Mengeꞌ pegmerganen ku, kasiꞌ kew ne pegliluꞌ pasal et mebebegat neng pegsulay neng pepelabay dimyu, neng samat pegbebeguen na mekeinabu et dimyu. 13 Segwaꞌ menep kew pasal dimyung pekikibagiꞌ dut mengeꞌ keliyutan i Kristo, supaya meglebi-lebi enep myu ganang mebunayag na Kenyeng kebentugan. 14 Mesukud kew baꞌ kemyu peginlelewen sabab lang et pengandel myu ki Kristo, sabab ingin bersen itue na ating Nakem et kebentugan, ating Nakem et Empuꞌ esen net dimyu. 15 Segwaꞌ endey teyen meinabu misan sembatu dut dimyu na medusa sabab lang et memematey et taaw, menenakew, megpemuwat et ibang kereatan, etawa pepekilamud et mengeꞌ keradya et iba. 16 Segwaꞌ endey kew ileew, baꞌ medusaꞌ kew sabab lang et ya mengengandel i Kristo. Gam lang in pegsukuran kew dut Empuꞌ sabab kemyu Kenyeng taaw.

17 Sabab diminateng ne timpu ne tumagnaꞌ et pengukum muna et Empuꞌ dut sebarang mengeꞌ piniliꞌ Ye. Na baꞌ tuminagnaꞌ ne itue tiban kityu, enu ne meyaat meraliꞌ meinabu dut mengeꞌ diki pengandel dut Menungang Abar et Empuꞌ? 18 Samat pegsugiren et Kesuratan, kwan,

“Na baꞌ metitignaꞌ usa-usa diki kebawiꞌ,

enu ne metentenanan et mengeꞌ kaya megkilala dut Empuꞌ bekeꞌ mekeselaan?”†

19 Angkansa, ating mengeꞌ negsandal et keliyutan kuyun dut gaay et Empuꞌ eset kedye, mepatut lang ne megpelembus dut pegkeradya neꞌ menunga, bekeꞌ ipengandal dye kurudua dye dut Empuꞌ neng Mengguguna na daran mebentel et Kenyeng tangeꞌ.

5

Pitua dut mengeꞌ Pengibuten bekeꞌ Ibang Mengengandel

1 Dut mengeꞌ pengibuten neng megkekpet dimyung mengengandel, pepeasiꞌasiꞌ ku, aku na sembatu gasing pegibuten samat dimyu. Neseksian ku ating keliyutan i Jesus Kristo, bekeꞌ mekebagiꞌ ku gasi et kebentugan Ye na mekabiꞌ neng ipebunayag. 2 Pepeasiꞌasiꞌ ku dimyu, amay-amay banar na timuruaꞌ myu ating banan et mengengandel neng pinengarap dimyu et Empuꞌ. Milikiꞌ myu itue na kaya meraat atey, bekeꞌ diki sabab et kemyu nelegesan lang, imbes sabab atin key gaay et Empuꞌ. Tumanaꞌ myu baꞌ enu pinesukuꞌ dimyu, diki lang sabab et suaꞌ et pirak, imbes eset kelang kegaayan myu megpeuripen Empuꞌ.* 3 Diki antang myu mengeꞌ begerar dut dimyung pegsesekupan, erapun pebiyaꞌ et menungang arat mantang kew et bilang sungtuhan et dimyung mengeꞌ banan. 4 Na pegdateng ating Pinekemetaas naꞌ Pastor, meketerima kew et ganti et kebentugan bekeꞌ ketaasan neng diki megberuba misan ingyan.

5 Bekeꞌ kemyu gasi mengeꞌ kesuburan, pesakup kew dut mengeꞌ megugurang na pegibuten dimyu. Megpekimbabaꞌ kew ginsan bekeꞌ sumukuꞌ et kede sembatu, samat nekesurat dut Kesuratan, kwan,

“Pegmendinan et Empuꞌ sebarang pelaluꞌlaluꞌ, segwaꞌ pegbegeyan ye et redyikiꞌ sebarang pepekimbabaꞌ in.”†

6 Angkansa pesi, megmelilaꞌ kew dut kepengyedian et Empuꞌ, supaya ipetaas Ye kemyu pegdateng et dinaam naꞌ timpu.‡ 7 Ipengarap myu dut Kenye pasal ginsan dimyung kesusaan, sabab Ya megtetameng dimyu.

8 Na meginget-inget kew sampay megdyaga, sabab kesagkaꞌ myu neng si Seytan, samat meyaat na setwaꞌ neng leon meneng megingger bekeꞌ mepesampig-sampig na megtutulus et mesamaꞌ ye. 9 Etuaniꞌ myu ya bekeꞌ megpekepangger kew et dimyung pengandel dut Empuꞌ. Asal samat sewd myu na lagi, diki lang et kemyu lang ating negsandal et kwantin neng keliyutan, segwaꞌ sampay dimyung mengeꞌ ketipusdan dut pelilibut et dunyaꞌ. 10 Pegketbes na kemyu meliyutan et sementaraꞌ lang, ating Empuꞌ na pegmewanan et ginsan neng redyikiꞌ, megdemikian gasi Ya megey dimyu et kesukupan, kepenggeran, sampay megpekseg dimyu. Megdemikian Ya gasi nemiliꞌ dimyu supaya mekebagiꞌ dut Kenyeng kaya seskeran neng pengmilikan na mibut ne dut pekikisembatu tyu ki Kristo. 11 Dut kenye ating kepengyedian daran-peraran. Amen.

Emuring Pemilin i Pedro

12 Pinesurat ku si Silas et beres ku surung dut dimyu, sembatung tipused tyu ki Kristo neng pegarap-arapen ku banar. Pebiyaꞌ et mebaba neng surat ku naꞌ itue e, keinginan ku ne pebesagan dimyung seled bekeꞌ pebnaran dimyu pebiyaꞌ itueng surat ne pesi ating tantung redyikiꞌ et Empuꞌ. Angkansa tumeteg kew et itueng redyikiꞌ.

13 Pegimrewen kew et mengeꞌ mengengandel et ketingtimungan atuʼt Babilonia, mengeꞌ piniliꞌ gasi samat dimyu. Pegimrewen kew gasi i Markus neng pegmerganen ku na yegang dut pengandel.§ 14 Pegimrew-imrew kew et menunga sepantun memegtipused dut pegmerganan ki Kristo.*

Kesenangan mesen dimyuʼt ginsan neng mengengandel i Jesus Kristo.

* 1:1 1:1 Apostol - Bibilinan i Jesus Kristo, bekeꞌ sembatung pegibuten et mengeꞌ mengengandel, sampay pebunayag ye et Menungang Abar pasal si Jesus Kristo. Betsaen Keradya et mengeꞌ Bibilinan 1:13, 26.

† 1:2 1:2 dut Griego: mepirtikan et duguꞌ Ye.

‡ 1:3 1:3 pinegyegang tyu peuliꞌ, - Betsaen gasi dut Juan 3:3-4, 7; 1 Pedro 1:23; Tito 3:4.

§ 1:4 1:4 menungang redyikiꞌ - dut orig na Kesuratan: “ating pusakaꞌ na diki merungkat”.

* 1:11 1:10-11 Betsaen 2 Pedro 1:20-21.

† 1:16 1:16 Lebitiko 11:44; 19:2; 20:7.

‡ 1:25 1:24-25 Isaias 40:6-9.

* 2:3 2:3 Kanta 34:8.

† 2:6 2:6 Isaias 28:16.

‡ 2:7 2:7 Kanta 118:22.

§ 2:8 2:8 Isaias 8:14, 15.

* 2:9 2:9 Exodo 19:5, 6.

† 2:10 2:10 Oseas 2:23.

‡ 2:14 2:14 Roma 13:1-7; Tito 3:1.

§ 2:22 2:22 Isaias 53:9.

* 2:23 2:23 Isaias 53:7.

† 2:25 2:24-25 Isaias 53:5, 6.

* 3:2 3:2 Epeso 5:22-23; Kolosas 3:18-19.

† 3:3 3:3 1 Timoteo 2:9.

‡ 3:6 3:6 Tagnaꞌ 18:12.

§ 3:7 3:7 Epeso 5:25; Kolosas 3:19.

* 3:12 3:10-12 Kanta 34:12-16.

† 3:14 3:14 Mateo 5:10; 3:14-15; Isaias 8:12-13.

‡ 3:20 3:20 Tagnaꞌ 6:1; 7:24.

* 4:8 4:8 Delehitan 10:12.

† 4:18 4:18 Delehitan 11:31.

* 5:2 5:2 Juan 21:15-17.

† 5:5 5:5 Delehitan 3:34.

‡ 5:6 5:6 Mateo 23:12; Lukas 14:11; 18:14.

§ 5:13 5:13 dut Griego: Ating piniliꞌ dut Babilonia. Babilonia meraliꞌ samat taguꞌ neꞌ beres pasal et lungsud neng Roma.

* 5:14 5:14 dut beres et Griego, “Pegimrew-imrew kew kede sembatu et maya arek et pegmerganen.”

2 Pedro

1

2

3

Ikeruwang surat i

PEDRO

Kepurisnan et itueng Surat neng 2 Pedro

Itueng ikeruwang surat i Pedro surung dut sengmenung mengeꞌ unang mengengandel i Jesus. Pesalan et itueng surat ampaꞌ pegsagkaꞌ et keradya et mengeꞌ meembut naꞌ menunulduꞌ bekeꞌ ating pekikibeis na lumiwan sabab et belingkeg neng ketulduan. Apang sembagan itueng mengeꞌ keliyutan, keilangan dye mepagen pegkepet dut mengeꞌ banar na kesesewran pasal Empuꞌ Banar bekeꞌ Begerar neng si Jesus Kristo. Ating kesesewran binibit et mengeꞌ saksiꞌ na nebiriꞌ dye si Jesus sampay nekingeg gasi ketulduan Ye.

Mebegat eset pikiran i Pedro ating ketulduan et dye in na sugiren si Jesus kaya peuliꞌ Ya atue dut dunyaꞌ. Kwan i Pedro na ingga peꞌ natuꞌ si Jesus peuliꞌ sabab gaay et Empuꞌ na diki mebinasa dut Narkaꞌ misan sinu, temed gaay Ye ginsaʼt taaw telikuran mengeꞌ keselaan dye bekeꞌ mengandel dut Empuꞌ pebiyaꞌ si Jesus Kristo.

Ketulduan et itueng Surat

Pegpangling teyeg i Pedro 1:1-2

Pemilin dut mengeꞌ Tiningkag bekeꞌ Piniliꞌ et Empuꞌ 1:3-21

Mengeꞌ Saksiꞌ et Kebentugan i Jesus Kristo 1:16-19

Puun et Beres et Empuꞌ 1:20-21

Ingtiꞌ mengeꞌ Meembut naꞌ Menunulduꞌ 2:1-22

Ating Tangeꞌ Pasal et Emuring Pegdateng et Begerar 3:1-18

1

Pegpangling teyeg i Pedro

1 Aku ne si Simon Pedro, sembatung uripen bekeꞌ bibilinan i Jesus Kristo.

Dut mengeꞌ nemeketerima et pengandel samat damen mawaꞌ ki Jesus Kristo neng Empuꞌ bekeꞌ Memumuwas tyu, pebiyaꞌ dut Kenyeng ketignaan.

2 Redyikiꞌ bekeꞌ kesenangan et Empuꞌ kesangdan set dimyu teyen, sabab et dimyung pegkilala dut Empuꞌ bekeꞌ dut Begerar tyu neng si Jesus.

Pemilin dut mengeꞌ Tiningkag bekeꞌ Piniliꞌ et Empuꞌ

3 Binggey et Empuꞌ kityu ginsang ginis neng keilangan tyu pebiyaꞌ dut Kenyeng neꞌ kepengyedian meinempuen, supaya mengebiyagan tyu et mebentel dut Empuꞌ. Mekedyari buwaten tyu itue na punsabab et kesesewran tyu et Empuꞌ, Ye neng nemiliꞌ kityu pebiyaꞌ et Kenyeng kebentugan bekeꞌ kenunganan. 4 Sabab et Kenyeng kebentugan bekeꞌ kenunganan, binggeyan Ye kityu et mergaꞌ bekeꞌ metaas ne mengeꞌ tangeꞌ, supaya meketangkis kew dut mereraat naꞌ napsuꞌ begey et mengeꞌ tawʼt sengkinleban, bekeꞌ mekebagiꞌ tyu dut Kenyeng kepentangan bilang Empuꞌ. 5 Angkansa, etasiꞌ myu et mepagen na irugang dut dimyung pengandel ating menungang arat, bekeꞌ irugang dut menungang arat ating kesesewran set ketignaan, 6 bekeꞌ irugang dut itueng kesesewran ating pengeteng et diri, bekeꞌ irugang dut pengeteng et diri ating kepenggeran, bekeꞌ irugang dut kepenggeran ating pasek metignang pegketaaw. 7 Dut pasek metignang pegketaaw irugang ating pemeruri et betang megtipused na mengengandel, bekeꞌ dut ating pemeruri irugang ating pegmergaꞌ dut ginsaʼt taaw. 8 Sabab, baꞌ set dimyu atin neng mengeꞌ menungang arat bekeꞌ megkansang dye, kepulus kew ating sugat na pegkilala myu dut si Jesus Kristo neng Begerar tyu, sampay mebuwaꞌ et kepulusan dut biyag myu. 9 Sabab sebarang kaya atin neng arat, mepantun ya et sembatung beleg, etawa taaw na kaya mekebiriꞌ et menunga na nelipatan ye na ya minaap ne et Empuꞌ eset kenyeng mengeꞌ keselaan eset lelaging biyag ye.

10 Angkansa, mengeꞌ ketipusdan eset pengandel, sabab et kemyu pinetingkag bekeꞌ piniliꞌ et Empuꞌ, megpekepangger kew et itueng kebtangan, supaya diki kew mekesalaꞌ et kelaꞌ bekeꞌ kesugbak. 11 Sabab et kwantin, ibgey et Empuꞌ dimyu ating kepetutan na kemyu mepesled dut kaya seskeran neng pengmilikan et kityung Begerar bekeꞌ Mememawiꞌ neng si Jesus Kristo.

12 Misan ne sewd myu ne mengeꞌ itueng ginis bekeꞌ mepangger kew ne dut keberbenaran neng tinerima myu, segwaꞌ tatap ku kemyu iperendem nega pasal et itue. 13 Netenaman ku ne na iperendem dut pikiran myu itue sasat pebibiyag ku nega tuꞌ. 14 Sewd ku na diki ku ne kumuit et biyag ne itue, kuyun dut pinebunayag ne daken et Begerar tyu neng si Jesus Kristo. 15 Angkansa buwaten ku ginsan supaya merendeman myu ginsan daran itueng ginis daran-peraran, misan pegketbes aku dun net sembelang biyag.

Mengeꞌ Saksiꞌ Et Kebentugan i Jesus Kristo

16 Pasal et kepengyedian bekeꞌ pegpeuliꞌ et Begerar tyu neng si Jesus Kristo, pepebunayag kay dimyu diki kwan atin pinegbutbuwat lang naꞌ tuturan, segwaꞌ atin neseksian kay banar kebentugan Ye. 17 Sabab binggey Kenye et Empuꞌ Amaꞌ ating kedeyewan bekeꞌ kebentugan. Itue neinabu ganang nekingeg ating beres mawaꞌ dut Empuꞌ neng Kelaꞌ neng Kebentugan et langit, kwan, “Itue ating pinekemergaꞌ Ku neng Yegang, na Ya in pegkesian ku banar.” 18 Nekingeg kay ramen itueng beres mawaꞌ dut langit, sabab kami pesi iba Ye dut pasek metignaꞌ naꞌ bukid.*

19 Angkan pesi lebing nepepangger damen neng pengandel dut bebresan na ipinebunayag et mengeꞌ tarus et Empuꞌ. Mekenunga dimyu na mepangling myu itue, sabab mesemanan ye itue samat sembatung siluꞌ dut kelingban na megnenawag dimyu seked sumbut Eldew et Begerar Jesus naꞌ peuliꞌ Ya atue. Ya na samat binyar et buntetalaꞌ et kueldew lumusbat dut pusuꞌ myu.

20 Luwas et ginsan, indaniꞌ myu na kaya mekeperetiꞌ pasal et misan enung mengeꞌ teked na binggey et Empuꞌ dut Kesuratan dut basag et kenyeng kesesewran lang. 21 Sabab ating penarus et mengeꞌ tarus et Empuꞌ, diki lang mawaꞌ dut gaay et mengeꞌ taaw, erapun itue mawaꞌ dut Empuꞌ. Indyari pinebunayag et mengeꞌ taaw neng dineplan lang in et Nakem et Empuꞌ.

2

Ingtiꞌ Myu mengeꞌ Meembut naꞌ Menunulduꞌ

(Judas 4-13)

1 Segwaꞌ nekeuna maya mengeꞌ meembut na tarus limintew dut pinegtengaan et mengeꞌ tawʼt Judio, samat kwantin tiban maya gasi lumtew neng meembut neng menunulduꞌ pinegtengaan myu. Mibit et taguꞌ dye et tulduꞌ et arat na mekeusibaꞌ et dimyung pengandel, sampay mendinan dye ating Begerar neng nemawiꞌ kedye, angkansa pegbiten dut mengeꞌ diriꞌ dye kedyeng megtuy ne kebinesanan. 2 Segwaꞌ misan kwantin ne in, mekeldam nega megayat dye na mibut dut kedyeng kelelew-lelew naꞌ dalan. Indyari angkan sabab et kedye, sampay kityung Dalan et keberbenaran meusikan gasi. 3 Sabab et suaꞌ et pirak dye itueng mengeꞌ menunulduꞌ embut ginsan ipegtuturan dye, segwaꞌ atin pengrundingan dye lang. Temed tenamen dye ne asal panyap ne lagi iukum kedye bekeꞌ Empuꞌ na ating Mengmiminasa kedye in kaya megiigaꞌ!

4 Sabab kaya minaap et Empuꞌ sebarang dereakan Ye neng negkesalaꞌ, temed tinimbag Ye dye dut melingeb na kinelian dut Narkaꞌ, apang dun dye ne tegeyen ating Eldew et Pegukum. 5 Kaya gasi minaap et Empuꞌ mengeꞌ mesmal neng taaw et sengkedunyaan tagnaꞌ tiꞌ, ating masa i Noe. Sabab kaya mengempuꞌ Kenye mengeꞌ taaw tagnaꞌ, liniep et Empuꞌ sengkedunyaan et kelang liyud. Kaya taaw nekebawiꞌ selyu de Noe ga neng negtulduꞌ pasal et metignaꞌ naꞌ pemimiyag, bekeꞌ pitu neng mengeꞌ iba ye.* 6 Leyd, sabab gasi et keselaan, inukum bekeꞌ inansur Ye et apuy ating lungsud et Sodoma bekeꞌ Gomora, supaya ipebiriꞌ dut mereraat baꞌ enu meinabu kedye.† 7 Segwaꞌ binawiꞌ et Empuꞌ si Lot, sembatung metignaꞌ bekeꞌ neriwaraꞌ banar et pegpikir pasal et kesewelaan neng pegbuwaten et mereraat.‡ 8 Mekebegatan seled et metignaꞌ neng taaw na itue, siat kwantin neng kereatan neng mekeseksian ye eldew-peldew sasat ya meglelegdeng duntin. 9 Angkansa, sewd et Begerar baꞌ enukwan bewinen dut pegsulay sebarang mebentel, bekeꞌ baꞌ enukwan melahyun dusaen sebarang mereraat seked mapet Eldew et Keukuman ampaꞌ na dye ukumen. 10 Lebi ne dusaen et Empuꞌ sebarang megibut dut meraat neng kenepsuan et diri, bekeꞌ ating mendiꞌ kumilala et mekepengyedian et Empuꞌ.

Pedalu-dalu bekeꞌ meknel atey mengeꞌ ating mengeꞌ meembut naꞌ menunulduꞌ neng pegsegbuten ku, kaya megtakut dye meres et meyaat dut mengeꞌ tawʼt langit. 11 Deuluꞌ mengeꞌ dereakan et Empuꞌ, atin lebing mebebasag ne bekeꞌ lebing mekekseg kasga itueng mengeꞌ meembut naꞌ menunulduꞌ, segwaꞌ kaya megberes et meyeyaat dut sinu-sinu dut elepan et Begerar.

12 Segwaꞌ itueng mengeꞌ meembut naꞌ menunulduꞌ samat mengeꞌ setwaꞌ na kaya pegirendem, ipinegyegang supaya elewen bekeꞌ peteyen. Sampay mengeꞌ indeginis na diki dye mekesewd-sewran, pegbersen et meyeyaat. Angkansa samat dye et mekeklag na ayup, dye in peteyen gasi. 13 Atin tumbas kedye kebinesanan sabab et pengdupang na binwat dut sebayaꞌ dye. Supaya mesunud dye kedyeng mereraat na napsuꞌ, daran dye peglami-lami misan eldew. Kelang kelelewan bekeꞌ kesewelaan myu baꞌ dye mebiriꞌ na sumaru et pegkenkaan myu, sabab keksanan dye na mengdupang et sebayaꞌ. 14 Dye in epus lang pegbeis pegsedseleren. Diki dye seskeran et pegbuwat et keselaan. Sampay mengeꞌ melulumek nega et pegandel mekebitbibit dye megkesalaꞌ. Negdaman dye ne laging menggaruk. Dye in mengeꞌ taaw neng sinuknaan et Empuꞌ. 15 Nalam dye dut metignaꞌ naꞌ dalan, sabab sinunud dye dalan i Balaam, neng yegang i Beor, ginaay ye tumbas et memuwat et kereatan. 16 Segwaꞌ binresan ya et kenyeng asno neng kaya teyen mekeberes, segwaꞌ naꞌ neres samat taaw, supaya ya bulagen et kerupangan et itueng tarus.§

17 Itueng mengeꞌ meembut na menunulduꞌ, saliꞌ dye samat buwal segwaꞌ netetan neʼt danum, bekeꞌ samat mengeꞌ kunem neng pegpepalid et ribut. Dye in pinanyap et Empuꞌ dut neteletan neʼt temteremen neng kelingban dut Narkaꞌ. 18 Sabab dut mekseg ne beres, beresen dye et pedalu-dalu na kerupangan. Kwan mu lang, menunga atin, segwaꞌ kaya keguna-guna pegbersen dye. Pegusalen dye kenepsuan et bilug supaya megayat peuliꞌ dut kereatan sebarang atin peꞌ pinegrayuꞌ dut mengeꞌ taaw na maya belingkeg neng pemimiyagan. 19 Keleyaman pegtangeꞌ dye misan dye in uripen et kebelingkegan, sabab taaw uripen et misan sinung etawa enung megdaak kenye. 20 Sabab baꞌ pegketbes na neliasan dye meraat neng bubuwaten et taaw atuʼt sengkedunyaan na itue sabab et pegkilala dye et Begerar bekeꞌ Mememawiꞌ tyu neng si Jesus Kristo, indyari peulinan dye gasi dut kereatan, lebing meraat kepentangan dye et emuri luwas nega et samat tagnaꞌ tiꞌ. 21 Menunga nega kaya dye nesewran et dalan na surung dut megmendyaring metignaꞌ eset Empuꞌ, kas ga telikuran metbes na mesewran ating pasek metignaꞌ na saraꞌ neng binggey kedye. 22 Na baꞌ kwantin, teup banar kedye ating pegsugiren, kwan, “Pegseulinan et ireng sinuka ye, kanen ye peuliꞌ,” bekeꞌ, “Itueng biyek, misan penyuen mu nega, peuliꞌ nega dut kerusuan ye.”*

3

Ating Tangeꞌ Pasal et Emuring Pegdateng Et Begerar

1 Mengeꞌ pegmerganen ku, itue e ne ikeruwang surat na pegsurat ku dimyu. Pegsurat ku neng ikeruwa naꞌ itue, atas ku ne iperendem dimyu ginsan pasal senung ginis supaya tiyagen dimyu ating meatur neng pemikiran. 2 Gaay ku daran myu rendemen ating mengeꞌ bebresen et pasek metignang tarus tagnaꞌ tiꞌ, bekeꞌ ating mengeꞌ saraꞌ neng binggey et Begerar tyu bekeꞌ Mememawiꞌ pebiyaꞌ dut Kenyeng mengeꞌ bibilinan neng dinaak dut dimyu.

3 Una et ginsan, subaliꞌ myu mesewran na dut itueng mengeꞌ emuring eldew, megderateng mengeꞌ taaw neng megpengusik, kemyu inlelewen bekeꞌ pegketkesitan. Itueng mengeꞌ taaw neng pengebiyagan neng mereraat neng napsuꞌ.* 4 Megdawa-dawa dye, kwan, “Si Jesus Kristo nengtangeꞌ na dumateng peuliꞌ atue, diki be? Embe ne ya tiban? Nemematey ne ating mengeꞌ kegunggurangan tyu, segwaꞌ kaya lang pinegbagu tihad negaʼt pegpendyari et sengkedunyaan na itue!” 5 Tinuud dye linipatan ating keberbenaran na ating langit bekeꞌ lugtaꞌ pinendyari et Empuꞌ dut kepengyedian et kenyeng beres dut tagnaꞌ tiꞌ. Pinendyari ating dunyaꞌ liminiwan mawaꞌ dut danum bekeꞌ pelilibutan et danum.† 6 Pebiyaꞌ gasi et danum, sabab et kelang liyud, tinunew et Empuꞌ ating unang dunyaꞌ sampay mengeꞌ taaw neꞌ mereraat.‡ 7 Megdemikian sabab et kepengyedian et bebresen Ye, timinatap ating langit bekeꞌ dunyaꞌ na atue tiban, supaya ruhungen et apuy pegdateng et eldew et pegukum bekeꞌ peminasa et berapa et mengeꞌ taaw neꞌ mereraat neng kaya nengandel et Empuꞌ.

8 Segwaꞌ kasiꞌ myu peglipatiꞌ itue, mengeꞌ pegmerganen. Dut Begerar, ating seng eldew agad seng ribung teun, bekeꞌ ating seng ribung teun, atin agad seng eldew lang dut Kenye. 9 Ating Begerar kaya pepesaad et kenyeng tangeꞌ samat pengretiꞌ et sesenu. Erapun, ingga peꞌ pegtumanen ye ating tangeꞌ na atin alang-alang dut dimyu. Pegbegeyan ye nega timpu ginsan supaya mekepegsusun bekeꞌ megpeuliꞌ dye dut Empuꞌ, sabab diki Ye gaay na misan sinu mebinasa. 10 Segwaꞌ ating Eldew et Begerar dumateng kumlat lang samat sembatung menenakew. Dut eldew na atin, ating kelengitan megtuy lang mepapas na maya ketetakut na gibek. Dut kelang apuy metunew ating eldew, sampay bulan bekeꞌ bituen, sampay sengkedunyaan bekeꞌ ginsaʼt ginis et dunyaꞌ atin mepapas.

11 Naꞌ baꞌ kwantin kepuspusaʼt ginsaʼt ginis, ginsan metunew, enung ginisen takuꞌ et arat keilangan eset dimyu? Subaliꞌ pekinunga kew ne lagi dut Empuꞌ bekeꞌ megpengebiyagan et kuyun dut Kenyeng gaay. 12 Sementaraꞌ pegtetegeyen myu ating Eldew et Ukuman et Empuꞌ, megpekepengnaꞌ kew et menunga supaya meraliꞌ dumateng ating eldew. Naꞌ sabab dut ating Eldew, ensuren et apuy kelengitan, bekeꞌ pegketunew et ginsan mengeꞌ ginis duntin dut apuy. 13 Segwaꞌ sigun dut atin tinangeꞌ et Empuꞌ, megtetagey tyu et bagung mengeꞌ langit bekeꞌ bagung dunyaꞌ na penggewman et metignaꞌ neng ukuman.§

14 Angkansa, mengeꞌ pegmerganen, sasat kemyu megtetagey meinabu itue, etasiꞌ myu na megpengebiyagan et mesingkayaꞌ, kaya daki etawa keseseweyan eset kebirian et Empuꞌ. 15 Rendemaꞌ myu angkan megtagey nega Begerar. Atin supaya begeyan kew et timpu supaya mekebawiꞌ. Megdemikian kwantin gasi sinurat et pegmerganang tipused tyung si Pablo kwit tiꞌ ya ne negsurat dimyu, maya set kenye kesesewran binggey et Empuꞌ. 16 Dut ginsaʼt surat ye pasal et itueng pesalan kwantin daran ye peperendem. Maya senung bagiꞌ et kenyeng surat na meliyut retien, segwaꞌ pegbegeyan dye et salaꞌ neng pengretian et mengeꞌ awam bekeꞌ melulumek. Megdemikian kwantin gasi pegbuwaten dye dut ibang Kesuratan et Empuꞌ, sampay seked pepebinasa dye kedyeng diri. 17 Mengeꞌ pegmerganen, pagkaꞌ sewd myu ne tiban na maya mengeꞌ meembut na menunulduꞌ derateng, subaliꞌ meginget-inget kew supaya diki kew mepeswey et mengeꞌ taaw neng petulduꞌ et kaya banar neng pengretian. Mendiꞌ ku kemyu mepealamen dye set dimyung mepangger neng kebtangan myu dut pengandel. 18 Erapun megpelahyun kew set pegdeklaꞌ dut kenunganan, na pesebanar atin na Begerar tyu neng si Jesus Kristo, ating Mememawiꞌ, kineradya et menunga dimyu, bekeꞌ pegkilala myu Ya teyen dumeklaꞌ gasi. Dut Kenye teyen kebentugan, tiban sampay misan ingyan. Amen.

* 1:18 1:17-18 itueng tuturan pegbatsaꞌ dut Mateo 17:1-5; Markus 9:2-7; Lukas 9:28-35.

* 2:5 2:5 Tagnaꞌ 6:1—7:24.

† 2:6 2:6 Tagnaꞌ 19:1-29.

‡ 2:7 2:7 Tagnaꞌ 19:1-16.

§ 2:16 2:15-16 Bilang 22:4-35.

* 2:22 2:22 Delehitan 26:11.

* 3:3 3:3 Judas 18.

† 3:5 3:5 Tagnaꞌ 1:6-9.

‡ 3:6 3:6 Tagnaꞌ 6—8.

§ 3:13 3:13 Isaias 65:17; 66:22; Pebunayag 21:1.

1 Juan

1

2

3

4

5

Unang Surat i

JUAN

Kepurisnan et itueng Surat neng 1 Juan

Itueng unang surat i Juan maya duwang megunang pegperuen. 1. Geyaten itueng memematsaꞌ na mengebiyagan na maya pekikipegsembatu dut Empuꞌ bekeꞌ eset Yegang Ye neng si Jesus Kristo, bekeꞌ, 2. Ipebtiꞌ dye atu eset pegandel et kaya sugat neng penulduꞌ. Itueng kaya sugat neng ketulduan, pegsugiren na meraat itueng dunyaꞌ, bekeꞌ si Jesus neng Yegang et Empuꞌ na lein lang tantung taaw. Pegsugiren et mengeꞌ kaya sugat neng menunuldung itue ne subaliꞌ melayam taaw eset misan enu negang kesusaan pasal atueʼt dunyaꞌ apang mebawiꞌ. Pegtulduꞌ dye gasi itueng kepuwasan kaya pesalan eset kenunganang arat etawa pegmergaʼt kesebeyaan, temed kaya sugat itue.

Bilang pegsungsang et itueng kaya sugat neng ketulduan, metlang na sinugid et nenurat na si Jesus Kristo banar na negmendyaring taaw samat kityu. Pegsugiren ye gasi, subaliꞌ megsimerganan tyu ginsan neng mengengandel ki Jesus bekeꞌ pegmergaꞌ dut Empuꞌ.

Ketulduan et itueng Surat

Penegnaan 1:1-4

Pasal et Telang bekeꞌ Kelingban 1:5—2:29

Mengeꞌ Yegang et Empuꞌ bekeꞌ Yegang et Seytan 3:1-24

Keberbenaran bekeꞌ Kebelingkegan 4:1-6

Gerar et Pegmergaꞌ 4:7-24

Kepengindeagan et Pengandel 5:1-21

1

Beres neng Megbegey et Biyag

(Juan 1:1-18)

1-2 Pegsuratan kay kemyu pasal et Kenye neng betangen Beres na megbebgey et biyag na eset penegnanan peꞌ Ya ne in. Nebunayag itueng Biyag, nebiriꞌ kay Ya in bekeꞌ pinesebenaran eset dimyu. Na Ya nekingeg kay, na itueng si Beres nesiyekan et mata damen, nesiyekan bekeꞌ nekpetan et keremut kay. Indyari pegtulduꞌ kay dimyu itueng biyag na kaya seskeran dingan et Empuꞌ Amaꞌ, na nebunayag damen. 3 Pepebunayag kay pesi eset dimu itueng nebiriꞌ bekeꞌ nekingeg kay, supaya kebayaꞌ kew damen eset pekikisembatu dut Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ eset yegang ye neng si Jesus Kristo. 4 Pegsuraten kay itue gasi supaya mesukup keenepan tyu.

Empuꞌ in Antangan Ye Siluꞌ

5 Itueng beres nekingeg kay eset Yegang ye, bekeꞌ pepebunayag kay eset dimyu, na antangen i Empuꞌ in siluꞌ, tibuuk na menunga, bekeꞌ kaya misan enu negang kelingban etawa kereatan eset kenye. 6 Na baꞌ pegsugiren tyu na kityu kesembatu ye, segwaꞌ megpengebiyagan gasi dut kelingban, megpengembut kityu bekeꞌ kaya lang pengebiyagan et kuyun dut keberbenaran. 7 Segwaꞌ baꞌ pengebiyagan tyu eset ketlangan, baꞌ enukwan ya in eset telang, kityu pemegunung-unung bekeꞌ pegunasan et duguꞌ i Jesus neng Yegang ye itueng ginsang keselaan tyu.

8 Na baꞌ pegsugiren tyu na kityu kaya keselaan, pegekalan tyu lang bilug tyu in, bekeꞌ kaya ne eset kityu in keberbenaran. 9 Na baꞌ pepebunayag tyu itueng mengeꞌ keselaan tyu, mearap tyu na empunen kityu et Empuꞌ, bekeꞌ gunasan kityu eset ginsan neng mengeꞌ salaꞌ sabab ya in mebentel. 10 Na baꞌ pegsugiren tyu kaya pegsalaꞌ tyu, pegbuwaten tyu na meembut Empuꞌ, bekeꞌ kaya ne eset kityu beres Ye.

2

Si Kristo in, Mengengelet Kityu dut Empuꞌ

1 Mengeꞌ pegmerganen na keyegangan ku, pegsusurat ku itue dimyu apang diki kew megsalaꞌ. Temed baꞌ megkesalaꞌ misan sinu, maya mengelet kityu dut Empuꞌ Amaꞌ. Indyari Ya ne in si Jesus Kristo neng Metignaꞌ. 2 Angkansa si Kristo in simayaꞌ eset keempunan et mengeꞌ keselaan tyu, bekeꞌ diki lang kityu, temed keselaan gasi et ginsang taaw.

3 Meketantu tyu na mekilala tyu Empuꞌ baꞌ pegesipen tyu mengeꞌ ketehagan ye. 4 Sebarang pegsugid, kwan, “Mekekilala ku kenye,” segwaꞌ penungsang gasi eset kenyeng ketehagan in meakal, bekeꞌ kaya eset kenye keberbenaran. 5 Temed ating penuman eset beres et Empuꞌ in pegmergaꞌ eset kenye na nenangked. Kwantin tyu mesewran na kityu tu pekisembatu dut Empuꞌ. 6 Sebarang pegsugid na megteteteg ya pekisembatu dut Empuꞌ subaliꞌ mengebiyagan samat pinengebiyagan i Jesus Kristo.

Bagung Ketehagan teyeg Empuꞌ

7 Pegmerganen ku neng kebiꞌbilaan, lein lang bagung ketehagan pegsuraten ku dimyu, imbes lelagi negang ketehagan eset dimyu tihad et nengengandel kew et Menungang Abar tagnaꞌ tiꞌ. Itue e neng bebresan nekingeg myu ne, kwan, keilangan na megmerganan tyu et kede sembatu. 8 Megsepantun kwantin mepesiring neng sembatung bagung ketehagan itueng pegsusurat ku dimyu. Itueng keberbenaran et ketehagan itue neseksian eset biyag i Kristo bekeꞌ mekebiriꞌ gasi eset kityu. Sabab eset dimyu mepapas ne kelingban bekeꞌ megtetelang ne itueng tantung siluꞌ.

9 Sebarang pegsugid na ye in dut ketlangan, segwaꞌ pegkutukan eset tipused na mengengandel, ya in duntin negaʼt kelingban. 10 Sebarang pegmergaꞌ et tipused ye tatap nega dut ketlangan, indyari diki angkan na mesimbakud dut keselaan. 11 Segwaꞌ itieng pegkutukan et tipused ye dut kelingban nega. Megpepanew ya eset kelingban bekeꞌ diki mekesewran baꞌ embe surungan, sabab binleg ne ya et kelingban.

12 Mengeꞌ keyegangan, pegsuraten ku dimyu, sabab inampun ne keselaan myu pebiyaꞌ ki Kristo. 13 Mengeꞌ keemaan, pegsuraten ku dimyu, sabab nekilala myu ne si Kristo sengkepuunan nega ya ne in. Pegsuraten ku dimyu mengeꞌ kesuburan, sabab neraag myu ating mereraat neng si Seytan. 14 Sinuratan ku kemyu, mengeꞌ keyegangan, sabab nekilala myu Empuꞌ Amaꞌ. Sinuratan ku kemyu mengeꞌ keemaan, sabab nekilala myu ne na Ya ne sengkepuunan nega in. Sinuratan ku kemyu mengeꞌ kesuburan, sabab mebebasag kew, megteteteg eset dimyu beres et Empuꞌ bekeꞌ dinaag myu ya neng meraat, si Seytan.

15 Kasiꞌ myu pegmerganaꞌ itueng mereraat na keradya atueʼt dunyaꞌ, etawa itueng mengeꞌ keginisan atueʼt dunyaꞌ. Sebarang pegmergaꞌ et mereraat atueʼt dunyaꞌ, kaya pegmergaꞌ dut Amaꞌ eset kenye. 16 Sabab ginsan eset dunyaꞌ, ating mereraat neng mekeiregan et diriꞌ, bekeꞌ itueng mekesurug et penyek, sampay pedalu-dalu et kedeyahanen, lein mewanan dut Empuꞌ Amaꞌ, imbes eset mengeꞌ meraat neng napsuꞌ et mengeꞌ taaw et itueng dunyaꞌ. 17 Lumibuas dunyaꞌ sampay ginsan neng mekeiregan esentin, segwaꞌ sebarang megsunud dut kegeayan et Empuꞌ megbiyag kaya seskeran.

Ating Kesagkaꞌ ki Kristo

18 Mengeꞌ yegang ku, mekabiꞌ ne ketbesan! Samat nekingeg myu ne in, dumateng ne ating Kesagkaꞌ ki Kristo. Tiban pesi mekansang ne megtebuꞌ mengeꞌ kesagkaꞌ i Kristo, angkansa sewd tyu na mekabiꞌ ne ketbesan. 19 Misan kwantin dye ne in lelaging kesebeyaan tyu, lein lang tantung kesembatu tyu itieng mengeꞌ taaw. Sabab dye in baꞌ tantu eset kityu, tatap masi teyen dye kebayaꞌ tyu tiban. Segwaꞌ nugad dye, angkansa metlang ne na ginsan dye in kaya tantu.

20 Temed dinuul ne dimyu et Nakem et Empuꞌ pebiyaꞌ et ating Pasek Metignaꞌ, si Jesus Kristo. Indyari sabab et itue, ginsan kew megkesewran ne keberbenaran. 21 Pegsuraten ku dimyu, diki punsabab na kaya nesewran myu keberbenaran. Imbes, sabab sewd myu ne itue in, bekeꞌ sewd myu gasi kaya keekalan mawaꞌ eset keberbenaran.

22 Sinu takuꞌ meakal in? Diki be takuꞌ itueng pegsagkaꞌ na si Jesus in ating Kristo? Ating taaw Kesagkaꞌ ki Kristo, itueng megpegsungu dut Empung Amaꞌ bekeꞌ dut Yegang Ye. 23 Sebarang megpegsungu dut Empung Yegang, atin megpegsungu gasi dut Empuꞌ Amaꞌ. Na baꞌ terimanen et misan sinu Yegang in, sampay Amaꞌ in meseʼt kenye.

24 Ingetan myu eset pusuꞌ myu itueng bebresan nekingeg myu et sengkepuunan nega. Na baꞌ buwaten myu itue, meneteg kew dut Yegang bekeꞌ dut Amaꞌ. 25 Indyari itue ne tinangeꞌ kityu i Kristo in, na itueng biyag na kaya seskeran.

26 Sinuratan ku kemyu itueng mengeꞌ ginis supaya megdyaga myu pasal eset mengeꞌ baluꞌ neng menunulduꞌ na megaay mengrunding dimyu pasal et banar na ketulduan. 27 Segwaꞌ dinuul ne i Kristo eset dimyu in itueng Nakem et Empuꞌ. Indyari sasat Ya megteteteg eset dimyu, diki kew ne keilangan tulduan et misan sinu nega pasal et keberbenaran. Itueng Nakem et Empuꞌ megtutulduꞌ ne dimyu dut ginsan neng keginisan, indyari banar ne itueng pegtutulduꞌ ye, lein lang keekalan. Angkansa samat pegtulduꞌ et Nakem et Empuꞌ, tumeteg kew pekikisembatu ki Kristo.

28 Angkansa pesi pegmerganen neꞌ mengeꞌ yegang, tumeteg kew eset Kenye pekikisembatu, supaya megmendyaring mesingkayaꞌ penedseled tyu, eset pegpeuliꞌ ye atue bekeꞌ diki tyu ne lumeew Kenye eset atin neng eldew. 29 Na baꞌ sewd myu si Kristo in, metignaꞌ, subaliꞌ mesewran myu gasi itueng kede megpemuwat et metignaꞌ in yegang et Empuꞌ.

3

Kityu mengeꞌ Yegang et Empuꞌ

1 Eturaꞌ myu baꞌ enukwan deklaꞌ itueng pegmergaꞌ eset kityu et Empung Amaꞌ! Pegtingkagen Ye kityu na mengeꞌ yegang Ye, indyari atin key kebenaran. Itue ne punsabab baꞌ manu kaya tyu nekilala et taaw atueʼt dunyaꞌ, kaya dye pegkilelanen Empuꞌ. 2 Mengeꞌ pegmerganen ku neng mengeꞌ biꞌbilaꞌ, tiban neng masa, kityu tuꞌ yegang neʼt Empuꞌ, segwaꞌ kayangga peꞌ nepebunayag itueng mengdyaring kebtangan tyu. Megsepantun gasi, nesewran tyu pegpeuliꞌ gasi i Kristo atuꞌ, kityu tuꞌ mepesiring eset kenye, sabab mebiriꞌ tyu ya eset lulus neng kebtangan ye. 3 Angkansa misan sinu nega na maya pegarap eset ki Kristo, atin megpekelinas, saliꞌ i Kristo, Ya in melinas.

4 Sebarang pegkesalaꞌ in, megsagkaꞌ eset mengeꞌ saraꞌ et Empuꞌ, sabab itueng keselaan megsagkaꞌ et ketehagan. 5 Nesewran ne natuꞌ si Kristo apang ugaren itueng keselaan tyu, indyari Ya in kaya lang salaꞌ. 6 Itueng megteteteg eset pekikisembatu ki Kristo, kaya lang mekepelahyun et keselaan. Itueng taaw mekepelahyun et keselaan kaya mekebiriꞌ etawa mekekilala eset Kenye.

7 Pegmerganen neꞌ mengeꞌ yegang, kas kew perunding et misan sinu nega. Sebarang pemuwat et metignaꞌ in, metignaꞌ ya, samat antangan i Kristo neng metignaꞌ. 8 Sebarang pepelahyun et keselaan, ya in tindeg i Seytan, sabab tihad et sengkepuunan nega megpemuwat ne et keselaan itueng si Seytan. Indyari natuꞌ si Jesus neng Yegang et Empuꞌ supaya rungkaten itueng mengeꞌ pegbuwaten i Seytan.

9 Sebarang tinerima et Empuꞌ na megmendyaring yegang ye in, diki ne megpelahyun et keselaan ye, sabab ya in maya ne bagung biyag mewanan dut Empuꞌ. Indyari ganang Empuꞌ tuꞌ Amaꞌ ye, diki ne ya mekedyari mekepelahyun et keselaan. 10 Mekilala atue na baꞌ sinu mengeꞌ yegang et Empuꞌ bekeꞌ baꞌ sinu mengeꞌ yegang i Seytan. Misan sinu nega na kaya pegpemuwat et mebentel bekeꞌ kaya pegmergaꞌ et tipused ye in eset Empuꞌ, lein lang ya yegang et Empuꞌ.

Megmerganan Kew Kede Sembatu Dimyu

11 Sabab itue neng ketulduan na nekingeg myu tihad et sengkepuunan nega, na keilangan kityu na megmerganan tyu kede sembatu. 12 Kas kew sumiring ki Kain. Ya in yegang et Seytan. Ya in nematey et ariꞌ ye si Abel. Manu pinatey ye tipused ye? Sabab mereraat buwat ye, segwaꞌ metignaꞌ buwat et tipused ye.*

13 Angkansa mengeꞌ ketipusdan, kas kew pegliluꞌ baꞌ pegkutukan kew et taaw atueʼt dunyaꞌ. 14 Nesewran tyu ne na negpinda tyu neʼt biyag mewanan eset kemeteyan, sabab pegmerganen tyu ne ketipusdan na mengengandel. Sebarang kaya pegmergaꞌ in megteteteg dut kemeteyan.† 15 Sebarang pengutuk et tipused ye, atin memematey-taaw lang, bekeꞌ nesewran myu gasi itueng biyag neng beberapa in kaya eset memematey-taaw. 16 Atue ne mekilala tyu itueng tantung pegmergaꞌ: Linilaꞌ i Kristo biyag ye sabab eset kityu. Subaliꞌ gasi ililaꞌ biyag tyu in sabab eset mengeꞌ ketipusdan set pengandel. 17 Temed baꞌ nebiriꞌ et misan sinung deyahan tipused ye na nesigpitan, indyari kaya ye itue tinebangan, enukwan tyu mesugid na ya tuꞌ pegmergaꞌ dut Empuꞌ? 18 Mengeꞌ pegmerganen ku neng yegang, dyangan tyu megmergaꞌ pebiyaꞌ et beres etawa pegsugid lang in. Ipebiriꞌ tyu teyen tantung pegmergaꞌ pebiyaꞌ et buwat sampay dut kebebenaran.

Mesanang Pusuꞌ dut Elepaʼt Empuꞌ

19 Atue tyu mesewran na kityu tuꞌ tudyu eset keberbenaran, bekeꞌ metuakal penedseled tyu eset teyumanan et Empuꞌ. 20 Na baꞌ kityu tuꞌ pegeriweraen et penedseled tyu sabab et keselaan, kesewd tyu na Empuꞌ in luwas nega eset penedseled tyu, bekeꞌ sewd Ye ginsan neng keginisan. 21 Mengeꞌ pegmerganeng kebiꞌbilaan, na baꞌ kaya tyu pegeriweraen et penedseled tyu, mesanang seled tyu na kekabiꞌ dut Empuꞌ. 22 Pegterimanen tyu misan enu negang pegtewen tyu eset Kenye, sabab pegendelen tyu itueng mengeꞌ ketehagan Ye bekeꞌ pegbuwaten na mekeenep eset Kenye. 23 Naꞌ itue ne ketehagan Ye, mengandel tyu eset Yegang Ye neng si Jesus Kristo. Pegketbes subaliꞌ megmerganan kityu et kede sembatu, samat penahag et Empuꞌ eset kityu. 24 Sebarang pengandel eset ketehagan et Empuꞌ in pengebiyagan na pekikisembatu dut Empuꞌ, bekeꞌ pengebiyagan na pekikisembatu gasi eset kenye in Empuꞌ. Indyari pebiyaꞌ eset Nakem Ye na dinuul et Empuꞌ eset kityu in, mekesewran tyu pengebiyagan na pekikisembatu ne Ya eset kityu.

4

Ating Nakem mawaꞌ dut Empuꞌ bekeꞌ Meyaat Nakem mawaꞌ dut Kesagkaꞌ ki Kristo

1 Mengeꞌ pegmerganeng kebiꞌbilaan ku, kasiꞌ myu megtuy pegesipaꞌ ginsan pegsugid na megsaleb kedye Nakem et Empuꞌ. Imbes sulayan myu mena apang mesewran baꞌ mawaꞌ dut Empung Nakem na megsaleb kedye, sabab mekansang neng pebeꞌbelung tarus megtebuꞌ eset dunyaꞌ. 2 Esentin ne mekilala myu baꞌ sinu seled penggewman neng Nakem et Empuꞌ: Itueng pepebunayag na si Jesus Kristo negmendyaring taaw in, ya key eset penggewman et Nakem mawaꞌ dut Empuꞌ. 3 Megdemikian gasi sebarang kaya pepebunayag et kwantin pasal ki Jesus in, kaya mawaꞌ dut Empuꞌ. Imbes, ya in mawaꞌ dut Kesagkaꞌ ki Kristo na penggewmaʼt kenye ne. Nesugid ne eset dimyu in na itue dumateng, bekeꞌ tiban pesi eset dunyaꞌ ne.

4 Pegmerganen neꞌ mengeꞌ yegang, kemyu in dut Empuꞌ ne, bekeꞌ nengindaag kew ne eset pebeꞌbaluꞌ neng tarus, sabab itueng Nakem eset dimyu in mekepengyedian luwas nega si Seytan neng kepegewlaꞌ et mengeꞌ kaya mengengandel. 5 Dye in eset dunyaꞌ, angkansa mawaꞌ eset dunyaꞌ gasi pegtulduꞌ dye, indyari megkingeg kedye itueng tawʼt dunyaꞌ. 6 Temed kityu tuꞌ dut Empuꞌ. Sebarang pengilala dut Empuꞌ in, megkingeg eset kityu. Segwaꞌ kaya megkingeg kityu sebarang diki lang dut Empuꞌ. Kwantin pesi mekilala tyu baꞌ sinu maya Nakem neng keberbenaran etawa nakem neng keselaan.

Empuꞌ in Daran Megmerganan Ginsaʼt Taaw

7 Mengeꞌ pegmerganeng kebilaꞌbilaan, megmerganan tyu et kede sembatu, sabab mawaꞌ dut Empuꞌ pegmergaꞌ. Itueng kede pegmergaꞌ, atin yegang et Empuꞌ bekeꞌ pengilala dut Empuꞌ. 8 Itueng kaya pegmergaꞌ kaya pengilala dut Empuꞌ, sabab Empuꞌ in daran megmerganan ginsaʼt taaw. 9 Kwantin enukwan pinebunayag et Empuꞌ pegmergaꞌ ye kityu, ganang tehagen ye sembebatung Yegang ye atuʼt dunyaꞌ apang maya tyu biyag pebiyaꞌ kenye. 10 Itue ne patus et tantung pegmergaꞌ, diki kwan na minergaꞌ tyu Empuꞌ, imbes kityu key pegmerganen Ye, angkansa linugut itueng Yegang Ye apang megmendyaring simayaꞌ eset keempunan et keselaan tyu.

11 Mengeꞌ pegmerganeng kebiꞌbilaan, misan kwantin kereklaꞌ pegmergaꞌ et Empuꞌ eset kityu, subaliꞌ tyu gasi megmerganen kityu et kede sembatu kityu. 12 Kaya misan sinung taaw na kebiriꞌ dut Empuꞌ, segwaꞌ na baꞌ kityu megmerganan, Empuꞌ in eset kityu, angkansa negmendyaring tibuuk eset kityu pegmergaꞌ Ye.

13 Nesewran tyu na megteteteg tyu dut Empuꞌ bekeꞌ Ya gasi megteteteg ne eset kityu, sabab binggey Ye ne eset kityu Menungang Nakem Ye. 14 Naꞌ nebiriꞌ kay bekeꞌ pinesebenaran na dinaak et Amaꞌ Yegang Ye bilang Mememawiꞌ et ginsaʼt tawʼt dunyaꞌ. 15 Sebarang pepebunayag na si Jesus yegang et Empuꞌ in pengebiyagan na megteteteg dut Empuꞌ, indyari Empuꞌ gasi in, pengebiyagan na megteteteg eset kenye. 16 Angkansa pegsesewren tyu bekeꞌ pepengerapan ating pegmergaꞌ et Empuꞌ eset kityu.

Empuꞌ in daran megmerganan ginsaʼt taaw. Sebarang pepelahyun et pegmergaꞌ in atin pegbibiyagen et pekikisembatu dut Empuꞌ, bekeꞌ pegbibiyagen et pekikisembatu gasi eset kenye in Empuꞌ. 17 Kwantin itueng pegmergaꞌ megmendyaring sukup dut kityu supaya diki tyu tekutan ating eldewʼt pegukum, sabab kityu tuꞌ saliꞌ i Kristo misan atue negaʼt dunyaꞌ tuꞌ. 18 Kaya megbebayaꞌ takut itueng tantung pegmergaꞌ, sabab inugad neʼt sukup na pegmergaꞌ itueng misan enu negang ketetekutan. Indyari kayangga peꞌ sukup pegmergaꞌ et misan sinung megtakut, sabab takut na kesugpun et kedusaan.

19 Kityu pegmergaꞌ sabab Empuꞌ unang negmergaꞌ kityu. 20 Sebarang pegberes, “Pegmerganen ku Empuꞌ,” indyari pengutuk gasi et tipused ye in dut pengandel, meakal. Na baꞌ itieng tipused ye na mekebiriꞌ ye na kaya ye pegmerganen, deuluꞌ mene gasi takuꞌ merganen ye Empuꞌ na kaya ye itue mekebiriꞌ? 21 Itue ne ketehagan na binggey eset kityu et Empuꞌ, sebarang pegmergaꞌ dut Empuꞌ subaliꞌ gasi ya megmergaꞌ et tipused ye eset ki Kristo.

5

Nengindaag tyu atueʼt Dunyaꞌ

1 Pegekuen na mengeꞌ yegang et Empuꞌ sebarang pengandel na si Jesus in Mesias! Bekeꞌ sebarang sinu negang pegmergaꞌ dut amaꞌ in, pegmergaꞌ gasi dut yegang ye.* 2 Itue ne bilang tendaꞌ na pegmerganen tyu mengeꞌ yegang et Empuꞌ, na baꞌ pegmerganen tyu Empuꞌ bekeꞌ pegtumanen mengeꞌ ketehagan ye. 3 Sabab itueng pegmergaꞌ et tantu dut Empuꞌ, itieng penuman et mengeꞌ ketehagan Ye. Indyari kaya gasi meliyut tumanen itueng mengeꞌ ketehagan Ye, 4 sabab nepengindeagan et kede yegang et Empuꞌ itueng meraat atuʼt dunyaꞌ. Angkansa pengindaag tyu pebiyaꞌ et pegandel tyu. 5 Sinu takuꞌ itueng mekepengindaag atu eset meraat atuʼt dunyaꞌ? Sebarang lang pengandel na si Jesus in Yegang et Empuꞌ.

Pesebanar Pasal ki Jesus Kristo

6 Si Jesus Kristo natuꞌ et dunyaꞌ teyeg et langit, binewtismuan et danum, bekeꞌ negpeturuꞌ et duguꞌ Ye eset kepeteyan Ye dut krus. Diki lang gasi binewtismuan eset danum, imbes binewtismuan eset danum sampay negpeturuꞌ nega et duguꞌ ye. Sampay itueng Nakem et Empuꞌ negpesebanar pasal itue, sabab itueng Nakem daran mesugid et keberbenaran. 7 Telu dye in negpesebanar, 8 itueng Nakem et Empuꞌ, itueng binewtismuan eset danum, bekeꞌ itueng duguꞌ neng sinimayaꞌ. Indyari pemegtibuuk telu in. 9 Pegterimanen tyu pesebanar et taaw, segwaꞌ lebing mepagen pesebanar et Empuꞌ. Indyari itie ne pesebanar et Empuꞌ pasal eset Yegang ye. 10 Sebarang pengandel dut Yegang et Empuꞌ in, pengasip eset itueng pesebanar eset atey ye. Segwaꞌ itieng mendiꞌ mengandel dut Empuꞌ in, pineantang na meakal Empuꞌ, sabab kaya pegendelen ye pesebanar et Empuꞌ pasal et Yegang Ye. 11 Indyari itue ne pesebanar: Dinuul ne kityu et Empuꞌ biyag na kaya seskeran bekeꞌ biyag ne itue meterima tyu lang pebiyaꞌ eset Yegang Ye. 12 Sebarang pegtetegan et Yegang et Empuꞌ in, maya biyag na kaya seskeran. Segwaꞌ sebarang diki pegtetegan et Yegang et Empuꞌ in, kaya biyag eset kenye.

Biyag na Beberapa dut mengeꞌ Mengengandel

13 Pegsuraten ku itue dimyu apang mesewran myu na kemyung mengengandel dut Yegang et Empuꞌ in maya biyag na kaya seskeran. 14 Diki tyu megalang-alang kumabiꞌ eset Empuꞌ, sabab sewd tyu ne misan enu negang tewen tyu na sigun dut kegeayan Ye, na pegkinggen Ye kityu. 15 Sampay baꞌ sewd tyu ne pesi na pegkinggen Ye kityu, sewd tyu ne gasi na pegbegey Ye itueng pegtewen tyu eset Kenye.

16 Na baꞌ mebiriꞌ et misan sinu negang tipused ye set Kristo in pemuwat et keselaan diki sumked dut kepeteyang nakem, ipenelang ye tipused ye in, indyari itue begeyan et Empuꞌ et bagung biyag. Itue tudyu dut mengeꞌ tipused na keselaan in diki sumked kepeteyang nakem. Segwaꞌ maya keselaang sumked dut kemeteyang nakem, indyari diki ku pegsugiren na ipenelenganaꞌ myu itueng misan sinu negang megpemuwat et itue. 17 Ginsan neng meyaat neng keradya na kaya mebentel in, keselaan, segwaꞌ maya keselaang diki sumked dut kepeteyang nakem.

18 Sewd tyu ne itueng mengeꞌ Yegang et Empuꞌ in diki megpelahyun et keselaan, sabab pegingetan dye i Jesus Kristo neng Yegang et Empuꞌ, diki dye mekedyari meusibaꞌ et si Seytan.

19 Sewd tyu ne na kityu tuꞌ yegang et Empuꞌ, indyari ginsaʼt taaw et itueng sengkelingkepaʼt dunyaꞌ in eset kepengyedian i Seytan.

20 Indyari pegsesewren tyu, natuꞌ Yegang et Empuꞌ bekeꞌ binggeyan ye kityu et keeturan apang mekilala tyu Empuꞌ na banar. Na tiban pekikisembatu tyu eset Empuꞌ sabab et Yegang Ye neng si Jesus Kristo. Si Jesus ne tantung Empuꞌ bekeꞌ puun et biyag na kaya seskeran.

21 Pegmerganen neꞌ mengeꞌ yegang, pereyuniꞌ myu mengeꞌ empuꞌempuan.

* 3:12 3:12 Tagnaꞌ 4:1-16.

† 3:14 3:14 Juan 5:24.

* 5:1 5:1 “Mesias”, ingin bersen atin dinuulan et Empuꞌ na mememegbeg et dunyaꞌ. Mesias dut bebresan et Griego sinurat “Kristos”, dut Hebreo sinurat “Mesias.”

2 Juan

Ikeruwang Surat i

JUAN

Kepurisnan et itueng Surat neng 2 Juan

Itueng ikeruwang surat i Juan tuꞌ, sinurat et “Megurang”, tudyu eset pegmerganen neng libun bekeꞌ eset mengeꞌ yegang ye, pepeantang lengku pegtingtimungan mekabiꞌ kenye, bekeꞌ eset mengeꞌ mekesekupan. Itueng mebaba neng pebunayag na sembatung abar na megmerganan. Pebtiꞌ gasi itue atu dut mengeꞌ pebeꞌbaluꞌ neng menunulduꞌ.

Ketulduan et itueng Surat

Pemangling 1-3

Itueng Keegitan et Pegmergaꞌ 4-6

Pebtiꞌ atu eset kaya sugat neng penulduꞌ 7-11

Ketbesan 12-13

1

Pemangling i Juan

1 Mewanan et Megurang,

Eset pegmerganeng libun na piniliꞌ et Empuꞌ, bekeꞌ eset mengeꞌ yegang ye, na tantung pegmerganen ku, bekeꞌ diki lang eset daken imbes dut ginsan gasi na mekekilala et keberbenaran et Empuꞌ. 2 Tantung pegmerganen kami kemyu alang-alang eset ating keberbenaran teyeg Empuꞌ eset kityu bekeꞌ megteternaꞌ kityu kaya seskeran. 3 Ibgey teyen et Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ i Jesus Kristo neng yegang ye kityu redyikiꞌ, ingasiꞌ bekeꞌ kesenangan. Itue meseʼt kityu na pebibiyagan pebiyaʼt keberbenaran bekeꞌ pegmergaꞌ et Empuꞌ.

Keberbenaran bekeꞌ Pegmergaꞌ Kaya Seskeran

4 Nenep ku banar na nebiriꞌ pengebiyagan kuyun dut keberbenaran et Empuꞌ mengeꞌ senung mengeꞌ yegang mu, uyun eset ketehagan eset kityu et Empuꞌ Amaꞌ. 5 Indyari tiban pegmerganeng libun, maya tewen ku dimu. Diki sembatung bagu neng ketehagan itueng sinurat ku dimu, imbes itue lelaging ketehagan ne dut sengkepuunan nega eset kityu ne, kwan, megmerganan tyu ginsan. 6 Itue ne neng ketehagan binggey net Empuꞌ dimyu sengkepuunan nega, kwan, mengebiyagan kew teyen dut pegmergaꞌ. Indyari itueng ketehagan et pegmergaꞌ neng pegbersen ku in, kwan, mengebiyagan kuyun dut mengeꞌ ketehagan et Empuꞌ.*

7 Sabab pinepanew ne eset dunyaꞌ mekansang mengeꞌ mengrurunding mengeꞌ taaw, na kaya pepebunayag na Empuꞌ in negmendyaring taaw eset si Jesus neng Kristo. Kwantin mengeꞌ taaw in mengrurunding bekeꞌ kesagkaꞌ i Kristo.† 8 Peginget kew pesi apang diki kew malam itueng ganti na pinegkeredyanan, imbes puspusen myu terimanen dimyung ganti teyeg et Empuꞌ.

9 Sebarang kaya megteteg eset ketulduan i Kristo, imbes pengdugang nega, kaya pegtetegan et Empuꞌ. Misan sinu megteteteg eset ketulduan i Kristo in pekiiba-iba dut Empung Amaꞌ bekeꞌ Yegang. 10 Misan sinu dumateng eset dimyu na leing ketulduan neng pegbibiten in, kasiꞌ myu ne terimanaꞌ eset benwa myu in sampay kasiꞌ myu ne pegpenglingaꞌ. 11 Sabab itueng pemangling eset kenye in pegmendyaring kesembatu ye gasi eset meraat neng buwat.

Pengemuring Pemangling

12 Mekansang nega teyen sugiren ku dimu, segwaꞌ lein ne eset surat. Imbes et itueng surat, pegarap ku na sumurung bekeꞌ megelepan tyu na megtuturan supaya mesukup tyuʼt keenepan.

13 Pegpenglingen ke et mengeꞌ yegang et tipused mu neng libun, na piniliꞌ et Empuꞌ saliꞌ mu.

* 1:6 6 Exodo 20; 1 Juan 5:3.

† 1:7 7 Betsaen 1 Juan 4:3.

3 Juan

Iketlung Surat i

JUAN

Kepurisnan et itueng Surat neng 3 Juan

Itueng iketlung surat i Juan tuꞌ sinurat et “Megurang” surung ki Gayo, sembatung pegibuten et ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel. Pegdeyewen ye si Gayo sabab penabang eset ibang mengeꞌ mengengandel, indyari pepebtiꞌ itue na meginget dut taaw na pegingeranan Diotrepes.

Ketulduan et itueng Surat

Penegnaan 1-4

Dinayew si Gayo 5-8

Rinega si Diotrepes 9-10

Pinedeyewan si Demetrio 11-12

Ketbesan 13-15

1

1 Itueng surat mewanan et Megurang ki Gayo na pinekemergaꞌ ku neng biꞌbilaꞌ, na banar ya pegmerganen ku.

2 Pegmerganeng Gayo, pegpenelang ku na ikew eset menungang kebtangan, bekeꞌ meksan pemimilugan samat mekesewran ku neng menungang kebtangan et dimung pebibiyag samat menungang kurudua mu. 3 Mesegya ku ganang diminateng senung mengengandel bekeꞌ ikew tuꞌ kunuꞌ mebentel eset keberbenaran et Menungang Abar bekeꞌ pengebiyagan uyun eset itue. 4 Kaya ne keluwas nega eset kesegyaan ku selyu ga mekingeg itueng abar na pengebiyagan uyun eset keberbenaran et mengeꞌ yegang ku.

Si Gayo in Dinayew

5 Pegmerganen ku neng biꞌbilaꞌ, sabab et pegperuri mu eset mengeꞌ mengengandel, misan diki mu kilala, na megpesebanar na mebentel ke. 6 Negpesebanar dye eset pesebanar et pegtingtimungan et mengengandel atue pasal eset pegmergaꞌ mu. Indyari lebing menunga na baꞌ metebangan mu dye eset pegpewpanew, bekeꞌ buwaten myu itue samat teup dut mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ. 7 Sabab nememanew dye supaya megpeabar et pegandel dye ki Kristo, bekeꞌ diki menerima et misan enung tabang eset kaya pengilala dut Empuꞌ. 8 Subaliꞌ tyu dye inturen apang ketabang tyu mepelatap keberbenaran.

Pasal ki Diotrepes bekeꞌ ki Demetrio

9 Negsurat ku dut pegtingtimungan neng mengengandel, segwaꞌ kaya aku kiningeg i Diotrepes, na gaay ye ya in key kilelaneng pegibuten. 10 Angkansa pegdateng ku sentin, uwasen ku ginsan neng pinemaal ye, sampay mengeꞌ keekalan na pegbersen ye atu eset damen in. Segwaꞌ kaya nega mekesdengan. Diki nega terimanen ye neng mengeꞌ mengengandel neng megderateng in. Pegsempegen ye nega bekeꞌ pepeugad ye eset pegtingtimungan itieʼt gaay menerima kedye in.

11 Pegmerganen ku neng kebiꞌbilaan, kasiꞌ pegsiringaꞌ itueng meraat neng supama, imbes itieng menunga lang in. Sebarang megpemuwat et menunga in yegang et Empuꞌ. Temed itieng megpemuwat et meraat in kaya nekebiriꞌ dut Empuꞌ.

12 Menunga pesebanar et ginsan pasal ki Demetrio, angkansa itueng keberbenaran negpesebanar gasi et kwantin. Kwantin gasi pesebanar kay et menunga pasal kenye bekeꞌ pegsesewren mu ne banar itueng pegsugiren kay.

Ketbesan

13 Mekansang nega teyen sugiren ku dimu, segwaꞌ lein ne eset surat. 14 Megarap ku na megkita tyu bekeꞌ mekepegtuturan sekaliꞌ. 15 Meseʼt dimu teyen kesenangan. Pegpenglingen kew et mengeꞌ biꞌbilaꞌ tyu atue. Ipenglingaꞌ gasi aku eset kebiꞌbilaan tyu esentin, eset kede sembatu kedye.

Judas

Surat i

JUDAS

Kepurisnan et itueng Surat i Judas

Si Judas nenurat et itueng surat, lein lang si Judas Iskariote neng nengdagang ki Jesus dut kebanta ye. Erapun itueng si Judas bekeꞌ si Jakob (Santiago) memegtipused, ating si Jakob in, sembatung pegibuten et mengeꞌ mengengandel dut lungsud et Jerusalem.

Itueng pinurisnan et surat i Judas pemulag sagkaꞌ eset mengeꞌ peleꞌlaluꞌ neng menunulduꞌ na pekuꞌkunuꞌ na dye mengengandel gasi. Atueʼt pinekimbaba neng surat na itue, saliꞌ egian ye dut buuk et 2 Pedro. Pegpituanan et itueng sumurat ginsan neng memematsaꞌ na subaliꞌ “Megpekepangger kew eset dimyung mebentel neng pengandel na binggey et Empuꞌ eset dimyu ginsan.”

Ketulduan et itueng Surat

Pemangling 1-2

Pegketaaw bekeꞌ tulduꞌ et mengeꞌ pebeꞌbaluꞌ neng menunulduꞌ 3-16

Pemitua supaya megpekepangger eset pegandel 17-23

Pengemuring penelang 24-25

1

Pemangling

1 Itueng surat mawaꞌ ki Judas, na tipused i Jakob bekeꞌ uripen i Jesus Kristo, surungan dut mengeꞌ taaw na ginayat et Empuꞌ Amaꞌ apang megdingan pebibiyag dut pegmerganen et Empuꞌ Amaꞌ bekeꞌ pegdidieganan i Jesus Kristo. 2 Meglebi teyen eset dimyu ingasiꞌ, kesenangan, sampay pegmergaꞌ et Empuꞌ.

Keselaan bekeꞌ Kedusaan dut mengeꞌ Taaw neng Mengatu et Empuꞌ

3 Mengeꞌ pegmerganen ku naꞌ mengeꞌ biꞌbilaꞌ, una tiꞌ gaay ku teyen isurat dut dimyu pasal et kepuwasan neng pegreresanen tyu ginsan, imbes nepikiran ku peuliꞌ gasi tiban subaliꞌ suratan ku ne kemyu apang ipeasiꞌasiꞌ na ipegenggeng kew banar dut Menungang Abar* neng binggey ne kasa dut mengeꞌ mengengandel neng pasek metignaꞌ. 4 Na subaliꞌ pegenggeng kew sabab maya senung mengeꞌ taaw na pebeꞌbaluꞌ nekelamud dimyu, dye mengatu dut Empuꞌ. Kaya mekeseraan dye dut kenunganang pineterima kedye et Empuꞌ, imbes gaay dye lumebi, supaya tugutan ating napsuꞌ et diri dye. Sampay mendinan dye si Jesus Kristo na ating sembebatung Surutan bekeꞌ Begerar tyu. Na asal ne lagi nekesurat dut Kesuratan et Empuꞌ pasal et kedyeng kedusaan.

5 Misan sewd myu ne ginsan itue, segwaꞌ iperendem ku nega dimyu na baꞌ enukwan binawiꞌ et Empuꞌ mengeꞌ taaw ye teyeg et bangsa et Egipto. Segwaꞌ rendemaꞌ myu pegketbes, sebarang diki mengandel kenye bininasa ye nega. 6 Angkansa rendemaꞌ myu misan mengeꞌ dereakan et Empuꞌ na diki neseraan dut keksegan dye, imbes gayen dye lumebi nega, angkansa tinirengan kedyeng peglelegdengan dut langit. Pegketbes binaal dye itue, pinungpung dyeʼt Empuꞌ, bekeꞌ pinirisu dut kelingban, dut sanad et dunyaꞌ seked dut ketimpusan neng eldew eset pegukum et Empuꞌ.† 7 Megdemikian gasi, inukum bekeꞌ dinusaan et Empuꞌ lungsud et Sodoma bekeꞌ lungsud et Gomora sampay mengeꞌ rurungan neng pelilibut kedye, sabab et mengeꞌ meraat neng kenepsuan dye bekeꞌ belingkeg neng pemimiyag. Dye in sungtuhan et sebarang mengeꞌ megkedusa dut kaya seskeran neng apuy et Narkaꞌ.

8 Kwantin gasi metenaan et mengeꞌ taaw na tiban mekelamud dimyu bekeꞌ kedyeng keteginepan pegendelen dye supaya meperekian bilug dye. Pegsungsangen dye kepengdyarian et Empuꞌ sampay pegterwanan dye mengeꞌ metaas na taaw dut langit. 9 Misan si Mikael, sembatung pegibuten‡ et mengeꞌ dereakan et Empuꞌ, nekipegegewan dut ki Seytan pasal dut bangkay i Moises, diki lang si Mikel negberes et meyaat sagkaꞌ ki Seytan. Segwaꞌ sembebatu ga sinugid ye, kwan, “Empuꞌ memulag dimu!” 10 Segwaꞌ ating mengeꞌ taaw kaya untabiꞌ meres sagkaꞌ dut mengeꞌ ginis na diki dye mekeretian. Bekeꞌ ating mengeꞌ indeginis neng mekeretian dye, samat pengretiꞌ lang et mengeꞌ setwaꞌ na kaya kesewd memikir, atin pelan mekebinasa ne kedye. 11 Keingasiꞌingasiꞌ dye! Sabab sinunsunan dye dut dalan i Kain. Samat gasi ki Balaam§ kenye-kenye mene merabuꞌ dut pegkesalaꞌ sabab lang dut kepulusan. Bekeꞌ samat ki Kora, nemengatu dye sampay dye nebinasa. 12 Kelang kelelewan sampay kebulilian baꞌ dye kedingan dimyu neng mengeꞌ mengengandel dut pegkenkaan myu, sabab diki dye mekeresanan leew dye pasal kedyeng pegbuwaten samat pepekaan diri lang pegpebiyagan. Antangen dye samat kunem neng kaya megdelek na pegpepalid lang et deres. Sampay dye in samat mengeꞌ kekeyuan kaya megbuaꞌ dut timpu et pegbuaꞌ, angkansa pegebuten ne gasi, indyari tantung patey ne. 13 Antangan dye samat derekerang gumbang dut dagat ne pepetudtud dye kedyeng mekeleew-leew na mengeꞌ buwat. Dye in samat mengeꞌ bituen neng manew memanew na metenaan dye dut kelingban na kaya seskeran.

14 Pasal pesi dut kedye ating penarus i Enok neng tarus tagnaꞌ tiꞌ, teyeg et ikepitung pangkat teyeg ki upuꞌ Adan kityung keupuꞌupuan banar. Tinarus i Enok pasal et mengeꞌ itueng taaw, kwan ye,

“Rendemaꞌ myu, megderateng ne Begerar iba ye mengeꞌ diki meitung neng mengeꞌ piniliꞌ Ye,

15 supaya ukumen ginsan taaw, bekeꞌ dusaan ginsan dye na mengatu dut Empuꞌ. Dusaen et Empuꞌ ginsaʼt kedyeng mereraat neng buwat sabab et kedyeng keetuanen dut Empuꞌ, bekeꞌ sabab et ginsaʼt kedyeng peneruruꞌ dut Empuꞌ.”*

16 Itueng mengeꞌ taaw kaya mekesdengan sampay menglilimut bekeꞌ menenawey dye. Pegsunuren dye mereraat neng keinginan et diri. Mengeꞌ meabbu dye, bekeꞌ mependey dye menglenuꞌ et pikiran et sebayaꞌ apang meisiꞌ dye sebarang keinginan dye.

Mengeꞌ Pemulag Sampay mengeꞌ Pemitua

17 Segwaꞌ, mengeꞌ biꞌbilaꞌ ku, rendemaꞌ myu banar baꞌ enu pinenarus et mengeꞌ apostol, ingin bersen mengeꞌ bibilinan i Jesus Kristo neng Begerar.† 18 Pegsugiren dye dimyu, na kwan, “Dut emuring timpu maya lumiwan taaw naꞌ meneneruruꞌ. Sampay sunuren dye kedyeng diring keinginan na mengatu dut keinginan Empuꞌ bekeꞌ diki mengandel et Empuꞌ.” 19 Itueng mengeꞌ taaw na megpemuwat et pegkebagiꞌbagiꞌ dimyu. Itueng mengeꞌ taaw na pengmimilikan et kedyeng napsuꞌ, bekeꞌ kaya lang kedye Empung Nakem. 20 Segwaꞌ, dimyu mengeꞌ mengengandel, pepenggeraꞌ myu banar dimyung menungang pengandel, bekeꞌ megpenelang neng dinaak dimyu et Empung Nakem. 21 Tumerna kew dut pegmergaꞌ et Empuꞌ sementaraꞌ megtetagey kew et ingasiꞌ et kityung Begerar si Jesus Kristo supaya mibit dimyu dut biyag na kaya seskeran dut Langit.

22 Mengingasiꞌ kew pebiyaꞌ megkabiꞌ dut mengeꞌ taaw na nebibit atin mengeꞌ taaw nekelamud dut tingtimungan myu. 23 Maya nega taaw antangen dye samat mengeꞌ taaw metenaan dye ne dut Narkaꞌ. Subaliꞌ egewaꞌ myu dye supaya bewinen myu dye. Maya nega mengeꞌ ibang taaw, mengingasiꞌ kew dye, temed subaliꞌ maya lamud takut gasi sabab et kedyeng keselaan na antangan ye samat repanan nereregbat sabab et kedyeng meraat neng napsuꞌ et bilug. Sampay mendiniꞌ myu banar itueng salaꞌ dye sasat megkabiꞌ kew kedye.

Pegdayew dut Empuꞌ Banar

24-25 Dut Empuꞌ Banar ibgey kebentugan, ketaasan, kebesagan, bekeꞌ kepengdyarian. Tihad nega et tagnaꞌ, tiban sampay ngian-ngian. Sabab Empuꞌ in mekepegdyaga et dimyu apang diki kew mesugbak, bekeꞌ Ya in mekepearap et dimyu dut elepan et ketaasan Ye. Na kemyu kaya kesewelaan bekeꞌ maya kelang keksanan. Ibgey ginsan neng kebentugan dut ating sembebatung Empuꞌ na kityung Mememawiꞌ, sabab ki Jesus Kristo naꞌ Begerar tyu. Amen!

* 1:3 3 Menungang Abar - Ating abar pasal et bebgey et Empuꞌ dut taaw et ketignaan dut pemiriꞌ Ye pebiyaꞌ ki Jesus Kristo. Betsaen Roma 1:1-6, 16-17.

† 1:6 6 dereakan pinungpung et Empuꞌ - betsaen Pebunayag 12:4; Mateo 25:41. Pasal et mengeꞌ dereakan et siluꞌ 2 Korinto 11:14. Sulayen mu mengeꞌ dereakan. 1 Juan 4:1.

‡ 1:9 9 Dut orig na Kesuratan: “Arkanghel” - ingin bersen “Metaas na Anghel”, etawa metaas na dereakan et Empuꞌ.

§ 1:11 11 si Balaam - Bilang 22—24; 2 Pedro 2:15. Pinedagang ye mengeꞌ tawʼt Israel sabab et pirak.

* 1:15 15 Tagnaꞌ 5:18, 21-24.

† 1:17 17 apostol - ingin bersen mengeꞌ dereakan i Jesus Kristo neng Begerar apang peabar dye pasal et Menungang Abar et Empuꞌ. Betsaen Roma 1:1.

Pebunayag

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

PEBUNAYAG

ki Juan

Kepurisnan et itueng Buuk neng Pebunayag

Ating pebunayag et Empuꞌ ki Juan, atin sinurat kwit tiꞌ pasal et derateng naꞌ pegtitiksaen eset mengeꞌ mengengandel ki Kristo, sabab et kedyeng pengandel ki Jesus Kristo bilang Begerar dye. Unang pegegayen et sumurat supaya begeyan et penetap-seled bekeꞌ kumsan sebarang memematsaꞌ, bekeꞌ pituanan dye na daran mepatut mebentel misan dut timpuʼt keliyutan bekeꞌ ketiksaan.

Ating kelang bagiꞌ et itueng buuk, sinukup et senung pebunayag bekeꞌ teginep ne tinuturan bilang simpar et kebanar-benaran. Neretian itue et mengeꞌ mengengandel ki Kristo dut timpu na atin, segwaꞌ megmeliluꞌ et mekwit sebarang mengeꞌ ibang mengengandel leyd ne. Samat pegtuturanen et sembatung inegungan, ating mengeꞌ tuturan et buuk ne itue. Megtuturan pegulit-uliten dut ibang egian, pebiyaꞌ dut iba-ibang teginep. Seukat neglein-lein neng pengira-kira pasal dut pegbebegey et gaay bersen dut mengeꞌ ketuturanan, ating unang-unang tuturan et buuk ne itue metlang, deagen et Empuꞌ kenyeng mengeꞌ kebanta sampay si Seytan, pebiyaꞌ dut ki Jesus Kristo, bekeꞌ maya kegentian dut sebarang mengeꞌ mengengandel ne mebentel.

Ketulduan et itueng Surat

Peuna 1:1-8

Unang Pebunayag 1:9-20

Mengeꞌ Surat dut Pitung Ketingtimungan et mengeꞌ Mengengandel 1:9—3:22

Mengempuꞌ dut Langit 4:1-11

Ating Nilulun na Buuk bekeꞌ Ating Ibun ne Bibili 5:1-14

Pitung Bedbed na Tendaꞌ dut Nilulun na Buuk 6:1—8:1

Ating Pitung Tiup-tiup 8:2—11:19

Ating Beluguen bekeꞌ Duwang Setwaꞌ 12:1—13:18

Ating Bibili bekeꞌ 144,000 Taaw Nelkat et Empuꞌ 14:1-5

Ating Pegkeyg et Empuꞌ et Dunyaꞌ et mengeꞌ Taaw 14:6-20

Ating Pitung Mangkuk et Kutuk et Empuꞌ 15:1—16:21

Ating Pegkerumbak et Babilonia, bekeꞌ Pegkeraag et Setwaꞌ, ating Embut naꞌ Tarus, bekeꞌ si Seytan 17:1—20:10

Ating Emuring Ukuman et Empuꞌ 20:11-15

Ating Bagung Langit, Dunyaꞌ, sampay Lungsud et Jerusalem 21:1—22:5

Penimpusan et Kesuratan 22:6-21

1

Peunang Bebresen

1 Itue ating tuturan pasal pebunayag ki Jesus Kristo na ibinggey Kenye teyeg dut Empuꞌ supaya ipebiriꞌ dut Kenyeng mengeꞌ uripen ating mengeꞌ ginis na mekabiꞌ ne keilangan metuman. Pinesewd i Jesus itue ganang pinebibit Ye ne Kenyeng dereakan et Empuꞌ dut mengsusukuꞌ yeng si Juan. 2 Na si Juan negpebanar et ginsaʼt keginisan na kenyeng nebiriꞌ, diki meglein, pasal et ating bebresen et Empuꞌ bekeꞌ ating pesebanar i Jesus Kristo. 3 Mesukud ating pematsaꞌ et mengeꞌ bebresen et pebunayag na itue, bekeꞌ mesukud sebarang megkingeg et itue bekeꞌ pegtumanen ye nesurat atue. Sabab mekabiꞌ ne ating timpu neng megderateng.

Pegpangling dut Pitung Ketingtimungan et mengeꞌ Mengengandel bekeꞌ Pegdayew

4-5 Itueng surat mawaꞌ ki Juan, dut pitung pemegtingtimung et mengeꞌ mengengandel na dut probinsiya et Asia.

Meseʼt dimyu ating redyikiꞌ bekeꞌ kesenangan mawaꞌ dut Empuꞌ, bekeꞌ mawaꞌ gasi dut pitung nakem dut elepan et kenyeng metaas na eerungan, bekeꞌ mawaꞌ gasi ki Jesus Kristo.

Na Empuꞌ banar, Ya in atue tiban, Ya atue tagnaꞌ tiꞌ, bekeꞌ Ya atue dut timpu megderateng. Yegang ye, si Jesus Kristo, na ya mebentel ne saksiꞌ, na ya in unang negbiyag peuliꞌ dut mengeꞌ patey, bekeꞌ megekpet et mengeꞌ surutan atuʼt timbew et dunyaꞌ.

Na pegmerganen si Jesus kityu bekeꞌ nemuwas et dusaen et kityung keselaan sabab lang dut kenyeng kesimeyaan dut krus.

6 Imbes, binetang i Jesus kityu na kenyeng pengmilikan samat mengeꞌ pariꞌ supaya sumukuꞌ dut kenyeng Empuꞌ bekeꞌ Amaꞌ. Dumuʼt Empuꞌ ating kebentugan bekeꞌ basag neng pemegbeg beberapa. Amen*.

7 Indaniꞌ myu, si Jesus dumateng pegmegebiyaꞌ eset mengeꞌ kunem, bekeꞌ mebiriꞌ Ya et ginsaʼt taaw atueʼt dunyaꞌ, sampay dye in siminurak et budyak kenye dut krus. Ginsaʼt taaw atueʼt dunyaꞌ memenyak sabab eset kenye. Atin key tantu meinabu! Amen.

8 Sugid et Begerar na Empuꞌ “Aku ating Alpa bekeꞌ Omega†. Ya ne atin sibantuꞌ, Ya ne ating neketalib, bekeꞌ Ya ne ating megderateng, Ya gasi na Mekewasa dut ginsan.”

Terebinbin et Taaw na Samat Yegang et Taaw

9 Akung si Juan, mengengandel gasi iba-iba myu dut ki Kristo. Keiba-iba gasi kityu dut keliyutan. Kesendalan tyu sabab binggey et Empuꞌ kityu basag, sabab lang pegmilik tyu ki Jesus. Aku pinirisu ne, tinimbag dut pulew et Patmus sabab lang dut pegtulduꞌ ku et bebresen et Empuꞌ bekeꞌ pegpepesebanar pasal ki Jesus. 10 Sene tiꞌ Eldew et Begerar, ganang pengempuꞌ ku, dimpelan aku et Empung Nakem bekeꞌ nekingeg ku dut daken neng lilikuran sembatung mebasag na gibek keblan ku lang buut. 11 Kwaʼt tugnaꞌ et beres, “Isurataꞌ dut linulun na buuk sebarang nebiriꞌ mu pegketbes ipebitaꞌ dut pitung ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel dut mengeꞌ lungsud et Epeso, Esmirna, Pergamo, Tiatira, Sardis, Piladelpia, bekeꞌ Laodisea.”

12 Liminingew ku supaya birinen baꞌ sinu na neres dut daken, bekeꞌ nebiriꞌ ku pitung semberikaran na bulawan. 13 Dut tengaꞌ et mengeꞌ semberikaran maya sembatung dagbes ye na “Yegang et Taaw.”‡ Repanan ye seked pebubukuꞌ ye bekeꞌ maya bulawan na pebebedbed set debdeb ye. 14 Kenyeng buek, meputiꞌ banar samat melinas na bulbul et bibili, meputi siat delek na yilo; mengeꞌ mata ye sama meneʼt megdedleg na apuy. 15 Kenyeng paa sama meneʼt megdelidyap neng tumbaga dut meinit na apuy, bekeꞌ kenyeng pengluluwaan sama meneʼt gibek et mebasag naꞌ besey in. 16 Maya pegkekpetan et kewanan ye na pitung bituen, bekeꞌ megliliwan dut kenyeng babaꞌ samat sembatung metarem neng gelaman na maya tarem sembelaꞌ-pesembelaꞌ. Kenyeng rupa mekepulew sama meneʼt segit dut ugtu. 17 Ganang nebiriꞌ ku ne ya, sama ku meneʼt patey na nepermak dut kenyeng tiked. Pegketbes dimpen ye ulu ku et elima kewanan ye indyari kwan ye, “Kas takut. Aku ating Una bekeꞌ ating Emuri. 18 Aku si Jesus, ating Pebibiyag. Mawaꞌ ku natey, segwaꞌ tiban biyag daran-peraran. Bekeꞌ kapet ku ating kepengdyarian apang mengindaag et Kemeteyan bekeꞌ Narkaꞌ.

19 “Angkansa isurataꞌ sebarang nebiriꞌ mu, bekeꞌ pasal et neinabu tiban, bekeꞌ ating meinabu dut ngine ne. 20 Sugiren ku dimu keretian ye et ating mekebiriꞌ mu na pitung bituen dut kewanan neng keremut ku bekeꞌ ating pitung semberikaran. Ating pitung bituen, atin ne mengeꞌ dereakan et Empuꞌ dut pitung ketingtimungan. Bekeꞌ ating pitung semberikaran, atin neꞌ mengeꞌ pitung ketingtimungan.”

2

Abar dut Ketingtimungan et mengeꞌ Mengengandel eset Lungsud neng Epeso

1 Pelahyun binres i Jesus ki Juan, kwan ye, “Dut dereakan et Empuꞌ na dut ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel dut lungsud et Epeso isurataꞌ kwantin, kwan:

“Itue e bebresen et ating taaw na megekpet et ating pitung bituen dut kenyeng kewanan na pepanew-panew dut tengaʼt semberikaran na bulawan. 2 Sewd ku dimyung mengeꞌ buwat, dimyung pegpengnaꞌ bekeꞌ pegtuyuꞌ. Sewd ku na diki ke pepekiuyun dut mereraat na taaw, pegsulayan mu sebarang pepebelyu-belyu et menunulduꞌ et Empuꞌ seked metantu mu na dye mengeꞌ meembut. 3 Negtuyuꞌ ke sampay negsandal ke et keliyutan sabab lang et daken, segwaꞌ diki ke nelupug. 4 Temed maya bulili ku rimu, sabab nelipatan mu pasal et dimung unang pegmerganan, ingin bersen pegandel mu daken. 5 Na rendemaꞌ dimung langkew kwit tiꞌ bekeꞌ baꞌ embe teyeg neregdagan mu! Pegsusuniꞌ bekeꞌ buwataꞌ samat pegbuwaten muʼt sengkepunan in. Na baꞌ diki ke megsusun, sentinen ku ikew supaya ugaren ku semberikaran mu teyeg et datunan ye. 6 Segwaꞌ itue gasi nebentugan ku dimu: Pegisgan mu gasi ating pegbuwaten et mengeꞌ tawʼt Nikolaita, samat pegisgan ku kedye gasi. 7 Kemyung pengingeg, kumingeg kew dut baꞌ enu pegbersen et Empung Nakem dut mengeꞌ ketingtimungan. Sebarang mengindaag dut meraat, begeyan ku ya et kegunaan na mengaan et buaꞌ et kayu dut luluwakan et Empuꞌ dut langit na mekepegbegey et biyag na kaya seskeran.”

Abar dut Ketingtimungan eset Lungsud neng Esmirna

8 “Dut dereakan et Empuꞌ na dut ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel eset lungsud neng Esmirna isurataꞌ kwantin, kwan:

“Itue e bebresen et Ya na tingkagan Una bekeꞌ Emuri, Ya in natey pegketbes negbiyag peuliꞌ in. 9 Sewd ku dimung pegsulay bekeꞌ nelebayan mu na kemiskinan, temed mentiriꞌ ke! Sewd ku sebarang pemenawey dimu na pemegsugid na dye mengeꞌ tawʼt Judio misan dein lang, segwaꞌ dye mengeꞌ kekampi i Seytan. 10 Kas ketakut baꞌ enung keliyutan na mekabiꞌ myu neng melebayan. Isugid ku dimyu, ating si Seytan ipepepirisu kew supaya kemyu in sulayan, bekeꞌ ipelabay kew et ketiksaan seled sempulung eldew. Kebentel kew seked kemeteyan, pegketbes et atin in begeyan ku kemyu et Kuruna et Biyag, retian ye biyag kaya seskeran. 11 Kemyung pengingeg, kumingeg kew dut baꞌ enu pegbersen et Empung Nakem dut mengeꞌ ketingtimungan. Sebarang mengindaag dut ki Seytan diki ne mesekitan baꞌ dumateng pengeruwang kemeteyan.”

Abar dut Ketingtimungan et mengeꞌ Mengengandel dut Lungsud et Pergamum

12 Neglahyun si Jesus, kwan Ye, “Dut dereakan et Empuꞌ na dut pemegtingtimung et mengeꞌ mengengandel dut lungsud et Pergamum isurataꞌ kwantin, kwan:

“Itue e ating bebresen et Ya maya keterman na tarem pesembelaꞌsembelaꞌ. 13 Sewd ku baꞌ embe peglelegdengan mu, dut penggewman i Seytan. Segwaꞌ daran ke mebentel sabab lang et daken. Kaya tinelikuran mu dimung pegandel daken, misan ne dut timpu nega i Artipas neng mebentel ku na saksiꞌ na pinatey dut lungsud mu, na duntin si Seytan meglelegdeng.

14 “Segwaꞌ maya senung ginis bulili ku dimu. Maya mengeꞌ taaw mu sentin na megsunud nega et ketulduan i Balaam. Na ya negtulduꞌ ki Balak na tulduan et salaꞌ ating mengeꞌ Israelita, samat pegkaan et mengeꞌ kekanen na sinimayaꞌ dut empuꞌempuan, bekeꞌ mengebiyagan et salaꞌ neng kenepsuan et bilug. 15 Bekeꞌ maya nega sentin na megsunud et meraat neng ketulduan et mengeꞌ tawʼt Nikolaita. 16 Angkansa megsusun kew. Na baꞌ diki, sumentin ku supaya tepuen ku dye et keterman megliwan dut babaꞌ ku.

17 “Sebarang maya pengingeg, kumingeg dut pegsugiren et Empung Nakem dut mengeꞌ ketingtimungan.” Kwan Ye, “Sinu-sinu mengindaag eset meraat, begeyan ku et senung netaguꞌ ne manna*. Sampay begeyan ku nega ya et meputiꞌ na batu na neukiran et bagung ingaran na sembebatu ga, nekesewd ating timinerima lang in.”

Abar dut Ketingtimungan eset Lungsud neng Tiatira

18 Sinugid gasi i Jesus ki Juan, kwan Ye, “Dut dereakan et Empuꞌ na dut pemegtingtimung et mengeꞌ mengengandel eset lungsud neng Tiatira isurataꞌ kwantin, kwan:

“Itue e bebresen et Yegang et Empuꞌ na maya megdedleg mengeꞌ mata, bekeꞌ tiked na samat tumbagang megseru na megdelidyap.

19 “Nesewran ku mengeꞌ binwat mu, dimung pegmergaꞌ bekeꞌ pegandel, dimung pegsukuꞌ bekeꞌ pegtuyuꞌ sampay nelebian mu tiban pasal et buwat mu kwit tiꞌ. 20 Segwaꞌ maya bulili ku rimu, pinesangdan mu si Jesebel na negpepantun et tarus et Empuꞌ. Pasal dut kenyeng tulduꞌ, inalam ye daken neng mengeꞌ sumusukuꞌ na supaya mengebiyagan et mereraat neng kenepsuan et diri, bekeꞌ mengaan et kekanen na sinimayaꞌ dut mengeꞌ empuꞌempuan. 21 Binggeyan ku ya et timpu supaya megsusun dut meraat neng pengebiyagan, segwaꞌ mendiꞌ. 22 Angkansa iratun ku ya dut demdam et keliyutan, bekeꞌ tiksaen ku pegpekebeis kenye in, baꞌ diki dye megsusun bekeꞌ megbagu et pemimiyag. 23 Tepuen ku sebarang mengeꞌ yegang ye, supaya mesewran et ginsaʼt pemegtingtimung na aku mekesewd et mengeꞌ pusuꞌ bekeꞌ pikiran et mengeꞌ taaw, bekeꞌ gentian ku pesembatu-sembatu dimyu kuyun dut dimyung mengeꞌ binwat.

24 “Na tiban, sugiren ku dut iba eset Tiatira in, dut dimyu na diki megsunud et tulduꞌ i Jesebel bekeꞌ diki nanad dut merarem neng taguꞌ i Seytan. Kaya ne mepitua ku pasal iba nega et buwaten myu. 25 Segwaꞌ pengpetiꞌ myu lang ating pengandel neng binggey dimyu et Empuꞌ seked aku, si Jesus, dumateng peuliꞌ.

26 “Dut kedye na mengindaag set meraat bekeꞌ pemuwat kuyun dut kegeayen et daken neng Amaꞌ seked keemurian, begeyan ku dye et kepegewlaan dut mengeꞌ bangsa et dunyaꞌ. 27 Begbegan dye pebiyaꞌ eset sungkud neng et besiꞌ bekeꞌ pesaen dye ating mengeꞌ taaw neng mesungal na samat kuren.† Maya ye begbeg samat neterima ku teyeg dut dakeng Amaꞌ. 28 Ibgey ku gasi kenye ating buntetalaꞌ et kukueldew.

29 “Sebarang maya pengingeg, kumingeg dut pegsugiren et Empung Nakem dut mengeꞌ ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel.”

3

Abar dut Ketingtimungan eset Lungsud neng Sardis

1 Pelahyun binres i Jesus ki Juan, kwan Ye, “Dut dereakan et Empuꞌ na dut pemegtingtimung et mengeꞌ mengengandel eset lungsud neng Sardis isurataꞌ kwantin, kwan:

“Itue e bebresen et ating megekpet et pitung nakem et Empuꞌ bekeꞌ ating pitung bituen, kwan, Sewd ku buwat mu, pinepantun ku ne ikew biyag, segwaꞌ ikew pelan patey. 2 Pegbekaya! Ipebesagaꞌ sebarang netinda neng ginis eset dimu na mekabiꞌ neng matey. Sabab nebiriꞌ ku dimung keradya, kaya netbes dut penyek et Empuꞌ. 3 Angkansa rendemaꞌ baꞌ enu neterima bekeꞌ nekingeg mu, na atin ibutaꞌ, bekeꞌ pegsusun pasal et mengeꞌ salaꞌ mu. Segwaꞌ baꞌ diki ke megpinda et meyaat neng arat mu, sumentin ku samat menenakew, angkan diki mu mesewran baꞌ eteg lisag na dumuntin ku eset dimu apang dusaen.

4 “Temed maya senung taaw mu set Sardis na diki dye pinerekian badyuꞌ dye, retian ye diki negkesalaꞌ. Dye mayaꞌ daken, na megbebadyuꞌ et meputiꞌ, sabab dye keteup-teup. 5 Sebarang mengindaag set meraat, atin mekebadyuꞌ gasi et putiꞌ. Diki ku pepasen kenyeng ingaran dut Buuk et mengeꞌ Biyag na Kaya Seskeran, segwaꞌ kilelanen kenyeng ingaran dut elepan et daken neng Amaꞌ naꞌ Empuꞌ bekeꞌ dut kenyeng mengeꞌ dereakan.

6 “Sebarang maya pengingeg, kumingeg et pegbebersen et Empung Nakem dut mengeꞌ ketingtimungan.”

Abar dut Ketingtimungan eset Lungsud et Piladelpia

7 “Dut dereakan et Empuꞌ na dut pemegtingtimung et mengeꞌ mengengandel eset lungsud neng Piladelpia, isurataꞌ kwantin, kwan:

“Itue e bebresen i Jesus neng lulus mepatut bekeꞌ kebenaran, ya na megekpet et kunsiꞌ neng mekepengdyarian i Surutan Dabid tagnaꞌ. Enu-enung ukaban ye, kaya sinu ketengleb, bekeꞌ enu-enung tengleben ye, kaya sinu keukab.

8 “Nesewran ku dimung mengeꞌ binwat. Birinaꞌ, atue set elepan mu mengdatun ku et sembatung ukab lelengewan ne kaya sinu meketengleb. Nesewran ku ne na diki nega negsereng basag mu, segwaꞌ misan ne kwantin nengandel ke nega daken neng beres bekeꞌ diki ilineew sabab daken. 9 Birinaꞌ, ipekleb sampay ipeleew ku set elepan mu ating mengeꞌ sakup i Seytan, neng pemengembut sepantun dye samat tawʼt Judio, supaya mekilala dye ne ikew pegmerganen ku.

10 “Sabab tinuman mu daken neng tahag supaya kesandal ke et kaya susa, angkan pegdateng et pegsulay, metebangan ku gasi ikew na asal megsusurung dut sengkelingkepaʼt lungsud, supaya sulayan ginsaʼt meglelegdeng atueʼt dunyaꞌ. 11 Megderateng ku ne diki ne mekwit. Ingetiꞌ ating pengandel eset dimu supaya kaya keagew et dimung begey* na terima mu sabab et nengindaag ke dut meraat. 12 Sebarang mengindaag set meraat, buwaten ku ya samat antangan ye erigi et pengempuan neng benwa et daken neng Empuꞌ dut langit. Bekeꞌ diki ya mugad duntin misan ngian-ngian. Iukir ku dut kenye ingaran et daken neng Empuꞌ, bekeꞌ ingaran et lungsud et daken neng Empuꞌ, ating bagung Jerusalem na mineug teyeg dut langit teyeg dut daken neng Empuꞌ. Iukir ku gasi dut kenye daken neng bagung ingaran.

13 “Sebarang maya pengingeg, kumingeg dut pegsugiren et Empung Nakem dut mengeꞌ ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel.”

Abar dut Ketingtimungan et Laodisea

14 “Dut dereakan et Empuꞌ na dut ketingtimungan eset lungsud et Laodisea, isurataꞌ kwantin, kwan:

“Itue e ating bebresen na si Jesus pegngeranan et si Amen, ating mebentel, bekeꞌ saksiꞌ neng banar, ating megmimilik dut ginsaʼt pinendyari et Empuꞌ. 15 Nesewran ku dimung mengeꞌ buwat, na ikew diki gasi meramig etawa meinit dut pegandel mu, ingin bersen diki merungkey etawa mekseg dut pegandel mu daken. Gaay ku ikew mengandel banar etawa diki! 16 Temed, sabab ikew pegalang-alang pegandel mu, diki meramig etawa meinit, angkansa ipegmendiꞌ ku ikew. 17 Pegbersen mu, kwan mu, ‘Aku tuꞌ maya-maya ne, mekansang neng kementirian angkan diki ku ne keilangan enu negang keginisan.’ Segwaꞌ kaya nerim mu na ikew kayang-kaya, keingasiꞌingasiꞌ, miskin, beleg, bekeꞌ lebas. 18 Angkansa pemitua ku dimu, na ikew mengelen daken et tibuuk ne bulawan, supaya megmendyari ke na mentiriꞌ, bekeꞌ mengelen putiꞌ neng badyuꞌ supaya imeranen, supaya melimbenan lebas neng kelelewan mu, bekeꞌ mengelen ururu dut mata mu, supaya kebiriꞌ ke.

19 “Sebarang pegmerganen ku pegreganen ku bekeꞌ pegusiatan. Angkansa ketuyuꞌ kew banar, bekeꞌ megsusun. 20 Atuꞌ kuʼt liwan et lelengewan et pusuꞌ myu bekeꞌ megtuktuk ku. Baꞌ sinu-sinu kekingeg et daken neng beres ampaꞌ ye ukaban lelengewan, sumled ku sampay megsaru kay mengaan et kekanen.† 21 Sebarang mengindaag set meraat, atin begeyan ku et kepegbayaꞌ na ibanen ku marung dut abiʼt metaas na eerungan dut langit na mekepemegbeg. Itue meinabu samat daken neng pegkeindaag bekeꞌ nekearung ne iba ku daken neng Amaꞌ dut kenyeng eerungan dut langit.

22 “Sebarang maya pengingeg, kumingeg dut pegbersan et Empung Nakem dut mengeꞌ ketingtimungan et mengeꞌ mengengandel.”

4

Mengempuꞌ dut Langit

1 Pegketbes et itueng ginis, aku neng si Juan, nekebiriꞌ dut langit maya sembatung ukab na lelengewan. Bekeꞌ una kung nekingeg ating beres na negsugid daken na samat budyung, kwan ye, “Tindal aniꞌ! Ipebiriꞌ ku rimu ating keilangan meinabu pegketbes et itue e.” 2 Dimpelan aku megtuy et Empung Nakem, bekeꞌ nebiriꞌ ku dut langit ating sembatung metaas na eerungan bekeꞌ sembatung megearung na Empuꞌ duntin. 3 Megseseru rupa ye samat haspe bekeꞌ kurnalina ating megearung dut metaas na eerungan in. Maya sembatung beluntung samat saat et esmeralda dut pelilibut et metaas na eerungan. 4 Dut pelilibut et metaas na eerungan na atin maya iba negang duwangpuluꞌ epat neng mengeꞌ metaas na eerungan na pegeerungan et duwangpuluꞌ epat neng mengeꞌ megurang. Dye in megbebadyuꞌ et meputiꞌ bekeꞌ semba-sembatu kedye pegkukurunaan et bulawan set mengeꞌ ulu dye. 5 Teyeg dut metaas na eerungan pegliwanan et kilat, periringan gasi mebasag neng beres bekeꞌ enunul et duldug. Sampay maya pitung megdedleg na siluꞌ dut elepan et metaas na eerungan. Itue e ating pitung Nakem et Empuꞌ. 6 Dut elepan gasi et metaas na eerungan, kwan mu lang samat dagat neng sereming na meligew saliꞌ et kristal.

Dut pinegketngaan et pelilibut et metaas na eerungan maya epat neng pinendyari na biyagan, na baha et mengeꞌ mata dut elepan sampay tetelikuran. 7 Ating unang pinendyari na biyagan samat dagbes et sembatung leon, ating pengeruwa, samat dagbes et sembatung mendangan, ating pengetlu maya samat rupaʼt dagbes et taaw, bekeꞌ ating pengepat samat dagbes et sembatung meglelpad na mengengelinsama. 8 Kede sembatu et ating epat neng pinendyari na biyagan maya tupaꞌ-tupaꞌ et enem neng mengeꞌ elad, bekeꞌ baha et mengeꞌ mata dut pelilibut sampay dut sirib et kenye-kenyeng mengeꞌ elad. Gebi eldew kaya terna pegbebersen dye, kwan dye,

“Tibuk metignaꞌ, tibuuk metignaꞌ, tibuuk metignaꞌ ating Begerar na Empuꞌ mekewasa et ginsan,

Na Ya biyag neketalib, na Ya biyag tiban, bekeꞌ na Ya biyag megderateng kaya seskeran.”

9 Megey-megey ating pinendyari et pegbantug, pegdayew, bekeꞌ peseselamat dut megearung dut metaas na eerungan neng pebibiyag daran-peraran in. 10 Ating duwangpuluꞌ epat neng megurang pepekleb dye sampay pengempuꞌ dut elepaʼt Empuꞌ neng megearung dut metaas na eerungan bekeꞌ pebibiyag na kaya seskeran. Indyari peglugut dye kedyeng mengeꞌ kuruna dut elepan et metaas na eerungan ye, pegketbes kwan dye,

11 “Damen neng Begerar bekeꞌ Empuꞌ mepatut ke ne tumerima et pemantug, bekeꞌ pegdayew, bekeꞌ kewasa. Sabab Ikew nemaal et ginsan neng ginis, bekeꞌ sabab et kegeayan Mu binggey et biyag dut ginsan pebibiyag.”

5

Ating Nilulun neng Buuk bekeꞌ Ating Ibun neng Bibili

1 Pegketbes et itue e, aku, si Juan, nebiriꞌ ne pegekpetan et kewanan neng keremut et Empuꞌ, na Ya megearung dut metaas na eerungan tiꞌ, ating sembatung linulun neng buuk na maya surat pesembelaꞌsembelaꞌ. Na atin buuk maya pitung binedbed naꞌ maya tendaꞌ. 2 Nebiriꞌ ku gasi ating sembatung mekseg na dereakan et Empuꞌ na megabar et mebasag, kwan ye, “Sinu ating teupen neng megbabad et bedbed na tendaꞌ bekeꞌ mengledlad et linulun neng buuk?” 3 Segwaꞌ kaya misan sembatu dut langit, dut timbewʼt dunyaꞌ etawa dut seled dunyaꞌ na mekeukab etawa mekesiyek dut seled et itue e. 4 Siminyak ku neng siminyak sabab et kaya neng mebiyanan na meteup mengukab et linulun neng buuk etawa misan mekesiyek dut seled et itue e. 5 Indyari maya sembatung megurang negsugid daken, kwan ye, “Kas siyak! Birinaꞌ ating Leon mawaꞌ dut tutusan i Juda, ating Puun i Surutan Dabid tagnaꞌ, Ya in nengindaag. Ya ga ating mekebabad et pitung bedbed na tendaꞌ bekeꞌ Ya ga ating megepegukab et linulun neng buuk.”

6 Indyari nebiriꞌ ku sembatung taaw, dagbes ye samat sembatung Ibun et Bibili*, dagbes ye samat mawaꞌ ne sinumbaliꞌ. Itue e ne megetiyeg set pinegketngaaʼt mengeꞌ metaas na eerungan, na pelilibutan et epat neng pinendyari na biyagan bekeꞌ mengeꞌ megurang. Maya pitu tanduk ye bekeꞌ pitung mata ye, na atin mengeꞌ pitung Nakem et Empuꞌ na dinaak dut tawʼt sengketelingkepaʼt lungsud. 7 Nepekabiꞌ itueng Bibili ampaꞌ ye ne insiꞌ ating linulun neng buuk dut kewanan neng elima et ating megearung dut metaas na eerungan. 8 Indyari neisiꞌ ye ne ating buuk. Pegketbes ating epat neng pinendyari na biyagan bekeꞌ ating duwangpuluꞌ epat neng mengeꞌ megurang in nepekleb dye dut elepan et ating Ibun et Bibili. Tegsemba-sembatu kedye, megekpet dye et pegrengrangen bekeꞌ mangkuk neng bulawan na baha et kemengyan. Itue e mengeꞌ penelang et mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ. 9 Memegkekanta dye et bagung kulilal, kwan dye,

“Keteup-teup ke ne mengisiꞌ et linulun neng buuk, megbabad et tendaꞌ et itue, bekeꞌ mengledlad et buuk,

sabab ikew tuꞌ sinimayaꞌ, angkan sabab et duguꞌ mu atin nilingkat mengeꞌ taaw apang lang ki Empuꞌ, taaw mawaꞌ dut kenye-kenyeng tutusan, bebresan, lungsud, bekeꞌ bangsa.

10 Binwat mu dye et sembatung pengmilikan bekeꞌ mengeꞌ pariꞌ supaya sumukuꞌ dut damen neng Empuꞌ,

sampay memegbeg dut sengkelingkepaʼt lungsud.”

11 Siminyek ku gasi, indyari nekingeg ku bebresen et ribu-ribu bekeꞌ laksaꞌlaksaꞌ neng mengeꞌ dereakan et Empuꞌ. Ampaꞌ dye ne pinelibutan ating metaas na eerungan bekeꞌ dut ating mengeꞌ pinendyari na biyagan bekeꞌ mengeꞌ megurang. 12 Nemegkanta dye et mebasag, kwan dye,

“Ating pinatey ne Ibun et Bibili, atin keteup-teup tumerima et kepengdyarian bekeꞌ kementirian, bekeꞌ kesesewran bekeꞌ kebesagan, kebentugan, kereklaan bekeꞌ pegdayew!”

13 Pegketbes nekingeg ku ginsan mengeꞌ pinendyari na biyagan nemegkanta, dut timbewʼt dunyaꞌ, dut seled dunyaꞌ, bekeꞌ dut sengkelingkepaʼt dagat, sampay ginsaʼt seled atin, kwan dye,

“Dut kenye na megearung dut metaas na eerungan, bekeꞌ dut ating Ibun et Bibili ibgey kenye ating kedeyewan, kebentugan, kereklaan, bekeꞌ kepengdyarian, daran-peraran.”

14 Ating epat neng pinendyari na biyagan nemegberes, et “Tantu Banar.” Indyari negpekleb ating mengeꞌ megurang bekeꞌ nemengempuꞌ ki Jesus.

6

Ating mengeꞌ Bedbed na Tendaꞌ

1 Pegseseyekan ku sasat bebaren et ating Ibun neng Bibili ating una et mengeꞌ pitung bedbed na tendaꞌ. Indyari nekingeg ku sembatu dut epat neng pinendyari na biyagan negberes samat duldug, kwan ye, “Dumuntin ke!”

2 Pegseyek ku, esentin kuraꞌ na meputiꞌ eset teteyumanan ku! Aluꞌ siminakat in maya kapet ye panaꞌ, indyari binggeyan ya et kuruna, pegketbes siminakat ne samat sembatung menggigira ne pinesurung supaya mengindaag.

3 Bebaren gasi et Ibun neng Bibili ating pengeruwang tendaꞌ. Nekingeg ku ating pengeruwang pinendyari na biyagan negberes, kwan ye, “Aniꞌ ke!” 4 Indyari iba gasing kuraꞌ liminiwan, sembatung meregang banar ne kuraꞌ. Ating mengunguraꞌ ye binggeyan et basag na eriweraan ginsaʼt taaw et sengkedunyaan bekeꞌ menahag na ipepeteyan mengeꞌ taaw iba dye. Dut kenye binggey ating kelang gelaman.

5 Ganang ating Ibun neng Bibili in binebaren ye ating iketlung bedbed na tendaꞌ, nekingeg ku ating iketlung pinendyari na biyagan, kwan ye, “Aniꞌ ke!” Pegseyek ku, esentin set teteyumanan ku sembatung meitem na kuraꞌ! Ating mengunguraꞌ ye maya kapet et timbangan. 6 Pegketbes nekingeg ku runug et bebresen samat pengluluwaan dut ating mengeꞌ epat neng pinendyari na biyagan in, na kwan, “Seng teur lang et tirigu tengdan dut seng eldew neng pegkeradya, bekeꞌ telung teur lang et sibada pegtendan dut seng eldew neng pegkeradya, bekeꞌ endey usibaen ating lana bekeꞌ ating mekelangu.”

7 Ganang binebaran et Bibili ating pengepat neng tendaꞌ, nekingeg ating pengluluwaan et ating pengepat ne pinendyari na biyagan kwan ye, “Aniꞌ ke!” 8 Pegseyek ku, esentin teteyumanan ku melasiꞌ neng kuraꞌ! Ating mengunguraꞌ ye ingaran ye si Kemeteyan, bekeꞌ mekabiꞌ et lilikuran ye megsusunud ating Narkaꞌ. Binggeyan dye et basag na mengimatey dut ikeepat neng bagiꞌ et tawʼt dunyaꞌ, pebiyaꞌ dut keterman, urap, bekeꞌ damat, bekeꞌ pebiyaꞌ mengeꞌ memeiseg na setwaꞌ.

9 Ganang binebaren ating ikelimang bedbed na tendaꞌ, nebiriꞌ ku dut sirung et ranggar ating mengeꞌ mengengandel na pinematey sabab lang et beres et Empuꞌ bekeꞌ pegpepesebanar na diki dye pineiluan. 10 Megbebensag dye et mebasag, kwan dye, “Ketaas-taasang Begerar, metignaꞌ bekeꞌ kebenaran. Ingyan nega kekwiten ye na dye ukumen bekeꞌ dusaen mu dye et duguꞌ kay, na dye in meglelegdeng dut dunyaꞌ tiꞌ?” 11 Indyari semba-sembatu kedye binggeyan et putiꞌ ne repanan, bekeꞌ sinugiran dye na tumagey-tagey mena et sengkerit, seked mepetan kineldaman et mengeꞌ iba dye mengengeradya bekeꞌ tipused na imeteyen samat kedye nega in.

12 Nebiriꞌ ku gasi binebaran et Ibun neng Bibili dut ikenem neng bedbed na tendaꞌ. Mebasag et pegyegyeg et dunyaꞌ, ating segit liminingeb samat bebedyuen neng karut ne binwat mawaꞌ dut bulbul et kambing, ating bulan sama meneʼt duguꞌ ginsan. 13 Bekeꞌ ating mengeꞌ bituen dut lelengew neregdag pelugtaꞌ samat memureng neng buaꞌ et kayu et igus neng nereregdag pegyegyegen neng mebasag neng deres. 14 Ating langit riminek sama meneʼt peglululunen na keratas, bekeꞌ kebudbukiran bekeꞌ kepulewan neugad dut peglelegdengan dye. 15 Pegketbes ating mengeꞌ surutan et dunyaꞌ, mengeꞌ datuꞌ, mengeꞌ pegibuten et sundalu, mengeꞌ mentiriꞌ, mengeꞌ mebebasag, bekeꞌ ginsaʼt mengeꞌ uripen sampay melayam na tawʼt nepetaguꞌ dut mengeꞌ singkab bekeꞌ dut derekerang mengeꞌ batu dut mengeꞌ bukid. 16 Kwan dye dut mengeꞌ kebudbukiran bekeꞌ dut mengeꞌ batu, “Timbuniꞌ kay ne bekeꞌ iteguaꞌ kay sabab lang dut iseg et sinimayaꞌ in, bekeꞌ keseyekan et Empuꞌ na megearung dut metaas na eerungan! 17 Sabab ating kelang eldew et kedyeng kutuk atuꞌ ne, bekeꞌ sinu takuꞌ kesandal?”

7

144,000 Mengsusukuꞌ et Empuꞌ Minerkaan Sabab et Empuꞌ

1 Pegketbes et itue e, nebiriꞌ ku epat neng mengeꞌ dereakan et Empuꞌ na megtitiyeg dut epat neng pidyuruꞌ et dunyaꞌ, na megpetengew et epat neng deres supaya diki kedres dut dunyaꞌ, etawa dut dagat, etawa dut mengeꞌ puuʼt kayu. 2 Indyari nebiriꞌ ku gasi ibang dereakan et Empuꞌ na megeatuꞌ mawaꞌ dut sebangan ne megbibibit et pengmarka et pebibiyag ne Empuꞌ. Indyari timiningkag et mebasag dut epat neng pegpebilinan et Empuꞌ na binggeyan et basag supaya mengusibaꞌ et dunyaꞌ sampay dagat. 3 Kwan et dereakan et Empuꞌ, “Kasiꞌ myu mena usibeiꞌ lugtaꞌ etawa dagat sampay mengeꞌ puuʼt kayu seked ingga kay minerkaan sebarang mengeꞌ mengsusukuꞌ et damen neng Empuꞌ.”

4 Pegketbes nekingeg ku ating keldaman et sebarang minerkaan. Ginsan dye 144,000 taaw mawaꞌ dut ginsaʼt tutusan et Israel.

5 Mawaꞌ dut tutusan i Juda, 12,000 ating minerkaan,

mawaꞌ dut tutusan i Ruben 12,000,

mawaꞌ dut tutusan i Gad 12,000,

6 Mawaꞌ dut tutusan i Aser 12,000,

mawaꞌ dut tutusan i Neptali 12,000,

mawaꞌ dut tutusan i Manases 12,000,

7 Mawaꞌ dut tutusan i Simeon 12,000,

mawaꞌ dut tutusan i Lebi 12,000,

mawaꞌ dut tutusan i Isakar 12,000,

8 Mawaꞌ dut tutusan i Sebulun 12,000,

mawaꞌ dut tutusan i Jose 12,000,

mawaꞌ dut tutusan i Benjamin 12,000.

Atin mengeꞌ Nengindaag et Meraat Teyeg dut Ginsan et Bangsa

9 Pegketbes et itue e, nebiriꞌ ku eset teteyumanan ku kineldamaʼt taaw na diki itungen et sinu-sinu, mawaꞌ dut ginsaʼt bangsa, tutusan, taaw, bekeꞌ bebresan. Na dye in megtitiyeg dut elepaʼt metaas na eerungan bekeꞌ elepaʼt Bibili. Dye megbebadyuꞌ et putiꞌ bekeꞌ megekpet et deun et niyug, apang deyewen dye Empuꞌ. 10 Megbebensag dye kwan dye,

“Ating kepuwasan mawaꞌ dut Empuꞌ tyu, megearung dut metaas na eerungan, bekeꞌ mawaꞌ dut Bibili.”

11 Ginsaʼt mengeꞌ dereakan et Empuꞌ memegetiyeg dut pelibut et metaas na eerungan bekeꞌ pelibut dut mengeꞌ megurang bekeꞌ dut epat neng pinendyari na biyagan. Nepekleb sampay nemengempuꞌ dye dut elepaʼt metaas na eerungan.

12 Kwan dye, “Nesugat ne! Kedeyewan, kereklaan, bekeꞌ kesesewran, bekeꞌ peseselamat, kebentugan, kepengdyarian bekeꞌ kebesagan dut Empuꞌ tyu daran-peraran. Amen!”

13 Iningkut aku et sembatung megurang, kwan ye, “Sinu atin bekeꞌ embe mawaꞌ et itueng megbebadyuꞌ et meputiꞌ?”

14 Siminambag ku, “Gerar, kukwanaꞌ ku ne in. Ikew lang nekesewd.” Indyari sinugid ye, kwan ye, “Dye ating nemengindaag dut ketngaan et kelang ketiksaan, bekeꞌ tinulpukan dye kedyeng repanen sampay pineputiꞌ dye et duguꞌ et Bibili. 15 Angkansa, nesen dyeʼt elepaʼt metaas na eerungan et Empuꞌ, bekeꞌ megsusukuꞌ dye eldew bekeꞌ gebi dut kenyeng pengempuan na benwa. Bekeꞌ ating megearung eset metaas na eerungan, atin pinengledlad et tetluan ye dut kedye ampaꞌ mengdyaga. 16 Diki dye ne meurapan etawa tuknewen misan ingyan. Diki dye ne meblad dut keinitan etawa kerasa et kelang init. 17 Sabab ating Bibili esen net pinegketngaaʼt metaas na eerungan et Empuꞌ, megmendyaring mengingipat dye. Na dye in dundunen dut mengeꞌ buwal neng danum et biyag. Bekeꞌ peyren et Empuꞌ ginsan kedyeng luhaꞌ set mata dye.”

8

Ating Ikepitung Bedbed na Tendaꞌ bekeꞌ ating Bulawan na Tinutungan

1 Ganang binebaren et Bibili ne ating ikepitung bedbed na tendaꞌ, kaya ne gibek dut langit, maya mengeꞌ sengtengaꞌ neng kelisagan. 2 Indyari nebiriꞌ ku pitung mengeꞌ dereakan et Empuꞌ na memegetiyeg dut elepan et Empuꞌ, bekeꞌ binggeyan dye et pitung tiup-tiup. 3 Sembatu negang dereakan et Empuꞌ, na nepekabiꞌ bekeꞌ timinyeg dut sisimeyaan, na megekpet et bulawan na tinutungan. Binggeyan ya et mekeldam neng kemengyan, supaya isimayaꞌ dut sisimeyaan na bulawan na dut elepaʼt metaas na eerungan, pebebayaꞌ mengeꞌ penelang et ginsaʼt mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ. 4 Ating tabuk et kemengyan, pebebayaꞌ penelang et mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ, nenestarus dut elepaʼt Empuꞌ mawaꞌ dut keremut et dereakan et Empuꞌ. 5 Indyari insiꞌ et dereakan et Empuꞌ ating tinutungan, bekeꞌ binehanan ye et baga mawaꞌ dut sisimeyaan, pegketbes tinimbag dut dunyaꞌ. Indyari diminuldug, giminasew, kiminilat bekeꞌ yiminegyeg.

Ating mengeꞌ Pitung Tiup-tiup

6 Indyari ating mengeꞌ pitung dereakan na maya pitung tiup-tiup negpanyap supaya maya tiup-tiupan dye.

7 Tinepiyugan et unang dereakan kenyeng tiup-tiup, indyari diminlek et mektul ne delek bekeꞌ apuy na maya lamud et duguꞌ. Itue e neregdag dut dunyaꞌ. Sabab et itue e, angkan iketlung bagiꞌ et sengkedunyaan netutung, megdemikian iketlung bagiꞌ et puuʼt kayu sampay mengeꞌ ginsaʼt biyagan neng ilemunen netutung nega in.

8 Tinepiyugan et ikeruwang dereakan et Empuꞌ kenyeng tiup-tiup, indyari samat sembatung sikelang bukid neng megdedleg neregdag dut dagat. Angkan iketlung bagiꞌ et dagat negmendyaring duguꞌ. 9 Ating iketlung bagiꞌ et sunuʼt dagat, atin nemematey, bekeꞌ neusibaꞌ ating iketlung sesekatang kapal letew et pengdagat.

10 Tinepiyugan et iketlung dereakan et Empuꞌ kenyeng tiup-tiup. Indyari sembatung kelang bituen, neng megdedleg ne samat pelyatut mawaꞌ dut langit na neregdag dut iketlung bagiꞌ et mengeꞌ danum bekeꞌ mengeꞌ buwal. 11 Itueng bituen ne atin pegngeranan et “Kepeit-peitan.” Angkan iketlung bagiꞌ et mengeꞌ danum pumeit, indyari mekeldam neng mengeꞌ taaw nemematey ganang nemekeinum et itueng danum sabab mepeit banar.

12 Tinepiyugan gasi et ikeepat neng dereakan et Empuꞌ kenyeng tiup-tiup, angkan iketlung bagiꞌ et eldew, bulan, bekeꞌ mengeꞌ bituen neusibaꞌ, liminingeb. Ating iketlung bagiꞌ et eldew neugaran et binyar, megdemikian sampay iketlung bagiꞌ et gebi. 13 Sasat pegseseyekan ku ating mengeꞌ ginis, nekingeg ku ating mebasag ne beres et sembatung kulinsamaꞌ neng meglelpad dut lelengew. Kwan ye, “Keingasiꞌ! Keingasiꞌ! Keingasiꞌ et mengeꞌ meglelegdeng dut timbew et dunyaꞌ, sabab et kelang ketiksaan na megderateng pegketbes et mengeꞌ beres et telung tiup-tiup na mekabiꞌ ne tepiyugan et ibang telung mengeꞌ dereakan et Empuꞌ.”

9

Ating Ikelima neng Tiup-tiup Megbibit et Unang Ketiksaan

1 Ating pengibuten neng dereakan et Empuꞌ tinepiyugan ye kenyeng tiup-tiup. Indyari nebiriꞌ ku sembatung bituen ne neregdag dut dunyaꞌ mawaꞌ dut langit. Binggey dut bituen ating kunsiꞌ et Abis* i Seytan, ingin bersen, Narkaꞌ. 2 Ganang neukaban ye ne ating Abis, diminibuwat ating mekapal na tabuk kwan mu lang mewanan eset keꞌkelang depugan. Sabab et tabuk, liminingeb ating eldew bekeꞌ ating langit.

3 Indyari mawaꞌ dut tabuk liminiwan mekapal neng kumetumban surung pelugtaꞌ ne binggeyan et kependeyan na sumeged samat mengeꞌ bengkenawa. 4 Sinugid kedye na endey pesekitan mengeꞌ beririꞌ bekeꞌ mengeꞌ luluwaken etawa puuʼt kayu et dunyaꞌ, segwaꞌ sebarang mengeꞌ taaw na kaya tendaꞌ et Empuꞌ dut kedyeng mengeꞌ peges. 5 Kaya binggeyan dye et basag na mengimatey et mengeꞌ taaw, segwaꞌ peliyutan dye lang, seked limang bulan. Pasal et pegpeliyut et itue e, bisa ye samat meresanan et sembatung taaw neng sineged et bengkenawa. 6 Dut timpu na atin, tulusen et mengeꞌ taaw kemeteyan segwaꞌ diki dye mebiyanan. Pegayen dye teyen matey ne segwaꞌ kemeteyan diki meinabu dut kedye.

7 Ating mengeꞌ kumetumban kebibiriꞌ mu samat mengeꞌ kuraꞌ neng panyap pesurung dut peggira. Dut kedyeng ulu pesesepuyuꞌ kwan mu lang kuruna neng bulawan in, bekeꞌ neng kedyeng mengeꞌ rupa samat mengeꞌ taaw. 8 Kedyeng buek samat buek et libun, bekeꞌ kedyeng nipen samat nipen et leon. 9 Maya sisiꞌ dye set debdeb samat besiꞌ neng tetaming et debdeb. Bekeꞌ dereweswes et kedyeng elad samat reregasa et mekeldam neng mengeꞌ kuraꞌ, bekeꞌ samat mekansang ne mengeꞌ kariton et gira neng pesusurung metikas dut peggira. 10 Maya mengeꞌ ipus dye bekeꞌ seged samat mengeꞌ bengkenawa in, bekeꞌ maya kependeyan dye na meniksaꞌ set mengeꞌ taaw seked limang bulan. 11 Ating surutan et mengeꞌ kumetumban sembatung diwata dut Abis tiꞌ. Ingaran ye dut bebresaʼt Hebreo si Abadon, dut Griego gasi si Apolion, ingin bersen “Si Mengmiminasa”.

12 Nekelabay ne ating unang ketiksaan. Maya nega duwa megderateng.

Ating Ikeenem neng Tiup-tiup Ipebayaꞌ Ikeruwang Ketiksaan

13 Ating ikeenem neng dereakan et Empuꞌ tinepiyugan ye kenyeng tiup-tiup. Indyari nekingeg ku sengbebresan liminiwan mawaꞌ dut iged et bulawan neng ranggar na dut elepan et Empuꞌ. 14 Sinugid et itueng ikeenem na dereakan et Empuꞌ na maya tiup-tiup, kwan ye, “Pekulpasiꞌ ating epat neng dereakan na nekesiget dut iged et danumen et Euprates.” 15 Indyari pinekulpasan ating epat neng dereakan na pegpepanyap et lisag, eldew, bulan bekeꞌ teun ne itue supaya mengimatey dut iketlung bagiꞌ et ginsaʼt taaw. 16 Ating nekingeg ku neꞌ keldamen et mengeꞌ megkukuraꞌ neng kesundeluan mengeꞌ 200 laksaꞌ. 17 Ating mengeꞌ kuraꞌ bekeꞌ mengeꞌ sumesakat et itueng nebiriꞌ ku dut daken neng pebunayag samat itue e: Kedyeng taming et debdeb, atin meregang siat apuy, temteremen, bekeꞌ mekunit banar samat asupri. Ating ulu et mengeꞌ kuraꞌ samat ulu mene et leon. Bekeꞌ apuy, tabuk, bekeꞌ asupri megliwan eset babaꞌ dye. 18 Ating iketlung bagiꞌ et ginsaʼt taaw pinatey et telung damat na apuy, tabuk, bekeꞌ asupri neng megliwan dut kedyeng mengeꞌ babaꞌ. 19 Dut mengeꞌ babaꞌ dye bekeꞌ ipus et mengeꞌ kuraꞌ kedyeng kependyarian et mengeꞌ itue e. Sabab ating mengeꞌ ipus dye samat seli mene na maya ulu supaya menakit.

20 Sebarang netitinda ne mengeꞌ taaw na kaya nemematey et itueng damat, kayangga nega nemegsusun et kedyeng mengeꞌ buwat et keremut dye. Kaya lang taren negpegempuꞌ dye dut mengeꞌ seytan, etawa mengeꞌ empuꞌempuan neng bulawan, pirak, tumbaga, batu bekeꞌ kayu. Negpegempuꞌ dye eset mengeꞌ empuꞌempuan na kaya meketuun etawa mekekingeg etawa mekepanew. 21 Diki dye nega gasi nemegsusun dut kedyeng pegpatey et taaw, pegbalikmata, pekepegbeis, bekeꞌ pegtakew.

10

Ating Dereakan et Empuꞌ bekeꞌ Ating Isek-isek naꞌ Linulun neng Kesuratan

1 Pegketbes, akung si Juan, nebiriꞌ ku ating sembatu negang mekependyarian na dereakan et Empuꞌ, na nineug mawaꞌ dut langit. Peglilimunan et kunem na maya beluntung dut timbewʼt ulu ye. Kenyeng rupa samat eldew, bekeꞌ kenyeng paa samat mengeꞌ megdedleg ne usuk. 2 Maya pepekpetan ye sembatung isek-isek ne linulun neng buuk segwaꞌ megukab set keremut ye. Limbut ye kewanan neng tiked ye dut dagat bekeꞌ gibang neng tiked ye dut lugtaꞌ. 3 Indyari negey et mebasag neng bensag samat ingger et sembatung leon. Ganang negbensag ating dereakan, nekingeg ku enunul et pitung duldug. 4 Indyari ganang neres ne ating pitung duldug, isurat ku ne teyen; segwaꞌ maya nekingeg ku negberes mawaꞌ dut langit, kwan ye, “Tendaiꞌ lang baꞌ enu pinegberes et pitung duldug in, kasiꞌ isurataꞌ atin.”

5 Pegketbes ating dereakan et Empuꞌ na nebiriꞌ ku megetiyeg tiked ye sembelaꞌ dut dagat bekeꞌ sembelaꞌ dut lugtaꞌ, negpetiyeg et kewanan neng lengen ye surung dut langit. 6 Nenumpaꞌ itue dut kenye ne pebibiyag et daran-peraran, na negpependyari et langit sampay ginsaʼt sunuꞌ ye, bekeꞌ dunyaꞌ sampay ginsaʼt sunuꞌ ye, bekeꞌ dagat sampay ginsaʼt sunuꞌ ye. Sinugid et dereakan, kwan ye, “Diki ne mekedyaring ipegdiklem nega! 7 Segwaꞌ dut eldew na mekabiꞌ ne, tepiyugen et pitung dereakan et Empuꞌ kedyeng tiup-tiup, metuman keliluꞌlilung bubuwaten et Empuꞌ, samat pinegberes ye dut kenyeng mengeꞌ pinesukuan na mengeꞌ tarus tagnaꞌ tiꞌ.”

8 Kasa nega neres daken ating pengluluwaan na mawaꞌ dut langit kwan ye, “Ireꞌ, isiaꞌ ating ukab ne buuk dut kapet et ating dereakan et Empuꞌ na megtitiyeg dut dagat bekeꞌ dut lugtaꞌ in.” 9 Indyari nepekabiꞌ ku eset ating dereakan et Empuꞌ ampaꞌ na tinew ku ating isek-isek neng linulun neng buuk. Sinugid ye daken, “Isiaꞌ indyari kanaꞌ. Itue eꞌ megsem meresanan mu sasat megsesled dut beteng mu, segwaꞌ set babaꞌ mu meregmis samat deges et lebten in.” 10 Insiꞌ ku ating isek-isek ating nilulun ne buuk in dut keremut et dereakan et Empuꞌ tiꞌ, pegketbes kinaan ku ne. Segwaꞌ ganang nekaan ku ne atin in, kerasa ku meregmis mena dut babaꞌ ku, temed leyd kerasa ku megsem ne dut bituka ku tiꞌ.

11 Pegketbes, sinugid daken kwan ye, “Keilangan ke megpabar peuliꞌ pasal et abar teyeg dut Empuꞌ eset kineldamaʼt taaw, mengeꞌ bangsa, mengeꞌ bebresan, bekeꞌ mengeꞌ surutan.”

11

Ating Duwang Saksiꞌ et Empuꞌ

1 Binggeyan ye aku et sembatung binislag samat susukud in bekeꞌ sinugid ye daken, kwan, “Panew, indyari sukuraꞌ ating pegpengempuan na benwa et Empuꞌ, bekeꞌ ating sisimeyaan, bekeꞌ itungaꞌ sebarang taaw pemengempuꞌ duntin. 2 Segwaꞌ kasiꞌ sukuraꞌ ating liwan neng lewasan, sabab binggey ne atin dut mengeꞌ tawʼt diki kilala et Empuꞌ. Rumbaken dye dut mebentel ne lungsud neng Jerusalem seled 42 neng bulan. 3 Indyari begeyan kuʼt kepengdyarian ating duwa kung mengeꞌ saksiꞌ, ganang karut ga badyuꞌ sasat dye megpeabar et bebersen et Empuꞌ seled 1,260 eldew.”

4 Dye ating duwang puuʼt olibo bekeꞌ ating duwang sisiluan na megetiyeg dut elepaʼt Empuꞌ et ginsaʼt dunyaꞌ. 5 Na baꞌ sinu takuꞌ megpesakit kedye, lumiwan apuy dut babaꞌ dye. Ne atin, menepu dut kedyeng mengeꞌ kebanta. Kwantin ipengimatey dut sebarang kunuꞌ pesakit kedye. 6 Na itueng duwang taaw e maya basag menengleb et langit, supaya diki ne dumlek pegdatek timpu dye ne megpebunayag et bebresen et Empuꞌ. Maya gasi basag dye na danum memelyu et duguꞌ bekeꞌ mekedyaring pesekitan dye dunyaꞌ et ginsan neng ginis et damat seked dut gaay dye.

7 Pegketbes et pegpesebanar dye, lumukub dut kedye ating meraat neng setwaꞌ mawaꞌ dut Abis, sabab et atin memegatu bekeꞌ nengindaag seked matey dye. 8 Meglengsayan kedyeng mengeꞌ bangkay dut mengeꞌ dalan et kelang lungsud, na baꞌ embe dun rinansang ating Begerar dye. Na mesewran dut taaw na pegtingkagen sama et Sodoma bekeꞌ Egipto. 9 Set seled telu tengaꞌ neng eldew kedyeng bangkay pegsiyekan et mengeꞌ taaw mawaꞌ dut iba-ibang tutusan, pengkatan, bebresan, bekeꞌ bangsa. Na diki dye tugutan na ilbeng. 10 Seyek-seyekan et ginsaʼt mengeꞌ taaw atueʼt dunyaꞌ na maya keksanan, bekeꞌ meglami-lami dye sampay mibit dye et mengeꞌ bebgey sabab patey ne itueng duwang tarus na itue eꞌ nenusa et mengeꞌ taaw na pebibiyag atueʼt dunyaꞌ na itue e. 11 Segwaꞌ pegketbes et telu tengaꞌ neng eldew, ating duwang saksiꞌ et Empuꞌ binggeyan dye peuliꞌ et ginawa et biyag mawaꞌ dut Empuꞌ, sampay nemeketiyeg dye. Inirebutan et takut sebarang mengeꞌ nemekebiriꞌ kedye in. 12 Pegketbes nekingeg et ating duwang saksiꞌ et Empuꞌ sembatung mebasag neng beres mawaꞌ dut langit, na negsugid, “Peribuwat kew aniꞌ e!” Indyari neperibuwat dye dut langit megibut mengeꞌ kunem, sasat pegseseyekan dye et mengeꞌ kebanta dye. 13 Atin nega neng lisag na atin, yuminegyeg et mebasag, sampay ikesempulung bagiꞌ et lungsud neugbaꞌ. Pitung ribu na mengeꞌ taaw nemematey dut yegyeg na atin. Indyari sebarang kaya nemematey neglebi-lebi takut dye, angkan binantug dye Empuꞌ dut langit.

14 Netuman ne ating ikeruwang ketiksaan, bekeꞌ ating iketlung ketiksaan dumateng diki ne mekwit.

Ating Ikepitung Tiup-tiup

15 Tinepiyugan et ikepitung dereakan et Empuꞌ kenyeng tiup-tiup, indyari maya mebasag neng pengluluwaan mawaꞌ dut langit na negberes, kwan,

“Ginsaʼt taaw atueʼt dunyaꞌ negmendyaring sakup dut pengmilik et Empuꞌ tyu, bekeꞌ kenyeng piniliꞌ na si Jesus Kristo, sampay megmilik Empuꞌ et daran-peraran.”

16 Pegketbes ating duwangpuluꞌ epat neng megurang ne negearung dut mengeꞌ metaas na eerungan dut elepaʼt Empuꞌ, nepedpaꞌ bekeꞌ nemengempuꞌ dut Kenye.

17 Indyari negberes et kwantin, kwan dye,

“Negpeselamat kay dimu Begerar neng Empuꞌ neng mekepengdyarian dut ginsan, tiban, bekeꞌ neketalib, sabab kineradya mu dimung kewasang kependyarian apang negtihad ke na megmilik.

18 Nemengiseg ating mengeꞌ bangsa, bekeꞌ diminateng dimung kutuk.

Diminateng ne gasi ating timpu et pegukum mu dut mengeꞌ patey,

bekeꞌ pasal pegbegey mu et ganti dut mengeꞌ tarus neng megsukuꞌ dimu,

bekeꞌ dut mengeꞌ mengengandel mu bekeꞌ dye in meguntabiꞌ dut ingaran mu, miskin etawa deyahang mengeꞌ taaw.

Bekeꞌ timpu ne mebinasa et mengeꞌ megpeminasa et dunyaꞌ.”

19 Pegketbes et itue e, neukaban ating pengempuan na benwa et Empuꞌ na dut langit, bekeꞌ dut seled et pengempuan neng benwa na itue e, nebiriꞌ ku ating beul et pinegsulutan. Indyari megtuy kiminilat sampay gibek, bekeꞌ liminelegublub mene duldug. Nekingeg ating mebasag na gibek neng yegyeg bekeꞌ diminlek et kelaꞌ neng danum naꞌ yelo.

12

Ating Libun bekeꞌ Ating Beluguen

1 Sembatung kelaꞌ bekeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ nemantang dut langit, sembatung libun negimara et eldew, sampay bulan pegeelbutan et tiked ye, bekeꞌ dut ulu ye maya kuruna neng sempuluꞌ duwa neng mengeꞌ bituen. 2 Ating libun pegteterman et beteng bekeꞌ mekabiꞌ ne mengganak, angkan ya megbariꞌ ne et sakit. 3 Indyari sembatu gasing tendaꞌ nemantang dut langit; sembatung abuʼt deklaꞌ et beluguen na meregang na maya pitung ulu bekeꞌ sembatung tanduk bekeꞌ pitung kuruna eset mengeꞌ ulu ye. 4 Kinerihid et ipus ye ating iketlung bagi et mengeꞌ bituen dut langit ampaꞌ ne tinimbag dut dunyaꞌ. Indyari ating beluguen timinyeg dut elepan et ating libun neng mekabiꞌ ne mengganak, apang mesangab ye yegang et libun ganang pegliwan atin. 5 Indyari pinegyegang ye sembatung lelaki na milikan ye ginsaʼt bangsa sukup penggewman, samat usalen ye sungkud neng besiꞌ apang pesakup dye. Bekeꞌ ating yegang inagew peribuwat dut Empuꞌ bekeꞌ dut kenyeng metaas na eerungan. 6 Indyari ating libun nelegyu surung dut kelnangan na pinanyap lagi et Empuꞌ kenye, na dun ya timuruen seled 1,260 neng eldew.

7 Indyari maya gira dut langit. Na ating pegibuten et mengeꞌ dereakan et Empuꞌ, si Mikel, bekeꞌ kenyeng mengeꞌ dereakan, mengatu dut ating beluguen. Indyari giminanti ating beluguen bekeꞌ kenyeng mengeꞌ dereakan gasi. 8 Segwaꞌ kurang basag et beluguen. Indyari neugaran dye et lelegdengan dut langit. 9 Indyari ating abuʼt deklaꞌ et beluguen dinegdag pebaba, ating pinekemegurang ne seli na pegtingkagen et Diyablo, etawa si Seytan. Na ya pengrunding et ginsaʼt taaw atueʼt dunyaꞌ. Dinegdag ya dut dunyaꞌ, bekeꞌ iba-iba et kenyeng mengeꞌ diwata.

10 Indyari nekingeg ku sembatung mebasag ne beres mawaꞌ dut langit, kwan ye,

“Tiban netuman et Empuꞌ kepuwasan et mengeꞌ taaw. Diminateng ne kenyeng kewasa bekeꞌ ating pengmilik et Empuꞌ tyu, sampay pinebiriꞌ et kenyeng Kristo kepengdyarian ye. Dinegdag ne si Seytan, ating menginginaksir, sabab ya menenaksir dut mengeꞌ kityung ketipusdan dut elepaʼt Empuꞌ tyu eldew bekeꞌ gebi. 11 Nemengindaag mengeꞌ ketipusdan tyu dut kenye sabab dut duguꞌ et Bibili, bekeꞌ sabab dut keberbenaran et kedyeng pesebanar. Kaya iningin dye kedyeng diri et lebi, misan ne dye matey. 12 Angkansa meglami kew, ikew na langit bekeꞌ kemyu na meglelegdeng esentin. Segwaꞌ keingasiꞌingasiꞌ ginsaʼt taaw dut lugtaꞌ bekeꞌ dagat, sabab ating si Seytan nineug ne set dimyu. Kelaꞌ banar iseg ye sabab sewd ye diki ne mekwit penewnan ye.”

13 Ganang nebiriꞌ et beluguen na ya dinegdag dut dunyaꞌ ne, inapas ye ating libun na nengganak et yegang ne lelaki. 14 Segwaꞌ ating libun binggeyan et duwang elad et kelang kulinsamaꞌ, supaya kelpad ya surung dut kelnangan neng lelegdengan na pinanyap lagi kenye. Telung teun tengaꞌ ne ya timuruen duntin supaya diki ya mapet et ating seli. 15 Angkan mawaꞌ dut kenyeng babaꞌ, nenupra ating seli et danum sama meneʼt liyud supaya mebagus ating libun dut mebasag na burbur et itue e. 16 Segwaꞌ tinebangan et dunyaꞌ ating libun. Nukaꞌ atin indyari sinigrup ye ating danum neng sinupra et beluguen in. 17 Sabab et itue e, napuy et iseg ating beluguen atu dut libun, angkan siminurung ya supaya giraen sebarang ibang keyegangan et libun. Atin ginsan dye ne megsunud dut ketehagan et Empuꞌ bekeꞌ daran mebentel dut pesebanar i Jesus. 18 Indyari ating beluguen timinyeg dut deplakan et dagat.

13

Ating Setwaꞌ i Seytan Mawaꞌ dut Dagat

1 Pegketbes nebiriꞌ ku na liminiwan dut dagat sembatung setwaꞌ. Maya sempulung tanduk ye bekeꞌ pitung ulu ye. Ginsaʼt sempulung tanduk ye tupaꞌ et kuruna, bekeꞌ ginsaʼt ulu ye tupaꞌ et ingaran neng mekebusung dut Empuꞌ. 2 Ating nebiriꞌ ku neng setwaꞌ, antang ye samat leopardo in, segwaꞌ maya mengeꞌ paa ye samat paa et oso bekeꞌ babaꞌ ye samat babaꞌ mene et leon. Indyari binggey et beluguen dut setwaꞌ neng kenyeng keseg, kenyeng metaas na eerungan bekeꞌ kelang kepengdyarian ye. 3 Ating sembatung ulu et setwaꞌ in maya samat mawaꞌ netewanan in na mekedyari ne ikepatey ye, segwaꞌ negnunga nega itue. Angkan ginsaʼt taaw atueʼt dunyaꞌ nemegliluꞌ sampay siminunud ne dut ating setwaꞌ. 4 Pinengempuꞌ et ginsaʼt mengeꞌ taaw ating beluguen sabab binggeyan ye kenyeng kepengdyarian dut setwaꞌ. Megdemikian sampay ating setwaꞌ pinengempuꞌ dye gasi bekeꞌ nemengingkut, kwan dye, “Sinu kepatus itueng setwaꞌ? Sinu keatu kenye?”

5 Ating setwaꞌ binggeyan gasi et ketugutan supaya meres et keebbuhan, sampay memusung nega bekeꞌ degmiten ye kenyeng kepengdyarian na memeriharaꞌ seled epat neng puluꞌ duwang bulan. 6 Pegdegmiten ye kenyeng babaꞌ supaya memusung dut Empuꞌ, sampay bulilien kenyeng ingaran, kenyeng lelegdengan sampay mengeꞌ ating meglelegdeng dut langit tiꞌ. 7 Binggeyan ya et basag na giraen ating mengeꞌ puspus metignaꞌ neng mengeꞌ taaw sampay deagen ye dye. Binggeyan gasi ya et kepengmilikan dut ginsaʼt pengkatan, tutusan, beres bekeꞌ bangsa. 8 Ginsaʼt meglelegdeng dut dunyaꞌ, atin mengempuꞌ dut setwaꞌ, ginsaʼt kedyeng ingaran na diki nekesurat tihad nega dut pegpendyari et sengkelingkepaʼt lungsud dut buuk et biyag et Bibili neng pinatey. 9 Sebarang maya ipengingeg, atin kumingeg. 10 Baꞌ sinu-sinu kesesewran kesurung dut pirisu, dut pirisu surungan ye. Sebarang meimatey et keterman, ya mepatey et keterman. Itueng mengeꞌ ginis mengeilangan et kepenggeran bekeꞌ kebentelan et ginsaʼt mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ.

Ating Setwaꞌ i Seytan Liminiwan Mawaꞌ dut Dunyaꞌ

11 Pegketbes et itue e, nebiriꞌ ku sembatu gasing setwaꞌ na liminiwan mawaꞌ dut dunyaꞌ. Maya duwang tanduk ye samat tanduk et Bibili, segwaꞌ baꞌ meres in samat beluguen. 12 Pegdegmiten ye ginsaʼt ating kepegmilik et unang setwaꞌ in dut elepan ye, sampay nepengempuꞌ ye sengkedunyaan bekeꞌ ginsaʼt meglelegdeng atue e set unang setwaꞌ in neng netewanan na ikeepatey segwaꞌ negulinan. 13 Bekeꞌ negpebiriꞌ ya et deklaꞌ bekeꞌ keliluꞌliluꞌ na tendaꞌ, misan apuy ipepebayaꞌ ye dut dunyaꞌ mawaꞌ dut langit na biringbiriꞌ et mengeꞌ taaw. 14 Sabab et mengeꞌ keliluꞌliluꞌ neng binwat et kepengdyarian na binggey kenye sabab lang dut unang setwaꞌ, neekalan ye sebarang meglelegdeng dut timbew et dunyaꞌ. Tinehagan ye ne megpetiyeg et sembatung empuꞌempuan na dagbes et unang setwaꞌ bilang kebentugan et unang setwaꞌ neng netewanan et keterman segwaꞌ negulinan. 15 Binggeyan ya et kepengdyarian na begeyan et ginawa dut empuꞌempuan et unang setwaꞌ in supaya kebres, sampay ginsaʼt megmendiꞌ mengempuꞌ dut itueng empuꞌempuan na dagbes et unang setwaꞌ, atin peteyen. 16 Peglegesen et ikeruwang setwaꞌ gasi ginsaʼt taaw, merinek bekeꞌ dekeraꞌ, mentiriꞌ bekeꞌ miskin, mesingkayaꞌ bekeꞌ uripen, tumerima et marka dut kedyeng kewanan neng keremut etawa dut kedyeng peges. 17 Angkansa kaya sinu keelen etawa peelen selyu ga lang maya marka ye, neng ingaran et ating setwaꞌ, etawa ating numiru et kenyeng ingaran.

18 Itue subaliꞌ maya kesewran. Sebarang mekesewd banar mekedyari keretiꞌ et ating igum-igum et marka neng numiru et ating setwaꞌ, sabab atin ingaran gasi et taaw. Ating marka neng numiru ye 666.

14

Ating Bibili bekeꞌ ating 144,000 Taaw Nebawiꞌ et Empuꞌ

1 Pegketbes nenier ku, indyari nebiriꞌ ku dut entek ku ating Bibili et Empuꞌ megetiyeg dut Bukid et Sion. Megiibut ating 144,000 taaw na dut kedyeng peges nekesurat kenyeng ingaran bekeꞌ ating ingaran et kenyeng Empuꞌ Amaꞌ. 2 Indyari nekingeg ku sembatung beres mawaꞌ dut langit samat reregayas et kelang liyud bekeꞌ enunur et duldug. Ating pengluluwaan samat beres et mekeldam na mengeꞌ mengudlungan mememebres et mengeꞌ kudlungan. 3 Memegkanta dye et sembatung bagung kanta dut elepan et metaas na eerungan, bekeꞌ dut elepan et ating epat neng pinendyari na biyagan bekeꞌ ating mengeꞌ megurang. Kaya neng mekesewd itueng kanta selyu ating 144,000 taaw neng nebawiꞌ mawaꞌ dut sengkedunyaan. 4 Itue e, mengeꞌ kelelekian na diki nerekian et mengeꞌ kelilibunan, sabab neperaran dye melnis kedyeng diri. Megibut dye dut Bibili misan embe tenaan ye. Dye in binawiꞌ mawaꞌ dut mengeꞌ taaw bekeꞌ sinimayaꞌ dut Empuꞌ bekeꞌ dut Bibili bilang unang buaꞌ. 5 Diki dye nengembut daran-peraran; kaya bulili kedye.

Ating Telung Dereakan et Empuꞌ

6 Indyari nebiriꞌ ku sembatung dereakan gasi na megelpad dut lelengew, maya ye ating Menungang Abar na kaya keskeran teyeg dut Empuꞌ. Pegpeabar ye dut sebarang meglelegdeng dut dunyaꞌ, dut ginsaʼt bangsa, tutusan, bebresan bekeꞌ ketaawan.* 7 Indyari negberes et mebasag, kwan ye, “Metakut kew dut Empuꞌ sampay bentugen myu ya, sabab ating timpu et kenyeng pengukum dumateng ne. Deyewaꞌ myu na ya negpendyari et langit, dunyaꞌ, dagat, bekeꞌ ating mengeꞌ buwal.”

8 Indyari sembatung dereakan gasi nepesunud, kwan ye, “Neregdag! Neregdag ne ating lungsud ngeranen Bantug na Babilonia, na negpeinum dut ginsaʼt mengeꞌ bangsa et mekeagit-agit na inumen et pekebeis.”

9 Indyari sembatung dereakan gasi nepesunud kedye negberes et mebasag, kwan ye, “Baꞌ sinu mengempuꞌ dut setwaꞌ sampay dut kenyeng empuꞌempuan, bekeꞌ tumerima et kenyeng marka dut peges etawa dut keremut, 10 megdemikian, ya keinum et inumen et iseg et Empuꞌ, na meiseg neng inumen na ibuak dut sawan et kutuk et Empuꞌ. Peliyutan ya dut meglelabun ne asupri dut elepan et mengeꞌ puspus neng dereakan et Empuꞌ bekeꞌ Bibili. 11 Ating tabuk neng peniksaꞌ kedye, atin sumipwat daran-peraran. Kaya terna eldew etawa gebi dut sebarang pemengempuꞌ dut setwaꞌ bekeꞌ dut kenyeng empuꞌempuan in, etawa dut sebarang timinerima et marka et kenyeng ingaran.”

12 Angkansa keilangan et pegsandal na mekwit et sebarang mengengandel neng megsunud dut ketehagan et Empuꞌ, bekeꞌ daran nepebentel dut ki Jesus.

13 Indyari nekingeg ku sembatung luluwaan mawaꞌ dut langit kwan, “Isurataꞌ: Mesukud sebarang patey na natey sabab lang dut Begerar tiharan tiban.” “Eꞌ,” kwan et Empung Nakem, “Kepeternan dye net pegkeradya, sabab kedyeng mengeꞌ menungang buwat mibut ne kedye.”

Ating Pegkeyg et Empuꞌ dut Dunyaꞌ et mengeꞌ Taaw na Diki Mengandel

14 Nebiriꞌ ku esentin sembatung meputiꞌ ne kunem, bekeꞌ maya megearung set kunem in samat sembatung “Yegang et Taaw”†. Maya kuruna ne bulawan dut ulu ye bekeꞌ metarem neng gapas eset keremut ye. 15 Indyari sembatu gasing dereakan et Empuꞌ liminiwan dut pengempuan ne benwa na neningkag et mebasag dut kenye na megearung dut kunem tiꞌ, kwan ye, “Isiaꞌ gapas mu ampaꞌ ke ne menggapas, sabab et timpu et pegkeyg diminateng ne, lutuꞌ na tiban pegkeygen et ginsaʼt taaw in dut sengkedunyaan.” 16 Angkansa ya na megearung dut kunem tiꞌ, ikinawit ye kenyeng gapas dut dunyaꞌ. Indyari, negapas ating gegepasan dut dunyaꞌ.

17 Iba gasing dereakan et Empuꞌ liminiwan dut pengempuan neng benwa dut langit, megdemikian kenye maya gasi metarem neng gapas. 18 Maya nega iba gasing dereakan et Empuꞌ, na pinesukuꞌ kenye apuy mawaꞌ dut sisimeyaan. Na ya negberes et mebasag dut kenye na megekpet et metarem neng gapas, kwan ye, “Usalaꞌ dimung metarem na gapas in indyari gepasaꞌ mengeꞌ ubas et dunyaꞌ dut puun ye, sabab mengeꞌ ubas in inug ne.” 19 Indyari ating dereakan et Empuꞌ kinawit ye kenyeng gapas dut dunyaꞌ, timinireng ginsaʼt ubas ampaꞌ ne dinegdag dut kelang rurupisan, na atin kutuk et Empuꞌ. 20 Pineglebut-lebutan dye ating ubas dut rurupisan na dut liwan et lungsud. Indyari duguꞌ liminiwan dut atin ne rurupisan, siminipwat samat usa-usa seked peliyeg et kelang taaw rarem ye bekeꞌ liyuran ye mengeꞌ duwang gatus neng kilometro.

15

Pitung Dereakan et Empuꞌ na Maya Pitung Damat Ye

1 Nebiriꞌ ku dut langit maya iba gasing kelaꞌ bekeꞌ keliluꞌlilung tendaꞌ, na pitung dereakan et Empuꞌ na maya bibit et pitung emuring damat. Emuri sabab dut kedye ating kedyukupan et kutuk et Empuꞌ. 2 Indyari nebiriꞌ ku samat dagat na sereming neng kristal, lamud et apuy. Bekeꞌ nebiriꞌ ku maya petitiyeg set deplakan et dagat sebarang nemengindaag dut setwaꞌ bekeꞌ dut empuꞌempuan, sampay dut numiru et kenyeng ingaran in. Pegegekpetan dye mengeꞌ kudlungan neng binggey kedye et Empuꞌ. 3 Bekeꞌ nemegkanta et kekentaan i Moises neng uripen et Empuꞌ bekeꞌ kekentaan et Bibili, kwan dye,

“Kelaꞌ bekeꞌ keliluꞌlilung mengeꞌ buwat mu.

Empung Begerar neng mekewasa,

metignaꞌ bekeꞌ kebenaran dimung mengeꞌ arat,

surutan et ginsang penewnan.

4 Sinu takuꞌ na diki tumakut dimu, Begerar,

bekeꞌ diki megbantug et dimung ingaran?

Sabab ikew lang ating puspus metignaꞌ.

Ginsaʼt bangsa atin mekabiꞌ

bekeꞌ mengempuꞌ set elepan mu.

Sabab pasal et buwat mu, na metignaꞌ atin nebiriꞌ dye.”

5 Pegketbes et itue e, nebiriꞌ ku na neukaban ating Templo neng pengempuan na benwa dut langit, bekeꞌ dut seled ye na atin ne Tetluan et Pinegsulutan et Empuꞌ.* 6 Liminiwan dut pengempuan na benwa atin ating pitung dereakan et Empuꞌ na megbibibit et pitung damat in. Nekepebedyuan dye et melnis bekeꞌ megseru na kumut, bekeꞌ maya bulawan neng pebebedbed set debdeb. 7 Indyari maya sembatu dut epat neng pinendyari na biyagan nenggey et pitung mangkuk et bulawan na baha et kutuk et Empuꞌ na pebibiyag et daran-peraran. 8 Ating pengempuan na benwa benwa nebehanan et tabuk neng mawaꞌ dut bebentugan bekeꞌ kekewasaan et Empuꞌ. Bekeꞌ kaya misan sembatu na kesled dut pengempuan na benwa seked et ketimpusan et ating pitung damat na bibit et pitung mengeꞌ dereakan et Empuꞌ.

16

Ating Pitung Kewaliꞌ et Kutuk et Empuꞌ

1 Indyari nekingeg ku sembatung mebasag na luluwaan mawaꞌ dut pengempuan na benwa na negsugid dut ating pitung mengeꞌ dereakan et Empuꞌ, “Sumurung kew, ibuakaꞌ myu ating pitung kelang kewaliꞌ na kutuk et Empuꞌ dut dunyaꞌ.” 2 Indyari ating unang dereakan et Empuꞌ, siminurung ampaꞌ ye binuak kenyeng kewaliꞌ dut dunyaꞌ, angkan mengeꞌ taaw nekerasa et keriꞌridiꞌ bekeꞌ irab neng mengeꞌ pured sebarang maya marka neng ingaran et ating setwaꞌ bekeꞌ nengempuꞌ et kenyeng empuꞌempuan in. 3 Ating ikeruwang dereakan et Empuꞌ binuak ye kenyeng kewaliꞌ dut dagat, angkan negmendyaring samat duguꞌ et patey na taaw, bekeꞌ ginsaʼt pebibiyag dut dagat nemematey. 4 Ating pengetlung dereakan et Empuꞌ binuakan ye et mengeꞌ kewaliꞌ ye dut mengeꞌ danum, bekeꞌ mengeꞌ buwal et danum, angkan negmendyaring duguꞌ. 5 Pegketbes nekingeg ku ating dereakan et Empuꞌ neng pinesukuan et danum, negberes dut Empuꞌ, kwan ye,

“Mepatut ke dut dimung pegukum, ikew pebibiyag tiban sampay neketalib, bekeꞌ sembatung puspus na metignaꞌ, sabab neretunan mu net ukuman mu set kedye. 6 Sabab pineturuꞌ dye duguꞌ et mengeꞌ mengengandel mu ne mengeꞌ taaw bekeꞌ mengeꞌ tarus mu, angkansa binggeyan mu dye et duguꞌ na inumen. Itue sugat dut kedyeng meraat na keradya.” 7 Indyari nekingeg ku luluwaan teyeg et ating sisimeyaan siminambag, kwan ye,

“Empung Begerar neng mekewasa, kebenaran bekeꞌ metignaꞌ dimung ukuman bekeꞌ kutuk na sugat kedye!”

8 Ating ikeepat ne dereakan et Empuꞌ binuakan ye et kenyeng kewaliꞌ dut eldew, angkan ating eldew binggeyan et basag supaya metutung et apuy mengeꞌ taaw. 9 Sabab et lened et init et apuy netutung mengeꞌ taaw angkan sinuknaan dye Empuꞌ nekebayaꞌ et itueng mengeꞌ damat, sampay diki dye negsusun bekeꞌ nemantug kenye.

10 Ating ikelimang dereakan et Empuꞌ binuakan ye kenyeng kewaliꞌ dut metaas na eerungan et setwaꞌ, angkansa liminingeb kenyeng pengmilikan. Sabab et atin neng keliyutan kinagat et taaw dilaꞌ dye. 11 Indyari sinuknaan dye Empuꞌ et langit, sabab et irab neng pured neng nerasa dye segwaꞌ diki dye nega negsusun dut kedyeng mengeꞌ pinemuwat.

12 Ating ikeenem neng dereakan et Empuꞌ binuakan ye et kenyeng kewaliꞌ dut kelang danumen et Euprates, angkan ating danumen nati, supaya lang mepanyap bebyaan et mengeꞌ surutan mawaꞌ dut sebangan. 13 Indyari nebiriꞌ ku telung mereraat neng nakem na kebibiriꞌ ku samat mene mengeꞌ baak in, nemengliwan dut mengeꞌ babaꞌ et tendayag neng beluguen, bekeꞌ liminiwan dut babaꞌ et setwaꞌ, sampay dut babaꞌ et meembut na tarus. 14 Dye in mengeꞌ dereakan i Seytan na memuwat et keliluꞌlilung tendaꞌ, sampay mengangey dye et mengeꞌ surutan et sengkedunyaan, supaya timungen ye dye supaya pekigira pegdateng ating kelang eldew et Empung Mekewasa. 15 Sinugid i Jesus, kwan ye, “Na, dumateng ku samat menenakew! Mesukud sebarang memegetiyeg daran bekeꞌ pegbibiten ye daran kenyeng badyuꞌ, supaya diki ya manew et lebas bekeꞌ melebayan et kelelewan.”

16 Pegketbes et itue e, pinenimung et mengeꞌ dereakan i Seytan ginsaʼt mengeꞌ surutan dut kelang silpaꞌ ne atin dut beres et Hebreo, pegngeranen et Armagedon.

17 Ating ikepitung dereakan et Empuꞌ binuakan ye et kenyeng kewaliꞌ dut lelengew, indyari liminiwan dut pengempuan na benwa sembatung mebasag na beres mawaꞌ dut metaas na eerungan na negsugid kwan, “Netuman ne!” 18 Kaya lang enu-enu megtuy lang kiminilat, megerudud, diminuldug, sampay yiminegyeg et mebasag. Kaya lang kesiring et atin neng yegyeg tihad nega et pinendyari taaw atueʼt dunyaꞌ. Kelaꞌ banar atin neng yegyeg. 19 Indyari ating kelang lungsud netahak et telung bagiꞌ, bekeꞌ ginsan et mengeꞌ lungsud et mengeꞌ bangsa netulbuꞌ. Nerendeman et Empuꞌ ating lungsud neng Babilonia na kelaꞌ. Indyari, binggey ye atue e sawan na baha et alak neng meiseg na kutuk et Empuꞌ. 20 Ginsaʼt pulew neugad ne bekeꞌ mengeꞌ bukid diki ne mebiyanan. 21 Mawaꞌ dut lelengew neregdag mengeꞌ derekerang mektul neng delek na yelo. Megtimbang et limangpulung kilo na atin nereregdag dut mengeꞌ taaw. Sabab et atin neng mekeirabut na damat et mektul na delek, sinuknaan dye et Empuꞌ.

17

Ating Libun neng Mengbebeis bekeꞌ ating Setwaꞌ

1 Sembatu na dut pitung mengeꞌ dereakan et Empuꞌ neng maya pitung kewaliꞌ nepekabiꞌ ampaꞌ negsugid daken, kwan ye, “Aniꞌ ke, ipebiriꞌ ku dimu ating pengdusa et ating kelang lungsud, neng megearung dut kineldamaʼt danumen, antangan ye samat mengbebeis banar neng libun. 2 Pebebayaꞌ kenye ating mengeꞌ surutan et dunyaꞌ, kenyeng pekikibeis kenye. Bekeꞌ nelenguan et alak et kenyeng pekikibeis et ginsaʼt taaw et dunyaꞌ.”

3 Indyari aku dimpelan et Empung Nakem, angkansa pinesurung aku et dereakan et Empuꞌ dut kelnangan. Duntin nebiriꞌ ku sembatung libun na megsesakat dut meregang neng setwaꞌ na nesemutan et mengeꞌ ingaran et mekebusung et Empuꞌ. Na maya pitung ulu bekeꞌ sempulung tanduk. 4 Ating libun neimaraan et melunew bekeꞌ merugu, megseru gasi sabab et bulawan, mergaꞌ neng mengeꞌ batu bekeꞌ mengeꞌ buligaꞌ. Maya pegekpetan ye sawan na bulawan dut keremut ye, baha et mengeꞌ ginis neng mereraat na nepri ye et kenyeng pegkebeis. 5 Nekesurat dut kenyeng peges itueng keeawam na ngaran, kwan, “Keliluꞌliluꞌ ating bantug na lungsud et Babilonia, Induꞌ et mengeꞌ pegbeis-beis bekeꞌ ginsaʼt kerupangan et mengeꞌ tawʼt dunyaꞌ.” 6 Nebiriꞌ ku ating libun nelenguan et duguꞌ et mengeꞌ mengengandel neng taaw, duguꞌ et sebarang mengandel et pesebanar ki Jesus. Ganang nebiriꞌ ku ya, neliluꞌ ku et kelaꞌ.

7 Indyari negberes ating dereakan et Empuꞌ daken, kwan ye, “Manu neliluꞌ ke? Na iperetiꞌ ku dimu sarat et ating libun bekeꞌ ating setwaꞌ neng pegsesekatan ye, ne maya pitung ulu bekeꞌ sempulung tanduk ye. 8 Ating nebiriꞌ mu ne setwaꞌ, negbiyag nekeuna, segwaꞌ kaya ne tiban, lumiwan nega itue e peuliꞌ mawaꞌ dut ating Abis pesurung dut kenyeng kebinesanan. Megliluꞌliluꞌ ating mengeꞌ taaw peglegdengan dut dunyaꞌ na kaya lang nesurat ingaran dye dut buuk et biyag tihad nega dut pegpendyari et dunyaꞌ baꞌ mebiriꞌ dye ating setwaꞌ, sabab sene tiꞌ biyag, tiban kaya ne, segwaꞌ lumiwan nega peuliꞌ.

9 “Keilangan atue kesesewran. Ating pitung ulu, atin ne pitung mengeꞌ bulud, na atin ne pegeerungan et ating libun. Bekeꞌ ibang retian et pitung ulu in, atin mengeꞌ pitung surutan. 10 Neregdag ne ating lima, sembatu in tatap nega, indyari sembatu in ingga peꞌ liminiwan, segwaꞌ baꞌ esen ne, diki mekwit pegsurutan ye. 11 Ating setwaꞌ sene tiꞌ itue biyag, temed tiban kaya ne, atin ne pengwalung surutan. Kebayaꞌ dut ating pitu na surutan temed sumurung ya dut kebinesanan nega.

12 “Ating sempulung tanduk neng nebiriꞌ mu, atin sempulung mengeꞌ surutan na ingga peꞌ timinagnaꞌ dye mengmilik. Segwaꞌ seled seng lisag keterima dye et kepengbegbeg mepantun et surutan iba-iba et ating setwaꞌ. 13 Sembebatu lang pegpeperuen dye na atin igbey dye basag bekeꞌ pemegbeg dye dut ating setwaꞌ. 14 Giraen dye ating Bibili et Empuꞌ, segwaꞌ deagen dye et ating Bibili, sabab ya Begerar et mengeꞌ begerar, bekeꞌ Surutan et mengeꞌ surutan, bekeꞌ megiibut kenye sebarang mengeꞌ tiningkag ye, piniliꞌ ye, bekeꞌ mebentel na mengingibut.”

15 Indyari negberes ating dereakan et Empuꞌ dut daken, kwan ye, “Ating danum ne nebiriꞌ mu be embe inrungan et ating mengbebeis, atin ne mengeꞌ taaw, pengkatan, bangsa, bekeꞌ mengeꞌ bebresan et dunyaꞌ. 16 Ating setwaꞌ bekeꞌ ating sempulung tanduk neng nebiriꞌ mu, atin megiseg dut ating mengbebeis. Eriweraan dye ya seked tirengan dye ya ne lebas. Kanen dye kenyeng uned bekeꞌ tutungen dye ya dut apuy. 17 Sabab dinatun ne lagi et Empuꞌ dut seled pusuꞌ dye, supaya metuman kenyeng paru, sabab tinebangan ye na begeyan ating setwaꞌ et kewasa supaya memegbeg, seked metuman ating mengeꞌ bebresen et Empuꞌ. 18 Ating libun na nebiriꞌ mu, atin ne sikelang lungsud neng Babilonia* naꞌ megsesakup dut mengeꞌ surutan et dunyaꞌ.”

18

Ating Pegkerumbak et Babilonia

1 Pegketbes et itue e, nebiriꞌ ku sembatu gasing dereakan et Empuꞌ nineug mawaꞌ dut langit. Maya kelang kepengdyarian, bekeꞌ dunyaꞌ netingwaran et kenyeng seru. 2 Na negbensag et mebasag, kwan ye,

“Nerumbak! Nerumbak ne ating lungsud neng bantug naꞌ Babilonia, negmendyaring sembatung benwa et mengeꞌ diwata i Seytan, bekeꞌ sembatung lelegdengan et ginsaʼt mereraat neng nakem, sembatung lelegdengan et ginsaʼt mereraki bekeꞌ keridiꞌridiꞌ neng begit. 3 Sabab ginsaʼt mengeꞌ bangsa pinenglenguan mekeilu-ilu neng inumen, ating alak et kenyeng mengeꞌ pekikibeis. Ating mengeꞌ surutan et dunyaꞌ negpekibeis kenye. Bekeꞌ ating mengeꞌ mengengelen nemegmentiriꞌ sabab et kenyeng lebi-lebing kementirian.”

4 Indyari, nekingeg ku sembatu negang pengluluwaan mawaꞌ dut langit na negberes, kwan,

“Perayuꞌ kew kenye mengeꞌ taaw ku, supaya diki kew kebeꞌbayaꞌ dut kenyeng keselaan, apang diki mekerasa dimyu mengeꞌ damat ye.

5 “Sabab mapet ne et langit tinudturan et kenyeng mengeꞌ keselaan, apang diki melipatan et Empuꞌ pasal kenyeng keselaan.

6 “Ipeuliꞌ kenye sebarang binggey ye. Elikewiꞌ myu gasi et duwa sebarang binwat ye dimyu. Limbugiꞌ myu et dubli mebisa, dut kenyeng sawan.

7 “Iperesanaꞌ myu dut kenye neng keliyutan bekeꞌ kesusaan samat nerasa ye neng kebentugan bekeꞌ kementirian binggey ye dut diriꞌ ye. Sabab dut pusuꞌ ye negpeleꞌlaluꞌ ya samat kwantin, kwan ye, ‘Megearung ku ne samat sembatung dayang. Diki aku balu, bekeꞌ misan ingyan diki ku kesiyak.’

8 “Angkansa dut seled seng eldew lang dumateng dut biyag ye ating damat na itue e. Dumateng kenye kepeteyan, kerupukan bekeꞌ urap. Dektan ya et apuy sabab mekseg ating Begerar na Empuꞌ na mengukum kenye.”

9 Ating mengeꞌ surutan dut dunyaꞌ na nemegbeis bekeꞌ negkeiiba-iba ye dut meraat na kenepsuan, atin memekesiyak bekeꞌ memengrupuk ganang mepayag dye ating tabuk et apuy neng mempuꞌ kenye. 10 Tumyeg dye dut mereꞌrayuꞌ sabab et takut dye. Indyari sugiren dye, kwan dye, “Keingasiꞌ! Keingasiꞌ, ikew neng bantug na lungsud, Uy Babilonia, mekepengdyarian neng lungsud, dut seled neng lisag, diminateng ne pengukum dimu et kebinesanan!”

11 Sebarang mengeꞌ mengderagang dut dunyaꞌ, atin memenyak bekeꞌ memengrupuk pasal dut kenye, sabab kaya ne mengelen et kenyeng degangan. 12 Degangan dye ne bulawan, pirak, mergaꞌ neng mengeꞌ batu, bekeꞌ buligaꞌ, mengeꞌ piliꞌ neng tela, merurem neng tela, mengeꞌ sida, bekeꞌ meregang neng tela, ginsaʼt keginisan neng perinaꞌ na kayu, bekeꞌ ginsaʼt kegemitan neng tangu et elepante, mengeꞌ mergaꞌ neng kayu, tumbaga, besiꞌ, bekeꞌ batu neng belaniꞌ, 13 pemapa, sesambu, kemengyan, bekeꞌ mira, bekeꞌ bebenglu, alak bekeꞌ lana, timpung ne arina bekeꞌ tirigu, sapiꞌ bekeꞌ Bibili, kuraꞌ bekeꞌ mengeꞌ keritun, sampay mengeꞌ uripen, misan mengeꞌ taaw.

14 Sugiran mengeꞌ mengderagang, kwan dye, “Ating buaꞌ neng ginaay mu diki ne meisiꞌ. Ginsaʼt mengeꞌ kementirian mu bekeꞌ nunga et dagbes mu, atin nepapas ne, diki ne meperut peuliꞌ.” 15 Ating mengeꞌ mengderagang neng negdagang et mengeꞌ ginisan neng nesugid in seked nemegmentiriꞌ dye, diki dye ne pekabiꞌ, sabab takut dye ne pebiriꞌ pasal kenyeng keliyutan. Sumiyak dye rumupuk bekeꞌ memekebensag, kwan dye, 16 “Keingasiꞌ! Keingasiꞌ ating bantug na lungsud, megpepakay et menungang tela, bekeꞌ merurem na tela, bekeꞌ meregang, bekeꞌ megseru neng bulawan, bekeꞌ mergaꞌ neng mengeꞌ batu bekeꞌ buligaꞌ! 17 Dut seled seng lisag lang papas ne kwantin deklaꞌ et kementirian.”

Ginsaʼt mengeꞌ kapitan dut dagat, bekeꞌ ating ginsaʼt memenakat dut kapal, bekeꞌ menglelayag, bekeꞌ ginsaʼt pemegibiyagan dut dagat, memeniyeg ne lang dut merayuꞌ. 18 Na ganang mebiriꞌ dye ating tabuk et apuy neng mempuꞌ kenye in, sugiren dye, kwanen dye, “Maya ne be neng lungsud na mepatus dut mebantug neng lungsud ne itue e?” 19 Burnan dye et abu kedyeng ulu, sumiyak dye, rumupuk dye, bekeꞌ memenggerwak dye, kwan dye,

“Keingasiꞌ! Keingasiꞌ ating bantug na lungsud bekeꞌ kementirian ye, na tiban neseriwara seled seng lisag lang, nebungkar ne. Mengeꞌ mengderagang eset mengeꞌ kapal meperayuꞌ kenye sabab et kutuk et Empuꞌ!”

20 Sumegyaꞌ kemyu neng mengeꞌ peglegdengan dut langit, sabab et inapet ye. Sumegyaꞌ kew gasi mengeꞌ mengengandel, mengeꞌ apostol, bekeꞌ mengeꞌ tarus et Empuꞌ, sabab inukum ne ya et Empuꞌ sabab dut binwat ye dimyu!

21 Indyari, sembatung mekseg neng dereakan et Empuꞌ na nemurut et kelang batu samat deklaꞌ et sembatung kelang gilingan neng batu. Tinimbag ye atue e dut dagat. Indyari kwan ye, “Kwantin ku bungkaren ating bantug na lungsud et Babilonia, na diki ne itue e mebiriꞌ nega peuliꞌ. 22 Diki ne mekingeg dut dimu misan ingyan beres et mengeꞌ kudlungan, mengeꞌ mengungudlungan, memenulung, etawa memumudyung. Kaya ne mebiyanen dut dimu mengeꞌ biaksa dut enu-enu na keradya misan ingyan, bekeꞌ kaya ne mekingeg dut dimu et beres et gilingan. 23 Ating siluꞌ et saleng diki ne megbinyar dimu misan ingyan. Ating beres et lelaki bekeꞌ libun neng ibulun diki ne mekingeg peuliꞌ dut dimu misan ingyan. Sabab ating mengderagang mengeꞌ derekerang taaw et sengkedunyaan eset dimu. Inekalan mu ginsaʼt mengeꞌ taaw dut ginsaʼt mengeꞌ bangsa sabab et kesesewran et balikmata. 24 Dut dimu, lungsud et Babilonia, nebiyanan ating duguꞌ et mengeꞌ tarus et Empuꞌ bekeꞌ mengeꞌ mengengandel ye, bekeꞌ ginsaʼt nemematey dut timbew et sengkedunyaan.”

19

Aleluya! Kanta dut Empuꞌ

1 Pegketbes et itue e, aku neng si Juan, nekekingeg et ating mebasag na bensag samat pinegsembatung bensag et mekansang neng taaw dut langit, kwan dye,

“Aleluya!* Ating pegbebawiꞌ, kebentugan bekeꞌ kepengdyarian dut kityung Empuꞌ. 2 Sabab banar, bekeꞌ metignaꞌ kenyeng ukuman. Inukum ye ne ating bantug na mengbebeis na negperaat et taaw et sengkedunyaan sabab et kenyeng pegbeis-beis. Na neblesan et Empuꞌ ne ating pegbeis-beis pelnaꞌ eset duguꞌ et mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ.”

3 Pegketbes nemegbensag dye peuliꞌ,

“Aleluya! Indyari tabuk teyeg set Babilonia negperibuwat daran-peraran!”

4 Nepekleb ating duwangpuluꞌ epat neng mengeꞌ megurang bekeꞌ ating epat neng pinendyari na biyagan supaya nengempuꞌ dut Empuꞌ na megearung dut metaas na eerungan. Pegketbes nemegbensag dye, “Kebenaran, Deyewen tyu Empuꞌ!”

5 Indyari maya sembatung bebresen mawaꞌ dut metaas na eerungan, kwan, “Deyewaꞌ myu kityung Empuꞌ ginsaʼt kemyung mengengandel ye, kemyung mengeꞌ metakut dut kenye, mebaba etawa metaas.”

Pegkenkaan et Pegbulun et Bibili

6 Pegketbes nekekingeg ku et kelang gesew et mekansang neng mengeꞌ taaw, bekeꞌ samat gerisek et burbur et danum bekeꞌ samat enunur et duldug, na pegbebensag, kwan, “Aleluya! Sabab ating Begerar na Empuꞌ tyu neng mekepengdyarian et ginsan, atin megpemegbeg. 7 Sumeygaꞌ tyu bekeꞌ meglami-lami sampay bentugen tyu ya. Sabab dumateng ne ating pegbulun et Bibili, bekeꞌ nekepemanyap ne ating libun neng ipeesawa. 8 Menungang tela, melnuꞌ bekeꞌ melinas, linugut supaya ipepakay dut kenyeng pegelban.” Sarat et ating menungang tela, atin ne menungang buwat et mengeꞌ mengengandel et Empuꞌ.

9 Pegketbes sinugid daken et dereakan et Empuꞌ, kwan ye, “Isurataꞌ itue: ‘Mesukud ating mengeꞌ ginayat mengaan dut pegkenkaan na buwaten dut bubulunan et Bibili.’ ” Sampay isinugpun nega, kwan ye, “Itue eꞌ ating banar neng mengeꞌ beres et Empuꞌ.”

10 Angkansa nepekleb ku dut kenyeng titikeran, supaya ya pegempuen ku. Segwaꞌ sinugid ye dut daken, “Kasiꞌ pegbuwataꞌ atin! Aku tuꞌ uripen gasi neng samat dimu na kebeꞌbayaꞌ et dimung ketipusdan na megkekemkem et pesebanar i Jesus. Ating Empuꞌ atin key mesugat pengempuen mu! Banar be, dye in pesebanar pasal beberesen i Jesus ipebunayag atin pesebanar et mengeꞌ tarus et Empuꞌ tagnaꞌ tiꞌ.”

Ating Emuring Gira Atuʼt Dunyaꞌ

11 Nebiriꞌ ku ne neukaban ating langit, bekeꞌ dut elepan ku duntin ating sembatung meputiꞌ neng kuraꞌ. Na ating megkukuraꞌ, pegtingkagen na Mebentel bekeꞌ Banar. Sabab metignaꞌ kenyeng ukuman sampay megpenggira. 12 Megsaliꞌ ne et deleg et apuy mengeꞌ mata ye, bekeꞌ eset ulu ye mekansang kuruna. Maya ingaran ye nekesurat dut kenye na kaya nekesewd selyu baꞌ ya. 13 Megpepakay ya et pekayan na pinirtikan dut duguꞌ, bekeꞌ ingaran ye “Beres et Empuꞌ.” 14 Peseselundung kenye ating mengeꞌ sundalu et langit megkukuraꞌ dut mengeꞌ meputiꞌ neng kuraꞌ bekeꞌ nepekayan et menungang tela, meputiꞌ bekeꞌ melinas na tela. 15 Megliwan dut kenyeng babaꞌ sembatung metarem neng keterman supaya degmiten pengdaag dut mengeꞌ bangsa. Pengmilikan ye dye pebiyaꞌ dut sungkud neng besiꞌ. Na ya rupisen dut rurupisan et ubas ating alak neng kelang kutuk et Empuꞌ neng Mekepengdyarian et ginsan. 16 Dut kenyeng pemekayan bekeꞌ paa nekesurat samat kwantin neng ingaran,

“SURUTAN ET MENGEꞋ SURUTAN bekeꞌ BEGERAR ET MENGEꞋ BEGERAR.”

17 Pegketbes et itue e, nebiriꞌ ku sembatung dereakan et Empuꞌ na megtitiyeg dut eldew, megbebensag dut ginsaʼt begit neng memeglepad dut lelengew, kwan ye, “Pekabiꞌ kew bekeꞌ megbeꞌbayaꞌ dut kelang kenkaan et Empuꞌ. 18 Aniꞌ, supaya kanen myu uned et mengeꞌ surutan, mengeꞌ kapitan, bekeꞌ mengeꞌ mekepengdyarian, sampay mengeꞌ kuraꞌ bekeꞌ mengeꞌ mengunguraꞌ dye, bekeꞌ ating uned et ginsaʼt taaw, melayam ne bekeꞌ mengeꞌ uripen, mebaba bekeꞌ metaas!”

19 Bekeꞌ nebiriꞌ ku nemegbeꞌbayaꞌ ating mengeꞌ setwaꞌ neng mengeꞌ mememegbeg atuʼt sengkedunyaan bekeꞌ kedyeng kesundeluan negtimung-timung supaya etuanan ating megkukuraꞌ dut meputiꞌ neng kuraꞌ sampay mengeꞌ sundalu ye. 20 Segwaꞌ nealew ating setwaꞌ, sampay iba-iba ye ating meembut neng tarus na pemuwat et mekeliluꞌ neng mengeꞌ tendaꞌ sabab lang dut kenye. Sabab dut mekeliluꞌ-liluꞌ na atin, nerundingan ye ginsan dye timinerima et marka et setwaꞌ bekeꞌ nengempuꞌ et empuꞌempuan na dagbes et setwaꞌ in. Indyari ating setwaꞌ in, bekeꞌ ating meembut neng tarus, tinimbag et biyag dut dagat neng megdidilep neng megdedleg na apuy dut Narkaꞌ. 21 Sebarang netitinda in inimatey et keterman neng megliliwan dut babaꞌ neng megkukuraꞌ dut meputiꞌ neng kuraꞌ. Negsumu ating mengeꞌ kebegitan et kaan et uned et mengeꞌ itue e.

20

Pinungpung si Seytan Seled Seng Ribung Teun

1 Indyari nebiriꞌ ku ne megineug mawaꞌ dut langit ating sembatung dereakan et Empuꞌ na maya kunsiꞌ dut diki mekira-kira rarem, ingin bersen Narkaꞌ, bekeꞌ maya pegekpetan ye neng kelang rantay. 2 Dingkep ye ating beluguen, ating seli teyeg dut tagnaꞌ banar. Na ya, atin ne Diyablo, etawa si Seytan. Indyari pinungpung ya et dereakan et Empuꞌ seled seng ribung teun. 3 Tinimbag ya et dereakan et Empuꞌ dut diki mekira-kira neng rarem. Indyari kinunsian ne duun sampay ne minerkaan lelengewan et itue, supaya diki ye ne kerundingan et mengeꞌ taaw et mengeꞌ bangsa seked ingga netbes seng ribung teun. Pegketbes et seng ribung teun, keilangan ne pekulpasan ya peuliꞌ et diki mekwit na timpu.

4 Indyari, nebiriꞌ ku na mengeꞌ metaas na eerungan na maya mengeꞌ megearung duntin ne binggeyan et kepengdyarian na mengukum. Nebiriꞌ ku gasi ating mengeꞌ taaw neng pinemutkan et ulu sabab lang et kedyeng pesebanar pasal ki Jesus, bekeꞌ dut beres et Empuꞌ. Diki dye nengempuꞌ dut setwaꞌ etawa dut dagbes et itue e bekeꞌ diki dye timinerima et marka dut kedyeng mengeꞌ peges etawa dut keremut. Dye in biyagen peuliꞌ, bekeꞌ nemegbeg dye meiba i Jesus ating Kristo dut kenyeng pegsurutan et seled seng ribung teun. 5 Segwaꞌ ibang mengeꞌ patey na diki nengandel ki Kristo diki biyagen seked mekelabay ating seng ribung teun. Itue e ne ating unang pegkebiyag peuliꞌ. 6 Mesukud sampay inililaꞌ dut Empuꞌ ating mengeꞌ maya bagiꞌ dut unang pegkebiyag peuliꞌ. Kaya ne kepengdyarian dut kedye ating ikeruwang kepeteyan. Segwaꞌ dye in megmendyaring mengeꞌ pariꞌ et Empuꞌ bekeꞌ si Kristo sampay kebayaꞌ ye dye dut pesurutan i Kristo dut seled seng ribung teun.

Ating Pegkeraag i Seytan

7 Pegketbes et seng ribung teun, si Seytan pekulpasan dut kenyeng pegkekurung. 8 Lumiwan ya supaya rundingan ginsaʼt taaw dut ginsaʼt bangsa dut sengkedunyaan. Ating ginsaʼt bangsa ngeranen neng Gog bekeꞌ bangsa neng Magog, timungen i Seytan supaya menggira. Keldam dye samat egis dut deplakan. 9 Limingkep dye dut sengkedunyaan, bekeꞌ linyungan dye ating kampu et mengeꞌ piniliꞌ et Empuꞌ, ating lungsud na kenyeng minergaꞌ. Segwaꞌ maya apuy neregdag mawaꞌ dut langit neng netpuꞌ mengeꞌ mengengandel i Seytan. 10 Bekeꞌ ating Diyablo neng si Seytan na nengrunding, tinimbag dut dagat na megdedleg neng asupri neng tinimbagan gasi et setwaꞌ bekeꞌ tarus neng membut. Duntin, dye in neliyutan eldew bekeꞌ gebi daran-peraran.

Ating Emuring Ukuman et mengeꞌ Patey

11 Pegketbes et itue, nebiriꞌ ku ating mereklaꞌ na putiꞌ neng eerungan et Empuꞌ bekeꞌ ating megearung duntin in. Langit bekeꞌ dunyaꞌ nepapas dut elepan ye, na sampay kaya ne, baꞌ embe nega meperetunan dye. 12 Bekeꞌ nebiriꞌ ne memegtitiyeg dut elepan et metaas na eerungan et Empuꞌ ating mengeꞌ patey, merereklaꞌ bekeꞌ mebebabaꞌ, bekeꞌ neukaban ye mengeꞌ buuk. Sembatu negang buuk inukaban, itue e ating Buuk et Biyag. Inukum ating mengeꞌ patey kuyun dut kedyeng binwat, kuyun dut nekesurat dut mengeꞌ buuk. 13 Indyari binggey et dagat sebarang patey dut kenye. Iniliwan gasi et kemeteyan bekeꞌ Narkaꞌ sebarang mengeꞌ patey neng nekeserung dut kedye. Indyari kede sembatu kedye inukum kuyun dut binwat ye.

Pengemuring Pegukum et Empuꞌ

14 Pegketbes ating kemeteyan bekeꞌ ating pegleledengan et mengeꞌ patey tinimbag gasi dut dagat neng apuy. Ating dagat neng apuy, atin ne pengeruwang kepeteyan. 15 Ginsaʼt taaw na kaya nekesurat ingaran dut Buuk et mengeꞌ Biyag Beberapa, itimbag dut kerkewaran neng dagat neng apuy.

21

Ating Bagung Jerusalem, Bagung Langit, bekeꞌ Bagung Dunyaꞌ

1 Indyari nebiriꞌ ku ating sembatung bagung langit bekeꞌ sembatung bagung dunyaꞌ, sabab ating unang langit bekeꞌ unang dunyaꞌ nepapas ne, bekeꞌ kaya ne gasi dagat ye. 2 Nebiriꞌ ku ating mebentel na lungsud, ating bagung Jerusalem, pesesanad mawaꞌ dut langit, tihad dut Empuꞌ. Antangan ye samat libun neng ibulun pinanyap dut kenyeng mepengesawa. 3 Indyari mawaꞌ dut metaas na eerungan et Empuꞌ nekingeg ku sembatung mebasag na beres ne negsugid, kwan ye, “Tiban ating lelegdengan et Empuꞌ atuꞌ ne et mengeꞌ taaw, bekeꞌ Empuꞌ mekebayaꞌ dye ne. Dye atin megmendyaring taaw ye. Bekeꞌ Empuꞌ mekebayaꞌ diri ye sampay ya atin megmendyaring Empuꞌ dye. 4 Peyren ye ginsaʼt luhaꞌ dut kedyeng mengeꞌ mata. Kaya ne ating kepeteyan, etawa keliyutan, etawa pegluhaꞌ, etawa irab bekeꞌ sakit, sabab et inugad ne et Empuꞌ itueng mengeꞌ ginis.”

5 Ya ne na megearung dut metaas na eerungan ne negsugid, kwan ye, “Binwat ku na bagu ginsaʼt mengeꞌ ginis!” Sampay sinugid ye gasi, kwan ye, “Isurataꞌ itue, sabab itueng mengeꞌ beres mearap bekeꞌ banar.” 6 Indyari sinugid ye gasi daken, “Neinabu ne! Aku ating Alpa bekeꞌ Omega, ating Tinegnaan bekeꞌ ating Ketimpusan! Sebarang pegtutuknewen begeyan ku et danum neng kaya bayad mawaꞌ dut buwal neng danum et biyag! 7 Sebarang mengindaag dut meraat, atin nemusakaꞌ et ginsaʼt itue e, bekeꞌ megmendyaring Empuꞌ ye aku bekeꞌ megmendyaring yegang ku ya. 8 Segwaꞌ atin mengeꞌ metalew, mengeꞌ diki memengandel, mengeꞌ meririꞌ, mengeꞌ memematey et taaw, mengeꞌ pemengebiyagan et pegbeis-beis, mengeꞌ mengmemalik-mata, mengeꞌ mengengempuꞌ et empuꞌempuan, bekeꞌ ginsaʼt mengeꞌ membut, mesurungan dye dut dagat et megdedleg na apuy dut Narkaꞌ na. Itue e ne ikeruwang kepeteyan.”

Ating Bagung Jerusalem

9 Indyari ating sembatu dut pitung dereakan et Empuꞌ neng mengeꞌ maya bibit neng pitung kewaliꞌ et bahaʼt pitung emuring damat nepekabiꞌ daken. Negberes kwan ye, “Aniꞌ ke, bekeꞌ ipebiriꞌ ku dimu ating libun na mepengesawa, ating esawa et Bibili.”

10 Dineplan aku et Empung Nakem indyari binibit aku et dereakan et Empuꞌ dut sembatung mereklaꞌ bekeꞌ metaas na bukid. Ipinebiriꞌ ye daken ating banar na Lungsud et Empuꞌ, ating bagung Jerusalem, pesesanad mawaꞌ dut langit tihad dut Empuꞌ. 11 Metlang sabab et ketaasan et Empuꞌ. Megbibinyar samat mergaꞌ banar neng batu, samat haspe, bekeꞌ samat linew et kristal. 12 Nebekuran itue et kelaꞌ bekeꞌ melangkew ne bakud na maya sempuluꞌ duwang lelengewan, kede sembatu maya megtutunggu na sembatung dereakan et Empuꞌ. Nekesurat dut mengeꞌ lelengewan et lungsud ne atin, ating mengeꞌ ngaran et sempuluꞌ duwang tutusan et Israel. 13 Maya telung lelengewan dut sebangan, telu gasi dut iragaꞌ, telu dut timur, bekeꞌ telu gasi dut sedpan. 14 Ating bakud et lungsud maya sempuluꞌ duwang pemidyuruꞌ na batu, bekeꞌ na nekesurat atue ating ingaran et sempuluꞌ duwang mengengabar* et Bibili.

15 Ating dereakan et Empuꞌ na nekibisara daken in maya bibit ye susukud na bulawan, supaya sukuren ating lungsud, ating lelengewan bekeꞌ ating bakud. 16 Ating lungsud saliꞌ sukud baꞌ enukwan kebuwat, kwantin gasi lekbang ye. Indyari sinukud ye ating lungsud dut susukud ye; kebuwat ye bekeꞌ lekbang maya 2,400 kilometro, megdemikian gasi kelangkew ye saliꞌ lekbang ye.

17 Sinukud ye gasi ating bakud, nekapet itue et 64 metro kapal ye, kuyun dut penukud et taaw na ginamit et dereakan et Empuꞌ. 18 Batu neng haspe bakud ye, bekeꞌ ating lungsud tibuuk ne bulawan, meligew samat sereming. 19 Ating pinerungan et mengeꞌ bakud et lungsud in nemenisan et ginsan neng ginis na mergaꞌ neng batu. Ating unang pinerungan batu neng haspe, ating pengeruwa sapiro, kalsedonia iketlu, esmeralda ikeepat, 20 ating ikelima onise, kornalina pengenem, krisolito pengpitu, berilo pengwalu, topasyo pengsiyam, krisopraso pengsempuluꞌ, asinto pengsempuluꞌ isa, bekeꞌ ametista pengsempuluꞌ duwa. 21 Ating sempuluꞌ duwang lelengewan sinukupan et sempuluꞌ duwang buligaꞌ, kede lelengewan sinukupan et sesembatu neng buligaꞌ. Tibuk ne bulawan dalan et lungsud na atin, meligew samat sereming.

22 Kaya lang nekebiriꞌ ku et kelang pengempuan na benwa et Empuꞌ dut lungsud na atin, sabab duntin nepantun pengempuan na benwa et Empuꞌ atin ne Begerar na Empuꞌ neng Mekependyarian et ginsan bekeꞌ ating Bibili. 23 Diki ne keilangan eldew etawa bulan supaya meminyar eset ating lungsud, sabab ating ketaasan et Empuꞌ atin megbebegey et telang, bekeꞌ ating Bibili atin ne siluꞌ ye. 24 Megpepanew dut telang et Empuꞌ ginsaʼt taaw, bekeꞌ ating mengeꞌ surutan et sengkedunyaan, biten dye duntin kedyeng mengeꞌ kementirian. 25 Ating mengeꞌ lelengewan diki ne tengleben misan ingyan, sabab kaya ne gebi mengapet duntin. 26 Kereklaan bekeꞌ kebentugan et mengeꞌ binangsa bibiten duntin. 27 Kaya ne enu negang meridiꞌ na mekesled duntin, megdemikian sebarang megpemuwat et kelelewan etawa megpengembut. Mekesled lang duntin sebarang ingaran neng nekesurat dut Buuk et Biyag na buuk et Bibili.

22

Ating Danumen et Biyag

1 Pegketbes et itue e, ipinebiriꞌ dut daken et dereakan et Empuꞌ ating danumen et danum na megkebiyag, meligew samat sereming, megbuburbur mawaꞌ dut metaas na eerungan et Empuꞌ bekeꞌ Bibili. 2 Itueng danumen pesurung dut tengaʼt dalan et lungsud. Dut pesembeꞌsembelang iged et danumen maya puun et kayu na megkebiyag, bekeꞌ mekesempuluꞌ duwa muaꞌ seled seng teun, kasa seng bulan. Sebarang deun ye ururu et sakit et mengeꞌ taaw et ginsaʼt binangsa. 3 Kaya ne bisa et suknaꞌ. Ating metaas na eerungan et Empuꞌ bekeꞌ Bibili mebiriꞌ dut lungsud, bekeꞌ kenyeng uripen memegsukuꞌ dut kenye. 4 Ating Empuꞌ mebiriꞌ dye ne rupa ye, bekeꞌ kenyeng ingaran mebiriꞌ dut kedyeng peges. 5 Kaya ne gebi duntin. Diki dye ne keilangan telang et siluꞌ etawa eldew, sabab ating Begerar na Empuꞌ megbebgey kedye et nawag. Sampay mekebayaꞌ dye dut penggewman i Jesus et kaya seskeran. 6 Sinugid daken et dereakan et Empuꞌ, kwan ye, “Itueng mengeꞌ bebresen na itue e mearap bekeꞌ banar. Ating Begerar na Empuꞌ nenggey et kenyeng Nakem dut mengeꞌ tarus, dinaak ye kenyeng dereakan et Empuꞌ, supaya ipebiriꞌ dut kenyeng mengeꞌ tetehagen sebarang mengeꞌ ginis na keilangan meinabu mekabiꞌ ne metuman.”

Si Jesus Mekabiꞌ ne Dumateng

7 Indyari, sinugid i Jesus, “Pengingeg kew! Mekabiꞌ ku ne dumateng! Mesukud sebarang tumuman et mengeꞌ pegpepebunayag neng sinurat atuꞌ et buuk na itue e.”

8 Akung si Juan ne nekekingeg bekeꞌ nekebiriꞌ et ginsaʼt itue e. Metbes ku ne mekingeg bekeꞌ mebiriꞌ itueng ginsan, negpekleb ku dut titikeran et dereakan et Empuꞌ neng pegpepebiriꞌ daken neng mengeꞌ itue e, supaya ating pengempuen. 9 Segwaꞌ sinugid Ye daken, “Kasiꞌ pegbuwataꞌ! Sabab aku tuꞌ uripen gasi samat dimu in, samat dimung ketipusdan neng mengeꞌ tarus, bekeꞌ ginsaʼt penuman et mengeꞌ beres neng nesurat atueʼt buuk na itue e. Ating Empuꞌ lang pengempuen mu!”

10 Indyari sinugid Ye daken, “Amay-amay kasiꞌ pegtaguꞌ mengeꞌ pegpepebunayag neng nesurat atueʼt buuk na itue e, sabab timpu mekabiꞌ ne metuman ginsan. 11 Pesariꞌ ne ya in memuwat et mengeꞌ mereraat, sigi lebing memuwat et meraat; ating mengeꞌ meririꞌ, sigi megperidiꞌ neng banar; ating mengeꞌ metitignaꞌ, sigi megpetignaꞌ neng banar, bekeꞌ atin mengeꞌ mepatut, sigi lahyun dut kedyeng pegpepekepatut.”

12 Pegketbes, sinugid i Jesus, kwan, “Pengingeg kew! Mekabiꞌ ne, na Aku dumateng, na maya bibit Ku neng bebgey apang ibgey Ku dut kede sembatu ganti kuyun dut kedyeng mengeꞌ binwat. 13 Aku pesi ating Alpa bekeꞌ ating Omega, ating Una bekeꞌ ating Emuri, ating Tinegnanan bekeꞌ ating Ketimpusan.”

14 Mesukud sebarang megpenulpuk et kedyeng mengeꞌ pekayan, supaya mekedyari dyeng teupen kekaan et buaʼt puuʼt kayu na megkebiyag, bekeꞌ mekelahyun dyeng kesled dut lelengewan et bagung lungsud. 15 Sebarang dut liwan, atin mengeꞌ ireng, mengeꞌ belbalan, mengeꞌ megbebeis, mengeꞌ memematey et taaw, mengeꞌ pemengempuꞌ dut empuꞌempuan, bekeꞌ mengeꞌ meembut dut kedyeng bebresen sampay ne dut kedyeng mengeꞌ buwat.

16 “Akung si Jesus negdaak et dereakan et Empuꞌ surung dut dimyung mengeꞌ mengengandel, supaya igbey ating pesebanar dut mengeꞌ pemegtingtimung. Sabab aku tuꞌ mawaꞌ dut tutusan bekeꞌ keupuꞌupuan i Surutan Dabid tagnaꞌ, bekeꞌ aku ne tuꞌ ating mebinyar ne Bituen dut Keririkleman.”

17 Sinugid et Empung Nakem bekeꞌ ating libun neng ibulun* in, “Aniꞌ ke!” Ginsaʼt mengeꞌ nekekingeg megsugid gasi. Aku neng si Juan negsugid gasi, “Aniꞌ ke!” Sinu-sinu pegtutuknewen pekabiꞌ, bekeꞌ sebarang meingin mengisiꞌ et danum na megkebiyag, isiaꞌ ne atin na kaya lang bayad.

Penimpusan

18 Pepeamay-emayan et sebarang nekekingeg et mengeꞌ beres neng pinebunayag dut buuk na itue e. Sinu-sinu mengdugang dut uned et buuk na itue e, irugang et Empuꞌ kenye ating mengeꞌ damat neng pegsugiren atueʼt buuk ne itue e. 19 Bekeꞌ sinu-sinu megkurang et mengeꞌ beres neng pinebunayag dut buuk ne itue e, ugaren gasi et Empuꞌ kenye ating bagiꞌ et buaꞌ et puuʼt kayu na megkebiyag bekeꞌ dut mepatut ne lungsud neng pegbersen dut buuk na itue e.

20 Si Jesus neng negpesebanar et itueng mengeꞌ ginis negsugid, kwan ye, “Eꞌ, dumateng ku ne, diki ne mekwit!”

Amen. Matuꞌ ke ne teyen, Begerar na si Jesus!

21 Lumukub teyen redyikiꞌ i Jesus neng Begerar dut ginsaʼt mengengandel et Empuꞌ. Metuman teyen. Amen.

* 1:6 1:6 Amen - beres neng Hebreo ingin bersen “Metuman teyen”, bersen dye dut ketimpusan et pegpenelangin, etawa pegketbes et pegbersen et paru kuyun dut kegeayan et Empuꞌ.

† 1:8 1:8 Alpa bekeꞌ Omega - Puun bekeꞌ Yuntuk et abakada neng Griego, ingin bersen si Jesus Puun bekeꞌ Yuntuk et ginsan.

‡ 1:13 1:13 Yegang et Taaw - Betsaen dut Mateo 8:20; Lukas 7:34; Daniel 7:13.

* 2:17 2:17 manna - Kekanen teyeg Empuꞌ dut Langit. Betsaen Exodo 16:14-15.

† 2:27 2:27 Kanta 2:9.

* 3:11 3:11 begey - dut orig “kuruna” - Ating gantiꞌ ibgey et Empuꞌ dut kedyeng nemengandel Kenye. Samat sepuyuꞌ etawa dungdung et surutan.

† 3:20 3:20 megtuktuk - Dut sengmenung taaw, mengeꞌ mengumbaley pesewd kedyeng pegsurung eset benwa et taaw pebiyaꞌ megtuktuk dye dut lelengewan et benwa.

* 5:6 5:6 Ibun et Bibili - Ya ne nesurat itueng buuk inusalen “Bibili” samat pata et si Kristo neng negbiyag peuliꞌ teyeg kepeteyan bekeꞌ pinetaas et Empuꞌ, sabab si Kristo natey samat ating simayaꞌ sabab et mengeꞌ salaꞌ et mengeꞌ taaw.

* 9:1 9:1 Abis - Samat delang na kaya lugtaꞌ ye. Ating lelegdengan dut seled et dunyaꞌ na baꞌ embe pinirisu mengeꞌ meraat neng diwata seked ating eldew et emuring pegukum kedye.

* 14:6 14:6 “Yegang et Taaw”, Betsaen Pebunayag 13:7.

† 14:14 14:14 Betsaen Daniel 7:13; Mateo 8:20.

* 15:5 15:5 Tetluan et Pinegsulutan et Empuꞌ - etawa, Bebenwa et Pesebanar. Ating pineketignaꞌ neng peglelegdengen dut seled et Templo et Empuꞌ dut langit. Esentin maya mengeꞌ Sempulung Ketahagan et Empuꞌ.

* 17:18 17:18 Babilonia - retian ye lungsud neng Roma, dut bangsa et Roma.

* 19:1 19:1 Aleluya - ingin bersen “Deyewen Empuꞌ” dut beres et tawʼt Hebreo bekeꞌ tawʼt Judio, orig: Hallelujah.

* 21:14 21:14 Mengengabar - Dut bebresan et tawʼt Griego: Apostol.

* 22:17 22:17 libun neng ibulun ki Kristo - Antangen ye dye in mengengandel ki Jesus Kristo. Isaias 55:1.